Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="tg">
  <siteinfo>
    <sitename>Википедиа</sitename>
    <dbname>tgwiki</dbname>
    <base>https://tg.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%B0%D2%B3%D0%B8%D1%84%D0%B0%D0%B8_%D0%B0%D1%81%D0%BB%D3%A3</base>
    <generator>MediaWiki 1.48.0-wmf.3</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Медиа</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Вижа</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Баҳс</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Корбар</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Баҳси корбар</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Википедиа</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Баҳси Википедиа</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Акс</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Баҳси акс</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">Медиавики</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Баҳси медиавики</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Шаблон</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Баҳси шаблон</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Роҳнамо</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Баҳси роҳнамо</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Гурӯҳ</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Баҳси гурӯҳ</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Портал</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Баҳси портал</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">Лоиҳа</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">Баҳси Лоиҳа</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Модул</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Баҳси Модул</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1032</id>
    <revision>
      <id>1492842</id>
      <parentid>1488138</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T01:52:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492842</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26564" sha1="s30nfqr8aleticcr96z0l9e8rg1ew0t" xml:space="preserve">{{Кишвар
|common_name=
|Парчам =Flag of the Tajik Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Tajikistan (1991–1992).svg
|Номи тоҷикӣ=Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон
|Номи аслӣ=
|Нишон=Emblem of the Tajik Soviet Socialist Republic (1940–1991), Emblem of Tajikistan (1991–1992).svg
|Шиор=Пролетарҳои ҳамаи мамлакатҳо, як шавед!
|Номи суруди миллӣ=Суруди миллии Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон!
|Сохтори давлат=Советӣ ҷумҳурӣ
|Дар харита=Tajik SSR in the Soviet Union.svg
|Забон=[[Забони русӣ]]( [[аз 22 июни соли 1989 забони тоҷикӣ]]) 
|Рӯзи истиқлол=30 декабри 1922
|Соҳибистиқлол аз=
|Пойтахт=[[Душанбе (аз соли 1929 то соли 1961 Сталинобод ном дошт) ]]
|Шаҳри калонтарин=[[Душанбе]], [[Ленинобад (ҳозира Хуҷанд) ]], [[Қурған-Теппа (ҳозира Бохтар) ]], [[Кӯлоб]], [[Ӯро-теппа (ҳозира Истаравшан)]]
|Вазифаи сарварон=
|Сарварон=
|Ҷой аз рӯи масоҳат=93
|Масоҳат=143,1 ҳаз
|Фоизи об=0,3
|Ҷой аз рӯи аҳолӣ=93
|Аҳолӣ=5108576 
|Соли ба шумор гирифтани аҳолӣ= (соли 1989) 
|Зичии аҳолӣ=-
|ММД=-
|Соли ҳисоби ММД=-
|Ҷой дар ҷаҳон аз рӯи ММД=-
|ММД ба сари аҳолӣ=-
|Пули миллӣ= рубли [[ИҶШС]] 
|Домен=[[.su]]
|Коди телефон=377
|Соат=+5
|Эзоҳот=
}}
'''Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон''', имлои қаблӣ '''Республикаи Советии Социалистии Тоҷикистон''' ([[Забони русӣ|русӣ]]: Таджикская Советская Социалистическая Республика) — ҷумҳурии иттифоқӣ дар ҳайати [[ИҶШС]] аз соли [[1929]], баъд аз тақсимоти миллӣ-ҳудудӣ то рӯзи эълон намудани соҳибистиқлоли [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]] [[9 сентябр]]и 
[[соли 1991]].

==Таърих ==
[[Акс:ҶМШС Тоҷикистон (тақсимот).png|мини|ҶМШС Тоҷикистон]]
[[Акс:Ходжентский округ.png|мини|Округи Хуҷанд (бо ранги сурх)]]
[[14 октябр]]и [[соли 1924]] дар натиҷаи таъйиноти ҳудуди миллию давлатии ҷумҳуриҳои шӯравии [[Осиёи Миёна]] дар ҳайати Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Ӯзбекистон  Ҷумҳурии Мухтори Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон  таъсис ёфт, ки он аз вилоятҳои Қаротегин ([[Ғарм]] ва Дарвозу Ванҷ), [[Кулоб]], [[Қурғонтеппа]], [[Ҳисор]], [[Панҷакент|ноҳияи Панҷакент]] (ва Фалғар - [[ноҳияи Айнӣ]]), Ӯротеппа - [[ноҳияи Истаравшан]] (ва [[Ноҳияи Кӯҳистони Мастчоҳ]]) ва қисман Сариосиё (аз ҳисоби Ҷумҳурии Халқии Шӯравии Бухоро) ва 12 ноҳия иборат буд. 
Вилояти махсуси [[Помир]], ки пештар ба ҳайати Ҷумҳуриии Мухтори Шӯравии Сотсиалистии Туркистон дохил буд, ба [[Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон|Вилояти Мухтори Бадахшони Кӯҳӣ]] табдил дода шуд ва [[2 январ]]и соли [[1925]] ба ҳайати [[Ҷумҳурии Мухтори Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон]] ҳамроҳ гардид.
Масоҳати [[Ҷумҳурии Мухтори Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон]] 135 620 км², аҳолӣ 739 503 нафарро ташкил мекард. [[4 сентябр]]и соли [[1929]] уезди [[Хуҷанд]] низ ба ҶШС Тоҷикистон ҳамроҳ гардид.

[[15 октябр]]и [[соли 1929]] дар шаҳри Душанбе Анҷумани фавқулодаи 3-юми Шӯроҳои Тоҷикистон, ки барои муҳокимаи масъалаи азнавташкилдиҳии ҶМШС Тоҷикистон даъват карда шуда буд, ба кори худ оғоз кард. Анҷуман дар бинои «Хонаи колхозчӣ» (собиқ театри ба номи Маяковский) баргузор гардид. Дар рӯзи дуюми кори анҷуман, [[16 октябр]]и [[соли 1929]] Эъломияи дар бораи ташкилёбии Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон қабул карда шуд. Тоҷикистон ҳамчун давлати мустақил ба ҳайати [[Иттиҳоди Шӯравӣ|Иттиҳоди Ҷумҳуриҳои Шӯравии Сотсиалистӣ]] дохил шуд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.minjust.tj/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=96&amp;Itemid=101&amp;lang=tj |title=Сомонаи Вазорати адлияии ҶТ/Таърих |accessdate=2016-03-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160214091941/http://minjust.tj/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=96&amp;Itemid=101&amp;lang=tj |archivedate=2016-02-14}}&lt;/ref&gt;
[[16 октябр]]и [[соли 1929]] Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон дар ҳайати вилоятҳои Бадахшон, Ғарм, Кулоб, Курғонтеппа, Ӯротеппа, Панҷакент, Хуҷанд ва Ҳисор, ки дорои 1 миллиону 220 ҳазор нафар ахолӣ буданд, ташкил ёфт.
[[Акс:ҶШС Тоҷикистон соли 1944.png|мини|Вилоятҳои ҶШС Тоҷикистон дар соли 1944]]
[[Акс:ҶШС Тоҷикистон соли 1940.png|мини|Вилоятҳои ҶШС Тоҷикистон дар соли 1940]]
Ҷумхуриҳои навташкилёфтаи [[Иттиҳоди Шӯравӣ]], аз ҷумла ҶШС Тоҷикистон (аз соли 1929) аз рӯи намунаҳои умумииттифоқӣ идора мешуданд. Дар маънавиёти мардуми кишвар тағйироти нав ба амал омад. Айни замон бисёр анъанаҳои халқҳои мухталифи Осиёи Марказӣ, ичунин тоҷикон ба инобат гирифта намешуданд. Дар Тоҷикистон идеологияи коммунистӣ ҳукумрон гардида, дини ислом ба зери таъқиб қарор гирифта буд. Қисми мардуми кишвар Ватани бобоияшонро тарк намуданд. Моликияти хусусӣ барҳам дода шуда ҳамаи молу амвол, замин, боигариҳои зеризаминӣ ва обӣ давлатӣ гардид. 
== Аз мамлкати кишоварзӣ ба саноатӣ ==
Дар солҳои 30-40 асри XX асосҳои нави истеҳсолоти саноатӣ (индустриякунонӣ) гузошта шуд. Нақшаи панҷсолаи аввали Иттиҳоди Шӯравӣ, ки солҳои 1928-1932-ро фаро гирифт, тарҳи табдил ёфтани кишвар аз мамлкати кишоварзӣ ба саноатиро муқаррар кард. Тоҷикистон дар ҳамин давра ҳамчун ҷумҳурии Шӯравӣ тавлид ёфт ва чун чузви [[Иттиҳоди Шӯравӣ]] бар пиёдасозии ин барнома пардохт. Муҳимтарин самти бунёди саноат дар Тоҷикистони Шӯравӣ дар солҳои 30-ум бунёди роҳҳо ба шумор мерафт. Зеро ҳатто пойтахти ҷумҳурӣ роҳи оҳан надошт. Беҳуда нест, ки дар соли нахустини панҷсола роҳи оҳани Тирмиз-Душанбе ба анҷом расид ва аввалин қатора дар поизи соли 1929 ба пойтахти Тоҷикистон расида, соли 1930 масири он то Янгибозор (Ваҳдат) идома ёфт. Дар ҳамин давра роҳи камбари Душанбе-Қурғонтеппа сохта шуд. Бунёди роҳҳои дигари мошингард низ ба нақша гирифта шуд. Роҳҳои мошингарди Душанбе-Кӯлоб тавассути Қурғонтеппа бунёд ва роҳи Ош-Хоруғ низ сохта шуд. Соли 1932 хатти ҳавоӣ миёни Душанбе ва Тошканд, инчунин иртиботи ҳавоӣ бо Хоруғ, Кӯлоб, Ғарм ва Тирмиз низ роҳандозӣ гашт. Ҳамин тавр, бунёди Тоҷикистони якпорчаву ба ҳам пайваста маҳз дар ҳамин давраи муҳими таърихӣ гузошта шуд ва корҳои баъдӣ замимаи ин нақшаҳои бузург буданд. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://asiaplus.news/tg/2024/03/12/tar%d2%b3%d2%b3oi-nav-dar-kishvari-ku%d2%b3na-ravandi-sanoat%d3%a3-shudani-to%d2%b7ikistoni-sh%d3%afrav%d3%a3/|title=Тарҳҳои нав дар кишвари куҳна. Раванди саноатӣ шудани Тоҷикистони Шӯравӣ|author=www.asiaplustj.info/|date=2024-03-12|publisher=Муаллиф: Сайфуллоҳи Муллоҷон, доктори илмҳои таърих |lang=tg|accessdate=2024-12-10}}&lt;/ref&gt;
Аз вижагиҳои дигари таърихи саноатишавии Тоҷикистони Шӯравӣ он буд, ки дар қисматҳои Тоҷикистони Марказӣ ва Ҷанубӣ тақрибан саноате вуҷуд надошт. Танҳо дар баъзе аз гӯшаҳои Тоҷикистони Шимолӣ (Хуҷанд, Конибодом ва Исфара) корхонаҳои хурд фаъолият мекард, ки иқтидори зиёд надоштанд. Вижагии дигари саноатисозӣ дар Тоҷикистон таваҷҷуҳ ба санъати сабук ва ғизоӣ буд. Чун ҳанӯз манобеъи ин кишвар ба таври густурда таҳқиқ нашуда, синфи коргар низ дар ҳудуди Тоҷикистон камтар ташаккул ёфта буд. Инчунин Ҳукумати Шӯравӣ арзон тамом шудани корхонаро низ яке аз шартҳои раванди саноатишавӣ мақаррар карда буд. Дар солҳои панҷсолаи якум асосан осиёбҳои обу биринҷ, корхонҳои шаробпазӣ, коркарди абрешиму чарм, собунпазӣ ва равғанкашӣ, полиграфӣ, хиштсозӣ ва чанд нерӯгоҳи хурди барқӣ сохта шуд. Корхонаҳои нисбатан бузурги Тоҷикистон ки дар панҷсолаи аввал бунёд гаштанд, кони Шӯроб, шабакаи гармидиҳии Душанбе, 14 истгоҳи барқӣ дар шаҳру навоҳии Тоҷикистон, корхонаҳои абрешими Душанбе ва Хуҷанд ба шумор меомаданд. Дар ҳамин замон корхонаҳи коркарди пахта дар Душанбе, Қурғонтеппа, Саройкамар, Кӯлоб ва Фархор, корхонаҳои дигаре дар Конибодом, Уротеппа (Истаравшан), ва ғайра сохта шуд. Ҳамин тавр дар поёни панҷсола саҳми саноат дар иқтисоди ҷумҳурӣ аз 6 % дар соли 1929, ба 22 % дар соли 1932 расид, ки як дигаргунии мусбат дар ҳаёти кишвар буд.  &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://asiaplus.news/tg/2024/03/12/tar%d2%b3%d2%b3oi-nav-dar-kishvari-ku%d2%b3na-ravandi-sanoat%d3%a3-shudani-to%d2%b7ikistoni-sh%d3%afrav%d3%a3/|title=Тарҳҳои нав дар кишвари куҳна. Раванди саноатӣ шудани Тоҷикистони Шӯравӣ|author=www.asiaplustj.info/|date=2024-03-12|publisher=Муаллиф: Сайфуллоҳи Муллоҷон, доктори илмҳои таърих |lang=tg|accessdate=2024-12-10}}&lt;/ref&gt; Панҷсолаи дувум (1933-1937) барои саноати Тоҷикистон замони хубу пурборе буд. Сохтмони роҳҳои мошингард афзуд ва Душанбе тавассути Норак низ ба Кӯлоб васл шуд. То Обигарм низ роҳи мошингард сохта шуд. Аз самтҳои асосии рушди саноати Тоҷикистон то оғози ҷанги ҷаҳонии дувум саноати ғизоӣ буд. Корхонаҳои нонпазӣ, истеҳсоли шаробу орд, консерва, равғанкашӣ дар гӯшаву канори ҷумҳурӣ бунёд гардид. Инчунин дар самти матбуоту нашр низ корҳое сомон ёфта, теъдоди типографияҳои ҷумҳурӣ ба 40 адад расид. Тамоми корхонаҳо ниёз ба барқ доштанд. Аммо дар оғоз асосан нерӯгоҳҳои дизелӣ дар Тоҷикистон фаъолият мекарданд. Аз нахустин неругоҳи обӣ-барқии Варзоб, ки дар соли 1937 ба истеҳсоли барқ шуруъ кард, то неругоҳи Помир ва неругоҳҳое, ки тавассути сӯзишворӣ фаъолият мекарданд, дар Душанбе, Хуҷанд, Исфара, Орҷоникидзеобод (Ваҳдат), Регар ва водии Вахш бунёд ёфтанд. Ин иншоот то соли 1940 ниёзи қисме аз корхонаҳои навбунёд ба неруи барқро таъмин мекард. Дар солҳои 1929-1940 истеҳсоли ангишт дар ҷумҳурӣ хеле зиёд шуд ва конҳое дар Фону Моғиёну Назарайлоқ ва Шӯроб баҳрабардорӣ шуданд. Ҳамчунон истеҳсоли нефт дар Тоҷикистони низ оғоз шуд, ки асосан дар Конибодому Исфараву Вахш истихроҷу коркард мегашт.Самти дигари саноат, ки дар ин давра рушд кард, маҳсулоти сохтмонӣ буд. Дар гӯшаву канори Тоҷикистон корхонаҳои истеҳсоли хишт ва дигар масолеҳи зарурӣ бунёд гардиданд. Дар асоси нақшаҳои дарозмуддат корхонаи сементи шаҳри Душанбе сохта шуд, ки беш аз 80 сол барои иқтисоди кишвар хидмат кард. Инчунин дар шаҳру минтақаҳои дигар корхонаҳои битум, гач ва ғайра бунёд ёфтанд.  &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://asiaplus.news/tg/2024/03/12/tar%d2%b3%d2%b3oi-nav-dar-kishvari-ku%d2%b3na-ravandi-sanoat%d3%a3-shudani-to%d2%b7ikistoni-sh%d3%afrav%d3%a3/|title=Тарҳҳои нав дар кишвари куҳна. Раванди саноатӣ шудани Тоҷикистони Шӯравӣ|author=www.asiaplustj.info/|date=2024-03-12|publisher=Муаллиф: Сайфуллоҳи Муллоҷон, доктори илмҳои таърих |lang=tg|accessdate=2024-12-10}}&lt;/ref&gt;

Дар деҳот коллективонии хоҷагиҳои яккадасти деҳқонӣ анҷом ёфта, боиси аз байн рафтани хоҷагиҳои деҳқонони соҳибмулк гардид. Дар натиҷаи гузаронидани маъракаи маҳви бесаводӣ (солҳои 1926-1936) саводнокии мардум соли 1937 ба 72 % расид. Маъракаи «Ҳуҷум» («Озодшавии занон») ба партофтани либоси замони феодалӣ, фаранҷӣ ба анҷом расид. Дар ҳаёти фарҳангии ҷумҳурӣ тағйироти ҷиддӣ ба амал омад, таҳсилоти ройгон, муассисаҳои таҳсилотии гуногун, маданӣ-маърифатӣ, илмӣ, санъат, матбуоту нашриёт ва диг. ба миён омада барои мардум дастрас шуданд.

Тоҷикистон тадриҷан ва комилан ба комплекси ягонаи умумииттифоқии хоҷагии халқ ҳамроҳ шуда, пурра тобеи Марказ ([[ИҶШС]]) гардид. Равандҳои муҳоҷирати аҳолӣ дар нимаи дуюми асри XX ба табдил ёфтани ҷумҳурӣ ба кишварӣ сермиллат овард.
Солҳои 50-80 асри XX баъд аз ба сари давлат таъйин гардидани сарварони таҳҷойӣ ба монанди [[Бобоҷон Ғафуров]], [[Турсун Ӯлҷабоев]], [[Ҷаббор Расулов]] ва [[Қаҳҳор Махкамов]] иқтисодиёти Тоҷикистон рушд меёфт. Тоҷикистон ба мамлакати хоҷагидориаш индустриалӣ - [[аграрӣ]] табдил ёфт, фарҳангу санъатӣ миллӣ эҳё гардид. Сатҳи зиндагии мардум баҳтар мегардид. Вале, бо вуҷуди он, Тоҷикистон нисбат ба дигар ҷумҳуриҳои шӯравӣ аз ҷиҳати манзили истиқомат, музди миёнаи маош, муассисаҳои илмӣ, маориф, фарҳанг, шумораи бекорон ва диг. дар ҷойи охирон қарор дошт. Иқтисодиёти Тоҷикистон асосан барои таъмини корхонаҳои марказии Иттиҳоди Шӯравӣ бо ашёи хом (барқ, пахта, канданиҳои фоиданок, уран ва диг.) нигаронида шуда буд.

[[24 август]]и соли [[1990]] иҷлосияи дуюми Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон, Эъломияи истиқлоли Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистонро дар ҳайати [[Иттиҳоди Шӯравӣ|Иттиҳоди Шӯравии]] таҷдидёфта қабул намуд.

Пас аз &quot;табадуллот&quot;-и (ГКЧП)и коммунистони тундрав, 19-21 августи соли [[1991]] дар [[Москва]], ки бемуваффақият анҷом ёфт, Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон  [[9 сентябр]]и [[соли 1991]] &quot;Дар бораи истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон&quot; қарор қабул намуд.

== Солномаи таърихи ҶШC Тоҷикистон ==

* Солҳои [[1929]] (дар [[ҶМШС Тоҷикистон]]), [[1931]], [[1937]], [[1978]] — қабули Конститутсияҳо дар ҶШC Тоҷикистон. 
* * Соли [[1931]] — бунёди аввалин донишкадаи олӣ дар Тоҷикистон ([[Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ|Донишкадаи педагогии Сталинобод]]) 
*  
* Солҳои [[1928]]-[[1930]] — гузаштан аз ҳуруфоти форсии тоҷикӣ ба ҳуруфоти лотинӣ ва солҳои 1939-1940 аз ҳуруфоти лотинӣ ба кириликӣ дар ҶШC Тоҷикистон.
* * Солҳои 1931-[[1937]] — сохтмони [[Канали магистралии Вахш]] ва обёрӣ намудани заминҳои бекорхобидаи Тоҷикистони Ҷанубӣ ([[Водии Вахш]]).
* * Солҳои [[1939]]-[[1941]] — сохтмони [[Канали калони Фарғона]] ва [[Канали калони Ҳисор]], обёрӣ намудани заминҳои бекорхобидаи Тоҷикистони Шимолӣ ([[Водии Фарғона]]) ва Марказӣ ([[Водии Ҳисор]]).
* * [[22 июн]]и соли [[1941]] — [[9 май]]и соли [[1945]] — солҳои  [[Ҷанги Бузурги Ватанӣ]]  ба муқобили фашистони Олмон  ва иттифоқчёни он. Барои қаҳрамонӣ 54 нафар аз ҷанговарони  Тоҷикистон ба унвони олии Қаҳрамони Иттиҳоди Шӯравӣ сазовор шудаанд.
*
* [[соли 1946]] — [[Суруди миллии Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон]] ба оҳанги [[Сулаймон Юдаков]] ва ба матни [[Абулқосим Лоҳутӣ]] қабул шуд. Аз [[соли 1946]] то [[1991]] дар [[ҶШС Тоҷикистон]] суруди миллии ҷумҳурӣ буд.
*  
* Соли [[1948]] — таъсисёбии Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон, ҳоло  [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]].
* * Соли [[1951]] — бунёди  [[Фарҳангистони улуми Тоҷикистон|Академияи илмҳои ҶШС Тоҷикистон]], ки аввалин президенти он [[Садриддин Айнӣ]]  буд.
* * Соли [[1961]] —  оғози сохтмони  [[Нерӯгоҳи барқии обии Норак]] (ГЭС)-и Норак. Соли [[1972]] — агрегати 1-ӯм ва соли [[1979]] агрегати охирин – 9-ӯми  НБО - Норак ба кор даромад.
* * Соли [[1975]] — оғози кори заводи арзии (алюминии) тоҷик дар шаҳри [[Турсунзода]]. 
*  
* [[22 июл]]и соли [[1989]] — қабул гардидани «Қонуни забони ҶШC Тоҷикистон»]] дар Иҷлосияи Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон  ва ба забони тоҷикӣ дода шудани мақоми давлатӣ. [[22 июл]]  ҳамчун  '''«Рӯзи забон»''' солҳои 1990-2008 дар ҷумҳурӣ ҷашн гирифта мешуд.
* * [[24 август]]и соли [[1990]] — қабул гардидани &quot;Эъломияи истиқлоли Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон дар ҳайати ИҶШС&quot; дар иҷлосияи дуюми Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон.&lt;ref&gt;Муҳимтарин саҳифаҳои таърихи халқи тоҷик./Мураттибон: Ҳотамов Н.Б., Саъдиев Ш.С. Нашри дуюм. – {{Душ.}}, 2010&lt;/ref&gt;  
*

== Сарварони Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон ==
{| class=&quot;wikitable&quot; width= &quot;50%&quot;
|-
| colspan=&quot;12&quot; style=&quot;text-align:center; background:#ffdead;&quot;|Сарварони Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон 
|-
! width=30% | Ному насаб
! width=30% | Муддат
|-
|[[Мирзо Довуд Гусейнов]] ||солҳои 1930-1933  
|-
|[[Григорий Бройдо]] || солҳои 1933-1934 
|-
|[[Сурен Шадунс]] || солҳои 1934-1936 
|-
|[[Ӯрунбой Ашӯров]] || солҳои 1936-1937  
|-
|[[Дмитрий Протопопов]] || солҳои 1937-1946 
|-
|[[Бобоҷон Ғафуров]] || солҳои 1946-1956 
|-
|[[Турсун Ӯлҷабоев]] || солҳои 1956-1961 
|- 
|[[Ҷаббор Расулов]] || солҳои 1961-1982 
|-
|[[Раҳмон Набиев]] || солҳои 1982-1985 
|-
|[[Қаҳҳор Махкамов]] || солҳои 1985-1991&lt;ref&gt;Ҳақикати таърих. Доғҳои сиёҳи таърихи Тоҷикистон. – {{Душ.}}, 1990. – С. 175.&lt;/ref&gt;  
|-
|}
== Иқтисодиёт ==
{{Асосӣ|Иқтисодиёти ҶШС Тоҷикистон}}
== Обёрӣ намудани заминҳои бекорхобида ==
{{Асосӣ|Канали магистралии Вахш}}
{{Асосӣ|Канали калони Фарғона}}
{{Асосӣ|Канали калони Ҳисор}}
==Нақлиёт==
'''Дар соли 1986'''
* Роҳҳои оҳан - 470 км
* Роҳҳои мошингард - 13200 км (ҳамчунин роҳҳои мумфарш 11600 км)&lt;ref&gt;https://ru.m.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%D0%B0%D0%B4%D0%B6%D0%B8%D0%BA%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%A1%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0
&lt;/ref&gt;

== Нигаред ==
* [[Ҷумҳурии Мухтори Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон]]
* [[Конститутсияи ҶШС Тоҷикистон]]
* [[Суруди миллии Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон]]

==Манобеъ==
&lt;references /&gt; 
   
{{Тоҷикистон}}

[[Гурӯҳ:Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Таърихи Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Иттиҳоди Шӯравӣ]]
[[Гурӯҳ:ҶШС Тоҷикистон]]</text>
      <sha1>s30nfqr8aleticcr96z0l9e8rg1ew0t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хуҷанд</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1680</id>
    <revision>
      <id>1492787</id>
      <parentid>1485095</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T00:48:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492787</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="61394" sha1="9qctg9denpbqzft7cagag8ndlee6qsi" xml:space="preserve">{{МА
| мақом = Шаҳр
| номи тоҷикӣ = Хуҷанд
| номи аслӣ = Хуҷанд
| акс = 
| итоат = маркази вилояти Суғд
| давлат = Тоҷикистон
| кишвар = Тоҷикистон
| нишон = 
| парчам = 
| тавсифи нишон = 
| тавсифи парчам = 
| бари нишон = 
| бари парчам = 
| lat_dir = 
| lat_deg = 
| lat_min = 
| lat_sec = 
| lon_dir = 
| lon_deg = 
| lon_min = 
| lon_sec = 
| CoordAddon = 
| CoordScale = 
| шакли минтақа = Вилоят
| минтақа = Вилояти Суғд
| ноҳия дар ҷадвал = 
| шакли ноҳия = 
| ноҳия = 
| шакли ҳавзаи ҷомеа = 
| ҳавзаи ҷомеа = 
| ҳавзаи ҷомеа дар ҷадвал = 
| шакли ҷомеа = 
| ҷомеа = 
| ҷомеа дар ҷадвал = 
| тақсимоти дохилӣ = 
| роҳбар = [[Фирдавс Шарифзода]]
| шакли роҳбарӣ = Раиси шаҳр
| роҳбарӣ = 
| замони таъсис = 
| ёдоварии аввал = 
| номҳои пешина = 
| унвон аз = 
| масоҳат = 39,96&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.khujand.tj/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=1314&amp;Itemid=183&amp;lang=tg|title=Мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатии шаҳри Хуҷанд - Хуҷанд - маркази ҳунарҳои мардумӣ|website=www.khujand.tj|accessdate=2022-12-18}}&lt;/ref&gt;
| шакли баландӣ = 
| баландии марказ МА = 
| иқлим = 
| забони расмӣ = тоҷикӣ
| аҳолӣ = 198 700&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://stat.tj/storage//1.01.2022.pdf|title=ШУМОРАИ АҲОЛИИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН ТО 1 ЯНВАРИ СОЛИ 2022|author=Агентии омори назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|accessdate=2022-11-15|archivedate=2022-10-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221010195817/https://stat.tj/storage//1.01.2022.pdf}}&lt;/ref&gt;
| соли ҳисоб = 2022
| соли барӯйхатгирӣ = 2022
| зичӣ = 
| агломератсия = 
| ҳайати миллӣ = [[тоҷикон]]
| гурӯҳҳои миллӣ = [[Мардуми тоҷик|тоҷикҳо]], ӯзбекҳо
| гурӯҳҳои динӣ = [[мусулмон]]он
| номи қавмӣ = хуҷандӣ, хуҷандиҳо
| ҳайати динӣ = [[мусулмон]]ҳо
| вақти минтақавӣ = +5
| DST = 
| коди телефон = +992 3422
| нишонаи почта = 735700
| нишонаҳои почта = 
| коди худрав = 02РТ, 02TJ
| шакли шинохтан = 
| шакли шинохтани ададӣ = 
| гурӯҳ дар Commons = Khujand
| сайт = 
| забони сайт = 
| забони сайт 2 = 
| add1n = 
| add1 = 
| add2n = Замони таъсис
| add2 = садаи VII то милод
| add3n = 
| add3 = 
}}

[[Акс:Historical_Museum_of_Sughd.jpg|thumb|right|250px| Осорхонаи таърихии вилояти Суғд]]
[[Акс:Parcham.jpg|thumb|Майдони марказии Хуҷанд бо парчам]]
[[Акс:Мақбараи Камоли Хуҷандӣ.jpg|thumb|Мақбараи Камоли Хуҷандӣ дар шаҳри Хуҷанд]]
[[Акс:Бозори Панҷшанбе.jpg|thumb|Бозори Панҷшанбе]] 
'''Хуҷанд''' (аз {{lang-sog|kwc'nth}} (''xučant(a) &gt; Xuǰand'')&lt;ref&gt;{{Статья|автор=Лурье П. Б.|заглавие=Историко-лингвистический анализ согдийской топонимики|ссылка=http://www.orientalstudies.ru/rus/images/pdf/dis_lurje_2004.pdf|язык=|издание=Дисс. на соиск. уч. ст. канд. фил. наук|тип=|место=СПб.|год=2004|месяц=|число=|том=|номер=|страницы=40, 151|issn=}}&lt;/ref&gt;, {{lang-fa|خجند}}, дар солҳои 1936—1991 ''Ленинобод'') — маркази сиёсӣ-маъмурии [[вилояти Суғд]]. Аз ҷиҳати шумораи аҳолӣ шаҳри дуюми [[Тоҷикистон]] мебошад. Аҳолӣ — 198 700 нафар (2022).

== Таърих ==
[[Акс:Мечеть и голуби 2.JPG|thumb|Масҷиди шайх Муслиҳиддин]]
Хуҷанд яке аз [[шаҳр]]ҳои қадимтарин дар [[Осиёи Миёна]] мебошад, ки ҳамчун маркази [[тиҷорат]] машҳур ва аз инҷо [[Шоҳроҳи Абрешим|«Роҳи бузурги абрешим»]] мегузашт, ки [[Осиё]] ва [[Аврупо]]ро пайваст мекард. Таърихшиносони қадим Хуҷандро «Тирози ҷаҳон» ё «Арӯси даҳр» номида&lt;ref&gt;[http://enc-dic.com/enc_geo/Hudzhand-2881.html Худжанд] // Географическая энциклопедия {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://spacereal.ru/sputnikovaya-karta-xudzhand/ Спутниковая карта Худжанд] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20131010121728/http://spacereal.ru/sputnikovaya-karta-xudzhand/ |date=2013-10-10 }} 30.03.2010{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;, аз мардуми бофарҳанги он ёдовар шудаанд.

=== Даври қадим ===

==== Сохтмони шаҳр ====
Хуҷанд ҳамчун шаҳри таърихан куҳани Осиёи Марказӣ, аз рӯи тадқиқоти олимони бостоншинос, таърихшиносону меъморон чанд давраи бобаракаташро аз сар гузаронидааст. Давраи якуми сохтмони шаҳр (асрҳои VI-IV то милод) Хуҷанди архаикӣ (қадим) ба ҳисоб меравад, ки мансуб ба замони ҳукмронии сулолаи [[Давлати Ҳахоманишиҳо|Ҳахоманишиҳост]]. Сонитар, Хуҷанд дар ҳайъати империяи [[Искандари Мақдунӣ]] васеъ мешавад ва инкишоф меёбад. Баъди Хуҷандро забт намудани Искандар (асри IV то милод) қалъаи шаҳр мустаҳкам карда мешавад.

Дар қатори сокинони таҳҷоӣ ҳамшаҳриёни аввалини мо (ҷамоаҳои суғдиву фарғонагиҳову сакоиҳо) дар қисми нави шаҳр кироягони эллинӣ, афсарони македонии барои юришҳои ояндаи Искандар корношоям, асирони ҳарбӣ низ зиндагӣ мекарданд. Ба шарафи забткориаш ба шаҳр номи ҷаҳонгири антиқӣ Искандар дода шуд, ки он шаҳри охирини номи худашро гузошта — Искандарияи Канорӣ ба ҳисоб меравад. Аз рӯи маълумоти мавҷуда, дарозии девори шаҳри замони Искандар 60 стадии юнонӣ буд, ки ба 6000 қадам баробар аст. Ин давраи дуввуми антиқии сохтори шаҳри мост.

=== Асрҳои миёна ===

==== Азнавсозиҳои шаҳр ====
Давраи сеюми шаҳрсозии Хуҷанд асосан ба асрҳои миёна рост меояд. Ибтидои асрҳои миёна (асрҳои VI-VII) Хуҷанд аз ҳисоби тараққиёти табиии дохилии худ ва зиёдшавии аҳолии атроф ҳам васеъ мегардад. Сохти нави топографии он чун шаҳри сеқисмдор (куҳандизу шаҳристону работ) шакл меёбад. Фаҳмиши асрҳои миёна хеле васеъ аст — аз асрҳои V-VI то миёнаҳои асри ХIХ-ро{{Огоҳии болоисатрӣ|day={{CURRENTDAY}}|month={{CURRENTMONTH}}|year={{CURRENTYEAR}}|text=[[Википедиа:Пайвандҳо ба манобеъ|сарчашма?]]|link=Википедия:Ба беҳтаркунӣ|comment=}} дарбар мегирад. 
Асрҳои VI-VII Хуҷанд аз ҷиҳати иқтисодиву хоҷагӣ ва фарҳангӣ инкишоф меёбад. Дар шаҳр азнавсозиҳои нақшавию истеҳкомӣ гузаронида мешавад: нимаи шарқии шаҳри антиқӣ, назар ба тадқиқоти бостоншиносон, бо масоҳати қариб 8 гектари имрӯза ба қалъаи нави калони шаҳрӣ табдил меёбад. Қисмҳои боқимондаи шарқӣ, шимолӣ ва ҷанубии девори антиқӣ чун асоси қалъаи нав истифода шудаанд. Инро ҳафриёти археологии солҳои пешина ва мушоҳидаҳову назорати археологӣ ҳангоми бурдани корҳои азнавсозиву эҳёи девору дарвозаи шарқии куҳандиз вобаста ба ҷашни 1100-солагии [[давлати Сомониён]] бори дигар тасдиқ намудаанд: (июни соли 1999 ва сохтмони бинои нави Осорхонаи вилоятӣ — соли 2004) — он соли 2006 ба истифода дода шуд — дар болои паҳлӯи маҷрои шохоби хушкшудаи регу қуму сангрезадори такшонмондаи интиҳои ҷараёни Сойи Хоҷа Боқирғон, ки ба [[Сирдарё]] ҷорӣ мешуд, осори Хуҷанди архаикиву болои он — антиқӣ — похсадевор ва пас — болои онон осори моддии девори ибтидои асримиёнагӣ ва бозёфти мансуб ба он давр (шикастапораҳову қисмҳои сиҳатмондаи маснуоти кулолгарӣ-табақи гилӣ, коса, чароғи сирдодашудаи давраи сонитар, хумчаву офтобаҳо ва ғайра) низ дар бурришҳои сохтмонӣ аён шудаанд. Танҳо девори ғарбии куҳандизи Хуҷанд аз нав эҳё гардид.&lt;ref name=&quot;hakikati-sugd.tj&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.hakikati-sugd.tj/index.php/culture/2981-ramzi-sarfarozii-ovidonai-millati-to-ik |title=Рамзи сарфарозии ҷовидонаи миллати тоҷик |accessdate=2016-12-11 |archivedate=2017-10-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171002223205/http://www.hakikati-sugd.tj/index.php/culture/2981-ramzi-sarfarozii-ovidonai-millati-to-ik }}&lt;/ref&gt;

==== Давраи Сомониён — муборизаи хуҷандиён зидди арабҳо ====
Дар бораи Хуҷанди ибтидои асрҳои миёна ва давраи Сомониён бештар сарчашмаҳои хаттии форсиву арабизабон маълумот медиҳанд. Назар ба маълумотҳо, нимаи дуюми асри VII номи шаҳр бори аввал дар шакли «Хуҷанд(а)» вомехӯрад (ал-Белазурӣ). Дар шакли «Гюйчжанти» номи шаҳрро сарчашмаҳои чинӣ дар хроникаи Таншу (боби 221) ҳам хотиррасон менамоянд. Ҷуғрофиядонҳову сайёҳони арабизабон Ибн-ал-Асир, ад-Димишқӣ, Ёқути Ҳамавӣ, Ибни Ҳавкал, ал-Муқаддасӣ, Ибн-ал-Фақеҳ, Истахрӣ бештар дар бораи Хуҷанди асрҳои VIII-ХII, яъне давраи ба ин шаҳр ҳуҷум намудани арабҳо ва то замони арафаи ҳуҷуми муғулҳо ба Хуҷанд маълумот додаанд. Ба ахбори Ибн-ал-Асир биноан (асри ХII-ибтидои ХIII), Хуҷанд ба қатори он шаҳрҳои Осиёи Миёна дохил мешуд, ки зидди ҳуҷуми арабҳо муборизаи яроқнок бурдааст. Баъди соли 705 ҳукмрони Хуросон таъйин гардидан сарлашкари араб Қутайба ибни Муслим (соли 715 дар [[Фарғона]] қатл шудааст) нақшаи юриши водии фарғонагии худро тартиб медиҳад (соли 713) ва ба минтақаҳои паси Сирдарёии [[Мовароуннаҳр]] лашкар мекашад. Чун лашкари Салм лашкари Қутайба ҳам ба муқобилияти силоҳноки хуҷандиён дучор меояд ва муҳориба тӯл мекашад. Дар «[[Китобу-л-ансоб]]»-и Самъонӣ (солҳои 1113-1167) зикр шудааст, ки Хуҷанд соли 103 ҳиҷрӣ (соли 721-722-м) аз тарафи арабҳо забт шудааст. Ба қавли баъзе сарчашмашиносони муосири мо, соли 94 ҳиҷрӣ (соли 713 милодӣ) арабҳо зӯран бо бор намудани шартҳои хеле гарон бар дӯши хуҷандиён роҳи гуфтушуниди оташборро пеш гирифтанд. Вале хуҷандиён ба ин шарту гирифтори асири арабҳо будан дер тоқат накарда, соли 103 (соли 721-722 милодӣ) боз ба муборизаи зидди арабҳо бармехезанд. Соли 722 байни хуҷандиёну лашкари араб бо сардории ҷонишини волии Хуросон ал-Ҳарашӣ муборизаи сахт мешавад. Ў шаҳрро муҳосира намуда, бе ҳуҷум онро гирифтанӣ мешавад. Вале хуҷандиён бо ҳар роҳ муҳосираро рахна намуда, ба лашкари Ҳарашӣ зарба мерасониданд. Лекин охируламр арабҳо ба Хуҷанд дохил мешаванд…

Ҳанӯз то Хуҷандро ишғол кардани арабҳо-асрҳои VII-VIII — дар доманаи самти шарқии куҳандиз — девори он — аллакай майдони васеи Регистони шаҳр ба вуҷуд омада буд. Дар он ҷой аввалин бозори шаҳр ҷой гирифта буд. Ибн Ҳавкал ин Регистонро таҳти унвони «майдону» «рабза» ба забон гирифтааст. Ал-Истахрӣ ҳам онро «майдон» мегӯяд. Тарафи дигари майдон — паси рабза — «Дору-л-имораҳ» ё «сарои иморат», яъне, бинои ҳокими Хуҷанд буд (он аз миёнаи асри ХIХ сар карда бо номи «Боғи ҳоким» маълум асту рӯ ба Регистон мениҳад). Бинои «сарои иморат» ҳам бо девор печонида гирифта шуда буд.

==== Ҳусни шаҳр дар асрҳои миёна ====
Хуҷанд ҳам ибтидои асрҳои миёна, хусусан асрҳои IХ-Х сеқисма буду аз куҳандиз (куҳанқалъа бо арки маликнишин), шаҳристон ё мадина (худи шаҳр) ва работ (мавзеъҳои наздишаҳрӣ) иборат буд. Умуман, ба қавли ал-Истахрӣ, масоҳати Хуҷанди асри Х шаш-ҳафт километр буда, дарозиаш аз бараш бартарӣ доштааст. Шаҳристон, ки девораш асрҳои VI-VII сохта шудааст, (А.Мирбобоев), аз маҳаллаҳои истиқоматии шаҳриён бо масҷиди ҷомеъ ва муассисоти дигар, куҳандиз бошад, аз қароргоҳи расмии ҳоким, лашкаргоҳ, маҳбас ва ғайра, работ — ҳудуди наздишаҳрӣ — бо қисмҳои ҳунармандиву тиҷоратӣ иборат буданд. Асрҳои ХI-ХII шаҳристону работи Хуҷанд ба ҳам омезиш ёфтаанд. Дар шаҳристон чанд муассисоте ҷойгир буданд, ки якеи онҳо майдони Намозгоҳ — Мусалло (ҷои намозхонии умумиву калон)-и Хуҷанд буд.&lt;ref name=&quot;hakikati-sugd.tj&quot;/&gt;

Ин Майдони Намозгоҳ-Мусалло дар ҳудуди девори шаҳристони Хуҷанди асримиёнагӣ на барвақттар аз асрҳои Х-ХI ба вуҷуд омада буд.

Сонитар дар ҳудуди шаҳристон мақбараву масҷиду мадрасаи Ҳазрати Бобо бунёд мегардад (асрҳои ХII-ХIII, ХVIII-ХIХ). Дар кунҷи ҷанубӣ-шарқии Намозгоҳ дертар (асри ХIХ) осиёбе ҷойгир буд, ки шояд он бо оби канали Қӯрхона ба кор дароварда мешуд.

Дар ин минтақаи Хуҷанди асримиёнагӣ чанд бинои монументалӣ, дармонгоҳӣ, хидмативу маишӣ низ ҷойгир буданд, ки якеи он маҷмааи асримиёнагии археологӣ-меъморӣ-маркази фарматсевтӣ — дармонгоҳи «Дорулшифо» ба ҳисоб меравад (Харобаҳои ба асрҳои IХ-ХII, ХIV-ХV тааллуқдоштаи онро тӯли солҳои 1999-2001 Экспедитсияи илмӣ-фарҳангӣ-бостоншиносии муштараки Мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатии вилояти Суғд — ДДХ — ба номи академик Бобоҷон Fафуров «Мерос» омӯхтааст). Ин иншооти хеле нодирест, ки намунаи худро то ҳол дар шакли ҳафриётгашта дар Осиёи Марказӣ надорад ва он кашфиёти нави илми бостоншиносии тоҷик ба ҳисоб меравад. Нақшаи композитсионӣ-меъмории маҷмаа иборат аз системаи девору гузаргоҳҳо буда, бештар равияи шимол-ҷанубро доранд. Ба миёнсаройи марказӣ аз тарафи шарқ — он ҷое, ки ҳам шикофаи кофтукови археологиаш ба охир расидаро дорад, кас дохил мешуд.

Тахмин меравад, ки миёнсарой бо равоқ (арк)-и нимсиркулӣ болопӯш буд, ба воситаи роҳ-рави асосии он кас ба гузаргоҳҳои нисбатан борики камераҳои равоқдори таъйиноти шифоӣ-профилактикӣ дошта дохил мешуд. Умуман, тамоми бино аз берун монументалӣ менамуд, девори яклухти умумӣ дошта, ҳуҷраҳои болопӯши равоқмонанд дошт — ҳамаи ин маҷмӯи таъйноти ҷамъиятӣ доштани биноро тасдиқ менамуд. Девори бино ловида нашуда, аз ҳисоби хиштхобонии ботартибу босифат (ҳам дохил ва ҳам беруни бино), ки нақшу нигори намуди барои меъмории асрҳои IХ-Х хосро дошт, хеле босалобату монументалӣ менамуд. Дар ин дармонгоҳи дорутайёркуниву физиотерапевтии асримиёнагии Хуҷанд бемориҳои гуногуни одам табобат карда мешуданд. («Дорулшифо» ҳоло қисмҳои дигари аз ҷиҳати археологӣ омӯхтанашударо низ дорад).&lt;ref name=&quot;hakikati-sugd.tj&quot;/&gt;

Дохили шаҳристони Хуҷанди асримиёнагӣ (асрҳои IХ-ХII) чанд қабристон ва мазорҳо вуҷуд доштанд, ки барои муайянкунии ҳудуду сарҳади шаҳр дар асрҳои гуногун чун аломат, нишона хидмат менамоянд. Он қабристонҳо ба ду қисм тақсим карда шудаанд: ҷамъиятӣ ва оилавӣ ё авлодӣ.
1. Қабристони назди мазори Ҳазрати Бобо (шимолӣ-шарқии Хуҷанд, назди Боғи ҳоким). 2. Қабристону мазори Хоҷа Бикробод. 3.Қабристону мазори Туғбобохон, Бӯзирак-Ато.
Ҳамаи ин мазору қабристонҳои дар қисмҳои шимолӣ-шарқӣ, ҷанубӣ ва ғарбии куҳандизу шаҳр умуман ҷойгиршуда сарҳади ба ин самтҳо мутобиқи шаҳри асрҳои Х-ХII-ро ташкил мекарданд. Яъне, он сарҳад аз куҳандиз-маҳалли Боғи ҳоким-250 м. ҷанубтари куҳандиз (берун аз девори шаҳристон)-ғарбии куҳандизро (200-250м. дуртар аз он) дарбар мегирифт ва он мутобиқ ба маҳаллаҳои ҳамноми Ҳазрати Бобо, Хоҷа Бикробод, Туғбобохон (Дувахон-Тубахон) ва атрофи он буд. Ғайр аз ин, дар асрҳои ХI-ХII қабристону мазорҳои Чорчироғ, Масҷиди Сурх ва баъзе дигарон ҳам буданд (А.Мирбобоев).

Асрҳои сонӣ ҳам (ХVIII-ХIХ) онон ба қисмҳои Раззоқ ё Чаҳоршанбеи шаҳр дохил мешуданд. Шояд, маҳаллаи Абӯмаҳмуди Хуҷандӣ ҳам дар якеи маҳаллаҳои ин қисми шаҳр ҷойгир шуда бошад.

Қисми дигари Хуҷанд минтақаи майдони Панҷшанбеи шаҳр буд (онро дертар қисми ба деҳаи Қалъаи нав ва Мазор дохилшаванда ҳам меҳисобиданд). Он майдон чун маркази ҳунармандиву тиҷоратии Хуҷанд берун аз работи асримиёнагии Хуҷанд, тахминан асрҳои ХIV-ХVI шакл ёфтааст. Вале ҳафриёти археологии солҳои 70-уми асри ХХ дар ин майдон гузаронида (ҷои собиқи «саройи унҷигиҳо» — чойхонаи «Шарқ» — тарабхонаи собиқи «Панҷшанбе» — Осорхонаи собиқи вилоятии таърихӣ-кишваршиносӣ — Маркази савдои «Ҳоҷӣ Абдулазиз») ва бозёфти ду тангаи мисин (якеаш мансуб ба асри ХII дар чуқурии 3 м.) гувоҳи он аст, ки ин минтақа ҳам аз қисмҳои қадимаи шаҳр аст. Асри ХII дар ин ҷо мақбараи мулкдору шоир ва арбоби барҷастаи дин, пешвои маслиҳатгару ҳокими Хуҷанд Бадеуддини Нурӣ (тахаллусашон «шайх Муслиҳиддин») бунёд мегардад ва сонитар дар атрофи он маҷмааи ҳамноми таърихӣ-меъмории шайх Муслиҳиддин шакл меёбад (асрҳои ХIV-ХIХ).

Ибни Ҳавкал менависад, ки Хуҷанд «байни вилоятҳо аз ҷиҳати ҳусну назокат ягонаест»; ал-Муқаддасӣ махсус қайд мекунад: «Хуҷанд шаҳри пурҳаловатест дар ин сӯ, аз он дида шаҳри дилкаштаре нест, аз байнаш наҳре ҷорист ва дар шафаташ кӯҳест, ки онро оқилону шоирон мадҳу сано мегӯянд. Ва дар Шарқу Ғарб зеботар шаҳре аз он нест. Вай мафтункунандаву дилрабост, касонро моту мабҳут месозад, бо форсӣ онро «дил бибурда» гӯянд».

Олим-энсиклопедисти машҳури асрҳои IХ-Х Абӯнасри Форобӣ шаҳру давлатҳоро ба қатори шаҳру давлати накӯкор, шаҳру давлати бехирад, шуҳрату шарафпараст, шаҳру давлати таърифпараст, шаҳру давлати дурӯяву ноустувор, шаҳру давлати дурӯғпарасту хасис тақсим менамояд. Баҳодиҳӣ, умуман, барои Шарқи асримиёнагӣ анъана будааст. Яқинан, барои Самарқанд мағрурӣ, барои Балх-ҷавонмардӣ, Ҳирот-рашку ҳасад хос будаанд. Хуҷанди асримиёнагӣ бошад, аз рӯи анъанаҳои баҳодиҳӣ, чун «Тирози ҷаҳон» — арабиаш «Арӯс-ал-мамолик» машҳур гашта буд.&lt;ref name=&quot;hakikati-sugd.tj&quot;/&gt;

Дар таърихи Хуҷанд сокинони шаҳр борҳо барои озоди хеш бо истилогарон даст ба гиребон шуда дар мудофиаи шаҳр қаҳрамонӣ нишон додаанд. Дар асри XIII дар вақти истилои муғулҳо қаҳрамонии худро [[Темурмалик]]и паҳлавон нишон дода буд, ки ҳоло халқи ин шаҳр бо ӯ ифтихор доранд.

Нигаред:[[Темурмалик]]

==== Роҳи Абрешим ====
Шаҳри Хуҷанд чун маркази савдо, ҳунармандӣ дар гузашта машҳур буд. Роҳи корвонгузари тиҷоратии асримиёнагӣ — [[Шоҳроҳи Абрешим|«Роҳи бузурги абрешим»]] ба Осиёи Миёна, аз [[Ҳиндустон]], [[Эрон]], Шарқи Наздик, [[Хитой]] ва ҳавзаи баҳри Миёназамин аз ин ҷо мегузашт.

==== Шахсони бузурги шаҳр ====
Хуҷанд зодгоҳи як зумра шахсони бузурги тарихист. Олимон — мунаҷҷим ва риёзидон [[Абӯмаҳмуди Хуҷандӣ]] (а. X), ҷуғрофияшинос ва сайёҳ [[Ҳоҷӣ Юсуф Мирфаёзов]] (1842—1925), шоирон [[Маҳастии Хуҷандӣ]] (а. XII), [[Камоли Хуҷандӣ]] (а. 14), [[Муҳаммадаминхоҷаи Кошиф]] (1825—87), [[Тошхӯҷаи Асирӣ]] (1864—1916), [[Абдуллои Файёз]] (1847—1934) ва диг. арбобони илму маданият ин ҷо касби камол кардаанд.

=== Мустамликадории Россияи подшоҳӣ ===
24 майи 1866 ба шаҳр аскарони подшоҳй даромаданд ва он ба ҳайати Россия дохил шуд. Ин воқеа аҳамияти прогрессивӣ низ дошт. Минбаъд ба Хуҷанд инқилобиён ва равшанфикрони рус омаданд, ки онҳо дар инкишофи шуури синфӣ ва худогоҳии маҳаллӣ таъсир гузоштанд.

==== Вокеъаҳои солҳои 1916-1917  ====
[[4 июл]]и [[1916]] мардуми Хуҷанд ба муқобили сиёсати мустамликадории Россияи подшоҳӣ ва феодалҳои маҳаллӣ шӯриш бардоштанд, ки он дар тамоми [[Осиёи Миёна]] паҳн гашт. Дар ҷараёни муборизаҳои синфй инқилобчиёни машҳур ба майдон омаданд. [[24 ноябр]]и [[1917]] Ҳокимияти Советӣ дар Хуҷанд ғалаба кард. Дертар шаҳр аввал ба ҳайати ҶШС Ӯзбекистон ва аз [[2 октябр]]и [[1929]] ба Тоҷикистон ҳамроҳ шуд. Соли [[1936]] шаҳр [[Ленинобод]] ном гирифт.

=== Давраи шӯравӣ===
Дар солҳои Ҳокимияти шӯравӣ Хуҷанд ба яке аз марказҳои калони иқтисодӣ ва мадании Тоҷикистон табдил ёфт. Соҳаҳои асосии саноат: [[бофандагӣ]], коркарди металл, [[бинокорй]], [[дӯзандагӣ]], [[хӯрокворӣ]]. С. [[1982]] дар шаҳр зиёда аз 25 корхонаи саноатӣ мавҷуд буд. Комбинати шоҳибофии шаҳр яке аз калонтарин корхонаҳои саноатии [[ИҶШС]] буда, 80% шоҳии [[Тоҷикистон]] (зиёда аз 45 навъ ва 500 номгӯи [[матоъ]])-ро истеҳсол мекард. С. 1981 комбинати консерви шаҳр 53 млн қуттии консерв мебаровард, ки ин миқдор бо тамоми консерви корхонаҳои Россия ([[1913]]) баробар буд. Дар шаҳр комбинатҳои [[шир]], [[равған]], масолеҳп бинокорй, заводҳои тухми кирмак, [[шиша]], «Торгмаш» (зарфҳои қаҳвапазӣ, термостатҳо ва ғайра), истеҳсоли зарфҳои сирдор, «Газаппарат*, таъмири [[автомобил]], истеҳсоли маснуоти оҳану бетонӣ, [[нон]], матбаа, фабрикаҳои мебельсозӣ, пойафзолдӯзӣ ва ғайра фаъолият менамуданд. Маҳсулоти саноати шаҳр ба [[Булғория]], [[Куба]], [[Румыния]], [[Венгрия]], [[Муғулистон]], [[Афғонистон]], [[Алҷазоир]], [[Эфиопия]], [[Ҳиндустон]], [[Гвинея]], [[Сомали]] ва ғ. фиристода мешуд. Соли таҳсили 1981- 1982 дар шаҳр 22 мактаби миёна, 3 мактаби 8-сола, 3 техникум, 3 омузишгоҳ (мусиқӣ, педагоги, тиббй), 6 омӯзишгоҳи касбҳои техникӣ буданд, ки 25 ҳаз. _наф. хонанда ва 4723 наф. донишҷӯ таҳсил мекарданд. Яке аз аввалин донишкадаҳо — [[Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров|Институти давлатии педагогин ба номи С. М. Киров]], Институти такмили нхтисосн муаллимон, Филиали Донишгоҳи техникии Тоҷикистон, шуъбаи [[Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон]] мавҷуданд. 
=== Замони муосир ===
{{Photomontage
 | photo1a = View to Khujand.JPG
 | photo2a = Маҷмааи таърихӣ- фарҳангии Истиклол.jpg
 | photo2b = Волчица 1.JPG 
 | photo2c = Темурмалик.jpg
 | photo3a = Anton Ruiter Khujand, marketsquare.jpg
 | color = white
 | color_border = white
 | position = right
 | spacing = 2
 | size = 260
 | foot_montage =
 }}
Дар солҳои Истиқлоияти Тоҷикистон дар натиҷаи буҳрони иқтисодӣ якчанд корхонаҳои бузург ба монанди корхонаи истеҳсоли &quot;Абрешими Хуҷанд&quot; ва диг. аз фаъолият бозмонданд. Дар натиҷаи гузаштан ба иқтисоди бозаргонӣ ҳоло бештар корхонаҳои хусусӣ ва иттиҳодияҳои саҳомӣ ташкилу фаъолият намуда истодаанд. Аз соли 2010 Минтақаи озоди иқтисодии &quot;Суғд&quot; (МОИ &quot;Суғд&quot;) бо сармояи ватаниву хориҷӣ ба фаъолият шурӯъ намудааст ва имрӯз аввалин маҳсулоти корхонаҳои он ба муомилот баромадаанд. Махсусан, дар Хуҷанд соҳаи сохтмон дар замони истиқлол рушд намудааст. Дар шаҳр чунин иншоотҳои нав ба монанди бинои нави [[Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров]], комплекси варзишӣ бо ҳавзи шиноварӣ, меҳмонҳонаи баландошёнаи &quot;Эҳсон&quot; мактабу кӯдакистонҳо, корхонаҳои хурди истеҳсолӣ, хидмати маишӣ, бозору мағозаҳо ва муассисаҳои давлатӣ қомат рост намуданд. Боғу хиёбонҳои нав ба вуҷуд омаданд. Масалан, [[21 март]]и [[соли 2015]] [[боғ]]и навсозишудаи фарҳангӣ-фароғатии ба номи [[Камоли Хуҷандӣ]] бо пайкараи ӯ, [[мақбара]] ва хонаю чорбоғи рамзии ин шоири ширинкаломи тоҷик, ки [[оромгоҳ]]и воқеияш дар шаҳри [[Табрез]]и [[Ҷумҳурии Исломии Эрон]] қарор дорад, дар маскани собиқ боғи фароғатии шаҳрӣ ифтитоҳ ёфтааст.([https://tg.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%BE%D2%93%D0%B8_%D0%B1%D0%B0_%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8_%D0%9A%D0%B0%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B8_%D0%A5%D1%83%D2%B7%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D3%A3 Боғи ба номи Камоли Хуҷандӣ|бештар...])

== Аҳолӣ ==
Хуҷанд аз ҷиҳати шумораи аҳолӣ дар ҷойи дуюм баъд аз Душанбе меистад.
{|class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin: 1em 1em 1em 0; background: white; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse;  font-size: 95%;&quot; style=&quot;border: 1em solid white&quot;)
|-
|'''Сол'''
|1897
|1926
|1959
|1973
|1989
|2002
|2007
|2011
|2013
|2014
|2015
|2016
|2019
|2020
|2021
|2022
|-
|'''Аҳолӣ, &lt;br /&gt; ҳазор наф.'''
|30
|37
|77
|113
|160
|147
|149
|165
|167
|170
|173
|175&lt;ref&gt;[http://www.statoids.com/ytj.html Raions of Tajikistan]&lt;/ref&gt;
|182
|184
|196,8
|198,7
|}

== Маҳаллаҳои Хуҷанд ==
# маҳаллаи «Хуҷанд» — 5091 нафар
# маҳаллаи «Тути калон» — 8768 нафар
# маҳаллаи «Чорчароғ» — 8312 нафар
# маҳаллаи «Раззоқ» — 6952 нафар
# маҳаллаи «Масҷиди Савр» — 7534 нафар
# маҳаллаи «Қорӣ Раҳмат Қурбонов» — 6759 нафар
# маҳаллаи «Содир Ҳофиз» — 5921 нафар
# маҳаллаи «Шарқ» — 4019 нафар
# маҳаллаи «Сарибаланд» — 5765 нафар
# маҳаллаи «Ҷаббор Расулов» — 5965 нафар
# маҳаллаи «1 Май» — 4341 нафар
# маҳаллаи «Сирдарё» — 3982 нафар
# маҳаллаи «Сайҳун» — 5095 нафар
# маҳаллаи «Чашмаи Арзана» — 5908 нафар
# маҳаллаи «Бофанда» — 5820 нафар
# маҳаллаи «Ваҳдат» — 5942 нафар
# маҳаллаи «Темурмалик» — 8343 нафар
# маҳаллаи «Тиллакон» — 8916 нафар
# маҳаллаи «Мевагул» — 16549 нафар
# маҳаллаи «Суғдиёна» — 11428 нафар
# маҳаллаи «Дӯстии халқҳо» — 15309 нафар
# маҳаллаи «Навбаҳор» — 8235 нафар&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.khujand.tj/tarih/mahlla |title=нусхаи бойгонӣ |accessdate=2013-12-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131106175246/http://khujand.tj/tarih/mahlla |archivedate=2013-11-06 }}&lt;/ref&gt;

== Роҳбарияти шаҳр ==
* Раиси шаҳр —[[Фирдавс Шарифзода]] (2020 то ҳол)
== Саноат ва энергетика ==
Корхонаҳои истеҳсоли маҳсулоти саноатӣ дар шаҳр — 597 адад
* хусусӣ 592 адад
* давлатӣ — 5 адад
* миқдори кормандон дар соҳаи саноат 8775 нафар
* корхонаҳои муштарак — 7 адад
* корхонаҳои нав ташкилшуда дар соли 2015 — 31 адад
== Саноат ==
Вазъи соҳаи энергетика ва саноат. Нигаред:&lt;ref&gt;{{Cite web |url= http://www.khujand.tj/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=7920&amp;Itemid=192&amp;lang=tg|title=Вазъи соҳаи энергетика ва саноат, соли 2022|author=www.khujand.tj|date=2024-10-08|publisher=|lang=tg|accessdate=2024-10-08}}&lt;/ref&gt;
=== [[Минтақаи озоди иқтисодии Суғд]] ===
Минтақаи озоди иқтисодии Суғд соли 2009 ҳамчун қитъаи алоҳидаи (маҳдуди) Ҷумҳурии Тоҷикистон бо ҳудуди аниқ муқарраргардида таъсис ёфта, дар он барои фаъолияти соҳибкорӣ ва сармоягузорӣ шароити имтиёзноки иқтисодӣ ва низоми махсуси иқтисодӣ муҳайе карда шудааст. Намуди МОИ “Суғд” саноатӣ-инноватсионӣ буда, бо ҳадафҳои умумииқтисодӣ, рушди тиҷорати хориҷӣ, иҷтимоӣ ва илмӣ-техникӣ ба муҳлати 25 сол ташкил шудааст. Дар ҳудуди МОИ “Суғд” ташкил намудани инфрасохтори муосири муҳандисию нақлиетӣ, телекоммуникатсионӣ ва истеҳсолии ҷавобгӯ ба стандартҳои ҷаҳонӣ, дар истеҳсолот ҷорӣ намудани ихтироот ва фановарии ватанӣ, ташкили шабакаи истеҳсолоти аз ҷиҳати экологӣ тоза низ дар назар аст.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.fezsughd.tj/index.php/tj/2015-07-01-17-47-38/obshchaya-informatsiya |title=МОИ “Суғд”/ Маълумоти умумӣ |accessdate=2017-01-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170425005603/http://www.fezsughd.tj/index.php/tj/2015-07-01-17-47-38/obshchaya-informatsiya |archivedate=2017-04-25 }}&lt;/ref&gt; Минтақаи озоди иқтисодии “Суғд” дар қисмати ҷанубу ғарбии шаҳри Хуҷанд ҷойгир шудааст. Дар ин қитаъаи замин таҳлили геологию геодезӣ ва лоиҳакашӣ анҷом дода шудааст. Масоҳати умумии МОИ “Суғд” 320 гектарро ташкил медиҳад.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.fezsughd.tj/index.php/tj/2015-07-01-17-47-38/raspolozhenie |title=МОИ “Суғд”/ Маълумоти умумӣ |accessdate=2017-01-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170729051906/http://www.fezsughd.tj/index.php/tj/2015-07-01-17-47-38/raspolozhenie |archivedate=2017-07-29 }}&lt;/ref&gt;
Субъектҳои [[Минтақаи озоди иқтисодии Суғд]]:
# 1) Корхонаи коркарди дарахт «Арча» назди ҶДММ «Фортуна-КО» — коркарди пиломатериал барои дар ва тиреза
# 2) ҶДММ Корхонаи муштараки тоҷикӣ-туркӣ «СИЛКОАТ БОЯ» — истеҳсол ва фуруши маҳсулотҳои лаку ранг барои ороиши иморатҳо
# 3) ҶДММ «СТАР ПЛАСТ» — Истеҳсоли маҳсулотҳои пластикӣ
# 4) ҶСП «АРИАНА МЕТАЛ ПЛАСТ» — Истеҳсоли маҳсулотҳои метали-пластикӣ (бозичаҳои кӯдакона)
# 5) Коллеҷи техникии ш.Хуҷанд
# 6) ҶДММ «ИНВЕСТИЦИОННАЯ КОМПАНИЯ ТАДЖИКИСТАН ОРИДЖИНАЛ» — Ташкилоти сармояҷамъкун ба МОИ Суғд
# 7) ҶДММ «Дусти Амирхон» — Истеҳсоли ҳавокашакҳои вентилятсионӣ
# 8) ҶДММ Корхонаи муштараки тоҷикӣ-полшагӣ «СкорутТ Таҷ» — Ҷамъоварии гелеоколлекторҳои офтобӣ барои гармкунии об
# 9) ҶДММ &quot;Реал&quot; — Истеҳсоли қубурҳои полиэтиленӣ ва ноқилҳои электрикӣ
# 10) ҶДММ Корхонаи муштараки тоҷикӣ-туркӣ «Таджпроф» — Истеҳсоли профилҳо аз алюминий
# 11) ҶДММ «Идораи сохтмонии №1 ХУДЖАНДСОЗ» — Истеҳсоли маҳсулотҳои сохтмонӣ
# 12) ҶСП &quot;АДМ-ЭЙР» — Хизматрасонии фаврии таъмири таҷҳизотҳои парвозкунанда
# 13) ҶДММ &quot;Мебел&quot; — Истеҳсоли ЛДСП, МДФ, ДВП, фанер
# 14) ҶДММ «Сомон Энержи» — Истеҳсоли маҳсулотҳои рушноидиҳанда
# 15) СИ &quot;Абдулло-заде Р.Р.&quot; — Истеҳсоли афшураҳои табии, сабзавот ва меваҳои хушк
# 16) ҶДММ &quot;Роял Корпорейшн&quot;  — Истеҳсоли маҳсулотҳои сохтмонии иноватсиони
# 17) ҶДММ &quot;Ҷаҳони нав ММ&quot; — Истеҳсоли маҳсулотҳои лакӣ ва андовакуни (ороиши беруна)
# 18) ҶДММ &quot;Таджик полиэтилен&quot; — Истеҳсоли маҳсулотҳои полиэтилени
# 19) ҶДММ &quot;Азияполитекс&quot; — Истеҳсоли халтаҳои полипропиленӣ
# 20) ҶДММ &quot;Кристал мозаик&quot; - Истеҳсоли маҳсулотҳои саффолӣ
# 21) ҶДММ &quot;Равзана пластик&quot; — Истеҳсоли дару тирезаҳо аз ПВХ
# 22) ҶДММ &quot;Зарфишон&quot; — Коркарди маҳсулотҳои ҳоҷагии қишлоқ ва истеҳсоли шакар
# 23) ҶДММ Корхонаи муштараки тоҷикӣ-туркӣ “Арча-мебел” — Истеҳсоли мебел барои соҳаи тиб, маориф ва муассисаҳои давлатӣ
# 24) ҶДММ «Оҳанкор» — Истеҳсоли маҳсулотҳои металли
# 25) Филиали «Хантана Кканада INC». — Истеҳсол ва бастабандии асал
# 26) ҶДММ Корхонаи муштараки тоҷикӣ-туркӣ «Афранг Пластик» — Истеҳсоли профилҳо барои дару тиреза аз ПВХ
# 27) [[ҶДММ «Донаи алмос»]] — Истеҳсоли хушкмева.
# 28) ҶДММ «Сомон Кейс» — Истеҳсоли сумка, рюкзак (борхалта) ва портфел. 
# 29) ФИЛИАЛИ ҶДММ «Компания Алавн Алмуттаҳида» — Омӯзиш ва истеҳсоли маҳсулотҳои ҳунарҳои мардумӣ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.fezsughd.tj/index.php/tj/2015-07-01-17-47-38/raspolozhenie |title=МОИ “Суғд”/ Маълумоти умумӣ |accessdate=2017-01-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170729051906/http://www.fezsughd.tj/index.php/tj/2015-07-01-17-47-38/raspolozhenie |archivedate=2017-07-29 }}&lt;/ref&gt;
#

== Нақлиёт ==
Дар масофаи 12 км дуртар аз Хуҷанд [[фурудгоҳи байналмилалии Хуҷанд]] амал мекунад.

Дар шаҳри Хуҷанд истгоҳи роҳи оҳани калонтарин мавҷуд мебошад, ки [[вилояти Суғд]]ро бо қисми ҷанубии Тоҷикистон, инчунин бо дигар минтақаҳои давлатҳои хориҷи дуру наздик пайваст мекунад. Дарозии умумии роҳҳои оҳан дар ҷумҳурӣ 943 км-ро ташкил медиҳад, ки 678 км онро роҳҳои асосӣ ташкил медиҳанд. Ҳиссаи калони ҳамлу нақли молу маҳсулоти байнидавлатӣ ба роҳи оҳан рост меояд.

Аз қаламрави вилоят роҳи Душанбе-Хуҷанд-Чаноқ бо дарозии 354 км мегузарад, ки қисми шимоли кишварро бо ҷануби он пайваст мекунад. Шоҳроҳи автомобилгарди Душанбе-Хуҷанд-Чаноқ ба худ якчанд нақбҳоро, ки дарозии умумиашон зиёда аз 10 км.-ро ташкил медиҳад дар бар мегирад. Шоҳроҳи мазкур соли [[2012]] аз нав таъмир карда шуда ба истифодабарӣ дода шуда буд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.fezsughd.tj/index.php/tj/creative-squad/khudzhand |title=Шаҳри Хуҷанд |accessdate=2017-01-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161125143209/http://fezsughd.tj/index.php/tj/creative-squad/khudzhand |archivedate=2016-11-25 }}&lt;/ref&gt;

== Фарҳанг ==   
* театрҳо ва марказҳои фарҳангӣ — 6 адад
* толорҳои консертӣ — 5 адад
* китобхонаҳои оммавӣ — 11 адад
* китобхонаҳои хусусӣ — 10 адад
* осорхонаҳо — 3 адад
* ёдгориҳои таърихӣ — 10 адад

== Маориф ==  
* мактабҳои маълумоти умумӣ — 48
* кӯдакистонҳо — 31 адад
* кӯдакистонҳои хусусӣ — 5 адад&lt;ref name=&quot;Маълумоти Хуҷанд&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.khujand.tj/tg/tarih |title=Маълумоти Хуҷанд |accessdate=2016-08-25 |archivedate=2016-09-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160911102138/http://khujand.tj/tg/tarih }}&lt;/ref&gt;

== Мактабҳои олӣ ==
* [[Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров]] 
* [[Донишгоҳи Давлатии Ҳуқуқ, Бизнес, ва Сиёсати Тоҷикистон]] 
* [[Донишкадаи кӯҳию металургии Тоҷикистон]]
* [[Донишкадаи политехникии Донишгоҳи техникии Тоҷикистон]]

== Тандурустӣ ==  
* Муасисаҳои тандурустӣ — 43 адад
* марказҳои тиббӣ — 7 адад
* беморхонаҳо — 15 адад
* марказҳои тиббии хусусӣ — 21 адад

== Варзиш ==  
* стадионҳо — 7
* иншоотҳои варзишӣ — 210 адад
* ҳавзҳои шиноварӣ — 4 адад&lt;ref name=&quot;Маълумоти Хуҷанд&quot;/&gt;

==Ёдгориҳои шаҳр ==
[[Акс:Мечеть и голуби 3.JPG|left|200px|Мақбараи шайх Муслиҳиддин (а. XIV)]]
[[Маҷмааи таърихӣ - меъмории Шайх Муслиҳиддин|Мақбараи шайх Муслиҳиддин (а. XIV)]] ва боқимондаи [[Қалъаи Хуҷанд]] — Ӯрда (а. VII—VIII) аз ёдгориҳои таърихй ва меъморӣ мебошанд. Дар бинои тарҳрезишудаи [[Қалъаи Хуҷанд]] ҳоло, Осорхонаи таърихии вилояти Суғд бунёд гардидааст. Дар ҳаминҷо, назди соҳили Сирдарё нимпайкараҳои адибону аломаҳо ин диёр гузошта шудааст. Дар соҳили рости дарёи Сир дар давраи шӯравӣ ҳайкали В. И. Ленин қомат афрохта буд (ҳоло, ба ҷойи он муҷассамаи [[Исмоили Сомонӣ]] гузошта шудааст). Дар маркази шаҳр, инчунин ҳайкали ёдгории ҷанговароне, ки дар Ҷанги Бузурги Ватанӣ шаҳид шудаанд ва нимпайкараҳои инқилобчиёну ходимони намоёни давлативу фарҳангии хуҷандӣ гузошта шудааст.
== Маркази илму фарҳанг ==
Хуҷанд бо намояндагони илму адаби форсу тоҷик ба монанди [[Абӯмаҳмуди Хуҷандӣ]] (а. X) — мунаҷҷим ва риёзидон, [[Маҳастии Хуҷандӣ]] (а. XII) — адиба, [[Камоли Хуҷандӣ]] (а. XIV) — шоир, [[Муҳаммадаминхоҷаи Кошиф]] (1825–1887) — шоир, [[Тошхӯҷаи Асирӣ]] (1864–1916) — шоир, маорифпарвар, [[Абдуллои Файёз]] (1847–1934) — шоир, [[Ҳоҷӣ Юсуф Мирфаёзов]] (1842–1925) — ҷуғрофияшинос ва сайёҳ ифтихор дорад. Марказҳои фарҳангии Хуҷанд — [[Китобхонаи вилоятии ба номи Тошхоҷа Асирӣ (Хуҷанд)]] (таъсис,соли 1917), [[Театри давлатии мусиқӣ-мазҳакавии ба номи К. Хуҷандӣ]] (Таъсис,соли 1932), Осорхонаи таърихии вилояти Суғд дар шаҳри Хуҷанд, 4 мактабҳои таҳсилоти олӣ ва диг. муассисаҳои илму фарҳанг ва маориф мебошанд. Чунин шахсиятҳои номдор ба монанди [[Фарзона]], [[Розия Озод]], [[Мавҷуда Ҳакимова]], [[Норинисо]] — адибаҳо, [[Муҳаммад Осимӣ]] — (1920–1996) файласуф, академик, раиси [[Фарҳангистони улуми Тоҷикистон]], [[Юсуф Носиров]] — (1932–2007) биолог, академики [[Фарҳангистони улуми Тоҷикистон]], [[Маъруфхоҷа Баҳодуров]] — (1920–1997) овозхон,[[Ҳофизи халқии ҶШС Тоҷикистон]], [[Мунзифа Ғаффорова]] — (1924–2013) файласуф, доктори илм, ректори [[Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ]], [[Зикриё Бобохоҷаев]], табиб, клинитсист, доктори илм, профессор, [[Ҷӯрабек Набиев]] — (соли [[1941]]), овозхон, [[Ҳунарпешаи халқии ҶШС Тоҷикистон]] ва диг. зодагони шаҳри Хуҷанд, дар Тоҷикистон соҳиби шуҳрат шудаанд.
&lt;gallery&gt;
Акс:Джура Зокиров.JPG|Ҷӯра Зокиров
Акс:Абдулло Рахимбаев.JPG|Абдулло Раҳимбоев
Акс:Бободжан Гафуров.JPG|Бобоҷон Ғафуров
Акс:Султон Умаров.JPG|Султон Умаров 
&lt;/gallery&gt;

== [[Бозори «Панҷшанбе»]] ==
[[File:Tim Griffin Panjshanbe bazar - 13.jpg|thumb|800px|Бозори Панҷшанбе, 2011]]
[[Бозори «Панҷшанбе»]] дар маркази Хуҷанд воқеъ аст. Майдони васеи назди бозор бо фавора оро дода шудааст. Рӯ ба рӯи бозор [[Маҷмааи таърихӣ - меъмории Шайх Муслиҳиддин|Мақбараи шайх Муслиҳиддин (а. XIV)]] бино ёфтааст. Калонтарин бозоре, ки дар шакли пӯшида дар Осиёи Миёна дар даврони шӯравӣ сохта шудааст, бозори овозадори «Панҷшанбе» мебошад.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.hakikati-sugd.tj/index.php/social/3918-panjshanbe |title=Калонтарин бозор дар Осиёи Миёна |accessdate=2017-10-28 |archivedate=2022-05-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220522144833/http://www.hakikati-sugd.tj/index.php/social/3918-panjshanbe }}&lt;/ref&gt; [[Бозори «Панҷшанбе»]] солҳои 50-уми асри XX сохта шудааст ва аз ҳамон вақт манбаи хариду фуруши маҳсулоти кишоварзӣ, хурокворӣ ва лавозимоти саноативу хоҷагидорӣ мебошад ва барои сокинони Хуҷанд хидмат мерасонад.

== Шахсиятҳои обрӯманд ==
* [[Абӯмаҳмуди Хуҷандӣ]] (а. X) — мунаҷҷим ва риёзидон,
* [[Маҳастии Хуҷандӣ]] (а. XII) — адиба,
* [[Камоли Хуҷандӣ]] (а. XIV) — шоир,
* [[Муҳаммадаминхоҷаи Кошиф]] (1825–1887) — шоир,
* [[Тошхӯҷаи Асирӣ]] (1864–1916) — шоир,
* [[Абдуллои Файёз]] (1847–1934) — шоир,
* [[Ҳоҷӣ Юсуф Мирфаёзов]] (1842–1925) — ҷуғрофияшинос ва сайёҳ,
* [[Тошмуҳаммад Ниёзович Қорӣ-Ниёзӣ]] — аввалин президенти Фарҳангистони улуми [[Ӯзбекистон]],
* [[Фарзона]] — адиба,&quot;Шоири халқи Тоҷикистон&quot;, Ҷоизадори [[Ҷоизаи давлатии Тоҷикистон ба номи Абӯабдуллоҳ Рӯдакӣ]] ([[2008]]).
* [[Муҳаммад Осимӣ]] (1920–1996) — файласуф, академик, собиқ раиси [[Фарҳангистони улуми Тоҷикистон]],
* [[Юсуф Носиров]] (1932–2007) — биолог, академики [[Фарҳангистони улуми Тоҷикистон]], собиқ ректори Донишгоҳи аграрии Тоҷикистон,
* [[Маъруфхоҷа Баҳодуров]] (1920–1997) — [[овозхон]], [[Ҳофизи халқии ҶШС Тоҷикистон]]
* [[Мунзифа Ғаффорова]] (1924–2013) — файласуф, доктори илм, [[профессор]], собиқ ректори Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ,
* [[Зикриё Бобохоҷаев]] — табиб, доктори илм, [[профессор]],
* [[Исҳоқӣ Юсуф Баширхонович|Юсуф Исҳоқӣ]] (1932–1996) — табиб, доктори илм, [[профессор]], академик, собиқ ректори Донишгоҳи давлатии тиббии Тоҷикистон ба номи А. Сино,
* [[Ҷӯрабек Набиев]] — овозхон, [[Ҳунарпешаи халқии ҶШС Тоҷикистон]],
* [[Озод Аминзода]] — шоира, шаҳрванди фахрии шаҳри Хуҷанд,
* [[Воҳид Асрорӣ]] (1917–1996) — адабиётшинос, доктори илм, [[профессор]],
* [[Нӯъмон Неъматов]] (1927–2011) — олим, доктори илми таърих, [[профессор]], Академики [[Фарҳангистони улуми Тоҷикистон]].
== Бародаршаҳрӣ ==
* {{flagicon|Қазоқистон}}, [[Чимканд]] ([[Забони қазоқӣ|қаз]]. ''Шымкент''), [[Қазоқистон]];
* {{flagicon|Озарбойҷон}}, [[Агстафа]] ([[Забони озарбойҷонӣ|озарӣ.]] ''Ağstafa''), [[Озарбойҷон]];
* {{flagicon|ИМА}}, [[Линколн (Небраска)|Линколн]] ([[Забони англисӣ|англ.]] ''Lincoln''), [[ИМА]];
* {{flagicon|Русия}}, [[Оренбург]] ([[Русия]]);
* {{flagicon|Ӯзбекистон}}, [[Самарқанд]] ([[Забони ӯзбекӣ|узб.]] ''Samarqand''), ([[Ӯзбекистон]]).

== Аксҳои Хуҷанд ==
&lt;gallery&gt;
Акс:Волчица 1.JPG|Ҳайкали модагург
Акс:Темурмалик.jpg|Муҷассамаи Темурмалик дар осорхона
Акс:Монумент &quot;Герб Таджикистана&quot;.JPG|Нишони Тоҷикистон дар соҳили Сирдарё
Акс:Маҳаллаву манзилҳои қадимаи Хуҷанд 02.jpg|Хона-осорхонаи этнографӣ, ҳавлии Эргашбойбача
Акс:Улицы г. Худжанда.JPG|thumb|Хиёбонҳои Хуҷанд
Акс:Маҷмааи таърихӣ- фарҳангии Истиклол.jpg|Маҷмааи таърихӣ- фарҳангии Истиклол
Акс:Кӯчаҳои Хуҷанд 1.jpg|Манзараи хиёбонҳо (аз МТФ &quot;Истиқлол&quot;)
Акс:Кӯчаҳои Хуҷанд 7.jpg|Манзилгоҳои нав дар шаҳри Хуҷанд
Акс:Кӯчаҳои Хуҷанд 3.jpg|Манзараи хиёбонҳо (аз МТФ &quot;Истиқлол&quot;)
Акс:Аллеи Худжанда.JPG|Гулгашти шаҳрӣ
Акс:Дворец культуры молодёжи.JPG|Бинои  Қасри ҷавонон
Акс:Улицы Худжанда.JPG |Ҷавонони шаҳр
&lt;/gallery&gt;

=== Нигаред ===
* [http://www.flickr.com/search/?q=Khudjand шаҳри Хуҷанд] 
* [http://www.angelfire.com/pe/rudaki/khujand.html шаҳри Хуҷанд] 
* [http://traveltotajikistan.org/cities-of-tajikistan/khujand Khujand travel guide Фурудгоҳи Хуҷанд] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20120727203329/http://www.traveltotajikistan.org/cities-of-tajikistan/khujand |date=2012-07-27 }}
* [http://www.greatestcities.com/Asia/Tajikistan/Khujand_formerly_Leninabad_city.html шаҳри Хуҷанд] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20220410124618/http://www.greatestcities.com/Asia/Tajikistan/Khujand_formerly_Leninabad_city.html |date=2022-04-10 }}
* [http://www.openstreetmap.org/?lat=40.275&amp;lon=69.6427&amp;zoom=13&amp;layers=B000FTF OpenStreetMap Харита]
* [http://khujand.tj/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=5052%3Amuloqot&amp;catid=36%3Anavgoni&amp;Itemid=182&amp;lang=tg КОНСЕПСИЯИ БУНЁДИ МУЗЕЙ- МАМНӮЪГОҲИ ДАВЛАТИИ ХУҶАНДИ БОСТОН (КУҲАНДИЗ БО АРК (КРЕМЛ), РЕГИСТОН, МАҶМААИ ХОҶА КАМОЛ] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20231118072233/http://khujand.tj/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=5052:muloqot&amp;catid=36:navgoni&amp;Itemid=182&amp;lang=tg |date=2023-11-18 }}
* [http://khujand.tj/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=5052%3Amuloqot&amp;catid=36%3Anavgoni&amp;Itemid=182&amp;lang=tg КОНСЕПСИЯИ БУНЁДИ МУЗЕЙ- МАМНӮЪГОҲИ ДАВЛАТИИ ХУҶАНДИ БОСТОН (КУҲАНДИЗ БО АРК (КРЕМЛ), РЕГИСТОН, МАҶМААИ ХОҶА КАМОЛ] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20231118072233/http://khujand.tj/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=5052:muloqot&amp;catid=36:navgoni&amp;Itemid=182&amp;lang=tg |date=2023-11-18 }}
* [http://www.khujand.tj/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=1314&amp;Itemid=183&amp;lang=tg Маълумоти Хуҷанд]

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Пайвандҳои беруна==
* [http://khujand.tj/ Сомонаи шаҳри Хуҷанд] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20190726134234/http://www.khujand.tj/ |date=2019-07-26 }} 
 
{{Шаҳрҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон}}
{{Тоҷикистон}}

[[Гурӯҳ:Шаҳрҳои вилояти Суғд]]
[[Гурӯҳ:Хуҷанд]]</text>
      <sha1>9qctg9denpbqzft7cagag8ndlee6qsi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ғафуров (шаҳрак)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1909</id>
    <revision>
      <id>1492804</id>
      <parentid>1385872</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T01:19:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492804</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7391" sha1="cls42uajz3zyhmexvdc9grxi09w7rwg" xml:space="preserve">{{МА
| унвон = Шаҳрак
| мақом = Шаҳрак
| номи тоҷикӣ = Ғафуров
| номи аслӣ = 
| акс = 
| кишвар = Тоҷикистон
| нишон =
| парчам =
| бари нишон = 
| бари парчам = 
| lat_deg = 40
| lat_min = 13
| lat_sec = 04
| lon_deg = 69
| lon_min = 49
| lon_sec = 30
| CoordAddon = 
| CoordScale = 
| ЯндексХарита = 
| харитаи давлат = 
| харитаи минтақа = 
| харитаи ноҳия = 
| ҳаҷми харитаи давлат = 
| ҳаҷми харитаи минтақа = 
| ҳаҷми харитаи ноҳия = 
| шакли минтақа = Вилоят
| минтақа = Вилояти Суғд{{!}}Суғд
| шакли ноҳия = 
| ноҳия = Ноҳияи Бобоҷон Ғафуров{{!}}Бобоҷон Ғафуров
| ноҳия дар ҷадвал = 
| шакли ҷомеа = 
| ҷомеа = 
| ҷомеа дар ҷадвал = 
| тақсимоти дохилӣ = 
| шакли роҳбарӣ = 
| роҳбар = 
| замони таъсис = 
| ёдоварии аввал = 
| номҳои пешина = Стансияи-Ленинобод (1936—1953),&lt;br /&gt; Советобод (1953—1962),&lt;br /&gt; Хуҷанд (1962—1964), &lt;br /&gt; Советобод (1964—1978)
| унвон аз = 
| масоҳат = 
| баландии марказ МА = 
| иқлим = 
| забони расмӣ = тоҷикӣ
| забони расмӣ-ref = 
| аҳолӣ = 19300&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://stat.tj/storage//1.01.2022.pdf|title=ШУМОРАИ АҲОЛИИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН ТО 1 ЯНВАРИ СОЛИ 2022|author=Агентии омори назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|accessdate=2022-11-19|archivedate=2022-10-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221010195817/https://stat.tj/storage//1.01.2022.pdf}}&lt;/ref&gt;
| соли барӯйхатгирӣ = 2022
| зичӣ = 
| агломератсия = 
| гурӯҳҳои миллӣ = [[мардуми тоҷик|тоҷикҳо]], [[ӯзбек]]ҳо
| гурӯҳҳои динӣ = [[мусулмон]]он
| этнохороним = 
| вақти минтақавӣ = +5
| коди телефон = +992 3442
| нишонаи почта = 735690
| нишонаҳои почта = 
| коди худрав = 02 РТ
| гурӯҳ дар Commons = 
| сайт = 
| забони сайт = 
| забони сайт 2 = 
| забони сайт 3 = 
| забони сайт 4 = 
| забони сайт 5 = 
| add1n = 
| add1 = 
| add2n = 
| add2 = 
| add3n = 
| add3 = 
}}
'''Ғафуров''' — шаҳракест (қаблан шаҳр), ки дар [[ноҳияи Ғафуров]]и [[вилояти Суғд]]и [[Тоҷикистон]] қарор дорад ва ба номи академик ва қаҳрамони Тоҷикистон [[Бобоҷон Ғафуров]] гузошта шудааст (зодгоҳи академик). Маркази маъмурии  [[ноҳияи Ғафуров]]и [[вилояти Суғд]] мебошад.

== Аҳолӣ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!'''сол'''
!2014
!2015
!2019
!2020
|-
|'''шумора &lt;br&gt;(ҳаз. нафар)'''
|18,1
|{{зиёдшавӣ}}18,4
|{{зиёдшавӣ}}20,3
|{{зиёдшавӣ}}20,6
|}

== Таърих ==
Аз қадим бо номи [[Исфисор]] (Исписор) дар [[водии Фарғона]] маълум буд. Дар даврони шӯравӣ номҳои зерин дошт:

Стансияи-Ленинобод (1936—1953), &lt;br&gt; Советобод (1953—1962), &lt;br&gt; Хуҷанд (1962—1964), &lt;br&gt; Советобод (1964—1978). 
Исфисор зодгоҳи фарзанди фарзонаи миллат, нахустин Қаҳрамони Тоҷикистон аллома [[Бобоҷон Ғафуров]] мебошад. Шӯҳрати ин диёр ва гиромидошти ин хок чун ному кори Бобоҷон Ғафуров барои ҳар фарди тоҷик мояи ифтихор аст. Ба ин муносибат дар шаҳрак муҷассамаи аллома гузошта шуда [[Осорхонаи ба номи академик Бобоҷон Ғафуров]] фаъолият мекунад. 
[[30 июн]]и [[соли 1999]] бахшида ба 90-солагии қаҳрамони Таҷикистон академик [[Бобоҷон Ғафуров]] номи ноҳия ва маркази он, шаҳраки Ғафуров номгузорӣ шуд. Аҳолии ноҳияи Бобоҷон Ғафуров ба ҳолати 1 январи соли 2016 353,9 ҳазор нафарро ташкил додааст, аз ҷумла 18,3 ҳазор нафар дар шаҳраки Ғафуров  ва боқимонда 335,7 ҳазор нафар дар деҳот зиндагӣ мекунанд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.gafurov.tj/tj/malumotnoma |title=Маълумотнома |accessdate=2013-12-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170417132926/http://gafurov.tj/tj/malumotnoma |archivedate=2017-04-17}}&lt;/ref&gt;

==  Ҷамоати шаҳраки Ғафуров ==
Ҷамоати шаҳраки Ғафуров 7 апрели соли 1965 ташкил шудааст. Масоҳати умумии ҷамоат 1296,46 га мебошад. Маркази ноҳия шаҳраки Ғафуров мебошад. Дар ҳудуди шаҳрак 17 корхонаҳои саноатӣ, 12 корхонаҳои сохтмонӣ фаъолият мебарад. Аксарияти корхонаҳо дар шаҳрак ҷойгир шудааст. Инчунин дар шаҳрак 186 муассисаҳои хидматрасонӣ ва савдо, 4 мактабҳои таҳсилоти умумӣ, 1 гимназияи давлатӣ, 5 муассисаи томактабӣ, 1 хонаи фарҳанг, 1 кинотеатр. 1 мактаби мусиқӣ, 1 беморхонаи марказии ноҳия, 1 диспансер, 1 маркази саломатӣ, 1 маркази саломатии хусусии «Шамс», 2 варзишгоҳ фаъолият менамояд.&lt;ref&gt;[http://www.gafurov.tj/tj/jamoatho/gafurov|Ҷамоати шаҳраки Ғафуров]{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
== Аксҳо ==
&lt;gallery&gt;
Акс:Памятник И. Самани, г. Гафуров (2).jpg|Муҷассамаи И. Сомонӣ
Акс:Дворец культуры в г. Гафурове 01.jpg|Қасри фарҳанг (2018) 
Акс:Музейи академик Б. Ғафуров.JPG|Осорхонаи ба номи академик Бобоҷон Ғафуров
Акс:На совещании 01.jpg|Кормандони соҳаи фарҳанг (2018)
Акс:На совещании.jpg|Лаҳзаи маҷлиси Кормандони соҳаи фарҳанг дар осорхона (2018)
&lt;/gallery&gt;
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Сарчашма ==
* [http://www.gafurov.tj/ Торномаи расмии ноҳияи Ғафуров] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20180507083550/http://gafurov.tj/ |date=2018-05-07 }}

[[Гурӯҳ:Маҳаллаҳои аҳолинишини вилояти Суғд]]</text>
      <sha1>cls42uajz3zyhmexvdc9grxi09w7rwg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Суманак</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2111</id>
    <revision>
      <id>1492711</id>
      <parentid>1266335</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T23:06:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492711</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2886" sha1="eivljp0liqb8i4q80zieysodst2gsev" xml:space="preserve">[[Акс:Samanoo-Samanou-Persian-sweet-paste-for-Nowruz-Haft-Sin-Tablet.jpg|thumbnail|Сумалак]]
'''Суманак''', '''Сумалак''', '''Саманӯ '''— навъе аз хӯриши наврӯзист, ки аз сабзаи [[гандум]] пухта мешавад. Худи сабза рамзи эхёи табиъат ва зебоию осоиштагии ҳаёт ба шумор меравад. Ду хафта кабл аз чашни Наврӯз мардум дар хонаҳои худ, дар табакхо гандумхоро шуста ва месабзонанд ва рӯзи ид ба идгох меоранд. Он чо ҳамроҳ бо занҳои дигар дар деги калоне суманакпази мекунанд.
[[Акс:Sumalak navruz tajik.jpg|thumbnail|Пухтани сумалак]]

Ҷараёни суманакпазӣ як шабонарӯз давом мекунад ва занҳову духтарон ҳам сурудхонӣ, рақсу бозиҳо ва ҳазлу шӯхиҳо мекунанд. Зеро боваре ҳаст, ки соли навро агар бо хандаю хурсандию шодмонӣ пешвоз гирӣ, ҳамон сол пурра бо хуррамию шодӣ зиндагӣ хоҳи кард.

Ҳангоми кофтани дег таронаи «Суманак дар дег, мо кафча занем»-ро месароянд. Суруди маъруфи суманакпазӣ, ки ҳангоми пухтани ин ғизои рамзии Наврӯз бо доиранавозӣ ба тариқи умумӣ хонда мешавад, чунин аст:
{{иқтибос|муаллиф=|
&lt;big&gt;'''Суманак дар ҷӯш, мо дафча занем,
;Дигарон дар хоб, мо кафча занем.''' 
 
;Сумалак буйи баҳор аст,
;Сумалак авҷу барор аст,
;Мелаи шабзиндадор аст,
;Иди Новрӯзӣ муборак!

;Суманак дар ҷӯш, мо дафча занем,
;Дигарон дар хоб, мо кафча занем.&lt;/big&gt;}}&lt;ref&gt;Мероси фарҳанги ғайримоддӣ дар Тоҷикистон / Мураттиб: Д. Раҳимов; муҳаррир Ш.Комилзода. — Душанбе: Эр-Граф, 2017. — С. 87-88. — 280 с.&lt;/ref&gt;

== Нигаред ==
* [[Наврӯз]]

== Пайвандҳо ==
* {{Cite web|url= http://www.pitfi.tj/node/461|title= Феҳристи миллии мероси фарҳанги ғайримоддӣ|author= |website= www.pitfi.tj|date= |publisher= |lang= |accessdate= 2019-02-19|archiveurl= https://web.archive.org/web/20190825195759/http://www.pitfi.tj/node/461|archivedate= 2019-08-25}}

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
{{хурд}}

[[Гурӯҳ:Наврӯз]]
[[Гурӯҳ:Таомҳои тоҷики]]</text>
      <sha1>eivljp0liqb8i4q80zieysodst2gsev</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Умари Хайём</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2189</id>
    <revision>
      <id>1492740</id>
      <parentid>1471291</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T23:46:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492740</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32588" sha1="r0kx7sf3drm6gubqhw85hyon7cxvyfw" xml:space="preserve">{{Шахс/Ислом|олим
 |ном             = Умар Хайёми Нишопурӣ
 |номи аслӣ       = 
 |форсӣ           = عُمَر خَیّام نیشابوری
 |бар             = 
 |навъи фаъолият  = Раиси расадхонаи Исфаҳон
 |аввалдавр       = 1076
 |охирдавр        = 1092
 |пешгузашта      = 
 |ҷонишин         = 
 |номтав          = Умар ибни Иброҳими Хайёми Нишопурӣ
 |лақаб           = Ғиёсуддин
 |касб            = 
 |таърихи таваллуд  = 
 |зодгоҳ          = 
 |таърихи даргузашт      = 
 |маҳалли даргузашт    = 
 |маҳалли дафн    = 
 |соли охир       = 
 |табаъият        = 
 |миллат          = 
 |падар           = Иброҳими Нишопурӣ
 |модар           = 
 |ҳамсар          = 
 |фарзандон       = 
 |гуногун         = 
&lt;!--Иттилооти иловагӣ--&gt;
 |ҷоизаҳо         = 
 |имзо            = 
 |сайт            = 
 |гуногун         = 
&lt;!-- Лоиҳаҳои алоқаманд--&gt;
 |викитека        = 
 |викианбор       = 
}}
'''Умар Хайёми Нишопурӣ''' ({{lang-fa|عُمَر خَیّام نیشابوری}}; {{ВД-Дебоча}}) — ҳаким, [[файласуф]], {{риёзидон}}, {{мунаҷҷим}} ва {{шоир}} [[форс]]-[[тоҷик]].

== Ном ==
Ғиёсудди́н Абулфатҳ Ума́р ибни Иброҳим Хайёми Нишопурӣ
* '''غیاث ‌الدین''' ''Ғиёсуддин'' — [[лақаб|хитоб]], «Фарёдраси дин».
* '''ابوالفتح ''' ''Абулфатҳ'' — [[куня (ном)|куня]], «падари Фатҳ» (ӯро писаре бо ном «Фатҳ» набуд).
* '''عمر''' ''Умар'' — [[исм]] (номи шахсӣ).
* '''بن ابراهیم''' ''ибни Иброҳим'' — [[насаб]], «писари Иброҳим».
* '''خیام''' ''Хайём'' — [[лақаб|тахаллус]], «хаймадӯз» (ба ин далел, ки падараш ба «хаймадӯзӣ» машғул будааст).
* '''نیشابورﻯ''' ''Нишопурӣ'' — [[нисба]], «аз [[Нишопур]]».

== Зиндагинома ==
Ғиёсуддин Абулфатҳ Умар ибни Иброҳими Хайёми Нишопурӣ зодаи 28 урдибиҳишти соли 427 ҳиҷрии шамсӣ (баробар бо 18 майи соли 1048 мелодӣ) дар шаҳри [[Нишопур]]и [[Эрон]] аст. Умари Хайём фиқҳро дар миёнсолӣ дар маҳзари Имом Муваффақи Нишопурӣ омӯхт. Ва низ улуми [[Илми ҳадис|ҳадис]], [[тафсир]], [[фалсафа]], [[ҳикмат]] ва [[нуҷум]] (ситорашиносӣ)-ро дар ҳамон авон фаро гирифт. Ва ба ин далел ба ӯ Хайём мегуфтанд, ки падараш ба шуғли хаймадӯзӣ машғул будааст&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ksaadat.co/2017/05/17/%d1%85%d0%b0%d0%b9%d1%91%d0%bc-%d0%b0%d0%b7-%d0%bd%d0%b8%d0%b3%d0%be%d2%b3%d0%b8-%d0%b0%d0%bb%d0%bb%d0%be%d0%bc%d0%b0-%d2%b7%d0%b0%d1%8a%d1%84%d0%b0%d1%80%d3%a3/|title=Хайём аз нигоҳи Аллома Ҷаъфарӣ|date=2017-05-17|publisher=Кимиёи саодат|accessdate=2017-05-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171204013402/https://ksaadat.co/2017/05/17/%d1%85%d0%b0%d0%b9%d1%91%d0%bc-%d0%b0%d0%b7-%d0%bd%d0%b8%d0%b3%d0%be%d2%b3%d0%b8-%d0%b0%d0%bb%d0%bb%d0%be%d0%bc%d0%b0-%d2%b7%d0%b0%d1%8a%d1%84%d0%b0%d1%80%d3%a3/|archivedate=2017-12-04}}&lt;/ref&gt;.

Хайём аз бузургтарин донишмандони асри худ ба ҳисоб меомад ва дорои ҳуше фавқулода буда ва ҳофизае нерӯманд доштааст. Вай дар замони давлати Салҷуқиён зиндагӣ мекард, ки қаламрави ҳукумати онон аз Хуросон гирифта то Озарбойҷон ва кишварҳои Рум, Ироқ ва Яманро шомил мешуд.

Хайём дар улуми мухталиф китобҳои боарзише навиштааст. Ӯ дар замони худ дорои мақом ва шуҳрате баланд будааст ва муосирони ӯ ва низ мутаъаххирон ҳама вайро ба лақабҳое чун: ''Ҳаким, Хоҷа, Имом, Файласуф, Ҳуҷҷату-л-ҳақ, Шайху-л-Имом, Ашшайху-л-Аҷалл, Аллома, Қудвату-л-фазл (Улгуи фазилат), Султону-л-уламо, Малику-л-ҳукамо, Имоми Хуросон'' ва ғайра сутудаанд&lt;ref&gt;Ҳол, бо таваҷҷуҳ ба ин алқоб, ки машҳур будааст, фарз кунед, ки Хайём шахсе буда пучгаро, майхора ва шаҳватрон. Оё ин мечаспад, хусусан бо таваҷҷуҳ ба замоне ки мезиста? / ''Сайидюнуси Истаравшанӣ''&lt;/ref&gt;.

Хайём дар ҳудуди соли 449 таҳти ҳимоят ва сарпарастии Абутоҳир, қозиюлқузоти Самарқанд, китобе дар риёзиёт таҳти номи «''Рисолатун фил-бароҳин ало масоилил-ҷабри вал-муқобала''» (дар бораи муъодилоти дараҷаи сеюм) нигошт ва аз он ҷо, ки бо Хоҷа Низомулмулк робитаи некӯ дошт, ин китобро пас аз нигориш ба Хоҷа тақдим кард. Пас аз ин даврон, Хайём ба даъвати Султон Ҷалолуддин Маликшоҳи Салҷуқӣ ва вазираш Низомулмулк ба Исфаҳон меравад, то сарпарастии расадхонаи Исфаҳонро ба уҳда бигирад. Ӯ 18 сол дар он ҷо муқим мешавад.

Дар ҳамин авон, муҳимтарин ва таъсиргузортарин асари риёзии худро бо номи «''Рисолатун фӣ шарҳи мо ушкила мин мусодароти Иқлидус''»-ро менависад ва дар он хутути мувозӣ ва назарияи нисбатҳоро шарҳ медиҳад. Ҳамчунин гуфта мешавад, ки Хайём ҳангоме ки Султон Санҷар, писари Маликшоҳ дар кӯдакӣ ба обила гирифтор буда, вайро дармон кардааст.

Аз назари сиёсат низ воқеаҳои муҳимме дар асри Хайём рух дод, ки аз ҷумлаи онҳо суқути давлати Оли Буя, қиёми давлати Салҷуқӣ, ҷангҳои салибӣ ва зуҳури ботиниён аст. Хайём бештари умри худро дар шаҳри Нишопур гузаронд ва дар тайи даврони ҳаёти худ фақат ду бор аз Нишопур хориҷ шуд. Сафари аввал барои анҷом додани маросими ҳаҷ будааст.

Саранҷом ин донишманди бузург дар соли 510 хуршедӣ дар шаҳри Нишопур дори фониро видоъ мегӯяд. Мақбараи ӯ ҳамакнун дар шаҳри Нишопур дар боғе қарор гирифтааст.

== Шинохти Хайём ==
[[Акс:At the Tomb of Omar Khayyam - by Jay Hambidge.jpg|thumb|«Дар оромгоҳи Умари Хайём» (Ҷей Ҳамбиҷ, тахм. 1911)]]
Ба далели шуҳрати оламгири Ҳаким Умари Хайём, китобҳо, рисолаҳо ва мақолаҳои бисёре дар бораи вай ба таҳрир даромадааст, аммо дар ғолиби ин осор умдатан ба ҷанбаи шоирӣ ва рубоиёти ӯ пардохта шуда ва буъди фалсафӣ, каломӣ ва динии таълифоти ӯ мағфул монда ва ё ба сурати боиста мавриди баррасӣ ва таҳлил қарор нагирифтааст.

Аз ин рӯ, Хайём дар рӯзгори мо, бештар ба унвони шоир ва рубоисаро шинохта шуда, то ҳаким ва файласуф ва донишманди динӣ, ҳол он ки вай дар асри хеш ба унвони файласуф ва мунаҷҷим ва риёзидон ва фақеҳ ва олими динӣ шинохта мешуд, на ба унвони шоир, чунонки лақаби Имом, Ҳаким, Ҳуҷҷатулҳақ ва ғайра, ки дар китобҳои муосирони Хайём дар бораи ӯ ба кор рафтааст, гувоҳи чунин иштиҳорест. Ҳам Низомии Арӯзии Самарқандӣ, нависандаи китоби «''Чаҳор мақола''» — ки бино ба тасреҳи худаш, дар соли 506 ҳ.қ дар шаҳри Балх бо вай дидор доштааст — чунин алқоберо дар бораи вай ба кор мебарад&lt;ref&gt;''Низомии Арӯзии Самарқандӣ, «Чаҳор мақола».''&lt;/ref&gt; ва ҳам Алӣ ибни Зайди Байҳақӣ муаллифи «''Татиммату савонил-ҳикма''»&lt;ref&gt;''Байҳақӣ, Абулҳасан Алӣ ибни Зайд: Татиммату савонил-ҳикма, С.66.''&lt;/ref&gt;.

Бештари касоне, ки дар асри мо ба баҳсу пажӯҳиш дар бораи Хайём пардохтаанд, рубоиёти ӯро дар меҳвари таҳқиқот ва довариҳои худ қарор додаанд ва бидуни таваҷҷуҳ ба осори дигари Хайём — ки дарбаргирандаи дидгоҳҳои фалсафӣ ва каломии ӯст — ба табйини муҳтаво ва дарунмояи рубоиёти вай бархостаанд. Ва ба ҳамин сабаб, афкореро ба вай нисбат додаанд, ки бо муҳтавои дигар осори бозмонда аз вай созгорӣ надорад.

== Фаъолияти илмӣ ==

=== Риёзӣ ===
Хайём дар риёзиёт, улуми адабӣ, динӣ ва торихӣ устод буд. Нақши Хайём дар ҳалли муъодилоти дараҷаи сеюм ва мутолеоташ дар бораи асли панҷуми Иқлидус, номи ӯро ба унвони риёзидоне барҷаста дар торихи илм сабт кардааст; ба гунае ки дунёи риёзӣ мадюни таҳқиқот ва иктишофоти ин донишманд аст. Ибдоъи назарияе дар бораи нисбатҳои ҳамарз бо назарияи Иқлидус низ аз муҳимтарин корҳои ӯст.

[[File:Omar Khayyam Algebra.png|300px|thumb|Саҳифае аз китоби Ал-ҷабри (мақола фи ал-ҷабра ва-ал муқабалаҳ) Умари Хайём асри XIII]]

=== Ситорашиносӣ ===

==== Ислоҳи гоҳшумории Эрон ====
Яке аз барҷастатарин корҳои Хайёмро метавон ислоҳи гоҳшумории Эрон дар замони вазорати Хоҷа Низомулмулк, ки дар давраи салтанати Маликшоҳи Салҷуқӣ буд донист. Тақвими имрӯзи эронӣ, ҳосили муҳосиботе аст, ки Хайём ва иддае аз донишмандони дигар анҷом доданд ва ба номи Ҷалолуддин Маликшоҳи Салқуқӣ, [[Тақвими Ҷалолӣ]] хонда мешавад.

=== Фалсафа ===
Торихнигорон ва донишмандони ҳамасри Хайём ва касоне ки пас аз ӯ омаданд, ҷумлагӣ бар устодии Хайём дар фалсафа эътироф кардаанд, то он ҷо ки гоҳ вайро ҳакими даврон ва Ибни Синои замон донистаанд. Осори фалсафии мавҷуди Хайём ба чанд рисолаи кӯтоҳ аммо амиқ ва пурбор маҳдуд мешавад ва охирин рисолаи фалсафии Хайём баёнкунандаи гароишҳои ирфонии ӯст.

=== Дигар донишҳои башарӣ ===
Истеъдоди шигарфи Хайём сабаб шуд, ки вай дар заминаҳои дигаре аз дониши башарӣ низ дастовардҳое дошта бошад. Аз вай рисолаҳои кӯтоҳе дар заминаҳое чун меконик (механика), ҳидрустотик (гидростатика), ҳавошиносӣ, назарияи мусиқӣ ва ғайра низ бар ҷой мондааст. Ахиран низ таҳқиқоте дар мавриди фаъолияти Хайём дар заминаи ''ҳандасаи тазйинӣ'' анҷом шудааст, ки иртиботи ӯро бо сохти гунбади шимолии Масҷиди ҷомеи Исфаҳон таъйид мекунад.
[[File:Khayyam Geometry.jpg|300px|thumb|Саҳифае аз китоби Ҳандасаи Умари Хайём, ки дар китобхонаи миллии Фаронса маҳфуз аст]]

== Хайёми шоир ==
Умари Хайём беш аз он ки ҳамчун як ҳаким, файласуф ва риёзидон матраҳ бошад, ба унвони як шоир ва ба хотири рубоиёташ машҳур ва шинохташуда аст&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ksaadat.co/2015/05/18/%d1%83%d0%bc%d0%b0%d1%80%d0%b8-%d1%85%d0%b0%d0%b9%d1%91%d0%bc-%d0%b0%d0%bb%d0%ba%d0%b0%d1%88-%d0%b2%d0%b0-%d0%bf%d1%83%d1%87%d0%b3%d0%b0%d1%80%d0%be-%d1%91-%d2%b3%d0%b0%d0%ba%d0%b8/|title=Умари Хайём, “алкаш” ва пучгаро, ё ҳакиме шариатмадор?|date=2015-05-18|publisher=Кимиёи саодат|accessdate=2017-05-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190823172350/https://ksaadat.co/2015/05/18/%D1%83%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B8-%D1%85%D0%B0%D0%B9%D1%91%D0%BC-%D0%B0%D0%BB%D0%BA%D0%B0%D1%88-%D0%B2%D0%B0-%D0%BF%D1%83%D1%87%D0%B3%D0%B0%D1%80%D0%BE-%D1%91-%D2%B3%D0%B0%D0%BA%D0%B8/|archivedate=2019-08-23}}&lt;/ref&gt;.

Тоза, рубоиёте, ки Ҳаким Хайём ба онҳо дар ҷомеаи мо шуҳрат дорад, рубоиёте аст, ки бештар ба мазоқи «алкашҳо» ва пучгароён хуш меояд, то одамони дурусту ҳисобӣ, ва ба гуфтаи [[:en:Edward FitzGerald (poet)|Эдворд ФитзҶеролд]]&lt;sup&gt;{{Ref-en}}&lt;/sup&gt;, «''рубоиёти Хайём, Хайёмро барои хонанда чунон ҷилвагар мекунад, ки шаробхора ва шаҳватрон аст ва дар худпарастӣ ва шаҳавоти худ ғарқ аст, аз тақлид бар канор ва нисбат ба ахлоқи марсум нофармон, ва ҳадафи ниҳоии ӯ ҷалби сурур ва фурӯ рафтан дар лаззот аст. Ӯ монанди файласуфони дигар дар фикри он нест, ки ба нашри фазоил бикӯшад ва пояи ахлоқро устувор кунад. Афкори ӯ асосе надорад, аз суханони ӯ барои мардум фоидае оид намешавад, ақоиди ӯ мӯҷиби харобии низоми иҷтимоӣ аст, ва ба як сухан, Хайём шоир аст, вале файласуф нест.''»

Дар бораи Хайёми шоир гуфтаанд, ӯ дар замони ҳаёташ ҳаргиз ба унвони шоир шинохта нашуда ва ҳатто сурудаҳояш дар замони ҳаёти вай маъруф набуда ва тадвин нашуда ва танҳо байни як даста аз дӯстони самимии ӯ шуҳрат дошта ва пас аз маргаш мунташир шудааст. Ӯ ба ду забони порсӣ ва арабӣ шеър месуруда.

==== Рӯбоӣ ====
Теъдоди воқеии рубоиёти Хайёмро беш аз 100 рубоӣ намедонанд, ҳол он ки беш аз чанд ҳазор рубоӣ ба ӯ нисбат дода мешавад. Дар Тоҷикистон ҳам миқдори рубоии ӯро бештар аз сад, ҳатто, панҷсадто гуфтаанд&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.omuzgor-news.tj/?p=7193|title=Умари Хайём кӣ буд: Шоир ё риёзидон? {{!}} Омӯзгор|author=|website=|date=|publisher=www.omuzgor-news.tj|lang=tg|accessdate=2017-05-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160605071823/http://www.omuzgor-news.tj/?p=7193|archivedate=2016-06-05}}&lt;/ref&gt;. Ба ҳамин ҷиҳат аст, ки дар мавриди Хайём нигаришҳои мухталифе дар байни муҳаққиқон вуҷуд дорад. Иддае калимоти ӯро куфромез дониста ва ё ӯро шаробхор пиндошта ва ба ашъори ӯ аз ҷиҳати тарғиб ба майхорагӣ нигариста ва ҳатто иддае ӯро беэътиқод ба мабдаъ ва маъод фарз кардаанд.
{{иқтибоси академикӣ|&lt;poem&gt;
Як ҷуръаи май мамлакати Чин арзад,
Як қатраи май сад дилу сад дин арзад.
Хуштар зи шароб дар ҷаҳон чист, бигӯ?
Талхе, ки ҳазор ҷони ширин арзад.
&lt;/poem&gt;}}

[[File:Chayyam guyand kasan behescht ba hur chosch ast small.png|300px|thumb|[[Рубоиёти Хайём]]]]

{{иқтибоси академикӣ|&lt;poem&gt;
 گویند کسان بهشت با حور خوش است
من می گویم که آب انگور خوش است
این نقد بگیر و دست از آن نسیه بدار
کآواز دهل شنیدن از دور خوش است

Гӯянд касон биҳишт бо ҳур хуш аст,
Ман гӯям, ки оби ангур хуш аст.
Ин нақд бигиру даст аз он насия бадар,
К-овози дуҳул шунидан аз дур хуш аст.

They say that the Garden of Eden is pleasant with houris,
I say that the juice of the grape is pleasant.
&lt;/poem&gt;}}

Аммо шуморе аз Хайёмшиносон бар ин боваранд, ки рубоиҳое, ки ба Хайём нисбат дода мешаванд, аслан маълум нест, аз Хайём бошанд. Онон муътақиданд, ки рубоиёти илҳоқӣ бисёр дар тайи қурун ба рубоиёти асили Ҳакими Нишопурӣ пайвастаанд ва бисёре аз рубоигӯён ба далоиле чанд, аз ҷумла бим аз авзоъи сиёсӣ, надоштани шаҳомати кофӣ барои баёни ақоиди хеш ва ё ба манзури бархӯрдорӣ аз шуҳрати Хайём ва тарвиҷи сурудаҳои хеш дар сояи ин шуҳрати оламгир, сурудаҳояшонро ба ӯ мансуб кардаанд.

Ба ҳамин хотир аст, ки камтар шахсиятеро метавон ёфт, ки чун Хайёми Нишопурӣ дар миёни ду изҳори назарҳои мутаноқиз гирифтор омада бошад. Гурӯҳе Хайёмро кофир ва мулҳид, ва гурӯҳе сӯфӣ ва зоҳид гуфтаанд.

Аммо ба назар мерасад ҳақиқат дар мавриди Хайём ҳамон аст, ки Устод Аллома Ҷаъфарӣ мегӯяд. Ӯ, Хайёмро мутакаллиме муътақид ба мабонии дин медонад ва бо ишора ба алқоб ва ановини пуразамате назири Ҳаким, Хоҷа, Имом, Ҳуҷҷату-л-ҳақ, Шайху-л-Имом, Ашшайху-л-Аҷалл, Аллома ва ғайра, ки муосирони Хайём дар бораи вай ба кор бурдаанд, мегӯяд: «''Итлоқи чунин алқобе ба касе ки мубаллиғи пучгаройӣ ва муътақид ба лаззатпарастӣ бошад, на бо мавозини фарҳанги рӯзгори ӯ созгор аст ва на метавонад қобили тавҷеҳ бошад''.»

Дастхатҳои рубоиёти Умари Хайём дар китобхонаи Бодлеяни Донишгоҳи Оксфорд, ки соли 1460 сабти ном шудааст, маҳфуз мебошад&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

{{иқтибоси академикӣ|&lt;poem&gt;
Рӯзе, ки гузаштааст, аз ӯ ёд макун,
Фардо, ки наёмадаст, фарёд макун.
Аз н-омадаву гузашта бунёд макун,
Холи хуш бошу умр барбод макун.
&lt;/poem&gt;}}

== Тарҷумаҳои рубоиёти Хайём ==
Зиёда аз нуҳсад сол мешавад, ки ному осор ва фалсафаи Умари Хайём диққати ҷаҳониёнро ба худ мекашад. Метавон як силсила алоқамандони тарҷума ва таҳқиқи осори Умари Хайёмро бо муҳаббат ном бурд, ки онҳо умри хеш сарфи омузиши зиндагинома ва [[Рубоӣ|рубоиёти]] Умари Хайём гардонидаанд. Ба монанди К. Балмонт, И. Тхоржевский, Л. Некора, О. Румер, А. Старостин, С. Липкин, М. Ватагин,Т. Спендиарова, Г. Плисетский, Г. Семёнов, Н. Стрежков, В. Зайтсев, С. Бону, К. Арсенева, Д. Седих, В. Микрюков, А. Ревич, В. Державин, М. Синелников, Н. Орлова, А. Кушнев, А. Шербаков, И. Селвинский, Л. Пенковский ва даҳҳо дигарон. Соли 2007 тарҷумаи сад рубоии Умари Хайём дар баргардони Валерий Ярмак нашр шуд. Ин дастпарвари Донишгоҳи Швейсария (шаҳри Сюрих), донандаи чандин забонҳои дунё, аз ҷумла тоҷикӣ ва корманди Кумитаи байналмилалии Ҳилоли Аҳмар (Женева) барои санҷиши қалам ва сайқали фикр ба тарҷумаи рубоиёти Умари Хайём аз забони тоҷикӣ ба русӣ пардохт.

;Намунае аз тарҷума ба забони русӣ&lt;ref&gt;Сто рубаи (новые переводы). Составители Абдували Давронов, Фарогат Искандарова.— Душанбе, 2007&lt;/ref&gt;
{{иқтибоси академикӣ|&lt;poem&gt;
Пеш аз ману ту лайлу наҳоре будаст,
Гарданда фалак бар сари коре будаст.
Зинҳор, қадам ба хок оҳиста ниҳӣ,
К-он мардумаки чашми нигоре будаст.&lt;/poem&gt;}}

{{иқтибоси академикӣ|&lt;poem&gt;
''До нас сменялись дни и ночи чередой,
''Светил вращенью и не грезился покой.''
''Будь осторожен и ступай на землю мягко,''
''Ведь это — прах красавиц под твоей ногой!''&lt;/poem&gt;}}
&lt;gallery&gt;
Акс:Khayyam-paper-1stpage.png| 
Акс:علم کلیات - عمر بن ابراهیم الخیامی.jpg|
Акс:Houghton AC85 M4977 Zz878o - Rubáiyát, cover.jpg|Тарҷумаи рубоиётҳои Умари Хайём бо забони англисӣ 
Акс:Rubaiyat Morris Burne-Jones Manuscript.jpg|Рубоиётҳои Умари Хайём, тарҷумаи Моррис Бюрн бо забони англисӣ 
Акс:Edmund J Sullivan Illustrations to The Rubaiyat of Omar Khayyam First Version Quatrain-011.jpg|Тасвири рассом Эдмунд Ҷей Суливан барои рубоиётҳои Умари Хайём 
&lt;/gallery&gt;

== Пайкараҳои Умари Хайём ==
Пайкараи Ҳаким Умари Хайём 4 августи 2016 дар Астрохони [[Русия]] насб шуд&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ksaadat.co/2016/08/05/%d0%bc%d1%83%d2%b7%d0%b0%d1%81%d1%81%d0%b0%d0%bc%d0%b0%d0%b8-%d2%b3%d0%b0%d0%ba%d0%b8%d0%bc-%d1%83%d0%bc%d0%b0%d1%80%d0%b8-%d1%85%d0%b0%d0%b9%d1%91%d0%bc-%d0%b4%d0%b0%d1%80-%d0%be%d1%81%d1%82%d1%80/|title=Муҷассамаи Ҳаким Умари Хайём дар Острохони Русия насб шуд (тасовир)|date=2016-08-04|publisher=Кимиёи саодат|accessdate=2017-05-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190923185036/https://ksaadat.co/2016/08/05/%D0%BC%D1%83%D2%B7%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B8-%D2%B3%D0%B0%D0%BA%D0%B8%D0%BC-%D1%83%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B8-%D1%85%D0%B0%D0%B9%D1%91%D0%BC-%D0%B4%D0%B0%D1%80-%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%80/|archivedate=2019-09-23}}&lt;/ref&gt;. Дар саҳни бинои [[СММ]] дар [[Вена]] муҷассамаи Умари Хайём ҳамроҳ бо 3 донишманди бузурги тоҷику форс — [[Абӯалӣ Сино|Абуалӣ ибни Сино]], [[Абӯрайҳони Берунӣ|Абурайҳон Берунӣ]] ва [[Закариёи Розӣ]] гузошта шудааст&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://tvt.tj/dar-sakhni-binoi-smm-dar-vena-muchassamai-donishmandoni-buzurgi-tochik-guzoshta-shud|title=Дар саҳни бинои [[СММ]] дар [[Вена]] муҷассамаи донишмандони бузурги тоҷик гузошта шуд {{!}} Телевизиони Тоҷикистон|publisher=tvt.tj|accessdate=2017-05-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191209193056/http://www.tvt.tj/dar-sakhni-binoi-smm-dar-vena-muchassamai-donishmandoni-buzurgi-tochik-guzoshta-shud|archivedate=2019-12-09}}&lt;/ref&gt;. Дар шаҳри [[Душанбе]] яке аз боғҳо, «Боғи фарҳангию фароғатии Хайём»&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://dushanbe.tj/news/1394/|title=ҚАРОРИ РАИСИ ШАҲРИ ДУШАНБЕ №195 аз 21.04.2017 &gt; Хабарҳо &gt; Сомонаи шаҳрдории Душанбе|author=|website=|date=|publisher=dushanbe.tj|accessdate=2017-05-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170522101124/http://www.dushanbe.tj/news/1394|archivedate=2017-05-22}}&lt;/ref&gt; номгузорӣ шудааст.&lt;gallery widths=&quot;200&quot; heights=&quot;200&quot; perrow=&quot;7&quot;&gt;
&lt;gallery&gt;
Акс:Bucureşti - Omar Khayam 3.jpg|Пайкараи Умари Хайём дар [[Бухарест]]
Акс:Inscript in Morića Han.JPG|Гузина дар корвонсарои Моричу Хани дар [[Сараево]]
Акс:Chayyam guyand kasan behescht ba hur chosch ast2.png|Рубоии Умари Хайём
Акс:033-Earth-could-not-answer-nor-the-Seas-that-mourn-q75-829x1159.jpg|Тасвири Умари Хайём, Тандис дар Эрон
Акс:Omar Khayyam Planetarium.jpg|Афлокнамои Хайём дар Нишопур
Акс:Умари Хайём (4).jpg|Пайкараи Умари Хайём дар Душанбе 
Акс:Hakim Omar Khayam - panoramio.jpg|Пайкараи Умари Хайём 
Акс:Mausoleum of Omar Khayyám.jpg|Оромгоҳи Умари Хайём дар [[Нишопур]]
Акс:Persian Scholar pavilion in Viena UN (Omar Khayyam).jpg|Пайкараи Умари Хайём дар [[Вена]]
Акс:Madrid - Ciudad Universitaria, Monumento a Omar Jayyam 1.jpg|Пайкараи Умари Хайём дар [[Шаҳри донишгоҳи Мадрид]]
&lt;/gallery&gt;

== Тасвири Хайём дар ҳунар ==

=== Дар адабиёт ===
* ''Гулиа, Георгий Дмитриевич'' Сказание об Омаре Хайяме. — {{М.}}: Художественная литература, 1980. — 432 с.
* Симашко Морис, Хадж Хайяма. — «Избранное», Алма-Ата, «Жазушы», 1983. — С. 400—423.
* {{книга|автор=Ильясов Я.&amp;nbsp;
 |заглавие=Заклинатель змей; Башня молчания: Повести
 |место=Ташкент
 |издательство=Изд-во лит. и искусства
 |год=1986
 |страниц=496
 |ref=Ильясов
}}
* Амин Маалуф. «Самарканд»

=== Дар театр ===
* Дар соли 1935 нависандаи озарбойҷонӣ Ҳусейн Ҷовид намоишномаи театрие бо номи «Хайём» эҷод кард.

=== Дар синамо ===
[[File:A Lover's Oath (1925) - 2.jpg|270x270px|thumb|Филми бесадои «A Lover's Oath», ки соли 1925 дар асоси рубоиёти Умари Хайём таҳия шудааст]]
* «Умари Хайём» / «Omar Khayham» (1924) — [[ИМА]], дар нақши Умари Хайём - Фил Данҳэм;&lt;ref&gt;https://en.m.wikipedia.org/wiki/A_Lover%27s_Oath&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;https://en.m.wikipedia.org/wiki/Omar_Khayyam_(silent_film)&lt;/ref&gt;
* «Умари Хайём» / «Omar Khayyam» (1957) — [[ИМА]], дар нақши Умари Хайём - Корнел Уайлд;
* «Умари Хайём» / «Ömer Hayyam» (1973) — [[Туркия]], дар нақши Умари Хайём - Орчун Сонат / Orçun Sonat.
* «Умари Хайём» / «Omar Al-Khayyam» (2002) — [[ИМА]], дар нақши Умари Хайём - Ҷиҳад Саад / Jihad Saad;
* «Хранитель: Легенда об Омаре Хайяме» (2005) — [[ИМА]], дар нақши Умари Хайём — Бруно Ластра.
* «Прорицатель Омар Хайям. Хроника легенды» (2012) — [[Русия]], силсилафилм иборат аз 8 қисм, дар нақши Умари Хайём — Роман Матюнин.

== Нигаред низ ==
* [[Биноми Хайём-Нютон]]
* [[Рубоиёти Хайём]]
* [[Гоҳшумории Ҷалолӣ]]
* [[Секунҷаи Хайём-Паскал]]
* [[Афлокнамойи Хайём]]
* [[Наврӯзнома]]

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
{{Новбарӣ}}
* [http://www.ozodi.org/specialsarticle/2007/5/745FC726-2FF6-43FC-8DC0-98AFDC99B67E.html Радиои Озодӣ — Хайём дар Русия] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20070702140118/http://www.ozodi.org/specialsarticle/2007/5/745FC726-2FF6-43FC-8DC0-98AFDC99B67E.html |date=2007-07-02 }}{{ref-tg}}
* [http://rubai.freenet.tj/tajik.htm 100 Рубоии Умари Хайём] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20070826160421/http://rubai.freenet.tj/tajik.htm |date=2007-08-26 }}
{{ПБ}}
{{олим-нопурра}}
{{Шоирони порсигӯй}}
[[Гурӯҳ:Умари Хайём]]
[[Гурӯҳ:Донишмандони Эрон]]
[[Гурӯҳ:Риёзидонони Эрон]]
[[Гурӯҳ:Аxтаршиносони Эрон]]
[[Гурӯҳ:Машоҳири Нишопур]]
[[Гурӯҳ:Шоирон аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Шоирони асри XI]]
[[Гурӯҳ:Шоирони форсу тоҷик]]
[[Гурӯҳ:Нишопур]]</text>
      <sha1>r0kx7sf3drm6gubqhw85hyon7cxvyfw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Португалия</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2200</id>
    <revision>
      <id>1492643</id>
      <parentid>1483075</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T21:01:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492643</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4835" sha1="gyfdh15777vfrzmn7cenglab6eyvagh" xml:space="preserve">{{Кишвар
|Номи тоҷикӣ = Ҷумҳурии Португалия
|Парчам= Flag of Portugal.svg
|Номи аслӣ=República Portuguesa
|Нишон=Coat_of_arms_of_Portugal.svg
|Шиор =
|Номи суруди миллӣ = A Portuguesa
|Аудио = A Portuguesa.ogg
|Сохтори давлат=Ҷумҳурии парламентӣ
|Дар харита=LocationPortugal.png
|Забон=[[Забони португалӣ|португалӣ]]
|Санаи истиқлол = [[5 октябр]] [[1143]]
|Соҳибистиқлол аз = [[Шоҳигарии Леон]]
|Пойтахт = [[Лиссабон]]
|Шаҳри калонтарин = [[Лиссабон]]
|Вазифаи роҳбар 1 = [[Рӯйхати Президентони Португалия|Президент]]&lt;br&gt;[[Рӯихати сарвазирони Португалия|Сарвазир]]
|Роҳбар 1 = [[Анибал Каваку Силва]]
|Вазифаи роҳбар 2 = [[Рӯихати сарвазирони Португалия|Сарвазир]]
|Роҳбар 2 = [[Педру Пасуш Каэлю]]
|Ҷой аз рӯи масоҳат = 109
|Масоҳат = 92 391
|Фоизи об = 0,5
|Ҷой аз рӯи аҳолӣ = 76
|Аҳолӣ = 10 566 212
|Соли барӯйхатгирӣ = 2005
|Зичии аҳолӣ=114,3
|ММД (БҚХ) = 194,4 млрд.
|Соли ҳисоби ММД (БҚХ) = 2004
|Ҷой аз рӯи ММД (БҚХ) = 40
|ММД (БҚХ) ба сари аҳолӣ = 18,398
|Воҳиди пул = [[Евро]] (€)
|Доменҳо = [[.pt]] (ва [[.eu]])
|Коди телефон=351
|Соат = 0
|Эзоҳ =
}}
{{бознависӣ}}
{{ТарҷумаКунед|en|Portugal}}
'''Португалия''' (''Portugal, República Portuguesa''), номи расмӣ, '''Ҷумҳурии Португалия''' — давлат дар [[Аврупои Ғарбӣ]], ғарбтарин давлат дар Аврупои континенталӣ. Ҳудуд — 92 225 км², аҳолӣ — 10 347 892 нафар.

Дар қисми ҷанубу ғарбии [[нимҷазираи Пиреней]] ҷойгир аст. Дар шимол ва шарқ бо [[Испания]] ҳамсарҳад аст, дар ҷануб ва ғарб онро уқёнуси Атлантик шустааст; ҳамин тавр, Португалия ниманклав ё анклави соҳилӣ мебошад.

Пойтахташ [[Лиссабон]] аст. Забони расмӣ — [[Забони португалӣ|португалӣ]]. Воҳиди пулӣ — [[евро]].

Дар асрҳои 15—16 бо ҳамроҳии Бразилия ва Ангола, Португалия ба яке аз калонтарин империяҳои мустамликавӣ табдил ёфт. Дар ибтидои асри 19 ҳудуди [[империяи Португалия]] 10,4 миллион км² буд.

Ба кишварҳои пешрафта дохил аст. Ҷумҳурӣ аз соли 1910. Давлати ягона.

Узви [[НАТО]] (аз 1949), СММ (аз 1955), OECD (аз 1961), Иттиҳоди Аврупо (аз 1 январи 1986), Иттиҳоди кишварҳои португалзабон (аз 1996), Шӯрои Аврупо. Ба минтақаи Шенген ва минтақаи евро дохил карда шудааст. Аз соли 1991 дар нишастҳои Иберу-Амрико иштирок мекунад.

== Таърих ==
{{васеъкунии фасл}}

== Сиёсат ва ҳукумат ==
{{васеъкунии фасл}}

== Бахшбандии кишварӣ ==
=== Тақсимоти маъмурӣ ===  
{{васеъкунии фасл}} 
 
== Ҷуғрофия ==
{{васеъкунии фасл}}

== Иқтисод ==
{{васеъкунии фасл}}

== Аҳолӣ ==

== Фарҳанг ва маориф ==
 
== Нигаред низ ==
* [[Феҳристи президентҳои Португалия]]

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

&lt;references group=&quot;lower-alpha&quot; /&gt;
&lt;references /&gt;

== Пайвандҳо ==
* [http://www.visitportugal.com/Cultures/en-US/default.html Official Travel and Tourism office website] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20070926234753/http://www.visitportugal.com/Cultures/en-US/default.html |date=2007-09-26 }}
* [https://web.archive.org/web/20231112154106/http://tempo.growiktionary.org/ Weather forecast for Portugal]

{{Умуми}}
{{хурд}}

{{Кишварҳои Иттиҳоди Аврупо}}
{{Аврупо}}
{{ПБ}}
[[Гурӯҳ:Давлатҳо аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Давлатҳои Аврупо]]
[[Гурӯҳ:Аврупои Ғарбӣ]]
[[Гурӯҳ:Португалия]]
[[Гурӯҳ:Давлатҳо — узви СММ]]</text>
      <sha1>gyfdh15777vfrzmn7cenglab6eyvagh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Намак</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2400</id>
    <revision>
      <id>1492599</id>
      <parentid>1353772</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T19:40:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492599</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9728" sha1="cu84gs4wsp87f88pni1i9jkmp7rc54l" xml:space="preserve">[[Image:Selpologne.jpg|thumb|right|300px|Намаки якчанд маротиба калон кардашуда]]
'''Намаки ош''' ([[Натрий|Na]][[Хлор|Cl]] —  хлориди натрий) — як навъ [[модда]]и беранги кристаллӣ; муҳимтарин маҳсулоти хӯрокворӣ. Намаки ош хӯрокро хуштаъм мекунад, дар танзими миқдори оби [[бофта]]ҳои [[организм]], ҳосилшавии кислотаи хлориди шираи меъда иштирок менамояд. Зичиаш 2161 кг/м3; t гуд. 8010С; t ҷӯш. 14130С; сахтиаш 2.

==Истеъмоли намак==
Намаки ош (хлориди натрий), барои кори муътадили организми инсон зарур аст, чунки он нафақат мазаи таомро беҳтар мекунад, балки миқдори [[об]]и бофтаҳоро танзим намуда, манбаи кислотаи хлориди шираи меъда ба шумор меравад. Организми одам бояд ҳар рӯз ба ҳисоби миёна 10— 15 г намаки ош қабул кунад. Аммо намаки зиёдатӣ низ барои [[организм]] зарар дорад. Дар аснои касалии [[узв]]ҳои [[дил]]у [[paг]], протсесси илтиҳоб ва ғайра маҳдуд кардани истеъмоли намак барои парҳез аҳамияти муолиҷавӣ дорад. Намакро аз ҷиҳати сифат ба 4 навъ ҷудо мекунанд: экстра, аъло, якум ва дуюм; ҳар як навъ вобаста ба тарзи куфтани намак рақамҳои гуногун дорад.

Намакро барои пухтани қариб ҳамаи [[таом]]ро истифода мебаранд. Вақти ба [[хӯрок]] андохтани намакро низ донистан зарур аст. Ба шурбои гуштй 30 [[дақиқ]]а пеш аз пухтани он, ба шурбои моҳӣ баъд аз гирифтани кафк ва андохтани кабудй, ба [[сабзавот]] қариби пухтанаш, аммо ба лубиёиҳо ([[лубиё]], [[нахуд]]) баъд аз мулоим шудани онҳо намак меандозанд (вагарна нагз намепазанд). Озуқавории нимтайёри гуштй ва моҳӣ, инчунин аксари сабзавотро пеш аз бирьён кардан, вале картошкаро кариби бирьён шуданаш намак мекунанд. Вақти пухтани шавлаи марнумак ба як истакон ярма 5 г (0,5 қошуқча) намак андохтан лозим аст. Барои тайёр кардани кдмакабоб ё лула-кабоб ба 1 кг гӯшти куфта 20 г (2 қошуқча) намак андохтан лозим. Чунин миқдор намак ба 1 кг гушти моҳии бепусту устухон низ рост меояд.

Барои ороиши дастархони рӯи миз намакдони ҳаҷман на чандон калон (ғунҷоишаш 40—50 г) ва барои матбаҳ намакдони ғунҷоишаш то 500 г мувофиқ аст.
Агар ба намак камтар орди картошка (ба 500 г намак 30—40 г орд) илова карда шавад, намак ҳамеша хушк меистад ва аз ин ранги намак тағийр намеёбад. Як варақ, қоғази обчинак, як каф биринҷи ба намакдон андохташуда низ намакро аз намию шахшавӣ нигоҳ медорад.

==Истифодаи намак дар ҳолатҳои дигар==

Намакро дар рӯзгор нафақат барои таомпазӣ, балки ба дигар мақсадҳо низ истифода бурдан мумкин аст. Масалан, агар зарфи шишагиро бо намакоби гарм шуста, бо оби хунук чайқонанд, он шаффоф ва дурахшон мегардад. Бо намакоб шуста тоза кардани оина ва шишаҳои тиреза айни муддаост. Агар ба даруни дегчаи сирдор ва тобаи тагаш сухтагй як қабат намак ва каме об рехта, якчанд соат нигоҳ доранд, он тоза мешавад. Ба рӯи доғхи равганини плитаи гарми матбаҳ намак пошида, онро бо қоғази газета якчанд маротиба пок кунанд, ДОҒҲОИ равған тамоман тоза мегардад.
Агар либоси аз шохии сиёҳ ва сатин духташударо баъди ҷомашӯӣ бо оби хунуки намакдор чайқонанд, муҳлати ҷилодории либос дарозтар мешавад (ба 5 л об 125 г намак лозим аст).
==Намак ба системаи сироятпазирии инсон кумак мекунад==
Олимон ба ин натиҷа расидаанд, ки барои муборизаи самаровар бо сироятпазирии ҳуҷайраҳои пӯсти бадани инсон намак лозим аст. Ин дар ҳолест, ки пештар зиёдии намак бар зарари организм дониста мешуд. Дар мақолае, ки ахиран Cell Metabolism чоп кард, гуруҳи муҳаққиқон аз Донишгоҳҳои Вандербилт ва Эрлангени шаҳри Нюрнберг мегӯянд намак барои системаи сироятпазирии инсон муфид аст. Вақте мо намаки бештар истеъмол мекунем, он дар ҳуҷайраҳои пайвасткунандаи пӯст захира мешавад. Ҷенс Титсе (Jens Titze) ва ҳамкоронаш мушоҳида кардаанд, ки дар бадани мушҳо намак ҳатто дар ҳоле ҳам, ки дар диетаи камнамакӣ нигоҳ дошта мешаванд, дар пӯсташон захира мешавад. Аз тарафи дигар пӯст ин аввалин сипар барои бемориҳои сироятист, аз ин рӯ дар он ҳуҷайраҳои иммунӣ бештар ҷойгир шудаанд.  Пас ин ҷо суоле пайдо мешавад, ки оё намак барои кори самараноки системаи сироятпазирии пӯст лозим нест? Исбот шудааст, ки макрофагҳо дар бадани инсон ва ҳайвон микробҳои воридшударо ба зудӣ мехӯранд. Барои он ки ба дурустии тахмини худ бовар ҳосил кунанд, муҳаққиқон макрофагҳои мушонро дар муҳити серғизо бо омехтаҳои зиёди хлориди натрий ба манзури намак парвариш карданд. Дида шудааст, ки дар ин ҳолат макрофагҳо фаъолона молекулаҳое ҷудо карданд, ки патогенҳоро мекуштанд. Баъдан олимон ба хотири идомаи таҷриба мушҳоро бо меъёрҳои сернамакиву камнамакӣ нигоҳ доштанд. Дар натиҷа хояндаҳо ба лейшманиоз сироят шуданд. Зарфи бист рӯзи оянда инфексия дар ҳар ду гурӯҳи мушҳои таҷрибашаванда баробар афзоиш кард. Вале баъдан яраҳо дар он мушоне, ки хӯроки сернамак истеъмол мекарданд, тадриҷан шифо ёфтанд. Гузашта аз ин дар одамон тамаркузи намак   дар он қисматҳои пӯст мешавад, ки таҳдиди ҳамлаи бактериологӣ бештар аст. Пас маълум мешавад, ки ба системаи сироятпазирии мо намак фоидаи бештар дорад. Гумон меравад, ки замоне, ки антибиотикҳо барои муолиҷа набуданд, фаъол будани намак дар системаи сироятпазирӣ аз хеле бемориҳо инсонҳоро ҳифз мекард.
Натиҷаҳои ба дастомада ба он нукта ишора мекунанд: набояд бар ин назар буд, ки ин ё он моддаи табиӣ барои организм зараровар аст. Ҳатто дар ҳоле ҳам, ки фоидаоварӣ ва заранокӣ боз ҳам аз меъёри истеъмол вобаста аст.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://tojnews.org/ru/node/3841 |title=Намак ба системаи сироятпазирии инсон кумак мекунад |accessdate=2016-07-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220819110222/https://tojnews.org/ru/node/3841 |archivedate=2022-08-19}}&lt;/ref&gt;

{{химия-нопурра}}

== Пайвандҳо ==
&lt;references/&gt;

[[Гурӯҳ:Пизишкӣ]]</text>
      <sha1>cu84gs4wsp87f88pni1i9jkmp7rc54l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Парчами Тоҷикистон</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2838</id>
    <revision>
      <id>1492636</id>
      <parentid>1447563</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T20:51:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492636</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20042" sha1="bpfj002ejckcv4p1ftfu1irern7ehju" xml:space="preserve">{{Қуттии парчам}}
'''Парчами давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон''' ({{lang-fa|پرچم جمهوری تاجیکستان}}) — рамзи истиқлоли давлатии Ҷумҳурии [[Тоҷикистон]] мебошад.

Парчами Ҷумҳурии Тоҷикистон [[24 ноябр]]и соли [[1992]] пазируфта шудааст. Ҳамакнун вазъи ҳуқуқӣ, тартиби омодасозӣ, андоза ва корбурди расмии Парчамро Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон № 254 аз [[12 май]] [[2007]] «Дар бораи рамзҳои давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон» муқаррар мекунад.

== Шаклу андоза ==
[[Акс:Осорхонаи Қасри Арбоб 03.jpeg|thumb|Парчами Тоҷикистон дар осорхонаи қасри Арбоб, ноҳияи Ғафуров, вилояти Суғд ]]
[[Акс:День флага.jpg|thumb|Роҳпаймоӣ дар Рӯзи Парчами Ҷумҳурии Тоҷикистон]]
[[Акс:Флаги Таджикистана.jpg|thumb|Парчами Ҷумҳурии Тоҷикистон]]
Бар асоси '''Низомнома Дар бораи Парчами давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон''' ки [[11 декабр]]и соли [[1999]] бо Қарори № 892 Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.president.tj/parcham.htm |title=Низомнома дар бораи Парчами давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон |accessdate=2009-10-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090914231840/http://www.president.tj/parcham.htm |archivedate=2009-09-14 }}&lt;/ref&gt; тасдиқ шудааст:

Парчами давлатии [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]] матоъи росткунҷаест, ки дар рӯи он се рахи рангаи ба таври уфуқӣ ҷойгирифта кашида шудааст: рахи боло ранги сурх дошта, паҳнои он ба рахи сабзи поён баробар мебошад; рахи сафеди мобайнӣ якуним баробари паҳнои яке аз рахҳои ранга аст. Дар рӯи рахи сафед, аз ҷои чӯбдаста дар мобайни парчам бо зарҳал рамзи [[тоҷ|тоҷи]] тансиқ шуда ва дар болои он '''ҳафт ситора''' дар шакли нимдоира тасвир шудааст. Таносуби бару дарозии умумии парчам 1:2 аст.

[[Тоҷ]] ва [[Ситора|ситораҳои]] [[парчам]] дар шакли росткунҷае ҷой дода шудааст, ки паҳлуи амудиаш 0,8 ва паҳлуи уфуқиаш 1,0 аз паҳнои рахи сафед аст. Ситораҳои панҷгӯша дар доираи қутраш 0,15 акс ёфта, дар нимдоираи радиусаш 0,5-и паҳнои рахи сафед ҷой мегиранд.

Тоҷи баландиаш 0,55 аз паҳнои рахи сафед, ба асос ба таври нимдоираи радиусаш 1,2 аз бари рахи сафед моил мегардад. Чор унсури камоншакл, ки болои тоҷро ташкил медиҳанд, дар марказ бо қисмати доираи қутраш 0,2 аз рахи сафед васл мегарданд.

Таносуби бару дарозии умумии парчам 1:2 аст.&lt;ref&gt;[http://www.president.tj/taxonomy/term/5/147 НИЗОМНОМА Дар бораи Парчами давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон]&lt;/ref&gt;

== Маънии рангҳо ==
Рангҳои миллии [[тоҷикон]] чун дигар мардуми ориёнажод ва эронитабор [[сурх]]у [[сафед]]у [[сабз]] ҳастанд, ки аз гаҳи бостон то кунун замон расидаанд.

Дар ҷомеаҳои [[ориёӣ]] (ҳиндуэронӣ) табақаҳои сегонаи аслӣ бо '''ранги вижаи худ''' таъбир ва шинохта мешудаанд. Дар забони ҳиндии бостон '''varna -''' (аз решаи var- «пӯшидан») ҳам ба маънои '''ранг''' ва ҳам ба маънои '''табақаи иҷтимоӣ''' будааст. Дар забони эронии бостон низ '''pištra-''' ҳам [[мафҳум]]и [[ранг]] дошта ва ҳам маънии '''табақаи иҷтимоӣ'''. Вожаи '''пеша''' ба маънои '''шуғл''' дар забони форсӣ-тоҷикӣ аз ҳамин вожа аст.

Дар он рӯзгор '''ранги сафед вижаи рӯҳониён''', '''сурх вижаи размиён''' ва '''кабуд вижаи мардум (кишоварзон ва чорводорон)''' будааст. Ду ранг аз он се ранг ҳануз ҳам дар дирафши Эрон ҳастанд: сурху сафед. Аммо ранги севум ба ҷои кабуд сабз гаштааст ва иттифоқан ба кори кишоварзон наздиктар аст.&lt;ref&gt;''Қурашӣ, Амонуллоҳ''. Эронномак (Нигарише нав ба таърих ва номи Эрон). Теҳрон, чопхонаи «Маҳорат», баҳори 1373. 317 саҳ. — саҳ. 76, пайнавишти 2.&lt;/ref&gt;

Дар Эрон пеш аз густариши [[Ислом]] табақаҳои суннатии ҷомеа бино бар суннат ҷомаҳое мепӯшиданд ки аз назари ранг бо якдигар мутафовит ва муаррифи шахсияти табақотии соҳиби ҷома буданд. Рӯҳониён, ки онҳоро '''осрунон''' ({{lang-ae|''āθravan''-, ''aθaurvan''-}} [āsrōnān]) мехонданд, ҷомаи '''сафед''' мепӯшиданд ва мазҳари осмонии онҳо Ҳурмузд буд. Рӯҳониёни зардуштӣ ҳануз ҳам ҷомаи сафед бар тан доранд.

'''Ҷанговарон''' ё '''артишторон''' ({{lang-ae|''raθaē-štar-''}}) ҷомае мепӯшиданд, ки '''сурх''' ва '''арғувонӣ''' дар таркиби он саҳми бисёр дошт ва мазҳарии осмонии онҳо Вой буд.

'''Востриюшон''' ({{lang-ae|''vāstrya.fšuyant-''}}) ки дар давраи Сосониён бештар '''деҳқонони содаи рустоҳоро''' бад-он ном мехонданд, ҷомаи '''нилӣ''' ё '''кабуд''' мепӯшиданд ва мазҳари осмонии онҳо Сипеҳр буд. Ҷомаи нилиранги деҳқонон то чанд даҳа пеш дар Эрон ҳануз ривоҷ дошт.&lt;ref&gt;''Баҳор, Меҳрдод''. Пажӯҳише дар асотири Эрон (пораи нахуст ва дуюм). Виростор: Катоюн Маздопур, чопи дувум пойизи 1376, Интишороти «Огоҳ», саҳ. 74, ёддошти 2. ISBN 964-416-045-2&lt;/ref&gt;

Дар адабиёти паҳлавӣ Ҳурмузд ({{lang-ae|''ahura.mazdā-''}}; {{lang-pal|''ohrmazd''}}) ҷомаи сафеди рӯҳониён, Вой ({{lang-ae|''vayu-'' / ''vayaw-''}}; паҳлавӣ: {{lang-pal|''way''}} — ба маънии фазо, — эзиди ҷанг) ҷомаи арғувонии артишторон ва Сипеҳр ({{lang-ae|''θwāša-''}}; {{lang-pal|''spihr''}}) ҷомаи нилии кишоварзонро бар тан доранд ва ҳар як муаррифи минуи яке аз табақаҳои сегонаи ҷомеа ҳастанд.&lt;ref&gt;''Баҳор, Меҳрдод''. Пажӯҳише дар асотири Эрон (пораи нахуст ва дуюм). Виростор: Катоюн Маздопур, чопи дувум пойизи 1376, Интишороти «Огоҳ», саҳ. 158, ёддошти 10, пайнавишти 1. ISBN 964-416-045-2&lt;/ref&gt;

Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] дар Паёми телевизионии худ ба муносибати Рӯзи парчам аз [[23 ноябр]]и [[соли 2010]] рангҳои парчами миллиро '''«ифодагари роҳи таърихии халқи Тоҷикистон ва баёнгари арзишҳои фарҳанги миллӣ ва сиёсӣ»''' донист ва гуфт:
&lt;blockquote&gt;'''«Ранги сурх''' — рамзи муборизаву ҷоннисории халқ барои озодӣ ва истиқлол, '''ранги сафед''' — нишони бахту саодат, умеду орзу ва '''ранги сабз''' — нишонаи сарсабзиву шукуфоӣ, сарбаландиву хуррамӣ ва абадият мебошад. Дар байни парчам тасвири '''[[тоҷ]]''' ва '''ҳафт [[ситора|ахтар]]''' ҷой гирифтааст, ки он ишора ба решаҳои таърихии давлатдории Тоҷикистони соҳибистиқлол мебошад».&lt;ref&gt;Паёми телевизионии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон ба муносибати Рӯзи парчам http://www.president.tj/habarho_231110.html {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20241226141242/https://www.president.tj/habarho_231110.html |date=2024-12-26 }}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

== Таърих ==
[[Акс:Derafsh Kavian.JPG|thumb|[[Дирафши Ковиёнӣ]]]]
«'''''Парчам'''''» вожае суғдӣ («'''''*parčam'''''») аст ба маънии «зулфу кокул» ва ҳамчунин «''пӯпаки абрешимӣ, мӯй ё думи ғажговро мегуфтанд ки бар сари дирафш ё найза мебастанд''».&lt;ref&gt;Фарҳанги форсии тоҷикӣ. Зери назари Муҳаммадҷон Шакурӣ ва дигарон. Баргардон аз хатти кирилӣ ва тасҳеҳот: Муҳсин Шуҷоъӣ. — Теҳрон: «Фарҳанги муосир», 1384 ҳ.ш. — саҳ. 377. ISBN 964-8637-24-5 (ҷ. 1)&lt;/ref&gt; Ин вожа аз забони суғдӣ ба забони туркӣ ва аз он ба забони форсӣ роҳ ёфта ва бо гузашти замон, бар ҳукми итлоқи ҷузъ бар кулл, бар худи '''дирафш''' низ гуфта шуд.&lt;ref&gt;Фарҳанги решашинохтии забони форсӣ. Муҳаммад Ҳасандӯст. — Теҳрон: Фарҳангистони забону адаби форсии Ҷумҳурии Исломии Эрон, 2004. саҳ. 258. ISBN 964-7531-28-1 (ҷ. 1)&lt;/ref&gt;

«''Дирафш''» дар порсии миёна «'''''drafš'''''» гуфта мешуд ва бозмонда аз эронии бостони «'''''*drafša-'''''» аст ва баробари он дар ҳиндии бостон вожаи «'''''drapsá-'''''»&lt;ref&gt;''Horn'', Etymologie, no. 553; AirWb., col. 771&lt;/ref&gt; буд. Аз ин вожаи эронии бостони «'''''*drafša-'''''» дар забонҳои авестоӣ «'''''drafšā-'''''», суғдӣ «'''''’rδ’šp'''''» ['''''arδašf''''' / '''''ərδəšf''''']&lt;ref&gt;''Бадруззамон Қариб''. Фарҳанги суғдӣ (суғдӣ-форсӣ-англисӣ). — Теҳрон: «Фарҳангон», 1995. — саҳ. 56, #1425. ISBN 964-5558-06-9&lt;/ref&gt; ва бохтарии «'''''λraφo'''''»&lt;ref&gt;''Рудигер Шмитт''. Роҳнамои забонҳои эронӣ, 1989. Тарҷума ба форсӣ зери назари Ҳасан Ризоӣ Боғбедӣ. — Теҳрон: «Қақнус», 1382 г. / 2004 г. — саҳ. 363. ISBN 964-311-403-1&lt;/ref&gt; падид омадаанд.

Куҳантарин ишора дар бораи корбурди дирафш дар ҷомеаи ориёиҳо дар «[[Авесто]]» омадааст. Чунончӣ, дар нахустин фаргарди «Видевдод» аз шаҳри [[Балх]], ки пойтахти '''Кави Виштосп''' — пуштибони '''Зартушт''' буд, чунин ёд шудааст: «''Baxδim sriram ərəδβō.drafša-''»&lt;ref&gt;Видевдод, 1.7&lt;/ref&gt;, яъне «''Балхи зебо бо дирафшҳои барафрошта''». Ҳамчунин дар «Авесто» чанд бор ҳам аз «''дирафши говпайкар''» — «''gaoš drafša-''»&lt;ref&gt;Ясно, 10.14&lt;/ref&gt; ва «''дирафшҳои душманони ариёҳо''»&lt;ref&gt;Ясно, 57.25; Яшт 1.11, 4.3, 8.56&lt;/ref&gt; ёд шудааст.

Бархе аз пажӯҳишгарон бар ин боваранд, ки дирафшҳои ёдшуда дар «[[Авесто]]» монанд ба «'''Дирафши Ковиёнӣ'''» будаанд, ки басе дертар падид омадааст.&lt;ref&gt;''Литвинский Б. А.'' (ред.), ''Ранов В. А.'' История таджикского народа. Т. 1 — Древнейшая и древняя история. АН РТ, Душанбе, 1998. стр. 227&lt;/ref&gt;

=== Дирафши Ковиёнӣ ===
Куҳантарин намоди кишвардории тоҷикон парчаме бо номи «Дирафши Ковиёнӣ» будааст, ки онро «Ахтари Ковиёнӣ» низ хондаанд.

=== Парчамҳои Бухоро ===
[[Хонигарии Бухоро]], дертар [[Аморати Бухоро]], баъдан [[Ҷумҳурии Халқии Шӯравии Бухоро]].
&lt;gallery&gt;
Акс:Flag of the Emirate of Bukhara.svg|Парчами Аморат то 1 сентябри соли 1920
Акс:Bukhara NSR.PNG|аз 23 сентябри соли 1921 то 14 августи соли 1923
Акс:Flag of the Bukharan SSR.svg|аз 11 октябри соли 1923 то 19 сентябри соли 1924
&lt;/gallery&gt;

== Парчамҳои Тоҷикистон дар солҳои 1929—1992 ==
&lt;gallery&gt;
Акс:TajikASSR1924-1929.gif|Нахустин парчами Тоҷикистон (аз 23.02.1929)
Акс:Flag of Tajik ASSR (1929-1931).svg|Парчами ҶМШС Тоҷикистон (1929–1931)
Акс:TajSSR1931-35.gif‎|Парчами ҶШС Тоҷикистон (1931–1935)
Акс:TajSSR1937-40.gif‎|Парчами ҶШС Тоҷикистон (1935–1940)
Акс:TajSSR1940-46.gif‎|Парчами ҶШС Тоҷикистон (1940–1953)
Акс:Flag of the Tajik Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Tajikistan (1991–1992).svg‎|Парчами ҶШС Тоҷикистон (1953–1991)
Акс:Tajikistan-1991.gif‎|Парчами Ҷумҳурии Тоҷикистон (1991-1992) ‎ 
&lt;/gallery&gt;

=== Парчам дар солҳои 1924—1929 ===
[[Акс:TajASSR1929-31.gif|thumb|200px|Парчам дар солҳои 1929—1931]]

Тоҷикистон [[14 октябр]]и [[соли 1924]] чун Ҷумҳурии Мухтори Шӯравии Сотсиалистӣ дар таркиби ҶШС Ӯзбекистон бунёд шуд ва [[16 октябр]]и [[соли 1929]] ба Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистӣ табдил ва ба таркиби ИҶШС дохил шуд. Ин парчам [[23 феврал]]и [[соли 1929]] пазируфта шудааст.

=== Парчам дар солҳои 1931—1935 ===
[[Акс:TajSSR1931-35.gif|thumb|200px|Парчам дар солҳои 1931—1935]]

Бо ҷумҳурии иттиҳодӣ шудани Тоҷикистон ва пазириши Қонуни Асосии нав, парчами он низ дигар шуд ва ин дарафшро [[25 феврал]]и [[соли 1931]] сохтаанд.

=== Парчам дар солҳои 1935—1940 ===
[[Акс:TajSSR1937-40.gif|thumb|200px|Парчам дар солҳои 1935—1940]]‎
[[4 июл]]и [[соли 1935]] парчам дигаргун шуд ва номи ҷумҳурӣ дар парчам ба забони русӣ навишта шуд.

=== Парчам дар солҳои 1940—1946 ===
Соли 1928 алифбои тоҷикиро аз порсӣ ба лотинӣ табдил доданд. Ин дигаргунӣ ба парчам низ таъсир кард. Дар он рӯзгор номи ҷумҳуриро дар парчам бо ҳарфҳои зарҳалии лотинӣ (RSS Tojikiston) ва русӣ (Таджикская ССР) менавиштанд ва дар болои он нишонаи зарини «досу болға»-ро менигоштанд.

=== Парчам дар солҳои 1946—1953 ===
[[Акс:TajSSR1940-46.gif|thumb|200px|Парчам дар солҳои 1940—1946]]

Соли 1940 алифбо аз лотинӣ ба кирилии русӣ табдил дода шуд ва парчам низ дигаргун шуд. Ранги он сурх монд ва номи ҷумҳурӣ дар парчам бо ҳарфҳои зарҳалии кирилии тоҷикӣ (ҶШС Тоҷикистон) ва кирилии русӣ (Таджикская ССР) навишта шуд. Дар болои номи ҷумҳурӣ нишонаи зарини «досу болға» нигошта шуд.

=== Парчами ҶШС Тоҷикистон аз [[20 март]]и [[1953]] то [[9 сентябр]]и [[1991]] ===
[[Акс:Flag of the Tajik Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Tajikistan (1991–1992).svg|thumb|200px|Парчам дар солҳои 1953—1991]]

Парчами Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон порчаи сурхе буд ба андозаи 1:2, ки ду рахи сафед ва сабз дошт. Рахи сафед ду баробар паҳнтар аз рахи сабз буд. Ранги сафед рамзи пахтакорӣ, бунёди санъатии кишвар ва ранги сабз намояндаи дигар маҳсулоти кишоварзӣ буд.

=== Парчами Тоҷикистон дар солҳои 1991—1992 ===
[[Акс:Tajikistan-1991.gif|250px|thumb|200px|Парчам дар соли 1991]]

То пазириши парчами кунунӣ, Тоҷикистон парчами пешинаи шӯравиашро, бо андак дигаргунӣ, бе ситораи панҷгӯша ва нишонаи коммунистии «досу болға» ба кор мебурд.

Рангҳои парчам ба андозаи зерин буданд: 1:2 сурх, 1:5 сафед, 1:10 сабз, 1:5 сурх.

== Пайнавиштҳо ==
&lt;references/&gt;

== Сарчашма ==
* ''Баҳор, Меҳрдод''. Пажӯҳише дар асотири Эрон (пораи нахуст ва дуюм). Виростор: Катоюн Маздопур, чопи дувум пойизи 1376, Интишороти «Огоҳ», ISBN 964-416-045-2
* ''Қурашӣ, Амонуллоҳ''. Эронномак (Нигарише нав ба таърих ва номи Эрон). Теҳрон, чопхонаи «Маҳорат», баҳори 1373. 317 саҳ.

== Пайвандҳо ==
* [http://geraldika.ru/region/143 geraldika]
* [http://www.vexillographia.ru/tadjik/index.html vexillographia]

{{тоҷикистон}}

[[Гурӯҳ:Парчам аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Парчами Тоҷикистон]]</text>
      <sha1>bpfj002ejckcv4p1ftfu1irern7ehju</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шероз</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3161</id>
    <revision>
      <id>1492796</id>
      <parentid>1442663</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T00:57:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492796</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15167" sha1="sr8t6favsf41hqbfe0z3n1f03s5yqnd" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом                   = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ             = Шероз
 |номи аслӣ               = {{lang-fa|شیراز}}
 |тасвир                  =
 |кишвар                  = {{Парчам|Эрон}}  
 |нишон                   = 
 |парчам                  = 
 |тавсифи нишон           = 
 |тавсифи парчам          = 
 |бари нишон              = 
 |бари парчам             = 
 |ба ҷои нишон            = 
 |ба ҷои парчам           = 
 |lat_dir =N|lat_deg= 29|lat_min= 36|lat_sec= 00
 |lon_dir ={{#if:{{{lon_dir|}}}|{{{lon_dir}}}|E}}|lon_deg=52|lon_min=31|lon_sec= 00
 |CoordAddon              = 
 |CoordScale              = 
 |харитаи давлат          = 
 |харитаи минтақа         = 
 |харитаи ноҳия           = 
 |андозаи харитаи давлат  = 300
 |андозаи харитаи минтақа = 
 |андозаи харитаи ноҳия   = Shiraz.png
 |пинҳон кардани харитаҳо = 
 |шакли минтақа           = [[устон]] 
 |минтақа                 = [[устони Форс]] 
 |минтақа дар ҷадвал      = 
 |шакли ноҳия             = [[шаҳристон]]
 |ноҳия                   = Шероз
 |ноҳия дар ҷадвал        = [[шаҳристони Шероз]]
 |шакли ҷомеа             = 
 |ҷомеа                   = 
 |ҷомеа дар ҷадвал        = 
 |тақсимоти дохилӣ        =  
 |шакли роҳбарӣ           =  
 |роҳбар                  =  
 |замони таъсис           = 2000 сол пеш аз милод 
 |ёдоварии аввал          =  
 |номҳои пешина           = Тиразис  
 |унвон аз                =  
 |масоҳат                 = 340 
 |баландии маркази МА     =  
 |иқлим                   = 
 |забони расмӣ            = порсӣ
 |аҳолӣ                   = 1 460 665 
 |соли барӯйхатгирӣ       = 2011
 |зичӣ                    = 4296 
 |агломератсия            = 1 700 687 
 |ҳайати миллӣ            = [[форсҳо]], [[озарбойҷонҳо]] ва диг. 
 |ҳайати динӣ             = [[мусалмон]]он   
 |этнохороним             = шерозиҳо 
 |вақти минтақавӣ         = +3:30 
 |коди телефон            = +98 711
 |нишонаи почта           =  
 |нишонаҳои почта         = 
 |коди мошинҳо            = 
 |шакли шиноса          = 
 |шакли шиносаи ададӣ   = 
 |шакли шиносаи 2       = 
 |шакли шиносаи ададӣ 2 = 
 |гурӯҳ дар Commons       = Shiraz
 |сайт                    = http://www.eshiraz.ir 
 |забони сайт             = fa 
 |забони сайт 2           = en 
 |забони сайт 3           = 
 |забони сайт 4           = 
 |забони сайт 5           = 
 |add1n                   = 
 |add1                    = 
 |add2n                   = 
 |add2                    = 
 |add3n                   = 
 |add3                    = 
}}

'''Шероз''' ({{забон-фа|شیراز}}) — шаҳр дар ҷануби [[Эрон]] ҷой гирифта, маркази маъмурии [[Устони Форс]] мебошад. Аз ҷиҳати аҳолӣ, дар ҷойи 6-ум дар байни шаҳрҳои [[Эрон]] қарор дорад, ва аҳолиаш ба ҳисоби [[соли 2011]] 1 460 665 нафар расидааст. Шероз дар водии дарёи [[Хушк]] дар кӯҳсори [[Загрос]] дар баландии зиёда аз 1500 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст. Дар қисми ғарбии шаҳр кӯҳи [[Дерак]], дар қисми шимолиаш бошад кӯҳҳои [[Баму]], [[Сабзпушон]], [[Чехел]] [[Магам]] ва [[Бобокӯҳӣ]] қарор гирифтаанд. Шаҳр ва гирду атрофи он, аз рӯи тақсимоти маъмурӣ ба 9 ноҳия тақсим мешавад. Масоҳати умумиашон 1286 км²-ро ташкил медиҳад.

Бори нахуст, дар дастхатҳои хаттии таърихӣ, шаҳри Шероз ҳамчун (Тиразис) ёдовард шудааст, ки ин ба аввали ҳазораи дувуми пеш аз милод рост меояд. 60 км дуртар аз Шероз, харобаҳои пойтахти бостонии давлати Шоҳаншоҳии [[Ҳахоманишиён]] — [[Пересепол]]. Шероз дар солҳои 1750—1794 пойтахти [[Эрон]] дар вақти ҳукмронии [[Саффориён]] [[Буиҳо]] ва [[Зандҳо]] ба шумор мерафт.

Шероз ҳамчун шаҳри шоирон, гул ва май машҳӯр аст. Чунин шоирони барҷаста: [[Саъдӣ]], [[Ҳофизи Шерозӣ|Ҳофиз]] ва дигарон дар ҳамин шаҳр ба дунё омадаанд. То инқилоби соли 1979 — маркази бузурги истеҳсоли май буд. Айни замон — маркази коркарди [[нафт]] ва маҳсулоти электронӣ мебошад, ин чунин, сайёҳӣ (туризмъ. Шероз бо иқлими фурӯтанӣ ва бо фаровонии кӯчаҳои кабудизор карда машҳӯр аст.

=== Осорхонаҳо ===
* осорхонаи Форс — коллексияи асарҳои санъат ва пешаҳои бостонӣ.
* осорхонаи Матбуоти Эрон — сарахбори бузурги сулолаи Занд.
* осорхонаи Нареҷистон-Гавам — комёбиҳои археологӣ.
* осорхонаи Пара — муқаддасоти сулолаи Занд.
* осорхонаи ҳарбӣ 
* боғи Афиф-Обод, ё боғи Гулистон 
* осорхонаи Анатомия
* осорхонаи Таърихи табиат дар [[Донишгоҳи Шероз]]
* осорхонаи Ҳафт-Танан — таърихи сулолаи Занд.

== [[Ҷозибаҳои гардишгарӣ]] ==
;Ҷойҳои асосии шоёни диққат:

* Мақбараи Саид Мир Муҳаммад
* [[Мақбараи Ҳофиз]]
* [[Мақбараи Саъдӣ]]
* Мақбараи Ҳоҷии Кирмонӣ
* Мақбараи Шоҳ-Чероҳ
* Масҷид Отиғи Ҷомӣ асри IX
* Масҷид Носир-ул Мулк
* Мақбараи Шоҳи Шой
* Бозори Вакил
* Масҷиди Вакил
* Дарвозаи Қуръон
* Боғи Афиф Обод ва осорхонаи силоҳ
* [[Боғи Ирам]]
* Мақбараи Бобо-Кӯҳӣ
* Мақбараи Каримхон ва осорхонаи устони Форс
;Дар гирду атрофи Шероз харобаҳои шаҳрҳои бостонӣ мавҷуд дорад:

* [[Персепол]]
* Бишопур
* [[Посаргод]]
* [[Фирӯзобод]]
* [[Нақши Рустам]]
* [[Нақши Раҷаб]]
* [[Истаҳр]]
==  Мақбараи Саъдӣ - Гузаргоҳи Саъдия ==
Мақбараи Саъдии Шерзӣ машҳур ба سعدیه (Sadia) &lt;ref&gt;[https://fa.wikipedia.org/wiki/سعدیه Аз википедияи форсӣ Гузаргоҳи Саъдия]&lt;/ref&gt; — ёдгории меъмори болои турбати [[Саъди Шерозӣ]]. [[Оромгоҳ]] дар шимолу шарқи шаҳри Шероз, ки замини хонаи шоир буд, аз қадим боғе ва чашмае дорад. Он бидуни санги [[турбат]] бо мурури замон хароб гардида, танҳо дар аҳди Каримхони Занд (1707/5 — 1779) — пешвои сулолаи зандиёни Эрон таҷдид шуд. Вале он низ пас аз чанде рӯ ба харобй овард ва солҳои охир Анҷумани осори миллӣ оромгоҳи зебое бино кард. [[Оромгоҳ]] болои асоси зинагии на он қадар баланде аз мармар ҷой гиифтааст, ки гунбазӣ буда, ба пешайвони баланде шабоҳат дорад. Дар тарафи рости мақбара даҳлези токдори сояафкан ва истироҳатӣ бино кардаанд, ки ниҳоят муҷаллалу хушҳавост. Намои кошикории оромгоҳ бо намоишҳои гул, бутта ва акси паррандаҳои зебои сабки зандия музайян аст. Ба дари даромадгоҳи оромгоҳ байти зер ба хати зебои настаълиқ сабт шудааст:

== [[Нигористон (китоб)|Нигористони]] Гузаргоҳи Саъдия ==
&lt;gallery widths=&quot;110&quot; heights=&quot;120&quot; mode=&quot;packed&quot;&gt;
Акс:Mausoleo de Saadi, Shiraz, Irán, 2016-09-24, DD 04.jpg
Акс:حافظیه (2).JPG
Акс:حافظیه (13).JPG
Акс:Perspolis ,Shiraz.JPG
Акс:Perspolis 02.jpg
Акс:Iran - Perspolis - Takhte Jamshid - panoramio (1) 2.jpg
&lt;/gallery&gt;

== Нигаред ==
* [[Саъди Шерозӣ]]

== Иқлим ==
Ба шаҳри Шероз, тобистони бениҳоят гарм ва зимистони хунуки боэътидол хос аст.

{{Иқлими маҳаллӣ
|Паҳноӣ = 65%
|Мавқеъ = left
|Шаҳр_насаб=Шероз
|Сарчашма=[http://www.climate-zone.com/climate/iran/celsius/shiraz.htm Боду ҳаво ва иқлим] 
| Янв_м=6  | Янв_м_бориш=
| Фев_м=8  | Фев_м_бориш=
| Мар_м=11  | Мар_м_бориш=
| Апр_м=18   | Апр_м_бориш=
| Май_м=23  | Май_м_бориш=
| Июн_м=28  | Июн_м_бориш=
| Июл_м=30  | Июл_м_бориш=
| Авг_м=30  | Авг_м_бориш=
| Сен_м=25  | Сен_м_бориш=
| Окт_м=20  | Окт_м_бориш=
| Ноя_м=12   | Ноя_м_бориш=
| Дек_м=8  | Дек_м_бориш=
| Сол_м=18   | Сол_м_бориш=
| Янв_м_мин=1      | Янв_м_макс=11
| Фев_м_мин=3      | Фев_м_макс=13
| Мар_м_мин=6      | Мар_м_макс=17
| Апр_м_мин=11      | Апр_м_макс=24
| Май_м_мин=16     | Май_м_макс=30
| Июн_м_мин=20     | Июн_м_макс=35
| Июл_м_мин=23     | Июл_м_макс=37
| Авг_м_мин=22     | Авг_м_макс=36
| Сен_м_мин=17     | Сен_м_макс=32
| Окт_м_мин=12     | Окт_м_макс=27
| Ноя_м_мин=6      | Ноя_м_макс=18
| Дек_м_мин=3      | Дек_м_макс=13
| Сол_м_мин=12     | Сол_м_макс=24
}}

== Шаҳрҳои бародаршаҳр ==
* {{Парчами Чин}} [[Чунтсин]], [[Чин]]&lt;ref name=&quot;shiraz.ir&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.shiraz.ir/main/fa/esSist,00009 |title=شهرهای خواهرخوانده |accessdate=2015-05-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120426071904/http://www.shiraz.ir/main/fa/esSist,00009 |archivedate=2012-04-26 }}&lt;/ref&gt;
* {{Парчами Кипр}} [[Никосия]], [[Кипр]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.nicosia.org.cy/english/lefkosia_twins.shtm |title=нусхаи бойгонӣ |accessdate=2015-05-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090521214842/http://www.nicosia.org.cy/english/lefkosia_twins.shtm |archivedate=2009-05-21 }}&lt;/ref&gt;
* {{Парчами Тоҷикистон}} [[Душанбе]], [[Тоҷикистон]]&lt;ref name=&quot;shiraz.ir&quot;/&gt;
* {{Парчами Олмон}} [[Веймар]], [[Олмон]]&lt;ref name=&quot;shiraz.ir&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.shiraz.ir/news/pub/fa/1155 |title=اخبار :: شيراز با وايمار آلمان خواهرخوانده شد&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt; |accessdate=2015-05-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180709123431/http://www.shiraz.ir/news/pub/fa/1155 |archivedate=2018-07-09 }}&lt;/ref&gt;
* {{Парчами Малайзия}} [[Малакка (шаҳр)|Малакка]], [[Малайзия]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://farsp.ir/view.php?newsid=3501&amp;title=%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D8%A8%D9%87-%D8%B9%D9%86%D9%88%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%BE%D8%A7%D9%8A%D9%84%D9%88%D8%AA-%D8%AC%D9%87%D8%AA-%D8%AA%D9%88%D8%B3%D8%B9%D9%87-%D8%AD%D8%AC%D9%85-%D9%85%D8%A8%D8%A7%D8%AF%D9%84%D8%A7%D8%AA-%D8%AF%D9%88-%D9%83%D8%B4%D9%88%D8%B1-%D8%A7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D9%85%D8%A7%D9%84%D8%B2%D9%8A-%D8%AF%D8%B1-%D8%B5%D9%86%D8%B9%D8%AA-%D8%AA%D9%88%D8%B1%D9%8A%D8%B3%D9%85-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A7%D8%A8-%D8%B4%D8%AF |title=پايگاه اطلاع رساني استانداري فارس |accessdate=2021-08-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110511130859/http://www.farsp.ir/view.php?newsid=3501 |archivedate=2011-05-11 }}&lt;/ref&gt;

== Сарчашма ==
* [http://www.shirazcity.org www.ShirazCity.org] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20160304202217/http://www.shirazcity.org/ |date=2016-03-04 }} — сайти расмӣ
* [http://ipaattravel.ru/shiraz_sights.htm Обзор достопримечательностей Шираза]
* [http://landofaryan.atspace.com Welcome to Shiraz] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20211027075810/http://landofaryan.atspace.com/ |date=2021-10-27 }}
* [https://web.archive.org/web/20160304025713/http://www.art-arena.com/tombs.htm Tombs of Hafiz and Sa’adi]
* [http://www.irpedia.com/cities/city.php?ID=681 Shiraz photos, attractions, hotels] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20071216054650/http://www.irpedia.com/cities/city.php?ID=681 |date=2007-12-16 }}
* [http://www.sccim.com/ Shiraz Chamber of Commerce] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20050903013738/http://www.sccim.com/ |date=2005-09-03 }}
* [http://www.payvand.com/news/05/nov/1099.html More pictures of Shiraz] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20181215173258/http://www.payvand.com/news/05/nov/1099.html |date=2018-12-15 }}
* [http://ru.trend.az/life/tourism/1591128.html Шираз: в городе поэтов, памятников и садов]

== Пайвандҳо ==
{{commons|Shiraz}}
{{Марказҳои маъмурии устонҳои Эрон}}
[[Гурӯҳ:Маҳаллаҳои аҳолинишин аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Маҳаллаҳои аҳолинишини устони Форс]]
[[Гурӯҳ:Шероз]]
[[Гурӯҳ:Марказҳои устонҳои Эрон]]
[[Гурӯҳ:Шаҳрҳои устони Форс]]
[[Гурӯҳ:Шаҳрҳои муқаддас]]</text>
      <sha1>sr8t6favsf41hqbfe0z3n1f03s5yqnd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Майна</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3609</id>
    <revision>
      <id>1492533</id>
      <parentid>1351404</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T17:49:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492533</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1448" sha1="5bkghwc10u4h2jkn6z4r05hoeru6cbe" xml:space="preserve">{{Таксон
 | name         = 
 | image file   = Common_Myna_(Acridotheres_tristis)_on_Kapok_(Ceiba_pentandra)_in_Kolkata_W_IMG_4297.jpg
 | image title  = 
 | image descr  = 
 | regnum       = Ҷонварон
 | parent = Acridotheres
 | rang = Гуна
 | latin        = Acridotheres tristis
 | author = ([[Linnaeus]], [[1766]])
 | wikispecies  = Acridotheres tristis
 | commons = Acridotheres tristis
 | range map    = Common Mynah distribution map.png
| iucnstatus =LC
| iucn = 22710921
 }}

'''Майна''', '''тутимайна''' ({{lang-lat|Acridotheres tristis}}) — гунае [[парранда]]. Дрозии баданаш қариб 25 см, болаш 135—147, думаш 76-92мм, рангаш хокистарии [[сиёҳ]]тоб, парҳои шикам ва зери думаш сафед ва бинобар ин ҳангоми парвоз ало метобад. Майна аввалин маротиба дар асри XX аз тарафи [[Афғонистон]] омадааст. Ин парранда тез калимаҳоро ёд мегирад.
{{Зоо-нопурра}}

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{ЭСТ|Майна||муаллиф=}}
* [https://web.archive.org/web/20220118040850/http://www.sevin.ru/vertebrates/index.html?birds/483.html Позвоночные животные России: Обыкновенная майна]

[[Гурӯҳ:Олами ҳайвонот]]</text>
      <sha1>5bkghwc10u4h2jkn6z4r05hoeru6cbe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Доллари ИМА</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4697</id>
    <revision>
      <id>1492419</id>
      <parentid>1408801</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T15:07:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492419</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13691" sha1="pqhqyjap5wx86hdmi30sanbjlkywan7" xml:space="preserve">{{Қуттии арз
|Номи тоҷикӣ = Доллари ИМА
|Номи аслӣ = US Dollar
|Акс=USDnotes.png
|ISO4217 = USD, 840
|Кишварҳо = [[ИМА]]
|Symbol = [[dollar sign|$]]
|Nickname = {{Collapsible list|title = 
|Ace, bank, bean, bread, bill, bone, buck, C-note, cheddar, dead president, deuce, dinero, dub, ducat, doubloon, fin, fiver, frog, grand, [[United States Note|greenback]], large, moolah, paper, [[sawbuck]], scratch, scrilla, simoleons, single, skins,  smackeroo, smackers, [[spondulix]], stack, Tom, and yard&lt;br /&gt;'''Plural''': dough, green, bread, bones, bucks, skrilla, clams&lt;br /&gt;'''Based on denomination''': Washingtons, Jeffersons, Lincolns, Hamiltons, Jacksons, Grants, and Benjamins&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.dailywritingtips.com/50-slang-terms-for-money/ |title=50 Slang Terms for Money |last=nichol |first=Mark |website=dailywritingtips.com |accessdate=May 31, 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;'''See also''': [[peso]] in [[Puerto Rico]], and [[piastre]] in Cajun [[Louisiana]]
 }}
|frequently_used_banknotes = [[United States one-dollar bill|$1]], [[United States five-dollar bill|$5]], [[United States ten-dollar bill|$10]], [[United States twenty-dollar bill|$20]], [[United States fifty-dollar bill|$50]], [[United States one hundred-dollar bill|$100]]
|rarely_used_banknotes = [[United States two-dollar bill|$2]]
|frequently_used_coins = [[Penny (United States coin)|1¢]], [[Nickel (United States coin)|5¢]], [[Dime (United States coin)|10¢]], [[Quarter (United States coin)|25¢]]
|rarely_used_coins = [[Half dollar (United States coin)|50¢]], [[Dollar coin (United States)|$1]]
|superunit_ratio_1 = 10
|superunit_ratio_2 = 100
|superunit_ratio_3 = 1000
|superunit_name_2 = union
|superunit_name_3 = grand
|subunit_ratio_1 = {{frac|10}}
|subunit_ratio_2 = {{frac|100}}
|subunit_ratio_3 = {{frac|1000}}
|subunit_name_2 = [[Cent (currency)|cent]]
|subunit_name_3 = [[Mill (currency)|mill]]
| symbol_subunit_2 = [[cent sign|¢]]
| symbol_subunit_3 = [[mill sign|₥]]
|banknote_article = Banknotes of the United States dollar
|coin_article = Coins of the United States dollar
|using_countries = '''{{flag|United States}}'''&lt;br /&gt;{{flag|East Timor}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bancocentral.tl/en/go/banknotes-in-circulation|title=Central Bank of Timor-Leste|accessdate=Mar 22, 2017|quote=The official currency of Timor-Leste is the United States dollar, which is legal tender for all payments made in cash.|archivedate=2019-05-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190501173907/https://www.bancocentral.tl/en/go/banknotes-in-circulation}}&lt;/ref&gt;&lt;ref group=&quot;Note&quot;&gt;Alongside [[East Timor centavo coins]]&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;{{flag|Ecuador}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ec.html|title=Ecuador|publisher=[[CIA World Factbook]]|accessdate=October 27, 2010|date=October 18, 2010|quote=The dollar is legal tender|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151208201813/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ec.html|archivedate=2015-12-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref group=&quot;Note&quot;&gt;Alongside [[Ecuadorian centavo coins]]&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;{{flag|El Salvador}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/es.html|title=El Salvador|publisher=[[CIA World Factbook]]|accessdate=October 27, 2001|date=October 21, 2010|quote=The US dollar became El Salvador's currency in 2001|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224230021/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/es.html|archivedate=2018-12-24}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;{{flag|Marshall Islands}}&lt;br /&gt;{{flag|Federated States of Micronesia}}&lt;br /&gt;{{flag|Palau}}&lt;br /&gt;{{flag|Panama}}&lt;ref group=&quot;Note&quot;&gt;Alongside [[Panamanian balboa]] coins&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;{{flag|Zimbabwe}}&lt;ref group=&quot;Note&quot;&gt;Official currency for Zimbabwean government transactions&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
{{Collapsible list|title = 3 non-U.S. territories
|{{flag|Caribbean Netherlands}}
|{{flag|British Virgin Islands}}
|{{flag|Turks and Caicos Islands}}
}}
|unofficial_users =
{{Collapsible list |titlestyle = font-weight:normal; background:transparent; text-align:left; |title=30 + 5 + 4 
|'''30 other countries'''
|{{flag|Afghanistan}}&lt;ref group=&quot;Note&quot;&gt;United States dollars, [[Iranian rial]]s, and [[Pakistani rupee]]s are widely accepted.&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;{{flag|The Bahamas}}&lt;ref group=&quot;Note&quot;&gt;Bahamian dollar tied at a 1:1 rate to the United States dollar, both are accepted interchangeably.&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;{{Flag|Bangladesh}}&lt;br /&gt;{{Flag|Barbados}}&lt;ref group=&quot;Note&quot;&gt;[[Barbadian dollar]] tied at about 2:1, both accepted. Visiting Barbados FAQ: [http://www.investbarbados.org/faq_visiting.php#currency What is the local currency?] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20131023224608/http://www.investbarbados.org/faq_visiting.php#currency |date=2013-10-23 }}, Invest Barbados&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;{{flag|Belize}}&lt;br /&gt;{{flag|Bhutan}}&lt;br /&gt;{{flag|Botswana}}&lt;br /&gt;{{flag|Cambodia}}&lt;ref group=&quot;Note&quot;&gt;Alongside the [[Cambodian riel]]&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;{{flag|Costa Rica}}&lt;ref group=&quot;Note&quot;&gt;Alongside the [[Costa Rican colón]]&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;{{flag|Guatemala}}&lt;br /&gt;{{flag|Guyana}}&lt;br /&gt;{{flag|Haiti}}&lt;br /&gt;{{flag|Iraq}}&lt;ref group=&quot;Note&quot;&gt;[[Iraqi dinar]] tied at about 2:1, both accepted.&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;{{flag|Jamaica}}&lt;ref group=&quot;Note&quot;&gt;Alongside the [[Jamaican dollar]]&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;{{flag|Kenya}}&lt;br /&gt;{{flag|Laos}}&lt;ref group=&quot;Note&quot;&gt;Alongside the [[Lao kip]]&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;{{flag|Lebanon}}&lt;ref group=&quot;Note&quot;&gt;The United States dollar is widely used alongside the [[Lebanese pound]] at a fixed exchange rate of 1:1,500&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;{{flag|Liberia}}&lt;br /&gt;{{flag|Malawi}}&lt;br /&gt;{{flag|Maldives}}&lt;br /&gt;{{flag|Mozambique}}&lt;br /&gt;{{flag|Nicaragua}}&lt;ref group=&quot;Note&quot;&gt;The United States dollar is widely used alongside the [[Nicaraguan córdoba]]&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;{{flag|Nigeria}}&lt;br /&gt;{{flag|Peru}}&lt;ref group=&quot;Note&quot;&gt;The United States dollar is widely used alongside the [[Peruvian sol|Nuevo Sol/Sol]]&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;{{flag|Tanzania}}&lt;br /&gt;{{flag|Thailand}}&lt;br /&gt;{{flag|Uganda}}&lt;br /&gt;{{flag|Uruguay}}&lt;ref group=&quot;Note&quot;&gt;The United States dollar is widely used alongside the [[Uruguayan peso]]&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;{{flag|Vietnam}}&lt;ref group=&quot;Note&quot;&gt;The United States dollar is widely used alongside the [[Vietnamese đồng]]&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;{{flag|Zambia}}
}}
{{Collapsible list|titlestyle = font-weight:normal; background:transparent; text-align:left;
|'''5 non-U.S. territories'''
|{{flag|Cayman Islands}} &lt;small&gt;(UK; de facto)&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;{{flag|Bermuda}} &lt;small&gt;(UK)''&lt;/small&gt;&lt;ref group=&quot;Note&quot;&gt;Alongside the [[Bermudian dollar]]&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;{{flag|Pitcairn Islands}} &lt;small&gt;(UK; de facto)&lt;/small&gt;&lt;ref group=&quot;Note&quot;&gt;Alongside the [[New Zealand dollar]]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.demtullpitcairn.com/2016JanFebMarch.pdf |title=нусхаи бойгонӣ |accessdate=2017-07-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160509141817/http://www.demtullpitcairn.com/2016JanFebMarch.pdf |archivedate=2016-05-09 }}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;{{flag|Ascension Island}} &lt;small&gt;(UK; de facto)&lt;/small&gt;&lt;ref group=&quot;Note&quot;&gt;Alongside the [[Saint Helena pound]]&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;{{flag|British Indian Ocean Territory}} (''de facto''&lt;ref&gt;[http://www.fco.gov.uk/en/travel-and-living-abroad/travel-advice-by-country/country-profile/asia-oceania/british-indian-ocean-territory?profile=all FCO country profile] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20100610203832/http://www.fco.gov.uk/en/travel-and-living-abroad/travel-advice-by-country/country-profile/asia-oceania/british-indian-ocean-territory?profile=all |date=June 10, 2010 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://wwp.greenwichmeantime.com/time-zone/asia/british-indian-ocean-territory/currency-british-indian-ocean-territory/index.htm |title=British Indian Ocean Territory Currency |publisher=Wwp.greenwichmeantime.com |date=March 6, 2013 |accessdate=May 5, 2013}}&lt;/ref&gt;)
}}
{{Collapsible list|titlestyle = font-weight:normal; background:transparent; text-align:left;
|'''4 non-U.S. cities'''
|[[Niagara Falls, Ontario|Niagara Falls]], &lt;br /&gt;[[Pyongyang]], [[North Korea]]&lt;ref group=&quot;Note&quot;&gt;The United States dollar and the [[Renminbi|Chinese Yuan]] are the only accepted currencies in most Pyongyang stores.&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;[[Tijuana]], [[Mexico]]&lt;ref group=&quot;Note&quot;&gt;The United States dollar is widely used by locals.&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;[[Cancún]], [[Mexico]]&lt;ref group=&quot;Note&quot;&gt;The United States dollar is widely used by locals.&lt;/ref&gt;
}}
|issuing_authority = [[Federal Reserve System]]
|issuing_authority_website = {{URL|www.federalreserve.gov}}
|printer = [[Bureau of Engraving and Printing]]
|printer_website = {{URL|www.moneyfactory.gov}}
|mint = [[United States Mint]]
|mint_website = {{URL|www.usmint.gov}}
|inflation_rate = 2.2 &amp;nbsp;% (April 2017)
|pegged_by = 
{{Collapsible list
 |title = 27 currencies
 |{{Flagicon|Aruba}} ''[[Aruban florin]]''&lt;br /&gt;{{Flagicon|Bahamas}} [[Bahamian dollar]] (at par)&lt;br /&gt;{{Flagicon|Bahrain}} [[Bahraini dinar]] (higher value)&lt;br /&gt;{{Flagicon|Barbados}} [[Barbadian dollar]]&lt;br /&gt;{{Flagicon|Belize}} [[Belize dollar]]&lt;br /&gt;{{Flagicon|Bermuda}} ''[[Bermudian dollar]]'' (at par)&lt;br /&gt;{{Flagicon|Cayman Islands}} ''[[Cayman Islands dollar]]'' (higher value)&lt;br /&gt;{{Flagicon|Cuba}} [[Cuban convertible peso]] (at par)&lt;br /&gt;{{Flagicon|Djibouti}} [[Djiboutian franc]]&lt;br /&gt;[[East Caribbean dollar]]&lt;br /&gt;{{flagicon|East Timor}} [[East Timor centavo coins|East Timor Centavo Coin]] (at par)&lt;br /&gt;{{flagicon|Ecuador}} [[Ecuadorian centavo coins|Ecuadorian Centavo Coin]] (at par)&lt;br /&gt;{{Flagicon|Eritrea}} [[Eritrean nakfa]]&lt;br /&gt;{{Flagicon|Hong Kong}} ''[[Hong Kong dollar]]'' (narrow band)&lt;br /&gt;{{Flagicon|Iraq}} [[Iraqi dinar]]&lt;br /&gt;{{Flagicon|Jordan}} [[Jordanian dinar]] (higher value)&lt;br /&gt;{{flagicon|Kuwait}} [[Kuwaiti dinar]] (higher value)&lt;br /&gt;{{Flagicon|Lebanon}} [[Lebanese pound]]&lt;br /&gt;{{Flagicon|Netherlands Antilles|1986}} ''[[Netherlands Antillean guilder]]''&lt;br /&gt;{{Flagicon|Oman}} [[Omani rial]] (higher value)&lt;br /&gt;{{Flagicon|Panama}} [[Panamanian balboa]] (at par)&lt;br /&gt;{{Flagicon|Qatar}} [[Qatari riyal]]&lt;br /&gt;{{Flagicon|Saudi Arabia}} [[Saudi riyal]]&lt;br /&gt;{{Flagicon|Trinidad and Tobago}} [[Trinidad and Tobago dollar]]&lt;br /&gt;{{Flagicon|United Arab Emirates}} [[United Arab Emirates dirham]]&lt;br /&gt;{{Flagicon|Venezuela}} [[Venezuelan bolívar]]&lt;br /&gt;{{flagicon|Zimbabwe}} [[Zimbabwean bond coins|Zimbabwean Bond Coins]] and [[Zimbabwean bond notes|Zimbabwean Bond Notes]] (at par)
}}
|inflation_source_date = [http://inflationdata.com/inflation/Inflation_Rate/HistoricalInflation.aspx?dsInflation_currentPage=0 inflationdata.com]''
| inflation_method = [[consumer price index|CPI]]
|footnotes =
}}

'''Доллари ИМА''' ([[англисӣ|англ.]] ''United States dollar'', ФБА: [[Алифбои овонигории байналмилалӣ|[jʊˌnaɪ.tɪd ˈsteɪts ˈdɑlɚ]]) — воҳиди пулии [[ИМА]], яке аз асъори асосии бақиягии ҷаҳон аст, ''1 доллар = 100 сент.'' Дар матнҳои инглисӣ: ''$''. Коди алифбоии асъор: ''USD''. Ҳуқуқи эмиссияи асъорро Системаи Федералии Бақия ([[англисӣ|англ.]] ''Federal Reserve System'') дорад, ки вазифаи бонки марказии ИМА-ро иҷро мекунад.

Доллари [[ИМА]] ҳамчун асъори миллӣ дар (ҷазираҳои Маршал, Салвадор) дар муомилот аст. Маҳз доллари ИМА ҳамчун асъори иловагӣ дар баъзе мамалакатҳое, ки асъори миллиашон ягона воситаи хариду фурӯш нест, қонунан мавриди истифода қарор додааст (масалан, дар [[Зимбабве]]).

Ақидае ҳаст, ки 80 % тамоми муомилоти тиҷоратии ҷаҳон бо доллари ИМА пардохт карда мешавад.

==Номиналҳои банкнотаҳо== 
 
Дар муомилоти озод банкнотаҳои номиналҳои зерин бароварда мешаванд:

* 1 доллар;
* 2 доллар ;
* 5 доллар ;
* 10 доллар ;
* 20 доллар ;
* 50 доллар ;
* 100 доллар.
* 
Тангаҳои ИМА:

* 1 сент (пенни);
* 5 сент (никел);
* 10 сентс (даим);
* 1⁄4 доллар (квотер);
* 1⁄2 доллар (хаф);
* 1 доллар.
То ҳоло банкнотҳои номинали 500, 1000, 5000, 10 000 доллар мавҷуд аст, ки онҳо то соли 1945 бароварда мешуданд ва аз соли 1969 расман аз муомилот баромадаанд. Қурби онҳо ҳоло хеле баланд шудааст. Масалан банкнотаи 5 ҳазор доллар дар ауксионҳо бо нархи то 10 000 доллари ИМА ба фурӯш мебарояд.

Банкнотҳои 100 000 доллар соли [[1934]] бароварда шудааст, ва танҳо дар муомилоти дохилии СФБ ва хазинаҳо дар гардиш аст. 

Ҳозир банкнотаи бузургтарини [[ИМА]] бо номинали 100 доллар бароварда мешавад.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
[[Гурӯҳ:Асъор]]
[[Гурӯҳ:Пул]]

== Сарчашма ==
{{Reflist|group=&quot;Note&quot;}} 
* {{cite web|url=http://www.bis-ans-ende-der-welt.net/USA-B-En.htm|title=Доллари ИМА - номиналҳои банкнотаҳо|editor=Heiko Otto|language=en,de|accessdate=2018-08-08}} {{ref-en}} {{ref-de}} {{ref-fr}}

{{Money-stub}}

[[Гурӯҳ:Воҳидҳои асъор аз рӯи алифбо]]</text>
      <sha1>pqhqyjap5wx86hdmi30sanbjlkywan7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мавритания</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5031</id>
    <revision>
      <id>1492530</id>
      <parentid>1369973</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T17:43:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492530</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2904" sha1="0qyxn79bu3rsut1hzrkvrpjylc1jlvm" xml:space="preserve">{{Кишвар
|common_name=Mauritania
|Парчам =Flag of Mauritania.svg
|Номи тоҷикӣ=Мавритания
|Номи аслӣ=Mauritania
|Нишон=Seal of Mauritania.svg
|Шиор=
|Номи суруди миллӣ= 
|Сохтори давлат=
|Дар харита=LocationMauritania.png
|Забон=
|Рӯзи истиқлол=
|Соҳибистиқлол аз=
|Пойтахт=[[Ноуакшот]]
|Шаҳри калонтарин=
|Вазифаи сарварон=
|Сарварон=
|Ҷой аз рӯи масоҳат=
|Масоҳат=1030700
|Фоизи об=
|Ҷой аз рӯи аҳолӣ=
|Аҳолӣ=2828858
|Соли ба шумор гирифтани аҳолӣ=
|Зичии аҳолӣ=2.7
|ММД=
|Соли ҳисоби ММД=
|Ҷой дар ҷаҳон аз рӯи ММД=
|ММД ба сари аҳолӣ=
|Пули миллӣ=
|Домен=
|Коди телефон=222
|Соат=
|Эзоҳот=
}}
{{бознависӣ}}
&lt;references group=&quot;lower-alpha&quot; /&gt;{{ТарҷумаКунед|en| Mauritania }}&lt;references /&gt;
'''Мавритания''' — яке аз кишварҳои [[Африқо]] аст, ки дар [[Африқои Ғарбӣ]] ҷой гирифтааст. [[Масоҳат]]аш 1030700 км² буда аҳолиаш аз 2828858 тан иборат аст. Пойтахт — [[Ноуакшот]].

== Таърих ==
===Таърихи қадим===
Як чанд ҳазор сол пеш аз милод, қисми ҷанубии Мавританияи имрӯза аҳолии нажоди муғули сукунат мекард, ки бо шикор ва кишоварзӣ машғул будан.
Дар 1-ум ҳазораи пеш аз милод аз самти шимол маскуншавӣ бо қабилаҳо [[бербер]], ки бо чорводорӣ машғул буданд авҷ гирифт ва зангиҳоро оҳиста оҳиста ақиб ба сӯи ҷануб ронданд. Берберҳо дар инҷо конфедератсияи қабилаҳои Санҳоҷиро ташкил карданд.

== Сиёсат ва ҳукумат ==

== Иқтисодиёт ==

== Аҳолӣ ==

== Фарҳанг ва маориф ==

==Сарчашма==
* [https://web.archive.org/web/20140104012102/http://mavritania.com/ Все о Мавритании]
* [http://www.maghrebarabe.org/en/converter.cfm Конвертор валют.] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20100310235242/http://www.maghrebarabe.org/en/converter.cfm |date=2010-03-10 }}

== Инҷоро ҳам бингаред ==
{{Умуми}}

{{Хурд}}
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
{{ПБ}}
{{Кишварҳои Африқо}}
[[Гурӯҳ:Давлатҳо аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Давлатҳои Африқо]]
[[Гурӯҳ:Мавритания]]
[[Гурӯҳ:Давлатҳо — узви СММ]]</text>
      <sha1>0qyxn79bu3rsut1hzrkvrpjylc1jlvm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гаҳвораҷунбон</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5943</id>
    <revision>
      <id>1492512</id>
      <parentid>1231692</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T17:21:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1492512</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4826" sha1="a66di2z6zucu3f0qnb3219dd3wp5q7h" xml:space="preserve">{{Таксон
 |image file        = Gottesanbeterin Umbrien.JPG
 |image descr       = 
 |regnum            = Ҷонварон
 |parent            = Mantis
 |rang              = Намуд
 |latin             = Mantis religiosa
 |author            = [[Linnaeus]], 1758
 |syn               = 
 |children name     = 
 |children          = 
 |range map         = 
 |range map caption = 
 |range map width   = 
 |range legend      = 
 |iucnstatus        = LC
 |iucn              = 
 |wikispecies       = Mantis religiosa
}}'''Гаҳвораҷунбон''' ({{lang-la|Mantis religiosa}}) — як навъ [[ҳашара]]и даранда.

Дар Аврупои Ҷанубӣ, Осиёи Пеш, Осиёи Марказӣ, Африқо, қисман дар Осиёи Ҷанубу Шарқӣ ва Австралия дучор меояд. Ба [[Амрико]] низ бурда шудааст.

== Тавсифот ==
Тани дароз (наринааш 42-52 мм, модинааш 48-75 мм), сари секунҷа, чашмони калон ва пойҳои буғумнок дорад. Пойҳои пеши гавҳораҷунбон тараққӣ кардаанд, ки ба воситаи онҳо туъмаро дошта мегирад ва ҳангоми таҳдиди хатар ба пешу ақиб мисли «гаҳвора» алвонҷ мехӯрад. Гавҳораҷунбонҳо боли заиф доранд. Ранги гавҳораҷунбон вобаста ба маҳалли сукунат тағйир меёбад (сабз, зард, бӯр). Гавҳораҷунбонҳои дар рӯйи алаф ё бутта нишастаро аз барг ё шохча фарқ кардан душвор аст. Гавҳораҷунбон ҳаёти муқимӣ ба сар мебарад. Ҳаёти онҳо то ду моҳ давом меёбад. Дар сурати расидани ғизо муддати дароз метавонад дар як шохи рустанӣ ҷой гирад; гоҳе наринаи он парвоз мекунад. Ғизои гавҳораҷунбон ҳашарот ва кирминаи онҳост; ба калтакалосҳои хурд ва парандаҳо ҳам ҳамла мекунад. Модинаи баъзе навъи гавҳораҷунбонҳо дар вақти ҷуфт шудан ё баъд аз он сари наринаро канда, танашро мехӯрад. Гавҳораҷунбонҳои модина зери санг, дарахт, чӯб ва дигар ҷойҳо пила танида, то 300 дона тухм мегузоранд. Тухмҳои гавҳораҷунбон дар дохили пила (оотека) буда, ба сармои то −18°С тоб меоранд. Тани кирминаҳои гавҳораҷунбон бо хорчаҳои тез пӯшида шудааст; онҳо оотекаро фақат баъди тулаки якум тарк мекунанд. Кирминаҳо баъд аз 4 бор тулак кардан болиғ ва ба гавҳораҷунбон монанд мешаванд. Дар дунё зиёда аз 2000 навъи гавҳораҷунбон (Mantodea) маълум аст, ки асосан дар минтақаҳои тропикӣ ва субтропикӣ зиндагӣ мекунанд. Дар Тоҷикистон 70 навъи гавҳораҷунбон дучор меояд, мас., Hierodula tenuidentata, Rivetina crossa, Armene robusta ва ғ. Баъзе гавҳораҷунбонҳо (гавҳораҷунбони дарахтгард, Риветинаи калон, Риветинаи Бей-Биенко, Риветинаи кондарагӣ, Амблитесписи Мишенко, Мантиси саркалон, Эмпузии шохбол ва ғайра) ба «[[Китоби сурхи Тоҷикистон]]» дохил карда шудаанд. Гарчанде гавҳораҷунбонҳо барои одам зараровар нестанд, вале баъзе навъи онҳо занбӯри асал, саворак ва дигар ҳашаротро хӯрда, ба табиат зиён мерасонанд.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* Бей-Биенко гавҳораҷунбон Я. Общая энтомология. М., 1966;
* Акимушкин И. И. Занимательная биология. Смоленск, 1999;
* Муҳиддинов С. М. Энтомологияи умумӣ. Д., 2000;
* Захваткин Ю. А. Курс общей энтомологии. М., 2001.

== Сарчашма ==
* {{ЭМТ|Гаҳвораҷунбон |4|муаллиф=С. Муҳиддинов}}

{{зоология-нопурра}}</text>
      <sha1>a66di2z6zucu3f0qnb3219dd3wp5q7h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қишм</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6261</id>
    <revision>
      <id>1492806</id>
      <parentid>1260927</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T01:25:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492806</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1001" sha1="fhtzq9xhhhsim58m3z1phjbhxb3thma" xml:space="preserve">
{{МА
| мақом = Шаҳр
| номи тоҷикӣ = Қешм
| номи аслӣ = قشم‎
| тасвир = File:Aerial photographs of Qeshm Island 20190330 11.jpg
| кишвар = Эрон
}}  Қишм ( {{Lang-fa|قشم}}    ҳамчунин ба забони румӣ, чун '''Qeshm,'''  '''Qishm;''' инчунин бо номи '''Бандари Қешм маълум аст'''  шаҳри соҳилӣ ва пойтахти [[Шаҳристони Қишм]] ,  [[Устони Ҳурмузгон]], [[Эрон]] . Дар барӯйхатгирии соли 2016, шумораи аҳолии он 40,678 нафар буд.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
== Сарчашма ==
* [https://web.archive.org/web/20190416193911/http://iranica.com/ iranica Qeshm]

{{Шаҳрҳои устони Ҳурмузгон}}

[[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Эрон]]
[[Гурӯҳ:Шаҳрҳои устони Ҳурмузгон]]
[[Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишин аз рӯи алифбо]]</text>
      <sha1>fhtzq9xhhhsim58m3z1phjbhxb3thma</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Китоб</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7821</id>
    <revision>
      <id>1492472</id>
      <parentid>1304960</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T16:38:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492472</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15742" sha1="434g15c2z6yrbx7laxxp530nvjgui1o" xml:space="preserve">[[Акс:Latin_dictionary.jpg|thumb|250px| Китоби [[луғат]]]]
'''Китоб''' — (аз {{забон-ар|كتاب}} — навиштаҷоти варақҳои ҷилдшуда) воситаи интишоргардонӣ ва нигоҳдории маълумот, идея, образ (тасвир) ва [[дониш]]ҳо. Дар [[омор]]и байналхалқӣ, мувофиқи тавсияи [[ЮНЕСКО]] асари ҳаҷман беш аз 3 ҷузъи чопӣ, яъне аз 48 саҳифаи чопӣ кам набударо шартан китоб гуфтан мумкин аст.

::Аниси кунҷи танҳоӣ китоб аст, 
::Фурӯғи субҳи доноӣ китоб аст.

Китоб  аз васоили  муҳимми ахбори  оммавӣ, илмӣ  ва  техникӣ, аслиҳаи  пурзӯри муборизаи сиёсию идеологӣ дар паҳнкунӣ ва тарғиби дониш, маълумот ва тарбия ба шумор меравад. 
Китоб маҳсулоти  саноати  полиграфӣ  ва китобчопкунист. Ҷамъ  кардану нигоҳ  доштани  китоб ба  китобхона ва  тасвири он ба библиография вобаста аст.

==Таърих==
Таърихи  пайдоиши китоб  ба 
тараққиёти  хат, забон, адабиёт, санъат, техника ва илм алоқа дорад. 
Дар замонҳои қадим дар рӯйи санг, чӯб, сафол, мису биринҷӣ, баргҳои  дарахтони  нахл, устухонҳо  ва ғайра аз  одамон  дастнависҳо  боқӣ  мондаанд, ки  ба китоб мансубият  доранд. Аввалин  дастнависҳои  папирусӣ 
дар  [[Мисри Қадим]]  ёфт шудаанд, ки    ба  ҳазораи  4-3-юми то милод мансубанд. Дар асри VI бори якум ксилография 
(асбоби махсуси китобчопкунӣ) ба кор даромад. Асри XI бо ёрии литери (қолибчаҳои) махсус (аз гилу чӯб тайёр карда мешуд) чоп карданро ҷорӣ намуданд. Асри XIV дар Корея  бо  ёрии  литерҳои  фулузӣ  китобчопкунӣ  ҷорӣ шуд,ки  барои  такмили  минбаъдаи  интишори китоб  ёрӣ 
расонд. Китобҳои [[Юнони Қадим]], ки ба асри IX то милод тааллуқ доранд, дар  папирус  навишта  шудаанд. Дар [[Рим]] 
интишори  китобҳо  авҷ  гирифта  буд, ки  ба  он  бештар ғуломони махсус ҷалб карда мешуданд.
Аврупо дар китобчопкунӣ аввал аз папирус ба варақҳои яклухт, баъд ба перғамент (пӯст) ва ниҳоят ба коғаз гузашт. [[Авесто]] ҳам аввало дар перғамент (асри 1 то милод) навишта шудааст. Дар Аврупои асримиёнагӣ китобҳо мазмуни динӣ дошта, ба забони лотинӣ чоп мешуданд. 
Назар ба баъзе маълумотҳо дар [[Самарқанд]] асри VIII китобҳои коғазӣ ёфт шудаанд. Вобаста ба китобнависӣ хаттотӣ, 
муқовабандӣ барин касбҳо пайдо мешаванд. Асрҳои миёна дар [[Осиёи Миёна]], аз ҷумла, дар [[Ҳисор]] санъати хаттотӣ хеле инкишоф ёфт. Асарҳои мутафаккирон [[Абӯрайҳони Берунӣ]], [[Форобӣ]], [[Ибни Сино]], [[Саъдӣ]], [[Ҷомӣ]], [[Навоӣ]], [[Улуғбек]] ва  дигарон аз тарафи хаттотҳо рӯйнавис карда, аз насл ба насл гузаронида мешуданд. 
Санъати хаттотӣ дар Осиёи Миёна дуру дароз давом кард. Ҳатто баъди кашфи асбоби китобчопкунӣ ҳам китобҳо бо роҳи дастнавис зиёд карда мешуданд, ки вақт ва  меҳнати  зиёдеро  талаб менамуд. Аз онҳо оммаи васеъ баҳраманд шуда наметавонист.
Дар натиҷаи афзоиши талабот ба китоб ксилография пайдо шуд. Солҳои 40-уми асри XV дар Германия аз тарафи [[Иогани Гутенбург]] (1400-68) ихтироъ намудани воситаи китобчопкунӣ пай дар пай такмил ёфта, ба дигар мамлакатҳо ҳам паҳн шудан гирифт. Соли 1468 дар Чехословакия ва Швейтсария, 1470 дар Фаронса, 1473 
дар Полша ва Венгрия, 1477 дар Англия китобчопкунӣ ҷорӣ гашт. То январи с.1501 калимаҳои чопшуда инкунабула ва минбаъдааш палеотип, дар Россия калимаҳои аввалини чопӣ Апостол ном доштанд. Соли 1564 дар Москва аз тарафи Иван Фёдоров (ваф.1583) ва Пётр Мстислав 
(ваф. 1580) ба табъ расидаанд.
Охири асри XVIII ва аввали асри XIX дар санъати чопи китоб матбаа, ороишу зинати бадеӣ, ҳамчун соҳаҳои мустақил ривоҷ ёфт. Соли 1798 бо ихтироъ шудани [[литография]] (чопи сангӣ) кори китобчопкунӣ, хусусан бо суратҳо оро додани китоб осон гардид.
Дар  Осиёи  Миёна  китобчопкунӣ  баъди  ба 
Россия  ҳамроҳ  шудан  таъсис  ёфт. Китобҳои  мактабҳои 
мусулмонӣ  ва  русии  маҳаллӣ  дар  Осиёи  Миёна 
дар  шаҳрҳои  Тошканд, Самарқанд, Қазон, Когон  бо 
ҳуруфоти арабӣ ва русӣ чоп мешуданд.
Баъди  Револютсияи  Кабири  Сотсиолистии  Октябр  дар  Осиёи  Миёна 
давраи  нави  тараққиёти  китоб  сар  шуд. Соли  1920  ба 
забонҳои  миллӣ нисбат  ба  соли 1913 2 баробар  зиёд китоб 
аз чоп баромад. Ноширону матбаачиёни шӯравӣ маҳз 
ба  чопи  китобҳои  оммавӣ  эътибори  калон  медоданд. 
Аз  китоб  оммаи  васеи  меҳнаткаш  баҳраманд  мешуд. Китоб 
ба аслиҳаи пурзӯри мафкуравии КПСС ва Ҳукумати 
Шӯравӣ  табдил  ёфт. Китоби  шӯравӣ  дар  ҷаҳон аз  ҳама 
баландғоя, пешқадамтарин  буд. Дараҷаи идеявӣ  ва 
илмии китобҳои советӣ мунтазам баланд шуда, ороиши 
бадеӣ ва полиграфии онҳо тадриҷан беҳтар мешуд. 
СССР  аз  ҷиҳати  китобчопкунӣ  дар  ҷаҳон  ҷойи 
аввалро  мегирифт. Дар  давоми  солҳои  1918-80  дар  СССР 
бештар  аз  3,1  млн номгӯй  Китоб, брошюра  бо  шумораи 
умумии  53,6  млрд  нусха  чоп  карда  шудаанд. Дар 
солҳои Ҳокимияти Шӯравӣ Китоб ва брошюраҳо ба 151 
забон, аз  ҷумла  ба  89  забони  халқҳои  СССР  нашр 
гардидаанд. Солҳои Ҳокимияти  Советӣ дар ИҶШС қариб 
68  ҳазор  Китобҳои  нависандагони  76  миллат  ва  халқият 
бо  теъдоди  умумии  1  млрд  200  млн  нусха  чоп  карда 
шудааст    
Вусъат  ёфтани  базаи  полиграфии  бо  техникаи 
ҳозиразамон  таҷҳизонидашуда, афзоиши  шумораи 
кадрҳои  баландихтисоси  саноати  полиграфӣ  ба  зиёд 
гардидани  миқдори  китобҳои  шӯравӣ  сабаб  шуд. Аз  с. 
1930 сар карда институтҳои тадқиқотӣ-илмии полиграфӣ, 
техникумҳои  махсус, мактабҳои  олӣ  ташкил  карда 
шуданд. Дар солҳои ҶБВ Китобҳои баландмазмуне, ки Ватани 
Шӯравӣ ва ватандӯстиро васф мекарданд, дар роҳи ғалаба нақши бузург 
бозиданд.

Дар Тоҷикистон  3  нашриёт, комбинати  калони  
полиграфии  бо  техникаи  замонавӣ  ҷиҳозонидашуда 
вуҷуд  дошт. Нашриёти    «Ирфон»  ҳар  сол  асарҳои 
сершумори классикони адабиёти  форсу тоҷик, адибону 
олимон, мутахассисони  соҳаҳои  мухталифи  хоҷагии 
халқ, инчунин  Китобҳои  муаллифони  мамлакатҳои 
хориҷиро  бо  забони  тоҷикӣ  аз  чоп  мебаровард. 
Нашриёти  «Маориф»  бошад, ба  чопи  Китобҳои  дарсӣ  
машғул  буд. Нашриёти  «Дониш»  Китобу  [[брошюр]]ҳои 
илмию оммавӣ чоп  мекард. Китобҳо дар нашриёти тоҷик бо 
се забон (тоҷикӣ, русӣ ва ӯзбекӣ) нашр мешаванд. Дар  
Тоҷикистон ба ороиши бадеии китоб низ аҳамияти бағоят калон 
дода мешуд. Дар ин  соҳа  К. Туренко, П. Зобнин, Д. 
Винокуров, С. Вишнепольский, В. Будный ва дигарон 
хидмати  шоён  кардаанд. Танҳо  соли  1980  нашриётҳои 
ҷумҳурӣ 590 номгӯй Китобу брошюра бо тиражи умумии 
бештар  аз  4  млн  нусха  чоп  намуданд. Имрӯз  дар 
Тоҷикистони  соҳибистиқлол  тавассути  дастгоҳҳои 
навтарин  китобҳои  зиёди  сифатан  хуб  чоп  карда 
мешаванд.

==Сохти Китоб== 
Аввал тамоми дафтарҳои китобро болои 
ҳам чида блоки Китобро месозанд, баъд зеҳи блокро бо 
воситаи шерозае, ки мағзиҳои онро каптал меноманд, 
ба  муқова  васл  мекунанд. Баъзан  аз  болои  муқова 
боз як  лиҳофае мекашанд, ки онро лиҳофаи иловагӣ 
ва ё супермуқова меноманд, ки он барои  муҳофизати 
муқова ва беҳтар шудани зоҳири Китоб хидмат мекунад. Китоб 
аз варақаи унвон (ё худ титул) оғоз меёбад. Агар титул 
дар  ду  саҳифа  ҷой  дошта  бошад, онро  контртитул 
меноманд. Он  титуле, ки  дар  саҳифаи  якум  ҷой 
медиҳанд, [[авантитул]] ном дорад. Баъзан пеш аз титул 
фронтиспис  меояд –  ин  яке  аз  саҳифаҳои  ороиши  Китоб 
буда, дар он одатан расми муаллиф  ва ё расми касе, 
ки Китоб дар бораи  ӯ навишта  шудааст, дода мешавад. 
Дар  баъзе  Китобҳо  қисмату  фаслҳо  бо  як  саҳифаи 
алоҳида  ҷудо  карда  мешавад, ки  онро  шмутститул 
меноманд. Барои  осон  шудани  истифодаи  Китоб  номи Ҳисор 3000 сол
баъзе  фаслҳои  онро  дар  болои  саҳифа  дар  як  тараф 
дарҷ мекунанд, ки номи он колонтитул аст. Рақамҳое, 
ки тартиби саҳифаҳоро ифода мекунанд, колонтсифра 
ва рақамҳое, ки тартиби дафтари блоки К.-ро нишон 
медиҳанд, сигнатура  номида  мешаванд. Ғайр  аз 
ин  номи  мухтасари  шартии  Китоб ҳаст, ки  онро  норма 
мегӯянд  ва  он  одатан  дар  саҳифаи  якум  (ва  баъзан 
сеюм)-и ҳар як дафтар гузошта мешавад. Дар охири Китоб 
маълумотномаи нашр, тавзеҳот, мундариҷа, ташреҳот, 
феҳрист  ва  ғ. дода  мешаванд. Баъди  пош  хӯрдани 
Иттиҳоди  Шӯравӣ  ва  соҳибистиқлолшавии  давлатӣ 
нашрияҳои  зиёди  хусусӣ  ба  фаъолият  пардохтанд. 
Нашриётҳои  давлатии  “Адиб”  ба  чопи  китобҳои 
бадеӣ, “Ирфон”  ва “Шарқи    озод” китобҳои  сиёсию 
илмию оммавӣ, “Маориф ва фарҳанг” китобҳои дарсӣ 
машғуланд. Дар  Тоҷикистон  нашрияҳои  муқтадири 
хусусии  “Эр-граф”, “Ганҷ”, “Ҳумо”, ва  ғ. ташкил 
карда шудаанд.&lt;ref&gt;Донишномаи Ҳисор -Душанбе: &quot;Ирфон&quot;, 2015, - с. 297 - 299&lt;/ref&gt;
Президенти ҶТ, Эмомалӣ Раҳмон пайваста дар суханрониҳояш аз китобхониву китобдорӣ ёловар мешавад. Вай аз зиёиёни кишвар даъват кард, ки ҷавонони тоҷикро ба китобхонӣ ва донишандӯзӣ ташвиқ намоянд&lt;ref&gt;Президент дар бораи Наврӯз, китоб ва минбару масҷид http://www.ozodi.org/content/article/24521775.html&lt;/ref&gt;.

== Нигаред низ ==
* [[Китоби электронӣ]]
* [[Луғат]]
* [[Китобхона]]
* [[Китобдор]]
* [[Нашриёт]]
* [[Китобистон]]

{{commons|Book}}

== Манбаъ ==
{{Викилуғат}}&lt;references/&gt;

== Пайвандҳо ==
* [http://www.ozodi.org/content/article/24521258.html Рӯзи китоб. Ҷашни нав дар тақвими тоҷикон]
* [http://www.ozodi.org/content/article/24521775.html Президент дар бораи Наврӯз, китоб ва минбару масҷид]
== Нигаред низ ==
* [https://web.archive.org/web/20191016111132/http://kitobam.com/cr/main-cr/%D0%A1%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B8 Энсиклопедияи Тоҷикӣ kitobam.com] 
{{хурд}}

[[Гурӯҳ:Китобҳо аз рӯи алифбо]]</text>
      <sha1>434g15c2z6yrbx7laxxp530nvjgui1o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Конститутсияи ҶШС Тоҷикистон</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7855</id>
    <revision>
      <id>1492481</id>
      <parentid>1391859</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T16:51:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492481</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3399" sha1="gmkovgm819lo4vg53pnyxrvm8iu39s1" xml:space="preserve">'''Конститутсияи ҶШС Тоҷикистон''' - [[Қонуни асосӣ|Қонуни асосии]] [[ҶШС Тоҷикистон]], ки сохти чамъиятию давлатии онро инъикос менамуд, принсипҳои ташкилёбию фаьолияти органҳои ҳокимият ва идоракунии давлатӣ, ҳуқуқу вазифаҳои гражданҳо ва системаи интихоботи советиро ба тариқи қонунӣ мустаҳкам мекард ва барои қонунгузории чумҳурӣ базаи ҳуқуқӣ мебуд.

Нахустин Конститутсияи Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон [[25 феврал]]и [[соли 1931]] дар Анҷумани 4-уми Шӯроҳои ҶШС Тоҷикистон қабул гардид, ки он аз лиҳози қонунӣ раванди таъсисёбии давлати соҳибистиқлоли тоҷиконро дар ҳайати ИҶШС таҳким бахшид.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.minjust.tj/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=96&amp;Itemid=101&amp;lang=tj |title=Сомонаи Вазорати адлияии ҶТ/Таърих |accessdate=2016-03-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160214091941/http://minjust.tj/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=96&amp;Itemid=101&amp;lang=tj |archivedate=2016-02-14}}&lt;/ref&gt;

Мутобиқ ба мафкураи марксистӣ-ленинӣ, нимаи солҳои 30-юми қарни ХХ сотсиализм дар [[ИҶШС]] бо пуррагӣ дар доираи як мамлакат ғалаба намуд. Ин маънои онро дошт, ки нақшаи ленинии сохтмони сотсиализм, яъне индустриякунонии сотсиалистӣ, коллективонии сотсиалистии хоҷагии қишлоқ ва инқилоби маданӣ амалӣ гардида, зарурияти қабули Конститутсияи нав ба миён омад.

Аз ин лиҳоз, мувофиқ ба Конститутсияи соли 1936-уми ИҶШС, [[1 март]]и [[соли 1937]] Конститутсияи нави ҶШС Тоҷикистон қабул карда шуд. Ин Конститутсияи Тоҷикистони шӯравӣ (Конститутсияи ҶШС Тоҷикистон) 41 сол амал намуд.

Конститутсияи охирини ҶШС Тоҷикистон мутобиқ ба Конститутсияи соли 1977-уми ИҶШС, апрели соли 1978 таҳия ва қабул шуда, бо ворид карда шудани якчанд тағйиру иловаҳо 16 сол ҳамчун Қонуни Асосии Тоҷикистон амал намуд.&lt;ref&gt;[http://www.hakikati-sugd.tj/index.php/politics/1819-charo-i-ra-namoi-omea Сомонаи рӯзномаи Ҳақиқати Суғд/Чароғи раҳнамои ҷомеа]{{Пайванди мурда|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
==Нигаред==
* [[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон]]
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}  
{{таърих-нопурра}}

[[Гурӯҳ:ҶШС Тоҷикистон]]</text>
      <sha1>gmkovgm819lo4vg53pnyxrvm8iu39s1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сотим Улуғзода</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8565</id>
    <revision>
      <id>1492709</id>
      <parentid>1442443</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T22:59:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492709</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28723" sha1="3ipxby5snzwdfgee5kfoox94thw5q3x" xml:space="preserve">{{Адиб
|ном                  = Сотим Улуғзода
|номи аслӣ               = 
|тасвир                      = 
|тавсифи тасвир          = 
|ном ҳангоми таваллуд = 
|номи пурра           = 
|тахаллусҳо           = 
|таърихи таваллуд     = 2.09.1911
|зодгоҳ                  = {{Зодгоҳ|вилояти Фарғона}}, [[Империяи Русия]] (ҳоз. [[вилояти Намангон]], [[Ҷумҳурии Ӯзбекистон]])
|таърихи даргузашт    = 25.06.1997
|маҳалли даргузашт        = {{МаҳаллиМарг|Москва|шаҳри Москва}}, [[Федератсияи Россия]]
|шаҳрвандӣ              = {{парчамбандӣ|Тоҷикистон}}
|навъи фаъолият      = [[нависанда]], [[тарҷумон]]
|солҳои фаъолият      = 
|самт                 = 
|жанр                 =
|забони осор          = тоҷикӣ
|дебют                 = 
|ҷоизаҳои адабӣ       = {{Ордени Байрақи Сурхи Меҳнат}}  {{Ордени Нишони Фахрӣ}} [[Ордени Ситораи Президенти Тоҷикистон дараҷаи I]], медалҳои «Барои хидматҳои ҷангӣ»
«Барои меҳнати шоён. Ба муносибати 100-солагии рӯзи таваллуди В.И. Ленин»,  «Барои мудофиаи Москва», «Барои Ғалаба бар Германия дар Ҷанги Бузурги Ватании солҳои 1941-1945» 
|ҷоизаҳо              = [[Ҷоизаи давлатии Тоҷикистон ба номи Абӯабдуллоҳ Рӯдакӣ|Ҷоизаи давлатии ба номи Рӯдакӣ]] 
|Lib                  = 
|сайт                 = 
|викигуфтовард         = 
|имзо              = 
}}

'''Сотим Улуғзода''' ({{ВД-Дебоча}}) — [[нависанда]]и шӯравии [[тоҷик]], [[Нависандаи халқии Тоҷикистон]], Узви вобастаи [[Академияи илмҳои Тоҷикистон|Академияи илмҳои ҶТ]] (1951)&lt;ref&gt;Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон.Ҳайати шахсӣ. — Душанбе: Дониш, 2011. — 216 с.&lt;/ref&gt;, дорандаи [[Ҷоизаи давлатии Тоҷикистон ба номи Абӯабдуллоҳ Рӯдакӣ|Ҷоизаи давлатии ба номи Рӯдакӣ]]. Бо асарҳое, чун [[”Субҳи ҷавонии мо” (Қисса)|«Субҳи ҷавонии мо»]], «Қисмати шоир», «Фирдавсӣ», [[Ривояти суғдӣ (китоб)|«Ривояти суғдӣ»]], «Марги Ҳофиз» ва «Восеъ» шуҳрат ёфтааст.

== Зиндагинома ==
Сотим Улуғзода [[2 сентябр]]и соли [[1911]] дар [[деҳа]]и Варзики ноҳияи Чуст (вилояти Намангони Ҷумҳурии Ӯзбекистон) дар оилаи [[деҳқон]] ба дунё омадааст. [[Волидон]]и Сотимхон аз табақаи кишоварзони камбизоат, вале соҳибдил буданд. Модараш зани босавод буда, гоҳе машқи шеър мекардааст. Сотимхон дар сини нӯҳсолагӣ аз модар ва дар даҳсолагӣ аз падар бенасиб мемонад. Баъдан вай дар мактаби усули нав, ки дар Чуст ташкил шуда буд, ба таҳсил фаро гирифта мешавад. Соли 1925 ба сафи донишҷӯёни Дорулмуаллимини тоҷикии шаҳри [[Тошканд]] пазируфта шуда, соли 1932 онро хатм мекунад ва як сол дар ҳамин муассисаи таълимӣ ба касби муаллимӣ машғул мешавад. Чор соли таҳсил ва як соли фаъолияти муаллимӣ дар Дорулмуаллимин дар ташаккули шахсият ба ҳисси худшиносии Сотимхон мусоидат менамоянд. Ӯ дар ин муддат ба эҷодиёти Рӯдакиву Фирдавсӣ ва дигар шоҳсутунҳои адабиёти ҳазорсолаи тоҷик шинос мешавад, ба Садриддин Айнӣ, Абулқосим Лоҳутӣ, Нисор Муҳаммад, Абдурауф Фитрат барин шахсиятҳои фарҳангии тоҷик вомехурад ва аз забони рус М. С. Андреев пандеро ба маънои «халқи худро шинос» ба гӯш мегирад. Ҳамчунин, дар солҳои дар Дорулмуаллимини Тошканд таҳсил карданаш Сотим Улуғзода ба донишҷӯйи факултети шарқшиносии университети осиёи миёна Клавдия Блоговешенская дӯстӣ пайдо намуда, баъдҳо ба ӯ издивоҷ намуд, ва онҳо соҳиби ду фарзанд — Азиз ва Норахон гардиданд. Сотим Улуғзода соли 1930 ба пойтахти Тоҷикистон — [[Сталинобод]] омада, дар идораи рӯзномаҳои «Комсомоли Тоҷикистон» (ҳоло «Ҷавонони Тоҷикистон»), «Тоҷикистони сурх» (ҳоло «Ҷумҳурият») ва маҷаллаи «Барои адабиёти сотсиалистӣ» (ҳоло «Садои Шарқ») фаъолият мекунад. Солҳои 1934—1937 вазифаи котиби масъули раёсати [[Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон]]ро ба уҳда дошт. Фаъолиятӣ Сотим Улуғзода водор менамуд, ки ба шаҳру ноҳия ва деҳот сафарҳо карда, зиндагии мардумро боз ҳам беҳтар омӯзад дар айни ҳол дар ниҳоди ӯ шавқу рағбати тадқиқи таърихи адабиёти тоҷик торафт меафзояд. Ин аст, ки соли 1940 ба аспирантураи Инситути адабиёти ҷаҳонии Москва дохил гардида ҷиддан ба фаъолияти илмӣ мепардозад. Соли 1941 баробари оғоз гардидани Ҷанги Бузурги Ватании солҳои 1941—1945 Сотим Улуғзода ба сафаи Қувваҳои Мусуллаҳ ҷалб мешавад ва то соли 1944 дар рӯзномае, ки ба фронти ғарбӣ тааллуқ дошт, фаъолият менамояд. Адиб соли 1944 аз сафи артиш ба ақибгоҳ даъват мешавад ва то соли 1946 вазифаи раиси [[Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон]]ро уҳда мекунад. Нависанда аз соли 1946 то охири умр танҳо ба корӣ эҷодӣ шуғл меварзад. Сотим Улуғзода баъди солҳои 50-ум ба душвориҳои зиёде рӯ ба рӯ гардид. Писараш Азиз ки хатмкардаи Университети давлатии Москва ба номи М. В. Ломоносов буду он ҷо ба сифати омӯзгор фаъолият дошт, соли 1967 ҳангоми сафари расмӣ ба [[Ҳиндустон]] аз сафоратхонаи Британияи Кабир паноҳгоҳи сиёсӣ хоста ба хориҷа муҳоҷират намуд. Баъди ин ҳодиса Сотим Улуғзода ба таъқиби сахти Ҳукумати Шӯравӣ гирифтор гардид. Нависандаро аз сафи ҳизби коммунистӣ (КПСС) ронданд, чоп ва тадриси асарҳояш боздошта шуд. Аз нимаи дуввуми солҳои 80-ум сар карда, вазъи сиёсии мамлакат тағйир ёфт ва Сотим Улуғзода дар ҷодаи адабиёти тоҷик аз нав мавқеи муносиб пайдо намуд. Дар арафаи аз байн рафтани [[Иттиҳоди Шӯравӣ]] адиб бо унвони Нависандаи халқии Тоҷикистон ва ҷоизаи адабии ба номи Рӯдакӣ сазовор гардид. Нависанда соли 1992 шаҳри Москваро истиқоматгоҳи поёни умр қарор дод. Соли 1997 романи «Фирдавсӣ»-и Сотим Улуғзода ба сифати «Романи сол»-и Ҷумҳурии исломии [[Эрон]] пазируфта шуда, нависанда ба баҳои чиҳил сиҳӣ сиккаи тило (баробари чаҳор ҳазор доллари амрикои) сазовор гардид. Ин охирин мукофоте буд, ки соҳибашро дарёфт намуд. [[Нависандаи халқии Тоҷикистон]] ва Ходими шоистаи санъати Тоҷикистон Сотим Улуғзода [[25 июн]]и [[соли 1997]] дар шаҳри [[Москва]] алоқамандону мухлисонашро абадӣ падруд гуфт. Бо амри Ҳукумати Тоҷикистон ҷасади адиб ба [[Душанбе]] оварда шуд ва чанд соат сокинони пойтахт тавонистанд, ки дар толори Театри опера ва балети ба номи Садриддин Айнӣ бо нависанда маъруфи Тоҷикистон видоъ намоянд. Манзили ҳамешагии Сотим Улуғзода дар мазори [[Боғи Лучоб|боғӣ Лучоб]] қарор гирифт.

== Эҷодиёт ==
Сотим Улуғзода бо ҳамкории донишҷӯйи факултети шарқшиносии Университети Тошканд Понов повести «Сом ва Дик»-и М. А. Алексеевро аз русӣ ба тоҷикӣ тарҷума намуд, ва ин тарҷума бо кӯшиш ва дастгирии устод Айнӣ ба нашр расид. Бадҳо Сотим Улуғзода ин соҳаро бо муваффақият идома дод ва чун сермаҳсултарин тарҷумон дар адабиётӣ садаи асри XX тоҷик эътибор пайдо кард. Тарҷумаҳои Сотим Улуғзода, аз ҷумла асарҳои Э. Л. Войнич «Ғурмагас» (1931), В. Н. Билл-Белосерковский «Ҳаёт даъват мекунад» (1935), Н. Ф. Погодин «Одами милтиқдор» (1940), А. Н. Островский «Гунаҳгорони бе гуноҳ» (1945), М. Горкий «Модар» (1953), В. Шекспир «Дон Кихот» (1974), Ч. Айтматов «Қуллаи Фудзияма» ҳоло ҳам аз беҳтарин тарҷумаҳо дар адабиёти тоҷик мебошанд.
Сотим Улуғзода ҳанӯз аз солҳои 30 ба тадқиқи осори намояндагони шинохтаи адабиётӣ сеҳазорсолаи тоҷик таваҷҷуҳ зоҳир намуд. Ӯ чун узви вобастаи Академияи илмҳои Тоҷикистон (1951) асару мақолаҳои зиёд таълиф намуда дар инкишофи адабиётшиносии тоҷик саҳми муносиб гузоштааст. Як қатор мақолаҳои олим, аз ҷумла «Лоҳутии мо» (1933) «Анҷумани якуми нависандагони шӯрои Тоҷикистон» (1934), «Садриддин Айнӣ» (1935), «Дар бораи шоирони Помир» (1935), «Барои асарҳои саҳнавии олисифат» (1947), «Дар бораи баъзе масъалаи танқиди адабӣ ва адабиётшиносӣ дар республика» (1954), ба адабиётшиносии даври нави тоҷик бахшида шудаанд. Ҳамчунин Сотим Улуғзода оид ба рӯзгор ва эҷодиёти шахсиятҳои барҷастаи фарҳангӣ, чун Абӯабдуллоҳи Рӯдакӣ, Дақиқӣ, Фирдавсӣ, Абӯалӣ ибни Сино, Носир Хусрав, Аҳмади Дониш, асару мақолаҳои пурқимат таълиф намудааст. Рисолаҳои «Аҳмади Дониш» (1946) ва «Пири ҳакимони машриқзамин» (1980) дорои қимати калони илмӣ мебошанд. Мақоми Сотим Улуғзода дар таърихи адабиёти давраи нави тоҷик чун нависанда, драматург басо баланд аст.

Филмномаҳои «Ҷавонии Ибни Сино» («Ӯзбекфилм», 1956), «Қисмати шоир» («Тоҷикфилм», 1957) ба қалами ӯ тааллуқ доранд. «Қисмати шоир» дар Фестивали филмҳои Осиёву Африқо (1960) ба дарёфти Ҷоизаи «Уқоби тило» сазовор гардидааст. Сотим Улуғзода дар насри бадеӣ ҳам устоди забардасте буда, фаъолияти нависандигияш аз иншои қиссаи «Ёрони боҳиммат» (1947) оғоз ёфтааст. Баъдан романи «Навобод» (1953), ки соли 1949 бо номи «Диёри навобод» нашр шудааст, қиссаи «Субҳи ҷавонии мо» (1954), романҳои «Восеъ» (1967), «Фирдавсӣ» (1988), қиссаи «Ривояти суғдӣ» (1975—2014)-ро ба қалам овардааст, ки дар инкишофи насри муосири тоҷик марҳилаи наве гардидаанд. Соли 1996 романи «Фирдавсӣ» дар Озмуни байналмилалии «Китоби сол» ба дарёфти Ҷоизаи аввали Раиси Ҷумҳурии Исломии Эрон мушарраф гардидааст.

Устод Улуғзода дар тарҷумаи осори Л. В. Войнич «Ғурмагас» (1931, 1981), Н. Ф. Погодин «Одами милтиқдор» (1940), К. Голдони «Хизматгори ду хоҷа» (1944), А. Н. Островский «Гунаҳкорони бе гуноҳ» (1945), М. Горкий «Модар» (1953), В. Шекспир «Ҳамлет» (1970), Ж. Б. Молйер «Табиби зӯракӣ» (1972), М. Сервантес «Дон Кихот», Шарл де Костер «Тил Уленшпигел» (1975) маҳорати фавқулодаи суханварию тарҷумонӣ зоҳир кардааст.
Дар заминаи «Шоҳнома»-и безаволи Фирдавсӣ китоби дуҷилдаи мансури «Достонҳои Шоҳнома»-ро офаридааст (1976—1977), ки маҳбуби пиру барнои кишвар аст.&lt;ref&gt;Адибони Тоҷикистон (маълумотномаи мухтасари шарҳиҳолӣ)./Таҳия ва танзими Асрори Сомонӣ ва Маҷид Салим. — Душанбе, «Адиб», 2014, — соли 244—245 ISBN 978-99947-2-379-9&lt;/ref&gt;

== Насри бадеии Улуғзода ==
Дар эҷодиёти Сотим Улуғзода насри бадеӣ асосан баъди Ҷанги Бузурги Ватанӣ мавқеъ пайдо мекунад. Дар очерку ҳикояҳои «Атака» (1944), «Бибӣ» (1946), «Саёҳати Бухоро бо ҳамроҳии Айнӣ» (1950), «Қаҳрамони Днестр, Висла ва Одер» (1967) воқеаҳои даврони шуравӣ мавриди баррасӣ қарор гирифтаанд. Воқеаи ҳикояи «Марги Ҳофиз» (1972) бошад, дар Ҳиндустон рӯй медиҳад. Падар — Ҳофизи бузург фарзанди хинашро мекушад ва баъдтар худро низ ҳалок месозад. Моҷарои падару писар ва ҳифзи ватан аз мавзӯъҳои қадимии адабиётӣ ҷаҳон мебошад, ки дар ҳикояи «Марги ҳофиз» тамоман ба таври нав тасвир ёфтааст. Нахустин асари калонҳаҷми Сотим Улуғзода дар соҳаи насри бадеӣ қиссаи «Ёрони боҳиммат» (1947) мебошад, ки ба воқеаҳои Ҷанги Бузурги Ватанӣ иртибот дорад. Дар асар образҳои Зайнаб, Ҷӯрабек ва Ориф мавқеъ доранд. Зайнаб аз майдони ҷанг «Хати сиёҳ» мегирад, ки шавҳараш Ҷӯрабек дар мухориба қаҳрамонона ҳалок гардида аст. Ӯ баъди як соли мотам ба хотири аз гапу калочаҳои мардум раҳоӣ ёфтан ба Ориф Каримов ном муҳандис издивоҷ мекунад. Вале дере нагузашта аз шифохонаи шаҳри Тошканд мактуби Ҷӯрабек ба дасти вай мерасад. Лаҳзаи ҳассоси асар он аст, ки Зайнаб ду шавҳари қонунӣ дорад ва интихоб дар ихтиёри ин зани дар ҳолати парешонӣ қарор дошта мебошад. Зайнаб баъди андеша ва муҳокимаҳои зиёди мантиқиву ахлоқӣ шавҳари аввалашро интихоб кард, дар беморхона мегӯяд: «Ман Ҷӯрабекро гирифта мебарам». Зайнаб бо ин сухан масъулияти азимеро дар зиндагӣ ба уҳда гирифт, то ки Ҷӯрабеки аз пову даст маҳрум гаштаро наҷот бидиҳад ва ӯро ба ҷодаи зиндагӣ раҳсипор созад. Аввалин романи Сотим Улуғзода «Навобод» (1953) мебошад, ки он ба масъалаҳои муттаҳидкунии хоҷагиҳои деҳқонӣ ва ободонии деҳоти Тоҷикистон дар даврони шӯравӣ бахшида шудааст. Ин асар дар таърихи адабиётӣ давраи нави тоҷик мавқеи муайян дорад. Асарҳои насрии «Восеъ» (1967), «Ривояти суғдӣ» (1975), «Достонҳои „Шоҳнома“» (1976, 1977), «Фирдавсӣ» (1985) ба мавзӯъҳои таърихӣ бахшида шудаанд. Дар эҷодиёти Сотим Улуғзода охирин асари калонҳаҷми ӯ — «Фирдавсӣ» мавқеи босазо дорад. «Фирдавсӣ» романи муҳташам буда, мавзӯъ ва масъалаҳои зиёди ватанпарастиву хештаншиносиро дар бар мегирад. Нависанда дар маркази сужети роман нақши Ҳаким Фирдавсиро гузошта, ӯро ба сифати шоири ҳақҷӯ, ростгӯ, ватанпараст, додхоҳ ва олиҳиммат тасвир менамояд. Дигар образҳои асар аз ҷумла Фотимабону (ҳамсари Фирдавсӣ), Манижа ва Ҳушанг (фарзандони Фирдавсӣ) Абӯ Дулаф, Муҳаммад лашкарӣ, Ҳусайн қутайб, Салоҳиддини дуредгар, Унсурии шоир дар такмили образи асосӣ саҳм гирифтаанд. Адиб бо эҷоди «Фирдавсӣ» дар таърихи адабиёти давраи нави тоҷик як навъи тозаи романнависиро кашф намуд.

== Намунаи осор ==
* Асарҳои мунтахаб /Иборат аз 4 ҷилд. — Душанбе: Ирфон, 1967—1976.
** Ҷ. 1. Субҳи ҷавонии мо: Повест, 1967. — 378 с.
** Ҷ. 2. Восеъ: Роман, 1969. — 367 с.
** Ҷ. 3. Очерк, ҳикоя, қисса, киноповест ва драмаҳо, 1975. — 422 с.
** Ҷ. 4. Навобод: Роман, 1976. — 368 с.
* Мунтахабот /Иборат аз 2 ҷилд. — Душанбе,1982.
** Ҷ.1. Субҳи ҷавонии мо. — Ривояти суғдӣ: Повестҳо. — 448 с.
** Ҷ.2. Роман, повест ва ҳикояҳо. — 432 с.
* Диёри навобод: Роман. — Сталинобод: Нашрдавтоҷик, 1949. — 169 с.
* Восеъ: Роман. — Душанбе: Ирфон, 1979. — 368 с.
* Навобод: Роман. — Сталинобод: Нашрдавтоҷик, 1953. — 398 с.
* Фирдавсӣ: Роман. — Душанбе: Адиб, 1991. — 256 с.
* Ёрони боҳиммат: Повест. — Сталинобод: Нашрдавтоҷик, 1947. — 107 с.
* Субҳи ҷавонии мо: Повест. — Душанбе: Ирфон, 1967. — 378 с.
* Ривояти суғдӣ: Повест. — Душанбе: Маориф, 1984. — 216 с.

== Мукофот ва ҷоизаҳо ==
* Се ордени Байрақи Сурхи Меҳнат
* Ду ордени «Нишони Фахрӣ»
* Ордени «Ситораи Президенти Тоҷикистон» дараҷаи I (пас аз вафот)
* Медалҳои «Барои хидматҳои ҷангӣ»
* «Барои меҳнати шоён. Ба муносибати 100-солагии рӯзи таваллуди В. И. Ленин»
* «Барои мудофиаи Москва»
* «Барои Ғалаба бар Германия дар Ҷанги Бузурги Ватании солҳои 1941—1945»
* Ифтихорномаи Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон
* Арбоби шоистаи санъати ҶШС Тоҷикистон (1962)

== Некдошти устод ==
Баъд аз вафоташ бо Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 29 апрели соли 2009 ба [[Донишкадаи давлатии забонҳои Тоҷикистон ба номи Сотим Улуғзода|Донишкадаи давлатии забонҳои Тоҷикистон]] номи Сотим Улуғзода гузошта шудааст. 100-солагии ӯ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон бошукӯҳ ҷашн гирифта шудааст.&lt;ref&gt;Энсиклопедияи адабиёт ва санъати тоҷик.- Душанбе, 2004.- Ҷ.3.- С.243-245.&lt;/ref&gt;

== Адабиёт доир ба адиб ==
* Улуғзода Сотим //Энсиклопедияи советии тоҷик.- Душанбе, 1987.- Ҷ.7.- С.481- 483.
* Шарифов Х. Улуғзода Сотим //Энсиклопедияи адабиёт ва санъати тоҷик.- Душанбе, 2004.- Ҷ.3.- С.243-245.
* Улуғзода Сотим //Адибони Тоҷикистон: Маълумотнома.- Душанбе: Адиб, 2002.- С.559-561.
* Нависандаи Халқии Тоҷикистон Сотим Улуғзода бо Ордени «Исмоили Сомонӣ» дараҷаи 1 мукофотонида шавад (баъд аз вафот) // Садои мардум.- 2002.- 4 декабр.
* Раҳмон Э. 90 сол: Паёми табрикӣ ба ифтихори 90-солагии Сотим Улуғзода // Садои мардум.- 2002.- 4 декабр.
* Абдулов Н. Ҳаёту эҷоди адиб дарси ибрат аст //Баҳори Аҷам.- 2011.-11 феврал.
* Давронов А., Худойдодов А. Сотим Улуғзода ва Аҳмади Дониш //Адабиёт ва санъат.- 2011.- 4 август.
* Самадов А. Адиби бузургу донишманди вороста //Адабиёт ва санъат.- 2011.- 3 феврал.
* Хушқадамова Ҳ. Дар ёди Ватан: Хотирае чанд аз вопасин рӯзҳои устоди наср Сотим Улуғзода //Чархи гардун.- 2009.- 3 декабр.
* Мункӣ А. С. Сотим Улуғзода: «Маро дар Ховалинг — зодгоҳи аҷдодиам ёд карданд» //Ҷавонони Тоҷикистон.- 2008.- 6 ноябр.
* Асозода Х., Кӯчаров А. Адабиёти тоҷик.- Душанбе: Тайфун-Менеҷмент, 2007.- 398 с.
* Икромӣ Ҷ. Зиндаҷудоии Сотим Улуғзода бо нури чашмонаш: Ёддоштҳо аз ҳаёт ва фаъолияти нависандаи бузург Сотим Улуғзода //Минбари халқ.- 2007.- 7 июл.
* Салимов М. Тадқиқоти муфид: Оиди устод Сотим Улуғзода //Адабиёт ва санъат.- 2006.- 30 март.
* Асозода Х. Сотим Улуғзода ва фоҷиаи ӯ.- Душанбе: Деваштич, 2005.- 206 с.
* Раҷабӣ М. Сотим Улуғзода — абармарди набард ва андеша.- Душанбе: Деваштич, 2004.- 172 с.
* Отахонова Х. Сайре ба бойгонии Сотим Улуғзода //Отахонов, Х. Чеҳраҳои шинохта.- Душанбе: Деваштич, 2004.- С.79-87.
* Отахонова Х. Сайре ба бойгонии Сотим Улуғзода //Ҷумҳурият.- 2003.- 4 феврал.
* Исоматов М. Тоҷикон дар тасвири Сотим Улуғзода.- Душанбе: Ирфон, 2002.- 146 с.
* Асозода Х. Устод Айнӣ дар шинохти Сотим Улуғзода: Дастури таълимӣ.- Душанбе: Деваштич, 2001.- 116 с.
* Асозода Х. Абулқосим Фирдавсӣ дар шинохти Сотим Улуғзода: Рисола.- Душанбе: Адиб,2000.- 80 с.
* Улуғзода Л. А. Ҳанӯз овози Сотим Улуғзодаро мешунавам: Хотираҳои ҳамсари нависанда Любов Андреевна Улуғзода //Чархи гардун.- 1999.- 5 март.
* 

== Нигаред низ ==
* [https://web.archive.org/web/20140526234325/http://sotim.webatu.com/ {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20140526234325/https://web.archive.org/web/20140526234325/http://sotim.webatu.com/ |date=2014-05-26 }} Сотим Улуғзода]
* [http://www.bbc.co.uk/tajik/institutional/2011/09/110930_mm_ulughzadeh.shtml «Фоҷеъаи Сотим Улуғзода такрори сарнавишти Фирдавсист»]
* [http://www.ozodi.org/content/article/24738774.html «Ба Сотим Улуғзода дар Душанбе ҳайкал гузоред»]

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
{{Барандагони ҷоизаи давлатии А. Рӯдакӣ 1963-1988}}
[[Гурӯҳ:Нависандагони тоҷик аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Нависандагони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Нависандагони халқии ҶШС Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Аъзои вобастаи АИ Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Аъзои Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Барандагони Ҷоизаи давлатии ба номи Абӯабдуллоҳ Рӯдакӣ]]
[[Гурӯҳ:Иштирокдорони Ҷанги Бузурги Ватанӣ]]</text>
      <sha1>3ipxby5snzwdfgee5kfoox94thw5q3x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Нусратулло Махсум</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9326</id>
    <revision>
      <id>1492623</id>
      <parentid>1490348</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T20:11:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492623</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11126" sha1="2s4q6v8wuzheqrujxgj4kvj13926hrq" xml:space="preserve">{{Сиёсатмадор
 |Ном                  = 
 | номи аслӣ                 = Нусратулло Махсум (Лутфуллоев)
 | тасвир                       = Nusratullo.jpg
 |Бар                  = 
 |тавсифи тасвир          = Нусратулло Махсум (Лутфуллоев)
 |Ном ҳангоми таваллуд = Нусратулло 
 |Номи мустаор         = 
 |Санаи таваллуд       =  1881
 | зодгоҳ                    = деҳаи [[Чашмаи Қозӣ]], [[ноҳияи Рашт|бекигарии Қаротегин]]|[[ноҳияи Рашт]]
 |Санаи марг           = [[1 ноябр]]и [[1937]]
 |Маҳалли марг         = [[Москва]]
 |Шаҳрвандӣ            = [[Тоҷикистон]]
 |Маълумот             = 
 |Дараҷаи илмӣ         =  
 |Унвонҳои илмӣ        =  
 |Миллат               = тоҷик
 |Эътиқод              = назарияи коммунистӣ 
 |Ҳизб                 = Ҳизби коммунистии ҶШС Тоҷикистон
 |Идеяҳои асосӣ        = ғояи коммунистӣ
 |навъи фаъолият      = 
 |Падар                = 
 |Модар                = 
 |Ҳамсар               =  
 |Фарзандон            = Хайринисо, Файзиниссо, Мунавваршо, Анваршо, Хосиятмоҳ, Акбаршо, Музаффаршо 
 |Ҷоизаҳо              = мукофотҳои Ҷумҳурии Бухоро, Ҷумҳурии Ӯзбекистон, ордени &quot;Байрақи Сурх&quot;, унвони олии [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]] [[Қаҳрамони Тоҷикистон]] ([[2006]]) {{Қаҳрамони Тоҷикистон}} 
 |Соядаст              = 
 |Бари соядаст         = 
 |Сайт                 = 
 |Викианбор            = 
}}
[[Акс:TJS 200 2010 obverse.jpg|thumb|300px| тасвири Нусратулло Махсум дар асъори миллии Тоҷикистон.&lt;ref&gt;http://www.ozodi.tj/content/article/2144126.html Пули 3, 200 ва 500 сомонӣ вориди муомила мешавад (Озодӣ) 30.08.2010&lt;/ref&gt;]]
'''Нусратулло Махсум''' ({{ВД-Дебоча}}) — [[сиёсатмадор]] ва [[Давлатмард|давлатмарди]] тоҷик, яке аз асосгузорони  [[ҶШС Тоҷикистон]], [[Қаҳрамони Тоҷикистон]] (2006).

== Зиндагинома ==
Нусратулло Махсум (Лутфуллоев) – соли 1881 дар деҳаи [[Чашмаи Қозӣ|Чашмаи Қозии]] [[бекигарии Қаротегин]] ([[Аморати Бухоро]])  дар оилаи камбағал таваллуд ёфтааст. Дар оғози ҷавонӣ ба шаҳрҳои Қуқанд ва Фарғонаи кишвари Туркистон сафар карда, чун ҳаммол кор кардааст. Дар давраи инқилоби якуми Русия, солҳои 1905-07 Нусратулло Махсум дар корпартоиҳо ва намоишҳои коргарони шаҳри Қуқанд ширкат варзидааст. Соли 1920 баъди инқилоби халқӣ - демократии Бухоро ва аз тахт афтодани амири Бухоро ба қатори муборизони роҳи таҳкими Ҳокимияти Шӯроӣ дар [[Бухорои Шарқӣ]] дохил мешавад. Соли 1921 то 1923 чун ваколатдори кумитаи озуқаи ҶХС Бухоро дар таъмини аскарони сурх ширкат карда, ҳамчунин дар муборизаи зидди босмачигарӣ дар Ғарм ва Душанбе иштирок кардааст. Сипас ба ҳайси раиси коммисиюни фавқулодаи мутаадиди Бухорои Шарқӣ, раиси КИМ-и Бухорои Шарқ ва раиси кумитаи инқилоби ҶМШС Тоҷикистон кор кардааст.

1 декабри соли 1926 дар анҷумани якуми муассисони Шӯроҳҳои умумитоҷикии коргарон, деҳқонон ва аскарони сурх, Нусратулло Махсум, якдилона ба вазифаи раиси мақоми олии давлатӣ – Комитети Иҷроияи Марказии ҶМШС Тоҷикистон интихоб гардид. Соли 1929 баъди таъсиси [[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон]] раиси КИМ-и [[ҶШС Тоҷикистон]] интихоб гардида, то декабри соли 1933 дар ин вазифа кор кардааст. Сипас ба ихтиёри КМ ВКП (б) фиристода шуда, дар академияи ба нақшагирии [[Москва]] таҳсил намудааст. Солҳои 1926-1930 аъзои КМ ҲК (б) [[Ӯзбекистон]], 1930-1933 аъзои бюрои КМ ҲК (б) Тоҷикистон, 1927-1934 аъзои КИМ ИҶШС буд. 

Мисли бисер кормандони софдили шӯравӣ ва сиесатмадорон, ӯ ба зери фишори репрессияҳо афтод ва 8 июли соли 1937 боздошт шуд. 31 октябри соли 1937 Нусратулло Махсумро бо иттиҳоми бардурӯғ дар фаъолияти зиддиинқилобӣ ба ҷазои олӣ маҳкум карданд ва рӯзи дигар ба қатл расониданд.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://asiaplus.news/2021/07/01/ot-prostogo-rabochego-do-pervogo-rukovoditelya-sovetskogo-tadzhikistana/|title= Путь Нусратулло Махсума: от простого рабочего до первого руководителя Советского Таджикистана|author=|website=www.asiaplustj|date=|publisher= |lang=tg|accessdate=2025-02-19}}&lt;/ref&gt;

Нусратулло Махсум (Лутфуллоев) 1 ноябри соли 1937 дар шаҳри Маскав ба қатл расонида шуд.

28 декабри 1957 Раёсати ҳарбии Суди Олӣ қарори прокурори генералии ИҶШС-ро дида, ҳукмро дар ҳаққи Нусратулло бекор кард. Бо қарори раёсати КМ ҲК Тоҷикистон аз 26 июни 1964 Нусратулло Махсум аз ҷиҳати ҳизби сафед шуд.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.ombudsman.tj/9-vse-kategorii/178-nusratullo-makhsum.html|title=Нусратулло Махсум|author=|website=www.ombudsman.tj/|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2025-02-19|archivedate=2024-05-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240524092608/https://ombudsman.tj/9-vse-kategorii/178-nusratullo-makhsum.html}}&lt;/ref&gt;

== Ҷоизаҳо ==
Ӯ бо як қатор мукофотҳои Ҷумҳурии Бухоро, Ҷумҳурии Ӯзбекистон, ордени &quot;Байрақи Сурх&quot;, мукофонида шудааст.

== Оила ==
Фарзандони Нусратулло Махсум: Хайринисо, Файзиниссо, Мунавваршо, Анваршо, Хосиятмоҳ, [[Акбар Махсумов|Акбаршо]],  [[Музаффар Махсумов|Музаффаршо]]

== Қаҳрамони Тоҷикистон ==
[[27 июн]]и соли [[2006]] бо фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон таҳти рақами № 1773 ба Нусратулло Махсум унвони олии [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]] [[Қаҳрамони Тоҷикистон]] {{Қаҳрамони Тоҷикистон}}  дода шуд.&lt;ref&gt;http://www.president.tj/farmon/june06_1774htm.htm {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20241208115059/https://www.president.tj/farmon/june06_1774htm.htm |date=2024-12-08 }} Фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон №1773 (дастраси 9 июли 2011)&lt;/ref&gt;.
== Адабиёт дар бораи Нусратулло Махсум ==
* Эмомалӣ Раҳмон. Нусратулло Махсум. Ҷонфидои миллат //Чеҳраҳои мондагор. -Душанбе: «ЭР-Граф». 2023. - 424 с. /саҳ. 375-380.
* Нусратулло Махсум. Речи, доклады, статьи и материалы его жизнедеятельности / Р.М. Масов. – Душанбе: Дониш.-2000
* Абдуназар Ҳақназаров. Нусратулло Махсум Государственно-политический деятель. – Душанбе: Дониш.-2011.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kmt.tj/ru/russkij-abdunazar-haknazarov-nusratullo-mahsum-gosudarstvenno-politicheskij-deyatel/|title=Абдуназар Ҳақназаров. Нусратулло Махсум Государственно-политический деятель|author=|website=www.kmt.tj/|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2025-02-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250427075417/https://kmt.tj/ru/russkij-abdunazar-haknazarov-nusratullo-mahsum-gosudarstvenno-politicheskij-deyatel/|archivedate=2025-04-27}}&lt;/ref&gt;

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
* [https://www.youtube.com/watch?v=X63l3jpnEWg youtube.com Чехрахои мондагор НУСРАТУЛЛО МАХСУМ نصرت الله مخسوم] 
* [https://www.youtube.com/watch?v=hAl649FT8Fw youtube.com Нусратулло Махсум Чеҳраҳои мондагор қ. 1] 
* [https://www.youtube.com/watch?v=AHO7oiddEd0 youtube.com Нусратулло Махсум Чеҳраҳои мондагор қ. 2] 
* [https://www.youtube.com/watch?v=8Ayh05KoPSI youtube.com Нусратулло Махсум Чеҳраҳои мондагор қ. 3] 
* [https://www.youtube.com/watch?v=-IdAoi0YD0c youtube.com Нусратулло Махсум Чеҳраҳои мондагор қ. 4] 
* [http://www.ozodi.tj/content/article/1851672.html Таҷлил аз таъсисёбии Тоҷикистон ба гӯшаи фаромӯшӣ  (Озодӣ) 14.10.2009]
* [http://www.ozodi.tj/content/article/2029381.html Ҳақиқати репрессияи сталинӣ дар Тоҷикистон ошкор мешавад? (Озодӣ) 30.04.2010]

{{Қаҳрамонони Тоҷикистон}}
[[Гурӯҳ:Арбобони давлатии Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Қаҳрамонони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Паррондашудаҳо дар Иттиҳоди Шӯравӣ]]
[[Гурӯҳ:Қатлшудаҳо дар соли 1937]]
[[Гурӯҳ:Аъзои КМ ҲКӮ]]
[[Гурӯҳ:Сафедшудаҳо дар Иттиҳоди Шӯравӣ]]
[[Гурӯҳ:Саркӯбшудаҳо дар Иттиҳоди Шӯравӣ]]</text>
      <sha1>2s4q6v8wuzheqrujxgj4kvj13926hrq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мастон Шералӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10150</id>
    <revision>
      <id>1492544</id>
      <parentid>1343895</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T18:08:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492544</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5484" sha1="2lu7n3i7mfyazg5gpu67sxur6evjxn1" xml:space="preserve">{{Адиб
|ном                  = Мастон Шералӣ
|номи аслӣ            = 
|тасвир               = Мастон Шералӣ.jpg
|бар                  = 
|тавсифи тасвир       = 
|ном ҳангоми таваллуд = 
|номи пурра           = 
|тахаллусҳо           = 
|таърихи таваллуд       = 20.4.1935
|зодгоҳ               = {{зодгоҳ|ноҳияи Панҷакент}}
|таърихи даргузашт           = 1987
|маҳалли даргузашт         = 
|шаҳрвандӣ            = 
|навъи фаъолият       = {{шоир|тоҷик|Тоҷикистон|асри XX|}}, [[нависанда]], [[мутарҷим]]
|солҳои фаъолият      = 
|самт                 = 
|жанр                 = 
|забони осор          = [[тоҷикӣ]], [[русӣ]]
|дебют                = 
|ҷоизаҳо              = 
|ҷоизаҳо            = 
|сайт                 = 
|викитека             = 
|викигуфтовард        = 
|викианбор            = 
|имзо                 = 
}}

'''Мастон Шералӣ''' ([[20 апрел]]и [[1935]] дар деҳаи [[Зери Ҳисор]]и [[ноҳияи Панҷакент]] — [[1987]]) — [[шоир]], дромнавис ва мутарҷими тоҷик, узви [[Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон]] ([[1964]]).

== Зиндагинома ==
Мастон Шералӣ 20 апрели соли 1935 дар деҳаи Зери Ҳисори ноҳияи Панҷакент дар оилаи колхозчӣ ба дунё омадааст. Соли 1950 факултаи таъриху филологияи [[Университети давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленин]]ро хатм кардааст.

Солиёне корманди адабии рӯзномаи «Маориф ва маданият», моҳномаи «Садои Шарқ» ва мудири шуъбаи Нашриёти «Ирфон» буд.

Аз соли 1964 узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон буд.

== Эҷодиёт ==
Асарҳояш аз ибтидои солҳои 50-уми қарни 20 чоп шуда, диққати ҳамагонро ҷалб намудаанд. Муаллифи китоби ашъори «Мавҷи Зарафшон» (1964), &quot;Илҳом&quot; (1969), «Реша дар об» (1970), «Ситора» (1972), «Ташнагӣ» (1975), «Суруди роҳ» (1983), «Ихлос» (1986) ва ғайра мебошад, ки ба туфайли забони суфтаву пухта, образҳои хотирнишин, банду басти қавӣ ва шеърияти баландашон мақоми ӯро дар адабиёти шӯравии тоҷик шоиста гардондаанд.

Иддае аз ашъорашро суруду таронавор мехонанду месароянду лаззату ҳаловати эстетикӣ мебардоранд.

Китоби шеърҳои ба русӣ тарҷумашудаи ӯ «Жажда» соли 1981 дар Маскав ба чоп расидааст. Драмаҳои «Золу Рудоба», «Зебуннисо», «Тоҳиру Зуҳро» ба қалами ӯ тааллуқ доранд, ки дар чанде аз театрҳои ҷумҳурӣ саҳнагузорӣ шудаанд.

Китоби шеърҳои В. Сосюра, Р. Ҳамзатов, А. Кешоков, Д. Кугултинов, Ш. Петефи, «Домод»-и А. С. Пушкин, достонҳои Ю. М. Лермонтов, шеъру таронаҳои алоҳидаи Т. Лорка ва П. Нерударо ба тоҷикӣ гардондааст. Намунаҳое аз шеърҳояш ба чанд забони халқҳои дигар тарҷума ва чоп шудаанд.

== Даргузашт ==
Мастон Шералӣ соли 1987 аз олам даргузашт.

== Гиромидошт ==
Ба поси хотири шоир мактабе ба номи Мастон Шералӣ ва нимпайкара дар зодгоҳаш – деҳаи Зери Ҳисори ҷамоати деҳоти ба номи Рӯдакии ноҳияи Панҷакент гузошта шудааст&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://akhbor.com/-p5423-96.htm|title=ҲОЛИ ТАБОҲИ ПАЙКАРАИ ШОИРИ ШИНОХТА МАСТОН ШЕРАЛӢ (6 АКС)|website=akhbor.com|accessdate=2018-12-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260105195803/http://akhbor.com/-p5423-96.htm|archivedate=2026-01-05}}&lt;/ref&gt;.

== Осор ==
* Мастон Шералӣ. Мероси дил. Шеърҳо. — Душанбе: «Адиб», 2005. 192 саҳ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://pa03.twirpx.net/2498/2498874_814CD4FE/sherali_maston_merosi_dil.pdf|title=Шералӣ Мастон. Мероси дил|author=|website=twirpx.net|date=|publisher=|accessdate=2018-12-14}}{{Пайванди мурда|date=March 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
* {{Cite web|url=http://navisandagan.tj/tj/index.php/2017-08-18-10-05-26/shoiron/282-maston-sheral|title=Мастон Шералӣ. Шарҳи ҳол|author=|website=navisandagan.tj|date=|publisher=}}


{{Poet-stub}}</text>
      <sha1>2lu7n3i7mfyazg5gpu67sxur6evjxn1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ҷанги шаҳрвандии Тоҷикистон</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10791</id>
    <revision>
      <id>1492834</id>
      <parentid>1487826</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T01:44:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492834</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="69024" sha1="adksci75f6dbttd7y573aazr01qjj2j" xml:space="preserve">{{Даргирии низомӣ
|даргирӣ     = Ҷанги шаҳрвандии Тоҷикистон
|қисм        = 
|тасвир  = [[Акс:BelAZ dump trucks burned during the Civil War in Tajikistan 2.jpg|300px]]
|сарлавҳа    = Мошинҳои боркаши [[БелАЗ]] дар [[ноҳияи Тавилдара]], ки дар рафти Ҷанги шаҳрвандии Тоҷикистон сӯзонида шудаанд (акси соли 1997).
|дата         = 5 майи 1992 — [[27 июн]]и [[1997]]
|место        = [[Тоҷикистон]]
|причина      = Шароити душвори иқтисодӣ дар мамлакат, маҳалгароию қабилабозии тоҷикон, мухолифати динӣ ва ғ.
|изменения    = 
|итог         = Сулҳ, созмон ëфтани [[Комиссияи оштии миллӣ]]
|противник1   = {{парчамбандӣ|Тоҷикистон}}
** [[Акс:Flag_of_Tajik_SSR.svg|border|22px]] [[Коммунистическая партия Таджикистана|КПТ]]
{{парчамбандӣ|Русия}}&lt;br&gt;
{{парчамбандӣ|Ӯзбекистон}}&lt;ref name=post&gt;''[http://books.google.com/books?vid=ISBN0813337526&amp;id=vT8tCdDpoxkC&amp;pg=PA76&amp;lpg=PA76&amp;ots=KVg3j-HtTo&amp;dq=Tajik+Civil+War&amp;sig=4QYE2oPpM25nfD5MBraDREc0ECA#PPA77,M1 Political Construction Sites: Nation-building in Russia and the Post-Soviet States]{{Пайванди мурда|date=January 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}'', page 77&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;{{парчамбандӣ|Қирғизистон}}&lt;br&gt;{{парчамбандӣ|Қазоқистон}}&lt;ref name=&quot;ПСР&quot;&gt;[https://otyrar.kz/2016/04/v-kazaxstane-vspominayut-podvig-sedmoj-roty/ В Казахстане вспоминают подвиг седьмой роты]&lt;/ref&gt;
|противник2 = {{Collapsible list|title={{Парчами Тоҷикистон}} [[ИНОТ]]|title_style=font-size: 110%%; font-weight: normal; background: none;text-align: left;|
* [[Акс:Flag of the Islamic Renaissance Party of Tajikistan.svg|border|22px]] [[Ҳизби наҳзати исломии Тоҷикистон]]
* [[Ҳизби демократи Тоҷикистон]]
* [[Акс:Flag GBAO.svg|22px|Флаг Автономной Республики Бадахшан]] [[Автономная Республика Бадахшан]]
* [[Ҷунбиши «Растохез»]]
* [[Ҷамъияти «Лаъли Бадахшон»]]&lt;ref&gt;[http://www.eawarn.ru/pub/Pubs/MultiEthnicEnglish/LGI_Olimov.htm]&lt;/ref&gt;
* [[Движение за мир в Таджикистане]]
}}
{{парчамбандӣ|Ҷиҳод}} [[Ҷунбиши исломии Узбакистон]]&lt;ref&gt;Не признало перемирие, и продолжило боевые действия против правительственных сил&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;
{{flagicon|Афғонистон|1992}} [[Давлати исломии Афғонистон]]
* [[Акс:Flag of Jamiat-e Islami.svg|border|22px]] [[Исламское общество Афганистана|ИОА]]
* [[Акс:Hezbi Islami.svg|border|22px]] [[Ҳизби исломии Афғонистон|ИПА]]
{{flagicon|Афғонистон|Толибон}} [[Толибон]] (ограниченное участие)&lt;ref&gt;[[Иморати исломии Афғонистон]], который возглавляли талибы, официально объявил о своём нейтралитете в конфликте, однако некоторые подразделения движения Талибан сражались на стороне оппозиции&lt;/ref&gt;
&lt;br&gt;''при поддержке:''&lt;br&gt;{{парчамбандӣ|Ал-Қоида}}&lt;ref&gt;''Inside Al Qaeda: global network of terror'', by Rohan Gunaratna, pg. 169&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;{{парчамбандӣ|Иран}}&lt;br&gt;{{парчамбандӣ|Пакистан}} 
|командир1 = {{flagicon|Тоҷикистон|1991}} [[Раҳмон Набиев]] †&lt;br&gt;{{flagicon|Тоҷикистон|1991}} [[Сафаралӣ Кенҷаев]]&lt;br&gt;{{flagicon|Тоҷикистон|1991}} [[Сангак Сафаров]] †&lt;br&gt;{{Парчами Тоҷикистон}} [[Маҳмуд Худойбердиев]]&lt;br&gt;[[Акс:Presidential Standard of Tajikistan.svg|border|22px|Штандарт президента Республики Таджикистан]] [[Эмомалӣ Раҳмон]] &lt;br&gt;[[Акс:Standard of the President of the Russian Federation.svg|border|22px|Штандарт президента Российской Федерации]] [[Борис Елтсин]]&lt;br&gt;{{Парчами Ӯзбекистон}} [[Ислом Каримов]]&lt;br&gt;{{Парчами Қирғизистон}} [[Аскар Акаев]]&lt;br&gt;[[Акс:Standard of the President of Kazakhstan (1991-2013).svg|border|22px|Штандарт президента Республики Казахстан]] [[Нурсултон Назарбоев]]
|командир2 = 
{{Парчами Тоҷикистон}} [[Сайид Абдуллоҳи Нурӣ]] (Глава Объединённой таджикской оппозиции)&lt;br&gt;
{{Парчами Тоҷикистон}} [[Ҳоҷӣ Акбар Тӯраҷонзода]] (Глава Духовного управления мусульман Таджикистана)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[Акс:Flag of the Islamic Renaissance Party of Tajikistan.svg|border|22px]] [[Химматзода, Мохаммадшариф|Мохаммадшариф Химматзода]] (Председатель Партии исламского возрождения Таджикистана)&lt;br&gt;
[[Акс:Flag GBAO.svg|22px|Флаг Автономной Республики Бадахшан]] [[Гарибшо Шабозов]]&lt;br&gt;
{{парчамбандӣ|Ҷиҳод}} [[Ҷумъа Намангонӣ]] (Глава Исламского движения Узбекистана)&lt;br&gt;
{{Парчами Тоҷикистон}}  [[Шодмон Юсуф]] (Глава Демократической партии Таджикистана)&lt;br&gt;
{{парчамбандӣ|Ҷиҳод}} [[Мирзо Зиеев]]&lt;br&gt;{{парчамбандӣ|Ҷиҳод}} [[Мирзохуджа Ахмадов]]&lt;br&gt;{{парчамбандӣ|Ҷиҳод}} [[Мулло Сайриддин]]&lt;br&gt;{{парчамбандӣ|Ҷиҳод}} [[Аловуддин Давлатов]]&lt;br&gt;{{парчамбандӣ|Ҷиҳод}} [[Шох Искандаров]]
|силы1 = {{Парчами Тоҷикистон}}  '''Таджикистан''':&lt;br&gt; 2&amp;nbsp;000-3&amp;nbsp;000 (1992)&lt;ref name= Code /&gt;&lt;br&gt;18.000 (1995)&lt;ref&gt;[http://www.indexmundi.com/facts/tajikistan/armed-forces-personnel Tajikistan - armed forces personnel]&lt;/ref&gt;&lt;br&gt; 5&amp;nbsp;000-7&amp;nbsp;000 (1998)&lt;ref name= Code /&gt;&lt;br&gt; 8&amp;nbsp;000 (2002)&lt;ref name= IRP &gt;[http://www.nationsencyclopedia.com/Asia-and-Oceania/Tajikistan-ARMED-FORCES.html Armed forces - Tajikistan] Состоит из 6000 военнослужащих, 800 сотрудников сил ВВС, более 1200 сотрудников пограничной охраны, повстанцы из ОТО составляли около 5000 бойцов.&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;{{Парчами Русия}}  '''Русия''':&lt;br&gt; 3.500 (1993)&lt;ref&gt;[http://www.hrw.org/legacy/reports/1993/russia/ Analysis of the Transnistrian Conflict] &quot;Human Rights and Russian Military Involvement in the &quot;Near Abroad&quot;&quot; Human Rights Watch December. 1993&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;24&amp;nbsp;000 (1996)&lt;ref&gt;[http://www.country-data.com/cgi-bin/query/r-13604.html Tajikistan - National Security]&lt;/ref&gt;&lt;br&gt; 25&amp;nbsp;000 (1999)&lt;ref name=OVERVIEW&gt;[http://www.globalsecurity.org/military/world/war/tajikistan.htm Global security - Tajikistan Civil War]&lt;/ref&gt;&lt;br&gt; 115&amp;nbsp;000 (2000)&lt;ref name= RUS &gt;[http://www.crisisgroup.org/~/media/Files/asia/central-asia/B%20Recent%20Violence%20in%20Central%20Asia%20Causes%20and%20Consequences.ashx Crisisgroup.org - Central Asia Briefing] pp. 2; 3; 5. Включает в себя 15 000 советников и 100 тысяч военнослужащих.&lt;/ref&gt;&lt;br&gt; 12&amp;nbsp;000 (2002)&lt;ref name= IRP  /&gt;&lt;br&gt;{{Парчами Ӯзбекистон}}  '''Ӯзбекистон''':&lt;br&gt; 69&amp;nbsp;000-76&amp;nbsp;000 (2002){{Нет АИ|22|10|2016}}&lt;br&gt;{{Парчами Қирғизистон}}  '''Қирғизистон''':&lt;br&gt; 278 (1993-2002)&lt;ref name=&quot;БДТА&quot;&gt;[http://otvaga2004.ru/voyny/wars-ussr/wars-tadj/tadzhiksko-afgan-granic-1990/ Боевые действия на таджико-афганской границе в начале 1990-х]&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;{{Парчами Қазоқистон}} '''Қазоқистон''':&lt;br&gt; 500&lt;ref name=&quot;ПСР&quot;/&gt; (1993-2001)
|силы2 = {{Парчами Тоҷикистон}} '''ОТО''':&lt;br&gt; 16&amp;nbsp;000 (1992)&lt;ref name= Code /&gt;&lt;br&gt; 5&amp;nbsp;000 (2000)&lt;ref name= RUS /&gt;&lt;br&gt; 5&amp;nbsp;000 (2002)&lt;ref name= IRP /&gt;&lt;br&gt; {{парчамбандӣ|Ҷиҳод}} '''ИДУ''':&lt;br&gt; 500-1&amp;nbsp;000 (2001)&lt;ref name= Code &gt;[https://web.archive.org/web/20120121112118/http://privatewww.essex.ac.uk/~ksg/data/eacd_notes.pdf Uppsala conflict data expansion. Non-state actor information. Codebook] pp. 338; 339; 363.&lt;/ref&gt;&lt;br&gt; 2&amp;nbsp;000 (2002){{Нет АИ|22|10|2016}}&lt;br&gt; [[Акс:Flag of Jamiat-e Islami.svg|22px]] '''ИОА''':&lt;br&gt; 20&amp;nbsp;000 (1994)&lt;ref&gt;[http://www.kashmir-information.com/afghanistan/appendix1.html Kashmir Information Network (KIN) A Paradise Turned into Hell] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20110926002516/http://www.kashmir-information.com/Afghanistan/Appendix1.html |date=2011-09-26 }} {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20110926002516/http://www.kashmir-information.com/Afghanistan/Appendix1.html |date=2011-09-26 }}; [http://www.kashmir-information.com/Afghanistan/Appendix1.html Afghanistan Factor in Central and South Asian Politics] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20110926002516/http://www.kashmir-information.com/Afghanistan/Appendix1.html |date=2011-09-26 }}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;  {{flagicon|Тоҷикистон}} '''ДзМТ''':&lt;br&gt; 1&amp;nbsp;000 (1998)&lt;ref name= Code /&gt;&lt;br&gt;{{flagicon|Афғонистон|Толибон}} '''Толибон''':&lt;br&gt; 10&amp;nbsp;000 (2000)&lt;ref name= RUS /&gt;&lt;br&gt; 5&amp;nbsp;000 (2001)&lt;ref&gt;[http://reliefweb.int/node/86350 Central Asia Region's countries need support for refugees | ReliefWeb] 18 September 2001.&lt;/ref&gt;
|потери1 =
|потери2 =
|общие потери = ниг. [[#Последствия войны|ниже]]
}}
[[Акс:RIAN archive 699865 Dushanbe riots, February 1990.jpg|thumb|400px|Душанбе. Моҳи феврали соли 1990]]
'''Ҷанги шаҳрвандии Тоҷикистон''' — як даргирии мусаллаҳонаи даруниқавмӣ дар [[Тоҷикистон]] байни ҷонибдорони ҳукумати марказӣ ва гурӯҳҳои мухталиф ба намояндагӣ аз [[Иттиҳоди нерӯҳои мухолифини тоҷик]] аст, ки ба думболи эъломи истиқлоли кишвари Тоҷикистон дар натиҷаи пошхӯрии [[Иттиҳоди Шӯравӣ|ИҶШС]] (1992—1997) ба вуқӯъ пайваст. Шадидтарин бархӯрдҳо аз охири моҳи августи соли 1992 то июли соли 1993, вақте ки кишвар воқеан ба ду бахш тақсим шуд, рух дод. Аз тобистони 1993 шиддати даргириҳо коҳиш ёфт, агарчи баъзе даргириҳо то замони оштии тарафҳои даргир дар 27 июни соли 1997 идома ёфт.

== Пешина ==
Дар остонаи фурӯпоши Иттиҳоди Шӯравӣ байни солҳои 1988 то 1991 ҷунбиши миллии озодихоҳии тоҷикон басуръат дар ҳоли шаклгирӣ буд. Вежагии ин ҷунбиш дар ин буд, ки истиқлолхоҳону равшанфикрони миллигаро ва мазҳабиёни исломӣ ҳамагӣ дар як сангар дар баробари [[ҶШС Тоҷикистон]] қарор гирифтанд&lt;ref&gt;{{Cite news|accessdate=2023-02-07|language=fa|work=BBC News فارسی|title=پیمان صلح تاجیکان: مشروعیت ازدست‌رفته|url=https://www.bbc.com/persian/world-40472056}}&lt;/ref&gt;.

== Сабабҳои оғози ҷанг ==
Ҷанги ба вуқӯъ омада сабабҳои объективӣ ва субъективии худро дошт. Аввалан, дар рафти бозсозӣ чӣ дар миқёси [[Иттиҳоди Шӯравӣ]] ва чӣ дар [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]] мушкилиҳои иқтисодӣ ба амал омаданд. Аз кор мондани баъзе [[корхона]]ҳо, ба фурӯш нарафтани маҳсулот, сари вақт нагирифтани моҳона, зиёд шудани миқдори бекорон торафт норозигиро бештар мекард. Сониян дар ибтидои солҳои 90-ум норозигии иҷтимоӣ шиддат гирифта, мардуми баъзе ноҳияҳо аз хӯрок, либос, пойафзол мӯҳтоҷӣ мекашиданд.

Раванди демократикунонии ҳаёти чамъиятӣ, ки дар охири солҳои 80-уми асри XX дар Иттиҳоди Шӯравӣ сар шуд, дар Ҷумҳурии Тоҷикистон низ ба пайдошавии ҳизбу ҳаракатҳои исломию демократии Тоҷикистон — [[Ҳизби наҳзати исломии Тоҷикистон]], [[Ҳизби демократии Тоҷикистон]], Ҷамъияти мардумии «Растохез», Ҷамъияти «Лаъли Бадахшон» ва дигар ҷамъиятҳои маҳаллӣ овард. Зиддияти ҳизбу ҳаракатҳои исломию демократӣ муқобили [[Ҳизби Коммунистии Тоҷикистон]] дар воқеаҳои [[11]]-[[14 феврал]]и соли 1990 дар Душанбе, бо задухурди намоишчиён бо ҳукумат анҷомид. Ин муқовимати [[Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон]] (иборат аз аъзоёни Ҳизби Коммунистии Тоҷикистон) бо ҳизбу ҳаракатҳои исломию демократии дар солҳои 1991 ва 1992 давом ёфта, оқибат ба ҷанги шаҳрвандӣ мубаддал гашт.

Саршавии Ҷанги шаҳрвандӣ дар Тоҷикистон якчанд сабабҳо дошт:

* нобаробар ҷойгир шудани корхонаҳои саноатӣ (бештар дар ноҳияҳои шимолӣ ва марказии Тоҷикистон), ки боиси паст шудани сатҳи зиндагии аҳолии ноҳияҳои ҷанубиву кӯҳистонӣ ва норозигии қавму гурӯҳҳои (элитаи)&quot;ҷанубӣ&quot; гардида буд;
* дар сари роҳбарияти баландмакоми Тоҷикистон бартарӣ доштани намояндагони «шимол» — вилояти Ленинобод, ки боиси норозигии мансабхоҳони элитаи «ҷанубӣ» буд;
* афзалияти тафаккури қавмию маҳалгароӣ нисбат ба миллӣ байни аҳолӣ (бо сабаби маҳдуд будани робитаҳои иҷтимоию иқтисодӣ ва фарҳангии байни минтақаҳои ҷумҳурӣ);
* реша давондани мазҳабҳои гуногуни исломӣ ва баланд гардидани нуфузи пешвоёни дини ислом дар байни аҳолии деҳот, ва шиддат ёфтани зиддияти дохилимазхаби ва маҳалгароӣ байни пешвоёни дин;
* зиёд будани аҳолии деҳотӣ (ки асосан камбизоат буданду шумораи бекорон дар ноҳияҳои ҷанубиву куҳистонӣ мунтазам меафзуд) нисбат ба шаҳрӣ ва диг.

Бо мақсади хотима додани ин фоҷиаҳо, ҳукумати эътилофӣ (коалитсионӣ) [[14 май]]и [[соли 1992]] ташкил ёфт. Вале ин [[ҳукумат]] аз уҳдаи хомӯш кардани [[муноқишаи дохилӣ|муноқишаи дохилии]] ҷонибҳои ба ҳам муқобил баромада натавонист ва моҳи июли соли 1992 амалиёти ҷангӣ дар [[вилояти Қурғонтеппа]] сар шуд. Ҳамин тавр, оташи [[низои дохилӣ]], ё худ ҷанги шаҳрвандӣ сар шуд. Ҳазорон шаҳрвандони ҷумҳурӣ ҷои иқомати худро тарк карда ба давлатҳои [[Афғонистон]], [[Ӯзбекистон|Узбакистон]], [[Туркманистон]], [[Русия]] ва дигар кишварҳои хориҷ фирор карданд. Ҷанг ба [[ҷомеъа]] ҳам аз ҷиҳати маънавӣ ва ҳам аз ҷиҳати моддӣ зарар расонда, одамони зиёде ба ҳалокат расиданд.

=== Муқовимати сиёсӣ ===
Муқовимати сиёсӣ байни [[Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон]] (иборат аз намояндагони [[Ҳизби Коммунистии Тоҷикистон]]) ва ҳизбу ҳаракатҳои исломию демократии Тоҷикистон (ҳизби наҳзати исломӣ, ҳизби демократӣ, «[[Растохез (ҷунбиш)|Растохез]]», «Лаъли Бадахшон» ва диг.) дар замони сиёсати «бозсозии» Горбачёвӣ сар шуда ба тезудундшавии авзоъи дохилии иҷтимоию иктисоди, зиддиятҳои қавмию маҳаллӣ, мазҳабию идеолужӣ оварда буд. Оқибат мамлакат ба ду қувваи ба ҳам зид ҷудо шуда мубориза барои ҳокимят ба ҷанги шаҳрвандӣ табдил ёфт.

Эълони Истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар рӯзҳои ноороми мамлакат мегузашт. Қадриддин Аслонов, ки баъди ба истеъфо рафтани Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Қаҳҳор Маҳкамов]], вазифаи раиси Шӯрои Олии ҶТ ва иҷрокунандаи вазифаи Президенти ҷумҳуриро ба уҳда гирифта, мавқеи зиддикоммунистиро ишғол намуд. Гирдиҳамомадагон — ҷонибдорони ҳизбу ҳаракатҳои исломию демократии ([[Ҳизби наҳзати исломии Тоҷикистон]],[[Ҳизби демократии Тоҷикистон]], «Растохез», «Лаъли Бадахшон» ва диг) аз ӯ талаб мекарданд, ки фаъолияти [[Ҳизби Коммунистии Тоҷикистон]]ро манъ намояд. Бо қарори Раиси шаҳри Душанбе Мақсуд Икромов ҳайкали В. И. Ленин, ки дар маркази шаҳр воқеъ буд, шаби [[21 сентябр]]и соли 1[[1991|991]] афтонда шуд. Ин амали мухолифин вазъиятро боз ҳам мураккабтар намуд. Акнун тарафдорони ҳизби коммунистӣ ва тартиботи Шӯравӣ ба майдон баромада талаб карданд, ки Қадриддин Аслоновро аз вазифааш озод намуда, фаъолияти ҳизби наҳзати исломиро манъ намоянд.

[[23 сентябр]]и соли [[1991]] Иҷлосияи ғайринавбатии Шӯрои Олии ҶТ Қадриддин Аслоновро аз вазифаи раиси Шӯрои Олӣ ҶТ озод намуд ва ба ин вазифа [[Раҳмон Набиев]]ро (собиқ котиби якуми [[Ҳизби Коммунистии Тоҷикистон]]ро) интихоб намуд. Раҳмон Набиев дар як вақт иҷрокунандаи вазифаи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон ба ҳисоб мерафт. Ҷонибдорони ҳизбу ҳаракатҳои исломию демократи, боз зидди Хукумат гирдихамоии шабонарӯзиро сар карданд. Муковимати руйдода бо миёнаравии вакилони Шурои Олии [[ИҶШС]] А. Собчак ва Велихов ҳалли хешро ёфт. Рӯзи интихоботи умумихалқии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муайян шуд, Раҳмон Набиев дар давраи интихобот аз вазифаи раиси Шӯрои Олии ҶТ муваққатан озод карда шуд.

[[24 ноябр]]и соли [[1991]] интихоботи умумихалқии Президенти ҶТ гузаронида шуд. Аз 9 нафар номзад Раҳмон Набиев (58,8 %) Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон интихоб шуд. Давлат Худоназаров номзади ҳизбу ҳаракатҳои исломию демократи (зиёда аз 30 %) овозҳоро гирифт. Мухолифин интихоботро ғайришафоф ва беадолат эълон намуданд. 12 декабри соли 1991 [[Сафаралӣ Кенҷаев]] (вакили ШО ҶТ, прокурор) раиси Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон интихоб гардид.

=== Оғози мухолифат ===
 
Дар Тоҷикистон дар моҳи октябри соли [[1991]] нишонаҳои мухолифат тезу тунд шуданд. Октябри соли 1991 ва марти соли 1992 ду воқеае ба амал омад, ки онҳо мухолифатҳои ниҳониро ба умум ошкор намуданд. Воқеаи аввал, ин [[5 октябр]]и соли 1[[1991|991]] дар иҷлосияи Шӯрои Олии ҶТ боло гирифтани баҳси байни имомхатаби шаҳри Кӯлоб Мулло Ҳайдар Шарифзода ва қозии ҷумҳурӣ Ҳоҷи Акбар Тураҷонзода ба ҳисоб меравад. Ҳайдар Шарифзода Акбар Тураҷонзодаро барои норасоиҳои молиявӣ, худсариҳои ҳизби наҳзати ислом танқид намуд. Чунин ҳолат аксари руҳониёни ноҳияҳои Марказӣ ва Ҷанубии ҷумҳуриро ба ду гурӯҳи ба ҳам муқобил ҷудо намуд.

Воқеъаи дуюм, ин бегоҳии [[25 март]]и соли 1992 суханронии раиси Шӯрои Олии ҶТ Сафаралӣ Кенҷаев ба воситаи оинаи нилгун буд, ки вазири корҳои дохилии ҷумҳурӣ М. Навҷувоновро ба зери танқид гирифта, масъалаи аз вазифа сабукдӯш намудани ӯро гузошт. Рӯзи дигар, [[26 март]] соли 1[[1992|992]] бо ташаббуси ҷамъияти «Лаъли Бадахшон» наздикони вазир, барои дифои М. Навҷувонов дар назди қасри Президент гирдиҳамоии эътирозӣ намуданд. Бо онҳо тарафдорони ҳизби наҳзати ислом ҳамроҳ гардида роҳбарии майдонро (майдони «Шаҳидон») ба дасти худ дароварданд. Ҳозирини майдони «Шаҳидон», аксарият аз минтақаҳои Ғарму [[Бадахшон]] ва [[вилояти Қурғонтеппа]] нисбати Ҳукумат ва Шурои Олии ҶТ суханҳои танқидӣ гуфта, истеъфоашро талаб мекарданд. Гирдиҳамои рӯз ба рӯз характери зиддиҳукуматӣ ва зиддикоминистиро мегирифт. Президент Раҳмон Набиев бепарвои зоҳир намуда, оқибатҳои чунин вазъиятро дарк карда натавонист.
 
[[21 апрел]]и соли 1992 мухолифин 20 нафар ҷонибдорони Ҳукуматро гаравгон гирифтанд, аз ҷумла 16 вакилони Шурои Олӣ ва 2 муовини сарвазири мамлакат. Рӯзи дигар Сафаралӣ Кенҷаев аз вазифаи Раиси Шурои Олии ҶТ ба истеъфо баромад ва Акбаршо Искандаров раиси Шӯрои Олии ҶТ гардид.

26 апрели соли 1992 дар майдони дигари Душанбе, ки он вақт майдони «Озодӣ» ном гирифта буд, ба тарафдории ҳукумати расмӣ гирдиҳамоии нав ба амал омад, аксарияти иштирокчиёни он аз минтақаҳои Ленинободу(ҳоло [[вилояти Суғд]]) [[Кулоб|Кӯлоб]] ва [[Қурғонтеппа]]ву водии Ҳисор буданд.
Мардум, нисбат ба ҳамдигар истифода бурдани суханҳои таҳкиромез «вовчик» (нисбати гирдиҳамомадагони майдони «Шаҳидон») ва «юрчик» (нисбати гирдиҳамомадагони майдони «Озодӣ»), вазъиятро муташанниҷ гардонида буд.

Иштирокчиёни ҳар ду майдон рӯз ба рӯз зиёд мегардиданд ва бо роҳҳои гуногун мусаллаҳ мешуданд.
1 майи соли 1992 Президент Раҳмон Набиев бо фармони хеш Горди миллиро таъсис намуда ба ҷонибдоронаш 1800 автомат таксим намуд.

5 майи соли 1992 дар роҳи Душанбе-Ёвон, назди ҷамоаи Оли совет аввалин задухурди хунини байни тарафҳои муқовимат руй дод. Ин амал ба муташаниҷ гардидани вазъият дар Душанбе ва огози ҷанги шаҳрвандӣ сабаб гардид.

Фоҷиаи хунини 5 майи соли 1992, ки дар ҷамоаи Оли Совет руй дода буд, ба амалиёти зидди ҳукуматии мухолифин дастак шуд. Ҳамон бегоҳ, мухолифин ТВ ҷумҳуриро забт намуда ба воситаи он ташвиқоти зидди ҳукуматиашонро сар карданд. 6 май дастаҳои мухолифин бинои аэропорт ва вокзалро зери назорат гирифтанд. Милитсия, ОМОН қисман бетараф ва қисми дигар ҷонибдори мухолифин гардид. Мушовири Президент оид ба масъалаҳои ҳарби, генерал-майор Баҳром Раҳмонов, ки ба зимаи ӯ муҳофизати бинои Ҳукумати ҶТ вогузошта шуда буд, бо техникаву аслиҳа ба ҷониби мухолифин гузашт.

Президент Раҳмон Набиев дар бинои Кумитаи амнияти миллӣ паноҳ бурд. [[10 май]] ҷонибдорони мухолифин бо мақсади «сарнагун намудани хукумати Президент Раҳмон Набиев» ба ҷониби Кумитаи амнияти миллӣ рохпаймои намуданд. Дар инҷо задухурд ба амал омад, ки дар натича 14 нафар аз намоишчиён халок гардиданд. Ба задухурд ҳарбиёни гарнизони дивизияи 201 Русия, ки бо танку БТР-хо ба чойи муқовимат омаданд, хотима доданд. Баъди ин фоҷеаи хунин намоишгарони майдони «Шаҳидон» (ҷонибдорони мухолифин) Душанберо тарк намуданд.

[[14 май]]и соли 1992 ҳукумати эътилофӣ (коалитсионӣ) ба ном «Ҳукумати муросои миллӣ» ташкил карда шуд. Ба он А. Искандаров, Д. Усмон, Х. Холиқназаров, З. Вазиров, М. Мираҳимов ва дигарон шомил буданд. Вале «Ҳукумати муросои миллӣ» барои пешгирии ҷанг коре карда натавонист. Баръакс, худи ҳамон рӯз дар Душанбе, дар назди бинои Кумитаи амнияти миллӣ, дар байни тарафҳои муқовимат, бархӯрди хунин ба амал омад. Дар натиҷа 8 нафар кушта ва 41 нафар захмӣ гардиданд. Бо ҳамин алангаи оташи ҷанги шаҳрвандӣ Душанберо фаро гирифт.

=== Даргириҳо ва рафти ҷанги шаҳрвандӣ ===
Дар аввали моҳи июни соли 1992 муковимати мусаллаҳонаи ҷонибдорони президент Р.Набиев ва мухолифин аз Душанбе ба [[вилояти Қурғонтеппа]] гузашт. Зеро 18 июни соли 1992 гурӯҳи калони силохдороне, ки бо 2000 силох Душанберо тарк карда буданд савори чанд Мошини зиреҳпуш ва КИморотЗхо вориди Қурғонтеппа шуданд. Онҳо мехостанд, ки дар Қурғонтеппа Абдулло Саидовро боздошт карда, сипас ба Кофарнихон омада Турачонзода Акбарро дастгир намоянд. ҳангоми сафар ба хоҷагии Туркманистон ба мукоимати шадиди тарафдорони Абдулло Саидов рубару шуданд. Гурухи силохдорон, ки ба самти хоҷагии «Дружба» кафо нишастанд, аз ҷониби нафарони Абдулло дунболгир карда шуданд. Ва қисми зиёди он парронда шуд. Як қисми ками силохдорон ба худуди совхози «Маскав» омада, раштитаборонро барои маҷлис ба кулуби колхоз даъват карда беш аз 94 нафарро он чо парронданд. Ин огози чанги хунин буд.19 июн дар Душанбе таҳти сарварии муовини раиси Ҳизби нахзати исломии Тоҷикистон Давлат Усмон ва Раиси Ҳизби демократии Тоҷикистон [[Шодмон Юсуф]] Штаби «Наҷоти Ватан» таъсис ёфт, ки ба он тарафдорони мухолифин шомил шуданд.

[[27 июн]]и соли 1992 дар Қурғонтеппа задухурди мусаллахонаи ҷонибдорони президент Р.Набиев ва мухолифин руй дод. ҷонибдорони Набиев аз Кӯлоб ба воситаи радиои махали дар бораи ҳуҷуми мухолифин ба ноҳияи Вахш ва зулму куштори аҳолии ноҳия хабар дода, сокинони аз Кӯлобу Ленинобод муҳоҷиршуда ва узбекҳои Қурготеппаро ба муқобилияти зидди мухолифин даъват намуданд. Дар натиҷаи задухурди тарафайн мувофиқи маълумоти ВКД-и Тоҷикистон 35 наф. ҳалок гардида зиёда аз 50 наф. захмдор шудаанд. Ин воқеа боиси тарсу ваҳми мардум ва муҳоҷиршавии хазорон сокинони вилояти Қургонтеппа (асосан зодагони вилоятҳои Кӯлобу Ленинобод ва узбекону дигар миллатҳо) гардид.
 
Ҷанги шаҳрвандӣ ноҳияҳои водии Ҳисор ва Вахшро фаро гирифт. Ноҳияҳои вилояти Кӯлоб гирифтори бумбасти иқтисодӣ гардиданд. «Ҳукумати муросои миллӣ», ки дар асл ба ихтиёри мухолифин гузашта буд, чанд маротиба ба ноҳияҳои вилояти Кӯлоб корвони хуроки ва молҳои ниёзи мардумро фиристод, аммо мошинхоро горат ва ронандагонро ба асорат мегирифтанд. Дар натича ронандагон минбаъд баро ба Кӯлоб рафтан саркаши мекарданд. Хукумати Муросои милли мехост ороми бошад, аммо нафароне буданд, ки инро намехостанд. Ва аз ҷониби гурӯҳҳои махсуси разведкаи яке аз кишварҳои хамсоя кушта шудани муовини раиси комичроияи вилояти Кӯлоб-Сангов ин гуфтахоро тасдик мекунад. Сангов бояд ба Раҳмон Набиев вохурда ваколатии Раиси комичроияи вилояти Кӯлобро кабул мекард. Аммо уро аз кабулгоҳи Президенти вакт дошта пинхони бурда парронданд ва часади уро ба Кӯлоб интикол доданд, ки &quot;бинед Санговро, барои нон ба Душанбе рафта буд чи гуна бо сангдили парронданд. Ин кори гурӯҳи сеюм буд. Акнун душманон хамачо овозаҳои дахшатнокро пахн мекарданд. Агар ноҳияҳои водии Вахшро ҷанги шаҳрвандӣ фаро гирифта бошад, пас аҳолии вилояти Кӯлобро гуруснагӣ, фаро гирифта буд.&quot;Тобистони соли 1992 баъд аз густариши даргириҳо дар водии Вахш, дар ҷануби Тоҷикистон, даҳҳо ҳазор нафар аз сокинон ба манотиқи амн паноҳ бурданд. Минтақаи Кӯлоб, маҳалли аслии фаъъолияти тарафдорони давлати кумунистии вақт, дар муҳосира қарор гирифт. Мардум ҳатто нони хӯрдан надоштанд. Ҳукумати мусолиҳаи миллӣ, ки бархе аз раҳбарони гурӯҳҳои исломгаро ва демукротик шомили он буданд, натавонист вазъиятро ором кунад.&quot;&lt;ref name=&quot;ruzgor.tj&quot;&gt;{{Cite web |url=http://ruzgor.tj/tarih/7992-2012-05-30-02-33-11.html |title=нусхаи бойгонӣ |accessdate=2012-12-23 |archivedate=2012-09-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120914021711/http://www.ruzgor.tj/tarih/7992-2012-05-30-02-33-11.html }}&lt;/ref&gt;

Аксарияти муҳоҷирон ба вилояти Кӯлоб ва шаҳри [[Душанбе]], дигарон дар ноҳияҳои гуногуни ҷумҳури ва давлатҳои ИДМ паноҳ бурданд. Тобистони соли 1992 бо шиддат ёфтани муковимат муҳоҷиршавии кавму маҳалҳои Ғарму Бадахшон низ ба вукуъ омад. Муҳоҷирони иҷбории дохилӣ (мувофики маълумоти УВКБ СММ дар соли 1992) тахминан 1 млн наф. ва дар давлатҳои ИДМ 195 ҳаз. наф. ташкил мекард.

[[29 июн]] дар Қургонтеппа ва [[27 июл]]и соли 1992 дар [[Хоруғ]] ду маротиба байни роҳбарони тарафҳои мукобил ва кумондонони саҳроии Кӯлоб ва мухолифин «шартномаи оташбас» ба имзо расида буд, Вале ин шартномаҳо аз ду ҷониби муқовимат риоя нагардида ҷанги шаҳрвандӣ давом мекард.

Дар Душанбе мухолифин мавқеи худро рӯз аз рӯз мустаҳкам менамуд. 24 августи 1992 аз ҷониби мухолифин додситони генералии ҷумҳурӣ Нурулло Ҳувайдуллоев кушта шуд. Ин амали терористии мухолифин гирдиҳамоии эътирозии сокинони ҷумҳуриро ба миён овард. Дар ин гирдиҳамоиҳо намоишчиён ба «Ҳукумати муросои миллӣ» нобоварӣ изҳор намуданд.

[[31 август]]и соли 1992 гурӯҳи мусаллахонаи «ҷавонони Душанбе» ҳамроҳи гурезаҳои вилоятҳои [[Қурғонтепа]] ва [[Кулоб|Кӯлоб]] қасри Президентро забт намуда 48 наф. аъзоёни Ҳукумати ҶТ ва диг. ба гарав гирифтанд. Мухолифин ва муовини Раиси вилояти Кӯлоб Санговро куштанд. Президент Раҳмон Набиев дар гарнизони дивизияи 201 Русия паноҳ бурда буд. Президент Раҳмон Набиев, аз тарс як ҳафта дар Қаратоғ пинҳон шуд.

[[2 сентябр]] аъзоёни Ҳукумати ҶТ зери фишори мухолифин ба «Изҳорот дар бораи нобовари ба Президенти ҶТ Раҳмон Набиев»-ро имзо намуданд. 4 сентябр дар Душанбе бояд иҷлосияи Шурои Олии ҶТ даъват мегардид.
Ҳамин рӯз дар [[Қургонтеппа]] ҷонибдорони Раҳмон Набиев бо ташаббуси фармондехи дастаҳои муқобилиятнишодеҳии Кӯлоб Сангак Сафаров гирдиҳамои ташкил намуданд. Мухолифин ба намоишчиён ҳуҷум карданд, задухурди навбатии хунин ба амал омад, садҳо куштаву захмдор шуданд. Иҷлосияи Шурои Олии ҶТ, ки бояд 4 сентябр даъват мегардид, ба таъхир андохта шуд ва баргузор нагардид.

[[7 сентябр]]соли 1992 Раҳмон Набиев ба кор баромад ва ҳангоми ба сӯи Хуҷанд гурехтан, дар фурудгоҳи Душанбе, аз тарафи гурӯҳи мусаллахонаи мухолифин маҷбур карда шуд, ки аз вазифаи президентӣ ба истеъфо барояд. «Ҳафтуми сентябри соли 1992 Раҳмон Набиев, раиси ҷумҳури вақти Тоҷикистон, ҳангоме ки мехост аз Душанбе ба Хуҷанд парвоз кунад, аз сӯйи гурӯҳе аз шибҳинизомиёни мухолифи давлат гаравгон гирифта шуд. Таҳти фишори ин гурӯҳ ӯ аз мақомаш истеъфо дод. Ин ҳодиса хашми тарафдорони Набиевро барангехт. Гурӯҳҳои тарафдори давлат дар Кӯлобу Хуҷанд ва водии Ҳисор истеъфои ӯро ғайриқонунӣ медонистанд.

Дар ҳар тараф гурӯҳҳои мусаллаҳ таъсис ва раҳбаре барои онҳо пайдо мешуд. Дар шаҳри Кӯлоб Ҷабҳаи халқӣ ба роҳбарии Сангак Сафаров, як сокини ин шаҳр, таъсис ёфт, ки ҳадафи худро барқарории ҳукумати қонунӣ медонист. Худи Сангак Сафаров фарде буд, ки то замони истиқлоли Тоҷикистон ба иттиҳоми қатл беш аз 20 соли умрашро дар зиндонҳои шӯравӣ сипарӣ карда буд.»&lt;ref name=&quot;ruzgor.tj&quot;/&gt;

Ҳамин тавр, дар Душанбе ҳокимият пурра ба ихтиёри мухолифин гузашт. Дар чунин ҳолат Шӯрои Олии ҷумҳурӣ озодона фаъолият карда натавонист. Мухолифин ҳар лаҳза намояндагони мардумӣ ва аъзоёни ҳукуматро, ки аз рӯи нақшаи онҳо амал намекарданд, гаравгон мегирифтанд. Радио ва оинаи нилгуни ҷумҳурӣ ҳам дар ихтиёри тарафи мухолифин буд.
  
Хулоса, рукнҳои давлатдорӣ дар Тоҷикистон фалаҷ гардида буд. Чунин ҳолат зарурияти таъсис намудани ҳокимияти нави қонунии ҷумҳуриро ба вуҷуд овард, ки онро бояд ҳар ду тарафи муқобил эътироф намоянд. Чунин ҳокимиятро бояд иҷлосияи Шӯрои Олии ҶТ, ки салоҳияти ҳуқуқӣ дошта буд ташкил медод.

=== Ҷабҳаи миллии Тоҷикистон ===
{{асосӣ|Фронти халқии Тоҷикистон}}
Тобистони соли 1992 барои омузиши вазъи ҳарбию сиёси аз шаҳри Чирчики Ҷумҳурии Узбакистон бригадаи таъйиноти махсуси 14-15 ба вилояти Қурғонтеппа фиристода шуданд. Ислом Каримов пеш аз сафар бо полковник Чубаров вохурда мегуяд, ки&quot; Барои Тоҷикистон мусикиро мо фармоиш медихем&quot; Ва онҳо барои таъсиси «Фронти халқи» талош меварзанд.

Баъди истеъфои Раҳмон Набиев задухурдҳои байни мухолифин ва дастаҳои мусуллаҳонаи Кӯлоб дар [[вилояти Қурғонтеппа]] авч гирифтанд. Дар асоси иттифоки тарафайни Кӯлобиҳову ҳиссориҳо «[[Фронти халқии Тоҷикистон]]» (Ҷабҳаи халқӣ) ташкил ёфт, ки ҳадафи асосиашон барқарор намудани «сохти конститутсионӣ» дар Тоҷикистон гардид. Пешвоёни сиёсии «Фронти халқии Тоҷикистон» аз [[Кулоб|Кӯлоб]] — «авторитети» ҷинояткорон Сангак Сафаров ва ҳунарманд Рустами Абдурахим, аз водии Ҳисор — собиқ раиси Шӯрои Олии ҶТ [[Сафаралӣ Кенҷаев]] буданд.

Сентябр-октябри соли 1992 ҷангҳои хунин дар шаҳри Қурғонтеппа мегузаштанд. «Фронти халқи»-ро русхо бо техникаи зиреҳпуш ва аслиҳаи вазнинро таъмин мекарданд. Ва онҳо дар набардхо аз Танкҳои «Т-82» истифода мебурданд. Террору куштори бераҳмона нисбати аҳолии осоишта аз руи маҳалҳои қавмиашон (Кӯлобиву гармиву, дарвозиву, бадахшониву узбекҳо) аз ҷониби тарафҳои мухолиф истифода бурда мешуд.

Сентябри соли 1992 дастаҳои Фронти халқӣ дар водии Ҳисор ташкил ёфтанд. Онҳо дар ин води ба куштори зодагони Раштонзамин сар карданд. Аввалин курбонии онҳо сохибкор Ахлиддин Хомидов буд, ки дар Хисор таъсис ёфтани Фронти халқиро фаҳмида барои фаҳмидани максадҳои онҳо ба наздашон рафт. Уро бо ронандааш дар Хисор парронданд. Бо ҳамин вазъ дар ин води ноором шудан гирифт. Аз вилояти Кӯлоб бо сардории Курбони «муш» як гурӯҳи чангиён ба Хисор омаданд. Онҳо ба Хисорихо маслихат медоданд, ки аз 7 сола хамаи тоҷикони асили гармиву помириро куштан даркор. Гурӯҳи нави Турсунзодаву Ҳисор зидди мухолифин ба вуҷуд омад. Субҳи 24 октябр соли 1992 ин гурӯҳ бо сарварии Сафаралӣ Кенҷаев ва Рустами Абдураҳим ба Душанбе ҳуҷум намуда қасри Президент ва Маркази радиоро ишғол намуданд. Задухурди тарафҳо дар Душанбе бо маглубияти «ҳисориҳо» анҷомид. Дар он даххо одамон, аз ҷумла Рустами Абдураҳим кушта шуданд. Баъди маглубият дар Турсузодаву Шаҳринаву Ҳисор терори зидди тоҷикони асили гармиву бадахшони сар шуд ва роҳи оҳани Турсунзода — Душанбе вайрон карда шуд. Муҳосираи иктисодии Душанбе ва ноҳияҳои водии Ғарму Кӯҳистони Бадахшони оғоз гардид.

=== Иҷлосияи XVI Шурои Олии ҶТ ===
Аз [[26 ноябр]] то [[2 декабр]]и соли 1992 дар шаҳри Хуҷанд (вилояти Ленинобод) иҷлосияи XVI Шурои Олии ҶТ шуда гузашт. Дар иҷлосия Президент Раҳмон Набиев ва Раиси Шурои Оли Акбаршо Искандаров аз вазифаҳояшон сабукдуш шуданд (Сафарали Кенҷаев, собик раиси Шурои Олии ҶТ ҳамин вакт, аз ҷониби кормандони тартиботи ҳуқуқи боздошт шуда буд). 19 ноябри соли 1992 [[Эмомалӣ Раҳмон]], Раиси Ҳукумати вилояти Кӯлоб дар натиҷаи овоздиҳии вакилон Раиси Шурои Олии ҶТ интихоб гардид. [[26 ноябр]] кумондонони саҳроии «Фронти халқии Тоҷикистон» ва «Артиши халқи-демократи»-и мухолифин созишномаи сулҳро ба имзо расониданд. Пешвоёни мухолифин аз ҳизбу ҳаракатҳои исломию демократии ба Хуҷанд наомаданд. Сарвазири Ҳукумати нави ҶТ Абдумалик Абдуллоҷонов таъйин шуд. Дар ҳайати нави Ҳукумати ҶТ ягон намояндаи мухолифин таъйин нашуда буд. Ба Конститутсия тагӣирот ворид карда шуда ваколати Президенти ҶТ муваққатан (то интихобот) боз дошта шуд. Ваколати Сардори давлат ба раёсати Шурои Олии ҶТ гузошта шуд.

Дар рафти кори иҷлосияи XVI Шурои Олии ҶТ охири ноябр — декабри соли 1992 аз ноҳияҳои чануби ба Афгонистон тахминан 60 ҳазор нафар, асосан аз қавмҳои гармиву дарвозиву бадахшони гуреза шуданд. Аз байни онҳо солҳои минбаъд дастаҳои мусаллаҳи мухолифин дар Афгонистон ташкил шуда буданд.

Вале Сафарали Кенҷаев, ки дар роҳбарияти нави мамлакат ба ягон мансабе соҳиб нашуд, бо дастаҳои ба худ содиқи ҳиссориҳо ба Душанбе ҳучум сар кард. Кисми гарбии пойтахт аз тупҳои «Град» охири ноябр ва аввали декабри соли 1992 тирборон карда шуд. 4 декабр сарварони «Артиши халқи-демократи»-и мухолифин ба воситаи радио эълон намуданд, ки ба Роҳбарияти нави чумҳури бо сарварии Э. Раҳмон итоат намекунанд. [[10 декабр]] соли 1992 батальони махсуси (ки бо кумаки бевоситаи Узбекистон бо зиреҳпушхову аслиҳаи мусаллаҳ шуда буд) вазири корҳои дохилии ЧТ Ёқуб Салимов якчоя бо дастаҳои «Фронти халқии Тоҷикистон» ба Душанбе дохил гардида пойтахтро ишгол намуданд. Қувваҳои мухолифини дар Душанбе буда, ба қувваҳои ҳукумати муқобилияти сахт нишон надода, асосан ба сӯи ноҳияи Кофарниҳон (Ваҳдат) ақиб гаштанд. Маҳз чунин ҳолат Душанберо аз харобии зиёд эмин нигоҳ дошт.

Дар шаҳри Ваҳдат мухолифин то 20 декабр муқобилият нишон дода, ба водии [[Рашт]] қафо гаштанд.
Баъди забт намудани Душанбе, аз ҷониби «Фронти халқии Тоҷикистон» Дар Душанбе муқобили қавмҳои гармиву бадахшонӣ таъқибу террор сар шуд. Якчанд рӯз дар шаҳр ҷиноякорони мусаллаҳ ҳукумрони мекарданд. Намояндагони ҳизбу ҳаракатҳои мухолифин дастгир ва ҳабс карда шуданд.

=== Давоми ҷанг ===
Соли 1993 [[Эмомалӣ Раҳмон]] ба ташкили Ҳукумати ҷумҳурӣ ва ҳукуматҳои маҳаллӣ дар водии [[Вахш]]у Ҳисор машғул буд. Бисёриҳо ба он дохил шудан намехостанд, чунки ба устувору мустаҳкамшавии он шубҳа доштанд. Дар мамлакат асосан қумондонони саҳроии «Фронти халқии Тоҷикистон» ҳукумрони менамуданд ва ба Ҳукумати [[Эмомалӣ Раҳмон]] итоат намекарданд. Тобистони соли 1993 пули [[Анзоб]] дар роҳи автомобилгарди [[Душанбе]] — [[Хуҷанд]] тарконида шуд. Декабри соли 1993 вакилони вилояти Ленинобод ба иҷлосияи Шурои Олии ҶТ ҳозир нашуданд. Роҳбарияти вилояти Ленинобод таклиф мекард, ки идоракунии Президенти барқарор карда шуда вилоят ба минтакаи озоди иктисоди табдил дода шавад. Дар иҷлосияи Шӯрои Олии ҶТ қарор карда шуд, ки интихоботи Президент ва Конститусияи нав қабул карда шавад.

Дар водии Ғарм, ки тартиботи исломи ҷори шуда буд, ҷанги қувваҳои мухолифин бо хукумат давом меёфт. [[21 июн]]и соли 1993 коллегияи судии Суди Олии Тоҷикистон фаъолияти ҳизбу ҳаракатҳои исломию демократии мухолифинро манъ кард. Дар сарҳади [[Афғонистон]], ки сарҳадбонони Русия муҳофизат менамуданд, амалиётҳои терористи зиёд шуданд. 13 июли соли 1993 муҷоҳидони афғон (200 нафар) ба заставаи 12 сарҳадбонони Русия ҳуҷум овард. Бо ёрии қисмҳои ҳарбии дивизияи 201 Русия муҷоҳидон аз худуди ҷумҳури пеш карда шуданд. Дар ҷанги нобаробар 25 нафар сарҳадбонон кушта шуданд.

== Дарёфти сулҳ ==
Хоҳишу мароми бевоситаи аксарияти мардуми Тоҷикистон ва қувваҳои сиёсии кишвар барои хотима додани ҷанги дохилӣ ва ҷустуҷӯи ҳамдигарфаҳмӣ. Чунин, ният дар рафти кори иҷлосияи XVI Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар шаҳри [[Хуҷанд]] соли 1992 оғоз гардида дар давоми музокироти байни тоҷикон оид ба [[оштӣ|оштии]] миллӣ солҳои 1994—1997 ва амалӣ шудани «Созишномаи умумии истиқрори сулҳ ва ризоияти миллӣ дар Тоҷикистон»(аз [[27 июн]]и соли 1[[1997|997]]) дар соли 1997—2000 зоҳир гаштааст. Ба раванди [[сулҳсозӣ]] [[Аҳдномаи ризоияти ҷомеаи Тоҷикистон]] (аз [[9 март]]и [[1996]]), ки байни роҳбарони ҳизбҳои сиёсӣ, созмонҳои ҷамъиятӣ ва миллии Тоҷикистон ба имзо расида буд ва фаъолияти Харакати ваҳдати миллӣ ва эҳёи Тоҷикистон (аз [[18 июн]]и соли 1[[1997|997]]) мусоидат карда буд.

Оғози музокироти байни тоҷикон оид ба оштии миллӣ, ки бо кумаки [[Созмони Милали Муттаҳид]], сар шуда бо иштироки бевоситаи [[Дабири кулли СММ]], намояндагони махсуси ӯ дар Тоҷикистон, Ҳайати Нозирони СММ дар Тоҷикистон ва бо дастгирии Шӯрои амнияти [[СММ]] гузашта буд. Амалиёти СММ доир ба эъҷоди сулҳ соли [[1994|1994]]—[[1997]] амалӣ гардида бо ба имзо расидани санади ҷамъбастии музокироти байни тоҷикон [[27 июн]]и соли [[1997]] дар шаҳри [[Маскав]] ба анҷом расид.

[[27 июн]] тибқи Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи рӯзҳои ид», ҳамчун [[Рӯзи ваҳдати миллӣ]] дар Ҷумҳурии Тоҷикистон ба иди расмии давлатӣ табдил ёфтааст ва ҳар сол ҷашн гирифта мешавад.&lt;ref&gt;Қонунҳо ва Қарорҳо.[http://www.parlament.tj Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20210801143249/https://www.parlament.tj/ |date=2021-08-01 }}&lt;/ref&gt;

=== Музокироти байни тоҷикон оид ба [[оштӣ|оштии]] миллӣ ===
Музокироти байни тоҷикон оид ба оштии миллӣ аз [[5 апрел]]и соли [[1994]] то [[27 июн]]и [[1997]] давом кардааст. Дар ин муддат 8 даври музокироти байни Ҳукумат ва мухолифин(ИНОТ) 3 машварати байниҳамдигарии тарафҳо ва 6 мулоқоти Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Э. Раҳмон ва Роҳбари мухолифин (ИНОТ) С. А. Нурӣ баргузор гардидааст. Дар рафти музокирот 9 асноди асосӣ, ки асоси «Созишномаи умумии истиқрори сулҳ ва ризоияти миллӣ дар Тоҷикистон»-ро дарбар мегирифт, қабул шуданд.

=== Давраҳои музокироти миёни тоҷикон ===
Музокирот ва машваратҳои Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон бо [[Иттиҳоди нерӯҳои мухолифини тоҷик|Иттиҳодияи нерӯҳои оппозитсиони тоҷик]] (ИНОТ) оид ба ҳалли ихтилофоти миёни тоҷикон ва расидан ба [[сулҳ]] ва ризоияти миллӣ дар Тоҷикистон (с-и 1994—1997):

* Даври 1 — 5-19 апрели 1994 дар [[Маскав]].
* Даври 2 — 18-28 июни 1994 дар [[Теҳрон]].
* Даври 3 — 20 октябр — 1 ноябри 1994 дар [[Исломобод]].
* Даври 4 — 22 май −1 июни 1995 дар [[Алма-Ато]].
* Даври 5 -

Марҳалаи 1 — 30 ноябр — 22 декабри 1995 дар [[Ашқобод]]

Марҳалаи 2 — 26 январ — 18 феврали 1996 дар [[Ашқобод]]

Марҳалаи 3 — 8 — 21 июли 1996 дар [[Ашқобод]]

* Даври 6 — 5-19 январи 1997 дар [[Теҳрон]].
* Даври 7 — 26 феврал — 8 марти 1997 дар [[Маскав]].
* Даври 8 -

Марҳалаи 1 — 9 — 16 апрели 1997 дар [[Теҳрон]].

Марҳалаи 2 — 22 — 28 майи 1997 дар [[Теҳрон]].

* Музокироти ҷамъбастӣ — 24-27 июни 1997 дар [[Маскав]].

Инчунин се даври машваратҳои тарафайн байни намояндагони Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон ва ИНОТ дар рафти музокирот шуда гузаштаанд: даври 1 — дар [[Теҳрон]], 12-17 сентябри соли [[1994]]; даври 2 — дар шаҳрҳои [[Маскав]], [[Душанбе]], [[Исломобод]], [[Теҳрон]] феврали соли [[1995]]; даври 3 — дар [[Маскав]], 19-26 апрели соли [[1995]] баргузор гардиданд.&lt;ref&gt;Саъдиев Ш.Тоҷикистон: роҳи сулҳ ва ризоият — Душанбе,2002. — с. 9&lt;/ref&gt;

=== Мулоқоти [[Эмомалӣ Раҳмон]] ва [[Сайид Абдуллоҳи Нурӣ]] ===
* Мулоқоти 1 — 17-19 майи 1995 дар [[Кобул]]. ''Изҳороти муштарак''.
* Мулоқоти 2 — 19 июни 1995 дар [[Теҳрон]]. ''Изҳороти муштарак''.
* Мулоқоти ғоибона — августи 1995 дар Душанбе-Кобул. ''Протокол «Дар бораи принсипҳои асосии барқарор кардани сулҳ ва ризоияти миллӣ дар Тоҷикистон» аз 17 августи соли 1995'' (дар алоҳидагӣ ба имзо расидааст).
* Мулоқоти 3 — 10-11 декабри 1996 дар Хусдеҳ (Афғонистони Шимолӣ). ''Изҳороти муштарак. Протокол «Дар бораи танзими авзои низомию сиёсии минтақаи муқовимат»'' аз 11 декабри соли 1996.
* Мулоқоти 4 — 23 декабри 1996 дар [[Маскав]]. ''Созишномаи Президенти ҶТ ва Роҳбари ИНОТ. Протокол «Дар бораи вазифа ва салоҳиятҳои асосии Комиссияи оштии миллӣ»'' аз 23 декабри соли 1996.
* Мулоқоти 5 — 20-21 феврали 1997 дар [[Машҳад]]. ''Изҳороти муштарак. Протоколи иловагӣ ба протокол «Дар бораи вазифа ва салоҳиятҳои асосии Комиссияи оштии миллӣ»'' аз 21 феврали соли 1997. Низомномаи Комиссияи оштии миллӣ.
* Мулоқоти 6 — 16-18 майи 1997 дар [[Бишкек]]. ''Ёддошти Бишкек. Протокол «Дар бораи масъалаҳои сиёсӣ»'' аз 18 майи соли 1997.&lt;ref&gt;Саъдиев Ш.Тоҷикистон: роҳи сулҳ ва ризоият — Душанбе,2002. — соли 10&lt;/ref&gt;

=== Созишномаи сулҳ ===
''[[27 июн]]и соли [[1997]]''

Дар ин рӯзи таърихии тақдирсоз барои мардуми Тоҷикистон дар шаҳри Маскав санадҳои зерин ба имзо расидаанд.

''Созишномаи истиқрори сулҳ ва ризоияти миллӣ дар Тоҷикистон.''

''Протоколи ҳамдигарфаҳмии Президенти ҶТ Э.Раҳмон ва Роҳбари ИНОТ С. А. Нурӣ.''

''Изҳороти Маскав'' — аз ҷониби Президенти ҶТ Э.Раҳмон ва Роҳбари ИНОТ С. А. Нурӣ ва намояндаи махсуси Дабири Кулли [[Созмони Милали Муттаҳид]] Г. Д. Мерем ба имзо расидааст.&lt;ref&gt;Саъдиев Ш.Тоҷикистон: роҳи сулҳ ва ризоият — Душанбе,2002. — соли 13&lt;/ref&gt;

== Комиссияи оштии миллӣ (КОМ) ==
{{main|Комиссияи оштии миллӣ}}
Таъсис ва фаъолияти Комиссияи оштии миллӣ (КОМ) бо шумораи баробари намояндагони ҳукумат ва мухолифин, ҳамчун мақомоти асосии амалӣ сохтани «Созишномаи умумӣ» дар давраи гузариши соли 1997—2000. Ин мақомоти муваққатӣ ба яке аз воситаҳои сиёсии дарёфти ҳарчи зудтари сулҳ ва ризоияти миллӣ дар Тоҷикистон хидмат намудааст.&lt;ref&gt;Саъдиев Ш.Тоҷикистон: роҳи сулҳ ва ризоият — Душанбе, 2002. — с. 15-16&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Нури С. А. Оштинома — Душанбе, 2001. — 280 c.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Усманов И. К. Миростроительство в Таджикистане. — Душанбе, 2006. — 160 c.&lt;/ref&gt;

Механизми татбиқи «Созишномаи умумии истиқрори сулҳ ва ризоияти миллӣ дар Тоҷикистон» аз 27 июни соли 1997 ки аз 9 санади муҳим иборат буд ба воситаи Комисияи оштии миллӣ мебоист ҳалли хешро меёфт. Ҳайат, вазифа ва салоҳияти Комисияи оштии миллӣ дар рафти музокирот ҳаллу фасл гардида доир ба он 2 санад 23 феврали соли 1997 дар Маскав, Протоколи иловагӣ ва Низомномаи Комисияи оштии миллӣ 21 феврали соли 1997 дар шаҳри Машҳад қабул шуданд.

Комисияи оштии миллӣ фаъолияти худро аввал дар Маскав 7-11 июл ва сипас аз 15 сентябри соли 1997 то 1 апрели соли 2000 дар шаҳри Душанбе пеш бурда вазифаҳои дар наздаш гузошташударо бомуваффақият ичро намудааст. Дар давоми фаъолияти КОМ гурӯҳи тамос бо иштироки намояндаи махсуси Дабири кулли [[СММ]], [[САҲА]], Созмони конфронси исломӣ ва сафирони 8 мамлакатҳои нозири музокироти тоҷикон ба ҳайси кафилони сиёсии татбиқи Созишномаи сулҳ саҳмгирӣ намуданд. Дар кумакҳои башардӯстона ба аҳолии ҷабрдидаи Тоҷикистон [[Кумитаи байналмилалии Салиби Сурх]], дафтарҳои СММ ва дигар созмонҳои байналмилалӣ саҳмгузор буданд.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* Алимов Р., Лебедев М., Касымов Э. Таджикистан — ООН: История взаимоотношений. — М., 1995.
* Белов Е. В. Исторический опыт переговорного процесса по урегулированию межтаджикского конфликта (1993—1997 гг.).- Душанбе, 1999.
* Нури С. А. Оштинома — Душанбе, 2001.
* Олимова С., Олимов М. Таджикистан на пороге перемен. — М., 1999.
* Рахматуллаев Э. Миротворчество ООН в Таджикистане и перспективы дипломатии в Центральной Азии. — М., 2001.
* Саъдиев Ш. С. Тоҷикистон: роҳи сулҳ ва ризоияти милли. — Душанбе, 2002
* Таҷрибаи таърихии сулҳи Тоҷикистон. Маҷмӯи тезисҳои Симпозиуми байналмилалӣ. Душанбе, 26-27 апрели соли 2001.- Душанбе, 2001.
* Усмон И. Сулҳнома. — Душанбе, 2001.
* Усманов И. К. Миростроительство в Таджикистане. — Душанбе, 2006.
* Инҷоро ҳам бингаред

== Пайвандҳо ==
* [http://ruzgor.tj/sulh-oshti-vahdat/4609-said-abdullo-nuri-oshtinoma-27.html Сайид Абдуллоҳи Нурӣ: Оштинома] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20160305002634/http://ruzgor.tj/sulh-oshti-vahdat/4609-said-abdullo-nuri-oshtinoma-27.html |date=2016-03-05 }}
* https://web.archive.org/web/20211028160000/http://ruzgor.tj/sulh-oshti-vahdat/4488-oshtinoma-25.html
* [http://www.tarih.tj/ Таърихи Тоҷикистон] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20070928044602/http://www.tarih.tj/ |date=2007-09-28 }}

{{ПБ}}

[[Гурӯҳ:Таърихи Тоҷикистон|Ҷанги шаҳрвандии Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Ҷанги шаҳрвандӣ дар Тоҷикистон| ]]
[[Гурӯҳ:Ҷангҳои шаҳрвандӣ|Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Шӯришҳо]]
[[Гурӯҳ:Равандҳои сиёсӣ]]</text>
      <sha1>adksci75f6dbttd7y573aazr01qjj2j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ҳамрохон Зарифӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11618</id>
    <revision>
      <id>1492820</id>
      <parentid>1487918</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T01:33:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492820</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9068" sha1="5ofo6aw14l1vr4vm6ybdoq5o8ha85tq" xml:space="preserve">{{Ходими давлатӣ
 |ном            = Ҳамрохон Зарифӣ
 | номи аслӣ           = 
 | тасвир                 = Hamrokhon Zarifi.jpg
 |ном ҳангоми таваллуд = Зарипов Ҳамрохон Зарипович
 |вазифа         = [[Вазири корҳои хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон]]
 |тартиб         = 5
 |парчам         = Flag of Tajikistan.svg
 |таърихи таваллуд = 25.12.1948
 |зодҳо          = {{Зодгоҳ|ноҳияи Восеъ| ноҳияи Балҷувон}}, [[вилояти Хатлон]], [[ҶШС Тоҷикистон]], [[ИҶШС]]
 |президент      = [[Эмомалӣ Раҳмон]]
 |нахуствазир    = [[Қоҳир Расулзода]]
 |аввалдавр      = [[1 декабр]]и [[2006]]
 |охирдавр       = [[29 ноябр]]и [[2013]]
 |пешгузашта     = [[Талбак Назаров]]
 |ҷонишин        = [[Сироҷиддин Аслов]]
 |рутба              = [[полковник]]и [[КГБ|КБД]] дар нафақа
 |солҳои хизмат      = 1972—1973
 |мансубият          = {{USSR}}
 |намуди қушун       = НБШ ИҶШС
 |ҳизб               =
 |маълумот           = [[Донишгоҳи давлатии Кӯлоб|Донишкадаи педагогии Кӯлоб]]
 |касб               = [[дипломат]]
 |дараҷаи илмӣ       = {{Дараҷаи илмӣ|номзад|илмҳои сиёсатшиносӣ}}
 |фаъолият           = {{дипломат|Тоҷикистон}}
}}
'''Ҳамрохон Зарифӣ''' (''Зарипов Ҳамрохон Зарипович''; зод. [[25 декабр]]и [[1948]], [[ноҳияи Балҷувон]]) — [[давлатмард]] ва сиёсатмадори тоҷик, дорандаи рутбаи [[Сафири фавқулодда ва мухтор]], номзади илмҳои сиёсӣ (2012). [[Вазири корҳои хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] ([[2006]]—[[2013]])&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://mfa.tj/tj/vazironi-korhoi-khoriji/vazironi-korhoi-khoriji.html |title=Вазирони корҳои хориҷӣ |accessdate=2016-09-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140508110558/http://mfa.tj/tj/vazironi-korhoi-khoriji/vazironi-korhoi-khoriji.html |archivedate=2014-05-08 }}&lt;/ref&gt;.

== Зиндагинома ==
Ҳамрохон Зарифӣ [[25 декабр]]и [[соли 1948]] дар [[ноҳияи Балҷувон]] ба дунё омадааст. Хатмкардаи факултаи физика ва математикаи [[Донишгоҳи давлатии Кӯлоб|Донишкадаи давлатии омӯзгории Кӯлоб]] (1971), курсҳои забони англисӣ дар Донишгоҳи миллии забонҳои муосири Исломобод (1994).

=== Хонавода ===
Оиладор соҳиби 2 фарзанд.

== Корнома ==
Омӯзгори Донишкадаи давлатии омӯзгории Кӯлоб (1971—1972), хидмат дар сафи Артиши Шӯравӣ (1972−1973), таҷрибаомӯз, муҳаққиқи Ин-ти физика ва техникаи ба номи С. Умарови АИ Ҷумҳурии Тоҷикистон (1973—1974), корманди Кумитаи амнияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон (1974—1993), муовини сардор, сардори Раёсати кадрҳо ва иттилооти махсуси ВКХ (1993-95), муовини Вазири корҳои хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон (1995—1996), намояндаи доимии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар САҲА ва дигар созмонҳои байналмилалӣ (Вена, 1996—1997), Сафири фавқулода ва мухтори Ҷумҳурии Тоҷикистон дар Ҷумҳурии Австрия (1997—2002), Сафири фавқулода ва мухтори Ҷумҳурии Тоҷикистон дар Конфедератсияи Швейсария (Вена, 1998−2002), ҳамзамон Сафири фавқулода ва мухтори Ҷумҳурии Тоҷикистон дар Ҷумҳурии Маҷористон (Вена, 1999—2002), Сафири фавқулода ва мухтори Ҷумҳурии Тоҷикистон дар ИМА (2002—2006). Вазири корҳои хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон (2006—2013), Сафири фавқулода ва мухтори Ҷумҳурии Тоҷикистон дар Ҷопон (аз 2015).

== Таълифот ==
Муаллифи беш аз 20 китобу рисола.

== Ордену ҷоизаҳо ==
Бо ордени «Шараф» (дараҷаи 2; 2004), медалҳои «Барои ҳифзи сарҳадди ИҶШС» (1980), «Барои хидмати шоёни низомӣ» (дараҷаи 3; 1983), «70-солагии Қувваҳои мусаллаҳи ИҶШС» (1988), «20-солагии Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон» (2011) ва ҷоизаи ба номи Ҷалолуддини Румии ЮНЕСКО қадр шудааст.

== Парвандаи ҷиноӣ ==
Дар моҳи июни соли 2024 Ҳамрохон Зарифӣ ва чанде аз сиёстамадорони дигари Тоҷикистон боздошт шуданд&lt;ref&gt;{{Cite news|accessdate=2025-09-12|author=|date=2024-11-14|language=tg|work=Радиои Озодӣ|title=“Ҳамроҳхон Зарифӣ боздошт шудааст”|url=https://www.ozodi.org/a/32999094.html}}&lt;/ref&gt;. Гумонбарон бар асоси моддаҳои хиёнат ба давлат, ғасби ҳокимият, қаллобӣ ва барангехтани адоват айбдор дониста мешуданд. Асли қазия бо сабаби сирри махфӣ буданаш ошкор карда намешуд&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/politics/05/02/2025/67a348459a7947b214afdabe|title=В Таджикистане экс-главу МИД осудили за попытку госпереворота|website=РБК|date=2025-02-05|lang=ru|access-date=2025-02-17}}&lt;/ref&gt;.

Дар моҳи феврали соли 2025 [[Додгоҳи олии Тоҷикистон]] Ҳамрохон Зарифиро бар асоси иттиҳоми кӯшиши табаддулоти давлатӣ ба 27 соли зиндон маҳкум кард&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/23125707|title=Экс-глава МИД Таджикистана получил 27 лет тюрьмы за попытку переворота|website=ТАСС|lang=ru|access-date=2025-02-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://asiaplus.news/tg/2025/02/05/dodgo%d2%b3i-olii-to%d2%b7ikiston-%d2%b3ukmi-gumonbaroni-parvandai-tabaddulot-ro-elon-kard/|title=Додгоҳи олии Тоҷикистон ҳукми гумонбарони &quot;парвандаи табаддулот&quot;-ро эълон кард|website=asiaplus.news|date=2025-02-05|publisher=ASIA-Plus|lang=ru|accessdate=2025-09-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260512072519/https://asiaplus.news/tg/2025/02/05/dodgo%D2%B3i-olii-to%D2%B7ikiston-%D2%B3ukmi-gumonbaroni-parvandai-tabaddulot-ro-elon-kard/|archivedate=2026-05-12}}&lt;/ref&gt;.

== Осор ==
[[Акс:The Tajin Golden Heritage.jpg|мини|Маҷмӯаи китобҳои &quot;Хазинаи тилоии тоҷикон&quot;]]
* Многовекторная дипломатия. Д., 2010;
* Таджикистан в системе обеспечения региональной безопасности ОБСЕ. Д., 2011;
* Ганҷинаи ҷовидони Тоҷикистон. Д., 2013.

== Донистаниҳои ҷолиб ==
Таҳти роҳбарии Ҳамрохон Зарифӣ ноябри 2016 бори нахуст Парчами Ҷумҳурии Тоҷикистон дар қуллаи Фудзияма барафрошта шуд&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://pressa.tj/diplomat-oi-to-ik-ullai-fu-iyamaro-fat-namudand/|title=Дипломатҳои тоҷик қуллаи Фуҷиямаро фатҳ намуданд|author=Шаҳло Ниёзова|website=Pressa.tj|publisher=Ҳафтаномаи «Тоҷикистон»|lang=|accessdate=2025-09-12}}&lt;/ref&gt;.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{ЭМТ|Зарифӣ Ҳамрохон |7|муаллиф=Ҳ. Қурбонов, С. Қурбонова}}
* Дипломатияи Тоҷикистон: Дирӯз ва имрӯз. Д., 2009;
* Marquez. Who’s in Asia. USA, 2007;
* International Who’s who of public service. USA. 2001—2002. .
{{ПБ}}
[[Гурӯҳ:Вазирони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Вазирони корҳои хориҷии Тоҷикистон]]</text>
      <sha1>5ofo6aw14l1vr4vm6ybdoq5o8ha85tq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кисловодск</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12053</id>
    <revision>
      <id>1492471</id>
      <parentid>1437080</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T16:38:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492471</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="845" sha1="n9oiagei7bn0cua7ntp8kow8pndcqei" xml:space="preserve">'''Кисловодск''' ({{забон-код|ru|Кисловодск}}) — шаҳрест дар [[Краи Ставропол]] дар [[Русия]] аст. Aҳолиаш 126 000 нафар аст.
* [http://www.kislovodsk-kurort.org/  www.kislovodsk-kurort.org] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20150523020333/http://www.kislovodsk-kurort.org/ |date=2015-05-23 }}
* [https://web.archive.org/web/20090726122309/http://www.kisl.ru/  www.kisl.ru]
* [http://www.kmvtur.ru/  www.kmvtur.ru]
* [http://www.dumaksl.ru/  www.dumaksl.ru]

== Таърих ==

== Ҷуғрофия ==

== Иқтисодёт ==

== Инҷоро ҳам бингаред ==
{{Умуми}}

{{Русия-ҷуғ-нопурра}}

[[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Русия]]
[[Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишин аз рӯи алифбо]]</text>
      <sha1>n9oiagei7bn0cua7ntp8kow8pndcqei</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Николае Чеаушеску</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13081</id>
    <revision>
      <id>1492612</id>
      <parentid>1482794</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T19:55:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492612</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8074" sha1="cegt82eppn5swn1xdr0o1g9m4xlki07" xml:space="preserve">{{Ходими давлатӣ}}
'''Николае Чаушеску''' ( {{Lang-ro|Nicolae Ceaușescu}} ; [[26 январ|26 январи]] [[Соли 1918|1918]], [[Скорничешти]], [[Вилояти Олт]] — [[25 декабр|25 декабри]] [[Соли 1989|1989]], [[Тирговиште|Тырговиште]] ) — арбоби давлатӣ, арбоби сиёсӣ ва ҳизбии [[Руминия]], аз соли 1965  Котиби Генералии Ҳизби Коммунистии Ру.  Аз соли 1967 то соли 1974 (расмй — то соли 1989) раиси Шӯрои давлатии Ҷумҳурии Сотсиалистии Руминия, аз соли 1974 то соли 1989 Президенти [[Ҷумҳурии Сотсиалистии Руминия]]  &lt;ref name=&quot;gz2007ua&quot;&gt;{{Cite web|url=http://gazeta.ua/ru/articles/celebrities-photo/_rumyny-otmechayut-den-rozhdeniya-chaushesku-foto/147600|title=Румыны отмечают день рождения Чаушеску (ФОТО)|date=2007-01-25|publisher=&quot;Газета.ua&quot;|deadlink=no|accessdate=2013-03-26|archiveurl=https://www.webcitation.org/6FcIAXsUT?url=http://gazeta.ua/ru/articles/celebrities-photo/_rumyny-otmechayut-den-rozhdeniya-chaushesku-foto/147600|archivedate=2013-04-04}}&lt;/ref&gt; .

Дар даҳсолаи аввали ҳукмронии худ, ӯ сиёсати боэҳтиёт либерализатсияи сиёсии дохилиро пеш гирифт ва дар соҳаи сиёсати хориҷӣ - нисбат ба [[Аврупои Ғарбӣ]] ва [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|Иёлоти Муттаҳида]] ошкоро бештар буд. Дар робита ба [[Иттиҳоди Шӯравӣ]], ӯ роҳи пешгузаштаи худро идома дода, аз бисёр ташаббусҳои [[Иттиҳоди Шӯравӣ]]  (масалан, дар соли 1968 ворид шудани нерӯҳо ба Чехословакия ва дар соли 1979 ворид шудани нерӯҳо ба Афғонистон ба Афғонистон ) дур шуда, ҳамчунин муносибатҳои хубро бо. кишварҳои [[Блоки Шарқӣ|блоки Шаркй]] нигоҳ медошт.

Ҳукмронии Чаушеску бо табаддулоти давлатӣ ба поён расид, ки сабаби бевоситаи он ошӯби венгерҳо дар Тимишоара буд, ки 16 декабри соли 1989 оғоз ёфт. Ҳангоми табаддулоти давлатӣ ба Чаушеску муяссар шуд, ки аз [[Бухарест]] фирор кунад, аммо дар ниҳоят ба дасти артиш асир афтода, ҳамроҳ бо занаш Елена ба  трибунали ташкилкардаи мақомоти нав &lt;ref name=&quot;planet2006&quot;&gt;{{Cite web|url=http://planeta.by/article/445|title=Лабиринт. Почему поторопились расстрелять Николая Чаушеску|date=2006-12|publisher=журнал &quot;Планета&quot;|accessdate=2013-03-24}}&lt;/ref&gt; кашида шуд. Дар мурофиаи бетаъсир, ки андаке бештар аз як соат давом кард, вай ба ҷиноятҳои зидди давлат, геносид ба муқобили халқи худ, кушодани  пасандозҳои махфӣ дар банкҳои хориҷӣ ва ба «муфлисшавии иктисодиёти миллӣ» айбдор карда шуд. Ӯ ҳама гуна иттиҳомоти алайҳи ӯ эълоншударо рад кард, бе иҷозаи Маҷлиси Бузурги Миллӣ нолоиқ будани мурофиаи президенти феълии кишварро эълон кард &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/december/25/newsid_2542000/2542623.stm|title=1989: Romania's 'first couple' executed|first=|last=|publisher=[[BBC]]|deadlink=no|accessdate=2007-11-06|archiveurl=https://www.webcitation.org/6FcIUNebf?url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/december/25/newsid_2542000/2542623.stm|archivedate=2013-04-04}}{{Ref-en}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Chehabi&quot;&gt;{{Книга|заглавие=Sultanistic Regimes|издательство={{Нп3|Johns Hopkins University Press}}|год=1998|isbn=978-0801856945|страницы=242|страниц=284|автор=Chehabi, Houchang E.}}{{Ref-en}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;modern2tyrants&quot;&gt;{{Книга|заглавие=Modern Tyrants: the power and prevalence of evil in our age|издательство=[[Princeton University Press]]|год=1996|isbn=978-0691027777|страницы=258|страниц=510|автор=Chirot, Daniel}}{{Ref-en}}&lt;/ref&gt; .

25 декабри соли 1989 бо ҳукми трибунал дарҳол баъд аз мурофиаи судӣ ҳамроҳи занаш ба қатл расонда шуд. Тамоми молу мулкаш аз ҷониби давлат  мусодира карда шуд &lt;ref name=&quot;thegoodlife&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.thegoodlife.ru/celebs/2530-imuschestvo-semi-diktatora-chaushesku-prodayut-na-aukcione.html|title=Имущество семьи диктатора Чаушеску продают на аукционе|date=2012-01-30|publisher=«The Good Life»|accessdate=2013-03-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171111022201/http://www.thegoodlife.ru/celebs/2530-imuschestvo-semi-diktatora-chaushesku-prodayut-na-aukcione.html|archivedate=2017-11-11}}&lt;/ref&gt;.
 
== Пайвандҳо ==
* [https://proza.ru/avtor/gainaalex Николае ва Нику Чаушеску дар Москва (Вохурии саммит ё ёддоштҳои тарҷумон)]
* ''Николай Морозов'' [http://magazines.russ.ru/nz/2009/6/mo20.html декабри соли 1989 дар Руминия: инқилоб ё табаддулот?] - маҷаллаи «Захираи дахлнопазир» 2009, № 6 (68)
* [http://www.kp.ru/daily/23228/27051/ Чаушеску CIA-ро сарнагун кард?]  
* [https://rg.ru/2004/03/02/chaushesku.html Асрори таърих.] [https://rg.ru/2004/03/02/chaushesku.html Охират.] [https://rg.ru/2004/03/02/chaushesku.html Эътирофҳои ҳассосонаи иштирокчиёни сарнагун кардани Чаушеску]
* [http://hrpublishers.org/ru/1989/marcu/ Марги Чаушеску.] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20220618165747/http://www.hrpublishers.org/ru/1989/marcu/ |date=2022-06-18 }} [https://web.archive.org/web/20220618165747/http://www.hrpublishers.org/ru/1989/marcu/ Ҳисоботи Дориан ба Марк]
* [http://evartist.narod.ru/text14/74.htm ] 
* [https://lenta.ru/articles/2009/12/26/chaoshescu/ Беҳуда ба Transylvania ламс кард] - мақолаи баррасии оид ба 20-солагии қатл
* [http://www.gorby.ru/gorbachev/zhizn_i_reformy2/page_19/ Николае Чаушеску: суқути Бунёди худкома] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20220703022926/https://www.gorby.ru/gorbachev/zhizn_i_reformy2/page_19/ |date=2022-07-03 }} Горбачёв
{{хурд}}
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
{{ПБ}}
[[Гурӯҳ:Президентҳои қатлшуда]]
[[Гурӯҳ:Президентҳои Руминия]]
[[Гурӯҳ:Сарварони асри XX]]
[[Гурӯҳ:Ҳукмфармоён]]
[[Гурӯҳ:Дорандагони ордени Инқилоби Октябр]]
[[Гурӯҳ:Дорандагони ордени Ленин]]
[[Гурӯҳ:Шахсиятҳо аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Википедия:Мақолаҳои бо сарчашма аз Викидода]]
[[Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1989]]
[[Гурӯҳ:Даргузаштагони 25 декабр]]
[[Гурӯҳ:Зодагони соли 1918]]
[[Гурӯҳ:Зодагони 26 январ]]</text>
      <sha1>cegt82eppn5swn1xdr0o1g9m4xlki07</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Пеле</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13268</id>
    <revision>
      <id>1492637</id>
      <parentid>1487917</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T20:53:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492637</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9183" sha1="4mc0k0j8ewx3ys8tm1e39pt9u2vu3r2" xml:space="preserve">{{Варақаи футболбоз
 |embed = no
 |ном = Пеле
 |акс = Pele200802FabioRodriguesPozzebomAgenciaBrasil.jpg
 |андозаи_акс = 200
 |alt = 
 |шарҳи_акс = Pelé in 2008
 |номи_пурра = Эдсон Арантис ду Насименту&lt;br&gt;(Edson Arantes do Nascimento)
 |ном_ҳангоми_таваллуд = 
 |санаи_таваллуд = {{таърихи таваллуд ва син|1940|10|23|df=y}}
 |макони_таваллуд =  [[:en:Brazil|Brazil]], [[:en:Minas Gerais|Minas Gerais]], [[:en:Três Corações|Três Corações]] 
 |санаи_вафот = 29.12.2022 
 |макони_вафот = [[Сан-Паулу]]
 |қад = {{қад|m=1.73}}
 |мавқеъ = 
 |бошгоҳи_кунунӣ = 
 |рақам =
 |солҳои_ҷавонӣ1 = 1953–1956
 |бошгоҳҳои_ҷавонӣ1 = {{расми парчам|Бразилия}} [[Бауру Атлетико Клубе|Баc]][[:en:Bauru Atlético Clube|&lt;sup&gt;en&lt;/sup&gt;]]
 |солҳо1 = 1956–1974
 |бошгоҳҳо1 = {{расми парчам|Бразилия}} [[Сантос (бошгоҳи футбол)|Сантос]][[:en:Santos FC|&lt;sup&gt;en&lt;/sup&gt;]]
 |баромадҳо1 = 638 &lt;!--READ THIS BEFORE CHANGING: This infobox counts league games only, the much quoted stat that Pele scored over 1000 goals in over 1000 games for Santos counts unofficial and cup matches too, so should not be displayed here. --&gt;
 |голҳо1 = 619 &lt;!--READ THIS BEFORE CHANGING: This infobox counts league games only, the much quoted stat that Pele scored over 1000 goals in over 1000 games for Santos counts unofficial and cup matches too, so should not be displayed here. --&gt;
 |солҳо2 = 1975–1977
 |бошгоҳҳо2 = New York Cosmos [[:en:New York Cosmos|&lt;sup&gt;en&lt;/sup&gt;]]
 |баромадҳо2 = 56
 |голҳо2 = 31
 |солҳои_умумӣ = 
 |баромадҳои_умумӣ = 694
 |голҳои_умумӣ = 650
 |солҳои_миллӣ1 = 1957–1971
 |дастаи_миллӣ1 = {{Футбол|Brazil}}[[:en:Brazil national football team|&lt;sup&gt;en&lt;/sup&gt;]]
 |баромадҳои_миллӣ1 = 92
 |голҳои_миллӣ1 = 77
 |шаблонҳои_медал-title = 
 |шаблонҳои_медал = {{MedalCountry|{{BRA}}}}
{{MedalSport|Men's [[Association football|Football]]}}
{{MedalCompetition|[[FIFA World Cup]]}}
{{MedalGold|[[1958 FIFA World Cup|1958 Sweden]]|[[1958 FIFA World Cup squads#Brazil|National Team]]}}
{{MedalGold|[[1962 FIFA World Cup|1962 Chile]]|[[1962 FIFA World Cup squads#Brazil|National Team]]}}
{{MedalGold|[[1970 FIFA World Cup|1970 Mexico]]|[[1970 FIFA World Cup squads#Brazil|National Team]]}}
{{MedalCompetition|[[Copa América]]}}
{{MedalSilver|[[1959 South American Championship (Argentina)|1959 Argentina]]|National Team}}
 |шаблонҳои_медал-expand = 
 |module = 
 |азнавсозии_бошгоҳ = 
 |азнавсозии_дастаи_миллӣ = 
 }} 
'''Пеле''' ({{lang-pt|''Pelé''}}) номи аслиаш '''Эдсон Арантис ду Насименту'''; [[23 октябр]]и [[1940]], [[Нинас Гераис]], [[Трес Кораcоес]], [[Бразилия]] - [[29 декабр|29 декабри]] [[Соли 2022|2022]]) —  ситораи пешини тими миллии футболи [[Бразилия]].&lt;ref&gt;[[:en:Pelé|Pelé]]&lt;/ref&gt; ва [[Сантос (бошгоҳи футбол)|Сантос]][[:en:Santos FC]], устураи футболи ҷаҳон, се карат қаҳрамони ҷаҳон ва шоҳи футбол дар қарни гузашта, ки бо номи Пеле ({{lang-pt|''Pelé''}}) шӯҳратёр гашта буд.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://asiaplus.news/tg/2022/12/30/pele-sho%d2%b3i-futbol-darguzasht/|title=Пеле – шоҳи футбол даргузашт|author=|website=asiaplus.news|date=2022-12-30|publisher=|lang=tg|accessdate=2023-01-12|archivedate=2023-01-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230112075727/https://www.asiaplustj.info/news/tajikistan/20221230/pele-shoi-futbol-darguzasht}}&lt;/ref&gt;

== Зиндагинома ==
Пеле 23 октябри соли 1940 дар шаҳри Трес-Корасойеси Бразилия таваллуд шудааст. Устоди аввалини ӯ падараш буд. Падари Пеле ҳам футболбоз буд, аммо бо сабаби ҷароҳат барвақт аз футболбозӣ дур шуд ва тамоми орзуҳои худро дар фарзанди худ меҷуст.
Пеле соли 1957 дар синни 16-солагӣ ба тими миллии футболи Бразилия даъват гардид ва аввалин бозии худро гузаронид. Бештари коршиносон аз ӯ ба унвони беҳтарин бозигари таърихи футбол ёд мекунанд ва соири ситораҳои футбол барои арзёбии мизони муваффақиятҳояшон бо Пеле муқоиса мешаванд.
Пеле мулаққаб ба «марвориди сиёҳ» буд ва пас аз ин қаҳрамонии ҷаҳон дар Бразилия ба унвони як ганҷи миллӣ муаррифӣ шуд.
Пеле дар як соли 2021 саломатии хуб надошт ва чанд маротиба ба табибон муроҷиат намуда буд.
Пеле пас аз бемории вазнину бардавом рӯзи 29 декабр, дар синни 82 солагӣ музофоти Морумби (Сан-Паулу) дар [[Бразилия]]  даргузашт.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://asiaplus.news/tg/2022/12/30/pele-sho%d2%b3i-futbol-darguzasht/|title=Пеле – шоҳи футбол даргузашт|author=|website=asiaplus.news|date=2022-12-30|publisher=|lang=tg|accessdate=2023-01-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230112075727/https://www.asiaplustj.info/news/tajikistan/20221230/pele-shoi-futbol-darguzasht|archivedate=2023-01-12}}&lt;/ref&gt; 
== Маснади бошгоҳӣ ==
Дар [[Сантос (бошгоҳи футбол)|дастаи Сантос]] аз соли 1956 то 1974 бозӣ кард. Соли 1974 ӯ эъломи бознишастагӣ кард, аммо дар соли 1975 бо як қарордоди сесолаи ҳафт миллион долларӣ бо ширкати Ню-Йорк Космоси (New York Cosmos) Лигаи футболи [[ИМА]] шартнома баст.
Ӯ пас аз ду соли ҳузур дар ин даста, соли 1977 бознишаста шуд.
== Мунтахаби миллӣ ==
[[File:Pele con brasil (cropped).jpg|thumb|Пеле дар ҷавонӣ]]
Пеле соли 1957 дар синни 16-солагӣ ба тими миллии футболи Бразилия даъват гардид ва аввалин бозии худро гузаронид. Ӯ дар тими милли дар умум 15 сол ҳунарнамоӣ кард.
Соли 1958 Пеле дар ҳайати дастаи мунтахаби Бразилия ба ҷоми ҷаҳон рафт ва дар [[Шветсия]] бори аввал бозӣ намуд. Дар бозӣ бо тими миллии [[Иттиҳоди Шӯравӣ]] ба ҳайати асосии тими худ дохил шуд. Дар бозии чорякфинал бо [[Уэлс]] голи ҳалкунанда зад. Дар қувваозмоии ниманиҳоӣ бо тими Фаронса хет-трик кард ва дар даври ниҳоӣ ба дарвозаи мизбонони мусобиқот ду гол зад. Пелеи 17-сола беҳтарин бозигар ва ҷавонтарин қаҳрамони таърихи чемпионатҳои ҷаҳон гардид.
Баъдан ӯ дар солҳои 1962 ва 1970 низ бо тими миллии Бразилия қаҳрамони Ҷоми ҷаҳон шуд. Ҳамин тавр, '''Пеле се карат қаҳрамони Ҷоми ҷаҳон гардид ва то ҳол ӯ ягона футболбозест, ки ин дастовардро соҳиб аст.'''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://asiaplus.news/tg/2022/12/30/pele-sho%d2%b3i-futbol-darguzasht/|title=Пеле – шоҳи футбол даргузашт|author=|website=asiaplus.news|date=2022-12-30|publisher=|lang=tg|accessdate=2023-01-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230112075727/https://www.asiaplustj.info/news/tajikistan/20221230/pele-shoi-futbol-darguzasht|archivedate=2023-01-12}}&lt;/ref&gt; 

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
== Пайвандҳо ==
{{умумӣ}}
{{ПБ}}
{{Қаҳрамонони Ҷоми ҷаҳонии футбол}}

[[Гурӯҳ:Зодагони 23 октябр]]
[[Гурӯҳ:Зодагони соли 1940]]
[[Гурӯҳ:Футболбозони Бразилия]]
[[Гурӯҳ:Футболбозони тими миллии футболи Бразилия]]
[[Гурӯҳ:Бозигарони БФ «Сантос»]]
[[Гурӯҳ:Бозигарони БФ «Ню-Йорк Космос»]]
[[Гурӯҳ:ФИФА 100]]</text>
      <sha1>4mc0k0j8ewx3ys8tm1e39pt9u2vu3r2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сайдулло Хайруллоев</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13707</id>
    <revision>
      <id>1492680</id>
      <parentid>1420080</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T22:06:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492680</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10584" sha1="iom55m40x6me74zyatmutb67egzmstz" xml:space="preserve">{{Ходими давлатӣ
|ном                  =  
| номи аслӣ                 = Хайруллоев Сайдулло Хайруллоевич
|тартиб               = 1
| тасвир                       = Hayrulloev.jpg
|бар                  = 
|вазифа              = Раиси [[Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]]
|парчам               = Flag of Tajikistan.svg
|аввалдавр            = [[27 март]]и [[2000]] 
|охирдавр             = [[24 феврал]]и [[2010]]
|пешгузашта           =   
|ҷонишин              = [[Шукурҷон Зуҳуров]]  
|маълумот             = [[Донишгоҳи аграрии Тоҷикистон|Институти хоҷагии қишлоқи Тоҷикистон]] ([[1969]])
|касб                 = 
|ҳизб                 = 
|таърихи таваллуд     = 10.8.1945 
|зодгоҳ                    = деҳаи Мулобадал, {{Зодгоҳ|ноҳияи Ғарм|ноҳияи Рашт|ноҳияи Рашт}}, [[вилояти Ғарм]],&lt;br&gt;[[ҶШС Тоҷикистон]], [[ИҶШС]]
|ҳамсар               = 
|фарзандон            = 
|миллат               = [[Тоҷик]]
|эътиқод              = [[Ислом]]
|падар                = 
|модар                = 
|ҷоизаҳо              = {{Ордени Нишони Фахрӣ}} {{Ордени Байрақи Сурхи Меҳнат}} {{Ордени Исмоили Сомонӣ}}
|викианбор            = 
}}
'''Хайруллоев Сайдулло''' (''Хайруллоев Сайдулло Хайруллоевич''; тав. [[10 август]]и [[1945]], деҳаи [[Муллобадал]], [[ноҳияи Ғарм]], [[вилояти Ғарм]], [[ҶШС Тоҷикистон]], [[ИҶШС]]) — давлатмард ва сиёсатмадори [[Тоҷикистон|тоҷик]]. Раиси [[Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]](2000—2010)&lt;ref&gt;[http://www.pravda.ru/news/world/27-03-2000/910050-0/ Таджикистан. Сайдулло Хайруллоев избран председателем нижней палаты парламента // Правда. Ру]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.avesta.tj/goverment/3973-xajrulloev-otchitalsya-za-5-letnyuyu-deyatelnost.html |title=Хайруллоев отчитался за 5-летнюю деятельность нижней палаты парламента // Avesta |accessdate=2017-01-19 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140203064722/http://www.avesta.tj/goverment/3973-xajrulloev-otchitalsya-za-5-letnyuyu-deyatelnost.html |archivedate=2014-02-03 }}&lt;/ref&gt;. Корманди шоистаи Тоҷикистон ([[1998]]).

== Зиндагинома ==
Сайдулло Хайруллоев [[10 август]]и [[соли 1945]] дар деҳаи Муллобадали ноҳияи Ғарм таваллуд шудааст. Факултети гидромелиоратсияи [[Донишгоҳи аграрии Тоҷикистон|Институти хоҷагии қишлоқи Тоҷикистонро]] соли 1969 хатм кардааст.

== Фаъолияти корӣ ==

* Аз [[1969|соли 1969]] то [[соли 1971]] — сармуҳандиси Раёсати системаи обёрии ноҳияи Ғарм, сардори Раёсати силсилаи обёрии Вазорати мелиоратсия ва хоҷагии оби ҶШС Тоҷикистон.
* Аз [[соли 1971]] то [[соли 1972]] — сардори Колоннаи механиконидаи № 21 трести «Душанбесоз»-и ноҳияи Ҷиргатол.
* Аз [[соли 1972]] то [[соли 1975]] — сардори Колоннаи механиконидаи № 23 трести «Душанбеобсоз»-и ноҳияи Ғарм.
* Аз [[соли 1975]] то [[соли 1977]] — муовини раиси Комиҷроияи Шӯрои вакилони халқ, раиси комиссияи плании Комиҷроияи Шӯрои вакилони халқи ноҳияи Ғарм.
* Аз [[соли 1977]] то [[соли 1979]] — шунавандаи Мактаби олии ҳизбии Тошканд.
* Аз [[соли 1979]] то [[соли 1985]] — раиси Комиҷроияи Шӯрои вакилони халқи ноҳияи Ғарм.
* Аз [[соли 1985]] то [[соли 1988]] — котиби якуми Кумитаи Ҳизби коммунистии ноҳияи Совет.
* Аз [[соли 1988]] то [[соли 1990]] — котиби Кумитаи Ҳизби коммунистии вилояти Хатлон.
* Аз [[Соли 199|соли 1990]] то [[соли 1991]] — раиси Комиҷроияи Шӯрои вакилони халқи вилояти Қӯрғонтеппа.

=== Дар ҳайати ҳукумат ===

* Аз [[соли 1991]] то [[соли 1992]] — Муовини сарвазири Ҷумҳурии Тоҷикистон (1991-92).
* Аз [[соли 1992]] то [[соли 1994]] — Вазири ҳифзи табиат ва муҳити зисти Ҷумҳурии Тоҷикистон&lt;ref&gt;[http://hifzitabiat.tj/?page_id=50 Роҳбарияти Мақомоти ҳифзи муҳити зист аз давраи таъсисёбӣ] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20161013191449/http://hifzitabiat.tj/?page_id=50 |date=2016-10-13 }} // Сомонаи расмии Кумитаи ҳифзи муҳити зист&lt;/ref&gt;.
* Аз [[соли 1994]] то [[соли 1995]] — раиси ноҳияи Ғарм.
* Аз [[соли 1995]] то [[соли 1998]] — раиси Кумитаи металлҳои қиматбаҳо ва сангҳои қиматбаҳои назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон.
* Аз [[соли 1998]] то [[соли 2000]] — раиси Кумитаи захираҳои замин ва заминсозии назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон.
* Аз [[соли 2000]] то [[соли 2010]] — Раиси [[Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]].
* Аз [[соли 2010]] — узви [[Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.majlisimilli.tj/ru/index/index/pageId/196/|title=Члены Маджлиси Милли // Официальный сайт Маджлиси Милли|accessdate=2017-01-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140203034210/http://www.majlisimilli.tj/ru/index/index/pageId/196/|archivedate=2014-02-03}}&lt;/ref&gt; — раиси Комиссияи назорати Дастур
* Аз [[соли 2010]] — Раиси Ҷамъияти дӯстӣ ва робитаҳои фарҳангии Тоҷикистон бо кишварҳои хориҷӣ.

== Ҷоизаву медалҳо ==

=== Орденҳо ===
# Ордени «Нишони Фахрӣ» (1981)
# Ордени «Байрақи Сурхи Меҳнат» (1989)
# Ордени «Исмоили Сомонӣ» дараҷаи I (2006)
# Ордени «Шараф»-и Ҷумҳурии Исломии Афғонистон (1989)
# Ордени «Содружество»-и Ассамблеяи байнипарламентии ИДМ (2002)

=== Медалҳо ===
# Медали «20-солагии Истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон» (2011)
# Медали тилои «Барои таҳкими сулҳ ва ризоияти байни халқҳо»-и Федератсияи байналмилалии сулҳ ва ризоият (2011)
# Медали тилои «Сулҳ»-и байнипарлумонии ИДМ (2012)
# Медали ҷашнии «10-солагии Парламенти Ҷумҳурии Қазоқистон» (2006)
# Медали ҷашнии «10-солагии Агенти назорати маводи нашъаовари назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон» (2009)
# Медали ҷашнии «85-солагии миллитсияи Тоҷикистон» (2010)
# Медали ҷашнии «15-солагии Қувваҳои Мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон» (2008)
# Медали «15-летия Совета Федерации» (2008)
# Медали «В память 300-летия Санкт-Петербурга» (2003)

=== Унвонҳо ===
* Унвони «Корманди шоистаи Тоҷикистон» (1998)

== Китобҳо ==
* «Интихоби замон» (Душанбе — 2002).
* «Башорати қонун» (Душанбе — 2003).
* «Асри қонун» (Маҷмӯаи гузоришҳо, мусоҳибаҳо ва мақолаҳо), (Душанбе — 2005).
* «Нахсутраиси Маҷлиси намояндагон» (Душанбе — 2008).
* «Дипломатияи парлумонӣ» (Душанбе — 2010).
* «Мақоми олии қонун» (Душанбе — 2010).
* «Сайдулло Хайруллоев» (Зиндагинома, Душанбе −2012).
* «Абармарди миллат» (Зиндагиномаи Сайдулло Хайруллоев, Душанбе — 2015)
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
* [http://www.friendship.tj/index.php/o-nas/209-farzandi-sharifi-to-ikiston Фарзанди шарифи Тоҷикистон] // Сомонаи расмии ҶДРФТ. — 8 сентябри 2016
* [https://web.archive.org/web/20190823235241/http://www.millat.tj/didgoh/4269-saydulo-khayruloev.html Сайдулло Хайруллоев умре дар хидмати миллат] // «Миллат». — 28 октябри 2014
* [http://www.faraj.tj/index.php/tj/hukumat/941-68-soli-saydullo-hayrulloev.html 68-соли Сайдулло Хайруллоев]{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} // «Фараж». — 8 августи 2012

[[Гурӯҳ:Сиёсатмадорони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Вазирони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Вакилони Маҷлиси Намояндагони Ҷумҳурии Тоҷикистон]]</text>
      <sha1>iom55m40x6me74zyatmutb67egzmstz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Муҳиддин Кабирӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13749</id>
    <revision>
      <id>1492592</id>
      <parentid>1449947</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T19:11:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492592</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14218" sha1="k5023bayfvni1n4jp7n708hadhy2j23" xml:space="preserve">{{Сиёсатмадор
 |ном                  = Муҳиддин Кабирӣ
 |номи аслӣ            = 
 |тасвир               = Муҳиддин Кабирӣ.jpg
 |бар                  = 
 |тавсифи тасвир       = Муҳиддин Кабирӣ, апрели 2012
 |ном ҳангоми таваллуд = Кабиров Муҳиддин Тиллоевич
 |номи мустаор         = 
 |таърихи таваллуд     = 20.07.1965
 |зодгоҳ               = деҳаи [[Қасамдара]], {{Зодгоҳ|ноҳияи Файзобод}}, [[ҶШС Тоҷикистон]], [[ИҶШС]]
 |таърихи даргузашт    = 
 |маҳалли даргузашт    = 
 |шаҳрвандӣ            = {{USSR}}&lt;br&gt;{{TJK}}
 |таҳсилот             = 
 |дараҷаи илмӣ         = {{Дараҷаи илмӣ|номзад|илмҳои сиёсатшиносӣ}}
 |унвонҳои илмӣ        = 
 |миллат               = [[тоҷик]]
 |эътиқод              = [[ислом]], [[ҳанафӣ|ҳанафимазҳаб]]
 |ҳизб                 = [[ҲНИТ]]
 |ғояҳои асосӣ         = 
 |навъи фаъолият       = сиёсатмадор
 |падар                = Тилло Кабиров&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.ozodagon.com/index.php?newsid=28173|title=Даргузашти падари Муҳиддин Кабирӣ дар 95-солагӣ » Озодагон|author=|website=|date=|publisher=www.ozodagon.com|lang=tg|accessdate=2017-07-19}}&lt;/ref&gt;
 |модар                = 
 |ҳамсар               = Мастура  Раҳматуллоева&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://jumhuriyat.tj/index.php?art_id=13708|title=Масунияти депутатӣ дар ҳифзи даромад|author=Дориюши Субҳон|website=Нашрияи расмии Тоҷикистон - &quot;Ҷумҳурият&quot;|date=2014-04-11|publisher=jumhuriyat.tj|accessdate=2017-07-19}}&lt;/ref&gt;
 |фарзандон            = ''Писарон'': Руҳулло&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://sadoimardum.tj/maorif/dast-doshtani-nit-dar-terrorizm-isbot-shud/|title=Даст доштани ҲНИТ дар терроризм исбот шуд|author=Солеҳ Кабиров|website=Садои мардум — нашрияи Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон|date=|publisher=sadoimardum.tj|lang=tg|accessdate=2017-07-19|archivedate=2017-10-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171028023727/http://sadoimardum.tj/maorif/dast-doshtani-nit-dar-terrorizm-isbot-shud/}}&lt;/ref&gt;
, Муҳаммад&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Тавзеҳи Муҳиддин Кабирӣ нисбати ҳукм ба писараш {{!}} Ҳабарҳои Тоҷикистон ASIA-Plus|url=http://news.tj/tj/news/tavze-i-mu-iddin-kabir-nisbati-ukm-ba-pisarash|accessdate=2017-07-19}}{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
 |ҷоизаҳо            = 
 |соядаст              = 
 |бари соядаст         = 
 |сайт                 = 
 |викианбор            = 
}}
'''Муҳиддин Кабирӣ''' (форсӣ: محی الدین کبیری) ''(Кабиров Муҳиддин Тиллоевич''; тав. [[20 июл]]и [[1965]], деҳаи [[Қасамдара]], [[ноҳияи Файзобод]], [[ҶШС Тоҷикистон]]) — [[сиёсатмадор]]и [[тоҷик]], номзади илмҳои сиёсатшиносӣ. Раиси [[Ҳизби наҳзати исломии Тоҷикистон]], ки фаъолияташ дар Тоҷикистон мамнуъ шудааст&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://sputnik-tj.com/politics/20150930/1016938650.html|title=Қарори Додгоҳи олӣ дар бораи манъи фаъолияти ҲНИТ|author=Sputnik|publisher=sputnik-tj.com|lang=tg|accessdate=2017-07-19}}&lt;/ref&gt;. Узви Кумитаи илм, маориф, фарҳанг ва сиёсати байни ҷавонон дар [[Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] ([[2005]]—[[2015]]).

== Зиндагинома ==
Муҳиддин Кабирӣ 20 июли соли 1965 дар деҳаи Қасамдараи ноҳияи Файзобод ба дунё омадааст. Дар овони наврасӣ ва ҷавонӣ назди уламои маъруфи кишвар, аз ҷумла устод [[Муҳаммадшариф Ҳимматзода]] улуми гуногуни исломиро омӯхтааст. Бо забонҳои арабӣ, инглисӣ ва русӣ озодона ҳарф мезанад. Оиладор ва соҳиби шаш фарзанд аст.

=== Таҳсилоти ибтидоӣ ва касбӣ ===
Пас аз хатми синфи 8 дар мактаби миёнаи № 15 ноҳия, ба [[Коллеҷи омори шаҳри Ваҳдат|Техникуми статистикии шаҳри Ордҷонекидзеобод]] (феълан Колллеҷи омори шаҳри Ваҳдат) дохил мешавад. Онро соли 1983 ба поён расонда, муддате дар совхози «Октябр»-и ноҳияи Файзобод дар вазифаи масъули умури иқтисодӣ кор мекунад.

=== Хидмат дар артиш ===
Ҳамон сол ба сафи Артиши Шуравӣ даъват мешавад, то соли 1985 сарбоз буд.

=== Фаъолияти корӣ ва таҳсилоти олӣ ===
Баъди сарбозӣ солҳои 1985—1987 дар ноҳияи Файзобод чун масъули умури иқтисод фаъолияташро идома додааст. Соли 1987 ба шуъбаи арабии факултаи забонҳои шарқи [[Университети давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленин|Университети давлатии Тоҷикистон]] дохил шуда, соли 1992 онро хатм кардааст.

Пас аз хатми Донишгоҳ ба Яман рафта, беш аз як сол дар Донишгоҳи ҷумҳурии Яман коромӯз мешавад.

Соли 1993 ба Академияи дипломатии Вазорати корҳои хориҷии Русия дохил шуда, соли 1995 онро бо ихтисоси мутахассис оид ба ҳуқуқи байналмилал хатм мекунад.

Аз соли 1995 то соли 1997 дар шаҳри Маскав президенти Маркази фарҳангии «Сино» ва муовини мудири кулли ширкати «Халиф» дар ин шаҳр будааст.

== Фаъолияти сиёсӣ ==
Соли 1997 ба Душанбе баргашт ва дар Комиссияи оштии миллӣ вазифаи ёвари Раиси ин Комиссия — Сайид Абдуллоҳи Нуриро ба уҳда дошт. Баъди анҷоми фаъолияти Комиссияи оштии миллӣ боз ҳам муддате ёвари раҳбари ҲНИТ буд.

Соли 2000 бо пешниҳоди марҳум [[Сайид Абдуллоҳи Нурӣ]] ҷонишини раиси ҲНИТ интихоб мешавад. Ноибии ӯ дар ҲНИТ ба замоне рост омад, ки сарвар ва муовини аввали он бештар дар беморӣ ба сар мебурданд. Моҳи августи соли 2006 Сайид Абдуллоҳи Нурӣ аз олам даргузашт ва ва моҳи сентябри ҳамон сол Муҳиддин Кабирӣ дар Анҷумаи ҲНИТ раиси ин ҳизб интихоб шуд.

Соли 2005 як ташкилоти ғайриҳукуматии ҷумҳуриявиеро бо номи Маркази «Диалог» таъсис дод, ки муддате ба минбари таҳлилгарони масоили иқтисодиву сиёсӣ табдил шуда буд.

=== Намояндагӣ дар порлумон ===
Моҳи феврали соли 2005 аз ҳавзаи умумиҷумҳуриявӣ аз ҲНИТ вакили [[Маҷлиси намояндагон|Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Тоҷикистон]] интихоб шуд.

Моҳи сентябри соли 2007 дар Анҷумани ҲНИТ дубора ба муҳлати 4 сол боз раиси наҳзат интихоб карданд. Дар интихоботи парламентии соли 2010 низ боз вориди порлумон шуд.

Аммо дар интихоботи парламентии моҳи марти соли 2015 бино ба гузориши Комиссияи интихоботӣ ҳизби ӯ райъи мувофиқ ба даст наёвард ва ба парламент роҳ наёфт. Дар нимаи моҳи марти 2015 барои табобат ва ширкат дар ҳамоишу конфронсҳои байналмилалӣ ба хориҷ сафар кард.

== Муҳоҷирати сиёсӣ ==
Моҳи июн расонаҳои давлатии Тоҷикистон ӯро ба заминфурӯшӣ айбдор карданд ва аз оғози кадом парвандаи ҷиноӣ алайҳи ӯ низ хабар доданд. Ин овозаҳо Кабириро водор кард, ки муддати дигар берун аз қаламрави кишвар бимонад.

=== Парвандаи ҷиноӣ ===
Тибқи иттилои Додситонии кулли Тоҷикистон, генерал [[Абдуҳалим Назарзода]] гӯё бо дастури бевоситаи Муҳиддин Кабирӣ, раиси ҲНИТ беш аз 20 гуруҳи хурди мусаллаҳ ташкил кардааст, ки мехост бо истифода аз онҳо оромии Тоҷикистонро барҳам занад. Аз ин сабаб, алайҳи «саркардагон»-и ин гурӯҳ ва «ҳаммаслакон»-и онҳо бар асоси моддаҳои 187 (ташкили иттиҳодияи ҷиноятӣ), 199 (тасарруфи силоҳу лавозимоти ҷангӣ, моддаҳои тарканда ва воситаҳои таркиш), 104 (одамкушӣ), 181 (ғасби гаравгон), 179 (терроризм), 329 (таҳдид нисбат ба кормандони мақомоти ҳифзи ҳуқуқ ё хизматчиёни ҳарбӣ) ва 391 (сӯистеъмоли ҳокимият ё мақоми хизматӣ, аз ҳадди ваколатҳои мансабӣ ва хизматӣ баромадан-и Кодекси ҷиноии Тоҷикистон парванда кушодааст.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://sputnik-tj.com/Tajikistan/20150918/1016829314.html|title=ВКД: 139 ҷонибдори Назарзода боздошт ва 100 парвандаи ҷиноӣ боз шуд|author=Sputnik|publisher=sputnik-tj.com|lang=tg|accessdate=2017-07-19}}&lt;/ref&gt;

=== Иттиҳом ба терорризм ===
Муҳиддин Кабирӣ дар Тоҷикистон ба терроризм ва ташкили исёни мусаллаҳона айбдор карда мешавад аз кишвар фирор кардааст. Ҳукумати Тоҷикистон ба ҷустуҷӯи ин сиёсатмадор ба ширкати байналмилалӣ муроҷиат намудааст&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://sputnik-tj.com/Tajikistan/20160905/1020600276.html|title=Ҷустуҷӯи Муҳиддин Кабирӣ аз тарафи Интерпол давом дорад|author=Sputnik|publisher=sputnik-tj.com|lang=tg|accessdate=2017-07-19}}&lt;/ref&gt;.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ|2}}

== Пайвандҳо ==
* {{Cite web|url=http://jumhuriyat.tj/index.php?art_id=19633|title=Асрори пушти пардаи тиҷорати Кабирӣ|author=Анвари Комил|website=Нашрияи расмии Тоҷикистон - &quot;Ҷумҳурият&quot;|date=|publisher=jumhuriyat.tj|accessdate=2017-07-19}}
* {{Cite web|url=http://www.hakikati-sugd.tj/index.php/politics/2879-khijonati-mu-iddin-kabir|title=Хиёнати Муҳиддин Кабирӣ|author=Сафаралӣ Атохӯҷаев|website=|date=|publisher=www.hakikati-sugd.tj|lang=tg|accessdate=2017-07-19|archivedate=2020-07-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200720172218/http://www.hakikati-sugd.tj/index.php/politics/2879-khijonati-mu-iddin-kabir}}
* {{Cite web|url=http://tojnews.tj/ru/node/8684|title=Муҳиддин Кабирӣ фаъолияти сиёсии ҲНИТ-ро муваққатан қатъ кард {{!}} TojNews|publisher=tojnews.tj|accessdate=2017-07-19}}{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* {{Cite web|url=http://www.navid.tj/politics/?ELEMENT_ID=3980|title=Муҳиддин Кабирӣ аз раҳбарии ҲНИТ меравад?|publisher=www.navid.tj|accessdate=2017-07-19}}{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

== Сарчашма ==
* ФАЙЗОБОД. Энсиклопедия. — Душанбе, 2011. [[Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик|СИЭМТ]], — 392 саҳ. — ISBN 978-99947-33-48-4
* {{Cite web|url=http://www.tojnews.org/tj/news/mukhiddin-kabiri-raisi-khnit-50-sola-shud|title=Муҳиддин Кабирӣ – раиси ҲНИТ 50 сола шуд {{!}} TojNews|publisher=www.tojnews.org|accessdate=2017-07-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190917121430/https://www.tojnews.org/tj/news/mukhiddin-kabiri-raisi-khnit-50-sola-shud|archivedate=2019-09-17}}

[[Гурӯҳ:Сиёсатмадорони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Вакилони Маҷлиси Намояндагони Ҷумҳурии Тоҷикистон]]</text>
      <sha1>k5023bayfvni1n4jp7n708hadhy2j23</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Феҳристи пешшумораи телефонии кишварҳо</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15120</id>
    <revision>
      <id>1492755</id>
      <parentid>1453938</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T00:11:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492755</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26997" sha1="cxw9qmm1fjxpeajppml1ko1xhirf1lf" xml:space="preserve">==Маълумоти умумӣ==
{| border=&quot;1&quot; cellspacing=&quot;0&quot; width=&quot;100%&quot;
 |- align=&quot;center&quot; 
 | colspan=&quot;10&quot; | &lt;tt&gt;'''+0:''' —&lt;/tt&gt;
 |- align=&quot;center&quot;
 | colspan=&quot;10&quot; | &lt;tt&gt;'''+1:''' ([[North American Numbering Plan|NANP]]) [[Иёлотҳои Муттаҳидаи Амрико|US]], [[Канада|CA]], [[Ангиля|AI]], [[Антигуа ва Барбуда|AG]], [[Барбадос|BB]], [[Ҷазираҳои Багам|BS]], [[Ҷазираҳои Виргини Бритониёи|VG]], [[Ҷазираҳои Виргини Амрикои|VI]], [[Ҷазираҳои Кайман|KY]], [[Ҷазираҳои Бермуд|BM]], [[Гренада|GD]], [[Ҷазираҳои Туркс ва Кайкос|TC]], [[Монтсеррат|MS]], [[Ҷазираҳои Мариан|MP]], [[Гуам|GU]], [[Сент-Люсия|LC]], [[Доминика|DM]], [[Сент-Винсент ва Гренадинҳо|VC]], [[Пуэрто-Рико|PR]], [[Ҷумҳурии Доминикана|DO]], [[Тринидад ва Тобаго|TT]], [[Сент-Китс ва Невис|KN]], [[Ямайка|JM]]&lt;/tt&gt;
 |- align=&quot;center&quot;
 | width=&quot;10%&quot; | &lt;tt&gt;'''+20:''' [[Миср|EG]]&lt;/tt&gt;
 | width=&quot;10%&quot; | &lt;tt&gt;'''+210:''' — &lt;br&gt;'''+211:''' — &lt;br&gt;'''+212:''' [[Марокаш|MA]]&lt;br&gt;'''+213:''' [[Алҷазоир|DZ]]&lt;br&gt;'''+214:''' — &lt;br&gt;'''+215:''' — &lt;br&gt;'''+216:''' [[Тунис|TN]]&lt;br&gt;'''+217:''' — &lt;br&gt;'''+218:''' [[Либиё|LY]]&lt;br&gt;'''+219:''' — &lt;/tt&gt;
 | width=&quot;10%&quot; | &lt;tt&gt;'''+220:''' [[Гамбия|GM]]&lt;br&gt;'''+221:''' [[Сенегал|SN]]&lt;br&gt;'''+222:''' [[Мавритания|MR]]&lt;br&gt;'''+223:''' [[Мали|ML]]&lt;br&gt;'''+224:''' [[Гвинея|GN]]&lt;br&gt;'''+225:''' [[Кот-Д'Ивуар|CI]]&lt;br&gt;'''+226:''' [[Буркина-Фасо|BF]]&lt;br&gt;'''+227:''' [[Нигер|NE]]&lt;br&gt;'''+228:''' [[Того|TG]]&lt;br&gt;'''+229:''' [[Бенин|BJ]]&lt;/tt&gt;
 | width=&quot;10%&quot; | &lt;tt&gt;'''+230:''' [[Маврики|MU]]&lt;br&gt;'''+231:''' [[Либерия|LR]]&lt;br&gt;'''+232:''' [[Серра-Леоне|SL]]&lt;br&gt;'''+233:''' [[Гана|GH]]&lt;br&gt;'''+234:''' [[Нигерия|NG]]&lt;br&gt;'''+235:''' [[Чад|TD]]&lt;br&gt;'''+236:''' [[Ҷумҳурии Африкои Марказӣ|CF]]&lt;br&gt;'''+237:''' [[Камерун|CM]]&lt;br&gt;'''+238:''' [[Кабо-Верде|CV]]&lt;br&gt;'''+239:''' [[Сан-Томе ва Принсипи|ST]]&lt;/tt&gt;
 | width=&quot;10%&quot; | &lt;tt&gt;'''+240:''' [[Гвинеяи Экваторӣ|GQ]]&lt;br&gt;'''+241:''' [[Габон|GA]]&lt;br&gt;'''+242:''' [[Конго|CG]]&lt;br&gt;'''+243:''' [[Ҷумҳурии Демократии Конго|CD]]&lt;br&gt;'''+244:''' [[Ангола|AO]]&lt;br&gt;'''+245:''' [[Гвинея-Бисау|GW]]&lt;br&gt;'''+246:''' [[Территорияи Бритониё дар уқёнуси Ҳинд|IO]]&lt;br&gt;'''+247:''' [[Ҷазираи Вознесения|AC]]&lt;br&gt;'''+248:''' [[Ҷазираҳои Сейшел|SC]]&lt;br&gt;'''+249:''' [[Судан|SD]]&lt;/tt&gt;
 | width=&quot;10%&quot; | &lt;tt&gt;'''+250:''' [[Руанда|RW]]&lt;br&gt;'''+251:''' [[Ҳабашистон|ET]]&lt;br&gt;'''+252:''' [[Сомали|SO]]&lt;br&gt;'''+253:''' [[Ҷибути|DJ]]&lt;br&gt;'''+254:''' [[Кения|KE]]&lt;br&gt;'''+255:''' [[Танзания|TZ]]&lt;br&gt;'''+256:''' [[Уганда|UG]]&lt;br&gt;'''+257:''' [[Бурунди|BI]]&lt;br&gt;'''+258:''' [[Мозамбик|MZ]]&lt;br&gt;'''+259:''' — &lt;/tt&gt;
 | width=&quot;10%&quot; | &lt;tt&gt;'''+260:''' [[Замбия|ZM]]&lt;br&gt;'''+261:''' [[Республика Мадагаскар|MG]]&lt;br&gt;'''+262:''' [[Реюнон|RE]]&lt;br&gt;'''+263:''' [[Зимбабве|ZW]]&lt;br&gt;'''+264:''' [[Намибия|NA]]&lt;br&gt;'''+265:''' [[Малави|MW]]&lt;br&gt;'''+266:''' [[Лесото|LS]]&lt;br&gt;'''+267:''' [[Ботсвана|BW]]&lt;br&gt;'''+268:''' [[Свазиленд|SZ]]&lt;br&gt;'''+269:''' [[Ҷазираҳои Комор|KM]]&lt;/tt&gt;
 | width=&quot;10%&quot; | &lt;tt&gt;'''+27:''' [[Ҷумҳурии Африкои Ҷанубӣ|ZA]]&lt;/tt&gt;
 | width=&quot;10%&quot; | &lt;tt&gt;'''+28:''' —&lt;/tt&gt;
 | width=&quot;10%&quot; | &lt;tt&gt;'''+290:''' [[Ҷазираи Еленаи Муқаддас|SH]]&lt;br&gt;'''+291:''' [[Эритрея|ER]]&lt;br&gt;'''+292:''' — &lt;br&gt;'''+293:''' — &lt;br&gt;'''+294:''' — &lt;br&gt;'''+295:''' — &lt;br&gt;'''+296:''' — &lt;br&gt;'''+297:''' [[Аруба|AW]]&lt;br&gt;'''+298:''' [[Ҷазираҳои Фарер|FO]]&lt;br&gt;'''+299:''' [[Гренландия|GL]]&lt;/tt&gt;
 |- align=&quot;center&quot;
 | &lt;tt&gt;'''+30:''' [[Юнон|GR]]&lt;/tt&gt;
 | &lt;tt&gt;'''+31:''' [[Нидерланд|NL]]&lt;/tt&gt;
 | &lt;tt&gt;'''+32:''' [[Белгия|BE]]&lt;/tt&gt;
 | &lt;tt&gt;'''+33:''' [[Фаронса|FR]]&lt;/tt&gt;
 | &lt;tt&gt;'''+34:''' [[Испания|ES]]&lt;/tt&gt;
 | &lt;tt&gt;'''+350:''' [[Гибралтар|GI]]&lt;br&gt;'''+351:''' [[Португалия|PT]]&lt;br&gt;'''+352:''' [[Люксембург|LU]]&lt;br&gt;'''+353:''' [[Ирландия|IE]]&lt;br&gt;'''+354:''' [[Исландия|IS]]&lt;br&gt;'''+355:''' [[Албания|AL]]&lt;br&gt;'''+356:''' [[Малта|MT]]&lt;br&gt;'''+357:''' [[Кипр|CY]]&lt;br&gt;'''+358:''' [[Финляндия|FI]]&lt;br&gt;'''+359:''' [[Булғористон|BG]]&lt;/tt&gt;
 | &lt;tt&gt;'''+36:''' [[Маҷористон|HU]]&lt;/tt&gt;
 | &lt;tt&gt;'''+370:''' [[Литва|LT]]&lt;br&gt;'''+371:''' [[Латвия|LV]]&lt;br&gt;'''+372:''' [[Эстония|EE]]&lt;br&gt;'''+373:''' [[Молдавия|MD]]&lt;br&gt;'''+374:''' [[Арманистон|AM]]&lt;br&gt;'''+375:''' [[Беларус|BY]]&lt;br&gt;'''+376:''' [[Андорра|AD]]&lt;br&gt;'''+377:''' [[Монако|MC]]&lt;br&gt;'''+378:''' [[Сан-Марино|SM]]&lt;br&gt;'''+379:''' [[Ватикан|VA]]&lt;/tt&gt;
 | &lt;tt&gt;'''+380:''' [[Украина|UA]]&lt;br&gt;'''+381:''' [[Сербия|SRB]]&lt;br&gt;'''+382:'''[[Монтенегро| CG]] &lt;br&gt;'''+383:''' — &lt;br&gt;'''+384:''' — &lt;br&gt;'''+385:''' [[Хорватия|HR]]&lt;br&gt;'''+386:''' [[Словения|SI]]&lt;br&gt;'''+387:''' [[Босния ва Ҳерсеговина|BA]]&lt;br&gt;'''+388:''' [[European Telephony Numbering Space|EU]]&lt;br&gt;'''+389:''' [[Мақдуния|MK]]&lt;/tt&gt;
 | &lt;tt&gt;'''+39:''' [[Италия|IT]]&lt;/tt&gt;
 |- align=&quot;center&quot;
 | &lt;tt&gt;'''+40:''' [[Руминия|RO]]&lt;/tt&gt;
 | &lt;tt&gt;'''+41:''' [[Швейтсария|CH]]&lt;/tt&gt;
 | &lt;tt&gt;'''+420:''' [[Чехия|CZ]]&lt;br&gt;'''+421:''' [[Словакия|SK]]&lt;br&gt;'''+422:''' — &lt;br&gt;'''+423:''' [[Лихтенштейн|LI]]&lt;br&gt;'''+424:''' — &lt;br&gt;'''+425:''' — &lt;br&gt;'''+426:''' — &lt;br&gt;'''+427:''' — &lt;br&gt;'''+428:''' — &lt;br&gt;'''+429:''' — &lt;/tt&gt;
 | &lt;tt&gt;'''+43:''' [[Австрия|AT]]&lt;/tt&gt;
 | &lt;tt&gt;'''+44:''' [[Подшоҳии Муттаҳида|GB]]&lt;/tt&gt;
 | &lt;tt&gt;'''+45:''' [[Дания|DK]]&lt;/tt&gt;
 | &lt;tt&gt;'''+46:''' [[Шветсия|SE]]&lt;/tt&gt;
 | &lt;tt&gt;'''+47:''' [[Норвегия|NO]]&lt;/tt&gt;
 | &lt;tt&gt;'''+48:''' [[Полша|PL]]&lt;/tt&gt;
 | &lt;tt&gt;'''+49:''' [[Олмон|DE]]&lt;/tt&gt;
 |- align=&quot;center&quot;
 | &lt;tt&gt;'''+500:''' [[Ҷазираҳои Фолкленд|FK]]&lt;br&gt;'''+501:''' [[Белиз|BZ]]&lt;br&gt;'''+502:''' [[Гватемала|GT]]&lt;br&gt;'''+503:''' [[Салвадор|SV]]&lt;br&gt;'''+504:''' [[Гондурас|HN]]&lt;br&gt;'''+505:''' [[Никарагуа|NI]]&lt;br&gt;'''+506:''' [[Коста-Рика|CR]]&lt;br&gt;'''+507:''' [[Панама|PA]]&lt;br&gt;'''+508:''' [[Сен-Пер ва Микелон|PM]]&lt;br&gt;'''+509:''' [[Гаити|HT]]&lt;/tt&gt;
 | &lt;tt&gt;'''+51:''' [[Перу|PE]]&lt;/tt&gt;
 | &lt;tt&gt;'''+52:''' [[Мексика|MX]]&lt;/tt&gt;
 | &lt;tt&gt;'''+53:''' [[Куба|CU]]&lt;/tt&gt;
 | &lt;tt&gt;'''+54:''' [[Аргентина|AR]]&lt;/tt&gt;
 | &lt;tt&gt;'''+55:''' [[Бразилия|BR]]&lt;/tt&gt;
 | &lt;tt&gt;'''+56:''' [[Чили|CL]]&lt;/tt&gt;
 | &lt;tt&gt;'''+57:''' [[Колумбия|CO]]&lt;/tt&gt;
 | &lt;tt&gt;'''+58:''' [[Венесуэла|VE]]&lt;/tt&gt;
 | &lt;tt&gt;'''+590:''' [[Гваделупа|GP]]&lt;br&gt;'''+591:''' [[Боливия|BO]]&lt;br&gt;'''+592:''' [[Гайана|GY]]&lt;br&gt;'''+593:''' [[Эквадор|EC]]&lt;br&gt;'''+594:''' [[Гвианаи фаронсавӣ|GF]]&lt;br&gt;'''+595:''' [[Парагвай|PY]]&lt;br&gt;'''+596:''' [[Мартиника|MQ]]&lt;br&gt;'''+597:''' [[Суринам|SR]]&lt;br&gt;'''+598:''' [[Уругвай|UY]]&lt;br&gt;'''+599:''' [[Ҷазираҳои Антили Нидерланд|AN]]&lt;/tt&gt;
 |- align=&quot;center&quot;
 | &lt;tt&gt;'''+60:''' [[Малайзия|MY]]&lt;/tt&gt;
 | &lt;tt&gt;'''+61:''' [[Австралия|AU]]&lt;/tt&gt;
 | &lt;tt&gt;'''+62:''' [[Индонезия|ID]]&lt;/tt&gt;
 | &lt;tt&gt;'''+63:''' [[Филиппин|PH]]&lt;/tt&gt;
 | &lt;tt&gt;'''+64:''' [[Зеландияи Нав|NZ]]&lt;/tt&gt;
 | &lt;tt&gt;'''+65:''' [[Сингапур|SG]]&lt;/tt&gt;
 | &lt;tt&gt;'''+66:''' [[Таиланд|TH]]&lt;/tt&gt;
 | &lt;tt&gt;'''+670:''' [[Тимор Шарқӣ|TL]]&lt;br&gt;'''+671:''' — &lt;br&gt;'''+672:''' [[Антарктика|AQ]]&lt;br&gt;'''+673:''' [[Бруней|BN]]&lt;br&gt;'''+674:''' [[Науру|NR]]&lt;br&gt;'''+675:''' [[Папуа Гвинеяи Нав|PG]]&lt;br&gt;'''+676:''' [[Тонга|TO]]&lt;br&gt;'''+677:''' [[Ҷазираҳои Сулаймон|SB]]&lt;br&gt;'''+678:''' [[Вануату|VU]]&lt;br&gt;'''+679:''' [[Фиҷи|FJ]]&lt;br&gt;&lt;/tt&gt;
 | &lt;tt&gt;'''+680:''' [[Палау|PW]]&lt;br&gt;'''+681:''' [[Уоллис ва Футуна|WF]]&lt;br&gt;'''+682:''' [[Ҷазираҳои Кук|CK]]&lt;br&gt;'''+683:''' [[Ниуэ|NU]]&lt;br&gt;'''+684:''' [[Самоаи Шарқӣ|AS]]&lt;br&gt;'''+685:''' [[Самоаи Ғарбӣ|WS]]&lt;br&gt;'''+686:''' [[Кирибати|KI]]&lt;br&gt;'''+687:''' [[Каледонияи Нав|NC]]&lt;br&gt;'''+688:''' [[Тувалу|TV]]&lt;br&gt;'''+689:''' [[Полинезияи фаронсавӣ|PF]]&lt;/tt&gt;
 | &lt;tt&gt;'''+690:''' [[Токелау|TK]]&lt;br&gt;'''+691:''' [[Микронезия|FM]]&lt;br&gt;'''+692:''' [[Ҷазираҳои Маршалл|MH]]&lt;br&gt;'''+693:''' — &lt;br&gt;'''+694:''' — &lt;br&gt;'''+695:''' — &lt;br&gt;'''+696:''' — &lt;br&gt;'''+697:''' — &lt;br&gt;'''+698:''' — &lt;br&gt;'''+699:''' — &lt;br&gt;&lt;/tt&gt;
 |- align=&quot;center&quot;
 | colspan=&quot;10&quot; | &lt;tt&gt;'''+7:''' [[Русия|RU]], [[Қазоқистон|KZ]]&lt;/tt&gt;
 |- align=&quot;center&quot;
 | &lt;tt&gt;'''+800:''' [[Universal international freephone number|XF]]&lt;br&gt;'''+801:''' — &lt;br&gt;'''+802:''' — &lt;br&gt;'''+803:''' — &lt;br&gt;'''+804:''' — &lt;br&gt;'''+805:''' — &lt;br&gt;'''+806:''' — &lt;br&gt;'''+807:''' — &lt;br&gt;'''+808:''' [[Shared Cost Service|XC]]&lt;br&gt;'''+809:''' — &lt;/tt&gt;
 | &lt;tt&gt;'''+81:''' [[Ҷопон|JP]]&lt;/tt&gt;
 | &lt;tt&gt;'''+82:''' [[Кореяи Ҷанубӣ|KR]]&lt;/tt&gt;
 | &lt;tt&gt;'''+83:''' —&lt;/tt&gt;
 | &lt;tt&gt;'''+84:''' [[Ветнам|VN]]&lt;/tt&gt;
 | &lt;tt&gt;'''+850:''' [[Кореяи Шимолӣ|KP]]&lt;br&gt;'''+851:''' — &lt;br&gt;'''+852:''' [[Ҳонконг|HK]]&lt;br&gt;'''+853:''' [[Макао|MO]]&lt;br&gt;'''+854:''' — &lt;br&gt;'''+855:''' [[Камбоҷа|KH]]&lt;br&gt;'''+856:''' [[Лаос|LA]]&lt;br&gt;'''+857:''' — &lt;br&gt;'''+858:''' — &lt;br&gt;'''+859:''' — &lt;/tt&gt;
 | &lt;tt&gt;'''+86:''' [[Хитой|CN]]&lt;/tt&gt;
 | &lt;tt&gt;'''+870:''' [[Inmarsat|XS]]&lt;br&gt;'''+875:''' — &lt;br&gt;'''+876:''' — &lt;br&gt;'''+877:''' — &lt;br&gt;'''+878:''' [[Universal personal telecommunications|XU]]&lt;br&gt;'''+879:''' — &lt;/tt&gt;
 | &lt;tt&gt;'''+880:''' [[Бангладеш|BD]]&lt;br&gt;'''+881:''' [[Global Mobile Satellite System|XG]]&lt;br&gt;'''+882:''' [[International Networks|XN]]&lt;br&gt;'''+883:''' — &lt;br&gt;'''+884:''' — &lt;br&gt;'''+885:''' — &lt;br&gt;'''+886:''' [[Тайван|TW]]&lt;br&gt;'''+887:''' — &lt;br&gt;'''+888:''' — &lt;br&gt;'''+889:''' — &lt;/tt&gt;
 | &lt;tt&gt;'''+89:''' —&lt;/tt&gt;
 |- align=&quot;center&quot;
 | &lt;tt&gt;'''+90:''' [[Туркия|TR]]&lt;/tt&gt;
 | &lt;tt&gt;'''+91:''' [[Ҳиндустон|IN]]&lt;/tt&gt;
 | &lt;tt&gt;'''+92:''' [[Покистон|PK]]&lt;/tt&gt;
 | &lt;tt&gt;'''+93:''' [[Афғонистон|AF]]&lt;/tt&gt;
 | &lt;tt&gt;'''+94:''' [[Шри-Ланка|LK]]&lt;/tt&gt;
 | &lt;tt&gt;'''+95:''' [[Мянма|MM]]&lt;/tt&gt;
 | &lt;tt&gt;'''+960:''' [[Ҷазираҳои Молдив|MV]]&lt;br&gt;'''+961:''' [[Лубнон|LB]]&lt;br&gt;'''+962:''' [[Урдун|JO]]&lt;br&gt;'''+963:''' [[Сурия|SY]]&lt;br&gt;'''+964:''' [[Ироқ|IQ]]&lt;br&gt;'''+965:''' [[Кувайт|KW]]&lt;br&gt;'''+966:''' [[Арабистони Саудӣ|SA]]&lt;br&gt;'''+967:''' [[Яман|YE]]&lt;br&gt;'''+968:''' [[Умон|OM]]&lt;br&gt;'''+969:''' — &lt;/tt&gt;
 | &lt;tt&gt;'''+970:''' [[Фаластин|PS]]&lt;br&gt;'''+971:''' [[Имороти Муттаҳидаи Арабӣ|AE]]&lt;br&gt;'''+972:''' [[Исроил|IL]]&lt;br&gt;'''+973:''' [[Баҳрайн|BH]]&lt;br&gt;'''+974:''' [[Қатар|QA]]&lt;br&gt;'''+975:''' [[Бутан|BT]]&lt;br&gt;'''+976:''' [[Муғулистон|MN]]&lt;br&gt;'''+977:''' [[Непал|NP]]&lt;br&gt;'''+978:''' — &lt;br&gt;'''+979:''' [[International premium rate service|XR]]&lt;/tt&gt;
 | &lt;tt&gt;'''+98:''' [[Эрон|IR]]&lt;/tt&gt;
 | &lt;tt&gt;'''+990:''' — &lt;br&gt;'''+991:''' [[ITPCS|XT]]&lt;br&gt;'''+992:''' [[Тоҷикистон|TJ]]&lt;br&gt;'''+993:''' [[Туркманистон|TM]]&lt;br&gt;'''+994:''' [[Озарбойҷон|AZ]]&lt;br&gt;'''+995:''' [[Гурҷистон|GE]]&lt;br&gt;'''+996:''' [[Қирғизистон|KG]]&lt;br&gt;'''+997:''' — &lt;br&gt;'''+998:''' [[Ӯзбекистон|UZ]]&lt;br&gt;'''+999:''' — &lt;/tt&gt;
 |}

== Маълумоти муфассал ==

=== Минтақаи 1 — Амрикои Шимолӣ ===
( http://www.nanpa.com/ )

* [[Иёлотҳои Муттаҳидаи Амрико]]
** Территорияҳои ИМА дар [[Уқёнусия]]ро низ дар бар мегирад:
*** [[Гуам]] (671)
*** [[Ҷазираҳои Мариан]] (670)
*** [[Самоаи амрикои]] (684) ''(аз [[2 октябр]]и соли [[2004]] дохил карда шудааст)''
* [[Канада]]
* Кодҳои мамлакатҳои ҳавзаи [[баҳри Кариб]]:
** [[Ангиля]] (264)
** [[Антигуа ва Барбуда]] (268)
** [[Ҷазираҳои Багам]] (242)
** [[Барбадос]] (246)
** [[Ҷазираҳои Бермуд]] (441)
** [[Ҷазираҳои Виргини Бритониёи]] (284)
** [[Ҷазираҳои Кайман]] (345)
** [[Доминика]] (767)
** [[Ҷумҳурии Доминикана]] (809)
** [[Гренада]] (473)
** [[Ямайка]] (876)
** [[Монтсеррат]] (664)
** [[Пуэрто-Рико]] (787)/(939)
** [[Сент-Китс ва Невис]] (869)
** [[Сент-Люсия]] (758)
** [[Сент-Винсент ва Гренадинҳо]] (784)
** [[Тринидад ва Тобаго]] (868)
** [[Ҷазираҳои Теркс ва Кайкос]] (649)
** [[Ҷазираҳои Виргини Амрикои]] (340)
** [[Сайпан]] (670)

=== Минтақаи 2 — [[Африка]] ===
* 20 — [[Миср]]
* 210 — таъйин нагардидааст
* 211 — таъйин нагардидааст
* 212 — [[Марокаш]]
* 213 — [[Алҷазоир]]
* 214 — таъйин нагардидааст
* 215 — таъйин нагардидааст
* 216 — [[Тунис]]
* 217 — таъйин нагардидааст
* 218 — [[Либиё]]
* 219 — таъйин нагардидааст
* 220 — [[Гамбия]]
* 221 — [[Сенегал]]
* 222 — [[Мавритания]]
* 223 — [[Мали]]
* 224 — [[Гвинея]]
* 225 — [[Кот-д'Ивуар]]
* 226 — [[Буркина-Фасо]]
* 227 — [[Нигер]]
* 228 — [[Того]]
* 229 — [[Бенин]]
* 230 — [[Маврики]]
* 231 — [[Либерия]]
* 232 — [[Серра-Леоне]]
* 233 — [[Гана]]
* 234 — [[Нигерия]]
* 235 — [[Чад]]
* 236 — [[Ҷумҳурии Африкои Марказӣ]]
* 237 — [[Камерун]]
* 238 — [[Кабо-Верде]]
* 239 — [[Сан-Томе ва Принсипи]]
* 240 — [[Гвинеяи Экваторӣ]]
* 241 — [[Габон]]
* 242 — [[Конго]] 
* 243 — [[Ҷумҳурии Демократии Конго]] (собиқ [[Зоир]])
* 244 — [[Ангола]]
* 245 — [[Гвинея-Бисау]]
* 246 — [[Диего-Гарсия]]
* 247 — [[Ҷазираи Вознесения]]
* 248 — [[Ҷазираҳои Сейшел]]
* 249 — [[Судан]]
* 250 — [[Руанда]]
* 251 — [[Ҳабашистон]]
* 252 — [[Сомали]]
* 253 — [[Ҷибути]]
* 254 — [[Кения]]
* 255 — [[Танзания]]
* 256 — [[Уганда]]
* 257 — [[Бурунди]]
* 258 — [[Мозамбик]]
* 259 — [[Мозамбик]] — ''истифода нашудааст — ниг. ба 255 Танзания''
* 260 — [[Замбия]]
* 261 — [[Мадагаскар]]
* 262 — [[Реюнон]]
* 263 — [[Зимбабве]]
* 264 — [[Намибия]]
* 265 — [[Малави]]
* 266 — [[Лесото]]
* 267 — [[Ботсвана]]
* 268 — [[Свазиленд]]
* 269 — [[Ҷазираҳои Комор]] ва [[Майотта]]
* 27 — [[Ҷумҳурии Африкои Ҷанубӣ]]
* 28x — таъйин нагардидааст
* 290 — [[Ҷазираи Еленаи Муқаддас]]
* 291 — [[Эритрея]]
* 292 — таъйин нагардидааст
* 293 — таъйин нагардидааст
* 294 — таъйин нагардидааст
* 295 — аз рӯйхат гирифта шудааст (аввалан ба [[Сан-Марино]] таъйин гашта буд, ниг. ба +378)
* 296 — таъйин нагардидааст
* 297 — [[Аруба]]
* 298 — [[Ҷазираҳои Фарер]]
* 299 — [[Гренландия]]

=== Минтақаи 3 — [[Аврупо]] ===
* 3 — таъйин нагардидааст (соли [[1996]] барои [[Иттиҳоди Аврупо]] пешкаш шудааст).
* 30 — [[Юнон]]
* 31 — [[Нидерланд]]
* 32 — [[Белгия]]
* 33 — [[Фаронса]]
* 34 — [[Испания]]
* 350 — [[Гибралтар]]
* 351 — [[Португалия]]
* 352 — [[Люксембург]]
* 353 — [[Ирландия]] 
* 354 — [[Исландия]]
* 355 — [[Албания]] 
* 356 — [[Малта]]
* 357 — [[Кипр]] ''Ба қисми [[Туркия]] забт намудааш бо коди туркӣ 90 392 занг задан мумкин''
* 358 — [[Финляндия]]
* 359 — [[Булғористон]]
* 36 — [[Маҷористон]] 
* 37 — ба [[Олмони Шарқӣ]] мансуб буд — коди Олмон 49 
* 370 — [[Литва]] 
* 371 — [[Латвия]] 
* 372 — [[Эстония]]
* 373 — [[Молдова]]
* 374 — [[Арманистон]]
* 375 — [[Беларус]] 
* 376 — [[Андорра]]
* 377 — [[Монако]]
* 378 — [[Сан-Марино]]
* 379 — [[Ватикан]]
* 38 — то пароканиш ба [[Югославия]] мансуб буд
* 380 — [[Украина]] 
* 381 — [[Сербия]]
* 382 — [[Монтенегро]] ''(аз соли 2006)''
* 383 — таъйин нагардидааст
* 384 — таъйин нагардидааст
* 385 — [[Хорватия]]
* 386 — [[Словения]]
* 387 — [[Босния ва Ҳерсеговина]] 
* 388 — [[:en:European Telephony Numbering Space]] — Хизматрасонии телефонии умумиаврупоӣ
* 389 — [[Мақдуния]]
* 39 — [[Италия]]

=== Минтақаи 4 — [[Аврупо]] ===
* 40 — [[Руминия]]
* 41 — [[Швейтсария]]
* 42 — ба [[Чехословакия]] мансуб буд 
* 420 — [[Чехия]]
* 421 — [[Словакия]]
* 422 — озод 
* 423 — [[Лихтенштейн]]
* 424 — озод 
* 425 — озод
* 426 — озод
* 427 — озод
* 428 — озод 
* 429 — озод
* 43 — [[Австрия]]
* 44 — [[Подшоҳии Муттаҳида]]
* 45 — [[Дания]] 
* 46 — [[Шветсия]] 
* 47 — [[Норвегия]]
* 48 — [[Полша]]
* 49 — [[Олмон]]

=== Минтақаи 5 — [[Мексика]], [[Амрикои Марказӣ]] ва [[Амрикои Ҷанубӣ]] ===
* 500 — [[Ҷазираҳои Фолкленд]]
* 501 — [[Белиз]]
* 502 — [[Гватемала]]
* 503 — [[Салвадор]]
* 504 — [[Гондурас]]
* 505 — [[Никарагуа]]
* 506 — [[Коста-Рика]]
* 507 — [[Панама]]
* 508 — [[Сен-Пер ва Микелон]]
* 509 — [[Гаити]] 
* 51 — [[Перу]]
* 52 — [[Мексика]]
* 53 — [[Куба]]
* 54 — [[Аргентина]]
* 55 — [[Бразилия]]
* 56 — [[Чили]]
* 57 — [[Колумбия]]
* 58 — [[Венесуэла]]
* 590 — [[Гваделупа]]
* 591 — [[Боливия]]
* 592 — [[Гайана]]
* 593 — [[Эквадор]]
* 594 — [[Гвианаи фаронсавӣ]]
* 595 — [[Парагвай]]
* 596 — [[Мартиника]]
* 597 — [[Суринам]]
* 598 — [[Уругвай]] 
* 599 — [[Ҷазираҳои Антили Нидерланд]]

=== Минтақаи 6 — [[Уқёнусия]] ===
* 60 — [[Малайзия]] 
* 61 — [[Австралия]]
* 62 — [[Индонезия]]
* 63 — [[Филиппин]]
* 64 — [[Зеландияи Нав]]
* 65 — [[Сингапур]]
* 66 — [[Таиланд]]
* 670 — [[Тимори Шарқӣ]] — мансуби Ҷазираҳои Шимолии Мариан буд, коди ҳозирааш 1 670
* 671 — мансуби ҷазираи [[Гуам]] буд, — коди ҳозирааш 1 671
* 672 — Территорияҳои берунаи Австралия: [[Антарктика]], ҷазираи Норфолк
* 673 — [[Бруней]]
* 674 — [[Науру]]
* 675 — [[Папуа Гвинеяи Нав]]
* 676 — [[Тонга]]
* 677 — [[Ҷазираҳои Сулаймон]]
* 678 — [[Вануату]]
* 679 — [[Фиҷи]]
* 680 — [[Палау]]
* 681 — [[Уоллис ва Футуна]]
* 682 — [[Ҷазираҳои Кук]]
* 683 — [[Ниуэ]]
* 684 — мансуби [[Самоаи Амрикоӣ]] буд, коди ҳозирааш 1 684
* 685 — [[Самоаи Ғарбӣ]]
* 686 — [[Кирибати]]
* 687 — [[Каледонияи Нав]]
* 688 — [[Тувалу]], Ҷазираҳои Эллис
* 689 — [[Полинезияи фаронсавӣ]] 
* 690 — [[Токелау]]
* 691 — [[Микронезия]]
* 692 — [[Ҷазираҳои Маршалл]]
* 693 — озод
* 694 — озод
* 695 — озод
* 696 — озод
* 697 — озод
* 698 — озод
* 699 — озод

=== Минтақаи 7 — [[Русия]] ва [[Қазоқистон]] ( қисмҳои собиқ [[Иттифоқи Шуравӣ]]) ===
* [[Русия]], территорияи [[Байконур]] ҳам, ки аз [[Қазоқистон]] ба иҷора гирифта шудааст, дохил мешавад:
** (300—399)
*** (336) — [[Байконур]]
** (400—499)
** (500—599)
** (900—999)
* [[Қазоқистон]]:
** (600—699)
** (700—799)

=== Минтақаи 8 — [[Осиёи Шарқӣ]] ва хидматрасонии телефонии махсус ===
* 800 — International Freephone ([[:en:UIFN]])
* 801 — таъйин нагардидааст
* 802 — таъйин нагардидааст
* 803 — таъйин нагардидааст
* 804 — таъйин нагардидааст
* 805 — таъйин нагардидааст
* 806 — таъйин нагардидааст
* 807 — таъйин нагардидааст
* 808 — барои Shared Cost Services захира карда шудааст
* 809 — таъйин нагардидааст
* 81 — [[Ҷопон]]
* 82 — [[Кореяи Ҷанубӣ]] 
* 83 — таъйин нагардидааст
* 84 — [[Ветнам]]
* 850 — [[Кореяи Шимолӣ]]
* 851 — таъйин нагардидааст
* 852 — [[Ҳонконг]]
* 853 — [[Макао]]
* 854 — таъйин нагардидааст
* 855 — [[Камбоҷа]]
* 856 — [[Лаос]] 
* 857 — таъйин нагардидааст
* 858 — таъйин нагардидааст
* 859 — таъйин нагардидааст
* 86 — [[Хитой]] 
* 870 — хидмати [[:en:Inmarsat]] &quot;SNAC&quot; 
* 875 — барои хидмати Maritime Mobile захира карда шудааст
* 876 — барои хидмати Maritime Mobile захира карда шудааст
* 877 — барои хидмати Maritime Mobile захира карда шудааст
* 878 — хидмати Universal Personal Telecommunications
* 879 — барои талаботи дохилии хидмати &lt;nowiki&gt;mobile/maritime&lt;/nowiki&gt; захира карда шудааст
* 880 — [[Бангладеш]]
* 881 — Mobile Satellite System
* 8816 — Mobile Satellite System ([[Iridium]])
* 882 — International Networks
* 88216 — Mobile Satellite System ([[Thuraya]])
* 883 — таъйин нагардидааст
* 884 — таъйин нагардидааст
* 885 — таъйин нагардидааст
* 886 — [[Тайван]] ''Код расман таъйин нагардидааст, бо коди ITU ҳамчун 'захиракардашуда' муайян гаштааст.''
* 887 — таъйин нагардидааст
* 888 — таъйин нагардидааст
* 889 — таъйин нагардидааст
* 89x — таъйин нагардидааст

=== Минтақаи 9 — Осиёи Ғарбӣ ва Ҷанубӣ, [[Шарқи Наздик]] ===
* 90 — [[Туркия]]
* 91 — [[Ҳиндустон]] 
* 92 — [[Покистон]]
* 93 — [[Афғонистон]]
* 94 — [[Шри-Ланка]] 
* 95 — [[Мянма]]
* 960 — [[Ҷазираҳои Молдив]]
* 961 — [[Лубнон]]
* 962 — [[Урдун]]
* 963 — [[Сурия]]
* 964 — [[Ироқ]]
* 965 — [[Кувайт]]
* 966 — [[Арабистони Саудӣ]]
* 967 — [[Яман]]
* 968 — [[Умон]]
* 969 — [[Ҷумҳурии Халқӣ Демократии Яман]] истифода мебурд, ҳоло бошад бо коди 967 [[Яман]] ҳамҷоя карда шудааст.
* 970 — барои [[Фаластин]] захира карда шудааст
* 971 — [[Имороти Муттаҳидаи Арабӣ]]
* 972 — [[Исроил]]
* 973 — [[Баҳрайн]]
* 974 — [[Қатар]]
* 975 — [[Бутан]]
* 976 — [[Муғулистон]]
* 977 — [[Непал]]
* 978 — таъйин нагардидааст
* 979 — International Premium Rate Service 
* 98 — [[Эрон]] 
* 990 — таъйин нагардидааст
* 991 — International Telecommunications Public Correspondence Service trial (ITPCS) 
* 992 — [[Тоҷикистон]]
* 993 — [[Туркманистон]] 
* 994 — [[Озарбойҷон]]
* 995 — [[Гурҷистон]] 
* 996 — [[Қирғизистон]]
* 997 — таъйин нагардидааст
* 998 — [[Ӯзбекистон]]
* 999 — таъйин нагардидааст

Сифр (0) таъйин нагардидааст.

== Пайвандҳо ==
* http://www.itu.int/dms_pub/itu-t/opb/sp/T-SP-E.164D-2016-PDF-E.pdf
* https://web.archive.org/web/20101010184652/http://www.itu.int/dms_pub/itu-t/opb/sp/T-SP-E.164C-2010-PDF-E.pdf
* https://web.archive.org/web/20080106152844/http://zvonka.net/ Рӯйхати пурраи кодҳои телефонии шаҳрҳои Русия
* http://www.wtng.info/ {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20190626203635/http://www.wtng.info/ |date=2019-06-26 }} World Telephone Numbering Guide - маълумоти иловагӣ дар бораи системаҳои рақамҳои телефонии мамлакатҳои алоҳида
* https://web.archive.org/web/20061026020102/http://phonecodes.by.ru/ Кодҳои телефонии шаҳрҳои Русия ва давлатҳои ИДМ
* http://telcode.fober.net/ {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20071012021826/http://telcode.fober.net/ |date=2007-10-12 }} Кодҳои телефонии шаҳрҳои Украина ва Русия

[[Гурӯҳ:Рӯӣхати мамлакатҳо]]
[[Гурӯҳ:Классификаторҳо]]</text>
      <sha1>cxw9qmm1fjxpeajppml1ko1xhirf1lf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Зиндони марказии Бағдод</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16393</id>
    <revision>
      <id>1492432</id>
      <parentid>1477462</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T15:40:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492432</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5316" sha1="1lvvwkx4q0pzo56ft5gsrnn70dumjxv" xml:space="preserve">[[Image:Abu Ghraib cell block.jpg|thumb|right|180px|Даромади ба Зиндони Марказии Бағдод]]
{{тарҷума}}
'''Зиндони Марказии Бағдод''', дар гузашта машҳур бо номи&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090216061852/http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5jz-FyNZ_N2Sznz4Fe1LQ8YqK3zeQ US releases scores from Baghdad prison], ''[[Google News]]'' / ''[[Agence France-Presse]]'', 12 феврал, 2009&lt;/ref&gt; '''Зиндони Абу Ғрайб prison''' ({{lang-ar|سجن أبو غريب}}; боз Абу Ғраиб, ки маънояш 'падараи зоғ' ё 'Ҷойи Зоғҳо' мебошад&lt;ref&gt;[http://www.languagehat.com/archives/001757.php Abu Ghrai translation]&lt;/ref&gt;) дар [[Абу Ғраиб]], шаҳр дар [[Ироқ]] 32&amp;nbsp;km (20&amp;nbsp;mi) дар ғарби [[Бағдод]].

==Эзоҳ==
{{Reflist}}
== Пайвандҳо ==
*[http://mp3.rbnlive.com/Janis06.html General Janis Karpinski was in charge of Abu Ghraib and now is a talk radio host] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20061026115712/http://mp3.rbnlive.com/Janis06.html |date=2006-10-26 }} [http://mp3.rbnlive.com/Stadt/0603/20060315_Wed_Stadtmiller1.mp3 Interview with Janis] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20061117114341/http://mp3.rbnlive.com/Stadt/0603/20060315_Wed_Stadtmiller1.mp3 |date=2006-11-17 }}[http://mp3.rbnlive.com/Stadt/0603/20060315_Wed_Stadtmiller2.mp3 2nd hour of the Interview] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20061117114516/http://mp3.rbnlive.com/Stadt/0603/20060315_Wed_Stadtmiller2.mp3 |date=2006-11-17 }}
*[http://www.globalsecurity.org/intell/world/iraq/images/abu-ghurayb-prison-tpc.jpg Map showing location] - globalsecurity.org
*[https://web.archive.org/web/20090125025547/http://www.charonboat.com/item/68 Prisoner abused by American soldiers at Abu Ghraib prison (Iraq, April 2004) (GRAPHIC!)]
*[http://maps.google.com/maps?ll=33.291849,44.065711&amp;spn=0.011962,0.019121&amp;t=k&amp;hl=en Satellite Photograph] - Google Maps
*[http://www.pww.org/article/articleview/6260/1/245/ Memo Reveals Bush may have OK'd Torture] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20061027030013/http://www.pww.org/article/articleview/6260/1/245/ |date=2006-10-27 }}
*[http://www.antiwar.com/news/?articleid=2444 The Abu Ghraib Prison Photos] &amp;ndash; a collection of graphic photos showing torture and humiliation of Iraqi inmates by a group of U.S. soldiers in Abu Ghraib prison, released by [[The Washington Post]], [[ABC News]], [[The New Yorker]], [[CBS]] and Global Free Press
*[http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A5623-2004May5.html New Prison Images Emerge] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20120812193109/http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A5623-2004May5.html |date=2012-08-12 }} &amp;ndash; The Washington Post May 6, 2004 article by Christian Davenport
*[https://web.archive.org/web/20060830042939/http://www.newyorker.com/fact/content?040517fa_fact2 Chain of Command] &amp;ndash; The New Yorker May 9, 2004 article by Seymour M. Hersh
*[http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A43785-2004May20.html Videos Amplify Picture of Violence] &amp;ndash; The Washington Post May 21, 2004 article by Josh White, Christian Davenport and Scott Higham
*[http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A32776-2004Jun10.html Use of Dogs to Scare Prisoners Was Authorized] &amp;ndash; The Washington Post June 11, 2004 article by Josh White and Scott Higham
*[http://www.opendemocracy.net/media-abu_ghraib/issue.jsp After image: the meanings of Abu Ghraib] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20090517000118/http://www.opendemocracy.net/media-abu_ghraib/issue.jsp |date=2009-05-17 }}
*[https://web.archive.org/web/20060829122535/http://www.thanksjoedarby.com/ Thanks Joe Darby] &amp;ndash; a site for expressions of support for Joe Darby, the soldier that exposed the graphic photos and video that brought the Abu Ghraib prison scandal to light.
*[http://jurist.law.pitt.edu/currentawareness/abughraib.php Abu Ghraib legal news and resources] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20090508064821/http://jurist.law.pitt.edu/currentawareness/abughraib.php |date=2009-05-08 }}, [[JURIST]]
*[http://www.docsthatinspire.com/?p=29 DocsThatInspire.com] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20081227145442/http://www.docsthatinspire.com/?p=29 |date=2008-12-27 }} Audio interview with Rory Kennedy, director of the new documentary film, &quot;Ghosts of Abu Ghraib&quot;
*[http://www.hbo.com/docs/programs/ghostsofabughraib/index.html HBO: Ghosts of Abu Ghraib] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20090326183809/http://www.hbo.com/docs/programs/ghostsofabughraib/index.html |date=2009-03-26 }} HBO's documentary premiered February 22, 2006.
*[http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/02/08/AR2007020801680_pf.html An Iraq Interrogator's Nightmare], Washington Post 9 Feb 2007
*[http://www.globalsecurity.org/org/news/2004/040506-iraq-abuse.htm], Prison with a Past by Matthew McAllester

[[Гурӯҳ:Ҳуқуқи башар дар Ироқ]]
[[Гурӯҳ:Пойгоҳҳои ҳарбӣ дар Ироқ]]
[[Гурӯҳ:Зиндонҳо дар Ироқ]]</text>
      <sha1>1lvvwkx4q0pzo56ft5gsrnn70dumjxv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Нигина Амонқулова</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16880</id>
    <revision>
      <id>1492605</id>
      <parentid>1455302</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T19:51:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492605</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6077" sha1="1fwfskdr3503enk9syr8ueynb8pt3nf" xml:space="preserve">{{Мусиқидон
 |замина               = solo_singer
 |ном                  = 
 |номи аслӣ            = Нигина Амонқулова
 |тасвир               = Nigina Amonkulova.jpg
 |бар                  = 
 |тавсифи тасвир       = 
 |ном ҳангоми таваллуд = 
 |номи пурра           = 
 |таърихи таваллуд     = 30.01.1986
 |зодгоҳ               = {{Зодгоҳ|Панҷакент|шаҳри Панҷакент}}, [[вилояти Ленинобод]], {{парчамбандӣ|ҶШС Тоҷикистон}}
 |таърихи даргузашт    =  
 |маҳалли даргузашт    =  
 |солҳои фаъолият      = 
 |мамлакат             = {{Парчам|Тоҷикистон}}  
 |касб                 = [[овозхон]]
 |навъи садо           =  
 |асбоб                = 
 |сабк                 = ретро, фолк
 |номи мустаъор        = 
 |гурӯҳ                = 
 |ҳамкорӣ              = 
 |ношир                = 
 |мукофотҳо            = 
 |викианбор            = 
 |викитека             = 
 |вебгоҳ               = https://niginamusic.org
}}
'''Нигина Амонқулова''' (тав. [[30 январ]]и [[1986]], [[Панҷакент]], [[вилояти Ленинобод]], [[ҶШС Тоҷикистон]]) — яке аз номдортарин [[овозхон]]ҳои тоҷик дар сабки ретро.

== Зиндагинома ==
[[30 январ]]и [[соли 1986]] дар шаҳри [[Панҷакент]] [[вилояти Суғд|вилояти Ленинобод]] дар оилаи серфарзанд ба дунё омадааст. Нигина чор бародар дорад. Бародари калонӣ Хуршед тоҷир мебошад, дуюм Хусрав инчунин сароянда аст. Сеюм бародараш Хайём ва хурди Ҳомидҷон мебошанд. Мактаби миёнаи № 1 Панҷакентро хатм карда аст. Пас аз хатми мактаби миёна дар Коллеҷи тиббӣ дониш андӯхта ва ҳамзамон бо таҳсил, ҳунари тарроҳиро низ омӯхтааст.

=== Ҳаёти шахсӣ ===
[[Акс:Нигина.jpg|280px|thumb|right|Нигина Амонқулова бо пироҳани миллӣ]]
Нигина соли 2007 ба хешписараш Фирӯз ба шавҳар баромадааст. Соли 2008 онҳо соҳиби писараке шуданд, ки Азамат номаш гузоштанд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.pressa.tj/news/nigina-amonkulova-asrori-khayoti-oilaviamro-pinkhon-namedoram-vale |title=Нигина Амонқулова: Асрори ҳаёти оилавиамро пинҳон намедорам, вале… |accessdate=2011-03-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120320214450/http://www.pressa.tj/news/nigina-amonkulova-asrori-khayoti-oilaviamro-pinkhon-namedoram-vale |archivedate=2012-03-20 }}&lt;/ref&gt;.

== Эҷодиёт ==

Нигина аз хурдсолӣ мехост пизишк шавад, аммо меҳру муҳаббати гармаш ба суруду мусиқӣ саранҷом ӯро рӯи саҳна овард ва дар як вақти кӯтоҳ ба нигини саҳнаи тоҷик табдил дод. Нигина бо як суруд — «Шаби маҳтоб» — шуҳратёр гашт. Ин бонуи ҳунарманд то имрӯз зиёда аз 20 суруди дилошӯбро пешниҳоди ҳаводорону мухлисонаш гардонида, дар ҷустуҷӯи таронаҳои наву тоза аст.

«Дар оғӯши ту мемирам» ва чанде дигар аз таронаҳои Нигина дар сабқати мусиқии попи Тоҷикистон дар «топ» и дискфурӯшиҳо ва мобитонҳои ширкатҳои мобилӣ қарор дошт&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ozodi.mobi/a/yearender-of-the-tajik-show-business/26762395.html|title=2014 - Соли Нигина Амонқулова, ҳаҷҷи Шабнам ва дебюти Мино (4 ВИДЕО)|date=2014-12-25|publisher=[[Радиои Аврупои Озод/Радиои Озодӣ|Радиои Озодӣ]]}} 27 март 2015.&lt;/ref&gt;. 

== Ҷоизаҳои ==
Моҳи январи соли 2013 Нигина Амонқулова ҷоизаи «TOP-50: Одамони услуби шаҳри Душанбе» -ро барои соли 2012 гирифт&lt;ref&gt;[http://top50.tj/index.php/main/profile/149 Победитель ТОП-50 2012 года — Нигина Амонкулоова]&lt;/ref&gt;.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
* [https://t.me/niginamusic Телеграм] Телеграм канали Нигина Амонқулова
* [//www.youtube.com/results?search_query=Nigina+Amonqulova&amp;search_type= Клипҳои Нигина Амонқулова дар Youtube]
* [https://web.archive.org/web/20100824052612/http://www.asiaplus.tj/articles/227/3281.html Нигина Амонкулова в стиле ретро (бо забони русӣ)]
* [http://tojnews.tj/taj/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=923&amp;Itemid=41 Баҳси Интернетӣ (Чат) бо Нигина Амонқулова] {{Пайванди мурда|date=August 2021}} {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20100131174038/http://tojnews.tj/taj/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=923&amp;Itemid=41 |date=2010-01-31}}
* [http://zvnigina.blogspot.com/ Нигина Амонкулова] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20131023040445/http://zvnigina.blogspot.com/ |date=2013-10-23 }}
{{ПБ}}
[[Гурӯҳ:Овозхонҳои тоҷик]]
[[Гурӯҳ:Занҳои Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Овозхонҳои Тоҷикистон]]</text>
      <sha1>1fwfskdr3503enk9syr8ueynb8pt3nf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Зафар Нозим</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17488</id>
    <revision>
      <id>1492430</id>
      <parentid>1458049</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T15:38:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492430</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9221" sha1="33v279lq32zbvhz79zi98u4nvrt2nu4" xml:space="preserve">{{Ҳамномҳо|Зафар }}
{{Ҳамнасабҳо|Нозим}}

{{Мусиқидон
 |ном                      = Зафар Нозим
 |номи аслӣ                = Зафар Нозимов
 |ном ҳангоми таваллуд     = 
 |тасвир                   = Зафар Нозим.jpg
 |бар                      = 
 |тавсифи тасвир           = 
 |таърихи таваллуд     = 2.06.1940
 |зодгоҳ                   = деҳаи Сақови собиқ ноҳияи Ҳоит, {{Зодгоҳ|ноҳияи Ғарм|ноҳияи Рашт}}, [[ҶШС Тоҷикистон]] 
 |табаият                  = 
 |шаҳрвандӣ                = {{парчамбандӣ|Тоҷикистон}}
 |таърихи даргузашт        = 3.08.2010
 |маҳалли даргузашт        = {{МаҳаллиМарг|Душанбе|шаҳри Душанбе}}, [[Тоҷикистон]]
 |падар                    = 
 |модар                    = 
 |ҳамсар                   = 
 |фарзандон                = Ҷовидон, Соҳибқирон
 |навъи фаъолият           = 
 |ҷоизаҳо                  = 
{{{!}} style=&quot;background:transparent&quot;
{{!}} {{Ҳунарпешаи халқии ҶШС Тоҷикистон|1974}} {{!}}{{!}} {{Ордени Ситораи Президенти Тоҷикистон|2009}}{{!}}{{!}} {{Ордени Шараф}}
{{!}}}
 |соядаст                  = 
 |сайт                     = 
 |викианбор                = 
}}
'''Зафар Нозим''' ([[2 июн]]и [[1940]], Ҳоит, [[водии Рашт]], [[ҶШС Тоҷикистон]] — [[3 август]]и [[2010]], [[Душанбе]], [[Тоҷикистон]]) — овозхони саршиноси тоҷик, [[Ҳунарпешаи халқии ҶШС Тоҷикистон|Ҳунарпешаи мардумии ҶШС Тоҷикистон]] (1974), барандаи [[Ҷоизаи давлатии Тоҷикистон ба номи Абӯабдуллоҳ Рӯдакӣ|Ҷоизаи давлатии Абуабдуллоҳ Рӯдакӣ]] (2002), дорандаи [[Ордени Ситораи Президенти Тоҷикистон дараҷаи III|Ордени Ситораи Президенти Тоҷикистон]] (2009)&lt;ref name=&quot;Ситора&quot; /&gt;.

== Зиндагинома ==
Зафар Нозим [[2 июн]]и [[соли 1940]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://tojnews.tj/tj/personality/zafar-nozim|title=Зафар Нозим {{!}} TojNews|publisher=tojnews.tj|accessdate=2017-06-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160610025540/http://tojnews.tj/tj/personality/zafar-nozim|archivedate=2016-06-10}}&lt;/ref&gt; дар деҳаи Ҳоити [[водии Рашт]]и Тоҷикистон дар хонаводаи як сокини одӣ ба дунё омада ва зери сояи модари танҳо бузург шудааст. Охири солҳои 50-ум ва аввали солҳои 60-уми қарни XX ба саҳнаи ҳунар омад ва дар муддати кӯтоҳе шуҳрате ба даст овард, ки ҳунармандони собиқадор надоштанд.

Ӯ дар гузашта раҳбари Филармонияи давлатӣ ва гурӯҳи мардумии фолклории «[[Ганҷина (дастаи ҳунарӣ)|Ганҷина]]» буд. Ансамбли фолклории «Ганҷина» соли 1986 бо Қарори Вазорати фарҳанги ҶШС Тоҷикистон таъсис шуда, роҳбари аввалинаш [[Ҳунарпешаи халқии ҶШС Тоҷикистон|Ҳунарпешаи мардумии Тоҷикистон]] Зафар Нозим буд, ансамбли мазкур алҳол ба пуррагӣ фаъолият дошта, санъати мардуми тоҷикро ба ҷаҳониён тарғиб намуда истодааст. Зафар Нозимро яке аз шаҳсутунҳои кохи муҳташами санъати миллии мардуми тоҷик унвон мекунанд&lt;ref&gt;[http://www.ozodi.org/content/article/2117212.html Даргузашти устод Зафар Нозим — Радиои Озодӣ]&lt;/ref&gt;.

== Эҷодиёт ==
Барномаи ӯ хеле доманадор буда, сурудҳои халқӣ, лирикии ишқӣ, панду ахлоқӣ, инчунин сурудҳои дигар халқҳои ҷаҳон (афғонӣ, эронӣ, ҳиндӣ, русӣ, украинӣ, ӯзбекӣ ва ғайра)-ро дар бар мегирад. Муаллифи зиёда аз 100 суруд (ба ашъори классикони адабиёти гузашта ва муосир): ''«Эй сорбон», «Бигзор, то бигирям», «Зулайхо», «Модар», «Соҳибдилон», «Эй, дӯстон», «Васфи Тоҷикистон»'' ва ғайра.

Бо барномаҳои консертӣ ба ҷумҳуриҳои собиқ ИҶШС ва мамолики хориҷӣ (Эрон, Афғонистон, Муғулистон, Туркия, Югославия, Олмон, Австрия, Ҳиндустон ва ғайра) сафарҳои эҷодӣ дошт. Устоди чандин сарояндагони боҳунар аст.

== Беморӣ ва даргузашт ==
Зафар Нозим [[3 август]]и соли [[2010]] бар асари як бемории тӯлонӣ дар синни 70-солагӣ дар шаҳри [[Душанбе]] ҷаҳонро падруд гуфт. Ӯ аз охирин ҳунармандони соҳибмактаби тоҷик буд, ки садҳо сарояндагонро ба воя расонд ва як саҳифаи рангинро дар таърихи санъати тоҷик боқӣ гузошт

== Ҷоизаву ифтихорот ==
Зафар Нозим ба унвонҳои муътабари Ҳунарманди шоистаи ҶШС Тоҷикистон ва [[Ҳунарпешаи халқии ҶШС Тоҷикистон|Ҳунарпешаи мардумии ҶШС Тоҷикистон]] ва дар замони истиқлоли Тоҷикистон ва бо дигар шудани ҳукумат барои талошу кӯшишҳояш дар пешрафти ҳунару фарҳанг бо нишонҳои «Шараф» ва «Дӯстӣ», «Ситораи Президент»&lt;ref name=&quot;Ситора&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.президент.tj/node/2739|title=Бо фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Зафар Нозимов бо ордени Ситораи Президенти Тоҷикистон дараҷаи 3 сарфароз гардонда шуд|author=Хадамоти матбуоти Президенти Тоҷикистон|website=Сомонаи расмии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|date=2009-06-06|publisher=|accessdate=2017-06-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190823025112/http://www.xn--d1abbgf6aiiy.tj/node/2739|archivedate=2019-08-23}}&lt;/ref&gt; ва унвони пурифтихори Ҷоизаи давлатии ба номи Абӯабдуллоҳи Рӯдакӣ мушарраф шудааст&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.ruzgor.tj/adabiyot-va-farhang/669.html|title=КОРВОНИ СУРУДИ ЗАФАР БА ДУРОДУР РАВОН АСТ - РӮЗГОР|author=Аҳмадшоҳ КОМИЛЗОДА, ҳафтаномаи «Нури зиндагӣ»|website=|date=|publisher=www.ruzgor.tj|accessdate=2017-06-02|archivedate=2017-05-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170522180856/http://www.ruzgor.tj/adabiyot-va-farhang/669.html}}&lt;/ref&gt;.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* Ромишгари мумтоз зиндагиномаи Зафар Нозим / Таҳияи С. Анварӣ ва дигарон. — Душанбе: [[Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик|СИ ЭМТ]], — 2000.

== Видеоҳо ==
* {{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=3G-x3bS4Ymc|title=Дар меҳмонии Зафар Нозим|author=ARYA MUSICAL CHANNEL|website=|date=2016-09-10|publisher=|accessdate=2017-06-02}}
* {{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=BLO6cf0ZPQo|title=Зафар Нозимов - Сурудҳо|author=habibsl|date=2014-05-25|accessdate=2017-06-02}}
* {{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=QQG1K_Me48Q|title=Зафар Нозимов|author=habibsl|date=2016-03-29|accessdate=2017-06-02}}
* {{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=DVm_YnTXW4s|title=Зафар Нозим , Субҳони Саид ва Мубородбек Насриддинов соли 1989|author=Subhon Said|date=2016-09-30|accessdate=2017-06-02}}

{{Зиндагинома-нопурра}}

{{ПБ}}

[[Гурӯҳ:Филармонияи давлатии Тоҷикистон ба номи А. Ҷӯраев]]
[[Гурӯҳ:Овозхонҳои тоҷик]]
[[Гурӯҳ:Овозхонҳои Тоҷикистон]]</text>
      <sha1>33v279lq32zbvhz79zi98u4nvrt2nu4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Милитсия</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17611</id>
    <revision>
      <id>1492562</id>
      <parentid>1320393</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T18:32:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492562</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2239" sha1="44wxz6avvlneomxhoym89xbvw8jgcr8" xml:space="preserve">[[Акс:Студенты-Милиционеры.jpg|thumb|Донишҷӯён-милитсионерон баъд аз инқилоби моҳи феврал (1917)]]

'''Милитсия''' ё '''Милиса''' (от {{lang-la|militia}} — «қушун») — таърихан номгузорӣ шудани сохтори ҳифзи тартиботи ҷамъиятӣ мебошад. Бо чунин ном ин сохтор дар [[ИҶШС]] ва чаҳор дигар кишварҳои сотсиалистӣ: [[Булғористон]], [[Маҷористон]], [[Руминия]] ва [[Югославия]] машҳур буд. То имрӯз ин ном дар бисёр кишварҳои собиқ шӯравӣ нигоҳ дошта шудааст — [[Беларус]], [[Қирғизистон]], Приднестрове, [[Тоҷикистон]], [[Ӯзбекистон]] ва [[Украина]].
[[Акс:VAZ-2106_police_car_in_Saint_Petersburg,_Russia.jpg|thumb|Мошини милитсияи [[Русия]] дар [[Санкт Петербург]]]]
Вазифаҳои муҳими милитсия — ҳифзи ҳуқуқи шаҳрвандон, тартиботи ҷамъиятӣ, таъмини амнияти ҷомеа ва таҳкими оромиву суботи [[кишвар]].

== Милитсияи Тоҷик ==
Таърихи милисаи тоҷик аз [[6 феврал]]и соли [[1925]] маншаъ мегирад. Маҳз дар ҳамин рӯз Комиссариати мардумии умури дохилии Ҷумҳурии автономии шӯравии Тоҷикистон ба кор шурӯъ кардааст&lt;ref&gt;http://www.ozodi.org/content/article/1950248.html  Таҷлили Рӯзи милиса дар Тоҷикистон - Озодӣ 06.02.2010&lt;/ref&gt;.

== Пайвандҳо ==
* [https://web.archive.org/web/20250409210911/https://www.president.tj/habarho_060210.html Суханронии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон дар маҷлиси ботантана ба муносибати Рӯзи милитсия]

{{хурд}}

== Нигаред ==
* [[Пулис]]

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}</text>
      <sha1>44wxz6avvlneomxhoym89xbvw8jgcr8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ҷоми ҷаҳонии футбол</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17842</id>
    <revision>
      <id>1492839</id>
      <parentid>1483514</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T01:48:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492839</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7493" sha1="9nj6pxgkx213yy7yldm8hsatpnr5jrd" xml:space="preserve">{{дигар мазмунҳо}}
{{←|Ҷоми ҷаҳон ФИФА|Ҷоми ҷаҳон ФИФА (ҷоиза)|ҳамчунин}}
{{Мусобиқаи футбол 
| ном = Ҷоми ҷаҳонии футбол
| номи аслӣ = {{lang-en|FIFA World Cup}}
| логотип = FIFA World Cup wordmark (2006-2023).svg
| таъсис = 1930
| бозсозмондиҳӣ = 
| барҳам = 
| минтақа = 
| шумораи дастаҳо = 13 (1930, 1950)&lt;br&gt;15 (1938)&lt;br&gt;16 (1934, 1954—1978)&lt;br&gt;24 (1982—1994)&lt;br&gt;32 (1998—2022)&lt;br&gt;48 (аз 2026)
| роҳхат = 
| мусобиқаҳои алоқаманд = [[Ҷоми ҷаҳонии футболи занон]]
| қаҳрамони феълӣ = {{Футбол|ESP}} (2 ҷом)
| ғолиби охирин = 
| пурифтихортарин = {{Футбол|BRA}} (5 ҷом)
| телеширкатҳо = 
| вебгоҳ = [https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup fifa.com/worldcup]
| мавсими ҷорӣ = [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026|Ҷоми ҷаҳон 2026]]}}

{{Season sidebar
|image = [[Акс:Spain Starting XI France v Spain 7.24.26-029.jpg|250px]]
|caption = [[Тими миллии футболи Испониё|Испониё]], қаҳрамони феълии ҷаҳон
|title = Финальные турниры
|list  =
* [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 1930|1930]]
* [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 1934|1934]]
* [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 1938|1938]]
* [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 1950|1950]]
* [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 1954|1954]]
* [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 1958|1958]]
* [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 1962|1962]]
* [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 1966|1966]]
* [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 1970|1970]]
* [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 1974|1974]]
* [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 1978|1978]]
* [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 1982|1982]]
* [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 1986|1986]]
* [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 1990|1990]]
* [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 1994|1994]]
* [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 1998|1998]]
* [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2002|2002]]
* [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2006|2006]]
* [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2010|2010]]
* [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2014|2014]]
* [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2018|2018]]
* [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2022|2022]]
* [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026|2026]]
* ''[[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2030|2030]]''
* ''[[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2034|2034]]''
}}
'''Ҷоми ҷаҳонии футбол''', ки расман '''Ҷоми ҷаҳонии ФИФА''' ({{lang-en|FIFA World Cup}}) ном дорад, инчунин бо номҳои '''Ҷоми ҷаҳон''', '''Чемпионати ҷаҳонии ФИФА''' ва '''Мундиал''' ({{lang-es|Copa Mundial de Fútbol}}) низ маъруф аст, муҳимтарин мусобиқаи байналмилалии футбол ба шумор меравад, ки аз соли 1930 инҷониб баргузор мешавад. Чемпионати ҷаҳон аз ҷониби мақоми роҳбарикунандаи футболи ҷаҳон — [[ФИФА]] ташкил карда мешавад ва дар он дастаҳои мунтахаби миллии мардонаи кишварҳои узви ФИФА аз тамоми қораҳо ҳуқуқи иштирок доранд.

[[File:World cup countries best results.png|frameless|right|upright=2]]

Мусобиқаҳои финалӣ 1 маротиба дар 4 сол гузаронида мешаванд, ва дар якҷоягӣ бо [[мусобиқаҳои интихоботи минтақавӣ]] 3 сол давом доранд.

'''Далелҳо аз таърихи рушди Ҷоми Ҷаҳон'''

Ҷоми ҷаҳонии соли 1950, ки дар Бразилия баргузор шуда, аввалин бор буд, ки дар он иштироккунандагони Британияи Кабир ширкат доштанд. Дар соли 1920 дастаҳои Бритониё аз ФИФА хориҷ шуданд, қисме аз онҳо ба далели ба муқобили мамлакатҳое, ки бо онҳо дар вазъияти ҷангӣ буданд, бозӣ кардан нахостанд ва қисме ба нишони эътироз алайҳи таъсири кишварҳои хориҷӣ ба футбол, вале дар соли 1946 бо даъвати ФИФА дубора шомил шуданд&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Scotland and the 1950 World Cup|url=https://www.bbc.co.uk/scotland/sportscotland/asportingnation/article/0001/index.shtml|accessdate=2022-05-06|website=bbc.co.uk}}&lt;/ref&gt;. Дар ин мусобиқа инчунин бозгашти қаҳрамонҳои Уругвай дар соли 1930 (Уругвай то имрӯз 2 Ҷоми ҷаҳониро баргузор кардааст), ки 2 Ҷоми ҷаҳонии қаблиро бойкот карда буданд&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Conheça o Passado para Entender o Futuro|url=https://www.casasdeapostas365.com/copa-mundo-2022/historia/|accessdate=2022-05-06|website=casasdeapostas365.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220809084255/https://www.casasdeapostas365.com/copa-mundo-2022/historia/|archivedate=2022-08-09}}&lt;/ref&gt;. Уругвай пас аз шикаст додани кишвари мизбон Бразилия дар бозӣ бо номи «Мараканасо» (бо португалӣ: Maracanaço) бори дигар пирӯз шуд.

Дар мусобиқаҳои байни солҳои 1934 ва 1978, дар ҳар мусобиқа 16 даста иштирок намуданд, ба истиснои соли 1938, вақте ки Утриш пас аз квалификатсия ба Олмон ҳамроҳ шуд ва мусобиқаро 15 даста идома дод. Инчунин соли 1950 тимҳои миллии Ҳиндустон, Шотландия ва Туркия мусобиқаро тарк намуданд ва 13 даста дар мусобиқот иштирок намуд &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Were India Banned From World Cup 1950 For Wanting To Play Barefoot?|url=https://worldfootballindex.com/2018/07/india-1950-world-cup-barefoot/|accessdate=2022-05-06|website=worldfootballindex.com}}&lt;/ref&gt;. Аксари кишварҳои иштироккунанда аз Урупо ва Амрикои Ҷанубӣ ва ақаллияти хурд аз Амрикои Шимолӣ, Африқо, Осиё ва Уқёнуси Ором буданд. Ин дастаҳо одатан аз дастаҳои Урупо ва Амрикои Ҷанубӣ ба осонӣ мағлуб мешуданд. То соли 1982 ягона мунтахабҳои берун аз Урупо ва Амрикои Ҷанубӣ аз даври аввал баромада тавонистанд: ИМА, 1930 даври нимниҳоӣ; Куба, чорякфинал 1938; Кореяи Шимолӣ, чорякфинал 1966; ва Мексика, ки дар соли 1970 чоряк финал баромаданд.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

{{Футбол-нопурра}}

== Нигаред ==
* [[Футбол]]
* [[Портал:Футбол]]</text>
      <sha1>9nj6pxgkx213yy7yldm8hsatpnr5jrd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Назарияи эҳтимолият</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17936</id>
    <revision>
      <id>1492598</id>
      <parentid>1477579</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T19:39:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492598</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9567" sha1="20gujrxgsj8y3ybo6dpnyh9rwwo8xp4" xml:space="preserve">'''Назарияи эҳтимолият''' — яке аз қисмҳои [[Математика]] мебошад, ки  зуҳуроти эхтимолӣ, ҳодисаҳои эхтимолӣ, тағйирёбиҳои эхтимолӣ, хусусият ва амалиётҳои онҳоро (эҳтимолият) меомузад.

== Таърих ==

== Боз нигаред ==
* [[Аксиоматикаи Колмогоров]]

== Пайвандҳо ==
* [http://slovari.yandex.ru/dict/bse/article/00012/89300.htm?text=Теория%20вероятностей&amp;stpar3=1.1 Назарияи эҳтимолият//Большая советская энциклопедия]{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

== Адабиёт ==
{{АБВ}}
{{викиучебник|Математика случая}}

=== А ===
* [[Ахтямов, Азамат Мухтарович|Ахтямов, А.М.]]  &quot;Экономико-математические методы&quot; : учеб. пособие Башк. гос. донишгоҳ. – Уфа : БГУ, 2007.
* [[Ахтямов, Азамат Мухтарович|Ахтямов, А.М.]] &quot;Теория вероятностей&quot;. - М.: Физматлит, 2009

=== Б ===
* Боровков, А. А. ''«Математическая статистика»'', М.: Наука, 1984.
* Боровков, А. А. ''«Теория вероятностей»'', М.: Наука, 1986.
* Булдык, Г. М. ''«Теория вероятностей и математическая статистика»'', Мн., Высш. шк., 1989.
* Булинский, А. В., Ширяев, А. Н. ''«Теория случайных процессов»'', М.: Физматлит, 2003.
* Бекарева, Н. Д. ''«Теория вероятностей. Конспект лекций»'', Новосибирск НГТУ

=== В ===
* Вентцель Е. С. ''Теория вероятностей.'' — М.: Наука, 1969. — 576 с.

=== Г ===

* Гихман И. И., Скороход А. В. Введение в теорию случайных процессов. — М.: Наука, 1977.
* Гмурман, В. Е. ''«Теория вероятностей и математическая статистика»'': Учеб. пособие — 12-е изд., перераб.- М.: Высшее образование, 2006.-479 с.:ил (Основы наук).
* Гмурман, В. Е. ''«Руководство к решению задач по теории вероятностей и математической статистике»'': Учеб. пособие — 11-е изд., перераб. — М.: Высшее образование, 2006.-404 с. (Основы наук).
* Гнеденко, Б. В. ''«Курс теории вероятностей»'', — М.: Наука, 1988.
* Гнеденко, Б. В. ''«Курс теории вероятностей»'', УҶШС. М.: 2001.
* Гнеденко Б. В., Хинчин А. Я. [http://ilib.mirror1.mccme.ru/djvu/teorver.htm ''«Элементарное введение в теорию вероятностей»''] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20100225072413/http://ilib.mirror1.mccme.ru/djvu/teorver.htm |date=2010-02-25 }}, 1970.
* Горбань, И. И. ''«Справочник по теории случайных функций и математической статистике»'', Киев: Институт кибернетики им. В. М. Глушкова НАН Украины, 1998.
* Горбань, И. И. [http://ifsc.ualr.edu/jdberleant/intprob/''«Теория гиперслучайных явлений»''] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20090303223652/http://ifsc.ualr.edu/jdberleant/intprob/ |date=2009-03-03 }}, Киев: ИПММС НАН Украины, 2007.
* Гурский Е. И. ''«Сборник задач по теории вероятностей и математической статистике»'', — Минск: Высшая школа, 1975.

=== Д ===
* П.Е. Данко, А.Г. Попов, Т.Я. Кожевников. Высшая математика в упражнениях и задачах. (В 2-х частях)- М.: Высш.шк, 1986.

=== К ===
* Колемаев, В. А. и др. ''«Теория вероятностей и математическая статистика»'', — М.: Высшая школа, 1991. http://www.iqlib.ru/book/preview/b0ce99dc4e1741128564b81841ae6ce0 {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20090221123554/http://www.iqlib.ru/book/preview/B0CE99DC4E1741128564B81841AE6CE0 |date=2009-02-21 }}
* [[Колмогоров, Андрей Николаевич|Колмогоров, А. Н.]] ''«Основные понятия теории вероятностей»'', М.: Наука, 1974.
* Коршунов, Д. А., Фосс, С. Г. ''«Сборник задач и упражнений по теории вероятностей»'', Новосибирск, 1997.
* Коршунов, Д. А., Чернова, Н. И. ''«Сборник задач и упражнений по математической статистике»'', Новосибирск. 2001.
* Кремер Н. Ш. Теория вероятностей и математическая статистика: Учебник для ВУЗов. — 2- изд., перераб. и доп.-М:ЮНИТИ-ДАНА, 2004. — 573 с.
* Кузнецов, А. В. ''«Применение критериев согласия при математическом моделировании экономических процессов»'', Мн.: БГИНХ, 1991.

=== Л ===
* Лихолетов И. И., Мацкевич И. Е. ''«Руководство к решению задач по высшей математике, теории вероятностей и математической статистике»'', Мн.: Выш. шк., 1976.
* Лихолетов И. И. ''«Высшая математика, теория вероятностей и математическая статистика»'', Мн.: Выш. шк., 1976.
* Лоэв М.В ''«Теория вероятностей»'', — М.: Издательство иностранной литературы, 1962.
* Латыпов А. А. ''«Теория вероятности в повседневной жизни»'' 2010 г.

=== М ===
* Мацкевич И. П., Свирид Г. П. ''«Высшая математика. Теория вероятностей и математическая статистика»'', Мн.: Выш. шк., 1993.
* Мацкевич И. П., Свирид Г. П., Булдык Г. М. ''«Сборник задач и упражнений по высшей математике. Теория вероятностей и математическая статистика»'', Мн.: Выш. шк., 1996.
* [[Мейер, Поль Андре|Мейер П.-А.]] Вероятность и потенциалы. Издательство Мир, Москва, 1973.
* [http://en.wikipedia.org/wiki/Leonard_Mlodinow Млодинов Л.] [https://web.archive.org/web/20101217062302/http://elementy.ru/lib/431027 (Не)совершенная случайность]

=== П ===
* Прохоров, А. В., В. Г. Ушаков, Н. Г. Ушаков. ''«Задачи по теории вероятностей»'', Наука. М.: 1986.
* Прохоров Ю. В., Розанов Ю. А. ''«Теория вероятностей»'', — М.: Наука, 1967.
* Пугачев, В. С. ''«Теория вероятностей и математическая статистика»'', Наука. М.: 1979.

=== Р ===
* Ротарь В. И., ''«Теория вероятностей»'', — М.: Высшая школа, 1992.

=== С ===
* Свешников А. А. и др., ''«Сборник задач по теории вероятностей, математической статистике и теории случайных функций»'', — М.: Наука, 1970.
* Свирид, Г. П., Макаренко, Я. С., Шевченко, Л. И. ''«Решение задач математической статистики на ПЭВМ»'', Мн., Выш. шк., 1996.
* Севастьянов Б. А., ''«Курс теории вероятностей и математической статистики»'', — М.: Наука, 1982.
* Севастьянов, Б. А., Чистяков, В. П., Зубков, А. М. ''«Сборник задач по теории вероятностей»'', М.: Наука, 1986.
* Соколенко А. И. ''«Высшая математика»'', учебник. М.: Академия, 2002.

=== Х ===
* Хамитов, Г. П., Ведерникова, Т. И. ''«Вероятности и статистики»'', БГУЭП. Иркутск.: 2006.

=== Ш ===
* Ширяев, А. Н. ''«Вероятность»'', Наука. М.: 1989.
* Ширяев, А. Н. ''«Основы стохастической финансовой математики В 2-х т.»'', ФАЗИС. М.: 1998.

=== Ч ===
* Чистяков, В. П. ''«Курс теории вероятностей»'', М., 1982.

=== Ф ===
* Феллер, В. ''«Введение в теорию вероятностей и её приложения»''.

{{хурд}}</text>
      <sha1>20gujrxgsj8y3ybo6dpnyh9rwwo8xp4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ришвахорӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18098</id>
    <revision>
      <id>1492666</id>
      <parentid>1259549</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T21:29:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492666</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2124" sha1="rvqt8f0jk3fxymvo2q3i8lz9dub7pu0" xml:space="preserve">[[Акс:10_-_hands_shaking_with_euro_bank_notes_inside_handshake_-_royalty_free,_without_copyright,_public_domain_photo_image_01.JPG|thumb|Ришвахорӣ]]
[[Акс:World Map Index of perception of corruption 2010.svg|thumb|Мизони ришвахорӣ дар саросари ҷаҳон]]
'''Ришвахорӣ''' ё иртишои киня аз пардохти [[пул]] ё чизе ба касе аст то вай дар муқобил кореро барои тарафе ки маъмулан ғайриқонунӣ аст, анҷом диҳад. Ба пул ё чизе ки дар ин роҳ пардохт мешавад [[ришва]] итлок мегардад.
[[Акс:UNCAC 1.png|thumb|Конвенсияи Созмони Милали Муттаҳид алайҳи фасод]]
Гоҳе ташхиси подош ва ришва аз як дигар мушкил аст. Яке аз муҳимтарин анвои фасоди молӣ ришвахорӣ аст.

==Инҷоро ҳам бингаред==
* [[Transparency International]]

{{хурд}}

== Адабиёт ==
* [http://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%B1%D8%B4%D9%88%D9%87%E2%80%8C%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B1%DB%8C Википедиаи Форсӣ]
* [https://web.archive.org/web/20250425210002/http://www.mibosearch.com/word.aspx?wName=%D8%B1%D8%B4%D9%88%D8%AA+%DA%AF%D8%B1%D9%81%D8%AA%D9%86 Ришва гирифтан (форсӣ)] 
* [http://usinfo.state.gov/dd/per_democracy_dialogues/per_combating_corruption/per_anticorruption_essay.html Фасод ва ришвахорӣ:шарҳи мухтасар (форсӣ). Вебгоҳи гуфтугуи демокрасӣ] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20080614061421/http://usinfo.state.gov/dd/per_democracy_dialogues/per_combating_corruption/per_anticorruption_essay.html |date=2008-06-14 }}

== Пайвандҳо ==
* [http://www.ozodi.org/content/Transparency_International_Report_Says_Poor_Hard_Hit_By_Bribery/1746015.html  Мизони ришвахорӣ дар саросари ҷаҳон - Озодӣ]

[[Гурӯҳ:Фасод]]
[[Гурӯҳ:Ҷурмҳо]]</text>
      <sha1>rvqt8f0jk3fxymvo2q3i8lz9dub7pu0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Саразм</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20461</id>
    <revision>
      <id>1492691</id>
      <parentid>1487801</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T22:18:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492691</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34851" sha1="so03ebxamb33x7yegdcljzsf93giljk" xml:space="preserve">[[Акс:Sarazm, UNESCO.jpg|thumb|Саразм, Юнеско]]
[[Акс:Sarazm-1.jpg|thumb|Саразм]]
[[Акс:Sarazm,area11-1.jpg|thumb|Саразм 11-1]]
[[Акс:Sarazm-3.jpg|thumb|Саразм, намои умумӣ|409x409px]]

'''Шаҳркадаи Саразм''' — яке аз ёдгориҳои қадимтарини давраи энеолит ва аввали асри биринҷӣ [[Осиёи Миёна]] мебошад. Дар болооби [[Зарафшон (рӯд)|Зарафшон]] чор ёдгорӣ ва якчанд нуқоте бо бозёфтҳои ба ҳама зинаҳои давраи биринҷӣ хос буда ошкор шуд. Ин манбаъҳо маҳаллаи Саразм, қабри Зардча Халифа, қабристони Дашти Қозӣ, қабристони Чорбоғ ва ғайра мебошад. Масоҳати густариши ёдгориҳо ва бозёфтҳои номбурда то 140 км қад ва 15-20 км барро фаро гирифтааст. [[31 июл]]и [[соли 2010]] Саразм ба [[Феҳристи мероси фарҳангии умумибашарии ЮНЕСКО]] дохил шудааст.

== Кашфи Саразм ==
{{аввали иқтибос}}«Соли 1976 сокини деҳаи Авазалии шаҳри Панҷакент, иштирокчии Ҷанги Бузурги Ватанӣ — Ашӯралӣ Тайлонов духтарчаи 8-солаашро ба маркази шаҳр оварда, бо хоҳиши вай барои тамошо ба осорхона меравад. Дар осорхонаи ба номи Рӯдакӣ падар ҳамроҳи духтараш нигораҳоро тамошо мекунад. Ашӯралӣ Тайлонов пас аз дидани нусхаи гаҷии табарчаи биринҷии аз деҳаи Ёрӣ ёфтшуда, изҳор медорад, ки ҳангоми хонасозӣ ӯ низ чунин асбобро ёфтааст ва агар лозим бошад онро ба осорхона туҳфа намояд. Сипас, бостоншинос [[Абдуллоҷон Исҳоқов]] барои овардани табарча ба хонаи он мард меравад ва ҳамин тариқ моҳи сентябри соли 1976 қадимтарин шаҳраки Суғдиён-Саразмро кашф мекунад». {{охири иқтибос|сарчашма={{cite web|url=https://faraj.tj/sahifai-asosy/tarih/az-bozjofti-tabarcha-to-kashfi-sha-raki-su-dijon/|title=АЗ БОЗЁФТИ ТАБАРЧА ТО КАШФИ ШАҲРАКИ СУҒДИЁН|author=|date=|publisher=www.faraj.tj|accessdate=2020-01-26|archivedate=2020-01-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200126122328/https://faraj.tj/sahifai-asosy/tarih/az-bozjofti-tabarcha-to-kashfi-sha-raki-su-dijon/}} }}

== Номгузорӣ ==
Номгузории Саразм аз калимаи тоҷикии «саризамин» ба вуҷуд омадааст&lt;ref name=&quot;tajik-cities&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.sogdianapamir.tj/tajik-cities/sogd-region/penjikent.html&lt;|title=tajik-cities|author=|date=|publisher=www.sogdianapamir.tj|accessdate=2020-01-26}}{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. Саразм дар соҳили чапи яке аз дарёҳои бузурги [[Осиёи Миёна]] — [[Зарафшон]], дар баландии 910 м аз сатҳи баҳр 15 км аз шаҳри [[Панҷакент]] ва 45 км дуртар аз шаҳри [[Самарқанд]] ҷойгир аст&lt;ref name=&quot;tajik-cities&quot;/&gt;. Ба ақидаи барҷастатарин донандаи забони суғдӣ В. А. Литвинский Саразм маънои «Сари замин»-ро дорад.

== Санагузорӣ ==
Саразми бостон ба солҳои 3400 — 2000 п.м. мансуб аст.

== Ҳафриёт ==
Барои илми бостоншиносӣ, умуман барои кулли инсоният кашфи бошишгоҳи Саразм бозёфти беназир будааст. Бояд таъкид кард, ки заҳматҳои нахусткашшофи Саразм [[Абдуллоҷон Исҳоқов|Абдулло Исҳоқиро]] нимаи дуюми солҳои 70 саромад. Бо амри тасодуф пиронсоле як сокини маҳаллӣ бо насаби Тайлонов табарзин меёбад ва пас аз шаш соли андеша оқибат онро ба Исҳоқӣ медиҳад ва сири Саразм рӯшан мешавад. Акнун бахти [[бостоншинос]] механдад ва ковишҳо шурӯъ мегарданд. 

Шаҳркадаи Саразм масоҳати умумии 100 гектарро дарбар мегирад. Шаҳри Саразм дорои [[қаср]] ва [[маъбад]], маҳаллаҳо ва кӯчаҳо буд. Саразмиҳо бо [[кишоварзӣ]] ва чорвопарварии хонагӣ машғул буданд. Истеҳсол ва коркарди [[фулузот]] низ хеле инкишоф ёфта буд, [[маъдан|маъданро]] аз [[кон|конҳои]] гирду атроф мегирифтанд. Ҳини ҳафриёт кӯраҳои фулузгудозӣ, [[хумдон|хумдонҳои]] сафолпазӣ ва 150 намуд ашёҳои [[биринҷӣ]] ба монанди [[корд]], [[ханҷар]], [[табарзин]], нӯги [[найза]], муҳри сурбӣ, ашёҳои [[тилло|тиллоӣ]] ва [[нуқра|нуқрагӣ]] ёфт шудаанд. Ҳунари [[заргарӣ]], [[чармгарӣ]], [[ресандагӣ]], [[бофандагӣ]] ва соҳаҳои дигар низ рушд карда буданд. Саразмиҳо бо сокинони ҷанубу шарқии [[Туркманистон]], шимоли [[Эрон]] ва [[Балуҷистон]]у [[Сиистон]] иртиботи фарҳангӣ доштанд. Шаҳркадаи Саразм аввалин мероси таърихии Тоҷикистон аст, ки [[31 июл]]и [[соли 2010]] ба Феҳристи мероси фарҳангии умумибашарии [[ЮНЕСКО]] дохил шудааст.&lt;ref name=&quot;www.unesco.tj&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.unesco.tj/tg/index/index/pageId/156/|title=Комиссияи миллии Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба корҳои ЮНЕСКО|author=|date=|publisher=www.unesco.tj|accessdate=2020-01-26}}{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

Аз [[соли 1984]] то имрӯз бо навбат Экспедитсияҳои гуногунсоҳа тадқиқот мебаранд. Аз соли 1984 то соли 1997 экспедитсияи Тоҷикистону Фаронса дар ҳайати А. И. Исҳоқов, М. Исоқова, А. Т. Пликова, У. Эшонқулов, А. Р. Раззоқов, С. Бобомуллоев, Г. Р. Каримова, Ш. Ф. Қурбонов (Институти таърих, бостоншиносӣ ва мардумшиносӣ ба номи Аҳмади Дониш Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон) ва А. Т. Франкфорт, Р. Безенвол, Б. Лионли, Ҷ. Вилкос, М. Казанова, Сиброн Фобиан, Ҷан Десс (Маркази миллии тадқиқоти илмии Фаронса) корҳои асосиро оид ба муайянсозии ҳудудҳои бошишгоҳӣ, қабати маданӣ, санъати меъморӣ, намудҳои истеҳсолот, таомулҳои дафнкунӣ, банизомдарории зарфҳои сафолӣ, обёрӣ ва ғайра анҷом доданд. Дар ҳудуди ёдгорӣ 12 хандақи санҷишӣ ковиш гардида, 13 ҳафриёт гузаронида шудааст, ки 55%-и замини ишғолкардаи ин маркази нахустшаҳриро ташкил медиҳад. Соли 1985 олимони Осорхонаи қиёфашиносӣ ва мардумшиносии [[Донишгоҳи Ҳарвард]]&lt;nowiki/&gt;и Амрико Ф. Колва, К. К. Ламберг-Карловский низ дар Саразм корҳои тадқиқотӣ гузаронидаанд&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://faraj.tj/sahifai-asosy/tarih/az-bozjofti-tabarcha-to-kashfi-sha-raki-su-dijon/|title=АЗ БОЗЁФТИ ТАБАРЧА ТО КАШФИ ШАҲРАКИ СУҒДИЁН|author=|date=|publisher=www.faraj.tj|accessdate=2020-01-26|archivedate=2020-01-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200126122328/https://faraj.tj/sahifai-asosy/tarih/az-bozjofti-tabarcha-to-kashfi-sha-raki-su-dijon/}}&lt;/ref&gt;.

Дар Саразм олимони машҳур — профессорони Донишгоҳи Ҳарвард, бостоншиносон Ланберг Карловский ва Филим Кол, санъатшиноси маркази миллии тадқиқоти илмии Франсия, омӯзгори [[Донишгоҳи Сорбонна]] Вероник Шилс, доктори илмҳои таърих аз Ленинград (ҳоло Санкт — Петербург) Ю. А. Заднепровский, Ю. Ф. Буряков — доктори илмҳои таърих, муовини директори Институти археологии Академияи улуми Ҷумҳурии Ӯзбекистон, Пол Бернар — доктори илм­ҳои таърих, мудири гурӯҳи археологияи Маркази миллии тадқиқоти илмии Фаронса, А. Асқаров — аъзо — корреспонденти Академияи улуми Ҷумҳурии Ӯзбекистон, Б. А. Литвинский — академики Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон, профессор, ходими хизматнишондодаи илм ва техникаи Ҷумҳурии Тоҷикистон, Р. М. Мунчаев — муовини директори Институти археологияи Академияи улуми ИҶШС, Б. И. Маршак — мудири сектори Эрмитажи давлатии Санкт — Петербург, доктори илмҳои таърих, Р. М. Масов — доктори илмҳои таърих, академик, Ҷон Клод Горден — бостоншиноси машҳури Фаронса пажӯҳиш гузаронидаанд. Пажӯҳишҳои муштараки намояндагони бостоншиносии Русия, Фаронса, Амрико, Итолиё ва бостоншиносони Тоҷикистон дар тадқиқи мероси қадимтарини ҳалқи тоҷик ҳиссаи бузург мегузоранд&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://sugd.tj/index.php/tj/component/content/article/80-makolaho/12510-sarazm|title=Саразм яке аз нахустин ёдгориҳои давраи ориёӣ, намунаи беҳамтои ин тамаддун дар Суғд мебошад|author=|date=|publisher=www.sugd.tj|accessdate=2020-01-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200126140700/http://sugd.tj/index.php/tj/component/content/article/80-makolaho/12510-sarazm|archivedate=2020-01-26}}&lt;/ref&gt;.

== Таърих ==
Шаҳрсозӣ дар тамоми сайёраи Замин ҳанӯз дар миёнаи дуюми ҳазораи IV ва ибтидои ҳазораи III қабл аз мелод дар Шумеру [[Акад]] ва [[Миср]]у [[Ҳиндустон]], дар ҳазораи III—II дар Чин, ҳазораи I дар Мезоамерика ва танҳо дар ҳазораи II пеш аз милод дар Аврупои шарқӣ оғоз шудаанд. Ана Саразми Панҷакенти Тоҷикистон ҳам дар охири ҳазораи IV пеш аз милод вобаста ба хамун сол рушд кардаасту инкишоф. Ба чандин далел метавон Саразмро шаҳри қадима чи ки ҳатто пеш аз қадима номид. Вижа, биноҳои монументалӣ, кӯчаҳои сангфаршшуда, нобаробарии молу мулкӣ, ба табақаҳои иҷтимоӣ ҷудошавии [[ҷомеъа]], савдову [[тиҷорат]], дӯконҳои сонеъӣ, [[кишоварзӣ]], чорводории айлоқӣ ва хонагӣ, кулолгарӣ, маъданҷӯиву маъдангудозӣ, [[заргарӣ]], бофандагиву ресандагӣ, чармгарӣ, сангтарошӣ ва коркарди [[чӯб]] хуллас ҳама чи ки он вақт буд ва ҳоло ҳам ин пешаҳо маъмуланд. Ҳамин аст рукнҳои шаҳрсозӣ, ки хоси [[Осиё]] мебошанд. Аслан наметавонад як қабила бе кумаку дастгирӣ ва мубодилаи таҷрибаи [[қабила|қабилаи]] ғайр ба муддати тӯлонӣ пойдор бимонад. Мавқеъи ҷуғрофии Саразм имкон дод, ки аз қавму қабоили дигар дониши иловагӣ гиранду бо дониши хеш онро синтез кунанд. Инчунин ба пешрафти савдову тиҷорати байни қабилаҳо, ки яке аз роҳҳои марказии он аз Саразм мегузашт, пеш аз ҳама нишонаҳои зерин асос шудаанд: тахассуси байниқабилавӣ, алоҳида рушд кардани кишоварзӣ аз ҳунармандӣ, аммо дар шакли мутамарказ, тараққиёти қувваҳои истеҳсолкунанда ва васоити истеҳсолот, пешрафти чорводории хонагӣ ва коҳиш ёфтани мавқеъи шикор дар ҷомеъа, азхудкунии сарватҳои табии ва бисёр-бисёр чизи дигар. Ин муҷиб ба он шуда, ки [[Суғд|Суғдзамин]] ҳам ба воситаи Саразми бостонӣ ба роҳи абрешим шомил мегардад.

Аз бозёфтҳои Саразм рушан мешавад, ки лоҷуварди [[Бадахшон]], ақиқи Қайроққум, [[фирӯза|фирӯзаи]] [[Хоразм|Хоразму]] [[Фарғона]], зарфҳои наққошишудаи фарҳанги [[Балуҷистон|Балуҷистону]] [[Систон]]у [[Балх]] тавассути иртиботи тиҷоратӣ ба Саразм ворид гаштаанд. Маҳз саразмиён дар шимолу шарқӣ [[Осиёи Марказӣ]] паҳнкунандагони лоҷуварду маҳсулоти маъданӣ ба ҳисоб мераванд.

Барои халқи тоҷик бошад фахри беинтиҳо ва далели муътамад, ки решаҳои тоҷик то ба куҷо меравад. Пас метавон муддаӣ шуд, ки маҳз мо тоҷикон ба ҷаҳон таммадун додаем ва оғози таммадун аз мулки тоҷик сарчашма мегирад. Солҳои аввали омӯзиши Саразм ақидае роиҷ буд, ки гӯё Саразм аз теппачаҳои начандон калон ва деҳоти аз ҳам дур мураттаб аст, ки ба давраи энеолит рост меояд. Вале тадқикоту омӯзиш ва зери кишти зироатҳо собит кард, ки ин андеша билкул ботил аст. Саразм шаҳр аст на деҳот. Иқлими мусоид, шароити қулай, боду ҳавои соз мардуми нахустро дар Саразм сарҷамъ кард. Инчунин барои ба роҳ мондани саноати сабуку вазнин кӯҳҳои Зарафшон ҳам созгор будааст. Ҳамчунин бозёфтҳои Саразм либосҳои пашмӣ ва дастгоҳҳои бофандагӣ, [[сӯзан|сӯзанҳо]] аз [[санг|сангу]] [[устухон]], [[кӯза|кӯзаву кӯзачаҳои]] [[сафол|сафолӣ]], коркарди қурғошиму қалъагӣ ки истакону зарфҳо, [[муҳр]] аз он омода мешуданд, аз мис олотҳои рӯзгор [[корд]], [[табар]], [[тир]] бар тақвияти суханҳои мо далеланд. Синони пайкон, ки аз сангу [[мис|мису]] [[биринҷӣ]] бо тароҳҳои гуногун сохта шудаанд, аз гароиш доштани мардуми онвақта ба [[шикор]] гувоҳӣ медиҳад. Аммо бо мурури замон ҳине ки [[чорводорӣ]] рушд мекунад, шикор ба шуғл табдил меёбаду бас, ки то ҳол маъмул аст.

=== Маликаи Саразм ===
[[Акс:National Museum of Antiquities in Dushanbe 01.jpg|thumb|Бозмондаҳои «Маликаи Саразм» дар Осорхонаи бостонии Тоҷикистон, Душанбе]]
Яке аз бозёфтҳои нодири аз ҳафриёт пайдошуда ҷасади «Маликаи Саразм» мебошад. Доир ба ин масъала доктори илми таърих [[Саидмурод Бобомуллоев]] маълумот дод.

Бино ба гуфти ӯ {{аввали иқтибос}}Қабри малика [[соли 1983]] кашф гардид. Баъдан аз тарафи антрополог Телман Хоҷаев муайян карда шуд, ки ин бону 23-сола буда, як фарзанд таваллуд кардааст ва қадаш 1 метру 65 сантиметр мебошад. Малика барои он гуфтем, ки ҳамроҳаш 49 [[муҳра|муҳраи]] [[тилло|тиллоӣ]] ва бештар аз 4,5 кило сангҳои лоҷувард, ақиқ, инчунин ҳайкалчаи гилӣ ва як оинаи биринҷӣ дафн шуда буд. Ҳамаи ин далели он аст, ки ин бону дар ҷамъият нуфузи баланд дошт. Азбаски давраи модаршоҳӣ буд, аз ин хотир Малика гуфтанд.{{охири иқтибос|сарчашма={{cite web|url=https://faraj.tj/sahifai-asosy/tarih/az-bozjofti-tabarcha-to-kashfi-sha-raki-su-dijon/|title=АЗ БОЗЁФТИ ТАБАРЧА ТО КАШФИ ШАҲРАКИ СУҒДИЁН|author=|date=|publisher=www.faraj.tj|accessdate=2020-01-26|archivedate=2020-01-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200126122328/https://faraj.tj/sahifai-asosy/tarih/az-bozjofti-tabarcha-to-kashfi-sha-raki-su-dijon/}} }}
Модар будани «маликаи Саразм» собит шудааст. Ба хок супоридани майит ҳам аҷиб мебошад. Ба он гунае ки [[тифл]] дар батни [[модар]] ҷойгир мешавад, ба ҳамон гуна ӯро [[дафн]] мекардаанд. Кадом малика беороишот аст? Вале чун реҳлат кард, ҷавоҳиру ороишот ҳам ҳамроҳи соҳибаш ба хок мерафтааст. Яъне номгӯи ороишоти Малика ин муҷассамаи худи ӯ аз [[гил]], гарданбанди [[тилло|тиллоӣ]], шаббаххо аз фирӯзаву лоҷувард, [[оҳаксанг|оҳаксангу]] [[ақиқ|ақиқу]] [[нуқра]]. Сафедаву упо ва ойина ин ҷиҳози ороишии Малика будаанд. Аммо бино бар ривоятҳо арвоҳи «Маликаи Саразм» баъзан — баъзан шабона дар шаҳристон сайр мекунад. Инро ба кофтуковҳо рабт медиҳанд.

=== Саразми бостон ===
Саразм чор давраи чандҳазорсолиро гузаронидааст. Аз руйи [[девор|деворҳои]] пайдошуда шаҳр аз чор қабат иборат аст, ки фосила байни ҳар давра беш аз ҳазорсолист. Ва тавре мушоҳида мешавад аз як давра ба давраи дигар иморатсози замонавӣ шудааст.

Таҷрибаи чандинсолаи гирдоварда дар сохтани нахустшаҳри гетӣ мусоидат кардааст. Шаҳркадаи Саразм нақшаи муайяне надошт ва гирди он бо [[девор|деворҳои]] дифоъи муҳофизат намешуд. Зеро аз ҳасму аду хавф набуд. Ҷангу лашкаркашӣ дар натиҷаи рақобат баъдтар сар мезанад. Саразм дар айёми шаклгирӣ масоҳати беҳад калонро ишғол мекардааст. [[Шаҳр]] чунон сохта шудааст, ки дар замони ҳозира ҳам дар бунёди шаҳрҳо ин омилҳо ба инобат гирифта мешаванд. Биноҳои истиқоматӣ, биноҳои маъмурӣ ва ибодатхонаҳо. Биноҳои истиқоматӣ аз биноҳои маъмурӣ ва маъбадҳо ба кулли фарқ мекунанд. Биноҳои истиқоматӣ аз се-чаҳор [[хона|ҳуҷраҳои]] хурд-хурд, [[саҳни ҳавлӣ]] ва якчанд ҳуҷраи дигар барои маҳфузи анҷому лавозимоти рӯзгор иборат аст, ки тангкӯчаю паскӯчаҳоро ҷудо мекунад. Ин биноҳои истиқоматӣ дар ибтидои бунёд хеле сода будаанд. Бо мурури замон онҳо ҷадидтар мешаванд. Аз боқимондаҳои чӯбҳои пӯсида ва пайи чӯбҳо дар болои лойдевор аён аст, ки хонаҳо ва умуман иморатҳо аз ҳамон вақт бо чуб пӯшонида мешудаанд. Ба ростӣ, хонаҳои ҳозираи тоҷикҳо ба хонасозии ҳамон давра хеле ва хеле монанд аст, вижа ба кӯҳистони мо ва танҳо аз назари эътиқоди андак фарқ мекунад. Раставу дӯконҳои ҳунармандӣ дар наздикии хонаҳои истиқоматӣ ҷойгир шудаанд. [[Оташдон|Оташдонҳо]] барои маъдангудозӣ ҳам ёфт шудааст. Биноҳои маъмурӣ бошанд аз якчанд толорҳои барҳавову даҳлезҳои баробарсамт иборат буда, бештари онҳо дар болои таҳкурсиҳои аз хишти хом сохташуда, дорои ду-се дари даромад ва якчанд тирезаҳои барҳавоянд. Маълум аст, ки меъморони бостонӣ сохти биноро пешакӣ матраҳ мекардаанд. Ҳокимони маҳаллӣ аз ҳамин ҷо халқро идора мекарданд ва ҳатто қарору қоида ҳам қабул мешудааст, ки бо ин муҳр тақвият меёфтанд. Ҳокими мутлақ доштани Саразми бостонӣ аз эҳтимол дур нест.

Саразмиёни бостон дар баробари барзгару ҳунарманд, тоҷиру меъмори замони хеш будан, дар рушди маданияти маънавӣ низ саҳм мегузоранд. Ҳанӯз аз охири ҳазорсолаи IV пеш аз милод дар биноҳои маъмулии саразмиён бузургдошти оташро мебинем, ки баъдан яке аз рукнҳои [[Зардуштия|дини Зардуштӣ]] мегардад. Алъон якчанд маъбад дар Саразм бармало шудааст, ки аз эътиқоду эътимоди мардум дарак медиҳад. Дар маркази фарши толори [[ибодатхона|ибодатхонаҳо]] оташдонҳои чоркунҷа сохта шуда, дар байни он ум ки начандон чуқуре барои барафрӯхтани оташ мавҷуд аст. Аз боқимондаи устухонҳо дар дохили баъзе иморатҳо маълум мешавад, ки қурбон кардани мол аз ҳамон вақт ба ҳукми одат даромадааст. Дар рӯзгори пешина гови муқаддаси турро қурбон мекардаанд.
 
Тавассути Саразм, ба гуфтаи бостоншиносон, Роҳи Бузург Лоҷувард мегузашт. Ин роҳ асоси яке аз роҳҳои машҳури Роҳи бузурги абрешимро аз Аврупо ба шаҳрҳои қадимаи Чин ва Ҳиндустон ташкил дод.

Воқеан мардуми Саразм истеъмоли чорвои 1-1,5 соларо меписандидаанд, чаро ки бештари устухонҳои боқимонда шаҳодат медиҳанд. Кишоварзӣ ба сони дигар соҳаҳо дар Саразм то замони заволи он рушд кардааст. Сойи аз болои шаҳр ҷоришуда ба ин мусоидат мекард. Саразмиҳо рустаниҳоеро парвариш мекарданд, ки дар байни онҳо ҷав ва гандум мавқеъи вижаро ишғол менамуданд. Намудҳои олоти деҳқонии Саразм бой нест. Каланди чӯбин, досҳои ҳархела ва шудгори ҷуфтӣ аз эҳтимол дур нест.

Дар масоҳати беш аз 100 га Саразмро бунёд кардаанд ва аҳолии он аз 3000 нафар иборат буда, дар марҳилаи интиҳоӣ, оқибат қариб, ки ба 10000 мерасад. Замони заволи Саразм аниқ аст, аммо сабабаш не. Танҳо ҳадс задан мумкин аст, ки ё аз хушк шудани сойи болои шаҳристон мардум ин ҷоро тарк кардаанд ва ё ҳодисаи табиие ба мисли Шарораи ҳозира онро ба харобазор табдил додаст. Ҳоло баъзе бозёфтҳо дар осорхонаи Саразм маҳфузанд, вале аз сабаби набудани лабаратория ба вайроншавӣ даромадаанд&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.safina.tj/sarazm_va_panjakent.html|title=Саразм ва Панҷакент/ТВ Сафина|author=|date=|publisher=www.safina.tj|accessdate=2020-01-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160423005715/http://www.safina.tj/sarazm_va_panjakent.html|archivedate=2016-04-23}}&lt;/ref&gt;. Тибқи гуфтаи бостоншиносон дар он замон (ҳазорсолаи IV—III пеш аз милод) Роҳи Бузурги Лоҷувард аз Саразм мегузашт. Баъдтар, дар ибтидои пайдо шудани шаҳрҳои аввалини Осиё, ин роҳи корвонгузар тӯл кашид. Бостоншиноси тоҷик Абдурауф Раззоқов қайд кард, ки ин роҳ баъдтар яке аз роҳҳои машҳури Роҳи абрешим аз Аврупо ба шаҳрҳои қадимаи Чин ва Ҳиндустон гардидааст.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tj.sputniknews.ru/radio/20170821/1023119390/arkheolog-drevniy-sarazm-pogubila-zasukha.html|title=Археолог: древний Саразм погубила засуха|author=Sputnik|publisher=tj.sputniknews.ru|lang=ru|accessdate=2019-01-19}}&lt;/ref&gt;.

== Сабабҳои таназзули Саразм ==
Бостоншиносон чунин мешуморанд, ки сабаби хуруҷи мардум аз Саразм хушксолӣ буд. Дар охири ҳазораи 3-уми пеш аз милод офатҳои экологӣ ба баъзе қисматҳои Осиёи Марказӣ таъсир расониданд. Зиндагӣ дар Саразм тақрибан се ҳазор сол пеш хотима ёфта буд. Таърихшиносон тасдиқ мекунанд, ки ин вобаста ба тағйирёбии шароити табиӣ рӯй дода буд. Одамон дар мубориза бо оқибатҳои хушксолӣ малакаи кофӣ надоштанд ва ба кӯҳдоманаҳои назди дарёи Зарафшон кӯчиданд. Ҳамин тавр, шаҳри Панҷакенти қадим эҳё шуд ва баъдтар шаҳрҳои дигари Суғдиёни қадим пайдо шуданд. Дар ин замина Саразм ба таназзул афтод&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://tj.sputniknews.ru/radio/20170821/1023119390/arkheolog-drevniy-sarazm-pogubila-zasukha.html|title=Археолог: древний Саразм погубила засуха|author= |date=|publisher=www.tj.sputniknews.ru|accessdate=2020-01-26}}&lt;/ref&gt;.

== 5500-солагии Саразм ==
Бо қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз [[21 сентябр]]и [[соли 2001]] (таҳти № 391) Саразм ҳамчун Маркази ташаккули фарҳанги кишоварзӣ ва эҷодиёти тоҷик мамнӯъгоҳи таърихӣ ва бостоншиносии Саразм эълон карда шуд. Бо кӯшиши бостоншиносон — [[Абдуллоҷон Исҳоқов|А. Исҳоқов]], А. Раззоқов, [[Раҳим Масов|Р. Масов]], Р. Безенвал, А.- П. Франкфорт ва диг., дар давоми солҳои 2000-ум барои пешниҳоди номзадии пешбарӣ кардани ёдгории Саразм ба рӯйхати объектҳои аҳамияти фарҳанги ҷаҳонӣ дошта, дар созмони ЮНЕСКО саҳм гузоштанд. Дар натиҷа, [[31 июл]]и [[соли 2010]] Саразм ҳамчун «маркази ташаккули фарҳанги қадимаи кишоварзии мардуми тоҷик» ба [[Феҳристи мероси фарҳангии умумибашарии ЮНЕСКО]] дохил шудааст.&lt;ref name=&quot;www.unesco.tj&quot;/&gt;.

== Нигаред ==
* [[Феҳристи мероси фарҳангии умумибашарии ЮНЕСКО]]

== Адабиёт ==
* Исаков А. Саразм. — Душанбе, 1991.
* Раззоков Ф. А. Саразм. — Душанбе, 2009
* Раззоков Ф. А. Строительные комплексы древнеземледельческого поселения Саразм в IV—III тыс. до н. э. — СПб.: Невская Книжная Типография, 2016. — 248 с.

== Пайвандҳо ==
; ба забони тоҷикӣ:
* {{cite web|url=https://faraj.tj/sahifai-asosy/tarih/az-bozjofti-tabarcha-to-kashfi-sha-raki-su-dijon/|title=АЗ БОЗЁФТИ ТАБАРЧА ТО КАШФИ ШАҲРАКИ СУҒДИЁН|author=|date=|publisher=www.faraj.tj|accessdate=2020-01-26|archivedate=2020-01-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200126122328/https://faraj.tj/sahifai-asosy/tarih/az-bozjofti-tabarcha-to-kashfi-sha-raki-su-dijon/}}
* {{cite web|url=http://sugd.tj/index.php/tj/component/content/article/80-makolaho/12510-sarazm|title=Саразм яке аз нахустин ёдгориҳои давраи ориёӣ, намунаи беҳамтои ин тамаддун дар Суғд мебошад|author=|date=|publisher=www.sugd.tj|accessdate=2020-01-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200126140700/http://sugd.tj/index.php/tj/component/content/article/80-makolaho/12510-sarazm|archivedate=2020-01-26}}
* {{cite web|url=http://sadoimardum.tj/i-tisod/i-timoiyot/sarazm-vatani-avvalin-mu-andisoni-osiyoi-miyona/|title=Саразм — ватани аввалин муҳандисони Осиёи Миёна|author=|date=|publisher=www.sadoimardum.tj|accessdate=2020-01-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200126140242/http://sadoimardum.tj/i-tisod/i-timoiyot/sarazm-vatani-avvalin-mu-andisoni-osiyoi-miyona/|archivedate=2020-01-26}}
; ба забони русӣ:
* [http://mirtv.ru/content/view/69171/51/ МТРК «Мир»: Городище Саразм в Таджикистане объявлено историко-археологическим заповедником]{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.advantour.com/rus/tajikistan/penjikent/sarazm-settlement.htm Пенджикент — Поселение Саразм]
; ба забони инглисӣ:
* [https://web.archive.org/web/20200108005953/http://tdc.tj/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=9%3A2010-02-24-10-08-36&amp;catid=8%3A2010-03-01-05-24-12&amp;Itemid=26&amp;lang=ru%2F Site of the ancient settlement of Sarazm]

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

[[Гурӯҳ:Ёдгориҳои Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Ҷозибаҳои гардишгарии Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО дар Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Ноҳияи Панҷакент]]</text>
      <sha1>so03ebxamb33x7yegdcljzsf93giljk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Оҷонсиҳои Иттилоотии Тоҷикистон</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20615</id>
    <revision>
      <id>1492633</id>
      <parentid>1481320</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T20:40:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492633</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3302" sha1="ll0p8l51kka7pkjjx38lqwajqn233ge" xml:space="preserve">{{Дигар мазмунҳо|Оҷонсиҳои иттилоотӣ (мазмунҳо)|Оҷонсиҳои Иттилоотии Тоҷикистон}}

'''Оҷонсиҳои Иттилоотии Тоҷикистон''' - дар солҳои истиқлоли Ҷумҳурии Тоҷикистон таъсис ва рушд ёфтаанд. Аксарияти онҳо хабару мақолаҳои тозатарини ҷомеаи Тоҷикистон ва кишварҳои дунёро ба воситаи расонаҳои электронии иттилоотӣ дар шабакаи [[Интернет]] паҳн мекунанд.

Дар Вазорати фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон соли [[2010]] 8 Оҷонсиҳои иттилоотӣ сабт шуда буданд:

# [[Оҷонсии иттилоотии «СИМОНЮС»]]
# 
# [[Оҷонсии иттилоотии «АВЕСТО»]]
#  
# [[Оҷонсии иттилоотии «Азия-Плюс»]]
# 
# [[АМИТ «ХОВАР»]]
#  
# [[Оҷонсии Иттилоотии «Хатлон-пресс»]]
#  
# [[Оҷонсии иттилоотии «Помир Медиа»]]
#  
# [[Tojnews|Оҷонсии умумимиллии иттилоотии «ТОҶНЮС»(«TOJNEWS»)]] Эзоҳ:Оҷонсии иттилоотии  «[[Tojnews]]» бо қарори ҷаласаи муассис,созмони иҷтимоии «Индем» аз [[14 ноябр]]и [[соли 2016]] фаъолияташро дар шабакаи [[Интернет]] қатъ намудааст.&lt;ref&gt;В Таджикистане закрылось независимое агентство TojNews
Подробнее: [https://www.asiaplus.tj/ru/news/tajikistan/society/20161114/v-tadzhikistane-zakrilos-nezavisimoe-agentstvo-tojnews] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20161115122428/http://www.asiaplus.tj/ru/news/tajikistan/society/20161114/v-tadzhikistane-zakrilos-nezavisimoe-agentstvo-tojnews |date=2016-11-15 }}&lt;/ref&gt; 
# 
# [[Оҷонсии иттилоотии «Хабарнигори РАШТ»]]
 
== Оҷонсиҳои мустаъкил ==
Инчунин дар Ҷумҳурии Тоҷикистон Оҷонсиҳои мустаъқил - ''pressa.tj, toptj.com, tjknews.ru''  ва диг.  фаъолият доранд, ки иттилооти гуногунеро ба муштарён баррасӣ мекунанд.

== Пайвандҳо ==
* Сомонаи [http://www.avesta.tj «АВЕСТО»] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20210811214024/http://avesta.tj/ |date=2021-08-11 }}
* Сомонаи [http://www.news.tj «Азия-Плюс»] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20120919184339/http://news.tj/ |date=2012-09-19 }}
* Сомонаи [https://web.archive.org/web/20120819034335/http://www.ariana.su/ «Помир Медиа»]
* Сомонаи [http://www.pressa.tj pressa.tj]
* Сомонаи [http://www.toptj.com toptj.com] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20120624054149/http://www.toptj.com/ |date=2012-06-24 }}

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

{{хурд}}

[[Гурӯҳ:Оҷонсиҳои иттилоотии Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Феҳрист:Тоҷикистон]]</text>
      <sha1>ll0p8l51kka7pkjjx38lqwajqn233ge</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Энсиклопедияи миллии тоҷик</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20688</id>
    <revision>
      <id>1492800</id>
      <parentid>1487910</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T01:06:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492800</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12238" sha1="ha5twafelpifsr68c7wb59gzdxsofaf" xml:space="preserve">{{Интишор}}
'''Энсиклопедияи миллии тоҷик''' (ба ихтисор '''ЭМТ''') — [[донишнома]]и миллии [[Тоҷикистон]], ки сар аз [[соли 2008]] таълифу тадвинаш дар [[Тоҷикистон]] шурӯъ шудааст.

== Таърих ==
{{асосӣ|Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик}}
Бо Фармони Президенти Тоҷикистон дар давлати соҳибистиқлол, куҳанфарҳанг, мутамаддин, дунявӣ ва ҳуқуқбунёди мо низ ба таҳияву тадвини энсиклопедияи миллии бисёрҷилда пардохта шуд, зеро дар китобҳои энсиклопедӣ таърихи кишвар, илм, иқтисодиёт, хоҷагии деҳот, маданият, адабиёту санъат, урфу одат, маросимҳо, ҳаёту фаъолияти шахсиятҳои бузург, ходимони маъруфи ҷамъият, намояндагони мумтози илму маърифат, адибон, ҳунармандон ва санъатварони маъруф дарҷ хоҳанд шуд. Таҷрибаи таърихӣ нишон медиҳад, ки ҳеч як миллат наметавонад бидуни баҳравар шудан аз тамаддуни муштараки миллатҳову қавмҳои ҳамҷавор ба сари худ миллати тавонову бофарҳанг созад ва дар тӯли ҳазорсолаҳо бобақову поянда монда тавонад.&lt;ref&gt;Эмомалӣ Раҳмон. Тоҷикон дар оинаи таърих. Аз Ориёӣ то Сомониён. Душанбе, 2009, саҳ. 8.&lt;/ref&gt;

Хати машйи кишвари мо, ки тарафдори сиёсати эътироф ва эҳтироми меъёрҳои ҳуқуқи байналхалқӣ, дахолат накардан ба истиқлоли сиёсӣ ва иқтисодии кишварҳои ғайр, рушду тавсеаи ҳамкориҳо ва робитаҳои манфиатбахши дутарафа бо мамлакатҳои дунёст, ҳамеша аз арзишҳои милливу фарҳангии тоҷикон дар тамоми сатҳҳо ва арсаҳо пуштибонӣ мекунад.
  
Нашри нахустини ҷилди якуми ЭМТ соли 2012 бо теъдоди 5 ҳазор нусха бо сарфи 350 ҳазор сомонӣ дар шаҳри Алмаатои [[Қазоқистон]] нашр шудааст. Дар донишнома 3200 мақола ҷой гирифтааст, ки ба қалами 650 муаллиф тааллуқ доранд&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://tojnews.org/taj/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=20268&amp;Itemid=28 |title=Нашри ҷилди аввали Энсиклопедияи миллии тоҷик дар Қазоқистон — Tojnews |accessdate=2012-06-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220518031520/https://tojnews.org/taj/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=20268&amp;Itemid=28 |archivedate=2022-05-18}}&lt;/ref&gt;. 11 ҷилди Энсиклопедияи Миллии Тоҷик то соли 2025 нашр шудааст.

=== Оғози фаъолият ===
[[Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик]] аз ибтидои оғози кори китоби бисёрҷилдаи «Энсиклопедияи Миллии Тоҷик» ба муассисаҳои илмӣ, идораҳои давлатӣ, донишгоҳ ва донишкадаҳои олӣ, иттифоқҳои эҷодӣ, мутахассисони алоҳидаи тамоми соҳаҳои илму фарҳанг ва ҳатто пажӯҳишгоҳҳои хориҷию мутахассисини ҷудогонаи бурунмарзӣ бо Лоиҳаи луғатномаи нашри мазкур муроҷиат намуда онҳоро ба ҳамкорӣ ва мадад даъват карда буд, ки дар натиҷа Луғатнома мавриди муҳокимаи васеи аҳли ҷамъият қарор гирифта то андозае такмил ёфт. Таҷрибаи нашр шудани 8 ҷилди Энсиклопедияи Советии Тоҷик мабнӣ бар тақризу нақдҳои фаровони дар васоити ахбори омма ба табърасида собит намуд, ки аксари эродҳои мутахассисон ва хонандагони одӣ ба ҷой дода шудани шахсиятҳо дар китоб оид буданд. Ба хотири минбаъд ҷилавгирӣ кор кардан аз чунин эродҳо дар Энсиклопедияи Миллии Тоҷик Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон (№ 439 аз 2 сентябри соли 2010) &quot;Дар бораи меъёрҳои ворид намудани шахсиятҳои маъруфи таърихӣ ва муосир ба «Энсиклопедияи Миллии Тоҷик»&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://mmih.tj/SEARCH/DocumentView?DocumentId=35770|title=Қарори Ҳукумати ҶТ Дар бораи меъёрҳои ворид намудани шахсиятҳои маъруфи таърихӣ ва муосир ба &quot;Энсиклопедияи миллии тоҷик&quot;|author=|website=mmih.tj|publisher=ADLIA|accessdate=2025-06-24}}&lt;/ref&gt; ба тасвиб расид, ки Сарредаксия тибқи он амал менамояд.

Вобаста ба татбиқи технологияи навтарини саҳифабандию ороиши китоб ва бодарназардошти сифати чопи китоб аз аксҳо ва расмҳои аксаран сиёҳу сафеди кӯҳнашуда, ки барқарор карданашон ғайриимкон буд, сарфи назар гардид. Ҳамчунин шахсиятҳое, ки акси худро пешниҳод накарданд, аз ҷилди аввал берун мондаанд. Ҳаҷми мақолаҳо вобаста ба мавқею манзалати мавзӯи пешниҳодшуда, муҳимияти он ва таклифи муаллифон бо мадди назар гирифтани маълумоти иловагӣ барои муҳаққиқони оянда муайян ва таъйин гардидааст.

Аксари мақолаҳои энсиклопедиро вобаста ба тахассусҳои гуногун олимони маъруф навишта, мақолаҳои мураттибӣ ва тарҷумавиро низ мутахассисони варзида аз маъхазу манбаъҳои муътамад тартиб додаанд, ё тарҷума кардаанд.

Тамоми мақолаҳои ҷилди аввали ЭМТ-ро бидуни олимон-мутахассисони ҷудогонаи соҳаҳои гуногуни илм, аъзои Шӯрои илмӣ-таҳририи аз тарафи Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон тасдиқшуда хонда маъқулу манзур ва ба чоп тавсия намудаанд. Тартиби омода кардани ҷилдҳои минбаъдаи ЭМТ низ ба ҳамин усул идома хоҳад ёфт.

== Мундариҷа ==
Энсиклопедияи Миллии Тоҷик ҷанбаи илмию оммавӣ дошта нахуст энсиклопедияи миллист. Дар Энсиклопедияи Миллии Тоҷик мақолаҳо дар бораи таърихи кишвар, илм, иқтисодиёт, хоҷагии деҳот, фарҳанг, адабиёту санъат, урфу одат, маросимҳо, ҳаёту фаъолияти шахсиятҳои бузург, ходимони маъруфи ҷамъият, намояндагони илму маърифат, адибон ва ҳунармандони маъруф дарҷ шудаанд. Дар айни замон дар донишнома бахше аз матолиб дар бораи таърихи ҷаҳон, муҳимтарин дастовардҳои илму техника ва фарҳанги ҷаҳонӣ, ҳаёт ва кору пайкори нобиғагони ҷаҳонӣ, ки ибратомӯзанд оварда шудаанд.

== Ҳаҷм ва муҳтавои нашр ==
{|class=&quot;wikitable&quot;
! Ҷилд || Унвон || Соли
нашр
![[ISBN]] || Шумораи
саҳифаҳо
! Адади
нашр
|-
|1||[http://donishnoma.tj/images/books/TNE/EMT-1.pdf А — Асос]||2011||ISBN 978-99947-33-45-3||608||5000
|-
|2||[http://donishnoma.tj/images/books/TNE/EMT-2.pdf Асос — Боз]||2013&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.khovar.tj/culture/26907-1206ildi-duvvumi-ensiklopediyai-millii-to1207ik-ba-nashr-rasid.html|title=Ҷилди дуввуми Энсиклопедияи Миллии Тоҷик ба нашр расид — Ховар|accessdate=2013-04-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130321024544/http://khovar.tj/culture/26907-1206ildi-duvvumi-ensiklopediyai-millii-to1207ik-ba-nashr-rasid.html|archivedate=2013-03-21}}&lt;/ref&gt;||ISBN 978-99947-33-52-4||664||5000
|-
|3||[http://donishnoma.tj/images/books/TNE/EMT-3.pdf Боз — Вичкут]||2014||ISBN 978-99947-33-46-0||676||5000
|-
|4||[http://donishnoma.tj/images/books/TNE/EMT-4.pdf Вичлас — Гӯянда]||2015||ISBN 978-99947-33-77-4||660||5000
|-
|5||[http://donishnoma.tj/images/books/TNE/EMT-5.pdf Ғ — Дироя]||2016||ISBN 978-99947-33-67-5||664||5000
|-
|6||[http://donishnoma.tj/images/books/TNE/EMT-6.pdf Дирҳам — Замин]||2017||ISBN 978-99947-33-69-9||664||5000
|-
|7||[http://donishnoma.tj/images/books/TNE/EMT-7.pdf Замин — Илля]||2018||ISBN 978-99947-33-89-9||648||5000
|-
|8||[http://donishnoma.tj/images/documents/EMT-8.pdf Илм — Исҳоқ]||2019||ISBN 978-99975-68-12-0||672||5000
|-
|9
|[http://donishnoma.tj/images/books/TNE/EMT-9.pdf Исҳоқ — Кашиш]
|2020
|ISBN 978-99975-68-17-5
|676
|5000
|-
|10
|[http://donishnoma.tj/images/books/TNE/EMT-10.pdf Кашиш — Косон]
|2022
|ISBN 978-99985-0-006-8
|664
|5000
|-
|11
|[http://donishnoma.tj/images/documents/EMT-11.pdf Косон — Қурбон]
|2024&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://asiaplus.news/tg/2025/06/23/nashri-%d2%b7ildi-11-umi-ensiklopediyai-millii-to%d2%b7ik-on-kadom-malumotro-dar-bar-megirad/|title=Нашри ҷилди 11-уми Энсиклопедияи миллии тоҷик. Он кадом маълумотро дар бар мегирад?|website=asiaplus.news|publisher=[[ASIA-Plus]]|lang=tg|accessdate=2025-06-24}}&lt;/ref&gt;
|ISBN 978-99985-0-053-2
|664
|5000
|}

== ЭМТ дар Википедияи Тоҷикӣ ==
[[Акс:Meeting in Tajik national encyclopedia.jpeg|мини|322x322пкс|Гирдиҳамоии корбарони Википедия дар [[Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик]] барои ҳамкории Викимедиянҳои Тоҷик ва Энсиклопедияи Миллии Тоҷик]]
Аз соли 2014 вироиши интишороти Энсиклопедияи Миллии Тоҷик дар [[Википедияи Тоҷикӣ]] шурӯъ шудааст.

== Нигаред низ ==
* [[Энциклопедияи советии тоҷик]]

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
{{commons|умумӣ}}
* {{Сайти расмӣ|donishnoma.tj/}}

== Сарчашма ==
* {{ЭМТ||1}}

[[Гурӯҳ:Донишномаҳои тоҷикӣ]]
[[Гурӯҳ:Донишномаҳои Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Китобҳо аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Китобҳои Китобхонаи миллии Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Китобҳо]]</text>
      <sha1>ha5twafelpifsr68c7wb59gzdxsofaf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Помир Медиа</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20714</id>
    <revision>
      <id>1492641</id>
      <parentid>1481317</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T21:01:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492641</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1278" sha1="lvii95scpv57di4ayergezhbqmry6go" xml:space="preserve">{{Дигар мазмунҳо|Оҷонсиҳои иттилоотӣ (мазмунҳо)|Помир Медиа}}
{{Ширкат}}

'''Оҷонсии иттилоотии «Помир Медиа»''', яке аз [[Оҷонсиҳои Иттилоотии Тоҷикистон]] мебошад.

Муассис - Оҷонсии иттилоотии «Помир Медиа». Роҳбар  - Қурбонидин  Аламшоев
Мавзӯъҳои Оҷонсии иттилоотӣ  – шарҳу тавзеҳи рафти воқеаҳо дар [[Тоҷикистон]] ва [[ҷаҳон]]. Таҳлил ва шарҳи масъалаҳои сиёсӣ ва иқтисодӣ, ҳаёти иҷтимои ва фарҳангии мамлакат ва [[Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон]]   мебошад.

Забонҳо - тоҷикӣ ва русӣ.

Нишонии Оҷонсии иттилоотии «Помир Медиа»- ВМКБ, шаҳри [[Хоруғ]]
кӯчаи Шотемур, 131/3, х. 52

тарихи помир

== Сохтор ==

== Пайвандҳо ==
Сомонаи  https://web.archive.org/web/20120819034335/http://www.ariana.su/

{{хурд}}

[[Гурӯҳ:Оҷонсиҳои иттилоотии Тоҷикистон]]</text>
      <sha1>lvii95scpv57di4ayergezhbqmry6go</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>СССР (рӯзнома)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20793</id>
    <revision>
      <id>1492675</id>
      <parentid>1338919</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T21:59:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492675</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1867" sha1="0a92a9cc42bt1u4es4yk2xbuvlwv4n8" xml:space="preserve">{{ятим}}
== Рӯзномаи «СССР»  ==

{{Рӯзнома
| номгузорӣ                    = Рӯзномаи «СССР» 
| навъ                         =  ҳафтанома 
| даврият                      =  1 маротиба дар як ҳафта
| андозаи рӯзнома              =  А – 3 16   саҳифа                   
| таъсис                       =    
| муассис                      =    
| ношир                        =   Муассисаи  Оҷонсии иттилоотии «Хатлон-пресс»
| сармуҳаррир                  =    
| забонҳо                      =   тоҷикӣ 
| теъдод                       =  
| сомона                       =  
| нишонӣ                        =    вилояти Хатлон, ш.Кӯлоб, кӯч. Томин, 7
}}

'''«СССР»''' {{lang-tg|«СССР»}}  «СССР»— ҳафтаномаи ҷамъиятиву сиёсӣ ба забони тоҷикӣ  мебошад.

Ношир  - Муассисаи  Оҷонсии иттилоотии «Хатлон-пресс» аст.
Мавзӯъҳои рӯзнома – шарҳу тавзеҳи рафти воқеаҳо дар Тоҷикистон ва ҷаҳон. Таҳлил ва шарҳи масъалаҳои сиёсӣ ва иқтисодӣ, иҷтимоӣ-ҳуқуқӣ ва ҳаёти иҷтимои ва фарҳангии мамлакат мебошад.
Рӯзнома ба андозаи А – 3 16   саҳифа  ба забони тоҷикӣ, дар як ҳафта 1 маротиба нашр мешавад.

== Таърих ==

== Сохтор ==

== Пайвандҳо ==
https://web.archive.org/web/20120802072837/http://khatlonpress.tj/

{{хурд}}

[[Гурӯҳ:Нашрияҳои даврии Тоҷикистон]]</text>
      <sha1>0a92a9cc42bt1u4es4yk2xbuvlwv4n8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Рӯзномаи «АСР»</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20973</id>
    <revision>
      <id>1492673</id>
      <parentid>1326317</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T21:51:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492673</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1138" sha1="80dn4qrhwyv869jp2gqwy3e86u2dg9z" xml:space="preserve">{{ятим}}
'''«АСР» ''' ({{lang- tg|Аср }}  — рӯзномаи ҷамъиятиву сиёсӣ ба забони тоҷикӣ, русӣ, англисӣ, (қисман ба забони помирӣ) мебошад.

Ношир  - Очонсии иттилоотии «ПОМИР-МЕДИА» аст.
Мавзӯъҳои рӯзнома – шарҳу тавзеҳи рафти воқеаҳо дар Тоҷикистон ва ҷаҳон. Таҳлил ва шарҳи масъалаҳои сиёсӣ ва иқтисодӣ, иҷтимоӣ-ҳуқуқӣ ва ҳаёти иҷтимои ва фарҳангии мамлакат мебошад.
Рӯзнома ба андозаи А – 3  дар 8 - 16   саҳифа  дар як ҳафта 1 маротиба нашр мешавад. 
Нишонӣ, ш. Душанбе, хиёбони Саъдии Шерозӣ, 16, ш. Хоруг, кўчаи Шотемур, 131/3, х.32
== Таърих ==

== Сохтор ==

== Пайвандҳо ==
https://web.archive.org/web/20120819034335/http://www.ariana.su/

{{хурд}}

[[Гурӯҳ:Нашрияҳои даврии Тоҷикистон]]</text>
      <sha1>80dn4qrhwyv869jp2gqwy3e86u2dg9z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Наҷот (рӯзнома)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20977</id>
    <revision>
      <id>1492604</id>
      <parentid>1311437</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T19:48:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492604</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4610" sha1="5e6lmvn0a6d49lq0wkcvbdntjzvwyh0" xml:space="preserve">{{Рӯзнома}}
'''«Наҷот»''' ({{lang-ar|نجات}} — халосӣ, раҳоӣ, раҳоёбӣ) — ҳафтавор, нашрияи [[Ҳизби наҳзати исломии Тоҷикистон]] ([[1990]]—[[2015]]).

== Муҳтаво ==
«Наҷот» рӯзномаи ҷамъиятиву сиёсӣ ба забони тоҷикӣ мебошад. Доир ба ҳодисаву воқеот ва масъалаҳои мубрами ҳаёти сиёсӣ, иҷтимоӣ-иқтисодӣ ва мазҳабӣ нуқтаи назари хешро барои ҷомеаи муосири ҷумҳурӣ пешкаш мекунад. Нашрияи [[Ҳизби наҳзати исломии Тоҷикистон]] мебошад. Муассис ва ношир Ҳизби наҳзати исломии Тоҷикистон буд. То манъи нашри ҳафтавор сармуҳарририи онро Ҳикматулло Сайфуллозода ба уҳда дошт ва дар нишонии шаҳри Душанбе, кӯчаи Бохтар, 1 ба нашр мерасид.

== Таърих ==
«Наҷот» аввалин бор ба таври расмӣ ноябри 1990 аз чоп баромад. Қаблан «Ҳақиқати ислом» ном дошт, ки пинҳонӣ дар ҳаҷми ду саҳифа чоп мешуд (аз 1985 то 1990). Солҳои нооромиҳо дар ҷомеа «Наҷот» бо усули типографӣ чоп намешуд, зеро бо Қарори Суди Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон фаъолияти ҲНИТ манъ шуда буд. Роҳбарони ҲНИТ ва ҳайати эҷодии «Наҷот» ба кишварҳои ҳамсоя муҳоҷират карданд. Дар ин давра «Наҷот»-ро дар ҳаҷми 8 саҳифа дар шакли дастнавис паҳн менамуданд (асосан дар миёни фирориён дар Афғонистон). Нашрияҳои дигари ҷамъиятӣ, сиёсӣ, фарҳангӣ ва маърифатии ҲНИТ, аз ҷумла «Пайки пирӯзӣ», «Паёми муҳоҷир», «Садои муҳоҷир», «Ҷайҳун» ва ғайра бо усули типографӣ ба чоп мерасиданд. Августи 1999 баъди имзои Созишномаи умумии истиқрори сулҳ ва ризояти миллӣ дар Тоҷикистон Суди Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон мамнӯъияти фаъолияти ҲНИТ-ро бекор кард. Сентябри 1999 шумораи аввали баъдиҷангии «Наҷот» дар ҳаҷми 8 саҳифа аз чоп баромад. Ҳоло «Наҷот» мунтазам ҳар ҳафта дар ҳаҷми 8 саҳифа чоп мешавад. Аз 22 апрели 2004 ба дар ҳаҷми 16 саҳифа ба надозаи А3 дар як ҳафта як маротиба бо теъдоди 4500 нусха (2014) ба табъ мерасид.

=== Манъи нашри «Наҷот» ===
Бо Қарори Суди Олӣ аз 29 сентябри соли 2015 Ҳизби наҳзати исломии Тоҷикистон ҳамчун ташкилоти ифротгароӣ (экстремистӣ) — террористӣ эътироф гардида, фаъолияти ҳизб қатъ ва ҳамчун шахси ҳуқуқӣ барҳам дода шуда, нашри рӯзномаи «Наҷот» ва сомонаи интернетии Ҳизби наҳзати исломии Тоҷикистон, ба қаламрави Ҷумҳурии Тоҷикистон ворид намудан ва паҳн кардани аудио ва видеосабтҳо, истеҳсол, чопу нашри рӯзномаю адабиёт ва варақаҳои ҳизб манъ гардид&lt;ref&gt;[http://jumhuriyat.tj/index.php?art_id=21120 Суди Олӣ фаъолияти ҲНИТ-ро қатъ гардонд // '''''ҶУМҲУРИЯТ''''' — 1.10.2015, №:197]&lt;/ref&gt;.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
* [https://web.archive.org/web/20190917122712/https://www.tojnews.org/tj/news/khnit-ro-dar-tochikiston-ba-fekhresti-sozmonkhoi-terroristi-vorid-kardand ҲНИТ-ро дар Тоҷикистон ба феҳристи созмонҳои террористӣ ворид карданд] // Ожонси иттилоотиии ТоjNews

[[Гурӯҳ:Нашрияҳои даврии Тоҷикистон]]</text>
      <sha1>5e6lmvn0a6d49lq0wkcvbdntjzvwyh0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Садри Зиё</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21102</id>
    <revision>
      <id>1492678</id>
      <parentid>1460628</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T22:02:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492678</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4210" sha1="n7ybjwelfyvia2eg2ugea1b15cyzlg8" xml:space="preserve">{{Давлатмард}}
'''Шарифҷон Махдуми Садри Зиё''' (''Муҳаммадшариф ибни Абдушшакури Оят''; {{ВД-Дебоча}}) — [[давлатмард]], қозӣ, {{шоир}}, тазкиранавис ва таърихнигори тоҷик, аз бунёнгузорони анҷуманҳои адабии равшанфикрӣ дар Бухоро ва мактаби усули ҷадид дар адабиёти тоҷик&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://wikijoo.ir/index.php?title=%D8%B5%D8%AF%D8%B1_%D8%B6%DB%8C%D8%A7%D8%8C_%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF_%D8%B4%D8%B1%DB%8C%D9%81_%D8%AC%D8%A7%D9%86_(%D8%A8%D8%AE%D8%A7%D8%B1%D8%A7_%DB%B1%DB%B8%DB%B7%DB%B1%D9%80%DB%B1%DB%B9%DB%B3%DB%B2%D9%82)&amp;mobileaction=toggle_view_desktop|title=صدر ضیا، محمد شریف جان (بخارا ۱۸۷۱ـ۱۹۳۲ق)|website=wikijoo.ir|publisher=ویکیجو|accessdate=2024-01-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240114112653/https://wikijoo.ir/index.php?title=%D8%B5%D8%AF%D8%B1_%D8%B6%DB%8C%D8%A7%D8%8C_%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF_%D8%B4%D8%B1%DB%8C%D9%81_%D8%AC%D8%A7%D9%86_(%D8%A8%D8%AE%D8%A7%D8%B1%D8%A7_%DB%B1%DB%B8%DB%B7%DB%B1%D9%80%DB%B1%DB%B9%DB%B3%DB%B2%D9%82)&amp;mobileaction=toggle_view_desktop|archivedate=2024-01-14}}&lt;/ref&gt;. Падари [[Муҳаммадҷон Шакурӣ]].

== Зиндагинома ==
Шарифҷонмахдуми Садри Зиё соли 1965 дар шаҳри Бухоро дар хонадони донишманд ва шоир домулло [[Абдушшакури Оят]] ба дунё омадааст. Шариф номи ӯст, «махдум» — вожаест, ки ба номи муллозодагон илова мекарданд, «садр» — унвони илмии динист, ки баъд аз «ӯроқ» ва «судур» саввумин ва олитарин унвони уламо ба шумор меравад, Зиё тахаллуси адабиаш мебошад. Садри Зиё баъди хатми таҳсили улум дар мадрасаҳои Бухоро аз соли 1893 ба фаъолияти қозигӣ оғоз намуд, ки он то соли 1920 давом кардааст. Дар ин муддат ӯ дар туманҳои Зандане (Пешкӯ), Вобкент, Ғиждувон, бекигариҳои Чорҷӯй, Қаршӣ, Каркӣ, Шаҳрисабз қозигӣ кардааст. Вай баҳори соли 1917 қозикалони [[Бухоро]] шудааст.

Мероси илмию адабии Садри Зиё зиёда аз 60 асарро ташкил медиҳад. Муҳимтарини онҳо: «Наводири Зиёия», «Рӯзнома», «Тазкирату-л-хаттотин», «Таърихи амирони манғития», «Рисолаи асбоби инқилоби [[Бухоро]]» ва ғайраҳо мебошанд. Охири асри XIX ва аввали асри XX хонаи Садри Зиё (кӯчаи Хӯҷа Гулрез, 16-20) ба як маҳфили адабӣ табдил ёфта буд, ки дар он як зумра зиёиён иштирок намуда, баҳра гирифтаанд. С.Айнӣ, М. А. Мунзим ва дигарон иштирокчии фаъоли ҷамъомадҳои маҳфили адабии хонаи Садри Зиё буданд. Эҳтимол аст, ки дар натиҷаи таъсири ҳамин маҳфил, бо ташаббуси С. Айнӣ ва М. А. Мунзим, аз ҷумлаи толибилмони мадрасаҳои [[Бухоро]], маҳфили дӯстдорони илми таърих бунёд гардида буд.&lt;ref&gt;Ҳотамов Н. Б., Довудӣ Д., Муллоҷонов С., Исоматов М. Таърихи халқи тоҷик (Китоби дарсӣ). — Душанбе, 2011, — С .241&lt;/ref&gt;

== Хонавода ==
Аз ҷумлаи фарзандони Шарифҷон Махдуми Садри Зиё донишманди тоҷик [[Муҳаммадҷон Шакурӣ]] мебошад.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
{{ПБ}}</text>
      <sha1>n7ybjwelfyvia2eg2ugea1b15cyzlg8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ҷумҳурии Мухтори Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21221</id>
    <revision>
      <id>1492841</id>
      <parentid>1448019</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T01:51:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492841</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9833" sha1="ic4l3uswez55z3n6hr1e1ysxibq1n31" xml:space="preserve">{{Кишвар
|common_name=جمهوريت اجتماعی شوروى مختار تاجيكستان &lt;br /&gt;Ҷумҳурии Мухтори Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон
|image_flag =Flag of Tajik ASSR-1929-2.gif
|Номи тоҷикӣ=Ҷумҳурии Мухтори Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон
|Номи аслӣ=جمهوريت اجتماعی شوروى مختار تاجيكستان &lt;br/&gt; Çumhūrijati Sūsiolistiji Şūraviji Muxtori Toçikston&lt;br /&gt;  
|Нишона=Coat of Arms of Tajik ASSR.png
|Шиори миллӣ= !پرولتارهای همه جهان، يک شويد&lt;br /&gt;Proletarhoi hamai çahon, yak şaved!&lt;br /&gt; Пролетарии всех стран, соединяйтесь!
|Номи суруди миллӣ=
|Сохтори давлат=
|Дар харита=SovietUnionTajikASSR.png
|Забон= тоҷикӣ, ӯзбекӣ, русӣ
|Рӯзи истиқлол=[[14 октября]] [[1924]]
|Соҳибистиқлол аз=
|Пойтахт=[[Душанбе]]
|Шаҳри калонтарин=[[Душанбе]], [[Кӯлоб]], [[Истаравшан|Ӯротеппа]]
|Вазифаи сарварон= раиси КИМ ҶМШС Тоҷикистон 
|Сарварон= [[Нусратулло Махсум]]
|Ҷой аз рӯи масоҳат=
|Масоҳат=135 620. 
|Фоизи об=
|Ҷой аз рӯи аҳолӣ=
|Аҳолӣ= 827,1 ҳаз. наф.  
|Соли ба шумор гирифтани аҳолӣ=([[1926]])
|Зичии аҳолӣ=
|ММД=
|Соли ҳисоби ММД=
|Ҷой дар ҷаҳон аз рӯи ММД=
|ММД ба сари аҳолӣ=
|Пули миллӣ=
|Қурби пули милли= 
|Домен=
|Коди телефон=
|Соат=
|Эзоҳот=
}}
'''Ҷумҳурии Мухтори Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон''' ([[ҶМШС Тоҷикистон]])({{lang-tg|جمهوريت اجتماعی شوروى مختار تاجيكستان / Çumhūrijati Sūsiolistiji Şūraviji Muxtori Toçikston}}) — [[ҶМШС|ҷумҳурии мухтор]]  (солҳои 1924 -1929) яке аз воҳидҳои маъмурии ҶШС Ӯзбекистон (дар ҳайати [[ИҶШС]]). 

== Номгузорӣ ==

* Республикаи Социалистии Советии Мухтори (Автономии) Тоҷикистон (Таджикская Автономная Социалистическая Советская Республика), Республикаи Мухтори Социалистии Советии Тоҷикистон, Ҷумҳурии Мухтори Сотсиалистии Шӯравии Тоҷикистон (ҶМСШТ)
* Ҷумҳурии Мухтори Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон (ҶМШСТ)
* Ҷумҳурии худмухтори Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон (ҶХШСТ)

== Таърих ==
[[Акс:Ташкилёбии ҶМШС Тоҷикистон ва ҶШС Тоҷикистон.png|мини|Ташкилёбии ҶМШС Тоҷикистон ва ҶШС Тоҷикистон]]
[[14 октябр]]и [[соли 1924]] дар натиҷаи таъйиноти ҳудуди миллию давлатии ҷумҳуриҳои шӯравии [[Осиёи Миёна]] дар ҳайати Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Ӯзбекистон, аввал бо номи Ҷумҳӯрияти Сӯсиолистии Шӯравии Мухтори Тоҷикистон (ба хати лотин Çumhūrijati Sūsiolistiji Şūraviji Muxtori Toçikiston) ([[ИҶШС]]) таъсис ёфт. ҶМШС Тоҷикистон  - иборат аз вилоятҳои Қаротегин ([[Ғарм]] ва Дарвозу Ванҷ), [[Кӯлоб]], [[Қурғонтеппа]], [[Ҳисор]], [[ноҳияи Панҷакент]] (ва Фалғар - [[ноҳияи Айнӣ]]),  - [[ноҳияи Истаравшан|ноҳияи Ӯротеппа]] (ва [[Ноҳияи Кӯҳистони Мастчоҳ]]) ва қисман ноҳияи Сариосиё (аз ҳисоби Ҷумҳурии Халқии Шӯравии Бухоро) ва 12 ноҳия буд.
 
Кумитаи инқилобии Ҷумҳурии Мухтори Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон (ҶМШС Тоҷикистон) дар маҷлиси якуми худ, ки [[9 декабр]]и [[соли 1924]] дар шаҳри [[Тошканд]] баргузор шуд, масъалаҳои  тартиби ба таври расмӣ эълон кардани таъсисёбии Ҷумҳурии Мухтори Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон, ба шаҳри [[Душанбе]] кӯчида омадани ҳайати ҳукумат, тасдиқи сохтори дастгоҳи ҳукумат, буҷети ҷумҳурӣ ва дигар масъалаҳои муҳимтарин, аз ҷумла масъалаи муайян намудани маълумоти мушаххас оид ба шумораи аҳолии ба ҳайати ҷумҳурӣ дохилшаванда, ҳудуди [[Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон]], ки ба Ҷумҳурии Мухтори Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон (ҶМШС Тоҷикистон) ҳамроҳ карда мешуд, дар бораи расонидани ёрӣ ба хоҷагиҳое, ки аз ҷанги босмачигарӣ зарар дидаанд ва ғайраҳоро муҳокима кард.
Ҳангоми муайян кардани сохтори ҳукумати ҷумҳурӣ махсус қайд карда шуд, ки бояд «дар навбати аввал Комиссариати халқии корҳои дохилӣ, Раёсати сиёсии давлатӣ (ГПУ), Комиссариати молия, Комиссариати маориф, Комиссариати адлия ва прокуратураи давлатӣ ташкил карда шаванд».  Ҳамин тавр Комиссариати халқии адлия яке аз аввалин комиссариатҳое буд, ки дар Ҷумҳурии Мухтори Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон ташкил карда шуд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.minjust.tj/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=96&amp;Itemid=101&amp;lang=tj |title=Сомонаи Вазорати адлияии ҶТ/Таърих |accessdate=2016-03-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160214091941/http://minjust.tj/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=96&amp;Itemid=101&amp;lang=tj |archivedate=2016-02-14}}&lt;/ref&gt;

Вилояти махсуси [[Помир]], ки пештар ба ҳайати Ҷумҳуриии Мухтори Шӯравии Сотсиалистии Туркистон дохил буд, ба [[Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон|Вилояти Мухтори Бадахшони Кӯҳӣ]] табдил дода шуд ва [[2 январ]]и соли [[1925]] ба ҳайати ҶМШС Тоҷикистон ҳамроҳ гардид.
Масоҳати Ҷумҳурии Мухтори Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон 135 620 км², аҳолӣ 739 503 нафарро ташкил мекард. [[29 апрел]]и [[соли 1929]] дар анҷумани II Шуроҳои ҶМШС Тоҷикистон Конститутсияи ҷумҳурӣ қабул шудааст.
== Талошҳо барои пайвастани маҳалҳои тоҷикнишин ==
Қаҳрамоние, ки Конибодому конибодомиён нишон доданд дар таърихи навини тоҷик бемисл аст. Феврали [[соли 1925]] конибодомиён поезди Раиси ВСИК [[Михаил Калинин]]ро, ки ба самти [[водии Фарғона]] ҳаракат мекард, нигоҳ дошта аз ӯ хоҳиш карданд, ки то волосташонро ба Тоҷикистон бипайванданд ва ё мухторият бидиҳанд, зеро онҳо тоҷиканд. Конибодомиён бо ин амалашон на танҳо Конибодомро, балки Исфараву деҳаҳои тоҷикнишини атрофро наҷот доданд. Дертар сарварони ин иқдом Аъзам Нодиров ва Маҳмудҷони Ашурмуаҳаммадзодаро - Маҳмудҷон ревком (падари асосгузори филмҳои мазҳакавии тоҷик [[Муқадас Маҳмудов]]) баҳри амали густохонаашон ба лагерҳои сталинӣ партофтанд, Аъзам Нодиров дар он ҷон дод.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://virusim.blogspot.com/|title= Душмани №1 тоҷик - вируси М|author=Ҳабиб Саид |website= virusim.blogspot.com |date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2020-05-14}}&lt;/ref&gt;.

[[16 октябр]]и соли [[1929]] Ҷумҳурии Мухтори Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон ба [[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон]] табдил дода шудааст. [[5 декабр]]и [[соли 1929]] [[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон]] ба ҳайати [[ИҶШС]] қабул шудааст.

==Манобеъ==
* {{ЭСТ|||муаллиф=}}
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
{{ПБ}}
[[Гурӯҳ:Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Таърихи Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Иттиҳоди Шӯравӣ]]</text>
      <sha1>ic4l3uswez55z3n6hr1e1ysxibq1n31</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сайидризо Ализода</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21548</id>
    <revision>
      <id>1492683</id>
      <parentid>1390660</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T22:06:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492683</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5440" sha1="4d4s10t4zqv8vdj2etlq4hsc26h2y1z" xml:space="preserve">{{Адиб
|ном                  = Саидризо Ализода
|номи аслӣ            = 
|тасвир               = 
|тавсифи тасвир       = 
|ном ҳангоми таваллуд = 
|номи пурра           = 
|тахаллусҳо           = 
|таърихи таваллуд     = 
|зодгоҳ               = 
|таърихи даргузашт    = 
|маҳалли даргузашт    = 
|шаҳрвандӣ            = 
|навъи фаъолият       = {{нависанда}}, {{рӯзноманигор|Тоҷикистон}}, {{мутарҷим}}
|солҳои фаъолият      = 
|самт                 = 
|жанр                 = 
|забони осор          = 
|ҷоизаҳои адабӣ       = 
|ҷоизаҳо              = 
|Lib                  = 
|сайт                 = 
}}

'''Сайидризо Ализода''' ({{ВД-Дебоча}}) — [[рӯзноманигор]], [[Воқеанигорӣ|воқеанигор]], [[Тарҷумон|мутарҷим]], [[Забоншиносӣ|забоншинос]] ва [[омӯзгор]]и тоҷик.

== Зиндагинома ==
Ализода Сайидризо 15 феврали 1887, маҳаллаи Боғи шамоли шаҳри [[Самарқанд]] ба дунё омадааст. [[Мактабҳои усули нав|Мактаби усули ҷадидро]] хатм кардааст (1912), иштирокчии фаъоли корпартоиҳои коргарони Самарқанд (1905—1907), коргари корхонаи бофандагӣ, ҳуруфчини матбааҳои Самарқанд (1909—1919), котиби якӯми ҳизби болшевикии н. Боғи шамоли ш. Самарқанд, муҳаррири аввалин нашрияи шӯравии тоҷикӣ «Шӯълаи инқилоб» (1919—1921), муаллими забони арабӣ, форсӣ ва тоҷикӣ Донишгоҳи давлати Самарқанд (1933—1937)&lt;ref&gt;Аслҳо ва наслҳо. — Душанбе, 2013. — С.22-23 — 184 с. — ISBN 978-99947-958-2-6&lt;/ref&gt;

== Эҷодиёт ==
Mуаллифи аввалин алифбои тоҷикӣ «Китоби нахустин», «Дабистони тоҷик» (1920), «Сарфу наҳви тоҷикӣ» (1926), муҳаррир ва мураттиби аввалин луғати русӣ-тоҷикӣ (ду ҷилд, 1933 −1934), муаллифи маҷмӯаи мақолаҳои публисистии «Ба ҳам бипайвандед, эй ранҷбарони ҳамаи ҷаҳон!», «Сарватмандон навмед мешаванд», «Инглиспарварон бихонанд», «Имрӯз наврӯз аст», «Ба муносибати хабарҳои Бухоро», «Мотами бузург» (дар бораи ба таври фоҷиавӣкушта шудани Маҳмудхоҷа Беҳбудӣ, 1919) ва ғ., шеърҳои «Зан ва мулло», «Ба порахӯр», «Бойамак», «Марсияҳои мушфиқона ба фаранҷӣ». Чун донандаи забҳои арабӣ, форсӣ, русӣ, узбеки, тоторӣ, туркӣ, курдӣ асарҳои «Сад фоиз»-и нависандаи амрикоӣ Эптон Синклер (1934), «Дубровский» (1935), «Духтари капитан» (1936), «Моткаи қарамашшоқ» (1937), «Ҳикояҳои Белкин»-и А. С. Пушкин (1938), «Семент»- и Ф. Гладков (1936), «Пӯлод чӣ тавр обутоб ёфтааст»-и Н. Островский (1937), «Каждум аз меҳроб»-и адиби ӯзбек Абдулло Қодириро (1938) ба тоҷикӣ гардонидааст, аввалин тарҷумон ва муҳаррири асарҳои классикони марксизм-ленинизм.&lt;ref name=&quot;САИДРИЗО АЛИЗОДА tojnews&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.tojnews.org/inhoro-boyad-shinokht-saidrizo-alizoda |title=САИДРИЗО АЛИЗОДА tojnews |accessdate=2014-05-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220811153053/https://www.tojnews.org/inhoro-boyad-shinokht-saidrizo-alizoda |archivedate=2022-08-11}}&lt;/ref&gt;

== Некдошт ==
Соли [[1997]] ба муносибати 100-умин солгарди таваллудаш дар шаҳри [[Самарқанд]] хона-музеи Сайидризо Ализода таъсис ёфтааст. Дар [[Тоҷикистон]] асарҳои тарҷуманамуда ва маҷмӯаи мақолаҳои публисистии Сайидризо Ализода ҳамчун мероси адабӣ омӯхта мешаванд.&lt;ref name=&quot;САИДРИЗО АЛИЗОДА tojnews&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://cheloveknauka.com/istoriya-kultury-tadzhikskogo-naroda-v-pervoy-chetverti-hh-veka |title=нусхаи бойгонӣ |accessdate=2014-05-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141023135035/http://cheloveknauka.com/istoriya-kultury-tadzhikskogo-naroda-v-pervoy-chetverti-hh-veka |archivedate=2014-10-23 }}&lt;/ref&gt;

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
* [http://saidalizoda.blogspot.ru/ Сайидризо Ализода — Вадуд Махмуди]

[[Гурӯҳ:Адибони Тоҷикистон]]</text>
      <sha1>4d4s10t4zqv8vdj2etlq4hsc26h2y1z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Зоркӯл</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21805</id>
    <revision>
      <id>1492433</id>
      <parentid>1435736</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T15:44:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492433</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6796" sha1="4hxhz1bka4q2mezaka4g0oo5jaulty8" xml:space="preserve">{{Кӯл
 |Ном                = Зоркул
  |Номи миллӣ  = tg/Зоркӯл
 |Тасвир             = 
  |Зернависи тасвир    = 
 |Координатаҳо              = 37.45/73.7
  |CoordScale             = 50000
 |Баландӣ аз сатҳи баҳр = 4126
 |Дарозӣ                   = 
 |Бар                  = 
 |Масоҳат                 = 38,9
 |Ҳаҷм                   = 
 |Дарозии хатти соҳилӣ   = 
 |Ҷуқурии калонтарин      = 
  |Чуқурии миёна        = 
 |Навъи маъданнокӣ       = бенамак
  |Шӯрӣ              = 
 |Шаффофӣ            = 
 |Масоҳати обанбор       = 
  |Дарёи обрез        = Мукурчилоб/Қароҷилғасой
  |Дарёи обгир        = Помир (дарё)
 |Кишвар               = Тоҷикистон 
  |Минтақа               = Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон
   |Ноҳия                 = 
 |Харитаи маҳал 1     = Бадахшон
}}
[[Акс:Кӯли Зоркӯл.jpg|чап|250px|мини|Кӯли Зоркӯл]]
'''Зоркӯл''' — яке аз кӯлҳои [[Тоҷикистон]] мебошад. Кӯли Зоркӯл дар кӯҳистони шарқии [[Помир]] дар ([[Ноҳияи Мурғоб]] ва [[Ноҳияи Ишкошим]]) воқеъ аст.
 
* Зоркӯл аз шарқ то ба ғарб дар масофаи — 25 км тӯл кашидааст, масоҳаташ — 87 700 (га) 
* Ин кӯл аз нигоҳи ҳудуд 389 км мураббаъ масоҳатро ишғол намуда, дар баландии 3914 м воқеъ гардидааст. Баландии мутлақ — 4126 м
* Дарозии кӯл — 33 км ва бараш — 23 кмро фаро гирифта, аз ҷануб дарёи Музкӯл, аз шимол дарёи Қароҷилғасой ҷорӣ мешавад. Ин кӯли пиряхӣ маҳсуб меёбад.&lt;ref&gt;Ҳомидов Д. Р. Таҳқиқи забоншиносии гидронимҳои мавзеъҳои таърихии тоҷикнишин/Рисолаи докт. илми филол. — Душанбе, 2018. — С. 126. — 470 с.{{ref-tg}}&lt;/ref&gt; Аз Зоркӯл [[дарёи Помир]] ҷорӣ гардида ба дарёи [[Панҷ (рӯд)|Панҷ]] ҳамроҳ мешавад.

== Таърих ==
Он дар заминаи мамнуъгоҳи Зоркӯл, бо масоҳати умумии 87,7 ҳазор га бунёд ёфтааст ва дар ҳудуди ноҳияҳои Мурғоб ва Ишкошими ВМКБ ҷойгир шудааст. Қаблан ин кӯл бо номи &quot;Кӯли Викторияи Помир&quot; маъруф буд, ки онро афсари бритониёӣ Ҷон Вуд ба кӯл гузоштааст. Ҷон Вуд дар соли 1838, ҳангоми сафар карданаш ба саргаҳи Амударё ин кӯлро ба муносибати  Маликаи Бритониёи Кабир, Виктория номидааст. Тибқи тавофуқномаи Русияву Бритониёи соли 1895, сарҳади байни Империяи Русия ва Афғонистон қад-қади кӯл мегузашт. 
== Макони табиӣ ==
Мамнуъгоҳ муҳимтарин ҷойест ва яке аз маконҳои табиӣ чӣ дар Осиёи Марказӣ ва чӣ дар саросари ҷаҳон мебошад, ки инҷо намуди гӯсфанди  Марко Поло макони зист дорад. Дар ҳудуди мамнӯъгоҳ намудҳои нодири ҳайвонот - гурги сурх, хирси қаҳваранг, улари Тибетӣ,  кумай, кабӯтари сафедпӯст ва ғайраҳо мавҷуданд. Фаунаи мамнӯъгоҳ аз ҷиҳати намудҳо беназир мебошад.
Гурги сурх, архар, барс, солонгой,  хирси қаҳваранг ва дигар ҳайвоноти мазеъ дар зери муҳофизати давлатӣ гирифта шуданд, зеро онҳо ба Китоби Сурхи ҷумҳурӣ дохил мешаванд. Ҳудуди мамнӯъгоҳи Зоркул объекти нодири  мавзеи кӯҳсор мебошад, ки дар натиҷаи болоравии такрории кӯҳсор ба амал омадааст. Шароити иқлимии биёбони баландкӯҳ ба макони мавҷудияти бениҳоят баланди пиряхҳо, захираҳои глобалии оби тоза дар баландии 4500 м таъсир мерасонад.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.narodnaya.tj/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=7754:2018-10-25-06-51-46&amp;catid=109:god-turizma-i-remesel&amp;Itemid=267|title=Заповедник и озеро Зоркуль|author=|website=www.narodnaya.tj|date=25.10.2018|publisher=|lang=tg|accessdate=2020-01-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211023071005/http://www.narodnaya.tj/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=7754:2018-10-25-06-51-46&amp;catid=109:god-turizma-i-remesel&amp;Itemid=267|archivedate=2021-10-23}}&lt;/ref&gt;

Мамнуъгоҳи Зоркӯл дар ҳифз ва истифодаи мероси табии Ҷумҳурии Тоҷикистон мебошад.&lt;ref&gt;Қодиров Ф. С. Захираҳои туристӣ: ёдгориҳои фарҳангӣ — таърихӣ ва табии. — Душанбе, 2012. — С.20&lt;/ref&gt;
Соли 2015 мамнуъгоҳи Зоркӯл аз ҷониби Тоҷикистон ба феҳристи номзадҳо барои ворид намудан ба [[Феҳристи мероси умумиҷаҳонии ЮНЕСКО дар Тоҷикистон|феҳристи Мероси фарҳангии умумибашарии ЮНЕСКО]] пешниҳод гардидааст.
== Нигаред низ ==
* [[Помир]]
* [[Панҷ (рӯд)]]
* [[Аличур (дарёи Ғунд)]]

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

{{Тоҷикистон-ҷуғ-нопурра}}
{{ПБ}}
{{Парваришгоҳҳои табии Тоҷикистон}}

[[Гурӯҳ:Ҷуғрофияи Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Мамнӯъгоҳҳои табии Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Кӯлҳои Бадахшон]]
[[Гурӯҳ:Мавзеъҳои табии Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Ҷозибаҳои гардишгарии Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Объектҳои обӣ ба тартиби алифбо]]</text>
      <sha1>4hxhz1bka4q2mezaka4g0oo5jaulty8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Элок</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22324</id>
    <revision>
      <id>1492412</id>
      <parentid>1484249</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T14:58:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASHGIRD</username>
        <id>8035</id>
      </contributor>
      <comment>/* Нигористон */</comment>
      <origin>1492412</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15618" sha1="o01vz3vjytfe3m9idazyz0ema4se8rt" xml:space="preserve">{{маъноҳои дигар}}
{{МА
 |мақом                   = Деҳа
 |номи тоҷикӣ             = Элок
 |номи аслӣ               = 
 |тасвир                  = 
 |тавсифи тасвир          = 
 |тобеият                 = 
 |кишвар                  = Тоҷикистон
  |lat_deg=38.6613|lat_min=|lat_sec=|latNS=N
  |lon_deg=69.5206|lon_min=|lon_sec=|longEW=E
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шакли минтақа           = Вилоят
 |минтақа                 = Ноҳияҳои тобеи ҷумҳурӣ
 |минтақа дар ҷадвал      = Ноҳияҳои тобеи ҷумҳурӣ {{!}} НТҶ
 |шакли ноҳия             = Ноҳия
 |ноҳия                   = ноҳияи Файзобод
 |ноҳия дар ҷадвал        = ноҳияи Файзобод {{!}} Файзобод
 |шакли ҷомеа             = Ҷамоат
 |ҷомеа                   = Деҳоти Қалаидашт
 |ҷомеа дар ҷадвал        = 
 |тақсимоти дохилӣ        = 5 маҳалла
 |шакли роҳбарӣ           = Раиси маҳалла
 |роҳбар                  = 
 |замони таъсис           = 
 |аввалин номбарӣ         = 
 |номҳои пешина           = 
 |мақом аз                = 
 |забони расмӣ            = тоҷикӣ
  |аҳолӣ                  = {{шумора|4211}}
  |соли барӯйхатгирӣ      = 2017
  |зичӣ                   = 
  |агломератсия           = 
  |ҳайати миллӣ           = [[мардуми тоҷик|тоҷикон]]
  |ҳайати динӣ            = [[мусулмон]]они [[ҳанафӣ|ҳанафимазҳаб]]
  |этнохороним            = 
 |вақти минтақавӣ         = 
 |DST                     = 
 |коди телефон            = +992 3135
 |нишонаи почта           = 735413
 |нишонаҳои почта         = 
 |коди мошинҳо            = TJ08
 |шакли шиноса            = 
 |шиносаи ададӣ           = 
 |минтақаи замонӣ         = +5
 |гурӯҳ дар Commons       = Ilak (village in Tajikistan)
 |сайт                    = 
}}
'''Элок''' ({{lang-fa|ایلاک}}), '''Элокдара'''&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;''Камалиддинов Ш. С.'' [http://www.kroraina.com/casia/kamalid/kamal2_8.html Историческая география Южного Согда и Тохаристана по арабоязычным источникам IX — начала XIII вв]. — Ташкент: Узбекистон, 1996.&lt;/ref&gt; — [[деҳа]]ест дар [[Деҳоти Қалъаидашт|ҷамоати деҳоти Қалъаидашти]] [[ноҳияи Файзобод]]. Аҳолиаш 2949 нафар ([[Соли 2010|2010]]), [[Мардуми тоҷик|тоҷикон]].

== Таърих ==
Тибқи ахбори ҷуғрофидонон ва сайёҳони мусалмони асрҳои миёна, аз ҷумла [[Истахрӣ]], шаҳри таърихии Элок (Илок) дар масофаи якрӯза роҳ дар шарқи [[Вашгирд]] (дар марзи Рошт) воқеъ будааст. Шарқшинос [[Василий Бартолд|В. В. Бартолд]] вайронаҳои истеҳкоми Қалъаи Даштро макони аслии шаҳри асримиёнагии Элок мешуморад. 

Дар харитаҳои топографии садаи XIX низ дар шимолу шарқи Файзобод (миёни Файзобод ва Оби Гарм) маҳалле бо номи «Элокдара» сабт шудааст, ки ба эҳтимоли зиёд ба маҳалли ҷойгиршавии Элоки куҳан мувофиқат мекунад&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Тибқи таҳқиқоти этнографӣ ва шаҳодати куҳансолони маҳаллӣ (ки дар солҳои 50-уми асри XX сабт ёфтаанд), сокинони деҳаи Элокдара беш аз 100—120 сол қабл дар ин мавзеъ маскан гузидаанд&lt;ref&gt;{{китоб|муаллиф=Б. И. Искандаров, А. М. Мухторов|ном=История таджикского народа. Т. 2, кн. 2|пайванд=https://www.google.com.tj/books/edition/Istori%CD%A1a%EF%B8%A1_tadzhikskogo_naroda/z_FBAAAAYAAJ?hl=ru|нашриёт=Издательство восточной литературы|сол=1964|саҳифа=356|язык=ru|саҳифаҳо=67|ссылка=https://zarowadk.ru/dnld/history/files4/itn_2_2_1964.pdf}}&lt;/ref&gt;. Дар нимаи дуюми асри XIX ва оғози асри XX ин деҳа яке аз нуқтаҳои аҳолинишини ниҳоии ғарбии [[бекигарии Қаротегин]] ба шумор мерафт. Аз нуқтаи назари пай пайдоиши аҳолӣ, сокинони Элок худро қисман аз [[Кӯлоб]] ва қисман аз дигар мавзеъҳои Файзобод омада медонанд&lt;ref&gt;Таджики Каратегина и Дарваза / под ред. Н.А. Кислякова и А.К. Писарчик. – Д. : Дониш, 1966. – Вып. 1. – С. 106. &lt;/ref&gt;.

== Иқтисод ==
Деҳа нуқтаҳои хидматрасонии маишӣ, хонаи саломатӣ, 44 хоҷагии деҳқонӣ, хоҷагии колективии «Элок», 7 мағоза, 2 дорухона, сартарошхона, коргоҳи дӯзандагӣ, бӯстонсаро, осиёи обӣ, 2 осиёи барқӣ, сехи коркарди чубу тахта, нуқтаи фурӯши сӯзишворӣ, гӯшаи деҳқон, автосервис, устохонаи оҳангарӣ, 2 толори варзишӣ, корхонаи коркарди маҳсулоти шири ҶДММ «Суҳробҷон», масҷиди ҷомеъи марказӣ, ва 2 масҷиди панҷвақта дорад.

Мардуми деҳа ба боғдорӣ, ғаллакорӣ, кадупарварӣ, чорводорӣ, картошкапарварӣ машғуланд. Заминҳо аз чашмаҳо обёрӣ мешаванд&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;Файзобод. Энсиклопедия. — {{Д.}} : [[Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик|СИЭМТ]], 2011. — 392 саҳ. — ISBN 978-99947-33-48-4&lt;/ref&gt;.[[Акс:Элоки офтоби.jpeg|thumb|Боғи себ|300x300px]]

== Маҳаллаҳо ==
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;50%&quot;
|-
| colspan=&quot;12&quot; style=&quot;text-align:center; background:#ffdead;&quot; |'''Маҳаллаҳои деҳаи Элок'''
|-
! width=&quot;30%&quot; | Маҳалла
! width=&quot;30%&quot; | Аҳолӣ
|-

| Элоки Миёна ||
|-
| Элоки Боло ||
|-
| Элоки Поён ||
|-
| Гулихайри Боло ||
|-
| Гулихайри Поён ||
|-
|}

== Маориф ==
Деҳаи Элок як муассисаи таҳсилоти миёнаи умумӣ ва як муассисаи таҳсилоти миёна дорад. Муассисаи таҳсилоти миёнаи умумии № 11 барои 2400 хонанда дар ду баст пешбинӣ гардида&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sputnik.tj/20190920/TBEA-Chin-dar-dehai-Elok-maktab-mesozad-1029895633.html|title=“ТВЕА”-и Чин дар деҳаи Элок мактаб месозад|author=|website=Sputnik Тоҷикистон|date=2019-09-20|lang=tg|accessdate=2025-12-23}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://khovar.tj/suhanronii-peshvoi-millat-emomal-ra-mon-dar-mulo-ot-bo-ro-baron-va-faoloni-no-iyai-fajzobod/|title=Суханронии Пешвои миллат Эмомалӣ Раҳмон дар мулоқот бо роҳбарон ва фаъолони ноҳияи Файзобод|date=2020-09-19|publisher=АМИТ «Ховар»|lang=|accessdate=2025-12-23}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://president.tj/event/news/56655|title=Ифтитоҳи муассисаи таҳсилоти миёнаи умумии №11 дар ноҳияи Файзобод|website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|date=2026-08-21|lang=|accessdate=2026-08-21}}&lt;/ref&gt;, аз се бинои ду ва сеошёна иборат мебошад. Иншоот дорои 57 синфхона, озмоишгоҳҳои муҷаҳҳази фаннии химия, биология, физика, география ва технологияи иттилоотӣ, китобхонаи электронӣ, ошхона, маҷлисгоҳ бо 430 ҷойи нишаст, толори варзишии пӯшида ва майдончаи варзишии кушод бо масоҳати 650 м² мебошад&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.

=== Ҷоизадорони озмуни «Фурӯғ» ===
Хонандагони мактаби Элок дар солҳои мухталиф дар озмуни «[[Фурӯғи субҳи доноӣ китоб аст (озмун)|Фурӯғи субҳи доноӣ китоб аст…]]» иштирок карда, соҳиби ҷойҳои намоён шуданд.

==== 2020 ====
* Рухшона Бобошоҳзода, хонандаи синфи 11, ҷои якум дар номинатсияи хондан ва аз ёд кардани осори адибони муосири тоҷик&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://old.kmt.tj/ganchkhoi-ozmun-ruhshona-boboshokhzoda-honandai-sinfi-11-az-dekhai-eloki-nokhiyai-fayzobod|title=Ганҷҳои озмун. Рухшона Бобошоҳзода, хонандаи синфи 11 аз деҳаи Элоки ноҳияи Файзобод|author=Фарзонаи Мирзо|website=old.kmt.tj|date=2020-12-14|publisher=Китобхонаи миллии Тоҷикистон|accessdate=2025-12-23}}&lt;/ref&gt;;
* Нигора Раҳмонова, хонандаи синфи 5, ҷои дуюм дар номинатсияи хондан ва аз ёд кардани ашъори бачагона ва афсонаву ривоятҳои халқи тоҷик.

== Афроди шинохта ==
Пирони тариқати нақшбандия [[Шайх Абдурраҳими Давлат]], Эшони Шайх; собиқ муовини Раиси Шӯрои уламои Тоҷикистон [[Домулло Маъруфи Элокӣ|Домулло Маъруф Раҳимзода]], сархатиби Масҷиди марказии «Яккачинор»-и ноҳияи Синои шаҳри Душанбе Эшони Ҳамдулло (Раҳимов), сархатиби Масҷиди марказии ноҳияи Файзобод Эшони Қори Носир; адабиётшинос ва доктори илмҳои филология [[Боймурод Шарифзода]], доктори илмҳои филология [[Муҳриддин Низомӣ]], номзади илмҳои фалсафа [[Файзалӣ Аминов]], номзади илмҳои иқтисод [[Исмоил Бобиев]], доктои илмҳои физика ва математика [[Сарвар Зарифзода]], доктори илмҳои физика ва математика [[Афзалшоҳ Зарифзода]]; олимони [[Пажӯҳишгоҳи рушди маорифи Академияи таҳсилоти Тоҷикистон|ПРМ]] [[Салоҳуддин Амонӣ]], номзади илмҳои педагогика [[Сайфиддин Камолзода]], Қурбоналӣ Зиёев; номзади илмҳои иқтисод [[Забҳулло Нуруллоев]]; шоир [[Усмон Шарифзода]], шоиру рӯзноманигор [[Исо Раҳим]], рӯзноманигор [[Хӯҷаназари Аминиён]], рӯзноманигору донишноманавис Неъматуллоҳ Акбар ва доктори фалсафа (PhD) аз рӯи ихтисоси филология Абдусалом Тоирзода аз шахсиятҳои маъруфи деҳа ба шумор меоянд.

=== Иштирокдорони ҶБВ ===
Аз деҳаи Элок дар [[Ҷанги Бузурги Ватанӣ]] нафарони зиёде ширкат доштаанд, аз ҷумлаи онҳо Абдуллохон Фатҳуддинов, Одинахуҷа Зиёев&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://jumhuriyat.tj/index.php?art_id=19092|title=ҚИССАИ ҚАҲРАМОНИ 103-СОЛА|author=Убайдулло РАҲИМОВ|website=Нашрияи расмии Тоҷикистон - &quot;Ҷумҳурият&quot;|date=|publisher=jumhuriyat.tj|accessdate=2017-06-07}}&lt;/ref&gt;, Бобӣ Раҳимов, Достӣ Садруддинов, Абдулҳай Муҳиддинов, Аҳмадхон Фатҳуддинов, Сабур Зукуллоев, Сафар Аминов, Ҳикматулло Абдуллоев ва дигарон мебошанд.

== Ҷозибаҳои гардишгарӣ ==
Мақбараи [[Шайх Абдураҳими Давлат]], мақбари Шайх Асадуллоҳ ва Масҷиди ҷомеъи марказии ноҳияи Файзобод дар ҳамин деҳа ҷойгир аст.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://ruzgor.tj/adabiyot-va-farhang/12821-zijorati-avlijoi-fayzobod-2.html|title=Зиёрати марқади Шайх Абдураҳими Давлат|author=Султони Ҳамад|website=Рӯзгор|date=2017-06-09|publisher=|accessdate=2025-12-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170620140348/http://www.ruzgor.tj/adabiyot-va-farhang/12821-zijorati-avlijoi-fayzobod-2.html|archivedate=2017-06-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;[[Акс:Elok - Panorama.jpg|alt=Манзараи умумии деҳаи Элок|thumb|300x300px|Манзараи умумии деҳаи Элок]]

== Нигористон ==
&lt;gallery&gt;
Акс:Замини Сияҳхор.jpeg|Кӯҳи Сабандак
Акс:Бахори Элок.jpeg|Баҳори Элок
Акс:Элок.jpg|Кӯҳи «Шаҳу арӯс»
Акс:Элок 2.jpg|«Бинии камар»
Акс:Элок 3.jpg|«Чордара»
Акс:Элок 180.jpg|Намои деҳа аз  аз баландии самти шарқ
&lt;/gallery&gt;

== Нигаред низ ==
* [[Элок (дарё)|Рӯди Элок]]
* [[Чашмаи Элок]]

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
* {{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=KN1yVC-nuVw|title=Рӯзе дар деҳа. Элок, ноҳияи Файзобод|website=YouTube|date=2025-02-09|publisher=[[ТВ Варзиш]]}}
* {{Cite web|url=https://khovar.tj/ab-ai-buzurgi-sozandag-dar-sha-ru-de-oti-to-ikiston-barodaron-abdura-imzoda-o-arib-2-kilometr-ro-i-de-ai-eloki-fajzobodro-mumfarsh-kardand/|title=Бародарон Абдураҳимзодаҳо қариб 2 километр роҳи деҳаи Элоки Файзободро мумфарш карданд|date=2021-04-20|publisher=[[АМИТ «Ховар»]]|lang=|accessdate=2026-02-13}}
* [http://ok.ru/dustmurodi.said/album/509255462444 Деҳаи Элок дар расмҳо аз нигоҳи ман…]
{{ПБ}}

{{Ноҳияи Файзобод}}

[[Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Файзобод]]
[[Гурӯҳ:Ҷамоати Қалаидашт]]</text>
      <sha1>o01vz3vjytfe3m9idazyz0ema4se8rt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1492415</id>
      <parentid>1492412</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T15:00:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASHGIRD</username>
        <id>8035</id>
      </contributor>
      <comment>/* Таърих */</comment>
      <origin>1492415</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15611" sha1="rzzhkttn1rlzh0rielxt7pox0ze7tic" xml:space="preserve">{{маъноҳои дигар}}
{{МА
 |мақом                   = Деҳа
 |номи тоҷикӣ             = Элок
 |номи аслӣ               = 
 |тасвир                  = 
 |тавсифи тасвир          = 
 |тобеият                 = 
 |кишвар                  = Тоҷикистон
  |lat_deg=38.6613|lat_min=|lat_sec=|latNS=N
  |lon_deg=69.5206|lon_min=|lon_sec=|longEW=E
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шакли минтақа           = Вилоят
 |минтақа                 = Ноҳияҳои тобеи ҷумҳурӣ
 |минтақа дар ҷадвал      = Ноҳияҳои тобеи ҷумҳурӣ {{!}} НТҶ
 |шакли ноҳия             = Ноҳия
 |ноҳия                   = ноҳияи Файзобод
 |ноҳия дар ҷадвал        = ноҳияи Файзобод {{!}} Файзобод
 |шакли ҷомеа             = Ҷамоат
 |ҷомеа                   = Деҳоти Қалаидашт
 |ҷомеа дар ҷадвал        = 
 |тақсимоти дохилӣ        = 5 маҳалла
 |шакли роҳбарӣ           = Раиси маҳалла
 |роҳбар                  = 
 |замони таъсис           = 
 |аввалин номбарӣ         = 
 |номҳои пешина           = 
 |мақом аз                = 
 |забони расмӣ            = тоҷикӣ
  |аҳолӣ                  = {{шумора|4211}}
  |соли барӯйхатгирӣ      = 2017
  |зичӣ                   = 
  |агломератсия           = 
  |ҳайати миллӣ           = [[мардуми тоҷик|тоҷикон]]
  |ҳайати динӣ            = [[мусулмон]]они [[ҳанафӣ|ҳанафимазҳаб]]
  |этнохороним            = 
 |вақти минтақавӣ         = 
 |DST                     = 
 |коди телефон            = +992 3135
 |нишонаи почта           = 735413
 |нишонаҳои почта         = 
 |коди мошинҳо            = TJ08
 |шакли шиноса            = 
 |шиносаи ададӣ           = 
 |минтақаи замонӣ         = +5
 |гурӯҳ дар Commons       = Ilak (village in Tajikistan)
 |сайт                    = 
}}
'''Элок''' ({{lang-fa|ایلاک}}), '''Элокдара'''&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;''Камалиддинов Ш. С.'' [http://www.kroraina.com/casia/kamalid/kamal2_8.html Историческая география Южного Согда и Тохаристана по арабоязычным источникам IX — начала XIII вв]. — Ташкент: Узбекистон, 1996.&lt;/ref&gt; — [[деҳа]]ест дар [[Деҳоти Қалъаидашт|ҷамоати деҳоти Қалъаидашти]] [[ноҳияи Файзобод]]. Аҳолиаш 2949 нафар ([[Соли 2010|2010]]), [[Мардуми тоҷик|тоҷикон]].

== Таърих ==
Тибқи ахбори ҷуғрофидонон ва сайёҳони мусалмони асрҳои миёна, аз ҷумла [[Истахрӣ]], шаҳри таърихии Элок (Илок) дар масофаи якрӯза роҳ дар шарқи [[Вашгирд]] (дар марзи Рошт) воқеъ будааст. Шарқшинос [[Василий Бартолд|В. В. Бартолд]] вайронаҳои истеҳкоми Қалъаи Даштро макони аслии шаҳри асримиёнагии Элок мешуморад. 

Дар харитаҳои топографии садаи XIX низ дар шимолу шарқи Файзобод (миёни Файзобод ва Оби Гарм) маҳалле бо номи «Элокдара» сабт шудааст, ки ба эҳтимоли зиёд ба маҳалли ҷойгиршавии Элоки куҳан мувофиқат мекунад&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Тибқи таҳқиқоти этнографӣ ва шаҳодати куҳансолони маҳаллӣ (ки дар солҳои 50-уми асри XX сабт ёфтаанд), сокинони деҳаи Элокдара беш аз 100—120 сол қабл дар ин мавзеъ маскан гузидаанд&lt;ref&gt;{{китоб|муаллиф=Б. И. Искандаров, А. М. Мухторов|ном=История таджикского народа. Т. 2, кн. 2|пайванд=https://www.google.com.tj/books/edition/Istori%CD%A1a%EF%B8%A1_tadzhikskogo_naroda/z_FBAAAAYAAJ?hl=ru|нашриёт=Издательство восточной литературы|сол=1964|саҳифа=356|язык=ru|саҳифаҳо=67|ссылка=https://zarowadk.ru/dnld/history/files4/itn_2_2_1964.pdf}}&lt;/ref&gt;. Дар нимаи дуюми асри XIX ва оғози асри XX ин деҳа яке аз нуқтаҳои аҳолинишини ниҳоии ғарбии [[бекигарии Қаротегин]] ба шумор мерафт. Аз нуқтаи назари пайдоиши аҳолӣ, сокинони Элок худро қисман аз [[Кӯлоб]] ва қисман аз дигар мавзеъҳои Файзобод омада медонанд&lt;ref&gt;Таджики Каратегина и Дарваза / под ред. Н.А. Кислякова и А.К. Писарчик. – Д. : Дониш, 1966. – Вып. 1. – С. 106. &lt;/ref&gt;.

== Иқтисод ==
Деҳа нуқтаҳои хидматрасонии маишӣ, хонаи саломатӣ, 44 хоҷагии деҳқонӣ, хоҷагии колективии «Элок», 7 мағоза, 2 дорухона, сартарошхона, коргоҳи дӯзандагӣ, бӯстонсаро, осиёи обӣ, 2 осиёи барқӣ, сехи коркарди чубу тахта, нуқтаи фурӯши сӯзишворӣ, гӯшаи деҳқон, автосервис, устохонаи оҳангарӣ, 2 толори варзишӣ, корхонаи коркарди маҳсулоти шири ҶДММ «Суҳробҷон», масҷиди ҷомеъи марказӣ, ва 2 масҷиди панҷвақта дорад.

Мардуми деҳа ба боғдорӣ, ғаллакорӣ, кадупарварӣ, чорводорӣ, картошкапарварӣ машғуланд. Заминҳо аз чашмаҳо обёрӣ мешаванд&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;Файзобод. Энсиклопедия. — {{Д.}} : [[Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик|СИЭМТ]], 2011. — 392 саҳ. — ISBN 978-99947-33-48-4&lt;/ref&gt;.[[Акс:Элоки офтоби.jpeg|thumb|Боғи себ|300x300px]]

== Маҳаллаҳо ==
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;50%&quot;
|-
| colspan=&quot;12&quot; style=&quot;text-align:center; background:#ffdead;&quot; |'''Маҳаллаҳои деҳаи Элок'''
|-
! width=&quot;30%&quot; | Маҳалла
! width=&quot;30%&quot; | Аҳолӣ
|-

| Элоки Миёна ||
|-
| Элоки Боло ||
|-
| Элоки Поён ||
|-
| Гулихайри Боло ||
|-
| Гулихайри Поён ||
|-
|}

== Маориф ==
Деҳаи Элок як муассисаи таҳсилоти миёнаи умумӣ ва як муассисаи таҳсилоти миёна дорад. Муассисаи таҳсилоти миёнаи умумии № 11 барои 2400 хонанда дар ду баст пешбинӣ гардида&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sputnik.tj/20190920/TBEA-Chin-dar-dehai-Elok-maktab-mesozad-1029895633.html|title=“ТВЕА”-и Чин дар деҳаи Элок мактаб месозад|author=|website=Sputnik Тоҷикистон|date=2019-09-20|lang=tg|accessdate=2025-12-23}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://khovar.tj/suhanronii-peshvoi-millat-emomal-ra-mon-dar-mulo-ot-bo-ro-baron-va-faoloni-no-iyai-fajzobod/|title=Суханронии Пешвои миллат Эмомалӣ Раҳмон дар мулоқот бо роҳбарон ва фаъолони ноҳияи Файзобод|date=2020-09-19|publisher=АМИТ «Ховар»|lang=|accessdate=2025-12-23}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://president.tj/event/news/56655|title=Ифтитоҳи муассисаи таҳсилоти миёнаи умумии №11 дар ноҳияи Файзобод|website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|date=2026-08-21|lang=|accessdate=2026-08-21}}&lt;/ref&gt;, аз се бинои ду ва сеошёна иборат мебошад. Иншоот дорои 57 синфхона, озмоишгоҳҳои муҷаҳҳази фаннии химия, биология, физика, география ва технологияи иттилоотӣ, китобхонаи электронӣ, ошхона, маҷлисгоҳ бо 430 ҷойи нишаст, толори варзишии пӯшида ва майдончаи варзишии кушод бо масоҳати 650 м² мебошад&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.

=== Ҷоизадорони озмуни «Фурӯғ» ===
Хонандагони мактаби Элок дар солҳои мухталиф дар озмуни «[[Фурӯғи субҳи доноӣ китоб аст (озмун)|Фурӯғи субҳи доноӣ китоб аст…]]» иштирок карда, соҳиби ҷойҳои намоён шуданд.

==== 2020 ====
* Рухшона Бобошоҳзода, хонандаи синфи 11, ҷои якум дар номинатсияи хондан ва аз ёд кардани осори адибони муосири тоҷик&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://old.kmt.tj/ganchkhoi-ozmun-ruhshona-boboshokhzoda-honandai-sinfi-11-az-dekhai-eloki-nokhiyai-fayzobod|title=Ганҷҳои озмун. Рухшона Бобошоҳзода, хонандаи синфи 11 аз деҳаи Элоки ноҳияи Файзобод|author=Фарзонаи Мирзо|website=old.kmt.tj|date=2020-12-14|publisher=Китобхонаи миллии Тоҷикистон|accessdate=2025-12-23}}&lt;/ref&gt;;
* Нигора Раҳмонова, хонандаи синфи 5, ҷои дуюм дар номинатсияи хондан ва аз ёд кардани ашъори бачагона ва афсонаву ривоятҳои халқи тоҷик.

== Афроди шинохта ==
Пирони тариқати нақшбандия [[Шайх Абдурраҳими Давлат]], Эшони Шайх; собиқ муовини Раиси Шӯрои уламои Тоҷикистон [[Домулло Маъруфи Элокӣ|Домулло Маъруф Раҳимзода]], сархатиби Масҷиди марказии «Яккачинор»-и ноҳияи Синои шаҳри Душанбе Эшони Ҳамдулло (Раҳимов), сархатиби Масҷиди марказии ноҳияи Файзобод Эшони Қори Носир; адабиётшинос ва доктори илмҳои филология [[Боймурод Шарифзода]], доктори илмҳои филология [[Муҳриддин Низомӣ]], номзади илмҳои фалсафа [[Файзалӣ Аминов]], номзади илмҳои иқтисод [[Исмоил Бобиев]], доктои илмҳои физика ва математика [[Сарвар Зарифзода]], доктори илмҳои физика ва математика [[Афзалшоҳ Зарифзода]]; олимони [[Пажӯҳишгоҳи рушди маорифи Академияи таҳсилоти Тоҷикистон|ПРМ]] [[Салоҳуддин Амонӣ]], номзади илмҳои педагогика [[Сайфиддин Камолзода]], Қурбоналӣ Зиёев; номзади илмҳои иқтисод [[Забҳулло Нуруллоев]]; шоир [[Усмон Шарифзода]], шоиру рӯзноманигор [[Исо Раҳим]], рӯзноманигор [[Хӯҷаназари Аминиён]], рӯзноманигору донишноманавис Неъматуллоҳ Акбар ва доктори фалсафа (PhD) аз рӯи ихтисоси филология Абдусалом Тоирзода аз шахсиятҳои маъруфи деҳа ба шумор меоянд.

=== Иштирокдорони ҶБВ ===
Аз деҳаи Элок дар [[Ҷанги Бузурги Ватанӣ]] нафарони зиёде ширкат доштаанд, аз ҷумлаи онҳо Абдуллохон Фатҳуддинов, Одинахуҷа Зиёев&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://jumhuriyat.tj/index.php?art_id=19092|title=ҚИССАИ ҚАҲРАМОНИ 103-СОЛА|author=Убайдулло РАҲИМОВ|website=Нашрияи расмии Тоҷикистон - &quot;Ҷумҳурият&quot;|date=|publisher=jumhuriyat.tj|accessdate=2017-06-07}}&lt;/ref&gt;, Бобӣ Раҳимов, Достӣ Садруддинов, Абдулҳай Муҳиддинов, Аҳмадхон Фатҳуддинов, Сабур Зукуллоев, Сафар Аминов, Ҳикматулло Абдуллоев ва дигарон мебошанд.

== Ҷозибаҳои гардишгарӣ ==
Мақбараи [[Шайх Абдураҳими Давлат]], мақбари Шайх Асадуллоҳ ва Масҷиди ҷомеъи марказии ноҳияи Файзобод дар ҳамин деҳа ҷойгир аст.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://ruzgor.tj/adabiyot-va-farhang/12821-zijorati-avlijoi-fayzobod-2.html|title=Зиёрати марқади Шайх Абдураҳими Давлат|author=Султони Ҳамад|website=Рӯзгор|date=2017-06-09|publisher=|accessdate=2025-12-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170620140348/http://www.ruzgor.tj/adabiyot-va-farhang/12821-zijorati-avlijoi-fayzobod-2.html|archivedate=2017-06-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;[[Акс:Elok - Panorama.jpg|alt=Манзараи умумии деҳаи Элок|thumb|300x300px|Манзараи умумии деҳаи Элок]]

== Нигористон ==
&lt;gallery&gt;
Акс:Замини Сияҳхор.jpeg|Кӯҳи Сабандак
Акс:Бахори Элок.jpeg|Баҳори Элок
Акс:Элок.jpg|Кӯҳи «Шаҳу арӯс»
Акс:Элок 2.jpg|«Бинии камар»
Акс:Элок 3.jpg|«Чордара»
Акс:Элок 180.jpg|Намои деҳа аз  аз баландии самти шарқ
&lt;/gallery&gt;

== Нигаред низ ==
* [[Элок (дарё)|Рӯди Элок]]
* [[Чашмаи Элок]]

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
* {{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=KN1yVC-nuVw|title=Рӯзе дар деҳа. Элок, ноҳияи Файзобод|website=YouTube|date=2025-02-09|publisher=[[ТВ Варзиш]]}}
* {{Cite web|url=https://khovar.tj/ab-ai-buzurgi-sozandag-dar-sha-ru-de-oti-to-ikiston-barodaron-abdura-imzoda-o-arib-2-kilometr-ro-i-de-ai-eloki-fajzobodro-mumfarsh-kardand/|title=Бародарон Абдураҳимзодаҳо қариб 2 километр роҳи деҳаи Элоки Файзободро мумфарш карданд|date=2021-04-20|publisher=[[АМИТ «Ховар»]]|lang=|accessdate=2026-02-13}}
* [http://ok.ru/dustmurodi.said/album/509255462444 Деҳаи Элок дар расмҳо аз нигоҳи ман…]
{{ПБ}}

{{Ноҳияи Файзобод}}

[[Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Файзобод]]
[[Гурӯҳ:Ҷамоати Қалаидашт]]</text>
      <sha1>rzzhkttn1rlzh0rielxt7pox0ze7tic</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Умринисо Сироҷиддинова</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22406</id>
    <revision>
      <id>1492742</id>
      <parentid>1287445</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T23:47:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492742</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1489" sha1="7x10kzppoc8jzeewse3m90nf33uh0ul" xml:space="preserve">{{Олим
| ном     = Сироҷиддинова Умринисо Юсуфовна
| номи аслӣ     =
| тасвир     =
| таърихи таваллуд     =9.03.1940 
| зодгоҳ     =[[Душанбе]], [[ИҶШС]]
| навъи фаъолият     =[[олим]], [[табиб]]
}}

'''Умринисо Сироҷиддинова''' (''Сироҷиддинова Умринисо Юсуфовна''; [[9 март]]и [[1940]], [[Душанбе]], [[ҶШС Тоҷикистон]]) — олими шинохтаи тоҷик,

== Зиндагинома ==
Умринисо Сироҷиддинова 9 марти соли 1940 дар шаҳри [[Душанбе]] дида ба олам кушодааст. Духтури  фтизиатр, доктори илмҳои тиб ([[1989]]), профессор ([[1990]]), табиби тахассуси дараҷаи олӣ. Аълочии ҳифзи иҷтимоии Тоҷикистон, Аълочии  тандурустии Тоҷикистон, Корманди шоистаи [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]] аст&lt;ref&gt;[[Tojnews]] — Инҳоро бояд шинохт - Умринисо Сироҷиддинова http://www.tojnews.org/node/7225 {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20190821003219/https://www.tojnews.org/node/7225 |date=2019-08-21 }}&lt;/ref&gt;.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

{{Зиндагинома-хурд}}

[[Гурӯҳ:Табибон аз рӯи алифбо]]</text>
      <sha1>7x10kzppoc8jzeewse3m90nf33uh0ul</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Донишгоҳи Осиёи Марказӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22461</id>
    <revision>
      <id>1492422</id>
      <parentid>1482759</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T15:09:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492422</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17308" sha1="gqir4skx5m1k83lmopep684jr90k83a" xml:space="preserve">{{Ҷаъбаи донишгоҳ|логотип=Logo UCA.svg|ном=Донишгоҳи Осиёи Марказӣ|бакалавриат=346 (2021)|таъсис=[[2000]]|сайт=www.ucentralasia.org|номи вазифа=Раис|соҳиби вазифа=Шамш Кассим-Лакха|lat_deg=42.8723|lat_dir=N|lon_deg=74.5942|lon_dir=E|region=TJ|ректор=Сайид Суҳайл Ҳусайни Нақвӣ|ихтисора=UCA|навъ=Донишгоҳи хусусӣ, ғайритиҷоратӣ, тадқиқотӣ|шаҳраки донишҷӯён={{hlist|[[Норин]]|[[Хоруғ]]|[[Текели]]}}|CoordScale={{coord|42|52|29|N|74|36|44|E|region:KG|display=inline}}|омӯзгорон=656 (2021)}}
'''Донишгоҳи Осиёи Марказӣ''' ({{lang-en|University of Central Asia}}, {{кӯтаҳ|UCA}}) —  донишгоҳи дунявӣ, ғайритиҷоратӣ ва тадқиқотӣ ''дар Осиёи Марказӣ мебошад.'' Он дар соли 2000-ум дар асоси шартномаи таъсисии байналмилалӣ байни ҳукуматҳои Тоҷикистон, [[Қирғизистон]] ва [[Қазоқистон]] дар ҳамкорӣ бо Шабакаи Рушди [[Оқохони IV|Оғохон]] (AKDN) таъсис дода шудааст&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sputnik-tj.com/20161019/UCA-Kirgizstan-Agakhan-1020902573.html|title=Оқохони IV: ДОМ-қувваест, ки метавонад зиндагии мардумро тағйир диҳад|author=Sputnik Тоҷикистон|website=Sputnik Тоҷикистон|date=20161019T1724+0500|lang=tg|accessdate=2023-01-25}}&lt;/ref&gt;. Аввалин шаҳраки донишҷӯёни Донишгоҳи Осиёи Марказӣ соли 2016 дар [[Норин|Норини]]  Қирғизистон ифтитоҳ ёфт ва шаҳраки дуюм дар [[Хоруғ]], Тоҷикистон (2017)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tiroz.org/iftito-i-binoi-donishgo-i-osiyoi-markaz-dar-sha-ri-horu/|title=Ифтитоҳи бинои Донишгоҳи Осиёи Марказӣ дар Хоруғ|lang=ru-RU|accessdate=2023-01-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://pressa.tj/dar-horu-marosimi-iftito-i-donishgo-i-osiyoi-markaz-barguzor-shud/|title=Дар Хоруғ маросими ифтитоҳи Донишгоҳи Осиёи Марказӣ баргузор шуд|website=Pressa.tj|lang=tj-TJ|accessdate=2023-01-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ozodi.org/a/29489227.html|title=Маросими ифтитоҳи Донишгоҳи Осиёи Марказӣ дар Хоруғ|website=Радиои Озодӣ|lang=tg|accessdate=2023-01-25}}&lt;/ref&gt;. Донишгоҳ дорои се мактаб аст: Мактаби илмҳои гуманитарӣ, табиатшиносӣ ва дақиқ (МИГТД), Мактаби олии рушд (МР) ва Мактаби маълумоти касбӣ ва давомдор (ММКД). Мактаби илмҳои гуманитарӣ, табиатшиносӣ ва дақиқ дар ду шаҳраки худ чаҳор барномаи бакалавриро пешниҳод мекунад. Шаҳраки сеюм дар [[Текелӣ|Текелии]] Қазоқистон ҳоло дар марҳилаи тарҳрезӣ қарор дорад.

== Таърих ==
Донишгоҳи Осиёи Марказӣ соли 2000-ум таъсис ёфтааст. Кампусҳои он соли 2016 дар шаҳри  Норини&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Қирғизистон ва соли 2018 дар шаҳри Хоруғи&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://qazaqtimes.com/en/article/47104|title=The University of Central Asia opens in Tajikistan|website=qazaqtimes.com|lang=en-US|accessdate=2022-12-20|archivedate=2022-12-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221220043817/https://qazaqtimes.com/en/article/47104}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tajsohtmon.tj/tj/habarkho/2250-iftitoi-binoi-donishgoi-osiei-markaz-dar-shari-horu.html|title=Ифтитоҳи бинои Донишгоҳи Осиёи Марказӣ дар шаҳри Хоруғ|website=Кумитаи меъморӣ ва сохтмони назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон|accessdate=2022-12-20|archivedate=2022-12-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221220043817/https://tajsohtmon.tj/tj/habarkho/2250-iftitoi-binoi-donishgoi-osiei-markaz-dar-shari-horu.html}}&lt;/ref&gt; Тоҷикистон ифтитоҳ шудаанд. Донишгоҳи Осиёи Марказӣ як муассисаи омӯзишии байналмилалӣ, ғайритиҷоратӣ ва дунявӣ мебошад. Он дар натиҷаи ҳамкории ҳукуматҳои [[Тоҷикистон]], [[Қирғизистон]], [[Қазоқистон]] ва дастгирии Оғохон барои рушд (AKDN) бунёд шудааст. Ин донишгоҳ дар ҳар се кишвари муассис кампус дорад ё бунёд кардани онро дар назар гирифтааст&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akdn.org/press-release/university-central-asia-opens-its-first-campus-part-broad-commitment-fostering-social|title=University of Central Asia opens its first campus as part of broad commitment to fostering social and economic development|website=www.akdn.org|publisher=Aga Khan Development Network|accessdate=2021-02-26}}&lt;/ref&gt;.

== Мактаби илмҳои гуманитарӣ, табиатшиносӣ ва дақиқ ==
[[Акс:UCA Campus.jpg|400x400px|рост]]Донишгоҳи Осиёи Марказӣ дорои барномаи панҷсолаи бакалаврӣ мебошад, аз ҷумла барномаи яксолаи омодасозӣ, ки аз курсҳои байнисоҳавӣ, гуманитарӣ ва ҳатмӣ иборат аст ва баъдан интихоби шаш ихтисосро дар бар мегирад.  Барнома инчунин аз барномаи таълимии таҷрибаомузии истеҳсолии ҳатмӣ иборат аст, ки дар он донишҷӯён таҷрибаомӯзии пулакӣ мегузаронанд.  Донишҷӯён вобаста аз он ки кадом ихтисосро интихоб мекунанд, дар шаҳраки донишҷӯён таҳсил мекунанд ва дорои дараҷаи бакалаври илмҳои гуманитарӣ ва ё бакалаври илмҳои дақиқ мегарданд.

=== Барномаҳои бакалавриат ===
Барномаҳои бакалавриати Донишгоҳи Осиёи Марказӣ дар кампусҳои Норини Қирғизистон (соли 2016 кушода шудааст)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.donors.kg/en/news-block/1665-education-at-university-of-central-asia-rigorous-and-relevant#.Wmgl3a6WY2o|title=Education at University of Central Asia: Rigorous and Relevant - Donors.kg|website=www.donors.kg|accessdate=2021-02-26|archivedate=2020-10-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201007000339/http://www.donors.kg/en/news-block/1665-education-at-university-of-central-asia-rigorous-and-relevant#.Wmgl3a6WY2o}}&lt;/ref&gt; ва Хоруғи&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ucentralasia.org/Resources/Item/757/EN|title=UCA Board Executive Committee Visit Khorog Programmes and Governor of GBAO - University of Central Asia|website=www.ucentralasia.org|accessdate=2021-02-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210625091836/https://ucentralasia.org/Resources/Item/757/EN|archivedate=2021-06-25}}&lt;/ref&gt; Тоҷикистон (соли 2017 кушода шудааст) тадрис мешаванд. Сохтмони кампуси сеюми Донишгоҳи Осиёи Марказӣ дар шаҳри Текелии Қазоқистон дар ҳоли тарҳрезӣ мебошад.
{| class=&quot;wikitable&quot;

|-
| Кампуси  Норин|| Илми компютерӣ (бакалавриати илмҳои дақиқ)|| Иртиботот ва ВАО (бакалавриати илмҳои гуманитарӣ)
|-
| Кампуси Хоруғ|| Ҳифзи муҳит ва истифодаи оқилонаи захираҳои табиӣ (бакалавриати илмҳои дақиқ)|| Иқтисоди ҷаҳонӣ (бакалавриати илмҳои гуманитарӣ)
|-
| Кампуси Текелӣ|| Муҳандисӣ (бакалавриати илмҳои дақиқ)|| Тиҷорат ва Мудирият (бакалавриати илмҳои гуманитарӣ)
|}
Ҳар се кампуси донишгоҳ дар шаҳрҳои Норин, Хоруғ ва Текелӣ аз андоза ва мақоми баробар бархурдор буда, дорои синфхонаҳо, китобхонаҳо, озмоишгоҳҳо, хобгоҳҳои бехатар ва иншооти варзишӣ ба монанди майдони футбол ва теннис мебошанд&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.akdn.org/press-release/university-central-asia-opens-its-first-campus-part-broad-commitment-fostering-social|title=University of Central Asia opens its first campus as part of broad commitment to fostering social and economic development {{!}} Aga Khan Development Network|website=www.akdn.org|accessdate=2021-02-26}}&lt;/ref&gt;
== Мактаби маълумоти касбӣ ва давомдор ==
Мактаби маълумоти касбӣ ва давомдор (ММКД) соли 2006 таъсис ёфтааст&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ucentralasia.org/Schools/Spce/EN|title=School of Professional and Continuing Education - University of Central Asia|website=ucentralasia.org|accessdate=2021-02-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210203143033/https://www.ucentralasia.org/Schools/Spce/EN|archivedate=2021-02-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/tajik/institutional/2011/05/110516_sq_qa_students_education|title=Донишгоҳи Осиёи Марказӣ - фурсати муҳим барои ҷавонони афғон - BBC Tajik/Persian|website=www.bbc.com|lang=tg|accessdate=2023-01-25}}&lt;/ref&gt;. Ин мактаб дар як фазои муносиб ва роҳат барои ҷавонон ва калонсолон маълумоти давомдор ва миёнаро пешниҳод мекунад, ки барои фаро гирифтани маҳоратҳои касбӣ ва боло бурдани имкони-ятҳои пайдо кардани кор ва эҷоди манбаъи даромад равона шудаанд. ММКД дар доираи 60 барномаву курсҳо дар 12 маркази омӯзишӣ дар Тоҷикистон, Қирғизистон, Қазоқистон ва Афғонистон зиёда аз 130 ҳазор нафарро ба омӯзиш фаро гирифтааст&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.ucentralasia.org/Content/Downloads/UCA%20Brochure_TAJ.pdf|title=Донишгоҳи Осиёи Марказӣ|website=www.ucentralasia.org|date=|publisher=University of Central Asia|accessdate=2021-02-26}}{{Пайванди мурда|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

ММКД 15 феврали соли 2020 маросими хатми 160 донишомӯзро дар маркази омӯзишии шаҳри Бохтар баргузор намуд&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.timesca.com/index.php/news/22152-tajikistan-uca-s-spce-bokhtar-holds-milestone-first-graduation-for-160-students|title=Tajikistan: UCA’s SPCE Bokhtar holds milestone first graduation for 160 students|date=2020-02-17|publisher=The Times Of Central Asia|accessdate=2021-02-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210125102236/https://www.timesca.com/index.php/news/22152-tajikistan-uca-s-spce-bokhtar-holds-milestone-first-graduation-for-160-students|archivedate=2021-01-25}}&lt;/ref&gt;.

== Мактаби олии рушд ==
Мактаби рушд шомили Донишкадаи сиёсати давлатӣ ва идоракунӣ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ucentralasia.org/Research/ippa|title=Institute of Public Policy and Administration (IPPA) - University of Central Asia|website=www.ucentralasia.org|accessdate=2021-02-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201125195522/https://ucentralasia.org/Research/IPPA|archivedate=2020-11-25}}&lt;/ref&gt;, Донишкадаи таҳқиқоти манотиқи кӯҳӣ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ucentralasia.org/Research/MSRI|title=Mountain Societies Research Institute - University of Central Asia|website=www.ucentralasia.org|accessdate=2021-02-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210409221435/https://www.ucentralasia.org/Research/MSRI|archivedate=2021-04-09}}&lt;/ref&gt; ва Бахши мероси фарҳангӣ ва илмҳои гуманитарӣ мешавад&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ucentralasia.org/Research/CulturalHeritageAndHumanitiesUnit|title=Cultural Heritage and Humanities Unit - University of Central Asia|website=www.ucentralasia.org|accessdate=2021-02-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201130203009/https://www.ucentralasia.org/Research/CulturalHeritageAndHumanitiesUnit|archivedate=2020-11-30}}&lt;/ref&gt;. Ин мактаб аз соли 2011 бештар аз 100 мақолаи илмӣ нашр кардааст, ки дар сомонаи ДОМ ба таври ройгон дастрас мебошанд. Ҳадафи Мактаби рушд эҷоди донишҳои нави дорои аҳамияти амалӣ барои Осиёи Марказӣ аст. Мактаб барномаҳои байни-фанниро пешниҳод мекунад ва як муассисаи омодасозии баъдидипломӣ мебошад&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Мактаби олии рушд панҷ бахш дорад:

# Донишкадаи сиёсати давлатӣ ва идоракунӣ
# Донишкадаи таҳқиқоти манотиқи кӯҳистон
# Бахши мероси фарҳангӣ ва илмҳои гуманитарӣ
# Ташаббуси ҷомеаи шаҳрвандӣ, ва
# Барномаи «Инсоншиносӣ»-и Оғохон

== Ҳамкориҳо ==
Донишгоҳи Осиёи Марказӣ шарикии таълимӣ/ёддошти тафоҳумро бо созмонҳои байналмилалӣ ба имзо расонд:

* [[:en:Seneca_College|Коллеҷи Сенека]], Канада (Барномаи омодасозӣ)
* [[:en:University_of_Technology_Sydney|Донишгоҳи Технологии Сидней]], Австралия (Иртиботот ва ВАО, БИГ)
* [[:en:University_of_Toronto|Донишгоҳи Торонто]], Канада (Илмҳои компютерӣ, БИД)
* [[:en:University_of_British_Columbia|Донишгоҳи Колумбияи Британия]], Канада (Илм дар бораи замин ва муҳити зист, БИД),
* [[:en:Stockholm_School_of_Economics|Мактаби Иқтисоди Стокҳолм/Рига, Латвия]] (Иқтисодиёт, БИГ)
* [[:en:National_Research_University_–_Higher_School_of_Economics|Донишгоҳи Миллии Тадқиқот – Мактаби Олии Иқтисодиёт]], Маскав, Русия (Иқтисодиёт, БИГ)
* [[:en:University_of_Victoria|Донишгоҳи Виктория, Канада]] (Барномаи таълимии таҷрибаомӯзӣ)
* [[:en:University_of_Alberta|Донишгоҳи Алберта]], Канада: Барномаи омодасозии омӯзгорони Осиёи Марказӣ
* [[:en:University_of_Cambridge|Донишгоҳи Кембриҷ, Британияи Кабир]]: Барномаи омодасозии омӯзгорони Осиёи Марказӣ

== Шӯрои парасторон ==
* Шамш Кассим-Лакҳа (Раис)
* Шоҳзода Заҳро Оғохон
* Шоҳзода Раҳим Оғохон
* Проф. Андрю Петтер
* Сенатор Бирганим Айтимова
* Проф. Ҳанс Ҳурнӣ
* Нақиб Хераҷ
* [[Шарофат Мамадамбарова]]
* Д-р [https://ucentralasia.org/about/governance-and-leadership/board-of-trustees/dr-almazbek-akmataliev Алмазбек Акматалиев] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20221208123440/https://ucentralasia.org/about/governance-and-leadership/board-of-trustees/dr-almazbek-akmataliev |date=2022-12-08 }}
* Др. Шенгген Фан

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
* {{Cite web|url=https://calgaryherald.com/news/local-news/calgary-group-brings-hope-to-central-asia|title=Calgary group brings hope to Central Asia|website=calgaryherald|lang=en|accessdate=2021-02-26}}
* {{Cite web|url=https://calgaryherald.com/news/local-news/aga-khan-works-to-build-a-better-world|title=Aga Khan works to build a better world|website=calgaryherald|lang=en|accessdate=2021-02-26}}

{{ПБ}}

[[Гурӯҳ:Таъсисёфтагони соли 2000 дар Тоҷикистон]]</text>
      <sha1>gqir4skx5m1k83lmopep684jr90k83a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шермуҳаммад Шоҳиён</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34135</id>
    <revision>
      <id>1492795</id>
      <parentid>1432138</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T00:56:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492795</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5571" sha1="awrja8hfcasaspcchf6wvofxtjubkrk" xml:space="preserve">{{Сиёсатмадор
 |ном                  = 
|номи аслӣ            =  Шермуҳаммади Шоҳиён
 |тасвир               = 
 |бар                  = 
 |тавсифи тасвир       = 
 |ном ҳангоми таваллуд = 
 |номи мустаъор        = 
 |таърихи таваллуд     =  6.01.1962
 |зодгоҳ               = {{Зодгоҳ|ноҳияи Балҷувон }}, [[ҶШС Тоҷикистон]], [[ИҶШС]]
 |таърихи даргузашт    =  
 |маҳалли даргузашт    =  
 |шаҳрвандӣ            = {{Парчам|Тоҷикистон}}  
 |таҳсилот             = [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]]
 |дараҷаи илмӣ         =  
 |унвонҳои илмӣ        =  
 |миллат               = тоҷик
 |эътиқод              = 
 |ҳизб                 = [[Ҳизби халқии демократии Тоҷикистон]]
 |ғояҳои асосӣ         = 
 |навъи фаъолият       = вакили [[Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]]
 |падар                = 
 |модар                = 
 |ҳамсар               = 
 |фарзандон            = 
 |ҷоизаҳо            = Ҳуқуқшиноси хизматнишондодаи Ҷумҳурии Тоҷикистон (1999), [[Ордени Исмоили Сомонӣ]] (2020)
 |соядаст              = 
 |бари соядаст         = 
 |вебгоҳ               = 
 |викианбор            = 
}}

'''Шермуҳаммади Шоҳиён''' ([[1962]],  [[Ноҳияи Балҷувон|ноҳияи Балҷувон]], [[вилояти Хатлон]]) — Аз моҳи феврали соли 2011 раиси Комиссияи марказии интихобот ва раъйпурсии Тоҷикистон.

== Зиндагинома ==
Шермуҳаммади Шоҳиён соли [[1962]] дар [[ноҳияи Фархор]]и, [[вилояти Хатлон]]) ба дунё омадааст. 
* Солҳои 1984-1987 — Адвокати маслиҳатхонаи ҳуқуқии ноҳияи Ёвони вилояти Хатлон;
* Солҳои 1987–1990 — Судяи суди ноҳияи Ёвони вилояти Хатлон;
* Солҳои 1990–1991 — Судяи суди вилояти Хатлон;
* Солҳои 1991–1994 — Раиси суди шаҳри Нораки вилояти Хатлон;
* Солҳои 1994 -1995 — Муовини вазири адлияи Ҷумҳурии Тоҷикистон;
* Солҳои 1995-2000 — Муовини якуми вазири адлияи Ҷумҳурии Тоҷикистон;
* Солҳои 1997–2000 — Аъзои Комиссияи оштии миллӣ;
* Солҳои 2000–2006 — Мушовири давлатии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон;
* Солҳои 2006-2010 — Раиси Шўрои адлияи Ҷумҳурии Тоҷикистон;
* Солҳои 2010-2011 — Вакил, Раиси Кумитаи Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба тартиботи ҳуқуқӣ, мудофиа ва амният;
* Солҳои 2011-2015 — Раиси Комиссияи марказии интихобот ва раъйпурсии Ҷумҳурии Тоҷикистон;
* Солҳои 2015-2025 — Раиси Суди Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон;
* Аз моҳи марти соли 2025 — Муовини якуми Раиси Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон;
* Аз 19 марти соли 2025 дар ҷаласаи якуми Иҷлосияи якуми Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати ҳафтум муовини якуми Раиси Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон интихоб шуд.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.parlament.tj/first_deputy|title=Муовини аввал|author=|website=www.parlament.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2025-04-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230922074704/https://parlament.tj/first_deputy|archivedate=2023-09-22}}&lt;/ref&gt;.
== Мукофот ==
* Ҳуқуқшиноси хизматнишондодаи Ҷумҳурии Тоҷикистон (1999), 
* [[Ордени Исмоили Сомонӣ]] (2020)
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
* [http://www.ozodi.org/content/head-of-tajik-electoral-commission-on-process-of-presidential-elections-/25123342.html Ш.Шоҳиён: Ҳамин 30 дақиқа барои таблиғи номзад кофист ]

[[Гурӯҳ:Вакилони Маҷлиси Намояндагони Ҷумҳурии Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Сиёсатмадорони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Ҳуқуқшиносони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Номзадҳои улуми ҳуқуқшиносӣ]]
[[Гурӯҳ:Дорандагони ордени Исмоили Сомонӣ]]
[[Гурӯҳ:Вакилони Маҷлиси Намояндагони Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати VI]]
[[Гурӯҳ:Вакилони Маҷлиси Намояндагони Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати VII]]</text>
      <sha1>awrja8hfcasaspcchf6wvofxtjubkrk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Соли 2020</title>
    <ns>0</ns>
    <id>38673</id>
    <revision>
      <id>1492707</id>
      <parentid>1488519</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T22:52:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492707</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="59563" sha1="7n13uyy38hli5ga58mgnyltqkhxfj0d" xml:space="preserve">{{Новбарии сол|2020}}
{{Новбарии сада|21}}
{{Мавзӯъҳои сол|2020}}

== Рӯйдодҳо ==
* '''Соли 2020''' — дар соли 2020 Паёми алоҳидаи солонаи [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] ба [[Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] ироа нагардид. [[Паёми Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон ба Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон|Паёми қаблии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон  26 декабри соли 2019 пешниҳод шуда, Паёми навбатӣ 26 январи соли 2021 баргузор гардид. ]]&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://president.tj/event/missives
|title=Паёмҳои Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон
|website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон
|date=
|accessdate=2026-08-23
|lang=tg
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://www.president.tj/constitution
|title=Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон — Моддаи 55
|website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон
|date=
|accessdate=2026-08-23
|lang=tg
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://khovar.tj/2019/12/iroai-payomi-prezidenti-um-urii-to-ikiston-ba-ma-lisi-olii-um-urii-to-ikiston-4/
|title=Ироаи Паёми Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон ба Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон
|website=АМИТ «Ховар»
|date=2019-12-26
|accessdate=2026-08-23
|lang=tg
}}&lt;/ref&gt;

== [[январ]] ==
* [[20 январ]] — дар шаҳри [[Душанбе]] ҷаласаи васеи [[Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон]] таҳти раёсати [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] [[Эмомалӣ Раҳмон]] баргузор гардид. Дар ҷаласа натиҷаҳои фаъолияти соли 2019 ва вазифаҳои соли 2020, аз ҷумла татбиқи Стратегияи миллии рушди Ҷумҳурии Тоҷикистон барои давраи то соли 2030, баррасӣ шуданд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://old.asiaplustj.info/en/news/tajikistan/power/20200120/an-enlarged-session-of-government-taking-place-in-dushanbe-today |title=An enlarged session of government taking place in Dushanbe today |website=Asia-Plus |date=20 January 2020 |access-date=2026-08-19 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/01/ |title=Январи соли 2020 |website=АМИТ «Ховар» |date=2020 |access-date=2026-08-19 |language=tg}}&lt;/ref&gt;

* [[22 январ]] — [[Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] созишномаи сармоягузорӣ оид ба ҷорӣ намудани низоми автоматикунонидашудаи назорат ва баҳисобгирии неруи барқ дар шаҳри Душанбе ро тасдиқ кард. Арзиши умумии лоиҳа '''88 миллион доллари ИМА''' буда, насби беш аз '''250 ҳазор''' ҳисобкунаки нави барқиро дар назар дошт.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://asiaplus.news/en/2020/01/22/new-electricity-billing-meters-to-be-installed-in-dushanbe/ |title=New electricity billing meters to be installed in Dushanbe |website=Asia-Plus |date=22 January 2020 |access-date=2026-08-19 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/01/ |title=Январи соли 2020 |website=АМИТ «Ховар» |date=2020 |access-date=2026-08-19 |language=tg}}&lt;/ref&gt;

* [[23 январ]] — [[Ҳизби халқии демократии Тоҷикистон]] номзадии Раиси шаҳри Душанбе [[Рустами Эмомалӣ]]ро ба вакилии Маҷлиси вакилони халқи шаҳри Душанбе пешбарӣ намуд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://asiaplus.news/en/2020/01/23/rustam-emomali-nominated-for-dushanbe-legislature/ |title=Rustam Emomali nominated for Dushanbe legislature |website=Asia-Plus |date=23 January 2020 |access-date=2026-08-19 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/01/ |title=Январи соли 2020 |website=АМИТ «Ховар» |date=2020 |access-date=2026-08-19 |language=tg}}&lt;/ref&gt;

== [[феврал]] ==
* [[21 феврал]] — дар шаҳри [[Душанбе]] ба муносибати 27-солагии таъсиси [[Қувваҳои Мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон]] паради ҳарбӣ баргузор гардид.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://asiaplus.news/en/category/regions/central-asia/tajikistan-en/ |title=Tajikistan — February 2020 news archive |website=Asia-Plus |date=21 February 2020 |access-date=2026-08-19 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/02/ |title=Феврали соли 2020 |website=АМИТ «Ховар» |date=2020 |access-date=2026-08-19 |language=tg}}&lt;/ref&gt;

* [[25 феврал]] — Бонки ҷаҳонӣ барои лоиҳаи барқарорсозии молиявии соҳаи энергетикаи Тоҷикистон '''134 миллион доллари ИМА''' маблағгузории грантӣ тасдиқ намуд. Ҳадафи лоиҳа баланд бардоштани устувории молиявӣ ва самаранокии ширкати «Барқи Тоҷик» ва беҳтар намудани таъминоти барқ буд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.worldbank.org/en/news/press-release/2020/02/25/world-bank-supports-sustainable-and-efficient-power-sector-in-tajikistan |title=World Bank Supports Sustainable and Efficient Power Sector in Tajikistan |website=World Bank |date=25 February 2020 |access-date=2026-08-19 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://asiaplus.news/2020/02/27/rossiya-ogranichit-aviasoobshhenie-s-iranom/ |title=World Bank approves $134 million grant for Tajikistan's power sector |website=Asia-Plus |date=25 February 2020 |access-date=2026-08-19 |language=en |accessdate=2026-09-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260927105859/https://asiaplus.news/2020/02/27/rossiya-ogranichit-aviasoobshhenie-s-iranom/ |archivedate=2026-09-27 }}&lt;/ref&gt;

* [[29 феврал]] — дар [[Тоҷикистон]] ҷаласаи нахустини Ситоди ҷумҳуриявӣ оид ба пешгирии сирояти коронавируси нави [[Дунёгирии COVID-19 дар Тоҷикистон|COVID-19]] ва интиқоли он ба ҷумҳурӣ баргузор гардид.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/02/ |title=Феврали соли 2020 |website=АМИТ «Ховар» |date=29 February 2020 |access-date=2026-08-19 |language=tg}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.who.int/europe/news/item/01-05-2020-who-europe-covid-19-mission-on-route-to-tajikistan-at-government-s-request |title=WHO/Europe COVID-19 mission on route to Tajikistan at Government’s request |website=World Health Organization |date=1 May 2020 |access-date=2026-08-19 |language=en}}&lt;/ref&gt;
== [[март]]==
* [[1 март]] — дар Тоҷикистон интихоботи [[вакил|вакилон]] ба [[Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] баргузор гардид. Тибқи натиҷаҳои пешакӣ, Ҳизби халқии демократии Тоҷикистон 50,40% овозҳои рӯйхати ҳизбиро гирифт.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/03/intihobot-2020-komissiyai-markazii-intihobot-va-rajpurs-nati-a-oi-peshakii-intihoboti-vakiloni-ma-lisi-namoyandagoni-ma-lisi-olii-um-urii-to-ikistonro-elon-namud/ |title=ИНТИХОБОТ-2020. Комиссияи марказии интихобот ва раъйпурсӣ натиҷаҳои пешакии интихоботи вакилони Маҷлиси намояндагонро эълон намуд |website=АМИТ «Ховар» |date=2 March 2020 |access-date=2026-08-19 |language=tg}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://data.ipu.org/parliament/TJ/TJ-LC01/election/TJ-LC01-E20200301 |title=Tajikistan House of Representatives March 2020 Election |website=Inter-Parliamentary Union |date=2020 |access-date=2026-08-19 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://odihr.osce.org/odihr/elections/tajikistan/443986 |title=Parliamentary Elections, 1 March 2020 |website=OSCE/ODIHR |date=2020 |access-date=2026-08-19 |language=en}}&lt;/ref&gt;

* [[2 март]] — Комиссияи марказии интихобот ва раъйпурсии Ҷумҳурии Тоҷикистон натиҷаҳои пешакии интихоботи [[1 март|1 марти]] [[соли 2020]] эълон намуд. Аз рӯи рӯихати  ҳизбӣ [[Ҳизби халқии демократии Тоҷикистон]] — 50,40%, [[Ҳизби аграрии Тоҷикистон]] — 16,50%, [[Ҳизби ислоҳоти иқтисодии Тоҷикистон]] — 16,61%, [[Ҳизби сотсиалистии Тоҷикистон]] — 5,15% ва [[Ҳизби демократии Тоҷикистон]] — 5,10% овоз гирифтанд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/03/intihobot-2020-komissiyai-markazii-intihobot-va-rajpurs-nati-a-oi-peshakii-intihoboti-vakiloni-ma-lisi-namoyandagoni-ma-lisi-olii-um-urii-to-ikistonro-elon-namud/ |title=Натиҷаҳои пешакии интихоботи вакилони Маҷлиси намояндагон |website=АМИТ «Ховар» |date=2 March 2020 |access-date=2026-08-19 |language=tg}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://data.ipu.org/parliament/TJ/TJ-LC01/election/TJ-LC01-E20200301 |title=Tajikistan House of Representatives March 2020 Election |website=Inter-Parliamentary Union |date=2020 |access-date=2026-08-19 |language=en}}&lt;/ref&gt;

* [[13 март]] — Маҷлиси вакилони халқи шаҳри Душанбе номзадии [[Рустами Эмомалӣ|Рустами Эмомалиро]] ба узвияти [[Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] пешбарӣ намуд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://asiaplus.news/en/2020/03/13/dushanbe-mayor-nominated-for-majlisi-milli/ |title=Dushanbe mayor nominated for Majlisi Milli |website=Asia-Plus |date=13 March 2020 |access-date=2026-08-19 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://data.ipu.org/parliament/TJ/TJ-UC01/ |title=National Assembly of Tajikistan |website=Inter-Parliamentary Union |date=2020 |access-date=2026-08-19 |language=en}}&lt;/ref&gt;

* [[17 март]] — [[Маҳмадтоир Зокирзода]] дар иҷлосияи якуми [[Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]], даъвати шашум, Раиси Маҷлиси намояндагон интихоб гардид.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://asiaplus.news/tg/2020/03/17/ma%d2%b3madtoir-zokirzoda-raisi-ma%d2%b7lisi-namoyandagon-intihob-shud/ |title=Маҳмадтоир Зокирзода раиси Маҷлиси намояндагон интихоб шуд |website=Asia-Plus |date=17 March 2020 |access-date=2026-08-19 |language=tg}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://data.ipu.org/parliament/TJ/TJ-LC01/election/TJ-LC01-E20200301 |title=Tajikistan House of Representatives March 2020 Election |website=Inter-Parliamentary Union |date=2020 |access-date=2026-08-19 |language=en}}&lt;/ref&gt;

* [[18 март]] — [[Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон]] барои ҳамоҳангсозии чораҳои пешгирии паҳншавии [[Дунёгирии COVID-19 дар Тоҷикистон]] ситоди байниидоравиро таъсис дод ва нақшаи омодагӣ ва вокуниш ба пандемия таҳия гардид.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://iris.who.int/bitstream/handle/10665/334214/WHO-EURO-2020-1083-40829-55183-eng.pdf |title=COVID-19 technical mission of experts to Tajikistan |website=World Health Organization |date=2020 |access-date=2026-08-19 |language=en |accessdate=2026-08-19 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260819231559/https://iris.who.int/bitstream/handle/10665/334214/WHO-EURO-2020-1083-40829-55183-eng.pdf |archivedate=2026-08-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.who.int/about/accountability/results/who-results-report-2020-mtr/country-story/2020/laboratory-system-strengthening-in-tajikistan-important-factor-in-the-response-to-covid-19-during-2020 |title=Laboratory system strengthening in Tajikistan important factor in the response to COVID-19 during 2020 |website=World Health Organization |date=2020 |access-date=2026-08-19 |language=en}}&lt;/ref&gt;

* [[27 март]] — интихоботи [[вакил|вакилони]] [[Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] баргузор гардид.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://data.ipu.org/parliament/TJ/TJ-LC01/election/TJ-LC01-E20200301 |title=Tajikistan House of Representatives March 2020 Election |website=Inter-Parliamentary Union |date=2020 |access-date=2026-08-19 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://data.ipu.org/parliament/TJ/TJ-UC01/ |title=National Assembly of Tajikistan |website=Inter-Parliamentary Union |date=2020 |access-date=2026-08-19 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== [[апрел]] ==

* [[2 апрел]] — Бонки ҷаҳонӣ барои Тоҷикистон ҷиҳати татбиқи Лоиҳаи фаврии[[Дунёгирии COVID-19 дар Тоҷикистон|COVID-19]] '''11,3 миллион доллари ИМА''' [[грант]] тасдиқ намуд. Маблағ барои хариди маҷмӯи ташхис, таҷҳизоти муҳофизатӣ ва омода намудани тақрибан 100 кати муҷаҳҳази бахши эҳё ва табобати шадид пешбинӣ шуда буд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.worldbank.org/en/news/press-release/2020/04/02/tajikistan-gets-world-bank-financing-to-respond-to-covid-19-pandemic |title=Tajikistan Gets World Bank Financing to Respond to COVID-19 Pandemic |website=World Bank |date=2 April 2020 |access-date=2026-08-19 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.who.int/europe/news/item/01-05-2020-who-europe-covid-19-mission-on-route-to-tajikistan-at-government-s-request |title=WHO/Europe COVID-19 mission on route to Tajikistan |website=World Health Organization |date=1 May 2020 |access-date=2026-08-19 |language=en}}&lt;/ref&gt;

* [[17 апрел]] — Дар иҷлосияи якуми [[Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]], даъвати шашум, [[Рустами Эмомалӣ]] Раиси Маҷлиси миллӣ интихоб гардид. [[Раҷаббой Аҳмадзода]] муовини якум ва [[Ёдгор Файзов]] муовини Раиси Маҷлиси миллӣ интихоб шуданд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.mfa.tj/en/vienna/view/5928/address-by-the-president-of-tajikistan-at-the-first-session-of-majlisi-milli-national-assembly-sixth-convocation |title=Address by the President of Tajikistan at the First Session of Majlisi Milli |website=Ministry of Foreign Affairs of Tajikistan |date=17 April 2020 |access-date=2026-08-19 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://asiaplus.news/en/2020/04/17/presidents-son-elected-to-hold-the-second-highest-post-in-tajikistan/ |title=President’s son elected to hold the second highest post in Tajikistan |website=Asia-Plus |date=17 April 2020 |access-date=2026-08-19 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://data.ipu.org/parliament/TJ/TJ-UC01/ |title=National Assembly of Tajikistan |website=Inter-Parliamentary Union |date=2020 |access-date=2026-08-19 |language=en}}&lt;/ref&gt;

* [[30 апрел]] — Тоҷикистон аввалин ҳолатҳои расман тасдиқшудаи сирояти [[Дунёгирии COVID-19 дар Тоҷикистон]]-ро эълон кард. Тибқи маълумоти [[Созмони ҷаҳонии тандурустӣ]], дар рӯзи аввал '''15 ҳолат''' тасдиқ шуда буд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://iris.who.int/bitstream/handle/10665/334214/WHO-EURO-2020-1083-40829-55183-eng.pdf |title=COVID-19 technical mission of experts to Tajikistan |website=World Health Organization |date=2020 |access-date=2026-08-19 |language=en |accessdate=2026-08-19 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260819231559/https://iris.who.int/bitstream/handle/10665/334214/WHO-EURO-2020-1083-40829-55183-eng.pdf |archivedate=2026-08-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.who.int/about/accountability/results/who-results-report-2020-mtr/country-story/2020/laboratory-system-strengthening-in-tajikistan-important-factor-in-the-response-to-covid-19-during-2020 |title=Laboratory system strengthening in Tajikistan important factor in the response to COVID-19 during 2020 |website=World Health Organization |date=2020 |access-date=2026-08-19 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== [[май]] ==

* [[1 май]] — [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] [[Эмомалӣ Раҳмон]] ҷаласа оид ба масъалаҳои мубориза бо бемориҳои сироятӣ, аз ҷумла [[Дунёгирии COVID-19 дар Тоҷикистон]], баргузор намуд. Ба мақомоти давлатӣ супориш дода шуд, ки чораҳои беҳдоштӣ, безараргардонии ҷойҳои ҷамъиятӣ ва корҳои фаҳмондадиҳиро пурзӯр намоянд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://asiaplus.news/en/2020/05/01/rahmon-holds-meeting-to-discuss-issues-of-combating-infectious-diseases-including-covid-19/ |title=Rahmon holds meeting to discuss issues of combating infectious diseases, including COVID-19 |website=Asia-Plus |date=1 May 2020 |access-date=2026-08-19 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.who.int/europe/news/item/01-05-2020-who-europe-covid-19-mission-on-route-to-tajikistan-at-government-s-request |title=WHO/Europe COVID-19 mission on route to Tajikistan |website=World Health Organization |date=1 May 2020 |access-date=2026-08-19 |language=en}}&lt;/ref&gt;

* [[12 май]] — мақомоти шаҳри [[Душанбе]] бо мақсади пешгирии паҳншавии [[Дунёгирии COVID-19 дар Тоҷикистон]] қатъи фаъолияти бозорҳои фурӯши либосро то [[31 май]] тамдид карданд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/05/habari-favr-shumorai-giriftoroni-koronavirus-dar-to-ikiston-ba-461-nafar-rasid/ |title=Қатъи фаъолияти бозорҳои фурӯши либос дар шаҳри Душанбе то 31 май тамдид карда шуд |website=АМИТ «Ховар» |date=12 May 2020 |access-date=2026-08-19 |language=tg}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.ozodi.org/a/30635131.html |title=Дар Тоҷикистон гузарондани тӯю маъракаҳоро манъ карданд. Сабаб бемории COVID-19 |website=Радиои Озодӣ |date=26 May 2020 |access-date=2026-08-19 |language=tg}}&lt;/ref&gt;

* [[14 май]] — [[Тоҷикистон]] аз [[Созмони ҷаҳонии тандурустӣ]] барои расонидани кӯмаки дастаҳои махсуси тиббии ҳолатҳои фаврӣ дар мубориза бо  [[Дунёгирии COVID-19 дар Тоҷикистон|COVID-19]] дархости расмӣ намуд. То 13 май дар кишвар 801 ҳолати сироят ва 28 фавт ба қайд гирифта шуда буд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://extranet.who.int/emt/content/emt-request-assistance-tajikistan-14-may-2020 |title=EMT Request for Assistance: Tajikistan |website=World Health Organization |date=14 May 2020 |access-date=2026-08-19 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.who.int/europe/news/item/01-05-2020-who-europe-covid-19-mission-on-route-to-tajikistan-at-government-s-request |title=WHO/Europe COVID-19 mission on route to Tajikistan |website=World Health Organization |date=1 May 2020 |access-date=2026-08-19 |language=en}}&lt;/ref&gt;

* [[20 май]] — Шӯрои уламои Маркази исломии Ҷумҳурии Тоҷикистон қарор кард, ки [[Иди Фитр]] рӯзи [[24 май]] таҷлил шавад ва бинобар вазъи эпидемиологӣ [[намоз|намози ид]] дар хонаҳо гузаронида шавад.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/05/dar-hona-samimona-idi-saidi-fitr-dar-to-ikiston-24-maj-ta-lil-karda-meshavad/ |title=Иди саиди Фитр дар Тоҷикистон 24 май таҷлил карда мешавад |website=АМИТ «Ховар» |date=20 May 2020 |access-date=2026-08-19 |language=tg}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.ozodi.org/a/30623662.html |title=Иди Фитр дар Тоҷикистон 24 май аст, вале бе намози дастҷамъӣ |website=Радиои Озодӣ |date=20 May 2020 |access-date=2026-08-19 |language=tg}}&lt;/ref&gt;

* [[26 май]] — '''Кумитаи дин, танзими анъана ва ҷашну маросими''' назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон ба мақомоти маҳаллӣ дастур дод, ки то беҳтар шудани вазъи эпидемиологӣ '''барои баргузории маросимҳои арӯсӣ иҷозат надиҳанд'''.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.ozodi.org/a/30635131.html |title=Дар Тоҷикистон гузарондани тӯю маъракаҳоро манъ карданд. Сабаб бемории COVID-19 |website=Радиои Озодӣ |date=26 May 2020 |access-date=2026-08-19 |language=tg}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/05/ |title=Майи соли 2020 |website=АМИТ «Ховар» |date=2020 |access-date=2026-08-19 |language=tg}}&lt;/ref&gt;

== [[июн]] ==

* [[10 июн]] — шумораи расман тасдиқшудаи ҳолатҳои [[Дунёгирии COVID-19 дар Тоҷикистон|COVID-19]] дар Тоҷикистон ба '''4763''' нафар расид; аз онҳо 2947 нафар шифо ёфта, шумораи фавтҳои расман вобаста ба коронавирус 48 нафар буд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://old.asiaplustj.info/en/news/tajikistan/society/20200611/coronavirus-4763-officially-confirmed-covid-19-cases-reported-in-tajikistan-as-of-june-10-2020 |title=Coronavirus: 4,763 officially confirmed COVID-19 cases reported in Tajikistan as of June 10, 2020 |website=Asia-Plus |date=11 June 2020 |access-date=2026-08-19 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://iris.who.int/bitstream/handle/10665/334214/WHO-EURO-2020-1083-40829-55183-eng.pdf |title=COVID-19 technical mission of experts to Tajikistan |website=World Health Organization |date=2020 |access-date=2026-08-19 |language=en |accessdate=2026-08-19 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260819231559/https://iris.who.int/bitstream/handle/10665/334214/WHO-EURO-2020-1083-40829-55183-eng.pdf |archivedate=2026-08-19}}&lt;/ref&gt;

* [[17 июн]] —  Тоҷикистон созишномаи маблағгузорӣ бо Фонди ОПЕК оид ба рушди байналмилалӣ барои ҷудо намудани '''40 миллион доллари ИМА''' барои сохтмони роҳи [[Обигарм]]–[[Нуробод]]ро тасдиқ намуд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://asiaplus.news/en/all-news/ |title=Tajikistan news archive — June 2020 |website=Asia-Plus |date=17 June 2020 |access-date=2026-08-19 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/06/ |title=Июни соли 2020 |website=АМИТ «Ховар» |date=2020 |access-date=2026-08-19 |language=tg}}&lt;/ref&gt;

* [[18 июн]] —  Тоҷикистон созишнома бо Бонки ҷаҳониро оид ба лоиҳаи барқарорсозии молиявии соҳаи энергетика тасдиқ кард. Барои татбиқи он гранти '''134 миллион доллари ИМА''' пешбинӣ шуда буд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://old.asiaplustj.info/en/news/tajikistan/power/20200618/tajikistan-ratifies-agreement-with-world-bank-on-the-power-utility-financial-recovery-project |title=Tajikistan ratifies agreement with World Bank on the Power Utility Financial Recovery Project |website=Asia-Plus |date=18 June 2020 |access-date=2026-08-19 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.worldbank.org/en/news/press-release/2020/02/25/world-bank-supports-sustainable-and-efficient-power-sector-in-tajikistan |title=World Bank Supports Sustainable and Efficient Power Sector in Tajikistan |website=World Bank |date=25 February 2020 |access-date=2026-08-19 |language=en}}&lt;/ref&gt;

* [[24 июн]] —  Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон пешниҳоди Ҳукумати Тоҷикистонро оид ба имтиёзҳо ба аҳолӣ ва соҳибкории хурду миёна дар шароити пандемияи[[Дунёгирии COVID-19 дар Тоҷикистон|COVID-19]] тасдиқ намуд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://asiaplus.news/en/category/topics/economics/ |title=Tajikistan economic news archive — June 2020 |website=Asia-Plus |date=24 June 2020 |access-date=2026-08-19 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.worldbank.org/en/news/press-release/2020/12/23/tajikistan-economic-update-fall-2020 |title=Tajikistan’s Post COVID-19 Recovery Could be Faster and More Sustainable with Private Sector Participation |website=World Bank |date=23 December 2020 |access-date=2026-08-19 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== [[июл]]  ==

* [[2 июл]] — дар шаҳри [[Хуҷанд]], дар мавзеи бозори марказии «Панҷшанбе», гузаргоҳи зеризаминӣ мавриди баҳрабардорӣ қарор гирифт. Арзиши сохтмони иншоот тақрибан '''20 миллион сомонӣ''' буда, масоҳати он 5054,4 метри мураббаъро ташкил медод.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/07/daroztarin-guzargo-i-zerizamin-dar-to-ikiston-va-osiyoi-markaz-on-imr-z-dar-sha-ri-hu-and-dar-mavzei-bozori-markazii-pan-shanbe-mavridi-istifoda-aror-doda-shud/ |title=Дарозтарин гузаргоҳи зеризаминӣ дар Тоҷикистон ва Осиёи Марказӣ |website=АМИТ «Ховар» |date=2 July 2020 |access-date=2026-08-19 |language=tg}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://asiaplus.news/en/category/regions/central-asia/tajikistan-en/ |title=Tajikistan news archive — July 2020 |website=Asia-Plus |date=2020 |access-date=2026-08-19 |language=en}}&lt;/ref&gt;

* [[6 июл]] —  дар ноҳияи [[Данғара]]и вилояти Хатлон сохтмони маҷмааи бузурги парандапарварӣ дар деҳаи Хоҷа Шақиқи Балхии Ҷамоати деҳоти Себистон мавриди таваҷҷуҳ қарор гирифт. Тибқи лоиҳа, маҷмаа аз 24 бинои мурғхона иборат буд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/07/ab-ai-buzurgi-sozandag-dar-sha-ru-de-oti-to-ikiston-dar-dan-ara-kompleksi-mu-tashami-parandaparvar-ba-istifoda-doda-meshavad/ |title=Дар Данғара комплекси муҳташами парандапарварӣ ба истифода дода мешавад |website=АМИТ «Ховар» |date=6 July 2020 |access-date=2026-08-19 |language=tg}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://asiaplus.news/en/category/topics/economics/ |title=Tajikistan economic news |website=Asia-Plus |date=2020 |access-date=2026-08-19 |language=en}}&lt;/ref&gt;

* [[13 июл]] —  Вазири адлияи Тоҷикистон иттилоъ дод, ки дар шаш моҳи аввали сол 41 маҳбус аз бемориҳои гуногун фавтидаанд, аз ҷумла 11 нафар аз илтиҳоби шуш.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://asiaplus.news/en/news/tajikistan/society/20200713/41-prison-inmates-have-died-in-tajikistan-over-h1-2020 |title=41 prison inmates have died in Tajikistan over H1 2020 |website=Asia-Plus |date=13 July 2020 |access-date=2026-08-19 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://asiaplus.news/en/category/topics/society/ |title=Tajikistan society news |website=Asia-Plus |date=2020 |access-date=2026-08-19 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== [[август]]  ==

* [[6 август]] —  дар ҷаласаи муштараки Маҷлиси миллӣ ва Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон қарор қабул гардид, ки интихоботи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон рӯзи [[11 октябр]]и соли 2020 баргузор карда шавад.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/08/5555sfsyfr-zi-intihoboti-prezidenti-um-urii-to-ikiston-tain-karda-shud/ |title=Рӯзи Интихоботи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон таъйин карда шуд |website=АМИТ «Ховар» |date=6 August 2020 |access-date=2026-08-19 |language=tg}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://asiaplus.news/en/2020/07/20/the-date-for-presidential-election-in-tajikistan-expected-to-be-on-august-6/ |title=The date for presidential election in Tajikistan expected to be on August 6 |website=Asia-Plus |date=20 July 2020 |access-date=2026-08-19 |language=en}}&lt;/ref&gt;

* [[11 август]] — тибқи маълумоти Вазорати тандурустӣ, шумораи ҳолатҳои расман тасдиқшудаи [[Дунёгирии COVID-19 дар Тоҷикистон|COVID-19]] дар Тоҷикистон ба '''7827''' нафар расид. Аз онҳо 6614 нафар шифо ёфта, шумораи фавтҳои расман вобаста ба COVID-19 ба 62 нафар расида буд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://asiaplus.news/en/2020/08/11/coronavirus-42-new-officially-confirmed-cases-of-covid-19-reported-in-tajikistan-yesterday-2/ |title=42 new officially confirmed cases of COVID-19 reported in Tajikistan yesterday |website=Asia-Plus |date=11 August 2020 |access-date=2026-08-19 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.who.int/about/accountability/results/who-results-report-2020-mtr/country-story/2020/laboratory-system-strengthening-in-tajikistan-important-factor-in-the-response-to-covid-19-during-2020 |title=Laboratory system strengthening in Tajikistan important factor in the response to COVID-19 during 2020 |website=World Health Organization |date=2020 |access-date=2026-08-19 |language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[11 август]] — Дар Тоҷикистон дар доираи сиёсати саноатикунонии босуръати кишвар то ин сана 83 корхонаи нави саноатӣ бо таъсиси 1135 ҷойи нави корӣ ба истифода дода шуданд. Аз ҷумла, 34 корхона ба [[вилояти Суғд]], 21 корхона ба [[вилояти Хатлон]], 2 корхона ба [[Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон]], 13 корхона ба [[шаҳри Душанбе]] ва 13 корхона ба шаҳру ноҳияҳои тобеи ҷумҳурӣ рост меомаданд. Рушди корхонаҳои нав ба зиёд шудани истеҳсолоти саноатӣ ва ташкили ҷойҳои нави корӣ мусоидат намуд.&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://khovar.tj/2020/08/bunyodi-83-korhonai-navi-sanoat-adami-muassir-dar-samti-sanoatikunonii-mamlakat/
|title=Бунёди 83 корхонаи нави саноатӣ — қадами муассир дар самти саноатикунонии мамлакат
|website=АМИТ «Ховар»
|date=2020-08-11
|accessdate=2026-08-23
|lang=tg
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://khovar.tj/2020/08/zav-zav-izoda-imsol-dar-to-ikiston-83-korhonai-navi-sanoat-mavridi-istifoda-aror-girift/
|title=Завқӣ Завқизода: «Имсол дар Тоҷикистон 83 корхонаи нави саноатӣ мавриди истифода қарор гирифт»
|website=АМИТ «Ховар»
|date=2020-08-03
|accessdate=2026-08-23
|lang=tg
}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://president.tj/node/25010
|title=Натиҷаҳои рушди иқтисодию иҷтимоии Тоҷикистон дар соли 2020
|website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон
|date=
|accessdate=2026-08-23
|lang=tg
}}&lt;/ref&gt;

== [[сентябр]]  ==

* [[8 сентябр]]и [[соли 2020]] Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] ба муносибати 29-умин солгарди истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон паёми шодбошӣ ирсол намуд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/09/payomi-shodboshii-peshvoi-millat-emomal-ra-mon-ba-iftihori-29-umin-solgardi-isti-loli-davlatii-um-urii-to-ikiston/ |title=Паёми шодбошии Пешвои миллат Эмомалӣ Раҳмон ба ифтихори 29-умин солгарди истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон |website=АМИТ «Ховар» |date=8 September 2020 |access-date=2026-08-19 |language=tg}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.president.tj/ |title=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |date=2020 |access-date=2026-08-19 |language=tg}}&lt;/ref&gt;

* [[12 сентябр]]и [[соли 2020]] дар шаҳри [[Панҷакент]] ҷашни '''5500-солагии Саразм''' баргузор гардид. Саразм ҳамчун яке аз қадимтарин марказҳои протошаҳрии Осиёи Марказӣ соли 2010 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО дохил шуда буд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.mfa.tj/en/london/view/4408/5500th-anniversary-of-the-ancient-city-of-sarazm |title=5 500th anniversary of the ancient city of Sarazm |website=Ministry of Foreign Affairs of Tajikistan |date=12 September 2020 |access-date=2026-08-19 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://icesco.org/en/2020/09/14/almalik-icesco-works-unwaveringly-to-protect-islamic-world-heritage/ |title=AlMalik: ICESCO Works Unwaveringly to Protect Islamic World Heritage |website=ICESCO |date=14 September 2020 |access-date=2026-08-19 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.mfa.tj/en/washington/view/4822/5500th-anniversary-of-the-ancient-city-of-sarazm |title=5,500th anniversary of the ancient city of Sarazm |website=Ministry of Foreign Affairs of Tajikistan |date=14 January 2020 |access-date=2026-08-19 |language=en}}&lt;/ref&gt;

* [[15 сентябр]]и [[соли 2020]] барномаи интихоботии номзад ба мансаби Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] нашр гардид. Дар он аз ҷумла ду баробар зиёд намудани ҳаҷми маҷмӯи маҳсулоти дохилии кишвар дар давоми ҳафт соли минбаъда пешбинӣ мешуд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://asiaplus.news/en/2020/09/15/emomali-rahmon-promises-to-double-tajikistans-gdp-in-seven-years/ |title=Emomali Rahmon promises to double Tajikistan's GDP in seven years |website=Asia-Plus |date=15 September 2020 |access-date=2026-08-19 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.mfa.tj/en/main/information/news-and-events |title=News and events of the Ministry of Foreign Affairs |website=Ministry of Foreign Affairs of Tajikistan |date=2020 |access-date=2026-08-19 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== [[октябр]]  ==

* Аз [[1 октябр]] то [[15 октябр]]и [[соли 2020]] дар Ҷумҳурии Тоҷикистон барӯйхатгирии аҳолӣ ва фонди манзил гузаронида шуд. Натиҷаҳои пешакии барӯйхатгирӣ бояд дар аввали соли 2021 пешниҳод мешуданд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/10/imr-z-r-zi-umumi-a-onii-omor-nati-a-oi-peshakii-bar-jhatgirii-a-ol-va-fondi-manzil-dar-to-ikiston-avvali-soli-2021-peshni-od-meshavand/ |title=Натиҷаҳои пешакии барӯйхатгирии аҳолӣ ва фонди манзил дар Тоҷикистон аввали соли 2021 пешниҳод мешаванд |website=АМИТ «Ховар» |date=20 October 2020 |access-date=2026-08-19 |language=tg}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://asiaplus.news/en/category/topics/society/ |title=Tajikistan society news |website=Asia-Plus |date=2020 |access-date=2026-08-19 |language=en}}&lt;/ref&gt; 

* [[11 октябр]]и [[соли 2020]] дар Тоҷикистон [[интихоботи президентии Тоҷикистон (2020)|интихоботи президентӣ]] баргузор гардид. Тибқи натиҷаҳои пешакӣ, Президенти амалкунанда [[Эмомалӣ Раҳмон]] бо гирифтани '''90,92%''' овозҳо барои муҳлати нави ҳафтсола интихоб шуд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://asiaplus.news/en/2020/10/12/emomali-rahmon-won-the-presidential-elections-in-tajikistan-for-the-fifth-time/ |title=Emomali Rahmon won the presidential elections in Tajikistan for the fifth time |website=Asia-Plus |date=12 October 2020 |access-date=2026-08-19 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://odihr.osce.org/odihr/elections/tajikistan |title=Elections in Tajikistan |website=OSCE/ODIHR |date=2020 |access-date=2026-08-19 |language=en}}&lt;/ref&gt;

* [[14 октябр]]и [[соли 2020]] Комиссияи марказии интихобот ва раъйпурсии Ҷумҳурии Тоҷикистон натиҷаҳои ниҳоии интихоботи президентиро эълон кард. Эмомалӣ Раҳмон '''3 853 987 овоз''' ё '''90,92%''' гирифта, интихобшуда эълон гардид; иштироки интихобкунандагон '''85,44%''' буд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://old.asiaplustj.info/ru/news/tajikistan/power/20201014/tsik-tadzhikistana-oglasila-okonchatelnie-itogi-prezidentskih-viborov |title=ЦИК Таджикистана огласила окончательные итоги президентских выборов |website=Asia-Plus |date=14 October 2020 |access-date=2026-08-19 |language=ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://asiaplus.news/en/2020/10/15/central-electoral-commission-announces-the-final-results-of-the-presidential-elections/ |title=Central electoral commission announces the final results of the presidential elections |website=Asia-Plus |date=15 October 2020 |access-date=2026-08-19 |language=en}}&lt;/ref&gt;

* [[30 октябр]]и [[соли 2020]] дар Қасри «Кохи Сомон»-и шаҳри Душанбе маросими савгандёдкунии [[Эмомалӣ Раҳмон]] барои муҳлати панҷуми президентӣ баргузор гардид.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://asiaplus.news/en/2020/10/30/emomali-rahmon-swears-in-for-his-fifth-term-as-tajikistans-president/ |title=Emomali Rahmon swears in for his fifth term as Tajikistan's president |website=Asia-Plus |date=30 October 2020 |access-date=2026-08-19 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://old.asiaplustj.info/en/news/tajikistan/power/20201030/emomali-rahmon-swears-in-for-his-fifth-term-as-tajikistans-president |title=Emomali Rahmon swears in for his fifth term as Tajikistan's president |website=Asia-Plus |date=30 October 2020 |access-date=2026-08-19 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== [[ноябр]]  ==

* [[2 ноябр]]и [[соли 2020]] Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон баъди интихоб шудани Президент [[Эмомалӣ Раҳмон]] истеъфои худро эълон кард. Баъдан ташкили ҳайати нави Ҳукумат оғоз гардид ва [[Қоҳир Расулзода]] вазифаи Сарвазирро нигоҳ дошт.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://asiaplus.news/en/category/topics/governance/ |title=Tajikistan power news archive — November 2020 |website=Asia-Plus |date=2 November 2020 |access-date=2026-08-19 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://asiaplus.news/en/2020/11/04/cabinet-reshuffle-who-is-in-emomali-rahmons-new-cabinet/ |title=Cabinet reshuffle: Who is in Emomali Rahmon’s new cabinet |website=Asia-Plus |date=4 November 2020 |access-date=2026-08-19 |language=en}}&lt;/ref&gt;

* [[10 ноябр]]и [[соли 2020]] дар Тоҷикистон [[Рӯзи милитсияи тоҷик]] таҷлил гардид ва Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон кормандони мақомоти корҳои дохилиро табрик намуд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://asiaplus.news/en/category/topics/governance/ |title=Tajikistan power news archive — November 2020 |website=Asia-Plus |date=10 November 2020 |access-date=2026-08-19 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.president.tj/ |title=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |date=2020 |access-date=2026-08-19 |language=tg}}&lt;/ref&gt;

* [[13 ноябр]]и [[соли 2020]] дар ноҳияи Мурғобии Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон неругоҳи офтобии '''220 киловатт''' ба истифода дода шуд. Он бо дастгирии [[USAID]] ва дар ҳамкорӣ бо Ҳукумати Тоҷикистон ва ширкати Pamir Energy сохта шуда, ҳамчун неругоҳи офтобии баландтарин аз сатҳи баҳр дар ҷаҳон муаррифӣ гардид.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://asiaplus.news/en/2020/11/13/tajikistans-largest-solar-power-plant-launched-in-gorno-badakhshan/ |title=Tajikistan’s largest solar power plant launched in Gorno Badakhshan |website=Asia-Plus |date=13 November 2020 |access-date=2026-08-19 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://tj.usembassy.gov/ |title=U.S. Embassy in Tajikistan |website=U.S. Embassy in Tajikistan |date=2020 |access-date=2026-08-19 |language=en}}&lt;/ref&gt;

* [[18 ноябр]]и [[соли 2020]] Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар сохтори мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатии вилояти Суғд ва як қатор сохторҳои давлатӣ тағйироти кадрӣ ворид намуд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://asiaplus.news/en/category/topics/governance/ |title=Tajikistan power news archive — November 2020 |website=Asia-Plus |date=18 November 2020 |access-date=2026-08-19 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.president.tj/ |title=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |date=2020 |access-date=2026-08-19 |language=tg}}&lt;/ref&gt;

* [[24 ноябр]]и [[соли 2020]] Ҳукумати Тоҷикистон барои анҷоми сохтмони [[Нерӯгоҳи барқи обии Роғун]] ҷалби қариб '''340 миллион доллари ИМА''' қарзҳои берунӣ ба нақша гирифт.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://asiaplus.news/en/2020/11/24/tajikistan-intends-to-attract-us340-million-of-external-loans-for-completion-of-construction-of-roghun-hpp/ |title=Tajikistan intends to attract US$340 million of external loans for completion of construction of Roghun HPP |website=Asia-Plus |date=24 November 2020 |access-date=2026-08-19 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.worldbank.org/en/country/tajikistan |title=World Bank in Tajikistan |website=World Bank |date=2020 |access-date=2026-08-19 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== [[декабр]]  ==

* [[3 декабр]] —  Бонки рушди Авруосиё гузориш дод, ки маҳдудиятҳои таъмини неруи барқ ба фаъолияти иқтисодии Тоҷикистон таъсири манфӣ мерасонанд. Дар баъзе ноҳияҳои деҳот таъмини барқ ба чанд соат дар як рӯз маҳдуд шуда буд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://asiaplus.news/en/2020/12/03/electricity-rationing-hinders-economic-activity-in-tajikistan-says-edb-report/ |title=Electricity rationing hinders economic activity in Tajikistan, says EDB report |website=Asia-Plus |date=3 December 2020 |access-date=2026-08-19 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.adb.org/countries/tajikistan/main |title=Tajikistan: Economy and development |website=Asian Development Bank |date=2020 |access-date=2026-08-19 |language=en}}&lt;/ref&gt;

* [[9 декабр]] —  ширкати «Барқи Тоҷик» хабар дод, ки аз [[10 декабр]] таъмини мунтазами неруи барқ дар тамоми минтақаҳои кишвар барқарор карда мешавад. Ширкат таъкид намуд, ки корҳои таъмир ва иваз намудани таҷҳизоти кӯҳна дар шабакаҳо ба анҷом мерасанд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://asiaplus.news/en/2020/12/09/barqi-tojik-all-regions-will-have-regular-electricity-supplies-beginning-on-december-10/ |title=Barqi Tojik: All regions will have regular electricity supplies beginning on December 10 |website=Asia-Plus |date=9 December 2020 |access-date=2026-08-19 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.worldbank.org/en/country/tajikistan |title=World Bank in Tajikistan |website=World Bank |date=2020 |access-date=2026-08-19 |language=en}}&lt;/ref&gt;

* [[10 декабр]] —  дар ҷаласаи муштараки [[Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон|Маҷлиси миллӣ]] ва [[Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] ҳайати нави [[Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон]] тасдиқ гардид. [[Қоҳир Расулзода]] вазифаи [[Сарвазири Ҷумҳурии Тоҷикистон|Сарвазири Ҷумҳурии Тоҷикистонро]] нигоҳ дошт.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://asiaplus.news/en/2020/12/10/parliament-approves-new-composition-of-government-today/ |title=Parliament approves new composition of government today |website=Asia-Plus |date=10 December 2020 |access-date=2026-08-19 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.president.tj/ |title=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |date=2020 |access-date=2026-08-19 |language=tg}}&lt;/ref&gt;

* [[10 декабр]] —  тибқи маълумоти Вазорати тандурустӣ шумораи расман тасдиқшудаи ҳолатҳои [[Дунёгирии COVID-19 дар Тоҷикистон|COVID-19]] дар [[Тоҷикистон]] ба '''12 588''' нафар расид; 88 нафар фавтида ва қисми зиёди беморон шифо ёфта буданд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://asiaplus.news/en/2020/12/11/coronavirus-in-tajikistan-12588-officially-confirmed-cases-of-covid-19-reported-in-tajikistan-as-of-the-evening-of-december-10/ |title=Coronavirus in Tajikistan: 12,588 officially confirmed cases of COVID-19 reported in Tajikistan as of the evening of December 10 |website=Asia-Plus |date=11 December 2020 |access-date=2026-08-19 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.who.int/about/accountability/results/who-results-report-2020-mtr/country-story/2020/laboratory-system-strengthening-in-tajikistan-important-factor-in-the-response-to-covid-19-during-2020 |title=Laboratory system strengthening in Tajikistan important factor in the response to COVID-19 during 2020 |website=World Health Organization |date=2020 |access-date=2026-08-19 |language=en}}&lt;/ref&gt;

* [[23 декабр]] —  баъди тақрибан даҳ соли таваққуф интиқоли [[газ|гази табиии]] [[Ӯзбекистон]] ба [[вилояти Суғд]] аз нав оғоз гардид. Дар марҳилаи аввал [[газ]] барои корхонаҳои саноатӣ ва дигар истеъмолкунандагон пешбинӣ шуда буд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://asiaplus.news/ru/node/291686 |title=Гази Ӯзбекистон дубора баъди 10 сол ба Суғд омад |website=Asia-Plus |date=23 December 2020 |access-date=2026-08-19 |language=tg}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.ozodi.org/a/31015476.html |title=Гази табии Узбекистон ба вилояти Суғд расид |website=Радиои Озодӣ |date=23 December 2020 |access-date=2026-08-19 |language=tg}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://sputnik.tj/20201223/Gazi-tabii-Uzbekiston-ba-Sugd-rasid-masulin-guftand-avval-ba-ki-medihand-1032510954.html |title=Гази табии Ӯзбекистон баъди 10 сол ба Суғд расид |website=Sputnik Тоҷикистон |date=23 December 2020 |access-date=2026-08-19 |language=tg}}&lt;/ref&gt;

* [[23 декабр]] —  Бонки ҷаҳонӣ дар гузориши иқтисодии тирамоҳии худ қайд кард, ки пандемияи COVID-19 ба иқтисоди Тоҷикистон таъсири назаррас расонида, рушди иқтисодӣ дар нӯҳ моҳи соли 2020 то '''4,2%''' коҳиш ёфтааст, дар ҳоле ки дар ҳамин давраи соли 2019 ин нишондиҳанда 7,2% буд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.worldbank.org/en/country/tajikistan/publication/economic-update-fall-2020 |title=Tajikistan Economic Update – Fall 2020 |website=World Bank |date=23 December 2020 |access-date=2026-08-19 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.worldbank.org/en/news/press-release/2020/12/23/tajikistan-economic-update-fall-2020 |title=Tajikistan’s Post COVID-19 Recovery Could be Faster and More Sustainable with Private Sector Participation |website=World Bank |date=23 December 2020 |access-date=2026-08-19 |language=en}}&lt;/ref&gt;

* [[24 декабр]] —  дар минтақаи саноатии шаҳри [[Душанбе]] корхонаи коркарди сангҳои ороишӣ ва худҷилои ҶДММ «Асрори санг» мавриди баҳрабардорӣ қарор гирифт.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://dushanbe.tj/articles/439-iftito-i-korhonai-korkardi-sang-oi-oroish-va-hud-iloi-dmm-asrori-sang-dar-sha-ri-dushanbe |title=Ифтитоҳи корхонаи коркарди сангҳои ороишӣ ва худҷилои ҶДММ «Асрори санг» дар шаҳри Душанбе |website=Мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатии шаҳри Душанбе |date=24 December 2020 |access-date=2026-08-19 |language=tg}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://sputnik.tj/20201224/Rahmon-guft-panj-sol-hojati-voridot-korkhona-sangi-khoro-marmar-1032515428.html |title=Ифтитоҳи корхонаи коркарди санги хоро ва мармар дар Душанбе |website=Sputnik Тоҷикистон |date=24 December 2020 |access-date=2026-08-19 |language=tg}}&lt;/ref&gt;

* [[24 декабр]] —  дар минтақаи саноатии шаҳри [[Душанбе]] корхонаи коркарди санги хоро ва мармари «СТОУН Сервис» ба истифода дода шуд. Корхона аз ҷониби ҶДММ «Строй комплекс» сохта шуда, иқтидори солонаи он '''150 ҳазор метри мураббаъ''' маҳсулоти сангӣ буда, барои '''150 нафар''' ҷойи кори доимӣ фароҳам овард.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://akn.tj/tj/2020/12/24/commissioning-of-a-granite-and-marble-processing-enterprise-in-dushanbe/ |title=Ифтитоҳи корхонаи коркарди санги хоро ва мармар дар шаҳри Душанбе |website=Агентии назорати маводи нашъаовари назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |date=24 December 2020 |access-date=2026-08-19 |language=tg}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.medt.tj/ru/news/novosti-ministerstva/1749-sdacha-v-ekspluatatsiyu-predpriyatiya-po-pererabotke-granita-i-mramora-v-gorode-dushanbe |title=Сдача в эксплуатацию предприятия по переработке гранита и мрамора в городе Душанбе |website=Вазорати рушди иқтисод ва савдои Ҷумҳурии Тоҷикистон |date=24 December 2020 |access-date=2026-08-19 |language=ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://sputnik.tj/20201224/Rahmon-guft-panj-sol-hojati-voridot-korkhona-sangi-khoro-marmar-1032515428.html |title=Раҳмон гуфт, дар панҷ сол ҳоҷати воридот намемонад: ифтитоҳи корхонаи санги хоро ва мармар |website=Sputnik Тоҷикистон |date=24 December 2020 |access-date=2026-08-19 |language=tg}}&lt;/ref&gt;

* [[25 декабр]] —  тибқи гузориши расонаҳои Тоҷикистон, ихтироъкори тоҷик Абдусафо Умарҷонов, декани факултети металлургияи [[Донишкадаи кӯҳию металлургии Тоҷикистон]], аз ҷониби Академияи илмҳои табиии Русия бо сертификат ва [[медал|медали]] ба номи [[Алфред Нобел]] қадрдонӣ гардид. Ӯ соҳиби беш аз даҳ патенти ихтироъкорӣ ва тақрибан 60 дастури таълимӣ, мақола ва монография буд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://asiaplus.news/tg/2020/12/25/donishmandi-to%d2%b7ik-medali-nobel-ba-dast-ovard/ |title=Донишманди тоҷик медали Нобел ба даст овард |website=Asia-Plus |date=25 December 2020 |access-date=2026-08-19 |language=tg}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://peshina.jumhuriyat.tj/index.php?art_id=43041 |title=Олими тоҷик медали Нобел гирифт |website=Ҷумҳурият |date=8 January 2021 |access-date=2026-08-19 |language=tg}}&lt;/ref&gt;
* [[25 декабр]]— Дар доираи корҳои созандагӣ ва татбиқи ҳадафи стратегии саноатикунонии босуръати кишвар дар минтақаи саноатии шаҳри [[Левакант]] корхонаҳои нави истеҳсолӣ ва як қатор иншооти соҳаи маориф мавриди истифода қарор гирифтанд. Раванди бунёди корхонаҳои нави саноатӣ ҳамчун қисми сиёсати давлатии рушди истеҳсолоти ватанӣ ва таъсиси ҷойҳои нави корӣ арзёбӣ гардид.&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://president.tj/node/22136
|title=Маҷлиси васеи Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон ва натиҷаҳои рушди иқтисодиву иҷтимоӣ
|website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон
|date=
|accessdate=2026-08-23
|lang=tg
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://president.tj/node/25010
|title=Натиҷаҳои рушди иқтисодию иҷтимоии Тоҷикистон дар соли 2020
|website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон
|date=
|accessdate=2026-08-23
|lang=tg
}}&lt;/ref&gt;

* [[31 декабр]] — дар [[Тоҷикистон]] дар як шабонарӯз ҳолати нави сироятёбӣ аз [[Дунёгирии COVID-19 дар Тоҷикистон|COVID-19]] ба қайд гирифта нашуд. Аз оғози бақайдгирии беморӣ то ин сана дар кишвар '''13 296''' ҳолати сироят, '''12 851''' ҳолати шифоёбӣ ва '''90''' фавт ба қайд гирифта шуд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/12/habari-hush-dar-yak-shabonar-zi-ohir-dar-to-ikiston-yagon-olati-siroyatyob-az-koronavirus-ba-ajd-girifta-nashudaast/ |title=Хабари хуш! Дар як шабонарӯзи охир дар Тоҷикистон ягон ҳолати сироятёбӣ аз коронавирус ба қайд гирифта нашудааст |website=АМИТ «Ховар» |date=31 December 2020 |access-date=2026-08-19 |language=tg}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.who.int/about/accountability/results/who-results-report-2020-mtr/country-story/2020/laboratory-system-strengthening-in-tajikistan-important-factor-in-the-response-to-covid-19-during-2020 |title=Laboratory system strengthening in Tajikistan important factor in the response to COVID-19 during 2020 |website=World Health Organization |date=2020 |access-date=2026-08-19 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://kchs.tj/node/1805 |title=Ситуация по коронавирусу на 31 декабря 2020 года: Таджикистан |website=Кумитаи ҳолатҳои фавқулода ва мудофиаи граждании назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон |date=31 December 2020 |access-date=2026-08-19 |language=ru}}&lt;/ref&gt;
* [[Соли 2020]] — дар  [[Тоҷикистон]] дар маҷмӯъ 300 корхонаю коргоҳи нави саноатӣ бо 6500 ҷойи нави корӣ мавриди истифода супорида шуд.&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://president.tj/node/25010
|title=Натиҷаҳои рушди иқтисодию иҷтимоии Тоҷикистон дар соли 2020
|website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон
|date=
|accessdate=2026-08-23
|lang=tg
}}&lt;/ref&gt;

== Нигаред низ ==
{{новбарӣ}}
{{дарахти мақолаҳо|Соли 2020}}

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ|2}}
[[Гурӯҳ:Соли 2020]]
[[Гурӯҳ:Рӯйдодҳои солҳои 2000-ум]]</text>
      <sha1>7n13uyy38hli5ga58mgnyltqkhxfj0d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ноҳияи Котлаский (вилояти Архангелск)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>50416</id>
    <revision>
      <id>1492619</id>
      <parentid>1431926</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T20:04:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492619</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3405" sha1="9wrj8tujr141xdfyyx6te8d6v37ai3n" xml:space="preserve">{{Ноҳияҳои Русия
|Номи тоҷикӣ=Ноҳияи Котлаский
|Харита=Outline Map Archangelsk Oblast mainland.svg
|Акс=Здание церкви Николая Чудотворца в селе Нюба Котласского района Архангельской области.JPG
|Нишон=
|Парчам=
|Кишвар=[[Русия]]
|Вилоят=[[вилояти Архангелск|Архангелск]]
|Ноҳия= Виноградовский
|Замони таъсис= [[25 июн]]и [[соли 1924]]
|Марказ= шаҳри [[Котлас (шаҳр)|Котлас]]
|Координатаҳо=
|Иқлим=
|Масоҳат=6300 км²
|Паҳноӣ=
|Дарозӣ=
|Аҳолӣ=20 442
|Коди телефонӣ=
|Нишонаи почта=
|Вақт=[[UTC]] +4
}}

'''Ноҳияи Котлаский''' ({{lang-ru|Котласский район}}) — [[ноҳия]]ест дар [[Русия]], ки дар таҳти итоати [[вилояти Архангелск]] мебошад.

Маркази маъмурии ноҳия шаҳри [[Котлас (шаҳр)|Котлас]] мебошад.

==Таърих==
Ноҳияи Каргополский [[25 июн]]и [[соли 1924]] таъсис ёфт. 

==Ҷуғрофия==
Ноҳияи Котлаский дар дохили [[Шимолгони Русия]] аст. 

Ноҳия дар ҷанубу-шарқии [[вилояти Архангелск]] ҷой гирифта масоҳати умумиаш — 6300 км²-ро ташкил мекунад.

Ҳамсарҳадӣ мекунад:

*дар ғарб бо [[ноҳияи Устянский (вилояти Архангелск)|ноҳияи Устянский]]
*дар шимол бо [[ноҳияи Красноборкий (вилояти Архангелск)|ноҳияи Красноборкий]]
*дар шимолу-шарқ бо [[ноҳияи Ленский (вилояти Архангелск)|ноҳияи Ленский]]
*дар шарқ бо [[ноҳияи Вилегодский]]
*дар ҷануб бо [[вилояти Вологодский]]


==Иқлим==

==Аҳоли==
==Сарчашма==
*[http://www.gosspravka.ru/29/000000.html Системаи назорати давлатӣ]{{ref-ru}}
* [https://web.archive.org/web/20140107151609/http://kotlasreg.ru/ Официальный сайт Котласского муниципального района]{{ref-ru}}
* [http://www.arkhadm.gov.ru/region/mo/kotlassk.html Сведения на сайте областной администрации]{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ref-ru}}
* [http://openbudget.karelia.ru/budnord/russian/northern/arkhangelsk-region/kotlasskij/r_kotlassky.htm География и бюджет района]{{ref-ru}}
* [http://www.arkhadm.gov.ru/Culture/Map/Kotlassky/Kotlassky.html МО «Котласский район» // Официальный сайт комитета по культуре администрации Архангельской области.]{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ref-ru}}
{{Arkhangel-obl-geo-stub}}
{{Ноҳияҳои Вилояти Архангелск}}
[[Гурӯҳ:Ноҳияи Котлаский]]
[[Гурӯҳ:Вилояти Архангелск]]</text>
      <sha1>9wrj8tujr141xdfyyx6te8d6v37ai3n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Таълими фосилавӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>52872</id>
    <revision>
      <id>1492722</id>
      <parentid>1255782</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T23:16:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492722</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2084" sha1="hvibn34qiq3lh9nbobk2jfiqwfsbzgr" xml:space="preserve">==Мафҳумҳои асосӣ==
[[File:Student during Coronavirus in Mexico (2).jpg|thumb|Донишҷӯи Мексика, ки ҳангоми пандемияи COVID-19 таҳсилоти фосилавӣ мегирад.]]
'''Таълими фосилавӣ (таълим дар масофа)''' - яке аз шаклҳои таълим, фаъолияти мақсадноки методии таълимӣ-идрокӣ ва инкишофии шахс, ки аз [[муассисаи таълимӣ]] дар масофаи дур воқеъ гаштаанд ва тавассути воситаҳои электронӣ ва телекоммуникатсионӣ маълумот мегиранд.&lt;ref&gt;Қонуни [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]] &quot;Дар бораи таҳсилоти олии касбӣ ва таҳсилоти касбии баъд аз муассисаи олии таълимӣ&quot; Боби якум. Моддаи 2. Мафҳумҳои асосӣ.&lt;/ref&gt;

'''Таҳсилоти фосилавӣ''' — тарзи амалигардонии раванди таълим бо истифодаи технологияҳои муосири иттилоотӣ ва телекоммуникатсионӣ, ки таълимро дар масофа бе иштироки бевоситаи шахсии [[омӯзгор]] ва таълимгирандагон имконпазир мегардонад.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.omuzgor-news.tj/?p=4906 |title=ҚОНУНИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН ДАР БОРАИ МАОРИФ БОБИ 1. МУҚАРРАРОТИ УМУМӣ omuzgor.tj |accessdate=2014-05-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250416064617/http://www.omuzgor-news.tj/?p=4906 |archivedate=2025-04-16}}&lt;/ref&gt;
== Нигаред ==
*[[Омӯзгор]]
*[[Омӯзиши мобилӣ]]
*[[Муассисаи таълимӣ]] 
*[[Таҳсилоти олии касбӣ]]

== Манобеъ ==
&lt;references /&gt;
{{хурд}}

[[Гурӯҳ:Маориф]]
[[Гурӯҳ:Таҳсилоти олӣ]]
[[Гурӯҳ:Донишгоҳ]]</text>
      <sha1>hvibn34qiq3lh9nbobk2jfiqwfsbzgr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Коллеҷи омори шаҳри Ваҳдат</title>
    <ns>0</ns>
    <id>58634</id>
    <revision>
      <id>1492476</id>
      <parentid>1483222</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T16:44:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492476</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6465" sha1="l64m9unclg8guw4vd5e7osmjet70m08" xml:space="preserve">{{Ҷаъбаи коллеҷ
 |ном                  = Коллеҷи омори шаҳри Ваҳдат
 |ихтисора             = КОВ
 |аслӣ                 = 
 |пештара              = Техникуми статистикии раёни Орҷоникидзеобод &lt;br&gt; Техникуми омори шаҳри Ваҳдат
 |нишон                = Логотипи Коллеҷи омори шаҳри Ваҳдат.jpg
 |тасвир               = Stastic college of Vahdat town.jpg
 |имзо                 = Бинои Коллеҷи омори шаҳри Ваҳдат
 |шиор                 = 
 |асосгузорӣ           = [[1958]]
 |пӯшидашавӣ           = 
 |азнавташкилшавӣ      = ба коллеҷ
 |соли азнавташкилшавӣ = [[2012]]
 |навъ                 = оморӣ
 |ректор               = Зоирзода Исломбек Сангмаҳмад
 |директор             = 
 |донишҷӯён            = 1500
 |омӯзгорон            = 45
 |макон                = {{парчамбандӣ|Тоҷикистон}}
 |нишонӣ               = 735400, шаҳри [[Ваҳдат]], кӯч. Сомониён, 17
 |сайт                 = kov.tj
 |логотип              = 
 |ҷоизаҳо              = 
 |lat_dir =N|lat_deg =|lat_min =|lat_sec = 
 |lon_dir =E|lon_deg =|lon_min =|lon_sec = 
}}
'''Коллеҷи омори шаҳри Ваҳдат''' (собиқ ''Техникуми омори шаҳри Ваҳдат)'' — [[Муассисаи таълимии таҳсилоти миёнаи касбӣ|муассисаи дав­латии таълимии таҳсилоти миёнаи касбӣ]] дар шаҳри [[Ваҳдат]].
[[Акс:Коллеҷи омори шаҳри Ваҳдат.jpg|thumb]]

== Таъсис ==
Коллеҷи омори шаҳри Ваҳдат аз 2 ноябри соли 2012 дар асоси Қарори Ҳукумати ҶТ таҳти № 630 дар заминаи Техникуми омори шаҳри Ваҳдат таъсис ёфта&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.kov.tj/cat.php?cat=1|title=Таърихи коллеҷ|website=www.kov.tj|publisher=Коллечи омори шаҳри Ваҳдат|accessdate=2021-03-03}}&lt;/ref&gt;, ки он ҳамчун Техникуми омори шаҳри Орҷоникидзеобод соли 1958 бо қарори Совети Вазирони ҶШС Тоҷикистон дар заминаи Техникуми омор ва молия-кредитии шаҳри Сталинобод таъсис ёфта буд&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://faraj.tj/sahifai-asosy/mintaqa/kolle-i-omor-pojgo-i-mutakhassisoni-nomvar/|title=Коллеҷи омор-пойгоҳи мутахассисони номвар|author=|website=«Фараж»|date=2019-01-05|publisher=МТЖТ|lang=tg|accessdate=2021-03-03|archivedate=2021-04-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210411164728/https://faraj.tj/sahifai-asosy/mintaqa/kolle-i-omor-pojgo-i-mutakhassisoni-nomvar/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://sadoimardum.tj/maorif/avonon-so-ibkasb-megardand/|title=Ҷавонон соҳибкасб мегарданд|author=Б. каримзода|website=sadoimardum.tj|date=2016-01-28|publisher=Рӯзномаи «Садои мардум»|lang=tg|accessdate=2021-03-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210624231356/http://sadoimardum.tj/maorif/avonon-so-ibkasb-megardand/|archivedate=2021-06-24}}&lt;/ref&gt;.

== Таҳсил ==
Таҳсил дар  коллеҷ асосан дар заминаи таҳсилоти умумии асо­сӣ ва миёнаи умумӣ ба роҳ монда шудааст. Дар Коллеҷи омор донишҷӯён дар шуъбаҳои рӯзона ва фосилавӣ бо низоми кредитӣ таҳсил мекунанд. 

Шумораи донишҷӯён 1300 нафарро ташкил медиҳад, ки аз ин 400 нафарашон духтарон мебошанд. Ҳамчунин, дар муассиса шуъбаи таҳсилоти ибтидоии касбӣ (литсей) низ амал менамояд, ки дар он зиёда аз 150 нафар хонанда ба таҳсил фаро гирифта шудаанд.

Таҳсили донишҷӯён дар муассиса аз рӯи 11 ихтисос ба шакли буҷавӣ ва шартномавӣ ба роҳ монда мешавад.

== Шароит ==
Коллеҷ дорои хобгоҳ буда, ба донишҷӯёне, ки аз дигар ноҳияҳо таҳсил мекунанд, шароити мусоид фароҳам оварда шудааст. Дар коллеҷ донишҷӯён зиёда аз 26 шаҳру ноҳияҳои ҷумҳурӣ бо таҳсил фаро гирифта шудаанд.

Коллеҷ дорои 34 синфхонаи таълимӣ, 2 лабораторияи компютерӣ, як китобхонаи электронӣ пайваст ба интернет мебошад. Инчунин, дар коллеҷ майдончаи варзишӣ, ошхона ва дигар шароитҳои ба талаботи муосири таҳсилот ҷавобгӯ мавҷуд аст.

== Факултетҳо ==
Коллеҷи омор ду факултет дорад&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.kov.tj/cat.php?cat=8|title=Факултетҳо|website=www.kov.tj|publisher=Коллечи омори шаҳри Ваҳдат|accessdate=2021-03-03}}&lt;/ref&gt;:
* Факултети омор, ҳисобдорӣ ва низоми иттилоотӣ
* Факултети молия, бонк ва ташкили истеҳсолот дар иқтисодиёт

=== Кафедраҳо ===
* Омор ва ҳисобдорӣ
* Низоми иттилоотӣ дар иқтисодиёт
* Иқтисод ва идора дар корхонаҳо ва КАС
* Молия, андоз ва кори бонкӣ
* Фанҳои гуманитарӣ
* Фанҳои табиӣ-риёзӣ

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{ЭМТ|Коллеҷи омори шаҳри Ваҳдат|10|муаллиф=}}

== Пайвандҳо ==
* {{Вебгоҳи расмӣ|kov.tj}}

[[Гурӯҳ:Муассисаҳои таҳсилоти миёнаи касбии Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Ноҳияи Ваҳдат]]</text>
      <sha1>l64m9unclg8guw4vd5e7osmjet70m08</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Омӯзиш</title>
    <ns>0</ns>
    <id>58884</id>
    <revision>
      <id>1492625</id>
      <parentid>1341785</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T20:25:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492625</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1393" sha1="0c7kftvc09v79tkfierl16338vi015p" xml:space="preserve">{{otheruses|Маориф (мазмунҳо)}}
{{Даъвати Донишҷӯ}}
[[Акс:Hk protest against implementation of national education 6.jpg|мини|Таъриф дар синф, ворид кардани мундариҷаи сиёсӣ ба маводи омӯзишӣ ё муаллимоне, ки аз нақши худ дар таълим додани донишҷӯён сӯиистифода мекунанд, хилофи ҳадафҳои таҳсилот мебошанд, ки озодии фикр ва тафаккури интиқодиро меҷӯянд.]]
'''Маориф''' — раванди таълиму тарбия ба манфиати шахс, ҷамъият ва давлат, ки соҳиби дараҷаи муайяни [[таҳсилот]] гардидани таълимгирандагонро таъмин мекунад.
&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.omuzgor-news.tj/?p=4906 |title=ҚОНУНИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН ДАР БОРАИ МАОРИФ БОБИ 1. МУҚАРРАРОТИ УМУМӣ omuzgor.tj |accessdate=2014-05-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250416064617/http://www.omuzgor-news.tj/?p=4906 |archivedate=2025-04-16}}&lt;/ref&gt;

== Нигаред ==
* [[Омӯзгор]]
* [[Мактаб]]
* [[Таҳсилот]]

== Сарчашма ==
{{эзоҳ}}
[[Гурӯҳ:Маориф]]
[[Гурӯҳ:Мактаб]]</text>
      <sha1>0c7kftvc09v79tkfierl16338vi015p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Муассисаи таълимӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>58885</id>
    <revision>
      <id>1492573</id>
      <parentid>1259025</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T18:49:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492573</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="933" sha1="0xqnz99226t3l182awhnqt3n8v7ak3o" xml:space="preserve">{{Даъвати Донишҷӯ}}
'''Муассисаи таълимӣ''' — ташкилоти таълимии давлатӣ ва ғайридавлатӣ, новобаста ба шакли ташкилию ҳуқуқӣ, ки раванди муттасили таълиму тарбияро ба роҳ монда, як ё якчанд барномаҳои таълимиро амалӣ мегардонад.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.omuzgor-news.tj/?p=4906 |title=ҚОНУНИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН ДАР БОРАИ МАОРИФ БОБИ 1. МУҚАРРАРОТИ УМУМӣ omuzgor.tj |accessdate=2014-05-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250416064617/http://www.omuzgor-news.tj/?p=4906 |archivedate=2025-04-16}}&lt;/ref&gt;
== Нигаред низ ==
*[[Омӯзгор]]
*[[Мактаб]]
*[[таҳсилот]]
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

[[Гурӯҳ:Маориф]]
[[Гурӯҳ:Мактаб]]</text>
      <sha1>0xqnz99226t3l182awhnqt3n8v7ak3o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Муассисаи таълимии махсус</title>
    <ns>0</ns>
    <id>58886</id>
    <revision>
      <id>1492572</id>
      <parentid>1259024</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T18:49:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492572</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1102" sha1="anpyagpvztln81upwqlneoo815u24yz" xml:space="preserve">{{Даъвати Донишҷӯ}}
'''Муассисаи таълимии махсус''' — ташкилоте, ки дорои шароити муайяни таълиму тарбия ва муҳити махсуси педагогӣ буда, офияти тиббию иҷтимоӣ, таҳсилу касбомўзии кўдаконеро, ки ба табобати тўлонӣ эҳтиёҷ доранд, гирифтори иллати ҷисмонӣ ё равонӣ мебошанд ва ё рафтори онҳо барои ҷамъият хавфнок аст, таъмин менамояд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.omuzgor-news.tj/?p=4906 |title=ҚОНУНИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН ДАР БОРАИ МАОРИФ БОБИ 1. МУҚАРРАРОТИ УМУМӣ omuzgor.tj |accessdate=2014-05-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250416064617/http://www.omuzgor-news.tj/?p=4906 |archivedate=2025-04-16}}&lt;/ref&gt;
== Нигаред низ ==
*[[Омӯзгор]]
*[[Мактаб]]
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

[[Гурӯҳ:Маориф]]
[[Гурӯҳ:Мактаб]]</text>
      <sha1>anpyagpvztln81upwqlneoo815u24yz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Муассисаи томактабӣ (бачагона)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>58887</id>
    <revision>
      <id>1492574</id>
      <parentid>1259026</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T18:49:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492574</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="721" sha1="qdc4oi0q7n0rprgzi3s0as3xgyic2kk" xml:space="preserve">'''Муассисаи томактабӣ''' — ташкилоте, ки барои кӯдакони синни томактабӣ пешбинӣ шуда, онҳоро бо таълиму тарбияи аввалия фаро мегирад.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.omuzgor-news.tj/?p=4906 |title=ҚОНУНИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН ДАР БОРАИ МАОРИФ БОБИ 1. МУҚАРРАРОТИ УМУМӣ omuzgor.tj |accessdate=2014-05-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250416064617/http://www.omuzgor-news.tj/?p=4906 |archivedate=2025-04-16}}&lt;/ref&gt;
== Нигаред низ == 
*[[Мактаб]]
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

[[Гурӯҳ:Маориф]]
[[Гурӯҳ:Мактаб]]</text>
      <sha1>qdc4oi0q7n0rprgzi3s0as3xgyic2kk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Низоми маориф</title>
    <ns>0</ns>
    <id>58888</id>
    <revision>
      <id>1492609</id>
      <parentid>1259185</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T19:53:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492609</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1190" sha1="m0skkzcjmpyx5ocxfiv7d3p5sh02xbl" xml:space="preserve">'''Низоми маориф''' — мақомоти идоракунии маориф, [[муассисаи таълимӣ|муассисаҳои таълимӣ]], субъектҳои раванди таълиму тарбия, муассисаю дигар ташкилотҳои соҳаи маориф, иттиҳодияҳои муассисаҳои таълимӣ, воҳидҳои сохторӣ ва дигар сохторҳое, ки дар асоси стандартҳои давлатии [[таҳсилот]] маҷмӯи барномаҳои таълимӣ ва сиёсати давлатиро дар соҳаи маориф амалӣ менамоянд.
&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.omuzgor-news.tj/?p=4906 |title=ҚОНУНИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН ДАР БОРАИ МАОРИФ БОБИ 1. МУҚАРРАРОТИ УМУМӣ omuzgor.tj |accessdate=2014-05-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250416064617/http://www.omuzgor-news.tj/?p=4906 |archivedate=2025-04-16}}&lt;/ref&gt;
== Нигаред низ ==
*[[муассисаи таълимӣ]]
*[[Мактаб]]
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

[[Гурӯҳ:Маориф]]
[[Гурӯҳ:Мактаб]]</text>
      <sha1>m0skkzcjmpyx5ocxfiv7d3p5sh02xbl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тарбия</title>
    <ns>0</ns>
    <id>58890</id>
    <revision>
      <id>1492720</id>
      <parentid>1381519</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T23:15:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492720</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1556" sha1="cxd66cpclulrccvi8x6co6860oy6ad6" xml:space="preserve">[[Акс:Head, Shoulders, Knees and Toes.jpg|thumbnail|Тарбиятгар ва тарбиягиранда]]
'''Тарбия''', '''Фарзандоварӣ ва парвариши фарзанд''' (ба {{lang-fa|فرزندآوری و پرورش فرزند}}) ё парвариши кӯдак (ба {{lang-fa|پرورش کودک}})&lt;ref&gt;Аз Википедиаи порсӣ مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «فرزندآوری و پرورش فرزند». ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد. ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد، ۳ فوریه. ۲۰۱۴. وب. ۶ مه. ۲۰۱۴.&lt;/ref&gt; — раванди мақсадноки ба воя расонидани кӯдак аз ҷониби падару модар (шахсони онҳоро ивазкунанда), [[муассисаи таълимӣ]], ҷамъият ва ба зиндагии мустақилона омода намудани ӯ.
&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.omuzgor-news.tj/?p=4906 |title=ҚОНУНИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН ДАР БОРАИ МАОРИФ БОБИ 1. МУҚАРРАРОТИ УМУМӣ omuzgor.tj |accessdate=2014-05-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250416064617/http://www.omuzgor-news.tj/?p=4906 |archivedate=2025-04-16}}&lt;/ref&gt;

== Нигаред низ ==
*[[Омӯзгор]]
*[[Мактаб]]
*[[Муассисаи таълимӣ]]

== Манобеъ ==
&lt;references /&gt;

[[Гурӯҳ:Рафторҳои хонавода]]
[[Гурӯҳ:Хонавода]]
[[Гурӯҳ:Этология]]</text>
      <sha1>cxd66cpclulrccvi8x6co6860oy6ad6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Таълим</title>
    <ns>0</ns>
    <id>58891</id>
    <revision>
      <id>1492721</id>
      <parentid>1423800</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T23:16:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492721</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2261" sha1="ds9ekyl1m18x6vp9witrry4fqvg8jqx" xml:space="preserve">'''Таълим''' (аз {{lang-ar|تعلیم}}) (ба {{lang-fa|یادگیری}}) — фаъолияти муштараки падару модар (шахсони онҳоро ивазкунанда), омӯзгор ва [[муассисаи таълимӣ]] барои инкишофи кӯдак, такмили истеъдод, маҳорат, малака ва қобилияти фикрию ҷисмонии ӯ.
&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.omuzgor-news.tj/?p=4906 |title=ҚОНУНИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН ДАР БОРАИ МАОРИФ БОБИ 1. МУҚАРРАРОТИ УМУМӣ omuzgor.tj |accessdate=2014-05-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250416064617/http://www.omuzgor-news.tj/?p=4906 |archivedate=2025-04-16}}&lt;/ref&gt;

[[Акс:Reading old Norse.jpg|thumb|200px]]
'''Таҳсилот''' - раванди муттасили таълиму тарбия, ки мақсад аз он ноил шудан ба сатҳи баланди инкишофи маънавӣ, зеҳнӣ, фарҳангӣ, ҷисмонӣ ва салоҳияти касбии аъзои ҷамъият мебошад.&lt;ref&gt;Қонуни [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]] &quot;Дар бораи таҳсилоти олии касбӣ ва таҳсилоти касбии баъд аз муассисаи олии таълимӣ&quot; Боби якум. Моддаи 2. Мафҳумҳои асосӣ. &lt;/ref&gt;  
== Раванди таълим == 
Раванди таълим  — низоми фаъолияти [[таълим]]ию [[тарбия]]вӣ барои расидан ба мақсадҳои таълим.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.omuzgor-news.tj/?p=4906 |title=ҚОНУНИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН ДАР БОРАИ МАОРИФ БОБИ 1. МУҚАРРАРОТИ УМУМӣ omuzgor.tj |accessdate=2014-05-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250416064617/http://www.omuzgor-news.tj/?p=4906 |archivedate=2025-04-16}}&lt;/ref&gt;

== Нигаред ==
*[[Омӯзгор]]
*[[Мактаб]]
*[[Муассисаи таълимӣ]]

== Манобеъ ==
&lt;references /&gt; 
[[Гурӯҳ:Ёдгирӣ]]
[[Гурӯҳ:Илмҳои когнитивӣ]]
[[Гурӯҳ:Равоншиносии рушдӣ]]
[[Гурӯҳ:Ҳӯш]]</text>
      <sha1>ds9ekyl1m18x6vp9witrry4fqvg8jqx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Раҳим Масов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>59205</id>
    <revision>
      <id>1492658</id>
      <parentid>1423204</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T21:21:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492658</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30196" sha1="erkseyybnwr47b56pn4590c6h9e6xi7" xml:space="preserve">{{Дигар мазмунҳо|Раҳим (мазмунҳо)|}}{{Равонакунӣ|Раҳим|Раҳим (мазмунҳо)}}
{{Олим
 |ном              = 
 |номи аслӣ        = Масов Раҳим Масович 
 |тасвир           = Раҳим Масов.jpg
 |бар              = 
 |тавсифи тасвир   = 
 |таърихи таваллуд   = 16.11.1939
 |зодгоҳ           = деҳаи Мдеҳарв, {{Зодгоҳ|ноҳияи Ванҷ}}, [[Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон|ВАКБ]], [[ҶШС Тоҷикистон]],[[ИҶШС]]
 |таърихи даргузашт       = 21.06.2018
 |шаҳрвандӣ        = {{USSR}}&lt;br&gt; {{Парчамбандӣ|ҶШС Тоҷикистон}}→{{Парчамбандӣ|Тоҷикистон}}
 |маҳалли даргузашт     = {{МаҳаллиМарг|Душанбе|шаҳри Душанбе}}, [[Тоҷикистон]]
 |фазои илмӣ       = [[таърих]], [[таърихнигорӣ]], [[таърихшиносӣ]]
 |ҷойҳои кор       = 
 |дараҷаи илмӣ     = {{Дараҷаи илмӣ|доктор|илмҳои таърих}}
 |унвонҳои илмӣ    = {{Унвонҳои илмӣ|АИҶТ|0}}, профессори ДДОТ ба номи С. Айнӣ
 |алма-матер       = [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон|УДТ ба номи В. И. Ленин]]
 |роҳбари илмӣ     = 
 |шогирдони маъруф = 
 |маъруф ба        = муаллифи як қатор монографияҳо, доир ба суолҳои муҳими таърихи минтақавӣ - тақсимоти миллию ҳудудии Осиёи Марказӣ 1924 ва тақдири халқи тоҷик дар ин ҷараён&lt;ref name=&quot;Isto&quot;/&gt;
 |мукофоту ҷоизаҳо = 
 |имзо             = 
 |бари имзо        = 
 |сайт             = 
 |викитека         = 
 |викианбор        = 
}}
'''Раҳим Масов''' (''Масов Рахим Масович''; [[16 ноябр]]и [[1939]], деҳаи Мдеҳарв, [[ноҳияи Ванҷ]], [[Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон|ВАКБ]], [[ҶШС Тоҷикистон]], [[ИҶШС]] — [[21 июн]]и [[2018]]&lt;ref name=&quot;ozodi&quot;/&gt;, [[Душанбе]], [[Тоҷикистон]]) — муаррихи тоҷик ва шӯравӣ, доктори илми таърих ([[1983]]), профессори ДДОТ ба номи С. Айнӣ ([[1990]]), узви вобаста ([[1991]]) ва академики [[Академияи илмҳои Тоҷикистон|АИҶТ]] ([[1994]]). Дорандаи Ҷоизаи байнидавлатии ИДМ «Ситораҳои Иттиҳод» (2012) ва [[Ҷоизаи давлатии Тоҷикистон ба номи Ибни Сино|Ҷоизаи давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон ба номи Абуалӣ ибни Сино дар соҳаи илм ва техника]] ([[2013]]), узви [[ҲКИШ]] аз соли 1976&lt;ref name=&quot;prezidium&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Avesta&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Gpntb.ru&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Centr&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Ozodi&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;rus4all&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;sng&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;anrt.tj&quot;/&gt;.

== Зиндагинома ==
Раҳим Масов [[16 ноябр]]и [[соли 1939]] дар деҳаи Мдеҳарви [[ноҳияи Ванҷ]]и [[Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон]] дар оилаи деҳқони камбизоат чашм ба олами ҳастӣ кушодааст. Дар хонаи кӯдакони шаҳри [[Хоруғ]] ва баъдан дар мактаб-интернати [[Душанбе]] таълиму тарбия гирифта, соҳиби маълумоти миёна гардид. [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон|Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленин]]ро хатм кардааст (1961), ихтисос — «таърихи СССР»). Ӯро барои кор ба Институти таърих, бостоншиносӣ ва мардумшиносии ба номи Аҳмади Дониши Академияи илмҳои [[Академияи илмҳои Тоҷикистон|Академияи илмҳои ҶШС Тоҷикистон]] тавсия карданд. Аз моҳи августи соли 1961 Раҳим Масов дар ин муассисаи бонуфузи илмии ҷумҳурӣ оғози фаъолият карда, аз тамоми зинаҳои илмию маъмурии он гузаштааст.

Солҳои 1961—1964 ба ҳайси лаборанти калонb Институти таърих, бостоншиносӣ ва мардумшиносии ба номи Аҳмади Дониши Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон кор карда, аз соли 1964 то соли 1967 дар аспирантураи [[Академияи илмҳои Тоҷикистон|Академияи илмҳои ҶШС Тоҷикистон]] шуғли таҳсили назарияи тахассусӣ ва доир ба мавзӯи рисолавӣ таҳқиқи илмӣ намудааст. Соли 1967 рисолаи номзадиашро, ки дар ҷумҳурӣ нахустин таҳқиқоти таърихнигории замони шӯравӣ ҳисоб меёфт, дифоъ карда, дар ин самт бо ҷиддияти том тадқиқотро идома медиҳад.

Раҳим Масов солҳои 1974—1988 дар мақоми мудири шуъбаи таърихи ҷамъияти шӯравии Институти таърих, бостоншиносӣ ва мардумшиносии ба номи Аҳмади Дониши [[Академияи илмҳои Тоҷикистон|АИ ҶШС Тоҷикистон]] ифои вазифа дошт. Узви ҲКИШ аз соли 1976&lt;ref name=&quot;Gpntb.ru&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Centr&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Taj-history&quot;/&gt;.

Таҳти роҳбарии олим дар шуъбаи мазкур тадқиқоти дастаҷамъӣ ва бунёдии «Таърихи синфи коргари Тоҷикистон» (дар ду ҷилд), «Таърихи сохтмони маданӣ дар Тоҷикистон (1917—1977)», «Очерки таърихи Бадахшони шӯравӣ», маҷмӯаҳои зиёди илмию мақолаҳо доир ба масоили умдаи таърихи Тоҷикистони Шӯравӣ, ки дар ҳар кадом навиштаҳояш мавқеи марказӣ доштанд, ба табъ расидаанд.

Натиҷаи заҳмати муттасил буд, ки соли 1982 Раҳим Масов рисолаи доктории худ «Таърихнигории сохтмони сотсиалистӣ дар Тоҷикистон»- ро дар муассисаи аввалдараҷаи илмии Иттиҳоди Шӯравӣ, Институти таърихи Академияи илмҳои Иттиҳоди Ҷамоҳири Шӯравии Сотсиалистӣ (ш. Маскав) бо мувафаққият дифоъ намуда, соҳиби баландтарин дараҷаи илмӣ ва баъди чанде барои дастовардҳои илмию таълимӣ ба унвони профессор мушарраф гардид.

Соли 1988 Раҳим Масовро ба ҳайси сарварии Институти таърих, бостоншиносӣ ва мардумшиносии ба номи Аҳмади Дониши [[Академияи илмҳои Тоҷикистон|Академияи илмҳои ҶШС Тоҷикистон]] интихоб намуданд. Солҳои 1988 то 2015 Раҳим Масов роҳбарии Институти таърих, бостоншиносӣ ва мардумшиносии ба номи Аҳмади Дониши Академияи илмҳои Тоҷикистонро ба уҳда дошт.

Узви Раёсати АИ Ҷумҳурии Тоҷикистон аз соли 2010 то лаҳзаи марг&lt;ref name=&quot;prezidium&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Avesta&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Gpntb.ru&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Centr&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;rus4all&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;sng&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;anrt.tj&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;CenO&quot;/&gt;.

=== Даргузашт ===
Раҳим Масов дар синни 79-солагӣ [[21 июн]]и [[соли 2018]] дар шаҳри [[Душанбе]] аз олам даргузашт&lt;ref name=&quot;khovar.tj&quot;&gt;{{cite web|url= http://khovar.tj/2018/06/akademik-ra-im-masov-dar-sinni-79-az-olam-darguzasht/|title= Академик Раҳим Масов дар синни 79 аз олам даргузашт|publisher= khovar.tj|lang= tg|accessdate= 2018-06-21|ref= |archiveurl= https://web.archive.org/web/20250220052457/https://khovar.tj/2018/06/akademik-ra-im-masov-dar-sinni-79-az-olam-darguzasht/|archivedate= 2025-02-20 }}&lt;/ref&gt;.

== Фаъолияти илмӣ ==
Аввалин падидаҳои ин усули ҳақиқатнигории таърихӣ дар таҳқиқоти бунёдии «Таърихнигории Тоҷикистони шӯравӣ» (1978), «Таърихи илми таърих ва таърихнигории сохтмони сотсиалистӣ дар Тоҷикистон» (1988) ва дигар китобу мақолаҳои муаллиф ба мушоҳида мерасад.

Соли 1991 рӯи чопро дидани китоби Раҳим Масов «Таърихи табартақсим», бемуболиға гардише буд, дар тафаккури нави таърихнигории ҷумҳурӣ. Ин таҳқиқот ба диди наву фаҳмиши воқеъбинонаи омӯзиши таърих ибтидо гузошт.

Китоби навбатии олим &quot;Тоҷикон, бо муҳри «комилан сиррӣ», соли 1995 ба аҳли ҷомеа пешкаш гардид. Ин гадқиқот ба даврае рост омад, ки аз як тараф алангаи ҷанги шаҳрвандӣ идома дошт, аз тарафи дигар, торафт бештар авҷи ҷунбиши худшиносии миллӣ боло мегирифт ва дар ин фаъолшавии ҳисси миллӣ бешак таъсири китоби пешинаи ӯ эҳсос мешуд.

Китоби навбатии устод «Тоҷикон: фишороварӣ ва ассилимилятсия» (2003), ки давоми мантиқии китобҳои қаблиаш «Таърихи табартақсим» ва «Тоҷикон: таърих бо муҳри комилан сиррӣ» ҳисоб меёбад, боз як исботи раванди раднашавандаи содиқ будани ӯ ба принсипи воқеъбинонаи ин ҳақиқатнигори таърих мебошад.
Ҳарчанд академик Раҳим Масов ба умдатарин масъалаҳои таърихи замони наву муосир таваҷҷуҳи хосса зоҳир мекунад, вале таҳлили муттасили даврони ниҳоят печидаи эҳёи навини давлатдории халқашро ҳамеша дар маркази назар нигоҳ медорад. Мисоли равшани ин серталабӣ дар китоби ахиран рӯи чоп дидаи олим, «Тоҷикон: таърихи фоҷиаи миллат» (Душанбе: «Ирфон»,2008. — 536 с.) равшан ба назар мерасад. Раҳим Масов таърихи муосири ВМКБ-ро ҳамеша дар мадди назар нигоҳ медорад. Ӯ аввалин шуда ба таҳқиқи таърихнигории Бадахшони Шӯравӣ машғул шуда, натиҷаи онро дар ду барориши (солҳои 1981—1985) китоби «Очеркҳо аз таърихи Бадахшони шӯравӣ» ба чоп расонд. Китоби навбатии ӯ &quot;Файзи истиқлол дар «Боми ҷаҳон» (дар ҳаммуаллифӣ бо нависандаи ин сатрҳо), ки соли 2011 рӯи чоп дидаааст

Чун ходими сиёсӣ нақши Раҳим Масов дар ҳаёти мамлакат хеле мукаммал эҳсос мешавад. Ба ҳайси аъзои Комиссияи оштии миллӣ ба набзу дастгоҳи сиёсии ҷумҳурӣ алоқамандии бевоситаи касбӣ дошт. Аз ин рӯ, ӯ чун сиёсатмадор дар қатори маъруфтарин ходимони сиёсию ҷамъиятӣ қарор дорад.

Вазифаҳои илмию ҷамъиятии бар дӯш доштаи олим зиёданд: узви Комиссияи омӯзиши ёдгориҳои таърихии Тоҷикистон, аъзои ҳайати таҳририяи сарредаксияи «Энсиклопедия тоҷик», узви Комиссияи давлатии дарёфти мукофоти ба номи Абуалӣ ибни Сино, сармуҳаррири маҷаллаи илмӣ-омавии «Мероси ниёгон», муҳаррири масъули «Таърихи халқи тоҷик» ва даҳҳо китобҳои рӯи чоп дидаву омодаи нашргашта, раиси Шӯрои дифои рисолаҳои докторӣ аз рӯи тахассуси таърихи Ватан ва таърихнигории назди Институти таърих, бостоншиносӣ ва мардумшиносӣ ва боз чандин масъулияти расмию ғайрирасмии илмию ҷамъитӣ.

Таҳти роҳбарии академик Раҳим Масов чандин доктору номзадҳои илм ба шоҳроҳи касбӣ ворид гаштаанд.

== Ҷоизаву унвонҳо ==
* Ордени «Спитамен» (1999),
* Ордени «Дӯстӣ» (2001),
* Ордени «Ситораи Президенти Тоҷикистон» дараҷаи I (2009)&lt;ref name=&quot;Avesta&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;sng&quot;/&gt;,
* Медали ба номи М. В. Ломоносов (Академияи илмҳои Русия),
* Медали ҷашнии «10-солагии Ҷаласаи XVI Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон» (2002),
* Медали ҷашнии «20-солагии Истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон» (2011),
* Ифтихорномаи Раёсати Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон (1987),
* [[Ҷоизаи давлатии ба номи Абӯалӣ ибни Сино]] (2013),
* Ҷоизаи байнидавлатии ИДМ «Ситораҳои Иттиҳод» (2012)&lt;ref name=&quot;Ozodi&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;rus4all&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;sng&quot;/&gt;,
* Нишони Фахрии АИ Ҷумҳурии Тоҷикистон (2009)&lt;ref name=&quot;Avesta&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Gpntb.ru&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Centr&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Ozodi&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;rus4all&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;sng&quot;/&gt;.
* Қуллаи 6 000 метраи [[деҳаи Лангар]]и [[ноҳияи Ишкошим]] номи ӯро гирифт (2021).

== Баъзе аз осор ==
* {{книга |автор= Масов Р. М.|заглавие= Историография Советского Таджикистана (1917-1975) |оригинал= |ответственный= |ссылка= http://www.nlr.ru/e-case3/sc2.php/web_gak/lc/57113/2 |место= Душанбе |издательство= Дониш|год=1978|том=|страницы=|страниц=200|isbn=|тираж=1250|ref=}}
* {{книга |автор= Масов Р. М., [[Абулхаев, Ракиб Абулхаевич|Абулхаев Р. А.]]|заглавие= Культурное возрождение Таджикистана|оригинал= |ответственный= |ссылка= http://search.rsl.ru/ru/search#q=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2%2C%20%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%B8%D0%BC%20%D0%9C%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87 |место= Душанбе |издательство= Ирфон |год=1985|том=|страницы=|страниц=122|isbn=|тираж=2000|ref=}}
* {{книга |автор= Масов Р. М.|заглавие= Великий Октябрь в исторических судьбах таджикского народа|оригинал= |ответственный= |ссылка= http://www.nlr.ru/e-case3/sc2.php/web_gak/lc/57113/1 |место= Душанбе |издательство= Ирфон|год=1987|том=|страницы=|страниц=252|isbn=|тираж=3000|ref=}}
* {{книга |автор= Масов Р. М.|заглавие= История исторической науки и историография социалистического строительства в Таджикистане |оригинал= |ответственный= |ссылка= http://www.nlr.ru/e-case3/sc2.php/web_gak/lc/57113/6 |место= Душанбе |издательство= Дониш|год=1988|том=|страницы=|страниц=316|isbn=|тираж=800|ref=}}
* {{книга |автор= Масов Р. М.|заглавие= История топорного разделения|оригинал= |ответственный= |ссылка= https://books.google.nl/books/about/%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D1%80%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE_%D1%80%D0%B0%D0%B7.html?id=CbVNAAAAMAAJ&amp;redir_esc=y |место= Душанбе |издательство= Ирфон|год=1991|том=|страницы=|страниц=192|isbn=5-667-00756-8|тираж=3000|ref=}} Мичиганский университет (Оцифровано 24 октября 2007)
* {{книга |автор= Масов Р. М.|заглавие= Таджики: история с грифом &quot;совершенно секретно&quot;|оригинал= |ответственный= |ссылка= http://search.rsl.ru/ru/record/01002417509 |место= Душанбе |издательство= Центр издания культурного наследия|год=1995|том=|страницы=|страниц=200|isbn=|тираж=3000|ref=}} Книга переиздана во Франции
* {{книга |автор= Масов Р. М.|заглавие= Таджики: вытеснение и ассимиляция |оригинал= |ответственный= |ссылка= http://search.rsl.ru/ru/search#q=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2%2C%20%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%B8%D0%BC%20%D0%9C%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%20%D0%A2%D0%B0%D0%B4%D0%B6%D0%B8%D0%BA%D0%B8%3A%20%D0%B2%D1%8B%D1%82%D0%B5%D1%81%D0%BD%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D0%B8%20%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D1%8F%D1%86%D0%B8%D1%8F |место= Душанбе |издательство= Дониш |год=2004|том=|страницы=|страниц=176|isbn=|тираж=5000|ref=}}
* {{книга |автор= Масов Р. М.| заглавие= Актуальные проблемы историографии и истории таджикского народа|оригинал= |ответственный= |ссылка= http://search.rsl.ru/ru/search#q=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2%2C%20%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%B8%D0%BC%20%D0%9C%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%20%20%D0%90%D0%BA%D1%82%D1%83%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%8B%D0%B5%20%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D1%8B%20%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%B8%20%D0%B8%20%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B8%20%D1%82%D0%B0%D0%B4%D0%B6%D0%B8%D0%BA%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE%20%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%B0.%20%E2%80%94%20%D0%94%D1%83%D1%88%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%2C%202005 |место= Душанбе |издательство= Пайванд |год=2005|том=|страницы=|страниц=288|isbn=|тираж=5000|ref=}}
* {{книга |автор= Масов Р. М.|заглавие= Таджики: история национальной трагедии |оригинал= |ответственный= |ссылка= http://primo.nlr.ru/primo_library/libweb/action/search.do;jsessionid=54D4A512BF7489CFF1729ACE76248D63?fn=search&amp;ct=search&amp;initialSearch=true&amp;mode=Basic&amp;tab=default_tab&amp;indx=1&amp;dum=true&amp;srt=rank&amp;vid=07NLR_VU1&amp;frbg=&amp;vl%28freeText0%29=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2%2C+%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%B8%D0%BC+%D0%9C%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87&amp;scp.scps=scope%3A%2807NLR%29 |место= Душанбе |издательство= Ирфон|год=2008|том=|страницы=|страниц=535|isbn=978-99947-59-24-8|тираж=2000|ref=}} [http://www.angelfire.com/rnb/bashiri/Masov/MasovHistoryNationalCatastrophe.pdf English Version: The History of a National Catastrophe, by Rahim Masov. Iraj Bashiri (Translator) ISBN 0-915327-07-4 Manufactured in the United States of America]
* {{книга |автор= Масов Р. М.|заглавие= Некоторые публикации |ответственный= |ссылка= http://search.rsl.ru/ru/search#q=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2%2C%20%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%B8%D0%BC%20%D0%9C%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87 |место= [[Российская государственная библиотека]] |издательство= |год= |страницы=|страниц= |isbn= |тираж= |ref=}}
* {{книга |автор= Масов Р. М.|заглавие= Некоторые публикации |ответственный= |ссылка= http://primo.nlr.ru/primo_library/libweb/action/search.do;jsessionid=54D4A512BF7489CFF1729ACE76248D63?fn=search&amp;ct=search&amp;initialSearch=true&amp;mode=Basic&amp;tab=default_tab&amp;indx=1&amp;dum=true&amp;srt=rank&amp;vid=07NLR_VU1&amp;frbg=&amp;vl%28freeText0%29=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2%2C+%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%B8%D0%BC+%D0%9C%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87&amp;scp.scps=scope%3A%2807NLR%29 |место= [[Российская национальная библиотека]] |издательство= |год= |страницы=|страниц= |isbn= |тираж= |ref=}}
* {{книга |автор= Масов Р. М.|заглавие= Некоторые публикации |ответственный= |ссылка= http://www.nlr.ru/e-case3/sc2.php/web_gak/lc/57113/1 |место= Генеральный алфавитный каталог книг на русском языке (1725 - 1998)|издательство= |год= |страницы=|страниц= |isbn= |тираж= |ref=}}
* {{книга |автор= Masov R. M.|заглавие= Некоторые публикации |ответственный= |ссылка= https://searchworks.stanford.edu/?utf8=%E2%9C%93&amp;search_field=search&amp;q=Masov%2C+R.+M.+%28Rakhim+Masovich%29 |место= Stanford University Libraries|издательство= |год= |страницы=|страниц= |isbn= |тираж= |ref=}}

== Эзоҳ ==
&lt;references&gt; 
&lt;ref name=&quot;ozodi&quot;&gt;{{cite web|url= https://www.ozodi.org/a/29310311.html |title= Академик Раҳим Масов аз сактаи мағзӣ даргузашт |publisher= [[Радиои Озодӣ]]|lang=tg|accessdate=2018-06-21|ref=}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Gpntb.ru&quot;&gt;{{книга|автор= |заглавие= Академик Р. М. Масов|оригинал= |ответственный= Х. Пирумшоев|ссылка= http://gpntb-ant.gpntb.ru/cgi-bin/irbis64r_ant/cgiirbis_64.exe?LNG=&amp;Z21ID=&amp;I21DBN=PS05&amp;P21DBN=PS05&amp;S21STN=1&amp;S21REF=10&amp;S21FMT=fullwebr&amp;C21COM=S&amp;S21CNR=20&amp;S21P01=0&amp;S21P02=0&amp;S21P03=U=&amp;S21STR=012%2B016:9%28584.5%29%28092%29%2B9%28584.5%29%28092%29|место= Душанбе|издательство= «Шарки Озод»|год= 1999|том= |страницы= |страниц= 128|isbn= |тираж= 500|ref= }}{{Пайванди мурда|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Историк истории советского отечества&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Centr&quot;&gt;{{cite web|url= http://www.centrasia.ru/person2.php?st=1097062510|title= МАСОВ Рахим [16.11.1939 -.. ]|publisher= Сentrasia.ru|lang= ru|accessdate= 2017-02-13|ref= |archiveurl= https://web.archive.org/web/20170215121724/http://www.centrasia.ru/person2.php?st=1097062510|archivedate= 2017-02-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;anrt.tj&quot;&gt;{{cite web|url= http://anrt.tj/index.php/tj/a-zoi-ai-t/ajati-shakhsii-ai-t/a-zoi-pajvastai-ai-t|title= Масов Рахим Масович|publisher= ДЕЙСТВИТЕЛЬНЫЕ ЧЛЕНЫ АН РТ|lang= tg|accessdate= 2017-02-13|ref= |archiveurl= https://web.archive.org/web/20170215123816/http://anrt.tj/index.php/tj/a-zoi-ai-t/ajati-shakhsii-ai-t/a-zoi-pajvastai-ai-t|archivedate= 2017-02-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Isto&quot;&gt;{{cite web |url= http://www.anrt.tj/index.php/ru/instituty-issledovaniya/otdelenie-obshchestvennykh-nauk/institut-istorii-arkheologii-i-etnografii-im-a-donisha |title= Отделение общественных наук АН РТ Институт истории, археологии и этнографии им. А. Дониша |publisher= [[Академия наук Республики Таджикистан]] |lang= ru |accessdate= 2017-02-13 |ref=  |archivedate= 2017-02-14 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20170214181929/http://www.anrt.tj/index.php/ru/instituty-issledovaniya/otdelenie-obshchestvennykh-nauk/institut-istorii-arkheologii-i-etnografii-im-a-donisha }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Taj-history&quot;&gt;{{cite web |url= http://www.taj-history.tj/sites/default/files/_img/book/abdullo_gafurov.html |title= Cектор советского общества — Отдел новейшей истории ИИАиЭ им. А. Дониша АН Республики Таджикистан |publisher= Институт истории, археологии и этнографии им. А. Дониша Академии наук Республики Таджикистан |lang= ru |accessdate= 2017-02-13 |ref=  |archiveurl= https://web.archive.org/web/20170214183150/http://www.taj-history.tj/sites/default/files/_img/book/abdullo_gafurov.html |archivedate= 2017-02-14 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CenO&quot;&gt;{{cite web|url= http://www.centrasia.ru/newsA.php?st=1223538660|title= Основная цель моего Фонда - поддержать исследования по проблемам истории таджикского народа|publisher= Centrasia.ru / Новости и события /|lang= ru|accessdate= 2017-02-13|ref= |archiveurl= https://web.archive.org/web/20170215121817/http://www.centrasia.ru/newsA.php?st=1223538660|archivedate= 2017-02-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Ozodi&quot;&gt;{{cite web|url= http://rus.ozodi.org/a/24959903.html |title= Рахим Масов объявлен лауреатом Премии «Звёзды Содружества» в области науки и образования |publisher= TAJIK RU |lang=ru|accessdate=2017-02-13|ref=}} Rus.ozodi.org&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;rus4all&quot;&gt;{{cite web |url= http://tjk.rus4all.ru/city_msk/20130426/724046562.html |title= «Академику Рахиму Масову вручили премию «Звезды Содружества» в Москве |publisher= «Россия для всех» |lang= ru |accessdate= 2017-02-13 |ref=  |archiveurl= https://web.archive.org/web/20170215130356/http://tjk.rus4all.ru/city_msk/20130426/724046562.html |archivedate= 2017-02-15 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;prezidium&quot;&gt;{{cite web|url= http://www.anrt.tj/index.php/ru/prezidium-an-rt/rukovodstvo-an-rt/chleny-prezidiuma|title= Академик Масов Рахим член президиума АН РТ|publisher= АН Республики Таджикистан|lang= ru|accessdate= 2017-02-13|ref= |archivedate= 2017-02-15|archiveurl= https://web.archive.org/web/20170215125023/http://www.anrt.tj/index.php/ru/prezidium-an-rt/rukovodstvo-an-rt/chleny-prezidiuma}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Avesta&quot;&gt;{{cite web|url= http://avesta.tj/2009/11/16/e-rahmon-nagradil-akademika-rahima-masova-ordenom-zvezda-prezidenta-rt/ |title= Глава государства наградил академика Рахима Масова орденом «Звезда Президента Таджикистана» I степени |publisher= AVESTA information agency|lang=ru|accessdate=2017-02-15|ref=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;sng&quot;&gt;{{cite web |url= http://www.mfgs-sng.org/local/images/mfgs/forum_2_2013_bez_otcheta_pdf_1379069054.pdf |title= Директор Института истории, археологии и этнографии имени Ахмади Дониша, член Комиссии по национальному примирению, лауреат премии «Звезды Содружества» Рахим Масов: «Мы, таджики, гордимся русской культурой, наукой...» C. 8-9, 34-37 |publisher= Информационное издание МФГС-IFESCCO - ФОРУМ ПЛЮС 02/2013 |lang= ru |accessdate= 2017-02-22 |ref=  |archivedate= 2016-09-12 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20160912232524/http://mfgs-sng.org/local/images/mfgs/forum_2_2013_bez_otcheta_pdf_1379069054.pdf }} www.mfgs-sng.org&lt;/ref&gt;

&lt;/references&gt;

== Адабиёт ==
* Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон. Ҳайати шахсӣ. — Душанбе: Дониш, 2011. — 216 с.

[[Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Таърихшиносони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Докторони улуми таърих]]
[[Гурӯҳ:Олимони Фарҳангистони улуми Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Барандагони Ҷоизаи давлатии ба номи Абӯалӣ ибни Сино]]
[[Гурӯҳ:Дорандагони унвонҳои фахрӣ аз Тоҷикистон]]</text>
      <sha1>erkseyybnwr47b56pn4590c6h9e6xi7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон</title>
    <ns>0</ns>
    <id>59886</id>
    <revision>
      <id>1492553</id>
      <parentid>1491982</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T18:21:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492553</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28979" sha1="dzhv26zu62lwai9lhqdfox6gqntu92g" xml:space="preserve">{{Ниҳоди қонунгузор}}
'''Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон''' — палатаи болоии [[Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]]. Муҳлати ваколати палата 5 сол аст.

== Таърихи таъсис ==
Соли 1999 зарурат пеш омад, ки ба Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон тағйироту иловаҳо ворид карда шавад. Ҳамин тавр 26 сентябри соли 1999 бо тариқи райъпурсии умумихалқӣ ба Конститутсия тағйироту иловаҳо ворид гардид, ки боби сеюми он аз моддаи 48 то 63 ба Маҷлиси Олӣ бахшида шуда, парламенти думаҷлисаро дар бар гирифт.

Мутобиқи моддаи 48 Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон Маҷлиси Олӣ — парламенти Ҷумҳурии Тоҷикистон мақоми олии намояндагӣ ва қонунгузории Ҷумҳурии Тоҷикистон мебошад. Маҷлиси Олӣ аз ду Маҷлис — Маҷлиси миллӣ ва Маҷлиси намояндагон иборат аст. Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ — Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон таъкид намудааст, ки «Таъсис ёфтани парламенти думаҷлиса дар сохтори давлатдории мо дигаргунии бунёдӣ мебошад ва Маҷлиси миллии Маҷлиси Олӣ имрўз ба яке аз рукнҳои боэътимоди мақоми қонунгузории кишварамон табдил ёфтаааст. Зеро мутобиқи Конститусия аз ҷониби Маҷлиси миллӣ ҷонибдорӣ карда шудани қонунҳои қабулнамудаи Маҷлиси намояндагон кафолати муҳими қабули қонунҳои мукаммал, босифат ва ҷавобгў ба манфиати мардум мебошад».

Фаъолияти Маҷлиси миллӣ дар шакли иҷлосия сурат мегирад. Иҷлосияи якуми Маҷлиси миллиро [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] дар давоми як моҳи баъди интихоботи аъзои Маҷлиси миллӣ даъват ва дар он иштирок мекунад.

Иҷлосияи якуми Маҷлиси миллӣ даъвати дуюм 17 апрели соли 2000, иҷлосияи якуми Маҷлиси миллӣ даъвати сеюм 15 апрели соли 2005, иҷлосияи якуми Маҷлиси миллӣ даъвати чорум 23 апрели соли 2010 ва иҷлосияи якуми Маҷлиси миллӣ даъвати панҷум 14 апрели соли 2015 баргузор гардиданд, ки дар онҳо Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон иштирок ва суханронӣ намуданд.&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://majmilli.tj/tarikh/|title= Таърихи таъсисёбии Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон|author= |website= www. majmilli.tj|date= |publisher= |lang= tg|accessdate= 2025-02-08|archiveurl= https://web.archive.org/web/20240826234150/https://majmilli.tj/tarikh/|archivedate= 2024-08-26}}&lt;/ref&gt;

== Тартиби ташаккул ==
Дар моддаи 49 тартиби ташаккули [[Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] нишон дода шудааст.
Аз чор се ҳиссаи [[аъзо]]ёни Маҷлиси миллӣ ба таври ғайримустақим аз [[Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон]] ва [[вилоят]]ҳо ва [[шаҳр]]у [[ноҳия]]ҳои онҳо, шаҳри [[Душанбе]] ва ноҳияҳои он, [[ноҳия]]ҳои тобеи ҷумҳурӣ бо овоздиҳии пинҳони интихоб мешаванд (ҷамъ — 25 [[вакил]]). Аз чор як ҳиссаи [[аъзо]]ёни Маҷлиси миллиро (8 [[вакил]]ро), [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] таъйин мекунад. Ҳайати Маҷлиси миллӣ — 33 [[вакил]]и маҷлисро дарбар мегирад. Фаъолияти Маҷлиси миллӣ даъватӣ мебошад. Шаҳрванде, ки сини ӯ аз 35 боло аст ва дорои таҳсилоти олӣ мебошад, метавонад [[вакил]]и Маҷлиси миллӣ интихоб ё таъйин шавад.

== Салоҳияти Маҷлиси миллии МО ҶТ ==
Тибқи моддаи 56-и Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон дорои чунин салоҳиятҳо мебошад:

* Таъсис ва барҳам додани воҳидҳои маъмурию ҳудудӣ ва тағйири онҳо;
* Интихоб ва бозхонди раис, муовинон ва судяҳои Суди конститутсионӣ, Суди Олӣ ва Суди Олии иқтисодӣ бо пешниҳоди Президент;
* Ҳалли масъалаи бекор кардани дахлнопазирии раис, муовинон ва судяҳои Суди конститутсионӣ, Суди Олӣ ва Суди Олии иқтисодӣ;
* Ризоият барои таъин ва озод намудани Прокурори генералӣ ва муовинони ӯ;
* Амалӣ намудани ваколатҳои дигаре, ки Конститутсия ва қонунҳо муайян кардаанд.
* 
Маҷлиси миллӣ аз рӯйи масъалаҳои дар салоҳияташ буда қарор қабул мекунад. Қарори Маҷлиси миллӣ бо тарафдории аксарияти шумораи умумии аъзои он қабул мегардад, агар тартиби дигари қабули қарорро Конститутсия муқаррар накарда бошад.&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://majmilli.tj/salohiyat/|title= САЛОҲИЯТИ МАҶЛИСИ МИЛЛӢ|author= |website= www. majmilli.tj|date= |publisher= |lang= tg|accessdate= 2025-02-08|archivedate= 2024-12-26|archiveurl= https://web.archive.org/web/20241226195302/https://majmilli.tj/salohiyat/}}&lt;/ref&gt;

== Интихобот ва аъзоёни Маҷлиси миллии МО ҶТ ==

=== Аъзоёни Маҷлиси миллии МО ҶТ даъвати V ===
[[27 март]]и [[соли 2015]] интихоботи аъзои Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати панҷум барпо гардид.

Интихоботи аъзои Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар ҷаласаҳои якҷояи Маҷлисҳои маҳаллии вакилони халқ дар ҳавзаҳои интихоботии Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон — № 1, вилояти Суғд — № 2, вилояти Хатлон — № 3, шаҳри Душанбе — № 4 ва шаҳру ноҳияҳои тобеи ҷумҳурӣ — № 5 гузаронида шуданд.

Аз 2190 вакилони интихобкунанда дар овоздиҳӣ 2099 нафар ё ин ки 95,7 % иштирок намуда, 24 нафар аъзои Маҷлиси миллӣ, ки дар асоси намояндагии манфиатҳои ҳудудҳо ба таври ғайримустақим бо овоздиҳии пинҳонӣ интихоб шуда, 6 нафар аъзои Маҷлиси миллӣ бо Фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон таҳти № 426 аз [[30 март]]и [[соли 2015]] таъйин гардиданд. Ҳамзамон, ҳар як собиқ Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон узви якумраи Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон мебошанд. Шумораи умумии аъзои Маҷлиси миллӣ ба ҳолати [[1 март]]и [[соли 2017]] 30 нафар буда, 7 нафарашон ё 21%-ро занҳо ташкил медиҳанд.
Ҳамаи аъзои Маҷлиси миллӣ дорои маълумоти олӣ буда, аъзои [[Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистон]] мебошанд. Аз 30 нафар аъзои Маҷлиси миллӣ 3 нафар раисони [[Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон]] ва [[Суғд]]у [[Хатлон]] буда, 1 нафар Роҳбари Дастгоҳи иҷроияи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, 11 нафар аъзои Маҷлиси миллӣ ба сифати раисони шаҳру ноҳияҳо, 7 нафар дар соҳаи илму маориф, 1 нафар дар соҳаи тиб, 1 нафар нафақахӯр ва 5 нафар дар ташкилоту муассисаҳои давлатӣ ба ҳайси роҳбар ифои вазифа менамоянд. Аз шумораи умумии аъзои Маҷлиси миллӣ 2 нафар академики Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон, 1 нафар доктори илмҳои физика ва математика, 1 нафар доктори илмҳои филологӣ, 1 нафар доктори илмҳои педагогӣ, 1 нафар доктори илмҳои таърих, 1 нафар номзади илмҳои ҳуқуқшиносӣ, 1 нафар номзади илмҳои филологӣ, 1 нафар номзади илмҳои тиб, 1 нафар номзади илмҳои иқтисодӣ, 2 нафар номзади илмҳои техникӣ, 1 нафар дорандаи унвони фахрии Корманди шоистаи Тоҷикистон, 5 нафар «Аълочии маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон», 1 нафар «Аълочии тандурустии Ҷумҳурии Тоҷикистон», 1 нафар «Аълочии фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон», 1 нафар «Аълочии Барқи Тоҷик» ва 1 нафар «Аълочии Қӯшунҳои сарҳадӣ» дараҷаи 1 мебошанд.

Аз нигоҳи тахассус 4 нафар аъзои Маҷлиси миллӣ ё 13 % [[ҳуқуқшинос]], 8 нафар ё 27 % [[муҳандис]], 8 нафар ё 27 % [[омӯзгор]], 4 нафар ё 13 % [[иқтисодчӣ]], 2 нафар ё 7 % [[табиб]], 3 нафар ё 10 % [[агроном]] ва 1 нафар ё 3 % [[ветеринар|духтури ҳайвонот]] мебошанд.
Аз шумораи умумии аъзои Маҷлиси миллӣ 8 нафарашон дар даъватҳои гузаштаи мақомоти олии намояндагӣ ва қонунгузории Ҷумҳурии Тоҷикистон вакил ва аъзо буда, 22 нафарашон бори аввал интихоб шудаанд.

21 нафар аъзои Маҷлиси миллӣ бо [[мукофотҳои давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] сарфароз гардонида шуда, аз ҷиҳати мансубияти миллӣ 28 нафари онҳо тоҷик, 1 нафар ӯзбек ва 1 нафар қирғиз мебошанд. Синну соли 13 нафар аъзои Маҷлиси миллӣ аз 35 то 50-сола ва 17 нафарашон аз 50-сола боло мебошад.
[[17 апрел]]и [[соли 2015]] иҷлосияи якуми Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати панҷум баргузор гардид, ки дар он Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Ҷаноби Олӣ, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон иштирок ва суханронӣ намуданд. Дар иҷлосияи мазкур, [[Маҳмадсаид Убайдуллоев]] Раиси Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон, [[Абдураҳмон Қодирӣ]] муовини якум ва [[Шодихон Ҷамшед]] муовини Раиси Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон интихоб гардиданд.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://majmilli.tj/azo/|title=МАЪЛУМОТИ МУХТАСАР ДАР БОРАИ АЪЗОИ МАҶЛИСИ МИЛЛИИ МАҶЛИСИ ОЛИИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН ДАЪВАТИ ПАНҶУМ|author=|website=www.majmilli.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2020-04-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200427190358/http://majmilli.tj/azo/|archivedate=2020-04-27}}&lt;/ref&gt;

=== Аъзоёни Маҷлиси миллии МО ҶТ даъвати V ===
# [[Абдураҳмон Қодирӣ]]
# [[Абдураҳмонзода Саидбурҳони Саидраҳмон]]
# [[Абдураҳмонзода Саидумрон Назар]]
# [[Алибердиева Қиматгул Худобердиевна]]
# [[Амирзода Раҳмоналӣ Амир]]
# [[Аминҷонова Саодат Сайфинаджатовна]]
# [[Аҳмадзода Раҷаббой]]
# [[Бобобекова Меҳриниссо]]
# [[Давлатшоҳ Гулмаҳмадзода|Гулмаҳмадзода Давлатшоҳ Қурбоналӣ]]
# [[Дадаҷонова Саёҳат Мамаюсуповна]]
# [[Имомов Маҳмаисуф Сайдалиевич]]
# [[Лоиқзода Қаноатшо Холиқ]]
# [[Қаҳҳор Маҳкамов|Маҳкамов Қаҳҳор]]
# [[Арамбегим Маҳтобшоева|Маҳтобшоева Арамбегим Бозоровна]]
# [[Наим Набизода|Набизода Наим]]
# [[Неъматзода Қурбонмурод Ҳақризо]]
# [[Насимов Абдурасул Нишанкулович]]
# [[Фарҳод Раҳимӣ|Раҳимӣ Фарҳод]]
# [[Наргис Раҳмонова|Раҳмонова Наргис Шарифовна]]
# [[Миралӣ Раҷабзода|Раҷабзода Миралӣ]]
# [[Зикрихудо Самадов|Самадов Зикрихудо Муҳаммадаюбхонович]]
# [[Хайрулло Сафарзода|Сафарзода Хайрулло Амиралӣ]]
# [[Маҳмадсаид Убайдуллоев|Убайдуллоев Маҳмадсаид]]
# [[Хайруллои Амонулло]]
# [[Бахтиёр Худоёрзода|Худоёрзода Бахтиёр Тавар]]
# [[Абдураҳмон Ҳомидзода|Ҳомидзода Абдураҳмон]]
# [[Чошбаев Мурзабай Абилакимович]]
# [[Шодихон Ҷамшед|Ҷамшед Шодихон]]
# [[Ҷаббори Ғаффор]]
# [[Ислом Шафиев|Шафиев Ислом Зиёбоевич]]
# [[Нуралӣ Шоев|Шоев Нуралӣ Наботович]]
# [[Шораҳматов Раҳмон Шоабдуллоевич]].

Тибқи маълумотҳо 32 нафар аъзои Маҷлиси миллӣ аз қайд гузаштанд.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sadoimardum.tj/ma-lisi-ol/ma-lisi-mill/ma-lisi-mill-bo-istifoda-az-nerui-sozandai-omea-fa-oliyatashro-ta-viyat-mebahshad/|title=Маҷлиси миллӣ бо истифода аз неруи созандаи ҷомеа фаъолияташро тақвият мебахшад|author=|website=www.sadoimardum.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2025-02-09|archivedate=2020-02-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200221170054/http://sadoimardum.tj/ma-lisi-ol/ma-lisi-mill/ma-lisi-mill-bo-istifoda-az-nerui-sozandai-omea-fa-oliyatashro-ta-viyat-mebahshad/}}&lt;/ref&gt;

=== Аъзоён ва кумитаву комиссияҳои Маҷлиси миллии МО ҶТ даъвати VI ===
[[17 апрел]]и [[соли 2020]] Иҷлосияи якуми Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон, даъвати шашум баргузор гардид, ки дар кори он Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ — Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон иштирок ва суханронӣ намуданд.
[[27 март]]и [[соли 2020]] интихоботи Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон баргузор шуда буд. Дар панҷ ҳавзаи бисёрмандатии интихоботӣ бо иштироки 2163 нафар вакилони интихобкунандаи маҷлисҳои вакилони халқи вилоятҳо, шаҳри Душанбе ва шаҳру ноҳияҳои тобеи марказ интихоботи даъвати нави аъзои Маҷлиси миллӣ баргузоргардида ҳисобида шуд. Дар натиыа 25 нафар аъзои Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон интихоб гардида, [[15 апрел]]и [[соли 2020]] дар асоси Фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон шаш нафар аъзои Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон таъйин шуданд, ки ҳамагӣ 31 нафар аъзои интихоб ва таъйингардидаи Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар кори иҷлосияи Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон иштирок варзиданд.

=== Роҳбарияти Маҷлиси миллии МО ҶТ даъвати VI ===
[[Рустами Эмомалӣ]] — Раиси Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон;

[[Аҳмадзода Раҷаббой]] — Муовини якуми Раиси Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон;

[[Мирзонабот Алишер Худобердӣ]] — Муовини Раиси Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://majmilli.tj/rohbariyat/|title=РОҲБАРИЯТИ МАҶЛИСИ МИЛЛӢ|author=|website=www. majmilli.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2025-02-08|archivedate=2025-01-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250113235236/https://majmilli.tj/rohbariyat/}}&lt;/ref&gt;

=== Аъзоёни Маҷлиси миллии МО ҶТ даъвати VI ===
Аз 33 нафар аъзои Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон 31 нафар интихоб ([[27 март]]и [[соли 2020]]) ва таъйин гардиданд:
# [[Қурбон Ҳакимзода]];
# 
# [[Дилбар Одилзода|Одилзода Дилбар Раҳим]];
# 
# [[Бозоралӣ Одиназода|Одиназода Бозоралӣ Неъмат]];
# 
# [[Зарифхуҷа Шоҳиён|Шоҳиён Зарифхуҷа Фақер]];
# 
# [[Фазлиддин Шоиддинов|Шоиддинов Фазлиддин Тавакалович]];
# 
# [[Мақсудалӣ Умарализода|Умарализода Мақсудалӣ Умаралӣ]];
# 
# [[Раҷаббой Аҳмадзода]];
# 
# [[Мадина Набизода|Набизода Мадина Раҳмат]];
# 
# [[Карима Ҳакимова|Ҳакимова Карима Муқимовна]];
# 
# [[Фирӯза Муминова|Муминова Фирӯза Исроиловна]];
# 
# [[Мурод Шукурзода|Шукурзода Мурод Ҷӯра]];
# 
# [[Ҷабборӣ Бурҳониддини Исҳоқ]];
# 
# [[Ёдгор Файзов|Файзов Ёдгор Доёрович]];
# 
# [[Қонунзода Шодигул Худобахш]];
# 
# [[Фаррух Додихудоев|Додихудоев Фаррух Муборакшоевич]];
# 
# [[Саидбурҳони Абдураҳмонзода|Абдураҳмонзода Саидбурҳони Саидраҳмон]];
# 
# [[Мусо Мирзозода|Мирзозода Мусо Одинамамад]];
# 
# [[Раҷабзода Ҳусния Ҳукуматшо]];
# 
# [[Рустами Эмомалӣ]];
# 
# [[Дилшод Раҳмон|Раҳмон Дилшод Сафарбек]];
# 
# [[Маҳмадшоҳ Гулзода|Гулзода Маҳмадшоҳ Қурбоналӣ]];
# 
# [[Илҳом Амонзода|Амонзода Илҳом Темур]];
# 
# [[Лола Одилбекова|Одилбекова Лола Қиёбековна]];
# 
# [[Фарҳод Раҳимӣ|Раҳимӣ Фарҳод]];
# 
# [[Фарзона Хоҷазода|Хоҷазода Фарзона Ҳамдам]];
# 
# [[Шарифҷон Ҷумазода|Ҷумазода Шарифҷон]];
# 
# [[Абдуқодир Вализода|Вализода Абдуқодир Исуф]];
# 
# [[Муқимӣ Набизода|Муқимӣ Раҳимҷон Набизода]];
# 
# [[Ҳасан Дӯстзода|Дӯстзода Ҳасан Тағдир]];
# 
# [[Низом Қосим]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://sadoimardum.tj/ma-lisi-ol/ishtiroki-peshvoi-millat-dar-i-losiyai-yakumi-ma-lisi-mill-da-vati-shashum/|title=Иштироки Пешвои миллат дар Иҷлосияи якуми Маҷлиси миллӣ даъвати шашум|author=|website=www. sadoimardum.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2020-04-30|archivedate=2020-04-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200423115846/http://sadoimardum.tj/ma-lisi-ol/ishtiroki-peshvoi-millat-dar-i-losiyai-yakumi-ma-lisi-mill-da-vati-shashum/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://khovar.tj/2020/03/kmir-intihoboti-davati-navi-azoi-ma-lisi-millii-ma-lisi-olii-um-urii-to-ikiston-barguzorgardida-isobida-shud/|title=КМИР: Интихоботи даъвати нави аъзои Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон баргузоргардида ҳисобида шуд|author=|website=www.khovar.tj|date=|publisher= |lang=tg|accessdate=2020-04-30 }}&lt;/ref&gt;

=== Роҳбарият ва аъзоёни кумитаву комиссияҳои Маҷлиси миллии МО ҶТ даъвати VI ===
Аъзои Маҷлиси миллӣ тариқи овоздиҳии пинҳонӣ, номзадии муҳтарам [[Рустами Эмомалӣ|Рустами Эмомали]]ро ба вазифаи Раиси Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон ҷонибдорӣ намуданд. Узви Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Аҳмадзода Раҷаббой]]ро ба вазифаи муовини якуми Раиси Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон ва [[Ёдгор Файзов|Ёдгор Доёрович Файзовро]] ба вазифаи муовини Раиси Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон ҷонибдорӣ намуданд.&lt;ref name=&quot;khovar.tj&quot;&gt;{{Cite web|url=http://khovar.tj/2020/04/peshvoi-millat-emomal-ra-mon-dar-i-losiyai-yakumi-ma-lisi-millii-ma-lisi-olii-um-urii-to-ikiston-davati-shashum-ishtirok-namudand99/|title=Пешвои миллат Эмомалӣ Раҳмон дар Иҷлосияи якуми Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии ҶТ, даъвати шашум иштирок намуданд|author=|website=www. khovar.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2020-04-22|archivedate=2020-05-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200501222719/http://khovar.tj/2020/04/peshvoi-millat-emomal-ra-mon-dar-i-losiyai-yakumi-ma-lisi-millii-ma-lisi-olii-um-urii-to-ikiston-davati-shashum-ishtirok-namudand99/}}&lt;/ref&gt;

Вобаста ба масъалаҳои дигари рӯзномаи Иҷлосия, «Дар бораи таъсиси кумитаҳо ва комиссияи Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон» Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон қарор кард, ки дар Маҷлиси миллӣ 5 кумита ва 1 комиссия оид ба назорати дастур таъсис дода шавад.

# [[Дилшод Раҳмон]] — Раиси Кумитаи Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба таъмини асосҳои конститутсионӣ, ҳуқуқу озодиҳои инсон, шаҳрванд ва қонуният,
# 
# [[Давлаталӣ Саид]] — Раиси Кумитаи Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба масъалаҳои аграрӣ, шуғли аҳолӣ ва экология,
# 
# [[Маҳмадшоҳ  Гулзода]] — Раиси Кумитаи Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба масъалаҳои иҷтимоӣ, ҳифзи сиҳатӣ, илм, маориф, фарҳанг ва сиёсати ҷавонону занон,
# 
# [[Фарҳод Раҳимӣ]] — Раиси Кумитаи Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба ҳамоҳангсозии фаъолияти Маҷлиси миллӣ бо Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон, ҳокимияти иҷроия, иттиҳодияҳои ҷамъиятӣ, воситаҳои ахбори омма ва робитаҳои байнипарламентӣ,
# 
# [[Шарифҷон Ҷумазода|Ҷумазода Шарифҷон]] — Раиси Кумитаи Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба иқтисодиёту коммуникатсия,
# 
# [[Шодигул  Қонунзода]] — Раиси Комиссияи Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба назорати Дастур интихоб гардиданд.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://majmilli.tj/rohbariyat/|title=РОҲБАРИЯТИ МАҶЛИСИ МИЛЛӢ|author=|website=www. majmilli.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2025-02-08|archivedate=2025-01-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250113235236/https://majmilli.tj/rohbariyat/}}&lt;/ref&gt;

== Нигаред низ ==
* [[Сарқонуни Тоҷикистон|Конститутсияи (Сарқонуни) Ҷумҳурии Тоҷикистон]]
* [[Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]]
* [[Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]]

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
* [http://www.parlament.tj Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20210801143249/https://www.parlament.tj/ |date=2021-08-01 }}
* [https://web.archive.org/web/20220926080450/https://majmilli.tj/  Маҷлиси Миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]

[[Гурӯҳ:Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Сохтори давлатии Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Палатаҳои болои парлумонҳо]]
[[Гурӯҳ:Таъсисёфтагони соли 1999 дар Тоҷикистон]]</text>
      <sha1>dzhv26zu62lwai9lhqdfox6gqntu92g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Низом Қосим</title>
    <ns>0</ns>
    <id>59993</id>
    <revision>
      <id>1492607</id>
      <parentid>1486562</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T19:53:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492607</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8952" sha1="3h39f4wq039gduw8bhiixo76d1t38ps" xml:space="preserve">{{Адиб
|ном                  = Низом Қосим
|номи аслӣ            = Низом Қосим пури Ҷаҳонгир
|тасвир               = 
|бар                  = 
|тавсифи тасвир       = 
|ном ҳангоми таваллуд = 
|номи пурра           = 
|тахаллусҳо           = 
|таърихи таваллуд     = 16.09.1958
|зодгоҳ               = шаҳри [[Қурғонтеппа]]
|таърихи даргузашт    = 
|маҳалли даргузашт    = 
|шаҳрвандӣ            = 
|навъи фаъолият       = Раиси [[Иттифоқи нависандагони Тоҷикисто]]н, адиб
|солҳои фаъолият      = 
|самт                 = 
|жанр                 = 
|забони осор          = 
|дебют                = 
|ҷоизаҳо              = 
|ҷоизаҳо            = 
|сайт                 = 
|викитека             = 
|викигуфтовард        = 
|викианбор            = 
|имзо                 = 
}}
''' Низом Қосим пури Ҷаҳонгир''' - адиб, [[Шоири халқии Тоҷикистон]], Раиси [[Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон]], собиқ вакили  [[Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] даъвати IV, Узви Иттифоқи журналистони Тоҷикистон ва Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон 
== Зиндагинома == 
Низом Қосим пури Ҷаҳонгир [[16 сентябр]]и [[соли 1958]] дар шаҳри [[Қурғонтеппа]] таваллуд шудааст.   
* Cоли 1979 [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон|Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В.И.Ленин]]ро бо ихтисоси филолог - журналист хатм кардааст.
* ба ҳайси мухбири рӯзномаи «[[Пионери Тоҷикистон]]», корманди идораи тарғиботии Иттифоқи нависандагон, муҳаррири [[нашриёти «Адиб»]] ва сармуҳаррири [[Вазорати фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон]] фаъолият намудааст.
* Солҳои 2006-2010 дар мансаби Директори муассисаи давлатии «[[ТВ Баҳористон|Телевизиони кӯдакону наврасон - Баҳористон]]» кор кардааст.
* Аз апрели соли 2010 ҳамчун вакили [[Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] даъватҳои IV, V ва VI-ум аз ҳавзаи ягонаи умумиҷумҳуриявӣ аз ҳисоби аъзои [[Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистон]] мебошад.
* Июни соли 2015 дар анҷумани [[Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон]] бо аксарияти овозҳо Раиси Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон интихоб шудааст. (бинобар ин, ӯ ваколати вакили МО ҶТ ба дигар нафар аз аъзои [[Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистон|ҲХДТ]] — [[Саидқул Билолов]] супоридааст).&lt;ref&gt;http://www.tojnews.org/tj/news/nizom-kosim-8-umin-raisi-ittifoki-navisandagoni-tochikiston {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20150703083304/http://tojnews.org/tj/news/nizom-kosim-8-umin-raisi-ittifoki-navisandagoni-tochikiston |date=2015-07-03 }}&lt;/ref&gt;
* Аз апрели соли 2020 — вакили [[Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] даъвати VI-ум ва Муовини Раиси Комиссияи Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба назорати Дастур (узви Кумитаи Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба таъмини асосҳои конститутсионӣ, ҳуқуқу озодиҳои инсон, шаҳрванд ва қонуният)  мебошад.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://majmilli.tj/67899996789-2/|title=Низом Қосим|author=|website=www. majmilli.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2025-02-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241012151712/https://majmilli.tj/67899996789-2/|archivedate=2024-10-12}}&lt;/ref&gt;
* Оиладор, соҳиби 4 фарзанд мебошад.

== Мукофот ва ҷоизаҳо ==
* Бо [[медали «Хидмати шоиста»]] (2001), 
* унвони [[Шоири халқии Тоҷикистон]] (2014), 
* медали ҷашнии «20 - солагии Истиқлоли давлатии Тоҷикистон»  
* [[Ҷоизаи давлатии Тоҷикистон ба номи Абуабдуллоҳи Рӯдакӣ]] (2006) &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.tribun.tj/tj/nomzadkho-ba-vakili-ba-machlisi-namoyandagoni-machlisi-olii-chumkhurii-tochikiston-az-khavzai |title=Номзадҳо ба вакилӣ ба Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон аз ҳавзаи ягонаи умумиҷумҳуриявӣ аз ҳисоби аъзои Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистон |accessdate=2015-03-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150413203439/http://www.tribun.tj/tj/nomzadkho-ba-vakili-ba-machlisi-namoyandagoni-machlisi-olii-chumkhurii-tochikiston-az-khavzai |archivedate=2015-04-13 }}&lt;/ref&gt;
* Ҷоизаи байнидавлатии ИДМ «Ситораҳои Иттиҳод» (2017), 
* ордени «Меҳнат шуҳрати» (Ҷумҳурии Ӯзбекистон, 2018), 
* медали ҷашнии «30-солагии Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон» (2021).&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://majmilli.tj/67899996789-2/ |title=Низом Қосим |author= |website=www.majmilli.tj |date= |publisher= |lang=tg |accessdate=2025-02-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20241012151712/https://majmilli.tj/67899996789-2/ |archivedate=2024-10-12 }}&lt;/ref&gt;

==Интихобот ба парлумон ==
Низом Қосим пури Ҷаҳонгир аз ҳавзаи ягонаи умумиҷумҳуриявӣ ([[Ҳизби халқии демократии Тоҷикистон]]) - вакили  [[Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] даъвати V интихоб шудааст.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://news.tj/tj/news/kmir-r-ikhati-vakiloni-tozaintikhobi-ma-lisi-namoyandagonro-chop-kard |title=КМИР рӯйхати вакилони тозаинтихоби Маҷлиси намояндагонро чоп кард |accessdate=2015-03-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150704132513/http://news.tj/tj/news/kmir-r-ikhati-vakiloni-tozaintikhobi-ma-lisi-namoyandagonro-chop-kard |archivedate=2015-07-04 }}&lt;/ref&gt;
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
== Пайвандҳо ==
[http://archive.is/20121205072855/parlament.tj//index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=9&amp;Itemid=10 МАЪЛУМОТНОМА ДАР БОРАИ ВАКИЛОНИ МАҶЛИСИ НАМОЯНДАГОН]
{{Барандагони ҷоизаи давлатии А. Рӯдакӣ 2002-2014}}

[[Гурӯҳ:Шоирон аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Шоирони тоҷик]]
[[Гурӯҳ:Шоирони халқии Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Шоирони асри XX]]
[[Гурӯҳ:Шоирони асри XXI]]
[[Гурӯҳ:Адибони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Рӯзноманигорони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Аъзои Иттифоқи журналистони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Аъзои Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Барандагони Ҷоизаи давлатии ба номи Абӯабдуллоҳ Рӯдакӣ]]
[[Гурӯҳ:Вакилони Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати IV]]
[[Гурӯҳ:Вакилони Маҷлиси Намояндагони Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати V]]
[[Гурӯҳ:Вакилони Маҷлиси Намояндагони Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати VI]]
[[Гурӯҳ:Дорандагони медали Хидмати шоиста]]
[[Гурӯҳ:Дорандагони медали ҷашнии «30-солагии Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон»]]</text>
      <sha1>3h39f4wq039gduw8bhiixo76d1t38ps</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чеченистон</title>
    <ns>0</ns>
    <id>60399</id>
    <revision>
      <id>1492789</id>
      <parentid>1301456</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T00:49:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492789</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2582" sha1="67lnwjbmhzat3ehu0e8ye1fi60yfmm4" xml:space="preserve">'''Чеченистон''' ({{lang-ru|Чечня; Чеченская Республика}}/чеченӣ. Нохчийн Республика, Нохчийчоь) — яке аз ҷумҳуриҳои [[Федератсияи Русия]] дар шарқи [[Қафқоз|Қафқози Шимолӣ]]. Масоҳаташ 16 171 км², аҳолӣ 1 516 882 наф. (2022), забон чеченӣ ва русӣ мебошад

==Тақсимоти маъмурӣ==
[[Акс:Административно-территориальное деление Чечни (файл 3).svg|350px|right]]
Пойтахти Чеченистон шаҳри [[Грозний]] буда, тобеи ҳукумати марказӣ мебошад. Чеченистон ба ду қисми давраи шаҳрӣ ва 15 ноҳия тақсим мешавад. шаҳрҳои [[Аргун]] ва [[Гудермес]] ҳам дар итоати ҳукумати марказӣ мебошанд.

==Сарчашма==
* [http://chechnya.gov.ru/ Президент и Правительство Чеченской Республики] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20030807164429/http://chechnya.gov.ru/ |date=2003-08-07 }} {{ref-ru}}
* [http://terrus.ru/cgi-bin/allrussia/v3_index.pl?act=reg&amp;id=20 Республика Чечня в справочнике-каталоге «Вся Россия»] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20080504040817/http://terrus.ru/cgi-bin/allrussia/v3_index.pl?act=reg&amp;id=20 |date=2008-05-04 }}{{ref-ru}}
* [http://www.minfinchr.ru/ Министерство финансов Чеченской Республики] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20141217122602/http://minfinchr.ru/ |date=2014-12-17 }}{{ref-ru}}
* [https://web.archive.org/web/20220630214936/http://chechnya.spektr.info/ Чеченская республика на Открытом портале Юга России]{{ref-ru}}
* [http://www.chechenpress.info/ichkeria/history/big/glava_4.shtml ИСТОРИЯ ЧЕЧЕНО-ИНГУШЕТИИ] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20090212072726/http://chechenpress.info/ichkeria/history/big/glava_4.shtml |date=2009-02-12 }}{{ref-ru}}
* [http://kadyrov2012.org/ Сайт о Главе Чеченской Республике — Р. Кадырове и о самой республике] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20141229172519/http://kadyrov2012.org/ |date=2014-12-29 }}{{ref-ru}}

[[Гурӯҳ:Чеченистон]]</text>
      <sha1>67lnwjbmhzat3ehu0e8ye1fi60yfmm4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Донишгоҳи давлатии Данғара</title>
    <ns>0</ns>
    <id>61681</id>
    <revision>
      <id>1492423</id>
      <parentid>1414354</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T15:10:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492423</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4807" sha1="2hoqxw93b7tb3e0av9ouz5365m5ymyy" xml:space="preserve">{{Донишгоҳ}}
'''Донишгоҳи давлатии Данғара''' — муассисаи давлатии таҳсилоти олии касбӣ дар [[Ноҳияи Данғара|ноҳияи Данғараи]] [[Тоҷикистон]].

== Таърихи таъсис ==
Бо қарори Ҳукумати Ҷумҳу­рии Тоҷикистон аз 1 августи 2005, № 284 дар заминаи мактаб-интернати № 1 ноҳияи Данғара ҳамчун филиали Донишгоҳи аграрии Тоҷикистон ба номи Шириншоҳ Шоҳтемур дар ноҳияи Данғара таъсис ёфтааст. Бо қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 2 майи соли 2013, № 205 ба Донишгоҳи давлатии Данғара табдил дода шуд.

== Пойгоҳи илмӣ-фаннӣ ==
Бинои донишгоҳ нав буда, дорои тамоми шароити тадрису таълим аст. Дар назди парки технологии донишгоҳ зиёда аз 18 га замини кишти таҷрибавӣ-истеҳсолӣ мавҷуд аст. Бо мақсади рушди таҳқиқоти илмӣ, табодули аспирантон, магистрҳо ва боз­омӯзии устодон Донишгоҳи давлатии Данғара бо 10 донишгоҳи Федератсияи Руссия, 2 донишгоҳи Ҷумҳурии Қирғизистон, Дониш­гоҳи кишоварзӣ ва тавозуни экологӣ дар Аврупои Шар­қии ҶФО шартномаҳои ҳамкорӣ дорад.

== Факултетҳо ==
Донишгоҳ дорои 8 [[факултет]] ва кафедраи ҳарбӣ мебошад.
* Табиӣ-риёзӣ, педагогика ва рушди нерӯи инсонӣ
* Иқтисодиёти соҳавӣ ва менеҷменти инноватсионӣ
* Агробиология, стандартизатсия ва тибби бойторӣ
* Муҳандисӣ ва технологияҳои муосири истеҳсолӣ
* Лингвистика ва муоширати байнифарҳангӣ [https://web.archive.org/web/20201020094538/http://dsu.tj/Home/About/32]
* Муносибатҳои иқтисодии байналмилалӣ ва технологияҳои иттилоотӣ
* Идораи давлатӣ, ҳифзи ҳуқуқ ва рушди сайёҳӣ
* Таҳсилоти фосилавӣ ва ғоибона.

== Таълим ==
Аз рӯи 29 ихтисос [технология ва низоми иттилоотӣ дар иқтисодиёт, иқтисодиёт дар корхонаи комплекси агроса­но­атӣ, идора дар корхонаи комплекси агросаноатӣ, идораи мақомоти маҳаллӣ, саёҳат ва меҳмондорӣ, филология, педагогика ва санъат, забони тоҷикӣ, забон ва адабиёти рус, забони англисӣ, фаъолияти ҳифзи ҳуқуқ, кимиё (фаъолияти илмию педагогӣ), агроном-иқтисодчӣ-мене­ҷер, биология (фаъолияти илмию истеҳсолӣ), экологияи умумӣ, агроном ва ғ.] мутахассис тайёр мекунад.

Дар Донишгоҳи давлатии Данғара зиёда аз 2000 донишҷӯ, аз ҷумла беш аз 1800 кас дар шуъбаи рӯзона ва 296 кас дар шуъбаи ғоибона таҳсил менамоянд. Ба онҳо 109 омӯзгор (3 д. и., проф., 25 н. и., дотсент ва 81 муаллими калону ассистент) дарс медиҳанд. Аз соли 2014 дар донишгоҳ қабули аспирантон ва унвонҷӯён (27 аспирант ва 10 унвонҷӯ) ба роҳ монда шуд.

== Ректорон ==
* М. Б. Каримов (2013—2016);
* [[Нуралӣ Шоҳиён]] (2016);
* [[Шукрулло Хайрзода]] (аз 16 марти 2023).

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{ЭМТ|Донишгоҳи давлатии Данғара|6|муаллиф=Р. А. Олимов}}

== Пайвандҳо ==
* [http://ddd2013.tj/index.php/dar-borai-ddd Донишгоҳи давлатии Данғара ]{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

[[Гурӯҳ:Донишгоҳҳо аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Донишгоҳҳои вилояти Хатлон]]
[[Гурӯҳ:Ноҳияи Данғара]]</text>
      <sha1>2hoqxw93b7tb3e0av9ouz5365m5ymyy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мучал</title>
    <ns>0</ns>
    <id>61989</id>
    <revision>
      <id>1492582</id>
      <parentid>1428656</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T19:00:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492582</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27630" sha1="dyga85ugy6mv5t58elhq2vttnbri2ud" xml:space="preserve">'''Мучал''', '''мӯлҷар''' — солшумории дувоздаҳгона, ки дар кӯҳистони [[тоҷик]] бо номи «сол», «[[мӯлҷар]]» машҳур аст, аз замонҳои бостон корбурд мешавад. Мутобиқи фарҳанги мардумӣ дар ин намуди солшуморӣ банавбат ба 12 ҷонвар номгузорӣ шуда, 6 ҳалолу 6 ҳаром буда, аз рӯйи хусусияту табиати ҳайвонҳо, меъёрҳои сириштию мизоҷии онҳо ба афроди дар ҳамон соли ҳайвон таваллудёфта толеъбинӣ мешавад. Яъне, чигунагии соли «мучал»-и шахсро мардум аз рӯйи шакл ва рафтори ҷонвар пешгӯйӣ мекунанд.

== Таърих ==
Ба боварии муаррихон тақвими «мучал» бори аввал дар байни уйғурони Хитой ҳамчун солшумории мардумӣ аз рӯйи ҷойгиршавии бурҷҳои осмонӣ ба вуҷуд омада, дар давраи таҳти тасарруфи муғулҳо (асрҳои XIII—XIV) будани Осиёи Миёнаву Эрон байни тоҷикон ва дигар халқу миллатҳо ҷорӣ шудааст&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;тақвим&quot;&gt;Холов М. Ш. Тақвимҳои кишоварзии тоҷикони кӯҳистон. — Душанбе, «Ирфон», 2006. — с. 15&lt;/ref&gt;.

Тақвим аз даври 12-солаи номи ҳайвонотро дошта иборат аст ва тоҷикон аз қадим онро ҳисоби «мучал», «мулҷар» ё «мурча» меноманд. Тақрибан ҳашт қарн муқаддам, [[Абунасри Фароҳӣ|Абӯнасри Фароҳӣ]] дар асараш «[[Нисобу-с-сибён]]» тартиби солҳои дувоздаҳгонаро ба риштаи назм дароварда, тақвими «мучал»-ро чунин муаррифӣ кардааст&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[http://navid.tj/interpretation/?ELEMENT_ID=1851 Соли асп]{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} // Интернет-рӯзномаи «Навид.tj» — 25 декабри 2013&lt;/ref&gt;:
{{иқтибоси академикӣ|&lt;poem&gt;
Мушу бақару палангу харгӯш шумор,
З-ин чор чу бигзарӣ, наҳанг ояду мор,
В-он гаҳ ба аспу гӯсфанд аст ҳисоб,
Ҳамдунаву мурғу сагу хук охири кор.
&lt;/poem&gt;|сарчашма=[[Абунасри Фароҳӣ]]}}

[[Акс:Twelve-year animal cycle.png|thumb|1000x1000px|Мучал — солшумории дувоздаҳгона|center]]

== Мучал дар таҷрубаҳои кишоварзӣ ==
Бояд қайд кард, ки кишоварзон ин тақвимро васеъ истифода намуда, ҳар солро ба хислатҳои он ҳайвон ташбеҳ медоданд ва аз соли хуб ё бад серҳосил ё камҳосил будани он ҳадс мезаданд. Масалан, дар водии дарёи Хингоб ([[ноҳияи Тавилдара]]) деҳқонон ин солҳоро чунин тавсиф мекарданд&lt;ref name=&quot;тақвим&quot; /&gt;:
* Муш — ҷонвари зараррасон аст, аз ин рӯ сол камҳосил шуда, ноқисиҳои гуногун дорад.
* Бақар — соли гов ҳам хуб ва ҳам бад шуданаш мумкин аст. Агар бориш бисёр шавад, ҳосил хуб мешавад, бориш кам шавад, ҳосил кам мешавад.
* Паланг — камҳосил мешавад, чунки ӯ ҳайвони дарранда буда, аз ӯ ҳар хатарро интизор шудан мумкин аст.
* Харгӯш — соли хубу серҳосил аст.
* Наҳанг — аз баски ӯ дар об зиндагӣ мекунад, сол серборишу серҳосил мешавад.
* Мор — аксари морҳо заҳрноканд, аз ин рӯ солҳои хуб нестанд, баъзан хушксолӣ мешавад.
* Асп — азбаски асп ҳеч вақт сер намешавад, сол камҳосил меояд.
* Гӯсфанд — соли хуб мешавад, чунки ӯ ҳайвони ором аст. Сол серҳосил ва ором буда, зимистонаш гарм меояд.
* Маймун — соли бад, камбориш ва камҳосил аст.
* Мурғ — ҳамчун соли маймун камҳосил аст, чунки мурғ аз субҳ то шом хӯрок кофта, ҳеч сер намешавад. Бисёр вақт дар ин сол гуруснагӣ рӯй медиҳад.
* Саг — саг дӯсти одам аст, солаш хуб мешавад. Зимистон гарм омада, ҳосили фаровон мешавад.
* Хук — хук ҳайвони фарбеҳ аст, аз ин рӯ сол сербориш шуда ҳосил фаровон мешавад. Аз ин сабаб тоҷикон баъзан ин солро «хубон» меноманд.

== Солбарорӣ ==
Ҳарчанд имрӯз солбарорӣ бар усулҳои нав поя гирифтааст, вале ҳамоно барои муайян намудани таърих, замони зисти падару модар, бобою бибӣ ва дигар ниёгон мардуми тоҷик аз ин солшуморӣ истифода мебаранд. Дар китоби «Дар ҷустуҷӯйи Карим-Девона»-и [[Ҳабибулло Назаров]] маҳз бо кумаки солбарорӣ замони зист ва рӯзгори мардони таърихии [[водии Ҳисор]]ро бознигорӣ карда шудааст.

Барои мучал ҷадвалҳои гуногун сохта ва корбурд мешаванд. Бароятон усулеро пешниҳод мекунем, ки бе ягон ҷадвал мучалҳоро барои ҳар кадом сол аз садаи I то садаи XXI солшумории хуршедии исавӣ метавонед муайян карда бошед.

1. Пеш аз ҳама бояд рубоии болоро азёд намуда ва шумораи тартибии солҳоро азбар бояд кард.
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin: 0 auto; text-align: center;&quot; width=&quot;96%&quot;
|-
! width=&quot;8%&quot;|Муш
! width=&quot;8%&quot;|Бақар
! width=&quot;8%&quot;|Паланг
! width=&quot;8%&quot;|Харгӯш
! width=&quot;8%&quot;|Наҳанг
! width=&quot;8%&quot;|Мор
! width=&quot;8%&quot;|Асп
! width=&quot;8%&quot;|Гӯсфанд
! width=&quot;8%&quot;|Ҳамдуна
! width=&quot;8%&quot;|Хурус
! width=&quot;8%&quot;|Саг
! width=&quot;8%&quot;|Хук
|}
2. Аз соли матлуб 3 якиро кам карда посухи онро ба 12 бахш мекунем. Бозмондаи (бақияи) бахш худ шумораи тартибии соли мучал аст.

Барои намуна:

[[Соли 2014]]

(2014-3):12=167 ва 7 бозмонда (бақия).
7 — шумораи тартибии Асп аст.

[[Соли 1917]]

(1917-3):12=159 ва 6 бозмонда (бақия).
6 — шумораи тартибии Мор аст.

[[Соли 1932]]

(1932-3):12=161 ва бозмонда (бақия) 9 аст.
9 — шумораи тартибии Ҳамдуна аст.

[[Соли 1878]] (зодсоли С. Айнӣ)

(1878-3):12=156 ва бозмонда (бақия) 3 аст.
3 — шумораи тартибии Паланг аст.

[[Соли 858]] (зодсоли Одамушшуаро Рӯдакӣ)

(858-3):12=71 ва бозмонда (бақия) 3 аст.
3 — шумораи тартибии Паланг аст.

3. Дониста ва огоҳ бошед, ки соли ҳар як ҷонвар дар Осиёи Пеш ва [[Осиёи Марказӣ]], аз он ҷумла дар [[Тоҷикистон]], аз Соли нави ҳақиқӣ ([[Наврӯз]]) оғоз меёбад, на аз оғози Соли нави исавӣ.

Бинобар ин, ақидаи вақтҳои охир маъмулгашта, ки масалан, соли Асп гӯё аз 1 январи соли 2015 ([[Гоҳшумори мелодӣ]]) оғоз меёбад, хатост.
Ҳол он ки соли [[Асп]] аз [[Наврӯз]]и [[соли 2014]] сар шуда, то [[Наврӯз]]и [[соли 2015]] давом мекунад.&lt;ref&gt;[http://zarowadk.ru/kuhiston/solaton-chist.html#more-744 Солатон чист?]&lt;/ref&gt;
[[Соли Гӯсфанд]] бошад аз [[Наврӯз]]и [[соли 2015]] сар шуда, то [[Наврӯз]]и [[соли 2016]] давом мекунад.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin: 0 auto; text-align: center;&quot; width=&quot;96%&quot;
|-
! width=&quot;8%&quot;|Муш
! width=&quot;8%&quot;|Бақар
! width=&quot;8%&quot;|Паланг
! width=&quot;8%&quot;|Харгӯш
! width=&quot;8%&quot;|Наҳанг
! width=&quot;8%&quot;|Мор
! width=&quot;8%&quot;|Асп
! width=&quot;8%&quot;|Гӯсфанд
! width=&quot;8%&quot;|Ҳамдуна
! width=&quot;8%&quot;|Хурус
! width=&quot;8%&quot;|Саг
! width=&quot;8%&quot;|Хук
|- valign=&quot;top&quot;
| |'''[[1900]]'''&lt;br&gt;
| |'''[[1901]]'''&lt;br&gt;
| bgcolor=&quot;#5EC5ED&quot;|'''[[1902]]'''&lt;br&gt;
| bgcolor=&quot;#5EC5ED&quot;|'''[[1903]]'''&lt;br&gt;
| bgcolor=&quot;#009933&quot;|'''[[1904]]'''&lt;br&gt;
| bgcolor=&quot;#009933&quot;|'''[[1905]]'''&lt;br&gt;
| bgcolor=&quot;#EA6567&quot;|'''[[1906]]'''&lt;br&gt;
| bgcolor=&quot;#EA6567&quot;|'''[[1907]]'''&lt;br&gt;
| bgcolor=&quot;#FFED00&quot;|'''[[1908]]'''&lt;br&gt;
| bgcolor=&quot;#FFED00&quot;|'''[[1909]]'''&lt;br&gt;
| |'''[[1910]]'''&lt;br&gt;
| |'''[[1911]]'''&lt;br&gt;
|- valign=&quot;top&quot;
| bgcolor=&quot;#5EC5ED&quot;|'''[[1912]]'''&lt;br&gt;
| bgcolor=&quot;#5EC5ED&quot;|'''[[1913]]'''&lt;br&gt;
| bgcolor=&quot;#009933&quot;|'''[[1914]]'''&lt;br&gt;
| bgcolor=&quot;#009933&quot;|'''[[1915]]'''&lt;br&gt;
| bgcolor=&quot;#EA6567&quot;|'''[[1916]]'''&lt;br&gt;
| bgcolor=&quot;#EA6567&quot;|'''[[1917]]'''&lt;br&gt;
| bgcolor=&quot;#FFED00&quot;|'''[[1918]]'''&lt;br&gt;
| bgcolor=&quot;#FFED00&quot;|'''[[1919]]'''&lt;br&gt;
| |'''[[1920]]'''&lt;br&gt;
| |'''[[1921]]'''&lt;br&gt;
| bgcolor=&quot;#5EC5ED&quot;|'''[[1922]]'''&lt;br&gt;
| bgcolor=&quot;#5EC5ED&quot;|'''[[1923]]'''&lt;br&gt;
|- valign=&quot;top&quot;
| bgcolor=&quot;#009933&quot;|'''[[1924]]'''&lt;br&gt;
| bgcolor=&quot;#009933&quot;|'''[[1925]]'''&lt;br&gt;
| bgcolor=&quot;#EA6567&quot;|'''[[1926]]'''&lt;br&gt;
| bgcolor=&quot;#EA6567&quot;|'''[[1927]]'''&lt;br&gt;
| bgcolor=&quot;#FFED00&quot;|'''[[1928]]'''&lt;br&gt;
| bgcolor=&quot;#FFED00&quot;|'''[[1929]]'''&lt;br&gt;
| |'''[[1930]]'''&lt;br&gt;
| |'''[[1931]]'''&lt;br&gt;
| bgcolor=&quot;#5EC5ED&quot;|'''[[1932]]'''&lt;br&gt;
| bgcolor=&quot;#5EC5ED&quot;|'''[[1933]]'''&lt;br&gt;
| bgcolor=&quot;#009933&quot;|'''[[1934]]'''&lt;br&gt;
| bgcolor=&quot;#009933&quot;|'''[[1935]]'''&lt;br&gt;
|- valign=&quot;top&quot;
| bgcolor=&quot;#EA6567&quot;|'''[[1936]]'''&lt;br&gt;
| bgcolor=&quot;#EA6567&quot;|'''[[1937]]'''&lt;br&gt;
| bgcolor=&quot;#FFED00&quot;|'''[[1938]]'''&lt;br&gt;
| bgcolor=&quot;#FFED00&quot;|'''[[1939]]'''&lt;br&gt;
| |'''[[1940]]'''&lt;br&gt;
| |'''[[1941]]'''&lt;br&gt;
| bgcolor=&quot;#5EC5ED&quot;|'''[[1942]]'''&lt;br&gt;
| bgcolor=&quot;#5EC5ED&quot;|'''[[1943]]'''&lt;br&gt;
| bgcolor=&quot;#009933&quot;|'''[[1944]]'''&lt;br&gt;
| bgcolor=&quot;#009933&quot;|'''[[1945]]'''&lt;br&gt;
| bgcolor=&quot;#EA6567&quot;|'''[[1946]]'''&lt;br&gt;
| bgcolor=&quot;#EA6567&quot;|'''[[1947]]'''&lt;br&gt;
|- valign=&quot;top&quot;
| bgcolor=&quot;#FFED00&quot;|'''[[1948]]'''&lt;br&gt;
| bgcolor=&quot;#FFED00&quot;|'''[[1949]]'''&lt;br&gt;
| |'''[[1950]]'''&lt;br&gt;
| |'''[[1951]]'''&lt;br&gt;
| bgcolor=&quot;#5EC5ED&quot;|'''[[1952]]'''&lt;br&gt;
| bgcolor=&quot;#5EC5ED&quot;|'''[[1953]]'''&lt;br&gt;
| bgcolor=&quot;#009933&quot;|'''[[1954]]'''&lt;br&gt;
| bgcolor=&quot;#009933&quot;|'''[[1955]]'''&lt;br&gt;
| bgcolor=&quot;#EA6567&quot;|'''[[1956]]'''&lt;br&gt;
| bgcolor=&quot;#EA6567&quot;|'''[[1957]]'''&lt;br&gt;
| bgcolor=&quot;#FFED00&quot;|'''[[1958]]'''&lt;br&gt;
| bgcolor=&quot;#FFED00&quot;|'''[[1959]]'''&lt;br&gt;
|- valign=&quot;top&quot;
| |'''[[1960]]'''&lt;br&gt;
| |'''[[1961]]'''&lt;br&gt;
| bgcolor=&quot;#5EC5ED&quot;|'''[[1962]]'''&lt;br&gt;
| bgcolor=&quot;#5EC5ED&quot;|'''[[1963]]'''&lt;br&gt;
| bgcolor=&quot;#009933&quot;|'''[[1964]]'''&lt;br&gt;
| bgcolor=&quot;#009933&quot;|'''[[1965]]'''&lt;br&gt;
| bgcolor=&quot;#EA6567&quot;|'''[[1966]]'''&lt;br&gt;
| bgcolor=&quot;#EA6567&quot;|'''[[1967]]'''&lt;br&gt;
| bgcolor=&quot;#FFED00&quot;|'''[[1968]]'''&lt;br&gt;
| bgcolor=&quot;#FFED00&quot;|'''[[1969]]'''&lt;br&gt;
| |'''[[1970]]'''&lt;br&gt;
| |'''[[1971]]'''&lt;br&gt;
|- valign=&quot;top&quot;
| bgcolor=&quot;#5EC5ED&quot;|'''[[1972]]'''&lt;br&gt;
| bgcolor=&quot;#5EC5ED&quot;|'''[[1973]]'''&lt;br&gt;
| bgcolor=&quot;#009933&quot;|'''[[1974]]'''&lt;br&gt;
| bgcolor=&quot;#009933&quot;|'''[[1975]]'''&lt;br&gt;
| bgcolor=&quot;#EA6567&quot;|'''[[1976]]'''&lt;br&gt;
| bgcolor=&quot;#EA6567&quot;|'''[[1977]]'''&lt;br&gt;
| bgcolor=&quot;#FFED00&quot;|'''[[1978]]'''&lt;br&gt;
| bgcolor=&quot;#FFED00&quot;|'''[[1979]]'''&lt;br&gt;
| |'''[[1980]]'''&lt;br&gt;
| |'''[[1981]]'''&lt;br&gt;
| bgcolor=&quot;#5EC5ED&quot;|'''[[1982]]'''&lt;br&gt;
| bgcolor=&quot;#5EC5ED&quot;|'''[[1983]]'''&lt;br&gt;
|- valign=&quot;top&quot;
| bgcolor=&quot;#009933&quot;|'''[[1984]]'''&lt;br&gt;
| bgcolor=&quot;#009933&quot;|'''[[1985]]'''&lt;br&gt;
| bgcolor=&quot;#EA6567&quot;|'''[[1986]]'''&lt;br&gt;
| bgcolor=&quot;#EA6567&quot;|'''[[1987]]'''&lt;br&gt;
| bgcolor=&quot;#FFED00&quot;|'''[[1988]]'''&lt;br&gt;
| bgcolor=&quot;#FFED00&quot;|'''[[1989]]'''&lt;br&gt;
| |'''[[1990]]'''&lt;br&gt;
| |'''[[1991]]'''&lt;br&gt;
| bgcolor=&quot;#5EC5ED&quot;|'''[[1992]]'''&lt;br&gt;
| bgcolor=&quot;#5EC5ED&quot;|'''[[1993]]'''&lt;br&gt;А
| bgcolor=&quot;#009933&quot;|'''[[1994]]'''&lt;br&gt;
| bgcolor=&quot;#009933&quot;|'''[[1995]]'''&lt;br&gt;
|- valign=&quot;top&quot;
| bgcolor=&quot;#EA6567&quot;|'''[[1996]]'''&lt;br&gt;
| bgcolor=&quot;#EA6567&quot;|'''[[1997]]'''&lt;br&gt;
| bgcolor=&quot;#FFED00&quot;|'''[[1998]]'''&lt;br&gt;
| bgcolor=&quot;#FFED00&quot;|'''[[1999]]'''&lt;br&gt;
| |'''[[2000]]'''&lt;br&gt;
| |'''[[2001]]'''&lt;br&gt;
| bgcolor=&quot;#5EC5ED&quot;|'''[[2002]]'''&lt;br&gt;
| bgcolor=&quot;#5EC5ED&quot;|'''[[2003]]'''&lt;br&gt;
| bgcolor=&quot;#009933&quot;|'''[[2004]]'''&lt;br&gt;
| bgcolor=&quot;#009933&quot;|'''[[2005]]'''&lt;br&gt;
| bgcolor=&quot;#EA6567&quot;|'''[[2006]]'''&lt;br&gt;
| bgcolor=&quot;#EA6567&quot;|'''[[2007]]'''&lt;br&gt;
|- valign=&quot;top&quot;
| bgcolor=&quot;#FFED00&quot;|'''[[2008]]'''&lt;br&gt;
| bgcolor=&quot;#FFED00&quot;|'''[[2009]]'''&lt;br&gt;
| |'''[[2010]]'''&lt;br&gt;
| |'''[[2011]]'''&lt;br&gt;
| bgcolor=&quot;#5EC5ED&quot;|'''[[2012]]'''&lt;br&gt;
| bgcolor=&quot;#5EC5ED&quot;|'''[[2013]]'''&lt;br&gt;
| bgcolor=&quot;#009933&quot;|'''[[2014]]'''&lt;br&gt;
| bgcolor=&quot;#009933&quot;|'''[[2015]]'''&lt;br&gt;
| bgcolor=&quot;#EA6567&quot;|'''[[2016]]'''&lt;br&gt;
| bgcolor=&quot;#EA6567&quot;|'''[[2017]]'''&lt;br&gt;
| bgcolor=&quot;#FFED00&quot;|'''[[2018]]'''&lt;br&gt;
| bgcolor=&quot;#FFED00&quot;|'''[[2019]]'''&lt;br&gt;
|- valign=&quot;top&quot;
| |'''[[2020]]'''&lt;br&gt;
| |'''[[2021]]'''&lt;br&gt;
| bgcolor=&quot;#5EC5ED&quot;|'''[[2022]]'''&lt;br&gt;
| bgcolor=&quot;#5EC5ED&quot;|'''[[2023]]'''&lt;br&gt;
| bgcolor=&quot;#009933&quot;|'''[[2024]]'''&lt;br&gt;
| bgcolor=&quot;#009933&quot;|'''[[2025]]'''&lt;br&gt;
| bgcolor=&quot;#EA6567&quot;|'''[[2026]]'''&lt;br&gt;
| bgcolor=&quot;#EA6567&quot;|'''[[2027]]'''&lt;br&gt;
| bgcolor=&quot;#FFED00&quot;|'''[[2028]]'''&lt;br&gt;
| bgcolor=&quot;#FFED00&quot;|'''[[2029]]'''&lt;br&gt;
| |'''[[2030]]'''&lt;br&gt;
| |'''[[2031]]'''&lt;br&gt;
|- valign=&quot;top&quot;
! width=&quot;8%&quot;|Муш
! width=&quot;8%&quot;|Бақар
! width=&quot;8%&quot;|Паланг
! width=&quot;8%&quot;|Харгӯш
! width=&quot;8%&quot;|Наҳанг
! width=&quot;8%&quot;|Мор
! width=&quot;8%&quot;|Асп
! width=&quot;8%&quot; |Гӯсфанд
! width=&quot;8%&quot;|Ҳамдуна
! width=&quot;8%&quot;|Хурус
! width=&quot;8%&quot;|Саг
! width=&quot;8%&quot;|Хук
|}

== «Солнома»-и [[Ҳаким Тирмизӣ]] == 
# Агар '''соли муш''' дарояд, зимистони он сол хуб мешавад, аммо дар тобистон бисёр борон борад, ба ҳайвонҳо соли нек шавад, ба дарвешҳо, ғарибҳо ва мардумон хуб бошад. Дар тарафи Шарқ некиҳо ва дар Ғарб фитна бисёр шавад... Ба подшоҳону бекҳо ташвиш бисёр шавад. Ҳоли савдогарон некгардад, дар роҳ дуздон бисёр шаванд, савдогарҳо дар хатар бошанд. Дар баъзе ҷойҳо вабо ояд. Зимистон дароз шавад, дар охири сол хавф ояд, дар байни сол муш бисёр шавад ва ба ғалла зарар расад, дар ин сол аз дуздон ва роҳзанҳо мардум дар тарс бошанд. Фарзанде, ки дар аввали сол таваллуд шавад, зирак, хушрӯй ва зебо, хушфеъл ва давлатманд гардад, агар дар байни сол таваллуд шавад, бадкирдор, ҳиллагар ва ҳасадхӯр бошад, агар дар охири сол таваллуд шавад, дурӯғгӯй  ва фиребгар бошад.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ovozitojik.uz/news/view?slug=solnoma-i-xakim-tirmizy|title=«Солнома»-и Ҳаким Тирмизӣ|author=|website=www. ovozitojik.uz|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2024-02-04|archivedate=2024-02-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240204075557/https://ovozitojik.uz/news/view?slug=solnoma-i-xakim-tirmizy}}&lt;/ref&gt;  
# Агар '''соли гов''' дарояд, дар баъзе ҷойҳо дарди сар ва беморӣ бисёр шавад, зимистон кӯтоҳ, валекин сахт ояд. Ба меваҳо андак офат расад. Дар ҷаҳон фитна бисёр шавад ва ба подшоҳон ташвиш оварад, дар охири сол арзонӣ шавад ва дар мардум тинҷию осудагӣ бошад. Ва ҳар фарзанде, ки дар аввали сол таваллуд шавад, доно ва диндор, боандеша, аммо ба кори бегонагон бисёр машғул шавад. Дар байни сол таваллуд шавад, хубрӯй ва шодмон бошад. Дар охири сол таваллуд шавад, ғамнок ва парешонҳол гардад. 
# Агар '''соли паланг''' дарояд, дар байни подшоҳон фитна ва адоват бисёр бошад, ҷангу ҷадал ва хунрезӣ бисёр шавад, аз тарафи Ёрон зиддият бисёр шавад, ба чаҳорпоҳо ҳалокат бисёр расад. Дар кӯҳҳо даррандаҳо бисёр шаванд, ба дарёҳо ва заврақҳо зарар бошад ва мева кам шавад, дар охири сол некӣ бисёр мегардад.  Фарзанде, ки дар аввали сол таваллуд шавад, далер, баҳодур, мард, хубрӯй ва ҳамеша бодавлат ва бузург бошад. Ва ҳар фарзанде, ки дар байни сол таваллуд шавад, кушодарӯй, хушхулқ ва ҳимматбаланд гардад. Ва ҳар фарзанде, ки дар охири сол таваллуд шавад, бадмизоҷ, бадахлоқ, танбал, бемурувват ва бадфеъл бошад. 
# Агар '''соли харгӯш''' дарояд, дар ин сол неъмат ва мева бисёр шавад. Зимистон хушк гузарад, дар тобистон заминҷунбӣ ва шамол бошад, дар баъзе ҷойҳо марг расад, хусусан, ба даррандаҳо бисёр офат ояд. Ҳар фарзанде, ки дар аввали сол таваллуд шавад, шитобкор ва сабук, лекин молдор ва бой, бадфеъл ва бовафо бошад. Фарзанде, ки дар байни сол таваллуд шавад, хушхулқ ва хушфеъл бошад. Дар охири сол таваллуд шавад, сергап ва бевафо бошад.  
#  '''Соли наҳанг''' (моҳӣ) дарояд, дар ин сол фитна ва фасод бошад, дар байни мардум адоват ва бадӣ бисёр бошад. Ба ҳайвонҳо ҳалокат расад. Зимистон дароз бошад ва дар байни подшоҳон ҷангу ҷадал бисёр шавад... Дар кӯҳу саҳро даррандаҳо бисёр шаванд, ба киштиҳо зарар расад, ҳосили ангур кам шавад. Ҳар фарзанде, ки дар аввали сол таваллуд шавад, далер, ҷасуру нотарс ва хубрӯй, валекин ... бадфеъл бошад, ришу мӯяш тез сафед шавад. Агар дар байни сол таваллуд шавад, хуштабъ ва накӯкирдор бошад. Агар дар охири сол таваллуд шавад, бешарм ва беҳаё, тезкор ва чаққон бошад.  
# '''Соли мор''' дарояд, хушксолӣ шавад, агар зимистон сахт ояд, дарахту токро хунук занад,  ғалла қимат шавад, байни мардум кинаю адоват бисёр шавад. Дар саҳро мор бисёр гардад. Фарзанде, ки дар аввали сол таваллуд шавад, дурандеш, камсухан, хушфеъл ва хушгуфтор бошад. Агар дар байни сол таваллуд шавад, бадкирдор, бадхулқ бошад. Агар дар охири сол таваллуд шавад, беҳаё ва бевафо бошад.  
# Агар '''соли асп''' дарояд, дар байни подшоҳон ҷангу ҷидол... бисёр шавад.Тобистон ва зимистон миёна, яъне муътадил бошад. Мева ва дон бисёр гардад. Валекин ба ҳайвонҳо каме зарар расад. Зимистон дароз шавад, дарё ва киштиҳоро хуб бошад. Фарзанде, ки дар аввали сол таваллуд шавад, заҳматкаш бошад, вале донишманд ва боҳикмат гардад. Суханаш ба подшоҳон писанд ояд ва мард бошад. Агар дар байни сол таваллуд шавад, хушфеъл ва хушрафтор гардад. Дар охири сол таваллуд шавад, бадахлоқ, ғамнок, дағал гардад.  
# Агар '''соли гӯсфанд''' дарояд, зимистон дароз ва сахт ояд. Ба дарёҳо, киштиҳо зарар бисёр бошад.  Дар байни мардум беморӣ бисёр шавад, дар байни подшоҳон фитнаю ошӯб сар занад, валекин тез ором шавад. Дар байни халқ хайру эҳсон бисёр гардад. Ҳар фарзанде, ки дар аввали сол таваллуд шавад, дӯстрӯ, беозор, давлатманд ва бо меҳру бошафқат бошад. Дар охири сол таваллуд шавад, бадхулқ ва саркаш бошад.  
#  Агар '''соли маймун''' дарояд,  дар байни мардум ҳилаву найранг, ҳарзагӯӣ ва дуздӣ зиёд мешавад. Зулму ситам ва хиёнат ба амал меояд. Байни ҳайвонҳо: асп ва шутур офат зиёда шуда, зимистонаш кӯтоҳ, валекин сардӣ зиёд мешавад. Байни солхӯрдаҳо меҳру шафқат кам шуда, нисбати раият ситам зиёд шавад.  Ҳар фарзанде, ки дар аввали сол таваллуд шавад, бадрӯй шавад, лекин шоду хуррам ва хушу хандон ва хушфеъл  бошад. Агар фарзанд дар байни сол таваллуд шавад, ҳасадгӯй ва давлатманд гардад. Агар дар охири сол таваллуд шавад, бадфеъл, бевафо ва бевиқор мешавад.  
# Агар '''соли мурғ''' дарояд,  дар ин сол хастагӣ зиёд шавад. Ҳосили зироат бисёр, меҳр-шафқат байни мардум зиёд шуда, вазъи ҳамли занон осон гардад. Аксарият духтар таваллуд шавад. Зимистонаш дароз ояд ва сардӣ камтар шавад. Байни подшоҳон сулҳу салоҳ ва адолат барқарор ва вазъи савдогар бисёр хуб гардад. Ҳар фарзанде, ки дар аввали сол таваллуд  шавад, зебо, хушфеъл, зирак ва хоксор гардад. Агар фарзанд дар байни сол таваллуд шавад, бадхулқ ва мардумозор  бошад,  аммо агар дар охири сол таваллуд шавад,  саховатпеша, меҳмондӯст, нек ва ботааммул бошад.  
# Агар '''соли саг''' дарояд, нарху наво қимат шавад, зимистонаш дароз ва сард шуда, дар баъзе мавзеъҳо вабо ва беморӣ паҳн гардад. Дар байни подшоҳон фитна ва мубориза бархезад. Байни мардум дуздӣ, золимӣ  ва авбошӣ авҷ гирад.  Ҳар фарзанде, ки дар аввали ин сол таваллуд мешавад, бадфеъл, бадхӯ ва суханчин, ҳарис ва чашмгурусна бошад. Дар байни сол таваллуд шавад, зирак, доно ва ҷангҷӯй бошад. Агар фарзанд дар охири сол таваллуд шавад, далер, мард ва қаноатманд гардад.   
# Агар '''соли хук''' дарояд, байни солхӯрдагон  беморӣ зиёд гардад. Миёни подшоҳон хилоф, фитна ва муҳорибаҳо зиёд шавад. Гандум қимат шуда, миёни одамон бодиянишинӣ, хавфу хатар, дуздиву роҳзаниву золимӣ зиёд гардад. Зимистонаш барвақт омада, дарозмуддат шавад. Ба гӯсфандон офат ояд.  Ҳар фарзанде, ки дар аввали ин сол таваллуд шавад, худрой, худписанд ва худбин бошад. Агар дар байни сол таваллуд шавад фиребгар, дар охири сол таваллуд шавад, бадтабъ ва ҳарис, ноором бошад ва  ба сафар баромаданро зиёд дӯст дорад.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ovozitojik.uz/news/view?slug=solnoma-i-xakim-tirmizy|title=«Солнома»-и Ҳаким Тирмизӣ|author=|website=www. ovozitojik.uz|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2024-02-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240204075557/https://ovozitojik.uz/news/view?slug=solnoma-i-xakim-tirmizy|archivedate=2024-02-04}}&lt;/ref&gt;

== Солшумории чинӣ ==
Дар Солшумории чинӣ (хитойӣ) ба солшумории Мучал монанд, солшумории қадимае [сулолаи Чжоу (сулолае, 800 сол сари қудрат буд) ва дар замони сулолаи Хан (206 то мелод — 207 мелодӣ) рушд ёфтааст] мавҷуд буд. Дар он ибтидои соли нав ба шаби якуми солшумори қамарӣ, моҳҳои 21 январ — 20 феврал оғоз меёбад.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* Мирбобо Мирраҳим. Ҷашни Наврӯз ва ҷаҳоншиносӣ. — Душанбе, «Ирфон», 1992, — 240 с.
{{ПБ}}
[[Гурӯҳ:Гоҳшуморӣ]]
[[Гурӯҳ:Тақвими мардумӣ]]</text>
      <sha1>dyga85ugy6mv5t58elhq2vttnbri2ud</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Равшан Раҷабзода</title>
    <ns>0</ns>
    <id>62319</id>
    <revision>
      <id>1492646</id>
      <parentid>1457696</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T21:09:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492646</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7067" sha1="s3waikoqcg30sjkevyy4u9g1duqunkz" xml:space="preserve">{{Сиёсатмадор
 |ном                  = 
 |номи аслӣ            = Равшан Муҳитдинович  Раҷабов
 |тасвир               = 
 |бар                  = 
 |тавсифи тасвир       = 
 |ном ҳангоми таваллуд = 
 |номи мустаъор        = 
 |таърихи таваллуд     = 6.05.1967
 |зодгоҳ               = {{Зодгоҳ|Конибодом |шаҳри Конибодом}}, [[ҶШС Тоҷикистон]], [[ИҶШС]]
 |таърихи даргузашт    =  
 |маҳалли даргузашт    =  
 |шаҳрвандӣ            = {{Парчам|Тоҷикистон}}  
 |таҳсилот             = [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон|Университети давлатии Тоҷикистон ба номи В.И.Ленин]]
 |дараҷаи илмӣ         = {{Дараҷаи илмӣ|номзад|илмҳои ҳуқуқшиносӣ}}
 |унвонҳои илмӣ        = {{Унвонҳои илмӣ||}}
 |миллат               = тоҷик
 |эътиқод              = 
 |ҳизб                 = [[Ҳизби халқии демократии Тоҷикистон]]
 |ғояҳои асосӣ         = 
 |навъи фаъолият       = вакили  [[Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] 
 |падар                = 
 |модар                = 
 |ҳамсар               = 
 |фарзандон            = 
 |ҷоизаҳо            = {{медали Барои хидматҳои шоён}}, [[Аълочии маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон]]
 |соядаст              = 
 |бари соядаст         = 
 |вебгоҳ               = 
 |викианбор            = 
}}
'''Равшан Раҷабзода''' (''Раҷабов Равшан Муҳитдинович''; зод. [[6 май|6 майи]] [[соли 1967]], [[Конибодом]]) — [[ҳуқуқшинос]], доктори илмҳои ҳуқуқшиносӣ, вакили  [[Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] даъвати V ва даъвати VI&lt;ref name=&quot;Равшан Муҳитдинович Раҷабов&quot;&gt;{{Cite web|url=https://parlament.tj/deputats/16|title=Равшан Муҳитдинович  Раҷабов|author=|website=www.parlament.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2020-03-20|archivedate=2020-03-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200321163308/https://parlament.tj/deputats/16}}&lt;/ref&gt;
== Зиндагинома == 
Равшан Раҷабов [[6 май]]и [[соли 1967]] дар шаҳри Конибодом дар оилаи хизматчӣ таваллуд шуда, фаъолияти кории худро соли 1984 баъди хатми мактаби миёнаи № 4 дар Комбинати консервабарории шаҳри Конибодом ба ҳайси коргар оғоз кардааст. Солҳои 1985 — 1987 дар сафи Қувваҳои Мусаллаҳи Иттиҳоди Шӯравӣ дар шаҳри Челябинск ва дар Ҷумҳурии Демократии Германия хидмат намуда, соли 1987 ба факултети ҳуқуқшиносии [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон|Университети давлатии Тоҷикистон ба номи В.И.Ленин]], дохил шуда, онро соли 1992 бо муваффақият хатм намуд. Аз моҳи августи ҳамон сол то августи соли 1993 дар кафедраи «Назария, таърихи давлат ва ҳуқуқ»-и факултети ҳуқуқшиносии Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба ҳайси ассистент фаъолият намудааст.

Фаъолияти минбаъдаи омӯзгориву илмии ин марди донишманд ва мураббии ҷавонон бо Академияи Вазорати корҳои дохилии Ҷумҳурии Тоҷикистон пайванд гардид. Ӯ рисолаи номзадии худро дар мавзӯъи «Проблемаҳои ташаккулёбии низоми ҳуқуқии Ҷумҳурии Тоҷикистон: ҷанбаҳои назариявӣ-методологӣ» ҳимоя намуда, ба дарёфти унвони номзади илмҳои ҳуқуқшиносӣ мушарраф гардидааст. Муаллифи беш аз 50 асару мақолаҳои илмӣ, аз ҷумла ду монография, ду курси мухтасари лексияҳо, зиёда аз даҳкитобу воситаҳои таълимӣ мебошад. Бо кӯшишу эҳтимоми ӯ чандин барномаҳои таълимӣ ва методӣ омода гаштаанд, ки ҳамчун роҳнамо барои донишҷӯён ва кормандони мақомоти ҳифзи ҳуқуқ ба ҳисоб мераванд.

Равшан Раҷабзода ҳамзамон бо таҳияи чандин лоиҳаҳои қонунҳо ва асосноккунии илмии онҳо дар инкишофи давлат ва такмили соҳаи ҳуқуқи муосири Ҷумҳурии Тоҷикистон мусоидат намудааст.

1 марти соли 2020 вакили Маҷлиси намонядагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон интихоб шудаас&lt;ref name=&quot;Равшан Муҳитдинович Раҷабов&quot; /&gt;т. Ӯ дар вазифаҳои Раиси Кумитаи Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба қонунгузорӣ ва ҳуқуқи инсон; раиси Комиссияи доимии АБП ИДМ оид ба масъалаҳои ҳуқуқӣ фаъолият намудааст.

== Ҷоизаву унвонҳо ==

* медали «Барои хидматҳои шоён»,
* [[Аълочии маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.parlament.tj/deputats/16|title=Раҷабзода Равшан Муҳитдин|author=|website=www. majmilli.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2025-03-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230922092942/https://parlament.tj/deputats/16|archivedate=2023-09-22}}&lt;/ref&gt;.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

[[Гурӯҳ:Сиёсатмадорони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Сиёсатмадорон аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Вакилони Маҷлиси Намояндагони Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати V]]
[[Гурӯҳ:Вакилони Маҷлиси Намояндагони Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати VI]]
[[Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон]]</text>
      <sha1>s3waikoqcg30sjkevyy4u9g1duqunkz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сайид Алӣ Хоманаӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>62906</id>
    <revision>
      <id>1492682</id>
      <parentid>1487924</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T22:06:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492682</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37167" sha1="ec2rdyk421pfvyjuaymlqooemnef8dz" xml:space="preserve">{{Ҳамномҳо|Сайид Алӣ (Ҳамном)|Сайид Алӣ}}
{{Ҳамнасабҳо|Хоманаӣ (Ҳамнасаб)|Хоманаӣ}}

{{Ходими давлатӣ}}
'''Сайид Алӣ Ҳусайни Хоманаӣ''' ({{Audio|Khamenei pronounce.ogg|'''Сейе́д Али́ Ҳосейни́ Хаменеи́'''}}, {{Lang-fa|سید علی حسینی خامنه‌ای}} {{IPA|[sejˈjed ʔæˈli hosejˈni xɒmeneˈʔi]}}; тав 19 апрели соли 1939 &lt;ref name=&quot;Биография Хаменеи на его официальном сайте&quot;&gt;{{Cite web |url=http://russian.khamenei.ir/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=238&amp;Itemid=83 |title=Биография Хаменеи на его официальном сайте |accessdate=2021-07-02 |archivedate=2008-03-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080306064141/http://russian.khamenei.ir/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=238&amp;Itemid=83 }}&lt;/ref&gt;, [[Машҳад]] - [[28 феврал|28 феврали]] [[соли 2026]] [[Теҳрони Бузург|Теҳрон]]. Ӯ дар пайи ҳамлаи Амрикову Исроил ба Эрон дар нахустин сооти корӣ дар дафтараш кушта шуд&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://asiaplus.news/tg/2026/03/01/favri-alii-khomanai-rohbarii-olii-eron-kushta-shudaast/|title=ФАВРӢ! Алии Хоманаӣ, роҳбарии олии Эрон кушта шудааст {{!}} Новости Таджикистана ASIA-Plus|website=asiaplus.news|lang=ru|accessdate=2026-03-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260418034949/https://asiaplus.news/tg/2026/03/01/favri-alii-khomanai-rohbarii-olii-eron-kushta-shudaast/|archivedate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://asiaplus.news/tg/2026/03/01/hej-goh-bo-amriko-kanor-nayomad-ali-khomanai-ki-bud-va-chi-kornomae-az-khud-boqi-guzosht/|title=Ҳеҷ гоҳ бо Амрико канор наёмад. Алӣ Хоманаӣ кӣ буд ва чӣ корномае аз худ боқӣ гузошт? {{!}} Новости Таджикистана ASIA-Plus|website=asiaplus.news|lang=ru|accessdate=2026-03-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260927075943/https://asiaplus.news/tg/2026/03/01/hej-goh-bo-amriko-kanor-nayomad-ali-khomanai-ki-bud-va-chi-kornomae-az-khud-boqi-guzosht/|archivedate=2026-09-27}}&lt;/ref&gt;.

Арбоби динӣ, маънавӣ, давлатӣ ва сиёсӣ, дуюмин раҳбари олии ([[сарвари давлат]]) Эрон аз [[соли 1989]] то лаҳзаи кушта шудан, [[Президенти Эрон|Президенти Ҷумҳурии Исломии Эрон]] ( [[Соли 1981|1981]] - [[Соли 1989|1989]] ), ки яке аз наздиктарин шарикони пешвои [[Инқилоби исломӣ дар Эрон|инқилоби исломӣ]] [[оятуллоҳ]] [[Руҳуллоҳ Хумайнӣ]].

== Зиндагинома ==
Сайид Алӣ Хоманаӣ, фарзанди [[Сайидҷаводи Ҳусайнии Хоманаӣ]] дар моҳи апрели [[соли 1939]] баробари бо 1318-и шамсӣ дар шаҳри [[Машҳад]] чашм ба дунё кушод.

=== Таҳсилот ===
Хоманаӣ аз 12 солагӣ бо рафтан ба мадрасаи динии Сулаймонҳон ва баъд дар мадрасаи Наввоб дар [[Машҳад]] таҳсил кард.

Пас аз омӯхтани муқаддамоти улуми динӣ, фарогирии [[дарс|дарсҳои]] дарсҳои баланд монанди: Маолим, Қавонин, шарҳи Лумъа, Расоил ва Макосиб ва Кифоя, аз устодоне монанди [[Оятуллоҳ Мирзо Аҳмад Мударриси Яздӣ]], [[Шайх Ҳошими Қазвинӣ|Ҳоҷ Шайх Ҳошими Қазвинӣ]], ва [[Сайидҷалили Ҳусайнии Систонӣ]] истифодаи илмӣ кард. Хоманаии навҷавон бештар аз падараш, ки иҷозаи иҷтиҳод дошт, истифодаи илмӣ мекард.

Хоманаӣ аз 16 солагӣ дарси сатҳи болои [[Муҳаммадҳодии Милонӣ|Муҳаммадҳодии Милони]]&lt;nowiki/&gt;ро шурӯъ кард. Дар 18 солагӣ ба шаҳри [[Наҷаф]] дар [[Ироқ]] рафт, ва онҷо бештар дарси [[Мӯҳсини Ҳаким]]&lt;nowiki/&gt;ро писандид, ва тасмим гирифт онҷо бимонад ва [[дарс]] хонад, барои ҳамин ба [[падар|падараш]] нома навишт, аммо падараш иҷозат надод, ва дар натиҷа ба шаҳри [[Машҳад]] баргашт.

Баъд аз баргашт ба Машҳад, бо талабаҳо, ки барои [[зиёрат]] аз [[Қум]] ба [[Машҳад]] мерафтанд иртибот барқарор кард, ва тасмими ҷиддӣ гирифт то ба Қум ҳиҷрат кунад ва дар онҷо, таҳсилро идома диҳад. Аммо дар он сол падараш мувофиқат накард, то ин ки як сол гузашт, ва падараш барои ҳиҷрат ба Қум розӣ шуд. Бо шурӯъи соли нави таҳсилӣ ба Қум рафт, ва дар мадрасаи [[Ҳуҷҷатия]] мустақар шуд. Дар он замон раиси ҳавза ва [[марҷаъияти шиъа]] бар уҳдаи [[Ҳусайни Буруҷирдӣ]] буд.

Хоманаӣ ба хотири мутолеаи зиёд ва дарси зиёд, байни талабаҳо машҳур шуда буд. Аз аввали вурудаш ба Қум, дар дарси сатҳи болои фиқҳи Ҳусайни Буруҷирдӣ ширкат кард. Аз ҳамон аввал ҳам дар дарси Руҳуллоҳи Хумайнӣ низ ширкат мекард.

=== Мубориза ===
Дар соли 1941 Ҳусайни Буруҷирдӣ аз дунё рафт, ва марҷаъияти Руҳуллоҳи Хумайнӣ матраҳ шуд. Бо интиқодҳо ва эътирозоти Хумайнб бар зидди [[Муҳаммадризо Паҳлавӣ|Шоҳ]], пояҳои қиёми Исломӣ дар Қум рехта шуд.

Хоманаӣ ҳамроҳ бо таҳсили илм, ба мубориза ҳам мепардохт, ки дар соли 1963 ҳамчун намояндаи Хумайнӣ ба Машҳад назди Муҳаммадҳодии Милонӣ фиристода шуд.

Дар соли 1964 падари Хоманаӣ биноии худро аз даст медиҳад. Ӯ ки мехост дар [[Қум]] бимонад, ва устодонаш ҳам бар монданаш дар Қум исрор мекарданд, тасмим гирифт ба Машҳад ба назди падараш равад. Хоманаӣ баъд аз нобино шудани падараш, барои падараш китоб мутолиа мекард ва ҳамонро бо падараш баҳс мекард.

Сайидалии Хоманаӣ ҳамроҳ бо мубориза, китобҳои Расоил ва Макосибро тадрис мекард, ва ҳамчунин дарси тафсири [[Қуръон]] дошт. Ин дар ҳоле буд, ки вай 26 сола буд.

Ҷаласоти тафсирии Хоманаӣ мавриди истиқболи талабаҳо қарор гирифт ва ҳама ба тафсир тарғиб мешуданд ва алоқаашон зиёд мешуд. Ин дарсҳо ки ҳамроҳ бо баҳсҳои мубориза матраҳ мешуд, чандбор аз тарафи ҳукумати вақт манъ шуд.

Дарсҳои Хоманаӣ идома дошт то замоне, ки ба [[Эроншаҳр]] табъид шуд ва дарсҳояш таътил шуд.

Сайидалии Хоманаӣ ба сабаби муборизаҳо, чандбор дастгир шуд ва ба шаҳри дигар табъид шуд.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Зиндагинома|author=Operator|url=http://khameneitj.info/%D0%B7%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B0/%D0%BE%D1%8F%D1%82%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%BE%D2%B3-%D1%85%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D3%A3.html|accessdate=2018-03-08|language=en-gb|archivedate=2018-04-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180412011551/http://khameneitj.info/%D0%B7%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B0/%D0%BE%D1%8F%D1%82%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%BE%D2%B3-%D1%85%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D3%A3.html}}&lt;/ref&gt;

== Инқилоби исломӣ ва президенти ҷумҳурӣ ==
Алӣ Хоманаӣ яке аз чеҳраҳои муҳими [[Инқилоби исломӣ дар Эрон|Инқилоби Исломӣ]] ва яке аз шарикони наздики Хумайнӣ буд, ки пас аз инқилоб ҳамчун узви мақомоти олии муваққатии кишвар - Шӯрои Инқилобӣ пайваст. Ҳамзамон ӯ рӯзномаи ''Ҷомхури-эсламӣ'' (&quot;Ҷумҳурии Исломӣ&quot;) -ро таъсис дод &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.iranicaonline.org/articles/journalism-iii-post-revolution-era|title=JOURNALISM iii. Post-Revolution Era|publisher=[[Encyclopædia Iranica]]|deadlink=no|accessdate=2012-05-07|archiveurl=https://www.webcitation.org/6839SCH3r?url=http://www.iranicaonline.org/articles/journalism-iii-post-revolution-era|archivedate=2012-05-30}}&lt;/ref&gt;.

Пас аз пирӯзии Инқилоби Исломӣ дар соли 1979, Хоманаӣ имоми (пешвои) намози ҷумъа таъйин шуд (дарвоқеъ, ҳарҳафтаинаи сиёсии сиёсии умумимиллӣ дар Теҳрон). Вай дар ин вазифа Оятуллоҳ Монтазерии мустаъфиро иваз кард. Вай яке аз асосгузорони Ҳизби Ҷумҳуриявии Исломӣ (ҲНИТ) шуд, аз ибтидо узви Шӯрои марказии ҲНИТ шуд. Соли 1979 ӯ ба ҳайси муовини вазири дифоъ дар ҳукумати [[Саид Абулҳасан Банисадр|Аболҳасан Банисадр кор карда, муддате ба Сипоҳи Посдорони]] [[Сипоҳи посдорони Инқилоби исломӣ|Инқилоби Исломӣ]] роҳбарӣ кард. Соли 1980 вай намояндаи шахсии Хумайнӣ дар Шӯрои олии мудофиа ва қувваҳои мусаллаҳи кишвар таъйин шуд. Моҳи марти соли 1980 вай вакили Маҷлис интихоб шуд. Вай борҳо ба ҳайси намояндаи кумитаи дифоъи парлумонӣ [[Ҷанги Эрон ва Ироқ|аз фронтҳои ҷанги Эрону Ироқ дидан кардааст.]]

27 июни соли 1981 ташкилоти чапгарои  чапи Форкан (дар ибтидо тахмин зада мешуд, ки ''Муҷоҳидини Халқ'' ), ки бар зидди режими нави [[Эрон]] муборизаи мусаллаҳона ''бурдааст, ба Алӣ Хоманеӣ'' &lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/persian/iran/2016/06/160626_l10_ha_khamenei_assassination_attempt ترور علی خامنه‌ای، ۳۵ سال بعد]&lt;/ref&gt;. Дар як нишасти матбуотӣ, бомбаи дар магнитофон пинҳоншуда дар паҳлӯи ӯ таркид, ки дар натиҷа ӯ захмӣ шуд ва дасти росташ аз кор монд &lt;ref name=&quot;Саджадпур&quot;&gt;{{Cite news|title=Аятолла Хаменеи: Высший руководитель|publisher=Журнал &quot;Pro et Contra&quot;, стр. 11-35|date=2008 июль — август|author=КАРИМ САДЖАДПУР|url=http://uisrussia.msu.ru/docs/nov/pec/2008/4/ProEtContra_2008_4_02.pdf|language=ru|accessdate=2012-05-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304191300/http://uisrussia.msu.ru/docs/nov/pec/2008/4/ProEtContra_2008_4_02.pdf|archivedate=2016-03-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Profile: Iran's 'unremarkable' supreme leader Ayatollah Khamenei|publisher=BBC|author=James Reynolds|url=http://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-14362281|date=4 August 2011|language=en}}&lt;/ref&gt;. Пас аз ду моҳи ин сӯиқасд, ''Муҷоҳидини Халқ'' дар дафтари сардори ҳукумат таркиш ба амал овард, ки дар натиҷа президенти кишвар Муҳаммад Алӣ Раҷай, сарвазир Муҳаммад Ҷавод Бахонар ва чанд нафари дигар кушта шуданд. [[1 сентябр|1 сентябри соли]] 1981 вай ба ҷои марҳум М.-ро котиби генералии ҲНИТ интихоб кард. Д. Баҳонара.

Дар интихоботи [[президенти Эрон]]  [[2 октябр|2 октябри]] [[соли 1981]], ӯ 95% овозҳоро ба даст овард ва аввалин намояндаи рӯҳониён дар мансаби президенти [[Эрон]] гардид. Дар ибтидо асосгузори Ҷумҳурии Исломӣ Оятуллоҳ Хумайнӣ тахмин мезад, ки танҳо як шахси дорои маълумоти дунявӣ (масалан, адвокатҳо [[Саид Абулҳасан Банисадр|Банисадр]] ва Раҷай ) метавонад президенти Эрон бошад, аммо бинобар маҳбубияти фавқулоддаи Хоманаӣ ва майли ӯ ба артиш корҳо, ӯ андешаҳои худро аз нав дида баромад. Мир-Ҳусейни Мусавӣ, ки бибиаш хоҳари падари Алии Хоманеӣ буд, сарвазир шуд &lt;ref name=&quot;Лента&quot;&gt;{{Cite news|title=Мусави, Мир-Хосейн|publisher=Лентапедия|url=http://www.lenta.ru/lib/14198430/|language=ru}}&lt;/ref&gt;. Бо тасдиқи Хумайнӣ, Алӣ Хоманаӣ вазифаи дабири кулли ҲНИТ-ро нигоҳ дошт &lt;ref&gt;{{Книга|автор=|заглавие=Иранская революция: 1978-1979 : причины и уроки|издательство=Наука|том=|год=1989|страницы=288|isbn=}}&lt;/ref&gt;.
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:right&quot;
!Номзад
! Овозҳо
! %
|-
| align=&quot;left&quot; | Алӣ Хоманаӣ
| [tel:16+003+242 16 003 242]
| '''95.02%'''
|-
| align=&quot;left&quot; | Алӣ Акбар Парвареш
| 342,600
| '''2.03%'''
|-
| align=&quot;left&quot; | Ҳасан Гафурифард
| 78559
| '''0.47%'''
|-
| align=&quot;left&quot; | Ризо Заварей
| 62,133
| '''0.37%'''
|-
| ''Бюллетенҳои беэътибор''
| ''356 266''
| '''2.12%'''
|-
! align=&quot;left&quot; | Ҷамъ:
! [tel:16+841+800 16 841 800]
|}
[[Акс:Childhood_photo_of_Seyed_Ali_Khamenei.jpg|мини|190x190пкс| Алии Хоманеӣ дар ҷавонӣ]]
Дарҳол пас аз интихоби раисиҷумҳур Хоманаӣ, саркӯби зидди нерӯҳои контрреволютсионӣ дар Эрон оғоз ёфт, ки ин посух ба амалиётҳои партизанӣ ва террористӣ, алахусус дар вилоятҳои ғарбӣ  буд. Хоманаӣ ба рафъи &quot;фарқиятҳо аз равандҳо, либерализм ва тарафдории амрикоиён&quot; даъват кард. Ҳазорҳо аъзои оппозисиюни зидди исломиро судҳои инқилобӣ қатл карданд.

Вай дар тӯли тамоми ҷанги Эрону Ироқ ба кишвар сарварӣ мекард. Дар давраи ӯ, Корпуси муҳофизони Инқилоби Исломӣ аз як милисаи маъмул ба як Горди пурнуфуз мубаддал гашт, ки барои ҳамин иқдом Хоманаӣ  дар байни низомиён шуҳрат пайдо кард.

[[16 август|16 августи соли]] [[Соли 1985|1985]] интихоботи президентӣ баргузор гардид, ки дар он боз Алӣ Хоманаӣ пирӯз шуд, ки 85% овозҳоро ба даст овард &lt;ref&gt;{{Книга|автор=|заглавие=Иранская революция: 1978-1979 : причины и уроки|издательство=Наука|том=|год=1989|страницы=329|isbn=}}&lt;/ref&gt;.

== Раҳбари муаззам ==
Раҳбари Инқилоби Исломӣ Оятуллоҳ [[Руҳуллоҳ Мусавӣ Хумайнӣ]] [[3 июн]]и [[соли 1989]] даргузашт. Рӯзи дигар Шӯрои коршиносон ҷамъ омад ва пас аз як нишасти 20-соата бо 60 раъй аз 74 узви Шӯро, Алӣ Хоманаӣ Раҳбари муъаззами Инқилоби Исломӣ, раҳбари олии Эрон интихоб шуд &lt;ref&gt;{{Cite news|title=The Rahbar: ’Ali Khamene‘i and the Iranian Culture Wars|publisher=The Estimate.|date=August 25, 2000|url=http://www.theestimate.com/public/082500.html|language=ru|accessdate=2021-07-02|archivedate=2012-02-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120222092334/http://www.theestimate.com/public/082500.html}}&lt;/ref&gt;. Номзадии ӯро Содиқ Халхалӣ, ки маъруф ба &quot;судяи ба доркашанда&quot; пешбарӣ карда буд &lt;ref&gt;[https://www.theguardian.com/news/2003/dec/01/guardianobituaries.iran The Guardian. Ayatollah Sadeq Khalkhali]&lt;/ref&gt;. Дар аввал, Оятуллоҳ {{Бе тарҷума 5|Али Мешкини|||Ali Meshkini}} , Оятуллоҳ {{Бе тарҷума 5|А.-К. Мусави Ардебили|||Abdul-Karim Mousavi Ardebili}}  ру] ва оятуллоҳ {{Бе тарҷума 5|М. Реза Гольпайгани|||Seyyed Muhammad Reza Golpayegani}}] ба Шӯрои коршиносон пешниҳод карданд, ки вазифаи ягона Пешвои муаззамро ба Шӯрои Олӣ иваз кунанд, зеро онҳо якбора ба се нафар овоз доданд. Пас аз он ки Шӯрои коршиносон онҳоро рад кард, Оятуллоҳ Голпайганӣ худро номзад пешбарӣ кард, аммо аз ҷониби Алӣ Хоманаӣ мағлуб шуд.

Принсипи бартарии рӯҳониёни [[шиа]]&lt;nowiki/&gt;и исломӣ дар идоракунии давлатӣ, ки асоси сохтори давлатии Эронро ташкил медиҳад, Велаёти Факеҳ ( {{Lang-fa|ولایت فقیه}} аслан - &quot;адвокати ҳабс&quot;). Дар чунин шароит, ягон қарор бидуни тасдиқи Раҳбари муаззам эътибор пайдо мекунад. Ҳатто як номзад ба тариқи демократӣ интихобшуда барои мансаби муайян тасдиқи Роҳбари Олиро талаб мекунад.

Хоманаӣ нуфузи Раҳбари муаззамро ба таври назаррас тавсеа дода, ба ӯ (яъне худаш) баъзе салоҳиятҳои президентиро, ки ба назорати кори Маҷлис, маъмурияти президент, шӯрои вазирон, системаи судӣ, Корпуси муҳофизони Инқилоби Исломӣ марбут буданд, вогузор кард, васоити ахбори омма, қувваҳои мусаллаҳ, хадамоти иктишофӣ, полис ва инчунин ташкилотҳои гуногуни ғайриҳукуматӣ, фондҳо, шӯроҳо ва ҷомеаҳои тиҷорӣ.

Дар вақти марги Хумайнӣ, Алӣ Хоманаӣ ҳатто унвони Оятуллоҳро надошт, дар ҳоле ки Қонуни Асосии Эрон Марҷаро (''Оятуллоҳи Бузург'') (&quot;касе, ки бояд тақлид карда шавад&quot;, тарҷумони Ислом) ҳамчун Раҳбари муаззам талаб мекард. Оятуллоҳ Хумайнӣ аз доираи номзадҳои эҳтимолии ворисонаш қаноатманд набуд, бинобар ин се моҳ қабл аз маргаш, вай як комиссияро оид ба таҷдиди назар конститутсия таъйин кард, то “ҳар як коршиноси шариати ислом ва дорои малакаҳои қобили қабул дар идоракунӣ” метавонад Пешвои муаззам шавад. То [[4 июн]], ислоҳот ба Сарқонун ҳанӯз дар [[Раъйпурсӣ|раъйпурсӣ]] [[28 июл]] тасдиқ нашуда буд (28 июл плебиссити маъмул баргузор шуд), аз ин рӯ, Ҳоманаиро интихоб карда, Шӯрои коршиносон ба таври расмӣ то эътибор пайдо кардани ислоҳҳо ӯро раҳбари муваққат таъйин кард. Хоманаӣ унвони Марҷиро (''Оятуллоҳи Бузург'') танҳо соли [[Соли 1994|1994]] ба даст овардааст. Пас аз марги {{Бе тарҷума 5|Мохаммад Али Эраки|Мохаммада Али Эраки||Mohammad Ali Araki}}, ки ин унвонро ба уҳда дошт, роҳбарони ҷамъиятҳои семинарҳои [[Қум]] Алии Хоманаиро эълон карданд. Ҳамзамон, баъзе оятуллоҳҳо мухолифат карданд, ки дар байни онҳо 4 марҷӣ буданд, дар байни онҳо - {{Бе тарҷума 5|Мохаммад аль-Хусайни аль-Ширази|||Mohammad al-Husayni al-Shirazi}}  &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.globalsecurity.org/military/world/iran/khamenei.htm|title=Ayatollah Hojjat-ul-Islam Seyed Ali Khamenei (англ.)|author=John Pike.|date=|publisher=Globalsecurity.org|accessdate=2009-06-19}}&lt;/ref&gt;. Ҳарчанд барои гирифтани ин унвон ризоияти танҳо чандин оятуллоҳ кофӣ буд, Хоманаӣ барои эрониён Марҷа буданро рад кард ва унвони марҷаро барои [[шиа]]ҳо дар берун аз Эрон пазируфт.

=== Фатво алайҳи эҷоди силоҳи ҳастаӣ ===
Хоманаӣ фатво дод, ки истеҳсол, захира ва истифодаи силоҳи ҳастаиро ислом манъ кардааст.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.atimes.com/atimes/Middle_East/HC17Ak02.html|title=An Iran option the US prefers to ignore|date=17 March 2006|publisher=[[Asia Times Online]]|deadlink=no|accessdate=2009-17-28|archiveurl=https://www.webcitation.org/68eawW9Bj?url=http://www.atimes.com/atimes/Middle_East/HC17Ak02.html|archivedate=2012-06-24}}&lt;/ref&gt; Моҳи августи [[соли 2005]] фатво дар як изҳороти расмии ҳукумати Эрон дар ҷаласаи МАГАТЭ дар [[Вена|Вена садо дод.]] &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.rferl.org/featuresarticle/2005/8/19C76894-2A3A-49D7-96A5-02039F66FD20.html|title=Timeline of The Iranian Nuclear Dispute|date=23 May 2007|publisher=RFERL|deadlink=no|accessdate=25 April 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090429062335/http://www.rferl.org/featuresarticle/2005/8/19C76894-2A3A-49D7-96A5-02039F66FD20.html|archivedate=29 April 2009 &lt;!--DASHBot--&gt;}} (via Web Archive)&lt;/ref&gt; Аммо, гурӯҳе аз дипломатҳои собиқи эронӣ гуфтанд, ки Хоманаӣ дар суҳбат бо намояндагони хадамоти амниятӣ ва ҷосусии Эрон гуфт, ки фатвои содиркардаи ӯ мусалмонони Эронро манъи истихроҷи ҳастаӣ нест.&lt;ref&gt;[http://dailycaller.com/2012/05/14/iranian-defectors-khamenei-said-anti-nuke-fatwa-wont-matter/ «Iranian defectors: Khamenei said anti-nuke ‘fatwa’ won’t matter»], «The Daily Caller», 14 May 2012&lt;/ref&gt; Таъсир ва иҷрои фатво бо як қатор сабабҳои дигар низ зери шубҳа гузошта шуд: эҳтимолияти он дар доираи таълимоти шиаҳо дар бораи тақия (шакли он чизе, ки ба манфиати ҳифзи эътиқод иҷозат дода шудааст), ё ин ки Хоманаӣ метавонист онро дар оянда тағир диҳад ё комилан лағв кунад.-аз ин ҳам бештар, зеро дар таърих чунин ҳолате рух дода буд, вақте ки Пешвои Муаззам Хумайнӣ дар ҷанги Эрону Ироқ фатвои худро алайҳи силоҳҳои бетараф бекор кард ва амр дод, ки таҳияи чунин силоҳҳо, аз ҷумла бомбаҳои ҳастаӣ &lt;ref&gt;«Iran’s nuclear theology: Bombs and truth: Muslim theological objections to nuclear weapons—real and imagined», [[The Economist]], dated 19 May 2012.&lt;/ref&gt;.

== Сиёсати дохилӣ ==
Алӣ Хоманаӣ маъмулан раҳбари ҷунбиши муҳофизакорони [[Эрон|Эрон дониста мешавад.]] Дар айни замон, вай ба пешрафти илмӣ ёрии калон мерасонад. Вай аз аввалин аъзои рӯҳониёни ислом буд, ки таҳқиқоти ҳуҷайраҳои бунёдӣ ва клонияи терапевтиро тасдиқ кард. Хоманаӣ ба рушди энергетикаи атомӣ диққати калон медиҳад. Ба гуфтаи ӯ, « [[нафт]]у ва [[Гази табиӣ|гази нестанд,]] номањдуд».

Хоманаӣ ҷонибдори тезонидани суръати хусусигардонии иқтисод мебошад. Соли [[Соли 2004|2004]] моддаи 44 Конститутсияи Эрон таҷдиди назар карда шуд, ки тибқи он иншооти инфрасохторӣ бояд танҳо моликияти давлатӣ бошанд.

== Сиёсати хориҷӣ ==
[[Акс:Vladimir_Putin_in_Iran_16-17_October_2007-1.jpg|мини|269x269пкс| [[Владимир Путин|В.Путин]] ва Хоманаӣ, 16-17 октябри 2007.]]
Роҳи ҳалли масъалаи Фаластин, ба гуфтаи Хоманаӣ, “баргузор кардани раъйпурсӣ дар байни мардуми Фаластин, ҳамаи онҳое, ки аз [[Фаластин (вилояти таърихӣ)|Фаластин]] ронда шудаанд, ки дар [[Лубнон]], [[Урдун]], [[Кувайт]], [[Миср]] ва дигар давлатҳои араб саргардонанд. Онҳо бояд ба ватани худ, ба хонаҳои худ баргарданд. Ва инчунин онҳое, ки пеш аз [[соли 1948]] дар Фаластин буданд, ҳам мусулмонон, ҳам масеҳиён ва яҳудиён. Дар байни онҳо бояд раъйпурсӣ баргузор шавад. Дар ҷараёни раъйпурсии умумӣ онҳо бояд фармони ҳукмрони Фаластинро интихоб кунанд » &lt;ref name=&quot;Пути решения палестинской проблемы&quot;&gt;{{Cite web |url=http://russian.khamenei.ir/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=249&amp;Itemid=75 |title=Пути решения палестинской проблемы |accessdate=2021-07-02 |archivedate=2009-06-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090618082027/http://russian.khamenei.ir/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=249&amp;Itemid=75 }}&lt;/ref&gt;.

== Ҳаёти барвақт ва таҳсил ==
[[File:Childhood_photo_of_Seyed_Ali_Khamenei.jpg|мини|Хоманаӣ дар наврасӣ]]

Сайид Алӣ Ҳусейни Хомане &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://farsi.khamenei.ir/photo-album?id=8799#i|title=تصویری از شناسنامه حضرت آیت‌الله خامنه‌ای|website=khamenei.ir|date=1 February 2010|lang=fa|accessdate=2026-03-11|archivedate=2017-08-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170814175343/http://farsi.khamenei.ir/photo-album?id=8799#i}}&lt;/ref&gt; 19 апрели соли 1939 &lt;ref name=&quot;cgie&quot;&gt;{{Cite encyclopedia|encyclopedia=The Great Islamic Encyclopedia|title=Ayatollah Ali Khamenei|url=https://www.cgie.org.ir/fa/publication/entryview/16337|accessdate=3 April 2017|language=fa|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170211080923/http://www.cgie.org.ir/fa/publication/entryview/16337|archivedate=11 February 2017}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://farsi.khamenei.ir/memory-content?id=26142|title=taking look at the biography of Ali Khamenei|website=farsi.khamenei.ir|date=21 March 2014|accessdate=21 March 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151208233452/http://farsi.khamenei.ir/memory-content?id=26142|archivedate=8 December 2015}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;cc&quot;&gt;{{Cite web|url=http://farsi.khamenei.ir/photo-album?id=8799|title=A photo of Identity document of Ayatollah Khamenei|website=farsi.khamenei.ir|date=1 February 2010|lang=fa|accessdate=14 January 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170814175343/http://farsi.khamenei.ir/photo-album?id=8799|archivedate=14 August 2017}}&lt;/ref&gt; дар хонаводаи Ҷавод Хоманаӣ, як олим ва муҷтаҳиде дар Наҷафи Ироқ &lt;ref name=&quot;cgie&quot; /&gt; ва ҳамсари дуввумаш Хадиҷа Мирдамади (духтари Ҳошим Мирҳад) таваллуд шудааст. Ӯ шашумин фарзанд аз ҳашт фарзанд буд, сеюмин фарзанд аз модараш таваллуд шудааст. &lt;ref name=&quot;leader&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.leader.ir/langs/en/index.php?p=bio|title=The Office of the Leader, Seyyed Ali Khamenei|website=leader.ir|accessdate=19 June 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090618152141/http://www.leader.ir/langs/EN/index.php?p=bio|archivedate=18 June 2009}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.hashemirafsanjani.ir/content/%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D9%85-%D8%AA%D8%B3%D9%84%DB%8C%D8%AA-%D9%87%D8%A7%D8%B4%D9%85%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%A2%DB%8C%D8%AA%E2%80%8C%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%AE%D8%A7%D9%85%D9%86%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%A8%D8%B1%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D9%88%D8%B2%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%DA%A9%D8%B4%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%B2%DB%8C-%D9%88-%D9%86%DB%8C%D8%B1%D9%88-%D8%A8%D9%87-%D9%87%D8%A7%D8%B4%D9%85%DB%8C|author=Akbar Hashemi Rafsanjani|lang=fa|accessdate=17 June 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160106062701/http://hashemirafsanjani.ir/content/%d9%be%db%8c%d8%a7%d9%85-%d8%aa%d8%b3%d9%84%db%8c%d8%aa-%d9%87%d8%a7%d8%b4%d9%85%db%8c-%d8%a8%d9%87-%d8%a2%db%8c%d8%aa%e2%80%8c%d8%a7%d9%84%d9%84%d9%87-%d8%ae%d8%a7%d9%85%d9%86%d9%87%e2%80%8c%d8%a7%db%8c-%d8%a7%d8%b9%d9%84%d8%a7%d9%85-%d8%a8%d8%b1%d9%86%d8%a7%d9%85%d9%87-%d9%88%d8%b2%d8%b1%d8%a7%db%8c-%da%a9%d8%b4%d8%a7%d9%88%d8%b1%d8%b2%db%8c-%d9%88-%d9%86%db%8c%d8%b1%d9%88-%d8%a8%d9%87-%d9%87%d8%a7%d8%b4%d9%85%db%8c|archivedate=6 January 2016}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;''Eternal Iran'', in 1721; Patrick Clawson, 2005, {{ISBN|1-4039-6276-6}}, p. 5.&lt;/ref&gt; Ду бародараш низ рӯҳонӣ ҳастанд; бародари хурдиаш Ҳодӣ Хоманаӣ муҳаррири рӯзнома ва рӯҳонӣ аст.   

== Ҳаёти шахсӣ ==
Алӣ Хоманаӣ соли [[Соли 1964|1964]] &lt;ref&gt;{{Cite news|title=Interview with Mrs. Khamenei|publisher=islam-pure.de|date=September 1992|url=http://www.islam-pure.de/imam/others/others1992.htm|language=en|accessdate=2012-05-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090901215913/http://www.islam-pure.de/imam/others/others1992.htm|archivedate=2009-09-01}}&lt;/ref&gt; Хуҷасти Хоманеӣ, ки бо онҳо чор писар (Моҷтаба, Мустафо, Масъуд, Масям) ва ду духтар (Бошра ва Ҳода) доштанд. Писари Моҷтаб бо духтари Голям-Алӣ Ҳаддад-Адел &lt;ref&gt;{{Cite news|title=Ahmadinejad favours his relatives|publisher=The Guardian|url=http://www.guardian.co.uk/news/blog/2008/feb/26/ahmadinejadfavourhisrelativ1|language=en}}&lt;/ref&gt; издивоҷ кард, ки замоне вазифаи раиси Маҷлисро ишғол мекард. Тибқи гуфтаи Ҳаддад-Адел, Хоманаӣ &quot;тарзи ҳаёти зоҳирӣ&quot; -ро пеш мебарад &lt;ref name=&quot;'The Decider' of Tehran&quot;&gt;[https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/12/07/AR2007120701614_pf.html 'The Decider' of Tehran]&lt;/ref&gt;.

Амаки Хоманаӣ Алӣ Теҳронӣ [[Соли 1981|соли 1981 ба Ироқ гурехт]] ва бар зидди роҳбарияти Эрон таблиғоти фаъолона анҷом дод. Баъдтар, хоҳари худи Хоманеӣ ба ӯ ҳамроҳ шуд &lt;ref&gt;{{Cite news|title=ПОЛИТИЧЕСКАЯ ЛИЧНОСТЬ В ИСЛАМСКОЙ РЕСПУБЛИКЕ ИРАН|publisher=Институт Ближнего Востока|date=2002|author=С. Задонский|url=http://www.iimes.ru/rus/stat/2002/27-09-02.htm|language=ru}}&lt;/ref&gt;.

Хоманаӣ забонҳои [[Забони порсӣ|форсӣ]], [[Забони озарбойҷонӣ|озарбойҷонӣ]] ва [[Забони арабӣ|арабиро]] хуб медонад. Вай каме англисӣ ҳарф мезанад. Вай якчанд китобро аз арабӣ тарҷума кардааст. Вай ба шеъри форсӣ майл дорад. Дар ҷавонӣ ӯ футболро дӯст медошт, имрӯз дар вақти холӣ ба сайругашти кӯҳӣ бартарӣ медиҳад.

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ|2}}

== Пайвандҳо ==

* [http://www.leader.ir/]
* [http://russian.khamenei.ir/ Официальный сайт на русском языке] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20260109190835/https://russian.khamenei.ir/ |date=2026-01-09 }}
* [http://www.leader.ir/langs/ru/ Информационный блок офиса Али Хаменеи]
* Хаменеи, Али — статья в Лентапедии. 2012 год.

=== Видеоҳо ===

* [https://www.youtube.com/watch?v=A0J0hBsCRdA Алӣ Хоманаӣ пас аз сӯиқасд дар соли 1981]
* [https://www.youtube.com/watch?v=hOiY-JxrLok Интихоби Алии Хоманаӣ Раҳбар дар соли 1989]
* [https://www.youtube.com/watch?v=-_XoB-ZvIqI Алии Хоманаӣ дар гардиши кӯҳ]
* [https://www.youtube.com/watch?v=MLV6W4JqbEU Имом Хоманаӣ дар парад]
* [https://www.youtube.com/watch?v=59JM4uDZGiE Алӣ Хоманаӣ бо тарафдоронаш бо озарбойҷонӣ суҳбат мекунад]
* [https://www.youtube.com/watch?v=8BBpsxWfnr0 Хоманаӣ бо аҳолии Озарбойҷон]
* [https://www.youtube.com/watch?v=uI8oF45j43g Хоманаӣ дар Табриз]
* [https://www.youtube.com/watch?v=OiPSFIAJfGs Сейид Алии Хоманаӣ.] [https://www.youtube.com/watch?v=OiPSFIAJfGs Фарзандони худро дар хона бо туркӣ гап заданро омӯзед]
* [https://www.youtube.com/watch?v=aEY_KseYweg Хоманаӣ бо забони арабӣ ҳарф мезанад]

{{Президентҳои Эрон}}
{{ПБ}}

[[Гурӯҳ:Президентҳои Эрон]]
[[Гурӯҳ:Ҳукуматдорони Эрон]]
[[Гурӯҳ:Сарварони давлатҳо]]
[[Гурӯҳ:Сарварони асри XX]]
[[Гурӯҳ:Сиёсатмадорони асри XX]]
[[Гурӯҳ:Сиёсатмадорон аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Сиёсатмадорони Эрон]]
[[Гурӯҳ:Википедия:Мақолаҳои бо сарчашма аз Викидода]]
[[Гурӯҳ:Зодагони соли 1939]]
[[Гурӯҳ:Саҳифаҳое, ки бо тарҷумаҳои ношинос оварда шудаанд]]</text>
      <sha1>ec2rdyk421pfvyjuaymlqooemnef8dz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Суруди миллии Эрон</title>
    <ns>0</ns>
    <id>62974</id>
    <revision>
      <id>1492717</id>
      <parentid>1477592</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T23:08:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492717</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3396" sha1="mna5jlp7ev44t2k051rshubf1t7djen" xml:space="preserve">{{Суруди миллӣ
|аудиофайл = Sorud-e Mellí-e Yomhurí-e Eslamí-e Irán (instrumental).oga
|ном =سرود جمهوری اسلامی ایران
|номи тоҷикӣ = {{PAGENAME}}
|қабул = 1990
|акс = National Anthem of the Islamic Republic of Iran(SHEET MUSIC).gif
|муаллиф = Соъед Боқерӣ
|оҳангсоз = Ҳасанӣ Риёҳӣ
}}
меҳри ховарон ({{lang-fa|مهر خاوران}}) — ин суруди миллии [[Эрон|Ҷумҳурии исломии Эрон]] соли [[1990]] қабул гардидааст. Муаллифи шеъри суруд Соъед Боқерӣ аст. Оҳангӣ он низ тавассути Ҳасанӣ Риёҳӣ сохта шудааст.&lt;ref name=&quot;name&quot;/&gt;

== Матни суруд ==
&lt;div style=&quot;overflow-x:auto;&quot;&gt;
{|class=&quot;wikitable&quot;
!style=&quot;background-color:#239F40;color:#FFFFFF;&quot;|Ба хати форсӣ
!style=&quot;background-color:#FFFFFF;color:#DA0000;&quot;|Ба хати дарӣ
!style=&quot;background-color:#DA0000;color:#FFFFFF;&quot;|Ба хати тоҷикӣ
|- style=&quot;white-space:nowrap;text-align:center;vertical-align:top;&quot;
|&lt;poem&gt;سر زد از افق مهر خاوران
فروغ دیده‌ی حق‌باوران
بهمن فر ایمان ماست
پیامت ای امام، استقلال، آزادی، نقش جان ماست
شهیدان، پیچیده در گوش زمان فریادتان
پاینده مانی و جاودان
جمهوری اسلامی ایران&lt;ref name=&quot;name&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20120108035804/http://nationalanthems.me/iran-national-anthem-of-the-islamic-republic-of-iran/ Iran - National Anthem of Islamic Republic of Iran]. ''NationalAnthems.me''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://today24.su/watch/national-anthem-of-iran-soroud-e-melli-e-jomhouri-e-eslami-e-iran-رود-ملی-جمهوری-اسلامی-ایران/v6fww4XkBW8 {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20210712073108/http://today24.su/watch/national-anthem-of-iran-soroud-e-melli-e-jomhouri-e-eslami-e-iran-%D8%B1%D9%88%D8%AF-%D9%85%D9%84%DB%8C-%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86/v6fww4XkBW8 |date=2021-07-12 }} ''National Anthem of Iran - Soroud-e Melli-e Jomhouri-e Eslami-e Iran - رود ملی جمهوری اسلامی ایران''.&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;
|&lt;poem&gt;Sar zad az ufuq mehre khawaran,
Furoghe dida-e haq bawaran.
Bahman, farre imame mast.
Payamat ey Imam, «istiqlal, azadi» naqshe jane mast.
Shahidan, pechida dar goshe zaman faryadatan:
Payanda mani va jawidan.
Jumhurie Islamie Eran!&lt;/poem&gt;
|&lt;poem&gt;Сар зад аз уфуқ меҳри ховарон,
Фурӯғи дидаи хақ боварон.
Баҳман, фарри имони мост.
Паёмат эй Эмом, «истиқлол, озодӣ» нақши ҷони мост.
Шаҳидон, печида дар гӯши замон фарёдатон:
Поянда монӣ ва ҷовидон.
Ҷумҳурии исломии Эрон!&lt;/poem&gt;
|}&lt;/div&gt;

== Нотаи суруд ==
[[Акс:National Anthem of the Islamic Republic of Iran(SHEET MUSIC).gif|600px|нотаи суруди миллии Эрон]]

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}

[[Гурӯҳ:Сурудҳои миллӣ аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Сурудҳои миллӣ аз рӯи кишвар]]
[[Гурӯҳ:Рамзҳои давлатии Эрон]]</text>
      <sha1>mna5jlp7ev44t2k051rshubf1t7djen</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мавригӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>63150</id>
    <revision>
      <id>1492529</id>
      <parentid>1290191</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T17:43:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492529</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11105" sha1="6kp7evtdqw0clv2vmeuvt5qmansmj28" xml:space="preserve">{{Асосӣ|Мусиқии анъанавии тоҷик}}
'''Мавригӣ''' — аз силсилаи [[суруд]]у [[рақс]], оҳанг ва зарбу усулҳои хос иборат буда, аз тарафи [[мард]]ҳо ва [[зан]]ҳо дар базму тӯю хурсандиҳо иҷро мешавад. Рақсҳо дар мавригӣ дар асоси оҳангҳои бо ҳам наздики эронӣ ва тоҷикӣ эҷод шудаанд.

== Таърих ==
Мавригӣ дар охири асри ХIХ ва оғози асри ХХ дар [[Бухоро]] ба вуҷуд омадааст. Ни ҳунар аввал танҳо ба минтақаи [[Бухоро]] хос буд ва баъдтар дар байни тоҷикони Осиёи Миёна паҳн шуд. Ин таронаҳои мардумӣ дар байни тоҷикони [[Бухоро]]ву [[Самарқанд]], инчунин яҳудиёни тоҷик (бухороӣ) маъруф буданд ва ҳастанд, гарчанде имрӯз бархе аз онҳо ба забони бегона садо медиҳанд. Якчанд аз ин гуна сурудҳоро бастакорони классик пурра ё қисман ба таркиби таронаҳои машҳури [[Шашмақом]], аз қабили Уфари Уззол, Оромиҷон ва ғ. ворид сохтаанд. Матни бархе аз ин гуна таронаҳоро, ки ҳунармандони Ҷумҳурии Тоҷикистон сурудаанд.&lt;ref name=&quot;zarowadk.ru&quot;&gt;[http://zarowadk.ru/taronaho/taronahoi-mardumi-mavrigi.html zarowadk.ru Таронаҳои мардумӣ: мавригӣ]&lt;/ref&gt;
Дар замони Иттиҳоди Шӯравӣ силсилаи суруду рақси «Мавригӣ» дар санъати Тоҷикистон низ рушд ёфт ва дар репертуари ансамблҳои рақсии «Лола», «Зебо», ва раққосони алоҳида ҷой гирифт. Дар давраи соҳибистиқлолии кишвар он дар барномаҳои ансамбли «Ганҷина»-и Филармонияи давлатӣ, дастаҳои фолклорӣ-этнографии «Қаратоғ»-и ш. Турсунзода, «Насими Қаратоғ»-и ноҳияи Шаҳринав, «Бонуи»-и ноҳияи Панҷакент ва чанде дигар ворид шудааст.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Мероси фарҳанги ғайримоддӣ дар Тоҷикистон / Мураттиб: Д. Раҳимов; муҳаррир Ш.Комилзода. — Душанбе: Эр-Граф, 2017. — С. 66-67. — 280 с.&lt;/ref&gt;

== Тавсифи мухтасар ==
Дастаи маврихонон аз се доирадаст, ҳофизон ва раққосон иборат аст. Силсилаи сурудҳои Мавригӣ аз қисмҳои шаҳд, чорзарб, сархона, макайлик ва гарайлӣ иборат буда, пайдарҳам ва бидуни фосила иҷро карда мешаванд. Маврихонҳои хушовозро марғулахон ва каммаҳоратро ростхон мегуфтанд. Дар оғоз сариовозгир як мисраи мухаммасеро бо овози ларзон иҷро мекунад. Сипас иҷрои шаҳд, ки қисми кӯтоҳи даромад буда, матнаш аз рубоӣ иборат аст, шурӯъ мешавад. Сароянда нидоҳои «эй ҷон», «амон — амон»- ро бо овози ларзон мад кашида месарояд. Сипас бо тағйири усули доира яккахон пас аз 2-3 бор хондани шаҳд ба гардон мегузарад. Яккахон бо гурӯҳи ҳофизон бо навбат рубоӣ мехонанд. Суруди машҳури мавригӣ чорзарб мебошад, ки дар рафти иҷрояш 4 маротиба зарб тағйир меёбад. Сипас ба фаровард, ки матнаш аз якчанд байти Ҳофизи Шерозӣ иборат аст, мегузарад. Пас ба иҷрои фуроварди гардон ва сурудҳои рақсӣ мепардозад. Ҳар як силсилаи хонишро пайт меноманд, ки аз шаҳд, гардон ва фуровард иборат аст. Инчунин дар маврихонӣ сурудҳои алоҳида бо номи майдағазал истифода мешаванд. Масалан сурудҳои шӯху хандаовари «Мурғак», «Ҳасанҷон», «Уштур ба чаман», «Биё як», «Аз ман чаро ранҷидаӣ», «Секинак», «Гули лола», «Шоҳдухтар» ва амсоли инҳо иҷро мегарданд. Пас аз рақси Чорзарб жанри майдахонӣ ё миёнхона (нақарот) иҷро мешавад. Қисми охир, яъне ғарайлӣ боз ҳам тезтар шуда, оҳангҳои тағирёбандаи рақсӣ бо ҳамроҳшавии нақора иҷро мешаванд. Дар рақси «Мавригӣ» ҳам марду ҳам зан ҳаракати «шикан-шикан»-ро бо ангуштони ду даст садо бароварда, бо ин ҳаракат ба пеш ҳаракат мекунанд. Раққоса ҳаракатҳорогоҳ дар як тараф ва гоҳ дар тарафи дигар иҷро намуда, оҳиста-оҳиста ба пеш, сипас ба қафо меравад ва чарх зада менишинад. Ӯ кӯшиш менамояд, ки мазмуни таъсирнокии сурудротавассути ҳаракатҳои рақсӣ ва имову ишора кушояд.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;

== Порчаҳо аз таронаҳо ==

=== Мавригӣ ===
: Кам-камак рафтам сӯйи заргаре,
: Кам-камак рафтам сӯйи заргаре.
: Заргаре, гуфтам, гӯшвор надорӣ?
: Заргаре, гуфтам, гӯшвор надорӣ?…&lt;ref name=&quot;zarowadk.ru&quot;/&gt;

=== Мавригӣ ===
: Соқӣ, ман мастам, май ба кас мадеҳ,
: То ки ман ҳастам, дил ба кас мадеҳ.
: Имшаб чӣ шаб аст, ман ба гирдат мастам, ёре, май ба кас мадеҳ,
: Соқӣ, ман мастам, май ба кас мадеҳ,
: То ки ман ҳастам, дил ба кас мадеҳ….

=== Мавригӣ ===
: Кабӯтар будаму парвоз кардаме,
: Ҳамон лаҳза ба дилдор расидаме,
: Кабӯтар будаму парвоз кардаме,
: Ҳамон лаҳза ба дилдор расидаме,…

=== Мавригӣ ===
: Як ханда кун, ду ханда кун,
: Як хандаи зебанда кун.
: Як ханда кун, ду ханда кун,
: Дилама бароят банда кун….

=== Мавригӣ ===
: Шасту шасту чор шаста кардие,
: Маро ба қошакот банда кардие.
: Шасту шасту чор шаста кардие,
: Маро ба қошакот банда кардие….

=== Мавригӣ ===
: Ёр омаду ёр омадо, ба ҷонам,
: Ёр аз раҳи дур омадо, ба ҷонам,
: Бархезу канораш гире, ба ҷонам,
: Ёри рафта бозомадо, ба ҷонам,
: Ёри рафта бозомадо, ба ҷонам….

=== Мавригӣ ===
: Зангӯла ба дастонат бубанд, зангӯла ба дастон,
: [[Қоштилло]] ба сар, ҳалқаҳо ба гӯш, ба гарданат марҷон.
: Зангӯла ба дастонат бубанд, зангӯла ба дастон,
: Қоштилло ба сар, ҳалқаҳо ба гӯш, ба гарданат марҷон.
: Кафши бухорӣ ба по бикаш, ба миён камарбанд,
: Ба ҷилва биё, рақс бинамо, санами Самарқанд.
: Кафши бухорӣ ба по бикаш, ба миён камарбанд,
: Ба ҷилва биё, рақс бинамо, санами Самарқанд….

=== Мавригӣ ===
: Борони нармак мезанад,
: Дигар чӣ гармак мезанад,
: Э, борони нармак мезанад,
: Дигар чӣ гармак мезанад,
: Дар пуштаҳои ёди ман
: Як лола чашмак мезанад.
: Дар пуштаҳои ёди ман
: Як лола чашмак мезанад….

=== Мавригӣ ===
: Саҳар дар шохаҳои гул.
: Туро мебинам, эй булбул.
: Ту, эй, ту, эй булбули хушхон,
: Зи шавқи гул бизан фарёд.
: Бизан фарёд, бикун ғулғул,
: Адояте….

=== Мавригӣ ===
: Чашмони сиёҳи ғазалита садқа,
: Қошони сиёҳи қаламита банда,
: Чашмони сиёҳи ғазалита садқа,
: Қошони сиёҳи қаламита банда….&lt;ref name=&quot;zarowadk.ru&quot;/&gt;

== Донистаниҳо ==
Доир ба таронаҳои мардумии Мавригӣ мусиқишиносони Тоҷикистон [[Аслиддин Низомов]], [[Фаттоҳ Одина]], [[Баҳринисо Қобилова]] ва диг асарҳои ҷолибе навиштаанд. Овозхонҳои муосири Тоҷик — [[Нигина Амонқулова]] ва [[Дамирбек Олимов]] яке аз таронаҳои мавригиро хеле хуб сароида видеоклипе сабт намудаанд.

== Адабиёт ==
* Низомов, А. Таърихи мусиқии тоҷик. — Душанбе, 2014
* Низомов, Х. Созшиносӣ. — Душанбе: Адиб, 2016.
* Нурҷонов, Н., Қобилова, Б., Мавригӣ. — Душанбе, 2008.
* Нурҷонов, Н. Олами беканори рақси тоҷик: очерки таърихӣ-назарӣ. — Душанбе, 2004.

== Пайвандҳо ==
* {{Cite web|url= http://www.pitfi.tj/node/461|title= Феҳристи миллии мероси фарҳанги ғайримоддӣ|author= |website= www.pitfi.tj|date= |publisher= |lang= |accessdate= 2019-02-19|archiveurl= https://web.archive.org/web/20190825195759/http://www.pitfi.tj/node/461|archivedate= 2019-08-25}}

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

[[Гурӯҳ:Ҳунарҳои иҷроӣ дар Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Мусиқии анъанавии тоҷикон]]
[[Гурӯҳ:Таронаҳои мардумӣ]]</text>
      <sha1>6kp7evtdqw0clv2vmeuvt5qmansmj28</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ноҳияи Няндомск</title>
    <ns>0</ns>
    <id>71930</id>
    <revision>
      <id>1492621</id>
      <parentid>1259264</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T20:06:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492621</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4463" sha1="sa2c37kq1wm9ix4ged8354w7davpyz4" xml:space="preserve">{{Ноҳияҳои Русия
|Номи тоҷикӣ=Ноҳияи Няндомск
|Номи аслӣ={{lang-ru|Няндомский район}}
|Харита=
|Акс=Ru-ark-nyandomsky loc.svg
|Нишон=RUS Няндомский район COA.png
|Парчам=
|Кишвар=[[Русия]]
|Вилоят=[[вилояти Архангелск]]
|Ноҳия=
|Замони таъсис=[[1929]]
|Марказ=[[Няндома]]
|Координатаҳо=
|Иқлим=
|Масоҳат=8,1 тыс.&amp;nbsp;км²
|Паҳноӣ=
|Дарозӣ=
|Аҳолӣ=27 678 нафар
|Коди телефонӣ=
|Нишонаи почта=
|Вақт=[[UTC]] +3
}}
'''Ноҳияи Няндомск''' ({{lang-ru|Няндомский район}}) — воҳиди маъмурӣ, ки дар ҳайати [[вилояти Архангелск]]и [[Русия|Федератсияи Русия]] мебошад.

[[Маркази маъмурӣ]] — шаҳри [[Няндома]], ки аз [[Архангелск]] 347 км дур мавқеъ гирифтааст.

== Ҷуғрофия ==
Ноҳияи Няндомск ба ноҳияҳои [[Шимолгони Русия]] дохил мешавад.

Ноҳия дар қисми ҷануби-ғарби [[вилояти Архангелск]] дар баладии Няндома қарор дорад ва масоҳати умумиаш &amp;nbsp;— 8,1 тыс.&amp;nbsp;км² ташкил мекунад.

Ҳаммарз:
* дар шимол бо [[ноҳияи Плесетск]]
* дар ғарб бо [[ноҳияи Каргополский (вилояти Архангелск)|ноҳияи Каргополский]]
* дар шарқ бо [[ноҳияи Шенкурский]]
* дар ҷануби-шарқ бо [[ноҳияи Велский]]
* дар ҷануб бо [[ноҳияи Коношский (вилояти Архангелск)|ноҳияи Коношский]]

Дарёҳои асосӣ: Моша, Няндомка, Канакша, Икса, Нименга.

== Таърих ==
Ноҳия, моҳи июле [[соли 1929]] дар ҳайати Ҳавзаи Няндом, Кишвари Шимолӣ ҶШФСР (РСФСР), дар минтақаи собиқ уезди Каргополский губернияи Вологодск (то 14 январи) буд&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://nyan-doma.ru/?pid=1&amp;action=regions&amp;region_id=4&amp;show=descr |title=Историческая справка Няндомского района |accessdate=2015-05-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220328124015/http://www.nyan-doma.ru/?action=regions&amp;pid=1&amp;region_id=4&amp;show=descr |archivedate=2022-03-28}}&lt;/ref&gt;.

== Нақлиёт ==
Аз шимол ба ҷануб дар ҳудуди ноҳия роҳи оҳани «[[Маскав]]—[[Архангелск]]» мегузарад, дар он истгоҳҳои роҳиоҳан Няндом, Шестиозерск, Шожме, Лелме, Шалакуш, Лепш, Ивакш вуҷуд дорад.

== Маълумот ==
Техникуми роҳиоҳани Няндомский.

== Эзоҳ==
&lt;references/&gt;

== Сарчашма ==
* [http://projects.pomorsu.ru/Archeology/Nyandomsky.htm Археология Няндомского района] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20070715092137/http://projects.pomorsu.ru/Archeology/Nyandomsky.htm |date=2007-07-15 }}{{ref-ru}}
* [http://www.dvinainform.ru/clients/32/ Няндомский район\\ИА «Двина-Информ»]{{ref-ru}}
* [http://www.arkhadm.gov.ru/region/mo/nyandomsk.html Сведения на сайте областной администрации]{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ref-ru}}
* [http://openbudget.karelia.ru/budnord/russian/northern/arkhangelsk-region/nyandomskij/r_nyandoma.htm География и бюджет района]{{ref-ru}}
* [http://www.arkhadm.gov.ru/Culture/Map/Njandomsky/Njandomsky.html «Няндомский муниципальный район»\\официальный сайт комитета по культуре администрации Архангельской области]{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ref-ru}}

{{Маҳаллаҳои аҳолинишини ноҳияи Няндомск}}

[[Гурӯҳ:Ноҳияҳои вилояти Архангелск]]</text>
      <sha1>sa2c37kq1wm9ix4ged8354w7davpyz4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сурайё Қосимова</title>
    <ns>0</ns>
    <id>73460</id>
    <revision>
      <id>1492715</id>
      <parentid>1463718</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T23:07:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492715</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8521" sha1="savoqa0938bjb514c2wzon56sfju495" xml:space="preserve">{{Мусиқидон
| замина = 
| ном = Сурайё Қосимова
| номи аслӣ = Сурайё Қосимова
| тасвир = [[File:Сураё Қосимова.jpg|thumb|]]
| бар = 
| тавсифи тасвир = 
| ном ҳангоми таваллуд = Раҳима
| номи пурра = 
| таърихи таваллуд = 21.04.1957
| зодгоҳ = {{зодгоҳ|Кӯлоб|шаҳри Кӯлоб}}, [[вилояти Кӯлоб]], [[ҶШС Тоҷикистон]], [[ИҶШС]]
| таърихи даргузашт = 
| маҳалли даргузашт = 
| солҳои фаъолият = 55
| кишвар = {{парчам|Тоҷикистон}}
| касб = сароянда
| навъи садо = 
| асбоб = 
| сабк = 
| номи мустаъор = 
| гурӯҳ = 
| ҳамкорӣ = Алишер Анс
| ношир = 
| ҷоизаҳо =  [[Ҳунарпешаи хидматнишондодаи ҶШС Тоҷикистон]] (1980) &lt;br&gt; [[Ҳунарпешаи халқии Тоҷикистон]] (1994).
| викианбор = 
| викитека = 
| вебгоҳ = 
}}

'''Сурайё Қосимова''' (тав. 21 апрели соли 1957 дар шаҳри [[Кӯлоб]], [[вилояти Кӯлоб]], [[ҶШС Тоҷикистон]]) — сароянда, [[Ҳунарпешаи хизматнишондодаи ҶШС Тоҷикистон]] (1980). [[Ҳунарпешаи халқии Тоҷикистон]] (1994)&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Арбобони фарҳанги тоҷик. Донишнома / Муаллиф-мураттиб Ёрмуҳаммади Сучонӣ. — Душанбе, 2016. — 863 с.&lt;/ref&gt;.

== Зиндагинома ==
Сурайё Қосимова 21 апрели соли [[1957]] дар шаҳри [[Кӯлоб]] ба дунё омадааст. Модари 4-фарзанд: Рузигул, [[Шабнами Сурайё]], [[Фарзонаи Хуршед]] ва Эмомалии Хуршед мебошад. Шавҳараш шодравон Хуршед Рабиев буданд. Сурайё дар оилаашон ягона шахсе нест, ки ба рақсу суруд дил бохтааст, апааш раққоса, [[ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон]], [[Садбарг Қосимова]] низ ба фарҳанг майл доранд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://life.ansor.info/surayo_qosimova_ru/ |title=surayo_qosimova_ru |accessdate=2018-09-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200701031933/http://life.ansor.info/surayo_qosimova_ru/ |archivedate=2020-07-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://24smi.org/celebrity/5290-shabnami-surae.html shabnami-surae]&lt;/ref&gt; Аз соли 1970 дар Театри мазҳакаи мусиқии шаҳри Кӯлоб ба номи Сайдалӣ Вализода фаъолият дошта, аз соли 2004 роҳбари ансамбли «Фалак»-и назди идораи фарҳанги вилояти Хатлон мебошад&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://farazh.tj/sahifai-asosy/farhang/boz-ham-surajjo-jaktost/|title=Боз ҳам Сурайё яктост|author=Умари Шерхон|website=|date=2020-10-10|publisher=[[Фараж]]|lang=tg|accessdate=2024-01-17|archivedate=2024-01-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240117144707/https://farazh.tj/sahifai-asosy/farhang/boz-ham-surajjo-jaktost/}}&lt;/ref&gt;.

== Эҷодиёт ==
Сурайё Қосимова бештар сурудҳои халқӣ, бадеҳа, сурудҳои тӯёна месарояд. Ӯ бо сурудҳои «Ба ман ояд» (шеъри [[Рӯдакӣ]], оҳанги А. Одинаев), «Бахтномаи мо» (шеъри М. Ҳайдаршо, оҳанги М. Миров), «Ватан» (шеъри Ҳ. Ғоиб, оҳанги Д. Холов), «Медонам» (шеъри М. Ҳакимова, оҳанги Ҷ. Обидпур), «Дидори ёр» (шеъри Ҳофиз, оҳанги Т. Юнусов) ва ғ. дар байни халқ машҳур гаштааст. Қ. дар як қатор намоишномаҳо низ нақш бозидааст: модар («Карим девона»-и Т. Аҳмадхонов), Марям («Мукофот»-и Н. Енисенку), Ҳумайро («Хусрав ва Ширин»-и М. Турсунзода ва А. Деҳотӣ), Гиатсинта («Найрангҳои Скапен»-и Ж. Молер), Сокина («Моҷарои имтиҳон»-и А. Атобоев) ва ғ. Лауреати озмуни ҷумҳуриявии ҳофизон (1979). Ба як қатор кишварҳои хориҷ — [[Афғонистон]], [[Эрон]], [[Яман]], [[Покистон]], [[Муғулистон]] ва ғ. сафари ҳунарӣ кардааст.&lt;ref&gt;[[Ҷӯрахон Обидпур|Обидпур Ҷ.]] Луғатномаи тафсирии мусиқӣ / зери назари Б.Қобилова. — Душанбе: Аржанг, 2019. — С. 201—202 — 480 с. ISBN 978-999-47-43-90-2{{ref-tg}}&lt;/ref&gt;

== Ҳаёти шахсӣ ==
Сурайё Қосимова аз издивоҷи аввалаш [[Шабнами Сурайё|Шабнам]] (1981) ва Рузигулро таваллуд намудааст. Издивоҷи дуввумаш бо коркуни ҳифзи ҳуқуқ Хуршед Рабиев буд, ки аз ҳам ҷудо шуданд ва онҳо соҳиби як духтар [[Фарзонаи Хуршед|Фарзона]] (1989) ва як писар Эмомалӣ, ки дар синни 16-солагӣ дар соли [[2017]] аз бемории [[саратон]] вафот кард&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ozodi.org/a/a-son-of-tajik-famous-artist-surayo-qosim-dead-due-to-cancer/28436360.html|title=Ҷасади писари Сурайёи Қосим дар Кӯлоб ба хок супурда шуд. ВИДЕО, АКС|website=Радиои Озодӣ|lang=tg|accessdate=2017-04-18}}&lt;/ref&gt;.

Моҳи сентябри соли 2020 наворе дар шабакаҳои иҷтимоӣ пайдо шуд, ки маросими тӯи Сурайё Қосимова, мебошад. Баъдан маълум шуд, ки Сурайё бо Пӯлод Шарипов, марди 45-сола, ки аз худаш 17 сол хурд аст, ба шавҳар баромад. Шавҳараш соҳибкор ва варзишгар мебошад, ки қаблан консертҳои Сурайёро таблиғ менамудааст&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sputnik-tj.com/Tajikistan/20200925/1031959950/Rostu-durug-atrofi-Sharopov-shavhari-navi-Surayo-ovozai-farqi-sol-durust-nest-aksu-video.html|title=Росту дурӯғ, атрофи Шарипов, шавҳари нави Сурайё:овозаи фарқи сол дуруст нест-аксу видео|website=Sputnik-tj.com|lang=tg|accessdate=2020-09-25}}&lt;/ref&gt;.

19 июни соли 2021 [[ВАО]] менависад, ки агентии зидди фасоди Тоҷикистон Сураё Қосимоваро бо маблағ 15 ҳазор сомонӣ ҷарима баст. Ӯро дар он айбдор намуданд, ки овозхон дар Кӯлоб зиндагӣ намекунад аммо аз идораи фарҳанг моҳона мегирад&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sputnik-tj.com/20210619/agentii-ziddi-korrupsiya-surayyo-qosimovaro-jarima-bastaast-dar-kulob-nestu-maosh-megirad-1040317592.html|title=Маоши баҳсангези Сурайё Қосимова:Агетии зиди коррупсия ӯро ҷарима баст}}&lt;/ref&gt;

=== Сурудҳо ===
* Майда — майда
* Оҳуи маст
* Тоҷикистон
* Тоҷикам
* Чакидан гирад

=== Ҳунарнамоӣ дар филмҳо ===
* Дар филми ҳунарии «''Бедил''» нақшофарӣ кардааст.

== Адабиёт ==
* [[Энсиклопедияи адабиёт ва санъати тоҷик]]

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

[[Гурӯҳ:Овозхонҳо аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Овозхонҳои Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Овозхонҳои тоҷик]]
[[Гурӯҳ:Ҳунарпешагони хизматнишондодаи ҶШС Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Ҳунарпешагони мардумии Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Таваллудшудагон дар Кӯлоб]]</text>
      <sha1>savoqa0938bjb514c2wzon56sfju495</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Равғанрезон</title>
    <ns>0</ns>
    <id>95038</id>
    <revision>
      <id>1492647</id>
      <parentid>1259904</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T21:09:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492647</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5462" sha1="cqh61ack812lqp76j9lftfoz4llu0np" xml:space="preserve">'''Равғанрезон, дастчарбон, рӯйбинак, рӯйбинон, келинсалом''' — як навъ маросими занонаи суннатии [[тоҷикон]] дар [[ҷашни арӯсии тоҷикон]] мебошад, ки дар хонаи
домод баргузор мешавад. Онро инчунин дастчарбон ва сурфабаророн низ меноманд. Равғанрезонро бо мақсаду нияти файзу баракат ва фаровонӣ дар хонадони тӯйдор созмон медиҳанд, ки равиши он чунин аст: рӯзи тӯй модари домод занҳои ҳамсоя ва хешу таборҳои наздикро даъват намуда, пас аз зиёфат дар рӯйи ҳавлӣ суфраи ордро оварда, паҳн мекунад. Яке аз занони рӯзгордида арӯси навро гирди суфра се маротиби давр мезанонад ва дар вақти қадамзании арӯс дуои нек медиҳад. Арӯс пас аз давр задан омада, дар назди сурфа менишинад. Ба арӯс орду равған ва шир меоранд. Арӯс хамир мешӯрад, аз болои дасти ӯ ҳамон кампири табаррук ё яке аз бонувони наздики хонаводаи домод бо қошуқ кам-кам равған мерезанд. Аз хамире, ки арӯс шӯридааст, барои хонаи модари арӯс кулча мепазанд, ки онро «кулчаи арӯс» меноманд. Дар [[ноҳияи Файзобод]] [[арӯс]] худаш хамирро шӯронида, якчанд зувола тайёр мекунад. Аз зувола оши угро ва нони тунук мепазанд. Ҳозирин оши угроро бо нон хӯрда, ба арӯс офарину сано мегӯянд. Дар [[ноҳияи Панҷакент]] равғанрезонро дастчарбон меноманд, ки дар рӯзи дувуми тӯй арӯс дар рӯйи ҳавлӣ суфра густарда, болои тахтачае бо корд равғани дунбаро реза мекунад. Одате ҳаст, ки то гузаронидани маросими равғанрезон наварӯс ба иҷрои корҳои хонаи домод роҳ дода намешавад. Рағанрезон як навъ маросими ифтитоҳи корҳои рӯзгордории арӯс ба шумор меравад. Пас аз анҷоми ин маросим занҳо доира навохта, рақсу сурудхонӣ мекунанд.&lt;ref&gt;Мероси фарҳанги ғайримоддӣ дар Тоҷикистон / Мураттиб: Д. Раҳимов; муҳаррир Ш.Комилзода. – Душанбе: Эр-Граф, 2017. – С. 101. – 280 с.&lt;/ref&gt;
== Адабиёт ==
* Аминов, А. Маросимҳои ҷашни арӯсӣ – бахши ҷудонашавандаи феҳристи миллии мероси фарҳанги ғайримоддӣ // Мероси фарҳангӣ ва ҳунарҳои мардумӣ: ҳифз ва эҳёи он / мураттиб Х. Низомов. – Душанбе: Истеъдод, 2016. – С. 92–102. 
* Амонов, Р. Очерки эҷодиёти даҳанакии Кӯлоб: дар асоси материалҳои фолклори Сари Хосор. – Душанбе: Нашриёти АФҶШС Тоҷикистон, 1963. 
* Аҳмадов, Р. Фолклори маросимҳои мавсимии тоҷикони Осиёи Марказӣ. –Душанбе: Дониш, 2007. 
* Зеҳниева, Ф. Сурудҳои маросими тӯи тоҷикон. – Душанбе,1978. 
* Кисляков, Н. А. Семья и брак у таджиков. – М.–Л., Изд-воАН СССР, 1953. 
* Комилзода, Ш. Омӯзиш ва ҳифзи мероси фарҳанги ғайримоддӣ дар Тоҷикистон // Паёмномаи фарҳанг. – 2016. – №3 (35). – С.70–77. 
* Мардонова, А. Традиционная свадьба таджиков гиссарской долины. – Душанбе, 2002. 
* Раҳимов, Д. Нигоҳе ба ҷашнҳои миллӣ ва ойинҳои суннатии ниёгон. – Душанбе: Истеъдод, 2011. 
* Феҳристи миллии намунаҳои мероси фарҳангии ғайримоддӣ./ Пажӯшиҳгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги ҶТ  - Душанбе: &quot;Ирфон&quot;, 2014, - С. 56
== Нигаред == 
* [[Саломномахонӣ]]
* [[Саллабандон]]
 
== Пайвандҳо ==
* {{Cite web|url= http://www.pitfi.tj/node/461|title= Феҳристи миллии мероси фарҳанги ғайримоддӣ|author= |website= www.pitfi.tj|date= |publisher= |lang= |accessdate= 2019-02-19|archiveurl= https://web.archive.org/web/20190825195759/http://www.pitfi.tj/node/461|archivedate= 2019-08-25}} 
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

[[Гурӯҳ:Маросимҳои маишӣ ва хонаводагӣ]]</text>
      <sha1>cqh61ack812lqp76j9lftfoz4llu0np</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хатнасур</title>
    <ns>0</ns>
    <id>95046</id>
    <revision>
      <id>1492780</id>
      <parentid>1268946</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T00:37:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492780</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10299" sha1="gti0xl21rxdm8ssujw3y6ota8rlzd5d" xml:space="preserve">[[Акс:Circumcision central Asia1.tif|thumb|241x241px|Хатнаи писарбача. Соли 1871-1872]]
'''Хатнасур''' — [[маросим]]и суннатии [[мусулмон]]он мебошад, ки ба муносибати [[хатна]]и писарбачаи ноболиғ сурат мегирад ва якҷоя бо маъракаву шодмонӣ барпо мешавад. Рӯзи сур волидайн ба соҳибҷашн сару либоси фохир пӯшонида, дастаи   навозангдагонро даъват мекарданд ва онҳо бо [[даф]]у нақора, сурнаю [[карнай]] ячанд соат ба мардуми ба зиѐфат ҷамъомада шодию нишот мебахшиданд.&lt;ref&gt;Феҳристи миллии намунаҳои мероси фарҳангии ғайримоддӣ./ Пажӯҳишгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги ҶТ  - С. 58-59&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Феҳристи миллии фаҳанги ғайримоддӣ /Natioal list of  intangible cultural hertage/ Пажӯшиҳгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги ҶТ  –  Душанбе: «Аржанг» 2016, – С. 81&lt;/ref&gt; Дар оилаҳои мусулмонони [[Осиёи Марказӣ]], аз ҷумла [[Тоҷикистон]] тӯйи хатнасур то ҳоло гузаронида мешавад.
Мувофиқи шариати дини ислом, писабачаро то ба балоғат расидан бояд хатна намуд, ба ибораи халқӣ, дасти писарро «ҳалол» мекунанд ва ӯ минбаъд ба қатори мардҳо «шомил» мешавад. Баъзе муҳаққиқон хатнасурро маросими гузариш шумурдаанд. Аз даврони қадим хатнасур дар байни тоҷикон мақоми хосса дошта, ҳамчун як рӯйдоди иҷтимоӣ ба шумор мерафт. Волидайни писар ба маърака қаблан тайёрӣ дида, хешону наздикон ва меҳмононро даъват менамоянд. Рӯзи тӯй волидайн ба соҳибҷашн либоси наву зебо мепӯшонанд. Ба меҳмонон зиёфат дода мешавад, дар ин ҳангом дастаи мутрибон бо нақораву доира ва сурнаю карнай якчанд лаҳза ҳунарнамоӣ мекунанд. Гоҳе дастаи ҳофизон даъват шуда, рақсу сурудхонӣ барпо менамоянд. Дар гузашта дар ҳошияи хатнасур мусобиқаҳои варзишии бузкашӣ, куштигирӣ ва зарбузӣ (як навъи камонварӣ) ташкил мешудаанд. Пас аз хотимаи зиёфат ва рақсу мусиқӣ маросими хатна сурат мегирад, ки дар он, одатан, хешони наздики хонадон иштирок мекунанд. Амали хатна карданро устои хатнагар анҷом медиҳад, ки ӯ низ қаблан даъват шудааст. Ба хатна кардан бештар устоҳои сартарош ихтисос доранд. Усто бо худ поку ё теғ, найча, пахтаи сӯхта ва дигар лавозимотро оварда, бо ёрии наздикони хонадон амали хатнаро анҷом медиҳад.
Ҳамин ки амали хатна поён ёфт, хешутабор ба писари хатнашуда пулу туҳфаҳо медиҳанд, то ки ӯ хурсанд шавад ва дардро ҳис накунад. Тибқи бовару эътиқоди тоҷикон, кӯдакони хатнашударо то чил рӯз танҳо намегузоранд ва дар баъзе мавридҳо дар хонаи хоби ӯ китоби муқаддаси Қуръонро мегузоранд ва ё дар баъзе маҳалҳо зери болишти ӯ сирпиёзу қаламфур мениҳанд, то ки махлуқони фавқуттабиӣ ба писарбача зиён нарасонанд..&lt;ref&gt;Мероси фарҳанги ғайримоддӣ дар Тоҷикистон / Мураттиб: Д. Раҳимов; муҳаррир Ш.Комилзода. – Душанбе: Эр-Граф, 2017. – С. 104-105. – 280 с.&lt;/ref&gt;
== Мутобиқи Қонуни Тоҷикистон  ==
[[Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи танзими анъана ва ҷашну маросимҳо дар Ҷумҳурии Тоҷикистон»]] [[8 июн]]и [[соли 2007]]. Қонуни мазкур бо тақозои рушди ҷомеа анъана ва ҷашну маросимҳоро танзим намуда, ба ҳифзи арзишҳои асили фарҳанги миллӣ ва эҳтиром ба суннатҳои мардумӣ барои баланд бардоштани сатҳи иҷтимоию иқтисодии ҳаёти шаҳрвандони Ҷумҳурии Тоҷикистон равона гардидааст.
Баъд аз 10 соли амали қонуни номбурда баъди муҳокимаи умумихалқӣ дар ҷомеа, мақомоти олии қонунгузори ҷумҳурӣ [[Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] (аз [[23 август]]и [[соли 2017]]) ва [[Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] (аз [[28 август]]и [[соли 2017]])
Қарор Дар бораи  Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Оид ба ворид намудани тағйиру иловаҳо ба Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи танзими анъана ва ҷашну маросимҳо дар Ҷумҳурии Тоҷикистон» қабул намудаанд.&lt;ref name=&quot;jumhuriyat.tj&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.jumhuriyat.tj/index.php?art_id=30669|title=ҚОНУНИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН ОИД БА ВОРИД НАМУДАНИ ТАҒЙИРУ ИЛОВАҲО БА ҚОНУНИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН «ДАР БОРАИ ТАНЗИМИ АНЪАНА ВА ҶАШНУ МАРОСИМҲО ДАР ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН»|author=|website=jumhuriyat.tj|date=|publisher= |lang=tg|accessdate=2019-03-19}}&lt;/ref&gt;
=== Тағйиру иловаҳои асосӣ === 
Моддаи 9 дар таҳрири зерин ифода карда шавад:
«Моддаи 9. Хатнасур

#  Хатнасур ба таври ихтиёрӣ танҳо дар доираи оила ва бе хидматрасонии ҳунармандон гузаронида мешавад.
# Хатна бо розигии падару модар аз рӯзи таваллуди писар то рӯзи бистуми баъди таваллуд дар муассисаҳои тиббии дахлдор бо тартиби муқаррарнамудаи мақоми ваколатдори давлатӣ дар соҳаи тандурустӣ ба таври ройгон гузаронида мешавад.
# Маъракаҳои номгузорӣ, гаҳворабандон, чиллагурезон, мӯйсаргирони тифл ва дигар маъракаҳои ба таваллуди кӯдак вобаста дар доираи оила, бе забҳи чорво ва хидматрасонии ҳунармандон баргузор карда мешаванд.
# Гузаронидани маъракаи ақиқа манъ аст.
# Падару модар ва дигар шахсони онҳоро ивазкунанда метавонанд аз маблағҳои сарфашуда то расидан ба синни балоғат дар бонкҳо ба номи писаронашон суратҳисоб кушоянд. 
# Шахсони воқеӣ ва ҳуқуқӣ, ки имконияти молиявӣ доранд, метавонанд бо иштироки комиссияҳои доимии маҳаллӣ хатнасури хайриявии писарони бепарастор ва аз оилаҳои камбизоатро баргузор намоянд.
# Тартиби гузаронидани хатнасури хайриявиро мақоми ваколатдор муайян менамояд».&lt;ref name=&quot;jumhuriyat.tj&quot;/&gt;

== Адабиёт ==
* Аҳмадов, Р. Фолклори маросимҳои мавсимии тоҷикони Осиёи Марказӣ. –Душанбе: Дониш, 2007.
* Комилзода, Ш. Омӯзиш ва ҳифзи мероси фарҳанги ғайримоддӣ дар Тоҷикистон // Паёмномаи фарҳанг. – 2016. – №3 (35). – С.70–77. 
* Раҳимов, Д. Нигоҳе ба ҷашнҳои миллӣ ва ойинҳои суннатии ниёгон. – Душанбе: Истеъдод, 2011. 
* Феҳристи миллии намунаҳои мероси фарҳангии ғайримоддӣ./ Пажӯшиҳгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги ҶТ  - Душанбе: &quot;Ирфон&quot;, 2014

== Нигаред == 
* [[Хатна]]
== Пайвандҳо ==
* {{Cite web|url= http://www.pitfi.tj/node/461|title= Феҳристи миллии мероси фарҳанги ғайримоддӣ|author= |website= www.pitfi.tj|date= |publisher= |lang= |accessdate= 2019-02-19|archiveurl= https://web.archive.org/web/20190825195759/http://www.pitfi.tj/node/461|archivedate= 2019-08-25}} 
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

[[Гурӯҳ:Маросимҳои маишӣ ва хонаводагӣ]]
[[Гурӯҳ:Истилоҳоти исломӣ]]</text>
      <sha1>gti0xl21rxdm8ssujw3y6ota8rlzd5d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Латифа</title>
    <ns>0</ns>
    <id>95582</id>
    <revision>
      <id>1492506</id>
      <parentid>1392892</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T17:16:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492506</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9177" sha1="fzhdydlpao2pxenu03ae8ro1a5twa8x" xml:space="preserve">'''Латифа''' (шухӣ, мутоиба, сухани бозарофат, сухане, ки дорои мазмуни амиқ ва нозук аст) — дар [[фолклор]] ва адабиёти хаттии тоҷик аз қадим чун жанри мустақил ва маъмули насри бадеӣ вуҷуд дошт ва ҳоло низ дар авҷи инкишоф мебошад. Дар латифа ҳодисаҳои муайян не, балки як лаҳзаи хурди воқеаи мухтасар ишора меёбад. яъне латифа танҳо як лаҳзаро дар бар гирифта, дар он инкишофи воқеа ва характиристикаи қаҳрамонон дида намешавад. Латифа аксаран бе муқаддимаву хотима ва бе тайёрии махсус, бадохатан гуфта мешавад.

Дар байни мардуми тоҷик ҳикояҳои кӯтоҳе ҳастанд, ки ширину латиф ва ҳаҷвомез буда, дар ҳар як нишасту маҳфил, маъракаҳо, баъзан кӯчаву бозор ва дигар мавзеъҳо байни дӯстону ҳамкорон барои хушҳол намудани табъу хотир гуфтаву шунида мешаванд. Ин ҳикояи хурдҳаҷми эпикиро латифа меноманд, ки дар шароити имрӯза яке аз жанрҳои фаъол буда, нисбат ба жанрҳои дигари насри шифоҳӣ, масалан афсонаву қисса, корбурди бештаре дорад. Дар латифа қариб ҳамаи паҳлӯҳои ҳаёт ва воқеаҳои рӯзгор ба тарзи бадеӣ ва бо оҳанги ҳаҷвомез инъикос меёбанд. Ҳатто хурдтарин ҷузъиёте, ки дар зиндагии мардум аҳамияту арзише дорад, ё худ лавҳаву лаҳзаҳои гуногуне, ки дар муносибати ҳаррӯзаи одамон мушоҳида мешаванд, дар мазмуни латифаҳо
бозтоб мегарданд.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Мероси фарҳанги ғайримоддӣ дар Тоҷикистон / Мураттиб: Д. Раҳимов; муҳаррир Ш.Комилзода. – Душанбе: Эр-Граф, 2017. – С. 21. – 280 с.&lt;/ref&gt;
Қахрамонони асосии латифаҳои тоҷикӣ [[Абдураҳмони Мушфиқӣ|Мулло Мушфиқи]], Насриддин Афанди ([[Афандӣ]]) мебошанд. Силсилаи бузурги латифаҳои халкии тоҷики аз номи ин ё он маҳал (махаллати, ширини, румони, дарвози, хуфи, каротегини ва г.) гуфта мешаванд. Вале дар адабиёти хаттӣ номи [[персонаж]] ва қаҳрамонони зиёди ҳачви аз кабили Бахлул, Абунувос, Хуҷа, Талхакро дучор мекунем, ки баъдтар бо номи Хоҷа Насриддин ([[Афандӣ]]) иваз шудаанд.&lt;ref&gt;Феҳристи миллии фаҳанги ғайримоддӣ /Natioal list of intangible cultural hertage/ Пажӯҳишгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги ҶТ — Душанбе: «Аржанг» 2016, — С. 12&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.pitfi.tj/files/txt/Fehristi_MFG_tj.pdf ПИТФИ Феҳристи миллии намунаҳои мероси фарҳангии ғайримоддӣ]{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

Дар латифаҳои тоҷикӣ персонажҳои маъруф  Насриддин Афандӣ, Мушфиқӣ, Кали зирак ва чанде дигар ҳамеша бо рафторҳои хандаовару зарофатҳои намакин камбудиҳои фардӣ ва иҷтимоиро танқид карда, мардумро шоду хурсанд ва ба зиндагӣ дилгарм менамоянд. Тавассути латифаҳо хислату ниҳодҳои хубу бади тоифаҳои мухталифи одамон бозгӯ мешаванд, чунончи: зиракию сухандонӣ, ҳозирҷавобӣ, инчунин хулқу хисоли манфӣ, аз ҷумлаи танбалию муфтхӯрӣ, мардумозорӣ ва содагию ҷоҳилии баъзе инсонҳо мундариҷаи латифаҳоро фаро гирифтаанд.
 
Чунончи: {{аввали иқтибос}}Як рӯз зани Афандӣ ҷомашӯӣ мекард, ки нохост як зоғи сиёҳ омада, аз пеши тағораи вай собуни нисфшударо гирифта, парида меравад.
Зани Афандӣ фарёд зада ба шавҳараш мегӯяд, ки:
;– Шумо чи хел мардак, ки зоғ собуна бардошта рафту шумо чизе нагуфтед?
Афандӣ мегӯяд, ки:
;–Чаро ин қадар дод мегӯӣ, намебинӣ, ки либоси вай аз либоси мо ҳам сиёҳтару чиркинтар?! Мон, ки вай бечора ҳам собунро бурда, либосашро шӯяд!
Сухан дар латифаҳо хеле кӯтоҳу мӯҷаз баён мегардад. Аз саноеъи бадеӣ бештар муболиғаву иғроқ барои дилчаспу хандаовар шудани мазмун ва баъзан таҷнис, тазод ва тавсифҳо барои кушодани моҳияти мундариҷаи латифа кумак мерасонанд.
Аз Афандӣ пурсиданд, ки:
;–Чаро одамон ба ҳар тараф мераванд?
Афандӣ гуфтааст:
;–Ҳамаи одамон агар ба як тараф нигоҳ карда раванд, як тарафи замин вазнин шуда, чаппа мешавад-дия.{{охири иқтибос|сарчашма=}}&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;

Латифа аз он жанрҳоест, ки дар муддати нисбатан кӯтоҳ ба вуҷуд меояд. Яъне ҳар ҳодисаи дар рӯзгор рӯйдиҳанда зуд ба интиқод, ҳазлу шӯхӣ ва вокуниши мардум дучор гашта, ниҳоят дар шакли нисбатан бадеӣ ва устувор – қолиби латифа ҷамъбаст мешаванд. Дар бораи шахсони маъруф, санъаткорон, сиёсатмадорон, сарватмандон ва табақаҳои дигари иҷтимоӣ имрӯзҳо намунаҳои нав ба нави латифаҳо эҷод ва паҳн мешаванд, ки аз зиндаву фаъол будани ин жанр гувоҳӣ медиҳанд. Лозим ба зикр аст, ки дар нашрияҳои матбуоти имрӯза, чи ба [[забони тоҷикӣ]] ва чи ба забони русӣ, ҳар ҳафта садҳо латифа ба табъ мерасанд, ки баъзеи онҳо намунаҳои мардумӣ ё худ сирф фолклорӣ буда, қисми дигарашон соҳибмуаллифанд. Дар натиҷаи гардишхӯрӣ баъзе намунаҳои латифаҳои дар матбуот чопшуда ба репертуари гӯяндаҳои мардумӣ дохил мешаванд. Яъне дар интиқол ва суфташавии баъзе латифаҳо воситаҳои ахбори омма нақши муҳим доранд. Чунончи, намунаи латифаҳои анъанавиро имрӯзҳо дар шакли намоишӣ (масалан, дар барномаҳои «Лаҳзаҳои гуворо», «Хандинкамон», «Шакарханд», «Шӯхиҳои Аловиддин» ва ғайра), дар шакли барномаҳои радиогӣ ва дар саҳфаҳои матбуоту шабакаи ҷаҳонии Интернет мушоҳида карда метавонем.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;

== Нигаред ==
* [[Аскиягӯӣ]]
* [[Зарбулмасал]]
== Пайвандҳо ==
* {{Cite web|url= http://www.pitfi.tj/node/461|title= Феҳристи миллии мероси фарҳанги ғайримоддӣ|author= |website= www.pitfi.tj|date= |publisher= |lang= |accessdate= 2019-02-19|archiveurl= https://web.archive.org/web/20190825195759/http://www.pitfi.tj/node/461|archivedate= 2019-08-25}} 
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
{{таърих-нопурра}}

[[Гурӯҳ:Анъанаи шифоҳӣ дар Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Жанрҳои адабӣ]]</text>
      <sha1>fzhdydlpao2pxenu03ae8ro1a5twa8x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Зарбулмасал</title>
    <ns>0</ns>
    <id>95601</id>
    <revision>
      <id>1492428</id>
      <parentid>1440560</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T15:35:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492428</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16958" sha1="fg4qbgtcuclgm7ssktm6hq0h8e2xobs" xml:space="preserve">[[Акс:Pieter Brueghel the Elder - The Dutch Proverbs - Google Art Project.jpg|мини|[[Зарбулмасалҳои ҳолландӣ]], асари [[Питер Бругел]]|440x440пкс]]
'''Зарбулмасал''' ({{lang-ar|ضرب‌المثل}}), '''матал&lt;ref&gt;Мероси фарҳанги ғайримоддӣ дар Тоҷикистон / Мураттиб: Д. Раҳимов; муҳаррир Ш.Комилзода. — Душанбе: Эр-Граф, 2017. — С. 23. — 280 с. &lt;/ref&gt;''', '''масал''' — жанри фолклорӣ, сухани кӯтоҳу машҳур, ки ба қиссаи ибратомез ё гуфтори нуктаомӯзе ишора мекунад ва ҷойи тавзеҳи бештарро мегирад.

== Мафҳум ва истилоҳот ==
Зарбулмасал ба мақол, панду ҳикмат, [[андарз]] ва [[афоризм]] қаробат дорад. Маъмулан, дар паси баъзе аз зарбулмасалҳо таърихча ва достони пандомӯзе нуҳуфтааст. Бисёре аз ин достонҳо фаромӯш шудаанд ва пешинаи бархе аз амсол барои баъзе аз мардум равшан нест, аммо дар сухан истифода бурда мешавад. Мафҳуми зарбулмасал дар байни тоҷикон бо вожаҳои масал, мисол, матал, мақол, нақл, қавли машоих, сухани бобоён, қавли бузургон, гуфти калонҳо, сухани падарон ва монанди инҳо ифода ёфтааст. Шакли дурусти ин вожа «масал» аст, ки «зарб» дар ибтидои он изофа шудааст. Ба ибораи дигар, «зарбулмасал» ба маънои «масал задан» (ба тоҷикӣ «достон задан») аст. Вожаи «масал» арабӣ ва форсии он «матал» мебошад. Агар масал овардан сурати беадабона пайдо кунад, онро «маталак» мегӯянд. Мардум дар гуфтори худ, барои ин ки матлабашон ҷаззобу дақиқ ифода ёбад ва онро шунаванда беҳтар дарк кунад, аз зарбулмасалҳо истифода мекунанд. Бархе аз зарбулмасалҳо дароз, бархе кӯтоҳ буда, бо ду ё се калима хулоса мешаванд, монанди «филу сатил», ки чизҳои аз ҷиҳати бузургию кӯчакӣ бо ҳам таносуб надоштаро мефаҳмонанд. Ин масал дар асл дорои панҷ калима («Об додани фил бо сатил») аст, вале, маъмулан, бо ҳамин ду калима ба асли масал ишора мекунад. Ибороти масал гоҳе дароз аст: «Уштура гуфтам ғамза кун, полиза вайрон карду рафт». Зарбулмасал метавонад як байти шеър ё фақат як мисраи шеър ё ҷумлае маъруф бошад. Масалан, вақте ки мегӯянд: «Ду мор аз як сӯрох берун нашудааст, ки яке туркӣ бихонаду якеяш форсӣ», манзур он аст, ки фарзандони як падару модар баробаранд ва аз якдигар бартарӣ надоранд.

Зарбулмасалҳо дар шакли ҷумлаи содаю мураккаби кӯтоҳ, мисраъ, байт ва фиқраҳои мусаҷҷаъ эҷод шудаанд. Зарбулмасалҳо метавонанд ба шакли ҷумлаи тасдиқӣ ё инкорӣ ва қисман саволӣ оянд. Саволҳо хусусияти риторикӣ дошта, ҷавоб талаб намекунанд. Бисёр зарбулмасалҳо ҷумлаи умумишахс, номуайяншахс ва бешахс буда, маъноҳои амиқро ифода мекунанд ва зуд дар хотир нақш мебанданд («Каҷ дору марез», «Илоҷи воқеа пеш аз вуқӯъ бояд кард», «Аз гунҷишк тарсӣ, арзан макор», «Кори имрӯзаро ба фардо магузор», «На тоқати гармо, на тоқати сармо»). Сохти ботаносуб (симметрӣ), мутавозият (параллелизм) ва тазод асоси зарбулмасалро ташкил медиҳанд: «Аз нек шарофат, аз бад касофат», «Ҷавонию ҳазор лаззат, пирию ҳазор иллат», «Тобистон рӯ ба зимистон, зимистон рӯ ба тобистон». «Вақтат рафт, бахтат рафт» ё «Вақт рафт, нақд рафт», «Бошад чиҳо кунам, набошад чӣ кор кунам», «Омадан бо иродат, рафтан бо иҷозат». Ташбеҳу истиора ва маҷозу киноя дар зарбулмасалҳо мақоми калон доранд. Зарбулмасалҳо аз ҷиҳати бадеият ва камолоти санъати сухан саҳли мумтанеъ буда, намунаҳои беназири эҷодиёти бадеии мардуманд.

Бисёре аз зарбулмасалҳо, пеш аз он ки дар осори нависандагон ё шоирон зоҳир шаванд, муддатҳо дар забону гӯиши омиёнаи мардум роиҷ ва фаровон буда, монанди афсонаҳо ва қиссаҳо шифоҳӣ нақл шудаанд. Зарбулмасалҳои ом дар ташаккул ва такмили забони адабии ҳар миллат, аз ҷумла забони адабии тоҷик, нақши калон мебозанд. Зарбулмасалҳо дар адабиёт воситаи муҳимми тасвир ва таҷассуми бадеии воқеият ба шумор мераванд. Дар навбати худ бисёр асарҳои бадеӣ манбаи пайдоиш ва густариши зарбулмасалҳои мардумии тоҷикӣ гардидаанд. Қисме аз зарбулмасалҳои омиёна дар таҳрири классикони адабиёт маъмулу машҳур шудаанд.

== Таърихи ҷамъоварӣ ва пажӯҳиш ==
Дар ҳамаи забонҳои дунё зарбулмасал фаровон аст. Баъзе зарбулмасалҳо дар ҳамаи забонҳо ба ҳам шабоҳат доранд. Таърихи тамаддуни миллате ҳар қадар дарозтар бошад, ҳодиса бештар дар он рух дода, масалҳои бештар низ дар он ба вуҷуд омадаанд. Дар нутқи тоҷикон низ даҳҳо ҳазор зарбулмасал вуҷуд дорад. Дар мавриди пайдоиш ва ривоҷи зарбулмасалҳо ва истилоҳоти масалӣ ҳеч гуна иттилое дар даст нест. Намунаҳое, ки имрӯз ҳамчун зарбулмасал роиҷ шудаанд, нахуст гуфтори лаҳзавӣ ва таровиши барқосои андешаи инсони сухангӯ буданд, ки ба хотири муассир ва дақиқу дилнишин буданашон дар зеҳни шунаванда ҳак ва сипас такрор шудаанд. Аввалин гӯяндаи як ибораи масалӣ ҳамчун гӯяндагон ва нависандагони ашъори фолклорӣ ва устураҳои бостонӣ ношинохта мондааст. Дар асоси матнҳои таърихӣ аввалин бор Арасту ба ҷамъоварии зарбулмасалҳо ё худ (масалҳову ҳикматҳо) ва таҳқиқи илмии онҳо иқдом кард. Мутаассифона, рисолаи ӯ бо номи «Амсолу ҳикам» аз байн рафтааст. Дар Юнони Бостон файласуфон, шоирон ва нависандагоне монанди Афлотун, Аполлоний, Сафокл, Ҳомер, Аристафон, Ахиллес, Эврипид ва дигарон дар осори худ баробари аз зарбулмасалҳо истифода бурдан, онро ба унвони бахше аз адабиёт ҳамрадифи дигар мисолҳо қарор додаанд. Нависандагону файласуфони румӣ ҳам навиштаҳои худро бо зарбулмасалҳо музайян намуданд, вале ҳеч кадом ба таҳқиқу ҷамъоварии онҳо напардохтаанд. Зимнан, аксари масалҳои адабиёти румӣ реша дар масалҳои юнонӣ доранд. Зарбулмасалҳо нисбат ба осори хаттии адабӣ пештар вирди забонҳо будаанд ва дар адабиёти бостонии миллатҳои мутамаддин забт шудаанд. Мардуми Шарқи Қадим, аз ҷумла эрониён, ҳиндуҳо, арабҳо, чиниҳо низ намунаҳои олию беназири зарбулмасалҳоро эҷод кардаанд, ки қисме аз онҳо дар ҷаҳон машҳур гаштаанд. Ба туфайли осори юнониву румӣ баъзе зарбулмасалҳои ниёгони тоҷикон — бохтариён низ то замони мо омада расидаанд.

Дар давраи Эҳё ва асрҳои баъдӣ, махсусан асрҳои 19 ва 20, фолклоршиносӣ хеле равнақ гирифт, зарбулмасалшиносӣ ё ба истилоҳ паремиология, ки аз шохаҳои фолклоршиносист, тадриҷан чун соҳаи мустақили илм ташаккул ёфт. Дар зарбулмасалҳо хӯ ва хислати ҳар миллат, маданияти бадеӣ, фалсафӣ, тарзи тафаккур, ақидаҳои педагогию фалсафӣ, ҷаҳоншиносӣ, урфу одат, назокату салосати забон, меҳру муҳаббати халқ ба ватан, зодгоҳ, эҳтиром ба кори шарофатмандона, нафрат нисбат ба хоинону золимону истисморгарон ва танбалону коргурезон, меҳру вафо, садоқат, мардонагӣ, далерӣ, ҳақталошиву ҳақпарастӣ, ростӣ ва амсоли инҳо ба таври воқеӣ ва хеле барҷаста, суфтаю рехта ифода гардидаанд. Аз ин рӯ, зарбулмасалҳо на танҳо диққати фолклоршиносу адабиётшиносон, инчунин диққати адибон, забоншиносон, файласуфон, мантиқшиносон, мардумшиносон (этнографҳо)-ро низ ба худ ҷалб кардаанд. Зарбулмасалҳои тоҷикиро то м. дар замони Искандари Мақдунӣ олимони Юнон, дар замони Сосониён (то асри 7) донишмандони ин давра ба шакли андарзномаҳо ва дар замони Сомониён (асри 10) донишмандону адибони Бухоро гирдоварӣ намуда, бахше аз онҳоро ба арабӣ тарҷума кардаанд. Аввалин маҷмӯаҳои мукаммали зарбулмасалҳои форсиро Муҳаммад Ҷабаларудӣ дар солҳои 30 асри 17 дар Ҳиндустон тартиб додааст. Дар асрҳои 18-19 дар Мовароуннаҳр, Эрон ва Ҳиндустон чандин маҷмӯаи зарбулмасалҳои форсӣ мураттаб шуданд.

Соли 1967 аз ҷониби донишманди тоҷик Б. Тилавов аввалин пажӯҳиши муфассал ва дақиқ роҷеъ ба зарбулмасалҳои тоҷикӣ зери унвони «Поэтикаи зарбулмасалҳои мардумии тоҷикӣ» ба забони русӣ («Поэтика таджикских народных пословиц и поговорок») ба чоп расид. Асари дигари ӯ таҳти унвони «Зарбулмасалу мақолҳои тоҷикӣ: репертуари шифоҳии муосир» (1989) ба таҳлили шуморавии ин навъи адабӣ (жанр) бахшида шудааст. Ҳамчунин бо сарпарастии Б. Тилавов ду ҷилди «Куллиёти фолклори тоҷик» (ҷилдҳои 4 ва 5, солҳои 1986-87) ба нашр расид. Бо ташаббуси Б. Тилавов ва ҳамкории Ф. Муродов ва Қ. Ҳисомов дар ҷилди чаҳоруми ин асар 807 зарбулмасали машҳури тоҷикӣ бо баррасии муфассал ба забонҳои русӣ, англисӣ ва алифбои форсӣ низ пешкаш шудааст. Дар ҷилди панҷуми ин куллиёт миқдори пурраи зарбулмасалу мақолҳо, макони сабт ва номи сабткунанда зикр шудаааст. Пажӯҳишгарони тоҷик Қ. Ҳисомов ва Ф. Муродов роҷеъ ба жанри зарбулмасал зери назари Б. Тилавов рисолаҳои илмӣ таълиф карданд. Ҳоло дар фонди фолклори ИЗА ба номи Рӯдакии АИ Ҷумҳурии Тоҷикистон тақр. 21 ҳазор матни зарбулмасалу мақолҳои гирдовардашуда нигаҳдорӣ мешаванд, ки аз миёни тоҷикони Осиёи Марказӣ сабт шудаанд.

== Адабиёт ==
* {{ЭМТ|Зарбулмасал|7|муаллиф=Б. Тилавов, Р. Раҳмонӣ}}
* Karimzoda H. M. Zarbulmasal va çistonhoi tojiki. L., 1931;
* Mirzoev A. Zarbulmasalhoi tojiki (Dar kontekst). Stalinobоd, 1940;
* Асрорӣ В. Зарбулмасал ва мақолҳои тоҷикӣ. Сталинобод, 1956;
* Абдуллозода Р., Зарбулмасал ва мақолҳо дар асарҳои Садриддин Айнӣ. Сталинобод, 1958;
* Писарчик А., Тоҷиддинов С., Ҳомидҷонова М. Зарбулмасал ва мақолҳои тоҷикӣ. Сталинобод, 1960;
* Калонтаров Я. И. Таджикские пословицы и поговорки в аналогии с русскими. Д., 1965;
* Фозилов М. Фарҳанги зарбулмасал, мақол ва афоризмҳои тоҷикию форсӣ (дар се ҷилд). Д. 1975-78;
* Ҳисомов Қ. Взаимосвязь таджикских устных и письменных пословиц (Количественный анализ 100 типов). Д., 1978;
* Муродов Ф. Вариативность таджикских народных пословиц и поговорок. (Опыт количественного анализа современного репертуара). Д., 1979;
* Қодиров Р., Аҳмадов Р. Фолклори тоҷикони Қашқадарё (зарбулмасалҳо, чистонҳо, байтҳо, дубайтиҳо, рубоиёт, сурудҳо, боварҳо ва матнҳои ӯзбекӣ). Ҷ. 3. Д., 2000.

== Пайвандҳо ==
* {{Cite web|url= http://www.pitfi.tj/node/461|title= Феҳристи миллии мероси фарҳанги ғайримоддӣ|author= |website= www.pitfi.tj|date= |publisher= |lang= |accessdate= 2019-02-19|archiveurl= https://web.archive.org/web/20190825195759/http://www.pitfi.tj/node/461|archivedate= 2019-08-25}}

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

[[Гурӯҳ:Анъанаҳои шифоҳӣ дар Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Жанрҳои адабӣ]]</text>
      <sha1>fg4qbgtcuclgm7ssktm6hq0h8e2xobs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тими миллии футболи Тоҷикистон</title>
    <ns>0</ns>
    <id>95795</id>
    <revision>
      <id>1492727</id>
      <parentid>1456968</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T23:25:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492727</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40314" sha1="c7jww34i88dot3ffv0uebcs4cgeizn8" xml:space="preserve">{{Тими миллии футбол
| Ном                   = {{Парчами Тоҷикистон}} Тоҷикистон
| Логотип               = 
| Бар                   = 
| Лақаб                 = {{lang-tg|Шерони форс}} &lt;br&gt;{{lang-tg|Тоҷҳо}}
| Конфедератсия         = [[Конфедератсияи футболи Осиё|КФО]]
| Федератсия            = [[Федератсияи футболи Тоҷикистон]]
| Субфедератсия         = [[Ассотсиатсияи футболи Осиёи Марказӣ|АФОМ]]
| Мураббӣ               = {{Парчами Сербия}} [[Горан Стеванович]]
| Менеҷер               = 
| Капитан               = [[Аҳтам Назаров]]
| Бештарин бозии миллӣ  = [[Аҳтам Назаров]] (98)
| Беҳтарин голзан       = [[Манучеҳр Ҷалилов]] (20)
| Варзишгоҳи хонагӣ     = [[Варзишгоҳи марказии Тоҷикистон]] ([[Душанбе]])
| Раддабандии ФИФА      = 100 {{афзоиш}} (+1) &lt;small&gt;(19 январи 2026)&lt;/small&gt;
| MAX                   = 99 &lt;small&gt;(январи 2024)&lt;/small&gt;
| MIN                   = 180 &lt;small&gt;(июл ва октябри 2003)&lt;/small&gt;
| Коди ФИФА             = TJK
| pattern_la1           = _tjk24h
| pattern_b1            = _tjk24h
| pattern_ra1           = _tjk24h
| leftarm1              = FF0000
| body1                 = FF0000
| rightarm1             = FF0000
| shorts1               = FFFFFF
| socks1                = 008000
| pattern_la2           = _tjk24a
| pattern_b2            = _tjk24a
| pattern_ra2           = _tjk24a
| leftarm2              = FFFFFF
| body2                 = FFFFFF
| rightarm2             = FFFFFF
| shorts2               = FF0000
| socks2                = FFFFFF
| НахустБозӣ            = {{Парчами Тоҷикистон}} '''Тоҷикистон''' 2:2 [[Мунтахаби миллии футболи Ӯзбекистон|Ӯзбекистон]] {{Парчами Ӯзбекистон}}&lt;br&gt;''([[Душанбе]], [[Тоҷикистон]]; 17 июни 1992)''
| Пирӯзӣ                = {{Парчами Тоҷикистон}} '''Тоҷикистон''' 16:0 [[Дастаи миллии футболи Гуам|Гуам]] {{Парчами Гуам}}&lt;br&gt;''([[Табрез]], [[Эрон]]; 26 ноябри 2000)''
| Шикаст                = {{Парчами Ҷопон}} [[Дастаи миллии футболи Ҷопон|Ҷопон]] 8:0 '''Тоҷикистон''' {{Парчами Тоҷикистон}}&lt;br&gt;''([[Осака]], [[Ҷопон]]; 11 октябри 2011)''
| БозӣҶҶ                = 
| НомиҶҶ                = 
| НахустҶҶ              = 
| НатиҷаҶҶ              = 
| БозӣМинт              = 
| ҶомМинт               = 
| НахустМинт            = 
| НатиҷаМинт            = 
| сайт                  = [http://fft.tj/ www.fft.tj]
}}{{Медалҳо
|бар     = 283px
|медалҳо = 
{{турнир|[[Ҷоми даъвати КФО]]}}
{{медал|Тилло|[[Ҷоми даъвати КФО|Бангладеш 2006]]}}
{{медал|Нуқра|[[Ҷоми даъвати КФО 2008|Ҳиндустон 2008]]}}
{{медал|Биринҷӣ|[[Ҷоми даъвати КФО 2010|Шри-Ланка 2010]]}}
}}

'''Тими миллии футболи Тоҷикистон''' — дастаи миллӣ, намояндаи кишвари [[Тоҷикистон]] дар мусобиқоти байнулмилалӣ ва Осиё аст, ки зер назари [[Федератсияи футболи Тоҷикистон]] фаъолият мекунад. Аз соли 1994 узви [[ФИФА]] ва [[КФО]] (AFC), инчунин узви [[АФОМ]] (FACA) мебошад. Барандаи Ҷоми даъвати AFC-2006, барандаи медали нуқраи Ҷоми даъвати AFC-2008 ва барандаи медали биринҷии Ҷоми даъвати AFC-2010 аст. Тибқи 19 январи соли 2026, мунтахаби Тоҷикистон дар [[раддабандии ҷаҳонии ФИФА]] дар байни 211 кишвари узви ФИФА дар ҷои 100-ум қарор дорад&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://inside.fifa.com/fifa-world-ranking/men|title=Men's Ranking|website=inside.fifa.com|lang=en|accessdate=2026-01-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240427232937/https://inside.fifa.com/fifa-world-ranking/men|archivedate=2024-04-27}}&lt;/ref&gt;.

== Таърих ==
То нимаи соли 1991 Тоҷикистон дар ҳайати Иттиҳоди Шӯравӣ қарор дошт ва бинобар ин сабаб футболбозони тоҷикистонӣ мисли дигар ҷумҳуриҳои иттиҳодия дар ҳайати тими мунтахаби ИҶШС баромад менамуданд. Тими мунтахаби ҶШС Тоҷикистон соли 1930 ташкил ёфта, дар кулли мусобиқоти футболии Спартакиадаи тобистонаи халқҳои ИҶШС иштирок намудааст. Дар чемпионати футболи ИҶШС низ, бошгоҳҳои футболи Тоҷикистон он замон ширкат мекарданд.

Баъд аз фурӯпошии Иттиҳоди Шӯравӣ ва соҳибистиқлол шудани ҷумҳурии Тоҷикистон тими миллии Тоҷикистон аз нав ташкил шуд. Нахустин бозии расмии байналмилалияшро тими миллии Тоҷикистон бо тими миллии Ӯзбекистон (2:2) дар чаҳорчӯби Ҷоми миллатҳои Осиёи марказӣ - 1992 барпо намуд. Соли 1992 бо расман ба қайд гирифтани ин бозиҳо аз тарафи ФИФА, тими миллии Тоҷикистон ва чаҳор тими миллии дигари Осиёи марказӣ (Ӯзбекистон, Қазоқистон, Қирғизистон ва Туркманистон) бо бошгоҳҳояшон иҷозаи ширкат дар мусобиқотҳоеро пайдо карданд, ки таҳти сарпарастии ФИФА баргузор мешаванд. Пас аз даври дуввуми Ҷоми миллатҳои Осиёи марказӣ тими мунтахаби Тоҷикистон ба далели мушкилоти молӣ аз ширкат дар ин мусобиқот даст кашид.

Тими мунтахаби Тоҷикистон соли 1993 дар Ҷоми ЭКО 1993, дар шаҳри Теҳрон иштирок намуда, мақоми сеюмро касб намуд. 

Соли 1994 Тоҷикистон расман ба узвияти КФО ва ФИФА пазируфта шуда, узви комилҳуқуқи ин созмонҳои байналмилалии футбол гардид. Худи ҳамон сол мунтахаби Тоҷикистон бо тимҳои миллии Қазоқистон, Қирғизистон, Ӯзбекистон ва Туркманистон чаҳор бозӣ анҷом дод. Дар соли 1995 ба далели ҷанги дохилӣ ва тамом шудани буҷаи кишвар тими миллӣ натавонист бозиҳои худро баргузор кунад. Дар умум солҳои 90-ум ҷанги шаҳрвандӣ ва норасоии маблағ сабаби мунтазам бозӣ накардани тими миллии Тоҷикистон шуд.

Соли 1996 тими миллӣ дар даври интихобии Ҷоми Осиё-1996 бо тими миллии Ӯзбекистон ҳамагӣ ду бозӣ анҷом додааст. Бозии аввал, ки дар Душанбе баргузор шуд, бо ҳисоби бузург (4:0) ба нафъи тими Тоҷикистон хатм шуд. Дар бозии ҷавобӣ дар Тошканд тими миллии Ӯзбекистон бар Тоҷикистон бо ҳисоби (5:0) пирӯз шуд дастаи миллии моро аз роҳхат гирифтан ба Ҷоми Осиё, ки соли 1996 дар АМА баргузор шуда буд, бенасиб намуд. Дар солҳои 1997-1999 мунтахаби кишвар 15 бозӣ анҷом дода, дар 7 бозӣ ғалаба шудааст.

Дар солҳои 1992 то 1999 мунтахаби Тоҷикистон дар маҷмӯъ 23 бозӣ анҷом додааст, ки дар 9-тоаш ғалаба, 5 бозӣ мусовӣ ва дар 9 бозӣ мағлуб шудааст. Шумораи голҳо: 41—38.

== Дастовардҳо ==
* [[Акс:Cup_Winner.png]] Дорандаи Ҷоми даъвати КФО: 2006
* [[Акс:Silver_medal_icon.svg|15x15px]] Финалисти Ҷоми даъвати КФО: 2008
* [[Акс:Bronze_medal_icon.svg|15x15px]] Барандаи медали биринҷии Ҷоми даъвати КФО: 2010

== Ҳайати феълӣ ==
''Омори бозигарон тибқи санаи 10-уми июни соли 2025 аст.''

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; font-size:90%&quot;
|-
!style=&quot;background: #AAD0FF; color:white&quot; align=center width=30 | №
!style=&quot;background: #AAD0FF; color:white&quot; align=center width=200 | Бозигар
!style=&quot;background: #AAD0FF; color:white&quot; align=center width=180 | Санаи таваллуд
!style=&quot;background: #AAD0FF; color:white&quot; align=center width=50 | Бозӣ
!style=&quot;background: #AAD0FF; color:white&quot; align=center width=50 | Гол
!style=&quot;background: #AAD0FF; color:white&quot; align=center width=200 | Бошгоҳ

|-
!colspan=6 style=&quot;background: #DCDCDC; color:#000000&quot; align=center| Дарвозабонҳо
|-
|- bgcolor=white
| 1
| [[Рустам Ятимов]]
| 13.07.1998
| 47
| 0
| {{Парчами Русия|20px}} [[Ростов (бошгоҳи футбол)|Ростов]]
|-
|- bgcolor=white
| 16
| [[Сафармад Ғаффоров]]
| 14.04.2004
| 0
| 0
| {{Парчами Тоҷикистон|20px}} [[Барқчӣ (бошгоҳи футбол)|Барқчӣ]]
|-
|- bgcolor=white
| 23
| [[Олег Баклов]]
| 20.10.1994
| 6
| 0
| {{Парчами Русия|20px}} [[Уфа (бошгоҳи футбол)|Уфа]]
|-
!colspan=6 style=&quot;background: #DCDCDC; color:#000000&quot; align=center| Муҳофизатгарон
|-
|- bgcolor=white
| 2
| [[Зоир Ҷӯрабоев]]
| 16.09.1998
| 51
| 2
| {{Парчами Ӯзбекистон|20px}} [[Суғдиёна (бошгоҳи футбол, Ҷиззах)| Суғдиёна]]
|-
|- bgcolor=white
| 3
| [[Табрез Исломов]]
| 06.06.1998
| 37
| 1
| {{Парчами Тоҷикистон|20px}} [[Истиқлол (бошгоҳи футбол)|Истиқлол]]
|-
|- bgcolor=white
| 4
| [[Содиқҷон Қурбонов]]
| 19.01.2003
| 8
| 0
|  {{Парчами Тоҷикистон|20px}} [[Истиқлол (бошгоҳи футбол)|Истиқлол]]
|-
|- bgcolor=white
| 5
| [[Манучеҳр Сафаров]]
| 31.05.2001
| 50
| 1
| {{Парчами Ӯзбекистон|20px}} [[Динамо Самарқанд (бошгоҳи футбол)| Динамо Самарқанд]]
|-
|- bgcolor=white
| 6
| [[Ваҳдат Ҳаннонов]]
| 25.07.2000
| 40
| 5
| {{Парчами Эрон|20px}} [[Сипоҳон (бошгоҳи футбол)|Сипоҳон]]
|-
|- bgcolor=white
| 12
| [[Меҳрубон Каримов]]
| 09.01.2004
| 10
| 0
| {{Парчами Гурҷистон|20px}} [[Самгурали (бошгоҳи футбол)|Самгурали]]
|-
|- bgcolor=white
| 19
| [[Аҳтам Назаров]]
| 29.09.1991
| 93
| 5
| {{Парчами Тоҷикистон|20px}} [[Истиқлол (бошгоҳи футбол)|Истиқлол]]
|-
|- bgcolor=white
| 21
| [[Мӯсо Қаҳҳоров]]
| 01.07.2007
| 1
| 0
| {{Парчами Тоҷикистон|20px}} [[Барқчӣ (бошгоҳи футбол)|Барқчӣ]]
|-
!colspan=6 style=&quot;background: #DCDCDC; color:#000000&quot; align=center| Миёнмайдонҳо
|-
|- bgcolor=white
| 7
| [[Парвизҷон Умарбоев]] {{Капитан варзиш}}
| 01.11.1994
| 65
| 11
| {{Парчами Булғористон|20px}} [[Локомотив (бошгоҳи футбол, Пловдив)|Локомотив Пловдив]]
|-
|- bgcolor=white
| 8
| [[Амирбек Ҷурабоев]]
| 13.04.1996
| 63
| 1
| {{Парчами Тоҷикистон|20px}} [[Истиқлол (бошгоҳи футбол)|Истиқлол]]
|-
|- bgcolor=white
| 10
| [[Алиҷони Айнӣ]]
| 06.08.2004
| 17
| 0
| {{Парчами Гурҷистон|20px}} [[Самгурали (бошгоҳи футбол)|Самгурали]]
|-
|- bgcolor=white
| 13
| [[Ҳамадонӣ Камолов]]
| 16.01.2003
| 14
| 2
| {{Парчами Эрон|20px}} [[Гул Гуҳар (бошгоҳи футбол)|Гул Гуҳар]]
|-
|- bgcolor=white
| 17
| [[Эҳсони Панҷшанбе]]
| 12.05.1999
| 61
| 6
| {{Парчами Ӯзбекистон|20px}} [[Суғдиёна (бошгоҳи футбол, Ҷиззах)| Суғдиёна]]
|-
|- bgcolor=white
| 18
| [[Шӯҳрат Элмуродов]]
| 31.01.2002
| 2
| 0
| {{Парчами Тоҷикистон|20px}} [[Хуҷанд (бошгоҳи футбол)|Хуҷанд]]
|-
|- bgcolor=white
| 20
| [[Фатҳулло Олимзода]]
| 03.08.2005
| 7
| 0
| {{Парчами Белорус|20px}} [[Арсенал (бошгоҳи футбол, Дзержинск)|Арсенал Дзержинск]]
|- bgcolor=white
| 
| [[Азизбек Ҳаитов]]
| 06.04.2003
| 0
| 0
| {{Парчами Тоҷикистон|20px}} [[Равшан (бошгоҳи футбол)|Равшан]]
|-
!colspan=6 style=&quot;background: #DCDCDC; color:#000000&quot; align=center| Ҳамлаварон
|-
|- bgcolor=white
| 9
| [[Далер Шарипов]]
| 13.02.2004
| 5
| 0
| {{Парчами Ӯзбекистон|20px}} [[Шӯртан (бошгоҳи футбол, Ғузор)|Шӯртан Ғузор]]
|-
|- bgcolor=white
| 11
| [[Нуриддин Ҳамроқулов]]
| 25.10.1999
| 26
| 2
| {{Парчами Тоҷикистон|20px}} [[Хатлон (бошгоҳи футбол)|Хатлон]]
|-
|- bgcolor=white
| 14
| [[Шериддин Бобоев]]
| 21.04.1999
| 23
| 2
| {{Парчами Тоҷикистон|20px}} [[Равшан (бошгоҳи футбол)|Равшан]]
|-
|- bgcolor=white
| 15
| [[Шервонӣ Мабатшоев]]
| 04.12.2000
| 33
| 7
| {{Парчами Озарбойҷон|20px}} [[Капаз (бошгоҳи футбол)|Капаз]]
|-
|- bgcolor=white
| 22
| [[Шаҳром Самиев]]
| 08.02.2001
| 42
| 10
| {{Парчами Ӯзбекистон|20px}} [[Хоразм (бошгоҳи футбол)|Хоразм]]
|-
|}


''Дар 12 моҳи охир ба тими миллии Тоҷикистон бозигарони зерин барои ширкат дар бозиҳо даъват шудаанд:''

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; font-size:90%&quot;
|-
!style=&quot;background: #AAD0FF; color:white&quot; align=center width=200 | Бозигар
!style=&quot;background: #AAD0FF; color:white&quot; align=center width=180 | Санаи таваллуд
!style=&quot;background: #AAD0FF; color:white&quot; align=center width=50 | Бозӣ
!style=&quot;background: #AAD0FF; color:white&quot; align=center width=50 | Гол
!style=&quot;background: #AAD0FF; color:white&quot; align=center width=200 | Бошгоҳ
!style=&quot;background: #AAD0FF; color:white&quot; align=center width=200 | Даъвати охирин

|-
!colspan=6 style=&quot;background: #DCDCDC; color:#000000&quot; align=center| Дарвозабонҳо
|-
|- bgcolor=white
| [[Далер Баротов]]
| 29.01.1999
| 3
| 0
| {{Парчами Тоҷикистон|20px}} [[Хуҷанд (бошгоҳи футбол)|Хуҷанд]]
| vs {{Парчами Камбоҷа}} [[Тими миллии футболи Камбоҷа|Камбоҷа]], 5 июн 2025
|-
|- bgcolor=white
| [[Муҳриддин Ҳасанов]]
| 23.09.2002
| 2
| 0
| {{Парчами Тоҷикистон|20px}} [[Истиқлол (бошгоҳи футбол)|Истиқлол]]
| vs {{Парчами Камбоҷа}} [[Тими миллии футболи Камбоҷа|Камбоҷа]], 5 июн 2025
|-
!colspan=6 style=&quot;background: #DCDCDC; color:#000000&quot; align=center| Муҳофизатгарон
|-
|- bgcolor=white
| [[Алиҷон Кароматуллозода]]
| 05.05.2002
| 4
| 0
|  {{Парчами Тоҷикистон|20px}} [[Равшан (бошгоҳи футбол)|Равшан]]
| vs {{Парчами Камбоҷа}} [[Тими миллии футболи Камбоҷа|Камбоҷа]], 5 июн 2025
|-
|- bgcolor=white
| [[Фахриддин Аҳтамов]]
| 26.11.2004
| 3
| 0
| {{Парчами Тоҷикистон|20px}} [[Хуҷанд (бошгоҳи футбол)|Хуҷанд]]
| vs {{Парчами Камбоҷа}} [[Тими миллии футболи Камбоҷа|Камбоҷа]], 5 июн 2025
|-
|- bgcolor=white
| [[Раҳматшоҳ Раҳматзода]]
| 06.04.2004
| 3
| 0
| {{Парчами Тоҷикистон|20px}} [[Барқчӣ (бошгоҳи футбол)|Барқчӣ]]
| vs {{Парчами Камбоҷа}} [[Тими миллии футболи Камбоҷа|Камбоҷа]], 5 июн 2025
|-
|- bgcolor=white
| [[Баракатуллоҳ Нигматуллозода]]
| 17.08.2006
| 1
| 0
| {{Парчами Тоҷикистон|20px}} [[Барқчӣ (бошгоҳи футбол)|Барқчӣ]]
| vs {{Парчами Камбоҷа}} [[Тими миллии футболи Камбоҷа|Камбоҷа]], 5 июн 2025
|-
|- bgcolor=white
| [[Рустам Камолов]]
| 04.06.2007
| 0
| 0
| {{Парчами Тоҷикистон|20px}} [[Истиқлол (бошгоҳи футбол)|Истиқлол]]
| vs {{Парчами Камбоҷа}} [[Тими миллии футболи Камбоҷа|Камбоҷа]], 5 июн 2025
|-
|- bgcolor=white
| [[Александр Мухин]]
| 15.08.2005
| 0
| 0
| {{Парчами Русия|20px}} [[Арсенал (бошгоҳи футбол, Тула)|Арсенал Тула]]
| vs {{Парчами Камбоҷа}} [[Тими миллии футболи Камбоҷа|Камбоҷа]], 5 июн 2025
|-
|- bgcolor=white
| [[Диловар Ҷамшедзода]]
| 02.12.2006
| 0
| 0
| {{Парчами Тоҷикистон|20px}} [[Барқчӣ (бошгоҳи футбол)|Барқчӣ]]
| vs {{Парчами Камбоҷа}} [[Тими миллии футболи Камбоҷа|Камбоҷа]], 5 июн 2025
|-
|- bgcolor=white
| [[Меҳрубон Ғаффорзода]]
| 15.05.2004
| 0
| 0
| {{Парчами Тоҷикистон|20px}} [[Барқчӣ (бошгоҳи футбол)|Барқчӣ]]
| vs {{Парчами Камбоҷа}} [[Тими миллии футболи Камбоҷа|Камбоҷа]], 5 июн 2025
|-
!colspan=6 style=&quot;background: #DCDCDC; color:#000000&quot; align=center| Миёнмайдонҳо
|-
|- bgcolor=white
| [[Муҳаммадҷон Раҳимов]]
| 15.10.1998
| 50
| 3
| {{Парчами Тоҷикистон|20px}} [[Истиқлол (бошгоҳи футбол)|Истиқлол]]
| vs {{Парчами Камбоҷа}} [[Тими миллии футболи Камбоҷа|Камбоҷа]], 5 июн 2025
|-
|- bgcolor=white
| [[Алишер Ҷалилов]]
| 29.08.1993
| 32
| 7
| {{Парчами Тоҷикистон|20px}} [[Истиқлол (бошгоҳи футбол)|Истиқлол]]
| vs {{Парчами Камбоҷа}} [[Тими миллии футболи Камбоҷа|Камбоҷа]], 5 июн 2025
|-
|- bgcolor=white
| [[Алишер Шукуров]]
| 30.03.2002
| 12
| 0
| {{Парчами Русия|20px}} [[Тюмен (бошгоҳи футбол)|Тюмен]]
| vs {{Парчами Камбоҷа}} [[Тими миллии футболи Камбоҷа|Камбоҷа]], 5 июн 2025
|-
|- bgcolor=white
| [[Ислом Зоиров]]
| 12.01.2002
| 10
| 1
| {{Парчами Тоҷикистон|20px}} [[Ҳосилот (бошгоҳи футбол)|Ҳосилот]]
| vs {{Парчами Камбоҷа}} [[Тими миллии футболи Камбоҷа|Камбоҷа]], 5 июн 2025
|-
|- bgcolor=white
| [[Муродалӣ Акназаров]]
| 19.11.2004
| 5
| 0
| {{Парчами Гурҷистон|20px}} [[Самтредиа (бошгоҳи футбол)|Самтредиа]]
| vs {{Парчами Камбоҷа}} [[Тими миллии футболи Камбоҷа|Камбоҷа]], 5 июн 2025
|-
|- bgcolor=white
| [[Руслан Хайлоев]]
| 29.10.2003
| 4
| 0
| {{Парчами Тоҷикистон|20px}} [[Истиқлол (бошгоҳи футбол)|Истиқлол]]
| vs {{Парчами Камбоҷа}} [[Тими миллии футболи Камбоҷа|Камбоҷа]], 5 июн 2025
|-
|- bgcolor=white
| [[Салоҳиддин Иргашев]]
| 03.07.2003
| 3
| 0
| {{Парчами Белорус|20px}} [[Арсенал (бошгоҳи футбол, Дзержинск)|Арсенал Дзержинск]]
| vs {{Парчами Камбоҷа}} [[Тими миллии футболи Камбоҷа|Камбоҷа]], 5 июн 2025
|-
|- bgcolor=white
| [[Абубакр Сулаймонов]]
| 18.09.2006
| 2
| 0
| {{Парчами Тоҷикистон|20px}} [[Хатлон (бошгоҳи футбол)|Хатлон]]
| vs {{Парчами Камбоҷа}} [[Тими миллии футболи Камбоҷа|Камбоҷа]], 5 июн 2025
|-
|- bgcolor=white
| [[Азизбек Далиев]]
| 16.04.2005
| 2
| 0
| {{Парчами Тоҷикистон|20px}} [[Барқчӣ (бошгоҳи футбол)|Барқчӣ]]
| vs {{Парчами Камбоҷа}} [[Тими миллии футболи Камбоҷа|Камбоҷа]], 5 июн 2025
|-
|- bgcolor=white
| [[Ҷовидон Хушбахтов]]
| 25.08.2006
| 1
| 0
| {{Парчами Тоҷикистон|20px}} [[Барқчӣ (бошгоҳи футбол)|Барқчӣ]]
| vs {{Парчами Камбоҷа}} [[Тими миллии футболи Камбоҷа|Камбоҷа]], 5 июн 2025
|-
|- bgcolor=white
| [[Меҳрубон Одилзода]]
| 15.09.2009
| 0
| 0
| {{Парчами Тоҷикистон|20px}} [[Истиқлол (бошгоҳи футбол)|Истиқлол]]
| vs {{Парчами Камбоҷа}} [[Тими миллии футболи Камбоҷа|Камбоҷа]], 5 июн 2025
|-
|- bgcolor=white
| [[Шероз Шарипов]]
| 28.11.2003
| 0
| 0
| {{Парчами Тоҷикистон|20px}} [[БМВА-Помир (бошгоҳи футбол)|БМВА-Помир]]
| vs {{Парчами Камбоҷа}} [[Тими миллии футболи Камбоҷа|Камбоҷа]], 5 июн 2025
|-
|- bgcolor=white
| [[Фаридун Давлатов]]
| 12.02.2004
| 0
| 0
| {{Парчами Тоҷикистон|20px}} [[Регар-ТадАЗ (бошгоҳи футбол)|Регар-ТадАЗ]]
| vs {{Парчами Камбоҷа}} [[Тими миллии футболи Камбоҷа|Камбоҷа]], 5 июн 2025
|-
|- bgcolor=white
| [[Абдулло Шарипов]]
| 03.05.2004
| 0
| 0
| {{Парчами Тоҷикистон|20px}} [[Регар-ТадАЗ (бошгоҳи футбол)|Регар-ТадАЗ]]
| vs {{Парчами Камбоҷа}} [[Тими миллии футболи Камбоҷа|Камбоҷа]], 5 июн 2025
|-
|- bgcolor=white
| [[Хусрав Тоҳиров]]
| 01.08.2004
| 5
| 0
| {{Парчами Украина|20px}} [[Черноморетс (бошгоҳи футбол, Одесса)|Черноморетс]]
| vs {{Парчами Филиппин}} [[Тими миллии футболи Филиппин|Филиппин]], 14 октябр 2024
|-
|- bgcolor=white
| [[Шарафҷон Солеҳов]]
| 14.12.1999
| 11
| 1
| {{Парчами Тоҷикистон|20px}} [[Регар-ТадАЗ (бошгоҳи футбол)|Регар-ТадАЗ]]
| vs {{Парчами Филиппин}} [[Тими миллии футболи Филиппин|Филиппин]], 8 сентябр 2024
|-
|- bgcolor=white
| [[Вайсиддин Сафаров]]
| 15.04.1996
| 2
| 0
| {{Парчами Тоҷикистон|20px}} [[БМВА-Помир (бошгоҳи футбол)|БМВА-Помир]]
| vs {{Парчами Филиппин}} [[Тими миллии футболи Филиппин|Филиппин]], 8 сентябр 2024
|-
!colspan=6 style=&quot;background: #DCDCDC; color:#000000&quot; align=center| Ҳамлаварон
|-
|- bgcolor=white
| [[Манучеҳр Ҷалилов]]
| 27.09.1990
| 54
| 20
| {{Парчами Тоҷикистон|20px}} [[Истиқлол (бошгоҳи футбол)|Истиқлол]]
| vs {{Парчами Камбоҷа}} [[Тими миллии футболи Камбоҷа|Камбоҷа]], 5 июн 2025
|-
|- bgcolor=white
| [[Рустам Соиров]]
| 12.09.2002
| 25
| 5
| {{Парчами Тоҷикистон|20px}} [[Истиқлол (бошгоҳи футбол)|Истиқлол]]
| vs {{Парчами Камбоҷа}} [[Тими миллии футболи Камбоҷа|Камбоҷа]], 5 июн 2025
|-
|- bgcolor=white
| [[Муҳаммадалӣ Азизбоев]]
| 04.01.2003
| 2
| 0
| {{Парчами Тоҷикистон|20px}} [[Парвоз (бошгоҳи футбол)|Парвоз]]
| vs {{Парчами Камбоҷа}} [[Тими миллии футболи Камбоҷа|Камбоҷа]], 5 июн 2025
|-
|- bgcolor=white
| [[Масрур Ғафуров]]
| 21.01.2006
| 0
| 0
| {{Парчами Тоҷикистон|20px}} [[Истиқлол (бошгоҳи футбол)|Истиқлол]]
| vs {{Парчами Камбоҷа}} [[Тими миллии футболи Камбоҷа|Камбоҷа]], 5 июн 2025
|-
|- bgcolor=white
| [[Шаҳбоз Ҳабибов]]
| 16.08.2004
| 0
| 0
| {{Парчами Тоҷикистон|20px}} [[БМВА-Помир (бошгоҳи футбол)|БМВА-Помир]]
| vs {{Парчами Камбоҷа}} [[Тими миллии футболи Камбоҷа|Камбоҷа]], 5 июн 2025
|-
|- bgcolor=white
| [[Муҳаммад Назриев]]
| 23.10.2008
| 0
| 0
| {{Парчами Тоҷикистон|20px}} [[Истиқлол (бошгоҳи футбол)|Истиқлол]]
| vs {{Парчами Камбоҷа}} [[Тими миллии футболи Камбоҷа|Камбоҷа]], 5 июн 2025
|-
|- bgcolor=white
| [[Шерзод Раҷабов]]
| 01.01.2006
| 0
| 0
| {{Парчами Тоҷикистон|20px}} [[Барқчӣ (бошгоҳи футбол)|Барқчӣ]]
| vs {{Парчами Камбоҷа}} [[Тими миллии футболи Камбоҷа|Камбоҷа]], 5 июн 2025
|-
|- bgcolor=white
| [[Билол Бобоев]]
| 30.06.2006
| 1
| 0
| {{Парчами Тоҷикистон|20px}} [[Барқчӣ (бошгоҳи футбол)|Барқчӣ]]
| vs {{Парчами Филиппин}} [[Тими миллии футболи Филиппин|Филиппин]], 8 сентябр 2024
|-
|}

== Омор ==

=== Бозиҳо ===
{| class=&quot;wikitable&quot; cellpadding=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|-
! №
! Футболбоз
! Бозӣ
! Гол
! width=150px| &lt;small&gt;Аввалин бозӣ&lt;/small&gt;
! width=150px| &lt;small&gt;Охирин бозӣ&lt;/small&gt;
|-
| 1
| align=left| '''[[Давронҷон Эргашев]]'''
| 74 || 8 || 30 июни 2008 || 
|-
| 2
| align=left| [[Фатҳулло Фатҳуллоев]]
| 68 || 9 || 8 октябри 2007 || 14 ноябр 2019
|-
| 3
| align=left| '''[[Аҳтам Назаров]]'''
| 59 || 5 || 7 июни 2014 ||
|-
| 4
| align=left| [[Юсуф Рабиев]]
| 54 || 17 || 26 ноябри 2003 || 19 март 2013
|-
| rowspan=2|5-6
| align=left| [[Дилшод Восиев]]
| 50 || 8 || 8 октябри 2007 || 21 март 2018
|-
| align=left| '''[[Нуриддин Давронов]]'''
| 50 || 8 || 13 майи 2008 || 
|-
| 7
| align=left| [[Иброҳим Рабимов]]
| 45 || 9 || 13 октябри 2004 || 11 июн 2015
|-
| rowspan=2|8-9
| align=left| [[Хуршед Маҳмудов]]
| 42 || 4 || 17 ноябри 2004 || 12 июля 1998
|-
| align=left| [[Алишер Тӯйчиев]]
| 42 || 0 || 13 майи 2008 || 24 март 2016
|-
| 10
| align=left| '''[[Ҷаҳонгир Эргашев]]'''
| 35 || 4 || 19 марти 2013 || 
|}

=== Голҳо ===
{| class=&quot;wikitable&quot; cellpadding=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|-
! №
! Футболбоз
! Фаъолият
! Гол
! Бозӣ
! Ба ҳисоби миёна
|-
| 1
| align=left| '''[[Манучеҳр Ҷалилов]]'''
| 2015-то ҳол
| 19 || 39 || 0,49
|-
| 2
| align=left | [[Юсуф Рабиев]]
| 2003—2013
| 17|| 54 || 0,31
|-
| 3
| align=left | [[Нӯъмонҷон Ҳакимов]]
| 2003—2011
| 14 || 34 || 0,41
|-
| 4
|align=left| [[Тоҳирҷон Мӯъминов]]
| 1992—2003
| 13 || 31 || 0,41
|-
| rowspan=2|5-6
| align=left| [[Иброҳим Рабимов]]
| 2004—2015
| 9 || 45 || 0,20
|-
| align=left| [[Фатҳулло Фатҳуллоев]]
| 2007—2019
| 9 || 68 || 0,13
|-
| rowspan=3|7-8-9
| align=&quot;left&quot;| [[Дилшод Восиев]]
| 2007—2018
| 8 || 50 || 0,16
|-
| align=&quot;left&quot;| '''[[Нуриддин Давронов]]'''
| 2008—то ҳол
| 8 || 50 || 0,16
|-
| align=&quot;left&quot;| '''[[Давронҷон Эргашев]]'''
| 2008—то ҳол
| 8 || 74 || 0,06
|-
| rowspan=2|10-11
| align=&quot;left&quot;| [[Алиёр Ашурмамадов]]
| 1992—2006
| 7 || 14 || 0,50
|-
| align=&quot;left&quot;| [[Ҷомихон Муҳиддинов]]
| 2003—2010
| 7 || 32 || 0,22
|}

== Мусобиқаҳои байналмилалӣ ==

=== [[Ҷоми ҷаҳонии футбол|Чемпионати ҷаҳон]] ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|-
!colspan=9|Даври ниҳоӣ чемпионати ҷаҳон
! style=&quot;width:1%;&quot; rowspan=&quot;39&quot;|
!colspan=6|Мусобиқоти интихобӣ
|-
!Сол
!Натиҷа
!Ҷой
!Бозиҳо
!Ғ
!М
!Б
!ТЗ
!ТС
!Бозиҳо
!Ғ
!М
!Б
!ТЗ
!ТС
|-
| Аз [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 1930|1930]] то [[Ҷоми ҷаҳонии футбол|1990]] ||''Дар ҳайати [[Мунтахаби футболи ИҶШС|мунтахаби ИҶШС]]''||-||-||-||-||-||-||-
|-||-||-||-||-||-
|-
| {{парчами ИМА}} [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 1994|1994]]||''Ҳузур надошт''||-||-||-||-||-||-||-
|-||-||-||-||-||-
|-
| {{парчами Фаронса}} [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 1998|1998]]||''Роҳ наёфт''||-||-||-||-||-||-||-
|6||4||1||1||15||2
|-
| {{парчами Ҷумҳурии Корея}}{{парчами Ҷопон}} [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2002|2002]]||''Роҳ наёфт''||-||-||-||-||-||-||-
|2||1||0||1||16||2
|-
| {{парчами Олмон}} [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2006|2006]]||''Роҳ наёфт''||-||-||-||-||-||-||-
|8||4||1||3||9||9
|-
| {{парчами ҶАҶ}} [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2010|2010]]||''Роҳ наёфт''||-||-||-||-||-||-||-
|4||1||2||1||7||4
|-
| {{парчами Бразилия}} [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2014|2014]]||''Роҳ наёфт''||-||-||-||-||-||-||-
|6||2||0||4||6||14
|-
|{{парчами Русия}} [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2018|2018]]||''Роҳ наёфт''||-||-||-||-||-||-||-
|6||0||1||5||2||20
|-
|{{Парчами Қатар}} [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2022|2022]]||''Роҳ наёфт''||-||-||-||-||-||-||-
|8||4||1||3||14||12
|-
|{{Парчами ИМА}} {{Парчами Канада}} {{Парчами Мексика}} [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026|2026]]||''Роҳ наёфт''||-||-||-||-||-||-||-
|6||2||2||2||11||7
|-
|'''Ҳамагӣ'''||-||'''-'''||-||-||-||-||-||-
|'''50'''||'''19'''||'''10'''||'''21'''||'''82'''||'''73'''
|}

=== [[Ҷоми Осиё]] ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|-
!colspan=9|Даври ниҳоӣ
! style=&quot;width:1%;&quot; rowspan=&quot;39&quot;|
!colspan=6|Мусобиқоти интихобӣ
|-
!Сол
!Натиҷа
!Ҷой
!Б
!Ғ
!М
!Б
!ТЗ
!ТС
!Бозиҳо
!Ғ
!М
!Б
!ТЗ
!ТС
|-
| {{flagicon|Ҷопон|1870}} [[Ҷоми футболи Осиё 1992|1992]] || ''Ҳузур надошт'' ||||-||-||-||-||-||-
|-||-||-||-||-||-
|-
| {{flagicon|Иморот}} [[Ҷоми футболи Осиё 1996|1996]] || ''Роҳ наёфт'' ||||-||-||-||-||-||-
|2||1||0||1||4||5
|-
| {{flagicon|Лубнон}} [[Ҷоми футболи Осиё 2000|2000]] || ''Роҳ наёфт'' ||||-||-||-||-||-||-
|3||2||0||1||6||5
|-
| {{flagicon|Хитой}} [[Ҷоми футболи Осиё 2004|2004]] || ''Роҳ наёфт'' ||||-||-||-||-||-||-
|6||2||2||2||3||5
|-
|{{flagicon|Индонезия}}{{flagicon|Малайзия}}{{flagicon|Таиланд}}{{flagicon|Ветнам}} [[Ҷоми футболи Осиё 2007|2007]] || ''Роҳ наёфт'' ||||-||-||-||-||-||-
|-
| {{flagicon|Қатар}} [[Ҷоми футболи Осиё 2011|2011]] || ''Роҳ наёфт'' ||||-||-||-||-||-||-
|-||-||-||-||-||-
|-
| {{flagicon|Австралия}} [[Ҷоми футболи Осиё 2015|2015]] || ''Роҳ наёфт'' ||||-||-||-||-||-||-
|-||-||-||-||-||-
|-
| {{flagicon|Иморот}} [[Ҷоми футболи Осиё 2019|2019]] || ''Роҳ наёфт'' ||||-||-||-||-||-||-
|16||5||3||8||25||29
|-
| {{flagicon|Қатар}} [[Ҷоми футболи Осиё 2023|2023]] || ''1/4 ниҳоӣ'' ||||4||1||2||1||3||3
|11||6||2||3||19||12
|-
|'''Ҳамагӣ'''||-||'''1/10''' ||'''4''' ||'''1''' ||'''2''' ||'''1''' ||'''3''' || '''3'''
||'''38''' ||'''16''' ||'''7''' ||'''15''' ||'''57''' || '''56'''
|}
* ''Дар давоми баргузории Ҷоми даъвати КФО 2010, соҳиби роҳхат ба Бозиҳои Осиё 2011 гардид.''

=== [[Ҷоми даъвати КФО]] ===
{{col-begin}}
{{col-2}}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|-
!colspan=8|Даври ниҳоӣ
! style=&quot;width:1%;&quot; rowspan=&quot;8&quot;|
!colspan=6|Мусобиқоти интихобӣ
|-
!Сол
!Натиҷа
!Бозиҳо
!Ғ
!М
!Б
!ТЗ
!ТС
!Бозиҳо
!Ғ
!М
!Б
!ТЗ
!ТС
|- style=&quot;background:gold;&quot;
|| {{flagicon|Бангладеш}} [[Ҷоми даъвати КФО 2006|2006]] || '''Қаҳрамон''' || 6 || 5 || 0 || 1 || 18 ||2
| - || - || - || - || - || -
|- style=&quot;background:silver;&quot;
|| {{flagicon|Ҳиндустон}} [[Ҷоми даъвати КФО 2008|2008]]|| '''Финалист'''|| 5 || 2 || 2 || 1 || 7 || 5
| 3 || 2 || 0 || 1 || 7 || 1
|-
|| {{flagicon|Шри-Ланка}} [[Ҷоми даъвати КФО 2010|2010]]|| '''Ҷойи саввум''' || 5 || 3 || 0 || 2 || 8 || 5
| - || - || - || - || - || -
|-
|| {{flagicon|Непал}} [[2012 AFC Challenge Cup|2012]]||''Марҳалаи гурӯҳӣ'' || 3 || 1 || 0 || 2 || 3 || 4
| - || - || - || - || - || -
|-
|| {{flagicon|Молдив}} [[2014 AFC Challenge Cup|2014]]||''Роҳ наёфт'' || - || - || - || - || - || -
| 3 || 2 || 0 || 1 || 4 || 1
|-
|| '''Ҳамагӣ''' || '''Беҳтарин: Қаҳрамон''' || 16 || 10 || 2 || 3 || 32 || 12
| 6 || 4 || 0 || 2 || 11 || 2
|-
|}
* ''Ин мусобиқот баъд аз соли 2014 бекор карда шуда, дигар баргузор намешавад''

=== [[Бозиҳои Осиёӣ]] ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|-
!
!Натиҷа
!Бозиҳо
!Ғ
!М
!Б
!ТЗ
!ТС
|-
|{{flagicon|Ҷопон|1870}} [[Бозиҳои тобистонаи Осиё 1994|Ҳирошима 1994]]||''Ҳузур надошт''||-||-||-||-||-||-
|-
|{{flagicon|Таиланд}} [[Бозиҳои тобистонаи Осиё 1998|Бангкок 1998]]||''Даври аввал''||5||1||1||3||8||13
|-
|{{flagicon|Ҷумҳурии Корея}} [[Бозиҳои тобистонаи Осиё 2002|Бусон 2002]]||''Ҳузур надошт''||-||-||-||-||-||-
|-
|'''Ҳамагӣ'''||'''Беҳтарин: Даври аввал'''||5||1||1||3||8||13
|}
* ''Аз соли 2006 тими миллии ҷавонон вобаста ба муқаррароти олимпӣ иштирок мекунанд.''

== Ҳамаи мусобиқот ==

==  Бозигарони машҳур ==

== Сармураббиён ==
[[Акс:Nikola Kavazovic.jpg|300px|thumb|[[Никола Кавазович]] сармураббии тими миллии Тоҷикистон дар солҳои 2012—2013]]
[[Акс:Petar Segrt coach.jpg|300px|thumb|[[Петар Шегрт]] сармураббии тими миллии Тоҷикистон аз соли 2022 то 2024]]

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Сол !! Сармураббӣ
|-
| 1992—1994 || {{Парчами Тоҷикистон}} [[Шариф Назаров]]
|-
| 1994—1995 || {{Парчами Тоҷикистон}} [[Владимир Ғуломайдаров]]
|-
| 1996 || {{Парчами Тоҷикистон}} [[Абдулло Муродов]]
|-
| 1997—1998 || {{Парчами Тоҷикистон}} [[Зоир Бобоев]]
|-
| 1999 || {{Парчами Тоҷикистон}} [[Шариф Назаров]]
|-
| 2000—2002 || {{Парчами Тоҷикистон}} [[Салоҳиддин Ғафуров]]
|-
| 2003 || {{Парчами Тоҷикистон}} [[Шариф Назаров]]
|-
| 2004 || {{Парчами Тоҷикистон}} [[Зоир Бобоев]]
|-
| 2004—2006 || {{Парчами Тоҷикистон}} [[Шариф Назаров]]
|-
| 2007 || {{Парчами Тоҷикистон}} [[Маҳмадҷон Ҳабибуллоев]]
|-
| 2008—2011 || {{Парчами Тоҷикистон}} [[Пулод Қодиров]]
|-
| 2011—2012 || {{Парчами Тоҷикистон}} {{Парчами Русия}} [[Алимҷон Рафиқов]]
|-
| 2012 || {{Парчами Босния ва Ҳерсеговина}} [[Кемал Алиспахич]]
|-
| 2012—2013 || {{Парчами Сербия}} [[Никола Кавазович]]
|-
| 2013 || {{Парчами Тоҷикистон}} [[Мубин Эргашев]]
|-
| 2013—2015 || {{Парчами Тоҷикистон}} {{Парчами Русия}} [[Муҳсин Муҳаммадиев]]
|-
| 2015—2016 || {{Парчами Тоҷикистон}} [[Мубин Эргашев]]
|-
| 2016—2018 ||{{Парчами Тоҷикистон}} [[Ҳаким Фузайлов]]
|-
| 2018 || {{Парчами Тоҷикистон}} Алишер Тӯхтаев
|-
| 2018—2021 || {{Парчами Ӯзбекистон}} [[Усмон Тошев]]
|-
| 2022–2024 || {{Парчами Хорватия}} {{Парчами Олмон}} [[Петер Шегрт]]
|-
| 2024–2025 || {{Парчами Гурҷистон}} [[Гела Шекиладзе]]
|-
| 2025–{{Т.ҳ.}} || {{Парчами Сербия}} [[Горан Стеванович]]
|}

== Варзишгоҳ ==
{{Дар нақша}}

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
* [http://www.fifa.com/associations/association=tjk/index.html Дастаи миллии Тоҷикистон дар сомонаи ФИФА] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20080522005039/http://www.fifa.com/associations/association=tjk/index.html |date=2008-05-22 }}{{ref-en}}
* [http://wildstat.ru/p/7001/ch/all/team1/TJK/ydate/1992 Ҳамаи бозиҳои дастаи миллии Тоҷикистон аз соли 1992 инҷониб] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20171105114516/http://wildstat.ru/p/7001/ch/all/team1/TJK/ydate/1992 |date=2017-11-05 }}{{ref-ru}}

{{Тимҳои миллии футболи Осиё}}

[[Гурӯҳ:Тимҳои миллии футбол]]
[[Гурӯҳ:Футбол дар Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Тими миллии футболи Тоҷикистон]]</text>
      <sha1>c7jww34i88dot3ffv0uebcs4cgeizn8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дилафрӯз Саидӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>95967</id>
    <revision>
      <id>1492413</id>
      <parentid>1431891</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T14:59:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492413</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7348" sha1="8y5kypgroa4m8qhuzwl93z4jfibz5ye" xml:space="preserve">{{Сиёсатмадор
 |ном                  = Дилафрӯз Саидӣ
|номи аслӣ            = Саидӣ Дилафрӯз Раббизода
 |тасвир               = Saidi_Dilafruz_Rabbizoda.jpg
 |бар                  = 
 |тавсифи тасвир       = Саидӣ Дилафрӯз Раббизода
 |ном ҳангоми таваллуд = 
 |номи мустаъор        = 
 |таърихи таваллуд     =  28.01.1975 
 |зодгоҳ               = {{Зодгоҳ|ноҳияи Ғафуров}},  [[ҶШС Тоҷикистон]], [[ИҶШС]]
 |таърихи даргузашт    =  
 |маҳалли даргузашт    =  
 |шаҳрвандӣ            = {{Парчам|Тоҷикистон}}  
 |таҳсилот             = Филиали Хуҷандии [[Донишгоҳи техникии Тоҷикистон]] (1996) Академияи хоҷагии халқ ва идоракунии давлатӣ дар назди Президенти Федератсияи Русия
 |дараҷаи илмӣ         = {{Дараҷаи илмӣ|номзад|илмҳои техникӣ}}  
 |унвонҳои илмӣ        = {{Унвонҳои илмӣ||1}}  
 |миллат               = тоҷик
 |эътиқод              = 
 |ҳизб                 = [[Ҳизби халқии демократии Тоҷикистон]]
 |ғояҳои асосӣ         = 
 |навъи фаъолият       = вакили [[Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] даъвати  VII
 |падар                = 
 |модар                = 
 |ҳамсар               = 
 |фарзандон            = 
 |ҷоизаҳо            = 
 |соядаст              = 
 |бари соядаст         = 
 |вебгоҳ               = 
 |викианбор            = 
}}
                               
'''Саидӣ Дилафрӯз Раббизода''' (Сангинова Дилафрӯз Абдурабиевна,то 10 феврали соли 2017, ''Саидӣ Дилафрӯз Раббизода'' ); тав. 28 январи соли 1975, [[ноҳияи Ғафуров|ноҳияи Бобоҷон Ғафуров]], [[вилояти Суғд]], ҶШС Тоҷикистон) — сиёсатмадор, олим, номзади илмҳои техникӣ, вакили [[Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] даъвати  VII.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.parlament.tj/deputats/9|title=Саидӣ Дилафрӯз Раббизода|author=|website=www.parlament.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2025-04-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230601085530/https://parlament.tj/deputats/9|archivedate=2023-06-01}}&lt;/ref&gt;. 

== Зиндагинома ==
Саидӣ Дилафрӯз 28 январи соли 1975 ба дунё омадааст. Баъди хатми [[мактаби миёна]], соли 1996 факултети технологии Филиали хуҷандии [[Донишгоҳи техникии Тоҷикистон]] бо ихтисоси «муҳандис-технолог» хатм намудааст. Соли 2011 ӯ дар мавзӯъи &quot;Проектирование современной национальной одежды на основе бесконтактных методов измерения женских фигур&quot; рисолаи номзадии худро дар Донишгоҳи давлатии Русия ба номи А.Н. Косигин (Технология. Дизайн. Санъат) ш. Москав дифоъ намудааст. Доир ба мавзӯи тадқиқотиаш якчанд таълифоти илмӣ нашр намудааст.

== Корнома ==
* Солҳои 2002-2004 — Ассистенти кафедраи технологияи саноати сабуки Филиали Хуҷандии Донишгоҳи технологии Тоҷикистон;
* Солҳои 2004-2010 — Мудири кафедраи тарҳрезии либос Филиали Хуҷандии Донишгоҳи технологии Тоҷикистон;
* Солҳои 2010-2012 — Мудири кафедраи технология ва тарҳрезии маснуоти саноати сабуки Донишкадаи политехникии Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи академик М. Осимӣ дар ш. Хуҷанд;
* Солҳои 2012 -2014 — Сардори маркази тестии Донишкадаи политехникии Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи академик М. Осимӣ дар ш. Хуҷанд;
* Солҳои 2014 -2015 — Муовини директор оид ба таълими Донишкадаи политехникии Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи академик М. Осимӣ дар ш. Хуҷанд;
* Солҳои 2015-2023 — Директори [[Донишкадаи политехникии Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи М.Осимӣ дар ш. Хуҷанд]];
* Солҳои 2023-2025 — Дотсенти кафедраи технологияи саноати сабук ва нассоҷии [[Донишкадаи политехникии Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи М.Осимӣ дар ш. Хуҷанд]];
* Аз марти 2025 то ҳол — вакили Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати  VII.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.parlament.tj/deputats/9|title=Саидӣ Дилафрӯз Раббизода|author=|website=www.parlament.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2025-04-13|archivedate=2023-06-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230601085530/https://parlament.tj/deputats/9}}&lt;/ref&gt;, узви Кумита оид ба энергетика, саноат, сохтмон ва коммуникатсия&lt;br&gt;
* Дилафрӯз Саидӣ аъзои [[Ҳизби халқии демократии Тоҷикистон]] мебошад.

== Мукофот ==
* [[Ифтихорномаи Ҷумҳурии Тоҷикистон|Ифтихономаи Ҷумҳурии Тоҷикистон]], 
* Ифтихорномаи [[Вазорати маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон]], 
* Ифтихорномаи Раиси [[вилояти Суғд]] сарфароз гардида, 
* дорандаи нишони «[[Аълочии маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон]]». 
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

[[Гурӯҳ:Сиёсатмадорони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Сиёсатмадорон аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Сиёсатмадорони асри XXI]]
[[Гурӯҳ:Вакилони Маҷлиси Намояндагони Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати VII]]
[[Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Занони Тоҷикистон дар сиёсат]]
[[Гурӯҳ:Занҳо-сиёсатмадорони Тоҷикистон]]</text>
      <sha1>8y5kypgroa4m8qhuzwl93z4jfibz5ye</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Раҳмон Улмасов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>96000</id>
    <revision>
      <id>1492662</id>
      <parentid>1429825</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T21:23:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492662</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15059" sha1="f6d9gd574e0ygx7g12eq4nztmshjzjc" xml:space="preserve">{{Олим
 |ном                 =  
 | номи аслӣ                 = Раҳмон Улмасов
 |тасвир                 = Раҳмон Улмасов.jpg 
 |бар                 = 
 |тавсифи тасвир          = Раҳмон Улмасов 
 |таърихи таваллуд       = 20.02.1953
| зодгоҳ                   = {{Зодгоҳ|Ӯротеппа|шаҳри Истаравшан|Истаравшан}}, [[ҶШС Тоҷикистон]], [[ИҶШС]]
 |шаҳрвандӣ            = {{парчамбандӣ|Тоҷикистон}}
 |таърихи даргузашт	= 
 |маҳалли даргузашт	= 
 |фазои илмӣ          = [[иқтисодиёт]]
 |ҷойҳои кор          = [[Академияи илмҳои Тоҷикистон]], [[Донишгоҳи славянии Русияву Тоҷикистон]] 
 |дараҷаи илмӣ          = {{Дараҷаи илмӣ|доктор|илмҳои иқтисод}}
 |унвонҳои илмӣ        = {{Унвонҳои илмӣ ||0}}
 |алма-матер           = [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон|Университети давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленин]]
 |роҳбари илмӣ         = 
 |шогирдони маъруф     = 
 |маъруф ба           = 
 |ҷоизаҳо = медали &quot;10 лет РТСУ&quot; 
 |имзо                = 
 |бари имзо           = 
 |сайт                 =  
 |викитека             = 
 |викианбор             = 
}}
[[File:Раҳмон Улмасов 1.jpg|thumb|Раҳмон Улмасов, иқтисоддон, докт. илм. иқт. ДСРТ]] 
'''Раҳмон Улмасов''' —  фалсафашинос, [[номзади илм]]ҳои филологӣ ([[1987]]), [[доктори илм]]ҳои иқтисодӣ ([[2011]]). Сафири сулҳ ([[2006]]). Дорандаи нишон ва гувоҳномаи Донишномаи &quot;Известные Ученые&quot; FAMOUS SCIENTISTS&quot; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.famous-scientists.ru/certification/13535/|title=Сертификат участника энциклопедии &quot;Известные Ученые&quot;|date=2020-07-09|website=www.famous-scientists.ru|publisher=famous-scientists.ru|lang=ru|accessdate=2020-07-10|archivedate=2021-06-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210621220148/https://www.famous-scientists.ru/certification/13535/}}&lt;/ref&gt;.

==Зиндагинома==
Раҳмон Улмасов [[20 феврал]]и соли [[1953]] дар шаҳри Ӯротеппа ([[Истаравшан]]) ба дунё омадааст.
* 1973 - [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон|Университети давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленин]]ро хатм кардааст, 
* 1973—1974 — омӯзгор, муовини директори Техникуми сохтмони ноҳияи Зафаробод; 
* 1974—1976 — котиби ИЛКҶ ноҳияи Зафаробод; 
* 1976-1979 - котиби ком. вилоятии ИЛКҶ  Ленинобод;
* 1979-1984 - котиби КМ ИЛКҶ Тоҷикистон;
* 1984-1987 - аспиранти Академияи илмҳои ҷамъиятии КМ ҲКИШ (КПСС);
* 1987-1989 - мушовири шуъбаи идеологии шуъбаи фарҳанги КМ ҲК Тоҷикистон;
* 1989-1992 - муовини раиси ТОДКС; 
* 1992-1995 - муовини якуми раиси Кумитаи давлатии кор бо ҷавонон. варзиш ва сайёҳии ҶТ;
* 1995-2003 - муовини намояндаи тиҷоратии ҶТ дар Ҳиндустон;
* 2003-2004 - сардори шуъбаи байналхалқии [[Донишгоҳи славянии Русияву Тоҷикистон]]; 
* 2004 - ноиби ректор оид ба муносибатҳои байналхалқии [[Донишгоҳи славянии Русияву Тоҷикистон]] ва ҳамзамон [[сармуҳаррир]]и маҷаллаи «Мигрант- TJ»&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.rtsu.tj/ru/univercity/about/rektorat.php |title=«Российско-Таджикский (славянский) университет» (в одном томе). Энциклопедия./ Главный редактор М.С.Имомов. - Душанбе, 2011. - 386 стр |accessdate=2016-05-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171016204717/http://www.rtsu.tj/ru/univercity/about/rektorat.php |archivedate=2017-10-16 }}&lt;/ref&gt;
* 2015 - сардори шуъбаи Маркази иттилоотии [[Донишгоҳи славянии Русияву Тоҷикистон]].
* 2020 - то ба имрӯз, профессори кафедраи таърих ва назарияи муносибатҳои байналмилалӣ [[Донишгоҳи славянии Русияву Тоҷикистон]].&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.rtsu.tj/ru/faculties/fakultet-istorii-i-mezhdunarodnykh-otnosheniy/kafedry/kafedra-istoriya-i-teoriya-mezhdunarodnykh-otnosheniy/about.php |title=Сомонаи Донишгоҳи славянии Русияву Тоҷикистон /Состав кафедры, Рахмон Ульмасов |accessdate=2016-05-12 |archivedate=2016-11-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161122123746/http://www.rtsu.tj/ru/faculties/fakultet-istorii-i-mezhdunarodnykh-otnosheniy/kafedry/kafedra-istoriya-i-teoriya-mezhdunarodnykh-otnosheniy/about.php }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.rtsu.tj/ru/univercity/tsentry/informatsionnyy-tsentr-rtsu.php?sphrase_id=7643 |title=Информационный центр РТСУ |accessdate=2016-12-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211017005317/http://www.rtsu.tj/ru/univercity/tsentry/informatsionnyy-tsentr-rtsu.php?sphrase_id=7643 |archivedate=2021-10-17}}&lt;/ref&gt;

==Фаъолияти илмӣ==
Муаллифи зиёда аз 100 асари илмиву оммавӣ ва публитсистӣ доир ба масъалаҳои ҷавонон, сиёсати байналхалқӣ, одоб, муҳоҷират, иқтисодиёт ва ғайра. Иштирокдори Фестивали байналхалқии ҷавонон ва донишҷӯён дар Гавана (Куба, 1980), Фестивали ҷавонони Осиёи Марказӣ (Алмаато, 1982), Фестивали умумиҷаҳонии санъат дар Деҳлӣ (Ҳиндустон, 2003), Рӯзҳои фарҳангии Тоҷикистон  дар Либиё (2002) ва ғайра.

== Осор == 
* Забота о женщинах - долг мужчин // Бизнес. - М., 2002; 
* Гражданская война и миграция. - Душанбе, 2006;
* Внешняя трудовая миграция в Таджикистане (в соотв..). - Душанбе, 2006;
* Глобализация и вынужденная миграция народонаселения (в соотв..). - Душанбе, 2007;
* Миграция глазами СМИ: Учебное пособие. Душанбе, 2007.
* Государственное регулирование эмиграции из Таджикистана в Российскую Федерацию. - Душанбе,2010.
* XXI век - век миграции:политические, экономические и практические меры. - Душанбе, 2011.
* Таджикистан в зеркале миграции (в соовт.) - Душанбе, 2016.

== Осор дар нашрияҳои хориҷӣ ==
* Миграция и интеграция на постсоветском пространстве: опыт и проблемы. Журнал Международная жизнь. Январь 2015. С.188 – 191;
* Таджикистан - Россия: новый вектор сотрудничества в области миграции. Вторая часть: Международная миграция и Таджикистан: новые времена – новые вызовы. Журнал Международная жизнь. Культурная дипломатия. Интернет версия. 19 Марта 2015 г.; 
* Таджикистан и Россия: Игра в миграционном поле. Журнал «Горизонты Экономики» (Москва) 2015. №2 (21) С. 28 – 34; 
* Награда за настырность. Размещено на сайте НДПТ. ИА Авеста 7 мая 2015 г.;  
* Геомиграция: мейнстрим Статья на сайте Русско-Азиатского Союза промышленников и предпринимателей. Дата выхода на сайт: 19 мая 2015 г.; 
* Таджикистан-Россия: новый вектор сотрудничества в области миграции. 25 мая. Статья на сайте Русско-Азиатского Союза промышленников и предпринимателе. 25 мая 2015 г.; 
* Новый вектор сотрудничества в области миграции. Журнал Миграционное право. 2015. № 2. С.7 – 12; 
* Миграция требует системной работы и глубокого анализа. В сборнике: Проблемы демографического развития государств таможенного союза и стратегические подходы к дальнейшему наращиванию демографического потенциала. Материалы международной научно-практической конференции. 13-14 октября 2015 года. Москва – 2015. С.134 – 145; 
* Таджикистан на перекрестке ЕАЭС: плюсы и минусы взаимного развития. Журнал Международная жизнь. №1. С.127 – 133. 2016 год. Журнал ВАК РФ; 
* &quot;Новый вектор сотрудничества Таджикистана и России в области миграции (управленческий аспект)&quot; в журнале &quot;Вопросы управления&quot;. С. 43 - 51 Журнал ВАК РФ; 
* Миграционная ситуация в Таджикистане: проблемы и пути решения. Культурная дипломатия. Журнал международная жизнь. Приложение 13 Апрель 2016; 
*  От Леонида Броневого до Алмазбека Атамбаева. Электронный мультидисциплинарный научный журнал с порталом международных научно-практических конференций «Интернет наука». 2016,(5). С. 370-381.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.rtsu.tj/ru/scientific-work/publikatsiya-prepodovateley-rtsu-za-rubezhom/stati/2015.php#sthash.xIhNubMx.dpuf |title=Публикации преп. РТСУ за рубежом. Статьи в 2015 году |accessdate=2016-12-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161201183934/http://www.rtsu.tj/ru/scientific-work/publikatsiya-prepodovateley-rtsu-za-rubezhom/stati/2015.php#sthash.xIhNubMx.dpuf |archivedate=2016-12-01 }}&lt;/ref&gt;
*  Миграционный кризис в Европе обернётся катастрофой по всему миру. ИНТЕРНЕТ НАУКА. №3. 2016;
*  Томография  миграционного кризиса. Журнал Геополитика. Ноябрь 2016 г.;
*  Миграция – это не просто политика. Журнал Международная жизнь. 10 Октября 2016.

== Мукофот ва ҷоизаҳо ==
* Сафири сулҳ ([[2006]]). 
* Нишон ва гувоҳномаи Донишномаи &quot;Энциклопедия ИЗВЕСТНЫЕ УЧЕНЫЕ FAMOUS SCIENTISTS&quot; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.famous-scientists.ru/certification/13535/|title=Сертификат участника энциклопедии &quot;Известные Ученые&quot;|date=2020-07-09|website=www.famous-scientists.ru|publisher=famous-scientists.ru|lang=ru|accessdate=2020-07-10|archivedate=2021-06-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210621220148/https://www.famous-scientists.ru/certification/13535/}}&lt;/ref&gt;.

== Адабиёт доир ба Раҳмон Улмасов ==
* «Российско-Таджикский (славянский) университет» (в одном томе). Энциклопедия./ Главный редактор М.С.Имомов. - Душанбе, 2011 
* Российско-Таджикский (Славянский) университет: вчера, сегодня, завтра. 1996-2016. – Душанбе, 2016, - С. 54, 77.

== Нигаред низ ==
* [[Олимони Донишгоҳи славянии Русияву Тоҷикистон]]
=== Видео дар бораи Раҳмон Улмасов ===
([http://www.rtsu.tj/ru/univercity/filmoteka-rtsu.php  Фильмотека, СМИ про преподавателя РТСУ; Рахмон Ульмасов | бештар...] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20161221235351/http://www.rtsu.tj/ru/univercity/filmoteka-rtsu.php |date=2016-12-21 }})

== Пайвандҳо ==
* [http://www.rtsu.tj/ru/faculties/fakultet-istorii-i-mezhdunarodnykh-otnosheniy/kafedry/kafedra-istoriya-i-teoriya-mezhdunarodnykh-otnosheniy/about.php Сомонаи Донишгоҳи славянии Русияву Тоҷикистон /Состав кафедры, Рахмон Ульмасов] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20161122123746/http://www.rtsu.tj/ru/faculties/fakultet-istorii-i-mezhdunarodnykh-otnosheniy/kafedry/kafedra-istoriya-i-teoriya-mezhdunarodnykh-otnosheniy/about.php |date=2016-11-22 }}
* [http://rtsu.tj/sites/default/files/doc/information_rtsu.pdf  «Российско-Таджикский (славянский) университет» (в одном томе). Энциклопедия./ Главный редактор М.С.Имомов. - Душанбе, 2011. - 386 стр] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20150217021932/http://rtsu.tj/sites/default/files/doc/information_rtsu.pdf |date=2015-02-17 }}

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
{{ПБ}}

[[Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Иқтисодшиносони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи славянии Русияву Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Дорандагони унвонҳои фахрӣ аз Тоҷикистон]]</text>
      <sha1>f6d9gd574e0ygx7g12eq4nztmshjzjc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Масрур Абдуллозода</title>
    <ns>0</ns>
    <id>96003</id>
    <revision>
      <id>1492543</id>
      <parentid>1449128</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T18:08:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492543</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12692" sha1="bz9qtdgitsk9fnjhq1tyohkz4d26lh9" xml:space="preserve">{{Ҳамномҳо|Масрур (Ҳамном)| Масрур}}
{{Ҳамнасабҳо |Абдуллозода (Ҳамнасаб)|Абдуллозода}}
{{Олим
 |ном                 = Абдуллозода Масрур Аҳмад
 |номи аслӣ           = Абдуллоев Масрур Аҳмадович
 |тасвир              = Масрур Абдуллозода.jpg
 |бар                 = 
 |тавсифи тасвир      = 
 |таърихи таваллуд    = 7.06.1966
 |зодгоҳ              = {{Зодгоҳ|Душанбе|шаҳри Душанбе}}, [[ҶШС Тоҷикистон]], [[ИҶШС]]
 |шаҳрвандӣ           = {{Парчамбандӣ|Тоҷикистон}}
 |таърихи даргузашт	  = 
 |маҳалли даргузашт	  = 
 |фазои илмӣ          = [[журналистика]], [[филология]]
 |ҷойҳои кор          = [[Академияи илмҳои Тоҷикистон]] &lt;br&gt; [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]], [[Донишгоҳи славянии Русияву Тоҷикистон]] 
 |дараҷаи илмӣ        = {{Дараҷаи илмӣ|доктор|илмҳои филология}}
 |унвонҳои илмӣ       = {{Унвонҳои илмӣ ||0}}
 |алма-матер          = [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон|Университети давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленин]]
 |роҳбари илмӣ        = 
 |шогирдони маъруф    = 
 |маъруф ба           = 
 |ҷоизаҳо             = Аълочии матбуоти Тоҷикистон ([[2009]]) &lt;br&gt; [[Аълочии маорифи Тоҷикистон]] ([[2014]]) &lt;br&gt; Ҷоизаи Абулқосим Лоҳутӣ дар самти пажӯҳиши илмӣ (2015) &lt;br&gt; Аълочии фарҳанги Тоҷикистон (2016) &lt;br&gt;  Аълочии телевизион ва радиои Тоҷикистон (2019) &lt;br&gt; медали «100-солагии матбуоти тоҷик» (2019).
 |имзо                = 
 |бари имзо           = 
 |сайт                =  
 |викитека            = 
 |викианбор           = 
}}
                                    
'''Абдуллозода Масрур Аҳмад''' (''Абдуллоев Масрур Аҳмадович''; {{ВД-Дебоча}}) — [[омӯзгор]], {{рӯзноманигор}} ва донишманди тоҷик, доктори илмҳои филология&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://old.rtsu.tj/ru/scientific-work/vestnik-rtsu/redkollegiya-.php|title=Редколлегия|website=old.rtsu.tj|accessdate=2024-05-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240516034023/https://old.rtsu.tj/ru/scientific-work/vestnik-rtsu/redkollegiya-.php|archivedate=2024-05-16}}&lt;/ref&gt;, [[профессор]]. Узви Иттифоқи журналистони Тоҷикистон (1991).&lt;ref&gt;[http://rt.ehost.tj/ru/faculties/filologicheskiy-fakultet/kafedry/kafedra-istorii-i-teorii-zhurnalistiki/about.php Состав кафедры]{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== Зиндагинома ==
Масрур Абдуллоев 7 июни 1966 дар шаҳри Душанбе дар хонадони адабиётшиноси тоҷик [[Аҳмад Абдуллоев]] ба дунё омадааст. Соли 1983 мактаби миёнаи № 66 шаҳри Душанберо хатм намуда, худи ҳамон сол ба факултети «Забонҳои Шарқ»-и [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон|Университети давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленин]] дохил шуда, онро соли 1990 ба итмом расонидааст.

Солҳои 1984—1986 дар сафи артиши шӯравӣ, дар вилояти Архангелски Федератсияи Русия адои хидмат намудааст.

== Корнома ==
Оғоз аз соли 1990 дар муассисаҳои гуногун ба ҳайси лаборанти калони шуъбаи фалсафаи Академияи илмҳои Тоҷикистон, омӯзгори Донишгоҳи миллии Тоҷикистон, аспирант ва ходими илмии Пажӯҳишгоҳи забон ва адабиёти ба номи Рӯдакии Академияи илмҳои Тоҷикистон, саромӯзгор, мудири кафедраи таърих ва назарияи рӯзноманигорӣ ва ВАО-и электронӣ, ноиби ректор оид ба корҳои илмии Донишгоҳи славянии Тоҷикистон ва Русия, профессори кафедраи рӯзноманигории ватанӣ ва байналмилалии Донишгоҳи славянии Тоҷикистон ва Русия ифои вазифа намудааст.

Дар солҳои 2017—2025 мушовири бахши Ёрдамчии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба масъалаҳои рушди иҷтимоӣ ва робита бо буд&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://president.tj/event/documents/commands/14575|title=Амри Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон №АП-918 аз 1 августи соли 2017|website=Президенти Тоҷикистон|date=2017-08-01|lang=|accessdate=2026-01-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://president.tj/event/documents/commands/53536|title=Амри Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон №АП-901 аз 3 ноябри соли 2025|website=|date=2025-11-03|publisher=Президенти Тоҷикистон|lang=|accessdate=2026-01-08}}&lt;/ref&gt;.

Аз 3 ноябри соли 2025 мушовири калони бахши Ёрдамчии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба масъалаҳои рушди иҷтимоӣ ва робита бо ҷомеа таъйин карда шудааст&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://president.tj/event/documents/53538|title=Амри Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон №АП-902 аз 3 ноябри соли 2025|website=ПРЕЗИДЕНТИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН|date=2025-11-03|publisher=Президенти Тоҷикистон|lang=|accessdate=2026-01-08}}&lt;/ref&gt;.

== Фаъолияти илмӣ ==
Соли 1996 дар мавзӯи «Масъалаҳои худшиносии миллӣ дар осори адабиётшиносии Садриддин Айнӣ» рисолаи номзадӣ, ва соли 2011 дар мавзӯи «Масъалаҳои таҳаввули ҳувияти миллӣ дар публитсистикаи тоҷикии чаҳоряки охири асри XIX ва нимаи аввали асри XX» рисолаи докторӣ дифоъ намудааст. Соли 2022 аз ҷониби Комиссияи олии аттестатсионии Федератсияи Русия ба ӯ унвони профессорӣ аз рӯйи ихтисоси «Медиакоммуникатсия ва журналистика» дода шудааст.

То ҳол таҳти роҳбарии илмии ӯ панҷ нафар унвонҷӯ рисолаҳои номзадӣ ва таҳти мушовараи илмияш чаҳор нафар унвонҷӯ рисолаҳои доктории худро бомуваффақият дифоъ намудаанд.

== Таълифот ==
Муаллифи беш аз чаҳорсад асарҳои илмӣ, илмӣ публитсистӣ ва дарсӣ мебошад.

=== Монографияҳо ===
* Идеи национального самосознания в таджикской публицистике эпохи просветительства. — Душанбе: РТСУ, 2010—112 с.
* Таджикская публицистика и национальная идентичность (посл. четверть XIX -первая половина ХХ веков). — Душанбе: РТСУ, 2010—309 с.
* Адабиёти тоҷик дар замони истиқлолият. — Душанбе: ДМТ, 2020. — 346 с. (''бо ҳамқаламӣ'')

==== Китобҳои дарсӣ ====
* Основы теории журналистики: учебное пособие по курсу «Основы теории журналистики» для студентов 1 курса отделения журналистики РТСУ. Душанбе: Российско-Таджикский (славянский) университет, 2014—152 с.
* Информационная безопасность и СМИ: учебное пособие по дисциплине «Информационная безопасность и СМИ», для студентов 4 курса отделения журналистики РТСУ. Душанбе: Российско-Таджикский (славянский) университет, 2016. — 165 с. (''в соавторстве'')
* История таджикской публицистики (с раннего средневековья до первой половины ХХ века): учебное пособие по дисциплине «Таджикско-персидская публицистика» для студентов 3 курса отделения журналистики РТСУ. Душанбе: Российско-Таджикский (славянский) университет, 2017. — 170 с.
* Жанровые особенности современных таджикских печатных и электронных СМИ (2000—2016 гг.): учебное пособие для студентов отделения журналистики РТСУ. — Душанбе: Российско-Таджикский (славянский) университет, 2017. — 270 с. (''в соавторстве'').
* Средства массовой информации арабских стран: учебное пособие для студентов отделения журналистики РТСУ. — Душанбе: Российско-Таджикский (славянский) университет, 2019. — 156 с.

== Ҷоизаҳо ==
* [[Аълочии матбуоти Тоҷикистон]] ([[2009]]);
* [[Аълочии маорифи Тоҷикистон|Аълочии маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон]] ([[2014]]);
* Ҷоизаи Иттифоқи журналистони Тоҷикистон ба номи Абулқосим Лоҳутӣ дар самти пажӯҳиши илмӣ (2015);
* [[Аълочии фарҳанги Тоҷикистон]] (2016);
* Аълочии телевизион ва радиои Ҷумҳурии Тоҷикистон (2019);
* Медали «100-солагии матбуоти тоҷик» (2019).

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* Абдуллоев Масрур Аҳмадович // Донишномаи донишмандони Тоҷикистон дар ибтидои қарни XXI. Ҷилди 1 (a). — {{Д.}}: [[Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик|СИЭМТ]], 2018. — С. 74—75. — 768 с. — ISBN 978-99947-33-70-5.
* Российско-Таджикский (славянский) университет (в одном томе). Энциклопедия./ Главный редактор М. С. Имомов. — Душанбе, 2011
* Российско-Таджикский (Славянский) университет: вчера, сегодня, завтра. 1996—2016. — Душанбе, 2016, — С. 44—51, 141.

[[Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Рӯзноманигорон аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Рӯзноманигорони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Аъзои Иттифоқи журналистони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Филологони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи славянии Русияву Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Дорандагони нишони Аълочии маорифи Тоҷикистон]]</text>
      <sha1>bz9qtdgitsk9fnjhq1tyohkz4d26lh9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сироҷиддин Бандаев</title>
    <ns>0</ns>
    <id>96129</id>
    <revision>
      <id>1492702</id>
      <parentid>1349778</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T22:44:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492702</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23089" sha1="65b1o4kltsh9vkd6g82czpcdrpxqc0b" xml:space="preserve">{{Олим
 |ном                 = Сироҷиддин Бандаев   
 |номи аслӣ                 = Сироҷиддин Гадоевич Бандаев
|тасвир                 = 
 |бар                 = 
 |тавсифи тасвир          = 
 |таърихи таваллуд     = 10.03.1945   
|зодгоҳ                   = {{Зодгоҳ|ноҳияи Тавилдара |ноҳияи Тавилдара}}, [[ҶШС Тоҷикистон]], [[ИҶШС]]
 |шаҳрвандӣ            = {{парчамбандӣ|Тоҷикистон}}
 |таърихи даргузашт	=  
 |маҳалли даргузашт	=   
|фазои илмӣ          = [[кимиё]]
 |ҷойҳои кор          =  [[Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ|Донишкадаи давлатии омӯзгории Душанбе ба номи   Т. Г. Шевченко]] 
 |дараҷаи илмӣ          = {{Дараҷаи илмӣ|доктор|илмҳои кимиё}}
 |унвонҳои илмӣ        = {{Унвонҳои илмӣ ||0}}
 |алма-матер           = [[Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ|Донишкадаи давлатии омӯзгории Душанбе ба номи   Т.Г. Шевченко]]   
 |роҳбари илмӣ         = 
 |шогирдони маъруф     = 
 |маъруф ба           = 
 |ҷоизаҳо =  [[Корманди шоистаи Тоҷикистон]] (1998), Ҷоизаи Исмоили Сомонӣ (2021),  «Медали фахрии Амрико-2003», [[Аълочии маорифи Тоҷикистон]], «Аълочии маорифи халқи ИҶШС»,  ифтихорномаву дипломҳои Вазорати маорифи ИҶШС ва Вазорати маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон, як қатор медалҳо. 
 |имзо                = 
 |бари имзо           = 
 |сайт                 =  
 |викитека             = 
 |викианбор             = 
}}

'''Сироҷиддин Бандаев''' —  омӯзгор, кимиёшиноси маъруфи тоҷик, [[доктори илм]]ҳои кимиё (1992), [[профессор]] (1993), узви вобастаи Академияи таҳсилоти Тоҷикистон (2005), академики Академияи илмҳои байналмилалии мактабҳои олӣ (МАН ВШ) (2000), [[Аълочии маорифи Тоҷикистон]], [[Корманди шоистаи Тоҷикистон]]  (1998), барандаи Ҷоизаи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар соҳаи маориф (2012) ва Ҷоизаи давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон барои олимон ва омўзгорони фанҳои табиатшиносӣ, дақиқ ва риёзӣ дар соли 2021&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://omuzgor-gazeta.tj/blog-detail.php?id=5333|title=Кимиёшиноси соҳибмактаб.|website=www.omuzgor-gazeta.tj|date=|publisher=2021-09-30|lang=tg|accessdate=2022-03-10}}{{Пайванди мурда|date=July 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==Зиндагинома==
Сироҷиддин Гадоевич Бандаев [[10 март]]и [[1945]] дар деҳаи Лоҷирк, [[ноҳияи Тавилдара]] таваллуд шудааст, Солҳои 1962- 1970 дар шуъбаи кимиё-биологияи факултаи ҷуғрофия ва табиатшиносии [[Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ|Донишкадаи давлатии омӯзгории Душанбе ба номи   Т. Г. Шевченко]] таҳсил намудааст. Солҳои 1970–1972 муаллими кафедраи химияи органикӣ ва биологии [[Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ|Донишкадаи давлатии омӯзгории Душанбе ба номи   Т. Г. Шевченко]], 1972–1975 аспиранти [[Донишгоҳи давлатии Москва |Донишгоҳи давлатии Москва ба номи М.В. Ломоносов ]] , 1976–1982 муаллими калон, 1982–1989 дотсент ва мудири кафедраи химияи органикӣ ва биологии донишкадаи омӯзгории пойтахт, 1989– 1992 докторанти [[Донишгоҳи давлатии Москва |Донишгоҳи давлатии Москва ба номи М.В. Ломоносов ]]  буд. Ҳамзамон солҳои 1979–1980 вазифаи декани факултети биология-химияи донишкадаи омӯзгории пойтахтро ба уҳда дошт. Солҳои 1992–1995 ҳамчун мудири кафедраи химияи органикӣ ва биология, 1995–1998 муовини ректор оид ба корҳои илмӣ, 1998–2009 муовини ректори Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ оид ба корҳои таълимӣ кор кардааст. [[Профессор]]и донишгоҳи омӯзгорӣ мебошад. Солҳои 1971–1972 дар Донишгоҳи давлатии шаҳри Ленинград, 1978–1979 дар Донишгоҳи шаҳри [[Лейпсиг]]и [[Олмон]] ихтисоси худро такмил додааст. Тӯли 40 соли фаъолияти омӯзгорияш дар таълиму тарбияи ҳазорҳо мутахассисон барои  соҳаи  маорифи  ҷумҳурӣ  саҳми  арзишманди  худро  гузоштааст. Ҳамчун мудири кафедра ва декани факултети химия дар баланд бардоштани дараҷаи илмӣ-методии раванди таълим хидмати бузурге кардааст. Аз соли 2008 профессори кафедраи кимиёи органикӣ ва биологияи [[Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ]] буд.
Сироҷиддин Бандаев иштирокчии симпозиуми байналхалқии ИЮПАК шаҳри [[Москва]] (1986) ва шаҳри [[Коҳира]] (1992) буда, дар як қатор анҷуману конференсияҳои ҷумҳуриявӣ, минтақавӣ, умумиитифоқӣ ва байналмилалӣ бо мавзӯъҳои илмӣ баромад намудааст. Ӯ иштирокчии ВДНХ-и [[ИҶШС]] буда, бо медали «Биринҷӣ» сарфароз шудааст. Солҳои тӯлонӣ аъзои Шӯрои илмию методии Вазорати мактабҳои олии ИҶШС ва Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба кимиё  буд.

Професор Бандаев С. Г. ҳануз аз даврони ҳукумати шуравӣ ҳамчун омӯзгори варзида ва ташкилотчии моҳир шуҳрат пайдо карда буд. Ӯ иштирокчӣ ва ташкилкунандаи як қатор чорабиниҳои илмиву педагогӣ буд ва мебошад. Аз ҷумла: Аъзои кумитаи тадорукотӣ оид ба ташкил ва гузаронидани олимпиадаи умумииттифоқии (ИҶШС) мактаббачагону донишҷӯён оид ба химия (1982-1991); Солҳои 1980-1990 С.Г. Бандаев дар ҳалли ду барномаи комплексии илмию техникии (КНТП)-и ИҶШС («Реактив» ва «Тонкий органический синтез») сарбаландона иштирок намудааст; Соли 1986 Бандаев С. Г. бо дастовардҳои илмиаш дар ВДНХ-и ИҶШС иштирок намуда, сазовори ду медали нуқра ду медали биринҷӣ гардид. Донишкада бо Дипломи ВДНХ-и ИҶШС ва ду нафар донишҷӯ бо шаҳодатномаи иштирокчии ВДНХ сазовор гардиданд; 101 Раиси Шӯрои диссертатсионӣ доир ба дифои рисолаҳои номзадӣ аз рӯи ихтисоси «Назария ва усули таълиму тарбия» (химия ва биология) (аз 2018); Аъзои Шӯрои диссертатсионӣ доир ба дифои рисолаҳои докторӣ ва номзадии Институти химияи АИ ҶТ (ВАК-и ФР) (аз 1993); Аъзои Шӯрои диссертатсионӣ доир ба дифои рисолаҳои докторӣ ва номзадии [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]] (аз с.2017 ); Раиси гурӯҳи коршиносони Шӯрои миллии таҳсилоти Вазорати маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба химия (аз соли 1995 то ҳол). Барои ҷалб намудани ҷавонони лаёқатманд ба аспирантураву докторантура, ҷалб кардани омӯзгорони варзида барои таҳияи китобҳои дарсӣ (барои мактабҳои олӣ ва таҳсилоти ҳамагонӣ), такмили раванди таълим дар донишгоҳ, аз   ҷумла гузаштан   ба   таълими   бисёрзинагӣ   ва   амалӣ гардонидани он дар факултетҳо, муайян намудани мазмун ва мундариҷаи  таълим  барои  ихтисосҳои  омӯзгорӣ, навиштани  барномаву нақшаҳои нави таълимӣ барои зинаҳои бакалавр, мутахассис ва магистр хидмати  арзанда  кардааст. Донишҷӯён таҳти роҳбарии ӯ борҳо дар озмунҳои илмӣ ва олимпиадаҳои ҷумҳуриявию байналмилалӣ ғолиб омадаанд. Дар ҳаммуаллифӣ бо донишҷӯён зиёда аз 20 мақолаи илмӣ дар маҷаллаҳои ҷумҳуриявӣ ва байналмилалӣ чоп кардааст.

==Фаъолияти илмӣ==
Тадқиқотҳои илмии профессор Бандаев С.Г. ба омӯхтани қонуниятҳои (қобилияти реаксионӣ, стереохимия ва механизм) реаксияи арилсиклопропанҳо бо намакҳои симоб (II) ва модификатсияи маҳсулотҳои реаксия ба пайвастагиҳои алкиларилӣ ва гетеросиклии бисёрфунксионалӣ бахшида шудаанд. Дар натиҷаи тадқиқоти бисёрсолааш усули ҳосил кардани як силсила спиртҳо ва эфирҳои мекуриронидашудаи   бисёрфунксионалиро   ихтироъ  карда, роҳҳо ва нақшаҳои нави истифодаи синтетикии онҳоро нишон додааст. Бандаев С.Г. муаллифи 2 рисола, 20 китоби дарсӣ ва васоити таълимӣ, 58 дастури методӣ, ва зиёда аз 300 мақолаи илмӣ, илмӣ-методӣ ва илмӣ- оммавӣ ва таҳиягарӣ «Стандартҳои давлатии таҳсилоти олии касбӣ» аз рӯи ихтисосҳои омӯзгорӣ мебошад. Дар тарбияи ҳазорҳо мутахассисони баландихтисоси илми- таълимӣ саҳми арзанда дорад. 
Бо роҳбарии ӯ 15 нафар рисолаи номзадӣ дифоъ намудаанд. 

Дар ҷумҳурӣ тамоми китобҳои дарсӣ, воситаҳои таълимӣ ва барномаҳои таълимӣ барои муассисаҳои таҳсилоти миёнаи умумӣ ва ихтисосҳои омӯзгорӣ таҳти роҳбарии профессор Бандаев С.Г. таҳия гардидаанд. Аз ҷумла китоби «Химияи органикӣ» барои синфи 10, ки муаллифи он професор С.Г. Бандаев мебошад, аз рӯи «Натиҷаҳои экспертизаи ҷамъиятӣ оид ба сифати китобҳои дарсии барои мактабҳо таҳсилоти умумӣ нашршуда» тибқи хулосаи экспертҳо, муаллимон ва талабагон, миқдори аз ҳама зиёди холҳоро дар байни китобҳои дарсии табиатшиносӣ-математикӣ гирифтааст. Аз рӯи ин меъёрҳо китоби «Химияи органикӣ» барои синфи 10 беҳтарин китоби дарсӣ дониста шудааст. 
Соли 1982 ду нафар шогирдони Бандаев С.Г. дар озмуни корҳои илмии донишҷӯёни ИҶШС (ш.Ленинград) сазовори ҷои дуюм гардида, бо Дипломи Вазорати маълумоти олӣ ва миёнаи махсусӣ ИҶШС мукофотонида шуданд, ки ин беҳтарин дастоварди донишҷӯёни Ҷумҳурии Тоҷикистон дар соҳаи илмҳои табиатшиносӣ буд; Ҳамчун муовини ректори ДДОТ ба номи Сдриддин Айнӣ оид ба илм (1985-1997 ва 2007-2008) ва оид ба таълим (1997-2007) профессор Бандаев С.Г. барои ҷалб намудани ҷавонони лаёқатманд ба аспирантураву докторантура, ҷалб кардани омӯзгорони варзида барои таҳияи китобҳои дарсӣ (барои мактабҳои олӣ ва таҳсилоти ҳамагонӣ), такмили раванди таълим дар донишгоҳ, аз ҷумла гузаштан ба таълими бисёрзинагӣ ва амалӣ гардонидани он дар факултаҳо, муайян намудани мазмун ва мундариҷаи таълим барои ихтисосҳои омӯзгорӣ, навиштани барномаву нақшаҳои нави таълимӣ барои зинаҳои бакалавр, мутахассис, магистр ва коллеҷҳои омeзгорӣ хизмати арзанда кардааст.

== Осор==
* Меркурирование арилциклопропанов и возможности использования этой реакции в органическом синтезе (часть I) Д., 1996. 216 с.; 
* Меркурирование арилциклопропанов и возможности использования этой реакции в органическом синтезе (часть II) Д., 1998. 113 с. (ҳаммуаллиф)
* Реаксияи меркуронидани арилсиклопропанҳо ва истифодабарии он дар синтези пайвастагиҳои органикӣ. Қ. 1, Д., 1996, Қ. 2, Д., 1998;
== Осори илмӣ дар хориҷи кишвар ==
Mercuration of phenylcyclorporanes, Spetial factora// J. of. Organomet Chem. (Амстердам).- 1975.- Vol. 99.- p. 213-222 (ҳаммуаллиф); 
Zur Serеochemie der Ringofnung von terans 1,2-Diphenylcyclopenen mit Quecksilber (II) Salzen. Jurnal f. Prakt. Chemie (Олмон). -1980.- B. 322.- S.643- 648 (ҳаммуаллиф); 
* Stereochemiery of ringoponing of trens-1, 2- diаrylcycopropenas dy mercury saitn. VI Inter. Conf. on Org. Synthesis (JUPAC). Moscow, 1986.- p. 209 (ҳаммуаллиф);  
* 103 Heterocyclic Ions from 2 - Methyl - 1 - (2- Nitrophnyl)- 3 - chloromercurio - 1 - formiloxypropanes 2nd //International Conference on Chmistri and Application, Doha – Qatar 2003 (ҳаммуаллиф);  
* Benzylcyclopropanes in Solvomercuration Reaction//Moscow University Bulletin. 2012.- Vol. 67. № 3. рр.122-126 (ҳаммуаллиф);  
* Synthesis and Acid-Catalyzed Transformations of Mercurial Solvent Adducts of 2-Nitrobenzylcyclopropane. First Stable Metalated l-Oxo-3,4-dihydro-lН-2,lbenzoxazinium Ions//Russian Journal of Organic Chemistry. 2013.- Vol. 49.- N.10.-рр.1554-1541 (ҳаммуаллиф);  
* Rearragement Сlaisen among allyl ester cyclopropilfenolss // Proceedings of the 5th European Conference on Innovations in Technical and Natural Sciences//»East West» Association for Advanced Studies and Higher Education GmbH. Vienna, 2014.-рр. 189-194. (ҳаммуаллиф);  
* Mercuration of 1-alcyl-2- аrylcyclopropanes// Proceedings of the 5th European Conference on Innovations in Technical and Natural Sciences//»East West» Association for Advanced Studies and Higher Education GmbH. Vienna, 2014. (ҳаммуаллиф);  
* Mercuration of 1-alcyl-2- аrylcyclopropanes// Proceedings of the 5th European Conference on Innovations in Technical and Natural Sciences. «East West» Association for Advanced Studies and Higher Education GmbH. Vienna. 2014. P. 199-204 (ҳаммуаллиф);  
* Implementation of the teaching of mathematics in chemistry viii-ix class through solving problems with mathematical content // Proceedings of the 5th European Conference on Innovations in Technical and Natural Sciences. «East West» Association for Advanced Studies and Higher Education GmbH. Vienna. 2014. P. 239-244 (ҳаммуаллиф);  
* IR -Spectra of some derivatives of imidazo [2,1-b] -1,3,4-thiadiazole, containing different functional groups// The USA Journal of Applied Sciences, CIBUNET Publishing, №1, 2016, pp. 56-60 (ҳаммуаллиф);  
* Аниотропные превращения 1-(2- нитро-фенил)-3-бром-пропанолов и их сложных эфиров во фторсуль-фоновой кислоте // Журнал органической химии (ЖОРх).-2021. № 10.- С.1474-1481. doi 10.31857/ S0514749221100141(ҳаммуаллиф) 

== Китоб ва дастурҳои таълимӣ ==
* Химияи органикӣ барои синфи 10. Д., 2006. 352 с.; (ҳаммуаллиф);   
* Химияи органикӣ барои синфи 10. Нашри дуюм. Д., 2011. 350 с. (ҳаммуаллиф);   
* Химияи органикӣ барои синфи 10. Нашри сеюм. Д., 2020. 360 с. (ҳаммуаллиф);   
* Роҳнамои фанни химия. Синфи 10-ум. Д., 2020. 360 с.; 2018. 352 с. (ҳаммуаллиф);   
* Химияи органикӣ (қисми 1) (барои Донишгоҳҳои омӯзгорӣ). Д., ДДОТ, 2015. 210 с (ҳаммуаллиф);   
* Химияи органикӣ (қисми 11) (барои донишгоҳҳои омӯзгорӣ). Д., 2019. 222 с. (ҳаммуаллиф);   
* Химияи органикӣ (қисми 111) (барои донишгоҳҳои омӯзгорӣ). Д., 2021. 300 с. (ҳаммуаллиф);   
* Биохимияи умумӣ (барои донишгоҳҳои омӯзгорӣ). Д., 2021. 385 с. (ҳаммуаллиф);   
* Химияи органикӣ (барои донишҷӯёни коллеҷҳои тиббӣ). Д., 2017. 255 с (ҳаммуаллиф); Химия органикӣ дар нақша ва ҷадвалҳо. Д., 2019. 65 с. (ҳаммуаллиф);   
* Методическое пособие для студентов химических и фармацевтических факултетов университетов. Д., 2001. 205 с. 102 (ҳаммуаллиф) 
ва якчанд барномаҳои таълимӣ аз фани кимиё.

== Мукофот==
* «Медали фахрии Амрико-2003» (Шӯрои роҳбарикунандаи муҳаррирони Пажӯҳишгоҳи биографии Амрико ӯро қадр кардааст.) 
* «[[Корманди шоистаи Тоҷикистон]]»,  
* «[[Аълочии маорифи Тоҷикистон]]»,  
* «Аълочии маорифи халқи ИҶШС»,  
* Барандаи ҷоизаи ба номи Исмоили Сомонӣ - Ҷоизаи давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон барои олимон ва омӯзгорони фанҳои табиатшиносӣ, дақиқ ва риёзӣ дар соли 2021,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sadoimardum.tj/president/adrdonii-120-nafar-bo-mukofot-oi-davlat/|title=Қадрдонии 120 нафар бо мукофотҳои давлатӣ|website=www.sadoimardum.tj|date=|publisher=2021-08-21|lang=tg|accessdate=2023-05-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230524134215/https://sadoimardum.tj/president/adrdonii-120-nafar-bo-mukofot-oi-davlat/|archivedate=2023-05-24}}&lt;/ref&gt; ва ифтихорномаву дипломҳои Вазорати маорифи ИҶШС ва Вазорати маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон, инчунин як қатор медалҳо сарфароз карда шудааст.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.aot.tj/en/index/index/pageId/371/ |title=Бандаев Сироҷиддин Гадоевич |accessdate=2016-01-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160115212340/http://aot.tj/en/index/index/pageId/371/ |archivedate=2016-01-15 }}&lt;/ref&gt;

== Пайвандҳо ==  
* [http://www.tgpu.tj/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=212&amp;Itemid=92&amp;lang=tj Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ]

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

[[Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Маорифшиносони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Дорандагони нишони Аълочии маорифи Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Аъзои вобастаи Академияи таҳсилоти Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Дорандагони унвонҳои фахрии байналмилалӣ аз Тоҷикистон]]</text>
      <sha1>65b1o4kltsh9vkd6g82czpcdrpxqc0b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қувваҳои мусаллаҳи Тоҷикистон</title>
    <ns>0</ns>
    <id>96208</id>
    <revision>
      <id>1492811</id>
      <parentid>1458421</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T01:27:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492811</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17235" sha1="lq8kqhw30gkq9kj0b19s3iqjpiblq9t" xml:space="preserve">{{Артиши миллӣ
|ном= Қувваҳои мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон&lt;br&gt;ҚМҶТ 
|тасвир= Tajikistan_Armed_Forces_Shoulder_Patch.svg
|имзо= Нишони Қувваҳои мусаллаҳи Тоҷикистон
|таъсис= 1993 (1994) — {{Т. ҳ.}}
|сарфармондеҳ= [[артишсолор|генерали артиш]] [[Эмомалӣ Раҳмон]]
|унвони_сарфармондеҳ= [[Президенти Тоҷикистон]]
|вазир= [[лашкарсолор|генерал-лейтенант]] Эмомалӣ Собирзода
|унвони_вазир= [[Вазири мудофиаи Ҷумҳурии Тоҷикистон|Вазири мудофиа]]
|сардори_ситоди_генералӣ= [[лашкарсолор|генерал-лейтенант]] Саидзода Бобоҷон Абдуқодир
|унвони_сардори_ситоди_генералӣ= Сардори ситоди генералӣ
&lt;!-- Нерӯи низомӣ --&gt;
|синнусол= 18 — 27 сола
|хизмати_ҳарбӣ= ду сол
|муносиб= 600 000&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{Cite web |url=https://ru.sputnik-tj.com/country/20170831/1023208854/tadzhikistan-reyting-voyennoy-moshchi.html |title=Таджикистан занял 112-е место в рейтинге военной мощи среди 133 стран&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt; |access-date=2018-09-29 |archive-date=2018-09-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180929233220/https://ru.sputnik-tj.com/country/20170831/1023208854/tadzhikistan-reyting-voyennoy-moshchi.html |deadlink=no }}&lt;/ref&gt;
|хизматчиён= 150000 &lt;ref&gt;The Military Balance 2024, p.207&lt;/ref&gt;
|эҳтиёт= 1000000
|буҷет =446 млн долл. (2024)&lt;ref name=&quot;автоссылка3&quot; /&gt;
|таъминидохилӣ= Северный ОКБ &lt;br&gt; Южный КБ &lt;br&gt;[[Востокредмет]] (Комбинат № 6)
|таъминихориҷӣ= [[Русия]]&lt;br&gt;
[[Чин]]
}}

'''Қувваҳои мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон''' — ташкилоти ҳарбии давлатӣ буда, асоси мудофиаи Ҷумҳурии Тоҷикистонро, ки он барои муҳофизати мусаллаҳонаи истиқлол ва тамомияти арзии он таъйин гардидааст, ташкил медиҳад.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://majmilli.tj/%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BD%D0%B8-%D2%B7%D1%83%D0%BC%D2%B3%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD-%D0%B4%D0%B0%D1%80-%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B8-14/ |title=Қонуни ҶТ, Моддаи 1. Қувваҳои Мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон ва таъйиноти он |accessdate=2019-12-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191226144155/http://majmilli.tj/%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BD%D0%B8-%D2%B7%D1%83%D0%BC%D2%B3%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD-%D0%B4%D0%B0%D1%80-%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B8-14/ |archivedate=2019-12-26}}&lt;/ref&gt;

Қувваҳои мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон [[23 феврал]]и [[соли 1993]] таъсис ёфтааст. Бинобар Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи рӯзҳои ид», [[23 феврал]] ҳамчун [[Рӯзи Қувваҳои Мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон]] ҷашн гирифта мешавад&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.parlament.tj/ |title=Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон. Қонунҳо ва Қарорҳо |accessdate=2021-08-08 |archivedate=2021-08-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210801143249/https://www.parlament.tj/ }}&lt;/ref&gt;.

== Вазифаҳо ==
[[Акс:Tajik military winter uniform.jpg|200px|thumb]]
Вазифаҳои Қувваҳои мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон аз инҳо иборатанд:
* Зада гардонидани таҷовузи душман ва шикаст додани таҷовузкор;
* Ҳифзи фазои ҳавоии давлат;
* Муҳофизати мусаллаҳонаи сарҳади давлатӣ;
* Ташкил ва пешбурди мудофиаи ҳудудӣ;&lt;ref&gt;(қҷт 28.12.05 № 141)&lt;/ref&gt;
* Иштирок дар зада гардонидани таҷовузи мусаллаҳона ба давлати дигар ё иҷро намудани вазифаҳои сулҳоварона, ки аз ўҳдадориҳои байналмилалӣ бармеоянд. (қҷт 28.12.05 № 141)
* Ҷалб кардани қисмҳо, ҷузъу томҳо ва дигар сохторҳои Қувваҳои Мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон барои иҷрои вазифаҳо, ки ба таъйиноти онҳо вобастагӣ надоранд, танҳо дар асоси Қонун ё Фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, ки баъдан дар ҷаласаи якҷояи Маҷлиси миллӣ ва Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон тасдиқ мешавад, амалӣ мегардад.&lt;ref&gt;(қҷт аз 29.11.00 № 31)&lt;/ref&gt;

== Ҳайати Қувваҳои мусаллаҳ ==
[[Акс:Tajik National Army Day 02.jpg|thumb]]
Ҳукумати кишвар бо вуҷуди мушкилоти зиёди иқтисодиву молиявӣ ҳанӯз аз марҳалаҳои аввали таъсиси Қувваҳои мусаллаҳ ба навсозии зерсохт ва таъсиси ягонҳои вижа таваҷҷуҳи махсус дода, дар баробари таъминоти онҳо бо ҷангафзорҳои муосир, ба омодасозии кадрҳои баландихтисоси низомӣ оғоз карда буд.
Афсарону сарбозони Қувваҳои Мусаллаҳ дар солҳои душвори [[Ҷанги шаҳрвандии Тоҷикистон|мухолифати дохилӣ]] (1993—1997) ва шиддат гирифтани вазъи минтақаву ҷаҳон қарзи ватандории хешро садоқатмандона иҷро намуда, дар роҳи ба эътидол овардани вазъият, таъмини сулҳу субот ва безарар гардонидани гурӯҳҳои экстремистиву террористӣ рисолати фарзандиву шаҳрвандии худро ба таври шоиста адо мекарданд.

То соли 1997 Қувваҳои Мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон ба се шохаи асосӣ, ''Қӯшунҳои хушкигард, Қувваҳои ҳарбӣ-ҳавоӣ ва Қӯшунҳои мудофиаи зидди ҳавоӣ'' иборат буд. Ба ғайр аз ҷузъу томҳои тобеи навъҳои Қувваҳои Мусаллаҳ, ҳамзамон дар тобеияти Вазорати мудофиа ягонҳои низомии ҷудогона низ фаъолият мекунанд. Аз ҷумлаи онҳо Литсейи ҳарбӣ, Донишкадаи ҳарбӣ, Полки комендантӣ, қисмҳои ҳарбии таъминотӣ ва дигар идораҳои ҳарбӣ мебошанд, ки аксари онҳо аз солҳои аввали ташкилёбии Артиши миллии Тоҷикистон таъсис ёфта, вобаста ба иҷрои вазифаҳои муҳими соҳавӣ корҳои зиёдеро амалӣ менамоянд. Дар натиҷаи ислоҳоти низомӣ дар Артиши миллии Тоҷикистон, ки аз рӯзҳои бунёди Қувваҳои Мусаллаҳ оғоз гардида, он ҳанӯз идома дорад, корҳои хеле зиёд ба сомон расонида шуданд. Дар ин замина Сарситод ба Ситоди генералӣ табдил ёфт, Қувваҳои ҳарбӣ-ҳавоӣ ва мудофиаи зидди ҳавоӣ муттаҳид гардонида шуд, дар заминаи Коллеҷи Олии низомӣ Донишкадаи ҳарбӣ таъсис ёфт, дар сохтори бисёре аз қисмҳои низомӣ дигаргуниҳои зиёд ворид карда шуд ва аз ҳама муҳим бо назардошти таҳдиди хатарҳои ҷаҳони муосир навъи сеюми Қувваҳои мусаллаҳ, ё худ Қӯшунҳои зудамал дар ҳайати [[Артиши миллии Тоҷикистон]] таъсис дода шуд.&lt;ref&gt;[http://mort.tj/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=57%3A2014-01-07-10-45-11&amp;catid=61%3A2012-11-02-06-27-16&amp;Itemid=62&amp;lang=tj Навъи ҚМ ҶТ]&lt;/ref&gt;

=== Қӯшунҳои хушкигард ===
{{main|Қӯшунҳои хушкигарди  Қувваҳои Мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон}}
Қӯшунҳои хушкигарди Қувваҳои Мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон (ҚХ ҚМҶТ) соли 1993 ташкил шуда аз сершумортарин навъи Қувваҳои мусаллаҳ аст. Қӯшунҳои хушкигард 70 дарсади шумораи умумии Артиши миллии Тоҷикистонро ташкил медиҳанд. Дар ҳайати Қӯшунҳои хушкигард асосан ягонҳои савораи тирандоз, танкӣ ва [[оташборгон|артиллерия]] фаъолият мекунанд. Ҳамасола қисмҳои низомии ин навъи Қувваҳои Мусаллаҳ дар гӯшаҳои гуногуни ҷумҳурӣ мустақилона ва ё ҳамроҳ бо ягонҳои сохторҳои қудратӣ размоиш баргузор карда, омодагии ҷангии худро пайваста сайқал медиҳанд.
* Фармондеҳи Қӯшунҳои хушкигарди Қувваҳои Мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон [[гундсолор|генерал-майор]] Бахтиёр Муъминзода аст.

=== Қувваҳои ҳарбии ҳавоӣ ва мудофиаи зиддиҳавоӣ ===
{{main|Қувваҳои ҳарбии ҳавоӣ ва мудофиаи зиддиҳавоии Қувваҳои Мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон}}
Қувваҳои ҳарбии ҳавоӣ ва мудофиаи зиддиҳавоии Қувваҳои Мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон (ҚҲҲ ва МЗҲ ҚМҶТ) аз нахустин навъи Қувваҳои мусаллаҳ ба шумор рафта, он ҳамсолу ҳамқадами Артиши миллӣ мебошад. Қӯшунҳои мудофиаи зидди ҳавоӣ бошад, нисбат ба Қувваҳои ҳарбӣ-ҳавоӣ ҷавон буда, он соли 1994 ташкил ёфтааст. Дар натиҷаи ворид намудани ислоҳоти ҳарбӣ ва бо назардошти ҳадафу вазифаҳои ягона, соли 2005 ин ду навъи Қувваҳои Мусаллаҳ муттаҳид гардонида шуданд. Ҳайати шахсӣ ва ҳавопаймою чархболҳои ҷангии ҚҲҲ аз рӯзҳои аввали фаъолияти Артиши миллии ҷумҳурӣ дар ҳифзи сохти Конститутсионии Тоҷикистони навбунёд аз худ саҳми арзандае гузоштаанд.
* Фармондеҳи Қувваҳои ҳарбӣ-ҳавоӣ ва мудофиаи зидди ҳавоии Қувваҳои Мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон [[гундсолор|генерал-майор]] Раҳмоналӣ Сафарализода аст.

=== Қӯшунҳои зудамал ===
{{main|Қӯшунҳои зудамали Қувваҳои Мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон}}
Қӯшунҳои зудамали Қувваҳои Мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон (ҚЗ ҚМҶТ) дар замони муосир қувваи асосие, ки ба амнияти минтақавию ҷаҳонӣ таҳдиди хатар мекунад, ин терроризми байналмилалӣ ва экстремизми сиёсӣ аст. Аз ин рӯ, ҳадафи асосии бунёди Қӯшунҳои зудамал ин ҷорӣ намудани усулҳои нави омодагӣ бар зидди ин гуна нерӯҳо ва дар маҷмӯъ зудамал ва қобили ҷангу ҳарб намудани ҳама Қувваҳои Мусаллаҳ аст. Қӯшунҳои зудамали Қувваҳои Мусаллаҳ бо Фармони Президенти мамлакат моҳи сентябри соли 2003 бунёд ёфтааст. Бунёди ин навъи Қувваҳои Мусаллаҳи ҷумҳурӣ дар доираи навсозӣ ва бе зиёд намудани шумораи умумии артиши миллии Тоҷикистон сурат гирифт. Ба ҳайати он ҳама қисмҳои низомии десантӣ, тирандозони кӯҳӣ, қисмҳои таъйиноти махсус, Полки муҳандисӣ-сапёрӣ ва як қатор ҷузъу томҳои дигар шомил гаштанд. Айни ҳол ҷузъу томҳои Бригадаи десантӣ-зарбавии Қӯшунҳои зудамали Қувваҳои Мусаллаҳ ба Қувваҳои муштараки вокуниши фаврии кишварҳои аъзои Созмони аҳдномаи амнияти дастаҷамъӣ ва се баталёни он ба нерӯҳои муштараки зудамали минтақаи Осиёи Марказӣ шомил мебошанд.
* Фармондеҳи Қӯшунҳои зудамали Қувваҳои Мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон [[гундсолор|генерал-майор]] Миралӣ Раҳматзода аст.

== Фармондеҳон ==
[[Акс:Эмомали Собирзода.jpg|thumb|Эмомалӣ Собирзода]]
* Вазири мудофиаи Ҷумҳурии Тоҷикистон — генерал-лейтенант [[Эмомалӣ Собирзода]] (аз 23 январи соли 2025)
* Сардори Ситоди генералии Қувваҳои Мусаллаҳ — муовини якуми вазири мудофиа, генерал-лейтенант Саидзода Бобоҷон Абдуқодир
* Муовини вазири мудофиаи Ҷумҳурии Тоҷикистон генерал-майор Ғуломзода Абдулҳошим
* Муовини вазири мудофиаи Ҷумҳурии Тоҷикистон генерал-майор Латифзода Асрор
* Муовини вазири мудофиаи Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба ақибгоҳ полковник Ҳукмиддинзода Хайриддин
* Муовини вазири мудофиаи Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба аслиҳа ва техникаи ҳарбӣ — сардори Раёсати аслиҳа ва техникаи ҳарбӣ, генерал-майор Маҳмадзода Суҳроб

== Расонаҳо дар бораи Қувваҳои Мусаллаҳи ҶТ ==
Дар гузориши радиои «Озодӣ» (19 январи 2016) чунин маълумот оварда шудааст: «ш аз 8 миллион аҳолиаш, беш аз 3 миллион фарди қобили хидмат дорад, буҷаи дифоиаш 75 миллион доллар ва қарзи берунааш — беш аз 2 миллиард долларро ташкил медиҳад. Ин кишвар 37 танк, 46 зиреҳпӯш, 10 тӯпхона ва 3 шабакаи мушакандоз дорад. Шумори умумии ҳавопаймоҳояш 25 адад, аз миёни онҳо 15 ҳавопаймои боркаш аст.»&lt;ref&gt;[http://www.ozodi.org/content/tajik-army-in-new-rating-of-gfp/27398587.html Артиши Тоҷикистон: 200 марди ҷангӣ беҳ аз сад ҳазор?]&lt;/ref&gt;

* [[Дараҷаҳои Нерӯҳои мусаллаҳи Тоҷикистон]]

== Изҳорот ==
{{эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
{{Тоҷикистон}}

[[Гурӯҳ:Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Артиш]]
[[Гурӯҳ:Амнияти давлатӣ]]
[[Гурӯҳ:Артиши Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Гурӯҳ:Таъсисёфтагони соли 1993 дар Тоҷикистон]]</text>
      <sha1>lq8kqhw30gkq9kj0b19s3iqjpiblq9t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хуҷааҳмад Хидиралиев</title>
    <ns>0</ns>
    <id>96361</id>
    <revision>
      <id>1492786</id>
      <parentid>1434686</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T00:47:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492786</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1705" sha1="p0u96wlu07u1j8kftjlpsxkxm6ezimc" xml:space="preserve">{{Шахс
| ном     =   
| номи аслӣ     = Хӯҷааҳмад Хидиралиев 
| тасвир     =  
| таърихи таваллуд     = 
| зодгоҳ     =  
| таърихи марг     =  
| навъи фаъолият     = {{рӯзноманигор|Тоҷикистон}} 
}}
'''Хуҷааҳмад Хидиралиев''' ({{ВД-Дебоча}}) — [[рӯзноманигор]] ва давлатмард, муовини Раиси Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sadoimardum.tj/ma-lisi-ol/r-jhati-a-zoi-rayosati-sh-roi-olii-um-urii-to-ikiston-ki-i-losiyai-xvi-sh-roi-ol-da-vati-duvozda-um-intihob-namud/|title=Рӯйхати аъзои Раёсати Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон, ки Иҷлосияи XVI Шӯрои Олӣ даъвати дувоздаҳум интихоб намуд:|date=2017-11-16|publisher=Садои мардум|lang=|accessdate=2025-04-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250402055748/https://sadoimardum.tj/ma-lisi-ol/r-jhati-a-zoi-rayosati-sh-roi-olii-um-urii-to-ikiston-ki-i-losiyai-xvi-sh-roi-ol-da-vati-duvozda-um-intihob-namud/|archivedate=2025-04-02}}&lt;/ref&gt;. Депутат аз ҳавзаи интихоботии Якуми май № 41. Журналисти шоистаи Тоҷикистон.&lt;ref&gt;[ftp://91.218.161.60/kitobho/Takvim_2014.pdf Тақвими ҷашн ва санаҳои муҳими Ҷумҳурии Тоҷикистон (барои соли 2015) — Душанбе: Бухоро, 2014.- 280 с.]{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}</text>
      <sha1>p0u96wlu07u1j8kftjlpsxkxm6ezimc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кордбозӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>96436</id>
    <revision>
      <id>1492483</id>
      <parentid>1259869</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T16:52:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492483</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3670" sha1="ipnwzijcps08ggk0fyb9wx3ysobtvq9" xml:space="preserve">'''Кордбозӣ''' — як навъи [[рақс]]и [[мард]]онаи ҷанговоронаи тоҷикӣ мебошад.
==Тавсифи мухтасар==
Кордбозӣ рақси қадимаи ҷанговаронаи мардони тоҷик мебошад. Онро одатан як нафар таҳти навозиши доира ё дастаи мутрибон дар тӯю маъракаҳои хурсандӣ иҷро
менамояд. Раққос ду кордро ба дастонаш гирифта, бо онҳо чолокона ҳаракатҳои гуногуни рақсироанҷом медиҳад. Иҷрокунанда дар ҷараёни рақс нӯги кордро гоҳ ба чашмонаш,
гоҳ ба рухсораҳояш, гоҳ ба миёнаш ва дигар ҷойҳояшназдик мебарад. Ҳаракатҳо чунон чолокона иҷро мегарданд, ки гӯё корд ба ҷойҳои гуногуни рухсора ва баданаш халида
истодаанд. Раққос кордҳо дар даст давраро чарх мезанад. Дар маъракаҳои мардумӣ баъди чархзанӣ ӯ дар як ҷо истода, кордҳоро ба нишони муайян мепартофт. Дар саҳнаи санъати касбӣ рақси
«Кордбозӣ»-ро дар солҳои 30-40 асри ХХ раққоси мумтози тоҷик, Артисти Халқии Иттиҳоди Шӯравӣ [[Ғаффор Валаматзода]] иҷро кардааст. Рақси ӯ ҳаракатҳои гуногуни кордбозиро дар бар гирифта, илова ба унсурҳои анъанавӣ, баъзе навовариҳо дошт. Валаматзода бо ҷаҳиш ба саҳна ворид мешуд ва чанд ҳаракати рақсии ҷанговаронаро иҷро намуда, ду кордро аз рӯймоли миён берун мекашид. Ӯ рақсида, саҳнаро давр мегашт, кордҳоро ба якдигар мезад, нӯги тези кордро дар пеши рӯй нигоҳ медошт, ду дастҳоро кушода, чарх мерафт, кордҳоро ба нишон мепартофт ва
ғайра. Дар ин рақс иҷрокунанда нафақат бо корд бозӣ мекард, балки тамоми баданро ба ҳаракат медаровард. Ӯ бо маҳорати баланд ҳаракатҳои китфҳо, сару пайкар, зарби пой ва дастҳоро
ҷасурона бо суръати тез иҷро мекард.&lt;ref&gt;Мероси фарҳанги ғайримоддӣ дар Тоҷикистон / Мураттиб: Д. Раҳимов; муҳаррир Ш.Комилзода. – Душанбе: Эр-Граф, 2017. – С. 56. – 280 с. &lt;/ref&gt;
==Маҳалли густариш==
[[Бадахшон]], [[Вилояти Суғд]]
== Нигаред ==
* [[Чӯббозӣ]]
* [[«Ҷум ҷаҳе, ҷум ҷаҳала» (рақс)]]
== Пайвандҳо ==
* {{Cite web|url= http://www.pitfi.tj/node/461|title= Феҳристи миллии мероси фарҳанги ғайримоддӣ|author= |website= www.pitfi.tj|date= |publisher= |lang= |accessdate= 2019-02-19|archiveurl= https://web.archive.org/web/20190825195759/http://www.pitfi.tj/node/461|archivedate= 2019-08-25}} 
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

[[Гурӯҳ:Ҳунарҳои иҷроӣ дар Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Рақсҳои анъанавӣ]]</text>
      <sha1>ipnwzijcps08ggk0fyb9wx3ysobtvq9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қошуқбозӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>96456</id>
    <revision>
      <id>1492809</id>
      <parentid>1259950</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T01:27:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492809</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4436" sha1="jn51h1s4kr7yjijxu3jyk9nkpxdgjuy" xml:space="preserve">'''Қошуқбозӣ''' – як навъ [[рақс]]и анъанавии тоҷикон мебошад, ки онро [[зан]]он ва мардон иҷро мекунанд.
==Номи унсур ва истилоҳоти дигар== 
''Чеб-базай, Чеб раққосӣ''
==Тавсифи мухтасар==
Рақси қошуқбозӣ, асосан, рақси занона мебошад, аммо дар Бадахшон он ''чеб-базай'', ё ''чеб раққосӣ'' ном дошта, онро мардҳо иҷро мекунанд. Ин рақс таҳти садои доира ё созҳои дигари мусиқӣ иҷро шуда, ба жанри рақс бо ашё тааллуқ дорад.&lt;ref&gt;Мероси фарҳанги ғайримоддӣ дар Тоҷикистон / Мураттиб: Д. Раҳимов; муҳаррир Ш.Комилзода. – Душанбе: Эр-Граф, 2017. – С. 44-45. – 280 с. &lt;/ref&gt;
Иҷрокунанда дар ҳар дасташ ду [[қошуқ]]и чӯбиро, бо ангуштҳои даст пушт ба пушт гузошта, нигоҳ медорад. [[Қошуқ]]ҳо дар ин рақс на танҳо вазифаи шақшақаи чӯбинро иҷро менамоянд, балки садои зарбу усули муайянро ба вуҷуд меоранд. Раққос, ҳамеша қошуқ зада истода таҳти зарби онҳо чарх мезанад, гоҳ ҳам шуда ҳаракатҳои мавзунро иҷро мекунад, гоҳ дар саҳна, гӯё, худро ороиш медиҳад.&lt;ref&gt;Феҳристи миллии намунаҳои мероси фарҳанги ғайримоддӣ./ Пажӯҳишгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги ҶТ. Сармуҳаррир Раҳимов Д. Мураттибон: Раҳимов Д., Қличева Н., Муҳаммадиев Ҳ., Муродов М., Обидпур Х. Қодиров Ф., Аминов А., Холмуродов З. - Душанбе:«Адиб», 2015,  с.13 &lt;/ref&gt;
Дар вақти рақс мувофиқи бо зарбу усули мусиқӣ дастҳо бо қошуқҳо ҳаракатҳои гуногунро иҷро мекунанд. Раққос, ҳамеша қошуқҳоро ба ҳам зада, таҳти садои зарби онҳо чарх меравад, гоҳ хам шуда, ҳаракатҳои мавзунро иҷро мекунад. Рақси қошуқбозӣ на танҳо вазифаи шақшақаи чӯбинро иҷро намуда, ба рақс зарбу усули хоссе мебахшад, балки мазмуни ҳаракатҳои гуногуни меҳнатӣ ва маиширо низ таҷассум мекунад. Рақси қошуқбозӣ дар асри ХХ дар репертуари дастаҳои ҳаваскорони санъат хеле ривоҷ ёфта, қошуқро ҳамчун асбоби зарбӣ истифода бурдаанд. Ин рақсро то кунун дар барномаҳои консертии ансамблҳои рақсии «Лола», «Зебо», «Ҷаҳоноро», «Гулрез», театри рақсии «Падида», ансамбли фолклорӣ-этнографии «Ганҷина» ва театрҳои вилоятӣ
мушоҳида кардан мумкин аст.&lt;ref&gt;Мероси фарҳанги ғайримоддӣ дар Тоҷикистон / Мураттиб: Д. Раҳимов; муҳаррир Ш.Комилзода. – Душанбе: Эр-Граф, 2017. – С. 44-45. – 280 с. &lt;/ref&gt;
 
== Нигаред ==
* [[Пилла (рақс) ]]  
* [[Бузбозӣ]]   
* [[«Оҳо, якка» (рақс)]] 
* [[Муноҷот (рақс)]] 
 
== Пайвандҳо ==
* {{Cite web|url= http://www.pitfi.tj/node/461|title= Феҳристи миллии мероси фарҳанги ғайримоддӣ|author= |website= www.pitfi.tj|date= |publisher= |lang= |accessdate= 2019-02-19|archiveurl= https://web.archive.org/web/20190825195759/http://www.pitfi.tj/node/461|archivedate= 2019-08-25}} 
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

[[Гурӯҳ:Ҳунарҳои иҷроӣ дар Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Рақсҳои анъанавӣ]]</text>
      <sha1>jn51h1s4kr7yjijxu3jyk9nkpxdgjuy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шуҳрат Саъдиев</title>
    <ns>0</ns>
    <id>97046</id>
    <revision>
      <id>1492858</id>
      <parentid>1430610</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T03:58:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>/* Пайвандҳо */</comment>
      <origin>1492858</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13560" sha1="n2ln660y1i1bcd953jgkach1essqyi3" xml:space="preserve">{{Олим 
 |ном                 = Шуҳрат Самарович Саъдиев
 |номи аслӣ           = Саъдиев Шуҳрат Самарович
 |тасвир              = Shuhrat Sa'diev.jpg
 |бар                 = 220px
 |тавсифи тасвир      = Шуҳрат Саъдиев 
 |таърихи таваллуд      = 8.11.1954
 | зодгоҳ             = {{Зодгоҳ|Душанбе|шаҳри Душанбе}}, [[ҶШС Тоҷикистон]], [[ИҶШС]]
 |шаҳрвандӣ           = {{парчамбандӣ|Тоҷикистон}}
 |маҳалли даргузашт        = 
 |Муҳитти илмӣ        = [[таърих]]
 |ҷойҳои кор          = {{заъф|Донишкадаи давлатии санъати Тоҷикистон (1977—1986)}} &lt;br&gt;{{заъф|Донишгоҳи давлатии тиббии Тоҷикистон (1996—2002)}} &lt;br&gt;{{заъф|Донишкадаи соҳибкорӣ ва хидмати Тоҷикистон (2002—2009)}} &lt;br&gt;[[Донишгоҳи славянии Русияву Тоҷикистон]]
 |дараҷаи илмӣ        = {{Дараҷаи илмӣ|номзад|илмҳои таърих}}
 |унвонҳои илмӣ       = {{Унвонҳои илмӣ||1}}
 |алма-матер          = [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]]
 |роҳбари илмӣ        = 
 |шогирдони машҳӯр    = 
 |маъруф ба           = 
 |ҷоизаҳо             = Нишон ва гувоҳномаи Донишномаи  &quot;Известные Ученые&quot; FAMOUS SCIENTISTS&quot; (2021)
 |имзо                = 
 |бари имзо           = 
 |сайт                = 
 |викитека            = 
}}
'''Шуҳрат Саъдиев''' (''Саъдиев Шуҳрат Самарович''; [[8 ноябр]]и [[соли 1954]]; [[Душанбе|Сталинобод]], [[ҶШС Тоҷикистон]], [[ИҶШС]]) — {{муаррих}}&lt;nowiki/&gt;и [[СССР|шӯравӣ]] ва [[Тоҷикистон|тоҷик]], номзади илмҳои таърих, [[дотсент]].

== Зиндагинома ==
Шуҳрат Саъдиев  8 ноябри соли 1954 дар шаҳри Сталинобод дар хонаводаи ҳунарпешаи синамо [[Самариддин Саъдиев]] ба дунё омадааст. Фориғуттаҳсили [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]] аст. 

== Корнома ==
Баъд аз хатми ин донишгоҳ нуҳ сол, яъне аз соли [[1977]] то соли [[1986]] омӯзгори [[Донишкадаи давлатии санъати Тоҷикистон ба номи М. Турсунзода]] буд. Соли [[1986]] ба [[аспирантура]]и [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]] дохил шуд ва соли [[1989]] онро хатм кард. Рисолаи номзадиро дифоъ намуда, дар Донишкадаи давлатии санъат корашро давом дод. Солҳои [[1996]]—[[2002]] дар [[Донишгоҳи давлатии тиббии Тоҷикистон ба номи Абӯалӣ Ибни Сино]] аввал муаллими калон ва баъдтар дотсенти кафедраи таъриху фарҳанги [[халқи тоҷик]] шуда кор мекард. Соли [[2002]] ба [[Донишкадаи соҳибкорӣ ва хидмати Тоҷикистон]] ба кор гузашт ва то соли [[2009]] мудири шуъбаи илму навоварии ифои вазифа намуд. Аз соли 2009 дар вазифаи дотсенти кафедраи таърих ва фалсафаи ҳамин донишкада фаъолияташро давом додааст. Аз соли [[2013]] то соли [[2014]] мудири Донишкадаи такмили ихтисос дар [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]] буд. Ҳоло Шуҳрат Саъдиев дотсенти кафедраи «Таърихи умумӣ»-и [[Донишгоҳи славянии Русияву Тоҷикистон]] мебошад.&lt;ref&gt;[https://www.rtsu.tj/ru/faculties/fakultet-istorii-i-mezhdunarodnykh-otnosheniy/kafedry/kafedra-otechestvennaya-istoriya/about.php Кафедра «Всеобщая история»: Состав кафедры, Саъдиев Шухрат Самарович]&lt;/ref&gt;

== Таълифот ==
Шуҳрат Саъдиев муаллифи зиёда аз 70 мақолаи илмӣ, 1 монография ва 7 дастури таълимӣ-методӣ мебошад&lt;ref name=&quot;famous-scientists&quot;&gt;{{cite web |title=Саъдиев Шухрат Самарович |url=https://famous-scientists.ru/17399/ |website=Энциклопедия ИЗВЕСТНЫЕ УЧЕНЫЕ |access-date=12 March 2022  |language=ru}}&lt;/ref&gt;.

== Дар Википедия ==
Шӯҳрат Саъдиев аз январи соли 2011 корбари [[Википедиа|Википедия]] ва дигар лоиҳаҳои [[Фонди Викимедиа|Бунёди Викимедиа]] мебошад. Зери ники [[Корбар:Шухрат Саъдиев]] маълум аст. То моҳи марти соли 2022 зиёда аз 83 221 вироиш дар сатҳи Бунёди Викимедиа, аз ҷумла 67 762 вироиш дар [[Википедиаи Тоҷикӣ|Википедияи Тоҷикӣ]], 2962 вироиш дар [[Википедиаи Русӣ|Википедияи Русӣ]], 24 488 вироиш дар [[Викианбор]], 468 вироиш дар [[Викиахбор]] анҷом додааст&lt;ref&gt;[[:ru:Служебная:CentralAuth/Шухрат Саъдиев|Данные о глобальной учётной записи участник Шухрат Саъдиев]]&lt;/ref&gt;. Аз [[2 апрел]]и [[соли 2016]] Шуҳрат Саъдиев яке мудирони [[Википедиаи Тоҷикӣ]] интихоб шудааст&lt;ref&gt;[https://tg.wikipedia.org/wiki/Википедиа:Дархост_ба_унвони_мудир/Шухрат_Саъдиев Википедиа: Дархост ба унвони мудир/Шухрат Саъдиев]&lt;/ref&gt;.
[[Акс:Trainer Training Program for the Tajik Wikimedians User Group by Darafsh 04.jpg|мини|Суханронии Шуҳрат Саъдиев дар Барномаи омӯзишии мураббиҳо барои Гурӯҳи корбарии Викимедиянҳои Тоҷик ]]

== Осор ==
* Тоҷикистон: роҳи сулҳ ва ризоият. — Душанбе, 2002. — 40 с.
* Таджикистан: путь к миру и согласию. — Душанбе, 2002, — 40 с.{{ref-ru}}
* Барномаи таърихи халқи тоҷик (барои ихтисосҳои ғайритаърихи макотиби олии ҷумҳурӣ. Бо қарори мушовараи Вазорати маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон тавсия шудааст). Мураттибон: [[Намоз Ҳотамов|Н. Б. Ҳотамов]], Ш. С. Саъдиев — Душанбе,2008. — 42 с.
* Саҳифаҳои муҳимтарин аз таърихи халқи тоҷик. — Душанбе, 2008, 2010
* Важные страницы из истории таджикского народа. — Душанбе, 2008, 2010{{ref-ru}}
* Тоҷикистон: саҳифаҳои таърихи кишвари куҳан (солнома, шахсиятҳои таърихӣ, давлатҳо, номгузориҳои таърихӣ-ҷуғрофӣ, ёдгориҳои бостонӣ, харитаҳо). — Душанбе, 2012, — 46 с.
* Tojikiston : saḣifaḣoi taʺrikhi kishvari kuḣan : solnoma, shakhsiathoi taʺrikhī, davlatḣo, nomguzoriḣon taʺrikhī-jughrofī, ydgoriḣoi bostonī, kharitaḣo. — Duschanbe,2014.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.worldcat.org/title/tojikiston-saifaoi-tarikhi-kishvari-kuan-solnoma-shakhsiiatoi-tarikh-davlato-nomguzorion-tarikh-jughrof-dgorioi-boston-kharitao/oclc/1235414199&amp;referer=brief_results|title=Sh S Saʺdiev.  Tojikiston : saḣifaḣoi taʺrikhi kishvari kuḣan : solnoma, shakhsii͡atḣoi taʺrikhī, davlatḣo, nomguzoriḣon taʺrikhī-jughrofī, ëdgoriḣoi bostonī, kharitaḣo = Тоҷикистон: саҳифаҳои таърихи кишвари куҳан (солнома, шахсиятҳои таърихӣ, давлатҳо, номгузориҳои таърихӣ-ҷуғрофӣ, ёдгориҳои бостонӣ, харитаҳо)|author=|website=www.worldcat.org|date=|publisher= |lang= |accessdate=2021-06-10}}&lt;/ref&gt;
* Курс лекций по истории таджикского народа. — Душанбе, 2012,- 256 с.{{ref-ru}}&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.studfiles.ru/preview/6161910/ |title=История Тадж народа -курс лекций (САЪДИЕВ Ш.).doc |accessdate=2017-01-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161228061519/http://www.studfiles.ru/preview/6161910/ |archivedate=2016-12-28 }}&lt;/ref&gt; ва диг.
* История таджикского народа: краткий курс лекций для студентов кредитной системы обучения. — Duschanbe, 2012.i&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.worldcat.org/title/istoriia-tadzhikskogo-naroda-kratkii-kurs-lektsii-dlia-studentov-kreditnoi-sistemy-obucheniia-uchebnoe-posobie/oclc/858966782&amp;referer=brief_results|title=История таджикского народа : краткий курс лекций для студентов кредитной системы обучения : учебное пособие /
Istoria tadzhikskogo naroda : kratkiĭ kurs lektsii dlia studentov kreditnoĭ sistemy obuchenia:uchebnoe posobie|author=|website=www.worldcat.org|date=|publisher= |lang=ru|accessdate=2021-06-10}}&lt;/ref&gt;
* Подвиги воинов Таджикистана на фронтах Великой Отечественной войны(1941-1945 гг.)//Паёмномаи фарҳанг. Нашрияи илмию тахлили./Вестник культуры. Научно-аналитическое издание/. 2015, № 1(29), С.121-126.{{ref-ru}}&lt;ref&gt;[ https://www.elibrary.ru/item.asp?id=23242211 Подвиги воинов Таджикистана на фронтах Великой Отечественной войны(1941-1945 гг.)]&lt;/ref&gt;
* История таджикского народа. Учебное пособие. — Душанбе, РТСУ, 2017. — 242 с.{{ref-ru}}(в соавт. с Рахматовой З. Ю.) ISBN 978-99975-932-1-4
* Инъикоси фарҳанги Тоҷикистон дар Википедияи Тоҷикӣ.// Осори ПИТФИ Вазорати фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон. Ҷили 6. = Освещение культуры Таджикистана в Таджикской Википедии/ Труды НИИКИ Министерства культуры Республики Таджикистан. Т.6. — Душанбе: Аржанг, 2019. — С. 444—474.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.famous-scientists.ru/17399/|title=Саъдиев Шухрат Самарович|date=2020-07-09|website= www.famous-scientists.ru|publisher=famous-scientists.ru |lang=ru|accessdate=2020-07-10}}&lt;/ref&gt;.
* Роль Организации Объединённых Наций в мирном урегулировании внутренних конфликтов в Центральной Азии (На примере Республики Таджикистан). — Душанбе, РТСУ, 2020. — 115 с.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.rtsu.tj/ru/scientific-work/publikatsiya-prepodovateley-rtsu-za-rubezhom/monografii.php|title=Монографии
Публикаций ППС университета в 2020 году|author=|website=www.rtsu.tj/ru/|date=|publisher=|lang=ru|accessdate=2021-06-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210512110132/http://rtsu.tj/ru/scientific-work/publikatsiya-prepodovateley-rtsu-za-rubezhom/monografii.php|archivedate=2021-05-12}}&lt;/ref&gt;

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* Шӯхрат Саъдиев (китобномаи шарҳиҳолӣ). Зери назари профессор [[Ҳабибулло Холҷӯраев]]. — Д., 2014, 56 с.
* Саъдиев Шӯҳрат Cамарович // Аслҳо ва наслҳо. Муҳаррирон [[Ҳазрат Сабоҳӣ]] ва Шавкат Муҳаммадов. — Д., 2013, С. 116—117. ISBN 978-99947-958-2-6

== Пайвандҳо ==
* {{cite web |title=Саъдиев Шухрат Самарович |url=https://famous-scientists.ru/17399/ |website=Энциклопедия ИЗВЕСТНЫЕ УЧЕНЫЕ |access-date=12 March 2022  |language=ru}}
{{Пайвандҳои беруна}}

[[Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Таърихшиносони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Номзадҳои улуми таърих]]
[[Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи славянии Русияву Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Хатмкардагони Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Викинигорон]]</text>
      <sha1>n2ln660y1i1bcd953jgkach1essqyi3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Укроинҳо</title>
    <ns>0</ns>
    <id>97316</id>
    <revision>
      <id>1492738</id>
      <parentid>1487092</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T23:46:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492738</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31177" sha1="c7llqvy5lqca0q6k673uw362pyah2h3" xml:space="preserve">{{Infobox ethnic group
| group = Укроинҳо &lt;br&gt;Українці
| image = 
| caption    =
|population  = {{Circa|46–59&amp;nbsp;million}} &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15696|title=People groups: Ukrainian|work=Joshua Project|date=|accessdate=15 March 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|author=Vic Satzewich|title=The Ukrainian Diaspora|url=https://books.google.com/books?id=SfWBAgAAQBAJ&amp;pg=PA19|year=2003|publisher=Routledge|isbn=978-1-134-43495-4|page=19}}&lt;/ref&gt;
| popplace   = {{flag|Ukraine}} 37,541,693&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ukrcensus.gov.ua/eng/results/general/nationality|title=Number and composition population of Ukraine: population census 2001|work=[[Ukrainian Census (2001)|State Statistics Committee of Ukraine]]|date=5 December 2001|accessdate=5 August 2007|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070706003257/http://www.ukrcensus.gov.ua/eng/results/general/nationality/|archivedate=6 July 2007}}&lt;/ref&gt;
| region1    = {{flag|Russia}}
| pop1       = 1,927,988-5,864,000 {{small|(2015)}}&lt;ref name=&quot;rus2010&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://en.wikipedia.org/wiki/Ukrainians_in_Russia||title=Ukrainians in Russia|publisher=[[http://en.wikipedia.org]]||accessdate=5 October 2017}}&lt;/ref&gt;
| region2    = {{flag|Canada}}
| pop2       =  1,251,170 {{small|(2011)}}
| ref2       = &lt;ref&gt;{{cite web|title=2011 National Household Survey: Data tables|url=http://www12.statcan.gc.ca/nhs-enm/2011/dp-pd/dt-td/Rp-eng.cfm?LANG=E&amp;APATH=3&amp;DETAIL=0&amp;DIM=0&amp;FL=A&amp;FREE=0&amp;GC=0&amp;GID=0&amp;GK=0&amp;GRP=1&amp;PID=105396&amp;PRID=0&amp;PTYPE=105277&amp;S=0&amp;SHOWALL=0&amp;SUB=0&amp;Temporal=2013&amp;THEME=95&amp;VID=0&amp;VNAMEE=&amp;VNAMEF=|work=STATCAN|date=2012|accessdate=18 March 2016}}&lt;/ref&gt;
| region3   = {{flag|Poland}}
| pop3      = 1,200,000 {{small|(2016)}}
| ref3      = &lt;ref name=&quot;interia&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2017-03-06/million-migrants-fleeing-putin-score-a-policy-jackpot-for-poland|title=Poland Can’t Get Enough of Ukrainian Migrants|date=6 March 2017|publisher=|accessdate=19 June 2017|via=www.bloomberg.com}}&lt;/ref&gt;
| region4    = {{flag|Brazil}}
| pop4       = 1,000,000 {{small|(2015)}}
| ref4       = &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.aen.pr.gov.br/modules/noticias/article.php?storyid=85501|title=Richa destaca contribuição ucraniana no crescimento econômico do Paraná|accessdate=30 September 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170930131324/http://www.aen.pr.gov.br/modules/noticias/article.php?storyid=85501|archivedate=2017-09-30}}&lt;/ref&gt;
| region5    = {{nowrap|{{flag|United States}}}}
| pop5       = 968,773-1,500,000 {{small|(2013)}}
| ref5       = &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=ACS_10_1YR_B04003&amp;prodType=table|title=Total ancestry categories tallied for people with one or more ancestry categories reported: 2013 American Community Survey 1-Year Estimates|work=United States Census Bureau|date=2013|accessdate=29 September 2017|archiveurl=https://archive.today/20200212222747/http://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=ACS_10_1YR_B04003&amp;prodType=table|archivedate=2020-02-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ukrainianworldcongress.org/index.php/id/336|title=UNITED STATES OF AMERICA|publisher=[[http://ukrainianworldcongress.org]]|accessdate=5 October 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190820091727/http://www.ukrainianworldcongress.org/index.php/id/336|archivedate=2019-08-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://uae.mfa.gov.ua/en/about-ukraine/ukrainians-abroad|title=Ukrainians Аbroad|publisher=[[http://uae.mfa.gov.ua]]|accessdate=5 October 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171005100759/http://uae.mfa.gov.ua/en/about-ukraine/ukrainians-abroad|archivedate=2017-10-05}}&lt;/ref&gt;
| region6    = {{flag|Moldova}}
| pop6       = 307,500 {{small|(2016)}}
| ref6       = &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://http://www.statistica.md/pageview.php?l=en&amp;idc=479|title=Population and Housing Census in the Republic of Moldova, May 12-25, 2014|accessdate=30 September 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160114075411/http://http//|archivedate=2016-01-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://mer.gospmr.org/gosudarstvennaya-sluzhba-statistiki/informacziya/ezhegodnik-gosudarstvennoj-sluzhby-statistiki/statisticheskij-ezhegodnik-2017.html|title=Статистический ежегодник 2017|accessdate=30 September 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170927202651/http://mer.gospmr.org/gosudarstvennaya-sluzhba-statistiki/informacziya/ezhegodnik-gosudarstvennoj-sluzhby-statistiki/statisticheskij-ezhegodnik-2017.html|archivedate=2017-09-27}}&lt;/ref&gt;
| region7    = {{flag|Argentina}}
| pop7       = 305,000 {{small|(2007)}}
| ref7       = &lt;ref name=&quot;Ucrania.com&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Article&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.ucrania.com/article_read.asp?id=69|title=La inmigración Ucrania a la República Argentina|trans-title=Ukrainian immigration to Argentina|language=es|accessdate=5 August 2007|work=Ucrania.com|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20050207175738/http://ucrania.com/article_read.asp?id=69|archivedate=7 February 2005}}&lt;/ref&gt;
| region8    = {{flag|Kazakhstan}}
| pop8       = 301,346 {{small|(2014)}}
| ref8       = &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.stat.gov.kz/faces/wcnav_externalId/publBullS14-2014?_afrLoop=6667041570942797#@?_afrLoop=6667041570942797&amp;_adf.ctrl-state=zg0yillq1_89|title=2014 жылғы мұрағат|website=www.stat.gov.kz|accessdate=30 September 2017|archivedate=2015-06-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150620135300/http://www.stat.gov.kz/faces/wcnav_externalId/publBullS14-2014?_afrLoop=6667041570942797#@?_afrLoop=6667041570942797&amp;_adf.ctrl-state=zg0yillq1_89}}&lt;/ref&gt;
| region9    = {{flag|Italy}}
| pop9        = 230,728 {{small|(2016)}}
| ref9       = &lt;ref name=&quot;istat&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.istat.it/it/files/2016/09/Cittadini-non-comunitari_2016.pdf?title=Cittadini+non+comunitari++-+29%2Fset%2F2016+-+Testo+integrale+e+nota+metodologica.pdf|title=I cittadini non comunitari regolarmente soggiornanti|trans-title=Non-EU citizens residing legally|language=it|work=ISTAT – National Institute of Statistics|date=2016|accessdate=29 September 2016}}&lt;/ref&gt;
| region10   = {{flag|Germany}}
| pop10      = 229,510 {{small|(2011)}}
| ref10      = &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://ergebnisse.zensus2011.de/#dynTable:statUnit=PERSON;absRel=ANZAHL;ags=00,02,01,13,03,05,09,14,16,08,15,12,11,10,07,06,04;agsAxis=X;yAxis=MHGLAND_HLND|title=Zensusdatenbank – Ergebnisse des Zensus 2011|publisher=|accessdate=25 April 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130605031517/https://ergebnisse.zensus2011.de/#dynTable:statUnit=PERSON;absRel=ANZAHL;ags=00,02,01,13,03,05,09,14,16,08,15,12,11,10,07,06,04;agsAxis=X;yAxis=MHGLAND_HLND|archivedate=2013-06-05}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.destatis.de/DE/Publikationen/Thematisch/Bevoelkerung/MigrationIntegration/AuslaendBevoelkerung.html?nn=68748 |title=Pressemitteilungen – Ausländische Bevölkerung – Statistisches Bundesamt (Destatis) |trans-title=Press Releases – Foreign population – Federal Statistical Office (Destatis) |language=de |work=German Federal Statistical Office |date=16 March 2015 |accessdate=15 March 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171124214917/https://www.destatis.de/DE/Publikationen/Thematisch/Bevoelkerung/MigrationIntegration/AuslaendBevoelkerung.html?nn=68748 |archivedate=2017-11-24 }}&lt;/ref&gt;
| region11   = {{flag|Belarus}}
| pop11      = 159,000 {{small|(2009)}}
| ref11      = &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://belstat.gov.by/homep/en/census/2009/main.php|title=Belarus National Census 2009. Ethnic composition|work=National Statistical Committee of the Republic of Belarus|date=2009|accessdate=27 December 2010|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110706163803/http://belstat.gov.by/homep/en/census/2009/main.php|archivedate=6 July 2011}}&lt;/ref&gt;
| region12   = {{flag|Uzbekistan}}
| pop12      = 95,000 {{small|(2012)}}
| ref12      = &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ukrainianworldcongress.org/index.php/id/337|title=Uzbekistan|publisher=[[http://ukrainianworldcongress.org]]|accessdate=1 October 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171003062500/http://www.ukrainianworldcongress.org/index.php/id/337|archivedate=2017-10-03}}&lt;/ref&gt;
| region13   = {{flag|Spain}}
| pop13      = 77,240 {{small|(2015)}}
| ref13      = &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.un.org/en/development/desa/population/migration/data/estimates2/estimates15.shtml|title=Total Migrant stock at mid-year by origin and by major area, region, country or area of destination, 2015|publisher=[[http://www.un.org]]|accessdate=1 October 2017}}&lt;/ref&gt;
| region14   = {{nowrap|{{flag|Czech Republic}}}}
| pop14      = 53,253 {{small|(2011)}}
| ref14      = &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.czso.cz/documents/10180/20551765/170223-14.pdf/d0d27736-ef15-4f4f-bf26-e7cb3770e187?version=1.0|title=Obyvatelstvo podle národnosti v letech 2001 a 2011|work=Český statistický úřad|date=30 June 2014|accessdate=30 September 2017|archivedate=2018-05-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180513035532/https://www.czso.cz/documents/10180/20551765/170223-14.pdf/d0d27736-ef15-4f4f-bf26-e7cb3770e187?version=1.0}}&lt;/ref&gt;
| region15   = {{flag|Romania}}
| pop15      = 51,703 {{small|(2011)}}
| ref15      = &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.recensamantromania.ro/wp-content/uploads/2012/02/Comunicat_DATE_PROVIZORII_RPL_2011.pdf|title=Romanian 2011 census|publisher=www.edrc.ro|accessdate=2011-12-13|last=|first=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190802060014/http://www.recensamantromania.ro/wp-content/uploads/2012/02/Comunicat_DATE_PROVIZORII_RPL_2011.pdf|archivedate=2019-08-02}}&lt;/ref&gt;
| region16   = {{flag|Latvia}}
| pop16      = 45,699 {{small|(2011)}}
| ref16      = &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.csb.gov.lv/en/notikumi/key-provisional-results-population-and-housing-census-2011-33306.html |title=On key provisional results of Population and Housing Census 2011 &amp;#124; Latvijas statistika |publisher=Csb.gov.lv |date=2012-01-18 |accessdate=2012-10-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180706185754/http://www.csb.gov.lv/en/notikumi/key-provisional-results-population-and-housing-census-2011-33306.html |archivedate=2018-07-06 }}&lt;/ref&gt;
| region17   = {{flag|Portugal}}
| pop17      = 45,051 {{small|(2015)}}
| ref17      = &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.un.org/en/development/desa/population/migration/data/estimates2/estimates15.shtml|title=Total Migrant stock at mid-year by origin and by major area, region, country or area of destination, 2015|publisher=[[http://www.un.org]]|accessdate=1 October 2017}}&lt;/ref&gt;
| region18   = {{flag|France}}
| pop18      = 40,000 {{small|(2014)}}
| ref18      = &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://france.mfa.gov.ua/ua/ukraine-france/ukrainians-in-france|title=Українці у Франції|publisher=[[http://france.mfa.gov.ua]]|accessdate=1 October 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171002021713/http://france.mfa.gov.ua/ua/ukraine-france/ukrainians-in-france|archivedate=2017-10-02}}&lt;/ref&gt;
| region19   = {{flag|Australia}}
| pop19      = 38,791 {{small|(2011)}}
| ref19      = &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.immi.gov.au/media/publications/statistics/comm-summ/textversion/ukraine.htm |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140116133105/http://www.immi.gov.au/media/publications/statistics/comm-summ/textversion/ukraine.htm |archivedate=2014-01-16 |title=Ukrainian Australians |author=Australian Government - Department of Immigration and Border Protection |accessdate=1 October 2017}}&lt;/ref&gt; 
| region20   = {{nowrap|{{flag|United Kingdom}}}}
| pop20      = 30,000 {{small|(2010)}}
| ref20      = &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ukrainianworldcongress.org/index.php/id/318|title=United Kingdom|publisher=[[http://ukrainianworldcongress.org]]|accessdate=25 September 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190626153027/http://www.ukrainianworldcongress.org/index.php/id/318|archivedate=2019-06-26}}&lt;/ref&gt;
| region21   = {{flag|Estonia}}
| pop21      = 23,183 {{small|(2017)}}
| ref21      = &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.stat.ee/34267|title=Population by ethnic nationality|publisher=[[Statistics Estonia]]|accessdate=29 September 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180104172617/http://www.stat.ee/34267|archivedate=2018-01-04}}&lt;/ref&gt;
| region22   = {{flag|Kyrgyzstan}}
| pop22      = 21,924 {{small|(2009)}}
| ref22      = &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.stat.kg/media/files/9cd9d7ee-78f0-413e-885d-80f914049ebf.pdf|title=Статистические переписи|publisher=[[http://www.stat.kg]]|accessdate=1 October 2017}}&lt;/ref&gt;
| region23   = {{flag|Azerbaijan}}
| pop23      = 21,500 {{small|(2009)}}
| ref23      = &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.azstat.org/statinfo/demoqraphic/en/AP_/1_5.xls|title=Censuses of Republic of Azerbaijan 1979, 1989, 1999, 2009|publisher=[[http://azstat.org]]|accessdate=1 October 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121130101713/http://www.azstat.org/statinfo/demoqraphic/en/AP_/1_5.xls|archivedate=2012-11-30}}&lt;/ref&gt;
| region24   = {{flag|Turkey}}
| pop24      = 20,547 {{small|(2015)}}
| ref24     = &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.j-humansciences.com/ojs/index.php/IJHS/article/view/2393/1074|title=Mustafa Yakar, The population growth and distribution of the foreign-bornsin Turkey|3=|publisher=[[http://j-humansciences.com]]|accessdate=1 October 2017|archivedate=2017-10-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171002071033/https://j-humansciences.com/ojs/index.php/IJHS/article/view/2393/1074}}&lt;/ref&gt;
| region25   = {{flag|China}}
| pop25      = 20,000 {{small|(1999)}}
| ref25      = &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.en.migraciya.com.ua/news/ukrainian-abroad/en-ukrainians-in-china/|title=Ukrainians in China|publisher=[[http://en.migraciya.com.ua]]|accessdate=24 September 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171003084450/http://en.migraciya.com.ua/news/ukrainian-abroad/en-ukrainians-in-china|archivedate=2017-10-03}}&lt;/ref&gt;
| region26   = {{flag|Israel}}
| pop26      = 20,000-35,000 {{small|(2015)}}
| ref26      = &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.en.migraciya.com.ua/news/ukrainian-abroad/en-our-color---all-over-the-world-/|title=Our color-all over the world|publisher=[[http://en.migraciya.com.ua]]|accessdate=25 September 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171003091041/http://en.migraciya.com.ua/news/ukrainian-abroad/en-our-color---all-over-the-world-|archivedate=2017-10-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.israel.mfa.gov.ua/en/ukraine-il/culture|title=Cultural and humanitarian cooperation of Ukraine and Israel|publisher=[[http://israel.mfa.gov.ua]|accessdate=2 October 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171005052650/http://israel.mfa.gov.ua/en/ukraine-il/culture|archivedate=2017-10-05}}&lt;/ref&gt;
| region27   = {{flag|Greece}}
| pop27      = 19,457-30,000 {{small|(2016)}}
| ref27      = &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.un.org/en/development/desa/population/migration/data/estimates2/estimates15.shtml|title=Total Migrant stock at mid-year by origin and by major area, region, country or area of destination, 2015|publisher=[[http://www.un.org]]|accessdate=2 October 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.en.migraciya.com.ua/news/ukrainian-abroad/en-ukrainians-in-greece/|title=Ukrainians in Greece|publisher=[[http://en.migraciya.com.ua]]|accessdate=2 October 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171005065952/http://en.migraciya.com.ua/news/ukrainian-abroad/en-ukrainians-in-greece|archivedate=2017-10-05}}&lt;/ref&gt;
| region28   = {{flag|Lithuania}}
| pop28      = 16,423 {{small|(2011)}}
| ref28      = &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.stat.gov.lt/uploads/Lietuvos_gyventojai_2011.pdf|title=Lithuania census 2011|accessdate=17 October 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200229144415/https://www.stat.gov.lt/uploads/Lietuvos_gyventojai_2011.pdf|archivedate=2020-02-29}}&lt;/ref&gt;
| region29   = {{flag|Paraguay}}
| pop29      = 12,000-40,000 {{small|(2014)}}
| ref29      = &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.en.migraciya.com.ua/news/ukrainian-abroad/en-our-color---all-over-the-world-/|title=Our color-all over the world|publisher=[[http://en.migraciya.com.ua]]|accessdate=25 September 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171003091041/http://en.migraciya.com.ua/news/ukrainian-abroad/en-our-color---all-over-the-world-|archivedate=2017-10-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ukrainianworldcongress.org/index.php/id/327|title=PARAGUAY|publisher=[[http://ukrainianworldcongress.org]]|accessdate=2 October 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190820100348/http://www.ukrainianworldcongress.org/index.php/id/327|archivedate=2019-08-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://es.wikipedia.org/wiki/Inmigraci%C3%B3n_ucraniana_en_Paraguay|title=Inmigración ucraniana en Paraguay|publisher=[[http://es.wikipedia.org]]|accessdate=2 October 2017}}&lt;/ref&gt;
| region30   = {{flag|Austria}}
| pop30      = 12,000 {{small|(2016)}}
| ref30      = &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://austria.mfa.gov.ua/ua/ukraine-at/ukrainians-in-%D0%B0t|title=Українці в Австрії|publisher=[[http://austria.mfa.gov.ua]]|accessdate=5 October 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131013061824/http://austria.mfa.gov.ua/ua/ukraine-at/ukrainians-in-%D0%B0t|archivedate=2013-10-13}}&lt;/ref&gt; 
| region31   = {{flag|Uruguay}}
| pop31      = 10,000-15,000 {{small|(1990)}}
| ref31      = &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.en.migraciya.com.ua/news/ukrainian-abroad/en-our-color---all-over-the-world-/|title=Our color-all over the world|publisher=[[http://en.migraciya.com.ua]]|accessdate=25 September 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171003091041/http://en.migraciya.com.ua/news/ukrainian-abroad/en-our-color---all-over-the-world-|archivedate=2017-10-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ebk.net.ua/Book/history/makarchuk_eiu/part17/1703.htm|title=С. А. Макарчук, Етнічна історія України|publisher=[[http://ebk.net.ua]]|accessdate=2 October 2017}}&lt;/ref&gt;
| region32   = {{flag|Slovakia}}
| pop32      = 7,430 {{small|(2011)}}
| ref32      = &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://slovak.statistics.sk/wps/wcm/connect/1f62189f-cc70-454d-9eab-17bdf5e1dc4a/Tab_10_Obyvatelstvo_SR_podla_narodnosti_scitanie_2011_2001_1991.pdf?MOD=AJPERES |title=Tab. 10 Obyvateľstvo SR podľa národnosti – sčítanie 2011, 2001, 1991 |publisher=Portal.statistics.sk |accessdate=4 October 2017 |archivedate=2016-03-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305121029/https://slovak.statistics.sk/wps/wcm/connect/1f62189f-cc70-454d-9eab-17bdf5e1dc4a/Tab_10_Obyvatelstvo_SR_podla_narodnosti_scitanie_2011_2001_1991.pdf?MOD=AJPERES }}&lt;/ref&gt;
| region33   = {{flag|Hungary}}
| pop33      = 7,396 {{small|(2011)}}
| ref33      = &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/hungary-ethnic2011j.htm|title=Етнически състав на населението в Унгария през 2011 година, по области|publisher=[[http://pop-stat.mashke.org]]|accessdate=4 October 2017|archivedate=2017-11-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171113020854/http://pop-stat.mashke.org/hungary-ethnic2011j.htm}}&lt;/ref&gt;
| region34   = {{flag|Sweden}}
| pop34      = 6,982 {{small|(2015)}}
| ref34      = &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.un.org/en/development/desa/population/migration/data/estimates2/estimates15.shtml|title=Total Migrant stock at mid-year by origin and by major area, region, country or area of destination, 2015|publisher=[[http://www.un.org]]|accessdate=5 October 2017}}&lt;/ref&gt;
| region35   = {{flag|Denmark}}
| pop35      = 6,870 {{small|(2015)}}
| ref35      = &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.un.org/en/development/desa/population/migration/data/estimates2/estimates15.shtml|title=Total Migrant stock at mid-year by origin and by major area, region, country or area of destination, 2015|publisher=[[http://www.un.org]]|accessdate=5 October 2017}}&lt;/ref&gt;
| region36   = {{flag|Switzerland}}
| pop36      = 6,681 {{small|(2016)}}
| ref36      = &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://switzerland.mfa.gov.ua/ua/ukraine-switzerland/ukrainians-in-switzerland|title=Українці в Швейцарії|publisher=[[http://switzerland.mfa.gov.ua]]|accessdate=5 October 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190715064822/https://switzerland.mfa.gov.ua/ua/ukraine-switzerland/ukrainians-in-switzerland|archivedate=2019-07-15}}&lt;/ref&gt;
| region37   = {{flag|Georgia}}
| pop37      = 6,000 {{small|(2014)}}
| ref37      = &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://geostat.ge/cms/site_images/_files/english/population/Census_release_ENG_2016.pdf|title=2014 General Population Census|publisher=[[http://geostat.ge]]|accessdate=1 October 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171010074805/http://geostat.ge/cms/site_images/_files/english/population/Census_release_ENG_2016.pdf|archivedate=2017-10-10}}&lt;/ref&gt;
| region38   = {{flag|Finland}}
| pop38      = 5,000 {{small|(2016)}}
| ref38      = &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://finland.mfa.gov.ua/en/ukraine-finland/ukrainians-in-finland|title=Ukrainians in Finland|publisher=[[http://finland.mfa.gov.ua]]|accessdate=4 October 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190906130348/https://finland.mfa.gov.ua/en/ukraine-finland/ukrainians-in-finland|archivedate=2019-09-06}}&lt;/ref&gt;
| region39   = {{flag|United Arab Emirates}}
| pop39      = 5,000–7,000 {{small|(2016)}}
| ref39      = &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.http://en.migraciya.com.ua/news/ukrainian-abroad/en-ukrainians-in-the-united-arab-emirates/|title=Ukrainians in the United Arab Emirates|publisher=[[http://en.migraciya.com.ua]]|accessdate=4 October 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180912072355/http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/8490524.stm|archivedate=2018-09-12}}&lt;/ref&gt;
| region40   = {{flag|Serbia}}
| pop40      = 4,903 {{small|(2011)}}
| ref40      = &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://popis2011.stat.rs/?page_id=2162&amp;lang=en|title=Попис у Србији 2011. &gt; Download cesus results|publisher=[[http://popis2011.stat.rs]]|accessdate=2 October 2017|archivedate=2017-10-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171016174432/http://popis2011.stat.rs/?page_id=2162&amp;lang=en}}&lt;/ref&gt;
| langs      = [[Ukrainian language|Ukrainian]], [[Russian language|Russian]]&lt;ref&gt;[http://www.gallup.com/poll/112270/russias-language-could-ticket-migrants.aspx Russia’s Language Could Be Ticket in for Migrants]  A large portion of Ukrainians speak Russian&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|author=Khmelko, V.|format=PDF|url=http://www.kiis.com.ua/materials/articles_HVE/16_linguaethnical.pdf|script-title=uk:Лінгво-етнічна структура України: Регіональні особливості та тенденції змін за року незалежності|trans-title=Linguo-Ethnic structure of Ukraine: Regional features and tendencies to changes post-independence|language=uk|publisher=Kyiv International Institute of Sociology|date=2004|accessdate=15 March 2016}}&lt;/ref&gt;
| rels       = 
&lt;div style=&quot;text-align:left&quot;&gt;
;Of the population (within [[Ukraine]])&lt;ref name=Razumkov2016&gt;{{cite|url=http://old.razumkov.org.ua/upload/Religiya_200516_A4.compressed.pdf |title = Релігія, Церква, суспільство і держава: два роки після Майдану |trans-title=Religion, Church, Society and State: Two Years after Maidan| date=26 May 2016|publisher=[[Razumkov Center]] in collaboration with the All-Ukrainian Council of Churches|pages = 22, 27, 29, 31|archive-url=https://web.archive.org/web/20170422181327/http://old.razumkov.org.ua/upload/Religiya_200516_A4.compressed.pdf|archive-date=2017-04-22 &lt;!-- Archive date guessed from URL --&gt;|dead-url=no|format=pdf  |language=Ukrainian|place=Kiev}}&lt;/ref&gt;
:[[Eastern Orthodoxy]] – 65.4%;  (comprising [[Ukrainian Orthodox Church of the Kyivan Patriarchate|Ukrainian Orthodox Church (Kiev Patriarchate)]] – 25.0%, Simply Orthodox – 23.2%, [[Ukrainian Orthodox Church (Moscow Patriarchate)]] – 15.0%, [[Ukrainian Autocephalous Orthodox Church]] – 1.8%)
:[[Ukrainian Greek Catholic Church|Ukrainian (Greek) Catholic Church]] – 6.5%
:[[Roman Catholicism|Roman Catholic]] – 1.0%
:[[Protestantism|Protestant]] – 1.9%
:Others – 1.7%
:Not Affiliated – 16.3%
&lt;/div&gt;
| related =Other [[East Slavs]]
}}
'''Укроинҳо''' ё '''Украинҳо''' ({{lang-uk|українці}}, {{IPA-uk|ukrɑˈjinʲtsʲi|}}) — миллат, аҳолии асосии [[Украина]] — зиёда аз 37 млн нафар. Дар тамоми ҷаҳон тахминан 45 млн. нафар ҳастанд.

== Таърих ==

== Мавқеъ ==
== Нигаред ==
* [[Украинҳои Тоҷикистон]]

== Эзоҳ == 
{{эзоҳ|3}}

== Адабиёт ==
* Народы России: живописный альбом, Санкт-Петербург, типография Товарищества «Общественная Польза», 3 декабря 1877, ст. 18
* Украинцы. Отв. редакторы Н. С. Полищук, А. П. Пономарёв. Утверждено к печати Учёным советом Института этнологии и антропологии им. Н. Н. Миклухо-Маклая Российской академии наук. М.: Наука, 2000 ISBN 5-02-008669-X.
* ''Чирков О.'' Етнічна територія українців (Українська етнічна територія) // Український геополітичний словник / Авт. кол.: Крисаченко В. С., Турпак Н. В. та ін. — К.: «МП Леся», 2010. — 531 с.
* ''Чирков О.'' Етнічна територія (етнічні землі) // Україна-Етнос. / НДІУ; Фігурний Ю. С., Баран В. Д. та ін. — К., 2006. — С. 78-81.
* [http://www.ualogos.kiev.ua/fulltext.html?id=281 ''Чирков О.'' Этногеографическая составляющая украиноведческой терминосистемы (на укр. языке).] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20120803061314/http://www.ualogos.kiev.ua/fulltext.html?id=281 |date=2012-08-03 }}
* [http://uaznavstvo.univ.kiev.ua/ua/Rudnyc'kyj/chyrkov.htm%20%20 ''Чирков О.'' Утраченные земли (на укр. языке)]{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* ''Чирков О.'' Антропологические термины — неотъемлемая составляющая терминосистемы украиноведения // Сборник науч. трудов НДИУ. — К.: «Рада», 2008. — Т. ХХІ. — С. 389—398. — (на укр. яз.)
* ''Чирков О.'' Сущность связи между антропологией (физической антропологией) и украиноведением // Сборник науч. трудов НДИУ. — К.: «Рада», 2008. — Т. ХХII. — С. 46-50. — (на укр. яз.)
* А.Котенко, [[Миллер, Алексей Ильич|А.Миллер]], О.Мартынюк [http://magazines.russ.ru/nlo/2011/108/ko3.html «Малоросс»: эволюция понятия до Первой мировой войны]
* {{книга |автор= |часть=Украинцы |ссылка часть=http://www.krskstate.ru/80/narod/etnoatlas/0/etno_id/6 |заглавие=Этноатлас Красноярского края |оригинал= |ссылка=http://www.krskstate.ru/80/narod/etnoatlas |викитека= |ответственный=Совет администрации Красноярского края. Управление общественных связей ; гл. ред. [[Рафиков, Рашит Гиззатович|Р. Г. Рафиков]] ; редкол.: [[Кривоногов, Виктор Павлович|В. П. Кривоногов]], Р. Д. Цокаев |издание=2-е изд., перераб. и доп |место=Красноярск |издательство=Платина (PLATINA) |год=2008 |том= |страницы= |столбцы= |страниц=224 |серия= |isbn=978-5-98624-092-3 |тираж= |ref=Этноатлас Красноярского края }} {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20141129041312/http://www.krskstate.ru/80/narod/etnoatlas |date=2014-11-29 }}

== Сарчашма ==
* [http://www.ukrainianworldcongress.org/ Всемирный Украинский Конгресс.]
* [http://litopys.org.ua/boplan/bop01.htm Guillaume Le Vasseur de Beauplane, Описание Украины — нескольких провинций Королевства Польского, тянущихся от границ Московии к границам Трансильвании, вместе с их обычаями, образом жизни и ведением войн]
* [http://ukdim.blog.tut.by/ Украинский Дом] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20120104044506/http://ukdim.blog.tut.by/ |date=2012-01-04 }}
* [http://quebec-ukraine.com/cgi-bin/l/links.cgi?kat=a5 Украинцы за границей] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20051218034113/http://www.quebec-ukraine.com/cgi-bin/l/links.cgi?kat=a5 |date=2005-12-18 }}
* [http://www.kunstkamera.ru/kunst-catalogue/index.seam?path=62%3A3495499%3A3507664&amp;c=PHOTO&amp;cid=725831 ErУкрнцы // Фотокаталог Музея антропологии и этнографии им. Петра Великого (Кунсткамера) РАН] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20120211082023/http://www.kunstkamera.ru/kunst-catalogue/index.seam?path=62%3A3495499%3A3507664&amp;c=PHOTO&amp;cid=725831 |date=2012-02-11 }}
* [[Георги, Иоганн Готлиб|И. Г. Георги]] «[http://www.museum.ru/N26092 Описание всех обитающих в Российском государстве народов…]»
* [http://etno.iatp.org.ua/ (укр.) Украинская этнография]
* [https://web.archive.org/web/20100406034825/http://www.zn.ua/3000/3050/50610/ (рус.) В.Балушок «Как русины стали украинцами», Зеркало недели, 2005]
* [https://web.archive.org/web/20070716095103/http://www.zn.ua/3000/3050/49862/ (рус.) В.Балушок «Когда же родился украинский народ?», Зеркало недели, 2005]
* [https://web.archive.org/web/20070716095103/http://www.zn.ua/3000/3050/51748/ (рус.) В.Балушок «Своевольная» Украина, Зеркало недели, 2005]
* [http://www.rusyn.org/?root=rusyns&amp;rusyns=ethnography&amp;article=63 (англ.) Иван Поп. Статья «Этнография» // Encyclopedia of Rusyn History and Culture] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20070927210523/http://www.rusyn.org/?root=rusyns&amp;rusyns=ethnography&amp;article=63 |date=2007-09-27 }}


[[Гурӯҳ:Укроинҳо]]</text>
      <sha1>c7llqvy5lqca0q6k673uw362pyah2h3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Минтақаи озоди иқтисодии «Суғд»</title>
    <ns>0</ns>
    <id>97931</id>
    <revision>
      <id>1492566</id>
      <parentid>1441502</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T18:33:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492566</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6767" sha1="9vsujq5w670w23ayrribivmgn5neqx3" xml:space="preserve">Таъсиси '''Минтақаи озоди иқтисодии «Суғд»'''  пас аз қабул гардидани Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи чораҳои аввалиндараҷа оид ба ташкили минтақаҳои озоди иқтисодӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон», аз [[5 март]]и [[соли 2008]] оғоз гардид.   Соли 2015 Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи таъсиси минтақаҳои озоди иқтисодии «Панҷ» ва «Суғд» ба тасвиб расид. 
Мутобиқи банди якуми қарори мазкур  дар мавзеи саноатии ҷанубу ғарбии шаҳри [[Хуҷанд]] Минтақаи озоди иқтисодии шакли истеҳсолию инноватсионии «Суғд» дар масоҳати 320 гектар замин таъсис ёфт.
  
Ҳаҷми сармояи мустақим ба минтақаҳои озоди иқтисодӣ  тамоюли афзоишро касб карда, солҳои 2011 -  2015 ба 259 миллион сомонӣ баробар шудааст.  Дар робита ин, солҳои 2014 — 2015 аз Буҷети давлатӣ барои нигоҳдорӣ ва инфрасохтори аввалиндараҷаи минтақаҳои озоди иқтисодӣ 10,8 миллион сомонӣ ҷудо гардидааст. Аз ҷониби субъектҳои минтақаҳои озоди иқтисодӣ дар солҳои зикршуда  ба [[Буҷет]]и давлатӣ дар ҳаҷми 19,7 миллион сомонӣ пардохтҳои гумрукӣ ва андозҳо ворид шудааст.
==Минтақаи озоди иқтисодии «Суғд»==
Дар Минтақаи озоди иқтисодии «Суғд» то имрўз 27 субъект ба қайд гирифта шудааст.
Соли 2015, зимни сафари кории Президенти кишвар [[Эмомалӣ Раҳмон]]  ба [[вилояти Суғд]]  Корхонаи коркарди чӯбу тахтаи «Арча», ки дар назди ҶДММ «Фортуна КО» бунёд шудааст, ифтитоҳ шуд. Оид ба истеҳсоли маҳсулот дар минтақаҳои озоди иқтисодӣ, ки соли 2015 аз ҷониби ҳамаи субъектҳо ба маблағи 57,6 миллион сомонӣ маҳсулот истеҳсол шудааст, ки ба Минтақаи озоди иқтисодии «Суғд» 55 миллион сомонӣ рост меояд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://sadoimardum.tj/i-tisod/minta-a-oi-ozodi-i-tisod-olat-fa-oliyat-va-durnamo/ |title=Минтақаҳои озоди иқтисодӣ: ҳолат, фаъолият ва дурнамо |accessdate=2016-03-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160402044240/http://sadoimardum.tj/i-tisod/minta-a-oi-ozodi-i-tisod-olat-fa-oliyat-va-durnamo/ |archivedate=2016-04-02}}&lt;/ref&gt;
== Саҳми соҳибкорони ватанӣ дар соли 2024 ==
[[19 ноябр|19 ноябри]] [[соли 2024]] [[ Корхонаи «Сайри Суғд»]] дар Минтақаи озоди иқтисодии «Суғд», дар мавзеи саноатии ҷанубу ғарбии шаҳри [[Хуҷанд]] [[вилояти Суғд]]  мавриди истифода қарор дода шуд. Корхонаи «Сайри Суғд» аз ҷониби соҳибкори ватанӣ Мирзоҷон Умаров бо маблағи 23 миллион сомонӣ сохта шудааст. Ҳаҷми истеҳсолот дар як моҳ 250 мотороллери барқӣ ва 20000 бозичаҳои кӯдаконаро ташкил медиҳад. Айни замон дар корхона 14 тамғаи мотороллерҳои барқӣ истеҳсол мешаванд, ки тамғаҳои мазкур бо иқтидори борбардорӣ ва дигар мушахассоти техникӣ фарқкунандаанд. Дар ҳолати кунунӣ 60 нафар дар ду басти корӣ фаъолият доранд ва тибқи нақша дар ояндаи наздик шумораи коргарон то ба 150 нафар расонида хоҳад шуд.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://khovar.tj/2024/11/sarvari-davlat-emomal-ra-mon-dar-sha-ri-hu-and-korhonai-sajri-su-d-ro-iftito-namudand/|title=Сарвари давлат Эмомалӣ Раҳмон дар шаҳри Хуҷанд корхонаи «Сайри Суғд»-ро ифтитоҳ намуданд|author=www.khovar.tj|date=2024-11-19|publisher=|lang=tg|accessdate=2024-12-09}}&lt;/ref&gt;

== МОИ-ӣ Тоҷикистон дар соли 2020 == 
[[19 феврал]]и [[соли 2021]] Вазири рушди иқтисод ва савдои Тоҷикистон Завқӣ Завқизода нишасти матбуотии солонаи вазорат фаъолияти Минтақаҳои озодии иқтисодии Тоҷикистонро баррасӣ намуд. Гуфта шуд, ки то ҳоли ҳозир (январи соли 2021) ҳамагӣ 72 ширкатҳои саноатӣ номанвис шудаанд. 30 субъект дар Минтақаи озоди иқтисодии «Суғд», 25 субъект дар [[Минтақаи озоди иқтисодии «Данғара»]], 11 субъект дар [[Минтақаи озоди иқтисодии «Панҷ»]], 5 субъект дар [[Минтақаи озоди иқтисодии «Ишкошим»]] ва 1 себъект дар МОИ-и навтаъсиси “Кулоб”.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://halva.tj/tj/news/dar_minta_a_oi_ozodi_i_tisodi_oi_to_ikiston_72_korkhona_faoliyat_mekunand/ |title=Дар минтақаҳои озоди иқтисодиҳои Тоҷикистон 72 корхона фаъолият мекунанд /halva.tj/ 19.02.2021 |accessdate=2021-02-27 |archivedate=2021-05-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210513032354/https://halva.tj/tj/news/dar_minta_a_oi_ozodi_i_tisodi_oi_to_ikiston_72_korkhona_faoliyat_mekunand/ }}&lt;/ref&gt;

== Нигаред низ ==
* [[Минтақаи озоди иқтисодии «Панҷ»]]
* [[Минтақаи озоди иқтисодии «Данғара»]]
* [[Минтақаи озоди иқтисодии «Ишкошим»]]

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

[[Гурӯҳ:Иқтисоди Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Хуҷанд]]</text>
      <sha1>9vsujq5w670w23ayrribivmgn5neqx3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Минтақаи озоди иқтисодии «Панҷ»</title>
    <ns>0</ns>
    <id>97932</id>
    <revision>
      <id>1492565</id>
      <parentid>1443702</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T18:33:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492565</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4433" sha1="em6ceixb6f8vcwj3phifz7ldinxj2k1" xml:space="preserve">'''Минтақаи озоди иқтисодии «Панҷ»''' — дар мавзеи Қарадуми [[ноҳияи Ҷайҳун]]  бо масоҳати умумии 400 гектарро  фаро мегирад.
== Таърих ==
Таъсиси '''Минтақаи озоди иқтисодии «Панҷ»''' пас аз қабул гардидани Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи чораҳои аввалиндараҷа оид ба ташкили минтақаҳои озоди иқтисодӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон», аз [[5 март]]и [[соли 2008]] оғоз гардид. Соли 2015 Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи таъсиси минтақаҳои озоди иқтисодии «Панҷ» ва «Суғд» ба тасвиб расид.

Мутобиқи банди якуми қарори мазкур '''Минтақаи озоди иқтисодии «Панҷ»''' дар мавзеи Қарадуми [[ноҳияи Қумсангир]]  бо масоҳати умумии 400 гектарро  фаро мегирад.

Ҳаҷми сармояи мустақим низ ба минтақаҳои озоди иқтисодӣ  тамоюли афзоишро касб карда, солҳои 2011 -  2015 ба 259 миллион сомонӣ баробар шудааст.  Дар робита ин, солҳои 2014 — 2015 аз [[Буҷет]]и давлатӣ барои нигоҳдорӣ ва инфрасохтори аввалиндараҷаи минтақаҳои озоди иқтисодӣ 10,8 миллион сомонӣ ҷудо гардидааст.Аз ҷониби субъектҳои минтақаҳои озоди иқтисодӣ дар солҳои зикршуда  ба Буҷети давлатӣ дар ҳаҷми 19,7 миллион сомонӣ пардохтҳои гумрукӣ ва андозҳо ворид шудааст.

Аз 9 субъекти  Минтақаи озоди иқтисодии «Панҷ» соли 2015 2 субъект ба фаъолият шурўъ кардааст.&lt;ref&gt;[  http://sadoimardum.tj/i-tisod/minta-a-oi-ozodi-i-tisod-olat-fa-oliyat-va-durnamo/ {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20160402044240/http://sadoimardum.tj/i-tisod/minta-a-oi-ozodi-i-tisod-olat-fa-oliyat-va-durnamo/ |date=2016-04-02 }} Минтақаҳои озоди иқтисодӣ: ҳолат, фаъолият ва дурнамо]&lt;/ref&gt;
== МОИ-ӣ Тоҷикистон дар соли 2020 == 
[[19 феврал]]и [[соли 2021]] Вазири рушди иқтисод ва савдои Тоҷикистон Завқӣ Завқизода нишасти матбуотии солонаи вазорат фаъолияти Минтақаҳои озодии иқтисодии Тоҷикистонро баррасӣ намуд. Гуфта шуд, ки то ҳоли ҳозир (январи соли 2021) ҳамагӣ 72 ширкатҳои саноатӣ номанвис шудаанд. 30 субъект дар [[Минтақаи озоди иқтисодии «Суғд»]], 25 субъект дар [[Минтақаи озоди иқтисодии «Данғара»]], 11 субъект дар [[Минтақаи озоди иқтисодии «Панҷ»]], 5 субъект дар [[Минтақаи озоди иқтисодии «Ишкошим»]] ва 1 себъект дар МОИ-и навтаъсиси “Кулоб”.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://halva.tj/tj/news/dar_minta_a_oi_ozodi_i_tisodi_oi_to_ikiston_72_korkhona_faoliyat_mekunand/ |title=Дар минтақаҳои озоди иқтисодиҳои Тоҷикистон 72 корхона фаъолият мекунанд /halva.tj/ 19.02.2021 |accessdate=2021-02-27 |archivedate=2021-05-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210513032354/https://halva.tj/tj/news/dar_minta_a_oi_ozodi_i_tisodi_oi_to_ikiston_72_korkhona_faoliyat_mekunand/ }}&lt;/ref&gt; 
== Нигаред низ ==
* [[Минтақаи озоди иқтисодии «Суғд»]]
* [[Минтақаи озоди иқтисодии «Данғара»]]
* [[Минтақаи озоди иқтисодии «Ишкошим»]]
 
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

[[Гурӯҳ:Иқтисоди Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Ноҳияи Ҷайҳун]]</text>
      <sha1>em6ceixb6f8vcwj3phifz7ldinxj2k1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Минтақаи озоди иқтисодии «Данғара»</title>
    <ns>0</ns>
    <id>97933</id>
    <revision>
      <id>1492563</id>
      <parentid>1463678</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T18:33:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492563</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5381" sha1="fuke0e4b1o4o3o2efdknpgsif7tl87y" xml:space="preserve">'''Минтақаҳои озоди иқтисодии «Данғара»''' ва «Ишкошим» [[2 феврал]]и [[соли 2009]] таъсис ёфтанд. Минтақаи озоди иқтисодии «Данғара» дар ҳудуди [[ноҳияи Данғара]] масоҳати умумии 521 гектар ва Минтақаи озоди иқтисодии «Ишкошим» дар ҳудуди [[ноҳияи Ишкошим]] 200 гектарро фаро мегирад.

Ҳаҷми сармояи мустақим низ ба минтақаҳои озоди иқтисодӣ  тамоюли афзоишро касб карда, солҳои 2011 -  2015 ба 259 миллион сомонӣ баробар шудааст.  Дар робита ин, солҳои 2014 — 2015 аз Буҷети давлатӣ барои нигоҳдорӣ ва инфрасохтори аввалиндараҷаи минтақаҳои озоди иқтисодӣ 10,8 миллион сомонӣ ҷудо гардидааст.

Аз ҷониби субъектҳои минтақаҳои озоди иқтисодӣ дар солҳои зикршуда  ба Буҷети давлатӣ дар ҳаҷми 19,7 миллион сомонӣ пардохтҳои гумрукӣ ва андозҳо ворид шудааст.

Сохтмони се иншооти бузург — корхонаҳои сементбарорӣ, кафелбарорӣ ва шишабарорӣ дар ҳудуди Минтақаи озоди иқтисодии «Данғара»-и [[ноҳияи Данғара]] мебошанд.
Корхонаи сементбарорӣ дар минтақаи мазкур дар масоҳати 20,8 гектар замин ва бо харҷи 1 миллиард сомонӣ сохта мешавад. Иқтидори солонаи корхонаи бунёдшаванда 1,6 миллион тонна сементро ташкил дода, маблағи фурӯши солонаи маҳсулот ба 775 миллион сомонӣ расонида мешавад. 
Ба сохтмони корхона 150 нафар ҳамватанонамон ҷалб шуда, баъди ба фаъолият шурӯъ кардан  дар маҷмӯъ 800 нафар бо ҷои кори доимӣ таъмин мешаванд.

Дар Минтақаи озоди иқтисодии «Данғара» соли 2015  5 субъект ба фаъолият шурӯъ кардаанд.
Оид ба истеҳсоли маҳсулот дар минтақаҳои озоди иқтисодӣ, ки соли 2015 аз ҷониби ҳамаи субъектҳо ба маблағи 57,6 миллион сомонӣ маҳсулот истеҳсол шудааст, ки ба Минтақаи озоди иқтисодии «Суғд» 55 миллион сомонӣ, Минтақаи озоди иқтисодии «Данғара» 2,5 миллион сомонӣ ва Минтақаи озоди иқтисодии «Панҷ» беш аз 103 ҳазор сомонӣ рост меояд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://sadoimardum.tj/i-tisod/minta-a-oi-ozodi-i-tisod-olat-fa-oliyat-va-durnamo/ |title=Минтақаҳои озоди иқтисодӣ: ҳолат, фаъолият ва дурнамо |accessdate=2016-03-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160402044240/http://sadoimardum.tj/i-tisod/minta-a-oi-ozodi-i-tisod-olat-fa-oliyat-va-durnamo/ |archivedate=2016-04-02}}&lt;/ref&gt;
== МОИ-ӣ Тоҷикистон дар соли 2020 == 
[[19 феврал]]и [[соли 2021]] Вазири рушди иқтисод ва савдои Тоҷикистон Завқӣ Завқизода нишасти матбуотии солонаи вазорат фаъолияти Минтақаҳои озодии иқтисодии Тоҷикистонро баррасӣ намуд. Гуфта шуд, ки то ҳоли ҳозир (январи соли 2021) ҳамагӣ 72 ширкатҳои саноатӣ номанвис шудаанд. 30 субъект дар [[Минтақаи озоди иқтисодии «Суғд»]], 25 субъект дар Минтақаи озоди иқтисодии «Данғара», 11 субъект дар [[Минтақаи озоди иқтисодии «Панҷ»]], 5 субъект дар [[Минтақаи озоди иқтисодии «Ишкошим»]] ва 1 себъект дар МОИ-и навтаъсиси “Кулоб”.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://halva.tj/tj/news/dar_minta_a_oi_ozodi_i_tisodi_oi_to_ikiston_72_korkhona_faoliyat_mekunand/ |title=Дар минтақаҳои озоди иқтисодиҳои Тоҷикистон 72 корхона фаъолият мекунанд /halva.tj/ 19.02.2021 |accessdate=2021-02-27 |archivedate=2021-05-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210513032354/https://halva.tj/tj/news/dar_minta_a_oi_ozodi_i_tisodi_oi_to_ikiston_72_korkhona_faoliyat_mekunand/ }}&lt;/ref&gt;

== Нигаред низ ==
* [[Минтақаи озоди иқтисодии «Суғд»]]
* [[Минтақаи озоди иқтисодии «Панҷ»]]
* [[Минтақаи озоди иқтисодии «Ишкошим»]]
 
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

[[Гурӯҳ:Иқтисоди Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Ноҳияи Данғара]]</text>
      <sha1>fuke0e4b1o4o3o2efdknpgsif7tl87y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Минтақаи озоди иқтисодии «Ишкошим»</title>
    <ns>0</ns>
    <id>97934</id>
    <revision>
      <id>1492564</id>
      <parentid>1441500</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T18:33:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492564</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3652" sha1="azilbkapz7dqn6qzsoqkrufysw7nxp9" xml:space="preserve">'''Минтақаҳои озоди иқтисодии «Ишкошим»''' ва «Данғара» [[2 феврал]]и [[соли 2009]] таъсис ёфтанд. Минтақаи озоди иқтисодии «Ишкошим» дар ҳудуди [[ноҳияи Ишкошим]] 200 гектарро фаро мегирад.

Ҳаҷми сармояи мустақим низ ба минтақаҳои озоди иқтисодӣ  тамоюли афзоишро касб карда, солҳои 2011 -  2015 ба 259 миллион сомонӣ баробар шудааст.  Дар робита ин, солҳои 2014 — 2015 аз Буҷети давлатӣ барои нигоҳдорӣ ва инфрасохтори аввалиндараҷаи минтақаҳои озоди иқтисодӣ 10,8 миллион сомонӣ ҷудо гардидааст.

Аз ҷониби субъектҳои минтақаҳои озоди иқтисодӣ дар солҳои зикршуда  ба Буҷети давлатӣ дар ҳаҷми 19,7 миллион сомонӣ пардохтҳои гумрукӣ ва андозҳо ворид шудааст.
Дар Минтақаи озоди иқтисодии «Ишкошим» бошад, то соли 2015 2 cубъект ба қайд гирифта шуда, то ҳол ба фаъолият шурўъ накардаанд.&lt;ref&gt;[ http://sadoimardum.tj/i-tisod/minta-a-oi-ozodi-i-tisod-olat-fa-oliyat-va-durnamo/ {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20160402044240/http://sadoimardum.tj/i-tisod/minta-a-oi-ozodi-i-tisod-olat-fa-oliyat-va-durnamo/ |date=2016-04-02 }} Минтақаҳои озоди иқтисодӣ: ҳолат, фаъолият ва дурнамо]&lt;/ref&gt;
== МОИ-ӣ Тоҷикистон дар соли 2020 == 
[[19 феврал]]и [[соли 2021]] Вазири рушди иқтисод ва савдои Тоҷикистон Завқӣ Завқизода нишасти матбуотии солонаи вазорат фаъолияти Минтақаҳои озодии иқтисодии Тоҷикистонро баррасӣ намуд. Гуфта шуд, ки то ҳоли ҳозир (январи соли 2021) ҳамагӣ 72 ширкатҳои саноатӣ номанвис шудаанд. 30 субъект дар [[Минтақаи озоди иқтисодии «Суғд»]], 25 субъект дар [[Минтақаи озоди иқтисодии «Данғара»]], 11 субъект дар [[Минтақаи озоди иқтисодии «Панҷ»]], 5 субъект дар Минтақаи озоди иқтисодии «Ишкошим» ва 1 себъект дар МОИ-и навтаъсиси “Кулоб”.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://halva.tj/tj/news/dar_minta_a_oi_ozodi_i_tisodi_oi_to_ikiston_72_korkhona_faoliyat_mekunand/ |title=Дар минтақаҳои озоди иқтисодиҳои Тоҷикистон 72 корхона фаъолият мекунанд /halva.tj/ 19.02.2021 |accessdate=2021-02-27 |archivedate=2021-05-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210513032354/https://halva.tj/tj/news/dar_minta_a_oi_ozodi_i_tisodi_oi_to_ikiston_72_korkhona_faoliyat_mekunand/ }}&lt;/ref&gt;
== Нигаред низ ==
* [[Минтақаи озоди иқтисодии «Суғд»]]
* [[Минтақаи озоди иқтисодии «Панҷ»]]
* [[Минтақаи озоди иқтисодии «Данғара»]]

 
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

[[Гурӯҳ:Иқтисоди Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон]]</text>
      <sha1>azilbkapz7dqn6qzsoqkrufysw7nxp9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Таҷҳизот</title>
    <ns>0</ns>
    <id>105005</id>
    <revision>
      <id>1492724</id>
      <parentid>1408289</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T23:21:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492724</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4294" sha1="e1mzg5vu7jm49gw8yqd213a8u06ezla" xml:space="preserve">'''Таҷҳизот''' ё '''Техника''' (аз {{lang-grc|τεχνικός}}, аз {{lang-grc2|τέχνη}} — санъат, маҳорат, тавоноӣ) — маҷмӯи воситаҳои фаъолияти инсон, ки дар ҷараёни инкишофи истеҳсолот дар [[ҷомеа]] ҷамъ шудааст&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://vazhaju.com/search/%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0|title=Техника чист? Маънои вожаи техника|author=|website=vazhaju.com|date=|publisher=Вожаҷӯ|lang=tg|accessdate=2018-05-16}}&lt;/ref&gt;.
* '''Фаҳмиши техникӣ''', ин ҳама маҳсулотҳои техникиро дар бар мегирад, ки пеш вақтҳо дар табиат вуҷуд надоштанд ва онҳоро одамон барои иҷрои ҳар гуна кору фаъолият сохтаанд, ба мисли [[мошин]]ҳо, механизмҳо, [[дастгоҳ]]ҳо, '''таҷҳизот'''ҳо, асбобҳо. Техникаҳо мешаванд; ''истеҳсолӣ'' ва ''ғайри истеҳсолӣ''. Ба техникаҳои ғайри истеҳсолӣ дохил мешаванд техникаҳое, ки дар соҳаҳои илм, [[маориф]], [[фарҳанг]], [[тиб]], корҳои ҳарбӣ, кайҳоннавардӣ истифода мешаванд. Аз нуқтаи назари идораи ҷараёнҳо, техника дар соҳаҳои гуногун истифода мешавад мисли ҷараёнҳои технологӣ ва ҷараёнҳои саноатӣ, кишоварзӣ, ченкунӣ, назорат ва идоракунӣ, боркашони, амалҳои ҷанги, омӯзиш, варзиш, истироҳат, фароғат ва бисёр дигар ҷараёнҳо. 
*'''Техника''' дар натиҷаи фаъолияти муҳандисӣ коркард карда мешавад ва такмил меёбад. ''Конструксия'' ва тайёр кардану сохтани техника вобастаги дорад аз: сохти техники, талаботи фармоишгар ба хислати техники (истеҳсоли, қулай, каммасраф, бисёр хидмат карданаш), сифат, арзиш, [[технология]]и тайёркуни, ин чунин аз имкониятҳои молӣ ва техникии истеҳсолкунанда.
*'''Вазифаҳои техника''' иборат аст аз: сохтани арзишҳои масолеҳӣ ва фарҳангӣ, истеҳсолот, табдилдиҳи ва интиқол додани [[энергия]]ҳои гуногун, ҷамъовари, коркард ва интиқоли [[ахбор]]от, сохтан ва истифодабарии василаҳои гуногуни [[ҳаракат]], дастгирии қобилияти мудофиави. Техника ба гуруҳҳои истифодабарии: техникаи саноатӣ, техникаи нақлиёт ва роҳ, техникаи маишӣ, техникаи ҳисобкунӣ, техникаи сохтмонӣ чудо мешавад. Техникаро боз ба гуруҳҳои иловагии истеҳсолӣ, масалан; [[дастгоҳ]]ҳо, [[асбоб]]ҳо, маснуоти ченкунӣ ва ғайри истеҳсолиӣ – техникаи маишӣ, нақлиёти сабук, техника барои фароғат.
*'''Техникаи ҳарбӣ''' ба ҷараёни алоҳида дохил мешавад, ки ҳама дастгоҳу [[мошин]]ҳо, барои дастгирии қобилияти мудофиавӣ ва гузаронидани амалҳои [[ҷанг]]ӣ дар хушкӣ, дар [[уқёнус]], дар [[ҳаво]] ва кайҳон истифода мешаванд.

== Пайвандҳо ==
*[https://web.archive.org/web/20210813082256/https://terme.ru/termin/tehnika.html]

==Пайвандҳо==
*[[Муҳандис]]
*[[Мошинсозӣ]]
*[[Осорхонаи политехникӣ]]

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

[[Гурӯҳ:Таҷҳизот]]</text>
      <sha1>e1mzg5vu7jm49gw8yqd213a8u06ezla</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Пойамал (рақс)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>109537</id>
    <revision>
      <id>1492640</id>
      <parentid>1259903</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T20:57:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492640</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7667" sha1="7wp29zeff26h2zyknpu9euwb81sdmx6" xml:space="preserve">'''Пойамал (рақс)'''  – – як навъ [[рақс]]и анъанавии тоҷикон мебошад, ки онро [[зан]]он иҷро мекунанд.
== Номи унсур ва истилоҳоти дигар ==
''чархд-ед''
== Тавсифи мухтасар ==
Пойамал рақси сӯгвориест, ки дар он ғаму андӯҳ, гиряи ниҳонию ноаён нисбати шахси фавтида ифода ёфтааст. [[Зан]] бо дастонаш ҳаракатҳои мавзун карда ва бо кафи дастон [[қарсак]] зада, давр меравад. Пойамалро хешовандони наздики марҳум одатан то баровардани майит иҷро мекунанд.Раққосаҳо пойлуч ва сарлуч, муйҳои нобофтаву пароканда, дар либоси мотамии рангаш сиёҳ, сафед ё гулдор, вале ҳатман куртаи кӯҳнаи нисфи болои пешаш дарида иҷро мекунанд.&lt;ref&gt;Феҳристи миллии намунаҳои мероси фарҳанги ғайримоддӣ./ Пажӯҳишгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги ҶТ. Сармуҳаррир Раҳимов Д. Мураттибон: Раҳимов Д., Қличева Н., Муҳаммадиев Ҳ., Муродов М., Обидпур Х. Қодиров Ф., Аминов А., Холмуродов З. – Душанбе:«Адиб», 2015,  с. 17&lt;/ref&gt;
Пойамал яке аз рақсҳои нодире, ки то ба имрӯз дар баъзе навоҳии [[Бадахшон]]и Тоҷикистон иҷро мешавад. Пойамал дар ду мавриди маросими мотам иҷро мешавад. Вақте ки ягон шахс вафот кард, пас аз гузаронидани баъзе расму одатҳо шахси аз ҳама наздики марҳум – хоҳар ё модар бо мӯйҳои парешон, рӯяшро харошида, баъзеҳо ду тарафи рӯяшонро бо сиёҳии дег сиёҳ карда, таҳти дафзании гурӯҳи занҳо, ё мадҳияхонии ҳофизон дар атрофи майит рақс мекунанд. Баъзе хешҳои дигар ва ҳамсояҳо ҳамин рақсро дар пойгаҳи хонаи аҷдодӣ ба ҷо меоваранд. Мавриди дигар, баъди анҷом додани намози ҷаноза дар рӯйи ҳавлӣ (10-15 метр дуртар аз остонаи дарвоза) ҳангоми ба гӯристон бурдани тобут аз қафо, дар баъзе ҷойҳо пешопеши тобут, то ҷое, ки занҳо дигар аз қафои тобут нарафта, ба ғамхона бармегарданд, пойамал иҷро карда мешавад. Дар гузашта ин рақсро бештар мардҳо тоқӣ ва ҷомаи кӯҳнаро чаппа пӯшида ба ҷо меоварданд. Дар водии Бартанги Кӯҳистони Бадахшон имрӯз пойамал бо баъзе вижагиҳои қадимиаш боқӣ мондааст. Дар ин рақс ҳаракатҳо гуногунанд ва рамзу маънои ба худ хос доранд. Иҷрокунанда дастҳоро боло ба осмон бардошта, ба Худо муроҷиаткунон дар мобайни ҳавлӣ ба ду зону менишинад. Ӯ бо панҷаҳои кушода дастонашро ба боло, ба ҷониби осмон бардошта, ба Худованд муроҷиат мекунад, ки «Эй Худоҷон, рӯҳи ин майитро қабул намо». Сипас ба пеш хам шуда, бо кафи даст се бор ба замин мезанад. Ин амал маънои «Замин, бадани майитро қабул кун»-ро дорад. Ӯ сари зону истода баданро рост мекунад ва бо ду кафи даст се бор ба ду параи сараш мезанад. Дастҳоро бо пушти панҷааш дар камар гузошта, пойҳоро васеъ монда, пайкарашро чапу рост меҷунбонад. Ин ҳаракат маънои ғаму ғуссаи беандозаро инъикос мекунад. Ҳангоми бо пой ним давр задан дасти рости иҷрокунанда ба болои қалб ва дасти чап ба миён гузошта мешавад. Ин маънои онро дорад, ки «Дӯстон, дилам пурхун ва миёнам шикаста шуд». Дар лаҳзаи дигар дасти чап дар поёнтари қафаси сина, яъне ҷигар гузошта шуда, дасти ростро ба камар мегузорад. Дар ин амал низ шахси рақсанда аз ҷигари порапора ва камари шикастааш менолад. Ин рақс дар рӯзи дафни майит аз тарафи шахси наздики ӯ таҳти садои дафу рубоб иҷро мешавад. Чунончи, зани мусибатдор бо мӯйҳои ба сари китфу шонаҳояш парешон ва бо куртаи дарида бо як тамкинию мавзунии хосса ҳаракат карда, ҳар ду дастонашро якҷо чун раққос на боло аз камар ба тарафи чапу рост мегардонад. Хусусияти дигари рақси пойамал дар он аст, ки иҷрокунанда бо либосҳои куҳнаву дарида ва рухсораҳои сиёҳкарда онро иҷро менамояд. Аз рӯйи нақли гӯяндагон, солҳои пеш дар рақс баъзе ҳаракатҳои рӯйканию мӯйканӣ ва гиребонпоракунӣ вуҷуд доштаанд. Имрӯзҳо рамзи ғаму андӯҳ танҳо дар либос ва андоми шахси иҷрокунанда инъикос мегардад. Ҳамин тариқ, бо мадҳияхониву иҷрои пойамал ва дуову фотиҳаҳои халифаҳо майитро ба хонаи охираташ гусел мекунанд.&lt;ref&gt;Мероси фарҳанги ғайримоддӣ дар Тоҷикистон / Мураттиб: Д. Раҳимов; муҳаррир Ш.Комилзода. – Душанбе: Эр-Граф, 2017. – С. 38-39. – 280 с. &lt;/ref&gt;

== Маҳалли густариш ==
* [[Бадахшон]]

== Нигаред ==
* [[«Пишпо-пишпо» (рақс) ]]  
* [[Қошуқбозӣ]]   
* [[«Оҳо, якка» (рақс)]] 
* [[Муноҷот (рақс)]] 

== Пайвандҳо ==
* {{Cite web|url= http://www.pitfi.tj/node/461|title= Феҳристи миллии мероси фарҳанги ғайримоддӣ|author= |website= www.pitfi.tj|date= |publisher= |lang= |accessdate= 2019-02-19|archiveurl= https://web.archive.org/web/20190825195759/http://www.pitfi.tj/node/461|archivedate= 2019-08-25}} 
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

[[Гурӯҳ:Ҳунарҳои иҷроӣ дар Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Рақсҳои анъанавӣ]]</text>
      <sha1>7wp29zeff26h2zyknpu9euwb81sdmx6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Рақс бо кӯза</title>
    <ns>0</ns>
    <id>109551</id>
    <revision>
      <id>1492653</id>
      <parentid>1259906</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T21:20:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492653</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5215" sha1="6miykhvimaumfhnpg390fhtkunjkw2w" xml:space="preserve">'''Рақс бо кӯза'''  – як навъ [[рақс]]и анъанавии тоҷикон мебошад, , ки онро [[зан]]он таҳти зарби доира иҷро мекунанд.
== Тавсифи мухтасар == 
[[Рақс]] бо [[кӯза]]ро дар [[Бадахшон]] [[мард]]он, дар Рашт, Тавилдара, Кӯлоб ва вилояти Суғд занон таҳти зарби доира иҷро мекунанд. Рақс бо кӯза дар шаклҳои якнафара, дунафара ва гурӯҳӣ рақсида мешавад. Дар Бадахшон ин рақсро таҳти оҳанги «Раҳпо» иҷро мекунанд. Дар Кӯлоб ва водии Рашт рақси мазкур зери садои созҳои мусиқӣ ва сурудхонӣ иҷро мегардад. Дар варианти суғдӣ раққосаҳо бо кӯза таҳти навозиши доира мерақсанд. Раққосае кӯзаро дар китфаш гузошта, оҳиста-оҳиста рақсро оғоз мекунад. Ӯ кӯзаро гоҳ дар ин ва гоҳ дар он китфаш гузошта ба сари чашма барои гирифтани об меравад. Духтар дар назди чашмаи об кӯзаро гузошта, худро орову торо дода, дасту рӯяшро шуста, мӯйҳояшро ҳамвор мекунад. Дар назди чашма бо дугонаҳояш ва ё бо ҷавони дӯстдоштааш рақскунон мулоқот мекунад. Дар охир ба кӯза об гирифта, рақскунон ба хона бармегардад. Рақс бо кӯзаро дар Бадахшон мардон иҷро менамуданд. Раққос дар кӯза чанд дона чормағз андохта, онро алвоҷ дода, ҳаракатҳои гуногуни рақсиро иҷро мекард. Чормағзҳои даруни кӯза дар вақти рақс садо медоданд. Баъзе раққосон бо кӯзаи холӣ мерақсиданд ва онро ба боло партофта, банди дастҳоро тоб дода, боз кӯзаро ба даст мегирифтанд. Ин рақс унсурҳои жонглёриро дошт. Раққос кӯзаро гоҳ дар ин ва гоҳ дар он китфаш мегузошт. Ӯ баъзан кӯзаро дар рӯбарӯяш бо ду дасташ дошта, ба ин тарафу он тараф чарх мерафт, гоҳ менишаст ва мехест.
Дар ин рақси мардона суруд, рақс, пантомима ва унсурҳои жонглёрӣ ба ҳам пайваст шудаанд. Дар ноҳияҳои Рашт, Сангвор, Кӯлоб рақс бо кӯзаро занон иҷро мекунанд. Ҳаракатҳои банди даст, чархзанӣ ва ҳаракатҳои дигар қомату зебоӣ, чолокии иҷрокунандаро тасвир менамоянд. Дар асри ХХ ин рақс хеле паҳн шуда, ба санъати рақсии ҳаваскорӣ ва касбӣ роҳ ёфт. Устодони рақс Ғ. Валаматзода, А. Исломова ва А. Протсенко дар намоиши ансамбли мусиқӣ-театрии «Лола» шакли коллективии «Рақс бо кӯза»-ро дар иҷрои гурӯҳи духтарон ба саҳна гузоштаанд. Ин рақс дар асоси коркарди рақси анъанавии халқӣ, ҳаракатҳои рақсӣ ва лаҳзаҳои пантомимӣ офарида шудааст. Дар замони муосир ин рақс бо номҳои «Кӯзабозӣ», «Рақс бо кӯза», «Вохӯрӣ» ва ғайра тавассути дастаҳои ҳаваскорӣ ба саҳна гузошта мешаванд.&lt;ref&gt;Мероси фарҳанги ғайримоддӣ дар Тоҷикистон / Мураттиб: Д. Раҳимов; муҳаррир Ш.Комилзода. – Душанбе: Эр-Граф, 2017. – С. 36. – 280 с. &lt;/ref&gt;
== Маҳалли густариш ==
[[Ноҳияи Рӯшон]], [[Ноҳияи Шуғнон]], [[Ноҳияи Тавилдара]], [[Ноҳияи Сангвор]], [[Кӯлоб]], [[Водии Рашт]].

== Нигаред ==
* [[Рақс бо дутор ]]  
* [[Қошуқбозӣ]]   
* [[Рақс бо най ]] 
* [[Рақси «Рӯймол»]] 

== Пайвандҳо ==
* {{Cite web|url= http://www.pitfi.tj/node/461|title= Феҳристи миллии мероси фарҳанги ғайримоддӣ|author= |website= www.pitfi.tj|date= |publisher= |lang= |accessdate= 2019-02-19|archiveurl= https://web.archive.org/web/20190825195759/http://www.pitfi.tj/node/461|archivedate= 2019-08-25}} 
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

[[Гурӯҳ:Ҳунарҳои иҷроӣ дар Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Рақсҳои анъанавӣ]]</text>
      <sha1>6miykhvimaumfhnpg390fhtkunjkw2w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Рақс бо най</title>
    <ns>0</ns>
    <id>109552</id>
    <revision>
      <id>1492654</id>
      <parentid>1259907</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T21:20:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492654</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7077" sha1="blvgs5i34mz1hi1o6v19td39te25xfg" xml:space="preserve">'''Рақс бо най''', «найбозӣ» – як навъ [[рақс]]и мазҳакаомез мебошад, ки онро ҳам [[мард]]он ва ҳам [[зан]]он иҷро мекунанд.
== Тавсифи мухтасар ==
[[Рақс]] бо [[най]] ё найбозӣ рақси яккаи мардонаи халқӣ мебошад. Найбозӣ дар водиҳои Бадахшон ва Кӯлоб паҳн гардидааст. Рақс аз ду қисм иборат аст: қисми суст ва қисми нисбатан шӯх. Дар Бадахшон ин рақсро марди найнавоз иҷро мекунад. Дар аввал найнавоз бо ду дасташ най навохта ба майдон мебарояд. Ӯ таҳти оҳанги рақсӣ бозида, пои ростро пеш гузошта, пои чапро қат карда, дар ҳолати нимнишаста най менавозад. Сипас ӯ пайкарашро гоҳ хам карда, гоҳ ба рост, гоҳ ба чап мегардонад, ба пеш ва тарафи росту чап қадам зада, ҳаракат мекунад. Дар як ҷо истода ба тарафи рост ва тарафи чап чарх мезанад. Оҳанги нафиси най, ки бо зарбу усули се-чор нафар дафнавозон ҳамоҳанг аст, бо ҳаракатҳои хиромони пойҳо ва гардишҳои мавзун ба рақс хусусияти лирикӣ медиҳанд. Дар қисми дуюми рақс найнавоз суръати мусиқиро меафзояд, дафнавозон дафро баландтар ва шӯхтар менавозанд. Найнавоз дар як ҷо истода, ба тарафи рост 3-4 маротиба чарх мезанад ва хам шуда, найро ба дасти рост мегирад ва боз 3-4 чархро ба тарафи чап иҷро мекунад. Дастҳоро ба ду тараф кушода, гирди майдон рақс карда, гирд мегардад, дар охир омада, дар маркази майдон ё саҳна боз чарх мезанад. Баъзан рақси найбозиро дунафара, зану мард ҳам иҷро мекунанд. Дар қисми якуми рақс найнавоз баромада най менавозад ва мувофиқи зарбҳои даф ҳаракати пойро ҳамоҳанг мекунад. Оҳанги мусиқии қисми аввал нарму бешитоб ва форам мебошад. Дар навозиши най шукуфтани гулҳо дар баҳори кӯҳистон ва сурудхонии булбул тасвир мешавад. Ӯ оҳиста гирди саҳна ё майдон давр мегардад, дар мобайн нимнишаста, най навохта, ба ду тараф рӯй мегардонад, сипас бархоста, чарх мезанад. Дар қисми дувуми навозиш дафҳо тезтар ва баландар садо медиҳанд. Раққосае ба саҳна баромада бо найнавоз дунафара мерақсанд. Онҳо китф ба китф, дастҳоро кушода, ҷойҳоро иваз мекунанд. Дар як ҷо рӯ ба рӯ истода ба тарафи рост ва тарафи чап чарх мезананд, дар вақти чархзанӣ ба як дигар нигоҳ мекунанд. Дар ин вақт мутрибон дафҳоро боз ҳам тундтар менавозанд. Дар назди найнавоз зан дастҳоро кушода чарх мезанад, найнавоз низ найро ба дасти рост гирифта, дастҳоро кушода чарх мезанад. Онҳо пушт ба пушт наздик шуда, якҷоя мерақсанд ва боз чарх мезананд. Раққоса пеши найнавоз рақсида, дастҳоро дар баробари китфҳо бардошта, дасти ростро ба тарафи рост ва дасти чапро ба тарафи чап мекушояд. Ин амалҳои рақсӣ чанд бор такрор мешаванд. &lt;ref&gt;Мероси фарҳанги ғайримоддӣ дар Тоҷикистон / Мураттиб: Д. Раҳимов; муҳаррир Ш.Комилзода. – Душанбе: Эр-Граф, 2017. – С. 42 - 43. – 280 с. &lt;/ref&gt; 

Дар [[Кӯлоб]] ин рақс хусусияти худашро дорад. Раққос худаш бо най наменавозад, найро ҳамчун ашёи рақс (бутафория) истифода мекунад ва фақат ба найнавоз тақлид мекунад. Найро найнавози ансамбли созҳои миллӣ иҷро мекунад, ё сабти овози найро тавассути баландгӯяк садо медиҳанд. Ин рақсро дар солҳои 80-уми асри ХХ ва аввали аcри ХХI раққосони дастаҳои ҳаваскорӣ дар фестивалҳои ҷумҳуриявии эҷодиёти бадеии халқ «Бустон» ва «Андалеб» иҷро мекарданд. Дар асри ХХI бо паҳн гардидани воситаҳои овозӣ-техникӣ, аудио ва видео ба қатори дигар оҳангҳои мусиқӣ оҳанги «найбозӣ» барои ҳама дастрас шуд. Дар барномаҳои консертии ҳаваскорон, раққосони машҳур, дастаҳои санъати рақси касбӣ он ҳамчун рақси яккаи мардона ва занона, рақси дунафара, рақси гуруҳӣ ҷои худро ишғол кард.&lt;ref&gt;Мероси фарҳанги ғайримоддӣ дар Тоҷикистон / Мураттиб: Д. Раҳимов; муҳаррир Ш.Комилзода. – Душанбе: Эр-Граф, 2017. – С. 42 - 43. – 280 с. &lt;/ref&gt;
== Маҳалли густариш ==
* [[Бадахшон]], [[Кӯлоб]] 
== Нигаред ==
* [[Рақс бо дутор ]]  
* [[Қошуқбозӣ]]   
* [[Рақс бо кӯза]] 
* [[Рақси «Рӯймол»]] 
== Пайвандҳо ==
* {{Cite web|url= http://www.pitfi.tj/node/461|title= Феҳристи миллии мероси фарҳанги ғайримоддӣ|author= |website= www.pitfi.tj|date= |publisher= |lang= |accessdate= 2019-02-19|archiveurl= https://web.archive.org/web/20190825195759/http://www.pitfi.tj/node/461|archivedate= 2019-08-25}} 
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

[[Гурӯҳ:Ҳунарҳои иҷроӣ дар Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Рақсҳои анъанавӣ]]</text>
      <sha1>blvgs5i34mz1hi1o6v19td39te25xfg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Рақси «Рӯймол»</title>
    <ns>0</ns>
    <id>109553</id>
    <revision>
      <id>1492656</id>
      <parentid>1259909</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T21:20:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492656</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4974" sha1="lbqroj4h30t37c3f1udswaigqrmyuqn" xml:space="preserve">'''Рақси «Рӯймол»'''  – як навъ [[рақс]]и анъанавии тоҷикон мебошад, , ки онро [[зан]]он таҳти зарби доира, таблак, ё созҳои дигари мусиқии миллӣ иҷро мекунанд.
== Тавсифи мухтасар ==
Рақси «Руймол»-ро таҳти садои доира, таблак, ё созҳои дигари мусиқии миллӣ занҳо иҷро мекунанд. Он рақси якка буда, дар тӯю маъракаҳои оилавӣ, идҳои расмӣ ва халқӣ,
базмҳо ва ғайра иҷро мегардад. Ин рақс зебогӣ, мавзунқоматӣ, ороиши эстетикии занро тавассути ҳаракатҳои гуногуни мавзуни дастҳо, пайкар, мимикаи рӯй таҷассум менамояд. Дар рақс иҷрокунанда дар як ҷо нишаста, рӯймолро гулдӯзӣ карда, дар айни замон бо ҳаракатҳои зебои маҳин ва имову ишораҳои пур аз маънӣ олами эҳсосоти ширину гуворои худро намо-
иш медиҳад. Ӯ ҳамин тавр рӯймолро дӯхта, аз хурсандӣ мерақсад ва ба ягон кас онро туҳфа мекунад.
Дар варианти дигари ин рақс раққоса дар ҳар дасташ рӯймолчаеро дорад. Ӯ майда-майда қадам мегузорад ва ба иҷрои ҳаракатҳои рақсӣ
шурӯъ мекунад. Раққоса бо навбат ҳар яке аз дастонашро боло бардошта, рӯймолчаҳоро бо банди даст ин сӯ ё он сӯ тоб медиҳад. Ҳангоми
истодан ӯ дасти чапро ба пушт мебарад ва дасти ростро боло бардошта, рӯймолчаро меларзонад. Ҳамин ҳаракат бо дасти дигар низ такрор
мешавад.
Дар асри ХХ дар санъати рақсии касбӣ
ва ҳаваскорӣ намудҳои гуногуни ин рақс ба
вуҷуд омаданд. Дар санъати ҳаваскорӣ устодон рақси якка, дунафара ва шакли гурӯҳии ин
рақсро ба саҳна гузоштанд. Дар шакли гурӯҳии
рақси мазкур дувоздаҳ духтар рӯймолҳоро
дар ду даст гирифта ба рақс мебароянд. Онҳо
дастҳояшонро бо рӯймол ин сӯ ё он сӯ алвонҷ
дода, ба пеш ҳаракат мекунанд. Раққосаҳо
дар як саф истода ба ду қатор тақсим мешаванд. Як қатор духтарон ба як зону мешинанд,
раққосаҳои дигар қатор омада, гирди он онҳо
давр зада, бо нишастагон ҷойҳоро иваз мекунанд. Раққосаҳо баъди он дар саҳна ба тар-
зи нимдавра паҳлуи ҳам меистанд. Ду нафар
раққоса аз байни духтарон гузашта, дар саҳна
бо рӯймол чарх мезананд. Ҳаракатҳои рақсӣ
бо рӯймолҳо гуногун мебошанд: рӯймолҳоро
ба боло, ба ду тараф гардонидан, нишон додани нақши гулдӯзии рӯймолҳо, бастани
рӯймолҳо дар сар, дар миён ва ғайра.
Дар асри ХХ рақс бо рӯймол хеле машҳур
гашт, онро беҳтарин раққосон дар тӯйҳо,
ҷашни Наврӯз, маъракаҳои мардумӣ иҷро менамуданд. &lt;ref&gt;Мероси фарҳанги ғайримоддӣ дар Тоҷикистон / Мураттиб: Д. Раҳимов; муҳаррир Ш.Комилзода. – Душанбе: Эр-Граф, 2017. – С. 57. – 280 с. &lt;/ref&gt;
== Маҳалли густариш ==
[[Вилояти Суғд]], [[водии Ҳисор]]
== Вазъи имрӯзаи унсур ==
Фаъол
== Нигаред ==
* [[Рақс бо дутор ]]  
* [[Қошуқбозӣ]]
* [[Рақс бо кӯза]] 

== Пайвандҳо ==
* {{Cite web|url= http://www.pitfi.tj/node/461|title= Феҳристи миллии мероси фарҳанги ғайримоддӣ|author= |website= www.pitfi.tj|date= |publisher= |lang= |accessdate= 2019-02-19|archiveurl= https://web.archive.org/web/20190825195759/http://www.pitfi.tj/node/461|archivedate= 2019-08-25}} 
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

[[Гурӯҳ:Ҳунарҳои иҷроӣ дар Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Рақсҳои анъанавӣ]]</text>
      <sha1>lbqroj4h30t37c3f1udswaigqrmyuqn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Рақс бо ғижак</title>
    <ns>0</ns>
    <id>109808</id>
    <revision>
      <id>1492655</id>
      <parentid>1259908</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T21:20:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492655</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3322" sha1="eurdeg40p2k6ztpnt9cyy0irk0zc669" xml:space="preserve">'''Рақс бо ғижак '''  – – як навъ [[рақс]]и анъанавии тоҷикон мебошад, , ки онро [[мард]]он иҷро мекунанд.
== Номи унсур ва истилоҳоти дигар ==
''[[Рақси чиғакнавоз]]''
== Тавсифи мухтасар ==
Рақс бо ғижак таҳти навозиши як гурӯҳ мутрибон ва сароидану ғижакнавозии худи бозингар иҷро мегардад. Ғижак сози мусиқии тордор аст, ки бо камонча навохта мешавад. Он рақси яккаи мардона буда, дар навоҳии Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон маъмул мебошад. Рақс бо ғижак таҳти навозиши ғижак ва даф, ё таҳти навозиши гурӯҳи мутрибон ва ҳофизон иҷро мегардад.
Иҷрокунанда ғижакро бо дасти чап ва камончаро бо дасти рост гирифта, дар пайравии зарбу усули рақсии навозандагон оҳанг менавозад. Дар оғози рақс раққос рӯ ба рӯи навозандагон истода ғижакро ба таври уфуқӣ боло мебардорад. Ӯ пайкарашро ба пеш хам карда, бо эҳсоси баланд месарояд ва менавозад. Сипас ба тарафи тамошобинон рӯ гардонда, ду-се қадам ба пеш монда, чарх меравад, ба зону мешинад ва боз ҳамон ҳаракати авваларо такрор мекунад. Раққос гоҳе ғижакро ба дасти чап дар пушти сараш гузошта, дудаста менавозад. Дар интиҳои рақс ӯ сурудхониро ба анҷом расонида, суръати ғижакнавозӣ ва рақсашро тез мекунад, шумораи чархҳоро меафзояд. Ӯ ба тарафи рост рафта, дар як ҷой истода чарх мезанад ва рост истода, ба ҳозирин таъзим карда, аз саҳна берун мешавад. &lt;ref&gt;Мероси фарҳанги ғайримоддӣ дар Тоҷикистон / Мураттиб: Д. Раҳимов; муҳаррир Ш.Комилзода. – Душанбе: Эр-Граф, 2017. – С. 40-41. – 280 с. &lt;/ref&gt;
== Маҳалли густариш ==
* [[Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон]]
== Нигаред ==
* [[Рақси «ангуштпона»]]  
* [[Рақси зангбоз]] 
* [[Рақси кабк]] 

== Пайвандҳо ==
* {{Cite web|url= http://www.pitfi.tj/node/461|title= Феҳристи миллии мероси фарҳанги ғайримоддӣ|author= |website= www.pitfi.tj|date= |publisher= |lang= |accessdate= 2019-02-19|archiveurl= https://web.archive.org/web/20190825195759/http://www.pitfi.tj/node/461|archivedate= 2019-08-25}} 
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

[[Гурӯҳ:Ҳунарҳои иҷроӣ дар Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Рақсҳои анъанавӣ]]</text>
      <sha1>eurdeg40p2k6ztpnt9cyy0irk0zc669</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Рақси остин</title>
    <ns>0</ns>
    <id>109811</id>
    <revision>
      <id>1492657</id>
      <parentid>1259910</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T21:20:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492657</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4967" sha1="t0nho4y7cbma5gxjj2eb3schvgzqqx8" xml:space="preserve">'''Рақси остин''' – як навъ [[рақс]]и анъанавии тоҷикон мебошад, ки онро [[зан]]он иҷро мекунанд.

== Тавсифи мухтасар ==
Рақси остин – рақси занонаи анъанавии қадимаи тоҷик буда, таҳти навозиши доира бо ҳаракатҳои остини дарози куртаи занонаи тоҷикӣ иҷро мешавад. Он дар тӯю маъракаҳо,
ҷашнҳои миллӣ ва базмҳои занонаи водиҳои Кӯлоб, Дарвоз, Рашт, Ҳисор, ноҳияи Истаравшан, Мастчоҳ, Зафаробод ва мардуми водии Зарафшон рақсида мешавад. Занҳо
дар усули рақси кӯлобӣ, дарвозӣ ва раштӣ
остинҳоро бо пайкар, бо зарби пой қадами
майда-майда монда, якҷоя меҷунбонанд.
Онҳо дар пеши худ остинҳоро алвонҷ дода,
ҳаракатҳои гуногунро иҷро мекунанд.
Остинҳоро ба ду тараф кушода, як дастро ба
пеш боло бардошта, дуюмро аз он поёнтар
гирифта, дар пеши рӯй нигаҳ медоранд ва
як навъ шарму ҳаёи хосси бонувони тоҷикро
ифода менамоянд. Сипас ду остинро аввал
ба тарафи рост ва баъд ба тарафи чап бо
панҷаи даст ба ҳаракат медароранд. Ҳамин
гуна ҳаракатҳро боз ба дигар тараф такрор
мекунанд.
Дар варианти рақси мастчоҳӣ саростинчаҳои
дарози раққоса аз матоъҳои сурх,
гулобранг ё сафеди гулдузӣ дӯхта шудаанд,
ки онҳо аз панҷаи даст 20 см берунтар
баромадаанд. Занҳо бо чунин остинҳо таҳти
навои доира ё суруд бо зарби мусиқии 6/8
мерақсанд. Остинҳоро бо як ва бо ду даст
ба китф бо навбат мепартоянд, дар ин вақт
пайкари зан ин ё он тараф ҳаракат мекунад.
Дастҳоро ду тараф кушода, остинҳоромеафшонанд ва як остинро пеши
худ ва дигарашро ба қафои миён
гузошта, ин ҳаракатро чанд бор бо
ивази дастҳо такрор мекунад. Бо
ду панҷаи даст остинҳоро ин ё он
тараф ба ҳаракат медарорад.
Умуман, остин дар зиндагии
мардуми кӯҳистон мазмуни бисёре
дорад. Остин ҳамчун бодбезак
ва дастрӯймол истифода бурда
мешавад. Дар гузашта рақси остин
ҳангоми ба хонаи шавҳар овардани
арӯс ва дар гирди оташ давр
занондани ӯ аз ҷониби модаркалони
домод иҷро мегардид. Ӯ тавассути
рақс кушодани роҳи сафедро баён
мекард. Остинҳояшро ҷунбонда,
гӯё ки роҳро барои аъзои нави
оилааш аз ҳар гуна чашми бад
ва таъсири рӯҳҳои зиёновар тоза
менамуд.
Дар охири асри ХХ ва оғози асри ХХI рақси фолклории «Остин» ба барномаи дастаҳои ҳаваскорӣ роҳ ёфт ва ба яке аз рақсҳои маъмул ва машҳур табдил гашт. 
&lt;ref&gt;Мероси фарҳанги ғайримоддӣ дар Тоҷикистон / Мураттиб: Д. Раҳимов; муҳаррир Ш.Комилзода. – Душанбе: Эр-Граф, 2017. – С. 46-47. – 280 с. &lt;/ref&gt;

== Маҳалли густариш ==
Водии Кӯлоб, [[Водии Рашт]], [[Водии Зарафшон]], [[ниҳияи Истаравшан]], Дарвоз, Рашт, [[водии Ҳисор]]
== Нигаред ==
* [[Рақси «уфар»]]   
* [[Рақси кабк]]   
* [[Рақси «чойнак»]]  
  
== Пайвандҳо ==
* {{Cite web|url= http://www.pitfi.tj/node/461|title= Феҳристи миллии мероси фарҳанги ғайримоддӣ|author= |website= www.pitfi.tj|date= |publisher= |lang= |accessdate= 2019-02-19|archiveurl= https://web.archive.org/web/20190825195759/http://www.pitfi.tj/node/461|archivedate= 2019-08-25}} 
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

[[Гурӯҳ:Ҳунарҳои иҷроӣ дар Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Рақсҳои анъанавӣ]]</text>
      <sha1>t0nho4y7cbma5gxjj2eb3schvgzqqx8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Корхонаи худравсозии Чкаловск</title>
    <ns>0</ns>
    <id>112303</id>
    <revision>
      <id>1492488</id>
      <parentid>1487776</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T16:55:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492488</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6353" sha1="jeou6md8vz3wmma71sznwsxraj69s7p" xml:space="preserve">{{Дигар мазмунҳо|Корхона (мазмунҳо)}}
{{Корхона}}
[[Акс:Unknown_Bus_in_Kuzmolovo.JPG|thumb|250x250px|Автобуси Родник-3230 дар Кузьмолово]]
«'''Корхонаи худравсозии Чкаловск'''» ('''ЧАЗ''') — корхонаи истеҳсоли автобусҳои дараҷааш хурди тамғаи «Тоҷикистон» дар шаҳри [[Чкаловск]]и [[Тоҷикистон]].

Дар шаҳри Чкаловски (номи махфиаш — «Ленинабад-30») [[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон|ҶШС Тоҷикистон]] аз [[соли 1953]] корхонаи таъмири худравҳо барои эҳтиёҷоти Вазорати мошинсозии миёнаҳаҷми [[Иттиҳоди Шӯравӣ|ИҶШС]] (Минсредмаш СССР), ки инчунин бо истеҳсоли неруи атом, аз ҷумлаи нахустин коргоҳи кишвар доир ба истеҳсоли кони маъдани уран дар «Комбинати № 6» [[Вилояти Суғд|вилояти Ленинобод]] ш. Чкаловск (ҳоло [[Гулистон (шаҳр)]]) фаъолият мекард.

Дар [[соли 1960]] дар ин корхона, ба истеҳсоли маҳсулоти худ — автобусҳо шурӯъ намуданд ва он минбаъд ба корхонаи автобуссозӣ табдил ёфта буд. Автобусҳои истеҳсолнамудаи корхона ҳамчун нақлиёти мусофирбари боэътимод ва камхарҷ, барои иҷрои корҳои гуногун дар дигар корхонаҳои вазорати Минсредмаш, аз ҷумла дар тақозои шаҳри махфии «Красноярск-26», ҳоло ш. Железногорск, дар корхонаҳои дигар соҳаҳо истифода бурда мешуданд. Ба ғайр аз автобус, дар коргоҳ аз [[соли 1961]], инчунин систернаҳо истеҳсол карда мешуданд.

Автобусҳои ЧАЗ дар асоси шассии корхонаи ГАЗ намуди вагонмонанд буданд. Аввалин модели коргоҳ «Тоҷикистон-1» бо басти чўбӣ таъсис ефта, дар асоси шассии худравҳои ГАЗ — 51 ва дар заминаи коргоҳи автобусҳои Каунас (KAG) то [[соли 1976]] истеҳсол мегардид. Аз [[соли 1970]] ҳамзамон автобуси «Тоҷикистон-2» дар асоси шассии худравҳои ГАЗ-53 А низ истеҳсол карда мешуд.

Дар охири солҳои 1970 чанд намуд автобусҳои озмошии «Тоҷикистон — 3» ва «Тоҷикистон — 4» дар асоси шассии худравҳои ЗИЛ — 130 низ бароварда шудаанд. Баъди онҳо модели нави «Тоҷикистон — 5» бо кузови нав дар асоси шассии худравҳои ЗИЛ — 130 баромад. Дар автобус 25 ҷойи нишаст, миқдори умумии ҷойҳо — 42-то буд. Баъди модернизасия, автобусҳо зери тамғаи ЧАЗ-3205 ва ЧАЗ-3223 бароварда мешуданд.

Дар байни солҳои 1980-ум ва 1990-ум дар нақша истеҳсоли автобусҳои модели 4209 ва 42091 дар асоси шассии худравҳои ЗИЛ-4331 ва ЗИЛ-4333, таҳияи ВКЭИавтобуспроми Лвов дар назар буд. Вале, азхуд намудани истеҳсоли автобусҳо то пошхӯрии [[ИҶШС]] амалӣ нашуд.

Баъди пош хӯрдани [[ИҶШС]] дар коргоҳ ҶДММ ширкати муштараки «Хуҷанд-ЗИЛ» таъсис дода шуда буд. Коргоҳ ба миқдори хурд барориши автобусҳоро таҳти унвони ЧАЗ-3223 ба роҳ монда буд. Дар [[Соли 1995|соли 1995-ум]] истеҳсоли намудҳои гуногуни автобусҳо (таҳти номи Родние-3230) месохт. Истеҳсоли чунин автобусҳо минбаъд, дар натиҷаи дуздида шудани ҳуҷҷатҳо, дар [[Русия]], дар шаҳри Родникии вилояти Иваново, ба роҳ монда шуда буд.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
* [http://www.gruzovikpress.ru/article/autogigant/2006_12_A_2007_04_13-17_10_59/ «Грузовик Пресс» № 12/2006]
* ООО [http://denisovets.ru/remz/tadjikistan/tadjikistanpages/chaz.html ҶДММ &quot;Ширкати муштараки «Хуҷанд-ЗИЛ»]
* [https://web.archive.org/web/20120510140837/http://www.tajik-gateway.org/index.phtml?lang=ru&amp;id=4199 Худжант-ЗИЛ] Дар портали рушди Тоҷикистон
* [http://www.gruzovikpress.ru/article/autogigant/2006_12_A_2007_04_13-17_10_59/ «Мошини Пресс» № 12/2006]
* [http://denisovets.ru/remz/tadjikistan/tadjikistanpages/chaz.html ҶДММ &quot;Ширкати муштараки «Хуҷанд-ЗИЛ»]
* Таҷҳизоти суратгирӣ дар автобуси ЧАЗ [https://web.archive.org/web/20231031111037/http://fotobus.msk.ru/list.php?mid=793], [https://web.archive.org/web/20231031111040/http://fotobus.msk.ru/list.php?mid=4060], [https://web.archive.org/web/20231031111038/http://fotobus.msk.ru/list.php?mid=2107], [https://web.archive.org/web/20231031111040/http://fotobus.msk.ru/list.php?mid=4061]
* [https://web.archive.org/web/20120510140837/http://www.tajik-gateway.org/index.phtml?lang=ru&amp;id=4199 Худжант-ЗИЛ] Дар портали рушди Тоҷикистон
* [https://www.drive2.ru/c/350180/ «Хуҷанд — ЗИЛ» (акс ва таърихӣ, соли 1991)]

[[Гурӯҳ:Вилояти Суғд]]
[[Гурӯҳ:Коргоҳҳои Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Худрав]]</text>
      <sha1>jeou6md8vz3wmma71sznwsxraj69s7p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ҳизби сиёсӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>112730</id>
    <revision>
      <id>1492821</id>
      <parentid>1393584</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T01:34:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492821</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1416" sha1="98f5odvolefju1vab0k22m3414lnb7r" xml:space="preserve">'''Ҳизби сиёсӣ''' ({{lang-en|political party}}) — [[Созмон|созмоне]] сиёсӣ ва иҷтимоӣ аст, ки ба думболи иштирок дар ҳаёти сиёсии ҷомеа ба воситаи ташаккул додани иродаи сиёсии шаҳрвандон ва инчунин ба амал баровардани ҳокимият ба воситаи намояндагони худ мебошад.

Мақсад ва вазифаҳои ҳизби сиёсӣ дар Оиннома ва Барномаи он, ки барои маълумоти умум интишор мешаванд, инъикос меёбанд.&lt;ref&gt;https://hamsafon.tj/13-1178onuni-1206um1203urii-to1207ikiston-dar-borai-1203izb1203oi-sies1251.html# {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20210927050415/https://hamsafon.tj/13-1178onuni-1206um1203urii-to1207ikiston-dar-borai-1203izb1203oi-sies1251.html |date=2021-09-27 }} ҚОНУНИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН Дар бораи ҳизбҳои сиёсӣ
(Ахбори Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон соли 1998, № 22, мод. 300 Моддаи 2. Ҳизби сиёсӣ)&lt;/ref&gt;

== Нигаред низ ==
* [[Ҳизбҳои сиёсии Тоҷикистон]]

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
{{ПБ}}
[[Гурӯҳ:Ҳизбҳо]]
[[Гурӯҳ:Мафҳумҳои сиёсӣ]]</text>
      <sha1>98f5odvolefju1vab0k22m3414lnb7r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ҶДММ «Хуаксин Ғаюр Семент»</title>
    <ns>0</ns>
    <id>112734</id>
    <revision>
      <id>1492831</id>
      <parentid>1488140</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T01:41:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492831</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5091" sha1="mif8g8ldp12dtukak4ebyuhd77m6cl3" xml:space="preserve">'''Корхонаи ҶДММ «Хуаксин Ғаюр Семент»''' — дар [[ноҳияи Ғафуров]]и [[вилояти Суғд]] таъсис ёфтааст.
== Таърихи ифтитоҳи корхона ==
Cохтмони корхона аз ҷониби ширкати ватании «Ғаюрсемент» дар якҷоягӣ бо шарикони чинӣ - Ширкати «Хуаксин семент» [[соли 2014]] оғоз ёфта буд ва дар масоҳати 48 гектар замини бекорхобида бо харҷи зиёда аз як миллиард сомонӣ бунёд гардидааст. Иқтидори лоиҳавии корхона дар як шабонарӯз 3300 тонна ва дар як сол беш аз 1 миллион тонна [[семент]] буда, дар он беш аз 1300 нафар бо кори доимӣ таъмин шуданд. Беш аз 90 фоизи коргарон шаҳрвандони Тоҷикистон мебошанд, ки маоши онҳо аз 1500 то 12000 сомониро ташкил медиҳад. Дар корҳои сохтмонӣ ва васлгарии корхона 1400 нафар бинокор ва кормандони муҳандисию техникӣ иштирок намудаанд, ки аксари онҳо сокинони маҳаллӣ буданд. Бо мақсади таъмини муътадили фаъолияти корхонаи сементбарорӣ нерӯгоҳи барқи ҳароратӣ бо иқтидори 25 мегаватт дар як соат бунёд карда шудааст.   
Корхонаи ҶДММ «Хуаксин Ғаюр Семент» бо технологияи муосири ҷаҳонӣ сохта шуда, маҳсулоташ бепартов ва аз ҷиҳати экологӣ безарар мебошад. Навъи сементи корхона М400, М500 ва М600 буда, ба стандартҳои ҷаҳонӣ ҷавобгӯ ва дар бозори аврупоӣ маъмулу рақобатпазир мебошад. Корхона ҳамасола ба давлати [[Тоҷикистон]] беш аз 145 миллион сомонӣ андоз хоҳад супорид &lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://hamsafon.tj/1177-shumorai-12-1044-24032016.html |title=Минбари халқ Шумораи №12 (1044), 24.03.2016 |accessdate=2016-04-24 |archivedate=2020-12-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201204044613/http://hamsafon.tj/1177-shumorai-12-1044-24032016.html }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://hamsafon.tj/uploads/newspaper/1_MX_2016/12_Minbar_2016.pdf |title=Минбари халқ Шумораи №12 (1044), 24.03.2016 |accessdate=2016-04-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220308173046/https://hamsafon.tj/uploads/newspaper/1_MX_2016/12_Minbar_2016.pdf |archivedate=2022-03-08}}&lt;/ref&gt;

Бояд дар назар дошт, ки соли 2013 дар [[ноҳияи Ёвон]] корхонаи истеҳсоли сементи «Хуаксин Ғаюр семент» бо иқтидори 1 млн. тонна семент дар як сол ба истифода дода шуда, ки дар муддати як сол бо сармоягузории соҳибкорони ватанӣ (25%) ва сармояи хусусии Чин (75%) сохта шуда буд.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://asiaplus.news/tg/2016/08/24/iftito%d2%b3i-korhonai-navbatii-buzurgi-iste%d2%b3soli-sement-dar-yovon-2/|title=Ифтитоҳи корхонаи навбатии бузурги истеҳсоли семент дар Ёвон|author=www.asiaplustj.info/|date=2016-08-24|publisher=|lang=tg|accessdate=2024-12-10}}&lt;/ref&gt;
== Фаъолияти босамар ==
Давоми 10 сол инҷониб ҶДММ “Хуаксин Ғаюр Семент” зиёда аз 1 млн тонна сементи М400 ва М500 истеҳсол карда, ба яке аз се корхонаи бузурги сементбарорӣ дар кишвар табдил ёфт. Имрӯз маҳсулоти ин корхона дар баробари бозори дохила инчунин ба хориҷ низ содир мешавад.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://asiaplus.news/tg/2023/09/06/10-soli-sozandag%d3%a3-ch%d3%a3-guna-huaksin-%d2%93ayur-sementi-balandsifat-iste%d2%b3sol-mekunad/|title=10 соли созандагӣ: чӣ гуна &quot;Хуаксин Ғаюр&quot; сементи баландсифат истеҳсол мекунад|author=www.asiaplustj.info/|date=2023-09-06|publisher=|lang=tg|accessdate=2024-12-09}}&lt;/ref&gt;
== Нигаред низ ==
* [[Саноати Тоҷикистон]]
* [[ҶДММ «Хуаксин Ғаюр Индастриал»]]
* [[Хуаксин Ғаюр Семент]]

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}} 
[[Гурӯҳ:Саноати Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Коргоҳҳои Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Вилояти Суғд]]
[[Гурӯҳ:Ноҳияи Ғафуров]]</text>
      <sha1>mif8g8ldp12dtukak4ebyuhd77m6cl3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Корхонаи ҶДММ &quot;Нафтрасон&quot;</title>
    <ns>0</ns>
    <id>112741</id>
    <revision>
      <id>1492489</id>
      <parentid>1383046</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T16:55:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492489</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2276" sha1="jgcwriiiyuh5w0308uc8aj2vjvlwcb2" xml:space="preserve">'''Корхонаи  ҶДММ &quot;Нафтрасон&quot;''' — дар шаҳри [[Конибодом]]и [[вилояти Суғд]] таъсис ёфтааст.

Ҷамъияти дорои масъулияти  маҳдуди &quot;Нафтрасон&quot;, ки нахустин корхонаи коркарди ниҳоии [[нафт]] дар [[Тоҷикистон]] мебошад. Пешбурди кори истеҳсолӣ дар ин нуқтаи пуриқтидори тавлиди маҳсулоти нафтӣ аз ҷониби мутахассисони маҳаллӣ бо кордонии соҳибкори ватанӣ Носир Усмонов роҳандозӣ мегардад.
Айни ҳол (с.2016) иқтидори истеҳсолии коркарди солонаи корхона 70 ҳазор тонна нафти хом буда, ҳамасола ба маблағи 70 миллион сомонӣ маҳсулоти  тайёристеҳсолхоҳад кард. Бо фаъол шудани ин корхонаи наву пуриқтидори истеҳсолӣ наздики 80 ҷойи корӣ муҳайё мегардад. Ҷамъияти дорои масъулияти маҳдуди &quot;Нафтрасон&quot; ба истеҳсоли сӯзишворӣ - бензин, маҳсулоти дизелӣ, гази моеъ ва мазут машғул мегардад.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://hamsafon.tj/1177-shumorai-12-1044-24032016.html |title=Минбари халқ Шумораи №12 (1044), 24.03.2016 |accessdate=2016-04-24 |archivedate=2020-12-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201204044613/http://hamsafon.tj/1177-shumorai-12-1044-24032016.html }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://hamsafon.tj/uploads/newspaper/1_MX_2016/12_Minbar_2016.pdf |title=Минбари халқ Шумораи №12 (1044), 24.03.2016 |accessdate=2016-04-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220308173046/https://hamsafon.tj/uploads/newspaper/1_MX_2016/12_Minbar_2016.pdf |archivedate=2022-03-08}}&lt;/ref&gt;
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

[[Гурӯҳ:Коргоҳҳои Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Саноати Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Конибодом]]
[[Гурӯҳ:Корхонаҳо аз рӯи алифбо]]</text>
      <sha1>jgcwriiiyuh5w0308uc8aj2vjvlwcb2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Суманак (ғизо)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>115399</id>
    <revision>
      <id>1492712</id>
      <parentid>1303213</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T23:06:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492712</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7095" sha1="tiwl7p9t40xp15isqu1blrsrdas64wm" xml:space="preserve">[[Суманак]] ё сумалак (сималак) — ғизои [[наврӯз]]ӣ аст ва аз қадим ҳамчун ғизои баҳорӣ инчунин барои шифоёбии бемориҳои инсон истифода бурда мешавад.
&lt;ref&gt;{{Cite web|url= http://www.pitfi.tj/node/461|title= Феҳристи миллии мероси фарҳанги ғайримоддӣ|author= |website= www.pitfi.tj|date= |publisher= |lang= |accessdate= 2019-02-19|archiveurl= https://web.archive.org/web/20190825195759/http://www.pitfi.tj/node/461|archivedate= 2019-08-25}}&lt;/ref&gt;

[[File:Samanoo-Samanou-Persian-sweet-paste-for-Nowruz-Haft-Sin-Tablet.jpg|thumb|[[Суманак]] ё сумалак ]]
== Пухтани Суманак ==
Барои пухтани суманак гандумро тоза карда, дар оби хунук мешӯянд ва сипас дар зарфи зангногир тақрибан се рӯз тар карда, нигоҳ медоранд. Баъди неш задани гандум онро ба ғафсии 1 — 1,5 см ба рӯи тахтаи тоза рехта, дар ҷои соя мегузоранд ва то сабзидан ҳар пагоҳӣ об мепошанд. Баъди сабзидани гандум (тақрибан баъди 3 — 4 рӯз) сабза (майса)-и онро қима мекунанд ё дар ҳован мекӯбанд ва аз болояш об рехта, се маротиба аз дока фишурда, шираашро мегиранд. Баъд дар зарфҳои алоҳида нигоҳ медоранд. Равғани пахтаро доғ карда, хунук мекунанд. Ба он орд, шираи сабзаи гандум рехта, омехта мекунанд ва дар оташи баланд меҷӯшонанд. Сипас шираи дуюм ва сеюмро рехта, пухтанро давом медиҳанд. Суманакро дар оташи баланд 10 — 12 соат мепазанд ва барои насӯхтани таги он ба дег 15 — 20 дона чормағз ё монанди он қайроқча андохта, бо белчаи чӯбин мунтазам кофта меистанд. Баъди пухтан, оташи таги дегро кашида, суманакро 2 — 3 соат дам медиҳанд. Тоҷикони Бухоро ғайр аз шираи гандум ба суманак қиёми қанд (ё ширинӣ) низ ҳамроҳ мекунанд. Дар ин ҳолат суманак ширин мешавад ва онро муддати дароз нигоҳ доштан имконпазир мегардад. Тарзи дигари тайёр кардани суманак низ мавҷуд аст: ба хамир, ба ҷои об шираи гандум ҳамроҳ карда, дар таги хокистари оташдон ё дар тобасанг мепазанд.&lt;ref name=&quot;tiroz.org&quot;&gt;[http://tiroz.org/asrori-shifobahshii-sumanak-ba-bisyor-dard-o/ Асрори шифобахшии суманак ба бисёр дардҳо]&lt;/ref&gt;

'''Барои 1 кг равғани пахта 0,5 кг гандум, 2 кг орди гандуми баҳорӣ, 15 — 20 дона чормағз зарур аст.'''

== Хосиятҳои давоии Суманак ==
Оид ба хосиятҳои давоии суманак олимон аз замонҳои хеле қадим маълумот додаанд. Организм дар оғози баҳор аз норасоии витамин ва микроэлементҳо (авитаминоз), ки дар давраи зимистон ба вуҷуд омадааст, душворӣ мекашад. Ва сабаби дастархони наврӯзиро оро додани суманак низ маҳз дар ҷуброн кардани ҳамин талафоти организм аст.

Олимон дар таркиби майсаи гандум 18 аминокислота, витаминҳо (В1, В2, В3, В5, В6, РР, Е, F), микроэлементҳо ва моддаҳои минералӣ (фосфор, калий, магний, сулфур, калсий, хлор, натрий, манган, руҳ, молибден ва ғайра)-ро пайдо кардаанд, ки барои организм ниҳоят зарур мебошанд. Дар таркиби майсаи гандум ҳамчунин витамини С, клетчатка, гемотселлюлоза ва пектинҳо вуҷуд доранд, ки коҳиши онҳо дар организм боиси ихтилоли фаъолияти аъзои гувориш (ҳозима) мегардад. Клетчаткае, ки дар таркиби суманак мавҷуд аст, барои зуд ва пурра ҳазм гаштани ғизо кумак мерасонад. Пектинҳо ба микрофлораи рӯда таъсир расонда, токсинҳо, холестерин ва кислотаҳои талхаро аз организм хориҷ мекунанд. Бинобар ин, онҳо барои муолиҷаи дисбактериоз, атеросклероз ва бемории санги талхадон аҳамияти калон доранд.

Истеъмоли суманак барои рафъи фарбеҳӣ ва пешгирии диабети қанд низ муҳим аст. Дар сурати мунтазам истифода намудани суманак иммунитет тақвият ёфта, организм ба таъсироти бемориҳо тобовар мегардад, мубодилаи моддаҳо ба низом омада, фаъолияти дилу рагҳо, силсилаи устухон, асаб, аъзои таносул ва ғадуди сипаршакл беҳтар мешавад. Ба бемориҳои экзема ва реши меъда шифо мебахшад, босираро қавӣ ва сабзиши мӯйро барқарор менамояд, хунро тоза карда, ба ҳосил шудани гемоглобин кумак мерасонад, авитаминоз, камхунӣ ва пирии бармаҳалро пешгирӣ мекунад. Олимон дар чунин ақидаанд, ки ба вояи ғизо ворид намудани суманак баҳри пешгирии амрози саратонӣ, фурӯ нишондани ғалаёни хун, аз организм баровардани холестерин, ҷилавгирии хурӯҷи бемориҳои дил нафъи зиёд дорад. Даври муолиҷа бо суманак 1,5 — 2 моҳ (соле 1 — 2 маротиба: тирамоҳу зимистон) аст.&lt;ref name=&quot;tiroz.org&quot;/&gt;
{{умуми}}
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
{{хурд}}

[[Гурӯҳ:Ғизоҳо]]
[[Гурӯҳ:Наврӯз]]</text>
      <sha1>tiwl7p9t40xp15isqu1blrsrdas64wm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гурез Сафар</title>
    <ns>0</ns>
    <id>115810</id>
    <revision>
      <id>1492409</id>
      <parentid>1492398</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T14:16:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASHGIRD</username>
        <id>8035</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Вироиши [[Special:Contributions/Komron Safarzoda|Komron Safarzoda]] ([[User talk:Komron Safarzoda|Баҳс]]) вогардонида шуд ба охирин тағйире, ки [[User:VASHGIRD|VASHGIRD]] анҷом дода буд</comment>
      <origin>1348847</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4842" sha1="ojbips6omsc2d84ifycbl198850sivi" xml:space="preserve">{{Адиб
|ном                  = Гурез Сафар
|номи аслӣ               = Гурез Сафар
|тасвир                      = 
|тавсифи тасвир          = 
|ном ҳангоми таваллуд = 
|номи пурра           = 
|тахаллусҳо           = 
|таърихи таваллуд         = 10.05.1960
|зодгоҳ                  = {{Зодгоҳ|Кӯлоб |шаҳри Кӯлоб}}
|таърихи даргузашт    = 
|маҳалли даргузашт        = 
|шаҳрвандӣ              = 
|навъи фаъолият      = {{шоир|}},рӯзноманигор,[[нависанда]]
|солҳои фаъолият      = 
|самт                 = 
|жанр                 =
|забони осор          = 
|дебют                 = 
|ҷоизаҳои адабӣ       = 
|ҷоизаҳо              = 
|Lib                  = 
|сайт                 = 
|викигуфтовард         = 
|имзо              = 
}}
'''Гурез Сафар''' — {{рӯзноманигор}}, [[шоир]], [[нависанда]], узви [[Иттифоқи журналистони Тоҷикистон]] (1989),  узви [[Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон]] (1995)

==Зиндагинома==
'''Гурез Сафар''' [[10 май]]и соли [[1960]] дар [[шаҳр]]и [[Кӯлоб]], дар хонадони шоир [[Ашӯр Сафар]], ба ҷаҳон омадааст. Соли 1983 факултаи филологияи тоҷики [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон|Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон]]ро хатм кардааст. Баъдан корманди илмии ҳамин донишгоҳ, роҳбари бадеии Қасри маданияти Кӯлоб, мусаҳҳеҳи [[нашриёти «Маориф»]], мусаҳҳеҳи калон, муҳаррир, муҳаррири пешбар ва мудири шуъбаи адабиёти калонсолони [[нашриёти «Адиб»]], [[сармуҳаррир]]и [[маҷалла]]и ҳаҷвии «[[Хорпуштак]]» (1996-1999) будааст. Ҳоло ҷонишини директори Муассисаи нашриявии «Адиб» мебошад. Навиштаҳояш аз соли 1989 интишор меёбанд, ки ба мавзӯъҳои [[Ватан]], [[Модар]], [[сулҳ]]у [[ваҳдат]], дӯстиву муҳаббати поки инсонӣ, худшиносии миллӣ ва ғ. бахшида шудаанд. Дар офаридани [[шеър]]у [[ҳикоя]]ҳои ҳаҷвӣ сабки хосе дорад, ки ғолибан латифу ҳадафрасанд ва ахлоқу аносири манфури ҷомеаро зери тозиёнаи малеҳи ҳаҷву мутояба қарор медиҳанд.Аз соли 1989 узви [[Иттифоқи журналистони Тоҷикистон]], аз соли 1995 узви [[Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон]] аст.

==Эҷодиёт==
Офаридаҳояш дар авроқи кутуби «Ариза ба номи янга» (1992), «Азизи дидаву шунида»
(1994), «Нози ҳавас» (1996), «Ҷавобак» (2000), «Миқрози насим» (2002), «Чашми сиёта садқа» (2004), «Лутфи Ашӯр Сафар» (2005), «Сад барги тар» (2009), «Равзани роз» (2010), «Шамъи саодат» (2014), «Ҳам арш, ҳам фарш» (2015) ва ғ. ба табъ расидаанд. Соли 2011, барои маҷмӯаи «Равзани роз», сазовори [[Ҷоизаи ба номи Мирзо Турсунзода]] гардидааст.

== Ҷоизаҳо ==
*[[Аълочии матбуоти Тоҷикистон]];
*[[Медали «Хидмати шоиста»]] (2011)
*[[Ҷоизаи ба номи Мирзо Турсунзода]].&lt;ref&gt;Адибони Тоҷикистон (маълумотномаи мухтасари шарҳиҳолӣ)./Таҳия ва танзими Асрори Сомонӣ ва Маҷид Салим. – Душанбе, «Адиб», 2014, – с.217 ISBN 978-99947-2-379-9&lt;/ref&gt;

== Сарчашма ==
&lt;references/&gt;

[[Гурӯҳ:Нависандагони тоҷик аз рӯи алифбо‎]]
[[Гурӯҳ:Шоирони тоҷик]]
[[Гурӯҳ:Рӯзноманигорони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Аъзои Иттифоқи журналистони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Аъзои Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Дорандагони унвонҳои фахрӣ аз Тоҷикистон]]</text>
      <sha1>ojbips6omsc2d84ifycbl198850sivi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Коллеҷи санъати ба номи Содирхон Ҳофиз</title>
    <ns>0</ns>
    <id>116358</id>
    <revision>
      <id>1492478</id>
      <parentid>1258670</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T16:46:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492478</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7371" sha1="7l7zuxpcgn518e8l0ufqmdwivs1mjnr" xml:space="preserve">{{Ҷаъбаи коллеҷ
 |ном                  = Коллеҷи санъати ба номи Содирхон Ҳофиз, ш. Хуҷанд
 |ихтисора             = КС ба номи С. Ҳофиз
 |аслӣ                 = 
 |пештара              = Омӯзишгоҳи мусиқии шаҳри Хуҷанд
 |нишон                =  
 |тасвир               =  
 |имзо                 =  
 |шиор                 = 
 |асосгузорӣ           = [[1929]]
 |пӯшидашавӣ           = 
 |азнавташкилшавӣ      = ба коллеҷ
 |соли азнавташкилшавӣ = [[1996]]
 |навъ                 = мусиқию омӯзгорӣ 
 |ректор               =  
 |директор             = 
 |донишҷӯён            =  
 |омӯзгорон            =  
 |макон                = {{парчамбандӣ|Тоҷикистон}}
 |нишонӣ               = 734000, шаҳри [[Хуҷанд]] 
 |сайт                 =  
 |логотип              = 
 |ҷоизаҳо            = 
 |lat_dir =N|lat_deg =|lat_min =|lat_sec = 
 |lon_dir =E|lon_deg =|lon_min =|lon_sec = 
}}
[[Акс:Sodir.jpg|thumb]]

'''Коллеҷи санъати ба номи Содирхон Ҳофиз''' — [[Муассисаи таълимии таҳсилоти миёнаи касбӣ|муассисаҳои таълимии таҳсилоти миёнаи касбии]] Ҷумҳурии Тоҷикистон мебошад. Муассисаи таълимӣ дар – шаҳри [[Хуҷанд]] ҷойгир аст.

=Таърих=
Бунёди ин муассисаи таълимӣ ба солҳои 20-уми асри XX рост омада, дар назди техникум-студияи мусиқӣ-театрии ба номи Абулқосим Лоҳутӣ дар шаҳри [[Душанбе]] ташкил гардидааст ва нимаи дуюми соли 1929 ба шаҳри [[Хуҷанд]] кӯчонида шуд. Аз рӯи ҳуҷҷатҳои мавҷуда, соли 1933 омӯзишгоҳро аввалин маротиба инҳо хатм кардаанд: Қобилов А., Фаёзов Р., Муродов Т., [[Ҳофизи халқии Тоҷикистон]] [[Ӯрунбой Додобоев]].&lt;br&gt;
Омӯзгорони аввалин он солҳо М. Калонтаров, [[Ҳошим Назаров]], Д. Акопян, Мавлонов, Отаев буда, Толибҷон Ҳасанов директори омӯзшпгоҳ буд (аз рӯи сурати хатмкунандагони соли 1933). Шумораи хонандагони омӯзишгоҳи мусиқӣ солҳои аввал ҳамагӣ 25-30 нафар буда, солҳои 1960-90-ум ба 650 нафар расид. Ҳоло дар омӯзишгоҳ 280 нафар таҳсил мекунанд.&lt;br&gt;
Соли 1962 омӯзишгоҳи мусиқии шаҳри Хуҷанд номи яке аз устодони номии мусиқии классики тоҷик Содирхони Ҳофизро гирифт.&lt;ref name=&quot;sugd.tj&quot;&gt;{{Cite web |url=http://sugd.tj/sugd_old/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;catid=19%3A2008-11-19-05-05-59&amp;id=1534%3A-80-&amp;Itemid=13 |title=Коллеҷи санъати ба номи Содирхон Ҳофиз 80 сола шуд |accessdate=2020-11-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210421051638/http://sugd.tj/sugd_old/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;catid=19%3A2008-11-19-05-05-59&amp;id=1534%3A-80-&amp;Itemid=13 |archivedate=2021-04-21}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;
Бо қарори мушовараи Вазорати фарҳанг ва иттилооти Ҷумҳурии Тоҷикистон аз [[22 январ]]и [[соли 1996]] омӯзишгоҳи мусиқӣ ба омӯзишгоҳи санъат ва соли 2004 бо Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон ба Коллеҷи санъати ба номи [[Содирхон Ҳофиз]] табдил дода шуд».
Коллеҷи  санъат  дар тӯли 80 соли мавҷудияти хеш тавонист, ки шумораи донишҷӯёнро дар соли хониш то ба 365 нафар расонида, бисёр чеҳраҳои намоёни санъати тоҷикро тарбия намояд.
Халқи тоҷик имрӯз бо номи  Ҳунарпешаҳои халқии СССР [[Ғаффор Валаматзода]], [[Ҳанифа Мавлонова]], [[Тӯҳфа Фозилова]], Ҳунарпешаҳои халқии Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Шарофиддин Сайфиддинов]], [[Боймуҳаммад Ниёзов]], [[Карим Қосимов]], [[Одилҷон Назаров]], [[Мӯътабар Иброҳимова]], [[Ҷӯрабек Набиев]], [[Абдураҳим Неъматов]], Арбобони Ҳунари Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Наримон Каримов]], [[Ислом Саломов]]. Ҳунарпешаҳои шоистаи Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Домуллоҷон Назаров]], [[Маҷнун Баротов]], Абдурауф Азаматов, Ҳофизони халқии Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Ӯрунбой Додобоев]] ва [[Баён Облоқулов]], олимони варзида, докторони илмҳои санъатшиносӣ [[Аслиддин Низомов]], [[Наим Ҳакимов]], [[Султоналӣ Худойбердиев]], барандагони  [[Ҷоизаи давлатии Тоҷикистон ба номи Абӯабдуллоҳ Рӯдакӣ|мукофоти давлатии ҶШС Тоҷикистон ба номи Рӯдакӣ]] [[Домуллоҷон Назаров]] ва ҷоизаи ба номи Камоли Хуҷандӣ [[Восит Абдураҳмонов]], [[Абдураҳмон Тошматов]], [[Шариф Ҳикматов]], [[Саид Ашрафов]], [[Даврон Раҳматов]], [[Шаҳло Ҷалилова]], [[Саодат Саломова]] ва дигарон ифтихор дорад, ки онҳо бо бузургии ҳунару истеъдоди хеш на танҳо мояи ифтихори сокинони вилоят, балки балки тамоми тоҷикону тоҷикистониён гардидаанд.&lt;ref name=&quot;sugd.tj&quot;/&gt;
Коллеҷи санъати ба номи Содирхон Ҳофиз (омӯзишгоҳи мусиқии шаҳри Хуҷанд) мутахассисони соҳаҳои мухталифи санъати мусиқӣ - сарояндагону  мутрибон, мутахассисони назарияи мусиқӣ, фарҳангшиносӣ, рассомӣ, китобдорӣ, хореографӣ, дирижёри хорӣ, эстрадӣ, овозхони академикиро баҳри ривоҷу равнақи фарҳанги тоҷик тайёр намудааст.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
{{хурд}}

[[Гурӯҳ:Муассисаҳои таълимии Хуҷанд]]
[[Гурӯҳ:Муассисаҳои таҳсилоти миёнаи касбии Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Хуҷанд]]</text>
      <sha1>7l7zuxpcgn518e8l0ufqmdwivs1mjnr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Муҳсин Човушӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>142910</id>
    <revision>
      <id>1492594</id>
      <parentid>1445646</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T19:30:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492594</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34353" sha1="jpfwlibrphfmoy7ytr71hxz2xzepkj7" xml:space="preserve">{{Мусиқидон
|тасвир          =
}}
'''Муҳсин Човушӣ''' ({{Lang-fa|محسن چاوشی حسینی}} — ''Муҳсин Човушии Ҳусайнӣ''; тав. {{comment|{{СанаиТаваллуд|30|7|1979}}|8 мурдодмоҳи 1358}}&lt;ref name=whatsupiran&gt;{{cite web | title = Mohsen Chavoshi | publisher = whatsupiran.com | url = http://www.whatsupiran.com/Profile/Mohsen-Chavoshi | accessdate = 17 July 2011 }}&lt;/ref&gt;, [[Хуррамшаҳр]], [[Эрон]]) — [[Овозхон|хонанда]], [[таҳиякунандаи мусиқӣ]], [[оҳангсоз]], [[таронасаро]] ва [[Танзим (мусиқӣ)|танзимкунандаи]] сабки [[Мусиқии поп|поп]] ва [[Мусиқии рок|роки]] аҳли [[Эрон]] аст.

== Зиндагинома ==
Муҳсин Човушӣ зодаи Хуррамшаҳри Эрон аст ва асолати курдтабор дорад&lt;ref&gt;[http://www.facebook.com/mchavoshifans/info Биографияи Муҳсин Човушӣ дар саҳифаи расмии фейсбуки ӯ]&lt;/ref&gt;. Кӯдакии ҳамзамон бо оғози ҷанги таҳмилӣ буд. Баъд аз ишғоли Хуррамшаҳр хонаводаи ӯ ба шаҳрҳои мухталиф [[Кирмоншоҳ]], [[Машҳад]], [[Қазвин]], Караҷ ва ниҳоят [[Теҳрон]] ҳиҷрат карданд. Ӯ зиндагии сахтеро пушти сар гузошт ва дар он тамъи фақрро низ чашид.

== Фаъолияти ҳирфаӣ ==
Муҳсин Човушӣ пас аз дарёфт дипломи ҳисобдорӣ ва итмоми давра сарбозӣ, фаъолияти ҳирфаии худро дар заминаи мусиқӣ дар сол 1382 бо олбуми «Нафрин» оғоз кард ва пас аз гирифтани муҷаввиз дар соли 1387 олбум «Як шоха нилуфар»-ро мунташир кард.

Ӯ хонанда ва оҳангсози таронаҳои филми синамоии «Сантурӣ» сохтаи Дориюши Меҳрҷӯӣ буд. Човушӣ ҳамчунин як қитъа барои титрожи поёни филми синамоии «Ламп 100» ба коргардонии Саиди Оқохонӣ хонд.

Муҳсин Чвушӣ хонандаи таронаҳои сериёли шабака хонагии «[[Шаҳрзод (сериал)|Шаҳрзод]]» сохтаи Ҳасани Фатҳӣ мебошад, ки нақши босазое дар маҳбубияти такоҳанги «Куҷоӣ»-и ӯ дошт&lt;ref&gt;{{Cite news|title=محسن چاوشی: پتو را کشیدم روی سرم و «سنتوری» را خواندم...|author=|url=http://www.musicema.com/node/179736|work=Musicema.com|date=|accessdate=2018-08-30|language=fa|archivedate=2018-09-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180902200159/http://www.musicema.com/node/179736}}&lt;/ref&gt;.

== Таронашиносӣ ==
Муҳсин Човушӣ муаллифи зиёда аз 100 суруд ва 12 олбум мебошад. Ӯ ҳамчунин муаллифи мусиқии филми «Сантурӣ» (Дориюши Меҳрҷӯй, [[Соли 2007|2007]]) мебошад.
{|class=&quot;wikitable&quot;
! style=&quot;background:#B0C4DE;&quot; |Албомҳо
! colspan=5 style=&quot;background:#B0C4DE;&quot; |&lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;{{Interlanguage link multi|Нафрин (албоми Муҳсин Човушӣ)|fa|3=نفرین (آلبوم)|lt=Нафрин}}&lt;/span&gt; (Unofficial, Released: 2004)&lt;ref&gt;{{cite web | title = Nefrin Album &gt; Mohsen Chavoshi | publisher = IranSong Persian Music | url = http://www.tirip.com/album/1719.htm | accessdate = 17 July 2011 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20200412010118/http://www.tirip.com/album/1719.htm | archivedate = 2020-04-12 }}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
! № !! Ном !! Ном ба порсӣ !! Тарҷумаи англисӣ !! Feat.
|-
| 01 || Нафрин || {{lang|fa|نفرين}} || Curse ||
|-
| 02 || Кафтари чоҳӣ || {{lang|fa|كفتر چاهي}} || Rock Pigeon ||
|-
| 03 || Фосила || {{lang|fa|فاصله}} || Distance ||
|-
| 04 || Марг || {{lang|fa|مرگ}} || Death ||
|-
| 05 || Лайлӣ ва Маҷнун || {{lang|fa|ليلي و مجنون}} || Layla and Majnun||
|-
| 06 || Роҳи душвор || {{lang|fa|راه دشوار}} || The Hard Way ||
|-
| 07 || Мусофир || {{lang|fa|مسافر}} || Traveler ||
|-
| 08 || Ғариби модар || {{lang|fa|غريب مادر}} || Mother’s Oppressed ||
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
! colspan=5 style=&quot;background:#B0C4DE;&quot; | &lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;{{Interlanguage link multi|Худкушӣ мамнӯъ|fa|3=خودکشی ممنوع}}&lt;/span&gt; (Unofficial, Released: 2005)&lt;ref&gt;{{cite web | title = Khod Koshi Mamnoo Album &gt; Mohsen Chavoshi | publisher = IranSong Persian Music | url = http://www.tirip.com/album/2242.htm | accessdate = 17 July 2011 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20120326132648/http://www.tirip.com/album/2242.htm | archivedate = 2012-03-26 }}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
! № !! Ном !! Ном ба порсӣ !! Тарҷумаи англисӣ !! Feat.
|-
| 01 || Худкушӣ мамнӯъ || {{lang|fa|خودكشي ممنوع}} || Suicide is Forbidden ||
|-
| 02 || Оҳой хабар надорӣ || {{lang|fa|آهاي خبر نداري}} || Hey! You don’t know ||
|-
| 03 || Имом Ризо || {{lang|fa|امام رضا}} || Imam Reza ||
|-
| 04 || Ҳасрати хис || {{lang|fa|حسرت خيس}} || Soaked Regret ||
|-
| 05 || Калоф || {{lang|fa|كلاف}} || Skein Bewildered ||
|-
| 06 || Сабурӣ || {{lang|fa|صبوري}} || Patience ||
|-
| 07 || Туву фосила || {{lang|fa|تو و فاصله}} || You &amp; Distance ||
|-
| 08 || Бонуи ман || {{lang|fa|بانوي من}} || My Lady ||
|-
| 09 || Хашхош || {{lang|fa|خشخاش}} || Poppy ||
|-
| 10 || Ремикс || {{lang|fa|رميكس}} || Remix ||
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
! colspan=5 style=&quot;background:#B0C4DE;&quot; | &lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;{{Interlanguage link multi|Линга кафш|fa|3=لنگه کفش}}&lt;/span&gt; (Unofficial, Released: 2006)&lt;ref&gt;{{cite web | title = Lenge Kafsh Album &gt; Mohsen Chavoshi | publisher = Iran Song Persian music | url = http://www.tirip.com/album/2917.htm | accessdate = 17 July 2011 | language = Persian | archiveurl = https://web.archive.org/web/20120326132711/http://www.tirip.com/album/2917.htm | archivedate = 2012-03-26 }}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
! № !! Ном !! Ном ба порсӣ !! Тарҷумаи англисӣ !! Feat.
|-
| 01 || Лингаи кафш || {{lang|fa|لنگه كفش}} || A Shoe Bale ||
|-
| 02 || Бачаҳои Оҳвоз || {{lang|fa|بچه هاي اهواز}} || Ahvaz Boys ||
|-
| 03 || Тунги булурӣ || {{lang|fa|تنگ بلوري}} || Crystalline Ewer ||
|-
| 04 || Ишқи дуҳарфӣ || {{lang|fa|عشق دوحرفي}} || The Two-letter Love ||
|-
| 05 || Хотираҳои мурда || {{lang|fa|خاطره هاي مرده}} || The Dead Memories ||
|-
| 06 || Шодобӣ || {{lang|fa|شادابی}} || Succulence ||
|-
| 07 || Гесутило || {{lang|fa|گيسو طلا}} || Golden Chignon ||
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
! colspan=5 style=&quot;background:#B0C4DE;&quot; | &lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;{{Interlanguage link multi|Мутаассифам (албом)|fa|3=متأسفم|lt=Мутаассифам}}&lt;/span&gt; (Unofficial, Released: 2006)&lt;ref&gt;{{cite web | title = I'm Sorry Album &gt; Mohsen Chavoshi | publisher = IranSong Persian Music | url = http://www.tirip.com/album/3062.htm | accessdate = 17 July 2011 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20120326132728/http://www.tirip.com/album/3062.htm | archivedate = 2012-03-26 }}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
! № !! Ном !! Ном ба порсӣ !! Тарҷумаи англисӣ !! Feat.
|-
| 01 || Арӯси ман || {{lang|fa|عروس من}} || My Bride ||
|-
| 02 || Нафасбурида || {{lang|fa|نفس بريده}} || Gasp ||
|-
| 03 || Аброи пойизӣ || {{lang|fa|ابراي پاييزي}} || Autumnal Clouds ||
|-
| 04 || Хиёнат || {{lang|fa|خيانت}} || Treason ||
|-
| 05 || Камтаҳаммул || {{lang|fa|كم تحمل}} || Little Tolerance ||
|-
| 06 || Мутаасифам || {{lang|fa|متاسفم}} || I’m Sorry ||
|-
| 07 || Гули сар || {{lang|fa|گل سر}} || Hair Flower ||
|-
| 08 || Паранда || {{lang|fa|پرنده}} || The Bird ||
|-
| 09 || Фаластин || {{lang|fa|فلسطين}} || Palestine ||
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
! colspan=5 style=&quot;background:#B0C4DE;&quot; | &lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;{{Interlanguage link multi|Як шоха нилуфар|fa|3=یه شاخه نیلوفر}}&lt;/span&gt; (Official, Released: 2008)&lt;ref&gt;{{cite web | title = A Lotus Sprout &gt; Mohsen Chavoshi | publisher = IranSong Persian Music | url = http://www.tirip.com/album/4288.htm | accessdate = 17 July 2011 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20120326132732/http://www.tirip.com/album/4288.htm | archivedate = 2012-03-26 }}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
! № !! Ном !! Ном ба порсӣ !! Тарҷумаи англисӣ !! Feat.
|-
| 01 || Як шоха нилуфар || {{lang|fa|يه شاخه نيلوفر}} || A Lotus Sprout ||
|-
| 02 || Куҷост бигу? || {{lang|fa|كجاس بگو ؟}} || Where Is She? Tell me! ||
|-
| 03 || Табрик || {{lang|fa|تبريك}} || Felicitation ||
|-
| 04 || Чиро? || {{lang|fa|چرا؟}} || Why? ||
|-
| 05 || Қуллаи хушбахтӣ || {{lang|fa|قله خوشبختي}} || Peak Of Luck||
|-
| 06 || Ҳафтаҳои талхи ман || {{lang|fa|هفته هاي تلخ من}} || My Bitter Weeks ||
|-
| 07 || Хокистар || {{lang|fa|خاكستر}} || Ash ||
|-
| 08 || Ноз || {{lang|fa|ناز}} || Charm ||
|-
| 09 || Ту ки нестӣ || {{lang|fa|تو كه نيستي}} || When You Are Not Around ||
|-
| 10 || Дилтангӣ || {{lang|fa|دلتنگي}} || Nostalgia ||
|-
| 11 || Буғз || {{lang|fa|بغض}} || Sob ||
|-
| 12 || Асо || {{lang|fa|عصا}} || Cane ||
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
! colspan=5 style=&quot;background:#B0C4DE;&quot; | &lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;{{Interlanguage link multi|Жокат (албом)|fa|3=ژاکت (آلبوم)|lt=Жокат}}&lt;/span&gt; (Official, Released: 2009)&lt;ref&gt;{{cite web | title = Jacket &gt; Mohsen Chavoshi | publisher = IranSong Persian Music | url = http://www.tirip.com/album/5550.htm | accessdate = 17 July 2011 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20120326132811/http://www.tirip.com/album/5550.htm | archivedate = 2012-03-26 }}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
! № !! Ном !! Ном ба порсӣ !! Тарҷумаи англисӣ !! Feat.
|-
| 01 || Бозори Хуррамшаҳр || {{lang|fa|بازار خرمشهر}} || Khoramshahr Bazaar ||
|-
| 02 || Чордеворӣ || {{lang|fa|چار ديواري }} || Enclosure ||
|-
| 03 || Асирӣ || {{lang|fa|اسيري}} || Slavery ||
|-
| 04 || Даври охар || {{lang|fa|دور آخر}} ||The Last Round ||
|-
| 05 || Хароҷ || {{lang|fa|حراج}} || Sale||
|-
| 06 || Ханда || {{lang|fa|خنده}} || Laugh ||
|-
| 07 || Ки беҳет хандиде? || {{lang|fa|كي بهت خنديده ؟}} || Who Made Fun Of You ||
|-
| 08 || Лулуи шикаста || {{lang|fa|لولاي شكسته}} || The Broken Hinge ||
|-
| 09 || Бихон имшаб || {{lang|fa|بخون امشب}} ||Sing Tonight||
|-
| 10 || Дилшура || {{lang|fa|دلشوره}} || Anxiety ||
|-
| 11 || Дарёчаи мурда || {{lang|fa|درياچه مرده}} || The Dead Lake ||
|-
| 12 || Жокат || {{lang|fa|ژاكت}} || Jacket ||
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
! colspan=5 style=&quot;background:#B0C4DE;&quot; | &lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;{{Interlanguage link multi|Ҳарис (албом)|fa|3=حریص (آلبوم)|lt=Ҳарис}}&lt;/span&gt; (Official, Released: 2010)&lt;ref&gt;{{cite web | title = Greedy &gt; Mohsen Chavoshi | publisher = IranSong Persian Music | url = http://www.tirip.com/album/5929.htm | accessdate = 17 July 2011 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20120326132815/http://www.tirip.com/album/5929.htm | archivedate = 2012-03-26 }}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
! № !! Ном !! Ном ба порсӣ !! Тарҷумаи англисӣ !! Feat.
|-
| 01 || Чамидун || {{lang|fa|چمدون}} || The Suitcase ||
|-
| 02 ||Парвонаҳо || {{lang|fa|پروانه ها }} || The Butterflies ||
|-
| 03 || Ғайримаъмулӣ || {{lang|fa|غير معمولي}} || Unordinary ||
|-
| 04 || Буфи кур || {{lang|fa|بوف كور}} || The Blind Owl||
|-
| 05 || Ғаму шодӣ || {{lang|fa|غم و شادي}} || Cheer &amp; Sorrow||
|-
| 06 || Ҳарис || {{lang|fa|حريص}} || Greedy ||
|-
| 07 || Парандаи ғамгин || {{lang|fa|پرنده غمگين}} || The Sad Bird ||
|-
| 08 || Зебоӣ || {{lang|fa|زيبايي}} || You Are Beautiful ||
|-
| 09 || Бодбодакои рангӣ || {{lang|fa|باد بادكاي رنگي}} || The Coloured Kites ||
|-
| 10 || Кофиҳои шулӯғ || {{lang|fa|كافه هاي شلوغ}} || Crowded Cafe’s ||
|-
| 11 || Дилам танҳост || {{lang|fa|دلم تنهاس}} || My Heart Is Lonely ||

|- style=&quot;text-align:center;&quot;
! colspan=5 style=&quot;background:#B0C4DE;&quot; | &lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[[Парчами сафед (албом)|Парчами сафед]]&lt;/span&gt; (Official, Released: 2012)&lt;ref&gt;{{cite web | title = White Flag &gt; Mohsen Chavoshi | publisher = IranSong Persian Music | url = http://www.tirip.com/album/6568.htm | accessdate = 15 March 2012 }}{{Пайванди мурда|date=March 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
! № !! Ном !! Ном ба порсӣ !! Тарҷумаи англисӣ !! Feat.
|-
| 01 || Мардумозор || {{lang|fa|مردم آزار}} || Man Tormenting ||
|-
| 02 ||Ҷавобам накун || {{lang|fa|جوابم نكن}} || Do Not Reject Me ||
|-
| 03 || Хони ҳафтсад || {{lang|fa|خوان هفتصد}} || Seven Hundred Round ||
|-
| 04 || Бо ман бимун || {{lang|fa|با من بمون}} || Stay With Me ||
|-
| 05 || Хоби баъд аз зуҳр || {{lang|fa|خواب بعد از ظهر}} || An Afternoon Nap||
|-
| 06 || Бигӯ магӯ || {{lang|fa|بگو مگو}} || Argument ||
|-
| 07 || Қатор || {{lang|fa|قطار}} || Train ||
|-
| 08 || Парчами сафед || {{lang|fa|پرچم سفيد}} || White Flag ||
|-
| 09 || Тақос || {{lang|fa|تقاص}} ||Vengeance||
|-
| 10 || Ҳар рӯз пойизе || {{lang|fa|هر روز پاييزه}} || Every Day Is Autumn ||

|- style=&quot;text-align:center;&quot;
! colspan=5 style=&quot;background:#B0C4DE;&quot; | &lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[[I Myself Am the Thirteen|Ман худ он сездаҳам]]&lt;/span&gt; (Official, Released: 2013)&lt;ref&gt;{{cite web | title = I Myself Am The 13 &gt; Mohsen Chavoshi | publisher = TGP co. | url = http://www.tirip.com/album/6568.htm | accessdate = March 2, 2013 }}{{Пайванди мурда|date=March 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
! № !! Ном !! Ном ба порсӣ !! Тарҷумаи англисӣ !! Feat.
|-
| 01 || Ғалат кардам, ғалат || {{lang|fa|غلط کردم غلط}} || I Was Wrong, Wrong ||
|-
| 02 ||Кӯ ба кӯ || {{lang|fa|کو به کو}} || Alley by Alley ||
|-
| 03 || Рамидем || {{lang|fa|رمیدیم}} || Eloped ||
|-
| 04 || Нигор || {{lang|fa|نگار}} || Beloved ||
|-
| 05 || Ситамгар || {{lang|fa|ستمگر}} || Tyrant||
|-
| 06 || Шермардо || {{lang|fa|شیر مردا}} || The Intrepid One ||
|-
| 07 || Ман худ он сездаҳам || {{lang|fa|من خود آن سیزدهم}} || I Myself Am The 13 ||
|-
| 08 || Қурозачин || {{lang|fa|قراضه چین}} || Gold Swarfs ||
|-
| 09 || Баҳроми Гӯр || {{lang|fa|بهرام گور}} ||Bahram Goor||
|-

|- style=&quot;text-align:center;&quot;
! colspan=5 style=&quot;background:#B0C4DE;&quot; | &lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt; {{Interlanguage link multi|Порӯи беқоиқ|fa|3=پاروی بی‌قایق}}&lt;/span&gt; (Official, Released: 2014)&lt;ref&gt;[[:fa:پاروی بی‌قایق]], Retrieved March 4, 2014 {{Better source|reason=per WP:CIRCULAR|date=August 2015}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
! № !! Ном !! Ном ба порсӣ !! Тарҷумаи англисӣ !! Матни тарона
|-
| 01 || Дизира || {{lang|fa|دزیره}} || Desire || Рӯзбеҳ Бимонӣ
|-
| 02 ||Қаҳваи Қаҷарӣ || {{lang|fa|قهوه قجری}} || Ghajari Coffee || Рӯзбеҳ Бимонӣ
|-
| 03 || Ҷуз || {{lang|fa|جز}} || But || Ҳусайни Сафо
|-
| 04 || Туфанги сарпур || {{lang|fa|تفنگ سر پر}} || Loaded Rifle || Ҳусайн Ғиёсӣ
|-
| 05 || Хоб || {{lang|fa|خواب}} || Dream|| Ҳусайни Сафо
|-
| 06 || Порӯйи беқаиқ || {{lang|fa|پاروی بی قایق}} || Boatless Oar || Ҳусайни Сафо
|-
| 07 || Я хунаи кӯчак || {{lang|fa|یه خونه کوچیک}} || A Small House || Ҳусайни Сафо
|-
| 08 || Каланҷор || {{lang|fa|کلنجار}} || Wrangle || Ҳусайни Сафо
|-
| 09 || Юсуф || {{lang|fa|یوسف}} ||Yousef|| Ҳусайни Сафо
|-
| 10 || Васият || {{lang|fa|وصیت}} || Will || Ҳусайни Сафо

|- style=&quot;text-align:center;&quot;
! colspan=5 style=&quot;background:#B0C4DE;&quot; | &lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;{{Interlanguage link multi|Амири бегазанд|fa|3=امیر بی گزند (آلبوم)}}&lt;/span&gt; (Official, Released: 2016)&lt;ref&gt;{{cite web | title = Amire Bigazand &gt; Mohsen Chavoshi | publisher = IranSong Persian Music | url = http://www.tirip.com/album/5550.htm | accessdate = 17 June 2016 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20120326132811/http://www.tirip.com/album/5550.htm | archivedate = 2012-03-26 }}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! No. !! Ном !! Ном ба порсӣ !! Тарҷумаи англисӣ !! Матни тарона
|-
| 01 || Амири бегазанд || {{lang|fa| امیر بی گزند}} || Harmless Ruler || [[Мавлоно Ҷалолуддини Муҳаммади Румии Балхӣ|Румӣ]]
|-
| 02 || Дили ман || {{lang|fa|دل من}} || My Heart || Румӣ
|-
| 03 || Чингиз || {{lang|fa|چنگیز}} || Gengiz || Алиакбари Ёғитабор
|-
| 04 || Ин кист ин? || {{lang|fa|این کیست این؟}} || Who Is This || Румӣ
|-
| 05 || Ҷангзада || {{lang|fa|جنگ زده}} || War-Torn || Пидром Поризӣ
|-
| 06 || Шайдойӣ || {{lang|fa|شیدایی}} || Fascination || Румӣ
|-
| 07 || Шоҳ Мақсуд || {{lang|fa|شاه مقصود}}|| Shah Maghsood || Ҳусайни Сафо
|-
| 08 || Парешон || {{lang|fa|پریشان}} ||  Bewi Idered || [[Саъдӣ]]
|-
| 09 || Шармсорӣ || {{lang|fa|شرمساری}} || Shame || Ҳусайни Сафо
|-
| 10 || Охирин автобус || {{lang|fa|آخرین اتوبوس}} ||  The Last Bus || Ҳусайни Сафо
|-
| 11 ||Тарёқ
| {{lang|fa|تریاق}} || Antidote || Румӣ
|-
| 12 || Мутассил || {{lang|fa|متصل}} || Connected || Румӣ
|-
! colspan=&quot;5&quot; style=&quot;background:#B0C4DE;&quot; |[[Иброҳим (албом)|Иброҳим]] (Official, Released: 2018)
|-
!No.
!Ном
!Ном ба порсӣ
!Тарҷумаи англисӣ
!Матни тарона
|-
|01
|Бибур ба номи худовандат…
|…ببر به نام خداوندت
|Slit In the Name of Your God…
|[[Ҳусайни Сафо]]
|-
|02
|Ту дар масофати боронӣ…&lt;sup&gt;†&lt;/sup&gt;
|…تو در مسافت بارانی
|You’re In the Distance of the Rain…
|Ҳусайни Сафо
|-
|03
|Дар остонаи пирӣ…
|…در آستانه پیری
|On the Verge of Aging…
|Ҳусайни Сафо
|-
|04
|Ҳамроҳи хоки раҳ…
|…همراه خاک اره
|Along With the Saw Dust…
|Ҳусайни Сафо
|-
|05
|Лутфан ба банди аввали саббобаат бигӯ…
|…لطفا به بند اول سبابه ات بگو
|Please Tell the First Knuckle of Your Forefinger…
|Ҳусайни Сафо
|-
|06
|Эй моҳи меҳр…
|…ای ماه مهر
|Hey Month of Mehr…
|Ҳусайни Сафо
|-
|07
|Мо бузургу нодонем…&lt;sup&gt;†&lt;/sup&gt;
|…ما بزرگ و نادانیم
|We Are Big and Fool…
|Ҳусайни Сафо
|-
|08
|Ҷаҳони фосиди мардумро…
|…جهان فاسد مردم را
|On Today’s People’s Corrupt World…
|Ҳусайни Сафо
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! colspan=&quot;5&quot; style=&quot;background:#B0C4DE;&quot; |[[Беном (албом)|Беном]] (Official, Released: 2019)
|-
!No.
!Ном
!Ном ба порсӣ
!Тарҷумаи англисӣ
!Матни тарона
|-
|01
|Қанди манӣ
|قند منی
|
|[[Ҷалолуддини Балхӣ|Мавлоно]]
|-
|02
|Гунҷишки парида
|گنجشک پریده
|
|[[Саъдӣ]]
|-
|03
|Бари султон
|بر سلطان
|
|Мавлоно
|-
|04
|Чанг
|چنگ
|
|[[Фасеҳуззамони Шерозӣ]]
|-
|05
|Қиморбоз
|قمار باز
|
|Мавлоно
|-
|06
|Ъақлу хирад
|عقل و خرد
|
|Мавлоно
|-
|07
|Зоҳид
|زاهد
|
|Мавлоно
|-
|08
|Боз омадам
|بازآمدم
|
|Мавлоно
|-
|09
|Ман надонистам
|من ندانستم
|
|Саъдӣ, [[Ваҳшии Бофқӣ]]
|-
|10
|Қавми баҳаҷрафта
|قوم به حج رفته
|
|Мавлоно
|-
|11
|Роз
|راز
|
|Саъдӣ
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
|}
&lt;small&gt;&lt;sup&gt;†&lt;/sup&gt;: Ин қитъаҳо барои харидорони хориҷ аз кишвари Эрон ва аз самти сомонаи 780 ва Биптунз, бидуни муҷаввизи Иршод ирсол шуд.&lt;/small&gt;

=== Олбумҳо ===
{{Div col | cols = 2}}
* 2019: ''[[Беном (албом)|Беном]]'' (No name)
* 2018: ''[[Иброҳим (албом)|Иброҳим]]'' (Abraham)&lt;ref name=&quot;bia4music&quot;&gt;{{cite web|title=Introducing Mohsen Chavoshi's Tracks|url=https://bia4music.ir/category/%d9%85%d8%ad%d8%b3%d9%86-%da%86%d8%a7%d9%88%d8%b4%db%8c|publisher=bia4music|accessdate=17 August 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190128030626/https://bia4music.ir/category/%d9%85%d8%ad%d8%b3%d9%86-%da%86%d8%a7%d9%88%d8%b4%db%8c/|archivedate=2019-01-28}}&lt;/ref&gt;
* 2016: ''[[Амири бегазанд]]'' (Harmless Ruler)&lt;ref name=&quot;bia4music&quot;/&gt;
* 2014: ''Порӯи беқоиқ'' (Boatless Oar)
* 2013: ''[[Ман худ он сездаҳам]]'' (I Myself Am The Thirteen)
* 2012: ''[[Парчами сафед]]'' (White Flag) (Released By TGP Company)
* 2012: ''Дил садо'' (Sound of Heart) (The 4th Mohsen Chavoshi’s group album, released By Besharat Company)
* 2011: ''Сантурӣ''&lt;ref&gt;{{cite web|title=Irangaam|url=http://www.irangaam.com/news.php?ID=49&amp;title=%D8%A2%D9%84%D8%A8%D9%88%D9%85%20%D8%B3%D9%86%D8%AA%D9%88%D8%B1%D9%8A%20%D8%A8%D9%87%20%D8%B2%D9%88%D8%AF%D9%8A%20%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%B4%D8%B1%20%D9%85%D9%8A%20%D8%B4%D9%88%D8%AFoption=com_mtree&amp;task=viewlink&amp;link_id=869&amp;Itemid=3|publisher=Irangaam|accessdate=17 August 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120426005050/http://www.irangaam.com/news.php?ID=49&amp;title=%D8%A2%D9%84%D8%A8%D9%88%D9%85%20%D8%B3%D9%86%D8%AA%D9%88%D8%B1%D9%8A%20%D8%A8%D9%87%20%D8%B2%D9%88%D8%AF%D9%8A%20%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%B4%D8%B1%20%D9%85%D9%8A%20%D8%B4%D9%88%D8%AFoption=com_mtree&amp;task=viewlink&amp;link_id=869&amp;Itemid=3|archivedate=2012-04-26}}&lt;/ref&gt;(Released By Irangaam Company)
* 2011: ''Хос''&lt;ref&gt;{{cite web|title=Pakhshe Alvand|url=http://pakhshealvand.com/index.php?module=Products&amp;id=cntnt01&amp;action=details&amp;inline=0&amp;cntnt01summarytemplate=simano_2&amp;cntnt01detailtemplate=simano_1&amp;cntnt01pagelimit=6&amp;cntnt01hierarchyid=2&amp;cntnt01perfix=&amp;cntnt01productid=35&amp;cntnt01returnid=17&amp;hl=fa_IR|accessdate=17 August 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120316051755/http://pakhshealvand.com/index.php?module=Products&amp;id=cntnt01&amp;action=details&amp;inline=0&amp;cntnt01summarytemplate=simano_2&amp;cntnt01detailtemplate=simano_1&amp;cntnt01pagelimit=6&amp;cntnt01hierarchyid=2&amp;cntnt01perfix=&amp;cntnt01productid=35&amp;cntnt01returnid=17&amp;hl=fa_IR|archivedate=2012-03-16}}&lt;/ref&gt; (The 3rd Mohsen Chavoshi’s group album released By Avaye Farvahar Company)
* 2011: ''Ҳарис'' (Greedy)&lt;ref&gt;{{cite web|title=TDH|url=http://www.tdhfilm.com/index.php?option=com_mtree&amp;task=viewlink&amp;link_id=869&amp;Itemid=3|publisher=Tasvire Donyaye Honar|accessdate=17 August 2011|archivedate=2013-10-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131022004853/http://www.tdhfilm.com/index.php?option=com_mtree&amp;task=viewlink&amp;link_id=869&amp;Itemid=3}}&lt;/ref&gt; (Released By TDH Company)
* 2010: ''Ҳашт'' (8)&lt;ref name=Musicema&gt;{{cite web|title=8|url=http://www.musicema.com/index.php?module=pagesetter&amp;tid=2&amp;tpl=search&amp;filter=title:like:%D8%A2%D9%84%D8%A8%D9%88%D9%85%20%D9%87%D8%B4%D8%AA&amp;filter1=singer:like:%D8%A2%D9%84%D8%A8%D9%88%D9%85%20%D9%87%D8%B4%D8%AA&amp;filter2=composer:like:%D8%A2%D9%84%D8%A8%D9%88%D9%85%20%D9%87%D8%B4%D8%AA&amp;filter3=corrector:like:%D8%A2%D9%84%D8%A8%D9%88%D9%85%20%D9%87%D8%B4%D8%AA&amp;filter4=song:like:%D8%A2%D9%84%D8%A8%D9%88%D9%85%20%D9%87%D8%B4%D8%AA%D8%A2%D9%84%D8%A8%D9%88%D9%85%20%D9%87%D8%B4%D8%AA&amp;filter5=musician:like:%D8%A2%D9%84%D8%A8%D9%88%D9%85%20%D9%87%D8%B4%D8%AA|accessdate=2016-11-23|archivedate=2016-03-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304135957/http://www.musicema.com/index.php?module=pagesetter&amp;tid=2&amp;tpl=search&amp;filter=title:like:%D8%A2%D9%84%D8%A8%D9%88%D9%85%20%D9%87%D8%B4%D8%AA&amp;filter1=singer:like:%D8%A2%D9%84%D8%A8%D9%88%D9%85%20%D9%87%D8%B4%D8%AA&amp;filter2=composer:like:%D8%A2%D9%84%D8%A8%D9%88%D9%85%20%D9%87%D8%B4%D8%AA&amp;filter3=corrector:like:%D8%A2%D9%84%D8%A8%D9%88%D9%85%20%D9%87%D8%B4%D8%AA&amp;filter4=song:like:%D8%A2%D9%84%D8%A8%D9%88%D9%85%20%D9%87%D8%B4%D8%AA%D8%A2%D9%84%D8%A8%D9%88%D9%85%20%D9%87%D8%B4%D8%AA&amp;filter5=musician:like:%D8%A2%D9%84%D8%A8%D9%88%D9%85%20%D9%87%D8%B4%D8%AA}}&lt;/ref&gt; (The 2nd Mohsen Chavoshi’s group album released by Honar Namaye Parsian Company)
* 2010: ''Жокат'' (Jacket)&lt;ref name=&quot;Iran Gaam&quot;&gt;{{cite web|title=Jacket|url=http://irangaam.com/album.php?ID=10&amp;name=%8E%C7%98%CA|publisher=Iran Gaam|accessdate=17 August 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120330213959/http://irangaam.com/album.php?ID=10&amp;name=%8E%C7%98%CA|archivedate=2012-03-30}}&lt;/ref&gt; (Released By Iran Gaam Company)
* 2009: ''Салом оқо'' (Hi, O’sir)&lt;ref name=TDH&gt;{{cite web|title=Salam Agha|url=http://www.tdhfilm.com/index.php?option=com_mtree&amp;task=viewlink&amp;link_id=397&amp;Itemid=3|publisher=Tasvire donaye Honar|accessdate=17 August 2011|archivedate=2013-09-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130928135435/http://www.tdhfilm.com/index.php?option=com_mtree&amp;task=viewlink&amp;link_id=397&amp;Itemid=3}}&lt;/ref&gt; (The First Mohsen Chavoshi’s group album released By TDH Company)
* 2009: ''Як шоха нилуфар'' (A Lotus Sprout)&lt;ref name=&quot;Iran Song&quot;&gt;{{cite web|title=a lotus sprout|url=http://www.tirip.com/album/4288.htm|publisher=Iran Song|accessdate=17 July 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120326132732/http://www.tirip.com/album/4288.htm|archivedate=2012-03-26}}&lt;/ref&gt; (The First Official Album Of Mohsen Chavoshi that released By Avaye Barbad Company)
* 2006: ''Мутаассифам'' (I’m Sorry)
* 2005: ''Линга кафш'' (A Shoe)
* 2005: ''Худкушӣ мамнӯъ'' (Suicide is Forbidden)
* 2004: ''Нафрин'' (Curse)
{{Div col end}}

=== Такоҳанг ===
{{Div col |colwidth=30em}}
* 01: Кошкӣ
* 02: Худфиребӣ
* 03: Рафиқи хуб
* 04: Туҳмат
* 05: Шери сапед
* 06: Санги сабур
* 07: Ҳо
* 08: Салом ба сулҳ
* 09: Нахлаи бесар [2011]&lt;ref&gt;{{cite web|title=Topless Palms|url=http://mohsenchavoshi.net/upload/Mohsen%20Chavoshi%20-%20Nakhlaye%20Bisar.mp3|publisher=Mohsen Chavoshi|accessdate=17 August 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120522073920/http://www.mohsenchavoshi.net/upload/Mohsen%20Chavoshi%20-%20Nakhlaye%20Bisar.mp3|archivedate=2012-05-22}}&lt;/ref&gt;
* 10: Захми забун (live)&lt;ref&gt;{{cite web|title=Tongue Ulcers(Live)|url=http://mohsenchavoshi.net/upload/Zakhme%20Zabon%20(Tamrin%20Ejraye%20Concert).mp3|accessdate=2016-11-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120522073113/http://www.mohsenchavoshi.net/upload/Zakhme%20Zabon%20%28Tamrin%20Ejraye%20Concert%29.mp3|archivedate=2012-05-22}}&lt;/ref&gt;
* 11: Девор ба девор [2011]&lt;ref&gt;{{cite web|title=Doorless Wall|url=http://mohsenchavoshi.net/upload/Mohsen%20Chavoshi%20-%20Divare%20Bi%20Dar_320.mp3|publisher=Mohsen Chavoshi|accessdate=17 August 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120522073939/http://www.mohsenchavoshi.net/upload/Mohsen%20Chavoshi%20-%20Divare%20Bi%20Dar_320.mp3|archivedate=2012-05-22}}&lt;/ref&gt;
* 12: Дилтанг [2011]&lt;ref&gt;{{cite web|title=Nostalgic|url=http://mohsenchavoshi.net/upload/DELTANG%20By%20Mohsen%20Chavoshi.mp3|accessdate=2016-11-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121101115044/http://mohsenchavoshi.net/upload/DELTANG%20By%20Mohsen%20Chavoshi.mp3|archivedate=2012-11-01}}&lt;/ref&gt;
* 13: Либоси нав [2012]&lt;ref&gt;{{cite web|title=The New Clothes|url=http://mohsenchavoshi.net/upload/Mohsen%20Chavoshi%20Lebase%20No.mp3|accessdate=2016-11-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120503181145/http://mohsenchavoshi.net/upload/Mohsen%20Chavoshi%20Lebase%20No.mp3|archivedate=2012-05-03}}&lt;/ref&gt;
* 14: Моми Ватан [2012]&lt;ref&gt;{{cite web|title=Homeland Mother|url=http://mohsenchavoshi.net/upload/Maame-Vatan.mp3|accessdate=2016-11-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121030210923/http://mohsenchavoshi.net/upload/Maame-Vatan.mp3|archivedate=2012-10-30}}&lt;/ref&gt;
* 15: Метро [2012]&lt;ref&gt;{{cite web|title=Metro|url=http://mohsenchavoshi.net/upload/metro.mp3}}{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
* 16: Моҳи сиёҳи кучулӯ (for Azerbayjan quake) [2012]&lt;ref&gt;{{cite web|title=The Little Black Fish|url=http://www.mohsenchavoshi.net/upload/Mohsen%20Chavoshi_%20Sina%20Hejazi_%20Hossein%20Safa_%20Iman%20Ghiasi%20-%20Mahi%20Siahe%20Koochoolu.mp3|accessdate=2016-11-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121022081942/http://www.mohsenchavoshi.net/upload/Mohsen%20Chavoshi_%20Sina%20Hejazi_%20Hossein%20Safa_%20Iman%20Ghiasi%20-%20Mahi%20Siahe%20Koochoolu.mp3|archivedate=2012-10-22}}&lt;/ref&gt;
* 17: Восе обирӯи мардумат биҷанг (ft. [[Farzad Farzin]]) [2013]
* 18: Халиҷи Иронӣ /Iranian Gulf (ft. Sina Hejazi) [2013]
* 19: Дӯсет доштам (I loved you)[2013]
* 20: Ҳамсоя (Neighbor) [2013]
* 21: Барақсо [2014]
* 22: Чашмаи тӯсӣ [2014]
* 23: Ин буд зиндагӣ (шеъри [[Ҳусайн Паноҳӣ]]) [2014]&lt;ref&gt;{{cite web |title=It was Life |url=http://server2.javanmobile.com/music/Mohsen%20Chavoshi%20%E2%80%93%20In%20Bod%20Zendegi.mp3 |accessdate=2016-11-23 |archivedate=2014-10-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141030143005/http://server2.javanmobile.com/music/Mohsen%20Chavoshi%20%E2%80%93%20In%20Bod%20Zendegi.mp3 }}&lt;/ref&gt;
* 24: Модар [2015]
* 25: Мино ([[Iranian folk music|folk]]) [2015]
* 24: Бнди маҷнун [2015]
* 25: Ҳамхоб [2015] (мусиқии матни филми [[Шаҳрзод (сериал)|Шаҳрзод]])
* 26: Ба расми ёдгор [2015] (мусиқии матни филми [[Шаҳрзод (сериал)|Шаҳрзод]])
* 27: Куҷоӣ [2015] (мусиқии матни филми [[Шаҳрзод (сериал)|Шаҳрзод]])
* 28: Шаҳрзод [2015] (мусиқии матни филми [[Шаҳрзод (сериал)|Шаҳрзод]])
* 39: Афсор[2016] (мусиқии матни филми [[Шаҳрзод (сериал)|Шаҳрзод]])
* 30: Ғалош [2016]
* 31: Моҳпешонӣ [2016] (мусиқии матни филми [[Шаҳрзод (сериал)|Шаҳрзод]])
* 32: Худоҳофизии талх [2016] (мусиқии матни филми [[Шаҳрзод (сериал)|Шаҳрзод]])
* 33: Дивуне [2016] (мусиқии матни филми [[Шаҳрзод (сериал)|Шаҳрзод]])
* 34: Писарам
* 35: Дилхун [2016]
* 36: Зиндон (Prison) [2017]
* 37: Гулдун (FlowerPot) [2017]
* 38: Фандаки табдор [2017]
* 39: Бист ҳазор оризу (Twenty thousand wishes) [2017]
* 40: Эй дареғо [2017] (мусиқии матни филми [[Шаҳрзод (сериал)|Шаҳрзод]])
* 41: Ин буд зиндагӣ [2017]
* 42: Ҳавом пасе [2017]
* 43: Кош надида будамет [2017]
* 44: Маризҳолӣ [2017]
* 45: Ъаму занҷирбоф (шеъри [[Ҳусайн Паноҳӣ]]) [2018]
* 46: Ҷумъа [2018]
* 47: Дилбар (шеъри [[Низомии Ганҷавӣ|Низомӣ]]) [2018]
* 48: Дил эй дил (шеъри [[Боботоҳир]]) [2018]
* 49: Хузистон [2018]
* 50: Сайди ҷигархаста (шеъри [[Румӣ]]) [2018]
* 51: Маслах (Dubai) [2018]
* 52: Чӣ шуд (шеъри [[Муҳаммадҳусайни Шаҳриёр|Шаҳриёр]] [2018]
* 53: Малико (шеъри [[Саноӣ]]) [2019]
* 54: Ҳалолам кун [2019]
* 55: Новак (шеъри [[Ҳофиз]]) [2019]
* 56: Ҷӯрчин (шеъри [[Ҳусайни Сафо]]) [2019]
* 57: Шабе ки моҳ комил шуд [2019]
{{div col end}}

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ|2}}

== Пайвандҳо ==
* [http://www.umahal.com/person/1096.htm Мусиқӣ ва матнҳои сурудҳо] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20080828030149/http://www.umahal.com/person/1096.htm |date=2008-08-28 }}

{{Муҳсин Човушӣ}}
{{ПБ}}

[[Гурӯҳ:Овозхонҳои Эрон]]
[[Гурӯҳ:Сарояндаҳои порсизабон]]</text>
      <sha1>jpfwlibrphfmoy7ytr71hxz2xzepkj7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ҳоҷӣ Мирзо</title>
    <ns>0</ns>
    <id>143332</id>
    <revision>
      <id>1492825</id>
      <parentid>1452207</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T01:38:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492825</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15318" sha1="0m3oilzvdh5752scjnh8nul3qzqsago" xml:space="preserve">{{Шахс
 |ном                  = Ҳоҷӣ Мирзо
 |номи аслӣ            = Ибронов Мирзомурод Давлатович
 |ном ҳангоми таваллуд = 
 |тасвир               = Ҳоҷӣ Мирзо Ибронов.jpg
 |бар                  = 
 |тавсифи тасвир       = 
 |зодрӯз               = 22.09.1967
 |зодгоҳ               = {{Зодгоҳ|Кӯлоб|шаҳри Кӯлоб}}, [[ҶШС Тоҷикистон]], [[ИҶШС]]
 |табаият              = {{Парчамбандӣ|Тоҷикистон}}
 |шаҳрвандӣ            = 
 |таърихи даргузашт    = 
 |маҳалли даргузашт    = 
 |падар                = Ҳоҷӣ Давлат Ибронов
 |модар                = Саъбагул Ибронова
 |ҳамсар               = 
 |фарзандон            = 
 |пеша                 = воиз, рӯҳонӣ
 |ҷоизаҳо              = 
 |соядаст              = 
 |сайт                 = 
 |викианбор            = 
}}
'''Ҳоҷӣ Мирзо''' (''Ибронов Мирзомурод Давлатович''; [[22 сентябр]]и [[1967]], [[Кӯлоб]], [[Тоҷикистон]]) — Ширкаткунандаи рафъи хисороти садамаи [[Нерӯгоҳи барқи атомии Чернобил]] ([[1986]]—[[1987]]). [[Имом]]хатиби [[масҷид]]и ҷомеи маҳаллаи «Ҳилоли аҳмар»-и шаҳри Кӯлоб ([[2000]]—[[2010]]).

== Зиндагинома ==
Ибронов Мирзомурод Давлатович 22 сентябри соли 1967 дар маҳаллаи Кӯҳдоман (ҳоло кӯчаи «Ҳилоли аҳмар»)-и шаҳри Кӯлоби [[вилояти Хатлон]] дар оилаи хизматчӣ ба дунё омадааст. Падари Ҳоҷӣ Мирзо Ҳоҷӣ Давлат ном дошта, аз байни дигар фарзандонаш (шаш духтару се писар) танҳо Ҳоҷӣ Мирзо роҳи илм ихтиёр менамояд ва дар ҷодаи воизӣ яке аз шахсиятҳои барҷастаи ҷумҳурӣ мегардад. Силсилаи шаҷараномаи насабии ӯ аз ҷониби падар ба Домулло Ҳикматуллоҳи Ришдарози Кушёни Сарихосори вилояти Хатлон ва аз ҷониби модар ба эшонҳои Бешмуллои Ховалинг мерасанд. Оиладор, соҳиби 4 фарзанд мебошад.

=== Таҳсилот ===
Ҳоҷӣ Мирзо соли 1974 ва дар синнӣ 7-солагӣ ба мактаби таҳсилоти миёнаи умумии № 9 шаҳри Кӯлоб қадам гузошта, соли 1984 таҳсилоти ибтидоӣ ва миёнаи умумиро дар ҳамон мактаб ба анҷом мерасонад. Ӯ пас аз хатми мактаби миёна аз соли 1984 то 1985 ба муддати як сол дар Омӯзишгоҳи муҳосибии шаҳри Кӯлоб таҳсил мекунад.

=== Хидмати ҳарбӣ ===
Ҳоҷӣ Мирзо аз соли 1985 то 1986 ба муҳлати 1 сол дар шаҳри Киеви Украина дар сафи Артиши Шӯравӣ хидмат карда, 26 апрели соли 1986 вақте дар Нерӯгоҳи барқи атомии Чернобил садама рух медиҳад, ӯ низ дар қатори зиёда аз 600 ҳазор нафар барои рафъи хисорот ва зарарҳои таркиш ба он ҷо интиқол дода мешавад. Дар ин минтақа, як соли дигар, яъне то соли 1987 ва замони анҷоми муҳлати хидмати ҳарбиаш адои хидмат мекунад.

=== Фаъолияти корӣ ===
Соли 1987 ба зодгоҳаш баргашта, худи ҳамон сол дар корхонаи «Хӯроки умумӣ»-и шаҳри Кӯлоб дар вазифа ҳисобчӣ ба кор медарояд. Инчунин дар боғи ботаникии ба номи «Тилло Бобоев» ва корхонаи гулпарварии шаҳри Кӯлоб низ ба муддатҳои гуногун кор кардааст.

== Таҳсилоти динӣ ==
Ҳоҷӣ Мирзо таҳсилоти диниашро аз соли 1980 то соли 1985 бо роҳнамоии модараш дар назди рӯҳонии шинохта Сомеъ Одиназодаи Хатлонӣ, маъруф ба домулло Ширифи Кӯлобӣ ва фарзандонаш, ки дар ҳамсоягиашон зиндагӣ мекарданд, оғоз кардааст. Ҳоҷӣ Мирзо дар ин 5-сола китобҳои таҷвид, «Гулистон»-у «Бӯстон»-и Саъдӣ, «Куллиёт»-и Ҳофиз, осори Бедил, «Чаҳор китоб», «Фарзи айн» ва дигар китобҳои мазҳабие, ки хондани онҳо байни рӯҳониён роиҷ буд, аз бар кардааст. Инчунин, баъд аз он ҳам муносибатҳои ҳасана ва шогирдонаи Ҳоҷӣ Мирзо бо Домулло Шарифи Кӯлобӣ то замони вафоти устодаш дар соли 1996 мустаҳкам боқӣ мондаанд.

Аз соли 1990 то 1995 бо тавсияи устодаш Домулло Шарифи Кӯлобӣ ба назди [[Домулло Маҳмадуллоҳи Кӯлобӣ]] рафта, аз илми ҳадис китобҳои «Риёз-ус-солиҳин», «Саҳеҳи Бухорӣ», «Ҳадиси усурӣ» (шарҳи чил ҳадис), аз илми фиқҳ китобҳои «Мухтасар-ул-виқоя», «Шарҳ-ул-виқоя» ва «Ҳидояи шариф», аз илми ақида китобҳои «Фиқҳи акбар», «Ақидаи Мулло Ҷалол» ва «Ақоиди Насафӣ», аз адабиёт асарҳои Саъдии Шерозӣ «Бӯстон» ва «Гулистон», аз фанни забони арабӣ китоби «Мабда-ул-қироат» ва сарфу наҳви забони арабиро омӯхтааст.

Ҳоҷӣ Мирзо соли 1995 ба [[Покистон|Ҷумҳурии Исломии Покистон]] рафта таълимоташро дар Донишгоҳи байналмилалии исломии исломободи Покистон то соли 2000-ум такмил медиҳад. Баъд аз он ба зодгоҳаш баргашта, дубора барои муколамаи дарсҳо назди устодаш Домулло Маҳмадуллоҳ меравад.

== Фаъолияти динӣ ==
Ҳоҷӣ Мирзо аз соли 2000 соли 2010 ба муддати наздик ба 10 сол дар масҷиди ҷомеи маҳаллаи «Ҳилоли аҳмар»-и шаҳри Кӯлоб имомхатиб шуда кор мекард ва даврони шукӯфоии илмӣ ва шуҳратёр шуданаш низ аз минбари ҳамин масҷид оғоз шудааст. Ҳоҷӣ Мирзо дар ин муддат тавонист, ки бо мавъизаҳояш болои ҷавонони ин минтақа таъсир гузорад ва ҳамчунин мардуми зиёдеро ба худ ҷалб кунад. Яке аз сабабҳои тезтар маъруф шуданаш ин буд, ки дар рафти маъвизаҳояш ба суолҳои мардум самимона посух мегуфт.

== Ҳоҷи Мирзо дар расонаҳо ==
Ҳоҷӣ Мирзо яке аз чеҳраҳои тобноктарини матбуоти даврии тоҷик ва бурунмарзӣ буда, аз ҷониби ҳафтаномаҳои ватанӣ чандин маротиб воиз ва рӯҳонии сол эълом гаштааст. Масалан, ҳафтаномаи «Нигоҳ» Ҳоҷӣ Мирзоро соли 2010 «Рӯҳонии сол»&lt;ref&gt;Чеҳраҳои мардумии соли 2010. // Нигоҳ. № 40 (211), 22.12.2010, саҳ. 9.
&lt;/ref&gt; ва соли 2011 «Рӯҳонии пешсаф» эълом дошта, соли 2008 дар рейтинги амри маъруф аз байни 7 воизи шинохта ҷойи дувум ва дар рейтинги амри маъруфи соли 2009 аз байни 10 воизи маъруф ба Ҳоҷӣ Мирзо ҷойи якумро сазовор дидааст. Ахиран, ҳафтаномаи «Нигоҳ» соли 2015 чеҳраҳои соли 2014-ро зери унвони «Чеҳраҳои сол аз Наврӯз то Наврӯз» нашр намуд, ки Ҳоҷӣ Мирзо «рӯҳонии сол» интихоб гардид&lt;ref&gt;Чеҳраҳои сол — аз Наврӯз то Наврӯз. // Нигоҳ. № 51 (433), 18.03.2015, саҳ. 2-3.
&lt;/ref&gt;.

Ҳафтаномаи дигари ватанӣ — «Миллат» бошад, Ҳоҷӣ Мирзоро соли 2008 «Воизи сол»&lt;ref&gt;Чеҳраҳои мондагор. // Миллат. № 53 (174), 30.12.2008, саҳ. 8-9.&lt;/ref&gt; эълом ва соли 2009 ҳафтаномаи «Озодагон» Ҳоҷӣ Мирзоро «Қаҳрамони матбуот» ба қалам додааст.

Дар сафҳаи «Чеҳраи сол дар ИҶШС» Ҳоҷӣ Мирзо низ ҳамчун чеҳраи соли ҳафтаномаи «СССР» оварда шуда&lt;ref&gt;Чеҳраи сол дар ИҶШС. // СССР. № 1 (330), 01.01.2015, саҳ. 12.&lt;/ref&gt;, инчунин, дар сафҳаҳои «Мо ва дӯстони мо» акси Ҳоҷӣ Мирзо низ дар баробари дигар шахсиятҳои шинохтаи тоҷик ҷой дода шудааст.

Сомонаи «Радиои Озодӣ» 19 апрели 2012 мақолае бо унвони «100 шахси таърихӣ: Аз Амир Олимхон то Бозор Собир» нашр намуд, ки Ҳоҷӣ Мирзо дар рӯйхати шахсони таърихӣ дар ҷойи 68-ум қарор дорад&lt;ref&gt;[http://www.ozodi.org/content/article/24553850.html 100 шахси таърихӣ: Аз Амир Олимхон то Бозор Собир]&lt;/ref&gt;.

Сомонаи дигари интернетӣ www.toptj.com бо нашри як мақола бо унвони «ТОР-20: кто они, самые влиятельные люди Таджикистана?» Ҳоҷӣ Мирзоро ҳамчун намоянда аз рӯҳониёни тоҷик дар баробари Саидмукаррам Абдуқодирзода ва [[Домулло Ҳикматуллоҳи Тоҷикободӣ]] дар феҳристи шахсиятҳои маъруфи Тоҷикистон ворид намудааст&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.cisnews.org/news/tj/7887-top-20-kto-oni-samye-vliyatelnye-lyudi-tadzhikistana.html |title=Сайфиддин Караев, Фируз Умарзода. ТОР-20: кто они, самые влиятельные люди Таджикистана? |accessdate=2016-12-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171216082709/http://www.cisnews.org/news/tj/7887-top-20-kto-oni-samye-vliyatelnye-lyudi-tadzhikistana.html |archivedate=2017-12-16 }}&lt;/ref&gt;.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ|2}}

== Маводи видеоӣ ==
* [https://www.youtube.com/watch?v=zAI_LA4fRzA Мирзоҷон Ибромов (''Ҳоҷӣ Мирзо'') — Зиндагонии ҳазрати Абубакри Сиддиқ]
* [https://www.youtube.com/watch?v=nnPKtfaB4Ns Ҳоҷӣ Мирзо — 10 Насиҳати Модар бо духтар]
* [https://www.youtube.com/watch?v=94mqAQVjHDE Ҳоҷӣ Мирзо — Саволу ҷавоб-192]

== Пайвандҳо ==
* [http://islamnews.tj/persones/ibromov.html Ибромов Мирзоджон] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20170319234857/http://islamnews.tj/persones/ibromov.html |date=2017-03-19 }}
* [http://www.ozodi.org/content/article/1752554.html Муъмин Аҳмадӣ. Мусулмонӣ дар Амрико аз нигоҳи Ҳоҷӣ Мирзо]
* [http://tojnews.tj/tj/news/nigokh-az-navruz-navruz-chekhrakhoi-soli-tochikiston Нигоҳ: «Аз Наврӯз то Наврӯз» — чеҳраҳои сол]{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://tjknews.ru/news/18463 Радио «Муходжир» каждую пятницу будет вещать «амри маъруф» для борьбы с экстремизмом]{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ва http://islamnews.tj {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20161209080003/http://www.islamnews.tj/ |date=2016-12-09 }}
* [https://web.archive.org/web/20221204160448/http://faraj.tj/society/4070-agar-1202o12071251-mirzo-dar-minbar-mebud.html. Халилиён. Агар Ҳоҷӣ Мирзо дар минбар мебуд]
* [http://spaces.ru/diary/?r=diary/read&amp;P=1&amp;id=2030912542&amp;name=n92a&amp;sid=4375514814144721&amp;more=2&amp;sid=4375514814144721 Саволу ҷавоб бо Ҳоҷӣ Мирзо]{{Пайванди мурда|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.pressa.tj/oila/khochi-mirzo-chi-meguyad-0 Ҳоҷӣ Мирзо чӣ мегӯяд?]{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://s1.news.tj/tj/node/35751 Аҳмади Иброҳим, Сайид Муҳаммад. Лоиҳаи салафӣ Ҳоҷӣ Мирзо ва Эшони Сироҷиддин]{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ва [http://s1.news.tj http://s1.news.tj/tj/node/3929] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20170426201231/http://s1.news.tj/ |date=2017-04-26 }}
* [http://www.ozodi.org/content/article/24483252.html Абдуқаюми Қаюмзод. Барканориҳо. Аз Ҳоҷӣ Мирзо то Мулло Абдураҳим]

== Сарчашма ==
* [http://tojnews.org/tj/personality/khochi-mirzo Чеҳра: Ҳоҷӣ Мирзо] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20161025042815/http://tojnews.org/tj/personality/khochi-mirzo |date=2016-10-25 }} — [[«ТojNews»|TOJNEWS]]
* Масъудҷон Ғафурӣ. Ҳоҷӣ Мирзо кист? // Самак. № 21 (185), № 22 (186), № 23 (187), № 24 (186), № 25 (189), № 26 (190), № 27 (191), аз 20.05.2015 то 01.06.2015
* С. Халилиён. Ҳоҷӣ Мирзо дар Чернобил!!! // Фараж. № 30 (84), 24.07.2008, саҳ. 12.

[[Гурӯҳ:Рӯҳониёни форсизабон]]
[[Гурӯҳ:Шахсиятҳо:Ислом]]
[[Гурӯҳ:Ходимони динии Тоҷикистон]]</text>
      <sha1>0m3oilzvdh5752scjnh8nul3qzqsago</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Домулло Маъруфи Элокӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>143626</id>
    <revision>
      <id>1492420</id>
      <parentid>1483516</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T15:07:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492420</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7650" sha1="qnimvbpowo1lklonqiy6g195mwf5pic" xml:space="preserve">{{Шахсият/Ислом
 |ном                      = Домулло Маъруфҷони Элокӣ
 |номи аслӣ                = Раҳимов Маъруф Зубайдуллоевич
 |ном ҳангоми таваллуд     = 
 |тасвир                   = 
 |бар                      = 
 |тавсифи тасвир           = 
 |таърихи таваллуд         = 1964
 |зодгоҳ                   = [[Элок]], {{Зодгоҳ|Файзобод|ноҳияи Файзобод}}, [[ҶШС Тоҷикистон]], [[ИҶШС]]
 |табаият                  = 
 |шаҳрвандӣ                = {{парчамбандӣ|Тоҷикистон}}
 |таърихи даргузашт        = 
 |маҳалли даргузашт        = 
 |падар                    = 
 |модар                    = 
 |ҳамсар                   = 
 |фарзандон                = 
 |навъи фаъолият           = воиз, рӯҳонӣ, имом
 |ҷоизаҳо                  = 
 |соядаст                  = 
 |сайт                     = 
 |викианбор                = 
}}
'''Домулло Маъруфи Элокӣ''' (''Раҳимов Маъруф Зубайдуллоевич''; [[1964]], [[Элок]], [[Ноҳияи Файзобод|Файзобод]] [[Тоҷикистон]]) — [[рӯҳонӣ]], олими дин ва воъизи шинохтаи [[тоҷик]]. Муовини раиси Шӯрои уламои Маркази исломии Тоҷикистон (2004—2010).

== Зиндагинома ==
Домулло Маъруф соли 1964 дар деҳаи Элоки ноҳияи Файзобод дар оилаи эшони Зубайдуллоҳ ба дунë омадааст. Дамулло Маъруф назди устодони барҷастаи ҷумҳурӣ [[Мавлавии Ҳиндустонӣ|Мавлавӣ Муҳаммадҷони Хуқандӣ]], [[Домулло Ҳикматуллоҳи Тоҷикободӣ|Домулло Ҳикматуллоҳ]], Қорӣ Абдуссамиъи Исфарагӣ ва Домулло Сайраҳмон улуми мутадовили диниро аз сарфу наҳв, фиқҳу усули фиқҳ, балоғату фасоҳат, тафсиру ҳадис, мантиқу ҳикмат, тасаввуфу ирфон, арӯзу ҳисоб, адабиёти арабу форс ва ғайра фаро гирифта, пас он ба курсии тадрис такя зад ва солиёни мадид ба таълиму тарбияти шогирдон иштиғол варзида, садҳо нафар аз файзи эшон ба воя ва камоли илмӣ расидаанд.Сархатиби [[Масҷиди Сариосиë|масҷиди ҷомеи Сариосиёи]] [[Душанбе|шаҳри Душанбе]] (аз [[соли 2011]]).

Домулло Маъруф солҳо дар масоҷиди ҷумҳурӣ: масҷиди ҷомеъи ноҳияи Файзобод, масҷиди ҷомеъи марказии шаҳри Душанбе ба номи Хоҷӣ Яъқуб ва масҷиди ҷомеъи Сариосиёи пойтахт ба ҳайси имомхатиб ифои вазифа намудааст. Ҳамзамон дар Донишкадаи исломии ба номи Имом Тирмизӣ ба ҳайси мударриси улуми шаръӣ ба толибон дарс гуфтааст. Солҳои 2004—2010 ба ҳайси муовини аввали раиси Шӯрои уламои Маркази исломии Ҷумҳурии Тоҷикистон ва аз [[соли 2011]] [[Соли 2011|с]]&lt;nowiki/&gt;архатиби [[Масҷиди Сариосиë|масҷиди ҷомеи Сариосиёи]] [[Душанбе|шаҳри Душанбе]] буд. Ӯ ҳамеша аз ғояҳои эътиқодии равияи аҳли суннат ва мазҳаби Имоми Аъзам дифоъ менамояд.

== Таълифот ==
Таснифоти домулло иборат аст аз: Муқаддима, такмили матни тоҷикӣ, шарҳу тавзеҳот ва тахриҷи аҳодиси «Ҳидояи шариф»-и Марғинонӣ (дар ду ҷилд), «ал-Муътамаду фӣ-л-муътақад»-и аллома Фазлуллоҳи Турпуштӣ, «Мақомоти Ҳазрати Бузургвор», «Зиндагӣ ва осори Ҳазрати Бузургвор», «Чароғи уммат» (маноқиби Имоми Аъзам), Рисолаҳои раддия бар фирқаҳои бидъатӣ: Симои воқеъии Салафия; Даъвии иҷтҳод дар хутути фикрии Ҳизбу-т-таҳрир; Кашфи ҳиҷоб дар мафхуми «Рад ба сӯи Суннату Китоб», «Тасрифу-л-амсила», машҳур ба Сарфи Мулло.

Ҳамчунин силсиламақолоти ӯ дар матбуоти даврӣ дар мавзӯъоти гуногуни динӣ ва адабӣ ба табъ расида, қалами ӯ дар паҳнои адабиёт ва фарҳанги динӣ мавзӯъоти гуногунро баррасӣ намудааст. М

== Ашъор ==
Домулло Маъруф бо тахаллуси Мавло шеър шеър эҷод мекунад. Мавзӯъи ашъори ӯро ишқи илоҳӣ, маорифи тариқат, зебоиҳои ботин ва зиндагии рӯзмарраи инсонҳо ташкил медиҳад. Дафтари ашъори домулло Маъруф бо номҳои «Дафтари дил», «Маҳрами асрор», «Муҳокоти замир», «Ҷони огоҳ», «Таронаҳои озодӣ», «Тори вуҷуд», «Наъту дубайтиҳо» ва маснавии «Ҳафт сабақ аз таълими мардони Ҳақ» нашр шудаанд.

== Осор ==
* «Ал-Муътамаду фи-л-муътақад»-и аллома Фазлуллоҳи Турпуштӣ дар таҳия ва таҳқиқи Домулло Маъруфҷони Элокӣ&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.tojnews.org/tj/news/nashri-kitobi-chadid-dar-takhiyai-domullo-marufchoni-eloki |title=Нашри китоби ҷадид дар таҳияи домулло Маъруфҷони Элокӣ |accessdate=2016-12-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190821031651/https://www.tojnews.org/tj/news/nashri-kitobi-chadid-dar-takhiyai-domullo-marufchoni-eloki |archivedate=2019-08-21}}&lt;/ref&gt;. — Д., 2015

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* Суханварони водии Ҳисор. — Душанбе: «ЭР-граф», 2021. — С. 109. — 400 с. — ISBN 978-99985-59-15-8

== Пайвандҳо ==
* [http://www.tojnews.tj/tj/news/domullo-maruf-dar-borai-takfir-dar-islom Домулло Маъруф дар бораи такфир дар ислом] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20170801122146/http://tojnews.tj/tj/news/domullo-maruf-dar-borai-takfir-dar-islom |date=2017-08-01 }} // ТоҷНюз, 22 августи 2015
* [http://www.ozodi.org/a/1494653.html Маркази исломӣ аз манофеъи кӣ ҳимоя мекунад?] // Радиои Озодӣ, 18 феврали 2009

[[Гурӯҳ:Шахсиятҳо:Ислом]]
[[Гурӯҳ:Рӯҳониёни форсизабон]]
[[Гурӯҳ:Ходимони динии Тоҷикистон]]</text>
      <sha1>qnimvbpowo1lklonqiy6g195mwf5pic</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Оши наҳор</title>
    <ns>0</ns>
    <id>143697</id>
    <revision>
      <id>1492630</id>
      <parentid>1452322</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T20:36:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492630</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4690" sha1="5kqv4wofui0j7lwzq3rzaifop5li4rg" xml:space="preserve">'''Оши наҳор''', '''оши пагоҳӣ''', '''оши қавм''' — яке аз маросимҳои марбут ҷашни домодию арӯсии тоҷикон.

Оши наҳор дар рӯзи истироҳат субҳ барои мардҳо 2-3 соат давом мекунад, пас аз он маъракаи занҳо оғоз меёбад. Як рӯз пеш аз он дар хонаи тӯйдор говеро забҳ карда, масолеҳи оши палавро омода мекунанд. Баъзе тӯйдорҳо ба ҷойи гов гӯсфанд забҳ карда, аз бозор ба миқдори лозими гӯшти гов мехаранд. Як рӯз пеш аз оши наҳор расми сабзирезакунон баргузор шуда, ошпазу бакавул, дӯстони домод ва хешони наздик ба тоза ва реза кардани сабзӣ машғул мешаванд. Субҳи барвақт ошпазҳо ба пухтани палав шурӯъ карда, шахсони дигар дастархонро бо нонҳои болаззат, қанду мағзу мавиз, меваю шириниҳои гуногун оро медиҳанд. Саҳар мардони хабаршудаи деҳа ва маҳалла ва хешу таборҳо омада, соҳиби тӯйро табрик гуфта, баъзеашон ҳадя медиҳанд. Хешони наздик қабл аз тӯй ҳадяҳои нисбатан боарзиш, масалан, гӯсфанду буз, халтаи орд, равған, анвои мева, тарбузу харбуза ва ғайра меоранд. Баъзан дар маросими оши наҳор сарояндагону мутрибонро оварда,
сурудхонӣ низ барпо мекунанд.&lt;ref&gt;Мероси фарҳанги ғайримоддӣ дар Тоҷикистон / Мураттиб: Д. Раҳимов; муҳаррир Ш.Комилзода. – Душанбе: Эр-Граф, 2017. – С. 106. – 280 с.&lt;/ref&gt;

== Донистаниҳо ==
* Дар [[вилояти Суғд]] дар даврони гузашта оши наҳорро вақти субҳ, новобаста ба соат баргузор мекарданд, ин анъана дар давраи истиқлол, мутобиқи шароити зисти мардум дар дигар манотиқи ҷумҳурӣ қабул шудааст.
* Тибқи Қонуни ҶТ &quot;Дар бораи танзими расму ойинҳо&quot; оши наҳор танҳо дар қаламравӣ ҷумҳурӣ рӯзҳои [[шанбе]]ву [[якшанбе]] аз соати 8.00 то 10.00 субҳ иҷозат дода шудааст. Миқдори меҳмонон низ вобаста ба намуди ҷашн ё маросим маҳдуд карда шудааст. Мутобиқи «Қонун дар бораи танзими анъана ва ҷашну маросимҳо дар Ҷумҳурии Тоҷикистон» (2007) шумораи даъватшавандагон ба оши наҳор муайян буда, то 200 нафарро ташкил медиҳад.
* Аввало дар минтақаҳои [[вилояти Суғд]] ва [[Душанбе]]ву [[водии Ҳисор]] дар арафаи гузаронидани оши наҳор анъанаи [[сабзирезакунон]] ё [[бехирезакунон]] баргузор мегардид, ки хешу табор, ҳамсояҳо ва дӯстони хонадони маърака баргузоркунанда ҷамъ омада сабзиро барои пухтани оши [[палав]] тайёр мекарданд. 
== Адабиёт == 
* Феҳристи миллии фаҳанги ғайримоддӣ /Natioal list of  intangible cultural hertage/ Пажӯшиҳгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги ҶТ  –  Душанбе: «Аржанг» 2016, – С. 88
== Нигаред == 
* [[Гаҳворабандон]] 
* [[Хатнасур]] 
== Пайвандҳо ==
* {{Cite web|url= http://www.pitfi.tj/node/461|title= Феҳристи миллии мероси фарҳанги ғайримоддӣ|author= |website= www.pitfi.tj|date= |publisher= |lang= |accessdate= 2019-02-19|archiveurl= https://web.archive.org/web/20190825195759/http://www.pitfi.tj/node/461|archivedate= 2019-08-25}} 
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

[[Гурӯҳ:Маросимҳои маишӣ ва хонаводагӣ]]</text>
      <sha1>5kqv4wofui0j7lwzq3rzaifop5li4rg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ректорони Донишгоҳи миллии Тоҷикистон</title>
    <ns>0</ns>
    <id>144017</id>
    <revision>
      <id>1492870</id>
      <parentid>1351676</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T08:05:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Шухрат Саъдиев moved page [[Олимони Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]] to [[Ректорони Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]]: ивази ном</comment>
      <origin>1351676</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1813" sha1="jmqro5te5uxer8h0zcj4hahd0nzm3zv" xml:space="preserve">{| class=&quot;wikitable&quot;
|- bgcolor=&quot;# efefef &quot;
! Ному насаб !! Дараҷаи илмӣ!! Унвони илмӣ !! Вазифаи кунунӣ
|-
|[[Муҳаммадюсуф Имомов]] || доктори илмҳои филологӣ || [[профессор]] || Ректори донишгоҳ 
|-
|[[Зариф Раҷабов]]|| доктори илмҳои таърих || [[профессор]] || собиқ Ректори донишгоҳ 
|-
|[[Солеҳ Раҷабов]] || доктори илмҳои ҳуқуқ ||[[профессор]] || собиқ Ректори донишгоҳ 
|-
| [[Пӯлод Бобоҷонов]] || доктори илмҳои физикаву математика || [[профессор]] || собиқ Ректори донишгоҳ 
|-
| [[Фозил Тоҳиров]] || доктори илмҳои ҳуқуқ || [[профессор]] || собиқ Ректори донишгоҳ 
|-
| [[Талбак Назаров]] || доктори илмҳои иқтисодӣ|| [[профессор]] || собиқ Ректори донишгоҳ 
|-
| [[Саидмуҳаммад Одинаев ]]|| доктори илмҳои физикаву математика || [[профессор]] || собиқ Ректори донишгоҳ 
|-
| [[Нуриддин Саидов]] || доктори илмҳои фалсафа || [[профессор]] || собиқ Ректори донишгоҳ 
|-
| [[Ҳайдар Сафиев]] || доктори илмҳои кимиё || [[профессор]] || собиқ Ректори донишгоҳ
|-
| [[Ҳаёт Одинаев]] || доктори илмҳои филологӣ || [[профессор]] ||собиқ Ректори донишгоҳ  
|}

[[Гурӯҳ:Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]]</text>
      <sha1>jmqro5te5uxer8h0zcj4hahd0nzm3zv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ларри Сенгер</title>
    <ns>0</ns>
    <id>144153</id>
    <revision>
      <id>1492505</id>
      <parentid>1491723</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T17:16:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492505</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26902" sha1="ceba0c3dkghu4erqn1pw3sd2vc8smdl" xml:space="preserve">{{Олим
| Ном            = Ларри Сэнгер
| Номи аслӣ      = {{lang-en|Larry Sanger}}
| Акс            = Larry_Sanger_cropped.jpg
| Бар            =
| Тавсифи акс    = Ларри Сэнгер дар соли 2006
| Зодгоҳ         = 
| Муҳити илмӣ         = [[фалсафа]]
| Ҷойҳои кор          = 
| Дараҷаи илмӣ        = {{PhD|фалсафа}}
| Унвонҳои илмӣ       =
| Алма-матер          = [[Рид-коллеҷ]],&lt;br /&gt;[[Донишгоҳи иёлати Огайо]]
| Маъруф ба           = сармуҳаррири [[Нупедия]], асосгузори Википедиа,  ташкилкунандаи лоиҳаи «Digital Universe», асосгузор ва сармуҳаррири лоиҳаи «[[Citizendium]]», асосгузор ва директори иҷроияи лоиҳаи «[[WatchKnow]]»
|имзо=Larry_Sanger_Signature_from_the_Goldman_Collection.png}}
'''Ла́рри Сэ́нгер''' ({{lang-en|Larry Sanger}}, номи пурра '''Ло́ренс Марк Сэ́нгер''', {{lang-en|Lawrence Mark Sanger}}; тав. {{СанаиТаваллуд|16|7|1968}}, Белвю, [[Вашингтон]], [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|ИМА]]) — яке аз асосгузорон ва сармуҳаррири [[Википедиа]] дар давраи кор дар ширкати &quot;Bomis&quot;, доктори фалсафа.

Сангер номи ''Wikipedia''-ро пешниҳод карда буд ва лоиҳаҳои аввали бисёре аз дастурҳои он, аз ҷумла сиёсати &quot;Дидгоҳи бетараф&quot; ва &quot;Ҳама қоидаҳоро сарфи назар кунед&quot;-ро таҳия намудааст. Пеш аз Википедия, ӯ сармуҳаррири [[Nupedia]] буд — як [[Online encyclopedia|энсиклопедияи онлайн]] ва пешгузаштаи Википедия. Баъдан ӯ дар дигар лоиҳаҳои энсиклопедӣ фаъолият намудааст, аз ҷумла ''[[Encyclopedia of Earth]]'', [[Citizendium]] ва [[Everipedia]], ва инчунин ҳамчун мушовир бо энсиклопедияи ғайритиҷоратии сиёсати Амрико [[Ballotpedia]] ҳамкорӣ кардааст.&lt;ref name=&quot;Knowledge 2019&quot;&gt;{{Cite web|url=https://encyclosphere.org/larry|title=About Dr. Larry Sanger|date=September 24, 2019|publisher=Knowledge Standards Foundation|language=en-US|access-date=July 23, 2021|archive-date=July 25, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210725021911/https://encyclosphere.org/larry|url-status=dead|accessdate=2025-11-18|archivedate=2021-07-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210725021911/https://encyclosphere.org/larry}}&lt;/ref&gt; Сангер ба теология ва фалсафа шавқу рағбати беандоза дорад, аз ҷумла [[Epistemology|эпистемология]], [[Early modern philosophy|фалсафаи давраи оғози муосир]] ва [[Ethics|ахлоқ]] аз соҳаҳои дӯстдоштаи илмии ӯст.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://relevantmagazine.com/current/buzzworthy/wikipedias-co-founder-made-an-edit-to-his-beliefs-hes-now-a-christian/|title=Wikipedia’s Co-Founder Made an Edit to His Beliefs: He’s Now a Christian|author=Annie Eisner|website=RELEVANT|date=2025-02-21|lang=en-US|accessdate=2025-11-18}}&lt;/ref&gt; Ӯ дар Донишгоҳи давлатии Оҳаё фалсафа дарс додааст.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://history-computer.com/larry-sanger-complete-biography/|title=Larry Sanger: Complete Biography, History, and Inventions|last=Abby|website=History-Computer|date=March 6, 2022|language=en-US|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20230522192221/https://history-computer.com/larry-sanger-complete-biography/|archive-date=May 22, 2023|access-date=January 5, 2024|accessdate=2025-11-18|archivedate=2023-05-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230522192221/https://history-computer.com/larry-sanger-complete-biography/}}&lt;/ref&gt;

Ҳангоми тадрис дар донишгоҳ, Сангер истифодаи Интернетро бо мақсадҳои таълимӣ оғоз кард ва соли 2000 ҳамчун [[Editor-in-chief|сармуҳаррир]] ба энсиклопедияи онлайнии Nupedia пайваст. Аз раванди сусти пешрафти Nupedia ноумед шуда, Сангер пешниҳод кард, ки барои ҷалби мақолаҳо ва қабули онҳо барои раванди баррасии ҳамсолон аз [[wiki]] истифода бурда шавад; ин тағйирот ба ташаккул ва оғози Википедиа дар соли 2001 оварда расонд. Сангер то як сол ҳамзамон ҳамчун сармуҳаррири Nupedia ва ҳамчун саҳмгузори фаъоли Википедиа фаъолият дошт, аммо моҳи марти соли 2002 аз кор озод карда шуда, тарки лоиҳа намуд. Мақоми Сангер ҳамчун ҳаммуассиси Википедиа аз ҷониби [[Ҷими Донал Вейлс|Ҷимми Вейлс]] зери шубҳа гузошта шуда бошад ҳам,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://lexfridman.com/jimmy-wales-transcript/#chapter13_larry_sanger|title=Transcript for Jimmy Wales: Wikipedia {{!}} Lex Fridman Podcast #385|website=lexfridman.com|date=June 19, 2023|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20231014181329/https://lexfridman.com/jimmy-wales-transcript/#chapter13_larry_sanger|archive-date=October 14, 2023|access-date=November 3, 2023}}&lt;/ref&gt; аммо дар умум пазируфта шудааст.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Yam|first=Shing-Ching Jonathan|year=2013|title=Decommercialization and anti-elitism: early years of Wikipedia 2001-2002|url=https://universitypublications.net/ijas/0601/pdf/SPQ603.pdf|journal=International Journal of Arts &amp; Sciences|volume=6|issue=1|quote=The Wales/Sanger split refers to the departure of co-founder Larry Sanger in 2002 (The Australian 2006).|via=universitypublications.net}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Jankowski|first=Steve|date=August 6, 2023|title=The Wikipedia imaginaire: a new media history beyond Wikipedia.org (2001–2022)|journal=Internet Histories|volume=7|issue=4|pages=333–353|doi=10.1080/24701475.2023.2246261|s2cid=260878150|quote=When Wikipedia launched, its co-founders Jimmy Wales and Larry Sanger followed this tradition when described it as  'the free encyclopedia'.|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

Пас аз тарки Википедиа аз ҷониби Сангер, ӯ нисбат ба ин лоиҳа мавқеи интиқодӣ пайдо кард ва соли 2007 онро «комилан вайроншуда ва ғайри қобили ислоҳ» номид.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.itnews.com.au/news/wikipedia-broken-beyond-repair-says-co-founder-78127|title=Wikipedia 'broken beyond repair' says co-founder|website=iTnews|accessdate=2025-11-18}}&lt;/ref&gt; Ӯ бар он назар аст, ки бо вуҷуди афзалиятҳояш, Википедиа аз сабаби беэътиноӣ ба донишмандӣ ва тахассус, боиси коҳиши эътимод ва дақиқият мегардад. Аз соли 2020 инҷониб, ӯ инчунин Википедиаро дар мақолаҳояш дорои [[Left-wing politics|гароиши чапгароёна]] ва [[Liberalism|либералӣ]] бо [[Ideological bias on Wikipedia|тамоюли идеологӣ]] айбдор мекунад.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2021/07/16/wikipedia-dominated-left-wing-establishment-version-truth-co/|title=Access Restricted|website=www.telegraph.co.uk|accessdate=2025-11-18}}&lt;/ref&gt;

Соли 2006 Сангер бо мақсади рақобат бо Википедиа Citizendium-ро таъсис дод; соли 2010 ӯ аз вазифаи сармуҳаррирӣ истеъфо дод, ва соли 2020 комилан лоиҳаро тарк намуд. Соли 2017 ӯ ба ҳайси [[Chief information officer|CIO (мушовири калони иттилоотӣ)]] ба Everipedia ҳамроҳ шуд. Ӯ соли 2019 истеъфо дода, барои таъсиси Knowledge Standards Foundation ва «encyclosphere» фаъолиятро оғоз намуд. Аз соли 2023 то ба ин сӯ Сангер ба ҳайси директори иҷроияи Knowledge Standards Foundation фаъолият дорад.&lt;ref&gt;{{Cite news|accessdate=2025-11-18|language=en-US|work=Knowledge Standards Foundation|title=About Dr. Larry Sanger {{!}} Knowledge Standards Foundation|url=https://encyclosphere.org/larry|archivedate=2021-07-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210725021911/https://encyclosphere.org/larry}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Spence 2021&quot;&gt;{{Cite news|last=Spence|first=Madeleine|date=August 1, 2021|title=Larry Sanger: 'I wouldn't trust Wikipedia – and I helped to invent it'|url=https://www.thetimes.com/uk/wales/article/larry-sanger-i-wouldnt-trust-wikipedia-and-i-helped-to-invent-it-cflrhmdhx|url-status=live|archive-url=https://archive.today/20210801095207/https://www.thetimes.co.uk/article/larry-sanger-i-wouldnt-trust-wikipedia-and-i-helped-to-invent-it-cflrhmdhx|archive-date=August 1, 2021|access-date=August 1, 2021|work=[[The Sunday Times]]|location=London|language=en|issn=0140-0460}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Encyclosphere&quot;&gt;{{Cite web|url=https://encyclosphere.org/team|title=Encyclosphere Team|website=Encyclosphere|date=n.d.|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20230325163901/https://encyclosphere.org/larry|archive-date=March 25, 2023}}&lt;/ref&gt;

== Зиндагинома ==
Ларри Сэнгер дар шаҳри Белвю иёлати Вашингтон таваллуд шуда, дар Анкориҷа, дар ҷануби Аляска ба воя расидааст. Ӯ соли 1991 дар Рид-коллеҷ (Портланд, иёлати Орегон) бакалаври [[фалсафа]] гардид. Соли 2000-ум Донишгоҳи давлатии Огайо ба ӯ мақоми доктори фалсафа оид ба фалсафа тақдим кард. Дар фаъолияти илми худ Сэнгер масъалаи мета-асосноккуниро таҳқиқ намудааст. Мавзӯи рисолаи доктории вай: «Даврӣ будани [[маърифатшиносӣ]]: Мақола оид ба масъалаи мета-асосноккунӣ» ({{lang-en|Epistemic Circularity: An Essay on the Problem of Meta-Justification}}).

== Мақоми ҳаммуассисии Википедиа ==
Нақши Сангер дар ҳаммуассисӣ ё ташкили Википедиа гоҳ-гоҳ мавриди баҳси ҷомеаи Википедиа қарор мегирифт.&lt;ref&gt;{{Citation|title=Talk:Larry Sanger/Archive 1|date=January 30, 2023|work=Wikipedia|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Talk:Larry_Sanger/Archive_1&amp;oldid=1136362315|access-date=August 21, 2023|language=en}}&lt;/ref&gt; Ин мавзӯъ инчунин соли 2005 мавриди таҳрирҳои Вейлс дар мақолаҳои Википедиа қарор гирифт, ки пас аз он Сангер Вейлсро ба «таърихро аз нав навиштан» ва нодида гирифтани саҳми худ муттаҳам кард; Уэлс ба ''[[Wired (magazine)|Wired]]'' изҳор дошт, ки танҳо ҷузъиёти саҳми Сангерро тавзеҳ дода, хатоҳои воқеӣ бартараф намудааст ва илова кард, ки чунин корро набояд анҷом медод.&lt;ref name=&quot;Dan_Mitchell&quot;&gt;{{Cite news|last=Mitchell|first=Dan|date=December 24, 2005|title=Insider Editing at Wikipedia|url=https://www.nytimes.com/2005/12/24/technology/insider-editing-at-wikipedia.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150529192425/http://www.nytimes.com/2005/12/24/technology/insider-editing-at-wikipedia.html|archive-date=May 29, 2015|access-date=March 25, 2007|work=The New York Times}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Evan Hansen&quot;&gt;{{Cite magazine|last=Hansen|first=Evan|date=December 19, 2005|title=Wikipedia Founder Edits Own Bio|url=https://www.wired.com/2005/12/wikipedia-founder-edits-own-bio/|url-status=live|archive-url=https://archive.today/20120530041136/http://www.wired.com/culture/lifestyle/news/2005/12/69880|archive-date=May 30, 2012|access-date=March 25, 2007|magazine=[[Wired (magazine)|Wired]]|publisher=[[Wired News]]}}&lt;/ref&gt; Баъдтар Вейлс изҳор дошт, ки ӯ бори аввал дар бораи консепсияи wiki аз корманди Bomis Ҷереми Розенфелд бишнида буд, на аз Сангер.{{sfn|Lih|p=45|ps=none}} Ӯ ҳамчунин иддаои Сангерро дар мавриди ҳаммуассисӣ «беасос» номида, афзуд: «Ман касеро намешиносам, ки аз аввал дар ширкат буд ва ин иддаоро ҷиддӣ қабул кунад — ин хандовар аст».&lt;ref name=&quot;Bergstein&quot;&gt;{{Cite news|last=Bergstein|first=Brian|author-link=Brian Bergstein|date=March 25, 2007|title=Sanger says he co-started Wikipedia|url=https://www.nbcnews.com/id/wbna17798723|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20131005114203/http://www.nbcnews.com/id/17798723/ns/technology_and_science-tech_and_gadgets/t/sanger-says-he-co-started-wikipedia/|archive-date=October 5, 2013|access-date=March 25, 2007|work=[[NBCNews.com]]|agency=Associated Press}}&lt;/ref&gt;

== Интиқоди Википедиа ==
Пас аз тарки лоиҳа дар соли 2002, Сангер аз [[Википедия|Википедиа]], сиёсати он, маъмурон ва инчунин [[Бунёди Викимедия|Бунёди викимедиа]] интиқод мекард.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.vice.com/en/article/wikipedias-co-founder-is-wikipedias-biggest-critic-511/|title=Wikipedia’s Co-Founder Is Wikipedia’s Most Outspoken Critic|author=Zachary Schwartz}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Australian IT&quot;&gt;{{Cite news|date=October 19, 2006|title=Wikipedia founder sets up rival|url=http://www.theaustralian.com.au/australian-it-old/wikipedia-founder-sets-up-rival/story-e6frgamx-1111112381852|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140808154706/http://www.theaustralian.com.au/australian-it-old/wikipedia-founder-sets-up-rival/story-e6frgamx-1111112381852|archive-date=August 8, 2014|work=The Australian|agency=AFP|accessdate=2025-11-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140808154706/http://www.theaustralian.com.au/australian-it-old/wikipedia-founder-sets-up-rival/story-e6frgamx-1111112381852|archivedate=2014-08-08}}&lt;/ref&gt; Соли 2015, ''[[Vice (magazine)#Website|Vice]]'' Сангерро «шадидтарин мунтақиди Википедиа» ном бурд.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== Дақиқият, эътимод ва тахассус ===
Дар моҳи декабри соли 2004, ҳангоми навиштан дар вебсайти [[Kuro5hin]], Сангер изҳор дошт, ки Википедиа аз ҷониби китобдорҳо, омӯзгорон ва донишмандон ҳамчун манбаи боэътимод қабул намешавад, зеро равандҳои расмии баррасии илмӣ надорад ва ҳузури &quot;троллҳо&quot; ва «одамони душвормавқеъ» мутахассисони соҳибмаълумотро аз саҳмгузорӣ бозмедорад. Ӯ инчунин иддао кард, ки «мушкилоти решавӣ»-и Википедиа «беэҳтиромӣ ба тахассус» мебошад.&lt;ref name=&quot;Daniel H Pink&quot;&gt;{{Cite magazine|last=Pink|first=Daniel H.|date=March 2005|title=The Book Stops Here|url=https://www.wired.com/wired/archive/13.03/wiki.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20050304025027/http://www.wired.com/wired/archive/13.03/wiki.html|archive-date=March 4, 2005|magazine=[[Wired (magazine)|Wired]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Jettison&quot;&gt;{{Cite news|last=Sanger|first=Larry|date=December 31, 2004|title=Why Wikipedia Must Jettison Its Anti-Elitism|url=http://www.kuro5hin.org/story/2004/12/30/142458/25|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20050105021508/http://www.kuro5hin.org/story/2004/12/30/142458/25|archive-date=January 5, 2005|publisher=[[Kuro5hin]]}}&lt;/ref&gt;

Дар моҳи апрели соли 2007, Сангер изҳор дошт, ки Википедиа «ҳанӯз як падидаи муфид ва ҳайратангез» аст, аммо ба ин натиҷа расидааст, ки «он ҳамчунин комилан вайроншуда ва ислоҳнашаванда мебошад», бо мушкилот аз «масъалаҳои ҷиддии идоракунӣ, то ҷомеаи аксаран носолим, то муҳтавои зуд-зуд беэътимод ва то як силсила моҷароҳо» рӯбарӯ аст.&lt;ref name=&quot;Iain Thomson2&quot;&gt;{{Cite news|last=Thomson|first=Iain|date=April 13, 2007|title=Wikipedia 'broken beyond repair' says co-founder|url=http://www.itnews.com.au/News/78127,wikipedia-broken-beyond-repair-says-co-founder.aspx|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20121222154606/http://www.itnews.com.au/News/78127,wikipedia-broken-beyond-repair-says-co-founder.aspx|archive-date=December 22, 2012|publisher=iTnews}}&lt;/ref&gt;

=== Бетарафӣ ва тамоюли идеологӣ ===
Дар мусоҳибаи моҳи июли соли 2010 бо Кэтрин Шулз аз ''[[Slate (magazine)|Slate]]'', Сангер гуфт: ''«Агар сухан дар бораи тамоюлҳои сиёсӣ равад, ман фикр мекунам, ки ин яке аз хурдтарин мушкилоти Википедиа аст. Он чунон ҳам бад нест, ки, масалан, [[Conservapedia]] тасаввур мекунад. Ман бар он боварам, ки дар аксари мавзуъҳое, ки чунин имконият доранд, тамоюли либералӣ вуҷуд дорад.»'' Ба гуфтаи Сангер, «''онҳое, ки бештар дар Википедиа фаъолият мекунанд, одатан бо назарияҳои хеле радикалии [[эгалитарианизм]] мувофиқанд. Ва чунин афрод одатан либералҳо ё либертариён мебошанд.''» Сангер ҳамчунин чунин изҳор дошт: ''«Ман фикр мекунам, ки баъзе тамоюлҳо, ки аз ҷиҳати илмӣ ҷолибтар ва густардатар ҳастанд, ба масъалаҳои сиёсӣ рабт надоранд, балки ба як қатор мавзӯъҳои мушаххаси илмӣ вобастаанд. Яке аз мушкилоти Википедиа дар он аст, ки мақола метавонад тамоюли чанд нафареро инъикос кунад, ки танҳо бештар ҳавасманданд, ки ба он кор кунанд. Ин як мушкили умумӣ дар Википедиа мебошад.»''&lt;ref name=&quot;Schulz 2010&quot;&gt;{{Cite news|last=Schulz|first=Kathryn|date=July 26, 2010|title=This Interview Is A Stub: Wikipedia Co-Founder Larry Sanger on Being Wrong|url=https://slate.com/news-and-politics/2010/07/this-interview-is-a-stub-wikipedia-co-founder-larry-sanger-on-being-wrong.html|access-date=September 17, 2021|work=Slate}}&lt;/ref&gt;

Дар мусоҳибаи рӯзи 22 июли соли 2021 бо Tucker Carlson дар [[Fox News Channel|Fox News]], Сангер изҳор дошт, ки иҷозати саҳмгузории номаълум (анонимӣ) дар Википедиа боиси он шудааст, ки сомона зери идораи гурӯҳҳои ҷиноятӣ, инчунин ширкатҳо ва ҳукуматҳо қарор гирад. Сангер ҳамчунин гуфт: ''«Ман намедонам, ки дар дохили худи Википедиа роҳи ислоҳ вуҷуд дорад ё не. Ин як муҳити ниҳоят муҳофизакоронаи институсионалӣ мебошад».''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.foxnews.com/media/wikipedia-founder-embarrassed-politicization-site-encyclopedia|title=Wikipedia co-founder says he's 'embarrassed' over politicization of his creation|first=Charles|last=Creitz|website=Fox News|date=July 22, 2021|language=en-US|access-date=July 23, 2021}}&lt;/ref&gt;

== Фаъолиятҳои баъдӣ ==

=== Citizendium ===
[[Акс:Citizendium_2018.png|алт=A screenshot of a webpage with a layout similar to Wikipedia's, but with a bright green banner imploring donations in the central bottom left.|мини|Скриншоти саҳифаи асосии Citizendium дар соли 2018]]
Дар конфронси [[Wizards of OS]] дар моҳи сентябри соли 2006, Сангер оғози энсиклопедияи нав, ки ба wiki асос ёфта буд ва Citizendium ном дошт — шакли кӯтоҳи «citizens' [[compendium]]» —ро ҳамчун [[Fork (software development)|“форк”]] аз Википедиа эълон кард.{{sfn|Lih|p=211|ps=none}} Ҳадафи ин форк бартараф кардани нуқсонҳои эҳтимолӣ дар тарзи кори Википедиа буд; таҳрири анонимӣ иҷозат дода намешуд, ҳамаи корбарон уҳдадор буданд, ки бо [[Legal name|номи воқеии]] худ сабтином шаванд,{{sfn|Lih|p=190|ps=none}} ва як бахши мутахассисон бо салоҳияти бештар вуҷуд дошт.{{sfn|Lih|p=211|ps=none}} Ин талоши Сангер барои таъсиси энсиклопедияи боэътимоди илмӣ буд,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://arstechnica.com/features/2007/02/citizendium/|title=Citizendium: building a better Wikipedia|author=Nate Anderson|website=Ars Technica|date=2007-02-26|lang=en|accessdate=2025-11-18}}&lt;/ref&gt;ки ҳадаф дошт ба мақолаҳо масъулиятшиносии бештар ва меъёрҳои баланди илмӣ ворид намояд.&lt;ref name=&quot;Jennifer LeClaire&quot;&gt;{{Cite news|last=LeClaire|first=Jennifer|date=March 27, 2007|title=Wikipedia Cofounder Launches Citizendium|url=http://www.newsfactor.com/story.xhtml?story_id=13100C1ES8F1&amp;full_skip=1|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110516210159/http://www.newsfactor.com/story.xhtml?story_id=13100C1ES8F1&amp;full_skip=1|archive-date=May 16, 2011|access-date=March 27, 2007|publisher=NewsFactor Network|accessdate=2025-11-18|archivedate=2011-05-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110516210159/http://www.newsfactor.com/story.xhtml?story_id=13100C1ES8F1&amp;full_skip=1}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Neha Tiwari&quot;&gt;{{Cite news|last=Tiwari|first=Neha|date=April 5, 2007|title=Wikipedia today, Citizendium tomorrow|url=http://news.cnet.com/Wikipedia+today%2C+Citizendium+tomorrow/2008-1082_3-6173499.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140304234154/http://news.cnet.com/Wikipedia-today%2C-Citizendium-tomorrow/2008-1082_3-6173499.html|archive-date=March 4, 2014|access-date=April 5, 2007|publisher=[[CNET]]|accessdate=2025-11-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140304234154/http://news.cnet.com/Wikipedia-today%2C-Citizendium-tomorrow/2008-1082_3-6173499.html|archivedate=2014-03-04}}&lt;/ref&gt; Ин сомона кӯшиш мекард равандҳои баррасии мутахассисонро ҷорӣ кунад ва дар ҳолате ки ихтилоф тавассути консенсус ҳал намешуд, мутахассисон барои қабули тасмиме дахолат мекарданд.&lt;ref name=&quot;Jason Z Cohen&quot;&gt;{{Cite news|last=Cohen|first=Jason Z|date=March 3, 2008|title=Citizendium's Larry Sanger: Experts Make It Better|url=http://www.linuxinsider.com/rsstory/61983.html?welcome=1205003304&amp;welcome=1205003861&amp;wlc=1234584689&amp;wlc=1235641480|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20110517112405/http://www.linuxinsider.com/rsstory/61983.html?welcome=1205003304&amp;welcome=1205003861&amp;wlc=1234584689&amp;wlc=1235641480|archive-date=May 17, 2011|access-date=March 8, 2008|work=LinuxInsider|publisher=ECT News Network|accessdate=2025-11-18|archivedate=2011-05-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110517112405/http://www.linuxinsider.com/rsstory/61983.html?welcome=1205003304&amp;welcome=1205003861&amp;wlc=1234584689&amp;wlc=1235641480}}&lt;/ref&gt;

== Эзоҳ ==

== Пайвандҳо ==
* [[:en:User:Larry Sanger|Саҳифаи корбар Ларри Сэнгер Википедиаи англисӣ]]{{ref-en}}
* [http://enlightenment.supersaturated.com/essays/text/larrysanger/diss/index.html Эссе Ларри Сэнгера «Epistemic Circularity: An Essay on the Problem of Meta-Justification»]{{ref-en}}
* [http://www.kuro5hin.org/story/2001/7/25/103136/121 «Британника ё Нупедия? Ояндаи донишномаи озод»]{{ref-en}} — мақолаи Ларри Сэнгер
* [http://www.kuro5hin.org/story/2001/9/24/43858/2479 «Википедия широко открыта. Почему она так быстро растёт? Почему она не переполнена чепухой?»]{{ref-en}} — статья Ларри Сэнгера
* [http://www.kuro5hin.org/story/2004/12/30/142458/25 «Почему Википедия должна отказаться от своего антиэлитаризма»]{{ref-en}} — статья Ларри Сэнгера
* [http://features.slashdot.org/article.pl?sid=05/04/18/164213&amp;from=rss «Ранняя история Нупедии и Википедии: мемуар»]{{ref-en}} и [http://features.slashdot.org/article.pl?sid=05/04/19/1746205&amp;tid=95 «Ранняя история Нупедии и Википедии, часть II»]{{ref-en}} — статьи Ларри Сэнгера
* {{Твиттер|lsanger|Ларри Сэнгер}}
* {{facebook.com|pages/Larry-Sanger/107978809222387|Ларри Сэнгер}}

== Сарчашма ==
{{хурд}}</text>
      <sha1>ceba0c3dkghu4erqn1pw3sd2vc8smdl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мавсума Муинӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>144247</id>
    <revision>
      <id>1492531</id>
      <parentid>1488843</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T17:45:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492531</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7007" sha1="8omybsisefazdlhwq2ygcoelphh45l6" xml:space="preserve">{{Ҳамномҳо|Мавсума (Ҳамном)| Мавсума}}
{{Ҳамнасабҳо |Муинӣ (Ҳамнасаб)|Муинӣ}}
{{Сиёсатмадор
 |ном                  = Мавсума Муинӣ 
 |номи аслӣ            = Муинӣ Мавсума Муинзода 
 |тасвир               = 
 |бар                  = 
 |тавсифи тасвир       = 
 |ном ҳангоми таваллуд = 
 |номи мустаъор        = 
 |таърихи таваллуд     =  8.10.1981 
 |зодгоҳ               = {{Зодгоҳ|Хуҷанд|шаҳри Хуҷанд }}, [[ҶШС Тоҷикистон]], [[ИҶШС]]
 |таърихи даргузашт    =  
 |маҳалли даргузашт    =  
 |шаҳрвандӣ            = {{Парчам|Тоҷикистон}}  
 |таҳсилот             = [[Донишгоҳи давлатии ҳуқуқ, бизнес ва сиёсати Тоҷикистон]] (2003); [[Донишгоҳи давлатии тиҷорати Тоҷикистон]] (2019)
 |дараҷаи илмӣ         =  
 |унвонҳои илмӣ        =  
 |миллат               = тоҷик
 |эътиқод              = 
 |ҳизб                 = [[Ҳизби халқии демократии Тоҷикистон]]
 |ғояҳои асосӣ         = 
 |навъи фаъолият       = вакили [[Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] даъвати VII  
 |мукофоту ҷоизаҳо      =медали ҷашнии 35-солагии Истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон (2026)
 |падар                = 
 |модар                = 
 |ҳамсар               = 
 |фарзандон            = 
 |ҷоизаҳо                =  {{медали Хизмати шоиста}}
 |соядаст              = 
 |бари соядаст         = 
 |вебгоҳ               = 
 |викианбор            = 
}}
' 
'''Мавсума Муинӣ''' (''Муинӣ Мавсума Муинзода'', [[8 октябр]]и [[1981]], [[Хуҷанд|шаҳри Хуҷанд]], [[ҶШС Тоҷикистон]]) — ҳуқуқшинос, иқтисодчӣ, арбоби давлатии [[Тоҷикистон|тоҷик]], муовини Раиси [[Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] (аз [[12 январ|07 феврал]]и соли 2024), вакили [[Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]]. номзади илмҳои таърих

== Зиндагинома ==
Мавсума Муинӣ 8 октябри соли 1981,  дар [[шаҳри Хуҷанд]], [[ҶШС Тоҷикистон]]) ба дунё омадааст. Соли 2003 [[Донишгоҳи давлатии ҳуқуқ, бизнес ва сиёсати Тоҷикистон]]ро бо ихтисоси [[ҳуқуқшинос]] хатм намудааст.

== Фаъолияти корӣ ==
* Соли 2003 фаъолияти худро ҳамчун омӯзгори кафедраи ҳуқуқ ва мурофиаи ҷиноятии факултети ҳуқуқшиносии [[Донишгоҳи давлатии ҳуқуқ, бизнес ва сиёсати Тоҷикистон]] оғоз намуд.
* Аз соли 2004 то 2009 — дар кафедраҳои «Ҳуқуқи судӣ ва назорати прокурорӣ» ва «Ҳуқуқи ҷиноятӣ ва криминалистика»-и Донишгоҳи давлатии ҳуқуқ, бизнес ва сиёсати Тоҷикистон ба ҳайси омӯзгор фаъолият кардааст.
* Солҳои 2009 — 2014 — Муовини Раиси Кумитаи ҷавонон, варзиш ва сайёҳии назди [[Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон]] буд.
* Аз 12 июли соли 2014 то 12 январи соли 2017 — муовини якуми Раиси Кумитаи ҷавонон, варзиш ва сайёҳии назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон таъйин гардида  дар ин вазифа фаъолият намудааст.
* 12 январи соли 2017 — 2022 —  муовини Раиси [[шаҳри Душанбе]].&lt;ref&gt;[http://president.tj/node/13852 Тағйироти кадрӣ дар ҳайати роҳбарии мақомоти иҷроияи маҳаллии ҳокимияти давлатӣ дар шаҳри Душанбе]&lt;/ref&gt;
* 2022—2023 — Раиси [[Бӯстон|шаҳри Бӯстон]], [[вилояти Суғд]]. 
* Аз октябри 2023 то феврали 2024 — Вакили [[Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]], даъвати шашум, узви Кумитаи Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба тартиботи ҳуқуқӣ, мудофиа ва амният.
* Аз феврали 2024 то марти 2025 — Муовини Раиси Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон, даъвати шашум.
* Аз моҳи марти соли 2025 то ҳол — Муовини [[Раиси Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]], даъвати ҳафтум.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.parlament.tj/deputies|title=Мавсума Муинӣ|author=|website=www.parlament.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2025-04-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230922074928/https://parlament.tj/deputies|archivedate=2023-09-22}}&lt;/ref&gt;.

== Хонавода == 
* Оиладор соҳиби ду фарзанд.
== Ҷоизаҳо ==
* [[Медали «Хидмати шоиста»]] (2015).
* медали ҷашнии 35-солагии Истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон (2026)

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

[[Гурӯҳ:Сиёсатмадорон аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Сиёсатмадорони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Сиёсатмадорони асри XXI]]
[[Гурӯҳ:Вакилони Маҷлиси Намояндагони Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати VI]]
[[Гурӯҳ:Вакилони Маҷлиси Намояндагони Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати VII]]
[[Гурӯҳ:Ҳуқуқшиносони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Занҳо-сиёсатмадорони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Занҳо-олимаҳо]]
[[Гурӯҳ:Занони Тоҷикистон дар сиёсат]]
[[Гурӯҳ:Ходимони ҷамъиятии Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Дорандагони медали Хидмати шоиста]]</text>
      <sha1>8omybsisefazdlhwq2ygcoelphh45l6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Самуел Морзе</title>
    <ns>0</ns>
    <id>144862</id>
    <revision>
      <id>1492689</id>
      <parentid>1448666</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T22:10:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492689</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13024" sha1="eoo2vkjao0ec48tpy2ls24pqq4at87m" xml:space="preserve">{{Тарҷума}}
{{Рассом
 |ном                  = 
|номи аслӣ             = Samuel Morse
 |ном ҳангоми таваллуд = Samuel Finley Breese Morse
 |тасвир               = Samuel Morse.jpg
 |бар                  = 
 |тавсифи тасвир       = 
 |таърихи таваллуд       = 27.04.1791
 |зодгоҳ               = 
 |таърихи даргузашт           = 2.04.1872
 |маҳалли даргузашт         = 
 |табаият              = 
 |шаҳрвандӣ            = 
 |жанр                 = 
 |сабк                 = 
 |омӯзиш               = 
 |пуштибонон           = 
 |мукофотҳо            = 
 |унвонҳо              = 
 |ҷоизаҳо              = 
 |сайт                 = 
 |имзо                 = 
 |викианбор            = 
}}
'''Самуел Фи́нли Бриз Мо́рзе''' ({{lang-en|Samuel Finley Breese Morse}} [{{IPA|mɔːrs}}]; [[27 апрел]]и соли [[1791]], [[Чарлзтаун (Массачусетс)|Чарлзтаун]] дар иёлати [[Массачусетс]] — [[2 апрел]]и соли [[1872]], [[Ню-Йорк]]) — [[ИМА]], ихтироъкор ва [[рассом]]и амрикоӣ.

[[24 май]]и соли [[1844]] хабар ё фиристодаи нахустин бо ёрии [[алифбои Морзе]] аз [[Вашингтон (округи Колумбия)|Вашингтон]] ба [[Балтимор]] бо матни «Аҷоиб аст корҳои Ту, эй Худованд», фиристода шуд.

Самуел Морзе яке аз асосгузор ва якумин президенти [[Академияи дизайни миллӣ]] солҳои (1826—1845) дар Ню Йорк буд.&lt;ref name=&quot;БСЭ&quot;&gt;{{БСЭ3|Морзе Сэмюэл Финли Бриз}}&lt;/ref&gt;.

== Зиндагинома ==
Морзе [[27 апрел]]и соли [[1791]] дар [[Чарлзтаун]] дар оилаи бой ба дунё омадааст. Падари вай ҷуғрофидон ва поп буд. Ӯ дар байни ҳамсолонаш бо кунҷковӣ ташнаи дониш буданаш фарқ мекард.

[[Акс:DyingHercules.jpg|left|300px|thumb|Умирающий Геркулес]]

Дар вақти ҷанги байни Британияи Кабир ва Иёлоти Муттаҳида, дар соли 1812 Морзе [[Наполеони I|Наполеон]]-ро дастгирӣ намуда, худро ватандӯсти оташин нишон дод.

По возвращении домой в 1815 году Морзе обнаружил, что американцы считают его английским художником и мало интересуются живописью. Поэтому он влачил скудное существование, рисуя портреты&lt;ref name=&quot;Кругосвет&quot;/&gt;. Десять лет ему пришлось вести жизнь странствующего живописца. Морзе был очень общителен и обаятелен, его с охотой принимали в домах интеллектуалов, богачей и политиков. Кроме того, он обладал редким даром заводить знакомства. Среди его друзей были политик [[Лафайет, Жильбер|М.-Ж. Лафайет]], романист [[Купер, Джеймс Фенимор|Дж. Ф. Купер]] и даже президент США [[Линкольн, Авраам|А. Линкольн]]. В стремительно растущем Нью-Йорке он создал несколько самых интересных портретов, когда-либо выполненных американскими художниками. В 1825 году Морзе основал в Ню Йорке [[Национальная академия дизайна|Национальную академию дизайна]], которая избрала его президентом и отправила в 1829 году в Европу для изучения устройства рисовальных школ и выдающихся произведений живописи.

Во время второго путешествия в Европу Морзе познакомился с [[Дагер, Луи|Л. Дагером]] и заинтересовался новейшими открытиями в области электричества. Его вдохновила на изобретение телеграфа случайная беседа при возвращении из Европы на пароходе в 1832 году. Какой-то пассажир в ходе беседы о недавно изобретённом электромагните сказал: «Если электрический ток можно сделать видимым на обоих концах провода, то я не вижу никаких причин, почему сообщения не могут быть им переданы». Хотя идея электрического телеграфа выдвигалась и до Морзе, он полагал, что был первым.

Морзе посвящал почти всё своё время живописи, преподаванию в университете Нью-Йорка и политике. В 1835 году Морзе стал профессором начертательных искусств. Но после того как в университете в 1836 году ему показали описание модели телеграфа, предложенной В. Вебером в 1833 году, он полностью отдал себя изобретательству.

Годы работы и учёбы потребовались, чтобы его телеграф заработал. В 1837 году он совместно с [[Вейл, Альфред|А.Вейлом]] разработал систему передачи букв точками и тире, ставшей известной во всём мире как [[Азбука Морзе|код Морзе]]. Он не находил поддержки ни дома, ни в Англии, ни во Франции, ни в России, встречая везде отказ.  При очередной попытке заинтересовать [[Конгресс США]] созданием телеграфных линий, он приобрёл конгрессмена в партнёры, и в 1843 году Морзе получил субсидию в 30 000 долларов для строительства первой телеграфной линии от Балтимора до Вашингтона. В ходе работ оказалось, что на этом расстоянии около 40 километров электрический сигнал слишком сильно затухал и прямая связь невозможна. Положение спас его компаньон Альфред Вейл, предложивший использовать реле как усилитель. Наконец, 24 мая 1844 года линия была закончена, но Морзе был тотчас же вовлечён в юридические распри и с партнёрами, и с конкурентами. Он отчаянно боролся, и Верховный Суд в 1854 году признал его авторские права на телеграф.

Газеты, железные дороги и банки быстро нашли применение его телеграфу. Телеграфные линии моментально оплели весь мир, состояние и слава Морзе умножились. В 1858 году от десяти европейских государств Морзе получил за своё изобретение 400 000 франков. Морзе купил имение в [[Пончкифи]], близ Нью-Йорка, и провёл там остаток жизни с большим семейством среди детей и внуков. В старости Морзе стал филантропом. Он опекал школы, университеты, церкви, библейские общества, миссионеров и бедных художников.

После смерти в 1872 году слава Морзе как изобретателя угасла, так как телеграф потеснили телефон, радио и телевидение, зато его репутация художника выросла. Он не считал себя портретистом, но его картины, на которых изображены Лафайет и другие видные люди, знают многие. Его телеграф 1837 года хранится в Национальном музее США, а загородный дом теперь признан историческим памятником.

== Ҳаёти шахсӣ ==
29 сентябри соли 1818 Морзе оиладор шуд бо Лукретсии Пикеринг Уокер. Аз зани якумаш се фарзанд ба дунё омад. Баъд аз марги аввалин ҳамсараш Морзе боз оиладор шуд 10 августи соли 1848 бо Элизабет Грисуолд. Аз зани дуюмаш чор фарзанд ба дунё омад&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://files.school-collection.edu.ru/dlrstore/065b5dc8-fd65-44ec-8b3f-87e1a386230e/Morze-biog.htm|title=МОРЗЕ СЭМЮЭЛ ФИНЛИ БРИЗ (1791-1872)|accessdate=2015-06-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150610174510/http://files.school-collection.edu.ru/dlrstore/065b5dc8-fd65-44ec-8b3f-87e1a386230e/Morze-biog.htm|archivedate=2015-06-10}}&lt;/ref&gt;.

== Хотира ==
Соли 1970 [[Иттиҳоди Байналмилалии астрономӣ]] дар [[Морзе (кратери Моҳ)|кратер]] дар [[Тарафи пинҳонии Моҳ|тарафи пинҳонии Моҳ]] номи Самуел Морзеро дод.

27 апрели соли [[2009]] ба шарафи зодрӯзи Самуел Морзе [[Google]] саҳифаи аслии худро ҷое ки калимаи «Google» буд, ба рамзбандии Морзе иваз намуд.

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ|2}}

== Адабиёт ==
* {{китоб
 |муаллиф         = [[Уилсон, Митчел|Уилсон М.]]
 |сарлавҳа      = Американские учёные и изобретатели
 |оригинал      = 
 |ссылка        = 
 |ответственный = Пер. с англ. [[Рамзес, Виктор Борисович|В. Рамзеса]]; под ред. Н. Тренёвой
 |нашр       = 
 |ҷой        = М.
 |нашриёт  = [[Знание (издательство, Москва)|Знание]]
 |сол           = 1975
 |саҳифаҳо    = 27-34
 |саҳифа       = 136
 |серия         = 
 |isbn          = 
 |тираж         = 100&amp;nbsp;000
}}

== Пайвандҳо ==
* А. В. Каменский [http://books.google.com/books?id=yCYYAAAAYAAJ&amp;pg=RA5-PA3#v=onepage&amp;q&amp;f=true «Эдисон и Морзе: их жизнь и научно-практическая деятельность»], СПб., тип. Ю. Н. Эрлих, 1891.
* [http://www.whitehousehistory.org/04/subs_pph/PresidentDetail.aspx?ID=5&amp;imageID=31 Портрети расмии президенти панҷуми ИМА Джеймс Монро] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20061003013316/http://www.whitehousehistory.org/04/subs_pph/PresidentDetail.aspx?ID=5&amp;imageID=31 |date=2006-10-03 }}, муаллиф Сэмюэл Ф. Б. Морзе, 1819 с. (Коллексция Белого дома) — Пайвандҳо кор намекунад.
* [http://www.morse-code.net/semyuel-morze Сэмюэл Морзе — роҳи ҳаётии Морзе] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20180223113522/http://www.morse-code.net/semyuel-morze/ |date=2018-02-23 }} — Пайвандҳо кор намекунад.
* Дмитрий Быков [http://izvestia.ru/news/374284 Нерусский телеграф] «[[Известия]]» 27.04.11

[[Гурӯҳ:Ихтироъкорони ИМА]]
[[Гурӯҳ:Ихтироъкорон аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Рассомон аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Хатмкунандагони Донишгоҳи Йелск]]</text>
      <sha1>eoo2vkjao0ec48tpy2ls24pqq4at87m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Масуниятшиносӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>144871</id>
    <revision>
      <id>1492545</id>
      <parentid>1477543</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T18:09:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492545</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9043" sha1="gl3lht8e2xnsz2ba9qooo7y4bvgf17q" xml:space="preserve">'''Иммунология, масуниятшиносӣ''' (аз {{Забон-ла|immunis}} — озод, раҳо, халосшуда аз чизе + {{lang-el|λόγος}} — дониш) — [[илм]]и [[тиб]]бию [[Биология|биологиест]], ки таассури молекулавӣ, ҳуҷайравӣ ва физиологии [[организм]]ро ба [[антиген]]ҳои гуногун ва ноҷӯриҳои дар ин маврид пайдошуда меомӯзад.

== Предмети омӯзиши иммунология ==
Маҷмӯи таассури муҳофизатие, ки ба доимӣ нигоҳ доштани муҳити дохилии организм нигаронида шудааст, [[иммунитет]] ном дорад.

Иммунология ҳамчун илми мустақил аз кашфиёти Л. Пастер (1880) оғоз ёфт. ӯ муқаррар кард, ки мурғони бо парвардаи кӯҳнаи ангезандаи касалии вабо моякӯбшуда ба таъсири ангезандаҳои ниҳоят бадзаҳри вабои мурғон муқовимати зӯр ва ноҳассосӣ зоҳир менамоянд. Аз ин рӯ Л. Пастер принсипи ба даст овардани ваксинаҳоро муайян намуда, бар зидди бемориҳои [[сӯхтанӣ]] ва [[ҳорӣ]] мояҳои махсус тайёр кард.

Ба тараққиёти иммунология олимони немис П. Эрлих, франсавӣ Э. Ру, австриягӣ К. Пирке, рус И. И. Мечников, А. А. Безредка, В. К. Високович, И. Г. Савченко, Н. Н. Чистович, Л. А. Тарасевич ва шӯравӣ И. Л. Кричевский, Л. А. Зилбер, П. Ф. Здродовский, Г. В. Вигодчиков, В. И. Иоффе ва дигарон саҳми калон гузоштаанд.

== Соҳаҳои иммунология ==
Иммунология таълимот дар бораи иммунитет ва таълимот дар бораи аллергияро низ дарбар мегирад. Иммунология ба ду соҳа – иммунологияи назариявӣ ва иммунологияи амалӣ тақсим мешавад.

=== Иммунологияи назариявӣ ===
Иммунологияи назариявӣ ба ошкор намудани асл ва тариқи ба амал омадани таомулҳои ба иммунитет ва аллергия мутааллиқи организм машғул аст.

=== Иммунологияи амалӣ ===
Вазифаи иммунологияи амалӣ ба кор бурдани таомул ва омилҳои иммунитет дар амалияи тиб, байторӣ ва биология мебошад (мас., истифодаи реаксияи серологӣ ва аллергӣ дар ташхиси бемориҳои сироятӣ, ҳалли баъзе масъалаҳои экспертизаи тиббӣ-судӣ бо усулҳои масуниятшиносӣ, муайян кардани гурӯҳҳои хун ва ғайра). Реаксияҳои иммунологӣ дар соҳаи эпидемиология ва эпизоотология барои ошкор намудани сироятҳои нуҳуфта (пинҳон) низ васеъ ба кор мераванд. Бо ёрии омилҳои иммунологӣ бемориро ташхис (иммунодиагностика), пешгирӣ (иммунопрофилактика) ва табобат (иммунотерапия) менамоянд.

== Самтҳои иммунология ==
Иммунология чанд фасл дорад: иммуноморфология, ки анатомия, гистология ва ситологияи системаи масунии организм, иммунологияи қиёсӣ, ки аксуламали масунии организми ҷонварони гуногун, иммунопатология, ки таомулҳои иммунологии фавқулоддаи зараровар ва бемориҳои бо ихтилолоти фаъолияти системаи иммунитет вобаста, иммунобиология, ки тариқи ҳосилшавии подтанҳо, филогенез ва онтогенези системаи иммунитетро дар ҳадди ҳуҷайра ва молекула меомӯзад.

Иммунология усулҳои пажӯҳишии худро дорад. Аз усулҳои тадқиқотии навтарини дигар илмҳои наздик (биохимия, ситоморфология, эндокринология ва ғайра) низ истифода мебарад. Олимони Тоҷикистон баъзе масъалаҳои муҳими иммунология (таъсири шароити баландкӯҳ ва иқлими гарм ба реаксияҳои иммунологӣ, масунияти организми инсон ҳангоми бемориҳои сироятии шадид ва ғайра)-ро тадқиқ намуда, дар тараққиёти иммунология саҳми муайян гузоштанд.

== Адабиёт ==
* {{книга|заглавие=Иммунология|ответственный=под ред. Хаитова Р. М.|место=М.|издательство=Медицина|год=2000|страниц=425|isbn=522504543X}}
* {{книга|автор=Галактионов В. Г.|заглавие=Иммунология: Учебник|место=М.|издательство=Издательство МГУ|год=1998|страниц=480|isbn=5-211-03717-0}}
* {{книга|заглавие=Энциклопедический словарь медицинских терминов|ответственный=под ред. Покровского В. И.|место=М.|издательство=Советская энциклопедия|год=1984|страницы=1591}}
* {{книга|автор=Чепель Э.|заглавие=Основы клинической иммунологии / Перевод с англ. 5-е издание|место=М.|издательство=ГЭОТАР-Медиа|год=2008|страницы=416|isbn=978-1-4051-2761-5}}
* {{книга|автор=Попов Н. Н.|заглавие=Клиническая иммунология и аллергология|место=М.|издательство=Реинфор|год=2004|страниц=524|isbn=5-94944-014-5}}
* {{книга|автор=Доссе Ж.|заглавие=Иммуногематология, пер. с франц.|место=М.|год=1959}}
* {{книга|заглавие=Радиационная иммунология|место=М.|год=1965}}
* {{книга|заглавие=Лабораторные методы исследования в неинфекционной иммунологии|ответственный=под ред. О. Е. Вязова|место=М.|год=1967}}
* {{книга|автор=Иоффе В. И.|заглавие=Клиническая и эпидемиологическая иммунология|место=Л.|год=1968}}
* {{книга|заглавие=Практическая иммунология|ответственный=под ред. П. Н. Бургасова и И. С. Безденежных|место=М.|год=1969}}

== Пайвандҳо ==
* Иммунология / А. Х. Канчурин, Н. В. Медуницын // [[Большая советская энциклопедия]] : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : , 1969—1978.
* [http://obi.img.ras.ru/humbio/immunology/imm-gal/000008da.htm Материалы по иммунологии от Российской Академии Наук] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20070223103155/http://obi.img.ras.ru/humbio/immunology/imm-gal/000008da.htm |date=2007-02-23 }}
* [http://immunitet.info/ Материалы по иммунологии] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20161228075133/http://immunitet.info/ |date=2016-12-28 }}
* [http://www.immun.ru/immun/hai/hai1 Материалы по истории иммунологии]
* [https://web.archive.org/web/20160304101428/http://elementy.ru/lib/431160?page_design=print Элементы большой науки]

== Сарчашма ==
* [[Энсиклопедияи мухтасари тиб]]. Ҷилди II. —  Душанбе: [[Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик|СИЭМТ]], 2011. — 512 с. — ISBN 978-99947-33-44-6.

[[Гурӯҳ:Иммунология]]</text>
      <sha1>gl3lht8e2xnsz2ba9qooo7y4bvgf17q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Меҳрубон Алиева</title>
    <ns>0</ns>
    <id>146198</id>
    <revision>
      <id>1492558</id>
      <parentid>1439721</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T18:27:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492558</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9727" sha1="0qv07r42sspckiphaglcsonzworl7cr" xml:space="preserve">{{Ходими давлатӣ
| ном           = Меҳрубон Алиева
| номи аслӣ = Mehriban Əliyeva
| акс    = Mehriban Aliyeva02.jpg
| бар        = 300px
| тавсифи акс = 
| ном ҳангоми таваллуд = Меҳрубон Ориф қизи Пошоева
| таърихи таваллуд = 26.08.1964
| маҳалли таваллуд = 
| маълумот = 
| шаҳрвандӣ = 
| дин = 
|вазифа= [[Ноиби президенти Озарбойҷон|Аввалин ноиби президенти Озарбойҷон]]
|тартиб = 
|парчам = Emblem of Azerbaijan.svg
|аввалдавр = [[21 феврал]]и [[соли 2017]]
|охирдавр = 
|пешгузашта = вазифа таъсис ёфт
|ҷонишин = 
|президент = [[Илҳом Алиев]]
|нахуствазир = [[Артур Расизода]]
| вазифа_2 = Вакили Маҷлиси Миллии Озарбойҷон
| парчам_2 = Emblem of Azerbaijan.svg
| аввалдавр_2 = [[6 ноябр]]и [[соли 2005]]
|награды ={{{!}} style=&quot;background: transparent&quot;
{{!}} {{Ордени Ҳайдар Алиев}} {{!!}} {{Командор со звездой ордена Заслуг (Польша)}} {{!!}} {{Офицер ордена Почётного легиона}} 
{{!}}}
{{{!}} style=&quot;background: transparent&quot;
{{!}} {{Орден Пакистана 2 класса}}{{!!}}{{Орден За заслуги перед Астраханской областью}} 
{{!}}}
| сайт = [http://www.mehriban-aliyeva.org www.mehriban-aliyeva.org]
| викианбор = Mehriban Aliyeva
}}

'''Меҳрубон Ориф қизи Алиева''' ({{lang-az|Mehriban Arif qızı Əliyeva}}; {{ВД-Дебоча}}) — ходими давлатӣ ва ҷамъиятии [[озарбойҷон]]. Нахустин ноиби президенти Озарбойҷон аз 21 феврали соли 2017, ҳамсари [[президенти Озарбойҷон]] [[Илҳом Алиев]].

Вакили Маҷлиси Миллии Озарбойҷон аз соли 2005, роҳбари гурӯҳи корӣ оид ба робитаи байнипарлумонии Озарбойҷону Фаронса, президенти Фонди Ҳайдар Алиев ва Фонди дӯстони фарҳанги Озарбойҷон, президенти Федератсияи гимнастикаи Озарбойҷон, сафири неиродаи [[ЮНЕСКО]], [[Созмони Милали Муттаҳид|СММ]], ТКИ ва ИСЕСКО.

== Зиндагинома ==
Меҳрубон Пошоева 26 августи [[соли 1964]] дар [[Боку]] таваллуд шудааст. Бобои падариаш, нависанда ва адабиётшиноси озарбойҷонӣ Мир-Ҷалол Пошоев зодаи [[Эрон]] буд. Падар — Ориф Пошоев, ректори Академияи авиатсияи миллӣ мебошад.

Бобои модариаш — Носир Имонгулиев рӯзноманигори маъруфи Озарбойҷон буд. Духтари ӯ, модари Меҳрубан Алиева, Аида Имонгулиева арабшинос мебошад, солҳои тӯлонӣ ба ҳайси директори Институти Шарқшиноси АИ Озарбойҷон кор кардааст.

== Таҳсилот ==
Дар [[соли 1982]] Меҳрубан мактаби миёнаи № 23-и шаҳри Бокуро бо медали тило хатм кард. Худи ҳамон сол вай ба Донишкадаи давлатии тиббии Озарбойҷон дохил шуда, пасон омӯзишро дар аввалин донишкадаи тиббии Маскав ба номи И. М. Сеченов давом дод, ки бо дипломи сурх [[соли 1988]] онро хатм намуд. Замони таҳсил дар муассисаи олии таълимӣ оиладор шуд ва ду фарзанд таваллуд кард.

== Оила ==
Меҳрубон Пошоева бо Илҳом Алиев 22 декабри соли 1983 оиладор шуд. Онҳо соҳиби ду духтар, Лайло (с.1985) ва Орзу (с.1987) ва як писар Ҳайдар (соли 1997) ҳастанд.

== Ҷоизаҳо ва эътироф ==
[[Акс:Парад_в_честь_70-летия_Великой_Победы_-_34.jpg|thumb|300x300px|&lt;center&gt;Меҳрубон Алиева бо шавҳараш&lt;br&gt;
дар Паради бахшида ба 70-солагии Ғалаба.&lt;br&gt;
Маскав, 9 майи [[соли 2015]]&lt;/center&gt;]]
* Салиби бузурги фармондеҳии ордени Хидмати [[Лаҳистон|Ҷумҳурии Полша]]&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.1news.az/society/20090914115100105.html|title=Первая леди Азербайджана награждена Большим Командорским Крестом|date=14 сентября 2009|publisher=&quot;The First News&quot;}}Check date values in: &lt;code style=&quot;color:inherit; border:inherit; padding:inherit;&quot;&gt;&amp;#x26;#124;date=&lt;/code&gt; ([[Роҳнамо:CS1 errors#bad date|help]])
&lt;/ref&gt;
* Афсари ордени Легиони фахрӣ (2010)&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://1news.az/politics/20100215083709665.html|title=Президент Фонда Гейдара Алиева удостоена Ордена Почетного легиона|date=15 февраля 2010|publisher=&quot;The First News&quot;}}Check date values in: &lt;code style=&quot;color:inherit; border:inherit; padding:inherit;&quot;&gt;&amp;#x26;#124;date=&lt;/code&gt; ([[Роҳнамо:CS1 errors#bad date|help]])
&lt;/ref&gt;
* Ҷоизаи «Дили тило» (2007)
* Ҷоизаи байналмилалии «Caspian Energy Integration Award»
* Ҷоизаи СУТ «Барои хидматҳои истисноӣ дар ҳифз ва таҳкими саломатии модару кӯдак ва оила»&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.1news.az/54/20090826101103034.html|title=Мехрибан - значит милая, ласковая, приветливая, дружелюбная|last=Галина Микеладзе|date=26 августа 2009|publisher=&quot;The First News&quot;}}Check date values in: &lt;code style=&quot;color:inherit; border:inherit; padding:inherit;&quot;&gt;&amp;#x26;#124;date=&lt;/code&gt; ([[Роҳнамо:CS1 errors#bad date|help]])
&lt;/ref&gt;
* «Медали Мотсарт»-и тило ЮНЕСКО (2010)&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://ru.trend.az/news/official/chronicle/1728868.html|title=Первой леди Азербайджана Мехрибан Алиевой вручена золотая «Медаль Моцарта» ЮНЕСКО|date=31.07.2010|publisher=Информационное агентство TREND}}&lt;/ref&gt;
* Ҷоизаи байнидавлатии «Ситораи Иттиҳод»
* Унвони фахрии профессори Донишгоҳи тиббии ба номи И. М. Сеченов.
* Ордени «Барои хидматҳои шоиста дар назди вилояти Астрахан»&lt;ref&gt;[http://ww.vipstav.ru/publish/smi/16609-aleksandr-zhilkin-nagradil-mehriban-alievu-ordenom-za-zaslugi-pered-astrahanskoy-oblastyu.html Александр Жилкин наградил Мехрибан Алиеву орденом «За заслуги перед Астраханской областью»]{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
* «Hilal-e Pakistan» — ордени олии [[Покистон]]&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://news.day.az/politics/555886.html|title=Первая леди Азербайджана Мехрибан Алиева удостоена высшего ордена Пакистана.|date=12.02.2015|publisher=Day.az}}Check date values in: &lt;code style=&quot;color:inherit; border:inherit; padding:inherit;&quot;&gt;&amp;#x26;#124;date=&lt;/code&gt; ([[Роҳнамо:CS1 errors#bad date|help]])
&lt;/ref&gt;
* Ордени Ҳайдар Алиев&lt;ref&gt;[http://ru.president.az/articles/15725 Ильхам Алиев принял участие в церемонии награждения в связи с первыми Европейскими играми]&lt;/ref&gt;

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
* [http://www.mehriban-aliyeva.org Сомонаи расмии Меҳрубон Алиева] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20150919102858/http://www.mehriban-aliyeva.org/ |date=2015-09-19 }}
* [https://web.archive.org/web/20080816204041/http://www.izvestia.ru/azerbaijan/article1807989/ Мусоҳибаи Меҳрубан Алиева]
* [http://www.washingtontimes.com/news/2008/jun/17/azerbaijans-first-lady/ Azerbaijans first lady.] [http://www.washingtontimes.com/news/2008/jun/17/azerbaijans-first-lady/ A role model for Muslim women. (The Washington Times)]
* [http://azerbaycan.li/foto/mehriban-aliyeva/ Расмҳои Меҳрубон Алиева] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20110722145022/http://azerbaycan.li/foto/mehriban-aliyeva/ |date=2011-07-22 }}
* [https://web.archive.org/web/20120226060045/http://www.preslib.az/eres1.html?f4 Сафири некирода]

[[Гурӯҳ:Занон-сиёсатмадорони Озарбойҷон]]
[[Гурӯҳ:Бонувони аввали Ҷумҳурии Озарбойҷон]]
[[Гурӯҳ:Ҳамсарони президентҳо]]
[[Гурӯҳ:Вакилони парлумони Озарбойҷон]]
[[Гурӯҳ:Табибони Озарбойҷон]]</text>
      <sha1>0qv07r42sspckiphaglcsonzworl7cr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Муин Абдураҳмонов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>146386</id>
    <revision>
      <id>1492576</id>
      <parentid>1315995</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T18:51:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492576</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6562" sha1="pmwxe5x9oxhqbhpjc7py5j17n6f6rbb" xml:space="preserve">{{Олим
 |ном                 = Муин Абдураҳмонов
| номи аслӣ                 = Муин Камолович Абдураҳмонов
|тасвир                 = 
 |бар                 = 
 |тавсифи тасвир          = 
 |таърихи таваллуд       = 30.11.1933
| зодгоҳ                   = {{Зодгоҳ|Бухоро|шаҳри Бухоро}}, [[ҶШС Ӯзбекистон]], [[ИҶШС]]
 |шаҳрвандӣ            =  [[Тоҷикистон]]
 |таърихи даргузашт	=  13.08.2016
 |маҳалли даргузашт	= {{МаҳаллиМарг|Душанбе|шаҳри Душанбе}}, [[Тоҷикистон]] 
|фазои илмӣ          = [[тиб]]
 |ҷойҳои кор          = [[Донишгоҳи давлатии тиббии Тоҷикистон ба номи Абӯалӣ Ибни Сино]], 
 |дараҷаи илмӣ          = {{Дараҷаи илмӣ|доктор|илмҳои тиб}}
 |унвонҳои илмӣ        = {{Унвонҳои илмӣ ||0}}
 |алма-матер           = Институти давлатии тиббии шаҳри Куйбишеви [[Федератсияи Русия]] 
|роҳбари илмӣ         = 
 |шогирдони маъруф     =  
 |маъруф ба           = 
 |ҷоизаҳо = [[ордени «Дӯстӣ»]], медали «Собиқадори меҳнат» ва Аълочии соҳаи тандурустӣ. 
 |имзо                = 
 |бари имзо           = 
 |сайт                 =  
 |викитека             = 
 |викианбор             = 
}}

'''Муин Камолович Абдураҳмонов''' ([[30 ноябр]]и [[1933]], шаҳри [[Бухоро]] — [[13 август]]и [[2016]], [[Душанбе]]) — [[доктори илм]]и тиб ([[1971]]), [[профессор]] ([[1990]]), Аълочии соҳаи тандурустӣ.

  
== Зиндагинома== 
Муин Абдураҳмонов хатмкардаи Омӯзишгоҳи тиббии Душанбе (1951) ва факултаи тибби ҳарбии Институти давлатии тиббии шаҳри Куйбишеви [[Федератсияи Русия]] (1957). Духтури ҳарбӣ дар Ҷумҳурии Демократии Олмон (1958-1959), аспиранти Институти тибби кишварии АИ Тоҷикистон (1959-1962), акушер-гинекологи таваллудхонаи ҷумҳуриявӣ (1962-1967), ассистенти кафедраи муолиҷавии [[Донишгоҳи давлатии тиббии Тоҷикистон ба номи Абӯалӣ Ибни Сино]] (1967-1976), саракушер-гинекологи Душанбе (1976-1980), ассистент (1980-1986), дотсент (1986-1990), профессор (1990-1998) ва мудири кафедраи акушерӣ ва гинекологияи факултаи педиатрии [[Донишгоҳи давлатии тиббии Тоҷикистон ба номи Абӯалӣ Ибни Сино]](1998-2005) буд. Аз соли 2005 профессор-мушовири кафедраи акушерӣ ва гинекологияи №2-и [[Донишгоҳи давлатии тиббии Тоҷикистон ба номи Абӯалӣ Ибни Сино]] буд. Муин Абдураҳмонов [[13 август]]и [[2016]] дар [[Душанбе]] даргузашт.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://khatmedun.tj/index.php/news/61-2016-08-15-06-45-57 |title=Сӯгворӣ |accessdate=2017-03-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190917185914/http://khatmedun.tj/index.php/news/61-2016-08-15-06-45-57 |archivedate=2019-09-17}}&lt;/ref&gt;. Фарзандонаш [[Фаррух Абдураҳмонов]] ва [[Фирӯза Абдураҳмонова]] мисли падар докторони илмҳои тиб гардида фаъолияти пизишкиашонро давом дода истодаанд.

== Фаолияти илмӣ ==  
Таҳқиқоташ ба таъсири омилҳои антропогении муҳити беруна ба ташаккул ва инкишофи фаъолияти насловарӣ, мубодилаи витаминҳои B1, B2, B6, C, A, D ҳангоми камхунии муътадил ва камхунии вазнини гипохромии оҳаннорасо дар давраи ҳамл бахшида шудааст. Аввалин шуда дар шароити клиникӣ таъсири бемориҳои хлор ва пеститсидҳои фосфорорганикиро дар ташаккул ва инкишофи системаи «модар-ҳамроҳак-ҷанин» муайян намуд. Муаллифи қариб сад мақола 7 пешниҳоди навоварона аст.&lt;ref name=&quot;Муин Камолович Абдураҳмонов&quot;&gt;[http://old.tajmedun.tj/publ/ehnciklopedija/abdura_monov_muin_kamolovich/1-1-0-5 Муин Камолович Абдураҳмонов]&lt;/ref&gt;
==Осор==
* Витамин А в питании сельского населения Южного Таджикистана. – Ташкент, 1962; 
* Обмен витаминов В1, В2, В3, С,А,Д при нормальной и осложненной гипохромой железодефицитной анемией беременности: Дисс…доктора мед. наук. – Д., 1971.
* Становление регуляции репродуктивной системы девушек подвергающих воздействию пестицидов в антенатальном периоде.//Материалы Российского форума &quot;модар и дитя&quot; - М.,2003. ва диг.&lt;ref name=&quot;Муин Камолович Абдураҳмонов&quot;/&gt;
== Ҷоизаҳо == 
* ордени «Дӯстӣ» 
* медали «Собиқадори меҳнат».
 
 
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

[[Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Пизишкони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии тиббии Тоҷикистон ба номи Абӯалӣ Ибни Сино]]
[[Гурӯҳ:Дорандагони унвонҳои фахрӣ аз Тоҷикистон]]</text>
      <sha1>pmwxe5x9oxhqbhpjc7py5j17n6f6rbb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сайёфи Мизроб</title>
    <ns>0</ns>
    <id>147004</id>
    <revision>
      <id>1492686</id>
      <parentid>1370020</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T22:08:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492686</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6762" sha1="cckrkzixk2ai7mf3kx9v6lys330we92" xml:space="preserve">{{Адиб
|ном                  = Сайёфи Мизроб
|номи аслӣ            = Сайф Достиев
|тасвир               = Сайёфи Мизроб.jpg
|тавсифи тасвир       = Сайёфи Мизроб, рӯзноманигори тоҷик.
|ном ҳангоми таваллуд = 
|номи пурра           = 
|тахаллусҳо           = 
|таърихи таваллуд     = 25.04.1966
|зодгоҳ               = {{Зодгоҳ|Кӯлоб|шаҳри Кӯлоб}}, ҶШС Тоҷикистон
|таърихи даргузашт    = 
|маҳалли даргузашт    = 
|шаҳрвандӣ            = {{парчамбандӣ|Тоҷикистон}}
|Фарзандон            = ''Писар'': Мубориз&lt;ref&gt;Нақши аввалини Мубориз – фарзанди Сайёфи Мизроб // «Фараж» — 21 октябри 2015.&lt;/ref&gt;
|навъи фаъолият       = {{рӯзноманигор|тоҷик|Тоҷикистон}}, {{нависанда|тоҷик|Тоҷикистон}}
|солҳои фаъолият      = 
|самт                 = 
|жанр                 =
|забони осор          = 
|дебют                = 
|ҷоизаҳо              = Медали «Барои Хидмати шоиста» (2012).
|ҷоизаҳо              = «Ҷоизаи Иттифоқи журналистони Тоҷикистон ба номи А.Лоҳутӣ» (2012)
|Lib                  = 
|сайт                 = 
|викигуфтовард        = 
|имзо                 = 
}}

'''Сайёфи Мизроб''' (''Сайф Достиев''&lt;ref&gt;https://www.facebook.com/saif.dostiev // Саҳифаи фейсбукии Сайёфи Мизроб&lt;/ref&gt;; тав. [[25 апрел]]и [[1966]], [[Кӯлоб]], [[ҶШС Тоҷикистон]]) — [[рӯзноманигор]]и [[тоҷик]]. Муассис, молик ва сардабири ҳафтаномаи «СССР»&lt;ref&gt;[http://rus.ozodi.org/a/27834351.html Чьи фото увеличивают продажи газет?] // Радиои Озодӣ — 2 июли 2016.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[http://www.ozodagon.com/26122-nashri-terrori-urur-i-sayefi-mizrob.html Нашри «Терори ғурур»-и Сайёфи Мизроб] // Озодагон — 25 апрели 2016&lt;/ref&gt;.

== Зиндагинома ==
Сайф Достиев 25 апрели соли 1966 дар шаҳри Кӯлоб таваллуд шудааст. Пас аз хатми мактаби миёнаи № 6, ба номи А. Рӯдакӣ дар соли 1983 ба факултаи филологияи [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон|Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон]] дохил шуда, солҳои 1984—1986 дар сафи Артиши Шӯравӣ хидмат кардааст&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[http://www.faraj.tj/index.php/tj/che-ra-o/1715-sayefi-mizrob.html Сайёфи Мизроб]{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} // «Фараж» — 17 январи 2013.&lt;/ref&gt;. Пас аз хидмати ҳарбӣ ба донишгоҳ баргашта, дар соли 1988 ба факултаи журналистикаи Донишгоҳи давлатии Ленинград (Санкт-Петербург) шомил шуда, соли 1991 онро бо ихтисоси журналист хатм кардааст.

Оиладор. Соҳиби 5 фарзанд.

== Фаъолияти корӣ ==
Солҳои 1991—1992 хабарнигори ҳафтаномаи «Оинаи Зиндагӣ», 1992—1993 хабарнигори ҳафтавори &quot;Тоҷикистон, 1993—1996 хабарнигори «Ҷавонони Тоҷикистон», 1996—1998 хабарнигори «Чархи Гардун», 1998—1999 сардабири ҳафтаномаи «Самар», 1999—2001 муовини сардабири «Ҷавонони Тоҷикистон», 2001—2006 муассис ва директори генералии Маркази информатсионии «Хатлон-Пресс» ва солҳои 1998—2008 хабарнигори Радиои Озодӣ дар Тоҷикистон буд.

Аз соли 2008 инҷониб муассис ва сардабири ҳафтаномаи «СССР» аст&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

== Китобҳо ==
* «Муштҳои бедорӣ» (2011)&lt;ref&gt;[http://www.cccp.tj/tj/component/k2/item/272-%D0%BC%D1%83%D1%88%D1%82%D2%B3%D0%BE%D0%B8-%D0%B1%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D1%80%D3%A3.html Муштҳои бедорӣ] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20170404083519/http://www.cccp.tj/tj/component/k2/item/272-%D0%BC%D1%83%D1%88%D1%82%D2%B3%D0%BE%D0%B8-%D0%B1%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D1%80%D3%A3.html |date=2017-04-04 }} // СССР — Мо метавонем! — 24 феврали 2016.&lt;/ref&gt;
* «Сафардидаи Маккавӣ» (2012)&lt;ref&gt;[http://www.cccp.tj/tj/component/k2/item/273-%D1%81%D0%B0%D1%84%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D0%B8-%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%BA%D0%B0%D0%B2%D3%A3.html Сафардидаи Макавӣ] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20170404084258/http://www.cccp.tj/tj/component/k2/item/273-%D1%81%D0%B0%D1%84%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D0%B8-%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%BA%D0%B0%D0%B2%D3%A3.html |date=2017-04-04 }} // СССР — Мо метавонем! — 24 феврали 2016.&lt;/ref&gt;
* «Терори ғурур» (2016)&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Ҷоизаҳо ==
Барандаи Ҷоизаи Иттифоқи журналистони Тоҷикистон, ба номи А. Лоҳутӣ дар соли 2012. Дар Рӯзи 100-солагии матбуоти Тоҷик, 12 марти 2012 аз тарафи Президенти ҶТ бо ҷоизаи давлатӣ — медали «Барои Хидмати шоиста» қадрдонӣ шудааст&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
* {{facebook|saif.dostiev}}
* [http://faraj.tj/index.php/tj/hukumat/10868-sajjofi-mizrob-man-az-zhurnalist-shudani-khud-pushajmonam.html Сайёфи Мизроб: Ман аз журналист шудани худ пушаймонам!] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20160424110639/http://faraj.tj/index.php/tj/hukumat/10868-sajjofi-mizrob-man-az-zhurnalist-shudani-khud-pushajmonam.html |date=2016-04-24 }} // «Фараж» — 23 апрели 2016.
* [http://www.faraj.tj/index.php/tj/che-ra-o/1715-sayefi-mizrob.html Сайёфи Мизроб]{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</text>
      <sha1>cckrkzixk2ai7mf3kx9v6lys330we92</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Леонардо да Винчи</title>
    <ns>0</ns>
    <id>147147</id>
    <revision>
      <id>1492517</id>
      <parentid>1473287</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T17:26:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492517</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9227" sha1="626ycehfng0ng58hsegnsh48nyixpta" xml:space="preserve">{{Шахсият
 |ном                 = Леонардо да Винчи
 | номи аслӣ                 = {{Lang-it|Leonardo da Vinci}}
}}
'''Леона́рдо ди сер Пе́ро да Ви́нчи''' ({{Lang-it|Leonardo di ser Piero da Vinci}}; [[15 апрел]]и [[Соли 1452|1452]], деҳаи Анкиано, атрофи шаҳраки Винчи, назди Флоренсия — [[2 май]]и [[Соли 1519|1519]], қалъаи Кло-Люсе, назди Амбуаза, Турен, [[Фаронса]]) — [[рассом]]и итолиёӣ ([[Наққошӣ|наққош]], муҷассамасоз, [[Меъморӣ|меъмор]]) ва [[олим]] ([[Анатомия|анатом]], табиатшинос), ихтироъкор, нависанда, бастакор, яке аз бузургтарин намояндагони санъати Ренессанс, мисоли равшани «инсони универсалӣ» ({{Забон-ла|homo universalis}}).

== Зиндагинома ==

=== Кӯдакӣ ===
[[Акс:Vinci_casa_Leonardo.jpg|left|thumb|Хонае, ки Леонардо дар бачагӣ зиндагӣ дошт.]]
Леонардо да Винчи [[15 апрел]]и [[соли 1452]] дар деҳаи Анкиано наздикии шаҳраки хурди Винчи, наздикии Флоренсия дар «соати сеи шаб» дар соати 22:30 ба ҳисоби вақти муосир ба дунё омадааст.

== Дастовардҳо ==
{{дар нақша}}

=== Ҳунар ===
{{дар нақша}}
[[Акс:Mona_Lisa,_by_Leonardo_da_Vinci,_from_C2RMF_retouched.jpg|thumb|Мона Лиза ([[Соли 1503|1503]]—[[Соли 1505|1505]]/[[Соли 1506|1506]])]]

=== Анатомия ва тиб ===
{{дар нақша}}

=== Ихтироот ===
Рӯйхати ихтироот, ҳам воқеӣ ва ҳам нисбатдодашуда ба Леонардо да Винчи::&lt;gallery&gt;
Акс:Leonardo da Vinci parachute 04659a.jpg|Парашют
Акс:Design for a Flying Machine.jpg|Нақшаи мошини парвоз
Акс:Leonardo-Tank.jpg|Мошини низомӣ
Акс:Leonardo da Vinci helicopter.jpg|Ҳавопаймо
Акс:Leonardo Amboise Automobile.jpg|Автомобил
Акс:DaVinci Crossbow.JPG|Арбалет
Акс:Варианты скорострельных орудий рисунок Леонардо да Винчи.jpg|Силоҳи зудпаррон
Акс:Военный барабан.jpg|Табли низомӣ
Акс:Прожектор.jpg|Нӯрафкан
Акс:Da Vinci Vitruve Luc Viatour.jpg|Одами витрувиан — бахши тило дар тасвири инсон
&lt;/gallery&gt;

=== Мутафаккир ===
{{дар нақша}}

[[Акс:Leonardo_da_Vinci_(1452-1519)_-_The_Last_Supper_(1495-1498).jpg|thumb|300x300px|«Шоми охирин» (1498)]]

== Шогирдон ==
{{дар нақша}}

== Хотира ==
* В 1935 г. Международный астрономический союз присвоил имя Леонардо да Винчи кратеру на видимой стороне Луны.
* Леонардо да Винчи — итальянский линкор типа «Конте ди Кавур».

=== Дар осори ҳунарӣ ===
* «Воскресшие боги. Леонардо да Винчи» — роман Дмитрия Мережковского 1900 года.
* Жизнь Леонардо да Винчи — телевизионный мини-сериал 1971 года.
* Демоны Да Винчи — [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|американский]] телесериал 2013 года.

== Галерея ==
&lt;gallery&gt;
Акс:Leonardo da Vinci 046.jpg|«Бону бо қоқум»
Акс:Views of a Foetus in the Womb.jpg|Эмбриони инсон
Акс:Da Vinci Studies of Embryos Luc Viatour.jpg|Эмбриони инсон
Акс:Leonardo polyhedra.png|Ромбокубоктаэдр Пачолли
Акс:Leonardo da Vinci attributed - Madonna Litta.jpg|«Мадонна Литта»
Акс:Leonardo da Vinci Benois Madonna.jpg|«Мадонна Бенуа»
Акс:Leonardo da Vinci Madonna of the Carnation.jpg|«Мадонна бо мехчагул»
Акс:After leonardo da vinci, The Battle of Anghiari (copy of a detail).jpg|Ангора ба «Набарди Ангиари»
Акс:Leonardo da Vinci - Annunciation - WGA12677.jpg|«Башорат»
Акс:Mona Lisa, by Leonardo da Vinci, from C2RMF retouched.jpg|«Мона Лиза»
&lt;/gallery&gt;

== Осори ҷамъоваришуда ==
; ба забони русӣ
* Леонардо да Винчи. Избранные естественнонаучные произведения. — М. 1955
* [http://leovinci.ru/parables/ Сказки и притчи Леонардо да Винчи] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20170527040447/http://leovinci.ru/parables/ |date=2017-05-27 }}
* [http://filosof.historic.ru/books/item/f00/s00/z0000594/index.shtml Естественнонаучные сочинения и работы по эстетике.]([[Соли 1508|1508]]).
* [http://bloknot.info/leonardo-da-vinci-ogon-i-kotyol/ Леонардо да Винчи.] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20200928075828/http://bloknot.info/leonardo-da-vinci-ogon-i-kotyol/ |date=2020-09-28 }} [http://bloknot.info/leonardo-da-vinci-ogon-i-kotyol/ «Огонь и котёл (рассказ)»] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20200928075828/http://bloknot.info/leonardo-da-vinci-ogon-i-kotyol/ |date=2020-09-28 }}
; ба дигар забонҳо
* I. Les manuscrits de Leonard de Vinci, de la Bibliothèque de l’Institut, 1881—1891.
* Leonardo da Vinci: Traité de la peinture, 1910.
* Il Codice di Leonardo da Vinci, nella Biblioteca del principe Trivulzio, Milano, 1891.
* Il Codice Atlantico di Leonardo da Vinci, nella Biblioteca Ambrosiana, Milano, 1894—1904.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
* [http://leovinci.ru/ Сайт о Леонардо да Винчи] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20131003202621/http://leovinci.ru/ |date=2013-10-03 }}
* [http://leonardodavinchi.ru/ Леонардо да Винчи.] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20130512045416/http://leonardodavinchi.ru/ |date=2013-05-12 }} [http://leonardodavinchi.ru/ Сайт художника.] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20130512045416/http://leonardodavinchi.ru/ |date=2013-05-12 }}
* [http://www.museum-online.ru/Renaissance/Leonardo_da_Vinci/ Все полотна и биография Леонардо да Винчи]
* [http://www.echo.msk.ru/programs/vsetak/53062/ ''Леонардо Да Винчи: Зашифрованная жизнь''.] [http://www.echo.msk.ru/programs/vsetak/53062/ Программа «Эха Москвы» из цикла «Всё так»]
* [http://www.leonardodigitale.com/login.php Большая коллекция работ Леонардо да Винчи] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20081228095842/http://www.leonardodigitale.com/login.php |date=2008-12-28 }}
* [http://www.artcyclopedia.com/artists/leonardo_da_vinci.html Да Винчи на artcyclopedia.com]
* [http://www.wga.hu/frames-e.html?/html/l/leonardo/index.html Да Винчи на Web Gallery of Art]
* [http://www.istorya.ru/person/leonardo.php Подробное жизнеописание, научные открытия и творчество Леонардо да Винчи на istorya.ru] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20100427015558/http://www.istorya.ru/person/leonardo.php |date=2010-04-27 }}
* [https://web.archive.org/web/20250512003611/https://www.hermitagemuseum.org/fcgi-bin/db2www/quickSearch.mac/gallery?selLang=Russian&amp;tmCond=%BB%D5%DE%DD%D0%E0%D4%DE+%D4%D0+%D2%D8%DD%E7%D8 Работы Леонардо да Винчи в Эрмитаже]
* [http://www.nesusvet.narod.ru/ico/books/ulyanov/ Олег Германович Ульянов.] [http://www.nesusvet.narod.ru/ico/books/ulyanov/ Леонардо повторил чужое открытие (Мнение эксперта в интервью Стране. Ru 15 декабря 2003 г.)]
* [http://evolutsia.com/content/view/409/46/ Биография Леонардо да Винчи] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20130501194704/http://evolutsia.com/content/view/409/46/ |date=2013-05-01 }}
* [http://www.senator.senat.org/leonardo.html Гамэр Баутдинов, Леонардо да Винчи] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20090314080235/http://www.senator.senat.org/leonardo.html |date=2009-03-14 }}
* [http://vinci.ru/ достаточно полная интерактивная информационная система «по Леонардо»] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20110827092309/http://vinci.ru/ |date=2011-08-27 }}

[[Гурӯҳ:Олимон аз рӯи алифбо]]</text>
      <sha1>626ycehfng0ng58hsegnsh48nyixpta</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Футбол барои дӯстӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>147339</id>
    <revision>
      <id>1492778</id>
      <parentid>1491742</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T00:36:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492778</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="73519" sha1="ra58hvyoxqvkwfjaiuk50onlkd8y4ms" xml:space="preserve">'''Футбол барои дӯстӣ''' (англ. ''FOOTBALL FOR FRIENDSHIP'') — як барномаи солона байналмилалии иҷтимоии кӯдакон мебошад, ки аз ҷониби ҶСК «Газпром» амалӣ карда мешавад. Мақсади барнома - аз тариқи футбол барои эҳтиром ба фарҳанг ва миллатҳои гуногун дар кӯдакон аз кишварҳои мухталиф, инкишоф додани арзишҳои марбут ба насли наврас ва шавқу рағбат дар тарзи ҳаёти солим мебошад&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.sportindustry.biz/news/football-friendship-project-returns|title=Football For Friendship project returns|date=2016-03-30|newspaper=www.sportindustry.biz|language=en|access-date=2017-05-21|accessdate=2017-05-21|archivedate=2016-09-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160915232403/https://www.sportindustry.biz/news/football-friendship-project-returns}}&lt;/ref&gt;. Дар чаҳорчӯбаи барномаи мазкур, бозигарони футбол дар синни 12-сола аз тамоми кишварҳои ҷаҳон&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://inserbia.info/today/2014/04/gazproms-football-for-friendship-2014|title=Gazprom’s “Football for friendship 2014” {{!}} InSerbia News|author=Aleksandra Sotra|publisher=inserbia.info|lang=en-US|accessdate=2017-05-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160424203714/http://inserbia.info/today/2014/04/gazproms-football-for-friendship-2014/|archivedate=2016-04-24}}&lt;/ref&gt; дар Форуми солонаи байналмилалии кӯдакон, Ҷоми ҷаҳонии футбол барои дӯстӣ, Рӯзи байналмилалии футбол ва дӯстӣ иштирок мекунанд&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.newswire.ca/en/story/1505319/europe-and-asia-to-meet-within-football-for-friendship-international-children-s-social-project-of-gazprom|title=Europe and Asia to Meet Within Football for Friendship International Children's Social Project of|publisher=www.newswire.ca|lang=en|accessdate=2017-05-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150524211756/http://www.newswire.ca/en/story/1505319/europe-and-asia-to-meet-within-football-for-friendship-international-children-s-social-project-of-gazprom|archivedate=2015-05-24}}&lt;/ref&gt;. Барномаи мазкур тавассути ФИФА, УЕФА, СММ, Кумитаи олимпӣ ва паралимпӣ, роҳбарони давлатҳо, ҳукуматҳо ва федератсияҳои футболи кишварҳои мухталиф, бунёдҳои байналмилалии хайриявӣ, созмонҳои ҷамъиятӣ ва бошгоҳҳои пешқадами футбол дар ҷаҳон пуштибонӣ карда мешавад&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sport-express.ru/football/gazprom/reviews/futbol-dlya-druzhby-2018-obyavleny-imena-uchastnikov-programmy-ot-rossii-1401229/|title=&quot;Футбол для дружбы&quot; 2018: объявлены имена участников программы от России!|website=www.sport-express.ru|date=2018-04-25|accessdate=2019-04-23}}&lt;/ref&gt;. Гурӯҳи иртиботии АГТ (Русия) оператори ҷаҳонии барнома аст&lt;ref&gt;https://www.yahoo.com/?err=404&amp;err_url=https%3a%2f%2fbeta.finance.yahoo.com%2fnews%2fgazprom-international-football-friendship-programme-003000251.html&lt;/ref&gt;.

== Таърих ==

=== Футбол барои дӯстӣ 2013 ===
Форуми якуми байналхалқии бачагонаи «Футбол барои дӯстӣ» 25 майи соли 2013 дар Лондон баргузор гардид. Дар он 670 нафар кӯдакон аз 8 кишварҳо иштирок варзиданд: Булғория, Британияи Кабир, Маҷористон, Олмон, Юнон, Русия, Сербия ва Словения&lt;ref name=&quot;london24.com&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.london24.com/sport/football/clubs/chelsea/chelsea_and_minister_for_sport_hugh_robertson_back_football_for_friendship_programme_1_2192621 |title=нусхаи бойгонӣ |accessdate=2017-05-21 |archivedate=2015-05-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150522172830/http://www.london24.com/sport/football/clubs/chelsea/chelsea_and_minister_for_sport_hugh_robertson_back_football_for_friendship_programme_1_2192621 }}&lt;/ref&gt;. Русияро 11 дастаи футбол аз 11 шаҳр, ки бозиҳои [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2018]] қабул мекарданд, муаррифӣ карданд. Дар форум ҳамчунин дастаҳои наврасони бошгоҳҳои «[[Зенит (бошгоҳи футбол)|Зенит]]», «[[Челси (бошгоҳи футбол)|Челси]]», «[[Шалке 04 (бошгоҳи футбол)|Шалке 04]]», «[[Срвена Звезда (бошгоҳи футбол)|Срвена Звезда]]», ғолибони спартакиадаи бачагонаи ҶСК «Газпром», ҷоизадорони фестивали «Факел» иштирок карданд&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://fcbusiness.co.uk/news/article/newsitem=2379/title=franz+beckenbauer+kicks+off+gazprom%2592s+%2591football+for+friendship%2592+campaign|title=Franz Beckenbauer Kicks Off Gazproms Football for Friendship Campaign : F.C. Business|publisher=fcbusiness.co.uk|lang=en|accessdate=2017-05-21|archiveurl=https://archive.is/20150515191023/http:/fcbusiness.co.uk/news/article/newsitem=2379/title=franz+beckenbauer+kicks+off+gazprom%2592s+%2591football+for+friendship%2592+campaign|archivedate=2015-05-15}}&lt;/ref&gt;.

Дар вақти форум бачагон бо ҳамсолони худ аз кишварҳои дигар, футболбозони машҳур муошират доштанд, ҳамчунин барои дидани [[Финали Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2013]] ба варзишгоҳи «[[Уэмбли (варзишгоҳ)|Уэмбли]]» ташриф оварданд&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.ntv.ru/sport/627113|title=В Москве подвели итоги детского форума «Футбол для дружбы»|author=ntv.ru|publisher=НТВ|lang=en|accessdate=2017-05-21}}&lt;/ref&gt;. Натиҷаи форум мактуби кушоде гашт, ки дар он бачагон ҳашт арзишҳои барномаро ба шакл дароварданд: дӯстӣ, баробарӣ, адл, саломатӣ, сулҳ, садоқат, пирӯзӣ ва анъанаҳо. Баъдтар мактуб ба сарварони УЕФА, ФИФА и КБО&lt;ref name=&quot;london24.com&quot;/&gt; фиристода шуд.

Натиҷаи форум мактуби кушоде гашт, ки дар он бачагон ҳашт арзишҳои барномаро ба шакл дароварданд: дӯстӣ, баробарӣ, адл, саломатӣ, сулҳ, садоқат, пирӯзӣ ва анъанаҳо. Баъдтар мактуб ба сарварони УЕФА, ФИФА и КБО&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.fifa.com/about-fifa/marketing/sponsorship/partners/gazprom.html|title=FIFA Partners - Gazprom|author=FIFA.com|website=FIFA.com|lang=en|accessdate=2019-04-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180127011006/http://www.fifa.com/about-fifa/marketing/sponsorship/partners/gazprom.html|archivedate=2018-01-27}}&lt;/ref&gt; фиристода шуд. Дар моҳи сентябри соли 2013 Йозеф Блаттер дар рафти вохӯрӣ бо Владимир Путин ва Виталий Мутко гирифта шудани мактубро тасдиқ намуд ва эълон кард, ки барои дастгирии «Футбол барои дӯстӣ» омода аст&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.epochtimes.de/service/vladimir-putin-und-fifa-praesident-joseph-s-blatte-bei-football-for-friendship-222|title=Vladimir Putin und FIFA-Präsident Joseph S. Blatte bei “Football for Friendship” {{!}} Service - Epoch Times|website=web.archive.org|date=2015-05-22|accessdate=2019-04-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150522173321/http://www.epochtimes.de/service/vladimir-putin-und-fifa-praesident-joseph-s-blatte-bei-football-for-friendship-222|archivedate=2015-05-22}}&lt;/ref&gt;.

=== Футбол барои дӯстӣ 2014 ===
Фасли дуюми барномаи «Футбол барои дӯстӣ» дар Лиссабон 23-25 майи соли 2014 баргузор гардид ва зиёда аз 450 наврасонро аз 16 кишвар ҷамъ намуд: Белоруссия, Булғористон, Британияи Кабир, Маҷористон, Олмон, Итолиё, Нидерландия, Лаҳистон, Португалия, Русия, Сербия, Словения, Туркия, Украина, Фаронса ва Хорватия. Футболбозони ҷавон дар форуми байналхалқии «Футбол барои дӯстӣ», турнир аз рӯи футболи кӯчагӣ иштирок варзиданд ва ба финали Лигаи қаҳрамонони УЕФА 2013/2014 ташриф оварданд&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.euronews.com/2014/05/27/football-for-friendship-teaching-values-through-football|title=Football for Friendship: Teaching values through football|date=2014-05-27|publisher=euronews|accessdate=2017-05-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170928161857/http://www.euronews.com/2014/05/27/football-for-friendship-teaching-values-through-football|archivedate=2017-09-28}}&lt;/ref&gt;. Ғолиби Мусобиқаи байналхалқӣ оид ба футболи кӯчагӣ 2014 дастаи наврасони «[[Бенфика (бошгоҳи футбол)|Бенфика]]» (Португалия) гардид. Натиҷаи фасли дуюми барнома интихоби сарвари ҷунбиши «Футбол барои дӯстӣ» гардид. Он Филипе Суарес аз Португалия гардид&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.lazionews.eu/settore-giovanile/oltre-450-ragazzi-riuniti-da-gazprom-in-occasione-del-secondo-forum-internazionale-football-for-friendship/|title=Oltre 450 ragazzi riuniti da Gazprom in occasione del Secondo Forum Internazionale FOOTBALL FOR FRIENDSHIP|author=Redazione LN|website=Lazionews.eu|date=2014-05-27|lang=it-IT|accessdate=2019-04-23}}&lt;/ref&gt;. Дар моҳи июни соли 2014 ба сифати сарвари ҷунбиш ӯ ба турнири нуҳӯми байналхалқии наврасон оид ба футбол ба хотираи Юрий Андреевич Морозов ташриф овард.

=== Футбол барои дӯстӣ 2015 ===
Фасли сеюми барномаи байналхалқии иҷтимоии «Футбол барои дӯстӣ» дар моҳи июни соли 2015 дар Берлин баргузор гардид. Аввалин маротиба иштирокчиёни барнома намояндагони қитъаи Осиё – дастаҳои кӯдакона оид ба футбол аз Ҷопон, Чин ва Қазоқистон гардиданд. Ҳамагӣ дар фасли сеюм дастаҳои наврасони 24 клуби футбол аз 24 кишвар иштирок карданд. Футболбозони ҷавон бо ҳамсолони худ аз кишварҳои дигар ва ситораҳои футболи ҷаҳонӣ, аз он ҷумла бо сафири ҷаҳонии барнома Франс Беккенбауэр муошират карданд, ҳамчунин иштирок дар Турнири байналхалқӣ аз рӯи футболи кӯчагӣ байни дастаҳои наврасон доштанд.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.prnewswire.com/news-releases/young-football-players-from-24-countries-of-europe-and-asia-meet-at-third-international-childrens-football-for-friendship-forum-506472841.html|title=Young Football Players From 24 Countries of Europe and Asia Meet at Third International Children's Football for Friendship Forum|author=The International Children's Social FOOTBALL FOR FRIENDSHIP project press center|website=www.prnewswire.com|lang=en|accessdate=2019-04-23}}&lt;/ref&gt;

Ғолиби Мусобиқаи байналхалқӣ оид ба футболи кӯчагӣ 2015 дастаи наврасони «Рапид» (Австрия) гардид. Воқеаҳои фасли сеюми барномаи «Футбол барои дӯстӣ»-ро тақрибан 200 рӯзноманигорони нашрияҳои ҷаҳонӣ, ҳамчунин 24 хабарнигорони ҷавон аз Урупо ва Осиё, ки ба Маркази байналхалқии бачагонаи матбуот дохил буданд, пахш карданд.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Чорабинии интиҳоии соли 2015 маросими мукофотонӣ бо Ҷоми «Нӯҳ арзиш» гардид, ки дорандаи он бошгоҳи футболи [[Барселона (бошгоҳи футбол)|Барселона]] (Испания) гашт&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;. Ғолибро бачагон муайян карданд, ки дар арафаи Форум дар овоздиҳии глобалии дар ҳамаи 24 кишвар-иштирокчиён баргузоргардида иштирок варзиданд.

Баъд ба анҷом расидани Форум ҳамаи иштирокчиён ҳамчун анъана барои тамошои [[Финали Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2015]] ба [[Варзишгоҳи олимпии Берлин]] ташриф оварданд&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.

=== Футбол барои дӯстӣ 2016 ===
Ба барномаи байналхалқии иҷтимоии бачагон «Футбол барои дӯстӣ» дар чаҳорчӯбаи конфронси матбуоти онлайнии Hangouts&lt;ref name=&quot;Sputnik&quot;&gt;{{Cite web|url=http://sputniknews.com/sport/20150610/1023169435.html|title=Young Players Meet at Int'l Children’s Football for Friendship Forum|author=Sputnik|publisher=sputniknews.com|lang=en|accessdate=2017-05-21}}&lt;/ref&gt;, ки 24 марти соли 2016 дар [[Мюнхен]] бо иштироки сафари глобалии барнома Франс Беккенбауэр  баргузор гардид, оғоз бахшида шуд.&lt;ref name=&quot;noodls® › gateway to facts&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.noodls.com/viewNoodl/28582380/oao-gazprom/young-football-players-from-24-countries-of-europe-and-asia-|title=noodls® › gateway to facts|publisher=www.noodls.com|lang=en|accessdate=2017-05-21}}&lt;/ref&gt;

Дар фасли чорум ба он 8 дастаҳои нави наврасон аз Озарбойҷон, Алҷазоир, Арманистон, Аргентина, Бразилия, Ветнам, Қирғизистон, ҳамчунин аз Сурия&lt;ref name=&quot;Sputnik&quot;/&gt; ҳамроҳ гардиданд, чунин тариқа шумораи умумии кишварон-иштирокчиён ба 32 расид.

5-уми апрели соли 2016 овоздиҳӣ ба мукофоти беҳамто — Ҷоми «Нуҳ арзиш» оғоз гардид.&lt;ref name=&quot;Sputnik&quot;/&gt; Дар интихоби ғолиб ҳаводорон аз тамоми ҷаҳон иштирок карданд, вале қарори охиронро иштирокчиёни барномаи «Футбол барои дӯстӣ» бо роҳи овоздиҳӣ ташаккул доданд. Дорандаи Ҷом клуби футболи «[[Бавария (бошгоҳи футбол)|Бавария]]» (Мюнхен) гардид.&lt;ref name=&quot;noodls® › gateway to facts&quot;/&gt; Иштирокчиёни «Футбол барои дӯстӣ» фаъолияти бошгоҳро аз рӯи дастрасии бачагон бо талаботҳои махсус, ҳамчунин аз рӯи ташаббус дар соҳаи табобати бачагон дар кишварҳои гуногун ва ёрӣ ба муҳтоҷонро қайд карданд&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.prnewswire.com/news-releases/young-football-players-from-24-countries-of-europe-and-asia-meet-at-third-international-childrens-football-for-friendship-forum-506472841.html|title=Young Football Players From 24 Countries of Europe and Asia Meet at Third International Children's Football for Friendship Forum|author=The International Children's Social FOOTBALL FOR FRIENDSHIP project press center|publisher=www.prnewswire.com|lang=en|accessdate=2017-05-21}}&lt;/ref&gt;.

Форуми чаҳоруми байналхалқии бачагони «Футбол барои дӯстӣ» ва бозии финалии турнири байналхалқии бачагона оид ба футболи кӯчагӣ 27-28 майи соли 2016 дар Милан баргузор гардиданд. Ғолиби турнир даста аз Словения «[[Марибор (бошгоҳи футбол)|Марибор]]» эътироф гардид&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.euronews.com/2016/05/31/football-for-friendship-syrian-youth-team-make-tournament-debut-in-milan|title=Football for Friendship: Syrian youth team make tournament debut in Milan|website=euronews|date=2016-05-31|lang=en|accessdate=2019-04-23}}&lt;/ref&gt;. Баъд аз анҷоми Форум иштирокчиён ҳамчун анъана ба бозии финалии Лигаи қаҳрамонони УЕФА ташриф оварданд&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.beyondsport.org/articles/fourth-international-football-for-friendship-forum-brings-together-young-footballers-from-three-continents/|title=Beyond Sport|website=www.beyondsport.org|accessdate=2019-04-23|archivedate=2018-01-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180112214940/http://www.beyondsport.org/articles/fourth-international-football-for-friendship-forum-brings-together-young-footballers-from-three-continents/}}&lt;/ref&gt;. Воқеъаҳои Форумро зиёда аз 200 рӯзноманигорон аз ВАО-и пешбари ҷаҳон, ҳамчунин Маркази байналхалқии матбуотии бачагон, ки ба он рӯзноманигорони ҷавон аз кишвар-иштирокчиёни барнома шомил буданд, шарҳ доданд&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.prnewswire.co.uk/news-releases/fourth-international-football-for-friendship-forum-brings-together-young-footballers-from-three-continents-581479171.html|title=Fourth International FOOTBALL FOR FRIENDSHIP Forum Brings Together Young Footballers from Three Continents|author=International Children's Social FOOTBALL FOR FRIENDSHIP programme press center|website=www.prnewswire.co.uk|lang=en|accessdate=2019-04-23}}&lt;/ref&gt;.

Дар чорабиниҳои фасли чоруми «Футбол барои дӯстӣ» футболбозони ҷавон аз бошгоҳи суриягии «[[Ал-Ваҳда (бошгоҳи футбол, Димишқ)|Ал-Ваҳда]]» иштирок карданд, ки ин воқеаи беҳамто гардид. Вориднамоии даста аз Сурия ба шумораи иштирокчиёни барнома ва ташрифи кӯдакони суриягӣ ба чорабиниҳо дар Милан қадами муҳим дар роҳи бартарафнамоии ҷудогузории инсондӯстонаи кишвар гардид&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.euronews.com/2016/03/25/football-for-friendship-ready-for-fourth-edition|title=Football for Friendship ready for fourth edition|website=euronews|date=2016-03-25|lang=en|accessdate=2019-04-23}}&lt;/ref&gt; Таҳририяти варзишии арабии шабакаи телевизионии байналхалқии Russia Today бо дастгирии [[Федератсияи футболи Сурия]] дар бораи кӯдакон-иштирокчиёни лоиҳа филми ҳуҷҷатии «Се рӯз бе ҷанг»-ро ба навор гирифт. Ба нахустнамоиши филм таърихи 14 сентябри соли 2016 дар Димишқ зиёда аз 7 ҳазор нафар ташриф оварданд.

=== Футбол барои дӯстӣ 2017 ===
Ба мавсими чоруми барномаи байналхалқии иҷтимоии бачагон «Футбол барои дӯстӣ» дар чаҳорчӯбаи конфронси матбуоти онлайнии Hangouts&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=ZhOPARx9Lko|title=Google Hangouts Open Talk on the official launch of the Fourth FOOTBALL FOR FRIENDSHIP season|author=GAZPROM Football|date=2016-03-24|accessdate=2017-05-21}}&lt;/ref&gt;, ки 24 марти соли 2016 дар Мюнхен бо иштироки сафари глобалии барнома [[Франс Беккенбауэр]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.sportindustry.co.za/news/football-friendship-project-returns|title=Football For Friendship project returns {{!}} www.sportindustry.co.za|publisher=www.sportindustry.co.za|lang=en|accessdate=2017-05-21|archivedate=2019-04-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190421044549/http://www.sportindustry.co.za/news/football-friendship-project-returns}}&lt;/ref&gt; баргузор гардид, оғоз бахшида шуд.

Форуми чоруми байналхалқии бачагон «Футбол барои дӯстӣ» таърихи 27-28 майи соли 2016 дар Милан баргузор гардид.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://beyondsport.org/articles/fourth-season-of-gazproms-football-for-friendship-international-childrens-project-announced/|title=Beyond Sport|publisher=beyondsport.org|accessdate=2017-05-21}}&lt;/ref&gt; Дар ин сол ба барнома 8 дастаҳои наврасон аз Озарбойҷон, Алҷазоир, Арманистон, Аргентина, Бразилия, Ветнам, Қирғизистон, Сурия ҳамроҳ шуданд.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.sgb-sports.com/index.php/fourth-gazprom-football-for-friendship-project-launches/|title=Sporting Goods Business {{!}} Fourth Gazprom Football For Friendship project launches|publisher=www.sgb-sports.com|lang=en-GB|accessdate=2017-05-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170221235115/http://www.sgb-sports.com/index.php/fourth-gazprom-football-for-friendship-project-launches/|archivedate=2017-02-21}}&lt;/ref&gt;

Ҷоми «Нӯҳ арзиш»-ро бошгоҳи футболи «[[Бавария (бошгоҳи футбол)|Бавария]]» (Мюнхен) соҳиб гашт. Иштирокчиёни «Футбол барои дӯстӣ» фаъолияти бошгоҳро аз рӯи дастрасии бачагон бо талаботҳои махсус, ҳамчунин аз рӯи ташаббус дар соҳаи табобати бачагон дар кишварҳои гуногун ва ёрӣ ба муҳтоҷонро қайд карданд.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://rbth.com/sport/2016/03/31/gazprom-soccer-project-unites-worlds-children-for-4th-year_580729|title=Gazprom soccer project unites world’s children for 4th year|last=RBTH|date=2016-03-31|newspaper=Russia Beyond The Headlines|language=en-US|access-date=2017-05-21}}&lt;/ref&gt;

Форуми барномаи «Футбол барои дӯстӣ» бо бози финалии турнири байналхалқӣ аз рӯи футболи кӯчагӣ ба анҷом расид. Дастаи «[[Марибор (бошгоҳи футбол)|Марибор]]» аз Словения ғолиб омад.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.euronews.com/2016/05/31/football-for-friendship-syrian-youth-team-make-tournament-debut-in-milan|title=Football for Friendship: Syrian youth team make tournament debut in Milan|date=2016-05-31|publisher=euronews|accessdate=2017-05-21}}&lt;/ref&gt;

=== Футбол барои дӯстӣ 2018 ===
Қарор карда шуд, ки Фасли шашуми барномаи «Футбол барои дӯстӣ» аз 15 феврал то 15 июн дар Русия гузаронида шавад. Футболбозон ва рӯзноманигорони ҷавон, ки 211 кишвар ва минтақаҳоро муаррифӣ менамоянд, иштирокчиёни барнома гардиданд.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.live5news.com/story/34934258/fifth-season-of-gazproms-football-for-friendship-international-childrens-project-launched|title=Fifth Season of Gazprom's Football for Friendship International Children's Project Launched|language=en|access-date=2017-05-21|accessdate=2017-05-21|archivedate=2017-05-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170519110955/http://www.live5news.com/story/34934258/fifth-season-of-gazproms-football-for-friendship-international-childrens-project-launched}}&lt;/ref&gt;

Қуръакашии расмии «Футбол барои дӯстӣ» дар пахши зинда аз оғози расмии барномаи соли 2018 хабар дод, ки аз рӯи натиҷаҳои он 32 дастаи байналхалқии футбол – «Мунтахабҳои дӯстӣ» ташкил дода шуданд&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.wboc.com/story/34934258/fifth-season-of-gazproms-football-for-friendship-international-childrens-project-launched|title=Fifth Season of Gazprom's Football for Friendship International Children's Project Launched|language=en|access-date=2017-05-21|accessdate=2017-05-21|archivedate=2017-04-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170426062836/http://www.wboc.com/story/34934258/fifth-season-of-gazproms-football-for-friendship-international-childrens-project-launched|=https://web.archive.org/web/20170426062836/http://www.wboc.com/story/34934258/fifth-season-of-gazproms-football-for-friendship-international-childrens-project-launched}}&lt;/ref&gt;.

Қисми нави барномаи «Футбол барои дӯстӣ» миссияи экологӣ гардид – дар соли 2018 «Мунтахабҳои Дӯстӣ»-и футболи байналхалқӣ ба шарафи ҳайвоноти камёфт ва нобудшудаистода номгузорӣ карда шуданд:

Фили африқоӣ

Сусмори комодӣ

Маймуни кипунҷи

Сангпушти калонҷусса

Оҳуи Сахара

Юз

Каркадан

Наҳанги ҳамворбадан

Хирси сафед

Лемур

Хирси гризли

Наҳанги китӣ

Коҳилаки сепанҷа

Кобраи шоҳӣ

Шимпанзе

Гавиали Ганга

Гориллаи ҷанубӣ

Эзорсурхаки императорӣ

Сайга

Капутсини сафедпешона

Коала

Паланги сибирӣ

Зебраи Греви

Орангутан

Пандаи калон

Пингвини Магеллан

Заррофаи Ротшилд

Наҳанги букрӣ

Саги гиенамонанд

Шер

Баҳмут

Шери баҳрии Галапагосс

Воқеаҳои асосии барнома дар соли 2018: «Эстафетаи дӯстӣ» (аз 16 феврал то 25 апрел дар ҳамаи кишварҳо ва минтақаҳо – иштирокчиёни барнома баргузор мегардад), «Рӯзи байналхалқии футбол ва дӯстӣ» (25 апрел), «Бошгоҳи байналхалқии дӯстӣ», Чемпионати ҷаҳон оид ба «Футбол барои Дӯстӣ» ва Форуми байналхалқии бачагон «Футбол барои дӯстӣ».

Воқеаҳои асосии барнома дар соли 2018.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.msnewsnow.com/story/34934258/fifth-season-of-gazproms-football-for-friendship-international-childrens-project-launched|title=Fifth Season of Gazprom's Football for Friendship International Children's Project Launched|language=en|access-date=2017-05-21|accessdate=2017-05-21|archivedate=2017-05-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170519112525/http://www.msnewsnow.com/story/34934258/fifth-season-of-gazproms-football-for-friendship-international-childrens-project-launched|=https://web.archive.org/web/20170519112525/http://www.msnewsnow.com/story/34934258/fifth-season-of-gazproms-football-for-friendship-international-childrens-project-launched}}&lt;/ref&gt;: «Эстафетаи дӯстӣ» (аз 16 феврал то 25 апрел дар ҳамаи кишварҳо ва минтақаҳо – иштирокчиёни барнома баргузор мегардад), «Рӯзи байналхалқии футбол ва дӯстӣ» (25 апрел), «Бошгоҳи байналхалқии дӯстӣ», Чемпионати ҷаҳон оид ба «Футбол барои Дӯстӣ» ва Форуми байналхалқии бачагон «Футбол барои дӯстӣ».&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://finance.dailyherald.com/dailyherald/news/read/33918303/Fifth_Season_of_Gazprom's_Football_for_Friendship_International_Children's_Project_Launched|title=Fifth Season of Gazprom's Football for Friendship International Children's Project Launched {{!}} Daily Herald|publisher=finance.dailyherald.com|lang=en-US|accessdate=2017-05-21}}&lt;/ref&gt;

Дар соли дар Ҷоми ҷаҳонии «Футбол барои дӯстӣ», 32 дастаи байналмилалии Дӯстӣ иштирок карданд. Бори якум дар таърихи лоиҳа, бозии ниҳоиро Ҷазн Таҳа,&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.abc-7.com/story/34934258/fifth-season-of-gazproms-football-for-friendship-international-childrens-project-launched|title=Fifth Season of Gazprom's Football for Friendship International Children's Project Launched|language=en|access-date=2017-05-21|accessdate=2017-05-21|archivedate=2017-05-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170519111217/http://www.abc-7.com/story/34934258/fifth-season-of-gazproms-football-for-friendship-international-childrens-project-launched|=https://web.archive.org/web/20170519111217/http://www.abc-7.com/story/34934258/fifth-season-of-gazproms-football-for-friendship-international-childrens-project-launched}}&lt;/ref&gt; ҷавони суриягӣ шореҳӣ намуд ва довари ҷавон Богдан Баталин аз Русия доварӣ кард&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.abc6.com/story/34934258/fifth-season-of-gazproms-football-for-friendship-international-childrens-project-launched|title=Fifth Season of Gazprom's Football for Friendship International Children's Project Launched|language=en|access-date=2017-05-21|accessdate=2017-05-21|archivedate=2017-05-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170519113253/http://www.abc6.com/story/34934258/fifth-season-of-gazproms-football-for-friendship-international-childrens-project-launched|=https://web.archive.org/web/20170519113253/http://www.abc6.com/story/34934258/fifth-season-of-gazproms-football-for-friendship-international-childrens-project-launched}}&lt;/ref&gt;. Барандаи Ҷоми ҷаҳонии «футбол барои дӯстӣ» дар соли 2018 командаи «Шимпанзе» буд, ки дар он футболбозони ҷавон аз Доминика, Санкт-Китс ва Невис, Малави, Колумбия, Бенин ва Ҷумҳурии Демократии Конго ширкат карданд. Иштирокчии ҷавон аз Саранск, Владислав Поляков, дастаро машқ дод. 

Рӯйдоди ниҳои мавсими шашуми барнома, Форуми байналмилалии кӯдакони «Футбол барои дӯстӣ» шуд, ки 13 июн дар Маркази океанография ва биологияи баҳрӣ «Москвариум» баргузор гардид. Дар он Виктор Зубков (Раиси шӯрои директор ҶСК «Газпром»), Олга Голодетс (Муовини Раиси Ҳукумати Федератсияи Русия), [[Икер Касиляс]] (собиқ футболбози испониёӣ, собиқ капитани тими миллӣ), [[Александр Кержаков]] (собиқ футболбози рус, мураббии дастаи футболи ҷавонони Русия), ҳамчунин намояндагони 54 сафоратхона аз тамоми ҷаҳон ва меҳмонони дигар иштирок карданд&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.newswit.com/.gen/2017-03-17/bafb838790ea60129b53d1add5e4ee99/|title=Fifth Season of Gazprom#s Football for Friendship International Children#s|publisher=www.newswit.com|accessdate=2017-07-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190327143529/http://www.newswit.com/.gen/2017-03-17/bafb838790ea60129b53d1add5e4ee99/|archivedate=2019-03-27}}&lt;/ref&gt;. Дар форум ба беҳтарин футболбозони ҷавони мавсими шашум мукофот дода шудааст: Део Каленга Мвензе аз Ҷумҳурии Демократии Конго (беҳтарин ҳамлагар), Ямиру Оуру аз Бенин (беҳтарин муҳофиз), Иван Волинкин аз Уэлс (беҳтарин дарвозабон) Густаво Синтра Роча аз Бразилия (MVP)&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Беҳтарин рӯзноманигори ҷавони барномаи (Футбол барои дӯстӣ) дар соли 2018 Шейкали Асенсион аз Аруба шуд. Духтарак блогҳоро нигоҳ медорад ва ҷавонони Ойянӣ ро бораи огаҳии экологӣ даъват мекунад&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. 

Дар форум пешкаши китоб ва автограф-сессияи иштирокчии мавсими гузашта аз ҷониби Ҳиндустон, Ананя Камбоҷ баргузор гардид&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.euronews.com/2017/07/06/football-brings-kids-together|title=Football brings kids together|date=2017-07-06|publisher=euronews|accessdate=2017-07-24}}&lt;/ref&gt;. Баъди ба итмом расидани мавсими панҷуми «Футбол барои дӯстӣ» дар соли 2017, Ананя китоби  “My journey from Mohali to St. Petersburg” дар бораи таҷрибаи худ дар бораи иштирок ба ҳайси рӯзноманигори ҷавон навиштааст. Дар он ҷо ӯ дар бораи 9 арзишҳи барнома нақл карда, ки барои беҳтар кардани ҷаҳон кумак мекунад.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Рӯзи 14-уми июн, пас аз итмоми Форуми байналмилалии кӯдакони (Футбол барои дӯстӣ), футболбозон ва хабарнигорони ҷавон дар маросими ифтитоҳи Ҷоми ҷаҳонии футболи 2018 дар Русия иштирок карданд. Дар майдони «[[Лужники (варзишгоҳ)|Лужники]]» кӯдакон парчамҳои 211 кишвар ва минтақаҳое, ки дар ин барнома дар ин сол иштирок карда буданд, ро баланд карданд&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

Пас аз он, иштирокчиёни ҷавонии (Футбол барои дӯстӣ) бозии ифтитоҳӣ байни командаҳои миллии Русия ва Арабистони Саудӣ ро тамошо карданд. Президенти Федератсияи Русия Владимир Путин, сафири ҷавони (Футбол барои дӯстӣ) Алберт Зиннатов аз Русия ро ба манзили худ даъват кард, то якҷо бозии ифтитоҳӣро тамошо кунанд. Дар он ҷо марди ҷавон бо Роберто Карлос, қаҳрамони футболи ҷаҳон аз Бразилия ва бо футболбози Испанӣ Икер Касиляс сухан гуфт&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sport-express.ru/football/gazprom/news/yunyy-posol-futbola-dlya-druzhby-vstretilsya-s-prezidentom-rossii-na-chm-v-moskve-1424143/|title=Юный посол &quot;Футбола для дружбы&quot; встретился с президентом России на ЧМ в Москве|website=www.sport-express.ru|date=2018-06-21|accessdate=2019-04-24}}&lt;/ref&gt;.

Бештар аз 1500 кӯдакон ва наврасон аз 211 кишвар ва минтақа дар рӯйдодҳои ниҳоӣ дар Маскав иштирок карданд. Дар маҷмӯъ, зиёда аз 180 чорабинӣ дар чаҳорчӯбаи маусеми шашум дар минтақаҳои гуногуни ҷаҳон созмон дода шуданд, ки дар он зиёда аз 240 ҳазор нафар кӯдакон иштирок карданд&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sport-express.ru/football/gazprom/news/uchastniki-futbola-dlya-druzhby-iz-211-stran-i-regionov-pribyli-v-moskvu-1419265/|title=Участники &quot;Футбола для дружбы&quot; из 211 стран и регионов прибыли в Москву|website=www.sport-express.ru|date=2018-06-09|accessdate=2019-04-24}}&lt;/ref&gt;.

Дар соли 2018, лоиҳа аз ҷониби ҳукумат дастгирӣ карда шуд. Олга Голодетс, муовини раиси ҳукумати Русия, суроғаи меҳмонии Президенти Русия Владимир Путинро ба иштирокчиён ва меҳмонони Форуми байналмилалии кӯдакон хондааст. Раиси ҳукумати Федератсияи Русия Дмитрий Медведев ба иштирокчиён ва меҳмонони Форуми шашуми байналмилалии «Футбол барои дӯстӣ» телеграми шодбош фиристод&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://government.ru/gov/persons/183/telegrams/32841/|title=Участникам и гостям Международного детского форума «Футбол для дружбы»|website=government.ru|lang=ru|accessdate=2019-04-24}}&lt;/ref&gt;.

Дар мусоҳиба рӯзи 23 май, намояндаи расмии Вазорати корҳои хориҷии Русия, Мария Захарова қайд кард, ки имрӯз барномаи (Футбол барои дӯстӣ) аз ҷониби ҷомеаи ҷаҳонӣ ҳамчун ҷузъи муҳими башарии дар соҳаи сиёсат иҷтимоии байналмилалии Русия дониста мешавад&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.mid.ru/press_service/spokesman/briefings/-/asset_publisher/D2wHaWMCU6Od/content/id/3231268|title=Брифинг официального представителя МИД России М.В.Захаровой, Москва, 23 мая 2018 года|website=www.mid.ru|lang=ru-RU|accessdate=2019-04-24}}&lt;/ref&gt;.

ФИФА ба гӯнаи анъанавӣ барномаи «Футбол барои дӯстӣ»-ро дастгирӣ менамуд. Дар ташкилоти мазкур қайд карда шуд, ки шумораи иштирокчиён ва меҳмонони рӯйдодҳои ниҳоӣ дар Москва ба 5,000 нафар расидааст&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/news/211-countries-and-regions-took-part-in-the-sixth-international-football-for-frie|title=2018 FIFA World Cup Russia™ - News - 211 countries and regions take part in the Sixth International Football for Friendship Children’s Forum - FIFA.com|author=FIFA.com|website=www.fifa.com|lang=en-GB|accessdate=2019-04-24}}&lt;/ref&gt;.

=== Футбол барои дӯстӣ 2019 ===
Оғози фасли ҳафтуми барномаи байналхалқии бачагонаи иҷтимоии «Футбол барои дӯстӣ» таърихи 18 марти соли 2019 года баргузор гардид, чорабиниҳои финалии барнома дар Мадрид аз 28 май то 2 июн гузаштанд.&lt;ref&gt;.http://business.dailytimesleader.com/dailytimesleader/news/read/37931695/Football_for_Friendship_Launches_Its_Seventh_Season {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20201219130508/http://business.dailytimesleader.com/dailytimesleader/news/read/37931695/Football_for_Friendship_Launches_Its_Seventh_Season |date=2020-12-19 }}&lt;/ref&gt;
Рӯзи байналхалқии Футбол ва Дӯстиро таърихи 25 апрел дар зиёда аз 50 кишварҳои Аврупо, Осиё, Африқо, Амриқои Шимолӣ ва Ҷанубӣ ҷашн гирифтанд. Ба ҷашнигрӣ Иттифоқи Футболи Русия (РФС) низ ҳамроҳ шуд.&lt;ref&gt;https://www.prnewswire.com/news-releases/international-day-of-football-and-friendship-celebrated-in-schools-around-the-world-300837486.html#:~:text=Gazprom%20Football%20for%20Friendship&amp;text=MOSCOW%2C%20April%2025%2C%202019%20%2F,Africa%2C%20North%20and%20South%20America&lt;/ref&gt;
30 май дар Мадрид форуми байналхалқии бачагонаи иҷтимоии ҶСО «Газпром» «Футбол барои дӯстӣ» 2019 баргузор гардид. Форум экспертонро аз тамоми ҷаҳон – мураббиёни футбол, духтурони дастаҳои бачагона, {{рӯзноманигор|тоҷик|Тоҷикистон}}они ВАО-и пешбари байналхалӣ, намояндагони академия ва федератсияҳои байналхалқии футболро гирд овард.&lt;ref&gt;https://sputniknews.com/agency_news/201905301075473427-forum-children-experts/&lt;/ref&gt;
31 май дар Мадрид машқи аз ҳам сермиллаттарини футболӣ дар ҷаҳон баргузор гардид. Аз рӯи натиҷаҳои машқ «Футбол барои дӯстӣ» соҳиби сертификати расмии GUINNESS WORLD RECORDS® гашт.&lt;ref&gt;https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/547224-most-nationalities-in-a-football-soccer-training-session&lt;/ref&gt;
Дар чаҳорчӯбаи мавсими ҳафтум 32 рӯзноманигори ҷавон аз Аврупо, Африқо, Осиё, Амриқои Шимолӣ вв Ҷанубӣ таркиби маркази матбуоти бачагонаи барномаи «Футбол барои дӯстӣ»-ро ташаккул доданд, ки чорабиниҳои финалии барномаро шарҳ дод ва дар омодакунии маводҳо бо ҳамроҳии ВАО-и байналхалқӣ ва миллӣ иштирок кард.&lt;ref&gt;https://tass.com/press-releases/1061492&lt;/ref&gt;
Иштирокчиёни мавсими ҳафтум ҷоми «Нӯҳ арзиш»-ро (ҷоизаи барномаи байналхалқии бачагонаи иҷтимоии «Футбол барои дӯстӣ») ба «[[Ливерпул (бошгоҳи футбол)|БФ Ливерпул]]» ҳамчун дастаи аз ҳама масъули иҷтимоӣ супориданд.&lt;ref&gt;https://sputniknews.com/society/201906041075611076-football-friendship-madrid/&lt;/ref&gt;
1 июн дар майдони футболи UEFA Pitch дар Мадрид анҷоми мавсими ҳафтум - бозии финалии Ҷоми ҷаҳон оид ба «Футбол барои дӯстӣ» баргузор гардид. Аз рӯи натиҷаҳои он дастаи яккачини «Полози Антигуанӣ» бо «Шайтони Тасмания» бо ҳисоби 1:1 дар вақти асосӣ бозид, баъдан аз рӯи натиҷаҳои силсилаи пеналти бурд кард ва ҷоизаи асосиро ба даст овард.&lt;ref&gt;https://www.euronews.com/2019/06/06/football-for-friendship-international-programme-for-kids-breaks-records-and-teaches-sports&lt;/ref&gt;

=== Футбол барои дӯстӣ 2020 ===
Дар соли 2020 чорабиниҳои финалии мавсими ҳаштуми «Футбол барои дӯстӣ» дар шакли онлайнӣ дар платформаи рақамӣ аз 27 ноябр то 9 декабри соли 2020 баргузор гардид. Зиёда аз 10 000 иштирокчиён аз бештар аз 100 кишвари ҷаҳон ба чорабиниҳои асосӣ ҳамроҳ шуданд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://footballforfriendship.com/ |title=нусхаи бойгонӣ |accessdate=2020-12-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161003091330/https://footballforfriendship.com/ |archivedate=2016-10-03}}&lt;/ref&gt;
Барои мавсими ҳаштуми барнома симулятори онлайнии бисёркорбари футбол Football for Friendship World коркард гардид, ки дар асоси он онлайн-чемпионати умумҷаҳонӣ оид ба «Футбол барои дӯстӣ» 2020 баргузор гардид. Бозӣ барои боргирӣ аз таърихи 10 декабри соли 2020 – Рӯзи умумиҷаҳонии футбол дастрас аст. Истифодабарандагон имконияти иштирок дар бозиҳо аз рӯи қоидаҳои «Футбол барои дӯстӣ», бо ҳамроҳшавӣ ба мунтахабҳои байналхалқиро ба даст оварданд. Бозии бисёркорбара дар арзишҳои муҳимтарини дастур, ба монанди дӯстӣ, сулҳ ва баробарӣ асос мегирад.&lt;ref&gt;https://sputniknews.com/sport/202011051081023614-new-football-simulator-football-for-friendship-to-be-released-on-world-football-day/&lt;/ref&gt;
Санаи 27 ноябр кушодашавии қуръакашии онлайн-чемпионати умумиҷаҳонӣ оид ба «Футбол барои дӯстӣ» 2020 баргузор гардид  &lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.gazprom-football.com/football-for-friendship/news/newsdetail/children-from-over-100-countries-to-take-part-in-football-for-friendship-eworld-championship/ |title=нусхаи бойгонӣ |accessdate=2020-12-25 |archivedate=2021-10-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211018020211/https://www.gazprom-football.com/football-for-friendship/news/newsdetail/children-from-over-100-countries-to-take-part-in-football-for-friendship-eworld-championship/ }}&lt;/ref&gt;
Аз 28 ноябр то 6 декабр бошишгоҳи онлайнии байналхалқии дӯстӣ бо барномаҳои таълимии гуманитарӣ ва варзишӣ барои бачагон баргузор гардид &lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://footballforfriendship.com/friendship-camp/ |title=нусхаи бойгонӣ |accessdate=2020-12-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210115083647/https://footballforfriendship.com/friendship-camp/ |archivedate=2021-01-15}}&lt;/ref&gt;
Аз 30 ноябр то 4 декабр сессияҳои онлайн-форуми байналхалқии «Футбол барои дӯстӣ» баргузор гардиданд, ки дар он лоиҳаҳо дар соҳаи рушди варзиши бачагона пешниҳод карда шуданд. Жюрии экспертӣ презентатсияҳои лоиҳаҳои талабгор ба ҷоизаи байналхалқии «Футбол барои дӯстӣ»-ро баҳогузорӣ намуд &lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://footballforfriendship.com/experts-forum/live-broadcast/ |title=нусхаи бойгонӣ |accessdate=2020-12-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201204005358/https://footballforfriendship.com/experts-forum/live-broadcast/ |archivedate=2020-12-04}}&lt;/ref&gt;
7-8 декабр онлайн-чемпионати умумиҷаҳонӣ оид ба «Футбол барои дӯстӣ» баргузор гардид. Имсол чемпионат дар шакли онлайнӣ дар платформаи рақамӣ баргузор гардид, махсус барои ин симулятори бисёркорбарии футболии Football for Friendship коркард гардид.&lt;ref&gt;https://footballforfriendship.com/world-championship/ {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20210114171143/https://footballforfriendship.com/world-championship/ |date=2021-01-14 }}
Санаи 9 декабр гранд финали «Футбол барои дӯстӣ» баргузор гардид https://footballforfriendship.com/live-broadcast-grand-final/ {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20210114135317/https://footballforfriendship.com/live-broadcast-grand-final/ |date=2021-01-14 }}&lt;/ref&gt;
Силсилаи вебинарҳо барои бачагон аз кишварҳои гуногун барои дастгирии 75-солагии СММ дар давраи гузаронидани мавсими ҳаштум баргузор гардид.  
Дар вақти мавсими ҳаштуми барнома бо ҳамҷоягӣ бо фристайлерони футболӣ аз тамоми ҷаҳон шоуи ҳарҳафтаинаи «Варзишгоҳ дар он ҷоест, ки ман ҳастам» оғоз гардид. Дар ҳар як барориш фристайлерҳо сафирони ҷавони дастурро барои иҷроиши машқҳо омӯзониданд, дар анҷоми ҳар як манзара озмун ба иҷроиши беҳтарини машқ эълон мегардид. Анҷоми шоу мастер-класси глобалии онлайнӣ гардид, ки бо он барномаи «Футбол барои дӯстӣ» дафъаи дуюм барандаи рекорди Гиннес оид ба миқдори иштирокчиён гардид (6 декабри 2020). 
Нашриёти навидҳои хуб – шоуи ҳарҳафтаина, ки аз ҷониби рӯзноманигорони ҷавони «Футбол барои дӯстӣ» оғоз гардидааст, дар он бачагон бо тамошобинон навидҳои позитивӣ аз тамоми ҷаҳонро ба тамошобинон мубодила мекарданд.

== Ҷоми ҷаҳон оид ба «Футбол барои дӯстӣ» ==
Турнири байналхалқии бачагона дар чаҳорчӯбаи барномаи «Футбол барои дӯстӣ» баргузор мегардад&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.chelseafc.com/en/news/2014/05/23/chelsea-foundation-youngsters-head-to-lisbon|title=Chelsea Foundation youngsters head to Lisbon {{!}} Official Site {{!}} Chelsea Football Club|website=ChelseaFC|accessdate=2019-04-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150924033043/http://www.chelseafc.com/news/latest-news/2014/05/chelsea-foundation-youngsters-head-to-lisbon.html|archivedate=2015-09-24}}&lt;/ref&gt;. Дастаҳо-иштирокчиёни чемпионат – «Мунтахабҳои Дӯстӣ» – дар рафти Қуръакашии кушод ташаккул меёбанд&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.chelseafc.com/en/news/2014/06/02/chelsea-foundation-plays-part-in-children-forum|title=Chelsea foundation plays part in children forum {{!}} Official Site {{!}} Chelsea Football Club|website=ChelseaFC|accessdate=2019-04-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220228164449/https://www.chelseafc.com/en/news/2014/06/02/chelsea-foundation-plays-part-in-children-forum|archivedate=2022-02-28}}&lt;/ref&gt;. Мунтахабҳо аз рӯи принсипи[43] «Футбол барои дӯстӣ ташкил дода мешаванд»: дар як даста варзишгарони миллат, ҷинс ва имкониятҳои ҷисмонии гуногун бозӣ мекунанд&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rbth.com/sport/2014/05/30/big_soccer_for_little_europeans_37075.html|title=Big football for little Europeans|author=Alexey Mosko, RBTH|website=www.rbth.com|date=2014-05-30|lang=en-US|accessdate=2019-04-24}}&lt;/ref&gt;.

== Форуми байналхалқии бачагон «Футбол барои дӯстӣ» ==
Дар Форуми ҳарсолаи бачагон «Футбол барои Дӯстӣ» иштирокчиёни ҷавони лоиҳа дар ҳамҷоягӣ бо калонсолон масъалаҳои пешбурд ва рушди арзишҳои барнома дар тамоми ҷаҳонро муҳокима мекунанд. Дар вақти Форум бачагон бо ҳамсолони худ аз кишварҳои дигар, футболбозони машҳур, {{рӯзноманигор|тоҷик|Тоҷикистон}}он ва арбобони ҷамъиятӣ муошират мекунанд, ҳамчунин сафирони ҷавон мегарданд, ки ба сифати онҳо дар оянда мустақилона арзишҳои умумиинсониро байни ҳамсолони худ тарғиб мекунанд&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.fifa.com/confederationscup/news/y=2017/m=8/news=confed-cup-hosts-friendship-forum-2902692.html|title=Football and friendship, a perfect combination|author=FIFA.com|website=FIFA.com|date=2017-08-02|lang=en|accessdate=2019-04-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180612233223/https://www.fifa.com/confederationscup/news/y=2017/m=8/news=confed-cup-hosts-friendship-forum-2902692.html|archivedate=2018-06-12}}&lt;/ref&gt;.

== Маркази матбуоти бачагонаи байналхалқӣ ==
Хусусияти барномаи «Футбол барои дӯстӣ» Маркази матбуотии байналхалқии кӯдаконаи худӣ гардид&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.habermonitor.com/en/haber/detay/for-friendlies-football-scope-young-reporter/333164/|title=Bu Domain Satılıktır...|website=www.habermonitor.com|accessdate=2019-04-24|archivedate=2017-08-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170803212021/http://www.habermonitor.com/en/haber/detay/for-friendlies-football-scope-young-reporter/333164/}}&lt;/ref&gt;. Аввалин маротиба он дар чаҳорчӯбаи барномаи «Футбол барои Дӯстӣ» дар соли 2014 ташкил дода шуд&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.crawleyobserver.co.uk/news/people/crawley-girl-13-who-dreams-to-play-football-for-england-meets-world-cup-legend-1-6112060|title=Crawley girl, 13, who dreams to play football for England meets World Cup legend|website=www.crawleyobserver.co.uk|lang=en|accessdate=2019-04-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190424085617/https://www.crawleyobserver.co.uk/news/people/crawley-girl-13-who-dreams-to-play-football-for-england-meets-world-cup-legend-1-6112060|archivedate=2019-04-24}}&lt;/ref&gt;. Рӯзноманигорони ҷавони маркази матбуот воқеъаҳои барномаро дар кишварҳои худ баён мекунанд: барои ВАО-и миллӣ ва байналхалқии варзишӣ навидҳо омода мекунанд, дар офаридани мавод барои шабакаи телевизионии «Футбол барои дӯстӣ», рӯзномаи кӯдаконаи Football for Friendship ва радиостансияи расмии барнома иштирок мекунанд. Маркази матбуотии байналхалқии бачагон ғолибони озмунҳои миллии «Рӯзноманигори ҷавони беҳтарин», блогерони ҷавон, суратгирон ва нависанадагонро муттаҳид мекунад. Рӯзноманигорори ҷавони маркази матбуот нигоҳи худро аз дохили барнома инъикос мекунанд, бо амалигардонии шакли «бачагон дар бораи бачагон»&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.financialexpress.com/india-news/mission-xi-million-picks-chandigarh-girl-ananya-kamboj/689736/|title=Mission XI Million picks Chandigarh girl Ananya Kamboj|website=The Financial Express|date=2017-05-28|accessdate=2019-04-24}}&lt;/ref&gt;.

== Рӯзи байналхалқии Футбол ва Дӯстӣ ==
Дар чаҳорчӯбаи барномаи «Футбол барои дӯстӣ» 25 апрел Рӯзи байналхалқии футбол ва дӯстӣ ҷашн гирифта мешавад. Аввалин маротиба барнома соли 2014 дар 16 кишвар қайд карда шуда буд. Дар ин рӯз бозиҳои дӯстӣ, флешмобҳо, радиомарафонҳо мастер-классҳо, телешоуҳо, машқҳои кушод ва ғайра баргузор гардиданд.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Said &amp; Done: David Cameron; Sepp in Sochi; and how to say sorry like you mean it|author=David Hills|url=https://www.theguardian.com/football/2015/apr/26/said-and-done-blatter-putin-david-cameron|work=The Guardian|id=0261-3077|date=2015-04-25|accessdate=2019-04-24|language=en-GB}}&lt;/ref&gt; Дар ҷашнгирӣ зиёда аз 50 000 нафар иштирок карданд.

Дар соли 2015 Рӯзи футбол ва дӯстӣ дар 24 кишвар қайд карда шуд&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.rbth.com/multimedia/2015/05/12/the-international-day-of-football-and-friendship_95713|title=The International Day of Football and Friendship|author=Pavel Gazdyuk|website=www.rbth.com|date=2015-05-13|lang=en-US|accessdate=2019-04-24}}&lt;/ref&gt;. Дар чаҳорчӯбаи ид бозиҳои рафиқона ва дигар чорабиниҳо баргузор гардиданд. Дар Олмон футболбозони бошгоҳи «[[Шалке 04 (бошгоҳи футбол)|Шалке 04]]» машқи кушод гузарониданд, дар Сербия ТВ-шоу баргузор гардид, дар Украина  – бозӣ байни дастаи ҷавонони БФ «Волин» ва бачагоне, ки дар қайди маркази шаҳрии хадамоти иҷтимоӣ барои оила, бачагон ва ҷавонон меистанд, баргузор гардид&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;.

Дар Русия Рӯзи футбол ва дӯстӣ таърихи 25 апрел дар 11 шаҳр ҷашн гирифта шуд. Дар Владивосток, Новосибирск, Екатеринбург, Красноярск, Барнаул, Санкт-Петербург ва Саранск бозиҳои дӯстонаи футбол, ки барои арзишҳои асосии барнома ёдрас мекунанд, баргузор гардиданд. Дар Красноярск, Сочи ва Ростов-дар-Дон «Эстафетаи дӯстӣ» бо иштироки барандагони машъали Эстафедаи оташи Олимпия 2014 амалӣ гардид. Дар Маскав бо дастгирии Федератсияи варзиши нобиноён «Мусобиқаи имкониятҳои баробар» ташкил карда шуд. 5 май Рӯзи футбол ва дӯстӣ дар Нижний Новгород ва Қазон қайд карда шуд.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

Дар соли 2015 Рӯзи футбол ва дӯстӣ дар 32 кишвар қайд карда шуд. Дар Русия онро дар нуҳ шаҳр қайд карданд: дар Маскав, Санкт-Петербург, Новосибирск, Барнаул, Биробиджан, Иркутск, Краснодар, Нижний Новгород ва Ростов-дар-Дон. Дар Нижний Новгород бозии рафиқонаи футболбозони ҷавони «Волга» баргузор гардид, футболбозони калонсоли клуб бошад барои кӯдакон машқ гузарониданд. Дар бозигии рафиқона дар Новосибирск кӯдакон-ногиронҳо – мунтахаби вилояти Новосибирск «Ермак-Сибир» иштирок карданд.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

Дар соли 2017 Рӯзи футбол ва дӯстӣ дар 64 кишвар қайд карда шуд. Дар чорабиниҳо дар тамоми ҷаҳон футболбозони машҳур, аз он ҷумла ҳимоятгари сербӣ [[Бранислав Иванович]], ҳамлагари голландӣ [[Дирк Кюйт]] иштирок карданд. Дар Юнон ба чорабиниҳо ғолиби қаҳрамонони Урупо аз рӯи футбол дар соли 2004 дар таркиби тими мунтахаби миллии кишвар Теодорас Загаракис ташриф овард. Дар Русия дар такягоҳи «[[Зенит (бошгоҳи футбол)|БФ Зенит]]» машқи махсуси сафири ҷавони барномаи «Футбол барои дӯстӣ» дар соли 2017 Захар Бадюк баргузор гардид. Дар машқ дарбозабони БФ «Зенит» Юрий Лодигин ба қобиияти Захар баҳои баланд дод ва ба ӯ асрори санъати дарбозабониро мубодила намуд.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

== 9 арзиши (Футбол барои дустӣ) ==
Дар чаҳорчӯбаи Форуми нахустини байналхалқии кӯдакон, ки 25 майи соли 2013 баргузор гардид, сафирони ҷавон аз Британияи Кабир, Олмон, Словения, Маҷористон, Булғористон, Юнон ва Русия аввалин ҳашт арзиши барномаро - дӯстӣ, баробарӣ, адл, саломатӣ, сулҳ, садоқат, пирӯзӣ, анъанаҳо – тартиб намуданд ва дар мактуби кушода пешкаш карданд. Ин нома ба роҳбарони созмонҳои байналхалқии варзишӣ, ҳамчун: Федератсияи байналмилалии футбол (ФИФА), Иттиҳоди ассотсиатсияи футболи Аврупо (UEFA) ва Кумитаи олимпии байналмилалӣ, фиристода шуд. Дар моҳи сентябри соли 2013, Юсуф Блаттер, ҳангоми мулоқот бо Владимир Путин ва Виталий Мутко, дарёфти мактубро тасдиқ кард ва изҳор дошт, ки ӯ барои дастгирии (Футбол барои дӯстӣ) омода аст&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;.

Дар соли 2015, иштирокчиён аз Чин, Ҷопон ва Қазоқистон ба барномаи (Футбол барои Дӯстӣ) ҳамроҳ шуданд ва арзиши нуҳум – &quot;шараф&quot;-ро пешниҳод карданд&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.joblenobl.ru/news/287-v-ramkakh-programmy-futbol-dlya-druzhby-uchrezhden-kubok-devyati-tsennostej|title=В рамках программы «Футбол для дружбы» учрежден Кубок «Девяти ценностей»|author=Super User|website=www.joblenobl.ru|lang=ru-ru|accessdate=2019-04-24}}&lt;/ref&gt;.

== Ҷоми «Нӯҳ арзиш» ==
Ҷоми «Нӯҳ арзиш» — ин мукофоти Барномаи байналхалқии иҷтимоии бачагон «Футбол барои Дӯстӣ» мебошад. Ҳамасола Ҷом ба садоқати калонтарин ба арзишҳои лоиҳа супорида мешавад: дӯстӣ, баробарӣ, адл, саломатӣ, сулҳ, садоқат, пирӯзӣ, анъанаҳо ва шараф. Дар интихоби ғолиб ҳаводорон аз тамоми ҷаҳон иштирок меварзанд, вале қарори охиронро иштирокчиёни барномаи «Футбол барои дӯстӣ» бо роҳи овоздиҳӣ ташаккул медиҳанд. Бошгоҳҳои футбол – дорандагони Ҷоми «Нӯҳ арзиш»: «[[Барселона (бошгоҳи футбол)|Барселона]]» (2015, 2020&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://europeangaming.eu/portal/latest-news/2020/12/15/83620/fc-barcelona-becomes-football-for-friendship-nine-values-cup-holder-for-second-time/|title=FC Barcelona becomes Football for Friendship Nine Values Cup holder for second time|author=George Miller|website=European Gaming Industry News|date=2020-12-15|access-date=2021-12-25|archive-date=2021-12-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20211225071308/https://europeangaming.eu/portal/latest-news/2020/12/15/83620/fc-barcelona-becomes-football-for-friendship-nine-values-cup-holder-for-second-time/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;, 2021), «[[Бавария (бошгоҳи футбол)|Бавария]]» (2016), «[[Ал-Ваҳда (бошгоҳи футбол, Димишқ)|Ал-Ваҳда]]» (Мукофоти махсус), «[[Реал Мадрид (бошгоҳи футбол)|Реал Мадрид]]» (2017)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.euronews.com/2017/07/17/f4f-nine-values-cup-2017-goes-to-real-madrid|title=F4F “Nine values cup” 2017 goes to Real Madrid|website=euronews|date=2017-07-17|lang=en|accessdate=2019-04-24}}&lt;/ref&gt;, [[Тими миллии футболи Брозил|Мунтахаби футболи Брозил]] (2018)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://enmobile.prnasia.com/releases/apac/football-for-friendship-brazilian-national-team-received-nine-values-cup-240707.shtml|title=Football for Friendship: Brazilian National Team Received Nine Values Cup|website=PRNewswire|date=2019-03-25|lang=en|accessdate=2026-02-14}}&lt;/ref&gt;, «[[Ливерпул (бошгоҳи футбол)|Ливерпул]]» (2019).

== Дастпонаи дӯстӣ ==
Ҳамаи чорабиниҳои барномаи «Футбол барои дӯстӣ» аз ивазкунии Дастпонаи дӯстӣ, аломати баробарӣ ва тарзи ҳаёти солим оғоз мешаванд. Дастпона аз ду риштаи кабуд ва сабз иборат аст, онро ҳар касе, ки қиматҳои барномаро эътироф менамояд, дошта метавонад.

Аз рӯи суханони Франс Беккенбауэр «Аломати ҷунбиш — дастпонаи дуранга, ҳамчун арзишҳои асоси «Футбол барои дӯстӣ» одӣ ва фаҳмо аст».

Иштирокчиёни ҷавони барнома Дастпонаҳои Дӯстиро ба варзишгарон ва арбобони ҷамъиятӣ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dailymail.co.uk/sport/worldcup2014/article-2642473/Vitor-Baia-tips-Portugal-special-World-Cup-Cristiano-Ronaldo-shines-backs-old-boss-Jose-Mourinho-Chelsea.html|title=Vitor Baia tips Portugal for 'special' World Cup in Brazil|website=Mail Online|date=2014-05-29|accessdate=2019-04-24}}&lt;/ref&gt; бастанд, ки байни онҳо инҳоянд: [[Дик Адвокат]], [[Анатолий Тимошук]], [[Луиш Нету]], [[Франс Беккенбауэр]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.theargus.co.uk/news/11270319.interview-sends-megan-mackey-to-champions-league-final/|title=Interview sends Megan Mackey to Champions League final|website=The Argus|lang=en|accessdate=2019-04-24}}&lt;/ref&gt;, Луис Фернандес, [[Дидие Дрогба]], Макс Майер, Фатма Самура, Леон Горетска, Доменико Кришито, [[Мичел Салгадо]], [[Александр Кержаков]], Димас Пиррос, Миодраг Божович, Аделина Сотникова, Юрий Каменетс.

== Фаъолнокии иштирокчиён байни фаслҳо ==
Футболбозони ҷавони барномаи «Футбол барои дӯстӣ» дар чорабиниҳои гуногуни берун аз мавсими расмӣ иштирок мекунанд. Дар моҳи майи соли 2013 бозингарони таркиби ҷавонони клуби футболии &quot;Марибор&quot; (Словения) бозии рафиқонаи хайриявиро бо бачагони&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://sport.rbc.ru/article/172216/|title=&quot;Футбол для дружбы&quot; шагает по планете|website=РБК|accessdate=2019-04-24}}&lt;/ref&gt; Камбоджа гузарониданд. Санаи 14 сентябри соли 2014 дар Сочи иштирокчиёни русиягии барнома бо Владимир Путин дар чаҳорчӯбаи вохӯрии Президенти ФР бо президенти ФИФА Йозеф Блаттер муошират доштанд[64]. Дар моҳи июни соли 2014 президенти Фаронса Франсуа Олланд дастаи «Таверни», иштирокчии барномаи «Футбол барои дӯстӣ»-ро ба Қасри Елисей ба тамошои ҳамҷояи бозии чемпионати ҷаҳон аз рӯи футбол 2014 &quot;Фаронса — Нигерия&quot; даъват намуд[65]. Дар моҳи апрели соли 2016 Юрий Вашук, сафири барномаи «Футбол барои дӯстӣ» дар соли 2015, бо одами пурзӯртарини Беларус Кирилл Шимко ва футболбозони ҷавони КФ БАТЭ барои мубодила намудани таҷрибаи худ аз иштирок дар лоиҳа вохӯрӣ намуд. Юрий Вашук ба Кирилл Шимко Дастпонаи Дӯстиро туҳфа намуда, бо ин ба ӯ эстафета дар пешбурди ғояҳои лоиҳаҳо супорид: дӯстӣ, адолат, тарзи солими ҳаёт.  

== Ҷоизаҳо ва қадрдониҳо ==
Барномаи «Футбол барои дӯстӣ» ғолиби озмунҳои гуногун ва соҳиби як қатор ҷоизаҳои русиягӣ ва байналхалқӣ гардид. Аз он ҷумла: «Лоиҳаҳои беҳтарини иҷтимоии Русия» дар номгӯи «Рушди ҳамкории байналхалқӣ», Ассотсиатсияи байналхалқии бизнес-коммуникаторҳо (IABC) Gold Quill Awards дар номгӯи «Уҳдадории иҷтимоии корпоративӣ» (2016), Sabre Awards дар номгӯи «Лоиҳаи беҳтарини иҷтимоии сайёра» (2016), The Drum Social Buzz Awards дар номгӯи» (2017)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.socialbuzzawards.com/social-buzz-awards-2017/best-international-strategy/how-to-make-kids-voices-to-be-heard-globally|title=How to make kids voices to be heard globally?|author=t.akulov_63369|website=The Drum Awards|date=2017-08-31|lang=en|accessdate=2019-04-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180612162230/http://www.socialbuzzawards.com/social-buzz-awards-2017/best-international-strategy/how-to-make-kids-voices-to-be-heard-globally|archivedate=2018-06-12}}&lt;/ref&gt;, The Internationalist Awards for Innovative Digital Marketing Solutions дар номгӯи «Медиастратегияи беҳтарин» (2017)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.internationalist-awards.com/new-digital-awards/|title=Internationalists Awards for Innovative Digital Solutions 2018|website=www.internationalist-awards.com|accessdate=2019-04-24}}&lt;/ref&gt;, «Камонвари Нуқрагин» дар номгӯи «Лоиҳаи беҳтарини иҷтимоӣ дар Русия» (2018), Гран-при «Камонвари Нуқрагин» (2018).

== Эзоҳ == 
{{эзоҳ|2}}

[[Гурӯҳ:Футбол]]
[[Гурӯҳ:Варзиши бачагона]]</text>
      <sha1>ra58hvyoxqvkwfjaiuk50onlkd8y4ms</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қозимамад Абдуламонов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>147601</id>
    <revision>
      <id>1492808</id>
      <parentid>1434691</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T01:25:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492808</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4461" sha1="eo3la77b7191ml0t7zkf3y0wj5bp41y" xml:space="preserve">{{Олим
 |ном                 = Қозимамад Абдуламонов
 | номи аслӣ                 = 
 |тасвир                 = 
 |бар                 = 
 |тавсифи тасвир          = 
 |таърихи таваллуд     = 13.11.1948
 | зодгоҳ                   = деҳаи Бароч, {{Зодгоҳ|Роштқалъа|ноҳияи Роштқалъа}} [[ҶШС Тоҷикистон]]
 |таърихи даргузашт    = 
 |шаҳрвандӣ            = 
 |маҳалли даргузашт    = 
 |фазои илмӣ          = [[агрономия]]
 |ҷойҳои кор          = Институти биологии Помири АИ ҶТ
 |дараҷаи илмӣ          = {{Дараҷаи илмӣ|доктор|илмҳои кишоварзӣ}}
 |унвонҳои илмӣ        = {{Унвонҳои илмӣ||0}}
 |алма-матер           = [[Институти хоҷагии қишлоқи Тоҷикистон]] (1971)
 |роҳбари илмӣ         = 
 |шогирдони маъруф     = 
 |маъруф ба           = 
 |ҷоизаҳо = {{{!}} style=&quot;background:transparent&quot;
{{!}} Ҷоизаи ба номи академик  Е. Павловский
{{!}}}
 |имзо                = 
 |бари имзо           = 
 |сайт                 = 
 |викитека             = 
 |викианбор             = 
}}

'''Қозимамад Абдуламо́нов''' (тав. [[13 ноябр]]и [[1948]], деҳаи Бароч, [[Ноҳияи Роштқалъа|Роштқалъа]]) — [[агроном]], доктори илмҳои кишоварзӣ (2003), [[профессор]] (2005).

== Зиндагинома ==
Қозимамад Абдуламонов [[13 ноябр]]и [[1948]] дар деҳаи Барочи&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://sadoimardum.tj/minta-a-o/vmkb/shudgorkunaki-a-oibi-tifo-shoev-o/|title=Шудгоркунаки аҷоиби Тифоқшоевҳо|author=|website=Садои мардум — нашрияи Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон|date=|publisher=sadoimardum.tj|lang=tg|accessdate=2017-06-14|archivedate=2022-07-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220705100531/https://sadoimardum.tj/minta-a-o/vmkb/shudgorkunaki-a-oibi-tifo-shoev-o/}}&lt;/ref&gt; [[Ноҳияи Роштқалъа|Роштқалъа]] ба дунё омадааст. Соли 1971 [[Донишгоҳи аграрии Тоҷикистон|Институти хоҷагии қишлоқи Тоҷикистонро]] хатм кардааст.

== Фаъолияти корӣ ==
Фаъолияти кориаш дар Институти биологии Помири АИ ҶТ оғоз ёфта, ба ҳайси лаборанти калон, ходими илмӣ, ходими калони илмӣ, мудири лабораторияи генетикаю селексияи рустаниҳо кор кардааст. Аз соли 2008 муовини директор оид ба илми ҳамин пажӯҳишгоҳ мебошад.

== фаъолияти илмӣ ==
Доир ба селексия ва генетикаи зироати ғалладона ва лӯбиёгии навъи маҳаллӣ тадқиқот мебарад. Навъҳои серҳосили гандуму ҷави ба шароити кӯҳистон ва касалиҳо тобоварро ба вуҷуд овардааст.

== Ҷоизаҳо ==
* Ҷоизаи ба номи академик Е. Павловский&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://jumhuriyat.tj/index.php?art_id=6921|title=Олимон ҷоиза гирифтанд|author=|website=Нашрияи расмии Тоҷикистон - &quot;Ҷумҳурият&quot;|date=|publisher=jumhuriyat.tj|accessdate=2017-06-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190915121422/http://jumhuriyat.tj/index.php?art_id=6921|archivedate=2019-09-15}}&lt;/ref&gt;

== Осор ==
* Некоторые результаты селекции сельскохозяйственных растений на Западном Памире, дар кит.: Биологические ресурсы Памира, Д., 2002; 
* Селекция ячменя и тритикале на Западном Памире, Д., 2005.

== Эзоҳ == 
{{эзоҳ}}

== Сарчашма ==
* {{ЭМТ||1}}

[[Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Агрономҳои Тоҷикистон]]</text>
      <sha1>eo3la77b7191ml0t7zkf3y0wj5bp41y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Менингиома</title>
    <ns>0</ns>
    <id>148029</id>
    <revision>
      <id>1492556</id>
      <parentid>1477554</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T18:23:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492556</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4100" sha1="9rcy35nmkvgqykjcatdp4arutwffeka" xml:space="preserve">
{{Ҳолати тиббӣ
 |ном            = 
 |синонимҳо        = &lt;!-- ё |синоним= --&gt;
 |тасвир           = 
 |андозаи тасвир   = 
 |матани алт       = 
 |тасвир_thumbtime = 
 |зернависи_тасвир = 
 |бар           = 
 |тасвир2           = 
 |андозаи тасвир2   = 
 |матани алт2       = 
 |тасвир_thumbtime2 = 
 |зернависи_тасвир2 = 
 |бар2            = 
 |талаффуз        = 
 |талаффуз2      = 
 |ихтисос         = &lt;!-- аз Wikidata; аз нав навиштан мумкин аст --&gt;
 |нишонаҳо        = 
 |вазниншавӣ   = 
 |оғози беморӣ    = 
 |давомнокӣ        = 
 |навъҳо           = 
 |сабабҳо          = &lt;!-- ё |сабаб= --&gt;
 |хавфҳо           = &lt;!-- ё |хавф= --&gt;
 |ташхис           = 
 |дифференсиалӣ    = 
 |пешгирӣ      = 
 |табобат       = &lt;!-- ё |муолиҷа= --&gt;
 |доруворӣ      = 
 |пешгӯиҳо       = 
 |паҳншавӣ       = &lt;!-- инчунин |адади беморон= ё |Frequency= --&gt;
 |маргҳо          = 
}}

{{ТаснифиБеморӣ
| Name           = Менингиома
| Image          = Contrast enhanced meningioma.jpg
| Caption        = 
| DiseasesDB     = 8008
| ICD10          = C70, D32
| ICD9           = {{ICD9|225.2}}
| ICDO = {{ICDO|9530|0}}
| OMIM = 607174
| MedlinePlus =
| eMedicineSubj = neuro
| eMedicineTopic = 209
| eMedicine_mult = {{eMedicine2|radio|439}}
| MeshID = D008579
}}

'''Менингиома''' (Meningioma) — [[Омос|омосе]], ки аз ҳуҷайраҳои маинапардаи сахт – бофтаҳое, ки майнаро фаро гирифтаанд, месабзад. 

== Аломатҳои беморӣ ==
Менингиома бемории маъмул аст. Менингиома метавонад дар ҳама қисматҳои ҷумҷума падид ояд.  

Аломатҳои беморӣ ба ҷойгоҳи он вобаста мебошанд. Ҳангоми менингиома дасту по нимфалаҷ (парез) ва босира заиф шуда, дубинӣ рух медиҳад, хуруҷи саръ ([[эпилепсия]]) ва ихтилоли рӯҳӣ ба вуҷуд меояд, сар дард мекунад. Дар давраҳои охири беморӣ бинобар калон шудани омос бофтаҳои майна варам карда, тазиқ меёбанд, дар натиҷа фишори дохили ҷумҷума баланд мешавад, сардард, дилбеҳузурӣ, қай, беҳушӣ рух медиҳанд.  

Бисёр менингиомаҳо некфарҷом буда, бо ҷарроҳӣ табобат меёбанд. Самараи амалиёти ҷарроҳӣ ба мавқеи омос вобаста аст. Менингиомаҳои бадфарҷом гоҳо ҷарроҳии дубораро тақозо мекунанд. 


== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* Гринберг М.С. Нейрохирургия. -М.: МЕДпресс-информ, 2010г. 1008с. ISBN 978-5-98322-550-3
* Joung H.Lee. Meningiomas. :Springer, 2008. 639с. ISBN 978-1-84628-526-4

== Пайвандҳо ==
* Клиническая презентация больной с субтенториальной менингиомой [https://web.archive.org/web/20100531071440/http://sites.google.com/site/ineurologistsite/kartinki/subtentorialnaameningioma/subtentorialnaa-meningioma (iNeurologist)]
* Клиническая презентация больной с рецидивом атипичной менингиомы [https://web.archive.org/web/20100531132915/http://sites.google.com/site/ineurologistsite/kartinki/recidivatipicnojmeningiomywhograde2/recidiv-atipicnoj-meningiomy-who-grade-2- (iNeurologist)]


[[Гурӯҳ:Омосҳои системаи асаб]]
[[Гурӯҳ:Нейроонкология]]</text>
      <sha1>9rcy35nmkvgqykjcatdp4arutwffeka</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Маркелиню Парайба</title>
    <ns>0</ns>
    <id>167370</id>
    <revision>
      <id>1492540</id>
      <parentid>1442978</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T18:05:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492540</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10495" sha1="du451aockk2gzqyjrefr7x1zbxga6r0" xml:space="preserve">{{Варақаи футболбоз
 |embed = no
 |ном = Маркелиню Парайба
 |акс = Marcelinho 2005 (cropped).jpg
 |андозаи_акс = 250
 |alt = 
 |шарҳи_акс = Marcelinho playing for [[Hertha BSC|Hertha]] in 2005.
 |номи_пурра = Марсело Дус Сантос&lt;br&gt;(Marcelo dos Santos)
 |ном_ҳангоми_таваллуд = 
 |санаи_таваллуд = {{таърихи таваллуд ва син|df=yes|1975|5|17}}
 |макони_таваллуд = [[Кампина Гранде]], [[Бразилия]]&lt;ref group=қайд&gt;[[:en:Brazil|Brazil]], [[:en:Campina Grande|Campina Grande]]&lt;/ref&gt;
 |санаи_вафот = 
 |макони_вафот = 
 |қад = {{қад|m=1.74}}
 |мавқеъ = {{afp|AM}}
 |бошгоҳи_кунунӣ = {{расми парчам|Бразилия}} [[Асосиасан Португэза Де Деспортус|Португэза]][[:en:Associação Portuguesa de Desportos|&lt;sup&gt;en&lt;/sup&gt;]]
 |рақам =

 |солҳо1 = 1991–1993
 |бошгоҳҳо1 = {{расми парчам|Бразилия}} [[Кампиненсе Клубе|Кампиненсе]][[:en:Campinense Clube|&lt;sup&gt;en&lt;/sup&gt;]]
 |баромадҳо1 = 0
 |голҳо1 = 0
 |солҳо2 = 1994
 |бошгоҳҳо2 = Paraguaçuense[[:en:Paraguaçuense|&lt;sup&gt;en&lt;/sup&gt;]]
 |баромадҳо2 = 0
 |голҳо2 = 0
 |солҳо3 = 1994–1995
 |бошгоҳҳо3 = {{расми парчам|Бразилия}} [[Сантос (бошгоҳи футбол)|Сантос]][[:en:Santos FC|&lt;sup&gt;en&lt;/sup&gt;]]
 |баромадҳо3 = 7
 |голҳо3 = 0
 |солҳо4 = 1995–1996
 |бошгоҳҳо4 = {{расми парчам|Бразилия}} [[Рио Бранко Еспорте Клубе|Рио Бранко]][[:en:Rio Branco Esporte Clube|&lt;sup&gt;en&lt;/sup&gt;]]
 |баромадҳо4 = 42
 |голҳо4 = 7
 |солҳо5 = 1997–2000
 |бошгоҳҳо5 = {{расми парчам|Бразилия}} [[Cан Пауло]][[:en:São Paulo FC|&lt;sup&gt;en&lt;/sup&gt;]]
 |баромадҳо5 = 60
 |голҳо5 = 15
 |солҳо6 = 2000
 |бошгоҳҳо6 = {{расми парчам|Фаронса}} [[Олэмпик Де Марсел]][[:en:Olympique de Marseille|&lt;sup&gt;en&lt;/sup&gt;]]
 |баромадҳо6 = 19
 |голҳо6 = 3
 |солҳо7 = 2001
 |бошгоҳҳо7 = {{расми парчам|Бразилия}} [[Гремио]][[:en:Grêmio Foot-Ball Porto Alegrense|&lt;sup&gt;en&lt;/sup&gt;]]
 |баромадҳо7 = 0
 |голҳо7 = 0
 |солҳо8 = 2001–2006
 |бошгоҳҳо8 = {{расми парчам|Олмон}} [[Ҳерта БСК]][[:en:Hertha BSC|&lt;sup&gt;en&lt;/sup&gt;]]
 |баромадҳо8 = 155
 |голҳо8 = 65
 |солҳо9 = 2006
 |бошгоҳҳо9 = {{расми парчам|Туркия}} [[Трабзонспор]][[:en:Trabzonspor|&lt;sup&gt;en&lt;/sup&gt;]]
 |баромадҳо9 = 17
 |голҳо9 = 2
 |солҳо10 = 2007–2008
 |бошгоҳҳо10 = {{расми парчам|Олмон}} [[ВФЛ Волфсбург]][[:en:VfL Wolfsburg|&lt;sup&gt;en&lt;/sup&gt;]]
 |баромадҳо10 = 50
 |голҳо10 = 12
 |солҳо11 = 2008–2009
 |бошгоҳҳо11 = {{расми парчам|Бразилия}} [[Клубе Де Регатас До Фланенго|Фланенго]][[:en:Clube de Regatas do Flamengo|&lt;sup&gt;en&lt;/sup&gt;]]
 |баромадҳо11 = 19
 |голҳо11 = 8
 |солҳо12 = 2009
 |бошгоҳҳо12 = {{расми парчам|Бразилия}} [[Коритиба Фоот Бол Клуб|Коритиба]][[:en:Coritiba Foot Ball Club|&lt;sup&gt;en&lt;/sup&gt;]]
 |баромадҳо12 = 34
 |голҳо12 = 14
 |солҳо13 = 2010–2011
 |бошгоҳҳо13 = {{расми парчам|Бразилия}} [[Cан Пауло]][[:en:São Paulo FC|&lt;sup&gt;en&lt;/sup&gt;]]
 |баромадҳо13 = 8
 |голҳо13 = 1
 |солҳо14 = 2010
 |бошгоҳҳо14 = {{расми парчам|Бразилия}} → [[Cпорт Клуб До Ресифе|Cпорт]] (кироӣ)[[:en:Sport Club do Recife|&lt;sup&gt;en&lt;/sup&gt;]]
 |баромадҳо14 = 23
 |голҳо14 = 6
 |солҳо15 = 2011–2012
 |бошгоҳҳо15 = {{расми парчам|Бразилия}} [[Cпорт Клуб До Ресифе|Cпорт]][[:en:Sport Club do Recife|&lt;sup&gt;en&lt;/sup&gt;]]
 |баромадҳо15 = 33
 |голҳо15 = 12
 |солҳо16 = 2012
 |бошгоҳҳо16 = {{расми парчам|Бразилия}} [[Гремио Баруэри Футебол|Гремио Баруэри]][[:en:Grêmio Barueri Futebol|&lt;sup&gt;en&lt;/sup&gt;]]
 |баромадҳо16 = 19
 |голҳо16 = 3
 |солҳо17 = 2012–2013
 |бошгоҳҳо17 = Boa Esporte Clube[[:en:Boa Esporte Clube|&lt;sup&gt;en&lt;/sup&gt;]]
 |баромадҳо17 = 33
 |голҳо17 = 5
 |солҳо18 = 2014
 |бошгоҳҳо18 = {{расми парчам|Бразилия}} [[Форталеза Еспорте Клубе|Форталеза]][[:en:Fortaleza Esporte Clube|&lt;sup&gt;en&lt;/sup&gt;]]
 |баромадҳо18 = 31
 |голҳо18 = 12
 |солҳо19 = 2015
 |бошгоҳҳо19 = {{расми парчам|Бразилия}} [[Ипорте Клубе Интернасионал|Интернасионал (cн)]][[:en:Esporte Clube Internacional|&lt;sup&gt;en&lt;/sup&gt;]]
 |баромадҳо19 = 16
 |голҳо19 = 8
 |солҳо20 = 2015
 |бошгоҳҳо20 = {{расми парчам|Бразилия}} [[Жоинвилле Еспорте Клубе|Жоинвилле]][[:en:Joinville Esporte Clube|&lt;sup&gt;en&lt;/sup&gt;]]
 |баромадҳо20 = 29
 |голҳо20 = 5
 |солҳо21 = 2016
 |бошгоҳҳо21 = {{расми парчам|Бразилия}} [[Уэсте Футебол Клубе|Уэсте]][[:en:Oeste Futebol Clube|&lt;sup&gt;en&lt;/sup&gt;]]
 |баромадҳо21 = 13
 |голҳо21 = 4
 |солҳо22 = 2016
 |бошгоҳҳо22 = {{расми парчам|Бразилия}} [[Ипорте Клубе Интернасионал|Интернасионал (cн)]][[:en:Esporte Clube Internacional|&lt;sup&gt;en&lt;/sup&gt;]]
 |баромадҳо22 = 9
 |голҳо22 = 3
 |солҳо23 = 2016
 |бошгоҳҳо23 = {{расми парчам|Бразилия}} → [[Йпиранга Футебол Клубе|Йпиранга Де Валенса]] (кироӣ)[[:en:Ypiranga Futebol Clube|&lt;sup&gt;en&lt;/sup&gt;]]
 |баромадҳо23 = 4
 |голҳо23 = 2
 |солҳо24 = 2017
 |бошгоҳҳо24 = {{расми парчам|Бразилия}} [[Трезе Футебол Клубе|Трезе]][[:en:Treze Futebol Clube|&lt;sup&gt;en&lt;/sup&gt;]]
 |баромадҳо24 = 14
 |голҳо24 = 4
 |солҳо25 = 2017–
 |бошгоҳҳо25 = {{расми парчам|Бразилия}} [[Асосиасан Португэза Де Деспортус|Португэза]][[:en:Associação Portuguesa de Desportos|&lt;sup&gt;en&lt;/sup&gt;]]
 |баромадҳо25 = 11
 |голҳо25 = 4

 |солҳои_умумӣ = 
 |баромадҳои_умумӣ = 
 |голҳои_умумӣ =

 |солҳои_миллӣ1 = 2001
 |дастаи_миллӣ1 = {{Футбол|Brazil}}[[:en:Brazil national football team|&lt;sup&gt;en&lt;/sup&gt;]]
 |баромадҳои_миллӣ1 = 5
 |голҳои_миллӣ1 = 1

 |шаблонҳои_медал-title = 
 |шаблонҳои_медал = | club-update = 23 July 2017&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ogol.com.br/player.php?id=4620|title=Perfil de Marcelinho Paraíba|publisher=O Gol|accessdate=19 September 2016|date=19 September 2016|language=Portuguese|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181029020448/http://www.ogol.com.br/player.php?id=4620|archivedate=2018-10-29}}
 |шаблонҳои_медал-expand = 
 |module = 
 |азнавсозии_бошгоҳ = 23 July 2017&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ogol.com.br/player.php?id=4620|title=Perfil de Marcelinho Paraíba|publisher=O Gol|accessdate=19 September 2016|date=19 September 2016|language=Portuguese|archivedate=2018-10-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181029020448/http://www.ogol.com.br/player.php?id=4620}}&lt;/ref&gt;
 |азнавсозии_дастаи_миллӣ = 
 }}
'''Марсело Дус Сантос''' ({{lang-pt|''Marcelo dos Santos''}}; [[17 май]]и [[1975]], [[Кампина Гранде]], [[Бразилия]]) —  футболбози [[Бразилия|бразилӣ]], {{afp|am}}.&lt;ref&gt;[[:en:Marcelinho Paraíba|Marcelinho Paraíba]]&lt;/ref&gt;

== Зиндагинома ==
{{васеъкунии фасл}}

== Маснади бошгоҳӣ ==

== Мунтахаби миллӣ ==

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ|group=қайд|liststyle=lower-alpha}}
== Пайвандҳо ==
{{эзоҳ}}

__FORCETOC__

[[Гурӯҳ:Зодагони 17 май]]
[[Гурӯҳ:Зодагони соли 1975]]
[[Гурӯҳ:Ниммуҳофизатгарони футбол]]
[[Гурӯҳ:Футболбозони Бразилия]]
[[Гурӯҳ:Футболбозони тими миллии футболи Бразилия]]
[[Гурӯҳ:Бозингарони БФ Кампиненсе Клубе]]
[[Гурӯҳ:Бозингарони БФ Paraguaçuense]]
[[Гурӯҳ:Бозингарони БФ Сантос]]
[[Гурӯҳ:Бозингарони БФ Рио Бранко Еспорте Клубе]]
[[Гурӯҳ:Бозингарони БФ Cан Пауло]]
[[Гурӯҳ:Бозингарони БФ Олэмпик Де Марсел]]
[[Гурӯҳ:Бозингарони БФ Гремио]]
[[Гурӯҳ:Бозингарони БФ Ҳерта БСК]]
[[Гурӯҳ:Бозингарони БФ Трабзонспор]]
[[Гурӯҳ:Бозингарони БФ ВФЛ Волфсбург]]
[[Гурӯҳ:Бозингарони БФ Клубе Де Регатас До Фланенго]]
[[Гурӯҳ:Бозингарони БФ Коритиба Фоот Бол Клуб]]
[[Гурӯҳ:Бозингарони БФ Cпорт Клуб До Ресифе]]
[[Гурӯҳ:Бозингарони БФ Гремио Баруэри Футебол]]
[[Гурӯҳ:Бозингарони БФ Boa Esporte Clube]]
[[Гурӯҳ:Бозингарони БФ Форталеза Еспорте Клубе]]
[[Гурӯҳ:Бозингарони БФ Ипорте Клубе Интернасионал]]
[[Гурӯҳ:Бозингарони БФ Жоинвилле Еспорте Клубе]]
[[Гурӯҳ:Бозингарони БФ Уэсте Футебол Клубе]]
[[Гурӯҳ:Бозингарони БФ Йпиранга Футебол Клубе]]
[[Гурӯҳ:Бозингарони БФ Трезе Футебол Клубе]]
[[Гурӯҳ:Бозингарони БФ Асосиасан Португэза Де Деспортус]]


{{Brazil-footy-bio-stub}}</text>
      <sha1>du451aockk2gzqyjrefr7x1zbxga6r0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Писари ғул (филм)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>202846</id>
    <revision>
      <id>1492639</id>
      <parentid>1461845</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T20:55:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492639</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5098" sha1="8dr953a8n3xsj3n6xkigatac49r1op7" xml:space="preserve">{{Филми тасвирӣ
|Ном           = Писари бигфут
|Аслӣ          = The Son of Bigfoot
|Дигар номҳо   = Bigfoot Junior
|Тасвир        = Стань легендой! Бигфут Младший - постер.jpg
|Андоза        = 220px
|Имзо          = Русский постер фильма
|Навъ          = [[аниматсияи компютерӣ]]
|Жанр          = 
|Коргардон     = Бен Стассен&lt;br&gt;Жереми Дегрусон
|Таҳиякунанда  = Ҷина Галло&lt;br&gt;Мими Мэйнард&lt;br&gt;Домоник Парис&lt;br&gt;Бен Стассен&lt;br&gt;Фабрис Делвил
|Филмноманавис = 
|Нақшҳо        = Боб Барлен&lt;br&gt;Келлан Брункер&lt;br&gt;Cинта Адамс&lt;br&gt;Ҷои Камен&lt;br&gt;Дэвид Эпштейн
|Оҳангсоз      = [[Puggy]]
|Оператор      = Ҷереми Дегрусон&lt;br&gt;Бен Стассен
|Студия        = [[StudioCanal]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.animationmagazine.net/features/studiocanal-teases-son-of-bigfoot/|title=StudioCanal Teases ‘Son of Bigfoot’|work=Animation Magazine|last=Milligan|first=Mercedes|date=April 7, 2017|accessdate=July 6, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;[[:en:nWave Pictures|nWave]]
|Кишвар        = {{Парчамбандӣ|Фаронса}}&lt;br&gt;{{Парчамбандӣ|Белгия}}
|Забон         = [[Забони фаронсавӣ|фаронсавӣ]] 
|Давомнокӣ     = 92 дақ.
|Нахустнамоиш  = 2017
|Буҷет         = $30 000 000 
|Ҳазина        = 
|imdb_id       = 5715410
|bcdb_link     = 
|allrovi       = 
|rottentomatoes = 
}}
'''«Писари ғул»''' ('''«Писари бигфут»,''' {{Lang-fr|The Son of Bigfoot}}) ー филми [[CGI (графика)|CGI]]-аниматсионии фаронсавию белгӣ, мунташиршуда 11 августи соли 2017&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://releasedatehub.com/the-son-of-bigfoot-2017|title=The Son of Bigfoot 2017|website=releasedatehub.com|date=April 5, 2017|accessdate=July 6, 2017|archivedate=2017-08-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170806060855/https://releasedatehub.com/the-son-of-bigfoot-2017}}&lt;/ref&gt;. Коргардонҳо ー Бин Стассен ва Ҷереми Дегрусон.

== Достон ==
Достон аз он ҷое оғоз мешавад, ки Одам мехоҳад бо бармало кардани рози гум шудани падараш ҳамосаи тозае биёфранд ва ба ҳама нишон диҳад, ки ғул ({{Lang-fr|Bigfoot}}) дар воқеъ падари гумшудаи ӯст. Падари Одам солиёни сол дар ҷангал махфӣ шудааст то аз дасти ширкати Ҳайрко ({{lang-en|HairCo}}), ки хоҳони анҷоми озмоишоти [[Кислотаи дезоксирибонуклеат|КДН-и]] онҳо аст, дар амон бошанд. Одам, ки дар ибтидо бовар намекард худаш ҳам аз қудратҳои мофавқтабиӣ бархурдор аст, бо пайдо кардани падар худ мутаваҷҷеҳи ин мавзӯъ шуд. Дар ниҳоят радпоҳои Одам, ки ҳама ҷо пур шуда буд, боис шуд то ширкати Ҳайрко муваффақ ба пайдо кардани ғул бишавад&lt;ref&gt;{{Cite news|title=The Son of Bigfoot|author=|url=http://filmmotarjem.com/%D9%BE%DB%8C%D8%B4-%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%D8%A7%D9%86%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%B4%D9%86-the-son-of-bigfoot/|work=فیلم مترجم|date=|accessdate=2017-11-17|language=fa|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170930015857/http://filmmotarjem.com/%D9%BE%DB%8C%D8%B4-%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%D8%A7%D9%86%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%B4%D9%86-the-son-of-bigfoot/|archivedate=2017-09-30}}&lt;/ref&gt;.

== Садопешагон ==
* Синда Адамс
* Боб Барлен
* Келлан Брункер
* Ҷои Камен
* Дэвид Эпштейн
* Кристофер Л. Парсон
* Ҷо Томас

== Дубляжи русӣ ==
* Артур Смолянинов
* Дарья Мелникова
* Семен Трескунов
* Сергей Чихачев

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
* [http://plus.lesoir.be/107350/article/2017-08-01/bigfoot-junior-vise-un-public-relativement-jeune Bigfoot Junior vise un public relativement jeune]
* [https://iz.ru/626917/anastasiia-rogova/vzryvnaia-blondinka-ne-spasla-rossiiskii-prokat «Взрывная блондинка» не спасла российский прокат]
* [http://www.woman.ru/rest/freetime/article/203347/ Супруги Мельникова и Смольянинов вместе озвучили мультфильм «Стань легендой! Бигфут Младший»] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20170806100735/http://www.woman.ru/rest/freetime/article/203347/ |date=2017-08-06 }}

{{хурд}}</text>
      <sha1>8dr953a8n3xsj3n6xkigatac49r1op7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Раҳимбек Бобохонов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>204634</id>
    <revision>
      <id>1492660</id>
      <parentid>1265295</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T21:22:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492660</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6576" sha1="gj7ipjp2maj4ae8eqc7e0zw01omr8rg" xml:space="preserve">{{Ятим}} 
{{Олим
 |ном              = 
 |номи аслӣ        =  Раҳимбек Сарҳадбекович Бобохонов 
 |тасвир           =  
 |бар              = 
 |тавсифи тасвир   = 
 |таърихи таваллуд   = 19.02.1965  
|зодгоҳ           = {{Зодгоҳ| Душанбе  |шаҳри Душанбе }}, [[ҶШС Тоҷикистон]] 
 |таърихи даргузашт       =   
 |шаҳрвандӣ        = {{парчамбандӣ|Тоҷикистон}} {{парчамбандӣ|Русия}}  
 |маҳалли даргузашт     =   
 |фазои илмӣ       = [[таърих]]
 |ҷойҳои кор       =  Маркази таҳқиқоти тамаддунӣ ва минтақавии Институти Африқои АИ Русия ва ҳамзамон сармушовири Институти шарқшиносии АИ Русия  
 |дараҷаи илмӣ     = {{Дараҷаи илмӣ|доктор| илмҳои таърих}}
 |унвонҳои илмӣ    = {{Унвонҳои илмӣ||0}}
 |алма-матер       =   Университети давлатии Маскав 
 |роҳбари илмӣ     = 
 |шогирдони маъруф = 
 |маъруф ба        = 
 |мукофоту ҷоизаҳо =  
 |имзо             = 
 |бари имзо        = 
 |сайт             = 
 |викитека         = 
 |викианбор        = 
}}
 
'''Раҳимбек Сарҳадбекович Бобохонов''' (19.02.1965, ш. Душанбе), доктори илми таърих (2007), профессор (2009).
== Зиндагинома==  
Раҳимбек Сарҳадбекович Бобохонов Соли 1990 факултаи таърихи Университети давлатии Маскавро хатм намуда, дар муассисаҳои гуногуни илмию таҳқиқотии Русия кор кардааст. Солҳои охир ходими калони илмии Маркази таҳқиқоти тамаддунӣ ва минтақавии Институти Африқои АИ Русия ва ҳамзамон сармушовири Институти шарқшиносии АИ Русия мебошад. 
Оид ба таърих ва этнографияи мардуми форсинажод, ислом ва Ғарб, равияҳои ин дин, ҷадидизм, таърихшиносии Тоҷикистон, масоили давлатдории пешин ва кунунии Тоҷикистон, сиёсат ва ҷомеа, таърихи ҷанги гражданӣ дар Тоҷикистон ва ғайра зиёда аз сесад таълифот дар Русия ва дигар давлатҳо ба табъ расондааст. 
== Осор ==  
* Традиционное и новое в культуре народов России. – Саранск, 1992; 
* Белуджи Туркменистана. Время и традиции. – Ашгабад, 1993; 
* Белуджи Пакистана (1947-1990 гг.). – М., 1995; 
* Национально-политические и социально-культурные проблемы истории Таджикистана нового и новейшего времени: Дисс…доктора истор. наук. – М., 2007; 
* Ислам и власть в постсоветской Центральной Азии. – М., 2013; 
* Матрица этнологии. – М., 2014; 
* Историография Таджикистана нового и новейшего времени. – М., 2014; 
* Басмачество – как священный джихад против Советской власти в Центральной Азии. – М., 2014; 
* Джадидизм – как школа модернизации ислама в Центральной Азии. – М., 2015; 
* Национально-территориальное размеживание и создание союзных республик в Центральной Азии (1924-1936). – М., 2015; 
* История гражданской войны в Таджикистане (1992-1997 гг.). – М., 2015; 
* История исламского фундаментализма. – М., 2015; 
* Ислам и Запад. Антизападные тенденции в развитии исламской цивилизации. – М., 2015; 
* История ислама в Центральной Азии (средневековое, новое и новейшее время). – М., 2016; 
* Вопросы новой и новейшей истории Таджикистана. – М., 2016; 
* Суннизм и шиизм – как две модели исламской цивилизации. – М., 2016. ва диг &lt;ref&gt;Арбобони илми тоҷик (асри ХХ-аввали асри ХХI) / Муаллиф-мураттиб [[Ёрмуҳаммади Сучонӣ]]. – Душанбе, 2017. – С. 97.&lt;/ref&gt;

== Ҳамчунин нигаред ==
* [https://www.facebook.com/bobokhonov.rahim?hc_ref=ARQUmulhspO-NFMoDXW-nuTcDeYsHPq3sgch-QlX7bQfRCPbG7sNMlmEpKNyMJEH4Wo&amp;fref=nf Саҳифаи Rahim Bobokhonov дар Facebook]
* Бобохонов Р.С. Ислам и кризис научного мировоззрения в постсоветском Таджикистане//[http://www.centrasia.ru/newsA.php?st=1421359500] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20171120151053/http://www.centrasia.ru/newsA.php?st=1421359500 |date=2017-11-20 }}; Бобохонов Р.С. Ислам и кризис научного мировоззрения в постсоветском Таджикистане//Журнал &quot;Современная наука: актуальные проблемы теории и практики&quot;. Серия &quot;Гуманитарные науки&quot;. №10. Октябрь 2016.
* Бобохонов Р.С., Ниезов Е., Махди С. Борьба против религиозных предрассудков в советском и постсоветском Таджикистане// [https://web.archive.org/web/20170312085007/http://www.centrasia.ru/newsA.php?st=1489008480 {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20170312085007/https://web.archive.org/web/20170312085007/http://www.centrasia.ru/newsA.php?st=1489008480 |date=2017-03-12 }}].
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}</text>
      <sha1>gj7ipjp2maj4ae8eqc7e0zw01omr8rg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Салоҳуддин Амонӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>204662</id>
    <revision>
      <id>1492688</id>
      <parentid>1435466</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T22:09:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492688</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5222" sha1="areqm5ep6tpg3y6to4bn73v4dfgcxkp" xml:space="preserve">{{Олим
 |ном                 = Салоҳуддин Амонӣ
 |номи аслӣ           = Салоҳуддин Амонов
 |тасвир              = Салоҳуддин Амонӣ.jpg
 |бар                 = 
 |тавсифи тасвир      = 
 |таърихи таваллуд      = 2.06.1956
 |зодгоҳ              = Элок, {{Зодгоҳ|ноҳияи Файзобод}}, [[ҶШС Тоҷикистон]], [[ИҶШС]]
 |шаҳрвандӣ           = {{flag|Тоҷикистон}}
 |фазои илмӣ          = [[филология]]
 |ҷойҳои кор          = [[Пажӯҳишгоҳи рушди маорифи Академияи таҳсилоти Тоҷикистон]] (аз [[соли 2006]])
 |дараҷаи илмӣ        = 
 |унвонҳои илмӣ       = 
 |алма-матер          = [[Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон|Университети Давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленин]] ([[1978]])
 |роҳбари илмӣ        = 
 |шогирдони маъруф    = 
 |маъруф ба           = 
 |мукофоту ҷоизаҳо    = 
 |имзо                = 
 |бари имзо           = 
 |сайт                = 
 |викитека            = 
 |викианбор           = 
}}
'''Салоҳуддин Амонӣ''' (''Салоҳуддин Амонов''; зод. [[2 июн]]и [[1956]], [[Элок]], [[ноҳияи Файзобод]]) — [[омӯзгор]] ва [[хушнавис]]и тоҷик.

== Зиндагинома ==
Салоҳуддин Амонов 2 июни соли 1956 дар деҳаи Элоки ноҳияи Файзобод ба дунё омадааст. Хатмкардаи факултаи филологияи тоҷики УДТ (1978).

== Корнома ==
[[Акс:Хушнависӣ (кори Салоҳуддин Амонӣ).jpg|thumb|275x275px|Намунае аз хушнависиҳои Салоҳуддин Амонӣ]]
Солҳои 1978—1980 ходими илмии Осорхонаи ИТИИПТ, 1980—1992 ходими илмии шуъбаи методикаи таълими забон ва адабиёти ПИП, 1992—1993 муаллими калони кафедраи забон ва адабиёти ИМТИБКМ, 1993—2001 сармутахассис ва муовини раиси Анҷумани робита бо тоҷикон ва форсизабонони ҷаҳон «Пайванд», 2001—2006 хушнавис-таҳқиқгари Бунёди байналмилалии «Айнӣ», 2006—2010 котиби илмии Пажӯҳишгоҳи рушди маориф буд.

Аз соли 2012 мудири шуъбаи рушди мактаб (синфҳо)-и камкомплекти Пажӯҳишгоҳи рушди маорифи Академияи таҳсилоти Тоҷикистон. Ба ҳайси хушнавис чанд китобро хаттотӣ кардааст.

== Телевизион ==
Салоҳуддин Амонӣ солҳои 2007—2010 дар [[ТВ Баҳористон]] дар барномаи «Бӯстони алифбо» хатти ниёгонро таълим медод. Дар мудати кӯтоҳ ӯ дар миёни хурду бузурги ҷомеаи тоҷик маҳбубияти хосеро касб кард. Аксарият барояш тахаллуси «телеустод»-ро гузоштаанд&lt;ref name=&quot;телеустод&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.millat.tj/farhangvaadab/1524-behtarin_ustodi_tele_984.html|title=Беҳтарин устоди телевизионӣ|author=|website=Рӯзномаи Миллат|date=2009-10-03|publisher=www.millat.tj|lang=tg|accessdate=2017-11-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241216223206/http://www.millat.tj/farhangvaadab/1524-behtarin_ustodi_tele_984.html|archivedate=2024-12-16}}&lt;/ref&gt;.

== Осор ==
;Китобҳо
* «Хрестоматияи адабиёт» барои синфи 8. {{Д.}}, 1990.
* Машқи хат 1. {{Д.}}, 1991.
* Машқи хат 2. {{Д.}}, 1991.
* Китоби қироат 1. {{Д.}}, 1991 (ҳаммуаллиф).
* Китоби қироат 2. {{Д.}}, 1991 (ҳаммуаллиф).
* Алифбо. Теҳрон, 1991 (ҳаммуаллиф).
* Алифбои ниёгон. Китоби дарсӣ барои коллеҷҳои пе­да­го­гӣ. {{Д.}}, 2010 (ҳаммуаллиф).
* Алифбои ниёгон (бо шариктаълиф), {{Д.}}, 2010.

;Ҷузваҳо
* «„Шоҳнома“ — ҷилвагоҳи сухан». {{Д.}}, 2012.
* Ёдҳо дар ёдҳо. Китоби хотирот бахшида ба «80-солагии Пажуҳишгоҳи рушди маорифи Академияи таҳсилоти Тоҷикистон». {{Д.}}, 2013.
* «Шукуфаҳои „Дили бемор“». {{Д.}}, 2015.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* Донишномаи Пажӯҳишгоҳи рушди маориф (ДПРМ). — Душанбе: «ПРМ АТТ», 2013.

[[Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Хаттотони тоҷик]]</text>
      <sha1>areqm5ep6tpg3y6to4bn73v4dfgcxkp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Маҳдӣ Султонӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>204687</id>
    <revision>
      <id>1492549</id>
      <parentid>1438471</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T18:15:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492549</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6544" sha1="gbi7g1fjy5e0vqfkqfenxpzugccrxx2" xml:space="preserve">{{Синамогар
| ном                 = Доктор Маҳдӣ Султонии Сарвистонӣ
|номи аслӣ            = {{lang-fa|دکتر محمدمهدی سلطانی سروستانی}}
|тасвир               = 
|бар                  = 
|тавсифи тасвир       = 
|ном ҳангоми таваллуд = 
|таърихи таваллуд       = 
|зодгоҳ               = {{Зодгоҳ|}}
|таърихи даргузашт           = 
|маҳалли даргузашт         = 
|шаҳрвандӣ            = 
|касб                 = 
|солҳои фаъолият      = 
|мукофотҳо            = 
|imdb_id              = 
|anim_id              = 
|сайт                 = 
}}
[[Акс:Shahrzad series closing ceremony in Milad Tower (2).jpg|thumb|270x270px|Маҳдӣ Султонии Сарвистонӣ дар канори соири бозигарони маҷмуаи Шаҳрзод]]
'''Доктор Муҳаммад Маҳдӣ Султонии Сарвистонӣ''' ([[Соли 1971|1971]], [[Сарвистон]], [[Шероз]]) — ҳунарпешаи [[театр]], [[синамо]] ва [[телевизион]], коргардони театри Эрон.

== Таҳсилот ==
* Баклаври бозигарӣ аз Донишкадаи ҳунарҳои зебо (донишгоҳ)
* Магистри коргардонӣ аз Донишкадаи синамо ва театри Донишгоҳи ҳунар дар соли 1378
* Доктори бозигарии театр аз Донишгоҳи Авингон ({{lang-fr|avingon}})-и Фаронса
* Ӯ ҳам акнун узви ҳайат илмӣ ва [[устодёр]]и Донишкада ҳунарҳои намоишӣ ва мусиқии пардиси ҳунарҳои зебои [[Донишгоҳи Теҳрон]] аст&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://rtis2.ut.ac.ir/cv/sarvestani|title=رزومه - محمد مهدی سلطانی سروستانی|author=|website=|date=|publisher=rtis2.ut.ac.ir|lang=fa|accessdate=2017-11-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170507165405/https://rtis2.ut.ac.ir/cv/sarvestani|archivedate=2017-05-07}}&lt;/ref&gt;.

== Корҳои ҳунарӣ ==
=== Синамо ===
 {| class=&quot;wikitable&quot; 
 |- 
 ! Ном !! Коргардон !! Сол 
 |- 
 | Ишбоҳ || ([[Дориюш Меҳрҷӯӣ]]) || (1392) 
 |- 
 | Че || (Иброҳим Ҳотамкиё) || (1392) 
 |- 
 | Малака || (Муҳаммадалӣ Бошаи Оҳангар) || (1390) 
 |- 
 | Соярӯшан || (Ҳасани Ҳидоят) || (1379) 
 |- 
 | Парвози хомӯш || (Абдулҳасани Бурзида) || (1377) 
 |- 
 |} 
 
=== Телевизион ===
 {| class=&quot;wikitable&quot; 
 |- 
 ! Ном !! Коргардон !! Сол !! Тавзеҳот 
 |- 
 | Зер пойи модар || Баҳранг Тавфиқӣ || (1396)||Шабакаи як 
 |- 
 | [[Шаҳрзод (сериал)|Шаҳрзод]] (фасл дувум) || [[Ҳасан Фатҳӣ]] || (1396–1395)|| Шабакаи хонагӣ 
 |- 
 | [[Шаҳрзод (сериал)|Шаҳрзод]] || Ҳасан Фатҳӣ || (1395–1394)||Шабакаи хонагӣ 
 |- 
 | Кимиё || Ҷаводи Афшор || (1394)||Ду 
 |- 
 | Хонаи коғазӣ|| Маҳмуд Муаззамӣ|| (1393)||филми телевизионӣ 
 |- 
 | Ҳафт санг || Алиризо Базрафшон || 1393|| Се 
 |- 
 | Мадина || Сирус Муқаддам || (1393) ||Як 
 |- 
 | Модарона || (Ҷаводи Афшор || (1392)||Се 
 |- 
 | Аккосхона || Фарзин Маҳдипур || (1391) 
 |- 
 | Ҷиноят ва мукофот || Аббос Рофеъӣ || (1390) 
 |- 
 | Девор || Сирус Муқаддам || (1391) || Як 
 |- 
 | Дар масири зояндарӯд || Ҳасан Фатҳӣ || (1389)||Як 
 |- 
 | Рӯзҳои ба ёд монданӣ || Ҳумоюн Шаҳнавоз || (1382) 
 |- 
 | Тасмими ниҳоӣ || Муҳсин Шоҳ Муҳаммадӣ || (1380) 
 |- 
 | Муҳокима || Ҳасан Ҳидоят || (1378) 
 |- 
 | Яка як дона || Асғар Фарҳодӣ || (1377) 
 |- 
 | Ҳинона || || (1377) 
 |- 
 | Ҳақиқат дар оина || Исмоили Меҳандӯст || (1374) 
 |- 
 | Корогоҳ || Ҳасани Ҳидоят || (1374) 
 |- 
 |}

=== Бозигари театр ===
{{дар нақша}}

=== Коргардон ===
# Хонаи арӯсак. Теҳрон, толори Мавлавӣ, 1376
# Чизе ёдам намеояд. Теҳрон, толори Мавлавӣ, 1379

=== Телетеатр ===
# Тоҷири венетсиягӣ (Тоҷбахш Фаноиён) 1376
# Моҷарои Оппенҳеймер (Маҳмуд Азизӣ) 1376
# Минтақаи ҷангӣ (Исмоил Шингила) 1377
# Береша (Саид Кашнфалоҳ) 1377
# Суқут (Ризо Ҳомидихоҳ) 1378
=== Такоҳанг ===
# Лолоӣ (ба ҳамроҳии Алӣ Султонӣ)
# Дар ин дунё
# Дило чунӣ
== Дигар фаъолиятҳо ==
=== Мақола ===
# Бозигарӣ чист? Маҷаллаи «Намо» вижаи дувоздаҳумин ҷашнвораи театри донишҷӯии кишвар — 1377.
# Нақш ва нависанда. Маҷаллаи «Таҷриба», Донишгоҳи Теҳрон. Шумора 2. — 1378.
=== Тарҷума ===
# «Реализм дар театр. le réalisme au théâtre» &lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
{{навигатсия
|Викианбор = Mehdi Soltani sarvestani
}}
* [http://www.soroushpress.ir/news/show/?id=2598 Гуфтугӯ бо Маҳдӣ Султони Сарвистонӣ бозигари нақш Ҷамил]{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Вебгоҳи Сурӯш
* [http://www.imdb.com/name/nm2751631/ Маҳдӣ Султонӣ дар вебгоҳи imdb]

== Сарчашма ==
* [https://web.archive.org/web/20240317122820/http://www.sourehcinema.com/Default.aspx Вебгоҳи иттилоот синмоии Сура]
* [http://theater.ir/fa/artists/1587/مهدی-سلطانی Вебгоҳи Эрон театр]

{{зиндагинома нопурра}}

[[Гурӯҳ:Устодони Донишгоҳи Теҳрон]]
[[Гурӯҳ:Коргардонони филми аҳли Эрон]]</text>
      <sha1>gbi7g1fjy5e0vqfkqfenxpzugccrxx2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Додоҷони Атовуллоҳ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>205775</id>
    <revision>
      <id>1492418</id>
      <parentid>1404569</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T15:06:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492418</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7905" sha1="3igxvkq4ytoez306oiq6nd69712csi2" xml:space="preserve">{{Сиёсатмадор
 |ном                  = Додоҷони Атовуллоҳ
 |номи аслӣ            = Додоҷон Атовуллоев
 |тасвир               = 
 |бар                  = 
 |тавсифи тасвир       = 
 |ном ҳангоми таваллуд = 
 |номи мустаъор        = 
 |таърихи таваллуд       = 2.3.1955
 |зодгоҳ               = {{Зодгоҳ|ноҳияи Панҷакент}}, [[вилояти Ленинобод]], [[ҶШС Тоҷикистон]]
 |таърихи марг           = 
 |маҳалли марг         = {{МаҳаллиМарг|}}
 |шаҳрвандӣ            = 
 |таҳсилот             = [[Донишгоҳи давлатии Маскав]]
 |дараҷаи илмӣ         = 
 |унвонҳои илмӣ        = 
 |миллат               = [[тоҷик]]
 |эътиқод              = 
 |ҳизб                 = ҷунбиши «Ватандор»
 |ғояҳои асосӣ         = 
 |навъи фаъолият       = 
 |падар                = 
 |модар                = 
 |ҳамсар               = 
 |фарзандон            = 
 |мукофотҳо            = 
 |соядаст              = 
 |бари соядаст         = 
 |вебгоҳ               = 
 |викианбор            = 
}}
'''Додоҷони Атовуллоҳ''' (''Додоҷон Атовуллоев''; [[2 март]]и [[1955]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=http://panlog.com/card/person-real/atovulloev_dododzhon_tajikistan_politician|title=АТОВУЛЛОЕВ Дододжон|author=|website=Panlog Ltd|date=|publisher=panlog.com|accessdate=2018-01-03}}&lt;/ref&gt;, [[Ворӯ|деҳаи Ворӯи]] [[ноҳияи Панҷакент]], [[вилояти Ленинобод]], [[ҶШС Тоҷикистон]]) — {{рӯзноманигор}} ва [[сиёсатмадор]]и [[Тоҷикистон|тоҷик]] ва яке аз мухолифони ҳукумати кунунии [[Тоҷикистон]]. Муассиси ҷунбиши «Ватандор» ва Анҷумани нерӯҳои созандаи Тоҷикистон.

== Зиндагинома ==
Додоҷон Атовуллоев 2 марти соли 1955 дар деҳаи Ворӯи ноҳияи Панҷакент ба дунё омадаааст&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.centrasia.ru/person2.php?st=1013880933|title=АТОВУЛЛОЕВ Дододжон {{!}} ЦентрАзия|publisher=www.centrasia.ru|accessdate=2018-01-03}}{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. Охирҳои солҳои 1970 риштаи журналистикаи [[Донишгоҳи давлатии Маскав]]ро хатм кардааст&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Дододжон Атовуллоев. Биографическая справка|url=https://ria.ru/spravka/20120113/538317590.html|work=РИА Новости|date=20120113T1125+0400Z|accessdate=2018-01-03|language=ru}}&lt;/ref&gt;. Ӯ дар замони Шӯравӣ, солҳои 80 бо мақолаҳояш дар рӯзномаҳои «Комсомоли Тоҷикистон», «Тоҷикистони советӣ» ва «Омӯзгор» шуҳрат ёфта, соли 1991 «Чароғи рӯз» — нахустин рӯзномаи хусусӣ дар Тоҷикистонро таъсис дод&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://akhbor.com/-p4591-155.htm|title=ДОДОҶОНИ АТОВУЛЛОҲ: БА НАЗДИКӢ БО ЭМОМАЛӢ РАҲМОН МУЛОҚОТ МЕКУНАМ|publisher=akhbor.com|accessdate=2018-01-03}}{{Пайванди мурда|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

== Фаъолияти сиёсӣ ==
Додоҷон Атовуллоев аз поёни соли 1992 дар хориҷ аз Тоҷикистон ба сар мебарад. Ӯ то ибтидои солҳои 2000 дар Маскав кору зиндагӣ мекард, вале баъди чанд сӯиқасд ба ҷонаш ва чанд бор боздошт шуданаш бо дархости мақомоти Тоҷикистон ба Олмон паноҳанда шуд&lt;ref&gt;{{Cite news|title=ДОДОҶОНИ АТОВУЛЛОҲ: НАРХИ БИЛЕТИ БОЗГАШТИ МАН ХЕЛЕ ГАРОН АСТ!|author=|url=http://orien.info/siyosat/8105-dodooni-atovullo-narhi-bileti-bozgashti-man-hele-garon-ast.html|work=Ориён - расонаи иттилооти|date=|accessdate=2018-01-03|language=tg|archivedate=2017-12-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171211095123/http://orien.info/siyosat/8105-dodooni-atovullo-narhi-bileti-bozgashti-man-hele-garon-ast.html}}&lt;/ref&gt;.

Додоҷони Атовуллоҳ дар бораи қатли [[Умаралӣ Қувватов]] ба [[РБК]] гуфт&lt;ref&gt;{{cite web |title=Таджикский Немцов: за что в Стамбуле убили Умарали Кувватова |url=https://www.rbc.ru/politics/06/03/2015/54f9c6139a7947259f65e30e |publisher=[[РБК]] |accessdate=2024-06-27 |language=ru |date=06 мар 2015}}&lt;/ref&gt;:

{{иқтибос|муаллиф=Дододжон Атавуллоев|
&lt;big&gt;'''Я совсем не верю, что убийство спровоцирует кого-то в Таджикистане на восстание. 
;Страх стал гостем в каждом доме. В маршрутке, в автобусе, на свадьбах или похоронах найдется доносчик, который укажет спецслужбам, что кто-то допускал антипрезидентские высказывания.'''&lt;/big&gt;}}

== Парвандаҳои ҷиноятӣ ==
Барои интиқодҳои тундаш аз ҳукумат дар Тоҷикистон ба зидди Додоҷони Атовуллоҳ чандин парвандаи ҷиноятӣ кушодаанд ва Додситони кулли Тоҷикистон, [[Бобоҷон Бобохонов]] дар як нишасти хабариаш ӯро «террористи иттилоотӣ» ном бурда буд&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.news.tj/tj/news/tajikistan/laworder/20080711/dodo-atovulloev-terroristi-ittiloot-ast-prokurori-generalii-um-urii-ikiston|title=Додоҷон Атовуллоев террористи иттилоотӣ аст, - прокурори генералии Ҷумҳурии Тоҷикистон. {{!}} Ҳабарҳои Тоҷикистон ASIA-Plus|publisher=www.news.tj|accessdate=2018-01-03}}{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

== Авф ==
Додоҷон Атовуллоев 16 декабри соли 2019  дар асоси Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи авф” аз ҷавобгарии ҷиноятӣ озод карда шуда, парвандаи ҷиноятӣ нисбаташ қатъ карда шуд&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tajikistantimes.com/important_news/dodo%d2%b7oni-atovullo-avf-shud-%d3%ae-metavonad-ba-vatan-bargardad-video/|title=Додоҷони Атовулло авф шуд! Ӯ метавонад ба Ватан баргардад|author=Одил Нозир|website=Tajikistan times|date=2019-12-17|publisher=Ҳафтаномаи «Тоҷикистон»|lang=tg|accessdate=2019-12-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240806162059/https://tajikistantimes.com/important_news/dodo%D2%B7oni-atovullo-avf-shud-%D3%AE-metavonad-ba-vatan-bargardad-video/|archivedate=2024-08-06}}&lt;/ref&gt;.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ|2}}

{{зиндагинома-нопурра}}

{{DEFAULTSORT:Атовуллоҳ, Додоҷони}}
[[Гурӯҳ:Сиёсатмадорони Тоҷикистон]]</text>
      <sha1>3igxvkq4ytoez306oiq6nd69712csi2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Файзулло Наҷмиддиниён</title>
    <ns>0</ns>
    <id>205836</id>
    <revision>
      <id>1492746</id>
      <parentid>1434671</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T23:51:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492746</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7066" sha1="4qj5mbkhu43he23rrcvci41jodqzvdl" xml:space="preserve">{{Шахс
 |ном                  = Файзулло Наҷмиддиниён
 |номи аслӣ            = Наҷмиддиниён Файзулло Раҷаб
 |ном ҳангоми таваллуд = Наҷмиддинов Файзулло Раҷабович
 |тасвир               = Файзулло Наҷмиддинов.jpg
 |бар                  = 
 |тавсифи тасвир       = 
 |зодрӯз               = 5.2.1964
 |зодгоҳ               = деҳаи [[Дубеда]]и {{Зодгоҳ|ноҳияи Файзобод}}, [[ҶШС Тоҷикистон]]
 |шаҳрвандӣ            = {{парчам|Тоҷикистон}}
 |табаият              = 
 |таърихи даргузашт    = 
 |маҳалли даргузашт    = 
 |падар                = 
 |модар                = 
 |ҳамсар               = 
 |завҷа                = 
 |фарзандон            = 
 |навъи фаъолият       = [[омӯзгор]]
 |ҷоизаҳо              = Медали «Хидмати шоиста» &lt;br&gt; Аълочии маорифи халқи Ҷумҳурии Тоҷикистон (1995) &lt;br&gt; {{Аълочии матбуоти Тоҷикистон|2013}} &lt;br&gt; Аълочии фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон (2017)
 |соядаст              = 
 |сайт                 = 
 |викианбор            = 
}}
'''Файзулло Наҷмиддиниён''' (''Наҷмиддиниён Файзулло Раҷаб'', то соли 2021 '''Наҷмиддинов Файзулло Раҷабович'''; [[5 феврал]]и [[1964]], деҳаи [[Дубеда]], [[ноҳияи Файзобод]], [[ҶШС Тоҷикистон]]) — [[омӯзгор]], забоншинос, номзади илмҳои филология (2023). Узви [[Иттифоқи журналистони Тоҷикистон]] (аз [[соли 2012]]). Вакили [[Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] (аз соли [[2020]]).

== Зиндагинома ==
Файзулло Наҷмиддиниён 5 феврали соли 1964 дар деҳаи Дубедаи ноҳияи Файзобод ба дунё омадааст. Соли 1986 [[Донишкадаи давлатии забонҳои Тоҷикистон ба номи Сотим Улуғзода|Донишкадаи давлатии забон ва адабиёти руси Тоҷикистонро]] бо ихтисоси «муаллими забон ва адабиёти рус» хатм кардааст.

== Фаъолияти корӣ ==
Файзулло Наҷмиддинов солҳои солҳои 1981—1994 дар мактабҳои миёнаи № 20, № 22 ва № 47, ноҳияи Файзобод ҳамчун муаллими фанни забон ва адабиёти рус кор кардааст. Баъдан солҳои 1994—2001 мушовири шуъбаи маорифи ноҳия, солҳои 2001—2007 мудири шуъбаи иҷтимоиёт ва фарҳанги дастгоҳи раиси ноҳия, солҳои 2007—2008 мудири шуъбаи иҷтимоиёт, танзими анъана ва ҷашну маросимҳои дастгоҳи раиси ноҳия, солҳои 2008—2011 мудири бахши иҷтимоиёт, фарҳанг ва робита бо чомеаи дастгоҳи раиси ноҳия ва дар солҳои 2011—2015 мудири шуъбаи рушди иҷтимоӣ ва робита бо ҷомеаи дастгоҳи Раиси ноҳияи Файзобод&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.jumhuriyat.tj/index.php?art_id=18035|title=Асоси пойдории ҷомеа|author=|website=Нашрияи расмии Тоҷикистон - &quot;Ҷумҳурият&quot;|date=|publisher=www.jumhuriyat.tj|accessdate=2018-01-05}}&lt;/ref&gt; кор ва фаъолият кардаву аз апрели соли 2015 то соли 2020 дар вазифаи мудири шуъбаи маорифи ноҳияи Файзобод кор кардааст&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://sadoimardum.tj/maorif/komyobi-o-an-z-one-kunanda-nest/|title=Комёбиҳо ҳанӯз қонеъкунанда нест|author=|website=Садои мардум — нашрияи Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон|date=|publisher=sadoimardum.tj|lang=tg|accessdate=2018-01-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180109013914/http://sadoimardum.tj/maorif/komyobi-o-an-z-one-kunanda-nest/|archivedate=2018-01-09}}&lt;/ref&gt;.

Аз 1 марти соли 2020 вакили Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон интихоб шудааст&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://parlament.tj/deputats/42|title=Наҷмиддиниён Файзулло Раҷаб|website=parlament.tj|publisher=МНМО ҶТ|accessdate=2021-02-16|archivedate=2021-01-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210122040613/https://www.parlament.tj/deputats/42}}&lt;/ref&gt;.

== Фаъолияти эҷодӣ ва илмӣ ==
Файзулло Наҷмиддиниён муаллифи 4 китоб ва беш аз 250 мақолаҳои илмию оммавии дар рӯзномаву маҷаллаҳо банашррасида мебошад.

== Ҷоизаву медалҳо ==
* «Медали ҷашнии 65-солагии Ғалаба дар ҶБВ солҳои 1941—1945»&lt;ref&gt;Фармони Президеити Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 10.03.2010. № 848.&lt;/ref&gt;
* Медали «Хидмати шоиста»&lt;ref&gt;Фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 7.08.2014. № 245.&lt;/ref&gt;
* «Аълочии маорифи халқи Ҷумҳурии Тоҷикистон»&lt;ref&gt;Қарори коллегияи Вазорати маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 24.02.1995, № 2.&lt;/ref&gt;
* «Аълочии матбуоти Тоҷикистон»&lt;ref&gt;Фармони Вазири фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 22.08.2013, № 30-У.&lt;/ref&gt;
* «Аълочии фарҳанги Тоҷикистон»&lt;ref&gt;Фармоиши Вазири фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 25.08.2017, № 83-У.&lt;/ref&gt;

== Осор ==
* Хотира. {{Д.}} : Шарқи Озод, 2010.
* ФАЙЗОБОД. Энсиклопедия. — {{Д.}} : Эр-граф, 2011. [[Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик|СИЭМТ]], — 392 с. — ISBN 978-99947-33-48-4
* Файзобод (Вашгирд) — ёдгори Ориё. {{Д.}} : Кондор, 2014.
* Мафтуни қалам. {{Д.}} : Эр-граф, 2016.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ|2}}

[[Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Вакилони Маҷлиси Намояндагони Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати VI]]</text>
      <sha1>4qj5mbkhu43he23rrcvci41jodqzvdl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Илм дар Тоҷикистон</title>
    <ns>0</ns>
    <id>207245</id>
    <revision>
      <id>1492438</id>
      <parentid>1401684</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T15:53:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492438</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16220" sha1="2sx7iyj8bjxgnc31ht006l710loqoi0" xml:space="preserve">'''Илм дар Тоҷикистон''' — яке аз соҳаҳои афзалиятнок дар кишвар.

== Таърих ==
Аз замонҳои қадим халқи тамаддунофари тоҷик ба омӯзиши илму дониш таваҷҷуҳи зиёд дошта, бузургони илму адаб ба монанди [[Абӯалӣ ибни Сино]], [[Муҳаммад ибни Мӯсои Хоразмӣ|Муҳаммади Хоразмӣ]], Абӯнасри Форобӣ, [[Абӯрайҳони Берунӣ]], [[Абуҳанифа Нуъмон ибни Собит|Имом Абӯҳанифа]], [[Насириддини Тӯсӣ]], [[Носири Хусрав]], [[Умари Хайём]], [[Ғиёсуддин Ҷамшеди Кошонӣ|Ҷамшеди Кошонӣ]] ва дигарон дар инкишофи илм дар сарзамини тоҷик хидматҳои бузург кардаанд&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.hakikati-sugd.tj/index.php/politics/2821-az-ta-rikhi-ilmi-to-ik|title=Аз таърихи илми тоҷик|author=Мавзуна Қаюмова|website=Ҳақиқати Суғд|date=|publisher=www.hakikati-sugd.tj|lang=tg|accessdate=2018-02-14|archivedate=2018-03-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180309173116/http://hakikati-sugd.tj/index.php/politics/2821-az-ta-rikhi-ilmi-to-ik}}&lt;/ref&gt;.

=== Даврони пешазисломӣ ===
Оғози ташаккули илму фанро дар мулки Аҷам ба аҳди сосонӣ ва ҳатто то замони хилофати араб мансуб медонанд. Дар он замон фарҳангистони Гунди Шопур шуҳрати ҷаҳонӣ пайдо намуда буд. Донишмандони ин маркази илмӣ энсиклопедияи сеҷилдаро таълиф намуда, дар соҳаи тиб, химия ва илмҳои дигар ба комёбиҳои бузург ноил шуда буданд&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

=== Даврони Сомониён ===
Комёбиҳои илму фанни давраи сомонӣ камтар аз муваффақиятҳои адабиёти нафиса набуд. Аммо фарқ дар ин буд, ки асарҳои илмӣ мисли пештара аксаран ба забони арабӣ таълиф меёфтанд. Забони арабӣ дар байни мамлакатҳои Шарқи исломӣ дар зарфи чандин асрҳо роли забони илмии байналхалқиро иҷро мекард. Бо забони маҳаллӣ навиштани асарҳои илмӣ боиси маҳдудшавии доираи интишори осори муаллиф мегардид. Инро ҳам бояд ба назар гирифт, ки забони арабӣ барои ифодаи муҳимтарин мафҳумҳои илмӣ истилоҳоти мувофиқ дошт. Аз ин сабаб муаллиф кӯшиш менамуд, ки асарҳои худро ба забони арабӣ нависад, то ки онҳо дастраси ҳамаи доираҳои илмии кишварҳои Шарқ гарданд&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.

Олимони ин давра дар ҳар як соҳаи илму фан ниҳоят зиёданд ва барҷастатарини онҳо [[Ибни Қутайба]] дар соҳаи таърих ва адабиётшиносӣ, [[Абӯмуашшар Ҷаъфар ибни Муҳаммади Балхӣ]] аз маъруфтарин мунаҷҷимон, [[Абубакри Наршахӣ|Абӯбакри Наршахӣ]] яке аз муаррихони машҳури давраи сомонӣ, [[Абӯнасри Форобӣ]], [[Абӯалӣ ибни Сино]] мебошанд&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;''[[Бобоҷон Ғафуров|Б. Ғафуров]]''. [[Тоҷикон (китоб)|Тоҷикон]] // Илм ва адабиёти халқи тоҷик (асрҳои IX-X)&lt;/ref&gt;.

=== Аморати Бухоро ===
Дар давраи аморати Бухоро анъанаи илмии халқи тоҷик қариб тамоман аз байн рафта буд. Дар мамлакат муассисаҳои илмӣ, кадрҳои илмӣ вуҷуд надоштанд, аксарияти кулли халқ бесавод буданд. Бинобар ин, илми имрӯзаро дар мамлакат қариб тамоман аз нав сар кардан лозим омад&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

=== Тоҷикистони Шӯравӣ ===
Илм дар Тоҷикистони Советӣ ҳамчун илми советӣ инкишоф ёфт. Марҳилаи ибтидоии инкишофи илм дар Тоҷикистон бо давраи азнавсозии пуравҷи револютсионӣ дар як вақт рост омад, ки солҳои 1917-1924- ро фаро мегирад. Барои вусъати ояндаи корҳои илмӣ бо ташаббуси В. И. Ленин кушода шудани Университети Давлатии Осиёи Миёна аҳамияти бузург дошт. Дар марҳилаи дуюм (солҳои 1924—1932) як қатор экспедитсияҳои илмӣ ташкил карда шуданд, ки мақсади онҳо тадқиқи қувваҳои истеҳсолкунандаи республика буд. Ин экспедитсияҳо дар инкишофи илм дар Тоҷикистон роли бағоят муҳим бозиданд. Марҳилаи сеюм (солҳои 1932—1941) давраи байни дар Тоҷикистон ташкил карда шудани базаи Академияи фанҳои ИҶШС ва ба филиали тоҷикистонии АФ СССР табдил ёфтани онро дар бар мегирад.

Дар давраи пеш аз ҷанг масъалаҳои кор карда баромадани грамматика ва китобҳои дарсии мактабӣ, аввал дар асоси графикаи лотинӣ ва баъд графикаи русӣ ба алфавити нав гузаштан ҳал карда шуда буданд. Илми адабиётшиносӣ низ дар ҳамин вақт инкишоф меёбад. Марҳилаи чорӯми сифатан нави таърихи илм дар Тоҷикистон ба филиали тоҷикистонии Академияи фанҳо табдил додани база (с.1941) буд, ки дар назди он се институти табиатшиносии илмӣ (геология, ботаника, зоология) ва як институти гуманитарӣ (таърих, забон ва адабиёт) барпо шуд. Бо вуҷуди душвориҳои замони ҷанг ба такмили муассисаҳои илмӣ мувофиқи талаботи хоҷагии халқи республика диққати калон дода мешуд. Дар соли 1944 дар назди филиал аспирантура кушода мешавад ва бо ҳамин мунтазам тайёр намудани кадрҳои илмӣ оғоз меёбад.

Дар соли 1948 Университети давлатии Тоҷикистон кушода мешавад, ки он базаи мустаҳками дар республика боз ҳам зиёдтар тайёр кардани кадрҳои илмӣ гардид. Марҳилаи панҷум бо таъсиси Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон, ки 14- апрели соли 1951 ташкил ёфтааст ва нахустин президенти он Садриддин Саидмуродович Айнӣ буд, пайваста аст. Баъди таъсис ёфтани Академияи илмҳо дар ҷумҳурӣ ба таъсис ва инкишофи базаи илми ҷумҳурӣ аҳамияти махсус дода шуд. Пас аз таъсис ёфтани Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон корҳои илмӣ дар пажӯҳишгоҳҳо ва донишкадаҳои олӣ рӯ ба инкишоф оварданд. Баъди ин дар назди Академия муассисаҳои нави илмӣ- институти сейсмология (баъд институти сохтмони ба зилзилатобовар ва сейсмология), институти хокшиносӣ, мелиоратсия ва ирригатсия ба вуҷуд омаданд&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

=== Даврони истиқлол ===
Дар Ҷумҳурии Тоҷикистон дар давраи то пошхӯрии Иттиҳоди Шӯравӣ бӯҳрони ҷамъиятиву сиёсӣ ва иҷтимоиву иқтисодӣ, ки ба асари воқеъаҳои ибтидои солҳои 90-ум ба амал омад, илм дар сатҳи нисбатан баланд мавқеъ дошт. Дар институтҳои Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон, муассисаҳои дигари илмӣ-таҳқиқотӣ ва муассисаҳои таҳсилоти олии ҷумҳурӣ барои анҷом додани таҳқиқоти илмӣ заминаи моддиву техникӣ ба вуҷуд оварда шуда буд. Дар бисёре аз самтҳои илм кадрҳои илмӣ тайёр карда шуда, мактабҳои аслии илмӣ ташаккул ёфта буданд. Таҳқиқот дар ҳамоҳангӣ бо институтҳои Академияи илмҳои Иттиҳоди Шӯравӣ ва марказҳои дигари илмии собиқ Иттиҳоди Шӯравӣ анҷом дода мешуданд.

Пас аз мустақилияти давлатӣ ба даст овардани Ҷумҳурии Тоҷикистон кӯшиши зиёд ба ҳифз ва дастгирии нерӯи илмӣ, ислоҳоти илм ва ба ҳалли масъалаҳои муҳими ҷумҳурӣ нигаронидани илм равона шуда буд. Дар айни замон раванди ислоҳоти илм идома дорад. Муассисаҳои илмӣ-таҳқиқотӣ оҳиста-оҳиста ба фаъолият дар шароити нав мутобиқ шуда истодаанд. Давлат дастгирӣ ва таҳкими нерӯи илмиро барои пешрафти бомуваффақияти мамлакат бо роҳи рушди устувор яке аз самтҳои стратегӣ донистааст&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.anrt.tj/tj/tad-i-ot-oi-ilm/strategiyai-t-dar-so-ai-ilm-va-tekhnologiya-baroi-sol-oi-2011-2015|title=Стратегияи Ҷумҳурии Тоҷикистон дар соҳаи илм ва технология барои солҳои 2011-2015 (таҳрири нав)|author=|website=АИҶТ|date=|publisher=http://www.anrt.tj|accessdate=2018-02-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180215192520/http://www.anrt.tj/tj/tad-i-ot-oi-ilm/strategiyai-t-dar-so-ai-ilm-va-tekhnologiya-baroi-sol-oi-2011-2015|archivedate=2018-02-15}}&lt;/ref&gt;.

== Сиёсати Ҳукумати Тоҷикистон дар соҳаи илм ==
Аз тарафи [[Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон]] як қатор қонун ва қарорҳое қабул гардидаанд, ки сиёсати миллиро дар соҳаи илм муайян намуда, ба дастгирии нерӯи илмӣ ва рушди таҳқиқоти илмӣ нигаронида шудаанд, аз ҷумла&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;:
* Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи илм ва сиё­сати давлатии илмӣ-техникӣ» (1998);
* Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон &quot;Дар бораи Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон &quot; (2002);
* Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 18 июли соли 1996 № 331 «Дар бораи Шӯрои ҳамоҳангсозии корҳои илмӣ-таҳқиқотӣ дар соҳаи илмҳои табиатшиносӣ, техникӣ, тиббӣ, гуманитарӣ ва ҷамъиятшиносӣ»;
* Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 1 сентябри соли 1997 № 395 «Дар бораи таъсиси Комиссияи аттестатсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон доир ба аттестатсияи кадрҳои илмӣ ва илмӣ-омӯзгории тахассуси олӣ»;
* Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 15 марти соли 1999 № 87 «Дар бораи Консепсияи сиёсати давлатии илмӣ-техникии Ҷумҳурии Тоҷикистон»;
* Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 3 феврали соли 2000 № 54 «Дар бораи тартиби аккредитатсияи давлатии ташкилотҳои илмӣ»;
* Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 3 декабри соли 2002 № 482 &quot;Дар бораи Академияи илмҳои педаго­гии назди Вазорати маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон &quot;;
* Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 29 декаб­ри соли 2003 № 571 «Дар бораи тасдиқи Барномаи рушди илмҳои дақиқ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон барои солҳои 2005—2008»;
* Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 7 октябри соли 2004 № 385 «Дар бораи фаъолияти Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон».
* Стратегияи Ҷумҳурии Тоҷикистон дар соҳаи илм ва тех­нология барои солҳои 2007—2015 дар асоси қонунҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон ва қарорҳои Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон, ки дар боло зикр шудаанд, таҳия гардида буд.

== Таҳқиқоти илмӣ ==
Дар айни замон дар Ҷумҳурии Тоҷикистон аксарияти таҳқиқоти илмӣ дар соҳаи илмҳои табиатшиносӣ, техникӣ, тиббӣ, кишоварзӣ, гуманитарӣ ва ҷамъиятшиносӣ дар Ака­демияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон, ки маркази илмии мамлакат мебошад, Академияи илмҳои кишоварзии Тоҷикистон, Академияи илмҳои тиббии навтаъсиси (2009) назди Вазорати тандурустии ҶТ, Академияи таҳсилоти Тоҷикистон ва даҳҳо муассисаҳои дигари соҳавии илмӣ-таҳқиқотӣ ва мактабҳои олии ҷумҳурӣ анҷом дода мешаванд&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Нигаред низ ==
* [[Академияи илмҳои Тоҷикистон‎]]
* [[Академияи илмҳои кишоварзии Тоҷикистон]]
* [[Академияи илмҳои тиббии Тоҷикистон]]
* [[Академияи меъморӣ ва сохтмони Ҷумҳурии Тоҷикистон]]
* [[Академияи муҳандисии Ҷумҳурии Тоҷикистон]]
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

{{Тоҷикистон}}

[[Гурӯҳ:Илм дар Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Муассисаҳои илмӣ]]</text>
      <sha1>2sx7iyj8bjxgnc31ht006l710loqoi0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Нақлиёт дар Тоҷикистон</title>
    <ns>0</ns>
    <id>207247</id>
    <revision>
      <id>1492602</id>
      <parentid>1482479</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T19:47:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492602</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13761" sha1="e1wxtqvthedyw1y9u2oinmjedx4x9zn" xml:space="preserve">[[Акс:Panjakent Road.jpg|мини|Роҳи Айнӣ-Панҷакент|291x291пкс]]
'''Нақлиёти Тоҷикистон''' қисми ҷудонашавандаи иқтисодиёти ҷумҳурӣ аст.

[[Ҷумҳурии Тоҷикистон]] бо 141,4 ҳазор километри мураббаъ масоҳат, дар қисмати кӯҳсори Осиёи Марказӣ дар маркази чорроҳаи пайвасткунандаи шабакоти рушдёфтаи нақлиётии Шимол (шабакоти нақлиётии Русия ва Қазоқистон) ва бандарҳои калони тиҷоратии байналмилалии Ҷануб (бандар-шаҳрҳои соҳили уқёнуси Ҳинд) ва дар масири шоҳроҳи кӯтоҳтарини тиҷоратии байни кишварҳои Шарқ (аз ҷумла, Ҷумҳурии халқии Хитой бо иқтисодиёти дорои суръати баланди рушд) ва Ғарб (Аврупо ва дигар давлатҳои тараққиёфтаи ҳавзаи баҳри Миёназамин) воқеъ аст&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=http://base.mmk.tj/view_sanadhoview.php?export=html&amp;sanadID=431|title=Барномаи давлатии рушди комплекси нақлиёти Ҷумҳурии Тоҷикистон то соли 2025|author=Бо қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 1 апрели соли 2011 № 165|website=|date=|publisher=mmk.tj|accessdate=2018-02-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240519164237/http://base.mmk.tj/view_sanadhoview.php?export=html&amp;sanadID=431|archivedate=2024-05-19}}&lt;/ref&gt;.

== Таърих ==
Инфрасохтори нақлиётии [[кишвар]], асосан солҳои 60-80 асри гузашта ҳамчун як қисми таркибии шабакоти нақлиётии [[Иттиҳоди Шӯравӣ]] бунёд ёфта, дорои хусусияти якҷонибагии бунбастии марзӣ дошт ва дар баробари ин солҳои 90 асри гузашта бо сабабҳои объективӣ таназзул кард&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Аз лиҳози он, ки дар марҳилаи нави таърихии рушди иқтисодиёти кишвар инфрасохтори вуҷуддоштаи нақлиётӣ ба таъмини вазифаҳои стратегии рушди иқтисодиёт дар мавриди интиқоли дохилию берунӣ мутобиқат надошт, зарурати муайансозии тамоюли рушди инфрасохтор дар ҳамбастагӣ бо дигар вазифаҳои стратегии тараққиёти мамлакат пеш омад.

== Маҷмааи нақлиёти Тоҷикистон ==
Маҷмааи нақлиёти [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]] нақлиёти худрав, [[роҳи оҳан]], ҳавоиро муттаҳид сохта, хоҷагии роҳҳои автомобилгардро дар бар мегирад. Вобаста ба шароити хоси табиӣ-иқлимии ҷумҳурӣ, ки 93 фоизи масоҳати онро кӯҳҳо ишғол мекунанд, нақлиёти худрав нисбат ба дигар воситаҳои нақлиёт дорои бартарияти муҳими стратегӣ, хусусан дар самти таъмини интиқоли мунтазами дохилӣ ва фарогирии ҳамаи минтақаҳои мамлакат мебошад&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Стратегия ==
Инкишофи соҳаи нақлиёт дар навбати худ воситаи мусоидат ба савдои дохилӣ ва хориҷӣ буда, омили асосии рушди муносибатҳои иқтисодӣ, тиҷоратӣ ва транзитии байналмиллалии кишвар мансуб меёбад. Бино бар ин, аз марҳилаи аввали соҳибистиқлолӣ роҳбарият ва Ҳукумати ҷумҳурӣ масъалаи ба кишвари транзитӣ табдил додани Тоҷикистонро яке аз авлавиятҳои рушд муайян намуда, дар доираи Стратегияи аз бунбасти коммуникатсионӣ баровардани Тоҷикистонро муайян намуд, ки он дар Паёми ҳарсолаи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон ба Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар [[соли 2010]] дарҷ гардид.

Стратегияи мазкур ду самти асоси фаъолияти соҳаро дар бар мегирад:
* якум, ташаккули шабакаи ягонаи роҳҳои автомобилгарди дохили кишвар ва пайваст намудани он ба шоҳроҳҳои байналмилалӣ;
* дуюм, ҳамроҳ шудани Ҷумҳурии Тоҷикистон ба Конвенсия ва Созишномаҳои байналмилалӣ оид ба равобити нақлиётӣ.
Дар доираи татбиқи ҳадафи стратегии Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон, яъне раҳои аз бунбасти коммуникатсионӣ, бунёд ва азнавсозии як қатор иншоотҳои роҳдорӣ, аз ҷумла, [[роҳи роҳҳои мошингарди Кӯлоб — Хоруғ — Кулма — Қароқурум ([[Роҳи автомобилгарди Шоҳон – Зиғар]] ва [[Роҳи автомобилгарди Шкев -Зиғар]]), Душанбе — Қурғонтеппа — Кӯлоб ва кушода шудани нақбҳои [[Нақби Истиқлол|Истиқлол]], [[Нақби Озодӣ|Озодӣ]], [[Нақби Шаҳристон|Шаҳристон]] ва [[Нақби Хатлон| Хатлон]] анҷом ёфта, роҳҳои автомобилгарди [[Роҳи автомобилгарди Душанбе—Хуҷанд—Чаноқ|Душанбе —Хуҷанд—Чаноқ]], [[Тармиму азнавсозии роҳи Душанбе -Ҷиргатол- Саритош (Қирғизистон)| Ваҳдат — Ҷиргатол — Саритош (сарҳади Қирғизистон)]] [[Роҳи автомобилгарди Айнӣ– Панҷакент]], [[Роҳи автомобилгарди Душанбе — Турсунзода — сарҳади Узбекистон]] дар арафаи амалшуда қарор доранд&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://mfa.tj/?l=tj&amp;cat=29&amp;art=204|title=Соҳаи нақлиёти Тоҷикистон|author=|website=Вазорати корҳои хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон|date=|publisher=mfa.tj|lang=tg|accessdate=2018-02-14}}&lt;/ref&gt;.

Лозим ба ёдоварист, ки сохтмони роҳи оҳани Қӯрғонтеппа — Кӯлоб ва як қатор шоҳроҳҳои байналмилалӣ, нақбҳо ва пулҳои байнимарзӣ низ анҷом дода шуд, ки дар натиҷаи он Тоҷикистон ба як қаламрави воҳид табдил ёфта, рафтуомади доимӣ ба тамоми минтақаҳои мамлакат ва дар чор самт ба давлатҳои ҳамсоя таъмин гардид.

Дар даҳ соли охир ҷиҳати раҳо ёфтани кишвар аз бунбасти коммуникатсионӣ ва баромадан ба бандарҳои обии ҷаҳонӣ 23 лоиҳаи сармоягузории давлатӣ ба маблағи умумии қариб 3,2 миллиард сомонӣ амалӣ карда шудааст. Дар натиҷа 1650 километр роҳҳои мошингард таҷдиду бунёд гардида, 109 пул ва 27 километр нақб сохта, мавриди баҳрабардорӣ қарор гирифтаанд. Ҳоло дар соҳаи нақлиёт 11 лоиҳаи сармоягузории давлатӣ ба маблағи умумии 5,5 миллиард сомонӣ амалӣ шуда истодааст.

Таҷдиду барқарорсозии роҳҳо идома дошта, то соли 2015 сохтмону барқарорсозии роҳи мошингарди Айнӣ-Панҷакент, Душанбе-Турсунзода, Кӯлоб-Қалъаихумб, сохтмони терминали замонавӣ дар фурудгоҳи байналмилалии Душанбе, хатти роҳҳои оҳани Душанбе-Қӯрғонтеппа (қитъаи Ваҳдат-Ёвон) ва Қӯрғонтеппа — Панҷи Поён дар назар дошта шудааст.

Дар баробари ин, масъалаи бунёди роҳҳои алтернативӣ тақозо менамояд, ки Ҳукумати кишвар доираи ҳамгироии иқтисодиро тавсеа бахшида, дар доираи созмонҳои минтақавӣ ҷиҳати пайваст шудан ба шабакаҳои байналмилалии коммуникатсионӣ ва ташкили шабакаҳои нави мутобиқ ба меъёрҳои муосир чораҳои зарурӣ андешад. Бо ин мақсад ҷиҳати амалисозии лоиҳаи сохтмони роҳи оҳани Тоҷикистон-Афғонистон-Туркманистон, ки омили муҳими рушди иқтисодии Тоҷикистон ва давлатҳои минтақа хоҳад гардид, андешидани чораҳои зарурӣ идома дорад. Дар ҷараёни сафари Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон ба ш. Ашқободи Туркманистон бахшида ба баргузории ҷашни байналмилалии Наврӯз, ҷонибҳо Меморандум оид ба ҳамдигарфаҳми дар масъалаи сохтмони роҳи оҳани Тоҷикистон Афғонистон Туркманистон имзо намуданд.

Дар баробари ин, баҳри ташаккули пурраи шабакаи дохилӣ ва таъмини дастрасии ҳамаи минтақаҳои ҷумҳурӣ ба шоҳроҳҳои байналмилалӣ дар асоси тадқиқотҳои гузаронидашудаи коршиносони маҳалӣ ва беруна, Барномаи таҷдиду бунёди ин роҳҳо ба муҳлати то соли 2025 таҳия гардидааст, ки амалисозии он, истифодаи имкониятҳои интиқолро зиёд ва муҳлати интиқолро кам гардонда, боиси кам шудани хароҷотҳои нақлиётӣ мегардад. Тибқи барномаи мазкур бунёду таҷдиди беш аз чор ҳазор километр роҳ ва 576 пул ба маблағи 4,4 миллиард сомонӣ дар назар дошта шудааст. Барномаи зикргардида бо ба ҳисобгирии фоидаоварии иҷтимоию иқтисодии ҳамаи қитъаҳо ва ба ҳисобгирии ҳолати имрӯзаи онҳо дар барномаи компютерӣ таҳия гардида, татбиқнамоии он дар се марҳила пешбинӣ гардидааст.

Бо дарназардошти ин, ва хусусиятҳои ҷуғрофии Тоҷикистон кор дар самти инкишофи инфрасохтори нақлиётӣ, фароҳам овардани заминаи мусоид барои истифодаи шоҳроҳҳои нақлиётӣ, ки дар ояндаи наздик масирҳои трансконтиненталӣ байни Осиё ва Аврупо гардида, қисмати зиёди онҳо бо роҳҳои кӯтоҳтарин бояд қитъаҳои тоҷикистонии шабакаҳои роҳҳоро дар бар гирад, вусъат дода хоҳад шуд.

Маврид ба зикр аст, ки тӯли солҳои истиқлол дар соҳаи нақлиёт роҳбарияти Ҷумҳурии Тоҷикистон 34 созишномаи дуҷониба бо 9 давлатҳои аъзои ИДМ ва 7 давлати Осиёи Марказию Аврупо имзо намуда, ба 27 созишнома ва 7 Конвенсияи байналмилалӣ дар доираи 11 ташкилот шомил шудааст. Татбиқи созишномаҳои дуҷониба дар соҳаи интиқоли байналмилали бору мусофирон бидуни монеа амалӣ гардида, талаботҳои Созишномаҳо ба таври комил иҷро мегарданд. Ҷумҳурии Тоҷикистон ҷиҳати татбиқи ин ҳадафҳо алъон ба 9 конвенсия ва созишномаҳои байналмилалӣ ба таври расмӣ ҳамроҳ шудааст.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

{{Тоҷикистон}}

[[Гурӯҳ:Нақлиёт дар Тоҷикистон]]</text>
      <sha1>e1wxtqvthedyw1y9u2oinmjedx4x9zn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кишоварзӣ дар Тоҷикистон</title>
    <ns>0</ns>
    <id>207481</id>
    <revision>
      <id>1492474</id>
      <parentid>1487843</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T16:41:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492474</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43907" sha1="jiq7yia2nbvpd7y1lydqkokx2gral25" xml:space="preserve">'''Кишоварзӣ дар [[Тоҷикистон]]''' — яке аз соҳаҳои муҳимтарини [[иқтисоди миллӣ]] буда, таъмини ҳадафи стратегии Ҳукумат, яъне амнияти озуқавории мамлакат, асосан аз сатҳи рушди он вобаста мебошад&lt;ref&gt;Паёми Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон ба Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 24 апрели соли 2010&lt;/ref&gt;.

== Таърих ==
Кишоварзӣ, ки аз замонҳои қадим бо истилоҳҳои деҳқонӣ, деҳқанат, барзгарӣ, фалоҳӣ ҳам маъмул буд, яке аз соҳаҳои муҳимми истеҳсолоти ҷамъиятӣ буда, аҳолиро бо хӯрокворӣ ва саноати ҳунармандиро бо ашёи хом ва ҳайвоноти аҳолиро бо ғизо таъмин менамояд. Мардумони ориёитабор яке аз аввалин кишоварзон будаанд. Дар Авесто, хусусан қисматҳои Видеват ва Готҳо, оид ба деҳқонӣ, ғаллакорӣ, боғдорӣ, обёрии заминҳо, чорводорӣ маълумоти фаровон мавҷуд аст. Минбаъд тибқи иттилои ҷуғрофидонҳо ва муаррихони пешин кишоварзӣ дар сарзаминҳои Мовароуннаҳру Хуросон ривоҷу равнақи бесобиқа доштааст.

=== Замони шӯравӣ ===
Баъди ба Русия ҳамроҳ карда шудани Осиёи Миёна хусусиятҳои кишоварзии мардуми Осиёи Миёна ва бахусус Тоҷикистон, тағйир ёфта, ба талаботи саноати Русияи подшоҳӣ мувофиқ кунонда шуд; бо афзудани талабот ва баланд рафтани нархи пахта заминҳои кишти пахта босуръат васеъ карда мешуданд. Ҳанӯз А. И. Вавилов — олим ва сайёҳи машҳур Осиёи Миёнаро яке аз марказҳои зироати дунё ҳисобида, борҳо таъкид карда буд, ки кӯҳсори Тоҷикистон ва Бадахшон яке аз марказҳои қадимтарини зироат мебошад. Раванди пахтакорӣ ва рушди дигар со ҳаҳои кишоварзӣ, аксаран ҳамчун манбаи ашёи хом, минбаъд ҳам ривоҷ гирифт. Дар ҷумҳурӣ муассисаи нахустини илмӣ оид ба зироат соли 1927 (Стансияи давлатии таҷрибавии селексионии Тоҷикистон) ташкил гардид. Соли 1930 Стансияи минтақавии таҷрибавии пахтакории Тоҷикистон (дар ноҳияи Ҷилликӯл) таъсис ёфт. Соли 1950 дар Академияи фанҳои ҶШС Тоҷикистон Шуъбаи пахта корӣ ифтитоҳ гардид. Соли 1956 Институти таҳқиқоти илмии зироат ба кор шурӯъ кард. Минбаъд дар солҳои гуногун Институти хокшиносӣ, Институти таҳқиқоти илмии боғу токдорӣ ва сабзавоткорӣ, Институти хоҷагии қишлоқи Тоҷикистон таъсис дода шуданд, ки дар ривоҷу равнақи соҳа саҳми бузург доранд.

=== Даврони истиқлол ===
[[File:Президенти_Ҷумҳурии_Тоҷикистон_ва_вазири_кишоварзӣ_Қосим_Қосимов_ҳангоми_муоинаи_гандумзор.tif|alt=Президети Ҷумҳурии Тоҷикистон ва вазири кишоварзӣ Қосим Қосимов ҳангоми муоинаи гандумзор|thumb|267x267px|[[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] ва вазири кишоварзӣ [[Қосим Қосимов|Қосим Роҳбар]] ҳангоми муоинаи [[гандум]]зор]]
Пас аз истиқлоли давлатӣ дар ҷумҳурӣ ислоҳоти иқтисодӣ оғоз гардид. Дар асоси қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Оид ба ислоҳоти замин» соли 1992 марҳилаи қисман тақсим намудани заминҳои минтақаҳои кӯҳӣ ва наздикӯҳӣ оғоз гардид. Инчунин бо фармонҳои Президенти ҷумҳурии Тоҷикистон аз [[9 октябр]]и [[соли 1995]] №342 ва аз [[1 декабр]]и [[соли 1997]] №874, 75 ҳазор гектар замин барои истифода ба аҳолии деҳот тақсим карда шуд, ки ин амал барои таъмин намудани аҳолӣ бо озуқа мусоидат намуд.&lt;ref&gt;История таджикского народа. Том VI. (Новейшая история). Душанбе:«Империал-Групп»,2011. С. 520.&lt;/ref&gt;
 
Бо мақсади истифодаи пурсамар ва оқилонаи захираҳои замин ва об, афзун намудани истеҳсоли маҳсулоти кишоварзӣ [[25 июн]]и [[соли 1996]], №522 фармони Президенти ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи таҷдиди корхонаҳо ва ташкилотҳои кишоварзӣ» қабул гардид. Дар ин раванд супориши давлатӣ ва нархи маҳсулоти кишоварзӣ озод эълон карда шуд, ки ин ба соҳибихтиёрии деҳқон барои парвариши маҳсулот мусоидат намуд&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=http://moa.tj/wp-content/Program_Taj_Rus_Eng_ready.pdf|title=Барномаи ислоҳоти кишоварзии Ҷумҳурии Тоҷикистон барои солҳои 2012-2020|author=|website=|date=2012-08-01|publisher=|accessdate=2018-02-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180712172139/http://moa.tj/wp-content/Program_Taj_Rus_Eng_ready.pdf|archivedate=2018-07-12}}&lt;/ref&gt;.

Ислоҳоти гузаронидашуда дар соҳаи кишоварзӣ, ба хоҷагиҳои деҳқонӣ (фермерӣ) озодии интихоби истеҳсол ва фурӯши зироатҳои кишоварзиро дод. Дар бисёр ҷойҳо амалӣ намудани гузаронидани кишти такрорӣ дар заминҳои обӣ, инчунин ҳалли масъалаи қарзи хоҷагиҳои пахтакор иқтидори соҳаро хеле афзун намуд. Гузариш ба шакли нави муносибатҳои иқтисодӣ ва ташкил намудани шаклҳои нави хоҷагидорӣ, хусусигардонии амвол ба тағйироти куллӣ дар соҳаи кишоварзӣ оварда расонид&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

Гузариш ба шакли нави муносибатҳои иқтисодӣ ва ташкил намудани шаклҳои нави хоҷагидорӣ, ғайридавлатӣ гардондани моликият дар соҳаи кишоварзӣ ба тағйироти куллӣ оварда расонд. Дар соҳаи кишоварзии ҷумҳурӣ  шумораи хоҷагиҳои деҳқонӣ (фермерӣ) 54,3 ҳазор аз ҷумла: 890 адад асотсиатсияи хоҷагиҳои деҳқонӣ (фермерӣ), 819 адад хоҷагиҳои деҳқонии коллективӣ ва 357 адад хоҷагиҳои кооперативӣ ташкил медиҳанд.

Саҳми бахши хусусӣ дар рушди соҳаи кишоварзӣ мустаҳкам гардида истодааст. Таҳлилҳо нишон медиҳанд, ки дар ҷумҳурӣ ҳаҷми истеҳсоли маҳсулоти кишоварзӣ афзоиш ёфта, истеҳсоли маҳсулоти кишоварзии дар соли 2010 нисбат ба соли 1991 3,2 маротиба зиёд гардидааст.

Рушди соҳаи кишоварзӣ барои таъмини босубот ва мутаносиби аҳолии кишвар бо маводди хӯрока тавассути афзоиши мунтазам ва устувори истеҳсоли маҳсулоти кишоварзӣ, баланд бардоштани сатҳи даромаднокӣ ва бо ҷойи кор таъмин намудани аҳолӣ, инчунин ҳифзи захираҳои табиӣ мусоидат менамояд. Ба хоҷагиҳои деҳқонӣ додани озодии парвариши зироати кишоварзӣ иқтидори соҳаро хеле афзун намуд. Мутобиқи маълумоти оморӣ ҳаҷми истеҳсоли маҳсулоти кишоварзӣ, — ғалладонагиҳо, пахта, картошка, сабзавот, полезиҳо, меваҷот, афзоиши саршумори чорво ва паранда дар солҳои охир мутаносибан хеле боло рафт.

Дар давраи истиқлол ҷиҳати рушди соҳаи кишоварзӣ аз тарафи Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон гузаронидани ислоҳоти замин, таҷдиди хоҷагиҳо ва қабули барномаҳои давлатӣ оид ба рушди соҳаҳои рустанипарварӣ, чорводорӣ, тухмипарварӣ ва таъминот бо техникаи кишоварзӣ ба рушди соҳа такони ҷиддӣ бахшид. Бо қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон Барномаи рушди соҳаи моҳипарварӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон барои солҳои 2009-2015 қабул гардидааст, ки он яке аз самтҳои ояндадори соҳаи кишоварзӣ маҳсуб мешавад. Дар маҷмӯъ то соли 2021 дар соҳаи кишоварзӣ 13 барномаи давлатии соҳавӣ қабул гардидааст.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=http://president.tj/taxonomy/term/5/159|title=Кишоварзӣ|author=|website=Президенти Тоҷикистон|date=|publisher=president.tj|lang=tg|accessdate=2018-02-21}}&lt;/ref&gt;.

Бо қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз [[31 декабр|31 декабри]] [[соли 2008]] № 658 '''Консепсияи сиёсати аграрии Ҷумҳурии Тоҷикистон''' тасдиқ шудааст. Татбиқи муқаррароти  асосии  Консепсияи  мазкур  ба  ташаккули  сиёсати ягонаи давлатӣ дар соҳаи аграрии иқтисодиёт ва расидан ба  стратегияи  асосии мамлакат - '''''таъмини амнияти озуқавории кишвар''''' мусоидат менамояд.
Ҳамзамон Консепсияи мазкур  ҳуҷҷати  ниҳоӣ  ё  догматикӣ  набуда, метавонад такмилу тағйир ёбад ва дар рафти татбиқ бо банду муқаррароти нав пурра карда шавад. Мақсади асосии  Консепсия  аз  он  иборат  аст,  ки '' то соли 2015 таъмини амнияти озуқавории кишвар'' аз маҳсулоти асосии  кишоварзӣ  ва  баланд бардоштани  даромади  молистеҳсолкунандагони  деҳот  дар асоси сифатан беҳтар намудани фаъолияти онҳо, таъмин карда шавад.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://moa.tj/konun/23.html|title=Консепсияи сиёсати аграрии Ҷумҳурии Тоҷикистон|author=|website=moa.tj/konun/23|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2024-05-22|archivedate=2024-05-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240522143905/https://moa.tj/konun/23.html}}&lt;/ref&gt;.
== Дастгирии соҳаи кишоварзӣ ==

{{Асосӣ|Техникаи кишоварзӣ}}
Соли 2008 сармоягузории мустақими Хазинаи байналмилалии рушди кишоварзӣ ба Ҷумҳурии Тоҷикистон дар самти рушди деҳот 115 миллион доллари Иёлоти Муттаҳидаи Америкаро ташкил дода, шумораи умумии манфиатгирандагон зиёда аз 300 ҳазор хонаводаро ташкил медиҳад.

Ҳамчунин бо дастгирӣ ва ҳамкории зичи мутақобилаи Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Хазинаи байналмилалии рушди кишоварзӣ Лоиҳаи беҳсозии сатҳи зиндагӣ дар [[вилояти Хатлон]], марҳилаи якуми Лоиҳаи «Рушди чорводорӣ ва чарогоҳҳо», марҳилаи дуюми Лоиҳаи «Рушди чорводорӣ ва чарогоҳҳо», Лоиҳаи «Дастгирии соҳаи кишоварзӣ дар заминаи ҷомеа» ва Лоиҳаи «Дастгирӣ ба ғизои мактабӣ» муваффақона амалӣ гардиданд.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://khovar.tj/2024/06/dar-to-ikiston-loi-ai-dastgirii-so-ai-kishovarz-dar-zaminai-omea-to-soli-2030-amal-megardad/|title=Консепсияи сиёсати аграрии Ҷумҳурии Тоҷикистон |author=|website=khovar.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2024-06-15}}&lt;/ref&gt;.
13 июни соли 2024 дар Ҷумҳурии Тоҷикистон лоиҳаи «Дастгирии соҳаи кишоварзӣ дар заминаи ҷомеа+» аз ҷониби Хазинаи байналмилалии рушди кишоварзӣ (IFAD) қабул гардидааст, ки то соли 2030 идома меёбад.
Лоиҳаҳои аз ҷониби Хазинаи байналмилалии рушди кишоварзӣ (IFAD) маблағгузоришаванда зимни вохӯрии Вазири кишоварзии Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Қурбон Ҳакимзода]] ва Президенти Хазинаи байналмилалии рушди кишоварзӣ (IFAD) Алваро Ларио дар ҳошияи Конфронси сатҳи баланд бахшида ба «Даҳсолаи байналмилалии амал «Об барои рушди устувор, солҳои 2018-2028» дар Душанбе мавриди баррасӣ қарор дода шуданд.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://khovar.tj/2024/06/dar-to-ikiston-loi-ai-dastgirii-so-ai-kishovarz-dar-zaminai-omea-to-soli-2030-amal-megardad/|title=Консепсияи сиёсати аграрии Ҷумҳурии Тоҷикистон |author=|website=khovar.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2024-06-15}}&lt;/ref&gt;.

== Соҳаҳои кишоварзӣ ==

=== Растанипарварӣ ===
{{асосӣ|Растанипарварӣ}}
Растанипарварӣ соҳаи асосии кишоварзӣ буда, барои амалӣ намудани амнияти озуқаворӣ ва таъмини корхонаҳои саноати мамлакат бо маҳсулот нақши бориз дорад. Асосан аҳолиро бо ғалладонагиҳо, картошка, меваҷот, сабзавот, полезиҳо ва пахта таъмин менамояд.

Бо мақсади таъмини бозорҳои истеъмолии кишвар бо маҳсулоти озуқаворӣ мувофиқи маълумоти оморӣ (соли 2023) 
;Дар ҳамаи шаклҳои хоҷагидории ҷумҳурӣ кишти зироатҳои  кишоварзӣ дар 861466 гектар, аз он:  
* ғалладонагӣ дар майдони 392333 гектар, 
* зироатҳои техникӣ 202653 гектар, 
* картошка 58566 гектар, 
* сабзавот 73286 гектар, 
* полизӣ 22593 гектар, 
* зироатҳои хӯроки чорво дар майдони 111986 гектар гузаронида шудааст,
ки нисбат ба соли 2022 кишти зироатҳои кишоварзӣ 1698 гектар, аз он зироатҳои ғалладонагӣ 1802 гектар, картошка 2474,5 гектар, сабзавот 3294 гектар  ва полизӣ 1929 гектар зиёд гардида, зироатҳои хӯроки чорво 3148 гектар ва зироатҳои техникӣ 4591 гектар кам  кишт гардидааст.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://moa.tj/activities/63-rastaniparvar.html|title=Растанипарварӣ|author=|website=instchorvodori.tj|date=2023|publisher=|lang=tg|accessdate=2024-05-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240522143912/https://moa.tj/activities/63-rastaniparvar.html|archivedate=2024-05-22}}&lt;/ref&gt;

Дар ин давра кишти пахта 175695 гектарро ташкил медиҳад, ки нисбат ба соли 2022, 5847 гектар кам мебошад. Дар давраи ҳисоботӣ кишти пахта дар ҷумҳурӣ дар майдони 175965 гектар гузаронида, иҷрои дурнаморо дар сатҳи 94 фоиз таъмин гардидааст. Аз ҳисоби кам кишт гардидани зироатҳои техникӣ ва зироатҳои хӯроки чорво дар ҷумҳурӣ кишти зироатҳои ғалладонагиҳо, картошка, сабзавот ва полизӣ зиёд гардидааст.

Тибқи дурнамои кишти зироатҳои кишоварзӣ барои ҳосили соли 2023 дар хоҷагиҳои ҷамоавӣ ва деҳқонии ҷумҳурӣ гузаронидани кишти зироатҳои ғалладонагӣ дар майдони 269,3 ҳазор гектар, зироатҳои техникӣ 213,7 ҳазор гектар (аз он пахта 186 ҳазор гектар), картошка 40 ҳазор гектар, сабзавот 41,2 ҳазор гектар ва полизӣ 18,7 ҳазор гектар пешбинӣ гардид.

Тибқи маълумоти оморӣ дар давраи ҳисоботӣ хоҷагиҳои ҷамоавӣ ва деҳқонии ҷумҳурӣ кишти зироатҳои ғалладонагиро дар майдони 306,6 ҳазор гектар гузаронида, иҷрои дурнаморо дар сатҳи 113,8 фоиз, зироатҳои техникӣ 198,3 ҳазор гектар ё 92,8 фоиз (аз он пахта 175,7 ҳазор гектар ё 94 фоиз) картошка 33,5 ҳазор гектар ё 84 фоиз, сабзавот 41,2 ҳазор гектар ё 100 фоиз ва полизӣ 19,5 ҳазор гектар ё 104,2 фоиз таъмин намуданд.

Барои самаранок ва оқилона истифода намудани заминҳои корами обӣ ва гирифтани 2-3 ҳосил хоҷагиҳои деҳқонӣ ва ҷамоавӣ тибқи маълумоти оморӣ ба ҳолати 01.07.2023 дар майдони 76672 гектар кишти такрории зироатҳои кишоварзӣ гузарониданд, ки нисбат ба ҳамин давраи соли гузашта 6230 гектар ё 8,8 фоиз зиёд буда, 78,2 фоизи дурнамои пешбинигардидаро ташкил медиҳад.
Кишти ғалладонагиҳо дар майдони 45941,1 гектар, аз он шолӣ 9869 гектар, ҷуворимакка барои дон 22282 гектар, дигар ғалладонагиҳо 13791 гектар, зироатҳои техникӣ 2009 гектар, картошка 27 гектар, сабзавот 6262 гектар, полизӣ 3764 гектар ва зироатҳои хӯроки чорво 18669 гектар гузаронида шудааст, ки кишти ғалладонагиҳо ба 113 фоиз, зироатҳои техникӣ 103,6 фоиз, картошка 93 фоиз, сабзавот 98 фоиз, полизӣ 101,7 фоиз ва зироатҳои хӯроки чорво ба 105,3 фоизи ҳамин давраи соли гузашта баробар мебошад.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://moa.tj/activities/63-rastaniparvar.html|title=Растанипарварӣ|author=|website=instchorvodori.tj|date=2023|publisher=|lang=tg|accessdate=2024-05-21|archivedate=2024-05-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240522143912/https://moa.tj/activities/63-rastaniparvar.html}}&lt;/ref&gt;

=== Боғдориву токпарварӣ ===
{{асосӣ|Боғдорӣ|Токпарварӣ}}
Боғдориву токпарварӣ яке аз соҳоти асосии комплекси агросаноатии Ҷумҳурии Тоҷикистон маҳсуб ёфта, дар бобати таъмини аҳолӣ бо маводди хӯрока, афзун гардондани имкониятҳои содиротии мамлакат ва бо ҷойҳои кории доимӣ таъмин намудани аҳолӣ мавқеи муҳим дорад.
Бо мақсади рушди соҳаи боғу токпарварӣ, тадриҷан зиёд намудани истеҳсоли меваю ангур Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи барномаи мақсадноки давлатии рушди соҳаи боғу токпарварӣ, тадриҷан зиёд намудани истеҳсоли меваю ангур ва парвариши дарахтони мева ва ҳамешасабз дар Ҷумҳурии Тоҷикистон барои солҳои 2007—2010» ва баъдан Фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон (аз 27 августи 2009, № 683) «Дар бораи тадбирҳои иловагӣ доир ба рушди соҳаи токпарварӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон барои солҳои 2010-2014» ба тасвиб расид, ки дар пайи он дар ҷумҳурӣ (танҳо дар нимсолаи дуюми соли 2013) дар майдони 12604 га боғу токзорҳои нав бунёд шуданд. Соли 2010 ҳаҷми содироти меваи тару тоза ва хушк ба 262 ҳазор тонна расонида шуд, ки ин нишондиҳандаи баландтарин барои Тоҷикистон маҳсуб мешавад. 

Дар ҷумҳурӣ соли 2023 майдони умумии боғу токзорҳо 204114,9 гектар буда, аз он токзор 39721,3 гектарро ташкил медиҳад.  Бо мақсади баланд бардоштани иқтидори содиротии кишвар тибқи маълумоти оморӣ ба ҳолати 01.01.2024 кишоварзони ҷумҳурӣ дар майдони 906,8 гектар боғ ва 117,4 гектар токзор бунёд намуданд, ки аз майдони умумии боғ 508,2 гектар ва токзор 110,9 гектар дар талу теппаҳои бо намӣ таъмин буда, бунёд карда шудааст. Инчунин дар ин давра дар майдони 1300  гектар боғҳо ва 304,4 гектар токзор корҳои барқароркунӣ амалӣ карда шудааст.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://moa.tj/activities/122-viticulture.html|title=Боғу токпарварӣ|author=|website=instchorvodori.tj|date=2023|publisher=|lang=tg|accessdate=2024-05-21|archivedate=2024-05-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240522143907/https://moa.tj/activities/122-viticulture.html}}&lt;/ref&gt;

Барои таъмини хоҷагиҳои кишоварзӣ бо ниҳолҳои хушсифати мевадиҳанда, ороишию сояафкан ва ҳамешасабз хоҷагиҳои ниҳолпарварии КВҶД “Тоҷикниҳолпарвар” якҷо бо иҷоракорон дар мавсими ниҳолфурӯшӣ то давраи ҳисоботӣ ба миқдори 422240 бех ниҳолҳои гуногунро ба харидорон бо нархҳои дастрас пешкаш намуданд.

Рӯёнидани ҳосили ба талаботи бозори истеъмолӣ ва содирот ҷавобгӯ, аз сари вақт гузаронидани чорабиниҳои агротехникӣ вобастагӣ дошта, бо ин мақсад дар боғу токзорҳои ҷумҳурӣ дар 91334 гектар коркарди байни қаторҳо ва нармкунии бехи дарахтон, 97911 гектар башаклдарории дарахтон, 39429 гектар яхобмонӣ ва 48985 гектар коркарди кимиёвӣ гузаронида шудааст, ки ин усулҳо барои кам кардани пайдошавии организмҳои зараррасон таъсири мусбии худро мерасонад.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://moa.tj/activities/122-viticulture.html|title=Боғу токпарварӣ|author=|website=instchorvodori.tj|date=2023|publisher=|lang=tg|accessdate=2024-05-21|archivedate=2024-05-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240522143907/https://moa.tj/activities/122-viticulture.html}}&lt;/ref&gt;
Имкониятҳои кишвар дар зиёд намудани содироти ин намуди маҳсулоти кишоварзӣ ҳанӯз хеле фаровон мебошанд.

== Тухмипарварӣ ==
{{асосӣ|Тухмипарварӣ дар Тоҷикистон}}
Дар ҳамкорӣ бо Барномаи оҷонсии байналхалқии Шветсия (SIDA) лоиҳаи «Дастгирии инкишофи тухмипарварӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон», ки аз соли 2004 фаъолият дорад, бинои Бозрасии назорати давлатии тухмӣ, озмоишгоҳҳои тухми санҷӣ дар Душанбе, вилояти Суғд ва Хатлон таҷдиду тармим гардида бо таҷҳизоти замонавӣ таъмин шуданд. Барои равнақи ин бахш Барномаи «Рушди соҳаи тухмипарварӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон барои солҳои 2010—2014» қабул гардид.
Барои татбиқи барномаҳои селексионӣ Пажӯҳишгоҳи зироаткории АИКТ, Филиали Пажӯҳишгоҳи зироаткорӣ дар вилояти Суғд, Кооперативи истеҳсолии ба номи Л. Муродови ноҳияи Ҳисор, хоҷагии «Чилгазӣ»­и ноҳияи Исфара, Стансияҳои навъсанҷии навоҳии Қубодиён, Бобоҷон Ғафуров, Муъминобод ва шаҳри Турсунзода бо воситаҳои муосир ҷиҳозонида шуданд.
Бо қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 03.04.2021, №117 “Барномаи рушди соҳаи тухмипарварӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон барои солҳои 2021-2025” қабул гардид ва Фармоиши Вазорати кишоварзӣ аз 12.05.2021, №70 оид ба Нақшаи чорабиниҳои Барнома ба тавсиб расид.

Тибқи маълумоти оморӣ ба ҳолати 01.12.2023 дар хоҷагиҳои ҷамъиятӣ ва деҳқонии шаҳру ноҳияҳои ҷумҳурӣ тухмии ғалладонагиҳо 53802 тонна захира гардидааст, аз он 47049 тонна гандум, 1046 тонна шолӣ, дигар ғалладонагиҳо 4763 тонна, лӯбиёгиҳо 944 тонна, ҷуворимакка 1346 тонна, картошка 65915 тонна, сабзавот 52,1 тонна ва чигити тухмӣ 1322 захира гардидааст. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://moa.tj/activities/69-tuhmiparvar.html|title=Тухмипарварӣ|author=|website=instchorvodori.tj|date=2023|publisher=|lang=tg|accessdate=2024-05-24}}{{Пайванди мурда|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
  
=== Чорводорӣ ===
{{асосӣ|Чорводорӣ}}
Чорводорӣ қисми таркибии соҳаи кишоварзӣ буда, аҳолиро бо гӯшту шир, равған, тухм ва саноатро бо ашёи хом, пӯст, пашм, пӯсти қарокӯлӣ, тибит ва ғайра таъмин менамояд. Солҳои охир Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон якчанд барнома оид ба рушди ин соҳа қабул кард, ки ҳоло амалӣ мешавад.

Рушди соҳаи чорводорӣ ҷиҳати таъминоти аҳолӣ бо [[гӯшт]], [[шир]] ва [[тухм]] муассир буда, тибқи маълумоти оморӣ ба ҳолати 01.07.2023 дар ҳамаи шаклҳои хоҷагидории ҷумҳурӣ 2605,6 ҳазор сар чорвои калон аз он [[гов |модагов]] 1347,1 ҳазор сар, [[қутос]] 29,6 ҳазор сар, [[гӯсфанд|гӯсфанду]] [[буз]] 6610,1 ҳазор сар, асп 87 ҳазор сар, [[занбури асал]] 265,8 ҳазор оила ва 10900,9 ҳазор сар [[паранда]] парвариш ёфта истодааст, ки нисбат ба ҳамин давраи соли гузашта саршумори чорвои калон 113,3 ҳазор сар ё 4,5 фоиз, аз он [[гов |модагов]] 578 ҳазор сар ё 4,5 фоиз, қутос 778 сар ё 2,7 фоиз, гӯсфанду буз 333,4 ҳазор сар ё 5,3 фоиз, асп 1,9 ҳазор сар ё 2,3 фоиз ва занбури асал 14,8 ҳазор оила ё 5,9 фоиз  ва саршумори паранда 963,9 ҳазор сар ё 9,7 фоиз зиёд гардидааст.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://moa.tj/activities/121-stock-raising.html|title=Чорводорӣ|author=|website=moa.tj|date=2023|publisher=|lang=tg|accessdate=2024-05-23|archivedate=2024-05-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240523042833/https://moa.tj/activities/121-stock-raising.html}}&lt;/ref&gt;

{{Асосӣ| Чарогоҳ}}
Дар Тоҷикистон 3 млн 166 ҳазор га [[чарогоҳ]] ҳаст. Моли майда 90%, гову асп 60%-и хӯрокашро аз чарогоҳҳои табиӣ ва [[алаф|алафзор]] мегирад. Чарогоҳҳои чумҳурӣ вобаста ба мавсими истифода ба зимистонӣ (се фасли сол — тирамоҳу зимистон ва баҳор истифода мешаванд), тобистонӣ, инчунин муваққатӣ ҷудо мекунанд.
Чарогоҳҳои зимистонӣ дар водиҳо, ҳамвориҳои доманаи кӯҳҳо, адирҳои пасти ҷануб ва шимоли [[Тоҷикистон]] (360 —2200 м аз с. б.) ҷойгиранд. Масоҳати умумиашон 1,5 млн га. Дар чарогоҳҳои ҷаннуби Тоҷикистон дар давоми сол андаряк 146—300 мм боришот мешавад. Чарогоҳҳои зимистонии шимоли Тоҷикистон дар баландии 323—1004 м аз с. б. ҷойгиранд. Дар ин минтақа боришоти солона 104—300 мм аст. 

Чарогоҳҳои тобистонии баландкӯҳи Тоҷикистон дар минтақаи субалпӣ ва алпӣ (баландтар аз 2500 м) ҷойгир буда, дашту марғзори баландкқҳро дар бар мегиранд. Боришоти солонаашон 700—830 мм. Бо мақсади муташаккилона гузаронидани маъракаи наслгирии чорвои майда фармоиши вазорат аз 26.01.2023, №12 ба тасвиб расида, гурӯҳи корӣ таъсис дода шуд. Мувофиқи маълумотҳои оморӣ то 1 июли соли 2023 дар ҳамаи шаклҳои хоҷагидории ҷумҳурӣ 475694 сар гӯсола ва 2358037 сар [[барра|барраю]] [[буз|бузғола]] гирифта шудааст, ки нисбат ба ҳамин давраи соли гузашта [[гӯсола]] 9051 сар ё 1,9 фоиз  ва [[барра|барраю]] [[буз|бузғола]] 122096 сар  ё 5,5 фоиз зиёд мебошад. Инчунин, дар хоҷагиҳои ҷамоавӣ ва деҳқонии ҷумҳурӣ 26311 сар [[гӯсола]] ва 394458 сар [[барра|барраю]] [[буз|бузғола]] гирифта шудааст, ки нисбат ба ҳамин давраи соли гузашта гӯсола 1732 сар ва барраву бузғола 30123 сар зиёд мебошад.

Мутобиқи маълумоти оморӣ ба ҳолати 01.07.2023 дар ҳамаи шаклҳои хоҷагидории ҷумҳурӣ 437238 тонна хӯроки чорво (бо воҳиди хурока) захира карда шудааст, ки нисбат ба ҳамин давраи соли гузашта 15525 тонна ё 3,7 фоиз зиёд мебошад.

=== Занбӯрпарварӣ ===
{{асосӣ|Занбӯрпарварӣ}}
Асал, гард, прополис, шири модарзан бӯр ва заҳри занбӯри асал аз маҳсулоти серталаби ғизоӣ ва воситаҳои беҳтарини табобатӣ мебошанд. Зарурати соҳаро ба эътибор гирифта, соли 2006 бо пешниҳоди Вазорати кишоварзии Ҷумҳурии Тоҷикистон корхонаи воҳиди давлатии «Асали Тоҷикистон» таъсис дода шуд ва ҳамзамон «Барномаи барқарорсозӣ ва рушди минбаъдаи соҳаи занбӯрпарварӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон барои солҳои 2006—2010» ба тасвиб расид. Минбаъд дар радифи идҳои харбузаву зардолу гузаронидани «Иди асал» ҳам ба ҳукми анъана даромад. 

Соҳаи занбӯрпарварӣ соҳаи сердаромад баҳисоб рафта тибқи маълумотҳои оморӣ ба ҳолати 01.01.2024 дар ҳамаи шаклҳои хоҷагидории ҷумҳурӣ 266,7 ҳазор оилаи занбӯри асал парвариш ёфта, дар ин давра 4697 тонна асал истеҳсол карда шудааст, ки нисбати ҳамин давраи соли гузашта миқдори оилаҳои занбӯри асал 2,8 ҳазор оила ва истеҳсоли асал 132 тонна зиёд мебошад.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://instchorvodori.tj/razvitiye-otrasli-pchelovodstva-v-2023-godu/|title=Рушди соҳаи занбӯри асалпарварӣ дар соли 2023|author=|website=instchorvodori.tj|date=2023|publisher=|lang=tg|accessdate=2024-05-24|archivedate=2024-05-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240522045628/https://instchorvodori.tj/razvitiye-otrasli-pchelovodstva-v-2023-godu/}}&lt;/ref&gt;

=== [[Парандапарварӣ|Парандапарварӣ дар Тоҷикистон]]  ===
{{асосӣ|Корхонаҳои соҳаи парандапарварӣ}}
Парандапарварӣ соҳаи муҳими кишоварзӣ дар Тоҷикистон маҳсуб меёбад, ки дар таъмин намудани аҳолӣ бо маводи ғизоии сафедадор мавқеи муҳим дорад. Тибқи маълумоти оморӣ (то 1.12.2013) дар корхонаҳои парандапарварӣ ва хоҷагиҳои соҳибкорони кишвар 1,7 млн сар паранда парвариш ёфта, 188,8 млн дона тухм истеҳсол карда шудааст.

Аз рӯи маълумоти КВД “Саноати парандапарварии Тоҷикистон” соли 2023 дар Тоҷикистон 228 адад корхонаҳои парандапарварӣ фаъолият намуда истодаанд, ки нисбати соли гузашта 10 адад зиёд мебошад. Аз ин 101 адад корхонаҳо ба истеҳсоли тухм, 113 адад корхона ба истеҳсоли гӯшти паранда, 8 адад корхонаҳо ба истеҳсоли тухму гушти паранда ва 6 адад корхонаҳо ба истеҳсоли тухми инкубатсионӣ, чӯҷаи якрӯза ва тухми истеҳсолӣ машғул мебошанд.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://instchorvodori.tj/%D0%B2%D0%BE%D1%85%D3%AF%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D0%B2%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%80%D0%B8-%D1%80%D1%83%D1%88%D0%B4%D0%B8-%D0%B8%D2%9B%D1%82%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%B4-%D0%B2%D0%B0-%D1%81%D0%B0%D0%B2%D0%B4%D0%BE-2/|title=Рушди соҳаи парандапарварӣ дар соли 2023|author=|website=instchorvodori.tj|date=2023|publisher=|lang=tg|accessdate=2024-05-21|archivedate=2024-05-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240522045626/https://instchorvodori.tj/%d0%b2%d0%be%d1%85%d3%af%d1%80%d0%b8%d0%b8-%d0%b2%d0%b0%d0%b7%d0%b8%d1%80%d0%b8-%d1%80%d1%83%d1%88%d0%b4%d0%b8-%d0%b8%d2%9b%d1%82%d0%b8%d1%81%d0%be%d0%b4-%d0%b2%d0%b0-%d1%81%d0%b0%d0%b2%d0%b4%d0%be-2/}}&lt;/ref&gt;

=== Моҳипарварӣ ===
Моҳипарварӣ. Соли 2008 бо ибтикори Вазорати кишоварзии Ҷумҳурии Тоҷикистон ва дастгирии Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон «Барномаи рушди соҳаи моҳипарварӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон барои солҳои 2009—2015» қабул гадид, ки ба рушду равнақи соҳа такони ҷиддӣ бахшид. То соли 2013 теъдоди хоҷагиҳои моҳипарварӣ ба 95 адад расонида шуд.

=== Зотпарварӣ ===
{{асосӣ|Зотпарварӣ}}
«Барномаи рушди соҳаи зотпарварӣ ва хушзоткунии чорво дар Ҷумҳурии Тоҷикистон барои сол ҳои 2008—2015» бо қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон тасдиқ гардида, мавриди амал қарор гирифтааст. Баъдан «Барномаи рушди соҳаи қутоспарварӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон барои солҳои 2008—2015» ба тасвиб расид. Қарорҳои зикршуда барои равнақи соҳа дар ВМКБ, ноҳияҳои Айнӣ ва Кӯҳистони Мастчоҳ, Балҷувон ва Ҷиргатол заминаи мусоид фароҳам оварданд.

=== Асппарварӣ ===
{{асосӣ|Асппарварӣ }}
Қабул гардидани «Барномаи рушди соҳаи асппарварӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон барои солҳои 2009—2016» ба ривоҷ ёфтани соҳаи асппарварӣ мусоидат менамояд. Ҳоло дар Тоҷикистон 3 заводи асппарварӣ, аз ҷумла «Асппарвар»­и ноҳияи Рӯдакӣ, «Баракат»­и ноҳияи Ҳисор ва «Чорводор»­и ноҳияи Вахш ва 3 хоҷагии асппарварӣ бо номи «Кангурт» дар ноҳияи Темурмалик, «Данғара» дар ноҳияи Данғара ва «Мелик Муродов» дар ноҳияи Шаҳринав фаъолият доранд.

== Пойгоҳи техникӣ ва инфрасохтори кишоварзӣ ==
[[Акс:ДТ-75 (д. Дашти Марзо, н. Файзобод).jpg|thumb|277x277px|Трактори ДТ-75 дар яке аз хоҷагиҳои деҳқонӣ.]]
Самти дигари равнақи соҳаи кишоварзӣ рушди пойгоҳи техникӣ ва инфрасохтори кишоварзӣ ба ҳисоб меравад. Аз ин лиҳоз таъмини хоҷагиҳо бо тракторҳои шудгоркунанда, комбайнҳои ғалладараву алаф ғун доранда, испорҳои тракторӣ, нармкунакҳо, тухмипо шакҳо ва амсоли инҳо дар мадди аввал қарор дорад.
 
== Пажӯҳишҳо дар соҳаи кишоварзӣ ==
Рушди соҳаи аграрии ҷумҳурӣ бидуни ҷалб ва ширкати бевоситаи олимони кишоварзӣ имконнопазир аст. Дар ин самт уламои соҳаи кишоварзӣ ҳиссаи арзанда гузоштаанд. Дар таркиби АИК 6 пажӯҳишгоҳи соҳавӣ фаъолият доранд. Дар ин пажӯҳишгоҳҳо 420 корманди илмӣ, аз ҷумла 31 доктори илм ва 121 номзади илм ба таҳқиқот пардохтаанд. Аз соли 2009 олимони тоҷик пахтаи маҳиннахи 748­В, гандуми навъи нарми «Зироат-70», нути «Ҳисор», марҷумаки «Ҳисор-1», кунҷиди «Шаҳноза», ҷувории «Фирӯз-355 В» ва «Марҷон-785 В», юнучқаи (шабдар) «Вахш-429»­ро ба вуҷуд овардаанд.

== Нигаред низ ==
* [[Вазорати кишоварзии Ҷумҳурии Тоҷикистон]]

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Сарчашма ==
* {{ЭМТ|Вазорати кишоварзии Ҷумҳурии Тоҷикистон|3}}
{{Мавзуъҳои Тоҷикистон}}

[[Гурӯҳ:Кишоварзӣ дар Тоҷикистон]]</text>
      <sha1>jiq7yia2nbvpd7y1lydqkokx2gral25</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Низоми бонкии Тоҷикистон</title>
    <ns>0</ns>
    <id>207546</id>
    <revision>
      <id>1492608</id>
      <parentid>1405813</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T19:53:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492608</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10128" sha1="6f608q8qaqkypbho7nvw44wi92zf0us" xml:space="preserve">'''Низоми бонкии Тоҷикистон''' — маҷмӯи ташкилотҳои кредитии дар равобити мутақобила қарордоштаи ватанӣ бо сарпарастии [[Бонки миллии Тоҷикистон]]&lt;ref&gt;Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. — {{Д.}}: [[Эр-граф]], — 2009. — С. 333&lt;/ref&gt;.

[[Низоми бонкӣ]] дар Тоҷикистон дар заминаи шабакаи бонкии замони шӯравӣ ва бонкҳои хусусии нав бунёд гардида, дар солҳои истиқлол зина ба зина инкишоф ёфт, имрӯз ба яке аз соҳаҳои аҳамиятнок ва тезтараққиёбандаи [[иқтисод]] табдил гаштааст.

== Таърих ==

=== Замони шӯравӣ ===
Низоми бонкӣ дар қаламрави Тоҷикистони имрӯза баъд аз таъсиси Ҷумҳурии Мухтори Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон оғоз ёфт. Нахусгин муассисаи бонкии Тоҷикистон Намояндагии Бонки давлатии [[Иттиҳоди Шӯравӣ|ИҶШС]] дар шаҳри Душанбе моҳи июни соли 1925 ташкил гардид, ки ба доираи дар Осиёи Миёна будаи Бонки давлатии ИҶШС дар шаҳри Тошканд тобеъ буд. Моҳи декабри ҳамон сол намояндагии Бонки давлатии ИҶШС дар шаҳри Душанбе ба Идораи Бонки давлатии ИҶШС дар ш. Душанбе табдил дода шуд. Моҳи октябри соли 1934 Идораи Бонки давлатии ИҶШС дар ш. Душанбе ба тобеъияти бевоситаи Бонки давлатии ИҶШС гузашт ва ба худ номи Идораи Тоҷикистонии Бонки давлатии ИҶШС-ро гирифт. Соли 1935 бо 24 бахш (филиал) ба корхонаю шахсони ҷудогона хидмати бонкӣ мерасонд. Бахшҳои Бонки данлатӣ дар ноҳияҳои зерин фаъолият менамуданд: Қурғонтеппа, Кӯлоб, Ғарм, Панҷакент, Хуҷанд, Уротеппа, Конибодом, Хоруғ, Исфара, Обигарм, Шаҳринав, Янгибозор (қозира Кофарниҳон), Ҷиликӯл, Куйбишев (ҳозира Хоҷамастон), Шаҳритус, Муъминобод, Кангурт, Фархор, Нов, Ашт, Кагановичобод (Колхозобод), Кӯктош, Ҳисор. Дар соли 1942 филиалҳои Бонки давлатӣ то ба 42 ва дар соли 1987 бошад то ба 59 адад расид&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.durahshon.tj/fan/view_post.php?id=808|title=Низоми бонкиии Ҷумҳурии Тоҷикистон|author=|website=www.durahshon.tj|date=|publisher=|accessdate=2018-02-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190825085143/https://www.durahshon.tj/fan/view_post.php?id=808|archivedate=2019-08-25}}&lt;/ref&gt;.

Аз соли 1959 то соли 1987 дар Ҷумҳурӣ асосан се бонк, мъне Идораи Ҷумҳуриявии Бонки давлатии ИҶШС, Идораи Ҷумҳуриявии Бонки сохтмони ИҶШС ва Бонки амонатгузорӣ фаъолият мекарданд.

Соли 1987 дар асоси Қарори Кумитаи Марказии Ҳизби Коммунисти Иттиҳоди Шӯравӣ ва Шӯрои Вазирони ИҶШС таҳти № 821 аз 17 июли соли 1987 дар Иттиҳоди Шӯравӣ ислоҳоти бонкӣ гузаронида шуд ва дар асоси ин қарор низоми бонкии зерин ташкил карда шуд:
* Бонки давлатии ИҶШС;
* Бонки фаъолияти иктисодии хориҷии ИҶШС;
* Бонки саноату сохтмони ИҶШС;
* Бонки агросаноатии ИҶШС;
* Бонки хоҷагии манзилу коммуналӣ ва рушди иҷтимоии ИҶШС;
* Бонки амонатгузорӣ ва қарздиҳӣ ба аҳолии ИҶШС.

Баъдан бо Қарори Шӯрои Вазирони ИҶШС таҳти №1118 аз 6 октябри соли 1987 муайян карда шуд, ки дар ҷумҳуриҳо, аз ҷумла дар Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон бонкҳои ҷумҳуриявии зерин ташкил карда шаванд:
* Идораи Ҷумҳуриявии Бонки давлатии ИҶШС;
* Идораи Ҷумҳуриявии Бонки саноату сохтмони ИҶШС;
* Идораи Ҷумҳуриявии Бонки рушди манзилию иҷтимоии ИҶШС;
* Идораи Ҷумҳуриявии Бонки амонатгузории ИҶШС.

Аз сабаби он ки ба тамоми аҳолию субъектҳои хоҷагидорӣ Бонки давлатӣ, Бонки сохтмон ва Бонки амонатгузорӣ хидмат мерасониданд, баъд аз ташкил шудани бонкҳои дар боло номбурда, вазифаи бонкҳои амалкунанда, байни ҳамаи бонкхо тақсим карда шуданд.

Дар ин давра Бонки давлатии ИҶШС системаи пулию қарзиро тавассути идораҳои дар ҷумҳуриҳо мавҷуд буда, идора намуда, сиёсати ягонаи пулию карзии мамлакатро тартиб медод, фаъолияти бонкҳои дигарро танзим ва назорат мекард. Баъдтар, яъне соли 1991, Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар асоси Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи Бонки миллии Ҷумҳурии Тоҷикистон», ба Қарори худ аз 28 июни соли 1991 раками 332 Бонки миллии Ҷумҳурии Тоҷикистонро таъсис дод.

=== Замони истиқлол ===
Дар ин марҳалаи начандон тӯлонӣ низоми бонкӣ зинаҳои такмили заминаи қонунгузорӣ, бунёди назорати бонкии ба меъёрҳои ҷаҳонии молиявию иқтисодӣ такякунанда, таҳкими фаъолияти бонкҳои тиҷоратӣ, таҷдиди бонкҳои калон ва таҳаввулоти дигарро паси сар намуд ва ба дастовардҳои назаррас ноил гардид.

Соли 1995 [[рубли тоҷикӣ]] ҳамчун асъори миллии Ҷумҳурии Тоҷикистон муайян шуда, Комиссияи давлатӣ оид ба ҷорӣ намудани асъори миллӣ таъсис шуда буд. Бонки миллии Тоҷикистон аз 10 майи соли 1995 бо қарори Комиссияи давлатӣ оид ба ҷорӣ намудани асъори миллӣ дар қаламрави Ҷумҳурии Тоҷикистон пули миллӣ - “рубли тоҷикии барориши соли 1994”-ро ба муомилот баровард.

Дар раванди барпо шудани низоми ягонаи пулию қарзӣ аҳамияти ба узвияти Хазинаи Байналмилалии Асъор пазируфта шудани Ҷумҳурии Тоҷикистон бисёр муҳим арзёбӣ мешавад. Ин ташкилоти бонуфузи молиявии байналмилалӣ, ки ҳадафи асосии он кумак ба мамлакатҳои рӯ ба инкишоф ва бартараф сохтани оқибатҳои бӯҳронҳои сиёсиву иҷтимоӣ мебошад, баъди ба расмият даровардани санадҳои дахлдор 23 августи соли 1993 ба узвияти комилҳуқуқи ин ташкилот пазируфта шудани Тоҷикистонро эътироф намуд.

Бо амалӣ гаштани ислоҳоти пулии соли 1995 марҳалаи нави ташаккули сиёсати пулию қарзӣ ва барпо намудани асосҳои муҳимтарини низоми мукаммали бонкӣ оғоз гардид. Дар ин марҳала зарурати қабули маҷмӯи санадҳои ҳуқуқӣ, ки ҳадаф ва вазифаҳои бонки марказиро мутобиқи меъёрҳои байналмилалӣ дақиқан ифода намоянд, ба миён омада буд. Вобаста ба ин, соли 1996 Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи Бонки миллии Тоҷикистон” қабул гардид, ки он барои ба бонки марказии муосир табдил ёфтани Бонки миллии Тоҷикистон замина гузошт&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.tajembiran.tj/tj/bahshi-iqtisodi/sectors/banking.html|title=Низоми бонкӣ|author=|website=www.tajembiran.tj|date=|publisher=Tajik Embassy in Iran|lang=tg|accessdate=2018-02-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180303104001/http://www.tajembiran.tj/tj/bahshi-iqtisodi/sectors/banking.html|archivedate=2018-03-03}}&lt;/ref&gt;.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

{{Мавзуъҳои Тоҷикистон}}

[[Гурӯҳ:Бонкдорӣ дар Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Низоми бонкӣ]]</text>
      <sha1>6f608q8qaqkypbho7nvw44wi92zf0us</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Фазлиддин Қодиров</title>
    <ns>0</ns>
    <id>208045</id>
    <revision>
      <id>1492743</id>
      <parentid>1445767</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T23:50:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492743</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10988" sha1="0h9wxxtbegkdm0nnvtoeig2kfa48tto" xml:space="preserve">{{Олим
|ном               = 
|номи аслӣ         = Қодиров Фазлиддин Садриддинович
|тасвир            = Қодиров Фазлиддин Садриддинович.jpg
|бар               = 200px
|таърихи таваллуд    = 31.03.1965   
|зодгоҳ            = {{Зодгоҳ|шаҳри Панҷакент}}, [[ҶШС Тоҷикистон]]
|таърихи даргузашт        = 
|маҳалли даргузашт      =  
|шаҳрвандӣ         = {{Парчам|Тоҷикистон}}
|фазои илмӣ        = [[педагогика, сайёҳӣ, фарҳанг]]
|ҷойҳои кор        = [[Донишгоҳи байналмилалии сайёҳӣ ва соҳибкории Тоҷикистон]]
|дараҷаи илмӣ      = {{Дараҷаи илмӣ|номзади илмҳои педагогӣ}}  
|унвонҳои илмӣ     = {{унвонҳои илмӣ||1}} (2010)
|алма-матер        = [[Донишкадаи давлатии фарҳанг ва санъати Тоҷикистон ба номи М.Турсунзода]]
|роҳбари илмӣ      = 
|шогирдони маъруф  = 
|маъруф ба         = 
|ҷоизаҳо  = [[Аълочии фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон]] (1999), [[Аълочии маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон]] (2008) [[Медали &quot;Хизмати шоиста&quot;]] (2023)
|имзо              = 
|бари имзо         = 
|сайт              = 
|викитека          = 
|викианбор         = 
}}
'''Фазлиддин Қодиров''' (Қодирзода Фазлиддин Садриддин) — [[омӯзгор]], [[олим]], номзади илмҳои педагогӣ (2004), дотсент (2010).
== Зиндагинома ==
Қодиров Фазлиддин Садриддинович [[31 март]]и [[1965]] дар деҳаи Ғӯйтани ноҳияи Панҷакент ба дунё омадааст. Дар мактаби миёнаи №35-и [[ноҳияи Панҷакент]] ба таҳсили миёна фаро гирифта шуда, онро соли 1982 ба итмом расонидааст. Солҳои 1983-1985 дар сафи Қувваҳои мусаллаҳи Иттиҳоди шӯравӣ адои хидмат намудааст. Номбурда соли 1985 ба Донишкадаи давлатии санъати Тоҷикистон ба номи М.Турсунзода бо ихтисоси корҳои маданӣ-маърифатӣ дохил шуда, онро соли 1989 бо дипломи аъло хатм намудааст.
Фаъолияти кории Қодиров Фазлиддин соли 1989 ба ҳайси мудири шуъбаи корҳои маданӣ-маърифатии Раёсати фарҳанги шаҳри Душанбе оғоз гардидааст. Соли 1990 Фазлиддин Қодиров бо супориши Вазорати фарҳанги Тоҷикистон барои фаъолияти илмӣ-омӯзгорӣ ба Донишкадаи давлатии санъати Тоҷикистон ба номи М.Турсунзода ба кор фиристода мешавад. Фаъолияти илмӣ-омӯзгории номбурда дар кафедраи корҳои маданӣ-маърифатии донишкада шурӯъ мешавад. 
Қодиров Фазлиддин Садриддинович тӯли фаъолияти илмӣ-омӯзгорӣ дар вазифаҳои пурмасъул кор кардааст. Ӯ солҳои 2006-2008 дар вазифаи мудири кафедраи технологияҳои иҷтимоӣ-фарҳангӣ ва туризм, солҳои 2008-2010 ба ҳайси декани факултети такмили ихтисоси кормандони фарҳанг, санъат ва табъу нашри Донишкадаи давлатии санъати Тоҷикистон ба номи М.Турсунзода кору фаъолият намудааст. Ӯ аз соли 2010 то соли 2012  ба ҳайси декани факултети туризм ва меҳмондорӣ ва аз соли 2012 то соли 2015 ба ҳайси декани факултети туризм ва хадамоти гумруки Донишкадаи соҳибкорӣ ва хидмат дифои вазифа намудааст. Номбурда солҳои 2015-2016 дар вазифаи сардори шуъбаи илм, инноватсия ва робитаҳои хориҷии Донишкадаи соҳибкорӣ ва хидмат ва минбаъд дар вазифаи мудири кафедраи туризми ҳамин донишкада кору фаъолият намудааст. Солҳои 2019-2024 дар вазифаи сардори раёсати таълими Донишкадаи сайёҳӣ, соҳибкорӣ ва хизмат (минбаъд Донишгоҳи байналмилалии сайёҳӣ ва соҳибкории Тоҷикистон) ва шуруъ аз сентябри соли 2024 дар вазифаи директори Институти сайёҳии Донишгоҳи байналмилалии сайёҳӣ ва соҳибкории Тоҷикистон кору фаъолият намуда истодааст.
Тӯли фаъолияти илмӣ-омӯзгорӣ Қодиров Ф.С.  дар Донишгоҳи давлатии фарҳанг ва санъати ш. Маскав, (с. 2004) Академияи байналмилалии туризми Русия, (с. 2010) Донишгоҳи туризм ва сервиси Русия (с.2012) ва Донишгоҳи '''Xinjiang Normal University''' '''(Ҷумҳурии мардумии Чин, 2019)''' коромӯзӣ намудааст.

== Фаъолияти илмӣ == 
Солҳои 1991-1994 имтиҳонҳои номзадиро супорида соли 1994 ба шуъбаи рӯзонаи аспирантураи Пажӯҳишгоҳи илмҳои педагогии Вазорати маориф (Пажӯҳишгоҳи рушди таҳсилоти Академияи таҳсилоти Тоҷикистон) шомил мешавад. Соли 1997 аспирантураи Пажӯҳишгоҳи мазкурро хатм менамояд. Вобаста ба нооромиҳои ибтидои солҳои 90-ум раванди корҳои таҳқиқотии Қодиров Фазлиддин каме ба таъхир меафтад. Соли 2001 ҷиҳати идомаи корҳои таҳқиқотӣ дар мавзӯъи «Таъсири омилҳои иҷтимоӣ-фарҳангӣ дар беҳдошт ва рушди санъати ороишию амалии халқӣ» ба Донишгоҳи фарҳанг ва санъати шаҳри Маскави Федератсияи Русия меравад. Рисолаи номзадиро дар мавзӯъи «Таъсири омилҳои иҷтимоӣ-фарҳангӣ дар беҳдошт ва рушди санъати ороишию амалии халқӣ» дар шӯрои ҳимояи рисолаҳои докторӣ бо ихтисоси 13.00.05- назария, методика ва ташкили фаъолияти иҷтимоӣ-фарҳангӣ воқеъ дар Донишгоҳи фарҳанг ва санъати шаҳри Маскави Федератсияи Русия соли 2004 ҳимоя намуда, ба дарёфти унвони илмии номзади илмҳои педагогӣ шарафёб гардидааст.
Фаъолиятҳои илмии Қодиров Фазлиддин Садриддинович ба масоили эҳёи ҳунарҳои мардуми ба унвони таркиботи муҳими ҳаёти фарҳангии халқи тоҷик бахшида шудааст. Номбурда яке аз ташкилотчиёни нахустин Фестивали байналмилалии ҳунарҳои мардумӣ  дар Тоҷикистон (1999) буда, бо ин васила дар мавриди ҳолати воқеии амали ҳунарҳои мардумӣ дар Тоҷикистон таҳкиқотҳои арзишманд анҷом дода, роҳу усулҳои минбаъдаи эҳё ва рушди ҳунарҳои мардумиро бозгӯ ва пешниҳод намудааст.
Соли 2010 бо қарори Комиссияи олии аттестатсионии Вазорати маориф ва илми Федератсияи Русия сазовори дараҷаи илмии дотсент гардидааст
== Осор ==
Қодиров Фазлиддин муаллифи 2 монография, 5 воситаи таълимӣ, 5 дастури таълимӣ-методӣ ва зиёда аз 100 мақолаҳои илмӣ мебошад.
=== Китобҳо (Монографияҳо) ===
* Ҳунарҳои бадеии мардумӣ омили тарбияи завқи бадеӣ //Монография. Қодиров Ф.С.- ПИТФИ «Адабиёти бачагона», 2014.-144с.
* Социально-культурные факторы сохранения и развития народного прикладного творчества Таджикистана. Қодиров Ф.С. -Душанбе «Эҷод», 2010.-144с 
=== Китобҳои дарсӣ ===
* Саёҳатшиносӣ (Луғати мухтасари калимаву ибороти маъмули соҳавӣ). Қодиров Ф.С. -Душанбе «Эҷод», 2009 с, 24с.
* Фаъолияти сайёҳӣ. Қодиров Ф.С.-Душанбе «Эҷод», 2009 с,63 с.(ҳаммуаллиф М. Салимов)
* Асосҳои туризм.Қодиров Ф.С. -Душанбе, «Ирфон», 2012.-128с.
* Захираҳои туристӣ: ёдгориҳои фарҳангӣ-таърихӣ ва табиӣ.Қодиров Ф.С. -Душанбе «Ирфон», 2012.-128с.
* Хидматраснии нақлиётӣ дар туризм.Қодиров Ф.С. -Душанбе «Ирфон»,2017.-138с.
== Пайвандҳо ==
* [https://web.archive.org/web/20180401195723/http://dsx.tj/ {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20180401195723/https://web.archive.org/web/20180401195723/http://dsx.tj/ |date=2018-04-01 }} Сомонаи расмии Донишкадаи соҳибкорӣ ва хидмат]

[[Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи байналмилалии сайёҳӣ ва соҳибкории Тоҷикистон]]</text>
      <sha1>0h9wxxtbegkdm0nnvtoeig2kfa48tto</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аҳмадхон Муродзода</title>
    <ns>0</ns>
    <id>208093</id>
    <revision>
      <id>1492865</id>
      <parentid>1488449</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T04:14:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>/* Пайвандҳо */ гурӯҳбандӣ</comment>
      <origin>1492865</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5922" sha1="oeb46z8nqj8f5n6ztgkd6hkjtlkoxtl" xml:space="preserve">{{Олим
 |ном     = Аҳмадхон Амрохон Муродзода
 |номи аслӣ   = Аҳмадхон Амрохонович Муродов
 |тасвир    = 
 |бар     = 
 |тавсифи тасвир  = 
 |таърихи таваллуд  = 16.02.1968
|зодгоҳ    = {{Зодгоҳ|ноҳияи Восеъ}}, [[ҶШС Тоҷикистон]], [[ИҶШС]]
 |таърихи даргузашт   = 
 |шаҳрвандӣ   = {{парчамбандӣ|Тоҷикистон}}
 |маҳалли даргузашт  =  
 |фазои илмӣ   = [[таърих]]
 |ҷойҳои кор   = [[Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ]]
 |дараҷаи илмӣ  = {{Дараҷаи илмӣ|номзад|илмҳои таърих}}
 |унвонҳои илмӣ  = {{Унвонҳои илмӣ||1}}
 |алма-матер   = [[Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ|Донишкадаи давлатии омӯзгории шаҳри Душанбе ба номи Қ. Ш. Ҷӯраев]]
 |роҳбари илмӣ  = 
 |шогирдони маъруф = 
 |маъруф ба   = 
 |ҷоизаҳо = «[[Аълочии маорифи Тоҷикистон]]» (2009)
 |имзо     = 
 |бари имзо   = 
 |сайт     = 
 |викитека    = 
 |викианбор   = 
}}

'''Аҳмадхон Амрохон Муродзода''' (аввал ном '''Аҳмадхон Амрохонович Муродов ''') (тав. 16.02.1968, деҳаи Рӯдакӣ, [[ноҳияи Восеъ]]) — муаррих, номзади илмҳои таърих (2004), дотсент (2010).

== Зиндагинома ==
Соли 1992 факултети таърихи [[Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ|Донишкадаи давлатии омӯзгории шаҳри Душанбе ба номи Қ. Ш. Ҷӯраев]]ро хатм намудааст. Солҳои 1990—1994 муаллими фанни таърихи мактаби таҳсилоти умумии № 62 шаҳри Душанбе, 1994—1995 ассистенти кафедраи таърихи сиёсӣ, 1995—1998 аспиранти кафедраи таърихи халқи тоҷик, 1999—2004 ассистент, муаллими калони кафедраи номбурдаи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Қ. Ҷӯраев буд. Аз соли 2005 то ба имрӯз мудири кафедраи таърихи умумӣ ва ҳамзамон муовини декани факултети таърихи донишгоҳи омӯзгорӣ оид ба корҳои илмӣ аст. Муаллифи 30 мақолаҳои илмӣ, илмию методӣ мебошад. Оид ба инъикоси воқеаҳои сиёсӣ дар матбуоти даврии Тоҷикистон дар солҳои 1989—1997, ҳаёти халқи тоҷик дар асрҳои XIV—XV корҳои илмӣ бурдааст. 

Аҳмадхон Амрохон Муродзода [[7 январ|7 январи]] [[соли 2025]] бо Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон директори [[Институти таърих, бостоншиносӣ ва мардумшиносии ба номи А. Дониш |Институти таърих, бостоншиносӣ ва мардумшиносии ба номи А. Дониш Институти таърих, бостоншиносӣ ва мардумшиносии ба номи А.Дониши Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон]] таъин карда шудааст.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://khovar.tj/2025/01/aror-oi-ukumati-um-urii-to-ikiston-94/|title=Қарорҳои Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон|author=|website=|date=2025-01-07|publisher=www.khovar.tj|lang=tg|accessdate=2025-01-11}}&lt;/ref&gt;
== Мукофот ==
* Нишони сарисинагии «[[Аълочии маорифи Тоҷикистон]]» (2009)
.

== Осор ==
* Матбуоти тоҷик дар солҳои Ҷанги Бузурги Ватанӣ, Д., 1995;
* Кошонаи маърифат аз таърихи факултаи таърих (бо ҳаммуаллифӣ), Д., 1998;
* Инкишофи матбуоти даврӣ дар солҳои 1989—1995, Д., 2001;
* Мир Саид Алии Ҳамадонӣ олим ва мутафаккири Шарқ // Дар кит. Хатлон дар масири таърих, Д., 2006;
* Хатлон дар сарчашмаҳои таърихии давраи Темуриён // Дар кит. Хатлон дар масири таърих, Д., 2006;
* Инъикоси ҷунбиши сарбадорони Самарқанд дар «Тоҷикон»-и Б.Ғафуров // Дар кит. Бобоҷон Ғафуров ва рушди таърихнигории миллӣ, Д., 2009.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
* [http://www.tgpu.tj/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=212&amp;Itemid=92&amp;lang=tj Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ]

[[Гурӯҳ:Таърихшиносони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Олимон аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ]]
[[Гурӯҳ:Дорандагони нишони Аълочии маорифи Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Олимони асри XXI]]</text>
      <sha1>oeb46z8nqj8f5n6ztgkd6hkjtlkoxtl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уктам Ҷумаев</title>
    <ns>0</ns>
    <id>208414</id>
    <revision>
      <id>1492739</id>
      <parentid>1479124</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T23:46:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492739</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5874" sha1="99nqm4phm3s79zax4r6oeweslqlhsyw" xml:space="preserve">{{Олим
|ном               = 
|номи аслӣ         = Ҷумаев Уктам Мирзоёрович
|тасвир            =
|бар               = 200px
|таърихи таваллуд    = 10.05.1981 
|зодгоҳ            = {{Зодгоҳ|шаҳри Душанбе}}, [[ҶШС Тоҷикистон]]
|таърихи даргузашт        = 
|маҳалли даргузашт      =  
|шаҳрвандӣ         = {{Парчам|Тоҷикистон}}
|фазои илмӣ        = иқтисодчӣ
|ҷойҳои кор        = [[Донишкадаи соҳибкорӣ ва хидмат]]
|дараҷаи илмӣ      = {{дараҷаи илмӣ|номзад|илмҳои иқтисод}} (2011) 
|унвонҳои илмӣ     = {{унвонҳои илмӣ||1}}
|алма-матер        = [[Донишкадаи соҳибкорӣ ва хидмат]] (1998-2003)
|роҳбари илмӣ      = 
|шогирдони маъруф  = 
|маъруф ба         = 
|мукофоту ҷоизаҳо  = 
|имзо              = 
|бари имзо         = 
|сайт              = 
|викитека          = 
|викианбор         = 
}}
'''Уктам Ҷумаев''' — олим, [[иқтисодшинос]]. Номзади илмҳои иқтисодӣ (2011), дотсент..
== Зиндагинома ==
Ҷумаев Уктам 10-уми майи соли 1981 дар шаҳри Душанбе, дар оилаи омӯзгор ба дунё омадааст. Соли 2003 факултети соҳибкорӣ ва менеҷменти Донишкадаи соҳибкорӣ ва хидматро аз рӯи ихтисоси иқтисодёти ҷаҳон бо баҳои аъло хатм намудааст. Солҳои 2005-2009 аспиранти Институти иқтисодиёти Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон буд.
Аз соли 2003 то кунун дар Донишкдааи соҳибкорӣ ва хидмат дар вазифаҳои ассистент-коромӯз, ассистенти кафедраи назарияи иқтисод, ҷонишини декани факултети бизнес ва молия, ҷонишини декани факултети соҳибкорӣ ва менеҷмент, сармутахассиси офиси бақайдгирии таҳсилоти низоми кредитӣ, директори маркази сабт ва иттилооти донишкада, директори маркази иттилоотӣ ва коммуникатсионии донишкада, декани факултети технологияҳои информатсионии донишкада ва аз соли 2012 то кунун дар вазифаи дотсенти кафедраи идоракунии давлатӣ ва маҳаллӣ корҳои илмиро давом медиҳад.    
== Фаъолияти илмӣ ==
Соли 2011 натиҷаи корҳои илмии худро дар мавзӯъи «Соҳибкории инноватсионӣ ҳамчун омили рушди истеҳсолоти саноатӣ» ҷамъбаст намуда, дар шаҳри Душанбе рисолаи номзадиро дифоъ намудааст.  Айни ҳол доир ба мавзӯъи рисолаи доктори «Моделсозии рушди соҳибкории инноватсионӣ дар саноати Ҷумҳурии Тоҷикистон» таҳқиқоти илмиро бурда истодааст. 
Фаъолиятҳои илмии ӯ ба масоили таҳия, татбиқ ва идоракунии усулҳои инноватсионии баланд бардоштани истеҳсолнокии корхонаҳои саноатӣ равона шудааст. Ӯ аввалин маротиба дар шароити  Тоҷикистон арзёбии маблағгузориро ба лоиҳаҳои инноватсионӣ дар асоси индекси гиперболикии Фаррел ба роҳ мондааст. Дар натиҷаи гузаронидани корҳои таҳқиқотӣ ӯ методикаи коркарди қарорҳои идоракунӣ ҳангоми интихоби стратегияи босамари инноватсионии рушди корхонаи хурди саноатиро пешниҳод намудааст.

== Осор ==
Ҷумаев Уктам муаллифи бештар аз 40 мақолаҳои илмӣ ва 1 монография мебошад. 
=== Китобҳо (Монографияҳо) ===
# Инновационное предпринимательство как фактор устойчивого роста промышленного производства Республики Таджикистан /Джумаев У. - Душанбе: Ирфон, 2013. - 145 с.
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
* [https://web.archive.org/web/20190823134743/http://dsx.tj/view_fak.php?fcID=6&amp;fID=90 Ҷумаев Уктам Мирзоёрович]
* [https://search.rsl.ru/ru/record/01005007334 Рисолаи номзадӣ  “Инновационное предпринимательство как фактор устойчивого роста промышленного производства Республики Таджикистан] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20241226145837/https://search.rsl.ru/ru/record/01005007334 |date=2024-12-26 }}

[[Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Иқтисодшиносони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи байналмилалии сайёҳӣ ва соҳибкории Тоҷикистон]]</text>
      <sha1>99nqm4phm3s79zax4r6oeweslqlhsyw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сироҷиддини Эмомалӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>208550</id>
    <revision>
      <id>1492703</id>
      <parentid>1370021</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T22:45:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492703</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8596" sha1="9p3qqe34j0k6bclapzdyf4bmfd81lyk" xml:space="preserve">{{Манбаъ}}
{{Ҳамномҳо|Сироҷиддин}}
{{Ҳамнасабҳо|Эмомалӣ}}
{{Олим
 |ном                 = Сироҷиддини Эмомалӣ
 | номи аслӣ                 =  
 |тасвир                 = Sirojiidini_E.jpg 
 |бар                 = 
 |тавсифи тасвир          = Сироҷиддини Эмомалӣ
 |таърихи таваллуд     = 5.03.1975   
 | зодгоҳ                   = {{Зодгоҳ|Ноҳияи Ҳамадонӣ |ноҳияи Москва}}, [[ҶШС Тоҷикистон]] 
 |шаҳрвандӣ            = {{Парчам|Тоҷикистон}}  
 |таърихи даргузашт    = 
 |фазои илмӣ          = фиолология 
 |ҷойҳои кор          = [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]] 
 |дараҷаи илмӣ          = {{Дараҷаи илмӣ|доктор|илмҳои филология}}
 |унвонҳои илмӣ        = {{Унвонҳои илмӣ ||профессор}}
 |алма-матер           = [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]] 
 |роҳбари илмӣ         = 
 |шогирдони маъруф     = 
 |маъруф ба           = 
 |ҷоизаҳо = [[Аълочии маорифи Тоҷикистон]] (2010), [[Аълочии матбуоти Тоҷикистон]] (2016), Ифтихорномаи Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон (2020)   
 |имзо                = 
 |бари имзо           = 
 |сайт                 =  
 |викитека             = 
 |викианбор             = 
}}
'''Сироҷиддини Эмомалӣ''' ([[5 март]]и [[соли 1975]], [[Ноҳияи Ҳамадонӣ|ноҳияи Москва]], [[вилояти Кӯлоб]]) — доктори илмҳои филология, профессори кафедраи назария ва адабиёти навини форсии тоҷикии факултети филологияи [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]].

== Зиндагинома ==
Сироҷиддини Эмомалӣ соли 1996 шуъбаи рӯзонаи факултети филологияи [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]], соли 2001 шуъбаи рӯзонаи аспирантураи [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон|Донишгоҳи давлатии миллии Тоҷикистон]]ро хатм карда, рисолаи номзадиро дар мавзӯи «Аз таърихи эҷоди романи „Восеъ“ — и [[Сотим Улуғзода]]» соли 2002 ва рисолаи докториро дар мавзӯи «[https://vak.tj/index.php/navgon/e-lon-o-oid-ba-himoyai-dissertatsiyaho/709-imoyai-siro-iddini-emomal?&amp;cal_offset=0n Таҷассуми бадеии таърих дар насри сотим Улуғзода (солҳои 60-80-уми аср XX)] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20211222221552/http://vak.tj/index.php/navgon/e-lon-o-oid-ba-himoyai-dissertatsiyaho/709-imoyai-siro-iddini-emomal?&amp;cal_offset=0n |date=2021-12-22 }}» соли 2019 дифоъ намудааст.&lt;ref&gt;[https://cyberleninka.ru/article/n/yazyk-romana-vose-sotima-ulugzoda Язык романа «Восе» Сотима Улугзода | Сироджиддини Эмомали]&lt;/ref&gt;

== Фаъолият ==
Муаллифи китобҳои «Нақши Восеъ дар адабиёти бадеӣ» (2001), «Аз таърихи эҷоди романи „Восеъ“-и Сотим Улуғзода» (2003), «Восеънома» (2003), «Сотим Улуғзода ва тасвири шӯриши Восеъ дар адабиёти тоҷик» (2007), «Таърихи эҷоди қиссаи „Ривояти суғдӣ“ — и Сотим Улуғзода» (2011), «Сотим Улуғзода ва фарҳанги миллӣ» (2012), «Андеша ва маҳорати адабӣ» (2012), «Тасвири муҳити хонавода ва манзараи табиат дар насри Сотим Улуғзода» (2015) «Ошёни суханшиносон» (2016) «Ганҷинаи мулки сухан» (2018), «Сотим Улуғзода ва фарҳанги миллӣ» (2018 аз ҷониби ЭКО дар Ҷумҳурии Исломии Эрон чоп шудааст), «Таҷассуми бадеии таърих дар насри Сотим Улуғзода» (солҳои 60-80-уми асри ХХ) (2020), «Саҳми Пешвои миллат Эмомалӣ Раҳмон дар рушди илмҳои филологӣ» (2020), «Назарияи адабиёт» (бо ҳаммуаллифии профессори Донишгоҳи давлатии Самарқанд Ҷумъа Ҳамроҳ) (2020), «Арзишҳои миллӣ дар насри бадеии Сотим Улуғзода» (2021), «Восеънома» (2022), «Таълифоти адабиётшиносии Сотим Улуғзода дар «Намунаҳои адабиёти тоҷик»» (2022), «Эмомалӣ Раҳмон ва арзишҳои миллию умумибашарӣ» (2022) ва беш аз 100 мақолаи илмӣ ва васоиту дастурҳои таълимӣ мебошад. 

Фаъолияти ҷамъиятию роҳбарӣ: солҳои 2001—2005 ҷонишини декани факултети филологияи [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]] оид ба тарбия; солҳои 2005—2009 ҷонишини декани факултети филологияи [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]] оид ба таълим; солҳои 2008—2013 мудири шуъбаи таҷрибаомӯзӣ ва кор бо мутахассисони ҷавони ДМТ; аз 21.10.2013 то 06.06.2014 директори Маркази табъу нашр, баргардон ва тарҷумаи ДМТ; аз 07.06.2014 то 30.12.2014 сардори шуъбаи кадрҳо ва корҳои махсуси ДМТ; аз 02.01. 2015 то 26.03.2016 сардори раёсати кадрҳо ва корҳои махсуси ДМТ; аз 26.03.2016 декани факултети филологияи [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]] мебошад.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://philol.tnu.tj/tj/ro-barijat/|title=Роҳбарияти факултаи филологияи ДМТ|author=|website=www.philol.tnu.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2020-05-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200928112317/https://philol.tnu.tj/tj/ro-barijat/|archivedate=2020-09-28}}&lt;/ref&gt;

=== Дастовардҳо ===
Дар [[соли 2007]] барои дастовардҳо дар соҳаи илмҳои гуманитарӣ бо «Ҷоизаи ба номи Исмоили Сомонӣ барои олимони ҷавон дар соҳаи илм ва техника», соли 2010 барои хидматҳои бисёрсолаи бенуқсон дар соҳаи маориф, саҳми арзанда дар таълиму тарбияи насли наврас бо нишони «Аълочии маорифи Тоҷикистон» ва соли 2016 барои тарғибу ташвиқи сиёсати давлатӣ дар соҳаи фарҳангу маориф бо нишони «Аълочии матбуоти Тоҷикистон»  ва соли 2020 барои фаъолияти самарабахши меҳнатӣ бо «Ифтихорнома»-и Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон қадрдонӣ шудааст.  

қадрдонӣ шудааст.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
* [https://tnu.tj/index.php/tj/e-loni-difoi-risola-oi-ilm-t/70-koa/742-siro-iddini-emomal/ Сироҷиддини Эмомалӣ] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20200920010412/https://tnu.tj/index.php/tj/e-loni-difoi-risola-oi-ilm-t/70-koa/742-siro-iddini-emomal/ |date=2020-09-20 }}
* [https://web.archive.org/web/20200928112317/https://philol.tnu.tj/tj/ro-barijat/ Роҳбарияти факултаи филологияи ДМТ]

[[Гурӯҳ:Филологони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Номзадҳои улуми филология]]
[[Гурӯҳ:Докторони улуми филология]]
[[Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]]</text>
      <sha1>9p3qqe34j0k6bclapzdyf4bmfd81lyk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Файзалӣ Комилиён</title>
    <ns>0</ns>
    <id>208551</id>
    <revision>
      <id>1492855</id>
      <parentid>1478947</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T03:45:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>/* Эзоҳ */ навсозӣ, гурӯҳбандӣ</comment>
      <origin>1492855</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7336" sha1="8mr84mdipy4fn6q1lpg25mijkprrb6n" xml:space="preserve">{{Олим
 |ном                 = Файзалӣ Комилиён
 |номи аслӣ           = Комилиён Файзалӣ Саъдулло
 |тасвир              = Komilov_F_rus.png
 |бар                 = 
 |тавсифи тасвир      = 
 |таърихи таваллуд      =  1956
 |зодгоҳ              = 
 |таърихи даргузашт     = 
 |шаҳрвандӣ           = {{парчамбандӣ|Тоҷикистон}}
 |маҳалли даргузашт        = 
 |фазои илмӣ          = 
 |ҷойҳои кор          = [[Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленин]], Муассисаи давлатии «Комиссияи олии аттестатсионии назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон» (2016-2021)
 |дараҷаи илмӣ        = {{Дараҷаи илмӣ|доктор|илмҳои физика ва математика}}
 |унвонҳои илмӣ       = {{Унвонҳои илмӣ||0}}
 |алма-матер          = [[Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленин]] (1978)
 |роҳбари илмӣ        = 
 |шогирдони маъруф    = 
 |маъруф ба           = 
 |мукофоту ҷоизаҳо    = 
 |имзо                = 
 |бари имзо           = 
 |сайт                = 
 |викитека            = 
 |викианбор           = 
}}
'''Комилиён Файзалӣ Саъдулло''' ({{ВД-Дебоча}}) — {{риёзидон|Тоҷикистон}}, [[доктори илм]]ҳои физика ва математика, [[профессор]], академики Академияи илмҳои байналмилалии мактабҳои олӣ.

== Зиндагинома ==
Файзалӣ Комилиён хатмкардаи шуъбаи риёзиёти татбиқии факултети механикаю риёзиёти [[Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленин]] (1978) ва аспирантураи Академияи илмҳои ИҶШС (Москва, 1984) мебошад. Соли 1985 рисолаи номзадӣ, соли 2004 рисолаи докторриро дифоъ намудааст.

== Фаъолияти илмӣ ==
Таҳқиқоти мушаххаси илмии ӯ ба татбиқи технологияҳои иттилоотӣ дар соҳаҳои гуногуни хоҷагии халқ ва тарҳрезии компютерии экосистемаи обанборҳову ҳавзҳои моҳипарварӣ бахшида шудааст. Ӯ дар ин самтҳо 14 монографияи илмӣ ва миқдори зиёди мақолаҳоро ба нашр расонидааст. Теъдоди асарҳои илмӣ-методиаш наздик ба 300-то буда, қисми зиёди онҳо дар бонуфузтарин маҷаллаҳои илмии ҷаҳон (Ҷумҳурии Тоҷикистон, Федератсияи Россия, Ҷумҳурии Қирғизистон, Ҷумҳурии Ӯзбекистон, Ҷумҳурии исломии Эрон, Олмон ва ғайра) нашр шудаанд. Ӯ аз рӯи самтҳои таҳқиқотии худ 6 нафарро то зинаи номзади илм ба воя расонидааст.&lt;ref name=&quot;Комилиён Файзали Саъдулло&quot;&gt;{{Cite web|url=https://vak.tj/index.php/26-other-articles/33-sokhtori-koa|title=Комилиён Файзали Саъдулло|author=|website=www.vak.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2021-04-29|archivedate=2021-04-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210429172032/https://vak.tj/index.php/26-other-articles/33-sokhtori-koa}}&lt;/ref&gt;

Ф. С. Комилиён муаллифи зиёда аз 25 китоби дарсӣ барои мактабҳои олӣ, касбии ибтидоиву миёна ва таҳсилоти умумӣ, зиёда аз 30 барномаи фаннӣ ва 10 васоити таълимӣ мебошад. Соли 2006 ҳамчун ғолиби озмуни муаллифони китобҳои дарсӣ ба муддати як моҳ дар ИМА таҷрибаомӯзии касбӣ гузаштааст.

Ӯ яке аз сермаҳсултарин муаллифони китобҳои дарсиву воситаҳои таълимӣ ва ҳамчун мутахассиси барҷастаи соҳаи информатика ва технологияҳои иттилоотиву иртиботӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон шинохта шудааст. Китобҳои таълимии «Информатика», «Информатика ва технологияҳои иттилоотӣ», «Информатикаи татбиқӣ», «Асосҳои информатика ва техникаи ҳисоббарор», «Асосҳои техникаи компютерӣ», «Технологияи иттилоотӣ», «Забонҳои барномарезӣ», «Компютер ва иттилоот», «Технологияҳои компютерӣ», «Технологияҳои тарҳрезии системаҳои иттилоотӣ», «Шабакаҳои компютерӣ ва сомонасозӣ» ва ғайра, ки ба қалами ӯ тааллуқ доранд, имрӯз китобҳои рӯимизии садҳо ҳазор мактаббачагон, донишҷӯён ва омӯзгорони ин фанҳо гаштаанд. Таҳти сарварии ӯ стандарт ва барномаи таълимии фанҳои информатика (барои мактабҳои олӣ) ва технологияи иттилоотӣ (барои мактабҳои таҳсилоти умумӣ) эҷод шудааст.&lt;ref name=&quot;Комилиён Файзали Саъдулло&quot;/&gt;

Моҳи марти соли 2021 Комилиён Файзалӣ Саъдулло бинобар сабаби ба нафақа баромадан аз вазифаи муовини Раиси муассисаи давлатии «Комиссияи олии аттестатсионии назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон» озод карда шудааст.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.prezident.tj/node/25211|title=Амри Президенти Тоҷикистон|author=|website=www.prezident.tj|date=|publisher= |lang=tg|accessdate=2021-04-29}}&lt;/ref&gt;

== Сарчашма ==
* [https://vak.tj/index.php/26-other-articles/33-sokhtori-koa Комилиён Файзали Саъдулло] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20210429172032/https://vak.tj/index.php/26-other-articles/33-sokhtori-koa |date=2021-04-29 }}

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

{{ПБ}}
[[Гурӯҳ:Хатмкардагони Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Олимон аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Риёзидонон аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Докторони илмҳои физика-математика]]
[[Гурӯҳ:Ректорони донишгоҳҳои Тоҷикистон]]</text>
      <sha1>8mr84mdipy4fn6q1lpg25mijkprrb6n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1492857</id>
      <parentid>1492855</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T03:55:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>/* Эзоҳ */</comment>
      <origin>1492857</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7317" sha1="qvl3irypee7jv8qbdtez68q6fi4z18d" xml:space="preserve">{{Олим
 |ном                 = Файзалӣ Комилиён
 |номи аслӣ           = Комилиён Файзалӣ Саъдулло
 |тасвир              = Komilov_F_rus.png
 |бар                 = 
 |тавсифи тасвир      = 
 |таърихи таваллуд      =  1956
 |зодгоҳ              = 
 |таърихи даргузашт     = 
 |шаҳрвандӣ           = {{парчамбандӣ|Тоҷикистон}}
 |маҳалли даргузашт        = 
 |фазои илмӣ          = 
 |ҷойҳои кор          = [[Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленин]], Муассисаи давлатии «Комиссияи олии аттестатсионии назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон» (2016-2021)
 |дараҷаи илмӣ        = {{Дараҷаи илмӣ|доктор|илмҳои физика ва математика}}
 |унвонҳои илмӣ       = {{Унвонҳои илмӣ||0}}
 |алма-матер          = [[Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленин]] (1978)
 |роҳбари илмӣ        = 
 |шогирдони маъруф    = 
 |маъруф ба           = 
 |мукофоту ҷоизаҳо    = 
 |имзо                = 
 |бари имзо           = 
 |сайт                = 
 |викитека            = 
 |викианбор           = 
}}
'''Комилиён Файзалӣ Саъдулло''' ({{ВД-Дебоча}}) — {{риёзидон|Тоҷикистон}}, [[доктори илм]]ҳои физика ва математика, [[профессор]], академики Академияи илмҳои байналмилалии мактабҳои олӣ.

== Зиндагинома ==
Файзалӣ Комилиён хатмкардаи шуъбаи риёзиёти татбиқии факултети механикаю риёзиёти [[Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленин]] (1978) ва аспирантураи Академияи илмҳои ИҶШС (Москва, 1984) мебошад. Соли 1985 рисолаи номзадӣ, соли 2004 рисолаи докторриро дифоъ намудааст.

== Фаъолияти илмӣ ==
Таҳқиқоти мушаххаси илмии ӯ ба татбиқи технологияҳои иттилоотӣ дар соҳаҳои гуногуни хоҷагии халқ ва тарҳрезии компютерии экосистемаи обанборҳову ҳавзҳои моҳипарварӣ бахшида шудааст. Ӯ дар ин самтҳо 14 монографияи илмӣ ва миқдори зиёди мақолаҳоро ба нашр расонидааст. Теъдоди асарҳои илмӣ-методиаш наздик ба 300-то буда, қисми зиёди онҳо дар бонуфузтарин маҷаллаҳои илмии ҷаҳон (Ҷумҳурии Тоҷикистон, Федератсияи Россия, Ҷумҳурии Қирғизистон, Ҷумҳурии Ӯзбекистон, Ҷумҳурии исломии Эрон, Олмон ва ғайра) нашр шудаанд. Ӯ аз рӯи самтҳои таҳқиқотии худ 6 нафарро то зинаи номзади илм ба воя расонидааст.&lt;ref name=&quot;Комилиён Файзали Саъдулло&quot;&gt;{{Cite web|url=https://vak.tj/index.php/26-other-articles/33-sokhtori-koa|title=Комилиён Файзали Саъдулло|author=|website=www.vak.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2021-04-29|archivedate=2021-04-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210429172032/https://vak.tj/index.php/26-other-articles/33-sokhtori-koa}}&lt;/ref&gt;

Ф. С. Комилиён муаллифи зиёда аз 25 китоби дарсӣ барои мактабҳои олӣ, касбии ибтидоиву миёна ва таҳсилоти умумӣ, зиёда аз 30 барномаи фаннӣ ва 10 васоити таълимӣ мебошад. Соли 2006 ҳамчун ғолиби озмуни муаллифони китобҳои дарсӣ ба муддати як моҳ дар ИМА таҷрибаомӯзии касбӣ гузаштааст.

Ӯ яке аз сермаҳсултарин муаллифони китобҳои дарсиву воситаҳои таълимӣ ва ҳамчун мутахассиси барҷастаи соҳаи информатика ва технологияҳои иттилоотиву иртиботӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон шинохта шудааст. Китобҳои таълимии «Информатика», «Информатика ва технологияҳои иттилоотӣ», «Информатикаи татбиқӣ», «Асосҳои информатика ва техникаи ҳисоббарор», «Асосҳои техникаи компютерӣ», «Технологияи иттилоотӣ», «Забонҳои барномарезӣ», «Компютер ва иттилоот», «Технологияҳои компютерӣ», «Технологияҳои тарҳрезии системаҳои иттилоотӣ», «Шабакаҳои компютерӣ ва сомонасозӣ» ва ғайра, ки ба қалами ӯ тааллуқ доранд, имрӯз китобҳои рӯимизии садҳо ҳазор мактаббачагон, донишҷӯён ва омӯзгорони ин фанҳо гаштаанд. Таҳти сарварии ӯ стандарт ва барномаи таълимии фанҳои информатика (барои мактабҳои олӣ) ва технологияи иттилоотӣ (барои мактабҳои таҳсилоти умумӣ) эҷод шудааст.&lt;ref name=&quot;Комилиён Файзали Саъдулло&quot;/&gt;

Моҳи марти соли 2021 Комилиён Файзалӣ Саъдулло бинобар сабаби ба нафақа баромадан аз вазифаи муовини Раиси муассисаи давлатии «Комиссияи олии аттестатсионии назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон» озод карда шудааст.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.prezident.tj/node/25211|title=Амри Президенти Тоҷикистон|author=|website=www.prezident.tj|date=|publisher= |lang=tg|accessdate=2021-04-29}}&lt;/ref&gt;

== Сарчашма ==
* [https://vak.tj/index.php/26-other-articles/33-sokhtori-koa Комилиён Файзали Саъдулло] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20210429172032/https://vak.tj/index.php/26-other-articles/33-sokhtori-koa |date=2021-04-29 }}

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

{{ПБ}}
[[Гурӯҳ:Хатмкардагони Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Олимон аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Риёзидонон аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Риёзидонони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Докторони илмҳои физика-математика]]</text>
      <sha1>qvl3irypee7jv8qbdtez68q6fi4z18d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Фирӯза Амонова</title>
    <ns>0</ns>
    <id>209020</id>
    <revision>
      <id>1492757</id>
      <parentid>1351928</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T00:16:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492757</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6011" sha1="9ukgj582prkvwhe1zt1xs1bf6tu038x" xml:space="preserve">{{Олим
 |ном              =  Фирӯза Амонова
 |номи аслӣ        = Амонова Фирӯза Раҷабовна
 |тасвир           = 
 |бар              = 
 |тавсифи тасвир   = 
 |таърихи таваллуд = 30.7.1951
 |зодгоҳ           = {{Зодгоҳ|Душанбе|шаҳри Душанбе}}
 |таърихи даргузашт = 18.7.2001
 |шаҳрвандӣ        = {{Парчамбандӣ|Тоҷикистон}}
 |маҳалли даргузашт= {{МаҳаллиМарг|}}
 |фазои илмӣ       = [[шарқшиносӣ]], [[филология]]
 |ҷойҳои кор       = 
 |дараҷаи илмӣ     = {{Дараҷаи илмӣ|доктор|илмҳои филология}}
 |унвонҳои илмӣ    = {{Унвонҳои илмӣ||0}}
 |алма-матер       = [[Университети Давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленин]]
 |роҳбари илмӣ     = 
 |шогирдони маъруф = 
 |маъруф ба        = 
 |мукофоту ҷоизаҳо = 
 |имзо             = 
 |бари имзо        = 
 |сайт             = 
 |викитека         = 
 |викианбор        = 
}}
'''Фирӯза Амонова''' ([[30 июл]]и [[1951]], [[Душанбе]] — [[18 июл]]и [[2001]], ҳамон ҷо) — шарқшиноси тоҷик, доктори илмҳои филология (1991), [[профессор]] (1998)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://old.kmt.tj/firuza-amonovaro-bishnosem|title=Фирўза Амоноваро бишносем|website=old.kmt.tj|date=2017-07-31|publisher=Китобхонаи миллии Тоҷикистон|accessdate=2023-06-21}}&lt;/ref&gt;.

== Зиндагинома ==
Профессор Фирӯза Амонова 30 июли соли 1951 дар хонадони фолклоршинос [[Раҷаб Амонов]] дар шаҳри Душанбе таваллуд шудааст. Бобои модариаш академик [[Абдулғанӣ Мирзоев]] мебошад. Дар соли 1974 [[Университети Давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленин]]ро хатм кардааст.

== Корнома ==
Дар Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон то охири умр дар вазифаҳои лаборант (1974—1976), ассистент (1977—1978), муаллими калон (1978 −1979), дотсент (1979—1997), муовини проректор оид ба корҳои илмӣ (1991—1993), мудири кафедраи филологияи Эрон (1994 −1997), профессор (1998) ба кори педагогӣ ва илмӣ машғул шудааст.

Cаҳми Фирӯза Амонова дар таҳлили равобити кафедраи филологияи форсии ДМТ бо марказҳои ховаршиносиву эроншиносии хориҷӣ, аз ҷумла, маркази шарқшиносии шаҳри Ню-Йорки ИМА, бузург арзёбӣ мешавад.

== Фаъолияти илмӣ ==
Дар масъалаҳои калимасозӣ, ономасиология дар забони форсӣ ва ғайра зиёда аз 100 асар навиштааст.

== Даргузашт ==
Фирӯза Амонова 18 июли соли 2001 дар шаҳри Душанбе аз даргузашт.

== Осор ==
; тоҷикӣ
* Мадхали забоншиносӣ, Хулосаи дарсҳо / Воситаи таълим барои донишҷӯёни соли аввали факултаи ховаршиносӣ. — Душанбе, 1992 [http://kmt.tj/firuza-amonovaro-bishnosem] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20190215061347/http://www.kmt.tj/firuza-amonovaro-bishnosem |date=2019-02-15 }}
* Муқаддимаи забоншиносӣ. — Душанбе, 1993 [http://kmt.tj/firuza-amonovaro-bishnosem] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20190215061347/http://www.kmt.tj/firuza-amonovaro-bishnosem |date=2019-02-15 }}
* Забони форсӣ: Дастур ва матн соли дувуми омӯзиши олӣ. — Душанбе, 1993 [http://kmt.tj/firuza-amonovaro-bishnosem] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20190215061347/http://www.kmt.tj/firuza-amonovaro-bishnosem |date=2019-02-15 }}
* Худомӯзи забони форсӣ. — Душанбе, 1994
* Забони форсӣ. Дастур ва мутун соли севвуми омӯзиши олӣ. — Душанбе, 1996 [http://kmt.tj/firuza-amonovaro-bishnosem] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20190215061347/http://www.kmt.tj/firuza-amonovaro-bishnosem |date=2019-02-15 }}ор
; русӣ
* Именное аффиксальное словообразование в современном персидском и таджикском языках. Д., 1982 [https://web.archive.org/web/20250411150000/http://catalog.bnrm.md/opac/bibliographic_view/378340;jsessionid=C6D4C846AD4E4B4197056783E9C83B00]
* Проблемы деривационной ономасиологии современного персидского языка. Д., 1990 [http://kmt.tj/firuza-amonovaro-bishnosem] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20190215061347/http://www.kmt.tj/firuza-amonovaro-bishnosem |date=2019-02-15 }}
* Опыт ономасиологического исследования деривационной системы современного персидского языка. Д., 1996 [http://kmt.tj/firuza-amonovaro-bishnosem] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20190215061347/http://www.kmt.tj/firuza-amonovaro-bishnosem |date=2019-02-15 }}

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{ЭМТ|Амонова Фирӯза|1}}

[[Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон]]</text>
      <sha1>9ukgj582prkvwhe1zt1xs1bf6tu038x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Рутбаҳои ҳарбии Қувваҳои Мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон</title>
    <ns>0</ns>
    <id>209074</id>
    <revision>
      <id>1492671</id>
      <parentid>1489336</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T21:46:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492671</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44251" sha1="tr8vd91gcdjuuobvq7slhifp209466j" xml:space="preserve">[[Дараҷаи низомӣ|Дараҷабандии низомӣ]] сомонае созманд барои шинохти силсиламаротиб дар [[нерӯҳои мусаллаҳ]] аст, ки дониш, коршиносӣ ва шоистагии низомиён дар раҳбарӣ ва фармондеҳии [[Ягон|яконе]] аз нерӯҳои мусаллаҳро нишон медиҳад. 

'''Дараҷаҳои низомӣ дар [[Қувваҳои Мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон|Нерӯҳои мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон]]''' — феҳристе аз дараҷаҳои низомӣ ва нишонаҳои онҳо дар Нерӯҳои мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон аст, ки бар асоси моддаи 38 Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи уҳдадории умумии ҳарбӣ ва хидмати ҳарбӣ» № 139 аз 10 ноябри соли 2000 муқаррар шудаанд&lt;ref name=&quot;Қонун&quot;&gt;{{Cite web |url=https://mmk.tj/content/%D0%B4%D0%B0%D1%80-%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B8-%D3%AF%D2%B3%D0%B4%D0%B0%D0%B4%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D1%83%D0%BC%D1%83%D0%BC%D0%B8%D0%B8-%D2%B3%D0%B0%D1%80%D0%B1%D3%A3-%D0%B2%D0%B0-%D1%85%D0%B8%D0%B7%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8-%D2%B3%D0%B0%D1%80%D0%B1%D3%A3 |title=Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи уҳдадории умумии ҳарбӣ ва хидмати ҳарбӣ» |access-date=2026-03-15 |archive-date=2022-08-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220808071227/http://ncz.tj/content/%D0%B7%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BD-%D1%80%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B8-%D1%82%D0%B0%D0%B4%D0%B6%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD-%D0%BE-%D0%B2%D1%81%D0%B5%D0%BE%D0%B1%D1%89%D0%B5%D0%B9-%D0%B2%D0%BE%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9-%D0%BE%D0%B1%D1%8F%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8-%D0%B8-%D0%B2%D0%BE%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B9-%D1%81%D0%BB%D1%83%D0%B6%D0%B1%D0%B5 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

= Сохтори рутбаҳои ҳарбӣ =
Дар Қувваҳои Мусаллаҳ, дигар қӯшунҳо ва сохтори ҳарбӣ чунин ҳайати хидматчиёни ҳарбӣ муайян карда шуда, мувофиқан рутбаҳои ҳарбии зерин аз тарафи Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон муқаррар карда мешавад&lt;ref name=&quot;Қонун&quot; /&gt;:

{| width=&quot;100%&quot; style=&quot;border:1px solid #8888aa; background-color:#FFFFFF; padding:5px; font-size:95%; margin: 0px 12px 12px 0px;&quot;
|- bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot;
! colspan=&quot;24&quot; | [[Афсар]]он
|- bgcolor=&quot;#dadada&quot;
!{{flagicon|Tajikistan}} '''[[Қувваҳои Мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон|Нерӯҳои мусаллаҳи Тоҷикистон]]'''
! colspan=&quot;10&quot; | [[Солор]]он
! colspan=&quot;6&quot; | [[Сардор]]он
! colspan=&quot;8&quot; | [[Саркарда]]гон
|- align=&quot;center&quot;
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
|rowspan=2|[[File:Tajikistan_Armed_Forces_Shoulder_Patch.svg|100px]]
| colspan=2 rowspan=2|
| colspan=2| [[File:Tajikistan-Army-OF-9e.png|50px]]
| colspan=2| [[File:Tajikistan-Army-OF-8.png|50px]]
| colspan=2| [[File:Tajikistan-Army-OF-7.png|50px]]
| colspan=2| [[File:Tajikistan-Army-OF-6.png|50px]]
| colspan=2| [[File:Tajikistan-Army-OF-5.png|50px]]
| colspan=2| [[File:Tajikistan-Army-OF-4.png|50px]]
| colspan=2| [[File:Tajikistan-Army-OF-3.png|50px]]
| colspan=2| [[File:Tajikistan-Army-OF-2.png|50px]]
| colspan=2| [[File:Tajikistan-Army-OF-1c.png|50px]]
| colspan=2| [[File:Tajikistan-Army-OF-1b.png|50px]]
| colspan=2| [[File:Tajikistan-Army-OF-1a.png|50px]]
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| colspan=2| '''Генерали артиш'''
| colspan=2| '''Генерал-полковник'''
| colspan=2| '''Генерал-лейтенант'''
| colspan=2| '''Генерал-майор'''
| colspan=2| '''Полковник'''
| colspan=2| '''Подполковник'''
| colspan=2| '''Майор'''
| colspan=2| '''Капитан'''
| colspan=2| '''Лейтенанти калон'''
| colspan=2| '''Лейтенант'''
| colspan=2| '''Лейтенанти хурд'''
|- style=&quot;background-color:#CCCCCC; width: 100%&quot;
!'''Дараҷаҳои пешниҳодӣ'''&lt;ref name=&quot;Джайхани&quot;&gt;[https://turanica.wordpress.com/2026/10/05/таджикские-воинские-звания-система-у/ Таджикские воинские звания. Система Умеда Джайхани]&lt;/ref&gt; !! colspan=4 | [[Артишсолор]] !! colspan=2 | [[Сипаҳсолор]] !! colspan=2 | [[Лашкарсолор]] !! colspan=2 | [[Гундсолор]] !! colspan=2 | [[Сарҳанг]] !! colspan=2 | [[Сарҳангёр]]!! colspan=2 | [[Саргурд]] !! colspan=2 | [[Сарвашт]] !! colspan=2 | [[Меҳтар таҳмадор]] !! colspan=2 | [[Таҳмадор]] !! colspan=2 | [[Кеҳтар таҳмадор]] 
&lt;/noinclude&gt;
|-
|}

&lt;noinclude&gt;
{| width=&quot;100%&quot; style=&quot;border:1px solid #8888aa; background-color:#FFFFFF; padding:5px; font-size:95%; margin: 0px 12px 12px 0px;&quot;
|- bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot;
! colspan=&quot;16&quot; | Дараҷадорон ва сарбозон
|- bgcolor=&quot;#dadada&quot;
!'''{{flagicon|Tajikistan}} [[Қувваҳои Мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон|Нерӯҳои мусаллаҳи Тоҷикистон]]'''
! colspan=&quot;4&quot; | [[Размсоз]]он
! colspan=&quot;8&quot; | [[Размовар]]он
! colspan=&quot;4&quot; | [[Сарбоз]]он
|- align=&quot;center&quot;
|-
&lt;/noinclude&gt;
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| rowspan=2 | [[File:Tajikistan_Armed_Forces_Shoulder_Patch.svg|100px]]
| colspan=2| [[File:Tajikistan-Army-OR-9b.png|50px]]
| colspan=2| [[File:Tajikistan-Army-OR-9a.png|50px]]
| colspan=2| [[File:Tajikistan-Army-OR-8.png|50px]]
| colspan=2| [[File:Tajikistan-Army-OR-7.png|50px]]
| colspan=2| [[File:Tajikistan-Army-OR-6.png|50px]]
| colspan=2| [[File:Tajikistan-Army-OR-5.png|50px]]
| colspan=2| [[File:Tajikistan-Army-OR-4.png|50px]]
| colspan=2| [[File:Tajikistan-Army-OR-1.png|50px]]
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| colspan=2| ''' Прапоршики калон'''
| colspan=2| '''Прапоршик'''
| colspan=2| '''Старшина'''
| colspan=2| '''Сержанти калон'''
| colspan=2| '''Сержант'''
| colspan=2| '''Сержанти хурд'''
| colspan=2| '''Ефрейтор'''
| colspan=2| '''Аскар'''
|- style=&quot;background-color:#CCCCCC; width: 100%&quot;
!'''Дараҷаҳои пешниҳодӣ'''&lt;ref name=&quot;Джайхани&quot; /&gt;||colspan=2| [[Меҳтар размсоз]] ||colspan=2| [[Размсоз]] ||colspan=2| [[Размдор]] ||colspan=2| [[Меҳтар размовар]] ||colspan=2| [[Размовар]] ||colspan=2| [[Кеҳтар размовар]] ||colspan=2| [[Размёр]] ||colspan=2| [[Сарбоз]]
|-
|}

Пас аз рутбаи ҳарбии хидматчии ҳарбие, ки дар қисми ҳарбии гвардия ё ҷузъу томи гвардиявӣ хидмат мекунанд, калимаи «гвардия» илова карда мешавад. Ба рутбаи ҳарбии хидматчии ҳарбие, ки ихтисоси қайди ҳарбии ҳуқуқӣ, тиббӣ дорад, мутобиқан калимаҳои «адлия», «хидмати тиббӣ», илова карда мешавад. Ба рутбаи ҳарбии шаҳванде, ки дар эҳтиёт ё дар истеъфо мебошад, мутобиқан калимаи «эҳтиёт» ё «мустаъфӣ» илова карда мешавад. Ҷорӣ намудани рутбаҳои хидматӣ, махсус ё дараҷаи ихтисосии ба рутбаҳои ҳарбӣ монанд барои шахсони мансабдор, кормандон ва хидматчиёни вазорату идораҳо, корхонаҳо, ташкилоту муассисаҳо ва иттиҳодияҳои ҷамъиятӣ манъ аст&lt;ref name=&quot;Қонун&quot; /&gt;.

== Тоҷикисозии дараҷаҳои низомии Тоҷикистон == 
[[Вазорати мудофиаи Ҷумҳурии Тоҷикистон|Вазорати дифоъи Тоҷикистон]] дар [[соли 2018]] хостори тоҷикисозии дараҷаҳои низомии Нерӯҳои мусаллаҳи ин кишвар шуд ва аз Кумитаи забону истилоҳоти Тоҷикистон дархост кард, ки баробарҳои тоҷикӣ барои дараҷаҳои низомии русӣ пешниҳод кунад. Умед Ҷайҳонӣ, узви коргурӯҳи муштараки вожагузинии Кумитаи забону истилоҳот ва Вазорати дифоъи Тоҷикистон, бо пайравӣ аз усули таърихгароӣ, пайвастагӣ, ҳамгунсозӣ ва стандартисозии истилоҳоти низомӣ дар миёни кишварҳои форсизабон, вожаҳои [[артиш]], [[сипоҳ]], [[лашкар]], [[гунд]], [[ҳанг]], [[гурдон]], [[вашт]], [[таҳма]], [[разма]] ва [[гурӯҳ]]ро ба тартиб ба ҷои истилоҳоти русии ''армия'', ''корпус'', ''дивизия'', ''бригада'', ''полк'', ''баталион'', ''рота'', ''взвод'', ''отделение'' ва ''звено'' пешниҳод кард. 
Вай ҳамчунин аз ин вожаҳо барои фармондеҳони ин ягонҳои артишӣ, ба тартиб, дараҷаҳои [[артишсолор]], [[сипаҳсолор]], [[лашкарсолор]], [[гундсолор]], [[сарҳанг]], [[саргурд]], [[сарвашт]], [[таҳмадор]], [[размдор]] ва [[размёр]]ро пешниҳод кард, ки аз истилоҳоту алқоб ва маносиби низомии даврони [[Ашкониён]], [[Сосониён]], [[Сомониён]] ва [[дараҷаҳои Нерӯҳои мусаллаҳи Эрон]] баргирифта ва ё аз рӯи онҳо сохта шудаанд&lt;ref&gt;[https://www.ozodi.org/a/proposal-for-changing-military-ranks-in-tajikistan/29233584.html Полк-ҳанг, полковник - сарҳанг ва генерал-майор – гундсолор?]&lt;/ref&gt;. Кумитаи забону истилоҳот ин вожаҳоро барои ҷойгузин кардани рутбаҳои русӣ ба гурӯҳи кории Шурои амнияти миллӣ ва Вазорати дифоъ пешниҳод кардааст&lt;ref&gt;[https://www.ozodi.org/a/tajik-army-translation-asia/30085281.html Дар ниҳоят &quot;генерал&quot; - &quot;солор&quot; ва &quot;дивизия&quot; - &quot;лашкар&quot; мешаванд?]&lt;/ref&gt;.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+Вожаҳои пешниҳодӣ барои ҷойгузинии номи русии ягонҳо ва дараҷаҳо&lt;ref name=&quot;Джайхани&quot; /&gt;
! colspan=&quot;2&quot; |номи ягонҳо
! rowspan=&quot;2&quot; |решашиносӣ
! colspan=&quot;2&quot; |номи дараҷаҳо
! rowspan=&quot;2&quot; |решашиносӣ
|-
|-align=&quot;center&quot;
|&lt;small&gt;кунунӣ&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;пешниҳодӣ&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;кунунӣ&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;пешниҳодӣ&lt;/small&gt;
|-
| 
| 
|
| ''қаторӣ''
| ''[[сарбоз]]'' 
| &lt;small&gt;‘''касе, ки аз сару ҷони худ гузаштаву омодаи ҷонбозӣ бошад''’ аз ''сар'' ({{lang-pal|''sar''}} &lt; {{lang-peo|''*sarah-''}}) + ''боз'' ({{lang-pal|wāz-}} ‘''бохтан''’) ‘''аскар'', ''аксари қатории пиёда''; ''сипоҳӣ'', ''лашкарӣ''’&lt;ref name=&quot;Ҳасандӯст&quot; /&gt;
|-
| 
|
|
| ''ефрейтор''
| ''[[размёр]]''
| &lt;small&gt;{{lang-fa|'''رزم‌یار‎ '''}} ‘''ёрикунанда дар разм''’ (''капрал дар [[Сипоҳи посдорони Инқилоби исломӣ|Сипоҳи посдорон]]'') &lt; ''[[разм]]'' ({{lang-pal|''razm''}}  &lt; {{lang-peo|''*razma-''}} ‘''[[разма]]''’ &lt; [[Забони эронии бостон|эронии бостон]]: ''*raźman-'' ‘''ороиши ҷангӣ''’ аз √''*raź-'' ‘''оростан''’) + ''ёр'' ‘''ёвар''’ ({{lang-pal|''ayār''}} ‘''ёвар''’ &lt; *''hada-bāra-'' ‘''ёвар''’)&lt;ref name=&quot;Ҳасандӯст&quot;&gt;''Ҳасандӯст, Муҳаммад''. Фарҳанги решашинохтии забони форсӣ. Теҳрон: Фарҳангистони забону адаби форсӣ, Нашри осор, 1393. ISBN 978-600-6143-57-6.&lt;/ref&gt;
|-
| ''отделение''
| ''[[разма]]''
| &lt;small&gt;{{lang-peo|''*razma-''}} ‘''[[якон|якони размӣ]]''’ &lt; ''*raźman-'' ‘''ороиши размӣ''’ &lt; √''*raź-'' ‘''оростан''’&lt;ref name=&quot;Ҳасандӯст&quot; /&gt;&lt;/small&gt;
| ''сержанти хурд''
| ''[[кеҳтар размовар]]''
| &lt;small&gt;{{lang-fa|‌'''کهتر رزم‌آور'''}} аз ''кеҳтар'' ‘''пойинтар ба мақому мартаба''’ ({{lang-pal|''kehtar''}} &lt; {{lang-peo|''*kaθi̯ah-tara-''}} ‘''хурдтар''’ &lt; {{lang-peo|''*kaśia(h)-''}} ‘''кеҳ'', ''хурд''’) + ''размовар''&lt;/small&gt;
|-
| 
| 
|
| ''сержант''
| ''[[размовар]]''
| &lt;small&gt;{{lang-fa|‌'''رزم‌آور'''}} ‘''сержант дар Сипоҳи посдорон''’ (аз ''разм'' + ''-овар'' ‘''оваранда''’ &lt; {{lang-pal|''-āvar''}} &lt; {{lang-peo|''*bara-''}} ‘''баранда''’ &lt; √''*bar-'' ‘''бурдан''’)&lt;/small&gt;
|-
| 
| 
|
| ''сержанти калон''
| ''[[меҳтар размовар]]''
| &lt;small&gt;{{lang-fa|'''مهتر رزم‌آور'''}} аз ''меҳтар'' ‘''бузургтар ба мақому мартаба''’ ({{lang-pal|''mehtar''}} ‘''бузургтар''’ &lt; {{lang-peo|''*maθi̯ah-tara-''}} &lt; {{lang-peo|''*maśia(h)-''}} ‘''меҳ'', ''бузург''’) + ''размовар''&lt;ref name=&quot;Ҳасандӯст&quot; /&gt;&lt;/small&gt;
|-
| 
| 
| 
| ''старшина''
| ''[[размдор]]''
| &lt;small&gt;{{lang-fa|'''رزم‌دار'''}} ‘''старшина дар Сипоҳи посдорон''’ аз ''разм'' + ''-дор'' ({{lang-pal|''dār''}} &lt; {{lang-peo|*''dār(a)-''}} &lt; эронии бостон: ''*dārai̯a-'' ‘''доштан''; ''доранда''’)&lt;ref name=&quot;Ҳасандӯст&quot; /&gt;&lt;/small&gt;
|-
| 
| 
|
| ''прапоршик''
| ''[[размсоз]]''
| &lt;small&gt;{{lang-fa|'''رزم‌ساز‎'''}} ‘''он ки нақшаву тарҳи ҷанг ё амалиёти размиро ба хубӣ бидонад ва нерӯро омодаи разм ё корзор кунад''’&lt;ref name=&quot;Козимӣ&quot;&gt;{{Cite web |url=https://asmaneketab.ir/product/%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D9%88%D8%A7%DA%98%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%DA%A9%D8%A7%D8%B8%D9%85%DB%8C/ |title=''Сипаҳбад Муҳаммад Козимӣ''. Фарҳанги вожаҳои низомӣ. – Теҳрон: Чопхонаи Артиши шоҳаншоҳӣ, 1355 (чопи дувум) – 440 саҳ. |accessdate=2023-07-22 |archivedate=2023-07-31 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230731081254/https://asmaneketab.ir/product/%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D9%88%D8%A7%DA%98%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%DA%A9%D8%A7%D8%B8%D9%85%DB%8C/ }}&lt;/ref&gt; &lt; ''разм'' + ''соз'' ({{lang-fa|'''ساز‎'''}} &lt; {{lang-pal|''sāč'' : ''sāxtan''}} ‘''сохтан'', ''омода кардан'', ''тартиб додан''’ &lt; {{lang-peo|''*sāča-''}} &lt; √''*sak-'' ‘''омода будан'', ''тавонистан''’&lt;ref name=&quot;Ҳасандӯст&quot; /&gt;)&lt;/small&gt;
|-
| 
| 
|
| ''прапоршики калон''
| ''[[меҳтар размсоз]]''
| &lt;small&gt;{{lang-fa|'''مهتر رزم‌ساز‎'''}} аз ''меҳтар'' + ''размсоз''&lt;/small&gt;
|-
| ''взвод''
| ''[[таҳма]]''
| &lt;small&gt;{{lang-pal|''taḥma''}} ‘''нерӯ''’ &lt; {{lang-xpr|''taḥm''}} ‘''нерӯманд''’ &lt; эронии бостон: ''*taxma-'' ‘''таковар''’ &lt; √''*tak-'' ‘''тохтан''’&lt;ref name=&quot;Ҳасандӯст&quot; /&gt;&lt;/small&gt;
| ''лейтенанти хурд''
| ''[[кеҳтар таҳмадор]]''
| &lt;small&gt;{{lang-fa|'''کهتر تهمه‌دار‎'''}} аз ''кеҳтар'' + ''таҳмадор'' ({{lang-fa|'''تهمه‌دار‎'''}}) ‘''лейтенант''’&lt;/small&gt;
|-
| 
| 
|
| ''лейтенант''
| ''[[таҳмадор]]''
| &lt;small&gt;{{lang-fa|'''تهمه‌دار‎'''}} &lt; {{lang-xpr|''tahmadār''}} ‘''фармондеҳи [[таҳма]]''’&lt;ref&gt;''Лившиц В. А.'' Парфянская ономастика. – СПб.: - Петербургское лингвистическое общество, 2010. – 400 с., ил. – (Азиатика). ISBN 978-5-4318-0006-1.&lt;/ref&gt;: ''[[таҳма]]'' + ''-дор'' &lt; {{lang-pal|''dār''}} &lt; {{lang-peo|*''dār(a)-''}} &lt; эронии бостон: ''*dārai̯a-'' ‘''доштан''; ''доранда''’&lt;ref name=&quot;Ҳасандӯст&quot; /&gt;&lt;/small&gt;
|-
| 
| 
|
| ''лейтенанти калон''
| ''[[меҳтар таҳмадор]]''
| &lt;small&gt;{{lang-fa|'''مهتر تهمه‌دار‎'''}} аз ''меҳтар'' + ''таҳмадор'' ({{lang-fa|'''تهمه‌دار‎'''}}) ‘''лейтенант''’&lt;/small&gt;
|-
| ''рота''
| ''[[вашт]]''
| &lt;small&gt;{{lang-fa|'''وشت'''}} &lt; {{lang-pal|''wašt''}} ‘''бахше аз [[гурдон|''drafš'']]''’ &lt; {{lang-xpr|''wast''}} ‘''даста''’&lt;/small&gt;
| ''капитан''
| ''[[сарвашт]]''
| &lt;small&gt;{{lang-fa|'''سروشت'''}} ‘''[[саркарда]], [[сардор]]''’&lt;ref name=&quot;Луғатнома&quot;&gt;{{Cite web |url=https://dehkhoda.ut.ac.ir/fa/dictionary/183737/سروان |title=''Деҳхудо'', ''Алиакбар''. Луғатномаи Деҳхудо (нусхаи диҷитол) бар асоси нусхаи физикии 15-ҷилдии интишори соли 1377. — Муассисаи Луғатномаи Деҳхудо ва Маркази байнулмилалии омӯзиши забони форсии Донишгоҳи Теҳрон, 1399. |accessdate=2022-09-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250121024910/https://dehkhoda.ut.ac.ir/fa/dictionary/183737/%D8%B3%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%86 |archivedate=2025-01-21}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Козимӣ&quot; /&gt; &lt; ''сар'' &lt; {{lang-pal|''sar-''}} &lt; {{lang-peo|''sarah-''}}) + ''-вашт'' &lt; {{lang-pal|''wašt''}} &lt; {{lang-xpr|''wašt''}} ‘''даста''’&lt;ref name=&quot;Ҳасандӯст&quot; /&gt;&lt;/small&gt;
|-
| ''баталион''
| ''[[гурдон]]''
| &lt;small&gt;{{lang-fa|'''گردان'''}} ‘''бахше аз [[ҳанг]]''’&lt;ref name=&quot;Ҳазорвожа&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.mtrd.ir/sites/default/files/journals-files/%DA%A9%D8%A7%D9%85%D9%84%20%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8%20%D8%AA%D8%B5%D8%AD%DB%8C%D8%AD%20%D8%B4%D8%AF%D9%87.pdf |title=''Фарҳанги ҳазорвожаи низомӣ''. — Теҳрон: Фарҳангистони забону адаби форсӣ, Дафтари вожагузинии низомии Ситоди кулли Нерӯҳои мусаллаҳи Эрон, 1392.|accessdate=2022-09-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181222163608/http://www.mtrd.ir/sites/default/files/journals-files/%DA%A9%D8%A7%D9%85%D9%84%20%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8%20%D8%AA%D8%B5%D8%AD%DB%8C%D8%AD%20%D8%B4%D8%AF%D9%87.pdf |archivedate=2022-09-30}}&lt;/ref&gt; &lt; {{lang-pal|''gurd''}} ‘''паҳлавон''’ &lt; *''vr̥ta-'' &lt; √*''vr̥t-'' : *''vart-'' ‘''пойдорӣ кардан; посдорӣ кардан''’&lt;ref name=&quot;Ҳасандӯст&quot; /&gt;&lt;/small&gt;
| ''майор''
| ''[[саргурд]]''
| &lt;small&gt;{{lang-fa|'''سرگرد'''}} ‘''сардори [[гурдон]]''’&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.afghandata.org:8080/xmlui/handle/azu/13702 |title=''Билгиромӣ, Ғуломалихон Озод''. Хизонаи омира. — Ҳинд (Конпур), 1871; 1900 |accessdate=2019-01-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200928184200/http://afghandata.org:8080/xmlui/handle/azu/13702 |archivedate=2020-09-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Козимӣ&quot; /&gt; &lt; ''сар'' + ''гурд''&lt;/small&gt;
|-
| 
| 
|
| ''подполковник''
| ''[[сарҳангёр]]''
| &lt;small&gt;{{lang-fa|'''سرهنگیار'''}} ‘''ёвари сарҳанг''’ &lt; ''[[сарҳанг]]'' + ёр ‘''ёвар''’ &lt; {{lang-fa|''yār''}} &lt; {{lang-pal|''ayār''}} ‘''ёвар''’ &lt; *''hada-bāra-'' ‘''ёвар''’&lt;ref name=&quot;Ҳасандӯст&quot; /&gt;&lt;/small&gt;
|-
| ''полк''
| ''[[ҳанг]]''
| &lt;small&gt;{{lang-fa|'''هنگ'''}} ‘''бахше аз гунд''’&lt;ref name=&quot;Ҳазорвожа&quot; /&gt; &lt; {{lang-pal|''hang''}} ‘''нерӯ'', ''зӯр''’&lt;ref name=&quot;Ҳасандӯст&quot; /&gt;&lt;/small&gt;
| ''полковник''
| ''[[сарҳанг]]''
| &lt;small&gt;{{lang-fa|'''سرهنگ'''}} ‘''сардори ҳанг''’&lt;ref name=&quot;Козимӣ&quot; /&gt; &lt; {{lang-pal|''sarhang''}} &lt; {{lang-peo|''*sara-''}} ‘''сар''; ''пеш''’ + √''θang-'' ‘''кашидан''; ''ҳанҷидан''’&lt;ref name=&quot;Ҳасандӯст&quot; /&gt;&lt;/small&gt;
|-
| ''бригада''
| ''[[гунд]]''
| &lt;small&gt;{{lang-xpr|''gund''}} ‘''бахше аз [[лашкар]]''’ &lt; ''*vr̥nda-''&lt;ref name=&quot;Ҳасандӯст&quot; /&gt;&lt;/small&gt;
| ''генерал-майор''
| ''[[гундсолор]]''
| &lt;small&gt;{{lang-fa|'''گندسالار'''}} ‘''фармондеҳи гунд''’ &lt; {{lang-xpr|''gund-sālār''}} &lt; {{lang-xpr|''gund''}} + {{lang-xpr|''sālār''}} &lt; {{lang-xpr|''sarδār''}} &lt; [[Забони эронии бостон|эронии бостон]]: ''*sara-dāra-''&lt;ref name=&quot;Ҳасандӯст&quot; /&gt;&lt;/small&gt;
|-
| ''дивизия''
| ''[[лашкар]]''
| &lt;small&gt;{{lang-fa|'''لشکر'''}} ‘''бахше аз [[сипоҳ]]''’&lt;ref name=&quot;Ҳазорвожа&quot; /&gt; &lt; {{lang-peo|''*raxša-kara-''}} ‘''посдоранда; поянда''’ &lt; эронии бостон: ''*raxš-'' + ''*kar-'' ‘''посдорӣ кардан''’)&lt;ref name=&quot;Ҳасандӯст&quot; /&gt;&lt;/small&gt;
| ''генерал-лейтенант''
| ''[[лашкарсолор]]''
| &lt;small&gt;{{lang-fa|'''لشکرسالار‎'''}} ‘''фармондеҳи лашкар''’ навсохта аз ''[[лашкар]]'' + ''[[солор]]''&lt;/small&gt;
|-
| ''корпус''
| ''[[сипоҳ]]''
| &lt;small&gt;{{lang-fa|'''سپاه'''}} &lt; {{lang-pal|''spāh''}} &lt; {{lang-peo|''spāda-''}} &lt; [[забони эронии бостон|эронии бостон]]: ''*spāda-'' ‘''сипоҳ''’&lt;ref name=&quot;Ҳасандӯст&quot; /&gt;&lt;/small&gt;
| ''генерал-полковник''
| ''[[сипаҳсолор]]''
| &lt;small&gt;{{lang-fa|'''سپه‌سالار'''}} ‘''фармондеҳи сипоҳ''’ &lt; {{lang-pal|''spāh-sālār''}}&lt;/small&gt;
|-
| ''армия''
| ''[[артиш]]''
| &lt;small&gt;{{lang-fa|'''ارتش'''}} ‘''нерӯҳои мусаллаҳ''’&lt;ref name=&quot;Ҳазорвожа&quot; /&gt; &lt; {{lang-pal|''artēštār''}} ‘''разманда''’ &lt; {{lang-ae|''raθaē-štar-''}} ‘''гардунасавор''’ &lt; ''raθa''- ‘''гардуна''’ + štar- ‘''истода''’ &lt;ref name=&quot;Ҳасандӯст&quot; /&gt;&lt;/small&gt;
| ''генерали артиш''
| ''[[артишсолор]]''
| &lt;small&gt;{{lang-fa|'''ارتش‌سالار'''}} ‘''фармондеҳи нерӯҳои мусаллаҳ''’ &lt; {{lang-pal|''artēštārān-sālār''}}&lt;/small&gt;
|}

= Таърихчаи дараҷаҳои низомии тоҷикӣ =

Деринатарин ёдкард аз нерӯҳои размии ниёкони тоҷикон дар «[[Авесто]]» ва сангнавиштаҳои шоҳаншоҳони [[Ҳахоманишиён|Ҳахоманишӣ]] боз монда, ки ''*kāra-'' ‘''мардум-сипоҳ''’ (&lt; ҳиндуурупоӣ: ''*koro-s'', ''*kori̯o-s'' ‘[[ҷанг]]; [[сипоҳ]], [[лашкар]]’ &lt; {{lang-de|''Heer''}} ‘[[артиш]]; [[нерӯи заминӣ]]’; {{lang-en|''Here''}} ‘артиш’)&lt;ref&gt;[[Эдельман, Джой Иосифовна|''Эдельман Д. И.'']] [[Этимологический словарь иранских языков]] / [[Институт языкознания РАН]]. — М.: Издательская фирма «Восточная литература» РАН, 2011. — Т. 4 (i—k). — 416 с. — 800 экз. — ISBN 5-02-018124-2, ISBN 978-5-02-036478-3. (в пер.). — стр. 389—391&lt;/ref&gt; ва *''spāda-'' ‘сипоҳ’ хонда шудаанд. 

Дар нерӯҳои размии Эрони бостон нақши вижаеро [[гардуна]]саворон доштанд, ки дар «[[Авесто]]» ''raθaē-štar-'' (аз ''raθa-'' ‘''гардуна''’ + ''štar-'' ‘''истода''’) номида шудаанд&lt;ref name=&quot;Tafazzoli&quot;&gt;[https://ia800301.us.archive.org/23/items/AsanianSocietyI.WarriorsIi.ScribesIii.Dehqans/Tafazzoli2000SasanianSocietyI.WarriorsIi.ScribesIii.Dehqans.pdf ''Tafazzoli A.'' Sasanian Society. I. Warriors. II. Scribes. III. Dehqāns. N.Y., 2000.]&lt;/ref&gt;. Ҳамин вожа дар забони {{lang-pal|''artēštār''}} шуда ва «''[[артиш]]''» аз он гирифта шудааст&lt;ref&gt;''Ҳасандӯст, Муҳаммад''. Фарҳанги решашинохтии забони форсӣ. Теҳрон: Фарҳангистони забону адаби форсӣ, Нашри осор, 1393. ISBN 978-600-6143-55-2.&lt;/ref&gt;.

=== Сипоҳи Ҳахоманишиён ===
{| class=&quot;infobox bordered&quot; style=&quot;width: 24em&quot;
!colspan='3' style=&quot;text-align:center; background:#cce&quot; |'''Сипоҳи Ҳахоманишиён'''
|-
|colspan='3'|
|-
! [[Якон]]ҳо
! Шумори нерӯҳо
! Фармондеҳ
|-
| [[Разма|''*daθa-'']]
| 10 сарбоз
| [[Размовар|''*daθapati-'']]
|-
| [[Вашт|''*θata-'']]
| 100 сарбоз
| [[Сарвон|''*θatapati-'']]
|-
| [[Ҳанг|''*hazāra-'']]
| 1 000 сарбоз
| [[Сарҳанг|''*hazārapati-'']]
|-
|[[Гунд|''*baivara-'']]
| 10 000 сарбоз
|[[Гундсолор|''*baivarapati-'']]
|-
| [[Сипоҳ|''*spāda-'']]
| 60 000 сарбоз
| [[Сипаҳсолор|''*spādapati-'']]
|}

Нерӯҳои мусаллаҳи Ҳахоманишиён (550 – 330 то милод) бар бахшбандии даҳгонӣ созмон ёфтаву ба забони {{lang-peo|''*spāda-''}} [''сипоҳ''] хонда мешудаанд. Дар сипоҳи Ҳахоманишиён аз 10 [[сарбоз]] як [[разма|''*daθa-'']] [''даҳа''] ташкил мешуда ва сардораш [[Размовар|''*daθapati-'']] [''даҳабад''] хонда мешудааст&lt;ref name=&quot;Hinz&quot;&gt;''W. Hinz'', Altiranisches Sprachgut der Nebenüberlieferungen, Wiesbaden, 1975.&lt;/ref&gt;. Аз 10 ''даҳа'' як [[вашт|''*θata-'']] [''сада''] ташкил мешуда ва фармондеҳаш [[Сарвашт|''*θatapati-'']] [''садабад''] номида мешудааст&lt;ref name=&quot;Hinz&quot; /&gt;. Аз 10 ''сада'' як [[ҳанг|''*hazāra-'']] [''ҳазора''] ташкил мешуда ва фармондеҳаш [[Сарҳанг|''*hazārapati-'']] [''ҳазорабад''] хонда мешудааст&lt;ref name=&quot;Marquart&quot;&gt;''J. Marquart'', Untersuchungen zur Geschichte von Eran I, Göttingen, 1896.&lt;/ref&gt;. Аз 10 ''ҳазора'' як [[лашкар|''*baivara-'']] [''бевара''] ташкил мешуда, ки фармондеҳаш [[Лашкарсолор|''*baivarapati-'']] [''беварабад''] номида мешудааст&lt;ref name=&quot;Marquart&quot; /&gt;. Сарфармондеҳи сипоҳи Ҳахоманишиён [[Сипаҳсолор|''*spādapati-'']] [''сипаҳбад''] хонда мешуд&lt;ref&gt;''Шаҳбозӣ, Алиризо Шопур''. Ҷанг дар Эрони бостон // Ҷусторҳои эроншиносӣ. Теҳрон: Китоби марҷаъ, 1391.&lt;/ref&gt;.

Агар шумори нерӯҳои ин яконҳоро бо яконҳои артишҳои имрӯзӣ ҳамсанҷӣ кунем, ''даҳа'' бо [[Разма|''отделение'']], ''сада'' бо [[Вашт|''рота'']], ''ҳазора'' бо [[Ҳанг|''полк'']], ''бевара'' бо [[Лашкар|''дивизия'']] ва ''сипоҳ'' бо [[Артиш|''армия'']] баробар мешаванд. Бо ҳамин қиёс, ''даҳабад'' бо ''сержант'' ё ''старшина'', ''садабад'' бо ''лейтенант'' ё ''капитан'', [[Сарҳанг|''ҳазорабад'']] бо ''майор'' ё ''полковник'', [[Гундсолор|''беварабад'']] бо ''генерал-майор'' ё ''генерал-лейтенант'' ва ''сипаҳбад'' бо ''генерал-полковник'' ё ''генерали артиш'' баробар мешаванд.
   
=== Сипоҳи Ашкониён ===
{{Сипоҳи Ашкониён}}
Дудмони паҳлавии [[Шоҳаншоҳии Ашконӣ|Ашкониён]] ([[Соли 250 п.м.]] — [[224]]), ки ҷойгузини дудмони юнонии [[Давлати Селевкиён|Селевкиён]] ([[Соли 312 п.м.|312]] — [[Соли 64 п.м.|64 п.м.]]) шуд, созмони бахшбандии даҳгонии сипоҳи Ҳахоманишиёнро ба кор гирифт&lt;ref name=&quot;Никоноров&quot; /&gt;. Бахшбандии сипоҳи Ашкониён чунин будааст&lt;ref&gt;[http://www.ihism.uph.edu.pl/images/PDFs/DRUK_HIS_6/DRUK-SYVNNE.pdf ''Ilkka SYVÄNNE'' * (University of Haifa, Israel) Parthian Cataphract vs. the Roman Army 53 BC-AD 224]{{Пайванди мурда|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;:

Дар [[сипоҳи Ашкониён]] ''даҳаҳо'' ба [[забони паҳлавӣ]] [[Разма|''*radag'']] [''разма''], ''садаҳо'' — [[Вашт|''wast'']] [''васт''], ''ҳазораҳо'' — [[Ҳанг|''drafš'']] [''дирафш''], ''бевараҳо'' — [[Гунд|''gund'']] [''гунд''] номида мешуданд&lt;ref&gt;''Farrokh, Kaveh''. Sassanian Elite Cavalry AD 224-642. Oxford: Osprey, 2005. ISBN 1841767131. — с. 6—7&lt;/ref&gt;. Фармондеҳони ин ягонҳо мутаносибан [[Сарвашт|''wast-sālār'']] [''васт-солор''], [[Сарҳанг|''drafš-sālār'']] [''дирафш-солор''] ва [[Гундсолор|''gund-sālār'']] [''гунд-солор''] хонда мешуданд&lt;ref&gt;''Ҷалолӣ'', ''Эраҷ''. Артиши Эрон дар асри Сосониён. Теҳрон: Вадиъат, 1384. – 170 с.  ISBN 964-7805-48-9.&lt;/ref&gt;. Нерӯҳои мусаллаҳи Ашкониён низ чун замони Ҳахоманишиён [[Сипоҳ|''spāδ'']] [''сипоҳ''] ва фармондеҳашон [[Сипаҳсолор|''spāδpat'' ё ''spāδbad'']] [''сипаҳбад''] номида мешуд&lt;ref name=&quot;Shahbazi&quot;&gt;[http://www.iranicaonline.org/articles/army-i ''A. Sh. Shahbazi'', “ARMY i. Pre-Islamic Iran,” Encyclopædia Iranica, II/5, pp. 489-499]&lt;/ref&gt;. 

Бояд гуфт, ки сипоҳи подшоҳии [[Арманистон]], ки фармонбардори Эрон буд, низ ҳамчун сипоҳи Ашкониён ба «''гунд''», «''дрош''» ва «''вашт''» бахшбандӣ мешуд&lt;ref name=&quot;Айвазян&quot;&gt;[https://www.academia.edu/35927114/Терминология_организационной_структуры_Армянской_Армии_в_IV_V_вв._The_Terminology_of_the_Organizational_Structure_of_the_Armenian_Army_in_the_4-5th_centuries_А._Айвазян._Армяно-персидская_война_449_451_гг._Кампании_и_сражения._Eреван_Воскан_Ереванци_2016_СПб._Алетейя_2017._С._360-464 ''Айвазян А.'' Терминология организационной структуры Армянской Армии в IV—V вв. // А. Айвазян. Армяно-персидская война 449–451 гг. Кампании и сражения.– Eреван: Воскан Ереванци, 2016; СПб.: Алетейя, 2017. С. 360-464.]&lt;/ref&gt;. Ҳануз ҳам дар Нерӯҳои мусаллаҳи Арманистон [[вашт|рота]] ба забони {{lang-hy|«Վաշտ»}} [''вашт''], [[ҳанг]] — «''գունդ''» [''гунд''] ё «''Զորագունդ''» [''зӯрагунд''], [[сарҳанг]] — «''Գնդապետ''» [''гндапет''] ва [[генерал-полковник]] — «''գեներալ—գնդապետ''» [''general-gndapet''] номида мешаванд.

=== Сипоҳи Сосониён ===
{{Main|Сипоҳи Сосониён}}{{Сипоҳи Сосониён}}
Нерӯҳои мусаллаҳи Сосониёнро ''spāh'' (''[[сипоҳ]]'') меномиданд, ки ба ду [[Шохаи низомӣ|шоха]] ҷудо мешуд: [[пиёдагон]] ({{lang-pal|''payādagān''}}) ба фармондеҳии ''пиёдагонсолор'' (''payādagān sālār'') ва [[саворон]] ({{lang-pal|''aswārān''}}) ба фармондеҳии ''саворонсолор'' (''aswārān sālār'')&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Maksymiuk |first1=Katarzyna |last2=Syvanne |first2=Ilkka |title=The Military History of the Third Century Iran |date=2018 |publisher=Archeobooks |isbn=978-83-7051-894-3 |page=55-59 |language=en}}&lt;/ref&gt;. Бузургтарин якони сипоҳ дар он замон ''gund'' (''[[гунд]]'')&lt;ref name=&quot;Tafazzoli&quot;/&gt; будаву 5 000 сарбозро дар бар мегирифта ва фармондеҳашро ''gund-sālār'' (''[[гундсолор]]'') мехонданд&lt;ref name=&quot;Synopsis&quot;&gt;[https://www.researchgate.net/profile/Katarzyna_Maksymiuk/publication/323545353_Kaveh_Farrokh_Gholamreza_Karamian_Katarzyna_Maksymiuk_A_Synopsis_of_Sasanian_Military_Organization_and_Combat_Units_Siedlce-Tehran_2018/links/5a9b94b0a6fdcc3cbacb690d/Kaveh-Farrokh-Gholamreza-Karamian-Katarzyna-Maksymiuk-A-Synopsis-of-Sasanian-Military-Organization-and-Combat-Units-Siedlce-Tehran-2018.pdf ''Kaveh Farrokh'', ''Gholamreza Karamian'', ''Katarzyna Maksymiuk''. A Synopsis of Sasanian Military Organization and Combat Units, Siedlce-Tehran 2018. — ISBN 978-83-62447-22-0. — c. 13]&lt;/ref&gt;. Ҳар ''гунде'' аз чанд ''drafš'' ([[ҳанг|''дирафш'']]) ташкил мешуд, ки ҳар кадоме 1 000 сарбоз дошт. Ҳар дирафше аз ду ''wašt'' (''[[вашт]]'') ташкил мешуд, ки ҳар кадоме 500 сарбоз дошт. Ҳар ''ваште'' аз чанд ''tahm'' (''[[таҳма]]'')&lt;ref name=&quot;Asha&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.rahamasha.net/uploads/2/3/2/8/2328777/the_dates_in_the_pahlavg_and_prsg.pdf |title=''Asha R.'' The Dates in the Pahlavīg and Pārsīg Inscriptions of Durā (Europos) |accessdate=2018-10-31 |archivedate=2016-08-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160807133914/http://www.rahamasha.net/uploads/2/3/2/8/2328777/the_dates_in_the_pahlavg_and_prsg.pdf }}&lt;/ref&gt; созмон меёфт, ки ҳар кадоме 100 сарбоз доштанд. Ҳар ''таҳмае'' аз чанд ''radag'' (''[[разма|рада]]'')&lt;ref&gt;[https://cyberleninka.ru/article/n/voennaya-razvedka-v-sasanidskom-irane-organizatsiya-deyatelnosti-i-istochniki-informatsii ''Дмитриев В.А.'' Военная разведка в сасанидском Иране: организация деятельности и источники информации // Вестник Нижегородского университета им. Н.И. Лобачевского. 2016. № 1. С. 9–22.]{{oq|ru|... Впрочем, из среднеперсидских эпиграфических источников середины III в. н.э. (граффити в Дура-Европосе, датируемые 253 г.) известно о существовании армейских писцов (видимо, более низкого ранга, нежели ''dabīr-i sipāh''), называвших себя ''dibīr-ī tahm'' и ''dibīr-ī radag'' [24, c. 244; 25].}}&lt;/ref&gt; ташкил мешуд, ки ҳар кадоме 10 сарбозро дар бар мегирифт. Фармондеҳи ''дирафш'' ''drafš-sālār'' ([[сарҳанг|''дирафшсолор'']])&lt;ref name=&quot;Synopsis&quot; /&gt;, фармондеҳи ''вашт'' ''wašt-sālār'' ([[сарвашт|''ваштсолор'']])&lt;ref name=&quot;Synopsis&quot; /&gt;, сардори ''таҳм'' ''tahmdār'' (''[[таҳмадор]]'')&lt;ref name=&quot;Никоноров&quot;&gt;[https://www.academia.edu/1264468/К_вопросу_о_парфянском_наследии_в_сасанидском_Иране_военное_дело_On_the_Parthian_Legacy_in_Sasanian_Iran_the_Case_of_Warfare_ ''Никоноров В. П.'' К вопросу о парфянском наследии в сасанидском Иране: военное дело // Центральная Азия от Ахеменидов до Тимуридов: археология, история, этнология, культура. Материалы международной научной конференции, посвященной 100-летию со дня рождения Александра Марковича Беленицкого (Санкт-Петербург, 2–5 ноября 2004 года) / Отв. ред. В. П. Никоноров. СПб., 2005. С. 145.]{{oq|ru|В документе Nov 280 из архива Старой Нисы фигурируют два лица, носящие звание ''tgmdr'' («начальник тагмы»), состоящее из двух частей – греч. «''τάγμα''» («''легион''») и парф. ''dār'' («начальствующий»). Предполагается, что это звание – калька с римского военного термина в греческой передаче «τάγματάρχος» ‘начальник легиона’, появившееся в парфянском военном лексиконе как раз в связи с депортацией воинов Красса в восточные районы Парфии, где они были организованы в отряды под началом парфянских тагмадаров и, в том числе, трудились на сельскохозяйственных работах [Дьяконов, Ливщиц 1966: 148 – 152]. Кстати, слово «тагма» в пехлевийской форме ''tḥmy'' как обозначение воинского подразделения зафиксировано в надписи, оставленной сасанидскими солдатами в синагоге Дура-Европос [Луконин 1987: 266, примеч. 62].}}&lt;/ref&gt; ва ''фармондеҳи рада'' эҳтимолан ''*radagbān'' (''[[Размдор|радабон]]'') номида мешуд. 

Фармондеҳи сипоҳ ''spāhbed'' ([[сипаҳсолор|''сипаҳбад'']]) хонда мешуд&lt;ref name=&quot;Daryaee&quot;&gt;[https://ia802707.us.archive.org/2/items/SasanianPersia/tourajsasanianPersia.pdf ''Daryaee, Touraj''. Sasanian Persia: The Rise and Fall of an Empire. — ISBN 978 1 85043 898 4]&lt;/ref&gt;. Дар шоҳаншоҳии Сосонӣ баландпоятарин мақоми низомӣ пас аз шоҳаншоҳ ''artēštārān-sālār'' ([[Артишсолор|''артишдоронсолор'']]) буд&lt;ref&gt;[http://www.iranicaonline.org/articles/artestaran-salar-chief-of-the-warriors-a-high-ranking-title-in-sasanian-times-see-artestar- ''W. Sundermann''. ARTĒŠTĀRĀN SĀLĀR, Encyclopædia Iranica. Vol. II, Fasc. 6, p. 662]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''Дьяконов М. М.'' Очерк истории древнего Ирана. М., 1961. С. 291&lt;/ref&gt;, ки бино бар қаринаҳо, унвони дигаре барои ''Эрон сипоҳбед'' ({{lang-pal|''Ērān spāhbēd''}}) аст, ки то замони подшоҳии Хусрав [[Анӯшервон]] болотарин мақоми низомӣ дар шоҳаншоҳии Сосониён буд&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.cgie.org.ir/shavadn.asp?id=391 |title=Artēštārān-sālār // ''Донишномаи Эрон'', ҷ. 2, 2503 |accessdate=2012-10-23 |archiveurl=https://www.webcitation.org/6BcugL8gH?url=http://www.cgie.org.ir/shavadn.asp?id=391 |archivedate=2012-10-23 }}&lt;/ref&gt;.

Бо таваҷҷуҳ ба ҳамномии яконҳои размии сипоҳи Арманистон бо Эрон дар замони Сосониён, метавон гуфт, ки шумори нерӯҳо дар яконҳои размии сипоҳи Сосониён низ бо сипоҳи Арманистон ҳамсону баробар будааст. Чунончи, дар сипоҳи Арманистон ҳар гунд аз ду ё се дирафш ташкил меёфт ва дирафш низ, агар онро бо коҳорт (ягони размии сипоҳи Рум, ки маъмулан аз 500 – 600 сарбоз ташкил мешуд) ҳамсанҷӣ кунем, аз ду вашт созмон меёфтааст. Дар садаҳои IV — V милодӣ нерӯҳои размии подшоҳии Арманистон аз сипоҳҳо (ҳар кадоме 10 ҳазор сарбоз доштаанд), гундҳо (2 000 – 3 000 сарбоз), дирафшҳо (1 000 сарбоз), ваштҳо (500 сарбоз) ва ҳамчунин ягонҳои хурдтар – садаҳо ва даҳаҳо ташкил мешудаанд. Ин сохтори созмонии сипоҳи Арманистон ҳамсониҳои бисёре бо сипоҳи Рум ва бештар аз он бо сипоҳи Эрон дар замони подшоҳии Сосониён дошт&lt;ref name=&quot;Айвазян&quot; /&gt;. Аз деворнивиштаҳои сипоҳиёни Сосонӣ дар куништи яҳудиёни шаҳри Дура-Европос метавон донист, ки садаҳо таҳм ва даҳаҳо рада номида мешудаанд&lt;ref name=&quot;Asha&quot; /&gt;.    

Чуноне ки аз ҷадвали бахшбандии сипоҳи Сосониён дида мешавад, сохтори сипоҳи Сосониён ба сохтори артишҳои имрӯзӣ наздиктар аст. Чунончи, аз рӯи шумори нерӯҳо [[разма|рада]] бо ''отделение'', [[таҳма]] бо ''рота'', [[вашт]] бо ''батальон'', [[Ҳанг|дирафш]] бо ''полк'', [[гунд]] бо ''бригада'' ва [[сипоҳ]] бо ''дивизия'' баробар аст. Бо ҳамин қиёс, [[радабон]] бо ''сержант'' ё ''старшина'', [[таҳмадор]] бо ''лейтенант'', [[Сарвашт|ваштсолор]] бо ''капитан'' ё ''майор'', [[Сарҳанг|дирафшсолор]] бо ''полковник'', [[гундсолор]] бо ''генерал-майор'' ё ''генерал-лейтенант'' ва [[Сипаҳсолор|сипаҳбад]] бо ''генерал-полковник'' ё ''генерали артиш'' баробар будаанд.

== Пайвандҳо ==
* [[Дараҷаи низомӣ]]
== Манобеъ ==
{{эзоҳ}}
[[Гурӯҳ:Артиш]]
[[Гурӯҳ:Дараҷаҳои низомӣ]]</text>
      <sha1>tr8vd91gcdjuuobvq7slhifp209466j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дилшод Сайфиддинов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>209156</id>
    <revision>
      <id>1492417</id>
      <parentid>1381135</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T15:02:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492417</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3124" sha1="drjfi2bwqz4un69cj3zyo5vxepm99y6" xml:space="preserve">{{Варзишгар
| насаб                  = Сайфиддинов 
| изображение          = 
| ширина               = 
| описание изображения = 
| пол                  = 
| полное имя           = 
| оригинал имени       = 
| ном      = Сайфиддинов Дилшод
| прозвище             = 
| прозвища             = 
| шаҳрвандӣ          = {{парчами Тоҷикистон}}[[Тоҷикистон]]{{парчами ИМА}}[[ИМА]]
| специализация        = 
| клуб                 = 
| таърихи таваллуд        = 1985
| ҷойи таваллуд   =[[Душанбе]]
| дата смерти          = 
| место смерти         = 
| года карьеры         = 
| рабочая сторона      = 
| тренер               = 
| мурабӣ            =[[Мирсаид Яҳёев]]
| рост                 = 
| вес                  = 
| медали               = 
| викисклад            =  
}}

'''Сайфиддинов Дилшод'''— варзишгар, таэквондобоз, «Устоди варзиши дараҷаи байналхалқӣ», «Устоди хизматнишондодаи Ҷумҳурии Тоҷикистон». Соли 1985 дар шаҳри Душанбе, Ҷумҳурии Тоҷикистон ба дунё омадааст. Бародари [[Сайфиддинов Далер]] мебошад. Аз соли [[2007]] дар [[ИМА]] зиндагӣ мекунад. Дар Донишгоҳи Техасс, факултаи «Муҳандисӣ-компютерӣ» таҳсил кардааст.

==Дастовардҳои варзишӣ==

*1.Чемпиони Ҷаҳон дар солҳои  2003 ва 2007.
*2.Чемпиони Осиё дар солҳои 2002 ва 2006.
*3.Чемпиони Бозиҳои Умумиҷаҳонии Ҷавонон дар шаҳри [[Москва]], дар соли 1998.
*4.Ғолиби Ҷоми Аврупо дар солҳои 2000, 2001, 2003, 2004 ва 2006.
*5.Дорандаи камарбанди сиёҳ III дан.
Тарбиятгирифтаи Федератсияи Таеквондо ва Кикбоксинги Ҷумҳурии Тоҷикистон мебошад.

==Сарчашмаҳо==
*http://www.toptj.com/news/2012/7/4/dilshod_sayfiddinov_laquo_treniruyus_dlya_sebya_raquo {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20160305054928/http://www.toptj.com/news/2012/7/4/dilshod_sayfiddinov_laquo_treniruyus_dlya_sebya_raquo |date=2016-03-05 }}
*https://web.archive.org/web/20130227033845/http://www.taekwon-do.tj/index.php/ru/about-federation/pride-of-the-federation?_e_pi_=7%2CPAGE_ID10%2C7047596868

==Пайвандҳо==
*.http://www.taekwon-do.tg {{Пайванди мурда|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
==Эзоҳ==
Ин мақола дар асоси мақолаи '''Дилшод Сайфиддинов''', аз Википедияи русӣ тартиб дода шудааст.</text>
      <sha1>drjfi2bwqz4un69cj3zyo5vxepm99y6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Саъидуддини Фарғонӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>209424</id>
    <revision>
      <id>1492699</id>
      <parentid>1405228</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T22:31:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492699</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10344" sha1="lb2os3bjwl95503eka4ug957qjdxpnb" xml:space="preserve">{{Олим}}

'''Саидуддин Муҳаммад ибни Аҳмад ибни Муҳаммад''' ({{lang-fa|سعیدالدین فرقانی}}; {{ВД-Дебоча}}) — муҳақиқи улуми исломшиносӣ, {{шоир}}и [[форс]]-[[тоҷик]]

== Зиндагинома ==
Номи пурраи шореҳ Саидуддин Муҳаммад ибни Аҳмад ибни Муҳаммад буда, бо номи Саидуддини Фарғонӣ маъруф аст. Баъзе муҳаққиқон ба монанди [[Артур Ҷон Арберрӣ]], Иброҳим Ёсин, Содиқ Хуршо аз ӯ бо номи Саъдуддини Фарғонӣ ном бурдаанд, аммо аксари дигари муҳаққиқон чун [[Абдурраҳмони Ҷомӣ]], Ҳоҷӣ Халифа, Карл Броккелман, Алаб Ҷозеф Скотлен, Ҳаммодӣ Зувайб, Муҳаммад Мустафо Ҳилмӣ, Сайид Ҷалолуддин Оштиёнӣ ва дигарон ӯро бо исми Саидуддини Фарғонӣ зикр намудаанд. Осим Иброҳим ад-Дарқовӣ дар муқаддимаи «Мунтаҳа ал-мадорик» ба ҳарду шакли номи Фарғонӣ ишорат намудааст. Аммо шояд аз рӯи иштибоҳ бошад, ки Сайид Ҷалолуддин Оштиёнӣ гуфтааст, ки Мавлоно Ҷомӣ аз Фарғонӣ бо номи Саъдуддин ном бурдааст, дар ҳоле, ки дар асоси нусхаи хаттии «Нафаҳот ал-унс»-и [[Ҷомӣ]] дар ганҷинаи дастхатҳои Маркази мероси хаттии Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон таҳти рақами 5478 номи ориф Саидуддини ал-Фарғонӣ оварда шудааст.&lt;ref name=&quot;anrt.tj&quot;&gt;{{Cite web |url=http://anrt.tj/tj/khabar-o/1139-14-06 |title=САИДУДДИНИ ФАРҒОНӢ — ОРИФИ КАМОШНОИ ТОҶИК |accessdate=2018-06-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210509160334/https://anrt.tj/tj/khabar-o/1139-14-06 |archivedate=2021-05-09}}&lt;/ref&gt;

Дар мавриди васфу лақабҳои шореҳ метавон чунин ибрози андеша намуд, ки баъзе шайхони аҳли [[тасаввуф]] ӯро ба сифати ''«Шайхи мо»'' ва ''«Сайиди мо»'' васф намудаанд, бинобар қавли Ҳаммодӣ Зувайб муаллифи мақолаи «Манзалату Садруддин ал-Қуниявӣ ва асаруҳу фи-л-фикр ал-исломӣ» (Манзалати Садруддин ал-Қуниявӣ ва таъсири он ба афкори исломӣ): «Садруддин Қуниявӣ аз ӯ бо унвонҳои ''„Сайиди мо“'', ''„Шайхи комил“'' ва ''„Муҳақиқ“'' ном бурдааст».
Аз таърихи вилодат ва айёми наврасии Фарғонӣ ҳеч яке аз сарчашмаҳо иттилоъ надодааст. Танҳо ҳамин қадараш маълум аст, ки ӯ дар қарни XIII зиставу эҷод намуда, аз муосирони Мавлоно Ҷалолуддини Румӣ ва Фахруддини Ироқӣ маҳсуб ёфта, ҳамчунин бо онҳо мулоқот доштааст. Абдурраҳмони Бадавӣ дар асари хеш «ал-Инсон ал-комил фӣ ал-ислом» оварда, ки «Фахруддин Ироқӣ дар маҷлисҳои Садруддин Қуниявӣ ҳозир мешуд». Вобаста ба ин матлаб Бадруддин Мақсудов дар китоби худ «Ҷустуҷӯ дар аҳвол ва осори Ироқӣ» аз ҳаққи устодӣ доштани Қуниявӣ бар [[Ҷалолудини Румӣ]], Фахруддини Ироқӣ, Саидуддини Фарғонӣ ва дигарон тазаккур додааст. Агар чунин бошад, дигар шакке дар мулоқоти Фарғонӣ бо Ироқӣ намемонад. Ҳоҷӣ Халифа дар бораи мулоқоти Фарғонӣ бо [[Ҷалолуддини Румӣ]] чунин ҳадс мезанад: {{аввали иқтибос}}«Ҳикоя кардаанд, ки Фарғонӣ нахуст онро ба Ҷалолуддини Румии Мавлавӣ хонда, сипас ба форсӣ ва арабӣ шарҳ дода, номи онро „Мунтаҳа ал-мадорик“ номид»{{охири иқтибос|сарчашма=}}. Гузашта аз ин, Осим Иброҳим ад-Дарқовӣ дар муқаддимаи «Мунтаҳо ал-мадорик» Ҷалолуддини Румиро аз устодони Фарғонӣ хондааст. Ӯ миёни солҳои 1300—1301 чашм аз олам пӯшидааст. Осим Иброҳим ад-Дарқовӣ вафоти орифро соли 1292 ишорат намуда, қайд мекунад, ки ин қавли ақаллияти уламост.&lt;ref name=&quot;anrt.tj&quot;/&gt;

== Эҷодиёт ==
Дар радифи орифону сӯфиёни бузург қарор гирифтани Фарғонӣ шаҳодат аз он медиҳад, ки ӯ низ аз ҷумлаи фозилону урафои замони худ ба шумор мерафт. Мавлоно Ҷомӣ дар «Нафаҳот» ӯро чунин тавсиф намудааст: {{аввали иқтибос}}«Шайх Саидуддин ал-Фарғонӣ, — раҳимаҳуллоҳ- вай аз камоли арбоби орифону акобири асҳоби завқу виҷдон будааст»{{охири иқтибос|сарчашма=}}.

Ӯ ирфону тасаввуфро назди шайхони бузурги суфия омӯхтааст. Тасаввуфи ӯ аз тариқи Наҷибуддин ибни Барғаши Шерозӣ (ваф.1280) ба Шаҳобуддини Суҳравардӣ (1155—1191) мерасад. Мавлоно Ҷомӣ низ дар «Нафаҳот» ба ин силсилаи устодону шайхони Фарғонӣ ишорат намудааст. Фарғонӣ ҳамчунин назди яке аз суфимашрабони машҳури қарни XIII Садруддини Қуниявӣ муридӣ кардааст. Мулоқоти онҳо дар сарзамини Миср сурат гирифтааст. Пас аз ин мулоқот риштаи дӯстиву устодӣ ва муридии Фарғонӣ бо Қуниявӣ мустаҳкам гардида, бо ҳам муносибати хеле наздик барқарор намуданд. Сипас Фарғонӣ аз устоди хеш шарҳҳои ирфонии қасоиди суфияи бузург, ба монанди Ибн ал-Арабӣ ва Ибн ал-Фориз, ба хусус қасидаи «Назм ад-дурар»-и Ибн ал-Форизро омӯхта, мазомини онро дар ҷавҳари хеш ҳазм намуд. Шавқу лаззати фаҳму дарки қасоиди Ибн ал-Фориз Фарғониро бар он водор сохт, ки шарҳе ба форсӣ бар «Тоия»-и ӯ таълиф намуда, муқаддимаи нофеъ ҷиҳати фаҳми асли қасида нигошта, онро бар назари устоди хеш Қуниявӣ пешкаш намуд. Устод бар он муқаддима навишт ва Фарғонӣ онро аз рӯи таяммуну табаррук бар садри шарҳи хеш қарор дод. Сипас Қуниявӣ бар муриди хеш дастур дод, то шарҳи форсияшро ба забони арабӣ низ шарҳ диҳад, то ҳамаи донишмандони сарзаминҳои исломӣ аз он баҳраманд гарданд. Фарғонӣ шарҳи форсии хешро «Машориқ ад-дарорӣ» ва шарҳи арабияшро «Мунтаҳа ал-мадорик» номгузорӣ намуда, муқаддимаҳои некӯе бар онҳо навишт, ки дар олами ирфон назире надоранд, ба хусус муқаддимаи шарҳи арабӣ, ки шомили олитарин мабоҳиси ирфонӣ мебошад.&lt;ref name=&quot;anrt.tj&quot;/&gt;

== Осор ==
Аз осори Фарғонӣ танҳо ду асари ӯ ки дар шакли нусхаҳои хаттӣ дар китобхонаҳои гуногун мавҷуд буда, ҳамчунин борҳо ба табъ расидаанд, шарҳҳои қасидаи «Тоия»-и Ибн ал-Фориз мебошанд:

* «Машориқ ад-дарорӣ» (шарҳи форсии қасида);
* «Мунтаҳа ал-мадорик» (шарҳи арабии қасида).

Дигар аз асарҳоу ӯ иборатанд аз:

* «Минҳоҷ ал-ибод ило ал-маод фи ал-мазоҳиб ал-арбаа»;
* «Мадориҷ ал-иътиқод»;
* «Шарҳ фусус ал-ҳикам»;
Ба ҷуз ду шарҳи қасидаи Ибн ал-Фориз дигар асарҳои ӯ, мутаассифона, дастраси мо нагардиданд ва шояд дар оянда имконоте падид ояд, ки нусхаҳои хаттии онҳо пайдо шуда, дар шакли чопӣ пешкаши хонандагону алоқамандони осори Фарғонӣ гарданд.&lt;ref name=&quot;anrt.tj&quot;/&gt;


== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
* [http://anrt.tj/tj/khabar-o/1139-14-06 САИДУДДИНИ ФАРҒОНӢ — ОРИФИ КАМОШНОИ ТОҶИК] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20210509160334/https://anrt.tj/tj/khabar-o/1139-14-06 |date=2021-05-09 }}

[[Гурӯҳ:Олимони асри XIII]]
[[Гурӯҳ:Мутафаккирон:Ислом]]</text>
      <sha1>lb2os3bjwl95503eka4ug957qjdxpnb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сайнак Сайнаков</title>
    <ns>0</ns>
    <id>209893</id>
    <revision>
      <id>1492684</id>
      <parentid>1441272</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T22:07:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492684</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7995" sha1="j1uzfkfo55dbt9536zvhejt777hbrz9" xml:space="preserve">{{Олим
|ном                         = Сайнак Сайнаков
|номи аслӣ             = Сайнак Парпишоевич Сайнаков 
|тасвир                    = 
|бар                          = 
|тавсифи тасвир     = 
|таърихи таваллуд      =  12.03.1977
| зодгоҳ                   = {{Зодгоҳ|ноҳияи Рушон}}, [[ҶШС Тоҷикистон]], [[ИҶШС]]
 |таърихи даргузашт     =  
 |шаҳрвандӣ          = {{Парчам|Тоҷикистон}}
 |маҳалли даргузашт      =  
 |фазои илмӣ        = [[таърих]], таърихи муносибатҳои байналхалқӣ
 |ҷойҳои кор   = [[Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ]]
 |дараҷаи илмӣ      = {{Дараҷаи илмӣ|номзад| илмҳои таърих }} (2015)
 |унвонҳои илмӣ    = {{Унвонҳои илмӣ ||1}} (2019)
 |алма-матер    = [[Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ]]
 |роҳбари илмӣ        = 
 |шогирдони маъруф = 
 |маъруф ба                 = 
 |ҷоизаҳо    = [[Аълочии маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон]] (2023)
 |имзо                           = 
 |бари имзо                  = 
 |сайт                            = 
 |викитека                    = 
 |викианбор                = 
}}

'''Сайнак Парпишоевич Сайнаков''' (зод. [[12 март]]и [[1977]], деҳаи Дерзуд-Барзуд, [[ноҳияи Рушон]], [[ҶШС Тоҷикистон]]) - {{муаррих}} ва омӯзгори тоҷик, номзади илмҳои таърих (2015), дотсент (2019). 

== Зиндагинома ==
Сайнак Сайнаков солҳои 1983—1994 дар мактаби миёнаи № 8 ба номи Назаршо Бозидови ноҳияи Рушон таҳсил намудааст. Солҳои 1995—2000 коргари колхози «Наврӯз» — и ноҳияи Рушон буд. Солҳои 2000—2005 дар факултети таърихи ДДОТ ба номи ҚандиҶӯраев таҳсил намуда, онро бо дипломи аъло хатм кардааст. Ғолиби Олимпиадаи ҷумҳуриявии байни донишҷӯёни макотиби олии Тоҷикистон аз фанни таърих дар соли 2005 мебошад. Аз соли 2005 то соли 2007 ассистенти кафедраи таърихи халқи тоҷик, солҳои 2007—2010 аспиранти шуъбаи рӯзонаи кафедраи мазкур, солҳои 2010—2012 ассистент, солҳои 2012—2013 муаллими калони кафедраи таърихи халқи тоҷик ва с. 2013—2015 муовини декан оид ба корҳои илмии факултети таърихи [[Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ]] буд. Аз соли 2015 то соли 2022  мудири кафедраи таърихи умумӣ ва муносибатҳои байналхалқӣ ва аз соли 2022 то имрӯз мудири кафедраи таърихи халқи тоҷики факултети таърихи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ мебошад. Аз соли 2019 ба тариқи ҳамкор дар вазифаи дотсенти кафедраи дипломатия ва муносибатҳои байналмилалии [[Академияи идоракунии давлатии назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] кор мекунад ва аз январи соли 2020 то январи соли 2024 дар вазифаи ходими пешбари шуъбаи таърихи қадим, асри миёна ва нави [[Институти таърих, бостоншиносӣ ва мардумшиносии ба номи А. Дониш|Институти таърих, бостоншиносӣ ва мардумшиносии ба номи А. Дониши АМИТ]] низ фаъолият намудааст.

== Фаъолияти илмӣ ==
Муаллифи 100 корҳои нашршуда, аз ҷумла китобҳои дарсӣ, дастурҳои таълимӣ — методӣ, барномаҳои таълимӣ ва мақолаҳои илмӣ — тадқиқотӣ мебошад. Дар таълифотҳояш масъалаҳои таърихи сиёсии халқи тоҷик, таърихнигории мардумшиносии тоҷикон ва масъалаҳои давлатдории Ашкониёнро мавриди баррасӣ қарор додааст.
Таҳти роҳбарии ӯ ду докторант (PhD) ва ду унвонҷуй рисолаҳои илмиашонро дифоъ намудаанд.

== Ҷоизаҳо ==

* [[Аълочии маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон]] (2023)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://institute-history.tj/tj/Saynakov-Saynak |title=Сайнак Парпишоевич Сайнаков |accessdate=2023-07-31 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230813065334/https://institute-history.tj/tj/Saynakov-Saynak |archivedate=2023-08-13}}&lt;/ref&gt;

== Осор ==
* Муборизаи халқи тоҷик ба муқобили истилогарони муғул. Маводи таълимӣ. — Душанбе, 2011. — 72 с.
* Таърихи Россия (охири асри XVII — ибтидои асри XX). — Душанбе, 2014. — 254 с.
* Таърихнигории давраи нави мамлакатҳои Европа ва Америка. — Душанбе, 2018. — 180 с.
* Таърихи муносибатҳои байналхалқӣ. — Душанбе, 2020. — 650 с.
* Таърихи Россия дар давраи империя. — Душанбе, 2021. — 345 с.
* Таърихнигории таърихи наву навтарини мамлакатҳои хориҷӣ (Европа ва Америка). Дастури таълимӣ-методӣ. — Душанбе, 2021. — 405 с.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://institute-history.tj/tj/Saynakov-Saynak |title=Сайнак Парпишоевич Сайнаков |accessdate=2023-07-31 |archivedate=2023-08-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230813065334/https://institute-history.tj/tj/Saynakov-Saynak }}&lt;/ref&gt;
* Таърихи муносибатҳои байналхалқӣ. Нашри дуюм. — Душанбе, 2024. — 812 с.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
* [http://www.tgpu.tj/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=212&amp;Itemid=92&amp;lang=tj Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ]
[[Гурӯҳ:Олимон аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Таърихшиносони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Номзадҳои улуми таърих]]
[[Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ]]
[[Гурӯҳ:Олимони Фарҳангистони улуми Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Дорандагони нишони Аълочии маорифи Тоҷикистон]]</text>
      <sha1>j1uzfkfo55dbt9536zvhejt777hbrz9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Парем</title>
    <ns>0</ns>
    <id>211840</id>
    <revision>
      <id>1492635</id>
      <parentid>1487914</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T20:50:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492635</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42562" sha1="ridkvrjxgllsj616djbes3r7saim9i8" xml:space="preserve">{{Гурӯҳи мусиқӣ
 |Ном              = Парем
 |Имзо             = 
 |Калид            = 
 |Лого             = 
 |Бари_лого        = 
 |Тасвир           =
 |Тавсифи_тасвир   = Гурӯҳи «Парем»
 |Бари_тасвир      = 
 |Фон              = 
 |Жанр             = 
* {{нп5|фолк-рок||ru|фолк-рок}} 
* {{нп5|рок-н-ролл||ru|рок-н-ролл}} 
* {{нп5|Бит (стиль музыки)|бит|ru|Бит (стиль музыки)}} 
* {{нп5|поп-рок||ru|поп-рок}} 
 |Солҳо            = 1993 — то ҳол
 |Кишвар           = Тоҷикистон
 |Шаҳр             = Душанбе
 |Забон            = [[Тоҷикӣ]], [[Англисӣ]], [[Русӣ]] 
 |Дигар ном        = 
 |Лейбл            = JC Records Studio
 |Дигар лоиҳаҳо    = 
 |Ҳайат            = Олим Ширинов, Алишер Зариков, Шавкат Муллоджонов. 
 |Аъзои_пешин      =  Наргис Муминова, Владислав Нечипуренко, Фейруз Хакимов, Мақсуд Таиров, Нодир Шарипов, Евгений Тенгизбаев, Алишер Сайфуллоев, Фаррух Худойбердыев, Хакимҷон Хазратқулов, Султон Имомов, Далер Султонов, Собир Аминов.
 |Сайт             = www.facebook.com/paremgroup 
}}
'''«Парем»''' — гурӯҳи фолклор-роки тоҷик аст&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://mir24.tv/articles/16407751/kak-i-chem-zhivet-tadzhikskii-rok|title=Роки тоҷик чӣ гуна ва чӣ гуна зиндагӣ мекунад?|website=mir24.tv|lang=ru|accessdate=2021/0901}}&lt;/ref&gt;, ки соли 1993 дар заминаи ансамбли вокалӣ- инструменталии «Бойчечак», дар Хонаи Пионерони ноҳияи Фрунзеи шаҳри [[Душанбе]] ташкил шудааст.

== Таърих ==
Гурӯҳи «Парем» моҳи марти соли 1993 аз ҷониби Владимир Юматов, [[Олим Ширинов]], [[Фейруз Ҳакимов]] ва Алишер Зариков таъсис дода шудааст.

Сафи аввали гурӯҳ иборат буд аз:
* Владимир Юматов — [[овозхон]], барабаннавоз
* Олим Ширинов — овозхон, бас-гитаранавоз
* Фейруз Хакимов — овозхон, ритм-гитаранавоз
* Алишер Зариков — соло-гитаранавоз
* Нечипуренко Владислав — асбобҳои клавишӣ
* Наргис Муминова — овозхон

Гурӯҳи «Парем» аввалин консертҳои худро дар авҷи ҷанги шаҳрвандӣ дар Тоҷикистон баргузор кард. Инҳо консертҳои хонагӣ ва намоишҳо дар мактабҳо ва клубҳои хурди Душанбе буданд.

Моҳи майи соли 1993 Олим Ширинов бинобар муноқиша бо Владимир Юматов гурӯҳро тарк кард ва гурӯҳи битии «Камчатка» -ро роҳбарӣ кард, ҷои ӯро дар басс-гитара Мақсуд Таиров, дӯсти деринаи гурӯҳ, ки дар ҳайати «Бойчечак» бози мекард ишғол кард.

Моҳи июни соли 1993 Фейруз Ҳакимов гурӯҳи «Парем» -ро тарк кард ва бо пешниҳоди Олим Ширинов ба гурӯҳи «Камчатка» пайваст шуд, ҷои ӯро дар гурӯҳ Алишер Сайфуллоев ишғол кард.
Аз баҳори соли 1993 то 1995, гурӯҳи «Парем» давра ба давра дар «Рок панорамаҳо» бо сурудхои бо забони руси, ки онҳоро Владимир Юматов месароид, ҳунарнамоӣ мекунад.

Соли 1994 Наргис Муминова гурӯҳро тарк кард. Ҳоло вай дар Олмон зиндагӣ мекунад.

Соли 1995 — соли ҳалкунанда барои ояндаи гурӯҳ гардид, аввалин сурудҳо бо забони тоҷикӣ дар репертуари «Парем» пайдо шудан гирифтанд, ки Алишер Сайфуллоев ба эҷод ва иҷро кардани онҳо шурӯъ кард.

Дар аввали соли 1995, Владимир Юматов гурӯҳро тарк кард ва Олим Ширинов ҳамчун роҳбари гурӯҳ ва продюсери мусиқавӣ ҷой гирифт. Гурӯҳи «Парем» услуби худро ба таври куллӣ тағйир дода, истифодаи асбобҳои клавишӣ тарк карда, рок-н-ролл ва роки фолклориро ҳамчун услуби асосӣ интихоб кардааст&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://centrasia.org/newsA.php?st=1461220140|title=Чем живет таджикский рок-н-ролл? — Олим Ширинов|website=centrasia.org|lang=ru|accessdate=2021/09/01}}&lt;/ref&gt;.

Дар баҳори соли 1995, Собир Аминов ба ҳайси ритм-гитаранавоз ба гуруҳ ҳамроҳ шуд.

[[Акс:Parem - WHY LOVE.jpg|thumb|Сарпӯши албоми «Why Love» (Ай чаро ишқ)]]
Моҳи майи соли 1996 гурӯҳи «Парем» албоми аввалини худ — «Why Love»-ро сабт кард.

Дар сабти албом инҳо иштирок карданд:
Гурӯҳи «Парем»:
* Алишер Сайфуллоев — овозхон, ритм-гитаранавоз
* Олим Ширинов — овозхон, барабаннавоз, продюсери мусиқавӣ
* Алишер Зариков — соло гитаранавоз
* Мақсуд Таиров — бас-гитаранавоз
* Аминов Собир — ритм-гитаранавоз

Ҳайати студияи сабти мусиқи ва овоз:
* [[Зураб Кокоев]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://asiaplus.news/2019/08/09/chelovek-s-tremya-rodinami-zurabu-kokoevu-60-let/|title=Человек с тремя родинами. Зурабу Кокоеву — 60 лет|website=asiaplus.info|lang=ru|accessdate=2021/09/01}}&lt;/ref&gt; — коргардони овоз
* Владимир Юматов — барномасозии қисми барабанҳо

Илова бар сурудҳои муаллифии гурӯҳи «Парем», албом боз 2 суруди гуруҳи «The Beatles» — Things We Said Today ва The Long and Winding Road-ро дарбар мегирад. Сурудҳои «The Beatles» аз замони таъсисёбии гуруҳи «Парем» қисми ҷудонашавандаи тамоми баромадҳои гурӯҳ мебошанд, ки аз ин лиҳоз мусиқинавозони гуруҳро аксар вақт «Битлзи Душанбеги» меноманд&lt;ref name=&quot;beatles&quot;&gt;{{Cite web|url=https://kaktus.media/doc/331538_bitlomany_centralnoy_azii_pout_pesni_the_beatles.html|title=Битломаны Центральной Азии поют песни The Beatles|lang=ru|accessdate=2021/09/01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://khovar.tj/rus/2021/01/16-yanvarya-vsemirnyj-den-the-beatles-eto-prazdnik-bitlomanov-vsego-mira-oni-est-i-v-tadzhikistane-kotorye-ispolnyayut-pesni-legendarnoj-chetverki/|title=16 ЯНВАРЯ — ВСЕМИРНЫЙ ДЕНЬ THE BEATLES. Это праздник битломанов всего мира, они есть и в Таджикистане, кто исполняют песни легендарной четверки|website=khovar.tj|lang=ru|accessdate=2021/09/01|archivedate=2021-07-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210721024803/https://khovar.tj/rus/2021/01/16-yanvarya-vsemirnyj-den-the-beatles-eto-prazdnik-bitlomanov-vsego-mira-oni-est-i-v-tadzhikistane-kotorye-ispolnyayut-pesni-legendarnoj-chetverki/}}&lt;/ref&gt;.

Муаррифии албоми аввали гурӯҳ 15 июни соли 1996 дар саҳнаи Театри академии Руси ба номи В. Маяковский баргузор гардид. Суруди сарлавҳаи албом — Ай чаро ишқ, фавран ба хитҳои рақами 1 дар Тоҷикистон табдил меёбад.

Соли 1996 Мақсуд Таиров гурӯҳро тарк кард ва Собир Аминов бас-гитаранавози гурӯҳ шуд.

Дар соли 1997, гурӯҳи «Парем» суруди «Медони ё не»-ро сабт мекунад. Суруд фавран хеле машҳур мешавад ва то имрӯз аломати фарқкунандаи гурӯҳи «Парем» боқӣ мондааст.

Моҳи декабри соли 1998, бинобар машрубот, Алишер Сайфуллоев гурӯҳро тарк кард. Ҷои ӯро дар гурӯҳ ҳамчун ритм-гитаранавоз Ҳакимҷон Ҳазратқулов мегирад ва Собир Аминов овозхони асосии гурӯҳи Парем мешавад.

[[Акс:Parem--Dishab.jpg|thumb|Сарпӯши албоми «Дишаб»]]
Дар охири соли 1999 албоми дуюми гурӯҳ бо номи «Дишаб» мебарояд. Ҳамаи сурудҳои ин албомро Собир Аминов эҷод кардааст.

Албоми «Дишаб» дар cтудияи давлатии «Хонаи радио»-и Ҷумҳурии Тоҷикистон дар таркиби зерин сабт шудааст:
* Собир Аминов — овозхон, бас-гитаранавоз
* Олим Ширинов — барабаннавоз, овозхон, продюсери мусиқавӣ
* Алишер Зариков — соло-гитаранавоз
* Хакимҷон Хазратқулов — ритм-гитаранавоз

Навозандаи ҷалбшуда:
* Зариф Пулодов&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://rus.ozodi.org/a/28673909.html|title=Зариф Пулодов: «Вся наша жизнь состоит из звуков»|website=rus.ozodi.org|lang=ru|accessdate=2021/09/01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://novosti-tadzhikistana.ru/zarif-pulodov-vsya-nasha-zhizn-sostoit-iz-zvukov-video/|title=Зариф Пулодов: «Вся наша жизнь состоит из звуков»|website=novosti-tadzhikistana.ru|lang=ru|accessdate=2021/09/01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230407063844/https://novosti-tadzhikistana.ru/zarif-pulodov-vsya-nasha-zhizn-sostoit-iz-zvukov-video/|archivedate=2023-04-07}}&lt;/ref&gt; — зарбнавоз
* Коргардони овоз: Владимир Шлыков

Муаррифии албоми «Дишаб» рӯзҳои 4 ва 5 декабри соли 1999 дар саҳнаи маҷмааи консертӣ ба номи Борбад барузор гардид&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=TMrOlsGoozc|title=Презентация второго альбома группы «Парем» — Дишаб|website=youtube.com|lang=ru|accessdate=2021/09/01}}&lt;/ref&gt;.

Соли 2000 ба гурӯҳ Далер Султонов дохил шуд, аввал ҳамчун зарбнавоз ва баъдан ҳамчун гитаранавоз ва овозхон.

Моҳи сентябри соли 2001 гурӯҳи «Парем» ҳамроҳи гурӯҳи «Фарзин» ба Олмон сафар мекунанд ва дар он ҷо гурӯҳҳо дар шаҳри Гиссен консерти муштарак медиҳанд&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=8Xx2wAY2Dvw|title=Выступление «Парем» в Германии|website=youtube.com|lang=ru|accessdate=2021/09/01}}&lt;/ref&gt;.

Соли 2004 ба гурӯҳ зарбнавоз Фаррух Худобердиев шомил мешавад.

24 июли соли 2011 гурӯҳи «Парем» бори аввал дар Маскав, дар саҳнаи клуби «Б2»-и пойтахт баромад кард&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://rus.ozodi.org/a/parem_concert_moscow_/24271485.html|title=«Парем» едет с первым концертом в Москву|website=rus.ozodi.org|lang=ru|accessdate=2021/09/01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://asiaplus.news/2011/07/26/gruppa-parem-vystupila-v-moskve/|title=Группа «Парем» выступила в Москве|website=asiaplus.news|lang=ru|accessdate=2021/09/01}}&lt;/ref&gt;.

Рузи навбати пас аз консерт, ровиёни шоу-барномаи саҳарии радиои давлатии Маяк — «Стиллавин ва дӯстони ӯ» — Сергей Стиллавин ва Рустам Воҳидов, баромади гурӯҳи «Парем» -ро танқид карда, аз муҳокимаи репертуари гурӯҳ ба таҳқири мустақим дар заминаи миллатпарастӣ гузаштанд, ки ҳамовозии бузургеро дар матбуоти русия, тоҷик ва ҳам дар хориҷа ба амал овард&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://vz.ru/news/2011/8/25/517350.html|title=Таджикистан потребовал извинений от Стиллавина и радио «Маяк»|website=vz.ru|lang=ru|accessdate=2021/12/12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://inosmi.ru/middle_asia/20110831/174049074.html|title=Шокирующие шутки на московском радио вызывают возмущение у Душанбе|website=inosmi.ru|lang=ru|accessdate=2021/09/01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/society/2011/08/110825_tajikistan_music_protest|title=Таджикистан возмущен шутками Стиллавина над рокерами|website=bbc.com|lang=ru|accessdate=2021/09/01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/rolling_news/2011/08/110825_rn_tajic_russia_radio_scandal|title=Таджиков возмутили шутки российских радиоведущих|website=bbc.com|lang=ru|accessdate=2021/09/01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://avesta.tj/2011/08/25/tadzhikskaya-rok-gruppa-parem-potrebovala-izvinenij-u-vedushhih-radio-mayak/|title=Таджикская рок-группа «Парем» потребовала извинений у ведущих радио «Маяк»|website=svesta.tj|lang=ru|accessdate=2021/09/01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://vecherka.tj/archives/150|title=Фанатичное заступничество, или почему важно таджику уметь бороться за справедливость|website=vecherka.tj|lang=ru|accessdate=2021/09/01}}&lt;/ref&gt;.
[[Акс:Группа &quot;Парем&quot;.jpg|thumb|left|300px|гурӯҳи «Парем» 2021]]&lt;br&gt;
24 августи 2011 барандагони радиои &quot;Маяк&quot; Сергей Стиллавин ва Рустам Воҳидов аз гурӯҳи «Парем» узр хостанд&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://asiaplus.news/2011/08/25/gruppa-parem-potrebovala-izvinenij-ot-vedushhih-radiostanczii-mayak/|title=Группа «Парем» потребовала извинений от ведущих радиостанции «Маяк»|website=asiaplus.news|lang=ru|accessdate=2021/09/01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=HzJcqH73ws4|title=Извинение Стиллавина и Вахидова перед группой «Парем»|website=youtube.com|lang=ru|accessdate=2021/09/01}}&lt;/ref&gt;.

Дар соли 2012 Фаррух Худойбердиев гурӯҳро тарк кард ва ҷои ӯро дар гурӯҳ зарбнавоз Шавкат Муллоҷонов, ки асосан дойра менавохт, гирифт.

Моҳи сентябри соли 2012 гурӯҳи Парем дар Маскав ва вилояти Маскав як қатор консертҳо баргузор намуд&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://vecherka.tj/archives/5805|title=Группа «Парем» даст гастрольный тур в России|website=vecherka.tj|lang=ru|accessdate=2021/09/01}}&lt;/ref&gt;.

Рӯзи душанбе, 29 апрели соли 2013, дар беморхонаи шаҳрии клиникии Душанбе, пас аз бемории кӯтоҳ, гитаранавози гурӯҳи «Парем» Ҳакимҷон Ҳазратқулов аз олам даргузашт&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://asiaplus.news/2013/04/29/skonchalsya-gitarist-gruppy-parem/|title=Скончался гитарист группы «Парем»|website=asiaplus.news|lang=ru|accessdate=2021/09/01}}&lt;/ref&gt;. Моҳи июли соли 2013 табиби Ҳакимҷон Ҳазратқулов ба ҳабс гирифта шуд&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dialog.tj/news/news1946|title=В Таджикистане задержан врач, лечивший скончавшегося в апреле музыканта известной в стране группы «Парем»|website=dialog.tj|lang=ru|accessdate=2021/09/01|archivedate=2021-07-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210718223813/https://www.dialog.tj/news/news1946}}&lt;/ref&gt;.

Тобистони соли 2013 ҷои Ҳакимро дар гурӯҳ Султон Имомов ишғол кард, ки қаблан дар гурӯҳи Шабдез бозӣ мекард.

Соли 2014 Алишер Сайфуллоев бо сабаби ба манзили доимӣ дар [[Прага|Прага]] ([[Чехия]] кӯчидани оилааш ниҳоят гурӯҳи «Парем»-ро тарк кард. 

Соли 2018 Фейрӯз Ҳакимов ба гурӯҳ баргашт, аммо ба вижагиҳои кори дастаҷамъона дар дохили «Парем» тоб наоварда, соли 2019 гурӯҳро тарк кард. Аммо ба ӯ муяссар шуд, ки дар сабти таронаи &quot;Майзор&quot; ширкат варзида, қисми найро дар гитарае, ки ба синтезатори гитара пайваст шудааст, менавозад.

23 ноябри соли 2019, дар бинои «Суруш холл», консерти солгарди гурӯҳи «Парем» бахшида ба 25 солагии таъсисаш - «25+1» баргузор гардид.»&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://asiaplus.news/2019/11/23/salom-alejkum-tadzhikistan-anonsy-sobytij-den-v-istorii-prognoz-pogody-na-23-noyabrya-2019-goda/|title=Анонсы событий на 23 ноября 2019|website=asiaplus.news|lang=ru|accessdate=2022/02/01}}&lt;/ref&gt;. 
1 майи соли 2021 нахустнамоиши онлайни видеоверсияи консерт дар канали расмии гурӯҳи «Парем» дар YouTube баргузор шуд&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=WyP3Vku9nyw|title=«Парем» в &quot;Суруш Холл&quot; (23/11/2019)|website=youtube.com|lang=ru|accessdate=2022/02/01}}&lt;/ref&gt;.

6 июни соли 2022 Алишер Зариков ба хулосае омад, ки “Парем»-ро тарк кунад, гуруҳ дар ин бора дар саҳифаҳои Facebook&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.facebook.com/paremgroup/posts/364783822305388|title=Алишер Зариков покидает группу «Парем»|website=facebook.com|lang=ru|accessdate=2022/06/08}}&lt;/ref&gt; ва Instagram-и&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.instagram.com/p/Ceilxd-ISZF|title=Алишер Зариков покидает группу «Парем»|website=instagram.com|lang=ru|accessdate=2022/06/08}}&lt;/ref&gt; худ ба мухлисонаш хабар додааст.

Моҳи июни соли 2022 Фейрӯз Ҳакимов соло-гитарнавози гурӯҳи «Парем» мегардад.

Пас аз ҳунарнамоӣ дар консерт бахшида ба 30-солагии гурӯҳи «Парем» дар толори Суруш, бемории қанди Фейрӯз Ҳакимов авҷ гирифт, пизишкон ба ӯ ҳар гуна машқҳои ҷисмонӣ ва таконҳои эҳсосиро манъ карданд. Файзрӯз натавонистааст фаъол бошад ва дар охири моҳи июни соли 2023 гурӯҳро тарк кард&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=271mThhcPL4&amp;t=2073|title=Фейруз Хакимов покидает группу «Парем»|website=youtube.com|lang=ru|accessdate=2024/01/27}}&lt;/ref&gt;. Дар нимаи моҳи июли соли 2023 Олим Ширинов Алишер Зариковро даъват кард, ки ба гурӯҳ баргардад&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=271mThhcPL4&amp;t=2100|title=Алишер Зариков возвращается в группу  «Парем»|website=youtube.com|lang=ru|accessdate=2024/01/27}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://khabarikhush.tj/2024/03/02/gruppa-parem-vpervye-vystupit-v-respublike-kazahstan/|title=ГРУППА «ПАРЕМ» ВПЕРВЫЕ ВЫСТУПИТ В РЕСПУБЛИКЕ КАЗАХСТАН|website=khabarikhush.tj|lang=ru|accessdate=2024/03/06}}&lt;/ref&gt; ва пас аз 3 ҳафта намоиши нахустини «Парем» бо Алишер Зариков ҳамчун гитаристи соло баргузор шуд, чуноне ки қаблан буд.

Рӯзи 29 ноябри соли 2024 гурӯҳи «Парем» дар саҳифаҳои шабакаҳои иҷтимоии худ ба мухлисон хабар доданд, ки Собир Аминов тасмим гирифтааст, ки ба касби яккадастӣ машғул шавад ва гурӯҳи «Парем»-ро тарк кунад.
{{Clear}}
{| class=&quot;mw-datatable&quot; 
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Акс:JC Records Studio Logo.jpg|left|120px|«JC Records Studio»]]
| style=&quot;text-align:left;&quot; |  Аз моҳи декабри соли 1999 гурӯҳи «Парем» ҳамаи сурудҳои худро дар студияи «[[JC Records Studio]]»&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://isni.org/isni/0000000502848379|title=«JC Records Studio» ISNI ID|website=isni.org|lang=ru|accessdate=2021/09/01}}&lt;/ref&gt; сабт мекунад, ки муҳандиси садо ва соҳиби он Олим Ширинов мебошад.
|}

== Аъзои гурӯҳ ==

=== Ҳайати кунунии гурӯҳ ===
* Олим Ширинов — барабаннавоз, овозхон, продюсери мусиқавӣ
* Алишер Зариков — соло-гитаранавоз
* Шавкат Муллоҷонов — дойра

=== Аъзои пешинаи гурӯҳ ===
* Наргис Муминова — овозхон (1993—1994)
* Владислав Нечипуренко — асбобҳои клавишӣ (1993)
* Мақсуд Таиров — бас-гитара навоз
* Нодир Шарипов — тавлак (1996—1998)
* Евгений Тенгизбаев — кларнет (1997—1998)
* Алишер Сайфуллоев — овозхон, гитаранавоз (1994—1998), (2007—2014)
* Фаррух Худойбердыев — асбобҳои зарби (2005—2012)
* Хакимҷон Хазратқулов — ритм-гитаранавоз, гитараи акустикӣ (1999—2013)
* Султон Имомов — ритм-гитаранавоз (2013—2017)
* Далер Султонов — асбобҳои зарби, табла, (2001—2005), гитаранавоз, гитараи акустикӣ, овозхон (2013—2019)
* Собир Аминов — овозхон, бас-гитаранавоз (1995—2024)
* Фейруз Хакимов —  соло-гитаранавоз, асбобхои тордор


=== Ҷадвали замонӣ ===
{{#tag:timeline|
ImageSize = width:1100 height:auto barincrement:20
PlotArea = left:130 bottom:100 top:10 right:0
Alignbars = justify
DateFormat  = dd/mm/yyyy
Period = from:01/01/1993 till:{{#time: d/m/Y}}
TimeAxis = orientation:horizontal format:yyyy

Colors =
  id:Lead              value:blue       legend:Овозхон
  id:Guitar            value:gray(0.8)  legend:Гитараи_соло
  id:Rtm-Guitar        value:green      legend:Гитараи_ритм
  id:Bass              value:red        legend:Гитараи_бас
  id:Drums             value:orange     legend:Маҷмӯаи_драм
  id:Percussion        value:yellow     legend:Асбобхои_зарби
  id:Clarinet          value:gray(0.5)  legend:Кларнет
  id:Keyboards         value:black      legend:Асбобҳои_клавишӣ

Legend = orientation:vertical position:bottom columns:1

ScaleMajor = increment:3 start:1993
ScaleMinor = unit:year increment:1 start:1993

LineData =
 at:25/05/1993 color:black layer:back
 at:01/08/1993 color:black layer:back
 at:01/01/1995 color:black layer:back
 at:01/03/1995 color:black layer:back
 at:01/01/1996 color:black layer:back
 at:01/07/1996 color:black layer:back
 at:01/01/1997 color:black layer:back
 at:01/01/1998 color:black layer:back
 at:01/12/1998 color:black layer:back
 at:01/01/2001 color:black layer:back
 at:01/01/2005 color:black layer:back
 at:01/01/2007 color:black layer:back
 at:01/01/2010 color:black layer:back
 at:01/01/2012 color:black layer:back
 at:29/04/2013 color:black layer:back
 at:01/01/2014 color:black layer:back
 at:01/01/2017 color:black layer:back
 at:01/01/2018 color:black layer:back
 at:01/01/2019 color:black layer:back

BarData =

  bar:Shirinov      text:&quot;Олим Ширинов&quot;
  bar:Zarikov       text:&quot;Алишер Зариков&quot;
  bar:Yumatov       text:&quot;Владимир Юматов&quot;
  bar:Hakimov       text:&quot;Фейруз Хакимов&quot;
  bar:Nechipurenko  text:&quot;Владислав Нечипуренко&quot;
  bar:Muminova      text:&quot;Наргис Муминова&quot;
  bar:Sayfulloev    text:&quot;Алишер Сайфуллоев&quot;
  bar:Tairov        text:&quot;Максуд Таиров&quot;
  bar:Aminov        text:&quot;Собир Аминов&quot;  
  bar:Sharipov      text:&quot;Нодир Шарипов&quot; 
  bar:Tengizbaev    text:&quot;Евгений Тенгизбаев&quot;
  bar:Hazratqulov   text:&quot;Хакимҷон Хазратқулов&quot;
  bar:Sultonov      text:&quot;Далер Султонов&quot; 
  bar:Imomov        text:&quot;Султон Имомов&quot;
  bar:Hudoyberdiev  text:&quot;Фаррух Худойбердыев&quot;
  bar:Mullojonov    text:&quot;Шавкат Муллоҷонов&quot;

PlotData=

  width:12 textcolor:black align:left anchor:from shift:(10,-4)
  bar:Yumatov       from:start till:01/01/1995 color:Lead width:5
  bar:Yumatov       from:start till:01/01/1995 color:Drums
  bar:Shirinov      from:start till:25/05/1993 color:Lead width:5
  bar:Shirinov      from:start till:25/05/1993 color:Bass
  bar:Shirinov      from:01/01/1995 till:end color:Lead width:5
  bar:Shirinov      from:01/01/1995 till:end color:Drums
  bar:Zarikov       from:start till:01/01/2018 color:Guitar
  bar:Zarikov       from:01/01/2019 till:06/06/2022 color:Guitar
  bar:Zarikov       from:20/07/2023 till:end color:Guitar
  bar:Hakimov       from:start till:01/08/1993 color:Lead width:5
  bar:Hakimov       from:start till:01/08/1993 color:Rtm-Guitar
  bar:Hakimov       from:01/01/2018 till:01/01/2019 color:Guitar
  bar:Hakimov       from:06/06/2022 till:end color:Guitar
  bar:Nechipurenko  from:start till:01/08/1993 color:Keyboards
  bar:Muminova      from:start till: 01/01/1994 color:Lead
  bar:Sayfulloev    from:01/08/1993 till:01/12/1998 color:Lead width:5
  bar:Sayfulloev    from:01/08/1993 till:01/12/1998 color:Rtm-Guitar
  bar:Sayfulloev    from:01/01/2007 till:01/01/2014 color:Lead width:5
  bar:Sayfulloev    from:01/01/2007 till:01/01/2014 color:Rtm-Guitar
  bar:Tairov        from:25/05/1993 till:01/01/1997 color:Bass
  bar:Aminov        from:01/03/1995 till:01/01/1997 color:Rtm-Guitar
  bar:Aminov        from:01/01/1997 till:10/10/1998 color:Bass
  bar:Aminov        from:01/12/1998 till:23/07/2024 color:Lead width:5  
  bar:Aminov        from:10/10/1998 till:23/07/2024 color:Bass
  bar:Sharipov      from:01/01/1996 till:01/12/1998 color:Percussion
  bar:Tengizbaev    from:01/07/1996 till:01/01/1998 color:Clarinet
  bar:Hazratqulov   from:01/01/1999 till:29/04/2013 color:Rtm-Guitar
  bar:Sultonov      from:01/01/2001 till:01/01/2005 color:Percussion
  bar:Sultonov      from:01/01/2005 till:01/01/2010 color:Rtm-Guitar
  bar:Sultonov      from:29/04/2013 till:01/01/2018 color:Lead width:5
  bar:Sultonov      from:29/04/2013 till:01/01/2018 color:Rtm-Guitar
  bar:Hudoyberdiev  from:01/01/2005 till:01/01/2012 color:Percussion 
  bar:Mullojonov    from:01/01/2012 till:end color:Percussion 
  bar:Imomov        from:01/05/2013 till:01/01/2019 color:Rtm-Guitar
}}

== Ҷоизаҳо ==
* 31 январи соли 1998 гурӯҳи «Парем» барандаи дипломи ҷоизаи «СОНЕЪ» дар номинатсияи «Беҳтарин дебюти сол» гардид, ки аз ҷониби филиали {{нп5|БШСС «МИР»||ru|Мир (телерадиокомпания)}} дар Тоҷикистон ташкил шуда буд.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=KEW0-zNlakI|title=Вручение группе «Парем» музыкальной премии «Сонеъ», в номинации «Лучший дебют года»|website=youtube.com|lang=ru|accessdate=2021/09/01}}&lt;/ref&gt;.
* 19 декабри соли 1999 гурӯҳи «Парем» лауреати озмуни «Оҳангҳои асри гузашта» дар номинатсияи «Nostalgi» гардид, ки онро Институти «Ҷамъияти Кушода» — Фонди Мадад ташкил шуда буд.
* 15 майи соли 2004 гурӯҳи «Парем» бо суруди «Танҳо дар ёд» лауреати озмуни «Суруди сол 2004» гардид, ки аз ҷониби ширкати телевизион ва радиои «Азия-Плюс» ташкил шуда буд.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=oid3fozteH4|title=«Суруди сол — 2004»|website=youtube.com|lang=ru|accessdate=2021/09/01}}&lt;/ref&gt;.
* 21 майи соли 2005 гурӯҳи «Парем» бо суруди «Ай Гулак» лауреати озмуни «Суруди сол 2005» гардид, ки аз ҷониби ширкати телевизион ва радиои «Азия-Плюс» ташкил шуда буд&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=rSaL0hONTz0|title=«Суруди сол — 2005»|website=youtube.com|lang=ru|accessdate=2021/09/01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://centrasia.org/newsA.php?st=1117569780|title=Суруди Сол — 2005: это по-нашему! Праздник таджикской музыки удался|website=centrasia.org|lang=ru|accessdate=2021/09/01}}&lt;/ref&gt;.
* Соли 2016 гурӯҳи «Парем» бо суруди «Ало гул» лауреати озмуни «Суруди сол 2016» гардид, ки аз ҷониби холдинги «Ориёно-Медиа» бо дастгирии Вазорати фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон ташкил шуда буд&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=GDfWw0uOLLI&amp;t=76s Гр.|title=&quot;Парем — Суруди сол 2016|website=youtube.com|lang=ru|accessdate=2021/09/01}}&lt;/ref&gt;.
* 11 декабри соли 2021 гурӯҳи «Парем» бо суруди «Ошиқи зорам» лауреати озмуни «Ҷоизаи мусиқавии Tarona — 2021» (Tarona Music Award 2021) гардид, ки аз ҷониби ширкати телевизион ва радиои «Азия-Плюс» ташкил шуда буд&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://asiaplus.news/2021/11/29/dnevnik-czeremonii-tarona-2021-chto-spoyut-madina-nigina-parem-i-damirbek/|title=Дневник церемонии Tarona-2021: Что споют Мадина, Нигина, «Парем» и Дамирбек|website=asiaplus.news|lang=ru|accessdate=2021/12/12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://asiaplus.news/2021/12/11/v-dushanbe-nachalos-glavnoe-muzykalnoe-sobytie-goda-ot-aziya-plyus-tarona-music-award/|title=В Душанбе началось главное музыкальное событие года от «Азия-Плюс» - Tarona Music Award|website=asiaplus.news|lang=ru|accessdate=2021/12/12}}&lt;/ref&gt;.

== Таронашиносӣ ==

=== Албумҳо ===
{{tracklist
| headline       = Why Love (Ай чаро ишқ) — 1996 г.
| lyrics_credits = yes
| music_credits  = yes

| title1    = Бар диёри ман
| lyrics1   = Алишер Сайфуллоев
| music1    = Алишер Сайфуллоев
| length1   = 3:02

| title2    = Things We Said Today
| lyrics2   = {{нп5|Джон Леннон||ru|Джон Леннон}} &amp; {{нп5|Пол Маккартни||ru|Пол Маккартни}}
| music2    =  Джон Леннон &amp; Пол Маккартни
| length2   = 2:52

| title3    = Ай чаро ишқ
| lyrics3   = Алишер Сайфуллоев
| music3    = Алишер Сайфуллоев
| length3   = 3:14

| title4    = На тающем небе
| lyrics4   = Олим Ширинов
| music4    = Олим Ширинов
| length4   = 3:10

| title5    = Оби равон
| lyrics5   = Алишер Сайфуллоев
| music5    = Алишер Сайфуллоев
| length5   = 3:35

| title6    = Мавҷи дарё
| lyrics6   = Муаллифи номаълум
| music6    = Алишер Сайфуллоев
| length6   = 3:15

| title7    = The Long And Winding Road
| lyrics7   = Джон Леннон &amp; Пол Маккартни
| music7    = Джон Леннон &amp; Пол Маккартни
| length7   = 3:16

| title8    = Суруди дили ман
| lyrics8   = Алишер Сайфуллоев
| music8    = Алишер Сайфуллоев
| length8   = 3:06

| title9    = Нома
| lyrics9   = Алишер Сайфуллоев
| music9    = Алишер Сайфуллоев
| length9   = 4:29

| title10    = Ситораи ман
| lyrics10   = Собир Аминов
| music10    = Собир Аминов
| length10   = 3:36

| title11    = More Than Words
| lyrics11   = {{нп5|Гэри Чероне||en|Gary Cherone}} &amp; {{нп5|Нуно Беттанкур||ru|Беттанкур, Нуно}}
| music11    = Гэри Чероне &amp; Нуно Беттанкур
| length11   = 4:19

| title12    = Нигоро
| lyrics12   = мардумӣ
| music12    = мардумӣ
| length12   = 3:46

| title13    = Бевафо
| lyrics13   = гурӯҳи «Парем»
| music13    = Олим Ширинов
| length13   = 1:50

| title14    = Осень
| lyrics14   = Олим Ширинов
| music14    = Олим Ширинов
| length14   = 2:44
}}
{{tracklist
| headline       = Дишаб — 1999 г.
| lyrics_credits = yes
| music_credits  = yes

| title1    = Дишаб
| lyrics1   = Собир Аминов
| music1    = Собир Аминов
| length1   = 3:50

| title2    = Сарвиноз
| lyrics2   = Собир Аминов
| music2    = Собир Аминов
| length2   = 3:17

| title3    = Лайлӣ
| lyrics3   = Собир Аминов
| music3    = Собир Аминов
| length3   = 2:54

| title4    = Гул бе рухи ёр
| lyrics4   = [[Ҳофиз]]
| music4    = Собир Аминов
| length4   = 3:27

| title5    = Ту куҷо
| lyrics5   = Собир Аминов
| music5    = Собир Аминов
| length5   = 2:54

| title6    = Маҳинамоҳ
| lyrics6   = Собир Аминов
| music6    = Собир Аминов
| length6   = 2:35

| title7    = Танҳо дар ёд
| lyrics7   = Собир Аминов
| music7    = Собир Аминов
| length7   = 3:36

| title8    = Алғиёс
| lyrics8   = Ҳофиз
| music8    = Собир Аминов
| length8   = 3:22

| title9    = Ҷонам
| lyrics9   = Собир Аминов
| music9    = Собир Аминов
| length9   = 4:29

| title10    = Биё имшаб
| lyrics10   = Собир Аминов
| music10    = Собир Аминов
| length10   = 3:32
}}

=== Такоҳангҳо ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Сол
! Ном
! Оҳанг
! Матни тарона
|-
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 1996
| style=&quot;text-align: left;&quot; | Гули ман
| style=&quot;text-align: center;&quot; | Алишер Сайфуллоев
| style=&quot;text-align: center;&quot; | Алишер Сайфуллоев
|-
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 1996
| style=&quot;text-align: left;&quot; | Медони ё не
| style=&quot;text-align: center;&quot; | Собир Аминов
| style=&quot;text-align: center;&quot; | Алишер Сайфуллоев
|-
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 1997
| style=&quot;text-align: left;&quot; | Лайло
| style=&quot;text-align: center;&quot; | Алишер Сайфуллоев
| style=&quot;text-align: center;&quot; | Алишер Сайфуллоев
|-
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 1997
| style=&quot;text-align: left;&quot; | Ба Худо
| style=&quot;text-align: center;&quot; | Алишер Сайфуллоев
| style=&quot;text-align: center;&quot; | Алишер Сайфуллоев
|-
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 1997
| style=&quot;text-align: left;&quot; | То ба кай сузам
| style=&quot;text-align: center;&quot; | гурӯҳи номаълуми Малайзия
| style=&quot;text-align: center;&quot; | Алишер Сайфуллоев
|-
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 1997
| style=&quot;text-align: left;&quot; | Дар ёди ман
| style=&quot;text-align: center;&quot; | Алишер Сайфуллоев
| style=&quot;text-align: center;&quot; | Алишер Сайфуллоев
|-
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 1998
| style=&quot;text-align: left;&quot; | Омадаст
| style=&quot;text-align: center;&quot; | Алишер Сайфуллоев
| style=&quot;text-align: center;&quot; | Алишер Сайфуллоев
|-
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 1999
| style=&quot;text-align: left;&quot; | Baby It’s You
| style=&quot;text-align: center;&quot; | {{нп5|Лютер Диксон||en|Luther Dixon}} ва {{нп5|Мак Дэвид||en|Mack David}}
| style=&quot;text-align: center;&quot; | {{нп5|Берт Бакарак||ru|Бакарак, Берт}}
|-
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 2001
| style=&quot;text-align: left;&quot; | Twist &amp; Shout
| style=&quot;text-align: center;&quot; | {{нп5|Фил Медли||en|Phil Medley}} ва {{нп5|Берт Бёрнс||en|Bert Berns}}
| style=&quot;text-align: center;&quot; | Фил Медли ва Берт Бёрнс
|-
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 2001
| style=&quot;text-align: left;&quot; | Моҳи тобон
| style=&quot;text-align: center;&quot; | Собир Аминов
| style=&quot;text-align: center;&quot; | Собир Аминов
|-
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 2003
| style=&quot;text-align: left;&quot; | Танҳо дар ёд (гурӯҳи «Парем» ва Дилноза Акрамова)
| style=&quot;text-align: center;&quot; | Собир Аминов
| style=&quot;text-align: center;&quot; | Собир Аминов
|-
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 2004
| style=&quot;text-align: left;&quot; | Ай гулак
| style=&quot;text-align: center;&quot; | Собир Аминов
| style=&quot;text-align: center;&quot; | Собир Аминов
|-
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 2006
| style=&quot;text-align: left;&quot; | О, Лайлӣ
| style=&quot;text-align: center;&quot; | Собир Аминов
| style=&quot;text-align: center;&quot; | Собир Аминов
|-
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 2006
| style=&quot;text-align: left;&quot; | Ёри ман
| style=&quot;text-align: center;&quot; | Далер Султонов
| style=&quot;text-align: center;&quot; | Далер Султонов
|-
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 2010
| style=&quot;text-align: left;&quot; | Нигорам
| style=&quot;text-align: center;&quot; | Собир Аминов
| style=&quot;text-align: center;&quot; | Собир Аминов
|-
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 2011
| style=&quot;text-align: left;&quot; | Ҷонона баро ба рақс
| style=&quot;text-align: center;&quot; | Собир Аминов
| style=&quot;text-align: center;&quot; | Собир Аминов
|-
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 2011
| style=&quot;text-align: left;&quot; | Биё биё ҷонона
| style=&quot;text-align: center;&quot; | Алишер Сайфуллоев
| style=&quot;text-align: center;&quot; | Алишер Сайфуллоев
|-
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 2012
| style=&quot;text-align: left;&quot; | Ай боди сабо
| style=&quot;text-align: center;&quot; | Алишер Сайфуллоев
| style=&quot;text-align: center;&quot; | Алишер Сайфуллоев
|-
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 2018
| style=&quot;text-align: left;&quot; | Маёзор
| style=&quot;text-align: center;&quot; | Собир Аминов
| style=&quot;text-align: center;&quot; | Собир Аминов
|-
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 2019
| style=&quot;text-align: left;&quot; | Дар Дилум
| style=&quot;text-align: center;&quot; | Собир Аминов
| style=&quot;text-align: center;&quot; | Собир Аминов
|-
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 2021
| style=&quot;text-align: left;&quot; | Нару нару
| style=&quot;text-align: center;&quot; | Собир Аминов
| style=&quot;text-align: center;&quot; | Собир Аминов
|-
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 2022
| style=&quot;text-align: left;&quot; | Эй, биё эй
| style=&quot;text-align: center;&quot; | Собир Аминов
| style=&quot;text-align: center;&quot; | Собир Аминов
|-
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 2022
| style=&quot;text-align: left;&quot; | Ҷонона
| style=&quot;text-align: center;&quot; | Собир Аминов
| style=&quot;text-align: center;&quot; | Собир Аминов
|-
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 2022
| style=&quot;text-align: left;&quot; | Дусташ
| style=&quot;text-align: center;&quot; | Собир Аминов
| style=&quot;text-align: center;&quot; | Собир Аминов
|}

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
{{Authority control}}

[[Гурӯҳ:Дастаҳои ҳунарии Тоҷикистон]]</text>
      <sha1>ridkvrjxgllsj616djbes3r7saim9i8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Маддоҳӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>212583</id>
    <revision>
      <id>1492532</id>
      <parentid>1259873</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T17:45:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492532</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4683" sha1="0n6u10ina4b7he2afig5l46jl9wwfpn" xml:space="preserve">{{Асосӣ|Мусиқии анъанавии тоҷик}}
'''Маддоҳӣ (Маддоҳ)''' — як навъи мусиқӣ- адабии халқӣ, ки дар байни мардуми Кӯҳистони Бадахшон, махсусан, Шуғнону Рӯшон, густариш ёфтааст. Ин жанр дар байни сокинони Ишкошим бо номи «қасоид» ва миёни исмоилимазҳабони Дарвоз бо истилоҳи «ҳайдарӣ» низ маъруф аст. Маддоҳ хусусияти динӣ-мазҳабӣ дошта, мундариҷаи матнҳои он аз муноҷот ба Худо, расули ӯ, васфу ситоиши дигар пайғамбарону анбиё, имомони замону пирон ва махсусан, тавсифи корнамоиҳои ҳазрати Алӣ ва ёрони ӯ иборат мебошад. Маддоҳиро бештар дар
рӯзҳои аввали азодорӣ, нишасти шабҳои ҷумъа, истиқболу таҷлили ягон ҳодисаи муҳими мазҳабӣ, маҳфилҳои ифтитоҳии ҷойҳои муқаддас, маросимҳои ёдбуди гузаштагон иҷро мекунанд. Махсусан, маддоҳӣ дар маросимҳои азодории мардуми исмоилии Кӯҳистони Бадахшон мавқеъ дорад. Дар ин гуна мавридҳо
тавассути сурудҳо сабру таҳаммул, ғанимат донистани умр, шукргузорӣ аз рӯзгори хеш, парҳез кардан аз корҳои зишт, пеша кардани адлу адолату инсоф, некию накӯкорӣ ва ғ. тарғибу таблиғ карда мешавад. Пайдоиши маддоҳиро, тибқи ривоятҳо, ба мутафаккири бузурги тоҷик Носири Хусрав нисбат медиҳанд. Аммо возеҳан пайдоиш ондар байни сокинони гуногунлаҳҷаи Бадахшон
ба густариши адабиёти китобии форсӣ-тоҷикӣ рабт дорад. Ба репертуари мадҳиясароён бештар ғазалу қасидаҳо аз эҷодиёти шоирони аҳли тасаввуф, аз ҷумла, Саноӣ, Аттор, Ҳофиз, Аҳмади Ҷомӣ, Мавлонон Ҷалолиддини Балхӣ ва баъзе шоирони маҳаллӣ дохил мешаванд. Инчунин маддоҳон аз достонҳои
динию фалсафии «Панҷ киштӣ», «Ҷамҷама», «Фатҳи қалъаи Хайбар», «Саховати Муртазо Алӣ» ва ғайра пораҳоро ба оҳанг дароварда, месароянд.&lt;ref&gt;Мероси фарҳанги ғайримоддӣ дар Тоҷикистон / Мураттиб: Д. Раҳимов; муҳаррир Ш.Комилзода. – Душанбе: Эр-Граф, 2017. – С. 72-73. – 280 с.&lt;/ref&gt;

'''Мадҳия''' - як навъи сурудхониест, ки бо оҳанги ба наътмонанд суруда мешавад. Матни сурудҳо мазмуни ахлоқию таскинӣ дошта бештар аз ғазалиёти шоирони форсу тоҷик – Ҳофизи Шерозӣ, Абдурањмони Ҷомӣ, Ҷалолиддини Румӣ, Носири Хусрав ва дигарон иборат мебошанд.&lt;ref&gt;Аминов А. Маросимҳои дафну азодории мардуми Бадахшон//Фарҳанги ғайримоддии халқи тоҷик: Натиҷаҳои экспедитсияҳои мардумшиносӣ ва санъатшиносии кормандони ПИТФИ аз навоҳии ВМКБ. – Душанбе: «Ирфон», 2016. – С. 54&lt;/ref&gt;

==Нигаред ==
* [[«Лалаик» (суруд)]] 
* [[Чароғравшан]]  
== Пайвандҳо ==
* {{Cite web|url= http://www.pitfi.tj/node/461|title= Феҳристи миллии мероси фарҳанги ғайримоддӣ|author= |website= www.pitfi.tj|date= |publisher= |lang= |accessdate= 2019-02-19|archiveurl= https://web.archive.org/web/20190825195759/http://www.pitfi.tj/node/461|archivedate= 2019-08-25}} 
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

[[Гурӯҳ:Ҳунарҳои иҷроӣ дар Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Мусиқии анъанавии тоҷикон]]
[[Гурӯҳ:Таронаҳои мардумӣ]]</text>
      <sha1>0n6u10ina4b7he2afig5l46jl9wwfpn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Факултаи театр, кино ва телевизион (ДДФСТ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>213028</id>
    <revision>
      <id>1492748</id>
      <parentid>1485943</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T23:52:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492748</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13189" sha1="c5gaoyrb5zn2pji6pb8lky47tld86kt" xml:space="preserve">{{Қуттии донишгоҳ
 |ном               = Режиссура, кино ва телевизион
 |ихтисора          = 
 |рамз              = 
 |тасвир            = 
 |аслӣ              = 
 |шиор              = 
 |таъсис            = [[2020]]
 |навъ              = 
 |декан             = [[Муъминҷонов Зулфиддин]]
 |город             = [[Душанбе]]
 |мавқеъ            = 
 |хобгоҳи донишҷӯён = 
 |донишҷӯён         = [https://www.facebook.com/ddfst.tj/ зиёд. 650]
 |аспирантҳо        = 
 |омӯзгорон         = 
 |сайт              = 
}}
'''Режиссура, кино ва телевизион''' — яке аз факултаҳои Муассисаи давлатии таълимии &quot;[[Донишкадаи давлатии фарҳанг ва санъати Тоҷикистон ба номи Мирзо Турсунзода]]&quot; мебошад.

== Самти фаъолияти факулта ==
Факултети режиссура, кино ва телевизион 6 январи соли 2020 таъсис ёфта, яке аз сохторҳои  асосии  Муассисаи давлатии таълимии «[[Донишкадаи давлатии фарҳанг ва санъати Тоҷикистон ба номи Мирзо Турсунзода]]» ба шумор меравад. Самти фаъолияташ ба тайёр намудани  [[мутахассис]]они соҳаи [[кино]], [[телевизион]] ва [[режиссура]] нигаронида шудааст.
Вазифаи асосии факулт тайёр намудани кадрҳои баландихтисоси соҳавӣ  барои минбаъд фаъолият кардан дар кинои ватанию хориҷӣ, саривақт таъмин намудани омма бо навтарин иттилооти дохилу хориҷи кишвар тавассути воситаҳои ахбори электронии омма: телевизиону радио ва сомонаҳои интернетӣ мебошад.
== Кафедраҳои тахассусӣ ==
Факулта дар ҳайати худ ду кафедраи тахассусӣ дорад:
* 1. Журналистикаи телевизион ва радиошунавонӣ;
* 2. Режиссура ва продюсерӣ,
Факултаи режиссура, кино ва телевизион  аз рӯи ихтисосҳои зерин:
* Журналисти телевизион ва радио;
* WEB – журналистика;
* PR – робита бо ҷомеа;
* Режиссёри телевизион;
* Телеоператори кино;
* Режиссёри филми бадеӣ;
* Режиссёри намоишҳои театронидашуда ва идҳо мутахассис тайёр мекунад.

== Сохтор ва имкониятҳои факулта ==
Дар факултаи режиссура, кино ва телевизион зиёда аз 650 нафар донишҷӯён дар шакли таҳсили рӯзона ва фосилавӣ (ғоибона) таҳсил мекунанд. Ба донишҷӯён 4 нафар докторҳои илми филологӣ дар бахши журналистика, профессорон, 1 нафар Ҳунарпешаи халқии Тоҷикистон, 2 нафар Арбоби ҳунари Тоҷикистон, 5 нафар номзадҳои илм, дотсентҳо, 8 нафар муаллимони калон, ва 5 нафар муаллимону ассисентон дарс мегӯянд.
Устодони шуъбаи журналистикаи телевизион ва радиошунавонӣ дар тарбияи  насли нави  журналистони  телевизиону радио таҷрибаи бой доранд ва хатмкунадагони он имрӯзҳо дар шабакаҳои ҷумҳуриявӣ, вилоятӣ, шаҳру ноҳиявии телевизион ва радиои Ҷумҳурии Тоҷикистон, дар хадамотҳои матбуотии вазорату идораҳо, қисмҳои ҳарбӣ ва  умури дохилӣ, корхонаҳои калони  саноатӣ  пурсамар фаъолияти эҷодӣ мебаранд.
Барои  дақиқ  омӯхтани  касби  журналистӣ дар донишкада Студияи таълимии телевизион ва радио, лабораторияҳои  танзим, наворбардорӣ  ва сабт дар  ихтиёри донишҷӯён  аст. Ба донишҷӯён журналистон, режиссёрҳо ва наворбардорони варзида ва собиқадор, ки соҳиби таҷрибаи бойи эҷодӣ ва касбӣ  ҳастанд аз  қабили доктори илмҳои филология, профессор [[Абдусаттор Нуралиев]], доктори илмҳои филология, и.в. профессор [[Зулфиддин Муъминҷонов]], доктори илмҳои филология, и.в. профессор [[Раъно Бобоҷонова]], доктори илмҳои филология, и.в. профессор [[Саидмуроди Хоҷазод]], номзади илмҳои филология, дотсент [[Бахтиёр Ҳамдамов]], номзади илмҳои таърих, дотсент [[Абдунабӣ Сабуров]], номзади илмҳои филология, дотсент [[Гавҳар Умарова]],  номзади илмҳои филология, дотсент [[Зафар Эшматов]], муаллимони калон Чорёр Иброҳимов, [[Ҷумъа Қуддус]], Шералӣ  Нағзалиев,  Хушбахт  Беков, Санавбар Мирмуллоева, Бобоҷон Раҳимов, Баҳодур Истамов, Насиба Ғуломова, муаллимон Лутфулло Ниёзов, Адиба Абдуллоева, Муҳаммад Мусоев, Суҳайл Суфиев, Муқаддас Умарова дарс мегӯянд.
Таҳсил дар шуъбаи журналистикаи телевизион ва радиошунавонӣ  дар шакли рӯзона ва фосилавӣ (ғоибона) ба роҳ монда шудааст. Шумораи умумии донишҷӯён ҳам дар шуъбаи рӯзона ва ҳам дар шуъбаи фосилавӣ (ғоибона)  ба  311 нафар мерасад. Донишҷӯёни шуъбаи мазкур дар якҷоягӣ бо устодон ва кормандони шабакаҳои телевизиониву радиоии ҷумҳуриявӣ барномаҳои гуногун дар мавзӯъҳои сиёсӣ, иқтисодӣ, фарҳангӣ, варзишӣ ва интеллектуалӣ таҳия намуда пешкаши тамошобинон ва шунавандагон менамоянд. Муҳлати  таҳсил  дар  шуъбаи  журналистикаи телевизион ва радиошунавонӣ  чор  сол  аст.
Устодони шуъбаи режиссура ва продюсерӣ ҳам дар тарбияи  насли нави  режиссёрон, наворбардорон ва продюсерон барои кинои ватанӣ, намоишҳои театронидашуда ва идҳо бо кӯшиши пурсамар фаъолияти эҷодӣ мебаранд.
Барои  дақиқ  омӯхтани  касби режиссёри филми бадеӣ, телеоператори кино, режиссёри  намоишҳои  театронидашуда ва идҳо дар донишкада Студияи  таълимии телевизион ва радио, лабораторияҳои танзим, наворбардорӣ ва сабт, клуби Донишкадаи давлатии умумиросиягии киноматеграфияи ба номи С.А.Герасимов дар  ихтиёри  донишҷӯён  аст. Ба донишҷӯён режиссёрҳои филми бадеӣ ва наворбардорони  варзида  ва  собиқадор, ки  соҳиби таҷрибаи  бойи эҷодӣ ва касбӣ  ҳастанд аз  қабили Ҳунарманди халқии Тоҷикистон, профессор [[Юсупов Юнус]], номзади илмҳои педагогӣ, и.в. профессор Мирахмедов Фарҳод, Арбоби ҳунари Тоҷикистон, и.в. профессор [[Қурбонов Сафаралӣ]], и.в. профессор [[Ғуломов Ашурмамад]], номзади илмҳои филология, дотсент [[Нуриддинов Шамсиддин]], и.в.дотсент [[Сангов Маҳмадалӣ]], и.в.дотсент Мирмуллоева Санавбар,  и.в.дотсент Султонова Наргис, и.в.дотсент Миралибеков Баҳодур, и.в. дотсент Раҷабов Баҳриддин, муаллимони калон Рашидов Сулаймон,  Қодиров Саидҷон, Раҳимова Соро, омӯзгорон Воҳидов Пайрав, Нигматов Алишер, Ҷалолов Набӣ, Зоҳири Сайфулло,  Муродов Абдуалӣ,  [[Раҳмонова Соҷида]],  Маликов Озод,  ассисентон Умаров Дилшод, Қодиров Насим,  Назаршоев Шавкат дарс мегӯянд.
Барои баланд бардоштани дониши донишҷӯён омӯзгорони факултаи режиссура, кино ва телевизион  китоб, дастурҳои таълимӣ ва методӣ ба чоп расондаанд. Аз ҷумла, китобҳои “История отечественной журналистики” қисмҳои 1, 2, 3, 4-и Нуралиев А.Н. ва  “История зарубежной журналистики” – и Нуралиев А. Н.(бо ҳаммуаллифӣ бо дигарон),“Жанрҳои журналистикаи хабарии телевизион”,“Жанрҳои таҳлилии телевизион”, “Жанрҳои публитсистикаи бадеии телевизион”, “Махсусияти жанрҳои иттилоотию таҳлилии телевизион”, “Телевизиони ҷамъиятии “Пойтахт” меваи Истиқлол” ва “Жанрҳои журналистикаи телевизион”–и Муъминҷонов Зулфиддин,  “Таърихи телевизиони Тоҷикистон”-и Хоҷазод С., “Телевизион ва воқеати Тоҷикистон”-и Умарова Г. “Назарияи драма, намоишҳои сужанок ва сенарияи кино”-и Қуддус Ҷ., “”Таъсис ва ташаккули телевизиони Тоҷикистон”-и Эшматов З. ва дигарҳо мавриди истифодаи донишҷӯён ва аҳли кормандони воситаҳои ахбори электронии оммаи кишвар қарор гирифтаанд.
Факултети режиссура, кино ва телевизион  барои  фароғати  хуби  донишҷӯён   чорабиниҳои  фарҳангӣ аз  қабили   вохӯриҳову мулоқотҳо  бо шахсиятҳои маъруфи Ҷумҳурии Тоҷикистон ва берун аз онро  ташкил ва баргузор  менамоянд.

== Шуъбаи магистратура ва доктор PhD ==
Дар факултаи режиссура, кино ва телевизион шуъбаи магистратура, доктор PhD ва маълумоти дуюм  амал мекунад ва таълимгирандагони он аз ҳисоби хатмкунандагони шуъбаҳои журналистикаи телевизион ва радиошунавонӣ, режиссураи намоишҳои театронидашуда ва идҳо ва ҳамчунин аз ҳисоби хатмкардагони шуъбаҳои журналистикаи донишкадаю донишгоҳҳои ҷумҳурӣ мебошанд.

== Манбаъ ==
[https://web.archive.org/web/20220123180834/http://ddst.tj/fakultai-rezhissura-kino-va-televizion/5/ Сомонаи донишкада]

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

{{мактаб-нопурра}}

[[Гурӯҳ:Донишкадаи давлатии фарҳанг ва санъати Тоҷикистон ба номи Мирзо Турсунзода|*]]</text>
      <sha1>c5gaoyrb5zn2pji6pb8lky47tld86kt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тоҷикони ҷаҳон (маҷалла)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>213740</id>
    <revision>
      <id>1492737</id>
      <parentid>1431955</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T23:38:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492737</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3115" sha1="qvgvd5ssx0s07og098qt9ru6cg46zf3" xml:space="preserve">{{манбаъ}}
{{Шаблон:Чакида|гурӯҳбандӣ — ба хонандагон, барои муайян кардани мавқеи худ дар Википедия бояд ёрӣ расонад. Бо вуҷуди ин, миқдори гурӯҳҳо, барои мақолаҳои алоҳида, бояд оқилона ва талофӣ бошанд. Номи гурӯҳ бояд нейтралӣ ва шинохташаванда бошанд.}}  
'''«Тоҷикони ҷаҳон»'''- маҷаллаи сиёсӣ, фарҳангӣ ва иттилоотӣ.

[[Маҷалла]] бо шаҳодатномаи № 041004706 дар бахши Раёсати ташкилӣ ва бақайдгирии шахсони ҳуқуқӣ таърихи [[5 май]]и соли [[2011]] ба сабти давлатӣ ва [[17 май]]и соли 2011 таҳти рақами 0143/мҷ дар [[Вазорати фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон]] ба қайд гирифта шудааст.
Бори дуввум шаҳодатнома дар бахши Раёсати ташкилӣ ва бақайдгирии шахсони ҳуқуқӣ таърихи [[29 август]]и соли [[2016]] таҳти рақами 0143/МҶ дар Вазорати фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон ба қайд гирифта шудааст.
Муассис ва сармуҳаррири маҷаллаи '''«Тоҷикони ҷаҳон»''' Оқилова Маҳфуза Маҳмудҷоновна мебошад.
«Тоҷикони ҷаҳон» ба хотири беҳдошту иршоди рӯзгори [[тоҷикон]] таъсис ёфта, ҳамаи масоили марбут ба пешрафти иқтисодиву иҷтимоӣ ва маданӣ-маърифатии фарду оила, ҷамоатҳову коргоҳҳо, ташкилотҳо ва иттиҳодияҳо ва маълумот дар бораи тоҷикони бурунмарзиро маводи интишориву таҳлилӣ қарор медиҳад.
Дар маҷаллаи «Тоҷикони ҷаҳон» дар бораи шахсони фарҳангдӯст, ободгарони ҷумҳуриамон, раисони кумитаҳои маҳаллаҳо, омӯзгорони варзида, соҳибкорони номӣ, табибони беҳтарин, кишоварзон, бонуҳои фаъоли ҷомеа мақолаҳо ва саҳифаҳои тиҷоратӣ чоп мекунанд.
Ба саҳнаи маънавиёти муосир қадам гузоштани «Тоҷикони ҷаҳон» ба ҷаҳони тоҷикон ҳусну таровати нав, рангу ҷилои пурҷозиба, руҳи илҳомбахш, афкори наҷиб ҳадя месозад.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://tojikonijahon.com |title=нусхаи бойгонӣ |accessdate=2022-07-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220624225647/https://tojikonijahon.com/ |archivedate=2022-06-24}}&lt;/ref&gt;

==Пайвандҳо==
==Эзоҳ==</text>
      <sha1>qvgvd5ssx0s07og098qt9ru6cg46zf3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Форобӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>213788</id>
    <revision>
      <id>1492760</id>
      <parentid>1449845</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T00:18:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492760</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23631" sha1="h1fb3l3xi5lj8y9rxqyhxnilqw00abi" xml:space="preserve">{{Донишманд
 |ном               = Абӯнаср Муҳаммад ибни Муҳаммади Форобӣ
 |номи аслӣ         = 
 |тасвир            = Al-Farabi.jpg
 |бар               = 
 |тавсифи тасвир    = 
 |таърихи таваллуд  = 
 |зодгоҳ            = 
 |таърихи даргузашт = 
 |маҳалли даргузашт = 
 |шаҳрвандӣ         = 
 |фазои илмӣ        = 
 |ҷойҳои кор        = 
 |дараҷаи илмӣ      = 
 |унвонҳои илмӣ     = 
 |алма-матер        = 
 |роҳбари илмӣ      = 
 |шогирдони маъруф  = 
 |маъруф ба         = Муаллими Сонӣ
 |викианбор         = 
}}

'''Абӯнаср Муҳаммад ибни Муҳаммади Форобӣ'''&lt;ref name=&quot;Iranica Farabi&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.iranicaonline.org/articles/farabi-i|title=Farabi|author=Dimitri Gutas|website=|date=|publisher=[[Encyclopædia Iranica]]|lang=en|accessdate=2018-01-21}}&lt;/ref&gt; ({{lang-fa|ابونصر محمد بن محمد فارابی}}), маъруф ба — '''Ал-Форобӣ''' ({{lang-ar|الفارابي}}, дар шакли лотинишуда — ''Alpharabius''; [[870]] ё [[872]]&lt;ref name=&quot;Henry Corbin&quot;&gt;{{Cite book|title=History of Islamic Philosophy|last=Corbin|first=Henry|publisher=Kegan Paul|year=2001|isbn=978-0-7103-0416-2|coauthors=[[Hossein Nasr]] and Utman Yahya}}&lt;/ref&gt;, [[Фороб|Форёб воқеъ]] дар Афғонистони кунунӣ — мобайни [[14 декабр]]и [[950]] ва [[12 январ]]и [[951]]&lt;ref&gt;Согласно средневековым ''мусульманским источникам'' Фараби умер в возрасте 80 лет в 339 году хиджры.&lt;/ref&gt;, [[Димишқ]]&lt;ref name=&quot;BEA&quot;&gt;{{cite encyclopedia|year=2007|title=Fārābī: Abū Naṣr Muḥammad ibn Muḥammad ibn Tarkhān al‐Fārābī|encyclopedia=The Biographical Encyclopedia of Astronomers|publisher=Springer|location=New York|url=http://islamsci.mcgill.ca/RASI/BEA/Farabi_BEA.htm|last=Dhanani|first=Alnoor|pages=356–7|isbn=978-0-387-31022-0|editor=Thomas Hockey et al}} ([http://islamsci.mcgill.ca/RASI/BEA/Farabi_BEA.pdf PDF version])&lt;/ref&gt;, [[Сурия]]и кунунӣ) — [[файласуф]], [[риёзидон]], мусиқишинос ва донишманди эронӣ (форс-тоҷик). Яке аз бузургтарин намояндагони фалсафаи шарқи асримиёнагӣ.

== Зиндагинома ==
Абӯнаср Муҳаммад ибни Муҳаммад ибни Тархони Форобӣ дар ҳудуди соли 257 ҳиҷрии қамарӣ (870 милодӣ) дар Форёби Хуросон (воқеъ дар Афғонистони кунунӣ) ба дунё омадааст. Дар ҷавонӣ барои таҳсил ба Бағдод рафт ва назди Матто ибни Юнус ба фаро гирифтани мантиқ ва фалсафа пардохт. Сипас ба Ҳаррони Сурия сафар кард ва ба шогирдии Юҳанно ибни Ҳилон даромад. Аз оғози кор, ҳуши саршор ва илмомӯзии вай сабаб шуд, ки ҳамаи мавзӯъҳоеро, ки тадрис мешуд, ба хубӣ фаро бигирад. Ба зудӣ номи ӯ ба унвони файласуф ва донишманд шуҳрат ёфт. Ва чун ба Бағдод бозгашт, гурӯҳе аз шогирдон гирди ӯ ҷамъ омаданд, ки Яҳё ибни Адий, файласуфи масеҳӣ яке аз онон буд. Дар соли 330 ҳиҷрии қамарӣ (941 милодӣ) ба Димишқ рафт ва ба Сайфуддавлаи Ҳамадонӣ, ҳокими Ҳалаб пайваст ва дар зумраи уламои дарбори ӯ даромад.

Форобӣ аз рӯи маълумоти Ибни Халлиқон дар соли 950—951 дар Димишқ дар синни 80-солагӣ дунёро падруд ва дар қабристони «Бобу-с-сағир» дар даврони салтанати Сайфуддавла бо шукӯҳу қадрдонӣ ба хок супорида шудааст&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://jumhuriyat.tj/index.php?art_id=24258|title=Мансубияти қавмиву этникии Абунасри Форобӣ|author=Сунатулло Ҷонбобоев|website=jumhuriyat.tj|date=|publisher=Нашрияи расмии Тоҷикистон - &quot;Ҷумҳурият&quot;|accessdate=2019-01-11}}&lt;/ref&gt;.

Муаррихони исломӣ муътақиданд, ки Форобӣ фарде зуҳдпеша ва узлатгузин ва аҳли таъаммул буд. Рӯйгардонии ӯ аз умури дунявӣ ба ҳадде буд, ки бо он ки Сайфуддавла барояш аз байтулмол ҳуқуқи бисёр таъйин карда буд, ба чаҳор дирҳам дар рӯз қаноат меварзид&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Форобӣ дар анвоъи улум беҳамто буд, чунонки дар бораи ҳар илме аз улуми замони хеш китоб навиштааст. Аз китобҳои вай маълум мешавад, ки дар улуми забон, риёзиёт, кимиё, ҳайъат, улуми низомӣ, мусиқӣ, табииёт, илоҳиёт, улуми маданӣ, фиқҳ, мантиқ ва фалсафа дорои маҳорати бисёр будааст.

Дуруст аст, ки [[Абӯюсуфи Киндӣ|Киндӣ]] ба унвони нахустин файласуфи исломие шинохта мешавад, ки роҳро барои дигарон пас аз худ гушуд, аммо ӯ натавонист як мактаби фалсафӣ таъсис карда ва миёни масоиле, ки мавриди баҳс қарор додааст, ваҳдате эҷод кунад. Дар сурате ки Форобӣ тавонист як мактаби комили фалсафиеро бунён ниҳад. Ибни Сино Форобиро устоди худ мешумурд ва Ибни Рушд ва дигар ҳукамои исломӣ барояш эҳтироми болое қоил буданд. Дар суннати фалсафаи исломӣ, Форобиро баъд аз Арасту — ки мулаққаб ба «Муаллими Аввал» буд — «Муаллими Сонӣ» лақаб додаанд.

== Фалсафаи Форобӣ ==
Фалсафаи Форобӣ омезае аст аз ҳикмати арастӯӣ ва навафлотунӣ, ки ранги исломӣ ба худ гирифтааст. Ӯ дар мантиқ ва табииёт арастӯӣ аст ва дар ахлоқ ва сиёсат афлотунӣ ва дар мобаъдуттабиа ба мактаби флутинӣ гароиш дорад&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

=== Ваҳдати фалсафа ===
Форобӣ аз касоне аст, ки орои мухталифи фалсафиро бо ҳам вифқ дода. Ӯ дар ин роҳ бар ҳамаи гузаштагони худ низ сибқат гирифт. Ӯ дар ин роҳ то он ҷо пеш рафт, ки гуфт: «''Фалсафа яке бештар нест ва ҳақиқати фалсафӣ (ҳарчанд макотиби фалсафӣ мутаъаддид бошанд) мутаъаддид нест''.» Форобӣ ба ваҳдати фалсафа сахт муътақид буд ва барои исботи он бурҳон ва далелҳои бисёре зикр кард ва расоили мутаъаддид навишт, ки аз он ҷумла китоби «''Алҷамъ байна раъйяи-л-ҳакимайн Афлотуни-л-илоҳӣ ва Арастутолис''» ба дасти мо расидааст.

Вай муътақид буд, ки агар ҳақиқати фалсафӣ воҳид аст, пас бояд битавон дар миёни афкори фалосифаи бузург ба вижа Афлотун ва Арасту тавофуқе падид овард. Асосан вақте ғоят ва ҳадафи ин ду ҳакими бузург, баҳс дар бораи ҳақиқати якто будааст, чӣ гуна мумкин аст дар оро ва афкор бо ҳам ихтилоф дошта бошанд? Форобӣ миёни ин ду файласуфи юнонӣ порае ихтилофот ёфта буд, аммо муътақид буд, ки ин ихтилофот ихтилофоти сатҳӣ аст ва дар мавриди масоили асосӣ нест. Махсусан он ки онҳо падидоварандаи фалсафа буда ва ҳамаи ҳукамои баъдӣ каму беш ба ин ду такя доранд.

Масоиле, ки ба унвони ихтилофи мабонии Афлотун ва Арасту матраҳ буд ва Форобӣ дар садади ҳамоҳанг сохтан байни онҳо баромад, иборат буданд аз: равиши зиндагии Афлотун ва Арасту, равиши фалсафии Афлотун ва Арасту, назарияи мусул, назарияи маърифат ё тазаккур, ҳудус ва қидам, назарияи одат. Албатта тардиде нест, ки Форобӣ дар ин амр ранҷи бисёре мутаҳаммил шудааст, аммо нуктаи муҳим дар ин робита он аст, ки яке аз манобеи ӯ барои анҷоми ин мақсуд, китоби «''Усулуҷиё''» ё «''Рубуият''» буд, ки яке аз бахшҳои китоби «''Тосуъот''»-и Флутин мебошад.

Форобӣ фикр мекард, ки ин китоб мутаъаллиқ ба Арасту аст ва чун дар он ба як силсила орои афлотунӣ бархӯрд карда буд, ҳамин амр ӯро бар ин кор ташвиқ мекард. (Дар ҳоле ки матолиби ин китоб иртиботе бо Арасту надошт). Бинобар ин, агарчи Форобӣ дар кори худ ба тавфиқи комил даст наёфт, вале роҳро барои дигар фалосифаи исломӣ гушуд. Ва ҳамчунин Форобӣ тавонист миёни орои фалсафии Арасту ва ақоиди исломӣ як навъ ҳамоҳангӣ эҷод кунад ва фалсафаи Арастуро ҷузъи сарчашмаҳо ва усули фалсафаи исломӣ қарор бидиҳад&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://ksaadat.co/2016/08/08/%d0%bd%d0%b8%d0%b3%d0%be%d2%b3%d0%b5-%d0%b1%d0%b0-%d1%84%d0%be%d1%80%d0%be%d0%b1%d3%a3-%d0%b2%d0%b0-%d1%84%d0%b0%d0%bb%d1%81%d0%b0%d1%84%d0%b0%d0%b8-%d3%af/|title=Нигоҳе ба Форобӣ ва фалсафаи ӯ|author=Кимиёи саодат|website=Кимиёи саодат|date=2016-08-08|publisher=|lang=tg|accessdate=2019-01-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190923185158/https://ksaadat.co/2016/08/08/%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D2%B3%D0%B5-%D0%B1%D0%B0-%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B1%D3%A3-%D0%B2%D0%B0-%D1%84%D0%B0%D0%BB%D1%81%D0%B0%D1%84%D0%B0%D0%B8-%D3%AF/|archivedate=2019-09-23}}&lt;/ref&gt;.

== Мусиқӣ ==
[[Акс:Al-Farabi.png|thumb|Тасвире аз сози мусиқии [[шоҳруд]] дар «Китобу-л-мусиқӣ-ал-кабир»]]
Мусиқӣ ва шеър барои Форобӣ нақши полоишкунандаи қувваи мутахаййила ҷиҳати касби маърифатро ифо мекунанд. Форобӣ мусиқиро дорои ду бӯъди назарӣ ва амалӣ медонад ва муътақид аст, ки шогирдон аввал бояд мусиқии назариро биёмӯзанд ва сипас дар олоти мусиқӣ маҳорати лозимро пайдо кунанд. Вай муътақид аст, ки ҳар навъ мусиқӣ мунтабиқ бо табиати шогирдон нест ва барои интихоби навъи онҳо бояд диққати назари лозим сурат гирад&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.khonavoda.com/2014/08/%d1%84%d0%b0%d0%bb%d1%81%d0%b0%d1%84%d0%b0%d0%b8-%d1%82%d0%b0%d1%8a%d0%bb%d0%b8%d0%bc%d1%83-%d1%82%d0%b0%d1%80%d0%b1%d0%b8%d1%8f%d1%82-%d0%b0%d0%b7-%d0%b4%d0%b8%d0%b4%d0%b3%d0%be%d2%b3%d0%b8-%d1%84.html|title=Фалсафаи таълиму тарбият аз дидгоҳи Форобӣ|website=Xонавода|date=2014-08-27|accessdate=2019-01-11}}&lt;/ref&gt;.

Форобӣ муътақид аст, ки барои тарвиҷи арзишҳо ва фазоили ахлоқӣ ва динӣ дар ҷомеа бояд аз тариқи ҳунар, қувваи хаёли тудаи мардумро парвариш дод, зеро бештари онҳо аз тариқи «иқноъ» (пазириш) ва «тахайюл» матолибро мепазиранд на бар асоси андеша ва ҷиҳатдиҳӣ ба тахайюлоти умумии ҷомеаро, ки аз тариқи ҳунар анҷом мепазирад дар марҳалаи аввал вазифаи зимомдорони он ҷомеа медонад.

Абунасри Форобӣ дар асари машҳураш «Китобу-л-мусиқӣ-ал-кабир» («Китоби бузурги мусиқӣ») роҷеъ ба равиши ҷӯрсози (кӯки)-и танбур бо шеваи «кӯки бухороӣ» (дар муқобили «кӯки бағдодӣ») маълумот додааст&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://dushanbe.tj/social/music/|title=Мусиқии Тоҷикистон|author=|website=dushanbe.tj|date=|publisher=|accessdate=2019-01-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190103071118/http://www.dushanbe.tj/social/music|archivedate=2019-01-03}}&lt;/ref&gt;.

== Осор ==
Осори Форобӣ аз ин қарор аст&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;:

# «Мо янбағӣ ан таълама қаблал-фалсафа» (Он чӣ шоиста аст қабл аз фалсафа фаро бигирӣ). Дар ин китоб Форобӣ мантиқ, ҳандаса, ахлоқи некӯ ва канорагирӣ аз шаҳавотро пешниёзи пардохтан ба фалсафа зикр мекунад ва дар бораи ҳар як матолибе баён менамояд.
# «Ассиёсату-л-мадания» (Кишвардорӣ). Ин китоб дар бораи иқтисоди сиёсӣ аст.
# «Алҷамъ байна раъйяил-ҳакимайн Афлотунил-илоҳӣ ва Арастутолис» (Ҷамъ байни орои ду ҳакими бузург Афлотуни илоҳӣ ва Арасту). Форобӣ дар ин китоб мекӯшад байни назариёти Афлотун ва Арасту ҳамоҳангӣ барқарор созад.
# «Рисолатун фи моҳияти-л-ақл» (Рисолае дар бораи моҳият ва чистии ақл). Дар ин рисола ақсоми ақлро таъриф ва маротиби онҳоро баён мекунад.
# «Таҳсилу-с-саъода» (Роҳи ба даст овардани саодат). Дар ахлоқ ва фалсафаи назарӣ.
# «Аҷвиба ъан масоила фалсафия» (Посухҳое ба масоили фалсафӣ). Посухҳое аст ба бархе пурсишҳо ва масоили фалсафӣ.
# «Рисолатун фи исботи-л-муфориқот» (Рисолае дар исботи вуҷуди мавҷудоти ғайри моддӣ). Дар ин рисола, Форобӣ дар бораи мавҷудоти ғайри моддӣ баҳс мекунад.
# «Ағрозу Арастутолис фи китоби мобаъдуттабиа» (Мақосиди Арасту дар китоби Метафизик). Ин китоб яке аз муҳимтарин китобҳои Форобӣ аст, ки мавриди истифодаи Ибни Сино ҳам қарор гирифт.
# «Рисолатун фи-с-сиёса» (Рисолае дар сиёсат). Форобӣ дар ин рисола бораи сиёсат суҳбат мекунад.
# «Фусулу-л-ҳикам» (Ҷудокунандаҳои ҳикмат). Ин китоб дар мавриди ҳикмати илоҳӣ ва шомили 74 баҳс дар ин замина ва мабоҳиси нафс мебошад.

== Адабиёт дар бораи Форобӣ ==
; Ба забони тоҷикӣ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.kmt.tj/arastui-shark-abunasri-forobi|title=Арастуи Шарқ - Абӯнасри Форобӣ|author=|website=www.kmt.tj|date=|publisher=Китобхонаи миллии Тоҷикистон|accessdate=2019-01-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190109004353/http://www.kmt.tj/arastui-shark-abunasri-forobi|archivedate=2019-01-09}}&lt;/ref&gt;

* Олимов, К., Султонов, У. ''Абӯнасри Форобӣ'': Адиби бузурги асри IX // Маориф ва маданият. — 1972. — 16 ноябр.
* Султонов, М. ''Арастуи Шарқ'': Ба муносибати 1100-солагии Абӯнаср Форобӣ // Комсомоли Тоҷикистон. — 1973. — 24 август.
* Олимов, К. ''Арастуи сонӣ'': Дар бораи ҳаёт ва эҷодиёти Абӯнасри Форобӣ // Садои Шарқ. — 1973. — № 10. — С.130-136.
* Шамсиддинов, Ҷ. ''Устоди сонӣ'': Дар бораи олими машҳур файласуфи асри миёнагӣ Абӯ Наср Муҳаммад Ибни Муҳаммад Тархон Форобӣ // Комсомоли Тоҷикистон. — 1974. — 10 июл.
* Ҳодизода, Р. ''Ақидаҳои эстетикии Форобӣ'' // Садои Шарқ. — 1975. — № 9. С.137-145.
* Шамсиддинов, Ҷ. ''Файласуфи бузурги асрҳои миёна'': Ба пешвози 1100- солагии Форобӣ // Маориф ва маданият. — 1975. — 19 июн.
* Содиқов, А. ''Абӯнаср Ал-Форобӣ дар бораи ахлоқ'': Бахшида ба 1100-солагии рӯзи таваллуди Абӯнасри Форобӣ // Мактаби советӣ. — 1975. — № 10. С.27-31.
* Диноршоев, М. Султонов, У. ''Абӯнасри Форобӣ'': Аз ҳаёт ва эҷодиёти мутафаккири асри IX // Маориф ва маданият. — 1976. — 18 март.
* Ҷонбобоев, С. ''Пайвандӣ бо решаҳо мансубияти қавмиву этникии Абӯнасрӣ Форобӣ'' // Ҷумҳурият. — 2016. — 13 апрел.
; Ба забони русӣ
* ''Ардакани, Р. Д.'' Фараби — основоположник исламской философии. Пер. с перс. А. Абсаликова. — М.: ООО «Садра», 2014. — 132 с. — ISBN 978-5-906016-37-9.
* ''Гафуров Б. Г., [[Касымжанов, Агын Хайруллович|Касымжанов А. Х.]]'' Ал-Фараби в истории культуры. М., 1975.
* ''Даукеева С.'' Философия музыки Абу Насра Мухаммада аль-Фараби. Алматы: Фонд Сорос — Казахстан, 2002. — 352 с. — ISBN 9965-13-819-2.
* ''[[Касымжанов, Агын Хайруллович|Касымжанов А. Х.]]'' [http://sovphil.narod.ru/person/person014.rar ''Абу-Наср аль-Фараби.''] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20111106032121/http://sovphil.narod.ru/person/person014.rar |date=2011-11-06 }} М.: [[Мысль (московское издательство)|Мысль]], 1982.
* ''Кенисарин А. М., Нысанбаев А. Н.'' Становление историко-философских идей в учениях Аристотеля и аль-Фараби // [[Вопросы философии]]. — 2005. — № 7. — С.136-145.
* ''Кубесов А.'' Математическое наследие ал-Фараби. Алма-Ата: [[Наука (издательство)|Наука]], 1974.
* ''Нысанбаев А. Н.'' Развитие фарабиеведения в Казахстане: итоги, проблемы и перспективы. // [[Вопросы философии]]. № 5. 2011. С.119-129.
* ''[[Сагадеев, Артур Владимирович|Сагадеев А. В.]]'' Учение Ибн Рушда о соотношении философии, теологии и религии и его истоки в трудах ал-Фараби. — В кн.: ''Ал-Фараби. Научное творчество.'' М., 1975.
* ''Хайруллаев М. М.'' Фараби, эпоха и учение. Ташкент, 1975.
* ''Хайруллаев М. М.'' Абу Наср ал-Фараби: 873—950. М., 1982.
* ''Шаймухамбетова Г. Б.'' Учение Платона об идеях и теория разума ал-Фараби. В кн.: ''Ал-Фараби. Научное творчество.'' М., 1975.
* ''Туманян Т. Г., Держивицкий Е. В.'' Теория воспитания Платона в политической философии Ал-Фараби // Политика и образование. СПб. 2008. С. 135—148.
; Ба забони инлисӣ
* ''Madkour J.'' La place d’al-Farabi dans l’ecole philosophique musulmane. P., 1934.
* ''Habib Hassan Touma''. The Music of the Arabs. Trans. Laurie Schwartz. Portland (Oregon): Amadeus Press, 1996.
* ''Fakhry M.'' Al-Farabi, Founder of islamic neoplatonism: His life, works, and influence. Oxford: Oneworld Publications, 2002.
* ''Marcinkowski C.'' A Biographical note on Ibn Bajjah (Avempace) and an english translation of his Annotations to Al-Farabi’s «Isagoge». Iqbal Review, 43, p. 83-99.
* ''Reisman D.'' Al-Farabi and the Philosophical Curriculum. // ''Adamson P., Taylor R.'' The Cambridge Companion to Arabic Philosophy. [[Cambridge University Press]], 2005.
* ''Corbin, H.'' History of Islamic Philosophy. London: Keagan Paul Int., 1993.

== Нигаред ==
* Торихи фалсафаи исломӣ. Қисми аввал. Форобӣ. — Хуҷанд, 2018. — С.73-126 [http://www.ershod.com/images/ershod/05-kitobkhona/01-muassis/02-kitobiyot/pdf/02-ilmi/05-tarikhi-falsafai-islomi-1.pdf] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20190622020310/http://www.ershod.com/images/ershod/05-kitobkhona/01-muassis/02-kitobiyot/pdf/02-ilmi/05-tarikhi-falsafai-islomi-1.pdf |date=2019-06-22 }}

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

{{Мақолаи хуб}}
{{ПБ}}</text>
      <sha1>h1fb3l3xi5lj8y9rxqyhxnilqw00abi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сарҳанг</title>
    <ns>0</ns>
    <id>214103</id>
    <revision>
      <id>1492696</id>
      <parentid>1487865</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T22:26:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492696</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25268" sha1="h0nh231kg6ptinuzllqnbw74bervk77" xml:space="preserve">{{Дараҷаи низомӣ
| тасвир1         = Russia-Army-OF-5-2010.svg
| image_size     = 100px
| зернавис1       = &lt;small&gt;Сардӯшии [[Нерӯи заминӣ]]&lt;/small&gt;
| тасвир2         = Russia-Airforce-OF-5-2010.svg
| зернавис2       = &lt;small&gt;Сардӯшии [[Нерӯи ҳавоӣ]]&lt;/small&gt; 
| ном             = '''Сарҳанг''' 
| кишвар          = {{парчамбандӣ|Tajikistan}}
| нерӯ           = [[Нерӯи заминӣ]], [[Нерӯи ҳавоӣ]]
| кӯтаҳнивишт     = {{lang-fa|'''سرهنگ'''}}
| rank           = 
| NATO rank      = [[Дараҷаҳои Нерӯҳои мусаллаҳи Тоҷикистон|OF-5]]
| Non-NATO rank  = 
| бунёдшуда       = 
| бекоршуда       = 
| дараҷаи болотар = [[Гундсолор]]
| дараҷаи пойинтар = [[Сарҳангёр]]
| ҳамто           = {{bulleted list|[[Новхудо якум]]|{{nowrap|{{парчамбандӣ|Iran}} '''سرهنگ'''}}&lt;ref name=&quot;Козимӣ&quot;&gt;{{Cite web |url=https://asmaneketab.ir/product/%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D9%88%D8%A7%DA%98%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%DA%A9%D8%A7%D8%B8%D9%85%DB%8C/ |title=''Сипаҳбад Муҳаммад Козимӣ''. Фарҳанги вожаҳои низомӣ. – Теҳрон: Чопхонаи Артиши шоҳаншоҳӣ, 1355 (чопи дувум) – 440 саҳ. — с. 199 |accessdate=2024-08-15 |archivedate=2023-07-31 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230731081254/https://asmaneketab.ir/product/%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D9%88%D8%A7%DA%98%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%DA%A9%D8%A7%D8%B8%D9%85%DB%8C/ }}&lt;/ref&gt;|{{парчамбандӣ|Russia}} ''Полковник''&lt;ref&gt;{{книга|автор= Алиев Г. Г. канд. филол. наук |часть= |заглавие=Персидско-русский и русско-персидский военный словарь|ответственный=Под ред. канд. филол. наук, доц. А. М. Шойтова|место= М.|издательство=Воениздат|год=1972|страницы=428|страниц=655|тираж=3500|isbn=}}&lt;/ref&gt;|{{парчамбандӣ|USA}} ''Colonel'' |[[File:NATO flag.svg|24px]] [[НАТО|NATO]] OF-5}}|
}}

'''Сарҳанг''' ({{lang-fa|'''سرهنگ'''}}) — [[дараҷаи низомӣ|дараҷае]] [[Сардор|сардорӣ]] дар [[Нерӯи заминӣ|нерӯҳои заминӣ]] ва [[Нерӯи ҳавоӣ|ҳавоӣ]], [[Вазорати дифоъ|ниҳодҳои низомӣ]], [[Вазорати корҳои дохилии Ҷумҳурии Тоҷикистон|интизомӣ]] ва амниятӣ, ки ҷойгоҳе болотар аз [[сарҳангёр]] ва пойинтар аз [[гундсолор]] дорад ва баробар бо [[новхудо якум]] дар [[нерӯи дарёӣ]] аст; ''полковник''&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://majmilli.tj/қонуни-ҷумҳурии-тоҷикистон-дар-бораи-35/ |title=Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи уҳдадории умумии ҳарбӣ ва хидмати ҳарбӣ» |accessdate=2019-07-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190707082034/http://majmilli.tj/%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BD%D0%B8-%D2%B7%D1%83%D0%BC%D2%B3%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD-%D0%B4%D0%B0%D1%80-%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B8-35/ |archivedate=2019-07-07}}&lt;/ref&gt;.

{| class=&quot;wikipedia sortable&quot; border=&quot;1&quot;
|-
|+ '''[[Дараҷаи низомӣ|Размпоягон]]'''
|-	
|width=&quot;30%&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#cfcfcf;&quot; | &lt;small&gt;кеҳтар:&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[Сарҳангёр]]
|width=&quot;35%&quot; align=&quot;center&quot;  style=&quot;background:#bfbfbf;&quot;| [[File:Tajikistan_Armed_Forces_Shoulder_Patch.svg|30px]]&lt;br&gt;'''Сарҳанг'''
|width=&quot;30%&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#afafaf;&quot; | &lt;small&gt;меҳтар:&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[Гундсолор]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;/small&gt;
|}

''Сарҳанг'' дар нерӯҳои мусаллаҳ маъмулан мақоми созмонии ''фармондеҳи'' ''[[ҳанг]]''ро дорад, ки [[Ягон|яконе размӣ]] ва идориву иқтисодиест, ки хурдтар аз [[гунд]] буда ва маъмулан аз ду – чаҳор [[гурдон]] ташкил мешавад&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.mtrd.ir/sites/default/files/journals-files/%DA%A9%D8%A7%D9%85%D9%84%20%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8%20%D8%AA%D8%B5%D8%AD%DB%8C%D8%AD%20%D8%B4%D8%AF%D9%87.pdf |title=''Фарҳанги ҳазорвожаи низомӣ''. — Теҳрон: Фарҳангистони забону адаби форсӣ, Дафтари вожагузинии низомии Ситоди кулли Нерӯҳои мусаллаҳи Эрон, 1392.|accessdate=2022-01-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181222163608/http://www.mtrd.ir/sites/default/files/journals-files/%DA%A9%D8%A7%D9%85%D9%84%20%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8%20%D8%AA%D8%B5%D8%AD%DB%8C%D8%AD%20%D8%B4%D8%AF%D9%87.pdf |archivedate=2018-12-22 }}&lt;/ref&gt;; полк&lt;ref&gt;{{книга|автор=Коллектив авторов|часть=статья «Полк»|заглавие=[[Военная энциклопедия (1994—2004)|Военная энциклопедия]]|том=6|ответственный=под ред. П. В. Грачёв|место= М.|издательство=[[Воениздат]]|год=2002|страницы=483—490|страниц=639|тираж=10 000|isbn=5-203-01873-1}}&lt;/ref&gt;.

== Вожашиносӣ ==

«''Сарҳанг''» ({{lang-fa|'''سرهنگ'''}} &lt; {{lang-pal|''sarhang''}} &lt; {{lang-peo|''*sara-''}} ‘''сар''; ''пеш''’ + √''θang-'' ‘''кашидан''; ''ҳанҷидан''’&lt;ref name=&quot;Ҳасандӯст&quot;&gt;{{книга |автор= Ҳасандӯст, Муҳаммад |заглавие= Фарҳанги решашинохтии забони форсӣ|nodot= |язык=fa |ответственный= Фарҳангистони забону адаби форсӣ |ссылка= |место= Теҳрон |издательство= Нашри осор |год= 1393 |том= 3 |страниц= |страницы= |isbn= 978-600-6143-57-6 |ref= }}&lt;/ref&gt;) [[вожа]]ест куҳан ва дар дастнавиштаҳои суғдӣ, ки аз садаҳои VIII — X милодӣ боз мондаанд&lt;ref&gt;''Рагоза А.Н.'' Согдийские фрагменты Центрально-Азиатского собрания Института Востоковедения. – М.: Наука, 1980. – с. 27; 54&lt;/ref&gt;, «''srδ’nk; srδnng; srϑng''» навиштаву [''sarθang''] хонда мешуда ва маънояш «''фармондеҳ, [[сардор]], сарҳанг, сарвар''» будааст&lt;ref&gt;{{книга |автор= Қариб, Бадруззамон |заглавие= Фарҳанги суғдӣ (суғдӣ-форсӣ-инглисӣ) |nodot= |язык=en, fa |ответственный= |ссылка= |место= Теҳрон |издательство= «Фарҳангон» |год= 1995 |том= |страниц= |страницы= 361 – 362 |isbn= 964-5558-06-9 |ref= }}&lt;/ref&gt;. Дар забони порсии миёна низ «''sarhang''» ‘''сардор'', ''фармондеҳ''’ буда ва ин маъниро дар форсии дарӣ низ нигаҳ доштааст&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://dehkhoda.ut.ac.ir/fa/dictionary/183855/%D8%B3%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF |title=''Деҳхудо'', ''Алиакбар''. Луғатномаи Деҳхудо (нусхаи диҷитол) бар асоси нусхаи физикии 15-ҷилдии интишори соли 1377. — Муассисаи Луғатномаи Деҳхудо ва Маркази байнулмилалии омӯзиши забони форсии Донишгоҳи Теҳрон, 1399. |accessdate=2021-12-10 |archivedate=2021-12-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211210125211/https://dehkhoda.ut.ac.ir/fa/dictionary/183855/%D8%B3%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF }}&lt;/ref&gt;. Чунончи, [[Фирдавсӣ]] дар «[[Шоҳнома]]» сурудааст:
&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;''Набояд ки аз кордорони ман,''
''Зи сарҳангу ҷангӣ саворони ман.''
''Бихуспад касе дил пур аз орзӯй,''
''Гар аз банда, гар мардуми некхӯй''&lt;ref&gt;[https://archive.org/stream/ShahnamaJildEPanjumTajikFarsi/Shahnama%20Jild%20e%20Panjum%20%28Tajik%20Farsi%29_djvu.txt ''Абулқосим Фирдавсӣ''. Шоҳнома. — Душанбе: «Адиб», 2008. Таҳияи матн ва луғату тавзеҳот аз Камол Айнӣ ва Зоҳир Аҳрорӣ. Муҳаррир Мубашшир Акбарзод. ҷ. 7. — 480 саҳ. — ISBN 978-99947-32-84-5.]&lt;/ref&gt;.&lt;/poem&gt;&lt;/blockquote&gt;

Дар сипоҳи [[Сомониён]] ва [[Ғазнавиён]] ''сарҳанг'' сардору фармондеҳи [[ҳанг|''фавҷ'']]ро мегуфтанд&lt;ref&gt;''Анварӣ, Ҳасан''. Истилоҳоти девонии давраи Ғазнавӣ ва Салҷуқӣ. – Теҳрон: Сухан, 1373. – с. 133.&lt;/ref&gt;. Аз ин рӯ, аз дер боз «''сарҳанг''»-ро сохташуда аз ду вожа шумурдаанд: «''сар''» (‘''сардор''’) + «''[[ҳанг]]''» ({{lang-fa|'''هنگ'''}} «''[[сипоҳ]]'', ''[[лашкар]]''» &lt; {{lang-pal|''hang''}} «''нерӯ'', ''зӯр''»). Чунончи, фарҳанги «''[[Ғиёсу-л-луғот]]''» (1826) ба нақл аз фарҳангу вожаномаҳои куҳантари «''[[Фарҳанги Ҷаҳонгирӣ]]''» (1608), «''[[Бурҳони қотеъ]]''» (1652), «''[[Фарҳанги Рашидӣ]]''» (1654), «''[[Баҳори Аҷам]]''» (1739), «''сарҳанг''»-ро чунин таъриф кардааст: «Кӯтвол ва ваҷҳи тасмия он, ки ''сар'' ба маънии ''сардору амир'' ва ''ҳанг'' ба маънии ''сипоҳ''»&lt;ref&gt;[https://turuz.com/fa/book/title/%C4%9Eiyasul+Lu%C4%9Fat+I-II++%C4%9Eiyas%C9%99ddin+M%C9%99h%C9%99mm%C9%99d ''Ғиёс-ул-луғот''. Таълифи Ғиёсиддин Муҳаммад ибни Ҷалолиддин ибни Шарафиддин Ромпурӣ (ба соли 1242 ҳиҷрии қамарӣ); бо ҳавошӣ ва изофот, ба кӯшиши Муҳаммад Дабири Сиёқӣ, Теҳрон, 1337 хуршедӣ, ҷилди 2, сод – ё. — с. 545]&lt;/ref&gt;. «''[[Фарҳанги Онандроҷ]]''» (1888) дар таърифи «''сарҳанг''» овардааст: «''сардору пешрави лашкару сипоҳ, чи '''ҳанг''' ба маънии '''сипоҳ''' низ омада''». Ҳамин таъриф дар «''[[Фарҳанги забони тоҷикӣ]]''» низ оварда шудааст&lt;ref&gt;{{книга |автор= |заглавие= Фарҳанги забони тоҷикӣ |nodot= |язык= tg |ответственный= М. Ш. Шукуров, В. А. Капранов, Р. Ҳошим, Н. А. Маъсумӣ |ссылка= https://archive.org/details/FarhangEZabanETajikiJildEDuvumTajikFarsi/page/n213?q=%D1%81%D0%B0%D1%80%D2%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B3 |место= М. |издательство= «Советская Энциклопедия» |год= 1969 |том= 2 |страниц= 730 |страницы= 214 |isbn= |ref= }}&lt;/ref&gt;.

[[Фарҳангистони забон ва адаби форсӣ|''Фарҳангистони Эрон'']] бо пешниҳоди ''Анҷумани вожагузинии артиш'' дар соли 1935 «''сарҳанг''»-ро баробари дараҷаи низомии «''кулунел''» ({{lang-fa|'''کلنل'''}} &lt; {{lang-fr|''colonel''}}) ниҳод ва «''ҳанг''»-ро ҷойгузини «''режимон''» ({{lang-fa|'''رژیمان'''}} &lt; {{lang-fr|''régiment''}}) ва «''фавҷ''» (аз {{lang-ar|'''فوج'''}}) кард&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://ganjineh.nlai.ir/article_1831.html |title=''Рустоӣ, Муҳсин''. Вожагони низомии мусаввиби Фарҳангистони Эрон (1314 — 1320 ҳ.ш.) // Ганҷинаи аснод. — саҳ. 38 |accessdate=2019-01-24 |archivedate=2018-04-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180411091817/http://ganjineh.nlai.ir/article_1831.html }}&lt;/ref&gt;. «''Сарҳанг''» дар «''[[Фарҳанги тафсирии забони тоҷикӣ]]''» низ чун истилоҳи низомӣ ба маънои «''фармондеҳи ҳанг (қисми низомӣ, ки ба полк баробар аст)''» оварда шудааст&lt;ref&gt;{{книга |автор= |заглавие= Фарҳанги тафсирии забони тоҷикӣ (иборат аз 2 ҷилд) |nodot= |язык= tg |ответственный= Сайфиддин Назарзода (раис), Аҳмадҷон Сангинов, Саид Каримов, Мирзо Ҳасани Султон|ссылка= |место= Душанбе |издательство= Пажӯҳишгоҳи забон ва адабиёти ба номи Рӯдакӣ|год= 2008 |том= 2 |страниц= 950|страницы= 515|isbn= |ref= }}&lt;/ref&gt;. Аз ин рӯ, истилоҳоти «''сарҳанг''» ва «''ҳанг''» барои ҷойгузин кардани истилоҳоти русии «''полковник''» ва «''полк''» ба [[Вазорати мудофиаи Ҷумҳурии Тоҷикистон]] пешниҳод шудаанд&lt;ref&gt;[https://asiaplus.news/2018/11/10/umed-dzhajhani-v-naczionalnoj-armii-i-terminologiya-dolzhna-byt-maksimalno-naczionalnoj/ ''Умед Джайхани'': В национальной армии и терминология должна быть максимально национальной]&lt;/ref&gt;.

== Пешина ==

''Сарҳанг'' ҳамчун симату дараҷаи низомӣ нахустин бор дар [[сипоҳ]]и [[Шоҳаншоҳии Ҳахоманишиҳо|Ҳахоманишиён]] (550 – 330 то милод) падид омадаву ''ҳазорабад'' ({{lang-peo|''*hazārapati-''}}) номида мешуда, ки фармондеҳи як [[ҳанг|''ҳазора'']] ({{lang-peo|''*hazāra-''}}) будааст&lt;ref&gt;''J. Marquart'', Untersuchungen zur Geschichte von Eran I, Göttingen, 1896, p. 57&lt;/ref&gt;. ''Ҳазора'' аз 10 [[Вашт|''сада'']] ({{lang-peo|''*θata-''}}) ташкил мешуд ва 1 000 сарбозро дар бар мегирифт. Ҳар ''ҳазора'' ё ''ҳанг'' барои худ [[дирафш]] ({{lang-peo|''drafša-''}} дошт&lt;ref&gt;[https://fr.wikisource.org/w/index.php?title=Page:Pottier_-_Douris_et_les_Peintres_de_vases_grecs,_Laurens.djvu/111&amp;action=edit&amp;redlink=1 ''E. Pottier'', Douris et les peintres de vases grecs, London, 1909, p. 105 fig. 20, Plate XXV.b]&lt;/ref&gt;. Аз ин рӯ, ''ҳазора'' дар сипоҳи [[Шоҳаншоҳии Ашконӣ|Ашкониён]] ([[Соли 250 п.м.|250 то милод]] — [[224]]), ки созмони радабандии даҳдаҳии сипоҳи Ҳахоманишиёнро ба кор гирифта буд&lt;ref&gt;[https://www.academia.edu/1264468/К_вопросу_о_парфянском_наследии_в_сасанидском_Иране_военное_дело_On_the_Parthian_Legacy_in_Sasanian_Iran_the_Case_of_Warfare_ ''Никоноров В. П.'' К вопросу о парфянском наследии в сасанидском Иране: военное дело // Центральная Азия от Ахеменидов до Тимуридов: археология, история, этнология, культура. Материалы международной научной конференции, посвященной 100-летию со дня рождения Александра Марковича Беленицкого (Санкт-Петербург, 2–5 ноября 2004 года) / Отв. ред. В. П. Никоноров. СПб., 2005. С. 156]&lt;/ref&gt;, ''дирафш'' ({{lang-pal|''drafš''}}) ном гирифта ва сардори он, яъне ''сарҳанг'', ''дирафш-солор'' ({{lang-pal|''drafš-sālār''}}) хонда мешуд&lt;ref&gt;''Farrokh, Kaveh''. Sassanian Elite Cavalry AD 224-642. Oxford: Osprey, 2005. ISBN 1841767131. — с. 6—7&lt;/ref&gt;. Дар сипоҳи [[Давлати Сосониён|Сосониён]] (224 — 651) низ ҳамин радабандӣ ва номгузорӣ ба кор мерафта, вале ҳар ''дирафш'' аз ду ''[[вашт]]'' ({{lang-pal|''wašt''}}) ташкил мешуд, ки ҳар кадоме 500 сарбозро дар бар мегирифт&lt;ref&gt;[https://www.researchgate.net/profile/Katarzyna_Maksymiuk/publication/323545353_Kaveh_Farrokh_Gholamreza_Karamian_Katarzyna_Maksymiuk_A_Synopsis_of_Sasanian_Military_Organization_and_Combat_Units_Siedlce-Tehran_2018/links/5a9b94b0a6fdcc3cbacb690d/Kaveh-Farrokh-Gholamreza-Karamian-Katarzyna-Maksymiuk-A-Synopsis-of-Sasanian-Military-Organization-and-Combat-Units-Siedlce-Tehran-2018.pdf ''Kaveh Farrokh'', ''Gholamreza Karamian'', ''Katarzyna Maksymiuk''. A Synopsis of Sasanian Military Organization and Combat Units, Siedlce-Tehran 2018. — ISBN 978-83-62447-22-0. — c. 13]&lt;/ref&gt;.

Дар паи шикасти шоҳаншоҳии Сосониён аз мусулмонон ва густариши ислом дар Эронзамин, [[Хилофати Араб|арабҳо]] бархе аз истилоҳоти низомии эрониро вом гирифтанд ва бархеро низ бо истилоҳоти арабӣ ҷойгузин карданд. Чунончи, {{lang-ar|'''عسکر''' [''аскар'']}} аз {{lang-pal|''laškar''}}, {{lang-ar|'''جند''' [''ҷунд'']}} аз {{lang-pal|''gund''}} ва {{lang-ar|'''فیج''' [''файҷ'']}} аз {{lang-pal|''payg''}} (''пиёда'') вом гирифта шудаанд&lt;ref&gt;[https://ia800301.us.archive.org/23/items/AsanianSocietyI.WarriorsIi.ScribesIii.Dehqans/Tafazzoli2000SasanianSocietyI.WarriorsIi.ScribesIii.Dehqans.pdf ''Tafazzoli A.'' Sasanian Society. I. Warriors. II. Scribes. III. Dehqāns. N.Y., 2000.]&lt;/ref&gt;, вале ''дирафш'' ҷояшро ба ''фавҷ'' ({{lang-ar|'''فوج'''}}) додааст.

Дар сипоҳи [[Давлати Сомониён|Сомониён]] ([[соли 819|819]] — [[соли 999|999]]) сарфармондеҳи нерӯҳои мусаллаҳро ''[[сипаҳсолор]]'' ({{lang-fa|'''سپه‌سالار'''}}) ва фармондеҳи фавҷро ''сарҳанг'' ({{lang-fa|'''سرهنگ'''}}) меномиданд&lt;ref&gt;{{книга |автор= Ноҷӣ, Муҳаммадризо |заглавие= Фарҳангу тамаддуни исломӣ дар қаламрави Сомониён |ответственный= |ссылка= |место= Теҳрон |издательство= Амири Кабир |год= 1386 |том= |страниц= 904 |страницы= 252 |isbn= 964-00-1086-3|ref= http://libisbn.ru/Farhang-va-tamaddun-i-Islami-dar-qalamraw-i-Samaniyan--or--cnivishtah-i-Muhammad-Riza-Naji/1/bibgjha}}&lt;/ref&gt;.

''Сарҳанг'' ҳамакнун яке аз [[Дараҷаҳои Нерӯҳои мусаллаҳи Эрон|дараҷаҳои афсарӣ дар Нерӯҳои мусаллаҳи Эрон]] ва баробар бо ''полковник'' дар [[Қувваҳои Мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон|Нерӯҳои мусаллаҳи Тоҷикистон]] аст.

== Пайвандҳо ==
* [[Нерӯҳои мусаллаҳ]]
* [[Дараҷаи низомӣ]]
* [[Дараҷаҳои Нерӯҳои мусаллаҳи Тоҷикистон]]
* [[Дараҷаҳои Нерӯҳои мусаллаҳи Эрон]]

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
[[Гурӯҳ:Нерӯҳои мусаллаҳ]]
[[Гурӯҳ:Артиш]]
[[Гурӯҳ:Дараҷаҳои низомӣ]]
[[Гурӯҳ:Сардорон]]

== Адабиёт ==
* Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи уҳдадории умумии ҳарбӣ ва хидмати ҳарбӣ»
* Абулқосим Фирдавсӣ. Шоҳнома. — Душанбе: «Адиб», 2008. Таҳияи матн ва луғату тавзеҳот аз Камол Айнӣ ва Зоҳир Аҳрорӣ. Муҳаррир Мубашшир Акбарзод. ҷ. 7. — 480 саҳ. — ISBN 978-99947-32-84-5.
* Анварӣ, Ҳасан. Истилоҳоти девонии давраи Ғазнавӣ ва Салҷуқӣ. – Теҳрон: Сухан, 1373.
* Ғиёс-ул-луғот. Таълифи Ғиёсиддин Муҳаммад ибни Ҷалолиддин ибни Шарафиддин Ромпурӣ (ба соли 1242 ҳиҷрии қамарӣ); бо ҳавошӣ ва изофот, ба кӯшиши Муҳаммад Дабири Сиёқӣ, Теҳрон, 1337 хуршедӣ, ҷилди 2, сод – ё.
* Деҳхудо, Алиакбар. Луғатномаи Деҳхудо (нусхаи диҷитол) бар асоси нусхаи физикии 15-ҷилдии интишори соли 1377. — Муассисаи Луғатномаи Деҳхудо ва Маркази байнулмилалии омӯзиши забони форсии Донишгоҳи Теҳрон, 1399.
* Қариб, Бадруззамон. Фарҳанги суғдӣ (суғдӣ-форсӣ-инглисӣ). — Теҳрон: «Фарҳангон», 1995. ISBN 964-5558-06-9.
* Ноҷӣ, Муҳаммадризо. Фарҳангу тамаддуни исломӣ дар қаламрави Сомониён. — Теҳрон: Амири Кабир, 1386. — 904 с. — ISBN 964-00-1086-3.
* Рустоӣ, Муҳсин. Вожагони низомии мусаввиби Фарҳангистони Эрон (1314 — 1320 ҳ.ш.) // Ганҷинаи аснод.
* Фарҳанги забони тоҷикӣ. Зери таҳрири М. Ш. Шукуров, В. А. Капранов, Р. Ҳошим, Н. А. Маъсумӣ — М., «Советская Энциклопедия», 1969. ҷ. 2.
* Фарҳанги тафсирии забони тоҷикӣ (иборат аз 2 ҷилд). Зери таҳрири Сайфиддин Назарзода (раис), Аҳмадҷон Сангинов, Саид Каримов, Мирзо Ҳасани Султон. – Душанбе: Пажӯҳишгоҳи забон ва адабиёти ба номи Рӯдакӣ, 2008. – 950 саҳ.
* Фарҳанги ҳазорвожаи низомӣ. — Теҳрон: Фарҳангистони забону адаби форсӣ, Дафтари вожагузинии низомии Ситоди кулли Нерӯҳои мусаллаҳи Эрон, 1392. 
* Ҳасандӯст, Муҳаммад. Фарҳанги решашинохтии забони форсӣ. Теҳрон: Фарҳангистони забону адаби форсӣ, Нашри осор, 1393. ISBN 978-600-6143-57-6.
* Военная энциклопедия / под ред. П. В. Грачёв. — М.: Воениздат, 2002. — Т. 6. — С. 483—490. — 639 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-203-01873-1.
* Никоноров В. П. К вопросу о парфянском наследии в сасанидском Иране: военное дело // Центральная Азия от Ахеменидов до Тимуридов: археология, история, этнология, культура. Материалы международной научной конференции, посвященной 100-летию со дня рождения Александра Марковича Беленицкого (Санкт-Петербург, 2–5 ноября 2004 года) / Отв. ред. В. П. Никоноров. СПб., 2005.
* Рагоза А.Н. Согдийские фрагменты Центрально-Азиатского собрания Института Востоковедения. – М.: Наука, 1980.
* J. Marquart, Untersuchungen zur Geschichte von Eran I, Göttingen, 1896.
* Kaveh Farrokh, Gholamreza Karamian, Katarzyna Maksymiuk. A Synopsis of Sasanian Military Organization and Combat Units, Siedlce-Tehran 2018. — ISBN 978-83-62447-22-0.
* E. Pottier, Douris et les peintres de vases grecs, London, 1909.
* Farrokh, Kaveh. Sassanian Elite Cavalry AD 224-642. Oxford: Osprey, 2005. ISBN 1841767131.
* Tafazzoli A. Sasanian Society. I. Warriors. II. Scribes. III. Dehqāns. N.Y., 2000.
{{Дараҷаҳои низомӣ}}</text>
      <sha1>h0nh231kg6ptinuzllqnbw74bervk77</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Саргурд</title>
    <ns>0</ns>
    <id>214107</id>
    <revision>
      <id>1492695</id>
      <parentid>1487864</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T22:20:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492695</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22403" sha1="g3vk18433ssxnwlzfyy85x18e4fd8mh" xml:space="preserve">{{Дараҷаи низомӣ
| тасвир1         = Russia-Army-OF-3-2010.svg
| image_size     = 100px
| зернавис1       = &lt;small&gt;Сардӯшии [[Нерӯи заминӣ]]&lt;/small&gt;
| тасвир2         = Russia-Airforce-OF-3-2010.svg
| зернавис2       = &lt;small&gt;Сардӯшии [[Нерӯи ҳавоӣ]]&lt;/small&gt; 
| ном             = '''Саргурд'''
| кишвар          = {{парчамбандӣ|Tajikistan}}
| нерӯ           = [[Артиш]]
| кӯтаҳнивишт     = {{lang-fa|'''سرگرد'''}}
| rank           = 
| NATO rank      = [[Дараҷаи низомӣ|OF-3]]
| Non-NATO rank  = 
| бунёдшуда       = 
| бекоршуда       = 
| дараҷаи болотар = [[Сарҳангёр]]
| дараҷаи пойинтар = [[Сарвашт]]
| ҳамто           = {{bulleted list|[[Новхудо севум]]|{{nowrap|{{парчамбандӣ|Iran}} '''سرگرد'''}}|{{парчамбандӣ|Russia}} ''Майор''&lt;ref&gt;{{книга|автор= Алиев Г. Г. канд. филол. наук |часть= |заглавие=Персидско-русский и русско-персидский военный словарь|ответственный=Под ред. канд. филол. наук, доц. А. М. Шойтова|место= М.|издательство=Воениздат|год=1972|страницы=171; 428|страниц=655|тираж=3500|isbn=}}&lt;/ref&gt;|{{парчамбандӣ|USA}} ''Major'' |[[File:NATO flag.svg|24px]] [[НАТО|NATO]] OF-3}}|
}}

'''Саргурд''' ({{lang-fa|'''سرگرد'''}}) —  [[дараҷаи низомӣ|дараҷае]] [[Сардор|сардорӣ]] дар [[Нерӯи заминӣ|нерӯҳои заминӣ]] ва [[Нерӯи ҳавоӣ|ҳавоӣ]], [[Вазорати дифоъ|ниҳодҳои низомӣ]], [[Вазорати корҳои дохилии Ҷумҳурии Тоҷикистон|интизомӣ]] ва амниятӣ, ки ҷойгоҳе болотар аз [[сарвашт]] ва пойинтар аз [[сарҳангёр]] дорад ва баробар бо [[новхудо севум]] дар [[нерӯи дарёӣ]] аст&lt;ref name=&quot;Козимӣ&quot;&gt;{{Cite web |url=https://asmaneketab.ir/product/%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D9%88%D8%A7%DA%98%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%DA%A9%D8%A7%D8%B8%D9%85%DB%8C/ |title=''Сипаҳбад Муҳаммад Козимӣ''. Фарҳанги вожаҳои низомӣ. – Теҳрон: Чопхонаи Артиши шоҳаншоҳӣ, 1355 (чопи дувум) – 440 саҳ. — с. 197 |accessdate=2024-08-15 |archivedate=2023-07-31 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230731081254/https://asmaneketab.ir/product/%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D9%88%D8%A7%DA%98%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%DA%A9%D8%A7%D8%B8%D9%85%DB%8C/ }}&lt;/ref&gt;.

{| class=&quot;wikipedia sortable&quot; border=&quot;1&quot;
|-
|+ '''[[Дараҷаи низомӣ|Размпоягон]]'''
|-	
|width=&quot;30%&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#cfcfcf;&quot; | &lt;small&gt;кеҳтар:&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[Сарвашт]]
|width=&quot;35%&quot; align=&quot;center&quot;  style=&quot;background:#bfbfbf;&quot;| [[File:Tajikistan_Armed_Forces_Shoulder_Patch.svg|30px]]&lt;br&gt;'''Саргурд'''
|width=&quot;30%&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#afafaf;&quot; | &lt;small&gt;меҳтар:&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[Сарҳангёр]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;/small&gt;
|}

Мақоми созмонии ''саргурд'' дар нерӯҳои мусаллаҳ маъмулан ''фармондеҳи'' ''[[гурдон]]'' (баталион&lt;ref&gt;{{ЭМТ|Баталион|муаллиф=|2}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{книга|автор=Коллектив авторов|часть=Том 1, статья «Батальон»|заглавие=Военная энциклопедия|ответственный=Под ред. [[Грачёв, Павел Сергеевич|П. В. Грачёв]]|место= М.|издательство=[[Воениздат]]|год=1997|страницы=383—384|страниц=639|тираж=10 000|isbn=5-203-01655-0}}&lt;/ref&gt;) аст, ки он [[Ягон|ягони тактикиест]], ки аз як ситоди фармондеҳӣ ва ду ё чанд [[вашт]] ва ягонҳои хурдтар ташкил мешавад ва бахше аз [[ҳанг]] ё [[гунд]] ва ё ягоне мустақил аст&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.mtrd.ir/sites/default/files/journals-files/%DA%A9%D8%A7%D9%85%D9%84%20%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8%20%D8%AA%D8%B5%D8%AD%DB%8C%D8%AD%20%D8%B4%D8%AF%D9%87.pdf |title=''Фарҳанги ҳазорвожаи низомӣ''. — Теҳрон: Фарҳангистони забону адаби форсӣ, Дафтари вожагузинии низомии Ситоди кулли Нерӯҳои мусаллаҳи Эрон, 1392. — с. 160 |accessdate=2021-08-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181222163608/http://www.mtrd.ir/sites/default/files/journals-files/%DA%A9%D8%A7%D9%85%D9%84%20%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8%20%D8%AA%D8%B5%D8%AD%DB%8C%D8%AD%20%D8%B4%D8%AF%D9%87.pdf |archivedate=2018-12-22 }}&lt;/ref&gt;.

== Вожашиносӣ ==

«''Саргурд''» ({{lang-fa|«'''سرگرد'''»}}) аз дер боз ба маънои «''фармондеҳи [[Гурдон|дастае аз лашкар]]''» ба кор меравад&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.afghandata.org:8080/xmlui/handle/azu/13702 |title=''Билгиромӣ, Ғуломалихон Озод''. Хизонаи омира. — Ҳинд (Конпур), 1871; 1900 |accessdate=2019-01-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200928184200/http://afghandata.org:8080/xmlui/handle/azu/13702 |archivedate=2020-09-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Фарҳанг&quot;&gt;''Фарҳанги забони тоҷикӣ''. Зери таҳрири М. Ш. Шукуров, В. А. Капранов, Р. Ҳошим, Н. А. Маъсумӣ — М., «Советская Энциклопедия», 1969.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Фарҳанги тафсирӣ&quot;&gt;''Фарҳанги тафсирии забони тоҷикӣ (иборат аз 2 ҷилд)''. Зери таҳрири Сайфиддин Назарзода (раис), Аҳмадҷон Сангинов, Саид Каримов, Мирзо Ҳасани Султон. — Душанбе: Пажӯҳишгоҳи забон ва адабиёти ба номи Рӯдакӣ, 2008. — 950 саҳ. — ISBN 978-99947-715-5-4.&lt;/ref&gt; ва аз ду вожа сохта шудааст: 

&lt;blockquote&gt;[[Сардор|''сар'']] + [[Гурдон|''гурд'']] (аз {{lang-fa|«'''گرد'''»}} «''паҳлавон'', ''далер''; ''ҷанговар''»&lt;ref name=&quot;Фарҳанг&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Фарҳанги тафсирӣ&quot; /&gt; &lt; {{lang-pal|''gurd''}}&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.rabbinics.org/pahlavi/MacKenzie-PahlDict.pdf |title=''MacKenzie, D. N.'', A Concise Pahlavi Dictionary, London, etc.: Oxford University Press, 1971. — 236 pp. ISBN 0-19-713559-5. — p. 38 |accessdate=2019-01-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121203034323/http://www.rabbinics.org/pahlavi/MacKenzie-PahlDict.pdf |archivedate=2012-12-03 }}&lt;/ref&gt; &lt; [[Забони эронии бостон|эронии бостон]]: ''vr̥ta-'' аз √*''vr̥t-'' : *''vart-'' ‘''муҳофизат кардан; поидан; муқовимат кардан''’&lt;ref&gt;''Ҳасандӯст, Муҳаммад''. Фарҳанги решашинохтии забони форсӣ. Теҳрон: Фарҳангистони забону адаби форсӣ, Нашри осор, 1393. ISBN 978-600-6143-57-6. ҷ. 4, с. 2361.&lt;/ref&gt;).&lt;/blockquote&gt; 

Мақулаи дастурии ин вожа исм ва сохтвожаи он ба сурати [исм (''сар'') + сифат (''гурд'')] аст. Дар сохти ин исм аз фароянди ''вожасозии таркиб'' истифода шудааст.

«''[[Гурдон]]''» ба маънии «''сипоҳиён'', ''лашкариён'', ''ҷанговарон''» дар «[[Шоҳнома]]» бисёр ба кор рафтааст. Чунончи, [[Фирдавсӣ]] гуфта:
&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;''Бирав бо [[сипоҳ]]е ба кирдори кӯҳ,''
''Гузин кун зи [[гурдон]]и [[лашкар]] [[гурӯҳ]]''&lt;ref&gt;[https://archive.org/stream/ShahnamaJildEPanjumTajikFarsi/Shahnama%20Jild%20e%20Panjum%20%28Tajik%20Farsi%29_djvu.txt ''Абулқосим Фирдавсӣ''. Шоҳнома. — Душанбе: «Адиб», 2008. Таҳияи матн ва луғату тавзеҳот аз Камол Айнӣ ва Зоҳир Аҳрорӣ. Муҳаррир Мубашшир Акбарзод. ҷ. 5. — 480 саҳ. — ISBN 978-99947-32-84-5.]&lt;/ref&gt;.&lt;/poem&gt;&lt;/blockquote&gt;

Истилоҳоти «''саргурд''» ва «''гурдон''»-ро соли 1935 [[Фарҳангистони забон ва адаби форсӣ|''Фарҳангистони забони Эрон'']] бо пешниҳоди ''Анҷумани вожагузинии артиш'' ҷойгузини дараҷаи низомии «''майор''» (аз {{lang-fr|major}} &lt; {{lang-la|maior}} «''меҳтар'', ''[[сардор]]''») ва вомвожаи «''баталион''» (аз {{lang-fr|bataillon}} &lt; {{lang-it|Battaglione}} «''даста''» &lt; {{lang-it|Battaglia }} «''гурӯҳ''») кард&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://ganjineh.nlai.ir/article_1831.html |title=''Рустоӣ, Муҳсин''. Вожагони низомии мусаввиби Фарҳангистони Эрон (1314—1320 ҳ.ш.) // Ганҷинаи аснод. — саҳ. 38 |accessdate=2019-01-24 |archivedate=2018-04-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180411091817/http://ganjineh.nlai.ir/article_1831.html }}&lt;/ref&gt;.

Истилоҳоти «''саргурд''» ва «''гурдон''» барои ҷойгузин кардани дараҷаи низомии «''майор''» (русӣ аз {{lang-de|Major}} &lt; {{lang-fr|major}} &lt; {{lang-la|maior}} «''меҳтар'', ''сардор''») ва вомвожаи «''баталион''» (аз {{lang-fr|bataillon}} &lt; {{lang-it|Battaglione}} «''даста''» &lt; {{lang-it|Battaglia }} «''гурӯҳ''») ба [[Вазорати мудофиаи Ҷумҳурии Тоҷикистон]] низ пешниҳод шудаанд&lt;ref&gt;[https://asiaplus.news/2018/11/10/umed-dzhajhani-v-naczionalnoj-armii-i-terminologiya-dolzhna-byt-maksimalno-naczionalnoj/ ''Умед Джайхани'': В национальной армии и терминология должна быть максимально национальной]&lt;/ref&gt;.

== Пешина ==
{{Сипоҳи Сосониён}}

[[Ягон|Якони размии]] баробар бо ''гурдон'' нахустин бор дар сипоҳи Сосониён (224 — 651 милодӣ) ташкил шудааст. Дар замони Сосониён ''[[сипоҳ]]'' ({{lang-pal|''spāh''}}) аз чанд ''[[гунд]]'' ({{lang-pal|''gund''}})&lt;ref name=&quot;Tafazzoli&quot;&gt;[https://ia800301.us.archive.org/23/items/AsanianSocietyI.WarriorsIi.ScribesIii.Dehqans/Tafazzoli2000SasanianSocietyI.WarriorsIi.ScribesIii.Dehqans.pdf ''Tafazzoli A.'' Sasanian Society. I. Warriors. II. Scribes. III. Dehqāns. N.Y., 2000.]&lt;/ref&gt; ташкил мешуда, ки 5 000 сарбозро дар бар мегирифта ва фармондеҳашро ''[[гундсолор]]'' ({{lang-pal|''gund-sālār''}}) мехонданд&lt;ref name=&quot;Synopsis&quot;&gt;[https://www.researchgate.net/profile/Katarzyna_Maksymiuk/publication/323545353_Kaveh_Farrokh_Gholamreza_Karamian_Katarzyna_Maksymiuk_A_Synopsis_of_Sasanian_Military_Organization_and_Combat_Units_Siedlce-Tehran_2018/links/5a9b94b0a6fdcc3cbacb690d/Kaveh-Farrokh-Gholamreza-Karamian-Katarzyna-Maksymiuk-A-Synopsis-of-Sasanian-Military-Organization-and-Combat-Units-Siedlce-Tehran-2018.pdf ''Kaveh Farrokh'', ''Gholamreza Karamian'', ''Katarzyna Maksymiuk''. A Synopsis of Sasanian Military Organization and Combat Units, Siedlce-Tehran 2018. — ISBN 978-83-62447-22-0. — c. 13]&lt;/ref&gt;. Ҳар ''гунде'' аз чанд [[ҳанг|''дирафш'']] ({{lang-pal|''drafš''}}) ташкил мешуд, ки ҳар кадоме 1 000 сарбоз дошт. Ҳар ''дирафше'' аз ду ''[[вашт]]'' ({{lang-pal|''wašt''}}) ташкил мешуд, ки ҳар кадоме 500 сарбоз дошт ва камобеш баробар бо [[гурдон]] дар артишҳои кунунӣ буд. Ҳар ''ваште'' аз чанд ''[[таҳм]]'' ({{lang-pal|''tahm''}})&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.rahamasha.net/uploads/2/3/2/8/2328777/the_dates_in_the_pahlavg_and_prsg.pdf |title=''Asha R.'' The Dates in the Pahlavīg and Pārsīg Inscriptions of Durā (Europos) |accessdate=2019-09-10 |archivedate=2016-08-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160807133914/http://www.rahamasha.net/uploads/2/3/2/8/2328777/the_dates_in_the_pahlavg_and_prsg.pdf }}&lt;/ref&gt; созмон меёфт, ки ҳар кадоме 100 сарбоз доштанд. Ҳар ''таҳме'' аз чанд ''[[разма|рада]]'' ({{lang-pal|''radag''}})&lt;ref&gt;[https://cyberleninka.ru/article/n/voennaya-razvedka-v-sasanidskom-irane-organizatsiya-deyatelnosti-i-istochniki-informatsii ''Дмитриев В.А.'' Военная разведка в сасанидском Иране: организация деятельности и источники информации // Вестник Нижегородского университета им. Н.И. Лобачевского. 2016. № 1. С. 9–22. Прим. 12 на стр. 18]&lt;blockquote&gt;... Впрочем, из среднеперсидских эпиграфических источников середины III в. н.э. (граффити в Дура-Европосе, датируемые 253 г.) известно о существовании армейских писцов (видимо, более низкого ранга, нежели ''dabīr-i sipāh''), называвших себя ''dibīr-ī tahm'' и ''dibīr-ī radag'' [24, c. 244; 25].&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt; ташкил мешуд, ки ҳар кадоме 10 сарбозро дар бар мегирифт. Фармондеҳи ''дирафш'' [[сарҳанг|''дирафшсолор'']] ({{lang-pal|''drafš-sālār''}})&lt;ref name=&quot;Synopsis&quot; /&gt;, фармондеҳи ''вашт'' [[сарвон|''ваштсолор'']] ({{lang-pal|''wašt-sālār''}})&lt;ref name=&quot;Synopsis&quot; /&gt;, сардори ''таҳма'' ''[[таҳмдор]]'' ({{lang-pal|''tahmdār''}})&lt;ref&gt;[https://www.academia.edu/1264468/К_вопросу_о_парфянском_наследии_в_сасанидском_Иране_военное_дело_On_the_Parthian_Legacy_in_Sasanian_Iran_the_Case_of_Warfare_ ''Никоноров В. П.'' К вопросу о парфянском наследии в сасанидском Иране: военное дело // Центральная Азия от Ахеменидов до Тимуридов: археология, история, этнология, культура. Материалы международной научной конференции, посвященной 100-летию со дня рождения Александра Марковича Беленицкого (Санкт-Петербург, 2–5 ноября 2004 года) / Отв. ред. В. П. Никоноров. СПб., 2005. С. 145. сн. 18]&lt;blockquote&gt;В документе Nov 280 из архива Старой Нисы фигурируют два лица, носящие звание ''tgmdr'' («начальник тагмы»), состоящее из двух частей – греч. «''τάγμα''» («''легион''») и парф. ''dār'' («начальствующий»). Предполагается, что это звание – калька с римского военного термина в греческой передаче «τάγματάρχος» ‘начальник легиона’, появившееся в парфянском военном лексиконе как раз в связи с депортацией воинов Красса в восточные районы Парфии, где они были организованы в отряды под началом парфянских тагмадаров и, в том числе, трудились на сельскохозяйственных работах [Дьяконов, Ливщиц 1966: 148 – 152]. Кстати, слово «тагма» в пехлевийской форме ''tḥmy'' как обозначение воинского подразделения зафиксировано в надписи, оставленной сасанидскими солдатами в синагоге Дура-Европос [Луконин 1987: 266, примеч. 62].&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt; ва сардори рада эҳтимолан ''радабон'' ({{lang-pal|''*radagbān''}}) номида мешуд.

Фармондеҳи сипоҳ [[сипаҳсолор|''сипаҳбад'']] ({{lang-pal|''spāhbed''}}) хонда мешуд&lt;ref name=&quot;Daryaee&quot;&gt;[https://ia802707.us.archive.org/2/items/SasanianPersia/tourajsasanianPersia.pdf ''Daryaee, Touraj''. Sasanian Persia: The Rise and Fall of an Empire. — ISBN 978 1 85043 898 4]&lt;/ref&gt;. Баландпоятарин мақоми низомӣ пас аз [[шоҳаншоҳ]] дар замони Сосониён [[Артишсолор|''артишдорон-солор'']]  ({{lang-pal|''artēštārān-sālār''}}) номида мешуд&lt;ref&gt;[http://www.iranicaonline.org/articles/artestaran-salar-chief-of-the-warriors-a-high-ranking-title-in-sasanian-times-see-artestar- ''W. Sundermann''. ARTĒŠTĀRĀN SĀLĀR, Encyclopædia Iranica. Vol. II, Fasc. 6, p. 662]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''Дьяконов М. М.'' Очерк истории древнего Ирана. М., 1961. С. 291&lt;/ref&gt;.

''Саргурд'' ҳамакнун яке аз [[Дараҷаҳои Нерӯҳои мусаллаҳи Эрон|дараҷаҳои афсарӣ]] дар [[Нерӯҳои мусаллаҳи Ҷумҳурии Исломии Эрон]]&lt;ref&gt;''Фарҳангномаи форсӣ: вожагон ва аълом''. Ғуломҳусайн Садрии Афшор, Насрин Ҳакамӣ, Настаран Ҳакамӣ. Теҳрон: «Фарҳанги муъосир», 1388. — 3 ҷилд. ISBN: ҷ. 1: 978-964-8637-92-2; ҷ. 2: 978-964-8637-89-2; ҷ. 3: 978-964-8637-91-5&lt;/ref&gt; ва баробар бо ''майор'' дар [[Дараҷаҳои Нерӯҳои мусаллаҳи Тоҷикистон|Нерӯҳои мусаллаҳи Тоҷикистон]] аст&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://majmilli.tj/қонуни-ҷумҳурии-тоҷикистон-дар-бораи-35/ |title=Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи уҳдадории умумии ҳарбӣ ва хидмати ҳарбӣ» |accessdate=2019-07-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190707082034/http://majmilli.tj/%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BD%D0%B8-%D2%B7%D1%83%D0%BC%D2%B3%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD-%D0%B4%D0%B0%D1%80-%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B8-35/ |archivedate=2019-07-07}}&lt;/ref&gt;.

== Ному нишони саргурд дар нерӯҳои мусаллаҳи бархе аз кишварҳо ==
&lt;gallery&gt;
File:Australian Army OF-3.svg|&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;[[Австралия]]&lt;/div&gt;
File:Bangladesh-army-OF-3.svg|&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;[[Банглодеш]]&lt;/div&gt;
File:Army-BEL-OF-03.svg|&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;[[Белгия]]&lt;/div&gt;
File:Major_Exército.gif|&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;[[Бразилия]]&lt;/div&gt;
File:GAF army major.jpg|&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;[[Гурҷистон]]&lt;/div&gt;
Dominican Republic's Military Major and and Lieutenant Comander Rank Insignia.svg|&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;[[Ҷумҳурии Доминикана|Доминикан]]&lt;/div&gt;
Army-USA-OF-03.svg|&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;[[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико]]&lt;/div&gt;
US Army O4 shoulderboard rotated.svg|&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;ИМА ({{small|сентябри 1959 — октябри 2014}})&lt;/div&gt;
Mayor pdh ad.png|&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;[[Индонезия]]&lt;/div&gt;
IDF rav seren.svg|&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;[[Исроил]]&lt;/div&gt;
IFRmajor.PNG|&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;[[Исландия]]&lt;/div&gt;
IT-Army-OF3.svg|&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;[[Италия]]&lt;/div&gt;
Cdn-Army-Maj(OF-3)-2014 - Copy.svg|&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;[[Канада]]&lt;/div&gt;
Rank insignia of mayor of the Colombian Army.svg|&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;[[Колумбия]]&lt;/div&gt;
Army-POL-OF-03.svg|&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;[[Лаҳистон]]&lt;/div&gt;
Major-arm.png|&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;[[Мақдунияи Шимолӣ]]&lt;/div&gt;
Major_of_Malaysian_Army.png|&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;[[Малайзия]]&lt;/div&gt;
File:Rank_Army_Hungary_OF-03.svg|&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;[[Маҷористон]]&lt;/div&gt;
EgyptianArmyInsignia-Major.svg|&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;[[Миср]]&lt;/div&gt;
Nl-landmacht-majoor.svg|&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;[[Нидерланд]]&lt;/div&gt;
16 - Major.svg|&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;[[Португалия]]&lt;/div&gt;
RO-Army-OF3.png|&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;[[Руминия]]&lt;/div&gt;
Army-HRV-OF-03.svg|&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;[[Хорватия]]&lt;/div&gt;
Major_of_the_Indian_Army.svg|&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;[[Ҳинд]]&lt;/div&gt;
CzArmy 2011 OF3-Major shoulder.svg|&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;[[Чехия]]&lt;/div&gt;
Sargord.png|&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;[[Дараҷаҳои Нерӯҳои мусаллаҳи Эрон|Эрон]]&lt;/div&gt;
ES-Army-OF3.png|&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;[[Эстония]]&lt;/div&gt;
File:Army-GRE-OF-03.svg|&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;[[Юнон]]&lt;/div&gt;
&lt;/gallery&gt;

== Пайвандҳо ==
* [[Дараҷаи низомӣ]]
* [[Нерӯҳои мусаллаҳ]]
* [[Дараҷаҳои Нерӯҳои мусаллаҳи Тоҷикистон]]
* [[Дараҷаҳои Нерӯҳои мусаллаҳи Эрон]]

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
[[Гурӯҳ:Нерӯҳои мусаллаҳ]]
[[Гурӯҳ:Артиш]]
[[Гурӯҳ:Дараҷаҳои низомӣ]]
[[Гурӯҳ:Сардорон]]
{{Ягонҳои низомӣ}}
{{Дараҷаҳои низомӣ}}</text>
      <sha1>g3vk18433ssxnwlzfyy85x18e4fd8mh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Таҳмадор</title>
    <ns>0</ns>
    <id>214112</id>
    <revision>
      <id>1492723</id>
      <parentid>1491014</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T23:20:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492723</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="58805" sha1="6ssbe7w37ltpa7hjl2v25hnaqkbqk30" xml:space="preserve">{{Дараҷаи низомӣ
| тасвир1         = Russia-Army-OF-1b-2010.svg
| image_size     = 100px
| зернавис1       = &lt;small&gt;Сардӯшии [[Нерӯи заминӣ]]&lt;/small&gt;
| тасвир2         = Russia-Airforce-OF-1b-2010.svg
| зернавис2       = &lt;small&gt;Сардӯшии [[Нерӯи ҳавоӣ]]&lt;/small&gt; 
| ном             = '''Таҳмадор'''
| кишвар          = {{парчамбандӣ|Tajikistan}}
| нерӯ           = [[Артиш]]
| кӯтаҳнивишт     = {{lang-fa|'''تهمه‌دار'''}}
| rank           = 
| NATO rank      = [[Дараҷаҳои Нерӯҳои мусаллаҳи Тоҷикистон|OF-1]]
| Non-NATO rank  = 
| бунёдшуда       = 
| бекоршуда       = 
| дараҷаи болотар = [[Меҳтар таҳмадор]]
| дараҷаи пойинтар = [[Кеҳтар таҳмадор]]
| ҳамто           = {{bulleted list|[[Новбон дувум]]|{{nowrap|{{парчамбандӣ|Iran}} '''ستوان دوم'''}}|{{парчамбандӣ|Russia}} ''Лейтенант''|{{парчамбандӣ|USA}} ''Lieutenant'' | [[File:NATO flag.svg|24px]] [[НАТО|NATO]] OF-1}}|
}}

'''Таҳмадор''' ({{lang-fa|'''تهمه‌دار'''}}) — [[дараҷаи низомӣ|дараҷае]] [[Саркарда|афсарӣ]] дар [[Нерӯи заминӣ|нерӯҳои заминӣ]] ва [[Нерӯи ҳавоӣ|ҳавоӣ]], [[Вазорати дифоъ|ниҳодҳои низомӣ]] ва амниятӣ, ки ҷойгоҳе болотар аз [[кеҳтар таҳмадор]] ва пойинтар аз [[меҳтар таҳмадор]] дорад ва баробар бо [[новбон дувум]] дар [[нерӯи дарёӣ]] аст; ''лейтенант''&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://majmilli.tj/қонуни-ҷумҳурии-тоҷикистон-дар-бораи-35/ |title=Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи уҳдадории умумии ҳарбӣ ва хидмати ҳарбӣ» |accessdate=2019-07-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190707082034/http://majmilli.tj/%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BD%D0%B8-%D2%B7%D1%83%D0%BC%D2%B3%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD-%D0%B4%D0%B0%D1%80-%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B8-35/ |archivedate=2019-07-07}}&lt;/ref&gt;.

{| class=&quot;wikipedia sortable&quot; border=&quot;1&quot;
|-
|+ '''[[Дараҷаи низомӣ|Размпоягон]]'''
|-	
|width=&quot;30%&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#cfcfcf;&quot; | &lt;small&gt;кеҳтар:&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[Кеҳтар таҳмадор]]
|width=&quot;35%&quot; align=&quot;center&quot;  style=&quot;background:#bfbfbf;&quot;| [[File:Tajikistan_Armed_Forces_Shoulder_Patch.svg|30px]]&lt;br&gt;'''Таҳмадор'''
|width=&quot;30%&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#afafaf;&quot; | &lt;small&gt;меҳтар:&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[Меҳтар таҳмадор]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;/small&gt;
|}

''Таҳмадор'' дар [[нерӯҳои мусаллаҳ]] маъмулан мақоми созмонии ''фармондеҳи'' ''[[таҳма]]''ро дорад, ки [[якон|якони тактикиест]], ки аз ду ё чанд [[разма]] ташкил шуда ва бахше аз [[вашт]] аст; даста&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.mtrd.ir/sites/default/files/journals-files/%DA%A9%D8%A7%D9%85%D9%84%20%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8%20%D8%AA%D8%B5%D8%AD%DB%8C%D8%AD%20%D8%B4%D8%AF%D9%87.pdf |title=''Фарҳанги ҳазорвожаи низомӣ''. — Теҳрон: Фарҳангистони забону адаби форсӣ, Дафтари вожагузинии низомии Ситоди кулли Нерӯҳои мусаллаҳи Эрон, 1392.|accessdate=2021-08-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181222163608/http://www.mtrd.ir/sites/default/files/journals-files/%DA%A9%D8%A7%D9%85%D9%84%20%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8%20%D8%AA%D8%B5%D8%AD%DB%8C%D8%AD%20%D8%B4%D8%AF%D9%87.pdf |archivedate=2018-12-22 }}&lt;/ref&gt;, взвод&lt;ref name=&quot;ВЭ-2&quot;&gt;{{книга|автор=Коллектив авторов|часть=Том 2, статья «Взвод»|заглавие=Военная энциклопедия|ответственный=Под ред. [[Грачёв, Павел Сергеевич|П.В. Грачёв]]|место= М.|издательство=[[Воениздат]]|год=1994|страницы=85|страниц=544|тираж=10 000|isbn=5-203-00299-1}}&lt;/ref&gt;.

== Вожашиносӣ ==
''Таҳмадор'' аз {{lang-xpr|''tagmadār''}} ‘''фармондеҳи таҳма''’ дар сипоҳи Ашкониён навгузиниш шуда, ки дар сафолнавиштаҳои бойгонии [[Ашкониён]] аз шаҳри бостонии Нисо бозхонӣ шуда ва онро вомвожа аз юнонии бостон донистаанд: 

&lt;blockquote&gt;{{lang-xpr|''tagmadār''}} &lt; {{lang-grc|τάγματάρχης}} ‘''фармондеҳи тагма''’ &lt; {{lang-grc|τάγμα}} ‘''таҳма''’ + {{lang-xpr|''-dār''}} ‘''доранда''; ''фармондеҳ''’&lt;ref&gt;''Лившиц В. А.'' Парфянская ономастика. – СПб.: - Петербургское лингвистическое общество, 2010. – 400 с., ил. – (Азиатика). ISBN 978-5-4318-0006-1. – сс. 13; 223&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

«''Таҳмадор''» исмест, ки бо равиши ''вожасозии таркиб'' аз [исм (''таҳма'') + пасванд (''-дор'')] сохта шудааст:

&lt;blockquote&gt;''[[таҳма]]'' ‘''нерӯ''’ &lt;small&gt;({{lang-pal|''tahm''}} ‘''нерӯманд''’ &lt; {{lang-peo|''*taxma-''}} ‘''таковар''’ &lt; √''*tak-'' ‘''тохтан''’&lt;ref name=&quot;Ҳасандӯст&quot;&gt;''Ҳасандӯст, Муҳаммад.'' Фарҳанги решашинохтии забони форсӣ. — Теҳрон: Фарҳангистони забону адаби форсӣ, Нашри осор, 1393. ISBN 978-600-6143-56-9. — ҷ. 2, с. 923—924&lt;/ref&gt;)&lt;/small&gt; + ''-дор'' ‘''фармондеҳ''’ &lt;small&gt;(&lt; {{lang-pal|''*dār''}} &lt; {{lang-peo|''*dār(a)-''}} &lt; ''*dārai̯a-'' «''доштан''; ''доранда''»&lt;ref name=&quot;Ҳасандӯст&quot; /&gt;)&lt;/small&gt;&lt;/blockquote&gt;

Вожаҳои {{lang-peo|''*kāra-daranaka-''}} ‘''дорандаи сипоҳ''’&lt;ref name=&quot;Ҳасандӯст&quot; /&gt;, {{lang-xpr|''tagmadār''}}, {{lang-fa|[[Сипаҳсолор|''сипаҳдор'']]}}, [[Лашкарсолор|''лашкардор'']], ''[[дарёдор]]'', [[Новдор якум|''новдор'']], ''[[размдор]]'' ва ''[[шаҳрдор]]'' низ бо ҳамин равиш сохта шудаанд&lt;ref&gt;''Содиқӣ'', ''Алиашраф''. Шеваҳо ва имконоти вожасозӣ дар забони форсии муъосир (5) // «Нашри дониш», хурдод ва тири 1371, шумораи 7, сс. 39 – 45&lt;/ref&gt;. 

«''Сипаҳдор'' ё ''сипоҳдор''» низ аз истилоҳоти куҳани низомӣ ва мутародиф бо «[[сипаҳсолор]]» ва «''фармонраво''; [[подшоҳ]]» аст ва «''сипаҳдорӣ''» низ «''амали сипаҳдор, сардории сипоҳ, фармондеҳӣ''»-ро мегуфтанд&lt;ref&gt;''Анварӣ'', ''Ҳасан''. Фарҳанги бузурги «Сухан». Ба сарпарастии Ҳасан Анварӣ, Теҳрон: «Сухан», 1381 – . 8 ҷ. мусаввар. ISBN 964-6961-98-3 (давра). ҷ. 5, с. 4034&lt;/ref&gt;. Чунончи, [[Фирдавсӣ]] «''сипаҳдор''»-ро дар «[[Шоҳнома]]» ба маънои «''фармондеҳи сипоҳ''» бисёр ба кор бурдааст:

&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;''Таҳмтан ҳамон гаҳ забон баркушод'',
''Паёми сипаҳдори [[Эрон]] бидод''&lt;ref name=&quot;Шоҳнома&quot;&gt;[https://archive.org/stream/ShahnamaJildESivum-AbulQasimFirdausiTajikFarsi/ShahnamaJildESivum_djvu.txt ''Абулқосим Фирдавсӣ''. Шоҳнома. — Душанбе: «Адиб», 2007. Таҳияи матн ва луғату тавзеҳот аз Камол Айнӣ ва Зоҳир Аҳрорӣ. Муҳаррир Мубашшир Акбарзод. ҷ. 2. — 480 саҳ. — ISBN 978-99947-32-84-5.]&lt;/ref&gt;.&lt;/poem&gt;

&lt;poem&gt;''Сипаҳдори [[Турон]] чу з-он гуна дид'',
''Сабук сар аз он ҷанг берун кашид''&lt;ref name=&quot;Шоҳнома&quot; /&gt;.&lt;/poem&gt;&lt;/blockquote&gt;

«''Лашкардор''» низ аз истилоҳоти куҳани низомӣ ва ба маънои «''идоракунанда ва фармондеҳи лашкар''» аст ва «''амалу шуғли лашкардор; нигаҳдории лашкар; фармондеҳии лашкар''»-ро «''лашкардорӣ''» мегуфтанд&lt;ref&gt;''Анварӣ'', ''Ҳасан''. Фарҳанги бузурги «Сухан». Ба сарпарастии Ҳасан Анварӣ, Теҳрон: «Сухан», 1381 – . 8 ҷ. мусаввар. ISBN 964-6961-98-3 (давра).&lt;/ref&gt;. «''Лашкардор''» дар «''Марзбоннома''» ба маънои «''фармондеҳи лашкар''» ба кор рафтааст: 
&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;«''Корҳои мамлакат ба мардони кору лашкару лашкардор рост ояд''»&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://dehkhoda.ut.ac.ir/fa |title=''Деҳхудо'', ''Алиакбар''. Луғатномаи Деҳхудо. – Муассисаи Луғатномаи Деҳхудо, Муассисаи интишороту чопи Донишгоҳи Теҳрон, Эрон: Табаъаи “Ҷадид”, 1399 – 15 ҷ. ISBN 964-03-9617-6 |accessdate=2026-03-14 |archivedate=2024-08-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240828083601/https://dehkhoda.ut.ac.ir/fa/dictionary/detail/183737?title=%D8%B3%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%86 }}&lt;/ref&gt;.&lt;/poem&gt;&lt;/blockquote&gt;

«''Таҳмадор''» ба маънои “''фармондеҳи таҳма''” навгузиниш шуда ва мақоми созмонии ӯро дар силсиламаротиби низомӣ бозтоб медиҳад. 

Бино бар ин пешина ва додаҳо, «''таҳма''» ба ҷои «''взвод''» ва «''таҳмадор''» ба ҷои «''лейтенант''» (аз {{lang-de|Leutenant}} &gt; {{lang-fr|lieutenant}} «''ҷонишин''») ва дар пайравӣ аз он вожаҳои «''[[кеҳтар таҳмадор]]''» ва «''[[меҳтар таҳмадор]]''» сохтаву барои ҷойгузинии [[Дараҷаҳои Нерӯҳои мусаллаҳи Тоҷикистон|дараҷаҳои низомии]] «''лейтенанти хурд''» ва «''лейтенанти калон''» ба [[Вазорати мудофиаи Ҷумҳурии Тоҷикистон]] пешниҳод шудаанд&lt;ref&gt;[https://asiaplus.news/2018/11/10/umed-dzhajhani-v-naczionalnoj-armii-i-terminologiya-dolzhna-byt-maksimalno-naczionalnoj/ ''Умед Джайхани'': В национальной армии и терминология должна быть максимально национальной]&lt;/ref&gt;.

== Пешина ==
''Таҳмадор'' ҳамчун [[дараҷаи низомӣ|симати низомӣ]] нахустин бор дар [[сипоҳ]]и [[Шоҳаншоҳии Ашконӣ|Ашкониён]] ([[Соли 250 п.м.|250 то милод]] — [[224]]) пайдо шудааст. «''Тагма''» ({{lang-grc|«''τάγμα''»}}) дар сипоҳи [[Византия|подшоҳии Руми Шарқӣ]] яконе номида мешуд, ки 100 — 500 сарбозро дар бар мегирифт&lt;ref&gt;Ҳамакнун ҳам дар Нерӯҳои мусаллаҳи Юнон [[гурдон]] ба забони юнонӣ «''τάγμα''» ва ''саргурд'' ё ''майор'' «''τάγματάρχης''» номида мешаванд.&lt;/ref&gt;. Ин истилоҳ дар паи ҷангҳои доманадори Руму Эрон дар замони Ашкониён аз румиён вом гирифта шуда ва дертар бо вожаи {{lang-pal|''tahmīh''}}  ‘''нерӯ''’ (аз эронии бостон: ''*taxma-'' &lt; √''*tak-'' ‘''тохтан'', ''давидан''’ &lt; {{lang-xpr|''taxm''}} &gt; {{lang-pal|''tahm''}} ‘''зӯрманд'', ''нерӯманд''’&lt;ref name=&quot;Ҳасандӯст&quot; /&gt;) инҳамон гаштааст&lt;ref&gt;''Фарҳанги забони тоҷикӣ''. Зери таҳрири М. Ш. Шукуров, В. А. Капранов, Р. Ҳошим, Н. А. Маъсумӣ — М., «Советская Энциклопедия», 1969. ҷ. 2, саҳ. 354 – 355&lt;/ref&gt;.

Дар  [[сипоҳи Сосониён]] ([[224]] — [[651]]), ки созмони бахшбандии даҳгониро аз сипоҳи Ашкониён ба ирс бурда буд&lt;ref&gt;[https://www.academia.edu/1264468/К_вопросу_о_парфянском_наследии_в_сасанидском_Иране_военное_дело_On_the_Parthian_Legacy_in_Sasanian_Iran_the_Case_of_Warfare_ ''Никоноров В. П.'' К вопросу о парфянском наследии в сасанидском Иране: военное дело // Центральная Азия от Ахеменидов до Тимуридов: археология, история, этнология, культура. Материалы международной научной конференции, посвященной 100-летию со дня рождения Александра Марковича Беленицкого (Санкт-Петербург, 2–5 ноября 2004 года) / Отв. ред. В. П. Никоноров. СПб., 2005. С. 156]&lt;/ref&gt;, низ яке аз яконҳо «''таҳм''» ({{lang-pal|''tḥmy''}}) ном доштааст&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.rahamasha.net/uploads/2/3/2/8/2328777/the_dates_in_the_pahlavg_and_prsg.pdf |title=''Asha R.'' The Dates in the Pahlavīg and Pārsīg Inscriptions of Durā (Europos) |accessdate=2019-01-24 |archivedate=2016-08-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160807133914/http://www.rahamasha.net/uploads/2/3/2/8/2328777/the_dates_in_the_pahlavg_and_prsg.pdf }}&lt;/ref&gt;. Ҳар ''таҳма'' 50 — 100 сарбозро дар бар мегирифта ва аз чанд [[разма|''рада'']] ({{lang-pal|''radag''}}) ташкил мешуда, ки ҳар кадоме 10 сарбоз доштааст&lt;ref&gt;[https://www.academia.edu/35927114/Терминология_организационной_структуры_Армянской_Армии_в_IV_V_вв._The_Terminology_of_the_Organizational_Structure_of_the_Armenian_Army_in_the_4-5th_centuries_А._Айвазян._Армяно-персидская_война_449_451_гг._Кампании_и_сражения._Eреван_Воскан_Ереванци_2016_СПб._Алетейя_2017._С._360-464 ''Айвазян А.'' Терминология организационной структуры Армянской Армии в IV—V вв. // А. Айвазян. Армяно-персидская война 449–451 гг. Кампании и сражения.– Eреван: Воскан Ереванци, 2016; СПб.: Алетейя, 2017. С. 360—464.]&lt;/ref&gt;.

== Ному нишони ''Таҳмадор'' дар нерӯҳои мусаллаҳи кишварҳои ҷаҳон ==
&lt;gallery class=&quot;center&quot;&gt;
File:08.AlgA-1LT.svg|{{lang|fr|Lieutenant}}&lt;br /&gt;{{small|{{lang|ar|ملازم أول|Мулозим аввал}}}}&lt;br /&gt;([[Algerian Land Forces]])&lt;ref name=&quot;Algeria&quot;&gt;{{cite web |title=Ranks |url=https://www.mdn.dz/site_principal/sommaire/presentation/armoiries_an.php |website=mdn.dz |publisher=Ministry of National Defence (Algeria) |access-date=30 May 2021}}&lt;/ref&gt;
File:Angola-Army-OF-1b.svg|{{lang|pt|Tenente}}&lt;br /&gt;([[Angolan Army]])&lt;ref name=&quot;Angola_Army&quot;&gt;{{cite web |title=Postos do Exército |url=https://faa.ao/exe/posto_exe |website=faa.ao |publisher=Angolan Army |access-date=27 June 2021 |language=pt |archive-date=30 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210630164549/https://faa.ao/exe/posto_exe |url-status=dead |accessdate=2026-03-24 |archivedate=2021-06-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210630164549/https://faa.ao/exe/posto_exe }}&lt;/ref&gt;
File:Argentina-Army-OF-1b.svg|{{lang|es|Teniente}}&lt;br /&gt;([[Argentine Army]])&lt;ref name=&quot;Argentina_Army&quot;&gt;{{cite web |title=Grados |url=https://www.argentina.gob.ar/ejercito/grados |website=argentina.gob.ar |date=14 February 2018 |publisher=Government of Argentina |access-date=27 May 2021 |language=es}}&lt;/ref&gt;
File:Post-Soviet-Army-OF-1b.svg|{{lang|hy|լեյտենանտ}}&lt;br /&gt;{{lang|hy-Latn|Leytenant}}&lt;br /&gt;([[Armenian Ground Forces]])&lt;ref name=&quot;Armenia&quot;&gt;{{cite web |title=ԶԻՆՎՈՐԱԿԱՆ ԾԱՌԱՅՈՒԹՅԱՆ ԵՎ ԶԻՆԾԱՌԱՅՈՂԻ ԿԱՐԳԱՎԻՃԱԿԻ ՄԱՍԻՆ |url=https://www.arlis.am/documentview.aspx?docid=117633 |website=arlis.am |publisher=Legal information system of Armenia |access-date=3 June 2021 |language=hy |date=15 November 2017}}&lt;/ref&gt;
File:Australian Army OF-1b.svg|Lieutenant&lt;br /&gt;([[Australian Army]])&lt;ref name=&quot;Australia&quot;&gt;{{cite web |title=Badges of rank |url=https://www.defence.gov.au/images/Badges_of_rank.pdf |website=defence.gov.au |publisher=Department of Defence (Australia) |access-date=31 May 2021}}&lt;/ref&gt;
File:Lt OF1b-Rockkragen AT.png|{{lang|de|Leutnant}}&lt;br /&gt;([[Austrian Federal Army|Austrian Army]])&lt;ref name=&quot;Austria_Army&quot;&gt;{{cite web |title=Dienstgrade |url=https://www.bundesheer.at/abzeichen/dienstgrade.shtml# |website=bundesheer.at |publisher=Federal Ministry of Defence (Austria) |access-date=25 May 2021 |language=de}}&lt;/ref&gt;
File:10.AzAF-LT.png|{{lang|az|Leytenant}}&lt;br /&gt;([[Azerbaijani Land Forces]])&lt;ref name=&quot;Azerbaijan&quot;&gt;{{cite web |title=Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələri hərbi qulluqçularının hərbi geyim forması və fərqləndirmə nişanları haqqında Əsasnamə |url=https://mod.gov.az//images/pdf/854d34d118da32783a511172925270d7.pdf |website=mod.gov.az |publisher=Ministry of Defense |access-date=16 February 2021 |language=az |pages=64–70 |date=25 June 2001}}&lt;/ref&gt;
File:Bangladesh-army-OF-1b.svg|Lieutenant&lt;br /&gt;{{small|{{lang|bn|লেফটেন্যান্ট}}}}&lt;br /&gt;([[Bangladesh Army]])&lt;ref name=&quot;Bangladesh_Army&quot;&gt;{{cite web |title=Ranks &amp; insignia |url=https://joinbangladesharmy.army.mil.bd/home/page/ranks-insignia |website=joinbangladesharmy.army.mil.bd |access-date=11 October 2020}}&lt;/ref&gt;
File:Post-Soviet-Army-OF-1b.svg|{{lang|be|Лейтэнант}}&lt;br /&gt;{{lang|be-Latn|Liejtenant}}&lt;br /&gt;([[Belarusian Ground Forces]])&lt;ref name=&quot;Belarus&quot;&gt;{{cite web |title=Указ Президента Республики Беларусь от 21.07.2009 N 388 &quot;О военной форме одежды, знаках различия по воинским званиям и внесении дополнений в Указ Президента Республики Беларусь от 9 июня 2006 г. N 383&quot; |url=http://pravo.levonevsky.org/bazaby11/republic09/text814.htm |website=pravo.levonevsky.org/ |publisher=Government of Belarus |access-date=30 May 2021 |language=ru}}&lt;/ref&gt;
File:Army-BEL-OF-01a.svg|{{lang|nl-BE|Lieutenant}}&lt;br /&gt;([[Belgian Land Component]])
File:Belize-Army-OF-1b.svg|Lieutenant&lt;br /&gt;([[Belize Defence Force|Belize Ground Forces]])
File:Benin Army OF-1b.svg|{{lang|fr|Lieutenant}}&lt;br /&gt;([[Benin Armed Forces|Benin Army]])&lt;ref name=&quot;Benin&quot;&gt;{{cite web |title=LOI N° 2005-43 DU 26 JUIN 2006 |url=https://www.ilo.org/dyn/natlex/docs/ELECTRONIC/94851/111467/F-404511779/BEN-94851.pdf |website=ilo.org |publisher=National Assembly (Benin) |access-date=13 June 2021 |pages=19–20, 35–36 |language=fr |date=26 June 2006}}&lt;/ref&gt;
File:TteEB.svg|{{lang|es|Teniente}}&lt;br /&gt;([[Bolivian Army]])&lt;ref&gt;{{Cite tweet |author=Ministry of Defense (Bolivia) |author-link=Ministry of Defense (Bolivia) |user=mindefbolivia |number=1204529006906945544 |date=10 December 2019 |title=Conoce la jerarquía de los grados del #Ejército |language=es |access-date=28 May 2021}}&lt;/ref&gt;
File:08.Bhutan Army-1LT.svg|Lieutenant&lt;br /&gt;([[Royal Bhutan Army]])&lt;ref name=&quot;Bhutan&quot;&gt;{{cite web |title=Army ranks |url=http://www.rba.bt/rank |website=rba.bt |publisher=Royal Bhutan Army |access-date=14 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150105122449/http://www.rba.bt/rank |archive-date=5 January 2015 |accessdate=2026-03-24 |archivedate=2015-01-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150105122449/http://www.rba.bt/rank }}&lt;/ref&gt;
File:11.RBrLF-1LT.svg|{{lang|ms|Leftenan}}&lt;br /&gt;([[Royal Brunei Land Force]])&lt;ref name=&quot;Brunei_Army&quot;&gt;{{cite web |title=Akta angkatan bersenjata diraja Brunei (Penggal 149) |url=http://www.agc.gov.bn/AGC%20Images/LAWS/Gazette_PDF/2013/BM/b088.pdf |website=agc.gov.bn |access-date=14 July 2021 |pages=1999–2000 |language=ms |date=16 December 2013}}&lt;/ref&gt;
File:Rank insignia of Лейтенант of the Bulgarian Army.png|{{lang|bg|Лейтенант}}&lt;br /&gt;{{lang|bg-Latn|Leytenant}}&lt;br /&gt;([[Bulgarian Land Forces]])&lt;ref name=&quot;Bulgaria&quot;&gt;{{cite web |title=ЗАКОН ЗА ОТБРАНАТА И ВЪОРЪЖЕНИТЕ СИЛИ НА РЕПУБЛИКА БЪЛГАРИЯ |url=https://www.lex.bg/bg/laws/ldoc/2135631954 |website=lex.bg |access-date=25 May 2021 |location=Глава седма. ВОЕННА СЛУЖБА |language=bg |date=12 May 2009 |archive-date=25 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230525090426/https://lex.bg/bg/laws/ldoc/2135631954 |url-status=dead |accessdate=2022-08-23 |archivedate=2023-05-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230525090426/https://lex.bg/bg/laws/ldoc/2135631954 }}&lt;/ref&gt;
File:09. Burkina Faso Army - 1LT.svg|{{lang|fr|Lieutenant}}&lt;br /&gt;([[Burkina Faso Armed Forces|Burkina Faso Ground Forces]])&lt;ref name=&quot;BurkinaFaso1&quot;&gt;{{cite web |title=LOI N° 037-2016/AN PORTANT CONDITIONS D'AVANCEMENT DES PERSONNELS D'ACTIVE DES FORCES ARMEES NATIONALES |url=https://lavoixdujuristebf.files.wordpress.com/2018/02/loi_037_avancement_personnel_fan.pdf |date=2015 |access-date=3 June 2021 |pages=17–21 |language=fr |archive-date=31 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210831104305/https://lavoixdujuristebf.files.wordpress.com/2018/02/loi_037_avancement_personnel_fan.pdf |url-status=dead |accessdate=2026-03-24 |archivedate=2021-08-31 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210831104305/https://lavoixdujuristebf.files.wordpress.com/2018/02/loi_037_avancement_personnel_fan.pdf }}&lt;/ref&gt;
File:Burundi-Army-OF-1a.svg|{{lang|fr|Lieutenant}}&lt;br /&gt;{{small|{{lang|rn|Riyetena}}}}&lt;br /&gt;([[National Defence Force (Burundi)|Burundi Ground Forces]])&lt;ref name=&quot;Burundi&quot;&gt;{{cite web |title=Loi organique N°1/ 04 du 20 février 2017 portant Missions, Organisation, Composition, Instruction, Conditions de service et Fonctionnement de la Force de Défense Nationale du Burundi |url=http://fdnb.bi/sites/default/files/loi-04-2017.pdf |website=fdnb.bi/ |publisher=Government of Burundi |access-date=27 June 2021 |page=45 |language=fr |archive-date=30 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210830215130/http://fdnb.bi/sites/default/files/loi-04-2017.pdf |url-status=dead |accessdate=2026-03-24 |archivedate=2022-11-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221108234145/https://fdnb.bi/sites/default/files/loi-04-2017.pdf }}&lt;/ref&gt;
File:Cameroon-Army-OF-1b.svg|{{lang|fr|Lieutenant}}&lt;br /&gt;([[Cameroon Armed Forces|Cameroon Ground Forces]])
File:Canadian Army OF-1b.svg|Lieutenant&lt;br /&gt;{{small|{{lang|fr|Lieutenant}}}}&lt;br /&gt;([[Canadian Army]])&lt;ref name=&quot;Canada&quot;&gt;{{cite web |title=Ranks and appointment |url=https://www.canada.ca/en/services/defence/caf/military-identity-system/rank-appointment-insignia.html |website=canada.ca |date=23 November 2017 |publisher=Government of Canada |access-date=28 May 2021}}&lt;/ref&gt;
File:Cape Verde-army-OF-1b.svg|{{lang|pt|Tenente}}&lt;br /&gt;([[Cape Verdean Armed Forces|Cape Verdean National Guard]])&lt;ref name=&quot;CapeVerde_Army&quot;&gt;{{cite web |title=Patente |url=https://www.fa.gov.cv/index.php/uniforme/patente |website=fa.gov.cv |publisher=Cape Verdean Armed Forces |access-date=26 May 2021 |language=pt |archive-date=26 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220726014311/https://www.fa.gov.cv/index.php/uniforme/patente |url-status=dead |accessdate=2026-03-24 |archivedate=2022-07-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220726014311/https://www.fa.gov.cv/index.php/uniforme/patente }}&lt;/ref&gt;
File:11.CAGF-1LT.svg|{{lang|fr|Lieutenant}}&lt;br /&gt;([[Central African Armed Forces|Central African Ground Forces]])
File:Chad-Army-OF-1b.svg|{{lang|fr|Lieutenant}}&lt;br /&gt;([[Chadian Ground Forces]])
File:SS.OO.3.EJER.TENIENTE.svg|{{lang|es|Teniente}}&lt;br /&gt;([[Chilean Army]])&lt;ref name=&quot;Chile_Army&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.ejercito.cl/grados-y-distintivos.php |title=Distintivos de grados |access-date=2012-01-20 |website=ejercito.cl |publisher=Chilean Army |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120120051649/http://www.ejercito.cl/grados-y-distintivos.php |archive-date=2012-01-20 }}&lt;/ref&gt;
File:Colombia-Army-OF-1b.svg|{{lang|es|Teniente}}&lt;br /&gt;([[Colombian Army]])&lt;ref name=&quot;Colombia_Army&quot;&gt;{{cite book |title=RGE 4-20.1: Reglamento de Uniformes, Insignias y Distinciones |publisher=National Army of Colombia |location=Colombia |pages=301–331 |edition=7th |url=https://drive.google.com/file/d/1Unzse7pR7eJe3cJcNcEpV9ouphDSn3uU/view |access-date=28 May 2021 |language=es |chapter=Capítulo V: Insignias militares|work=Google Docs }}&lt;/ref&gt;
File:Comoros-Army-OF-1b.svg|{{lang|fr|Lieutenant}}&lt;br /&gt;([[Military of the Comoros|Comorian Army]])
File:DR Congo Army OF-1b.svg|{{lang|fr|Lieutenant}}&lt;br /&gt;([[Land Forces of the Democratic Republic of the Congo|Land Forces of the DR Congo]])
File:09-ROCongo Army-1LT.svg|{{lang|fr|Lieutenant}}&lt;br /&gt;([[Armed Forces of the Republic of the Congo|Congolese Ground Forces]])&lt;ref name=&quot;RepublicoftheCongo&quot;&gt;{{cite web |title=Grades appellations distinctions |url=https://defense.gouv.cg/gradesappellationsdistinctions/ |website=defense.gouv.cg |publisher=Ministry of National Defense (Republic of the Congo) |access-date=7 June 2021 |language=fr |accessdate=2026-03-24 |archivedate=2020-10-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201018120630/https://defense.gouv.cg/gradesappellationsdistinctions/ }}&lt;/ref&gt;
File:Cuba-Army-OF-1b.svg|{{lang|es|Teniente}}&lt;br /&gt;([[Cuban Revolutionary Army]])&lt;ref name=&quot;Cuba_Army&amp;AirForce&quot;&gt;{{cite web |title=Grados militares |url=https://www.minfar.gob.cu/far/grados-militares?field_clasificacion_value=tropas |website=minfar.gob.cu |publisher=Ministry of the Revolutionary Armed Forces (Cuba) |access-date=28 May 2021 |language=es}}&lt;/ref&gt;
File:Denmark-Army-OF-1a-M11.svg|{{lang|da|Løjtnant}}&lt;br /&gt;([[Royal Danish Army]])&lt;ref name=&quot;Denmark_Army&quot;&gt;{{cite web |title=Hærens Gradstegn |url=https://forsvaret.dk/globalassets/fko---forsvaret/dokumenter/gradstegn/-harens-gradstegn-.pdf |website=forsvaret.dk |publisher=Danish Defence |access-date=26 May 2021 |language=da |date=2018}}&lt;/ref&gt;
File:Djibouti-Army-OF-1b.svg|{{lang|fr|Lieutenant}}&lt;br /&gt;([[Djiboutian Army]])
File:10.ECA-1LT.svg|{{lang|es|Teniente}}&lt;br /&gt;([[Ecuadorian Army]])&lt;ref name=&quot;Ecuador&quot;&gt;{{cite web |title=Resolución No. MRL-2012 |url=https://www.trabajo.gob.ec/wp-content/plugins/download-monitor/download.php?id=887&amp;force=1 |website=trabajo.gob.ec |publisher=Government of Ecuador |access-date=29 May 2021 |language=es |date=2012}}&lt;/ref&gt;
File:El-Salvador-Army-OF-1b.svg|{{lang|es|Teniente}}&lt;br /&gt;([[Salvadoran Army]])&lt;ref name=&quot;ElSalvador&quot;&gt;{{cite web |title=Grados Militares |url=https://www.fuerzaarmada.mil.sv/?page_id=734 |website=fuerzaarmada.mil.sv |publisher=Ministry of National Defense of El Salvador. |access-date=29 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210304153314/https://www.fuerzaarmada.mil.sv/?page_id=734 |archive-date=4 March 2021 |language=es |accessdate=2026-03-24 |archivedate=2021-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210304153314/https://www.fuerzaarmada.mil.sv/?page_id=734 }}&lt;/ref&gt;
File:08. EGLF-1LT.svg|{{lang|es|Teniente}}&lt;br /&gt;([[Armed Forces of Equatorial Guinea|Army of Equatorial Guinea]])
File:ES-Army-OF13.svg|{{lang|et|Leitnant}}&lt;br /&gt;([[Estonian Land Forces]])&lt;ref name=&quot;Estonia_Army&quot;&gt;{{cite web |title=Sümboolika: Maaväe Auastmed |url=https://mil.ee/kaitsevagi/kaitsevae-symboolika/#t-maavae-auastmed |website=mil.ee |publisher=Estonian Defence Forces |access-date=26 May 2021 |language=et}}&lt;/ref&gt;
File:Fijian-OF-01b.svg|Lieutenant&lt;br /&gt;([[Fiji Infantry Regiment]])
File:Luutnantti M05.svg|{{lang|fi|Luutnantti}}&lt;br &gt;{{lang|sv|Löjtnant}}&lt;br /&gt;([[Finnish Army]])&lt;ref name=&quot;Finland&quot;&gt;{{cite web |title=Sotilasarvot Puolustusvoimissa |url=https://puolustusvoimat.fi/sotilasarvot |website=puolustusvoimat.fi |publisher=Finnish Defence Forces |access-date=26 May 2021 |language=fi |accessdate=2026-08-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230704182757/https://puolustusvoimat.fi/sotilasarvot |archivedate=2023-07-04}}&lt;/ref&gt;
File:Army-FRA-OF-01a.svg|{{lang|fr|Lieutenant}}&lt;br /&gt;([[French Army]])&lt;ref name=&quot;France_Army&quot;&gt;{{cite book |title=Instruction N° 10300/DEF/EMAT/LOG/ASH |date=13 June 2005 |publisher=Staff of the French Army |url=https://rescue18.fr/wp-content/uploads/2020/02/INSTRUCTION-N-10300_DEF_EMAT_LOG_ASH-DEF_DCCAT_LOG_REG.pdf |access-date=30 May 2021 |language=fr |archive-date=12 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220612085956/https://rescue18.fr/wp-content/uploads/2020/02/INSTRUCTION-N-10300_DEF_EMAT_LOG_ASH-DEF_DCCAT_LOG_REG.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
File:10.GLF-LT.svg|{{lang|fr|Lieutenant}}&lt;br /&gt;([[Gabonese Army]])
File:Georgia Army OF-1b.png|{{lang|ka|ლეიტენანტი}}&lt;br /&gt;{{lang|ka-Latn|Leit’enant’i}}&lt;br /&gt;([[Georgian Land Forces]])&lt;ref name=&quot;Georgia&quot;&gt;{{cite web |title=სამხედრო წოდებები და ინსიგნიები |trans-title=Military Ranks and Insignia |url=https://mod.gov.ge/ge/page/34/samxedro-wodebebi-da-insigniebii |website=mod.gov.ge |publisher=Ministry of Defense of Georgia |access-date=12 March 2018 |language=ka}}&lt;/ref&gt;
File:HD H 41 Leutnant FschJg.svg|{{lang|de|Leutnant}}&lt;br /&gt;([[German Army]])&lt;ref name=&quot;Germany_Army&quot;&gt;{{cite web |title=Dienstgradabzeichen Heer |url=https://www.bundeswehr.de/de/aktuelles/mediathek/dienstgradabzeichen-heer-69056 |website=bundeswehr.de |publisher=Bundeswehr |access-date=30 May 2021 |language=de |archive-date=29 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230629133026/https://www.bundeswehr.de/de/aktuelles/mediathek/dienstgradabzeichen-heer-69056 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
File:08-Ghana Army-1LT.svg|Lieutenant&lt;br /&gt;([[Ghana Army]])
File:Guatemala-army-OF-1b.svg|{{lang|es|Teniente}}&lt;br /&gt;([[Guatemalan Army]])&lt;ref name=&quot;Guatemala&quot;&gt;{{cite web |title=Grados Militares |url=https://www.mindef.mil.gt/grados_militares/grados_militares.html |website=mindef.mil.gt |publisher=Ministry of Defence (Guatemala) |access-date=29 May 2021 |language=es |archive-date=16 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210516165430/https://www.mindef.mil.gt/grados_militares/grados_militares.html |url-status=dead |accessdate=2026-03-24 |archivedate=2021-05-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210516165430/https://www.mindef.mil.gt/grados_militares/grados_militares.html }}&lt;/ref&gt;
File:Mali-Army-OF-1b.svg|{{lang|fr|Lieutenant}}&lt;br /&gt;([[Republic of Guinea Armed Forces|Guinea Ground Forces]])
File:Guyana Defence Force (GDF) Lieutenant rank insignia.svg|Lieutenant&lt;br /&gt;([[Guyana Defence Force|Guyana Army]])&lt;ref name=&quot;Guyana_Army&quot;&gt;{{cite book |last1=Merrill |first1=Tim |title=Guyana and Belize: country studies |series=Area handbook series |date=1993 |publisher=Library of Congress |lccn=93010956 |page=138 |isbn=978-0-8444-0778-4 |url=https://www.loc.gov/resource/frdcstdy.guyanabelizecoun00merr_0/?sp=176&amp;st=text |access-date=3 June 2021}}&lt;/ref&gt;
File:Haiti-Army-OF-1b.svg|{{lang|fr|Lieutenant}}&lt;br /&gt;([[Armed Forces of Haiti|Haitian Army]])
File:HON-army-OF-1b.svg|{{lang|es|Teniente}}&lt;br /&gt;([[Honduran Army]])&lt;ref name=&quot;Honduras&quot;&gt;{{cite web |title=Título VI, Capítulo II de la Ley Constitutiva de las Fuerzas Armadas de Honduras, Decreto No. 94-84 |url=http://www.poderjudicial.gob.hn/CEDIJ/Documents/Ley%20Constitutiva%20de%20las%20Fuerzas%20Armadas%20de%20Honduras.pdf |website=poderjudicial.gob.hn |publisher=National Congress of Honduras |access-date=27 May 2021 |language=es |archive-date=5 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220905195347/https://www.poderjudicial.gob.hn/CEDIJ/Documents/Ley%20Constitutiva%20de%20las%20Fuerzas%20Armadas%20de%20Honduras.pdf |url-status=dead |accessdate=2026-03-24 |archivedate=2022-09-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220905195347/https://www.poderjudicial.gob.hn/CEDIJ/Documents/Ley%20Constitutiva%20de%20las%20Fuerzas%20Armadas%20de%20Honduras.pdf }}&lt;/ref&gt;
File:Lieutenant of the Indian Army.svg|Lieutenant&lt;br /&gt;{{small|{{lang|hi|लेफ्टिनेंट}}}}&lt;br /&gt;([[Indian Army]])&lt;ref name=&quot;India_Army&quot;&gt;{{cite web |title=Indian Army Rank Badges |url=https://www.indianarmy.nic.in/Site/FormTemplete/frmTempSimple.aspx?MnId=eONNmmCN+tNKI1W4lLePYA==&amp;ParentID=07brfiSEictrT4pH/Ap2MDmEuFrOV7w+937sVMAJv7E= |website=indianarmy.nic.in |publisher=Indian Army |access-date=27 May 2021}}&lt;/ref&gt;
File:Ireland-Army-OF-1b.svg|Lieutenant&lt;br /&gt;{{small|{{lang|ga|Leifteanant}}}}&lt;br /&gt;([[Irish Army]])&lt;ref name=&quot;Ireland_Army&quot;&gt;{{cite web |title=Army Rank Markings |url=http://www.military.ie/fileadmin/user_upload/images/Info_Centre/Posters/rank_markings/Army_Rank_Markings_01.png |website=military.ie |publisher=Defence Forces (Ireland) |access-date=26 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160425021608/http://www.military.ie/fileadmin/user_upload/images/Info_Centre/Posters/rank_markings/Army_Rank_Markings_01.png |archive-date=25 April 2016 |accessdate=2026-03-24 |archivedate=2016-04-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160425021608/http://www.military.ie/fileadmin/user_upload/images/Info_Centre/Posters/rank_markings/Army_Rank_Markings_01.png }}&lt;/ref&gt;
File:Rank insignia of tenete of the Army of Italy (1973).svg|{{lang|it|Tenente}}&lt;br /&gt;([[Italian Army]])&lt;ref name=&quot;Italy_Army&quot;&gt;{{cite web |title=i gradi dell'Esercito Italiano - distintivi di incarico e funzionali |url=http://www.esercito.difesa.it/root/equipaggiamenti/gradi_270906.pdf |website=esercito.difesa.it |publisher=Italian Army |access-date=30 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100801094145/http://www.esercito.difesa.it/root/equipaggiamenti/gradi_270906.pdf |archive-date=1 August 2010 |language=it}}&lt;/ref&gt;
File:Ivory Coast-Army-OF-1b.svg|{{lang|fr|Lieutenant}}&lt;br /&gt;([[Armed Forces of the Republic of Ivory Coast|Ivory Coast Ground Forces]])&lt;ref name=&quot;IvoryCoast&quot;&gt;{{cite web |title=GRADES / APPELLATIONS / DISTINCTIONS |url=http://www.defense.gouv.ci/culture/grades |website=defense.gouv.ci |publisher=Ministère de la Défense |access-date=23 September 2020 |language=fr |archive-date=1 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221001165925/https://www.defense.gouv.ci/culture/grades |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
File:Jamaica-Army-OF-1b.svg|Lieutenant&lt;br /&gt;([[Jamaica Defence Force|Jamaican Army]])&lt;ref name=&quot;Jamaica&quot;&gt;{{cite web |title=BADGES OF RANK |url=https://www.jdfweb.com/badges-of-rank/ |website=Official Jamaica Defence Force Website |access-date=16 November 2019 |date=2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20200820143541/https://www.jdfweb.com/badges-of-rank/ |archive-date=20 August 2020}}&lt;/ref&gt;
File:11-RKGF-LT.svg|{{lang|kk|Лейтенант}}&lt;br /&gt;{{lang|kk-Latn|Leytenant}}&lt;br /&gt;([[Kazakh Ground Forces]])&lt;ref name=&quot;Kazakhstan&quot;&gt;{{cite web |title=Қазақстан Республикасының Қарулы Күштері, басқа да әскерлері мен әскери құралымдары әскери қызметшілерінің әскери киім нысаны және айырым белгілері туралы |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U1100000144 |website=adilet.zan.kz |publisher=Ministry of Justice (Kazakhstan) |access-date=29 May 2021 |language=kk |date=25 August 2011}}&lt;/ref&gt;
File:08. Kenyan Army LT.svg|Lieutenant&lt;br /&gt;([[Kenya Army]])&lt;ref&gt;{{cite web |title=KDF Ranks |url=https://mod.go.ke/kdf-ranks/#1604604085917-4b478bbb-9515 |website=mod.go.ke |publisher=Ministry of Defence - Kenya |access-date=29 May 2021}}&lt;/ref&gt;
File:08.Kyrgyzstan Army-LT.svg|{{lang|ky|Лейтенант}}&lt;br /&gt;{{lang|ky-Latn|Leytenant}}&lt;br /&gt;([[Kyrgyz Army]])&lt;ref name=&quot;Kyrgyzstan&quot;&gt;{{cite web |title=Кыргыз Республикасынын жарандарынын жалпыга бирдей аскердик милдети жөнүндө, аскердик жана альтернативдик кызматтар жөнүндө |url=http://cbd.minjust.gov.kg/act/view/ky-kg/202536 |website=cbd.minjust.gov.kg/ |publisher=Ministry of Justice (Kyrgyzstan) |access-date=3 June 2021 |language=ky |date=9 February 2009}}&lt;/ref&gt;
File:LV-Army-OF1b.png|{{lang|lv|Leitnants}}&lt;br /&gt;([[Latvian Land Forces]])&lt;ref name=&quot;Latvia&quot;&gt;{{cite web |title=Pakāpju iedalījums |url=https://www.mil.lv/lv/aktivais-dienests/dienesta-gaita/dienesta-pakapes/pakapju-iedalijums |website=mil.lv/lv |publisher=Latvian National Armed Forces |access-date=26 May 2021 |language=lv}}&lt;/ref&gt;
File:Blank.svg|Lieutenant&lt;br /&gt;([[Lesotho Defence Force|Lesotho Army]])&lt;ref name=&quot;Lesotho&quot;&gt;{{cite web |title=Ranks in the Army |url=http://www.ldf.gov.ls/ranks.html |publisher=Lesotho Defence Force |access-date=5 May 2021 |archive-date=1 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230601224631/http://www.ldf.gov.ls/ranks.html |url-status=dead |accessdate=2026-03-24 |archivedate=2023-06-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230601224631/http://www.ldf.gov.ls/ranks.html }}&lt;/ref&gt;
File:13-Lithuania Army-2LT.svg|{{lang|lt|Leitenantas}}&lt;br /&gt;([[Lithuanian Land Forces]])&lt;ref name=&quot;Lithuania&quot;&gt;{{cite web |title=Karių laipsnių ženklai |url=http://kariuomene.kam.lt/lt/kariuomenes_atributika/kariu_laipsniu_zenklai_3554.html |website=kariuomene.kam.lt |publisher=Ministry of National Defence (Lithuania) |access-date=26 May 2021 |language=lt |archive-date=11 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160911115805/http://kariuomene.kam.lt/lt/kariuomenes_atributika/kariu_laipsniu_zenklai_3554.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
File:Army-LUX-OF-01b.svg|{{lang|fr|Lieutenant}}&lt;br /&gt;([[Luxembourg Army]])&lt;ref name=&quot;Luxembourg&quot;&gt;{{cite web |title=Grades |url=http://www.armee.lu/organisation/personnel/grades |website=Armee.lu |publisher=Luxembourg Army |access-date=24 February 2018}}&lt;/ref&gt;
File:Madagascar-Army-OF-1b.svg|{{lang|fr|Lieutenant}}&lt;br /&gt;([[Madagascar People's Armed Forces|Madagascar Ground Forces]])&lt;ref name=&quot;Madagascar&quot;&gt;{{cite web |title=LOI N° 96-029 portant Statut Général des Militaires |url=http://www.defense.gov.mg/wp-content/uploads/2020/06/LOI-96-029.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20210710195555/http://www.defense.gov.mg/wp-content/uploads/2020/06/LOI-96-029.pdf |url-status=dead |archive-date=July 10, 2021 |website=United States Department of Defense |publisher=Ministry of Defence (Madagascar) |access-date=10 July 2021 |pages=2 |language=fr |date=15 November 1996 |accessdate=2026-03-24 |archivedate=2021-07-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210710195555/http://www.defense.gov.mg/wp-content/uploads/2020/06/LOI-96-029.pdf }}&lt;/ref&gt;
File:08. Malawi Army - LT.svg|Lieutenant&lt;br /&gt;([[Malawian Defence Force|Malawian Army]])&lt;ref name=&quot;MalawiOfficer&quot;&gt;{{cite web |title=Commissioned Officers |url=https://mdf.gov.mw/commissioned |website=Malawi Defence Force |access-date=12 October 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250413100730/https://mdf.gov.mw/commissioned |archive-date=13 April 2025 |accessdate=2026-03-24 |archivedate=2025-04-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250413100730/https://mdf.gov.mw/commissioned }}&lt;/ref&gt;
File:09.Malta Army-1LT.svg|{{lang|mt|Logutenent}}&lt;br /&gt;([[Armed Forces of Malta|Army of Malta]])&lt;ref name=&quot;Malta&quot;&gt;{{cite web |title=Rank Insignia |url=https://afm.gov.mt/en/equipment/Pages/Rank-Insignia.aspx |website=afm.gov.mt |publisher=Armed Forces of Malta |access-date=26 May 2021 |archive-date=26 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210526142119/https://afm.gov.mt/en/equipment/Pages/Rank-Insignia.aspx |url-status=dead |accessdate=2026-03-24 |archivedate=2021-05-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210526142119/https://afm.gov.mt/en/equipment/Pages/Rank-Insignia.aspx }}&lt;/ref&gt;
File:Malaysia-army-OF-1b.svg|{{lang|ms|Leftenan}}&lt;br /&gt;([[Malaysian Army]])&lt;ref name=&quot;Malaysia_Officer&quot;&gt;{{cite web |title=Pangkat |url=http://www.mafhq.mil.my/index.php/my/mengenai-kami/kerjaya/pangkat |website=mafhq.mil.my |publisher=Malaysian Armed Forces |access-date=4 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200429231449/http://www.mafhq.mil.my/index.php/my/mengenai-kami/kerjaya/pangkat |archive-date=29 April 2020 |language=ms |accessdate=2026-03-24 |archivedate=2020-04-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200429231449/http://www.mafhq.mil.my/index.php/my/mengenai-kami/kerjaya/pangkat }}&lt;/ref&gt;
File:06.Mali Army-1LT.svg|{{lang|fr|Lieutenant}}&lt;br /&gt;([[Malian Armed Forces|Malian Army]])&lt;ref name=&quot;Mali&quot;&gt;{{cite web|title=2011 - Plaquette sur les insignes et blasons des Forces Armées du Mali|url=http://www.memoriamali.com/webdossier/2011-parcours-historique-de-la-region-de-segou/|language=fr|date=23 April 2011 |access-date=17 October 2020 }}&lt;/ref&gt;
File:Mexico army OF1b.svg|{{lang|es|Teniente}}&lt;br /&gt;([[Mexican Army]])&lt;ref name=&quot;Mexico_Army&amp;AirForce&quot;&gt;{{cite web |author1=Secretary of National Defense  |author1-link=Secretariat of National Defense (Mexico) |title=Manual gráfico para el uso de Uniformes, Divisas y Equipo del Ejército y F.A.M. |trans-title=Graphic manual for the use of Uniforms, Badges and Equipment of the Army and Air Force |url=http://www.sedena.gob.mx/pdf/MGUDEFAM_2019.pdf |access-date=22 May 2021 |language=es |date=27 June 2019}}&lt;/ref&gt;
File:09-Moldovan Army-2LT.svg|{{lang|ro|Locotenent}}&lt;br /&gt;([[Moldovan Ground Forces]])&lt;ref name=&quot;Moldova&quot;&gt;{{cite web |title=Epoleţi |url=https://www.army.md/inf/epoleti/epoleti.htm |website=army.md |publisher=Ministry of Defense |access-date=26 May 2021 |language=ro}}&lt;/ref&gt;
File:Monaco-army-OF-1b.svg|{{lang|fr|Lieutenant}}&lt;br /&gt;([[Military of Monaco|Army of Monaco]])
File:11-Moroccan Army-1LT.svg|{{lang|fr|Lieutenant}}&lt;br /&gt;([[Royal Moroccan Army]])
File:Mozambique-Army-OF-1b.svg|{{lang|pt|Tenente}}&lt;br /&gt;([[Mozambique Defence Armed Forces|Mozambican Army]])
File:08-Namibia Army-1LT.svg|Lieutenant&lt;br /&gt;([[Namibian Army]])
File:12.Nepalese Army-1LT.svg|Lieutenant&lt;br /&gt;{{small|{{lang|ne|उपसेनानी|Upasēnānī}}}}&lt;br /&gt;([[Nepali Army]])&lt;ref name=&quot;Nepal&quot;&gt;{{cite web |author1=Nepali Army |author-link1=Nepali Army |title=Nepali Army Rank Structure |url=https://www.nepalarmy.mil.np/page/ranks |website=Nepalarmy.mil.np |publisher=Nepali Army |access-date=25 August 2018}}&lt;/ref&gt;
File:New Zealand-Army-OF-1b.svg|Lieutenant&lt;br /&gt;([[New Zealand Army]])&lt;ref name=&quot;NewZealand&quot;&gt;{{cite web |title=Badges of Rank |url=https://www.nzdf.mil.nz/corporate-documents/badges-of-rank/ |website=nzdf.mil.nz |publisher=New Zealand Defence Force |access-date=11 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200703193648/https://www.nzdf.mil.nz/corporate-documents/badges-of-rank/ |archive-date=3 July 2020}}&lt;/ref&gt;
File:08-Nicaragua Army-2LT.svg|{{lang|es|Teniente}}&lt;br /&gt;([[Nicaraguan Army]])&lt;ref name=&quot;Nicaragua&quot;&gt;{{cite web |title=Insignias de Grados Militares |url=https://www.ejercito.mil.ni/contenido/ejercito/grados/grados.html |website=ejercito.mil.ni |publisher=Nicaraguan Armed Forces |access-date=29 May 2021 |language=es}}&lt;/ref&gt;
File:Blank.svg|{{lang|fr|Lieutenant}}&lt;br /&gt;([[Niger Armed Forces|Niger Ground Forces]])&lt;ref name=&quot;Niger&quot;&gt;{{cite web |author1=Bureau international des droits des enfants |title=État des Lieux: Formation des forces de défense et de sécurité sur les droit de l'enfant au Niger |url=http://www.ibcr.org/wp-content/uploads/2016/07/%C3%89tat-des-lieux-Niger.pdf |access-date=28 September 2020 |page=34 |language=fr |date=December 2012}}&lt;/ref&gt;
File:Nigeria-Army-OF-1b.svg|Lieutenant&lt;br /&gt;([[Nigerian Army]])
File:OF-1(B) Pakistan Army.svg|Lieutenant&lt;br /&gt;{{lang|ur|لیفٹنینٹ}}&lt;br /&gt;([[Pakistani Army]])&lt;ref name=&quot;Pakistan_Army&quot;&gt;{{cite web |title=Pakistan Army Ranks with Salary and Insignia |url=https://pakistanforces.com/pakistan-army-ranks/ |website=pakistanforces.com |date=26 January 2021 |access-date=27 May 2021 |author1=Ali |archive-date=26 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210126212724/https://pakistanforces.com/pakistan-army-ranks/ |url-status=dead |accessdate=2026-08-24 |archivedate=2021-01-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210126212724/https://pakistanforces.com/pakistan-army-ranks/ }}&lt;/ref&gt;
File:Paraguay-Army-OF-1b.svg|{{lang|es|Teniente}}&lt;br /&gt;([[Paraguayan Army]])&lt;ref name=&quot;Paraguay&quot;&gt;{{cite book |last1=Cooke |first1=Melinda W. |editor1-last=Hanratty  |editor1-first=Dennis M. |editor2-last=Meditz |editor2-first=Sandra W. |title=Paraguay: A Country Study |series=Area Handbook Series |date=1990 |edition=2nd |publisher=Library of Congress |pages=216–217 |chapter-url=https://www.loc.gov/resource/frdcstdy.paraguaycountrys00hanr_0/?sp=252 |access-date=5 October 2021 |chapter=Chapter 5: National Security |lccn=89600299}}&lt;/ref&gt;
File:Peru-Army-OF-1b.svg|{{lang|es|Teniente}}&lt;br /&gt;([[Peruvian Army]])&lt;ref name=&quot;Peru&quot;&gt;{{cite web |title=Grados Militares |url=https://www.ccffaa.mil.pe/cultura-militar/grados-militares/ |website=ccffaa.mil.pe |publisher=Joint Command of the Armed Forces of Peru |access-date=29 May 2021 |language=es}}&lt;/ref&gt;
File:Army-POR-OF-01a.svg|{{lang|pt|Tenente}}&lt;br /&gt;([[Portuguese Army]])&lt;ref name=&quot;Portugal_Army&quot;&gt;{{cite web |title=POSTOS E DISTINTIVOS EXÉRCITO |url=http://antigo.mdn.gov.pt/defesa/Simbolos/exercito.htm |website=antigo.mdn.gov.pt |access-date=30 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100301024102/http://antigo.mdn.gov.pt/defesa/Simbolos/exercito.htm |archive-date=1 March 2010 |language=pt}}&lt;/ref&gt;
File:Romania-Army-OF-1b.svg|{{lang|ro|Locotenent}}&lt;br /&gt;([[Romanian Land Forces]])&lt;ref name=&quot;Romania&quot;&gt;{{cite web |title=Grade militare (Military ranks) |url=https://www.defense.ro/foto/album6 |website=defense.ro |publisher=Romanian Defence Staff |access-date=1 February 2021 |language=ro}}&lt;/ref&gt;
File:Russia-Army-OF-1b-2010.svg|{{lang|ru|Лейтенант}}&lt;br /&gt;{{lang|ru-Latn|Leytenant}}&lt;br /&gt;([[Russian Ground Forces]])&lt;ref name=&quot;Russia_Army&amp;AirForce&quot;&gt;{{cite web |title=Указ Президента Российской Федерации от 11 марта 2010 года № 293 &quot;О военной форме одежды, знаках различия военнослужащих и ведомственных знаках отличия&quot; |url=https://rg.ru/2010/03/12/forma-dok.html |website=rg.ru |publisher=Российской газеты |access-date=26 May 2021 |language=ru |date=12 March 2010}}&lt;/ref&gt;
File:08-Rwanda Army-1LT.svg|Lieutenant&lt;br /&gt;([[Rwanda Defence Force|Rwandan Land Forces]])&lt;ref name=&quot;Rwanda&quot;&gt;{{cite web |title=RDF Insignia |url=https://www.mod.gov.rw/rdf/insignia |website=mod.gov.rw |publisher=Government of the Republic of Rwanda |access-date=12 June 2021 |accessdate=2026-03-24 |archivedate=2025-07-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250701171742/https://www.mod.gov.rw/rdf/insignia }}&lt;/ref&gt;
File:Belize-Army-OF-1b.svg|Lieutenant&lt;br /&gt;([[Saint Kitts and Nevis Defence Force|SKN Regiment]])&lt;ref name=&quot;SaintKitts&amp;Nevis_Army&quot;&gt;{{cite book |title=SAINT CHRISTOPHER AND NEVIS DEFENCE FORCE ACT |date=31 December 2009 |publisher=Government of Saint Kitts and Nevis |pages=110–111}}&lt;/ref&gt;
File:Guardia di Rocca OF1b.png|{{lang|it|Tenente}}&lt;br /&gt;([[Sammarinese Armed Forces|Sammarinese Guard of the Rock]])
File:STeP OF-1b.svg|{{lang|pt|Tenente}}&lt;br /&gt;([[Armed Forces of São Tomé and Príncipe|Army of São Tomé and Príncipe]])
File:Senegal-Army-OF-1b.svg|{{lang|fr|Lieutenant}}&lt;br /&gt;([[Armed Forces of Senegal|Senegalese Army]])
File:Seychelles Army OF-01b (2018).svg|Lieutenant&lt;br /&gt;([[Seychelles People's Defence Force|Seychelles Infantry Unit]])&lt;ref name=&quot;Seychelles&quot;&gt;{{cite web |title=Rank structure |url=https://www.spdf.sc/rank-structure/ |website=spdf.sc |publisher=Seychelles People's Defence Forces |access-date=4 June 2021 |archive-date=19 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210419035615/https://www.spdf.sc/rank-structure/ |url-status=dead |accessdate=2026-03-24 |archivedate=2021-04-19 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210419035615/https://www.spdf.sc/rank-structure/ }}&lt;/ref&gt;
File:02-RSA-OF01b.svg|Lieutenant&lt;br /&gt;([[Singapore Army]])&lt;ref name=&quot;Singapore&quot;&gt;{{cite web |title=SAF Rank Insignias |url=https://www.mindef.gov.sg/web/portal/mindef/about-us/saf-rank-insignias |website=mindef.gov.sg |publisher=Ministry of Defence (Singapore) |access-date=7 June 2021 |archive-date=19 April 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180419120802/https://www.mindef.gov.sg/web/portal/mindef/about-us/saf-rank-insignias |url-status=dead |accessdate=2026-03-24 |archivedate=2018-04-19 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180419120802/https://www.mindef.gov.sg/web/portal/mindef/about-us/saf-rank-insignias }}&lt;/ref&gt;
File:SAA-OF-1b.svg|Lieutenant&lt;br /&gt;([[South African Army]])&lt;ref name=&quot;SouthAfrica_Army&quot;&gt;{{cite web |title=Uniform: Rank insignia |url=http://www.army.mil.za/aboutus/uniform/rankinsignia.htm |website=army.mil.za |publisher=Department of Defence (South Africa) |access-date=29 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201020110337/http://www.army.mil.za/aboutus/uniform/rankinsignia.htm |archive-date=20 October 2020}}&lt;/ref&gt;
File:Spain-Army-OF-1b.svg|{{lang|es|Teniente}}&lt;br /&gt;([[Spanish Army]])&lt;ref name=&quot;Spain&quot;&gt;{{cite web |title=Army Ranks &amp; Insignia |url=https://ejercito.defensa.gob.es/en/personal/divisas-empleos.html |website=ejercito.defensa.gob.es |publisher=Ministry of Defence (Spain) |access-date=30 May 2021}}&lt;/ref&gt;
File:Sri Lanka-army-OF-1b.svg|Lieutenant&lt;br /&gt;([[Sri Lanka Army]])&lt;ref name=&quot;SriLanka_Army&quot;&gt;{{cite web |title=Dress Regulation PDF - Part I |url=https://www.army.lk/sites/all/themes/bootstrap/common/images/images2/downloads/Dress-regulation-2019-PART-I.pdf |website=army.lk |publisher=Sri Lanka Army |pages=10-4–10-11 |date=January 2019 |access-date=20 May 2021}}&lt;/ref&gt;
File:Sweden-Field-OF-1b (2019).svg|{{lang|sv|Löjtnant}}&lt;br /&gt;([[Swedish Army]])&lt;ref name=&quot;FMgrader2019&quot;&gt;{{cite web|title=Nya gradbeteckningar införs|url=https://www.forsvarsmakten.se/sv/aktuellt/2019/10/nya-gradbeteckningar-infors/|publisher=Försvarsmakten|date=2019-10-01|access-date=2019-10-02}}&lt;/ref&gt;
File:CHE OF1b Lt.svg|{{lang|de|Leutnant}}&lt;br /&gt;([[Swiss Army]])&lt;ref name=&quot;Switzerland&quot;&gt;{{cite web |title=Gradabzeichen und Farben der Achselschlaufen |url=https://www.vtg.admin.ch/de/die-schweizer-armee/mittel/militaerische-abzeichen/gradabzeichen-und-farben-der-achselschlaufen.html#ui-collapse-234 |website=vtg.admin.ch |publisher=Swiss Army |access-date=27 May 2021 |language=de}}&lt;/ref&gt;
File:Post-Soviet-Army-OF-1b.svg|{{lang|tg|Лейтенант}}&lt;br /&gt;{{lang|tg-Latn|Lejtenant}}&lt;br /&gt;([[Tajik Ground Forces]])&lt;ref name=&quot;Tajikistan&quot;&gt;{{cite web |title=ҚОНУНИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН ДАР БОРАИ ЎҲДАДОРИИ УМУМИИ ҲАРБӢ ВА ХИЗМАТИ ҲАРБӢ |url=https://majmilli.tj/%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BD%D0%B8-%D2%B7%D1%83%D0%BC%D2%B3%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD-%D0%B4%D0%B0%D1%80-%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B8-35/ |website=majmilli.tj |publisher=The National Assembly of the Republic of Tajikistan |access-date=2 June 2021 |language=tg |date=13 April 2017 |archive-date=22 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171022032326/https://majmilli.tj/%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BD%D0%B8-%D2%B7%D1%83%D0%BC%D2%B3%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD-%D0%B4%D0%B0%D1%80-%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B8-35/ |url-status=dead |accessdate=2022-08-23 |archivedate=2017-10-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171022032326/https://majmilli.tj/%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BD%D0%B8-%D2%B7%D1%83%D0%BC%D2%B3%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD-%D0%B4%D0%B0%D1%80-%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B8-35/ }}&lt;/ref&gt;
File:09-Tanzania Army-1LT.svg|Lieutenant&lt;br /&gt;{{lang|sw|Luteni}}&lt;br /&gt;([[Tanzania People's Defence Force|Tanzanian Army]])
File:Timor-Leste-Army-OF-1b.svg|{{lang|pt|Tenente}}&lt;br /&gt;([[Timor Leste Defence Force|Timor-Leste Army]])
File:Togo-Army-OF-1b.svg|{{lang|fr|Lieutenant}}&lt;br /&gt;([[Togolese Armed Forces|Togolese Army]])&lt;ref name=&quot;Togo&quot;&gt;{{cite web |title=Journal officiel de la république togolaise |date=12 February 2008 |volume=5 |url=http://jo.gouv.tg/sites/default/files/annee/2008/jo%202008-5.pdf |access-date=16 June 2021 |language=fr}}&lt;/ref&gt;
File:Tonga-Army-OF-1b.svg|Lieutenant&lt;br /&gt;([[His Majesty's Armed Forces (Tonga)|Tongan Land Component]])&lt;ref name=&quot;Tonga&quot;&gt;{{cite journal |title=Tonga Defence Services (Amendment) Regulations 2009 |journal=Tonga Government Gazette Supplement Extraordinary |date=10 May 2010 |volume=5 |pages=151–153 |url=https://ago.gov.to/cms/phocadownload/2010-regulations/TongaDefenceServices(Amendment)Regulations2009s.pdf |access-date=26 September 2021}}&lt;/ref&gt;
File:TaT-Army-OF-1b.svg|Lieutenant&lt;br /&gt;([[Trinidad and Tobago Regiment]])&lt;ref name=&quot;Trinidad&amp;Tobago_Officer&quot;&gt;{{cite web |title=Rank Chart (Commissioned Officers) |url=http://69.0.195.188/HQ/Our-Organisation/Ranks-Chart-(Commissioned-Officers).aspx |website=69.0.195.188 |publisher=Trinidad and Tobago Defence Force |access-date=27 May 2021 }}{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
File:Post-Soviet-Army-OF-1b.svg|{{lang|tk|Leýtenant}}&lt;br /&gt;([[Turkmen Ground Forces]])&lt;ref name=&quot;Turkmenistan&quot;&gt;{{cite web |title=TÜRKMENISTANYŇ KANUNY Harby borçlulyk we harby gulluk hakynda (Türkmenistanyň Mejlisiniň Maglumatlary 2010 ý., № 3, 58-nji madda) (Türkmenistanyň 01.10.2011 ý. № 234-IV Kanuny esasynda girizilen üýtgetmeler we goşmaçalar bilen) |trans-title=LAW OF TURKMENISTAN On military service and military service (Information of the Mejlis of Turkmenistan, 2010, No. 3, Article 58) (as amended by the Law of Turkmenistan of October 1, 2011 No. 234-IV)  |url=https://milligosun.gov.tm/storage/file/04-harby-borclulyk-we-harby-gulluk-hakynda-ky9J0pKxTQ.pdf |website=milligosun.gov.tm |publisher=Ministry of Defense (Turkmenistan) |access-date=2 June 2021 |pages=28–29 |language=tk}}&lt;/ref&gt;
File:Uganda-Army-OF-1b.svg|Lieutenant&lt;br /&gt;([[Uganda People's Defence Force|Ugandan Land Forces]])&lt;ref name=&quot;Uganda_Army&quot;&gt;{{cite journal |title=Uganda Peoples' Defence Forces Act |journal=The Uganda Gazette |date=18 September 2019 |volume=CXII |issue=46 |pages=1851–1854 |url=https://www.updf.go.ug/Gazette.pdf |access-date=29 May 2021 |publisher=Uganda Printing and Publishing Corporation |archive-date=14 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210814162155/https://www.updf.go.ug/Gazette.pdf |url-status=dead }} {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20210814162155/https://www.updf.go.ug/Gazette.pdf |date=2021-08-14 }}&lt;/ref&gt;
File:UA shoulder mark 12.svg|{{lang|uk|Лейтенант}}&lt;br /&gt;{{lang|uk-Latn|Leitenant}}&lt;br /&gt;([[Ukrainian Ground Forces]])&lt;ref name=&quot;Ukraine&quot;&gt;{{cite web |title=НАКАЗ 20.11.2017 № 606 |url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/z1502-17#Text |website=zakon.rada.gov.ua |publisher=Ministry of Justice of Ukraine |access-date=2 June 2021 |language=uk |date=13 December 2017 |accessdate=2026-03-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201016045651/https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/z1502-17#Text |archivedate=2020-10-16}}&lt;/ref&gt;
File:British Army OF-1b.svg|Lieutenant&lt;br /&gt;([[Lieutenant (British Army and Royal Marines)|British Army]])&lt;ref name=&quot;UK_Army&quot;&gt;{{cite web |title=Rank structure |url=https://www.army.mod.uk/who-we-are/our-people/ranks/ |website=army.mod.uk |publisher=British Army |access-date=27 May 2021}}&lt;/ref&gt;
File:Rank insignia of Leutnant (OF-1b) Pontifical Swiss Guard.svg|{{lang|de|Leutnant}}&lt;br /&gt;([[Swiss Guard]])&lt;ref name=&quot;Vatican_City&quot;&gt;{{cite web |title=Päpstliche Schweizergarde: Gradabzeichen |url=https://schweizergarde.ch/fileadmin/files/Paepstliche_Schweizergarde/Literatur/gradabzeichen.pdf |website=schweizergarde.ch |publisher=Pontifical Swiss Guard |access-date=26 May 2021 |language=de |accessdate=2026-03-24 |archivedate=2025-12-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20251213013027/https://schweizergarde.ch/fileadmin/files/Paepstliche_Schweizergarde/Literatur/gradabzeichen.pdf }}&lt;/ref&gt;
File:TTEEJB-GNB.png|{{lang|es|Teniente}}&lt;br /&gt;([[Venezuelan Army]])&lt;ref name=&quot;Venezuela_Officer3&quot;&gt;{{cite web |title=Grados de Oficiales Subalternos |url=http://www.ejercito.mil.ve/grados-de-oficiales-subalternos/ |website=ejercito.mil.ve |publisher=Government of Venezuela |archive-url=https://web.archive.org/web/20190717120614/http://www.ejercito.mil.ve/grados-de-oficiales-subalternos/ |archive-date=17 July 2019 |date=28 August 2017 |accessdate=2026-03-24 |archivedate=2019-07-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190717120614/http://www.ejercito.mil.ve/grados-de-oficiales-subalternos/ }}&lt;/ref&gt;
File:Uzbekistan-army-OF-1b.svg|{{lang|uz|Leytenant}}&lt;br /&gt;([[Uzbek Ground Forces]])&lt;ref name=&quot;Uzbekistan&quot;&gt;{{cite web |title=O'zbekiston Respublikasi fuqarolarining harbiy xizmatni o'tash tartibi to'g'risida |url=https://lex.uz/docs/-4513434 |website=lex.uz |publisher=Ministry of Justice of the Republic of Uzbekistan |access-date=3 June 2021 |language=uz |date=12 September 2019}}&lt;/ref&gt;
File:Blank.svg|Lieutenant&lt;br /&gt;([[Zambian Army]])
File:Zimbabwe-Army-OF-1b.svg|Lieutenant&lt;br /&gt;([[Zimbabwe National Army]])
&lt;/gallery&gt;

== Пайвандҳо ==
* [[Нерӯҳои мусаллаҳ]]
* [[Дараҷаи низомӣ]]
* [[Дараҷаҳои Нерӯҳои мусаллаҳи Тоҷикистон]]

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
{{Дараҷаҳои низомӣ}}

[[Гурӯҳ:Нерӯҳои мусаллаҳ]]
[[Гурӯҳ:Артиш]]
[[Гурӯҳ:Дараҷаҳои низомӣ]]
[[Гурӯҳ:Саркардагон]]</text>
      <sha1>6ssbe7w37ltpa7hjl2v25hnaqkbqk30</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Меҳтар размовар</title>
    <ns>0</ns>
    <id>214122</id>
    <revision>
      <id>1492559</id>
      <parentid>1491639</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T18:27:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492559</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18008" sha1="8vm2k82697jf6mpkmzblb4lxkfa844r" xml:space="preserve">{{Дараҷаи низомӣ
| тасвир1         = Russia-Army-OR-6-2010.svg
| image_size     = 100px
| зернавис1       = &lt;small&gt;Сардӯшии [[Нерӯи заминӣ]]&lt;/small&gt;
| тасвир2         = Russia-Airforce-OR7-7-2010.svg
| зернавис2       =  &lt;small&gt;Сардӯшии [[Нерӯи ҳавоӣ]]&lt;/small&gt;
| ном             = '''Меҳтар размовар'''
| кишвар          = {{парчамбандӣ|Tajikistan}}
| нерӯ           = [[Нерӯҳои мусаллаҳ|Артиш]]
| кӯтаҳнивишт     = {{lang-fa|'''مهتر رزم‌آور‎'''}}
| rank           = 
| NATO rank      = [[Ranks and insignia of NATO armies enlisted#Other/Enlisted ranks (OR 1–9)|OR-7]]
| Non-NATO rank  = 
| бунёдшуда       = 
| бекоршуда       = 
| дараҷаи болотар = [[Размдор]]
| дараҷаи поинтар = [[Размовар]]
| ҳамто           = {{bulleted list|[[Сарновёр]]|{{nowrap|{{парчамбандӣ|Iran}} '''گروهبان یکم'''}}|{{парчамбандӣ|Russia}} ''Старший сержант''|{{парчамбандӣ|USA}} ''Sergeant first class'' |[[File:NATO flag.svg|24px]] [[НАТО|NATO]] ''OR-7''}}|
}}

'''Меҳтар размовар''' ({{lang-fa|'''مهتر رزم‌آور'''}}) — [[дараҷаи низомӣ|дараҷае размоварӣ]] дар [[Нерӯи заминӣ|нерӯҳои заминӣ]] ва [[Нерӯи ҳавоӣ|ҳавоӣ]], [[Вазорати дифоъ|ниҳодҳои низомӣ]] ва амниятӣ, ки ҷойгоҳе болотар аз [[размовар]] ва пойинтар аз [[размдор]] дорад ва баробар бо [[сарновёр]] дар [[нерӯи дарёӣ]] аст.

{| class=&quot;wikipedia sortable&quot; border=&quot;1&quot;
|-
|+ '''[[Дараҷаи низомӣ|Размпоягон]]'''
|-	
|width=&quot;30%&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#cfcfcf;&quot; | &lt;small&gt;кеҳтар:&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[Размовар]]
|width=&quot;35%&quot; align=&quot;center&quot;  style=&quot;background:#bfbfbf;&quot;| [[File:Tajikistan_Armed_Forces_Shoulder_Patch.svg|30px]]&lt;br&gt;'''Меҳтар размовар'''
|width=&quot;30%&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#afafaf;&quot; | &lt;small&gt;меҳтар:&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[Размдор]]
|}

''Меҳтар размовар'' дар нерӯҳои мусаллаҳ маъмулан мақоми ҷонишини [[Таҳмадор|фармондеҳи]] ''[[таҳма]]''ро дорад, ки [[якон|яконе зербахш]] дар [[нерӯҳои мусаллаҳ]] аст, ки аз ду ё чанд [[разма]] ташкил шуда ва бахше аз [[вашт]] аст;  даста&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.mtrd.ir/sites/default/files/journals-files/%DA%A9%D8%A7%D9%85%D9%84%20%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8%20%D8%AA%D8%B5%D8%AD%DB%8C%D8%AD%20%D8%B4%D8%AF%D9%87.pdf |title=''Фарҳанги ҳазорвожаи низомӣ''. — Теҳрон: Фарҳангистони забону адаби форсӣ, Дафтари вожагузинии низомии Ситоди кулли Нерӯҳои мусаллаҳи Эрон, 1392. |accessdate=2018-09-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181222163608/http://www.mtrd.ir/sites/default/files/journals-files/%DA%A9%D8%A7%D9%85%D9%84%20%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8%20%D8%AA%D8%B5%D8%AD%DB%8C%D8%AD%20%D8%B4%D8%AF%D9%87.pdf |archivedate=2018-12-22 }}&lt;/ref&gt;, взвод&lt;ref&gt;[https://archive.org/details/farhangitafsirii01naza/page/274 ''Фарҳанги тафсирии забони тоҷикӣ (иборат аз 2 ҷилд)''. Зери таҳрири Сайфиддин Назарзода (раис), Аҳмадҷон Сангинов, Саид Каримов, Мирзо Ҳасани Султон. – Душанбе: Пажӯҳишгоҳи забон ва адабиёти ба номи Рӯдакӣ, 2008. – 950 саҳ. – ҷ. 1, с. 275.]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ВЭ-2&quot;&gt;{{книга|автор=Коллектив авторов|часть=Том 2, статья «Взвод»|заглавие=Военная энциклопедия|ответственный=Под ред. [[Грачёв, Павел Сергеевич|П.В. Грачёв]]|место= М.|издательство=[[Воениздат]]|год=1994|страницы=85|страниц=544|тираж=10 000|isbn=5-203-00299-1}}&lt;/ref&gt;.

== Вожашиносӣ ==
''Меҳтар размовар'' аз '''''меҳтар''''' ‘''бузургтар ба мақому мартаба''’ ({{lang-pal|''mehtar''}} ‘''бузургтар''’ &lt; {{lang-peo|''*maθi̯ah-tara-''}} &lt; {{lang-peo|''*maśia(h)-''}} ‘''меҳ'', ''бузург''’&lt;ref&gt;''Ҳасандӯст, Муҳаммад''. Фарҳанги решашинохтии забони форсӣ. Теҳрон: Фарҳангистони забону адаби форсӣ, Нашри осор, 1383. ISBN 978-600-6143-57-6. ҷ. 4, с. 2666—2667.&lt;/ref&gt;) + '''''размовар''''' ‘''сержант''’ сохта шудааст&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Ҷайҳонӣ|first1=Умед |title= Таджикские воинские звания. Система Умеда Джайхани |url=https://turanica.wordpress.com/2026/10/05/таджикские-воинские-звания-система-у/ |language=ru |date=12 October 2026}}&lt;/ref&gt;.

«''Размовар''» аз ‘''разм овардан''’ ба маънои ‘''ҷанг кардан'', ''ҷангидан''; ''размидан''; ''набард кардан''’ сохта шудааст. Мақулаи дастурии ин вожа исму сифати фоъилӣ ва сохтвожаи он ба сурати [исм (''разм'') + асоси феъли замони ҳозираи «''овардан''» (''овар'')] аст. Дар сохти ин вожа аз фароянди вожасозии таркиб истифода шудааст: 

&lt;blockquote&gt;'''''[[разм]]''''' (&lt;small&gt;{{lang-pal|''razm''}}  &lt; {{lang-peo|''*razma-''}} ‘''[[разма]]''’ &lt; [[Забони эронии бостон|эронии бостон]]: ''*raźman-'' ‘''ороиши ҷангӣ''’ аз √''*raź-'' ‘''оростан''’&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;{{книга | автор = Эдельман Д. И. | заглавие      = Этимологический словарь иранских языков | ссылка =  | ответственный = Институт языкознания РАН | издание      = | место = М. | издательство = «Восточная литература» | год = 2020 | том = 6 (p—r̥) | страницы  = 436 | страниц = 463 | серия = | isbn =5-02-018124-2; ISBN 978-5-02-039863-4 (в пер.) | тираж = 500 | ref = }}&lt;/ref&gt;) + '''''-овар''''' ‘''оваранда''’ (&lt;small&gt;{{lang-pal|''-āvar''}} &lt; {{lang-peo|''*bara-''}} ‘''баранда''’ &lt; √''*bar-'' ‘''бурдан''’&lt;/small&gt;)&lt;/blockquote&gt;

''Размовар'' ба маънии ‘''ҷанговар'', ''разманда''’ дар осори адабии форсӣ бисёр ба кор рафтааст&lt;ref&gt;[https://archive.org/details/farhangitafsirii02naza/page/144 ''Фарҳанги тафсирии забони тоҷикӣ (иборат аз 2 ҷилд)''. Зери таҳрири Сайфиддин Назарзода (раис), Аҳмадҷон Сангинов, Саид Каримов, Мирзо Ҳасани Султон. – Душанбе: Пажӯҳишгоҳи забон ва адабиёти ба номи Рӯдакӣ, 2008. – 950 саҳ. – ҷ. 2, с. 144.]&lt;/ref&gt;. Чунончи, [[Фирдавсӣ]] дар «[[Шоҳнома]]» гуфта:
&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;''Ки [[гурдон]] кадоманду [[солор]] кист'',
''Зи [[размовар]]он ҷангро ёр кист''&lt;ref&gt;[https://archive.org/stream/ShahnamaJildEDuvvum-AbulQasimFirdausiTajikFarsi/ShahnamaJildEDuvumtajikFarsi_djvu.txt ''Абулқосим Фирдавсӣ''. Шоҳнома. — Душанбе: «Адиб», 2008. Таҳияи матн ва луғату тавзеҳот аз Камол Айнӣ ва Зоҳир Аҳрорӣ. Муҳаррир Мубашшир Акбарзод. ҷ. 2. — 480 саҳ. — ISBN 978-99947-32-84-5. — c. 234]&lt;/ref&gt;.&lt;/poem&gt;
&lt;/blockquote&gt;
«''Размовар''» ба маънои “''фармондеҳи [[разма]]''” навгузиниш шудааст. Мақулаи дастурии ин вожа сифат ва сохтвожаи он ба сурати [исм (''разм'') + пасванд (''-вар'')] аст. Дар сохти ин сифат аз фароянди вожасозии иштиқоқӣ истифода шудааст. Пасванди «''-вар''» дар ин вожа ба маънои «''доранда''» аст ва ба исм афзуда мешаваду сифат месозад. Ин пасванд гоҳе ба гунаи «''-овар''» низ ба кор меравад, ки дар «''ҷанговар''», «''таковар''» дида мешавад&lt;ref&gt;''Таботабоӣ'', ''Алоъуддин''. Фарҳанги тавсифии дастури забони форсӣ. – Теҳрон: «Фарҳанги муъосир», 1395. – 640 с. – 116. ISBN 978-600-105-121-0.&lt;/ref&gt;. Бо чунин рӯйкард, ''размовар'' ба маънои «''фармондеҳи разма''» аст, ки мақоми созмонии ӯро дар силсиламаротиби низомӣ бозтоб медиҳад.

''Меҳтар размовар'' барои ҷойгузинии дараҷаи низомии ''сержанти калон'' ба [[Вазорати мудофиаи Ҷумҳурии Тоҷикистон|Вазорати дифоъи Ҷумҳурии Тоҷикистон]] пешниҳод шудааст&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Ҷайҳонӣ|first1=Умед |title= Таджикские воинские звания. Система Умеда Джайхани |url=https://turanica.wordpress.com/2026/10/05/таджикские-воинские-звания-система-у/ |language=ru |date=12 October 2026}}&lt;/ref&gt;.

== Пешина ==

{| class=&quot;infobox bordered&quot; style=&quot;width: 24em&quot;
!colspan='3' style=&quot;text-align:center; background:#cce&quot; |'''[[Сипоҳи Ҳахоманишиён]]'''
|-
|colspan='3'|
|-
! [[Якон]]ҳо
! Шумори нерӯҳо
! Фармондеҳ
|-
| [[Разма|''*daθa-'']]
| 10 сарбоз
| ''*daθapati-''
|-
| [[Вашт|''*θata-'']]
| 100 сарбоз
| [[Сарвон|''*θatapati-'']]
|-
| [[Ҳанг|''*hazāra-'']]
| 1 000 сарбоз
| [[Сарҳанг|''*hazārapati-'']]
|-
|[[Гунд|''*baivara-'']]
| 10 000 сарбоз
|[[Гундсолор|''*baivarapati-'']]
|-
| [[Сипоҳ|''*spāda-'']]
| 60 000 сарбоз
| [[Сипаҳсолор|''*spādapati-'']]
|}

''Размовар'' ҳамчун мақоми размӣ нахустин бор дар [[сипоҳи Ҳахоманишиён]] (550 – 330 то милод) падид омадааст. Дар сипоҳи Ҳахоманишиён ({{lang-peo|''*spāda-''}} [''сипоҳ'']), ки бар бахшбандии даҳгонӣ созмон ёфта буд, аз 10 сарбоз як [[Разма|''*daθa-'']] [''даҳа''] ташкил мешуд, ки сардораш [[Размовар|''*daθapati-'']] [''даҳабад''] буд&lt;ref name=&quot;Hinz&quot;&gt;''W. Hinz'', Altiranisches Sprachgut der Nebenüberlieferungen, Wiesbaden, 1975.&lt;/ref&gt;. Аз 10 ''даҳа'' як [[вашт|''*θata-'']] [''сада''] ташкил мешуд, ки фармондеҳаш [[Сарвашт|''*θatapati-'']] [''садабад''] буд&lt;ref name=&quot;Hinz&quot; /&gt;. Аз 10 ''сада'' як [[ҳанг|''*hazāra-'']] [''ҳазора''] ташкил мешуд, ки онро [[Сарҳанг|''*hazārapati-'']] [''ҳазорабад''] фармондеҳӣ мекард&lt;ref name=&quot;Marquart&quot;&gt;''J. Marquart'', Untersuchungen zur Geschichte von Eran I, Göttingen, 1896.&lt;/ref&gt;. Аз 10 ''ҳазора'' як [[лашкар|''*baivara-'']] [''бевара''] ташкил мешуд, ки фармондеҳаш [[Лашкарсолор|''*baivarapati-'']] [''беварабад''] буд&lt;ref name=&quot;Marquart&quot; /&gt;. Сарфармондеҳи сипоҳи Ҳахоманишиён [[Сипаҳсолор|''*spādapati-'']] [''сипаҳбад''] буд&lt;ref&gt;''Шаҳбозӣ, Алиризо Шопур''. Ҷанг дар Эрони бостон // Ҷусторҳои эроншиносӣ. Теҳрон: Китоби марҷаъ, 1391.&lt;/ref&gt;.

Агар шумори нерӯҳои ин яконҳоро бо воҳидҳои низомии артишҳои имрӯзӣ ҳамсанҷӣ кунем, ''даҳа'' бо [[Разма|''отделение'']], ''сада'' бо [[Вашт|''рота'']], ''ҳазора'' бо [[Ҳанг|''полк'']], ''бевара'' бо [[Лашкар|''дивизия'']] ва ''сипоҳ'' бо [[Артиш|''армия'']] баробар мешаванд. Бо ҳамин қиёс, ''даҳабад'' бо [[размовар|''сержант'']] ё [[размдор|''старшина'']], ''садабад'' бо [[Таҳмадор|''лейтенант'']] ё [[Сарвашт|''капитан'']], ''ҳазорабад'' бо [[Саргурд|''майор'']] ё [[Сарҳанг|''полковник'']], ''беварабад'' бо [[гундсолор|''генерал-майор'']] ё [[лашкарсолор|''генерал-лейтенант'']] ва ''сипаҳбад'' бо [[сипаҳсолор|''генерал-полковник'']] ё [[артишсолор|''генерали артиш'']] баробар мешаванд.

''Сержант'' ({{lang-fr|sergent}}, аз {{lang-la|serviens}}) худ ба маънои «''чокар'', ''хидматгор'', ''хидматгузор''» аст ва ҳамчун рутба нахустин бор дар асри XV дар артиши [[Фаронса]] ва сипас артишҳои [[Олмон]] ва [[Бритониё]] ба кор рафтааст. Дар садаҳои миёна дар нерӯҳои муздур ва артиши кишварҳои урупоӣ шаш намуд ''сержант'' хидмат мекард:

# дар [[разма]]ҳо — [[размёр|''капрал'']] ё [[кеҳтар размовар|''сержанти хурд'']]. 
# дар [[таҳм]]аҳо — [[размовар|''сержант'']]. 
# дар [[вашт]]ҳо — ''мастер-сержант'' ё ''сержанти калон''. 
# дар [[гурдон]]ҳо — [[размдор|''штаб-сержант'']]. 
# дар [[ҳанг]]ҳо — [[размсоз|''сержант-майор'']], ки дертар [[саргурд|''майор'']] номида шуд. 
# дар ситоди ''сарфармондеҳи артиш'' ([[артишсолор|''капитан-генерал'']]) — ''генерал-сержант-майор'', ки дертар [[гундсолор|''генерал-майор'']] номида шуд.

Дар [[Артиши Сурх]] дараҷаи «''сержант''»  ҳамчун рутбаи шахсӣ [[2 ноябр]]и [[соли 1940]] ҷорӣ шуда буд.

Дар [[Артиши Тоҷикистон|Нерӯҳои мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон]] ин дараҷа [[23 феврал]]и [[соли 1993]] ҷорӣ шудаву чаҳор рутба дорад&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://majmilli.tj/қонуни-ҷумҳурии-тоҷикистон-дар-бораи-35/ |title=Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи уҳдадории умумии ҳарбӣ ва хидмати ҳарбӣ» |accessdate=2019-07-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190707082034/http://majmilli.tj/%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BD%D0%B8-%D2%B7%D1%83%D0%BC%D2%B3%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD-%D0%B4%D0%B0%D1%80-%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B8-35/ |archivedate=2019-07-07}}&lt;/ref&gt;: 
#  [[Кеҳтар размовар|''сержанти хурд'']], 
#  [[Размовар|''сержант'']], 
#  ''сержанти калон'', 
#  [[Размдор|''старшина'']].

Дар нерӯҳои мусаллаҳ барои фармондеҳии ҳар якони размӣ мақоми созмоние дар назар гирифта шудааст. Бино бар ойинномаҳои низомӣ, мақоми созмонии ин дараҷадорон фармондеҳии разма, тонк, зиреҳпӯш ва дигарҳо аст.

''Размовар'' ҳамчун  дараҷаи сержантӣ [[соли 1991]] дар нерӯҳои заминиву ҳавофазоии [[Сипоҳи посдорони Инқилоби исломӣ|Сипоҳи посдорон]] ҷорӣ шуда ва се рутба дорад&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://rc.majlis.ir/fa/law/show/91961 |title=Қонуни муқаррароти истихдомии Сипоҳи посдорони инқилоби исломӣ |accessdate=2021-12-14 |archivedate=2013-08-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130814072556/http://rc.majlis.ir/fa/law/show/91961 }}&lt;/ref&gt;:

# ''размовари севум'' = [[кеҳтар размовар|''сержанти хурд'']];
# ''размовари дувум'' = [[размовар|''сержант'']];
# ''размовари якум'' = [[меҳтар размовар|''сержанти калон'']].

== Пайвандҳо ==
* [[Нерӯҳои мусаллаҳ]]
* [[Дараҷаи низомӣ]]
* [[Дараҷаҳои Нерӯҳои мусаллаҳи Тоҷикистон]]
{{Дараҷаҳои низомӣ}}
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

[[Гурӯҳ:Артиш]]
[[Гурӯҳ:Дараҷаҳои низомӣ]]
[[Гурӯҳ:Размоварон]]</text>
      <sha1>8vm2k82697jf6mpkmzblb4lxkfa844r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сипаҳсолор</title>
    <ns>0</ns>
    <id>214144</id>
    <revision>
      <id>1492701</id>
      <parentid>1487867</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T22:44:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492701</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18294" sha1="h9v0pynglqh6sxq7pbo4owcq60921h3" xml:space="preserve">{{Дараҷаи низомӣ
| тасвир1         = Russia-Army-OF-8-2010.svg
| image_size     = 100px
| зернавис1       = &lt;small&gt;Сардӯшии [[Нерӯи заминӣ]]&lt;/small&gt;
| тасвир2         = Russia-Airforce-OF-8-2010.svg
| зернавис2       = &lt;small&gt;Сардӯшии [[Нерӯи ҳавоӣ]]&lt;/small&gt; 
| ном             = '''Сипаҳсолор'''
| кишвар          = {{парчамбандӣ|Tajikistan}}
| нерӯ           = [[Артиш]]
| кӯтаҳнивишт     = {{lang-fa|'''سپه‌سالار'''}}
| rank           = «''Сеситора''»
| NATO rank      = [[Дараҷаҳои Нерӯҳои мусаллаҳи Тоҷикистон|OF-8]]
| Non-NATO rank  = 
| бунёдшуда       = 
| бекоршуда       = 
| дараҷаи болотар = [[Артишсолор]]
| дараҷаи пойинтар = [[Лашкарсолор]]
| ҳамто           = {{bulleted list|[[Дарёсолор]]|{{nowrap|{{парчамбандӣ|Iran}} '''سپهبد'''}}|{{парчамбандӣ|Russia}} ''Генерал-полковник''|{{парчамбандӣ|USA}} ''Lieutenant general'' |[[File:NATO flag.svg|24px]] [[НАТО|NATO]] OF-8}}|
}}

'''Сипаҳсолор''' ({{lang-fa|'''سپه‌سالار'''}}) — [[дараҷаи низомӣ|дараҷае]] [[солор]]ӣ дар [[Нерӯи заминӣ|нерӯҳои заминӣ]] ва [[Нерӯи ҳавоӣ|ҳавоӣ]], [[Вазорати дифоъ|ниҳодҳои низомӣ]], [[Вазорати корҳои дохилии Ҷумҳурии Тоҷикистон|интизомӣ]] ва амниятӣ, ки ҷойгоҳе болотар аз [[лашкарсолор]] ва пойинтар аз [[артишсолор]] дорад ва баробар бо [[дарёсолор]] дар [[нерӯи дарёӣ]] аст; ''генерал-полковник''&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://majmilli.tj/қонуни-ҷумҳурии-тоҷикистон-дар-бораи-35/ |title=Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи уҳдадории умумии ҳарбӣ ва хидмати ҳарбӣ» |accessdate=2019-07-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190707082034/http://majmilli.tj/%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BD%D0%B8-%D2%B7%D1%83%D0%BC%D2%B3%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD-%D0%B4%D0%B0%D1%80-%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B8-35/ |archivedate=2019-07-07}}&lt;/ref&gt;.

{| class=&quot;wikipedia sortable&quot; border=&quot;1&quot;
|-
|+ '''[[Дараҷаи низомӣ|Размпоягон]]'''
|-	
|width=&quot;30%&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#cfcfcf;&quot; | &lt;small&gt;кеҳтар:&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[Лашкарсолор]]
|width=&quot;35%&quot; align=&quot;center&quot;  style=&quot;background:#bfbfbf;&quot;| [[File:Tajikistan_Armed_Forces_Shoulder_Patch.svg|30px]]&lt;br&gt;'''Сипаҳсолор'''
|width=&quot;30%&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#afafaf;&quot; | &lt;small&gt;меҳтар:&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[Артишсолор]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;/small&gt;
|}

''Сипаҳсолор'' дар нерӯҳои мусаллаҳ маъмулан мақоми созмонии [[вазорати дифоъ]], умури дохилӣ, амният, сардори ситод дорад ва ё ''фармондеҳи'' ''[[сипоҳ]]'' (корпус&lt;ref&gt;{{книга|автор= Алиев Г. Г. канд. филол. наук |часть= |заглавие=Персидско-русский и русско-персидский военный словарь|ответственный=Под ред. канд. филол. наук, доц. А. М. Шойтова|место= М.|издательство=Воениздат|год=1972|страницы=164; 441|страниц=655|тираж=3500|isbn=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{книга|автор=Коллектив авторов|часть=Том 4, статья «Корпус»|заглавие=Военная энциклопедия|ответственный=Под ред. [[Сергеев, Игорь Дмитриевич|Сергеев И. Д.]]|место= М.|издательство=[[Воениздат]]|год=1999|страницы=204-209|страниц=583|тираж=10 000|isbn=5-203-01655-0}}&lt;/ref&gt;) аст, ки он [[Ягон|ягоне амалиётӣ ва тактикӣ]] аст, ки аз ду – се [[лашкар]] ташкил мешавад ва ё ороише аз ягонҳо барои иҷрои амалиёти размӣ аст.

== Вожашиносӣ ==
''Сипаҳсолор'' ({{lang-fa|'''سپه‌سالار'''}} &lt; {{lang-pal|''spāh-sālār''}}) бо ''сипаҳбад'' ҳамчанд аст&lt;ref name=&quot;Фарҳанг&quot; /&gt;, ки дар «''[[Шоҳнома]]''» низ бозтоб ёфтааст: 
&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;''Сипаҳбад-ш чун Висаи тезчанг'', 
''Ки солор буд бар сипоҳи Пашанг''&lt;ref&gt;[https://archive.org/details/ShahnamaJildEYakum-AbulQasimFirdausiTajikFarsi/ShahnamaJildEAwwaltajikFarsi/page/n407/mode/2up ''Абулқосим Фирдавсӣ''. Шоҳнома. — Душанбе: «Адиб», 2007. Таҳияи матн ва луғату тавзеҳот аз Камол Айнӣ ва Зоҳир Аҳрорӣ. Муҳаррир Мубашшир Акбарзод. ҷ. 1. — 480 саҳ. — ISBN 978-99947-32-84-5. — c. 409]&lt;/ref&gt;.&lt;/poem&gt;&lt;/blockquote&gt;

Ин истилоҳ аз ду [[вожа]] сохта шуда ва мақулаи дастурии ин вожа [[исм]] ва сохтвожаи он ба сурати [исм (''сипоҳ'') + [[исм]] (''солор'')] аст:
&lt;blockquote&gt;''[[сипоҳ]]'' ({{lang-fa|'''سپاه'''}} &lt; {{lang-pal|''spāh''}} &lt; {{lang-peo|''spāda-''}} &lt; [[забони эронии бостон|эронии бостон]]: ''*spāda-'' &lt; эҳтимолан аз √''spa-d-''&lt;ref name=&quot;Ҳасандӯст&quot;&gt;''Ҳасандӯст, Муҳаммад''. Фарҳанги решашинохтии забони форсӣ. Теҳрон: Фарҳангистони забону адаби форсӣ, Нашри осор, 1393. ISBN 978-600-6143-57-6.&lt;/ref&gt;) + ''[[солор]]'' ({{lang-fa|'''سالار'''}} &lt; {{lang-pal|''sālār''}} &lt; [[Забони эронии бостон|эронии бостон]]: ''*sara-dāra-'' ‘''[[сардор]]''’&lt;ref name=&quot;Ҳасандӯст&quot; /&gt;)&lt;/blockquote&gt; 

Дар сохти ин исм аз фароянди вожасозии таркиб истифода шудааст. 

Аз ''spāda-'' дар {{lang-peo|''*spāda-pati-''}} сохта шуда, ки дар {{lang-xpr|''spāδpat'' : ''spāδbad''}}, дар {{lang-pal|''spāhpat'' : ''spāhbed''}}, дар {{lang-sog|''spāδpaδ''}}, дар балхӣ: ''σπαλοβιδο'' : ''ασπαλοβιδο'' ва дар {{lang-fa|'''سپهبد'''}} гаштааст&lt;ref&gt;''Саймиддинов, Додихудо''. Вожашиносии забони форсии миёна. – Душанбе: Пайванд, 2001.&lt;/ref&gt;. 

«''Солор''» аз куҳантарин замонҳо ба маънои «''фармондеҳ; [[генерал]]''» дар номгузории симату дараҷаҳои низомӣ ба кор меравад&lt;ref name=&quot;Фарҳанг&quot;&gt;''[[Фарҳанги забони тоҷикӣ]]''. Зери таҳрири М. Ш. Шукуров, В. А. Капранов, Р. Ҳошим, Н. А. Маъсумӣ — М., «Советская Энциклопедия», 1969.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Тафсирӣ&quot;&gt;[https://archive.org/details/farhangitafsirii01naza/page/316 ''Фарҳанги тафсирии забони тоҷикӣ (иборат аз 2 ҷилд)''. Зери таҳрири Сайфиддин Назарзода (раис), Аҳмадҷон Сангинов, Саид Каримов, Мирзо Ҳасани Султон. – Душанбе: Пажӯҳишгоҳи забон ва адабиёти ба номи Рӯдакӣ, 2008.]&lt;/ref&gt;.

== Пешина ==

''Сипаҳсолор'' ҳамчун [[дараҷаи низомӣ|мақоми низомӣ]] нахустин бор дар [[сипоҳи Ҳахоманишиён]] (550 – 330 то милод) падид омадаву ''сипаҳбад'' ({{lang-peo|''*spāda-pati-''}}) номида мешуда ва фармондеҳи кулли нерӯҳои мусаллаҳ буд, ки ''[[сипоҳ]]'' ({{lang-peo|''*spāda-''}}) номида мешуданд&lt;ref&gt;''Шаҳбозӣ, Алиризо Шопур.'' Ҷанг дар Эрони бостон // Ҷусторҳои эроншиносӣ. Теҳрон: Китоби марҷаъ, 1391.&lt;/ref&gt;.

[[Шоҳаншоҳии Ашконӣ|Ашкониён]] ([[Соли 250 п.м.|250 то милод]] — [[224]]) созмони радабандии даҳдаҳии сипоҳи Ҳахоманишиёнро ба кор гирифта буданд&lt;ref&gt;[https://www.academia.edu/1264468/К_вопросу_о_парфянском_наследии_в_сасанидском_Иране_военное_дело_On_the_Parthian_Legacy_in_Sasanian_Iran_the_Case_of_Warfare_ ''Никоноров В. П.'' К вопросу о парфянском наследии в сасанидском Иране: военное дело // Центральная Азия от Ахеменидов до Тимуридов: археология, история, этнология, культура. Материалы международной научной конференции, посвященной 100-летию со дня рождения Александра Марковича Беленицкого (Санкт-Петербург, 2–5 ноября 2004 года) / Отв. ред. В. П. Никоноров. СПб., 2005.]&lt;/ref&gt;, аз ин рӯ нерӯҳои мусаллаҳашонро куллан ''сипоҳ'' ({{lang-xpr|''spāδ''}}) меномиданд ва фармондеҳи кулли сипоҳ унвони ''сипоҳбад'' ({{lang-xpr|''spāδpat''}}) дошт&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://the-eye.eu/public/WorldTracker.org/World%20History/Rome%20Byzantine%20Topics/Osprey%20-%20Elite%20110%20-%20Sassanian%20Elite%20Cavalry%20AD%20224-642.pdf |title=''Farrokh, Kaveh''. Sassanian Elite Cavalry AD 224-642. Oxford: Osprey, 2005. ISBN 1841767131. — с. 6—7 |accessdate=2019-01-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210901005822/https://the-eye.eu/public/WorldTracker.org/World%20History/Rome%20Byzantine%20Topics/Osprey%20-%20Elite%20110%20-%20Sassanian%20Elite%20Cavalry%20AD%20224-642.pdf |archivedate=2021-09-01 }}&lt;/ref&gt;.

[[Давлати Сосониён|Сосониён]] (224 — 651) низ ҳамин радабандӣ ва номгузориро ба кор мебурданд&lt;ref&gt;[https://www.researchgate.net/profile/Katarzyna_Maksymiuk/publication/323545353_Kaveh_Farrokh_Gholamreza_Karamian_Katarzyna_Maksymiuk_A_Synopsis_of_Sasanian_Military_Organization_and_Combat_Units_Siedlce-Tehran_2018/links/5a9b94b0a6fdcc3cbacb690d/Kaveh-Farrokh-Gholamreza-Karamian-Katarzyna-Maksymiuk-A-Synopsis-of-Sasanian-Military-Organization-and-Combat-Units-Siedlce-Tehran-2018.pdf ''Kaveh Farrokh'', ''Gholamreza Karamian'', ''Katarzyna Maksymiuk''. A Synopsis of Sasanian Military Organization and Combat Units, Siedlce-Tehran 2018. — ISBN 978-83-62447-22-0. — c. 13]&lt;/ref&gt; ва фармондеҳи ''сипоҳ'' низ ''сипоҳбед'' ({{lang-pal|''spāhbed''}}) ва ''сипоҳсолор'' ({{lang-pal|''spāh-sālār''}}) номида мешуд&lt;ref name=&quot;Daryaee&quot;&gt;[https://ia802707.us.archive.org/2/items/SasanianPersia/tourajsasanianPersia.pdf ''Daryaee, Touraj''. Sasanian Persia: The Rise and Fall of an Empire. — ISBN 978 1 85043 898 4. — p. 47]&lt;/ref&gt;.

Фармондеҳи сипоҳ дар замони Сомониён ''сипаҳсолор'' ({{lang-fa|'''سپه‌سالار'''}}) унвон дошт&lt;ref&gt;''Ноҷӣ, Муҳаммадризо.'' Фарҳанг ва тамаддуни исломӣ дар қаламрави Сомониён. — Теҳрон: Амири Кабир, 1386. — с. 252. — 904 саҳ. — ISBN 964-00-1086-3.&lt;/ref&gt;. Сипаҳсолор, ки ба суратҳои «''сипоҳсолор''» ({{lang-fa|'''سپاه‌سالار'''}}) дар «''[[Таърихи Байҳақӣ]]''», «''сипаҳсолор, исфаҳсалор, исфаҳсолор''» дар «''[[Қобуснома]]''» омадааст&lt;ref&gt;''Bosworth, C. E.''; ''Digby, S.'' (1978). &quot;Ispahsālār, Sipahsālār&quot;. In van Donzel, E.; Lewis, B.; Pellat, Ch.; Bosworth, C. E. The Encyclopaedia of Islam, New Edition, Volume IV: Iran–Kha. Leiden: E. J. Brill. pp. 208–210. ISBN 90-04-05745-5.&lt;/ref&gt;, аз мақомоти муҳими лашкарӣ дар давраи Ғазнавиён ҳам будааст&lt;ref&gt;''Анварӣ, Ҳасан''. Истилоҳоти девонии давраи Ғазнавӣ ва Салҷуқӣ. – Теҳрон: Сухан, 1373.&lt;/ref&gt;.

''Сипаҳбад'' ҳамакнун яке аз [[Солор|дараҷаҳои солорӣ]] дар [[Дараҷаҳои Нерӯҳои мусаллаҳи Эрон|нерӯҳои мусаллаҳи Эрон]] аст, ки бо ''генерал-полковник'' дар [[Қувваҳои Мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон|нерӯҳои мусаллаҳи Тоҷикистон]] ва ''lieutenant-general'' дар нерӯҳои заминии кишварҳои узви НАТО баробар аст.
Аз ин рӯ, истилоҳоти ''сипоҳ'' ва ''сипаҳсолор'' барои ҷойгузин кардани вомвожаи русии «''корпус''» (аз {{lang-la|corpus}} «''андом''») ва дараҷаи низомии «''генерал-полковник''» ба [[Вазорати мудофиаи Ҷумҳурии Тоҷикистон]] пешниҳод шудаанд&lt;ref&gt;[https://asiaplus.news/2018/11/10/umed-dzhajhani-v-naczionalnoj-armii-i-terminologiya-dolzhna-byt-maksimalno-naczionalnoj/ ''Умед Джайхани'': В национальной армии и терминология должна быть максимально национальной]&lt;/ref&gt;.

== Имрӯза ==
Дар Ҷумҳурии Тоҷикистон ''генерал-полковник'' ҳамакнун  дувумин дараҷаи аршади низомӣ (пас аз [[Артишсолор|генерали артиш]]) ва ''генерал-полковники милитсия'' — болотарин дараҷаи вижаи мақомоти корҳои дохилӣ аст. Ин дараҷаро то кунун 11 кас дарёфт кардаанд.

'''Генерал-полковник'''
# [[Абдураҳимов, Хайриддин Саидович]], Вазир амнияти Ҷумҳурии Тоҷикистон  (1999—2006), раиси Кумитаи давлатии амнияти милии Ҷумҳурии Тоҷикистон (2006—2010)
# [[Сайдамир Зуҳуров]] (2002), раиси Кумитаи ҳифзи сарҳадди давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон (2005—2006), раиси Кумитаи давлатии ҳифзи сарҳадди давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон (2006)
# [[Шералӣ Мирзо]] (2018), Вазири дифоъи Ҷумҳурии Тоҷикистон (аз 2013)&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot;&gt;[http://www.president.tj/ru/node/17146 Вручение военнослужащим государственных наград и присвоение очередных воинских званий. 21.02.2018.]&lt;/ref&gt;
# [[Раҳмон Набиев|Набиев Рахмон Набиевич]] (1992), Раиси Ҷумҳурии Тоҷикистон (1991—1992)
# [[Раҷабалӣ Раҳмоналӣ]] (2018), ҷонишини якуми раиси Кумитаи давлатии амнияти миллӣ — фармондеҳи Нерӯи марзбонии КДАМ ҶТ&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot; /&gt;
# [[Шералӣ Хайруллоев|Хайруллоев Шералӣ Хайруллоевич]] (1999), Вазири дифоъи Ҷумҳурии Тоҷикистон (1995—2013)
# [[Ҳомиддин Шарифов|Шарифов Ҳомиддин Ҳасанович]], Вазири корҳои дохилии ҶТ (1996—2006)
# [[Саймумин Ятимов|Ятимов Саймумин Сатторович]] (2017), раиси КДАМ ҶТ (аз 2010)&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{Cite web |url=http://news.tj/ru/news/tajikistan/power/20170825/prezident-prisvoil-glavam-mvd-gknb-i-genprokuroru-tadzhikistana-zvaniya-general-polkovnika |title=Президент присвоил главам МВД, ГКНБ и Генпрокурору Таджикистана звания генерал-полковника. 25.08.2017 |accessdate=2018-05-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180523172820/http://news.tj/ru/news/tajikistan/power/20170825/prezident-prisvoil-glavam-mvd-gknb-i-genprokuroru-tadzhikistana-zvaniya-general-polkovnika |archivedate=2018-05-23 |deadlink=yes }}&lt;/ref&gt;

'''Генерал-полковники милитсия'''
# [[Абдураҳим Каҳҳоров|Қаҳҳоров Абдураҳим Абдулаҳадович]] (2010), Вазири корҳои дохилии ҶТ (2009—2012)
# [[Рамазон Раҳимзода|Раҳимов Рамазон Ҳамроевич]], (2017)&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot; /&gt;, Вазири корҳои дохилии ҶТ (аз 2012)

'''Генерал-полковники адлия'''
# [[Раҳмонов Юсуф Аҳмадович]], (2017)&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot; /&gt;, Додситони кулли ҶТ (аз 2015)
== Пайвандҳо ==
* [[Нерӯҳои мусаллаҳ]]
* [[Дараҷаи низомӣ]]
* [[Дараҷаҳои Нерӯҳои мусаллаҳи Тоҷикистон]]
* [[Дараҷаҳои Нерӯҳои мусаллаҳи Эрон]]
{{Дараҷаҳои низомӣ}}

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
[[Гурӯҳ:Генералҳо]]
[[Гурӯҳ:Нерӯҳои мусаллаҳ]]
[[Гурӯҳ:Артиш]]
[[Гурӯҳ:Дараҷаҳои низомӣ]]
[[Гурӯҳ:Солорон]]</text>
      <sha1>h9v0pynglqh6sxq7pbo4owcq60921h3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Лашкарсолор</title>
    <ns>0</ns>
    <id>214145</id>
    <revision>
      <id>1492513</id>
      <parentid>1487860</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T17:21:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492513</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20845" sha1="jo347ttflszngu3ym5i2b2h7923eyl2" xml:space="preserve">{{Дараҷаи низомӣ
| тасвир1         = Russia-Army-OF-7-2010.svg
| image_size     = 100px
| зернавис1       = &lt;small&gt;Сардӯшии [[Нерӯи заминӣ]]&lt;/small&gt;
| тасвир2         = Russia-Airforce-OF-7-2010.svg
| зернавис2       = &lt;small&gt;Сардӯшии [[Нерӯи ҳавоӣ]]&lt;/small&gt; 
| ном             = '''Лашкарсолор'''
| кишвар          = {{парчамбандӣ|Tajikistan}}
| нерӯ           = [[Артиш]]
| кӯтаҳнивишт     = {{lang-fa|'''لشکرسالار'''}}
| rank           = «''Дуситора''»
| NATO rank      = [[Дараҷаҳои Нерӯҳои мусаллаҳи Тоҷикистон|OF-7]]
| Non-NATO rank  = 
| бунёдшуда       = 
| бекоршуда       = 
| дараҷаи болотар = [[Сипаҳсолор]]
| дараҷаи пойинтар = [[Гундсолор]]
| ҳамто           = {{bulleted list|[[Дарёбон]]|{{nowrap|{{парчамбандӣ|Iran}} '''سرلشکر'''}}|{{парчамбандӣ|Russia}} ''Генерал-лейтенант''|{{парчамбандӣ|USA}} ''Major general'' |[[File:NATO flag.svg|24px]] [[НАТО|NATO]] ''OF-7''}}|
}}

'''Лашкарсолор''' ({{lang-fa|'''لشکرسالار'''}}) — [[дараҷаи низомӣ|дараҷае]] [[солор]]ӣ дар [[Нерӯи заминӣ|нерӯҳои заминӣ]] ва [[Нерӯи ҳавоӣ|ҳавоӣ]], [[Вазорати дифоъ|ниҳодҳои низомӣ]], [[Вазорати корҳои дохилии Ҷумҳурии Тоҷикистон|интизомӣ]] ва амниятӣ, ки ҷойгоҳе болотар аз [[гундсолор]] ва пойинтар аз [[сипаҳсолор]] дорад ва баробар бо [[дарёбон]] дар [[нерӯи дарёӣ]] аст; ''генерал-лейтенант''&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://majmilli.tj/қонуни-ҷумҳурии-тоҷикистон-дар-бораи-35/ |title=Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи уҳдадории умумии ҳарбӣ ва хидмати ҳарбӣ» |accessdate=2019-07-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190707082034/http://majmilli.tj/%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BD%D0%B8-%D2%B7%D1%83%D0%BC%D2%B3%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD-%D0%B4%D0%B0%D1%80-%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B8-35/ |archivedate=2019-07-07}}&lt;/ref&gt;.

{| class=&quot;wikipedia sortable&quot; border=&quot;1&quot;
|-
|+ '''[[Дараҷаи низомӣ|Размпоягон]]'''
|-	
|width=&quot;30%&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#cfcfcf;&quot; | &lt;small&gt;кеҳтар:&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[Гундсолор]]
|width=&quot;35%&quot; align=&quot;center&quot;  style=&quot;background:#bfbfbf;&quot;| [[File:Tajikistan_Armed_Forces_Shoulder_Patch.svg|30px]]&lt;br&gt;'''Лашкарсолор'''
|width=&quot;30%&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#afafaf;&quot; | &lt;small&gt;меҳтар:&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[Сипаҳсолор]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;/small&gt;
|}

''Лашкарсолор'' дар нерӯҳои мусаллаҳ маъмулан мақоми созмонии ҷонишини [[вазорати дифоъ]], умури дохилӣ, амният, сардори ситод ё фармондеҳии ''[[лашкар]]''ро дорад, ки [[Ягон|якони роҳкунишие]] хурдтар аз [[сипоҳ]] ва бузургтар аз [[гунд]] буда ва таҷҳизоту ҷангафзорҳои лозим барои иҷрои амалиёти размӣ дорад&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.mtrd.ir/sites/default/files/journals-files/%DA%A9%D8%A7%D9%85%D9%84%20%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8%20%D8%AA%D8%B5%D8%AD%DB%8C%D8%AD%20%D8%B4%D8%AF%D9%87.pdf |title=''Фарҳанги ҳазорвожаи низомӣ''. — Теҳрон: Фарҳангистони забону адаби форсӣ, Дафтари вожагузинии низомии Ситоди кулли Нерӯҳои мусаллаҳи Эрон, 1392. – с. 165 |accessdate=2021-08-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181222163608/http://www.mtrd.ir/sites/default/files/journals-files/%DA%A9%D8%A7%D9%85%D9%84%20%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8%20%D8%AA%D8%B5%D8%AD%DB%8C%D8%AD%20%D8%B4%D8%AF%D9%87.pdf |archivedate=2018-12-22 }}&lt;/ref&gt;; дивизия&lt;ref&gt;{{книга|автор= Алиев Г. Г. канд. филол. наук |часть= |заглавие=Персидско-русский и русско-персидский военный словарь|ответственный=Под ред. канд. филол. наук, доц. А. М. Шойтова|место= М.|издательство=Воениздат|год=1972|страницы=238; 394|страниц=655|тираж=3500|isbn=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{книга|автор=Коллектив авторов|часть=Том 3, статья «Дивизия»|заглавие=Военная энциклопедия|ответственный=Под ред. Грачёв П. С.|место= М.|издательство=[[Воениздат]]|год=1995|страницы=68—76|страниц=543|тираж=10 000|isbn=5-203-00748-9}}&lt;/ref&gt;.

== Вожашиносӣ ==

«''Лашкарсолор''» дар қиёс бо «''[[гундсолор]]''» ва «''[[сипаҳсолор]]''» аз ибораи «''солори лашкар''» сохта шуда, ки дар «''[[Шоҳнома]]''» ба кор рафтааст: 
&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;''Сипаҳро ба солори лашкар супурд'', 
''Бирафту ҷаҳондидагонро бибурд''&lt;ref&gt;[https://archive.org/details/ShahnamaJildEYakum-AbulQasimFirdausiTajikFarsi/ShahnamaJildEAwwaltajikFarsi/page/n375/mode/2up ''Абулқосим Фирдавсӣ''. Шоҳнома. — Душанбе: «Адиб», 2007. Таҳияи матн ва луғату тавзеҳот аз Камол Айнӣ ва Зоҳир Аҳрорӣ. Муҳаррир Мубашшир Акбарзод. ҷ. 1. — 480 саҳ. — ISBN 978-99947-32-84-5. — c. 376]&lt;/ref&gt;.&lt;/poem&gt;&lt;/blockquote&gt;

Мақулаи дастурии ин вожа [[исм]] ва сохтвожаи он ба сурати [''исм'' (''лашкар'') + ''исм'' (''солор'')] аст:
&lt;blockquote&gt;''[[лашкар]]'' ({{lang-pal|''laškar''}}&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.rabbinics.org/pahlavi/MacKenzie-PahlDict.pdf |title=''MacKenzie, D. N.'', A Concise Pahlavi Dictionary, London, etc.: Oxford University Press, 1971. — 236 pp. ISBN 0-19-713559-5. — p. 52 |accessdate=2019-01-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121203034323/http://www.rabbinics.org/pahlavi/MacKenzie-PahlDict.pdf |archivedate=2012-12-03 }}&lt;/ref&gt; &lt; {{lang-peo|''*raxša-kara-''}} ‘''посдоранда''’ &lt; эронии бостон: ''*raxš-'' + ''*kara-'' ‘''посдорӣ кардан''’)&lt;ref name=&quot;Ҳасандӯст&quot;&gt;''Ҳасандӯст, Муҳаммад''. Фарҳанги решашинохтии забони форсӣ. Теҳрон: Фарҳангистони забону адаби форсӣ, Нашри осор, 1393. ISBN 978-600-6143-58-3.&lt;/ref&gt; + ''[[солор]]'' ({{lang-pal|''sālār''}} &lt; {{lang-xpr|''sarδār''}} &lt; [[Забони эронии бостон|эронии бостон]]: ''*sara-dāra-'')&lt;ref name=&quot;Ҳасандӯст&quot; /&gt;.&lt;/blockquote&gt; 

Дар сохти ин исм аз фароянди вожасозии таркиб истифода шудааст. 

''[[Солор]]'' гунае дигар аз «''[[сардор]]''» аст, ки аз куҳантарин замонҳо ба маънои «''фармондеҳ; [[генерал]]''» дар номгузории мақому дараҷаҳои низомӣ ба кор меравад&lt;ref name=&quot;Фарҳанг&quot;&gt;''Фарҳанги забони тоҷикӣ''. Зери таҳрири М. Ш. Шукуров, В. А. Капранов, Р. Ҳошим, Н. А. Маъсумӣ — М., «Советская Энциклопедия», 1969. ҷ. 2, с. 259&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Фарҳанги тафсирӣ&quot;&gt;[https://archive.org/details/farhangitafsirii01naza/page/442 ''Фарҳанги тафсирии забони тоҷикӣ (иборат аз 2 ҷилд)''. Зери таҳрири Сайфиддин Назарзода (раис), Аҳмадҷон Сангинов, Саид Каримов, Мирзо Ҳасани Султон. – Душанбе: Пажӯҳишгоҳи забон ва адабиёти ба номи Рӯдакӣ, 2008. – 950 саҳ.]&lt;/ref&gt;.

== Пешина ==

''Лашкар'' ҳамчун [[Ягон|якони размӣ]] нахустин бор дар [[сипоҳи Ҳахоманишиён]] (550 – 330 то милод) падид омадаву ''бевара'' ({{lang-peo|''*baivara-''}}) номида мешуда ва онро ''беварабад'' ({{lang-peo|''*baivarapati-''}}) фармондеҳӣ мекард&lt;ref&gt;''J. Marquart'', Untersuchungen zur Geschichte von Eran I, Göttingen, 1896, p. 19 n. 84&lt;/ref&gt;. ''Бевара'' аз 10 [[Ҳанг|''ҳазора'']] ({{lang-peo|''*hazāra-''}}) ташкил мешуд ва 10 000 сарбозро дар бар мегирифт.

''Бевара'' дар сипоҳи [[Шоҳаншоҳии Ашконӣ|Ашкониён]] ([[Соли 250 п.м.|250 то милод]] — [[224]]), ки созмони радабандии даҳдаҳии сипоҳи Ҳахоманишиёнро ба кор гирифта буд&lt;ref&gt;[https://www.academia.edu/1264468/К_вопросу_о_парфянском_наследии_в_сасанидском_Иране_военное_дело_On_the_Parthian_Legacy_in_Sasanian_Iran_the_Case_of_Warfare_ ''Никоноров В. П.'' К вопросу о парфянском наследии в сасанидском Иране: военное дело // Центральная Азия от Ахеменидов до Тимуридов: археология, история, этнология, культура. Материалы международной научной конференции, посвященной 100-летию со дня рождения Александра Марковича Беленицкого (Санкт-Петербург, 2–5 ноября 2004 года) / Отв. ред. В. П. Никоноров. СПб., 2005. С. 156]&lt;/ref&gt;, ''[[гунд]]'' ({{lang-xpr|''gund''}} ‘''[[лашкар]]''’&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.rabbinics.org/pahlavi/MacKenzie-PahlDict.pdf |title=''MacKenzie, D. N.'', A Concise Pahlavi Dictionary, London, etc.: Oxford University Press, 1971. — 236 pp. ISBN 0-19-713559-5. — p. 38 |accessdate=2019-01-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121203034323/http://www.rabbinics.org/pahlavi/MacKenzie-PahlDict.pdf |archivedate=2012-12-03 }}&lt;/ref&gt; &lt; эҳтимолан аз [[Забони эронии бостон|эронии бостон]]: ''*vr̥nda-'' ‘''[[гунд]]''’&lt;ref name=&quot;Ҳасандӯст&quot; /&gt;) ном гирифта ва фармондеҳи он ''гунд-солор'' ({{lang-xpr|''gund-sālār''}}) хонда мешуд&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://the-eye.eu/public/WorldTracker.org/World%20History/Rome%20Byzantine%20Topics/Osprey%20-%20Elite%20110%20-%20Sassanian%20Elite%20Cavalry%20AD%20224-642.pdf |title=''Farrokh, Kaveh''. Sassanian Elite Cavalry AD 224-642. Oxford: Osprey, 2005. ISBN 1841767131. — с. 6—7 |accessdate=2019-01-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210901005822/https://the-eye.eu/public/WorldTracker.org/World%20History/Rome%20Byzantine%20Topics/Osprey%20-%20Elite%20110%20-%20Sassanian%20Elite%20Cavalry%20AD%20224-642.pdf |archivedate=2021-09-01 }}&lt;/ref&gt;.

Дар [[сипоҳи Сосониён]] (224 — 651 милодӣ) низ ҳамин радабандӣ ва номгузорӣ ба кор мерафта, вале ҳар ''гунд'' аз 5 ''[[Ҳанг|дирафш]]'' ({{lang-pal|''drafš''}}) ташкил мешуд, ки ҳар кадоме 1 000 сарбозро дар бар мегирифт&lt;ref&gt;[https://www.researchgate.net/profile/Katarzyna_Maksymiuk/publication/323545353_Kaveh_Farrokh_Gholamreza_Karamian_Katarzyna_Maksymiuk_A_Synopsis_of_Sasanian_Military_Organization_and_Combat_Units_Siedlce-Tehran_2018/links/5a9b94b0a6fdcc3cbacb690d/Kaveh-Farrokh-Gholamreza-Karamian-Katarzyna-Maksymiuk-A-Synopsis-of-Sasanian-Military-Organization-and-Combat-Units-Siedlce-Tehran-2018.pdf ''Kaveh Farrokh'', ''Gholamreza Karamian'', ''Katarzyna Maksymiuk''. A Synopsis of Sasanian Military Organization and Combat Units, Siedlce-Tehran 2018. — ISBN 978-83-62447-22-0. — c. 13]&lt;/ref&gt;. Фармондеҳи ''гунд'' дар сипоҳи Сосониён низ ''гундсолор'' ({{lang-pal|''gund-sālār''}}) номида мешуд&lt;ref name=&quot;Daryaee&quot;&gt;[https://ia802707.us.archive.org/2/items/SasanianPersia/tourajsasanianPersia.pdf ''Daryaee, Touraj''. Sasanian Persia: The Rise and Fall of an Empire. — ISBN 978 1 85043 898 4. — p. 47]&lt;/ref&gt;.

Аммо аз миёнаҳои садаи V дар канори истилоҳи ''гунд'' истилоҳи «''[[лашкар]]''» ({{lang-pal|''laškar''}}) низ ба кор мерафтааст&lt;ref&gt;[https://ia800301.us.archive.org/23/items/AsanianSocietyI.WarriorsIi.ScribesIii.Dehqans/Tafazzoli2000SasanianSocietyI.WarriorsIi.ScribesIii.Dehqans.pdf ''Tafazzoli A.'' Sasanian Society. I. Warriors. II. Scribes. III. Dehqāns. N.Y., 2000. — р. 7]&lt;/ref&gt;. Истилоҳи ''лашкар'' ({{lang-fa|'''لشکر'''}}) дар осори адабии форсӣ, бавижа «[[Шоҳнома]]», бисёр ба кор рафтааст&lt;ref name=&quot;Фарҳанги тафсирӣ&quot; /&gt;. Чунончи, [[Фирдавсӣ]] гуфта:
&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;''Бирав бо [[сипоҳ]]е ба кирдори кӯҳ'',
''Гузин кун зи [[гурдон]]и [[лашкар]] гурӯҳ''&lt;ref name=&quot;Шоҳнома&quot;&gt;[https://archive.org/stream/ShahnamaJildEPanjumTajikFarsi/Shahnama%20Jild%20e%20Panjum%20%28Tajik%20Farsi%29_djvu.txt ''Абулқосим Фирдавсӣ''. Шоҳнома. — Душанбе: «Адиб», 2008. Таҳияи матн ва луғату тавзеҳот аз Камол Айнӣ ва Зоҳир Аҳрорӣ. Муҳаррир Мубашшир Акбарзод. ҷ. 5. — 480 саҳ. — ISBN 978-99947-32-84-5. — c. 15]&lt;/ref&gt;.&lt;/poem&gt;
&lt;/blockquote&gt;
Дар сипоҳи [[Давлати Сомониён|Сомониён]], [[Давлати Ғазнавиён|Ғазнавиён]] ва [[Давлати Салҷуқиён|Салҷуқиён]] фармондеҳи лашкарро ''солори лашкар'' ва ''амири лашкар'' мегуфтанд&lt;ref&gt;{{книга |автор= Ноҷӣ, Муҳаммадризо |заглавие= Фарҳангу тамаддуни исломӣ дар қаламрави Сомониён |ответственный= |ссылка= |место= Теҳрон |издательство= Амири Кабир |год= 1386 |том= |страниц= 904 |страницы= 252 |isbn= 964-00-1086-3|ref= http://libisbn.ru/Farhang-va-tamaddun-i-Islami-dar-qalamraw-i-Samaniyan--or--cnivishtah-i-Muhammad-Riza-Naji/1/bibgjha}}&lt;/ref&gt;. Чунончи, ''солори лашкар'' дар «[[Шоҳнома]]» борҳо ба кор рафта ва аз бофтор чунин бар меояд, ки он мансабе пойинтар аз ''[[сипаҳсолор]]'' буда ва мақоми ҷонишинӣ доштааст, чунонки ''генерал-лейтенант'' дар артишҳои урупоӣ ҷонишини ''генерал'' будааст:

&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;''Чунин гуфт [[солор]]и [[лашкар]] ба шоҳ'', 
''Ки «Фармони ту бартар аз чарху моҳ'', 
''Бад-он сон шавам, к-ам ту фармон диҳӣ'', 
''Ту шоҳи ҷаҳондориву ман раҳӣ»''&lt;ref name=&quot;Шоҳнома&quot; /&gt;.&lt;/poem&gt;&lt;/blockquote&gt;

[[Фарҳангистони забон ва адаби форсӣ|''Фарҳангистони Эрон'']] бо пешниҳоди ''Анҷумани вожагузинии артиш'' дар [[соли 1935]] «''лашкар''»-ро ҷойгузини истилоҳоти муғулии ''тумон'' ({{lang-fa|'''تومان'''}} &lt; {{lang-mn|түмэн}}) ва фаронсавии ''дивизюн'' ({{lang-fa|'''دیویزیون'''}} &lt; {{lang-fr|''division''}}) ва ''сарлашкар''ро ҷойгузини ''амири тумон'' кард&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://ganjineh.nlai.ir/article_1831.html |title=''Рустоӣ, Муҳсин''. Вожагони низомии мусаввиби Фарҳангистони Эрон (1314 — 1320 ҳ.ш.) // Фаслномаи «''Ганҷинаи аснод''». Зимистони 1373, №16. — с. 38 |accessdate=2019-01-25 |archivedate=2018-04-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180411091817/http://ganjineh.nlai.ir/article_1831.html }}&lt;/ref&gt;, ки ҳамакнун дар [[Дараҷаҳои Нерӯҳои мусаллаҳи Эрон|Нерӯҳои мусаллаҳи Эрон дараҷае]] баробар бо ''генерал-лейтенант'' аст.

''Лашкар'' дар «''[[Фарҳанги забони тоҷикӣ]]''»&lt;ref name=&quot;Фарҳанг&quot; /&gt; ва «''[[Фарҳанги тафсирии забони тоҷикӣ]]''»&lt;ref name=&quot;Фарҳанги тафсирӣ&quot; /&gt; оварда шудааст.

Бо таваҷуҳ ба ин додаҳо, вожаҳои «''лашкар''» ва «''лашкарсолор''» барои ҷойгузин кардани истилоҳи русии «''дивизия''» (аз {{lang-pl|''dywizja''}} &lt; {{lang-la|dīvīsiō}} «''бахш''») ва дараҷаи низомии «''генерал-лейтенант''» (аз {{lang-de|Generalleutnant}}) ба [[Вазорати мудофиаи Ҷумҳурии Тоҷикистон]] пешниҳод шудаанд&lt;ref&gt;[https://asiaplus.news/2018/11/10/umed-dzhajhani-v-naczionalnoj-armii-i-terminologiya-dolzhna-byt-maksimalno-naczionalnoj/ ''Умед Джайхани'': В национальной армии и терминология должна быть максимально национальной]&lt;/ref&gt;.

== Нишонаҳои дараҷаи лашкарсолорӣ ==
{| style=&quot;border:1px solid #8888aa; background-color:#f7f8ff; padding:5px; font-size:95%; margin: 12px 12px 12px 0px;&quot;
|- align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#cccccc&quot;
! Нишонаҳо
! colspan=4| [[Акс:Red Army flag (Fictitious).svg|35px|border]]&lt;br&gt;[[Артиши Сурх]]
! colspan=4| [[Акс:Red Army Badge.svg|35px|border]]&lt;br&gt;[[Артиши Шуравӣ]]
! colspan=&quot;3&quot;| [[Акс:Roundel_of_Tajikistan.svg|35px|border]]&lt;br&gt;[[Артиши Тоҷикистон]]
|- align=&quot;center&quot;

| [[Нишона|Нишонаи&lt;br&gt;гиребонӣ]]&lt;br&gt;&lt;br&gt;Сардӯшӣ
| [[File:RKKA 1940 chevron OF8-OF6 generals.svg|50px]]
| [[File:RKKA 1940 collar OF7 general-leytenant.svg|75px]]
| [[File:Soviet Air Force LtGen 1943.png|75px]]
| [[File:1941гл1.png|75px]]
| [[File:1943avia-p04.png|альт=|132x132px]]
| [[File:CCCP-Army-OF-07 (1943–1955)-Field.svg|альт=|133x133пкс]]
| [[File:RAF A F7LtGen since 2010par.svg|141x141px]]
| [[File:RAF AF F7LtGen since 2010par.svg|142x142px]]
| [[File:Tajikistan-Army-OF-7.png|144x144пкс]]
| [[File:Russia-Army-OF-7-2010.svg|144x144пкс]]
| [[File:Russia-Airforce-OF-7-2010.svg|144x144пкс]]
|- align=&quot;center&quot;
|
| нишонаи остин&lt;br&gt;(мундир, кител ва гимнастёрка, шинел)&lt;br&gt;&lt;small&gt;(1940—1943)&lt;/small&gt;
| нишонаи гиребонии&lt;br&gt;[[нерӯи заминӣ]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(1940—1943)&lt;/small&gt;
| ...&lt;br&gt;нерӯи ҳавоӣ&lt;br&gt;&lt;small&gt;(1940—1943)&lt;/small&gt;
| ...&lt;br&gt;саҳроӣ&lt;br&gt;&lt;small&gt;(1941)&lt;/small&gt;
|сардӯшии&lt;br&gt;[[нерӯи ҳавоӣ]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(1943—1955)&lt;/small&gt;
|… саҳроии&lt;br&gt;нерӯи заминӣ&lt;br&gt;&lt;small&gt;(1943—1955)&lt;/small&gt;
|…&lt;br&gt; ҷашнии&lt;br&gt;нерӯи заминӣ&lt;br&gt;&lt;small&gt;(1955—1991)&lt;/small&gt;
|… нерӯи ҳавоӣ&lt;br&gt;&lt;small&gt;(1955—1991)&lt;/small&gt;
|… саҳроӣ&lt;br&gt;&lt;small&gt;(1993—)&lt;/small&gt;
|… нерӯи заминӣ&lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;br&gt;(1993—)&lt;/small&gt;
|… нерӯи ҳавоӣ&lt;br&gt;&lt;small&gt;(1993—)&lt;/small&gt;
|}
{{clear}}

== Пайвандҳо ==
* [[Нерӯҳои мусаллаҳ]]
* [[Дараҷаи низомӣ]]
* [[Дараҷаҳои Нерӯҳои мусаллаҳи Тоҷикистон]]
* [[Дараҷаҳои Нерӯҳои мусаллаҳи Эрон]]

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

{{Дараҷаҳои низомӣ}}

[[Гурӯҳ:Нерӯҳои мусаллаҳ]]
[[Гурӯҳ:Артиш]]
[[Гурӯҳ:Дараҷаҳои низомӣ]]
[[Гурӯҳ:Солорон]]</text>
      <sha1>jo347ttflszngu3ym5i2b2h7923eyl2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сарҳангёр</title>
    <ns>0</ns>
    <id>214206</id>
    <revision>
      <id>1492697</id>
      <parentid>1487866</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T22:26:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492697</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10294" sha1="se22qwlo5jsf4b9t60qilj2j0qpz4zk" xml:space="preserve">{{Дараҷаи низомӣ
| тасвир1         = Russia-Army-OF-4-2010.svg
| image_size     = 100px
| зернавис1       = &lt;small&gt;Сардӯшии [[Нерӯи заминӣ]]&lt;/small&gt;
| тасвир2         = Russia-Airforce-OF-4-2010.svg
| зернавис2       = &lt;small&gt;Сардӯшии [[Нерӯи ҳавоӣ]]&lt;/small&gt; 
| ном             = '''Сарҳангёр'''
| кишвар          = {{flag|Tajikistan}}
| нерӯ           = [[Артиш]]
| кӯтаҳнивишт     = {{lang-fa|'''سرهنگیار'''}}
| rank           = [[Сардор]]он
| NATO rank      = [[Дараҷаҳои Нерӯҳои мусаллаҳи Тоҷикистон|OF-4]]
| Non-NATO rank  = 
| бунёдшуда       = 
| бекоршуда       = 
| дараҷаи болотар = [[Сарҳанг]]
| дараҷаи пойинтар = [[Саргурд]]
| ҳамто           = {{bulleted list|[[Новхудо дувум]]|{{nowrap|{{парчамбандӣ|Iran}} '''سرهنگ دوم'''}}|{{парчамбандӣ|Russia}} ''Подполковник''|{{парчамбандӣ|USA}} ''Lieutenant colonel'' |[[File:NATO flag.svg|24px]] [[НАТО|NATO]] OF-4}}|
}}

'''Сарҳангёр''' ({{lang-fa|'''سرهنگیار'''}}) — [[дараҷаи низомӣ|дараҷае]] [[Сардор|сардорӣ]] дар [[Нерӯи заминӣ|нерӯҳои заминӣ]] ва [[Нерӯи ҳавоӣ|ҳавоӣ]], [[Вазорати дифоъ|ниҳодҳои низомӣ]], [[Вазорати корҳои дохилии Ҷумҳурии Тоҷикистон|интизомӣ]] ва амниятӣ, ки ҷойгоҳе болотар аз [[саргурд]] ва пойинтар аз [[сарҳанг]] дорад ва баробар бо [[новхудо дувум]] дар [[нерӯи дарёӣ]] аст; ''подполковник''&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://majmilli.tj/қонуни-ҷумҳурии-тоҷикистон-дар-бораи-35/ |title=Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи уҳдадории умумии ҳарбӣ ва хидмати ҳарбӣ» |accessdate=2019-07-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190707082034/http://majmilli.tj/%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BD%D0%B8-%D2%B7%D1%83%D0%BC%D2%B3%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD-%D0%B4%D0%B0%D1%80-%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B8-35/ |archivedate=2019-07-07}}&lt;/ref&gt;.

{| class=&quot;wikipedia sortable&quot; border=&quot;1&quot;
|-
|+ '''[[Дараҷаи низомӣ|Размпоягон]]'''
|-	
|width=&quot;30%&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#cfcfcf;&quot; | &lt;small&gt;кеҳтар:&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[Саргурд]]
|width=&quot;35%&quot; align=&quot;center&quot;  style=&quot;background:#bfbfbf;&quot;| [[File:Tajikistan_Armed_Forces_Shoulder_Patch.svg|30px]]&lt;br&gt;'''Сарҳангёр'''
|width=&quot;30%&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#afafaf;&quot; | &lt;small&gt;меҳтар:&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[Сарҳанг]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;/small&gt;
|}

''Сарҳангёр'' дар нерӯҳои мусаллаҳ маъмулан мақоми созмонии ''фармондеҳи'' ''[[гурдон]]'' ва ё ҷонишини ''фармондеҳи'' ''[[ҳанг]]''ро дорад.

== Вожашиносӣ ==

«''Сарҳангёр''» аз ду [[вожа]] сохта шудааст: ''[[сарҳанг]]'' + ''ёр''. Мақулаи дастурии ин вожа [[исм]] ва сохтвожаи он ба сурати (исм (''сарҳанг'') + таквож (''ёр'')) аст. Дар сохти ин исм аз фароянди вожасозии таркибу иштиқоқ истифода шудааст.

Дар «''Таърихи [[Абулфазли Байҳақӣ|Байҳақӣ]]''» ва «''Таърихи Сиистон''» сардороне, ки дар радифу мартабаи сарҳангон будаанд, «''сарҳангшумор''» ({{lang-fa|'''سرهنگ‌شمار'''}}) номида шудаанд&lt;ref&gt;{{книга | автор = Анварӣ, Ҳасан | заглавие  = Истилоҳоти девонии давраи Ғазнавӣ ва Салҷуқӣ | ссылка =  | ответственный = | издание = | место = Теҳрон | издательство = «Сухан» | год = 1373| том = | страницы  = 113 | страниц = | серия = | isbn =| тираж = | ref = }}&lt;/ref&gt;.

Дар сохтори нерӯҳои мусаллаҳ ''подполковник'' дараҷае пойинтар аз ''полковник'' аст. Ин дараҷаро дар кишварҳои инглисизабон ''lieutenant colonel'' меноманд, ки ''lieutenant'' дар он вожае фаронсавӣ ба маънои «''ёвар, ҷонишин, муъовин''» аст, ки аз забони русӣ дар забони форсии тоҷикӣ ҳам вом гирифтаву ''лейтенант'' шудааст. Дар забони форсии имрӯз таквожи ''-ёр'', сарфи назар аз ин ки пасванд шумурда шавад ё вожае мустақил, ба исми ҳирфа ё исми масдар мепайвандад ва исми ҳирфае месозад, ки дар як сохтори поягонӣ зери дасти як мақоми болотар анҷоми вазифа мекунад&lt;ref&gt;{{книга | автор = Таботабоӣ, Алоъуддин | заглавие  = Фарҳанги тавсифии дастури забони форсӣ | ссылка =  | ответственный = | издание = | место = Теҳрон | издательство = «Фарҳанги муъосир» | год = 1395| том = | страницы  = 115, 116 | страниц = 640 | серия = | isbn =978-600-105-121-0 | тираж = | ref = }}&lt;/ref&gt;. Пасванди «''-ёр''» дар вожаҳое чун ''додёр'' (''муовини додситон; додситонёр''), ''донишёр'', ''устодёр'' ҳамин маъноро мерасонад&lt;ref&gt;{{книга | автор = Ғуломҳусайн Садрии Афшор, Насрин Ҳакамӣ, Настаран Ҳакамӣ | заглавие  = Фарҳангномаи форсӣ: вожагон ва аълом | ссылка =  | ответственный = | издание = | место = Теҳрон | издательство = «Фарҳанги муъосир» | год = 1388| том = | страницы  =  | страниц = | серия = 3 ҷилд | isbn = ҷ. 1: 978-964-8637-92-2; ҷ. 2: 978-964-8637-89-2; ҷ. 3: 978-964-8637-91-5 | тираж = | ref = }}&lt;/ref&gt;

[[Фарҳангистони забон ва адаби форсӣ|''Фарҳангистони Эрон'']] бо пешниҳоди ''Анҷумани вожагузинии артиш'' дар соли 1935 «''сарҳангёр''»-ро ба ҷои дараҷаи «''ноиби сарҳанг''» ({{lang-fa|'''نایب سرهنگ'''}}) ниҳода буд&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://ganjineh.nlai.ir/article_1831.html |title=''Рустоӣ, Муҳсин''. Вожагони низомии мусаввиби Фарҳангистони Эрон (1314 — 1320 ҳ.ш.) // Ганҷинаи аснод. — саҳ. 38 |accessdate=2019-01-28 |archivedate=2018-04-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180411091817/http://ganjineh.nlai.ir/article_1831.html }}&lt;/ref&gt;, вале дертар «''сарҳанги дувум''» ({{lang-fa|'''سرهنگ دوم'''}}) ҷойгузини он шудааст.

''Сарҳангёр'' барои ҷойгузин кардани вомвожаи русии ''подполковник'' ба [[Вазорати мудофиаи Ҷумҳурии Тоҷикистон]] пешниҳод шудааст&lt;ref&gt;[https://asiaplus.news/2018/11/10/umed-dzhajhani-v-naczionalnoj-armii-i-terminologiya-dolzhna-byt-maksimalno-naczionalnoj/ ''Умед Джайхани'': В национальной армии и терминология должна быть максимально национальной]&lt;/ref&gt;.

== Ному нишони сарҳангёр дар нерӯҳои мусаллаҳи бархе аз кишварҳои ҷаҳон ==
&lt;gallery class=&quot;center&quot;&gt;
File:Bangladesh-army-OF-4.svg|[[Банглодеш]]&lt;br /&gt;(''Lieutenant Colonel'')
File:Army-BEL-OF-04.svg|[[Белгия]]&lt;br /&gt;({{lang-nl|Luitenant-kolonel}}&lt;br/&gt;{{lang-fr|Lieutenant-colonel}})
File:Tenente-Coronel-V.gif|[[Бразилия]]&lt;br /&gt;({{lang-pt-BR|Tenente Coronel}})
File:British Army OF-4.svg|[[Бритониё]]&lt;br /&gt;({{lang-en|''Lieutenant Colonel''}})
File:TCNELEJB-GNB.png|[[Венесуэла]]
File:Rank_insignia_of_oberstløjnant_of_the_Royal_Danish_Army.svg|[[Дания]]&lt;br /&gt;({{lang-da|Oberstløjtnant}})
File:US Army O5 (Army greens).svg|[[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико]]&lt;br /&gt;({{lang-en|''Lieutenant Colonel''}})
File:Spain-Army-OF-4.svg|[[Испания]]&lt;br /&gt;({{lang-es|Teniente Coronel}})
File:IT-Army-OF4.svg|[[Итолиё]]&lt;br /&gt;({{lang-it|Tenente colonnello}})
File:Canadian Army OF-4.svg|[[Канада]]&lt;br /&gt;({{lang-en|''Lieutenant Colonel''}})
File:Nl-landmacht-luitenant_kolonel.svg |[[Нидерланд]]&lt;br /&gt;({{lang-nl|Luitenant-Kolonel}})
File:Norway-army-OF-4.svg|[[Нурвеж]]&lt;br /&gt;({{lang-no|Oberstløytant}})
File:OF04 Heer.png|[[Олмон]]&lt;br /&gt;({{lang-de|Oberstleutnant}})
File:17 - Tenente-coronel.svg|[[Португалия]]&lt;br /&gt;({{lang-pt|Tenente Coronel}})
File:PA LTC Svc.svg|[[Филиппин]]&lt;br /&gt;(''Kalakan/Teniente coronel'')
File:Army France OF4 V.png|[[Фаронса]]&lt;br /&gt;({{lang-fr|Lieutenant colonel}})
File:Lieutenant_Colonel_of_the_Indian_Army.svg| [[Ҳинд]]&lt;br&gt; (''Lieutenant Colonel'')
File:Sarhang_2.png|[[Эрон]]&lt;br&gt;{{lang-fa|'''سرهنگ دوم'''}} [Сарҳанги дувум]
&lt;/gallery&gt;

== Пайвандҳо ==
* [[Нерӯҳои мусаллаҳ]]
* [[Дараҷаи низомӣ]]
* [[Дараҷаҳои Нерӯҳои мусаллаҳи Тоҷикистон]]
{{Дараҷаҳои низомӣ}}
== Манобеъ ==
{{эзоҳ}}

[[Гурӯҳ:Нерӯҳои мусаллаҳ]]
[[Гурӯҳ:Артиш]]
[[Гурӯҳ:Дараҷаҳои низомӣ]]
[[Гурӯҳ:Сардорон]]</text>
      <sha1>se22qwlo5jsf4b9t60qilj2j0qpz4zk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сарвашт</title>
    <ns>0</ns>
    <id>214210</id>
    <revision>
      <id>1492693</id>
      <parentid>1489204</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T22:18:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492693</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22556" sha1="31rttdqw8w2se5cf8k1opryh56qyvnm" xml:space="preserve">{{Дараҷаи низомӣ
| тасвир1         = Russia-Army-OF-2-2010.svg
| image_size     = 100px
| зернавис1       = &lt;small&gt;Сардӯшии сарвашт дар [[Нерӯи заминӣ]]&lt;/small&gt;
| тасвир2         = Russia-Airforce-OF-2-2010.svg
| зернавис2       = &lt;small&gt;Сардӯшии сарвашт дар [[Нерӯи ҳавоӣ]]&lt;/small&gt; 
| ном             = Сарвашт
| кишвар          = {{flag|Tajikistan}}
| нерӯ           = [[Артиш]]
| кӯтаҳнивишт     = {{lang-fa|'''سروشت'''}}
| rank           = 
| NATO rank      = [[Дараҷаҳои Нерӯҳои мусаллаҳи Тоҷикистон|OF-2]]
| Non-NATO rank  = 
| бунёдшуда       = 
| бекоршуда       = 
| дараҷаи болотар = [[Саргурд]]
| дараҷаи пойинтар = [[Меҳтар таҳмадор]]
| ҳамто           = {{bulleted list|[[Новсарвон]]|{{nowrap|{{парчамбандӣ|Iran}} '''سروان'''}}|{{парчамбандӣ|Russia}} ''Капитан''&lt;ref name=&quot;Алиев&quot;&gt;{{книга|автор= Алиев Г. Г. канд. филол. наук |часть= |заглавие=Персидско-русский и русско-персидский военный словарь|ответственный=Под ред. канд. филол. наук, доц. А. М. Шойтова|место= М.|издательство=Воениздат|год=1972|страницы=171; 428|страниц=655|тираж=3500|isbn=}}&lt;/ref&gt;|{{парчамбандӣ|USA}} ''Captain'' |[[File:NATO flag.svg|24px]] [[НАТО|NATO]] OF-2}}|
}}

'''Сарвашт''' ({{lang-fa|'''سروشت'''}}) — [[дараҷаи низомӣ|дараҷае]] [[Саркарда|афсарӣ]] дар [[Нерӯи заминӣ|нерӯҳои заминӣ]] ва [[Нерӯи ҳавоӣ|ҳавоӣ]], [[Вазорати дифоъ|ниҳодҳои низомӣ]] ва амниятӣ, ки ҷойгоҳе болотар аз [[меҳтар таҳмадор]] ва пойинтар аз [[саргурд]] дорад ва баробар бо [[новсарвон]] дар [[нерӯи дарёӣ]] аст&lt;ref name=&quot;Козимӣ&quot;&gt;{{Cite web |url=https://asmaneketab.ir/product/%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D9%88%D8%A7%DA%98%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%DA%A9%D8%A7%D8%B8%D9%85%DB%8C/ |title=''Сипаҳбад Муҳаммад Козимӣ''. Фарҳанги вожаҳои низомӣ. – Теҳрон: Чопхонаи Артиши шоҳаншоҳӣ, 1355 (чопи дувум) – 440 саҳ. — с. 198 |accessdate=2024-08-15 |archivedate=2023-07-31 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230731081254/https://asmaneketab.ir/product/%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D9%88%D8%A7%DA%98%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%DA%A9%D8%A7%D8%B8%D9%85%DB%8C/ }}&lt;/ref&gt;.

{| class=&quot;wikipedia sortable&quot; border=&quot;1&quot;
|-
|+ '''[[Дараҷаи низомӣ|Размпоягон]]'''
|-	
|width=&quot;30%&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#cfcfcf;&quot; | &lt;small&gt;кеҳтар:&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[Меҳтар таҳмадор]]
|width=&quot;35%&quot; align=&quot;center&quot;  style=&quot;background:#bfbfbf;&quot;| [[File:Tajikistan_Armed_Forces_Shoulder_Patch.svg|30px]]&lt;br&gt;'''Сарвашт'''
|width=&quot;30%&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#afafaf;&quot; | &lt;small&gt;меҳтар:&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[Саргурд]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;/small&gt;
|}

Мақоми созмонии ''сарвашт'' дар нерӯҳои мусаллаҳ маъмулан ''фармондеҳи'' ''[[вашт]]'' (гурӯҳон&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.mtrd.ir/sites/default/files/journals-files/%DA%A9%D8%A7%D9%85%D9%84%20%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8%20%D8%AA%D8%B5%D8%AD%DB%8C%D8%AD%20%D8%B4%D8%AF%D9%87.pdf |title=''Фарҳанги ҳазорвожаи низомӣ''. — Теҳрон: Фарҳангистони забону адаби форсӣ, Дафтари вожагузинии низомии Ситоди кулли Нерӯҳои мусаллаҳи Эрон, 1392.|accessdate=2022-01-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181222163608/http://www.mtrd.ir/sites/default/files/journals-files/%DA%A9%D8%A7%D9%85%D9%84%20%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8%20%D8%AA%D8%B5%D8%AD%DB%8C%D8%AD%20%D8%B4%D8%AF%D9%87.pdf |archivedate=2018-12-22 }}&lt;/ref&gt;, рота&lt;ref&gt;{{книга|автор=Коллектив авторов|часть=Том 7, статья «Рота»|заглавие=Военная энциклопедия|ответственный=Под ред. [[Грачёв, Павел Сергеевич|П.В. Грачёв]]|место= М.|издательство=[[Воениздат]]|год=2003|страницы=282-283|страниц=735|тираж=10 000|isbn=5-203-001874-X}}&lt;/ref&gt;) аст, ки он [[якон|якони тактикиест]], ки аз ду ё бештар [[таҳма]] ташкил шуда ва бахше аз [[гурдон]] ё яконе ҷудогона аст.

== Вожашиносӣ ==
«''Сарвашт''» ‘''фармондеҳи вашт''’ бо равиши вожасозии таркиб аз ду исм сохта шудаву мақулаи дастурии он исм ва сохтвожааш [исм (''сар'') + исм (''вашт'')] аст:

&lt;blockquote&gt;''сар'' ‘''[[саркарда]], [[сардор]]''’&lt;ref name=&quot;Луғатнома&quot;&gt;{{Cite web |url=https://dehkhoda.ut.ac.ir/fa |title=''Деҳхудо'', ''Алиакбар''. Луғатномаи Деҳхудо. – Муассисаи Луғатномаи Деҳхудо, Муассисаи интишороту чопи Донишгоҳи Теҳрон, Эрон: Табаъаи “Ҷадид”, 1399 – 15 ҷ. ISBN 964-03-9617-6 |accessdate=2024-08-28 |archivedate=2024-08-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240828083601/https://dehkhoda.ut.ac.ir/fa/dictionary/detail/183737?title=%D8%B3%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%86 }}&lt;/ref&gt; ({{lang-pal|''sar-''}} &lt; {{lang-peo|''sarah-''}}) + ''вашт'' ({{lang-pal|''wašt''}} ‘''даста''’ &lt; {{lang-xpr|''wast''}} ‘''даста'' – ''бахше аз сипоҳ''’)&lt;/blockquote&gt;

''Сарвашт'' дар қиёс бо ''сарвон'', ''[[саргурд]]'', ''[[сарҳанг]]'', [[Гундсолор|''сартип'']] ва [[Лашкарсолор|''сарлашкар'']] сохта шудааст, ки аз [[Дараҷаҳои Нерӯҳои мусаллаҳи Эрон|дараҷаҳои нерӯҳои мусаллаҳи Эрон]] ҳастанд&lt;ref name=&quot;Алиев&quot; /&gt;. [[Фирдавсӣ]] ''сарҳанг''ро дар «[[Шоҳнома]]» овардааст:
&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;''Набояд ки аз кордорони ман,''
''Зи сарҳангу ҷангӣ саворони ман.''
''Бихуспад касе дил пур аз орзӯй,''
''Гар аз банда, гар мардуми некхӯй''&lt;ref&gt;[https://archive.org/stream/ShahnamaJildEPanjumTajikFarsi/Shahnama%20Jild%20e%20Panjum%20%28Tajik%20Farsi%29_djvu.txt ''Абулқосим Фирдавсӣ''. Шоҳнома. — Душанбе: «Адиб», 2008. Таҳияи матн ва луғату тавзеҳот аз Камол Айнӣ ва Зоҳир Аҳрорӣ. Муҳаррир Мубашшир Акбарзод. ҷ. 7. — 480 саҳ. — ISBN 978-99947-32-84-5.]&lt;/ref&gt;.&lt;/poem&gt;&lt;/blockquote&gt;

== Пешина ==
=== дар Эронзамин ===

''Сарвашт'' ҳамчун [[дараҷаи низомӣ|мақоми фармондеҳӣ]] нахустин бор дар [[сипоҳи Ҳахоманишиён]] (550 – 330 то милод) падид омадаву ''садабад'' ({{lang-peo|''*θata-pati-''}}) ном дошт, ки фармондеҳи [[вашт|''сада'']] ({{lang-peo|''*θata-''}}) буд&lt;ref&gt;''W. Hinz'', Altiranisches Sprachgut der Nebenüberlieferungen, Wiesbaden, 1975, p. 87&lt;/ref&gt;. Ҳар ''сада'' аз 10 [[Разма|''даҳа'']] ({{lang-peo|''*daθa-''}}) ташкил мешуд ва 100 [[сарбоз]]ро дар бар мегирифт.

''Сада'' дар сипоҳи [[Шоҳаншоҳии Ашконӣ|Ашкониён]] ([[Соли 250 п.м.|250 то милод]] — [[224]] милодӣ), ки созмони бахшбандии даҳгонии сипоҳи Ҳахоманишиёнро ба ирс бурда буд&lt;ref&gt;[https://www.academia.edu/1264468/К_вопросу_о_парфянском_наследии_в_сасанидском_Иране_военное_дело_On_the_Parthian_Legacy_in_Sasanian_Iran_the_Case_of_Warfare_ ''Никоноров В. П.'' К вопросу о парфянском наследии в сасанидском Иране: военное дело // Центральная Азия от Ахеменидов до Тимуридов: археология, история, этнология, культура. Материалы международной научной конференции, посвященной 100-летию со дня рождения Александра Марковича Беленицкого (Санкт-Петербург, 2–5 ноября 2004 года) / Отв. ред. В. П. Никоноров. СПб., 2005. С. 156]&lt;/ref&gt;, ''васт'' ({{lang-xpr|''wast''}}) ном гирифта ва фармондеҳи он ''вастсолор'' ({{lang-xpr|''wast-sālār''}}) хонда мешуд&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://the-eye.eu/public/WorldTracker.org/World%20History/Rome%20Byzantine%20Topics/Osprey%20-%20Elite%20110%20-%20Sassanian%20Elite%20Cavalry%20AD%20224-642.pdf |title=''Farrokh, Kaveh''. Sassanian Elite Cavalry AD 224-642. Oxford: Osprey, 2005. ISBN 1841767131. — с. 6—7 |accessdate=2022-01-05   |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210901005822/https://the-eye.eu/public/WorldTracker.org/World%20History/Rome%20Byzantine%20Topics/Osprey%20-%20Elite%20110%20-%20Sassanian%20Elite%20Cavalry%20AD%20224-642.pdf |archivedate=2021-09-01 }}&lt;/ref&gt;.

Дар [[сипоҳи Сосониён]] ([[224]] — [[651]] милодӣ) низ ҳамин бахшбандӣ ба кор мерафта, вале ин якон ''[[вашт]]'' ({{lang-pal|''wašt''}}) хонда мешудаву 500 сарбозро дар бар мегирифта ва фармондеҳаш ''ваштсолор'' ({{lang-pal|''wašt-sālār''}}) номида мешудааст&lt;ref&gt;[https://www.researchgate.net/profile/Katarzyna_Maksymiuk/publication/323545353_Kaveh_Farrokh_Gholamreza_Karamian_Katarzyna_Maksymiuk_A_Synopsis_of_Sasanian_Military_Organization_and_Combat_Units_Siedlce-Tehran_2018/links/5a9b94b0a6fdcc3cbacb690d/Kaveh-Farrokh-Gholamreza-Karamian-Katarzyna-Maksymiuk-A-Synopsis-of-Sasanian-Military-Organization-and-Combat-Units-Siedlce-Tehran-2018.pdf ''Kaveh Farrokh'', ''Gholamreza Karamian'', ''Katarzyna Maksymiuk''. A Synopsis of Sasanian Military Organization and Combat Units, Siedlce-Tehran 2018. — ISBN 978-83-62447-22-0. — c. 13]&lt;/ref&gt;.

Дар сипоҳи [[аморати Бухоро]] фармондеҳи ''даста'', ки 100 сарбозро дар бар мегирифт, ''юзбошӣ'' ({{lang-fa|یوزباشی}} &lt; {{lang-trk|jüzbaši}} «''сардори сад лашкарӣ''») номида мешуд&lt;ref&gt;''[[Троицкая, Анна Леонидовна|Троицкая А. Л.]]'' Военное дело в Бухаре в первой половине XIX в. // Труды [[Академия наук Республики Таджикистан|АН Тадж. ССР]]. Т. 17. с. 213&lt;/ref&gt;. Ин мансаб дар сипоҳи Эрон дар замони подшоҳии дудмонҳои [[Давлати Сафавиён|Сафавӣ]], Афшор, Занд ва Қоҷор низ вуҷуд дошт ва дар солҳои поёнии подшоҳии Қоҷориён дар паи ислоҳоти низомӣ ба рутба табдил ёфт ва [[султон]] ({{lang-ar|سلطان}}) номида шуд. Ин рутба [[25 май]]и [[соли 1935]] бо таъйиду тасвиби [[Фарҳангистони забон ва адаби форсӣ|Фарҳангистони забон]] бо дараҷаи низомии «''сарвон''» ҷойгузин шуд&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://ganjineh.nlai.ir/article_1831.html |title=''Рустоӣ, Муҳсин''. Вожагони низомии мусаввиби Фарҳангистони Эрон (1314—1320 ҳ.ш.) // Ганҷинаи аснод. — саҳ. 38 |accessdate=2022-07-13 |archivedate=2018-04-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180411091817/http://ganjineh.nlai.ir/article_1831.html }}&lt;/ref&gt;. 

Ҳамакнун «''сарвон''» дар [[Нерӯҳои мусаллаҳи Ҷумҳурии Исломии Эрон|Нерӯҳои мусаллаҳи Эрон]] дараҷае баробар бо «''капитан''» (аз {{lang-fr|capitaine}} &lt; {{lang-la|capitaneus}} «''[[сардор]]'', ''[[саркарда]]''») дар Нерӯҳои мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон аст&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://majmilli.tj/қонуни-ҷумҳурии-тоҷикистон-дар-бораи-35/ |title=Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи уҳдадории умумии ҳарбӣ ва хидмати ҳарбӣ» |accessdate=2019-07-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190707082034/http://majmilli.tj/%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BD%D0%B8-%D2%B7%D1%83%D0%BC%D2%B3%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD-%D0%B4%D0%B0%D1%80-%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B8-35/ |archivedate=2019-07-07}}&lt;/ref&gt;, ки [[22 сентябр]]и соли 1935 дар Нерӯҳои мусаллаҳи Иттиҳоди Шуравӣ ҷорӣ шуда буд.

=== дар Урупо ===
Дар миёни кишварҳои урупои дараҷаи ''капитан'' ({{lang-fr|capitaine}} &lt; {{lang-la|capitaneus}} «''[[сардор]]'', ''[[саркарда]]''») нахустин бор дар садаи XIV дар Фаронса барои ''фармондеҳони минтақаҳои низомӣ'' ба кор гирифта шудааст. Аз соли 1558 афсаронеро, ки фармондеҳи [[вашт]] буданд, капитан ном гирифтанд ва фармондеҳони минтақаҳои низомӣ [[сипаҳсолор|''генерал-капитан'']] хонда шуданд.   

== ​Корбурди муосир ==
​Дар нерӯҳои мусаллаҳи имрӯзӣ, ''сарвашт'' маъмулан фармондеҳ ё ҷонишини фармондеҳи вашт ё [[оташбор]] (дар нерӯҳои савораразмии Иёлоти Муттаҳида ё саворони Кишварҳои ҳамсуд) аст. Дар Артиши озодибахши халқи Чин ''сарвашт'' метавонад фармондеҳи вашт ё ҷонишини фармондеҳи [[гурдон]] бошад.

​Дар бархе аз артишҳо, ба монанди нерӯҳои заминӣ ва ҳавоии ИМА ва Бритониё, ''сарвашт'' дараҷаи аввалия барои довталабони афсарие аст, ки мадраки касбӣ (пизишкон, дорусозон ва ҳуқуқшиносон) доранд.

​Дараҷаи {{lang-en|''captain''}} (''сарвашт'') дар артиш набояд бо дараҷаи ''captain'' дар нерӯи дарёӣ ([[новсарвон]]) ё дараҷаи {{lang-en|''group captain''}} дар нерӯи ҳавоӣ иштибоҳ гирифта шавад, зеро иинҳо дараҷа ҳамтои [[сарҳанг]] ({{lang-en|''colonel''}}) дар артиш ҳастанд.

== Ному нишони сарвашт дар нерӯҳои мусаллаҳи кишварҳои ҷаҳон ==
&lt;gallery style=text-align:center;&quot;&gt;
&lt;!-- Sort by country please --&gt;
File:Australian Army OF-2.svg|[[Австралия]]&lt;br&gt;{{lang-en|Captain}}
File:Argentina-Army-OF-2.svg|[[Аргентина]]&lt;br /&gt;{{lang-es|Capitán}}
File:Afgn-Army-Jag_Turan(SrCapt).svg|[[Афғонистон]]&lt;br&gt;{{lang-ps|'''جگتورن'''}}
File:Afgn-Army-Turan(Capt).svg|[[Афғонистон]]&lt;br&gt;{{lang-ps|'''تورن'''}}
File:Bangladesh-army-OF-2.svg|[[Банглодеш]]&lt;br&gt;{{lang-bn|ক্যাপ্টেন}} (Kyāpṭēna)
File:Army-BEL-OF-02b.svg|[[Белгия]]
File:Bosnia_and_Herzegovina_Captain_Insignia.svg|[[Босния ва Ҳерсеговина]]
File:Brazil-Army-OF-2.svg|[[Бразилия]]&lt;br /&gt;{{lang-pt-BR|Capitão}}
File:Capitão FAB.png|[[Бразилия]]&lt;br /&gt;({{lang-pt-BR|Capitão}})
File:Brazil-MP-OF-2.svg|[[Бразилия]]&lt;br /&gt;({{lang-pt-BR|Capitão}})
File:British Army OF-2.svg|[[Captain (British Army and Royal Marines)|British Army/Royal Marines]]
File:Canadian Army OF-2.svg|[[Canadian Army]]
File:Rank insignia of capital of the Colombian Army.svg|[[Colombian Army]]
File:PLA Captain.svg|[[People's Liberation Army Ground Force|Chinese army]]
File:CzArmy 2011 OF2-Kapitan shoulder.svg|{{lang-cs|Kapitán}}&lt;br /&gt;[[Military of the Czech Republic|Czech Republic Army]]
File:Egypt_Army_-_OF02.svg||{{lang-ar|نقيب}}&lt;br&gt;[[Egyptian Army ranks|Egyptian Army]]
File:Egypt_Air_Force_-_OF02.svg|[[Egyptian Air Force ranks|Egyptian Air Force]]
File:Egypt_Navy_-_OF02.svg|[[Egyptian Navy ranks|Egyptian Navy]]
File:Kapteeni_kauluslaatta.svg|{{lang-fi|Kapteeni}}&lt;br /&gt;[[Finnish Defence Force]]
File:Army-FRA-OF-02.svg|{{lang-fr|Capitaine}}&lt;br /&gt;[[French Army]]
File:Georgia Army OF-3.png|{{lang-ka|კაპიტანი}} ({{lang-ka|K’ap’it’ani}}) [[Georgian Army]]
File:HD H 43 Hauptmann HAufkl.svg|{{lang-de|Hauptmann}}&lt;br /&gt;[[German Army]]
File:GR-Army-OF2.svg|{{lang-el|Lochagos}}&lt;br /&gt;[[Hellenic Army]]
File:Rank_Army_Hungary_OF-02.svg|{{lang-hu|Százados}}&lt;br /&gt;[[Hungarian Defence Force]]
Captain_of_the_Indian_Army.svg|[[Indian Army]]
File:15-TNI Army-CPT.svg|{{lang-id|Kapten}}&lt;br /&gt;[[Indonesian Army]]
File:15-TNI Navy-LT.svg|{{lang-id|Kapten}}&lt;br /&gt;[[Indonesian Navy]] and [[Indonesian Marine Corps]]
File:15-TNI Air Force-CPT.svg|{{lang-id|Kapten}}&lt;br /&gt;[[Indonesian Air Force]]
File:Ireland-Army-OF-2.svg|{{lang-ga|Captaen}}&lt;br /&gt;[[Irish Army]]
File:IDF seren.svg|{{lang-he|Seren}}&lt;br /&gt;[[Israel Defense Forces]]
File:IAF seren.svg|{{lang-he|Seren}}&lt;br /&gt;[[Israel Air Force]]
File:IDF Navy seren.png|{{lang-he|Seren}}&lt;br /&gt;[[Israeli Navy]]
File:Rank_insignia_of_capitano_of_the_Army_of_Italy_(1973).svg|{{lang-it|Capitano}} &lt;br /&gt;[[Italian Army]]
File:15-Lithuania Army-CPT.svg|{{lang-li|Kapitonas}}&lt;br /&gt;[[Lithuanian Land Force]]
File:11-APM-CPT.svg|{{lang-mk|Капетан}} ({{lang-mk|Kapetan}})&lt;br /&gt;[[Army of the Republic of North Macedonia|Macedonian Army]]
Mexican Military Capitan-primero.gif|{{lang-es|Capitán}}&lt;br /&gt;[[Mexican Army]]
Captainr Lieutenant rank insignia North Korea-V.svg|{{lang-ko|대위}} (''[[Daewi]]'')&lt;br /&gt;[[Korean People's Army Ground Force|North Korean army]]
File:Nl-landmacht-kapitein ritmeester.svg|{{lang-nl|Kapitein}}&lt;br /&gt;Royal Netherlands Army
File:OF-2_Pakistan_Army.svg|{{lang-ur|Kaptan}}&lt;br /&gt;[[Pakistan Army]]
File:PA CPT Svc.svg|{{lang-es|Capitán}} (Spanish)&lt;br /&gt;{{lang-fil|Kapitán}} (Filipino)&lt;br /&gt;[[Philippine Army]]
File:PAF CPT Svc.svg|{{lang-es|Capitán}} (Spanish)&lt;br /&gt;{{lang-fil|Kapitán}} (Filipino)&lt;br /&gt;[[Philippine Air Force]]
File:Army-POL-OF-02.svg|{{lang-pl|Kapitan}}&lt;br /&gt;[[Polish Army]]
File:Romania-Army-OF-2.svg|{{lang-ro|Căpitan}}&lt;br /&gt;[[Romanian Armed Forces]]
File:Russia-Army-OF-2-2010.svg|{{lang-ru|капита́н}} ({{lang-ru|kapitán}})&lt;br /&gt;[[Russian Ground Forces|Russian Army]]
SAA-OF-2.svg|{{lang-af|Kaptein}}&lt;br /&gt;[[South African Army]]
12.SKA-CPT.svg|{{lang-ko|대위}} (''[[Daewi]]'')&lt;br /&gt;[[Republic of Korea Army|South Korean army]]
12.SKAF-CPT.svg|{{lang|ko|대위}} (''[[Daewi]]'')&lt;br /&gt;[[Republic of Korea Air Force|South Korean air force]]
ROKMC-OF-2.svg|{{lang|ko|대위}} (''[[Daewi]]'')&lt;br /&gt;[[Republic of Korea Marine Corps|South Korean marine force]]
File:Sri Lanka-army-OF-2.svg|[[Sri Lanka Army]]
File:OF-2 Kapten FV hylsa.svg|{{lang|sv|Kapten}}&lt;br /&gt;[[Swedish Air Force]]
File:SWE-Kapten.svg|{{lang|sv|Kapten}}&lt;br /&gt;[[Swedish Army]]
File:03-RSA-OF02.svg|''Captain''&lt;br /&gt;[[Singapore Armed Forces|Republic of Singapore Armed Forces]]
File:CHE OF2 Hptm.svg|{{lang|de|Hauptmann}}&lt;br /&gt;[[Swiss Armed Forces]]
Taiwan-army-OF-2.svg|{{lang|zh|上尉}} ({{lang|zh|Shàngwèi}})&lt;br /&gt;[[Republic of China Army|Taiwanese army]]
Taiwan-airforce-OF-2.svg|{{lang|zh|上尉}} ({{lang|zh|Shàngwèi}})&lt;br /&gt;[[Republic of China Air Force|Taiwanese air force]]
Taiwan-Marine-OF-2.svg|{{lang|zh|上尉}} ({{lang|zh|Shàngwèi}})&lt;br /&gt;[[Republic of China Marine Corps|Taiwanese Marine]]
File:RTA OF-2 (Captain).svg|{{lang|th|Roi Ek}} ({{lang|th|ร้อยเอก}})&lt;br /&gt;[[Royal Thai Army]]
File:Turkey-army-OF-2.svg|{{lang-tr|Yüzbaşı}}&lt;br /&gt;[[Turkish Armed Forces]]
File:Captain Tatmadaw.gif|{{lang|my|Bo Gyi}}&lt;br /&gt;[[Myanmar Army]]
File:US Air Force O3 shoulderboard.svg|[[United States Air Force|U.S. Air Force]]
File:US Army O3 (Army greens).svg|[[United States Army|U.S. Army]] (dress)
File:US Marine O3 shoulderboard vertical.svg|[[United States Marine Corps|U.S. Marine Corps]]&lt;ref name=USMC&gt;{{cite web|url=http://quicksearch.dla.mil/qsDocDetails.aspx?ident_number=123227|title=Insignia, Rank, Lieutenant, U.S. Navy and Captain, U.S. Marine Corps|publisher=DLA Document Services|author=Defense Logistics Agency|date=27 May 2016|location=Building 4/D, 700 Robbins Avenue, Philadelphia, PA 19111-5094|work=Quick Search Assist|access-date=13 November 2017|accessdate=2022-05-19|archivedate=2022-05-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220525094324/https://quicksearch.dla.mil/qsDocDetails.aspx?ident_number=123227}}&lt;/ref&gt; (dress, garrison)
File:CAPEJB-GNB.png|[[Venezuelan military ranks|Venezuelan Army]]
&lt;/gallery&gt;

== Пайвандҳо ==
* [[Нерӯҳои мусаллаҳ]]
* [[Дараҷаи низомӣ]]
* [[Дараҷаҳои Нерӯҳои мусаллаҳи Тоҷикистон]]
{{Дараҷаҳои низомӣ}}
== Манобеъ ==
{{эзоҳ}}

[[Гурӯҳ:Нерӯҳои мусаллаҳ]]
[[Гурӯҳ:Артиш]]
[[Гурӯҳ:Дараҷаҳои низомӣ]]
[[Гурӯҳ:Саркардагон]]</text>
      <sha1>31rttdqw8w2se5cf8k1opryh56qyvnm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Меҳтар таҳмадор</title>
    <ns>0</ns>
    <id>214211</id>
    <revision>
      <id>1492561</id>
      <parentid>1490309</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T18:27:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492561</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29921" sha1="j771zy1oajdcwd0sarqvg8296bzx92t" xml:space="preserve">{{Дараҷаи низомӣ
| тасвир1         = Russia-Army-OF-1c-2010.svg
| image_size     = 100px
| зернавис1       =  &lt;small&gt;Сардӯшии [[Нерӯи заминӣ]]&lt;/small&gt;
| тасвир2         = Russia-Airforce-OF-1c-2010.svg
| зернавис2       = &lt;small&gt;Сардӯшии [[Нерӯи ҳавоӣ]]&lt;/small&gt; 
| ном             = Меҳтар таҳмадор 
| кишвар          = {{парчамбандӣ|Tajikistan}}
| нерӯ           = [[Нерӯи заминӣ]], [[Нерӯи ҳавоӣ]]
| кӯтаҳнивишт     = {{lang-fa|'''مهتر تهمه‌دار‎'''}}
| rank           = 
| NATO rank      = [[Дараҷаҳои Нерӯҳои мусаллаҳи Тоҷикистон|OF-1]]
| Non-NATO rank  = 
| бунёдшуда       = 
| бекоршуда       = 
| дараҷаи болотар = [[Сарвашт]]
| дараҷаи пойинтар = [[Таҳмадор]]
| ҳамто           = {{bulleted list|[[Новбон якум]]|{{nowrap|{{парчамбандӣ|Iran}} '''ستوان یکم'''}}|{{парчамбандӣ|Russia}} ''Старший лейтенант''|{{парчамбандӣ|USA}} ''Lieutenant'' | [[File:NATO flag.svg|24px]] [[НАТО|NATO]] OF-1}}|
}}

'''Меҳтар таҳмадор''' ({{lang-fa|'''مهتر تهمه‌دار‎'''}}) — [[дараҷаи низомӣ|дараҷае]] [[Саркарда|афсарӣ]] дар [[Нерӯи заминӣ|нерӯҳои заминӣ]] ва [[Нерӯи ҳавоӣ|ҳавоӣ]], [[Вазорати дифоъ|ниҳодҳои низомӣ]] ва амниятӣ, ки ҷойгоҳе болотар аз [[таҳмадор]] ва пойинтар аз [[сарвашт]] дорад ва баробар бо [[новбон якум]] дар [[нерӯи дарёӣ]] аст; ''лейтенанти калон''&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://majmilli.tj/қонуни-ҷумҳурии-тоҷикистон-дар-бораи-35/ |title=Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи уҳдадории умумии ҳарбӣ ва хидмати ҳарбӣ» |accessdate=2019-07-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190707082034/http://majmilli.tj/%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BD%D0%B8-%D2%B7%D1%83%D0%BC%D2%B3%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD-%D0%B4%D0%B0%D1%80-%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B8-35/ |archivedate=2019-07-07}}&lt;/ref&gt;.

{| class=&quot;wikipedia sortable&quot; border=&quot;1&quot;
|-
|+ '''[[Дараҷаи низомӣ|Размпоягон]]'''
|-	
|width=&quot;30%&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#cfcfcf;&quot; | &lt;small&gt;кеҳтар:&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[Таҳмадор]]
|width=&quot;35%&quot; align=&quot;center&quot;  style=&quot;background:#bfbfbf;&quot;| [[File:Tajikistan_Armed_Forces_Shoulder_Patch.svg|30px]]&lt;br&gt;'''Меҳтар таҳмадор'''
|width=&quot;30%&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#afafaf;&quot; | &lt;small&gt;меҳтар:&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[Сарвашт]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;/small&gt;
|}

''Меҳтар таҳмадор'' дар нерӯҳои мусаллаҳ маъмулан мақоми созмонии ''[[Сарвашт|ҷонишини фармондеҳи вашт]]'' ё ''фармондеҳи'' ''[[таҳма]]''ро дорад, ки [[якон|якони тактикиест]], ки аз ду ё чанд [[разма]] ташкил шуда ва бахше аз [[вашт]] аст; даста&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.mtrd.ir/sites/default/files/journals-files/%DA%A9%D8%A7%D9%85%D9%84%20%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8%20%D8%AA%D8%B5%D8%AD%DB%8C%D8%AD%20%D8%B4%D8%AF%D9%87.pdf |title=''Фарҳанги ҳазорвожаи низомӣ''. — Теҳрон: Фарҳангистони забону адаби форсӣ, Дафтари вожагузинии низомии Ситоди кулли Нерӯҳои мусаллаҳи Эрон, 1392. |accessdate=2021-08-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181222163608/http://www.mtrd.ir/sites/default/files/journals-files/%DA%A9%D8%A7%D9%85%D9%84%20%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8%20%D8%AA%D8%B5%D8%AD%DB%8C%D8%AD%20%D8%B4%D8%AF%D9%87.pdf |archivedate=2018-12-22 }}&lt;/ref&gt;, взвод&lt;ref name=&quot;ВЭ-2&quot;&gt;{{книга|автор=Коллектив авторов|часть=Том 2, статья «Взвод»|заглавие=Военная энциклопедия|ответственный=Под ред. [[Грачёв, Павел Сергеевич|П.В. Грачёв]]|место= М.|издательство=[[Воениздат]]|год=1994|страницы=85|страниц=544|тираж=10 000|isbn=5-203-00299-1}}&lt;/ref&gt;.

== Вожашиносӣ ==
''Меҳтар таҳмадор'' аз '''''меҳтар''''' ‘''бузургтар ба мақому мартаба''’ ({{lang-pal|''mehtar''}} ‘''бузургтар''’ &lt; {{lang-peo|''*maθi̯ah-tara-''}} &lt; {{lang-peo|''*maśia(h)-''}} ‘''меҳ'', ''бузург''’&lt;ref&gt;''Ҳасандӯст, Муҳаммад''. Фарҳанги решашинохтии забони форсӣ. Теҳрон: Фарҳангистони забону адаби форсӣ, Нашри осор, 1383. ISBN 978-600-6143-57-6. ҷ. 4, с. 2666—2667.&lt;/ref&gt;) + '''''таҳмадор''''' ‘''лейтенант''’ сохта шудааст&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Ҷайҳонӣ|first1=Умед |title= Таджикские воинские звания. Система Умеда Джайхани |url=https://turanica.wordpress.com/2026/10/05/таджикские-воинские-звания-система-у/ |language=ru |date=12 October 2026}}&lt;/ref&gt;.
 
''Таҳмадор'' аз {{lang-xpr|''tagmadār''}} ‘''фармондеҳи таҳма''’ дар сипоҳи Ашкониён навгузиниш шуда, ки дар сафолнавиштаҳои бойгонии [[Ашкониён]] аз шаҳри бостонии Нисо бозхонӣ шуда ва онро вомвожа аз юнонии бостон донистаанд: 

&lt;blockquote&gt;{{lang-xpr|''tagmadār''}} &lt; {{lang-grc|τάγματάρχης}} ‘''фармондеҳи тагма''’ &lt; {{lang-grc|τάγμα}} ‘''таҳма''’ + {{lang-xpr|''-dār''}} ‘''доранда''; ''фармондеҳ''’&lt;ref&gt;''Лившиц В. А.'' Парфянская ономастика. – СПб.: - Петербургское лингвистическое общество, 2010. – 400 с., ил. – (Азиатика). ISBN 978-5-4318-0006-1. – сс. 13; 223&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

«''Таҳмадор''» исмест, ки бо равиши ''вожасозии таркиб'' аз [исм (''таҳма'') + пасванд (''-дор'')] сохта шудааст:

&lt;blockquote&gt;''[[таҳма]]'' ‘''нерӯ''’ &lt;small&gt;({{lang-pal|''tahm''}} ‘''нерӯманд''’ &lt; {{lang-peo|''*taxma-''}} ‘''таковар''’ &lt; √''*tak-'' ‘''тохтан''’&lt;ref name=&quot;Ҳасандӯст&quot;&gt;''Ҳасандӯст, Муҳаммад.'' Фарҳанги решашинохтии забони форсӣ. — Теҳрон: Фарҳангистони забону адаби форсӣ, Нашри осор, 1393. ISBN 978-600-6143-56-9. — ҷ. 2, с. 923—924&lt;/ref&gt;)&lt;/small&gt; + ''-дор'' ‘''фармондеҳ''’ &lt;small&gt;(&lt; {{lang-pal|''*dār''}} &lt; {{lang-peo|''*dār(a)-''}} &lt; ''*dārai̯a-'' «''доштан''; ''доранда''»&lt;ref name=&quot;Ҳасандӯст&quot; /&gt;)&lt;/small&gt;&lt;/blockquote&gt;

Вожаҳои {{lang-peo|''*kāra-daranaka-''}} ‘''дорандаи сипоҳ''’&lt;ref name=&quot;Ҳасандӯст&quot; /&gt;, {{lang-xpr|''tagmadār''}}, {{lang-fa|[[Сипаҳсолор|''сипаҳдор'']]}}, [[Лашкарсолор|''лашкардор'']], ''[[дарёдор]]'', [[Новдор якум|''новдор'']], ''[[размдор]]'' ва ''[[шаҳрдор]]'' низ бо ҳамин равиш сохта шудаанд&lt;ref&gt;''Содиқӣ'', ''Алиашраф''. Шеваҳо ва имконоти вожасозӣ дар забони форсии муъосир (5) // «Нашри дониш», хурдод ва тири 1371, шумораи 7, сс. 39 – 45&lt;/ref&gt;. 

«''Сипаҳдор'' ё ''сипоҳдор''» низ аз истилоҳоти куҳани низомӣ ва мутародиф бо «[[сипаҳсолор]]» ва «''фармонраво''; [[подшоҳ]]» аст ва «''сипаҳдорӣ''» низ «''амали сипаҳдор, сардории сипоҳ, фармондеҳӣ''»-ро мегуфтанд&lt;ref&gt;''Анварӣ'', ''Ҳасан''. Фарҳанги бузурги «Сухан». Ба сарпарастии Ҳасан Анварӣ, Теҳрон: «Сухан», 1381 – . 8 ҷ. мусаввар. ISBN 964-6961-98-3 (давра). ҷ. 5, с. 4034&lt;/ref&gt;. Чунончи, [[Фирдавсӣ]] «''сипаҳдор''»-ро дар «[[Шоҳнома]]» ба маънои «''фармондеҳи сипоҳ''» бисёр ба кор бурдааст:

&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;''Таҳамтан ҳамон гаҳ забон баркушод'',
''Паёми сипаҳдори [[Эрон]] бидод''&lt;ref name=&quot;Шоҳнома&quot;&gt;[https://archive.org/stream/ShahnamaJildESivum-AbulQasimFirdausiTajikFarsi/ShahnamaJildESivum_djvu.txt ''Абулқосим Фирдавсӣ''. Шоҳнома. — Душанбе: «Адиб», 2007. Таҳияи матн ва луғату тавзеҳот аз Камол Айнӣ ва Зоҳир Аҳрорӣ. Муҳаррир Мубашшир Акбарзод. ҷ. 2. — 480 саҳ. — ISBN 978-99947-32-84-5.]&lt;/ref&gt;.&lt;/poem&gt;

&lt;poem&gt;''Сипаҳдори [[Турон]] чу з-он гуна дид'',
''Сабук сар аз он ҷанг берун кашид''&lt;ref name=&quot;Шоҳнома&quot; /&gt;.&lt;/poem&gt;&lt;/blockquote&gt;

«''Лашкардор''» низ аз истилоҳоти куҳани низомӣ ва ба маънои «''идоракунанда ва фармондеҳи лашкар''» аст ва «''амалу шуғли лашкардор; нигаҳдории лашкар; фармондеҳии лашкар''»-ро «''лашкардорӣ''» мегуфтанд&lt;ref&gt;''Анварӣ'', ''Ҳасан''. Фарҳанги бузурги «Сухан». Ба сарпарастии Ҳасан Анварӣ, Теҳрон: «Сухан», 1381 – . 8 ҷ. мусаввар. ISBN 964-6961-98-3 (давра).&lt;/ref&gt;. «''Лашкардор''» дар «''Марзбоннома''» ба маънои «''фармондеҳи лашкар''» ба кор рафтааст: 
&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;«''Корҳои мамлакат ба мардони кору лашкару лашкардор рост ояд''»&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://dehkhoda.ut.ac.ir/fa |title=''Деҳхудо'', ''Алиакбар''. Луғатномаи Деҳхудо. – Муассисаи Луғатномаи Деҳхудо, Муассисаи интишороту чопи Донишгоҳи Теҳрон, Эрон: Табаъаи “Ҷадид”, 1399 – 15 ҷ. ISBN 964-03-9617-6 |accessdate=2026-03-14 |archivedate=2024-08-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240828083601/https://dehkhoda.ut.ac.ir/fa/dictionary/detail/183737?title=%D8%B3%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%86 }}&lt;/ref&gt;.&lt;/poem&gt;&lt;/blockquote&gt;

«''Таҳмадор''» ба маънои “''фармондеҳи таҳма''” навгузиниш шуда ва мақоми созмонии ӯро дар силсиламаротиби низомӣ бозтоб медиҳад. 

Бино бар ин пешина ва додаҳо, «''таҳма''» ба ҷои «''взвод''» ва «''таҳмадор''» ба ҷои «''лейтенант''» (аз {{lang-de|Leutenant}} &gt; {{lang-fr|lieutenant}} «''ҷонишин''») ва дар пайравӣ аз он вожаҳои «''[[кеҳтар таҳмадор]]''» ва «''[[меҳтар таҳмадор]]''» сохтаву барои ҷойгузинии [[Дараҷаҳои Нерӯҳои мусаллаҳи Тоҷикистон|дараҷаҳои низомии]] «''лейтенанти хурд''» ва «''лейтенанти калон''» ба [[Вазорати мудофиаи Ҷумҳурии Тоҷикистон]] пешниҳод шудаанд&lt;ref&gt;[https://asiaplus.news/2018/11/10/umed-dzhajhani-v-naczionalnoj-armii-i-terminologiya-dolzhna-byt-maksimalno-naczionalnoj/ ''Умед Джайхани'': В национальной армии и терминология должна быть максимально национальной]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web |last1=Ҷайҳонӣ|first1=Умед |title= Таджикские воинские звания. Система Умеда Джайхани |url=https://turanica.wordpress.com/2026/10/05/таджикские-воинские-звания-система-у/ |language=ru |date=12 October 2026}}&lt;/ref&gt;.

== Пешина ==
''Таҳмадор'' ҳамчун [[дараҷаи низомӣ|симати низомӣ]] нахустин бор дар [[сипоҳ]]и [[Шоҳаншоҳии Ашконӣ|Ашкониён]] ([[Соли 250 п.м.|250 то милод]] — [[224]]) пайдо шудааст. Чунончи, дар сафолнавиштаҳои [[Ашкониён|ашконӣ]] аз [[даҳаи 40 пеш аз милод|солҳои 40-уми пеш аз милод]], ки аз бойгонии шаҳри бостонии Нисо бозёфт шудаанд, истилоҳи «''таҳмадор''» ({{lang-xpr|''tagm(a)dār''}}) бозхонӣ шудааст. Пажӯҳишгарон онро вомвожа аз {{lang-grc|τάγματάρχος}} «''фармондеҳи тагма''» донистаанд: {{lang-xpr|''tagmadār''}} &gt; {{lang-grc|τάγμα}} «''[[ҳанг]]''» + {{lang-xpr|''-dār''}} «''доранда''; ''фармондеҳ''»&lt;ref&gt;''Лившиц В. А.'' Парфянская ономастика. — СПб.: — Петербургское лингвистическое общество, 2010. — 400 с., ил. — (Азиатика). ISBN 978-5-4318-0006-1.&lt;/ref&gt;.

«''Тагма''» дар сипоҳи [[Византия|подшоҳии Руми Шарқӣ]] яконе номида мешуд, ки 100 — 500 [[сарбоз]]ро дар бар мегирифт&lt;ref&gt;Ҳамакнун ҳам дар Нерӯҳои мусаллаҳи Юнон [[гурдон]] ба забони юнонӣ «''τάγμα''» ва ''саргурд'' ё ''майор'' «''τάγματάρχης''» номида мешаванд.&lt;/ref&gt;. Ин истилоҳ дар паи ҷангҳои доманадори [[Руми Қадим|Рум]]у [[Эрон]] дар замони Ашкониён аз румиён вом гирифта шуда ва дертар бо вожаи {{lang-xpr|«''tahmīh''»}}  ‘''нерӯ''’ (&lt; эронии бостон: ''*taxma-'' &lt; √''*tak-'' ‘''тохтан'', ''давидан''’&lt;ref name=&quot;Ҳасандӯст&quot; /&gt; &lt; {{lang-pal|''tahm''}} &gt; {{lang-fa|'''تهم'''}} [''таҳм''] ‘''зӯрманд'', ''паҳлавон''’&lt;ref&gt;''Фарҳанги забони тоҷикӣ''. Зери таҳрири М. Ш. Шукуров, В. А. Капранов, Р. Ҳошим, Н. А. Маъсумӣ — М., «Советская Энциклопедия», 1969. ҷ. 2, саҳ. 354—355&lt;/ref&gt;) инҳамон ва бо «''нерӯ''» мутародиф гаштааст.

Дар сипоҳи [[Давлати Сосониён|Сосониён]] ([[224]]—[[651]] милодӣ), ки созмони бахшбандии даҳгониро аз сипоҳи Ашкониён ба ирс бурда буд&lt;ref&gt;[https://www.academia.edu/1264468/К_вопросу_о_парфянском_наследии_в_сасанидском_Иране_военное_дело_On_the_Parthian_Legacy_in_Sasanian_Iran_the_Case_of_Warfare_ ''Никоноров В. П.'' К вопросу о парфянском наследии в сасанидском Иране: военное дело // Центральная Азия от Ахеменидов до Тимуридов: археология, история, этнология, культура. Материалы международной научной конференции, посвященной 100-летию со дня рождения Александра Марковича Беленицкого (Санкт-Петербург, 2-5 ноября 2004 года) / Отв. ред. В. П. Никоноров. СПб., 2005. С. 156]&lt;/ref&gt;, низ яке аз яконҳо «''таҳм''» ({{lang-pal|''tḥmy''}}) ном доштааст&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.rahamasha.net/uploads/2/3/2/8/2328777/the_dates_in_the_pahlavg_and_prsg.pdf |title=''Asha R.'' The Dates in the Pahlavīg and Pārsīg Inscriptions of Durā (Europos) |accessdate=2019-01-29 |archivedate=2016-08-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160807133914/http://www.rahamasha.net/uploads/2/3/2/8/2328777/the_dates_in_the_pahlavg_and_prsg.pdf }}&lt;/ref&gt;. Ҳар ''[[таҳм]]е'' 50 — 100 сарбозро дар бар мегирифта ва аз чанд «''[[рада]]''» ({{lang-pal|''radag''}}) ташкил мешуда, ки ҳар кадоме 10 сарбоз доштааст&lt;ref&gt;[https://www.academia.edu/35927114/Терминология_организационной_структуры_Армянской_Армии_в_IV_V_вв._The_Terminology_of_the_Organizational_Structure_of_the_Armenian_Army_in_the_4-5th_centuries_А._Айвазян._Армяно-персидская_война_449_451_гг._Кампании_и_сражения._Eреван_Воскан_Ереванци_2016_СПб._Алетейя_2017._С._360-464 ''Айвазян А.'' Терминология организационной структуры Армянской Армии в IV—V вв. // А. Айвазян. Армяно-персидская война 449—451 гг. Кампании и сражения.- Eреван: Воскан Ереванци, 2016; СПб.: Алетейя, 2017. С. 360—464.]&lt;/ref&gt;.

== Ному нишони ''Меҳтар таҳмадор'' дар нерӯҳои мусаллаҳи кишварҳои ҷаҳон ==
&lt;gallery class=&quot;center&quot;&gt;
&lt;!-- In alphabetic order of Country please --&gt;
Post-Soviet-Army-OF-1c.svg|{{lang-hy|ավագ լեյտենանտ}}&lt;br /&gt;[Avag leytenant]&lt;br /&gt;([[Armenian Ground Forces]])&lt;ref name=&quot;Armenia&quot;&gt;{{cite web |title=ԶԻՆՎՈՐԱԿԱՆ ԾԱՌԱՅՈՒԹՅԱՆ ԵՎ ԶԻՆԾԱՌԱՅՈՂԻ ԿԱՐԳԱՎԻՃԱԿԻ ՄԱՍԻՆ |url=https://www.arlis.am/documentview.aspx?docid=117633 |website=arlis.am |publisher=Legal information system of Armenia |access-date=3 June 2021 |language=hy |date=15 November 2017}}&lt;/ref&gt;
11.AzAF-SLT.png|{{lang-az|Baş leytenant}}&lt;br /&gt;([[Azerbaijani Land Forces]])&lt;ref name=&quot;Azerbaijan&quot;&gt;{{cite web |title=Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələri hərbi qulluqçularının hərbi geyim forması və fərqləndirmə nişanları haqqında Əsasnamə |url=https://mod.gov.az//images/pdf/854d34d118da32783a511172925270d7.pdf |website=mod.gov.az |publisher=Ministry of Defense |access-date=16 February 2021 |language=az |pages=64–70 |date=25 June 2001}}&lt;/ref&gt;
Post-Soviet-Army-OF-1c.svg|{{lang-be|Старшы лейтэнант}}&lt;br /&gt;([[Belarusian Ground Forces]])&lt;ref name=&quot;Belarus&quot;&gt;{{cite web |title=Указ Президента Республики Беларусь от 21.07.2009 N 388 &quot;О военной форме одежды, знаках различия по воинским званиям и внесении дополнений в Указ Президента Республики Беларусь от 9 июня 2006 г. N 383&quot; |url=http://pravo.levonevsky.org/bazaby11/republic09/text814.htm |website=pravo.levonevsky.org/ |publisher=Government of Belarus |access-date=30 May 2021 |language=ru}}&lt;/ref&gt;
Rank insignia of Старши лейтенант of the Bulgarian Army.png|{{lang-bg|Старши лейтенант}}&lt;br /&gt;([[Bulgarian Land Forces]])&lt;ref name=&quot;Bulgaria&quot;&gt;{{cite web |title=ЗАКОН ЗА ОТБРАНАТА И ВЪОРЪЖЕНИТЕ СИЛИ НА РЕПУБЛИКА БЪЛГАРИЯ |url=https://www.lex.bg/bg/laws/ldoc/2135631954 |website=lex.bg |access-date=25 May 2021 |location=Глава седма. ВОЕННА СЛУЖБА |language=bg |date=12 May 2009 |accessdate=2022-08-23 |archivedate=2023-05-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230525090426/https://lex.bg/bg/laws/ldoc/2135631954 }}&lt;/ref&gt;
Army-HRV-OF-01a.svg|{{lang-hr|Natporučnik}}&lt;br /&gt;([[Croatian Army]])&lt;ref name=&quot;Croatia&quot;&gt;{{cite web |title=Oznake činova |url=http://www.osrh.hr/#rubData/HTML/HR/RAZNO/OZNAKE/20190401_Galerija_oznaka/Galerija_oznaka_HR.htm |website=osrh.hr |publisher=Republic of Croatia Armed Forces |access-date=26 May 2021 |language=hr |date=1 April 2019}}&lt;/ref&gt;
CzArmy 2011 OF1a-Nadporuchik shoulder.svg|{{lang-cs|Nadporučík}}&lt;br /&gt;([[Czech Land Forces]])&lt;ref name=&quot;Czech_Republic&quot;&gt;{{cite web |title=Ranks |url=https://www.army.cz/scripts/detail.php?id=49065 |website=army.cz |publisher=Ministry of Defence of the Czech Republic |date=2018 |access-date=26 May 2021}}&lt;/ref&gt;
Yliluutnantti M05.svg|{{lang-fi|Yliluutnantti}}&lt;br &gt;{{lang-sv|Premiärlöjtnant}}&lt;br /&gt;([[Finnish Army]])&lt;ref name=&quot;Finland&quot;&gt;{{cite web |title=Sotilasarvot Puolustusvoimissa |url=https://puolustusvoimat.fi/sotilasarvot |website=puolustusvoimat.fi |publisher=Finnish Defence Forces |access-date=26 May 2021 |language=fi |accessdate=2022-08-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230704182757/https://puolustusvoimat.fi/sotilasarvot |archivedate=2023-07-04}}&lt;/ref&gt;
Georgia Army OF-1c.png|{{lang-ka|უფროსი ლეიტენანტი}}&lt;br /&gt;{{lang|ka-Latn|Uprosi leit’enant’i}}&lt;br /&gt;([[Georgian Land Forces]])&lt;ref name=&quot;Georgia&quot;&gt;{{cite web |title=სამხედრო წოდებები და ინსიგნიები |trans-title=Military Ranks and Insignia |url=https://mod.gov.ge/ge/page/34/samxedro-wodebebi-da-insigniebii |website=mod.gov.ge |publisher=Ministry of Defense of Georgia |access-date=12 March 2018 |language=ka}}&lt;/ref&gt;
Rank Army Hungary OF-01b.svg|{{lang-hu|Főhadnagy}}&lt;br /&gt;([[Hungarian Ground Forces]])&lt;ref name=&quot;Hungary&quot;&gt;{{cite web |last1=Andrea |first1=Kánya |title=A gallér és az ötágú csillag |url=https://honvedelem.hu/hirek/honvedelmi-miniszter/a-galler-es-az-otagu-csillag.html |website=honvedelem.hu |publisher=Hungarian Defence Forces |access-date=26 May 2021 |language=hu |date=6 May 2009 |accessdate=2022-08-23 |archivedate=2022-07-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220705225456/https://honvedelem.hu/hirek/honvedelmi-miniszter/a-galler-es-az-otagu-csillag.html }}&lt;/ref&gt;
12-RKGF-SELT.svg|{{lang-kk|Аға лейтенант}}&lt;br /&gt;([[Kazakh Ground Forces]])&lt;ref name=Kazakhstan&gt;{{cite web |title=Қазақстан Республикасының Қарулы Күштері, басқа да әскерлері мен әскери құралымдары әскери қызметшілерінің әскери киім нысаны және айырым белгілері туралы |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U1100000144 |website=adilet.zan.kz |publisher=Ministry of Justice (Kazakhstan) |access-date=29 May 2021 |language=kk |date=25 August 2011}}&lt;/ref&gt;
09.Kyrgyzstan Army-SLT.svg|{{lang-ky|Улук лейтенант}}

([[Kyrgyz Army]])&lt;ref name=&quot;Kyrgyzstan&quot;&gt;{{cite web |title=Кыргыз Республикасынын жарандарынын жалпыга бирдей аскердик милдети жөнүндө, аскердик жана альтернативдик кызматтар жөнүндө |url=http://cbd.minjust.gov.kg/act/view/ky-kg/202536 |website=cbd.minjust.gov.kg/ |publisher=Ministry of Justice (Kyrgyzstan) |access-date=3 June 2021 |language=ky |date=9 February 2009}}&lt;/ref&gt;
LV-Army-OF1a.png|{{lang-lv|Virsleitnants}}&lt;br /&gt;([[Latvian Land Forces]])&lt;ref name=&quot;Latvia&quot;&gt;{{cite web |title=Pakāpju iedalījums |url=https://www.mil.lv/lv/aktivais-dienests/dienesta-gaita/dienesta-pakapes/pakapju-iedalijums |website=mil.lv/lv |publisher=Latvian National Armed Forces |access-date=26 May 2021 |language=lv}}&lt;/ref&gt;
14-Lithuania Army-1LT.svg|{{lang-lt|Vyresnysis leitenantas}}&lt;br /&gt;([[Lithuanian Land Forces]])&lt;ref name=&quot;Lithuania&quot;&gt;{{cite web |title=Karių laipsnių ženklai |url=http://kariuomene.kam.lt/lt/kariuomenes_atributika/kariu_laipsniu_zenklai_3554.html |website=kariuomene.kam.lt |publisher=Ministry of National Defence (Lithuania) |access-date=26 May 2021 |language=lt |accessdate=2022-08-23 |archivedate=2016-09-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160911115805/http://kariuomene.kam.lt/lt/kariuomenes_atributika/kariu_laipsniu_zenklai_3554.html }}&lt;/ref&gt;
Mongolian Army-1LT-service.svg|{{lang-mn|Ахлах дэслэгч}}&lt;br /&gt;([[Mongolian Ground Force]])&lt;ref name=&quot;Mongolia&quot;&gt;{{cite web |author1=Chief of General Staff |author1-link=Chief of General Staff (Mongolia) |title=Order of the Chief of the General Staff: Number A / 595 |date=25 November 2019 |website=gsmaf.gov.mn |pages=20-26 |url=https://www.gsmaf.gov.mn/gsmaf/onePost/1331 |access-date=18 September 2021 |language=mn |accessdate=2026-03-24 |archivedate=2024-12-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20241228021525/https://www.gsmaf.gov.mn/gsmaf/onePost/1331 }}&lt;/ref&gt;
Russia-Army-OF-1c-2010.svg|{{lang-ru|Старший лейтена́нт}}&lt;br /&gt;([[Russian Ground Forces]])&lt;ref name=&quot;Russia_Army&quot;&gt;{{cite web |title=Указ Президента Российской Федерации от 11 марта 2010 года № 293 &quot;О военной форме одежды, знаках различия военнослужащих и ведомственных знаках отличия&quot; |url=https://rg.ru/2010/03/12/forma-dok.html |website=rg.ru |publisher=Российской газеты |access-date=26 May 2021 |language=ru |date=12 March 2010}}&lt;/ref&gt;
Army-SVK-OF-01a.svg|{{lang-sk|Nadporučík}}&lt;br /&gt;([[Ground Forces of the Slovak Republic|Slovak Ground Forces]])&lt;ref name=&quot;Slovakia&quot;&gt;{{cite web |title=Označenie vojenských hodností príslušníkov Ozbrojených síl Slovenskej republiky od 1.1.2016 |trans-title=Designation of military ranks of members of the Armed Forces of the Slovak Republic from 1.1.2016 |url=http://www.vhu.sk/oznacenie-vojenskych-hodnosti-prislusnikov-ozbrojenych-sil-slovenskej-republiky-od-112016/ |website=vhu.sk |publisher=Military History Institute |access-date=12 April 2021 |language=sk}}&lt;/ref&gt;
13-Slovenian Army-1LT.svg|{{lang-sl|Nadporočnik}}&lt;br /&gt;([[Slovenian Ground Force]])&lt;ref name=&quot;Slovenia&quot;&gt;{{cite web |title=Čini in razredi |url=https://www.slovenskavojska.si/o-vojski/cini-in-razredi/ |website=slovenskavojska.si |publisher=Slovenian Armed Forces |access-date=26 May 2021 |language=sl}}&lt;/ref&gt;
Tajikistan-Army-OF-1c.png|{{lang-tg|Лейтенанти калон}}&lt;br /&gt;([[Tajik National Army]])&lt;ref name=&quot;Tajikistan&quot;&gt;{{cite web |title=ҚОНУНИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН ДАР БОРАИ ЎҲДАДОРИИ УМУМИИ ҲАРБӢ ВА ХИЗМАТИ ҲАРБӢ |url=https://majmilli.tj/%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BD%D0%B8-%D2%B7%D1%83%D0%BC%D2%B3%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD-%D0%B4%D0%B0%D1%80-%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B8-35/ |website=majmilli.tj |publisher=The National Assembly of the Republic of Tajikistan |access-date=2 June 2021 |language=tg |date=13 April 2017 |accessdate=2022-08-23 |archivedate=2017-10-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171022032326/https://majmilli.tj/%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BD%D0%B8-%D2%B7%D1%83%D0%BC%D2%B3%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD-%D0%B4%D0%B0%D1%80-%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B8-35/ }}&lt;/ref&gt;
Post-Soviet-Army-OF-1c.svg|{{lang-tk|Uly leýtenant}}&lt;br /&gt;([[Turkmen Ground Forces]])&lt;ref name=&quot;Turkmenistan&quot;&gt;{{cite web |title=TÜRKMENISTANYŇ KANUNY Harby borçlulyk we harby gulluk hakynda (Türkmenistanyň Mejlisiniň Maglumatlary 2010 ý., № 3, 58-nji madda) (Türkmenistanyň 01.10.2011 ý. № 234-IV Kanuny esasynda girizilen üýtgetmeler we goşmaçalar bilen) |trans-title=LAW OF TURKMENISTAN On military service and military service (Information of the Mejlis of Turkmenistan, 2010, No. 3, Article 58) (as amended by the Law of Turkmenistan of October 1, 2011 No. 234-IV)  |url=https://milligosun.gov.tm/storage/file/04-harby-borclulyk-we-harby-gulluk-hakynda-ky9J0pKxTQ.pdf |website=milligosun.gov.tm |publisher=Ministry of Defense (Turkmenistan) |access-date=2 June 2021 |pages=28-29 |language=tk}}&lt;/ref&gt;
UA shoulder mark 13.svg|{{lang-uk|Старший лейтенант}}&lt;br /&gt;([[Ukrainian Ground Forces]])&lt;ref name=&quot;Ukraine&quot;&gt;{{cite web |title=НАКАЗ  20.11.2017  № 606 |url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/z1502-17#Text |website=zakon.rada.gov.ua |publisher=Ministry of Justice of Ukraine |access-date=2 June 2021 |language=uk |date=13 December 2017 |accessdate=2022-08-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201016045651/https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/z1502-17#Text |archivedate=2020-10-16}}&lt;/ref&gt;
Uzbekistan-army-OF-1c.svg|{{lang-uz|Katta leytenant}}&lt;br /&gt;([[Uzbek Ground Forces]])&lt;ref name=&quot;Uzbekistan&quot;&gt;{{cite web |title=O‘zbekiston Respublikasi fuqarolarining harbiy xizmatni o‘tash tartibi to‘g‘risida |url=https://lex.uz/docs/-4513434 |website=lex.uz |publisher=Ministry of Justice of the Republic of Uzbekistan |access-date=3 June 2021 |language=uz |date=12 September 2019}}&lt;/ref&gt;
&lt;/gallery&gt;

== Пайвандҳо ==
* [[Нерӯҳои мусаллаҳ]]
* [[Дараҷаи низомӣ]]
* [[Дараҷаҳои Нерӯҳои мусаллаҳи Тоҷикистон]]

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
{{Дараҷаҳои низомӣ}}

[[Гурӯҳ:Нерӯҳои мусаллаҳ]]
[[Гурӯҳ:Артиш]]
[[Гурӯҳ:Дараҷаҳои низомӣ]]
[[Гурӯҳ:Саркардагон]]</text>
      <sha1>j771zy1oajdcwd0sarqvg8296bzx92t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Размдор</title>
    <ns>0</ns>
    <id>214282</id>
    <revision>
      <id>1492648</id>
      <parentid>1491631</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T21:10:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492648</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21434" sha1="lwdmlc6gj4yxk1xgfu5ce2lfzen0crs" xml:space="preserve">{{Дараҷаи низомӣ
| тасвир1         = Russia-Army-OR-8-2010.svg
| image_size     = 100px
| зернавис1       = &lt;small&gt;Сардӯшии [[Нерӯи заминӣ]]&lt;/small&gt;
| тасвир2         = Russia-Airforce-OR-8-2010.svg
| зернавис2       = &lt;small&gt;Сардӯшии [[Нерӯи ҳавоӣ]]&lt;/small&gt; 
| ном             = '''Размдор'''
| кишвар          = {{парчамбандӣ|Tajikistan}}
| нерӯ           = [[Нерӯҳои мусаллаҳ|Артиш]]
| кӯтаҳнивишт     = {{lang-fa|'''رزم‌دار'''}}
| rank           = 
| NATO rank      = [[Ranks and insignia of NATO armies enlisted#Other/Enlisted ranks (OR 1–9)|OR-8]]
| Non-NATO rank  = 
| бунёдшуда       = 
| бекоршуда       = 
| дараҷаи болотар = [[Размсоз]]
| дараҷаи пойинтар = [[Меҳтар размовар]]
| ҳамто           = {{bulleted list|[[Меҳновёр]]|{{nowrap|{{парчамбандӣ|Iran}} '''استوار دوم'''}}|{{парчамбандӣ|Russia}} ''Старшина''|{{парчамбандӣ|USA}} ''First sergeant	Master sergeant'' |[[File:NATO flag.svg|24px]] [[НАТО|NATO]] ''OR-8''}}|
}}

'''Размдор''' ({{lang-fa|'''رزم‌دار'''}}) — [[дараҷаи низомӣ|дараҷае размоварӣ]] дар [[Нерӯи заминӣ|нерӯҳои заминӣ]] ва [[Нерӯи ҳавоӣ|ҳавоӣ]], [[Вазорати дифоъ|ниҳодҳои низомӣ]] ва амниятӣ, ки ҷойгоҳе болотар аз [[меҳтар размовар]] ва пойинтар аз [[размсоз]] дорад ва баробар бо [[меҳновёр]] дар [[нерӯи дарёӣ]] аст.

{| class=&quot;wikipedia sortable&quot; border=&quot;1&quot;
|-
|+ '''[[Дараҷаи низомӣ|Размпоягон]]'''
|-	
|width=&quot;30%&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#cfcfcf;&quot; | &lt;small&gt;кеҳтар:&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[Меҳтар размовар]]
|width=&quot;35%&quot; align=&quot;center&quot;  style=&quot;background:#bfbfbf;&quot;| [[File:Tajikistan_Armed_Forces_Shoulder_Patch.svg|50px]]&lt;br&gt;'''Размдор'''
|width=&quot;30%&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#afafaf;&quot; | &lt;small&gt;меҳтар:&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[Размсоз]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;/small&gt;
|}

''Размдор'' дар нерӯҳои мусаллаҳ маъмулан мақоми ''меҳтарии'' ''[[вашт]]''ро дорад, ки [[якон|яконе зербахш]]ест, ки аз ду ё бештар [[таҳм]] ташкил шуда ва бахше аз [[гурдон]] ё яконе мустақил аст; гурӯҳон&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.mtrd.ir/sites/default/files/journals-files/%DA%A9%D8%A7%D9%85%D9%84%20%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8%20%D8%AA%D8%B5%D8%AD%DB%8C%D8%AD%20%D8%B4%D8%AF%D9%87.pdf |title=''Фарҳанги ҳазорвожаи низомӣ''. — Теҳрон: Фарҳангистони забону адаби форсӣ, Дафтари вожагузинии низомии Ситоди кулли Нерӯҳои мусаллаҳи Эрон, 1392.|accessdate=2018-09-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181222163608/http://www.mtrd.ir/sites/default/files/journals-files/%DA%A9%D8%A7%D9%85%D9%84%20%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8%20%D8%AA%D8%B5%D8%AD%DB%8C%D8%AD%20%D8%B4%D8%AF%D9%87.pdf |archivedate=2018-12-22 }}&lt;/ref&gt;, рота&lt;ref name=&quot;ВЭ-7&quot;&gt;{{книга|автор=Коллектив авторов|часть=Том 7, статья «Рота»|заглавие=Военная энциклопедия|ответственный=Под ред. [[Грачёв, Павел Сергеевич|П.В. Грачёв]]|место= М.|издательство=Воениздат|год=2003|страницы=282-283|страниц=735|тираж=10000|isbn=5-203-001874-X}}&lt;/ref&gt;.

''[[Меҳтар]]'' мақомест расмӣ дар ҳар [[вашт]] ([[Батарея|оташбор]]) аз нерӯҳои мусаллаҳ, ки масъули омодасозии сарбозону размафзору ҷангафзорҳор ва созмондиҳандаи мустақими назму тартибот дар маҳалли истиқрори ''вашт'' ва сардори мустақими [[размовар]]ону [[сарбоз]]они якони худ аст. Ҳамчунин размдорон кормандони «[[омод]]гоҳ» ҳастанд, ки он созмоне дар артиш аст, ки масъули фароҳамсозӣ, нигаҳдорӣ ва таҳвили хӯроку пӯшоку ҷангафзорҳои мавриди ниёзи яконҳо ва маҳалли анҷоми хадамоти пуштибони фаннии нерӯҳо аст&lt;ref&gt;{{книга|автор=Ғуломҳусайн Садрии Афшор, Насрин Ҳакамӣ, Настаран Ҳакамӣ|часть=Том 1, статья «Омодгоҳ»|заглавие=Фарҳангномаи форсӣ: вожагон ва аълом|ответственный=Под ред. Ғуломҳусайн Садрии Афшор|место = Теҳрон |издательство=«Фарҳанги муъосир»|год=1388|страницы=91|страниц= |тираж= |isbn=978-964-8637-92-2}}&lt;/ref&gt;.

== Вожашиносӣ ==

«''Размдор''» ба маънои ‘''ҷанговар''; ''ҷангҷӯ''; ''размӣ''’ аст&lt;ref name=&quot;Луғатнома&quot;&gt;{{Cite web |url=https://dehkhoda.ut.ac.ir/fa/dictionary/detail/163270?title=%D8%B1%D8%B2%D9%85%D8%AF%D8%A7%D8%B1 |title=''Деҳхудо'', ''Алиакбар''. Луғатномаи Деҳхудо (нусхаи диҷитол) бар асоси нусхаи физикии 15-ҷилдии интишори соли 1377. — Муассисаи Луғатномаи Деҳхудо ва Маркази байнулмилалии омӯзиши забони форсии Донишгоҳи Теҳрон, 1399. |accessdate=2024-08-16 |archivedate=2024-08-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240816145845/https://dehkhoda.ut.ac.ir/fa/dictionary/detail/163270?title=%D8%B1%D8%B2%D9%85%D8%AF%D8%A7%D8%B1 }}&lt;/ref&gt; ва аз як вожа ва як пасванд сохта шудаву мақулаи дастурии он исм ва сохтвожаи он ба сурати [исм (''разм'') + пасванд (''-дор'')] аст. Дар сохти ин исм аз фароянди вожасозии таркиб истифода шудааст:

&lt;blockquote&gt;'''''[[разм]]''''' (&lt;small&gt;{{lang-pal|''razm''}}  &lt; {{lang-peo|''*razma-''}} ‘''[[разма]]''’ &lt; [[Забони эронии бостон|эронии бостон]]: ''*raźman-'' ‘''ороиши ҷангӣ''’ аз √''*raź-'' ‘''оростан''’&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;{{книга | автор = Эдельман Д. И. | заглавие  = Этимологический словарь иранских языков | ссылка =  | ответственный = Институт языкознания РАН | издание = | место = М. | издательство = «Восточная литература» | год = 2020 | том = 6 (p—r̥) | страницы  = 436 | страниц = 463 | серия = | isbn =5-02-018124-2; ISBN 978-5-02-039863-4 (в пер.) | тираж = 500 | ref = }}&lt;/ref&gt;) + '''''-дор''''' (&lt;small&gt;{{lang-pal|''dār''}} &lt; {{lang-peo|*''dār(a)-''}} &lt; эронии бостон: ''*dārai̯a-'' ‘''доранда''’), ки ба исм афзуда мешавад ва умуман маънии «''нигаҳдоранда''»-ро мерасонад&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://ensani.ir/fa/article/293410/%D8%B4%DB%8C%D9%88%D9%87-%D9%87%D8%A7-%D9%88-%D8%A7%D9%85%DA%A9%D8%A7%D9%86%D8%A7%D8%AA-%D9%88%D8%A7%DA%98%D9%87-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%B5%D8%B1-5- |title=''Содиқӣ'', ''Алиашраф''. Шеваҳо ва имконоти вожасозӣ дар забони форсии муъосир (5) // «Нашри дониш», хурдод ва тири 1371, шумораи 7, сс. 39 – 45. |accessdate=2021-12-11 |archivedate=2021-12-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211211160508/http://ensani.ir/fa/article/293410/%D8%B4%DB%8C%D9%88%D9%87-%D9%87%D8%A7-%D9%88-%D8%A7%D9%85%DA%A9%D8%A7%D9%86%D8%A7%D8%AA-%D9%88%D8%A7%DA%98%D9%87-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%B5%D8%B1-5- }}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

Вожасозӣ бо пасванди «''-дор''» аз куҳантарин замонҳо ба кор меравад. Чунончи, дар [[забони эронии бостон]] «''*kāra-dāranaka-''» ‘''дорандаи сипоҳ, сипаҳдор''’&lt;ref name=&quot;Ҳасандӯст&quot;&gt;''Ҳасандӯст, Муҳаммад.'' Фарҳанги решашинохтии забони форсӣ. — Теҳрон: Фарҳангистони забону адаби форсӣ, Нашри осор, 1393. ISBN 978-600-6143-56-9. — ҷ. 2, с. 1244—1245&lt;/ref&gt;) ва дар {{lang-fa|[[Сипаҳсолор|«''сипаҳдор''»]]}} ва [[Лашкарсолор|«''лашкардор''»]] бо ҳамин пасванд сохта шудаанд&lt;ref&gt;''Содиқӣ'', ''Алиашраф''. Шеваҳо ва имконоти вожасозӣ дар забони форсии муъосир (5) // «Нашри дониш», хурдод ва тири 1371, шумораи 7, сс. 39 – 45&lt;/ref&gt; ва ''размдор'' дар қиёс бо онҳо сохта шудааст. 

''Сипаҳдор'' ё ''сипоҳдор'' аз истилоҳоти куҳани низомӣ ва мутародиф бо ''сипаҳсолор'' ва «''фармонраво''; ''подшоҳ''» аст ва ''сипаҳдорӣ'' низ «''амали сипаҳдор'', ''сардории сипоҳ'', ''фармондеҳӣ''»-ро мегуфтанд&lt;ref name=&quot;Сухан&quot;&gt;''Анварӣ'', ''Ҳасан''. Фарҳанги бузурги «Сухан». Ба сарпарастии Ҳасан Анварӣ, Теҳрон: «Сухан», 1381 –. 8 ҷ. мусаввар. ISBN 964-6961-98-3 (давра).&lt;/ref&gt;. Чунончи, Фирдавсӣ «''сипаҳдор''»-ро ба маънои «''фармондеҳи сипоҳ''» бисёр ба кор бурдааст:

&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;''Таҳамтан ҳамон гаҳ забон баркушод'',
''Паёми сипаҳдори Эрон бидод''&lt;ref name=&quot;Шоҳнома&quot;&gt;''Абулқосим Фирдавсӣ''. Шоҳнома. — Душанбе: «Адиб», 2007. Таҳияи матн ва луғату тавзеҳот аз Камол Айнӣ ва Зоҳир Аҳрорӣ. Муҳаррир Мубашшир Акбарзод. ISBN 978-99947-32-84-5&lt;/ref&gt;.&lt;/poem&gt;&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;''Сипаҳдори Турон чу з-он гуна дид'',
''Сабук сар аз он ҷанг берун кашид''&lt;ref name=&quot;Шоҳнома&quot; /&gt;.&lt;/poem&gt;&lt;/blockquote&gt;

«''Лашкардор''» низ аз истилоҳоти куҳани низомӣ ва ба маънои «''идоракунанда ва фармондеҳи лашкар''» аст ва «''амалу шуғли лашкардор''; ''нигаҳдории лашкар''; ''фармондеҳии лашкар''»-ро «''лашкардорӣ''» мегуфтанд&lt;ref name=&quot;Сухан&quot; /&gt;. ''Лашкардор'' дар «Марзбоннома» ба маънои «''фармондеҳи лашкар''» ба кор рафтааст:
&lt;blockquote&gt;«''Корҳои мамлакат ба мардони кору лашкару лашкардор рост ояд''»&lt;ref name=&quot;Луғатнома&quot; /&gt;.&lt;/blockquote&gt;

''Размдор'' ҳамчун  дараҷаи низомӣ соли 1991 дар нерӯҳои заминиву ҳавоии [[Сипоҳи посдорони Инқилоби исломӣ|Сипоҳи посдорон]] ҷорӣ шуда&lt;ref name=&quot;Сухан&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://rc.majlis.ir/fa/law/show/91961 |title=Қонуни муқаррароти истихдомии Сипоҳи посдорони инқилоби исломӣ |accessdate=2021-12-12 |archivedate=2013-08-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130814072556/http://rc.majlis.ir/fa/law/show/91961 }}&lt;/ref&gt; ва ду рутба дорад, ки баробар бо [[Дараҷаҳои Нерӯҳои мусаллаҳи Тоҷикистон|рутбаҳои зерин]] дар [[Артиши Тоҷикистон|Нерӯҳои мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон]] ҳастанд:

# ''размдори дувум'' = [[Размдор|''старшина'']];
# ''размдори якум'' = [[Размсоз|''прапоршик'']].

Бино бар ин, «''размдор''» барои ҷойгузинии дараҷаи низомии «''старшина''» ба [[Вазорати мудофиаи Ҷумҳурии Тоҷикистон|Вазорати дифоъи Ҷумҳурии Тоҷикистон]] пешниҳод шудааст&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Ҷайҳонӣ|first1=Умед |title= Таджикские воинские звания. Система Умеда Джайхани |url=https://turanica.wordpress.com/2026/10/05/таджикские-воинские-звания-система-у/ |language=ru |date=12 October 2026}}&lt;/ref&gt;.

== Пешина ==

{| class=&quot;infobox bordered&quot; style=&quot;width: 24em&quot;
!colspan='3' style=&quot;text-align:center; background:#cce&quot; |'''[[Сипоҳи Ҳахоманишиён]]'''
|-
|colspan='3'|
|-
! [[Якон]]ҳо
! Шумори нерӯҳо
! Фармондеҳ
|-
| [[Разма|''*daθa-'']]
| 10 сарбоз
| ''*daθapati-''
|-
| [[Вашт|''*θata-'']]
| 100 сарбоз
| [[Сарвон|''*θatapati-'']]
|-
| [[Ҳанг|''*hazāra-'']]
| 1 000 сарбоз
| [[Сарҳанг|''*hazārapati-'']]
|-
|[[Гунд|''*baivara-'']]
| 10 000 сарбоз
|[[Гундсолор|''*baivarapati-'']]
|-
| [[Сипоҳ|''*spāda-'']]
| 60 000 сарбоз
| [[Сипаҳсолор|''*spādapati-'']]
|}

Мақоми [[Фармондеҳи разма|фармондеҳии разма]] нахустин бор дар [[сипоҳи Ҳахоманишиён]] (550 – 330 то милод) падид омадааст. Дар сипоҳи Ҳахоманишиён ({{lang-peo|''*spāda-''}} [''сипоҳ'']), ки бар бахшбандии даҳгонӣ созмон ёфта буд, аз 10 сарбоз як [[разма|''*daθa-'']] [''даҳа''] ташкил мешуд, ки сардораш [[Размовар|''*daθapati-'']] [''даҳабад''] буд&lt;ref name=&quot;Hinz&quot;&gt;''W. Hinz'', Altiranisches Sprachgut der Nebenüberlieferungen, Wiesbaden, 1975.&lt;/ref&gt;. Аз 10 ''даҳа'' як [[вашт|''*θata-'']] [''сада''] ташкил мешуд, ки фармондеҳаш [[Сарвашт|''*θatapati-'']] [''садабад''] буд&lt;ref name=&quot;Hinz&quot; /&gt;. Аз 10 ''сада'' як [[ҳанг|''*hazāra-'']] [''ҳазора''] ташкил мешуд, ки онро [[Сарҳанг|''*hazārapati-'']] [''ҳазорабад''] фармондеҳӣ мекард&lt;ref name=&quot;Marquart&quot;&gt;''J. Marquart'', Untersuchungen zur Geschichte von Eran I, Göttingen, 1896.&lt;/ref&gt;. Аз 10 ''ҳазора'' як [[лашкар|''*baivara-'']] [''бевара''] ташкил мешуд, ки фармондеҳаш [[Лашкарсолор|''*baivarapati-'']] [''беварабад''] буд&lt;ref name=&quot;Marquart&quot; /&gt;. Сарфармондеҳи сипоҳи Ҳахоманишиён [[Сипаҳсолор|''*spādapati-'']] [''сипаҳбад''] буд&lt;ref&gt;''Шаҳбозӣ, Алиризо Шопур''. Ҷанг дар Эрони бостон // Ҷусторҳои эроншиносӣ. Теҳрон: Китоби марҷаъ, 1391. – саҳ. 55 – 95&lt;/ref&gt;.

Агар шумори нерӯҳои ин яконҳоро бо воҳидҳои низомии артишҳои имрӯзӣ ҳамсанҷӣ кунем, ''даҳа'' бо [[Разма|''отделение'']], ''сада'' бо [[Вашт|''рота'']], ''ҳазора'' бо [[Ҳанг|''полк'']], ''бевара'' бо [[Лашкар|''дивизия'']] ва ''сипоҳ'' бо [[Артиш|''армия'']] баробар мешаванд. Бо ҳамин қиёс, ''даҳабад'' бо [[размовар|''сержант'']] ё [[размдор|''старшина'']], ''садабад'' бо [[Таҳмдор|''лейтенант'']] ё [[Сарвашт|''капитан'']], ''ҳазорабад'' бо [[Саргурд|''майор'']] ё [[Сарҳанг|''полковник'']], ''беварабад'' бо [[гундсолор|''генерал-майор'']] ё [[лашкарсолор|''генерал-лейтенант'']] ва ''сипаҳбад'' бо [[сипаҳсолор|''генерал-полковник'']] ё [[артишсолор|''генерали артиш'']] баробар мешаванд.

''Сержант'' ({{lang-fr|sergent}}, аз {{lang-la|serviens}}) худ ба маънои «''чокар'', ''хидматгор'', ''хидматгузор''» аст ва ҳамчун рутба нахустин бор дар асри XV дар артиши [[Фаронса]] ва сипас артишҳои [[Олмон]] ва [[Бритониё]] ба кор рафтааст. Дар садаҳои миёна дар нерӯҳои муздур ва артиши кишварҳои урупоӣ шаш намуд ''сержант'' хидмат мекард:

# дар [[разма]]ҳо — [[размёр|''капрал'']] ё [[кеҳтар размовар|''сержанти хурд'']]. 
# дар [[таҳм]]ҳо — [[размовар|''сержант'']]. 
# дар [[вашт]]ҳо — ''мастер-сержант'' ё [[меҳтар размовар|''сержанти калон'']]. 
# дар [[гурдон]]ҳо — [[размдор|''штаб-сержант'']]. 
# дар [[ҳанг]]ҳо — [[размсоз|''сержант-майор'']], ки дертар [[саргурд|''майор'']] номида шуд. 
# дар ситоди ''сарфармондеҳи артиш'' ([[артишсолор|''капитан-генерал'']]) — ''генерал-сержант-майор'', ки дертар [[гундсолор|''генерал-майор'']] номида шуд.

Дар [[Артиши Сурх]] дараҷаи «''сержант''»  ҳамчун рутбаи шахсӣ [[2 ноябр]]и [[соли 1940]] ҷорӣ шуда буд.

Дар [[Артиши Тоҷикистон|Нерӯҳои мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон]] ин дараҷа [[23 феврал]]и [[соли 1993]] ҷорӣ шудаву чаҳор рутба дорад&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://majmilli.tj/қонуни-ҷумҳурии-тоҷикистон-дар-бораи-35/ |title=Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи уҳдадории умумии ҳарбӣ ва хидмати ҳарбӣ» |accessdate=2019-07-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190707082034/http://majmilli.tj/%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BD%D0%B8-%D2%B7%D1%83%D0%BC%D2%B3%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD-%D0%B4%D0%B0%D1%80-%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B8-35/ |archivedate=2019-07-07}}&lt;/ref&gt;: 
#  [[Кеҳтар размовар|''сержанти хурд'']], 
#  [[Размовар|''сержант'']], 
#  [[Меҳтар размовар|''сержанти калон'']], 
#  [[Размдор|''старшина'']].

Дар нерӯҳои мусаллаҳ барои фармондеҳии ҳар якони размӣ мақоми созмоние дар назар гирифта шудааст. Бино бар ойинномаҳои низомӣ, мақоми созмонии размоварон фармондеҳии рада, тонк, зиреҳпӯш ва дигарҳо аст.

Дараҷаи «''старшина''» ({{lang-ru|''старшина''}}, аз {{lang-ru|''старший''}} — ''меҳтар'') ҳамчун рутбаи фардӣ дар [[Артиши Сурх]] [[соли 1935]] ҷорӣ шуда буд. Дар [[Артиши Тоҷикистон|Нерӯҳои мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон]] ин дараҷа [[23 феврал]]и [[соли 1993]] ҷорӣ шудааст. Ин дараҷаро ба беҳтарин [[меҳтар размовар|''сержантҳои калон'']] медиҳанд, ки дар мақомҳои созмонии сержантӣ на камтар аз 6 моҳ хидмат карда бошанд ё дар мақоме таъйин шуда бошанд, ки бино бар созмони низомӣ дараҷаи ''старшина'' муқаррар шуда бошад.

== Пайвандҳо ==
* [[Нерӯҳои мусаллаҳ]]
* [[Дараҷаи низомӣ]]
* [[Дараҷаҳои Нерӯҳои мусаллаҳи Тоҷикистон]]
{{Дараҷаҳои низомӣ}}
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

[[Гурӯҳ:Артиш]]
[[Гурӯҳ:Дараҷаҳои низомӣ]]
[[Гурӯҳ:Размоварон]]</text>
      <sha1>lwdmlc6gj4yxk1xgfu5ce2lfzen0crs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Размовар</title>
    <ns>0</ns>
    <id>214287</id>
    <revision>
      <id>1492649</id>
      <parentid>1491632</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T21:10:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492649</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17040" sha1="4karbpvz1jfp0n2ruq5ott6xr5sscmx" xml:space="preserve">{{Дараҷаи низомӣ
| тасвир1         = Russia-Army-OR-5-2010.svg
| image_size     = 100px
| зернавис1       = &lt;small&gt;Сардӯшии [[Нерӯи заминӣ]]&lt;/small&gt;
| тасвир2         = Russia-Airforce-OR-5-2010.svg
| зернавис2       =  &lt;small&gt;Сардӯшии [[Нерӯи заминӣ]]&lt;/small&gt;
| ном             = '''Размовар'''
| кишвар          = {{парчамбандӣ|Tajikistan}}
| нерӯ           = [[Нерӯҳои мусаллаҳ|Артиш]]
| кӯтаҳнивишт     = {{lang-fa|'''رزم‌آور'''}}
| rank           = Размоварон
| NATO rank      = [[Ranks and insignia of NATO armies enlisted#Other/Enlisted ranks (OR 1–9)|OR-6]]
| Non-NATO rank  = 
| бунёдшуда       = 
| бекоршуда       = 
| дараҷаи болотар = [[Меҳтар размовар]]
| дараҷаи пойинтар = [[Кеҳтар размовар]]
| ҳамто           = {{bulleted list|[[Новёр якум]]|{{nowrap|{{парчамбандӣ|Iran}} '''گروهبان دوم'''}}|{{парчамбандӣ|Russia}} ''Сержант''|{{парчамбандӣ|USA}} ''Staff sergeant'' |[[File:NATO flag.svg|24px]] [[НАТО|NATO]] ''OR-6''}}|
}}

'''Размовар''' ({{lang-fa|'''رزم‌آور'''}}) — [[дараҷаи низомӣ|дараҷае размоварӣ]] дар [[Нерӯи заминӣ|нерӯҳои заминӣ]] ва [[Нерӯи ҳавоӣ|ҳавоӣ]], [[Вазорати дифоъ|ниҳодҳои низомӣ]] ва амниятӣ, ки ҷойгоҳе болотар аз [[кеҳтар размовар]] ва пойинтар аз [[меҳтар размовар]] дорад ва баробар бо [[новёр якум]] дар [[нерӯи дарёӣ]] аст.

{| class=&quot;wikipedia sortable&quot; border=&quot;1&quot;
|-
|+ '''[[Дараҷаи низомӣ|Размпоягон]]'''
|-	
|width=&quot;30%&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#cfcfcf;&quot; | &lt;small&gt;кеҳтар:&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[Кеҳтар размовар]]
|width=&quot;35%&quot; align=&quot;center&quot;  style=&quot;background:#bfbfbf;&quot;| [[File:Tajikistan_Armed_Forces_Shoulder_Patch.svg|50px]]&lt;br&gt;'''Размовар'''
|width=&quot;30%&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#afafaf;&quot; | &lt;small&gt;меҳтар:&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[Меҳтар размовар]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;/small&gt;
|}

Мақоми созмонии ''размовар'', бино бар Ойинномаи хидмати дохилӣ ва Ойинномаи инзиботии Нерӯҳои мусаллаҳ, ''фармондеҳи [[разма]]'' аст, ки он [[ягон|яконе зербахш]] дар [[нерӯҳои мусаллаҳ]] будаву аз ду [[гурӯҳ]] (6 — 12 [[сарбоз]]) ташкил шуда ва бахше аз [[таҳм]] аст; ''гурӯҳ''&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.mtrd.ir/sites/default/files/journals-files/%DA%A9%D8%A7%D9%85%D9%84%20%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8%20%D8%AA%D8%B5%D8%AD%DB%8C%D8%AD%20%D8%B4%D8%AF%D9%87.pdf |title=''Фарҳанги ҳазорвожаи низомӣ''. — Теҳрон: Фарҳангистони забону адаби форсӣ, Дафтари вожагузинии низомии Ситоди кулли Нерӯҳои мусаллаҳи Эрон, 1392. – с. 161 |accessdate=2018-09-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181222163608/http://www.mtrd.ir/sites/default/files/journals-files/%DA%A9%D8%A7%D9%85%D9%84%20%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8%20%D8%AA%D8%B5%D8%AD%DB%8C%D8%AD%20%D8%B4%D8%AF%D9%87.pdf |archivedate=2018-12-22 }}&lt;/ref&gt;; отделение&lt;ref name=&quot;ВЭ-6&quot;&gt;{{книга|автор=Коллектив авторов|часть=Том 6, статья «Отделение»|заглавие=Военная энциклопедия|ответственный=Под ред. [[Грачёв, Павел Сергеевич|П. В. Грачёв]]|место= М.|издательство=[[Воениздат]]|год=2002|страницы=181|страниц=639|тираж=10000|isbn=5-203-01873-1}}&lt;/ref&gt;.

== Вожашиносӣ ==

«''Размовар''» аз ‘''разм овардан''’ ба маънои ‘''ҷанг кардан'', ''ҷангидан''; ''размидан''; ''набард кардан''’ сохта шудааст. Мақулаи дастурии ин вожа исму сифати фоъилӣ ва сохтвожаи он ба сурати [исм (''разм'') + асоси феъли замони ҳозираи «''овардан''» (''овар'')] аст. Дар сохти ин вожа аз фароянди вожасозии таркиб истифода шудааст: 

&lt;blockquote&gt;'''''[[разм]]''''' (&lt;small&gt;{{lang-pal|''razm''}}  &lt; {{lang-peo|''*razma-''}} ‘''[[разма]]''’ &lt; [[Забони эронии бостон|эронии бостон]]: ''*raźman-'' ‘''ороиши ҷангӣ''’ аз √''*raź-'' ‘''оростан''’&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;{{книга | автор = Эдельман Д. И. | заглавие      = Этимологический словарь иранских языков | ссылка =  | ответственный = Институт языкознания РАН | издание      = | место = М. | издательство = «Восточная литература» | год = 2020 | том = 6 (p—r̥) | страницы  = 436 | страниц = 463 | серия = | isbn =5-02-018124-2; ISBN 978-5-02-039863-4 (в пер.) | тираж = 500 | ref = }}&lt;/ref&gt;) + '''''-овар''''' ‘''оваранда''’ (&lt;small&gt;{{lang-pal|''-āvar''}} &lt; {{lang-peo|''*bara-''}} ‘''баранда''’ &lt; √''*bar-'' ‘''бурдан''’&lt;/small&gt;)&lt;/blockquote&gt;

''Размовар'' ба маънии ‘''ҷанговар'', ''разманда''’ дар осори адабии форсӣ бисёр ба кор рафтааст&lt;ref&gt;[https://archive.org/details/farhangitafsirii02naza/page/144 ''Фарҳанги тафсирии забони тоҷикӣ (иборат аз 2 ҷилд)''. Зери таҳрири Сайфиддин Назарзода (раис), Аҳмадҷон Сангинов, Саид Каримов, Мирзо Ҳасани Султон. – Душанбе: Пажӯҳишгоҳи забон ва адабиёти ба номи Рӯдакӣ, 2008. – 950 саҳ. – ҷ. 2, с. 144.]&lt;/ref&gt;. Чунончи, [[Фирдавсӣ]] дар «[[Шоҳнома]]» гуфта:
&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;''Ки [[гурдон]] кадоманду [[солор]] кист'',
''Зи размоварон ҷангро ёр кист''&lt;ref&gt;[https://archive.org/stream/ShahnamaJildEDuvvum-AbulQasimFirdausiTajikFarsi/ShahnamaJildEDuvumtajikFarsi_djvu.txt ''Абулқосим Фирдавсӣ''. Шоҳнома. — Душанбе: «Адиб», 2008. Таҳияи матн ва луғату тавзеҳот аз Камол Айнӣ ва Зоҳир Аҳрорӣ. Муҳаррир Мубашшир Акбарзод. ҷ. 2. — 480 саҳ. — ISBN 978-99947-32-84-5. — c. 234]&lt;/ref&gt;.&lt;/poem&gt;
&lt;/blockquote&gt;
«''Размовар''» ба маънои “''фармондеҳи [[разма]]''” навгузиниш шудааст. Мақулаи дастурии ин вожа сифат ва сохтвожаи он ба сурати [исм (''разм'') + пасванд (''-вар'')] аст. Дар сохти ин сифат аз фароянди вожасозии иштиқоқӣ истифода шудааст. Пасванди «''-вар''» дар ин вожа ба маънои «''доранда''» аст ва ба исм афзуда мешаваду сифат месозад. Ин пасванд гоҳе ба гунаи «''-овар''» низ ба кор меравад, ки дар «''ҷанговар''», «''таковар''» дида мешавад&lt;ref&gt;''Таботабоӣ'', ''Алоъуддин''. Фарҳанги тавсифии дастури забони форсӣ. – Теҳрон: «Фарҳанги муъосир», 1395. – 640 с. – 116. ISBN 978-600-105-121-0.&lt;/ref&gt;. Бо чунин рӯйкард, ''размовар'' ба маънои «''фармондеҳи разма''» аст, ки мақоми созмонии ӯро дар силсиламаротиби низомӣ бозтоб медиҳад.

''Размовар'' барои ҷойгузинии дараҷаи низомии ''сержант'' ба [[Вазорати мудофиаи Ҷумҳурии Тоҷикистон|Вазорати дифоъи Ҷумҳурии Тоҷикистон]] пешниҳод шудааст&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Сулаймонӣ |first1=Иршод |title= Умед Ҷайҳонӣ: Агар раисҷумҳур тасмим гираду дастур диҳад, рутбаҳои низомӣ бечунучаро миллӣ мешаванд |url=https://asiaplus.news/tg/2022/02/23/umed-%d2%b7aj%d2%b3on%d3%a3-agar-rais%d2%b7um%d2%b3ur-tasmim-giradu-dastur-di%d2%b3ad-rutba%d2%b3oi-nizom%d3%a3-bechunucharo-mill%d3%a3-meshavand/ |access-date=26 July 2022 |language=tg |date=23 February 2022}}&lt;/ref&gt;.

== Пешина ==

{| class=&quot;infobox bordered&quot; style=&quot;width: 24em&quot;
!colspan='3' style=&quot;text-align:center; background:#cce&quot; |'''[[Сипоҳи Ҳахоманишиён]]'''
|-
|colspan='3'|
|-
! [[Якон|Яконҳо]]
! Шумори нерӯҳо
! Фармондеҳ
|-
| [[Разма|''*daθa-'']]
| 10 сарбоз
| ''*daθapati-''
|-
| [[Вашт|''*θata-'']]
| 100 сарбоз
| [[Сарвашт|''*θatapati-'']]
|-
| [[Ҳанг|''*hazāra-'']]
| 1 000 сарбоз
| [[Сарҳанг|''*hazārapati-'']]
|-
|[[Гунд|''*baivara-'']]
| 10 000 сарбоз
|[[Гундсолор|''*baivarapati-'']]
|-
| [[Сипоҳ|''*spāda-'']]
| 60 000 сарбоз
| [[Сипаҳсолор|''*spādapati-'']]
|}

''Размовар'' ҳамчун мақоми фармондеҳи разма нахустин бор дар [[сипоҳи Ҳахоманишиён]] (550 – 330 то милод) падид омадааст. Дар сипоҳи Ҳахоманишиён ({{lang-peo|''*spāda-''}} [''сипоҳ'']), ки бар пояи бахшбандии даҳгонӣ созмон ёфта буд, аз 10 сарбоз як [[разма|''*daθa-'']] [''даҳа''] ташкил мешуд, ки сардораш ''*daθapati-'' [''даҳабад''] буд&lt;ref&gt;''W. Hinz'', Altiranisches Sprachgut der Nebenüberlieferungen, Wiesbaden, 1975, p. 87&lt;/ref&gt;. Аз 10 ''даҳа'' як [[вашт|''*θata-'']] [''сада''] ташкил мешуд, ки фармондеҳаш [[Сарвашт|''*θatapati-'']] [''садабад''] буд&lt;ref&gt;''Hinz'', op. cit., p. 240&lt;/ref&gt;. Аз 10 ''сада'' як [[ҳанг|''*hazāra-'']] [''ҳазора''] ташкил мешуд, ки онро [[Сарҳанг|''*hazārapati-'']] [''ҳазорабад''] фармондеҳӣ мекард&lt;ref&gt;''J. Marquart'', Untersuchungen zur Geschichte von Eran I, Göttingen, 1896, p. 57&lt;/ref&gt;. Аз 10 ''ҳазора'' як [[лашкар|''*baivara-'']] [''бевара''] ташкил мешуд, ки фармондеҳаш [[Лашкарсолор|''*baivarapati-'']] [''беварабад''] буд&lt;ref&gt;''Marquart'', op. cit., p. 19 n. 84&lt;/ref&gt;. Сарфармондеҳи сипоҳи Ҳахоманишиён [[Сипаҳсолор|''*spādapati-'']] [''сипаҳбад''] буд&lt;ref&gt;''Шаҳбозӣ, Алиризо Шопур''. Ҷанг дар Эрони бостон // Ҷусторҳои эроншиносӣ. Теҳрон: Китоби марҷаъ, 1391. – саҳ. 55 – 95&lt;/ref&gt;.

Агар шумори нерӯҳои ин яконҳоро бо яконҳои размии артишҳои имрӯзӣ ҳамсанҷӣ кунем, ''даҳа'' бо [[разма|''отделение'']], ''сада'' бо [[Вашт|''рота'']], ''ҳазора'' бо [[Ҳанг|''полк'']], ''бевара'' бо [[Лашкар|''дивизия'']] ва ''сипоҳ'' бо [[Артиш|''армия'']] баробар мешаванд. Бо ҳамин қиёс, ''даҳбад'' бо ''сержант'' ё [[размдор|''старшина'']], ''садбад'' бо [[Таҳмадор|''лейтенант'']] ё [[Сарвашт|''капитан'']], ''ҳазорбад'' бо [[Саргурд|''майор'']] ё [[Сарҳанг|''полковник'']], ''беварбад'' бо [[гундсолор|''генерал-майор'']] ё [[лашкарсолор|''генерал-лейтенант'']] ва ''сипаҳбад'' бо [[сипаҳсолор|''генерал-полковник'']] ё [[артишсолор|''генерали артиш'']] баробар мешаванд.

''Сержант'' ({{lang-fr|sergent}}, аз {{lang-la|serviens}}) худ ба маънои «''чокар'', ''хидматгор'', ''хидматгузор''» аст ва ҳамчун рутба нахустин бор дар асри XV дар артиши [[Фаронса]] ва сипас артишҳои [[Олмон]] ва [[Бритониё]] ба кор рафтааст. Дар садаҳои миёна дар нерӯҳои муздур ва артиши кишварҳои урупоӣ шаш намуд ''сержант'' хидмат мекард:

# дар [[разма|размаҳо]] — [[размёр|''капрал'']] ё [[Кеҳтар размовар|''сержанти хурд'']]. 
# дар [[таҳма|таҳмаҳо]] — [[размовар|''сержант'']]. 
# дар [[вашт|ваштҳо]] — ''мастер-сержант'' ё [[меҳтар размовар|''сержанти калон'']]. 
# дар [[гурдон|гурдонҳо]] — [[размдор|''штаб-сержант'']]. 
# дар [[ҳанг|ҳангҳо]] — [[размсоз|''сержант-майор'']], ки дертар [[саргурд|''майор'']] номида шуд. 
# дар ситоди ''сарфармондеҳи артиш'' ([[артишсолор|''капитан-генерал'']]) — ''генерал-сержант-майор'', ки дертар [[гундсолор|''генерал-майор'']] номида шуд. 

Дар [[Артиши Сурх]] дараҷаи «''сержант''»  ҳамчун рутбаи шахсӣ [[2 ноябр]]и [[соли 1940]] ҷорӣ шуда буд. 

Дар [[Артиши Тоҷикистон|Нерӯҳои мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон]] ин дараҷа [[23 феврал]]и [[соли 1993]] ҷорӣ шуда ва чаҳор рутба дорад&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://majmilli.tj/қонуни-ҷумҳурии-тоҷикистон-дар-бораи-35/ |title=Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи уҳдадории умумии ҳарбӣ ва хидмати ҳарбӣ» |accessdate=2019-07-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190707082034/http://majmilli.tj/%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BD%D0%B8-%D2%B7%D1%83%D0%BC%D2%B3%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD-%D0%B4%D0%B0%D1%80-%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B8-35/ |archivedate=2019-07-07}}&lt;/ref&gt;: 
#  [[Кеҳтар размовар|''сержанти хурд'']], 
#  [[Размовар|''сержант'']], 
#  [[Меҳтар размовар|''сержанти калон'']], 
#  [[Размдор|''старшина'']].

Дар нерӯҳои мусаллаҳ барои фармондеҳии ҳар ягони размӣ мақоми созмоние дар назар гирифта шудааст. Бино бар ойинномаҳои низомӣ, мақоми созмонии ин дараҷадорон фармондеҳии рада, тонк, зиреҳпӯш ва дигарҳо аст.

''Размовар'' ҳамчун  дараҷаи сержантӣ [[соли 1991]] дар нерӯҳои заминиву ҳавофазоии [[Сипоҳи посдорони Инқилоби исломӣ|Сипоҳи посдорон]] ҷорӣ шуда ва се рутба дорад&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://rc.majlis.ir/fa/law/show/91961 |title=Қонуни муқаррароти истихдомии Сипоҳи посдорони инқилоби исломӣ |accessdate=2021-12-14 |archivedate=2013-08-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130814072556/http://rc.majlis.ir/fa/law/show/91961 }}&lt;/ref&gt;:

# ''размовари севум'' = [[кеҳтар размовар|''сержанти хурд'']];
# ''размовари дувум'' = [[размовар|''сержант'']];
# ''размовари якум'' = [[меҳтар размовар|''сержанти калон'']].

== Пайвандҳо ==
* [[Нерӯҳои мусаллаҳ]]
* [[Дараҷаи низомӣ]]
* [[Дараҷаҳои Нерӯҳои мусаллаҳи Тоҷикистон]]
{{Дараҷаҳои низомӣ}}
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

[[Гурӯҳ:Артиш]]
[[Гурӯҳ:Дараҷаҳои низомӣ]]
[[Гурӯҳ:Размоварон]]</text>
      <sha1>4karbpvz1jfp0n2ruq5ott6xr5sscmx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кеҳтар размовар</title>
    <ns>0</ns>
    <id>214288</id>
    <revision>
      <id>1492466</id>
      <parentid>1491638</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T16:34:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492466</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17628" sha1="9m14fufl3pne4ko0fd9mdh90f8z1u40" xml:space="preserve">{{Дараҷаи низомӣ
| тасвир1         = Russia-Army-OR-4-2010.svg
| image_size     = 100px
| зернавис1       = &lt;small&gt;Сардӯшии [[Нерӯи заминӣ]]&lt;/small&gt;
| тасвир2         = Russia-Airforce-OR-4-2010.svg
| зернавис2       = &lt;small&gt;Сардӯшии [[Нерӯи ҳавоӣ]]&lt;/small&gt; 
| ном             = Кеҳтар размовар
| кишвар          = {{flag|Tajikistan}}
| нерӯ           = [[Нерӯҳои мусаллаҳ|Артиш]]
| кӯтаҳнивишт     = {{lang-fa|'''کهتر رزم‌آور‎'''}}
| rank           = 
| NATO rank      = [[Дараҷаҳои Нерӯҳои мусаллаҳи Тоҷикистон|OR-9b]]
| Non-NATO rank  = 
| бунёдшуда       = 
| бекоршуда       = 
| дараҷаи болотар = [[Размовар]]
| дараҷаи пойинтар = [[Размёр]]
| ҳамто           =  {{bulleted list|[[Новёр дувум]]|{{nowrap|{{парчамбандӣ|Iran}} '''گروهبان سوم'''}}|{{парчамбандӣ|Russia}} ''Младший сержант''|{{парчамбандӣ|USA}} ''Sergeant'' |[[File:NATO flag.svg|24px]] [[НАТО|NATO]] ''OR-5''}}|
}}

'''Кеҳтар размовар''' ({{lang-fa|'''کهتر رزم‌آور'''}}) — [[дараҷаи низомӣ|дараҷае размоварӣ]] дар [[Нерӯи заминӣ|нерӯҳои заминӣ]] ва [[Нерӯи ҳавоӣ|ҳавоӣ]], ки ҷойгоҳе болотар аз [[размёр]] ва пойинтар аз [[размовар]] дорад ва баробар бо [[новёр дувум]] дар [[нерӯи дарёӣ]] аст.

Мақоми созмонии ''кеҳтар размовар'', бино бар Ойинномаи хидмати дохилӣ ва Ойинномаи инзиботии Нерӯҳои мусаллаҳ, ''фармондеҳи [[разма]]'' аст, ки он [[якон|яконе зербахш]] дар [[нерӯҳои мусаллаҳ]] будаву аз ду [[гурӯҳ]] (6 — 12 [[сарбоз]]) ташкил шуда ва бахше аз [[таҳм]] аст; ''гурӯҳ''&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.mtrd.ir/sites/default/files/journals-files/%DA%A9%D8%A7%D9%85%D9%84%20%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8%20%D8%AA%D8%B5%D8%AD%DB%8C%D8%AD%20%D8%B4%D8%AF%D9%87.pdf |title=''Фарҳанги ҳазорвожаи низомӣ''. — Теҳрон: Фарҳангистони забону адаби форсӣ, Дафтари вожагузинии низомии Ситоди кулли Нерӯҳои мусаллаҳи Эрон, 1392. – с. 161 |accessdate=2018-09-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181222163608/http://www.mtrd.ir/sites/default/files/journals-files/%DA%A9%D8%A7%D9%85%D9%84%20%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8%20%D8%AA%D8%B5%D8%AD%DB%8C%D8%AD%20%D8%B4%D8%AF%D9%87.pdf |archivedate=2018-12-22 }}&lt;/ref&gt;; отделение&lt;ref name=&quot;ВЭ-6&quot;&gt;{{книга|автор=Коллектив авторов|часть=Том 6, статья «Отделение»|заглавие=Военная энциклопедия|ответственный=Под ред. [[Грачёв, Павел Сергеевич|П. В. Грачёв]]|место= М.|издательство=[[Воениздат]]|год=2002|страницы=181|страниц=639|тираж=10000|isbn=5-203-01873-1}}&lt;/ref&gt;.

{| class=&quot;wikipedia sortable&quot; border=&quot;1&quot;
|-
|+ '''[[Дараҷаи низомӣ|Размпоягон]]'''
|-	
|width=&quot;30%&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#cfcfcf;&quot; | &lt;small&gt;кеҳтар:&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[Размёр]]
|width=&quot;35%&quot; align=&quot;center&quot;  style=&quot;background:#bfbfbf;&quot;| [[File:Tajikistan_Armed_Forces_Shoulder_Patch.svg|50px]]&lt;br&gt;'''Кеҳтар размовар'''
|width=&quot;30%&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#afafaf;&quot; | &lt;small&gt;меҳтар:&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[Размовар]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;/small&gt;
|}

== Вожашиносӣ ==
''Кеҳтар размовар'' аз '''''кеҳтар''''' ‘''зердаст''’ ({{lang-pal|''kehtar''}} ‘''пойинтар ба мақому мартаба''’ &lt; {{lang-peo|''*kaθi̯ah-tara-''}} &lt; {{lang-peo|''*kaθi̯ah-''}} ‘''кеҳ'', ''хурд''’&lt;ref&gt;''Ҳасандӯст, Муҳаммад''. Фарҳанги решашинохтии забони форсӣ. Теҳрон: Фарҳангистони забону адаби форсӣ, Нашри осор, 1383. ISBN 978-600-6143-57-6. ҷ. 4, с. 2311.&lt;/ref&gt;) + '''''размовар''''' ‘''сержант''’ сохта шудааст&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Ҷайҳонӣ|first1=Умед |title= Таджикские воинские звания. Система Умеда Джайхани |url=https://turanica.wordpress.com/2026/10/05/таджикские-воинские-звания-система-у/ |language=ru |date=12 October 2026}}&lt;/ref&gt;.

«''Размовар''» аз ‘''разм овардан''’ ба маънои ‘''ҷанг кардан'', ''ҷангидан''; ''размидан''; ''набард кардан''’ сохта шудааст. Мақулаи дастурии ин вожа исму сифати фоъилӣ ва сохтвожаи он ба сурати [исм (''разм'') + асоси феъли замони ҳозираи «''овардан''» (''овар'')] аст. Дар сохти ин вожа аз фароянди вожасозии таркиб истифода шудааст: 

&lt;blockquote&gt;'''''[[разм]]''''' (&lt;small&gt;{{lang-pal|''razm''}}  &lt; {{lang-peo|''*razma-''}} ‘''[[разма]]''’ &lt; [[Забони эронии бостон|эронии бостон]]: ''*raźman-'' ‘''ороиши ҷангӣ''’ аз √''*raź-'' ‘''оростан''’&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;{{книга | автор = Эдельман Д. И. | заглавие      = Этимологический словарь иранских языков | ссылка =  | ответственный = Институт языкознания РАН | издание      = | место = М. | издательство = «Восточная литература» | год = 2020 | том = 6 (p—r̥) | страницы  = 436 | страниц = 463 | серия = | isbn =5-02-018124-2; ISBN 978-5-02-039863-4 (в пер.) | тираж = 500 | ref = }}&lt;/ref&gt;) + '''''-овар''''' ‘''оваранда''’ (&lt;small&gt;{{lang-pal|''-āvar''}} &lt; {{lang-peo|''*bara-''}} ‘''баранда''’ &lt; √''*bar-'' ‘''бурдан''’&lt;/small&gt;)&lt;/blockquote&gt;

''Размовар'' ба маънии ‘''ҷанговар'', ''разманда''’ дар осори адабии форсӣ бисёр ба кор рафтааст&lt;ref&gt;[https://archive.org/details/farhangitafsirii02naza/page/144 ''Фарҳанги тафсирии забони тоҷикӣ (иборат аз 2 ҷилд)''. Зери таҳрири Сайфиддин Назарзода (раис), Аҳмадҷон Сангинов, Саид Каримов, Мирзо Ҳасани Султон. – Душанбе: Пажӯҳишгоҳи забон ва адабиёти ба номи Рӯдакӣ, 2008. – 950 саҳ. – ҷ. 2, с. 144.]&lt;/ref&gt;. Чунончи, [[Фирдавсӣ]] дар «[[Шоҳнома]]» гуфта:
&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;''Ки [[гурдон]] кадоманду [[солор]] кист'',
''Зи [[размовар]]он ҷангро ёр кист''&lt;ref&gt;[https://archive.org/stream/ShahnamaJildEDuvvum-AbulQasimFirdausiTajikFarsi/ShahnamaJildEDuvumtajikFarsi_djvu.txt ''Абулқосим Фирдавсӣ''. Шоҳнома. — Душанбе: «Адиб», 2008. Таҳияи матн ва луғату тавзеҳот аз Камол Айнӣ ва Зоҳир Аҳрорӣ. Муҳаррир Мубашшир Акбарзод. ҷ. 2. — 480 саҳ. — ISBN 978-99947-32-84-5. — c. 234]&lt;/ref&gt;.&lt;/poem&gt;
&lt;/blockquote&gt;
«''Размовар''» ба маънои “''фармондеҳи [[разма]]''” навгузиниш шудааст. Мақулаи дастурии ин вожа сифат ва сохтвожаи он ба сурати [исм (''разм'') + пасванд (''-вар'')] аст. Дар сохти ин сифат аз фароянди вожасозии иштиқоқӣ истифода шудааст. Пасванди «''-вар''» дар ин вожа ба маънои «''доранда''» аст ва ба исм афзуда мешаваду сифат месозад. Ин пасванд гоҳе ба гунаи «''-овар''» низ ба кор меравад, ки дар «''ҷанговар''», «''таковар''» дида мешавад&lt;ref&gt;''Таботабоӣ'', ''Алоъуддин''. Фарҳанги тавсифии дастури забони форсӣ. – Теҳрон: «Фарҳанги муъосир», 1395. – 640 с. – 116. ISBN 978-600-105-121-0.&lt;/ref&gt;. Бо чунин рӯйкард, ''размовар'' ба маънои «''фармондеҳи разма''» аст, ки мақоми созмонии ӯро дар силсиламаротиби низомӣ бозтоб медиҳад.

''Кеҳтар размовар'' барои ҷойгузинии дараҷаи низомии ''сержанти хурд'' ба [[Вазорати мудофиаи Ҷумҳурии Тоҷикистон|Вазорати дифоъи Ҷумҳурии Тоҷикистон]] пешниҳод шудааст&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Ҷайҳонӣ|first1=Умед |title= Таджикские воинские звания. Система Умеда Джайхани |url=https://turanica.wordpress.com/2026/10/05/таджикские-воинские-звания-система-у/ |language=ru |date=12 October 2026}}&lt;/ref&gt;.

== Пешина ==

{| class=&quot;infobox bordered&quot; style=&quot;width: 24em&quot;
!colspan='3' style=&quot;text-align:center; background:#cce&quot; |'''[[Сипоҳи Ҳахоманишиён]]'''
|-
|colspan='3'|
|-
! [[Ягон|Ягонҳо]]
! Шумори нерӯҳо
! Фармондеҳ
|-
| [[Разма|''*daθa-'']]
| 10 сарбоз
| ''*daθapati-''
|-
| [[Вашт|''*θata-'']]
| 100 сарбоз
| [[Сарвашт|''*θatapati-'']]
|-
| [[Ҳанг|''*hazāra-'']]
| 1 000 сарбоз
| [[Сарҳанг|''*hazārapati-'']]
|-
|[[Гунд|''*baivara-'']]
| 10 000 сарбоз
|[[Гундсолор|''*baivarapati-'']]
|-
| [[Сипоҳ|''*spāda-'']]
| 60 000 сарбоз
| [[Сипаҳсолор|''*spādapati-'']]
|}

''Размовар'' ҳамчун мақоми фармондеҳи разма нахустин бор дар [[сипоҳи Ҳахоманишиён]] (550 – 330 то милод) падид омадааст. Дар сипоҳи Ҳахоманишиён ({{lang-peo|''*spāda-''}} [''сипоҳ'']), ки бар пояи радабандии даҳгонӣ созмон ёфта буд, аз 10 сарбоз як [[разма|''*daθa-'']] [''даҳа''] ташкил мешуд, ки сардораш ''*daθapati-'' [''даҳабад''] буд&lt;ref&gt;''W. Hinz'', Altiranisches Sprachgut der Nebenüberlieferungen, Wiesbaden, 1975, p. 87&lt;/ref&gt;. Аз 10 ''даҳа'' як [[вашт|''*θata-'']] [''сада''] ташкил мешуд, ки фармондеҳаш [[Сарвашт|''*θatapati-'']] [''садабад''] буд&lt;ref&gt;''Hinz'', op. cit., p. 240&lt;/ref&gt;. Аз 10 ''сада'' як [[ҳанг|''*hazāra-'']] [''ҳазора''] ташкил мешуд, ки онро [[Сарҳанг|''*hazārapati-'']] [''ҳазорабад''] фармондеҳӣ мекард&lt;ref&gt;''J. Marquart'', Untersuchungen zur Geschichte von Eran I, Göttingen, 1896, p. 57&lt;/ref&gt;. Аз 10 ''ҳазора'' як [[лашкар|''*baivara-'']] [''бевара''] ташкил мешуд, ки фармондеҳаш [[Лашкарсолор|''*baivarapati-'']] [''беварабад''] буд&lt;ref&gt;''Marquart'', op. cit., p. 19 n. 84&lt;/ref&gt;. Сарфармондеҳи сипоҳи Ҳахоманишиён [[Сипаҳсолор|''*spādapati-'']] [''сипаҳбад''] буд&lt;ref&gt;''Шаҳбозӣ, Алиризо Шопур''. Ҷанг дар Эрони бостон // Ҷусторҳои эроншиносӣ. Теҳрон: Китоби марҷаъ, 1391. – саҳ. 55 – 95&lt;/ref&gt;.

Агар шумори нерӯҳои ин ягонҳоро бо воҳидҳои низомии артишҳои имрӯзӣ ҳамсанҷӣ кунем, ''даҳа'' бо [[разма|''отделение'']], ''сада'' бо [[Вашт|''рота'']], ''ҳазора'' бо [[Ҳанг|''полк'']], ''бевара'' бо [[Лашкар|''дивизия'']] ва ''сипоҳ'' бо [[Артиш|''армия'']] баробар мешаванд. Бо ҳамин қиёс, ''даҳбад'' бо ''сержант'' ё [[размозмо|''старшина'']], ''садбад'' бо [[Таҳмдор|''лейтенант'']] ё [[Сарвашт|''капитан'']], ''ҳазорбад'' бо [[Саргурд|''майор'']] ё [[Сарҳанг|''полковник'']], ''беварбад'' бо [[гундсолор|''генерал-майор'']] ё [[лашкарсолор|''генерал-лейтенант'']] ва ''сипаҳбад'' бо [[сипаҳсолор|''генерал-полковник'']] ё [[артишсолор|''генерали артиш'']] баробар мешаванд.

''Сержант'' ({{lang-fr|sergent}}, аз {{lang-la|serviens}}) худ ба маънои «''чокар'', ''хидматгор'', ''хидматгузор''» аст ва ҳамчун рутба нахустин бор дар асри XV дар артиши [[Фаронса]] ва сипас артишҳои [[Олмон]] ва [[Бритониё]] ба кор рафтааст. Дар садаҳои миёна дар нерӯҳои муздур ва артиши кишварҳои урупоӣ шаш намуд ''сержант'' хидмат мекард:

# дар [[разма|размаҳо]] — [[кеҳтар размовар|''капрал'']] ё ''сержанти хурд''. 
# дар [[таҳм|таҳмҳо]] — [[размовар|''сержант'']]. 
# дар [[вашт|ваштҳо]] — ''мастер-сержант'' ё [[меҳтар размовар|''сержанти калон'']]. 
# дар [[гурдон|гурдонҳо]] — [[размдор|''штаб-сержант'']]. 
# дар [[ҳанг|ҳангҳо]] — [[размсоз|''сержант-майор'']], ки дертар [[саргурд|''майор'']] номида шуд. 
# дар ситоди ''сарфармондеҳи артиш'' ([[артишсолор|''капитан-генерал'']]) — ''генерал-сержант-майор'', ки дертар [[гундсолор|''генерал-майор'']] номида шуд. 

Дар [[Артиши Сурх]] дараҷаи «''сержант''»  ҳамчун рутбаи шахсӣ [[2 ноябр]]и [[соли 1940]] ҷорӣ шуда буд. 

Дар [[Артиши Тоҷикистон|Нерӯҳои мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон]] ин дараҷа [[23 феврал]]и [[соли 1993]] ҷорӣ шуда ва чаҳор рутба дорад&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://majmilli.tj/қонуни-ҷумҳурии-тоҷикистон-дар-бораи-35/ |title=Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи уҳдадории умумии ҳарбӣ ва хидмати ҳарбӣ» |accessdate=2019-07-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190707082034/http://majmilli.tj/%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BD%D0%B8-%D2%B7%D1%83%D0%BC%D2%B3%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD-%D0%B4%D0%B0%D1%80-%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B8-35/ |archivedate=2019-07-07}}&lt;/ref&gt;: 
#  ''сержанти хурд'', 
#  [[Размовар|''сержант'']], 
#  [[Меҳтар размовар|''сержанти калон'']], 
#  [[Размдор|''старшина'']].

Дар нерӯҳои мусаллаҳ барои фармондеҳии ҳар ягони размӣ мақоми созмоние дар назар гирифта шудааст. Бино бар ойинномаҳои низомӣ, мақоми созмонии ин дараҷадорон фармондеҳии рада, тонк, зиреҳпӯш ва дигарҳо аст.

''Размовар'' ҳамчун  дараҷаи сержантӣ [[соли 1991]] дар нерӯҳои заминиву ҳавофазоии [[Сипоҳи посдорони Инқилоби исломӣ|Сипоҳи посдорон]] ҷорӣ шуда ва се рутба дорад&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://rc.majlis.ir/fa/law/show/91961 |title=Қонуни муқаррароти истихдомии Сипоҳи посдорони инқилоби исломӣ |accessdate=2021-12-14 |archivedate=2013-08-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130814072556/http://rc.majlis.ir/fa/law/show/91961 }}&lt;/ref&gt;:

# ''размовари севум'' = [[кеҳтар размовар|''сержанти хурд'']];
# ''размовари дувум'' = [[размовар|''сержант'']];
# ''размовари якум'' = [[меҳтар размовар|''сержанти калон'']].

== Пайвандҳо ==
* [[Нерӯҳои мусаллаҳ]]
* [[Дараҷаи низомӣ]]
* [[Дараҷаҳои Нерӯҳои мусаллаҳи Тоҷикистон]]
{{Дараҷаҳои низомӣ}}
== Манобеъ ==
{{эзоҳ}}

[[Гурӯҳ:Артиш]]
[[Гурӯҳ:Дараҷаҳои низомӣ]]
[[Гурӯҳ:Размоварон]]</text>
      <sha1>9m14fufl3pne4ko0fd9mdh90f8z1u40</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Размсоз</title>
    <ns>0</ns>
    <id>214309</id>
    <revision>
      <id>1492650</id>
      <parentid>1491643</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T21:10:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492650</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17372" sha1="ico213dhtaarbo8fd53gzy4m10mljw8" xml:space="preserve">{{Дараҷаи низомӣ
| тасвир1         = Russia-Army-OR-9a-2010.svg
| image_size     = 100px
| зернавис1       = &lt;small&gt;Сардӯшии [[Нерӯи заминӣ]]&lt;/small&gt;
| тасвир2         = Russia-Airforce-OR-9a-2010.svg
| зернавис2       = &lt;small&gt;Сардӯшии [[Нерӯи ҳавоӣ]]&lt;/small&gt; 
| ном             = Размсоз
| кишвар          = {{flag|Tajikistan}}
| нерӯ           = [[Нерӯҳои мусаллаҳ|Артиш]]
| кӯтаҳнивишт     = {{lang-fa|'''رزم‌ساز‎'''}}
| rank           = 
| NATO rank      = [[Дараҷаҳои Нерӯҳои мусаллаҳи Тоҷикистон|OR-9b]]
| Non-NATO rank  = 
| бунёдшуда       = 
| бекоршуда       = 
| дараҷаи болотар = [[Меҳтар размсоз]]
| дараҷаи пойинтар = [[Размдор]]
| ҳамто           = {{bulleted list|[[Новдор дувум]]|{{nowrap|{{парчамбандӣ|Iran}} '''استوار یکم'''}}|{{парчамбандӣ|Russia}} ''Прапорщик''|{{парчамбандӣ|USA}} ''Warrant officer'' |[[File:NATO flag.svg|24px]] [[НАТО|NATO]] ''OR-9''}}|
}}

'''Размсоз''' ({{lang-fa|'''رزم‌ساز‎'''}}) — [[дараҷаи низомӣ|дараҷае афсарёрӣ]] дар [[Нерӯи заминӣ|нерӯҳои заминӣ]] ва [[Нерӯи ҳавоӣ|ҳавоӣ]], ки ҷойгоҳе болотар аз [[размдор]] ва пойинтар аз [[меҳтар размсоз]] дорад ва баробар бо [[новдор дувум]] дар [[нерӯи дарёӣ]] аст.

{| class=&quot;wikipedia sortable&quot; border=&quot;1&quot;
|-
|+ '''[[Дараҷаи низомӣ|Размпоягон]]'''
|-	
|width=&quot;30%&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#cfcfcf;&quot; | &lt;small&gt;кеҳтар:&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[Размдор]]
|width=&quot;35%&quot; align=&quot;center&quot;  style=&quot;background:#bfbfbf;&quot;| [[File:Tajikistan_Armed_Forces_Shoulder_Patch.svg|30px]]&lt;br&gt;'''Размсоз'''
|width=&quot;30%&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#afafaf;&quot; | &lt;small&gt;меҳтар:&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[Меҳтар размсоз]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;/small&gt;
|}
''Размсозон'' дар нерӯҳои мусаллаҳи бисёре аз кишварҳои ҷаҳон дараҷае болотар аз [[Размовар|''размоварон'']] ва пойинтар аз [[Таҳмдор|''таҳмдорон'']] доранд ва ёварони [[афсар]]он ҳастанд, ба ин далел «''афсарёр''» номида мешаванд&lt;ref name=&quot;Козимӣ&quot;&gt;{{Cite web |url=https://asmaneketab.ir/product/%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D9%88%D8%A7%DA%98%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%DA%A9%D8%A7%D8%B8%D9%85%DB%8C/ |title=''Сипаҳбад Муҳаммад Козимӣ''. Фарҳанги вожаҳои низомӣ. – Теҳрон: Чопхонаи Артиши шоҳаншоҳӣ, 1355 (чопи дувум) – 440 саҳ. — с. 52 |accessdate=2023-07-22 |archivedate=2023-07-31 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230731081254/https://asmaneketab.ir/product/%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D9%88%D8%A7%DA%98%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%DA%A9%D8%A7%D8%B8%D9%85%DB%8C/ }}&lt;/ref&gt;. 

''Размсозон'' маъмулан симати ''меҳтари вашт'' ва масъулияти омодасозии сарбозону размафзору ҷангафзорҳоро бар уҳда доранд. ''[[Меҳтар]]'' мақомест расмӣ дар ҳар [[вашт]] ([[Батарея|оташбор]]) аз нерӯҳои мусаллаҳ, ки созмондиҳандаи мустақими назму тартибот дар маҳалли истиқрори вашт ва сардори мустақими размоварону сарбозони ягони худ аст. Ҳамчунин размсозон кормандони «[[Омод|омодгоҳ]]» ҳастанд, ки он созмоне дар артиш аст, ки масъули фароҳамсозӣ, нигаҳдорӣ ва таҳвили хӯроку пӯшоку ҷангафзорҳои мавриди ниёзи ягонҳо ва маҳалли анҷоми хадамоти пуштибони фаннии нерӯҳо аст&lt;ref&gt;''Фарҳангномаи форсӣ: вожагон ва аълом''. Ғуломҳусайн Садрии Афшор, Насрин Ҳакамӣ, Настаран Ҳакамӣ. Теҳрон: «Фарҳанги муъосир», 1388. — 3 ҷилд. — ҷ. 1, с.91. ISBN: 978-964-8637-92-2&lt;/ref&gt;.

== Вожашиносӣ == 
«''Размсоз''» аз ду бахш сохта шудаву мақулаи дастурии он исму сифати фоъилӣ ва сохтвожаи он ба сурати [исм (''разм'') + асоси феъли замони ҳозираи «''сохтан''» (''соз'')] аст. Дар сохти ин сифат аз фароянди вожасозии таркиб истифода шудааст: 

&lt;blockquote&gt;'''''[[разм]]''''' &lt;small&gt;({{lang-pal|''razm''}}  &lt; {{lang-peo|''*razma-''}} “''[[разма]]''” &lt; [[Забони эронии бостон|эронии бостон]]: ''*raźman-'' “''ороиши ҷангӣ''” аз √''*raź-'' “''оростан''”&lt;ref&gt;{{книга | автор = Эдельман Д. И. | заглавие = Этимологический словарь иранских языков | ссылка =  | ответственный = Институт языкознания РАН | издание = | место = М. | издательство = «Восточная литература» | год = 2020 | том = 6 (p—r̥) | страницы  = 436 | страниц = 463 | серия = | isbn =5-02-018124-2; ISBN 978-5-02-039863-4 (в пер.) | тираж = 500 | ref = }}&lt;/ref&gt;)&lt;/small&gt; + '''''соз''''' &lt;small&gt;({{lang-pal|''sāč'' : ''sāxtan''}} ‘''сохтан'', ''омода кардан'', ''тартиб додан''’ &lt; {{lang-peo|''*sāča-''}} &lt; √''*sak-'' ‘''омода будан'', ''тавонистан''’&lt;ref name=&quot;Ҳасандӯст&quot;&gt;''Ҳасандӯст, Муҳаммад''. Фарҳанги решашинохтии забони форсӣ. Теҳрон: Фарҳангистони забону адаби форсӣ, Нашри осор, 1393. ISBN 978-600-6143-57-6.&lt;/ref&gt;)&lt;/small&gt;&lt;/blockquote&gt;

«''Размсоз''» ба маънои «''он ки нақшаву тарҳи ҷанг ё амалиёти размиро ба хубӣ бидонад ва нерӯро омодаи разм ё корзор кунад''»&lt;ref name=&quot;Козимӣ&quot; /&gt; таркибе аз «''разм сохтан''» ба маънии «''омодаи ҷанг шудан''; ''асбоби разм сохтан''; ''фароҳам овардани абзори ҷанг''; ''ба ҷанг пардохтан''; ''ҷанг кардан'', ''разм кардан'', ''ҷангидан''» аст. Ин вожа ба маънии «''ҷанговар'', ''сипоҳӣ'', ''созандаи ҷанг'', ''омодакунандаи набард''» дар осори куҳани адабии форсӣ бисёр ба кор рафтааст&lt;ref&gt;''Фарҳанги забони тоҷикӣ''. Зери таҳрири М. Ш. Шукуров, В. А. Капранов, Р. Ҳошим, Н. А. Маъсумӣ — М., «Советская Энциклопедия», 1969. ҷ. 2, с. 116&lt;/ref&gt;. Чунончи, [[Фирдавсӣ]] ин вожаро борҳо ба кор бурдааст:

&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;''Биёмад ба наздики ман размсоз'',
''Чу пили дамон бо каманди дароз''&lt;ref&gt;[https://archive.org/stream/ShahnamaJildEChaharumTajikFarsi/Shahnama%20Jild%20e%20Chaharum%20%28Tajik%20Farsi%29_djvu.txt ''Абулқосим Фирдавсӣ''. Шоҳнома. — Душанбе: «Адиб», 2008. Таҳияи матн ва луғату тавзеҳот аз Камол Айнӣ ва Зоҳир Аҳрорӣ. Муҳаррир Мубашшир Акбарзод. ҷ. 1. — 480 саҳ. — ISBN 978-99947-32-84-5. — c. 315]&lt;/ref&gt;.&lt;/poem&gt;

&lt;poem&gt;''Биёбон гирифтанду роҳи дароз'', 
''Ҳама шуд чунон лашкари размсоз''&lt;ref&gt;[https://archive.org/stream/ShahnamaJildEChaharumTajikFarsi/Shahnama%20Jild%20e%20Chaharum%20%28Tajik%20Farsi%29_djvu.txt ''Абулқосим Фирдавсӣ''. Шоҳнома. — Душанбе: «Адиб», 2008. Таҳияи матн ва луғату тавзеҳот аз Камол Айнӣ ва Зоҳир Аҳрорӣ. Муҳаррир Мубашшир Акбарзод. ҷ. 4. — 480 саҳ. — ISBN 978-99947-32-84-5. — c. 253]&lt;/ref&gt;.&lt;/poem&gt;&lt;/blockquote&gt;

Прапоршикҳо маъмулан кормандони [[омод]] ва коршиносони ''омодгоҳ'' ҳастанд ва омодасозии сарбозону размафзору ҷангафзорҳо бар уҳдаи онҳост. Аз ин рӯ, «''размсоз''» ба маънои «''размсозанда''; яъне ''коршиносе, ки сарбозону размафзорҳоро барои ҷанг омода мекунад''» баробар бо ''прапорщик'' гирифта шуда, ки мақоми созмонии онҳоро дар силсиламаротиби низомӣ бозтоб медиҳад.

«''Размсоз''» барои ҷойгузин кардани [[Дараҷаҳои Нерӯҳои мусаллаҳи Тоҷикистон|дараҷаи]] «''прапоршик''» ба [[Вазорати мудофиаи Ҷумҳурии Тоҷикистон]] пешниҳод шуда аст&lt;ref&gt;[https://turanica.wordpress.com/2026/10/05/таджикские-воинские-звания-система-у/ Таджикские воинские звания. Система Умеда Джайхани]&lt;/ref&gt;.

== Пешина ==
Номи ин дараҷа дар бисёре аз артишҳо бо «[[дирафш]]» пайванд дорад. Чунончи, ин дараҷа дар нерӯҳои мусаллаҳи [[Тоҷикистон]] ва [[Русия]] «''прапорщик''» (аз {{lang-ru|''пра́поръ''}}), [[Лаҳистон]] «''хорунжий''» ({{lang-pl|''chorąży''}} аз ''chorągiew''), кишварҳои Югословии пешин «''заставник''» (аз {{lang-sr|''застава''}}), [[Бритониё]] «''ensign''», [[Фаронса]] «''enseigne''» ({{lang-en|[[wikt:ensign#Английский|ensign]]}}, {{lang-fr|[[wikt:enseigne#Французский|enseigne]]}} ← {{lang-la|[[wikt:en:insignia#Latin|insignia]]}}) ва [[Олмон]] «''Fähnrich''» (аз {{lang-de|Fähn}}) номида мешавад, ки маънояшон «''парчамдор''» ({{lang-fa|'''پرچمدار'''}}) аст&lt;ref&gt;''Фарҳанги муъосири форсӣ (якҷилдӣ)''. Ғуломҳусайн Садрии Афшор, Насрин Ҳакамӣ, Настаран Ҳакамӣ. – Теҳрон: Фарҳанги муъосир, 1381. с. 282. ISBN 978-964-5545-68-8.&lt;/ref&gt;. Дар артишҳои қадим ''парчамдор'' сарбозе буд, ки пешопеши [[ягони низомӣ]] парчами онро мебурд. «''Прапорщик''» дақиқан ҳамин «''парчамдор''» аст, ки онро «''дирафшдор''» ҳам мегӯянд&lt;ref&gt;[https://archive.org/details/farhangitafsirii02naza/page/80 ''Фарҳанги тафсирии забони тоҷикӣ (иборат аз 2 ҷилд)''. Зери таҳрири Сайфиддин Назарзода (раис), Аҳмадҷон Сангинов, Саид Каримов, Мирзо Ҳасани Султон. – Душанбе: Пажӯҳишгоҳи забон ва адабиёти ба номи Рӯдакӣ, 2008. – 950 саҳ. – ҷ. 2, с. 80.]&lt;/ref&gt;.

Дар сипоҳи [[Ҳахоманишиён]] ҳар ҳазора ё [[ҳанг]] барои худ парчаме дошт&lt;ref&gt;E. Pottier, ''Douris'', London, 1909, p. 105 fig. 20, Plate XXV.b&lt;/ref&gt;, ки ба {{lang-peo|«''drafša-''»}} (аз эронии бостон: «*''drafša-''» &gt; {{lang-pal|«''drafš''»}}&lt;ref name=&quot;Ҳасандӯст&quot; /&gt;) номида мешуд&lt;ref&gt;''Арсеньев Ю. В.'' О геральдических знаменах. СПб, 1911, с. 5-6. Цит. по: [http://www.vzmakh.ru/parabellum/n14_s4.shtml ''Дмитриев С. В.'' Знаменный комплекс в военно-политической культуре средневековых кочевников Центральной Азии (некоторые вопросы терминологии и морфологии)] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20100906084135/http://www.vzmakh.ru/parabellum/n14_s4.shtml |date=2010-09-06 }}&lt;/ref&gt;. Дар сипоҳи [[Ашкониён]] ва [[Сосониён]] [[ҳанг]]ро ''дирафш'' ва фармондеҳонашонро ''дирафшсолор'' меномиданд&lt;ref&gt;''Farrokh, Kaveh''. Sassanian Elite Cavalry AD 224-642. Oxford: Osprey, 2005. ISBN 1841767131. — с. 6—7&lt;/ref&gt;, ки [[Сардор|дараҷае сардорӣ]] ва баробар бо [[сарҳанг]] буд.

== Артиши Шуравӣ ==
Дар солҳои 1917 — 1946 дар [[Артиши Сурх]] ва сипас то [[соли 1972]] дар Артиши Шуравӣ дараҷаи ''прапорщик'' ё баробар бо он вуҷуд надошт. Ин дараҷа дар Нерӯҳои мусаллаҳи Иттиҳоди Шуравӣ аз [[1 январ]]и соли 1972 бо Фармони Президиуми Шурои Олии ИҶШС аз [[18 ноябр]]и [[соли 1971]], ҳамзамон бо сардӯшии нави дараҷаи [[Новдор дувум|''мичман'']], ҷорӣ карда шуд{{sfn|СВЭ|1978|name=&quot;sve&quot;|loc=С. 498−499}}.

Бо Фармони Президиуми Шурои Олии ИҶШС аз [[24 декабр]]и [[соли 1980]] N 3606-X дар Артиши Шуравӣ, яконҳои соҳилӣ ва ҳавопаймоии Нерӯи дарёӣ, нерӯҳои марзбонӣ ва дохилии Нерӯҳои мусаллаҳи ИҶШС дараҷаи низомии [[Меҳтар размсоз|''прапоршики калон'']] ва ҳамзамон дар Нерӯи дарёии Иттиҳоди Шуравӣ дараҷаи [[Новдор якум|''мичмани калон'']] ҷорӣ карда шуданд.

Ин дараҷаҳоро барои низомиёне дар назар гирифта буданд, ки хидмати вазифаи низомиро анҷом додаву дараҷаи размоварӣ ё сержантиро дарёфт карда буданд ва довталабона хидматашонро дар нерӯҳои мусаллаҳ идома медоданд. Онҳо таҳсилоти тахассусии низомӣ надоштанд то дараҷаи афсарӣ дарёфт кунанд, аммо рутбаашон болотар аз сержантҳо буду бар старшинаву сержанту сарбозҳо бартарӣ доштанд. Бино бар ин, онҳоро ''афсарёр'', яъне ''ёвари афсарҳо'', меномиданд. Прапоршикҳо дар Артиши Шуравӣ бештар вазифаҳои фанниву [[омод]] (снабжение) ва анбордориро анҷом медоданд ва симат ё мақоми фармондеҳӣ надоштанд. Дар нерӯҳои мусаллаҳи Тоҷикистон ҳануз ҳамин мақомро доранд&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://majmilli.tj/қонуни-ҷумҳурии-тоҷикистон-дар-бораи-35/ |title=Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи уҳдадории умумии ҳарбӣ ва хидмати ҳарбӣ» |accessdate=2019-07-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190707082034/http://majmilli.tj/%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BD%D0%B8-%D2%B7%D1%83%D0%BC%D2%B3%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD-%D0%B4%D0%B0%D1%80-%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B8-35/ |archivedate=2019-07-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://asiaplus.news/2018/11/10/umed-dzhajhani-v-naczionalnoj-armii-i-terminologiya-dolzhna-byt-maksimalno-naczionalnoj/ ''Умед Джайхани'': В национальной армии и терминология должна быть максимально национальной]&lt;/ref&gt;. 

== Пайвандҳо ==
* [[Нерӯҳои мусаллаҳ]]
* [[Дараҷаи низомӣ]]
* [[Дараҷаҳои Нерӯҳои мусаллаҳи Тоҷикистон]]
{{Дараҷаҳои низомӣ}}
== Манобеъ ==
{{эзоҳ}}

[[Гурӯҳ:Артиш]]
[[Гурӯҳ:Дараҷаҳои низомӣ]]
[[Гурӯҳ:Military ranks of Tajikistan‎]]</text>
      <sha1>ico213dhtaarbo8fd53gzy4m10mljw8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Меҳтар размсоз</title>
    <ns>0</ns>
    <id>214310</id>
    <revision>
      <id>1492560</id>
      <parentid>1491644</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T18:27:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492560</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17757" sha1="93xfxq1g2sep5x7v2xztelpftkn1j5x" xml:space="preserve">{{Дараҷаи низомӣ
| тасвир1         = Russia-Army-OR-9b-2010.svg
| image_size     = 100px
| зернавис1       = &lt;small&gt;Сардӯшии [[Нерӯи заминӣ]]&lt;/small&gt;
| тасвир2         = Russia-Airforce-OR-9b-2010.svg
| зернавис2       = &lt;small&gt;Сардӯшии [[Нерӯи ҳавоӣ]]&lt;/small&gt; 
| ном             = '''Меҳтар размсоз'''
| кишвар          = {{парчамбандӣ|Tajikistan}}
| нерӯ           = [[Нерӯҳои мусаллаҳ|Артиш]]
| кӯтаҳнивишт     = {{lang-fa|'''مهتر رزم‌ساز'''}}
| rank           = Размсозон
| NATO rank      = [[Дараҷаҳои Нерӯҳои мусаллаҳи Тоҷикистон|OR-9a]]
| Non-NATO rank  = 
| бунёдшуда       = 
| бекоршуда       = 
| дараҷаи болотар = [[Кеҳтар таҳмадор]]
| дараҷаи пойинтар = [[Размсоз]]
| ҳамто           = {{bulleted list|[[Новдор якум]]|{{парчамбандӣ|Russia}} ''Старший прапорщик''|{{парчамбандӣ|USA}} ''Chief warrant officer'' |[[File:NATO flag.svg|24px]] [[НАТО|NATO]] ''OR-9''}}|
}}

'''Меҳтар размсоз''' ({{lang-fa|'''مهتر رزم‌ساز'''}}) — [[дараҷаи низомӣ|дараҷае афсарёрӣ]] дар [[Нерӯи заминӣ|нерӯҳои заминӣ]] ва [[Нерӯи ҳавоӣ|ҳавоӣ]], [[Вазорати дифоъ|ниҳодҳои низомӣ]] ва амниятӣ, ки ҷойгоҳе болотар аз [[размсоз]] ва пойинтар аз [[кеҳтар таҳмадор]] дорад ва баробар бо [[новдор якум]] дар [[нерӯи дарёӣ]] аст.

{| class=&quot;wikipedia sortable&quot; border=&quot;1&quot;
|-
|+ '''[[Дараҷаи низомӣ|Размпоягон]]'''
|-	
|width=&quot;30%&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#cfcfcf;&quot; | &lt;small&gt;кеҳтар:&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[Размсоз]]
|width=&quot;35%&quot; align=&quot;center&quot;  style=&quot;background:#bfbfbf;&quot;| [[File:Tajikistan_Armed_Forces_Shoulder_Patch.svg|30px]]&lt;br&gt;'''Меҳтар размсоз'''
|width=&quot;30%&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#afafaf;&quot; | &lt;small&gt;меҳтар:&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[Кеҳтар таҳмадор]]
|}

''Размсозон'' дар нерӯҳои мусаллаҳи бисёре аз кишварҳои ҷаҳон ҷойгоҳе болотар аз [[Размовар|''размоварон'']] ва пойинтар аз [[Таҳмадор|''таҳмадорон'']] доранд ва ёварони [[афсар]]он ҳастанд, ба ин далел «''афсарёр''»&lt;ref name=&quot;Козимӣ&quot;&gt;{{Cite web |url=https://asmaneketab.ir/product/%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D9%88%D8%A7%DA%98%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%DA%A9%D8%A7%D8%B8%D9%85%DB%8C/ |title=''Сипаҳбад Муҳаммад Козимӣ''. Фарҳанги вожаҳои низомӣ. – Теҳрон: Чопхонаи Артиши шоҳаншоҳӣ, 1355 (чопи дувум) – 440 саҳ. — с. 52 |accessdate=2023-07-22 |archivedate=2023-07-31 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230731081254/https://asmaneketab.ir/product/%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D9%88%D8%A7%DA%98%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%DA%A9%D8%A7%D8%B8%D9%85%DB%8C/ }}&lt;/ref&gt; номида мешаванд. 

''Размсозон'' маъмулан мақоми ''меҳтари вашт'' ва масъулияти омодасозии сарбозону размафзору ҷангафзорҳоро бар уҳда доранд. [[Меҳтар]] мақомест расмӣ дар ҳар [[вашт]] ([[Батарея|оташбор]]) аз нерӯҳои мусаллаҳ, ки созмондиҳандаи мустақими назму тартибот дар маҳалли истиқрори вашт ва сардори мустақими размоварону сарбозони ягони худ аст. Ҳамчунин размсозон кормандони «[[Омод|омодгоҳ]]» ҳастанд, ки он созмоне дар артиш аст, ки масъули фароҳамсозӣ, нигаҳдорӣ ва таҳвили хӯроку пӯшоку ҷангафзорҳои мавриди ниёзи ягонҳо ва маҳалли анҷоми хадамоти пуштибони фаннии нерӯҳо аст&lt;ref&gt;''Фарҳангномаи форсӣ: вожагон ва аълом''. Ғуломҳусайн Садрии Афшор, Насрин Ҳакамӣ, Настаран Ҳакамӣ. Теҳрон: «Фарҳанги муъосир», 1388. — 3 ҷилд. — ҷ. 1, с.91. ISBN: 978-964-8637-92-2&lt;/ref&gt;.

== Вожашиносӣ ==

''Меҳтар размсоз'' аз '''''меҳтар''''' ‘''бузургтар ба мақому мартаба''’ ({{lang-pal|''mehtar''}} ‘''бузургтар''’ &lt; {{lang-peo|''*maθi̯ah-tara-''}} &lt; {{lang-peo|''*maśia(h)-''}} ‘''меҳ'', ''бузург''’&lt;ref&gt;''Ҳасандӯст, Муҳаммад''. Фарҳанги решашинохтии забони форсӣ. Теҳрон: Фарҳангистони забону адаби форсӣ, Нашри осор, 1383. ISBN 978-600-6143-57-6. ҷ. 4, с. 2666—2667.&lt;/ref&gt;) + '''''размсоз''''' ‘''прапорщик''’ сохта шудааст&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Ҷайҳонӣ|first1=Умед |title= Таджикские воинские звания. Система Умеда Джайхани |url=https://turanica.wordpress.com/2026/10/05/таджикские-воинские-звания-система-у/ |language=ru |date=12 October 2026}}&lt;/ref&gt;.

«''Размсоз''» худ аз ду бахш сохта шудаву мақулаи дастурии он исму сифати фоъилӣ ва сохтвожаи он ба сурати [исм (''разм'') + асоси феъли замони ҳозираи «''сохтан''» (''соз'')] аст. Дар сохти ин сифат аз фароянди вожасозии таркиб истифода шудааст: 

&lt;blockquote&gt;'''''[[разм]]''''' &lt;small&gt;({{lang-pal|''razm''}}  &lt; {{lang-peo|''*razma-''}} “''[[разма]]''” &lt; [[Забони эронии бостон|эронии бостон]]: ''*raźman-'' “''ороиши ҷангӣ''” аз √''*raź-'' “''оростан''”&lt;ref&gt;{{книга | автор = Эдельман Д. И. | заглавие = Этимологический словарь иранских языков | ссылка =  | ответственный = Институт языкознания РАН | издание = | место = М. | издательство = «Восточная литература» | год = 2020 | том = 6 (p—r̥) | страницы  = 436 | страниц = 463 | серия = | isbn =5-02-018124-2; ISBN 978-5-02-039863-4 (в пер.) | тираж = 500 | ref = }}&lt;/ref&gt;)&lt;/small&gt; + '''''соз''''' &lt;small&gt;({{lang-pal|''sāč'' : ''sāxtan''}} ‘''сохтан'', ''омода кардан'', ''тартиб додан''’ &lt; {{lang-peo|''*sāča-''}} &lt; √''*sak-'' ‘''омода будан'', ''тавонистан''’&lt;ref name=&quot;Ҳасандӯст&quot;&gt;''Ҳасандӯст, Муҳаммад''. Фарҳанги решашинохтии забони форсӣ. Теҳрон: Фарҳангистони забону адаби форсӣ, Нашри осор, 1393. ISBN 978-600-6143-57-6.&lt;/ref&gt;)&lt;/small&gt;&lt;/blockquote&gt;

«''Размсоз''» ба маънои «''он ки нақшаву тарҳи ҷанг ё амалиёти размиро ба хубӣ бидонад ва нерӯро омодаи разм ё корзор кунад''»&lt;ref name=&quot;Козимӣ&quot; /&gt; таркибе аз «''разм сохтан''» ба маънии «''омодаи ҷанг шудан''; ''асбоби разм сохтан''; ''фароҳам овардани абзори ҷанг''; ''ба ҷанг пардохтан''; ''ҷанг кардан'', ''разм кардан'', ''ҷангидан''» аст. Ин вожа ба маънии «''ҷанговар'', ''сипоҳӣ'', ''созандаи ҷанг'', ''омодакунандаи набард''» дар осори куҳани адабии форсӣ бисёр ба кор рафтааст&lt;ref&gt;''Фарҳанги забони тоҷикӣ''. Зери таҳрири М. Ш. Шукуров, В. А. Капранов, Р. Ҳошим, Н. А. Маъсумӣ — М., «Советская Энциклопедия», 1969. ҷ. 2, с. 116&lt;/ref&gt;. Чунончи, [[Фирдавсӣ]] ин вожаро борҳо ба кор бурдааст:

&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;''Биёмад ба наздики ман размсоз'',
''Чу пили дамон бо каманди дароз''&lt;ref&gt;[https://archive.org/stream/ShahnamaJildEChaharumTajikFarsi/Shahnama%20Jild%20e%20Chaharum%20%28Tajik%20Farsi%29_djvu.txt ''Абулқосим Фирдавсӣ''. Шоҳнома. — Душанбе: «Адиб», 2008. Таҳияи матн ва луғату тавзеҳот аз Камол Айнӣ ва Зоҳир Аҳрорӣ. Муҳаррир Мубашшир Акбарзод. ҷ. 1. — 480 саҳ. — ISBN 978-99947-32-84-5. — c. 315]&lt;/ref&gt;.&lt;/poem&gt;

&lt;poem&gt;''Биёбон гирифтанду роҳи дароз'', 
''Ҳама шуд чунон лашкари размсоз''&lt;ref&gt;[https://archive.org/stream/ShahnamaJildEChaharumTajikFarsi/Shahnama%20Jild%20e%20Chaharum%20%28Tajik%20Farsi%29_djvu.txt ''Абулқосим Фирдавсӣ''. Шоҳнома. — Душанбе: «Адиб», 2008. Таҳияи матн ва луғату тавзеҳот аз Камол Айнӣ ва Зоҳир Аҳрорӣ. Муҳаррир Мубашшир Акбарзод. ҷ. 4. — 480 саҳ. — ISBN 978-99947-32-84-5. — c. 253]&lt;/ref&gt;.&lt;/poem&gt;&lt;/blockquote&gt;
«''Меҳтар размсоз''» барои ҷойгузин кардани [[Дараҷаҳои Нерӯҳои мусаллаҳи Тоҷикистон|дараҷаи]] «''прапоршики калон''» ба [[Вазорати мудофиаи Ҷумҳурии Тоҷикистон]] пешниҳод шуда аст&lt;ref&gt;[https://turanica.wordpress.com/2026/10/05/таджикские-воинские-звания-система-у/ Таджикские воинские звания. Система Умеда Джайхани]&lt;/ref&gt;.

== Пешина ==
Номи ин дараҷа дар бисёре аз артишҳо бо «[[дирафш]]» пайванд дорад. Чунончи, ин дараҷа дар нерӯҳои мусаллаҳи [[Тоҷикистон]] ва [[Русия]] «''прапорщик''» (аз {{lang-ru|''пра́поръ''}}), [[Лаҳистон]] «''хорунжий''» ({{lang-pl|''chorąży''}} аз ''chorągiew''), кишварҳои Югословии пешин «''заставник''» (аз {{lang-sr|''застава''}}), [[Бритониё]] «''ensign''», [[Фаронса]] «''enseigne''» ({{lang-en|[[wikt:ensign#Английский|ensign]]}}, {{lang-fr|[[wikt:enseigne#Французский|enseigne]]}} ← {{lang-la|[[wikt:en:insignia#Latin|insignia]]}}) ва [[Олмон]] «''Fähnrich''» (аз {{lang-de|Fähn}}) номида мешавад, ки маънояшон «''парчамдор''» ({{lang-fa|'''پرچمدار'''}}) аст&lt;ref&gt;''Фарҳанги муъосири форсӣ (якҷилдӣ)''. Ғуломҳусайн Садрии Афшор, Насрин Ҳакамӣ, Настаран Ҳакамӣ. – Теҳрон: Фарҳанги муъосир, 1381. с. 282. ISBN 978-964-5545-68-8.&lt;/ref&gt;. Дар артишҳои қадим ''парчамдор'' сарбозе буд, ки пешопеши [[ягони низомӣ]] парчами онро мебурд. «''Прапорщик''» дақиқан ҳамин «''парчамдор''» аст, ки онро «''дирафшдор''» ҳам мегӯянд&lt;ref&gt;[https://archive.org/details/farhangitafsirii02naza/page/80 ''Фарҳанги тафсирии забони тоҷикӣ (иборат аз 2 ҷилд)''. Зери таҳрири Сайфиддин Назарзода (раис), Аҳмадҷон Сангинов, Саид Каримов, Мирзо Ҳасани Султон. – Душанбе: Пажӯҳишгоҳи забон ва адабиёти ба номи Рӯдакӣ, 2008. – 950 саҳ. – ҷ. 2, с. 80.]&lt;/ref&gt;.

Дар сипоҳи [[Ҳахоманишиён]] ҳар ҳазора ё [[ҳанг]] барои худ парчаме дошт&lt;ref&gt;E. Pottier, ''Douris'', London, 1909, p. 105 fig. 20, Plate XXV.b&lt;/ref&gt;, ки ба {{lang-peo|«''drafša-''»}} (аз эронии бостон: «*''drafša-''» &gt; {{lang-pal|«''drafš''»}}&lt;ref name=&quot;Ҳасандӯст&quot; /&gt;) номида мешуд&lt;ref&gt;''Арсеньев Ю. В.'' О геральдических знаменах. СПб, 1911, с. 5-6. Цит. по: [http://www.vzmakh.ru/parabellum/n14_s4.shtml ''Дмитриев С. В.'' Знаменный комплекс в военно-политической культуре средневековых кочевников Центральной Азии (некоторые вопросы терминологии и морфологии)] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20100906084135/http://www.vzmakh.ru/parabellum/n14_s4.shtml |date=2010-09-06 }}&lt;/ref&gt;. Дар сипоҳи [[Ашкониён]] ва [[Сосониён]] [[ҳанг]]ро ''дирафш'' ва фармондеҳонашонро ''дирафшсолор'' меномиданд&lt;ref&gt;''Farrokh, Kaveh''. Sassanian Elite Cavalry AD 224-642. Oxford: Osprey, 2005. ISBN 1841767131. — с. 6—7&lt;/ref&gt;, ки [[Сардор|дараҷае сардорӣ]] ва баробар бо [[сарҳанг]] буд.

== Артиши Шуравӣ ==
Дар солҳои 1917 — 1946 дар [[Артиши Сурх]] ва сипас то [[соли 1972]] дар Артиши Шуравӣ дараҷаи [[Размcоз|''прапорщик'']] ё баробар бо он вуҷуд надошт. Ин дараҷа дар Нерӯҳои мусаллаҳи Иттиҳоди Шуравӣ аз [[1 январ]]и соли 1972 бо Фармони Президиуми Шурои Олии ИҶШС аз [[18 ноябр]]и [[соли 1971]], ҳамзамон бо сардӯшии нави дараҷаи [[Новдор дувум|''мичман'']], ҷорӣ карда шуд{{sfn|СВЭ|1978|name=&quot;sve&quot;|loc=С. 498−499}}.

Бо Фармони Президиуми Шурои Олии ИҶШС аз [[24 декабр]]и [[соли 1980]] N 3606-X дар Артиши Шуравӣ, ягонҳои соҳилӣ ва ҳавопаймоии Нерӯи дарёӣ, нерӯҳои марзбонӣ ва дохилии Нерӯҳои мусаллаҳи ИҶШС дараҷаи низомии [[Меҳтар размсоз|''прапоршики калон'']] ва ҳамзамон дар Нерӯи дарёии Иттиҳоди Шуравӣ дараҷаи [[Новдор якум|''мичмани калон'']] ҷорӣ карда шуданд.

Ин дараҷаҳоро барои низомиёне дар назар гирифта буданд, ки хидмати вазифаи низомиро анҷом додаву дараҷаи размоварӣ ё сержантиро дарёфт карда буданд ва довталабона хидматашонро дар нерӯҳои мусаллаҳ идома медоданд. Онҳо таҳсилоти тахассусии низомӣ надоштанд то дараҷаи афсарӣ дарёфт кунанд, аммо рутбаашон болотар аз сержантҳо буду бар старшинаву сержанту сарбозҳо бартарӣ доштанд. Бино бар ин, онҳоро ''афсарёр'', яъне ''ёвари афсарҳо'', меномиданд. Прапоршикҳо дар Артиши Шуравӣ бештар вазифаҳои фанниву [[омод]] (снабжение) ва анбордориро анҷом медоданд ва симат ё мақоми фармондеҳӣ надоштанд. Дар нерӯҳои мусаллаҳи Тоҷикистон ҳануз ҳамин мақомро доранд&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://majmilli.tj/қонуни-ҷумҳурии-тоҷикистон-дар-бораи-35/ |title=Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи уҳдадории умумии ҳарбӣ ва хидмати ҳарбӣ» |accessdate=2019-07-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190707082034/http://majmilli.tj/%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BD%D0%B8-%D2%B7%D1%83%D0%BC%D2%B3%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD-%D0%B4%D0%B0%D1%80-%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B8-35/ |archivedate=2019-07-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://asiaplus.news/2018/11/10/umed-dzhajhani-v-naczionalnoj-armii-i-terminologiya-dolzhna-byt-maksimalno-naczionalnoj/ ''Умед Джайхани'': В национальной армии и терминология должна быть максимально национальной]&lt;/ref&gt;.

== Пайвандҳо ==
* [[Нерӯҳои мусаллаҳ]]
* [[Дараҷаи низомӣ]]
* [[Дараҷаҳои Нерӯҳои мусаллаҳи Тоҷикистон]]
{{Дараҷаҳои низомӣ}}
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

[[Гурӯҳ:Артиш]]
[[Гурӯҳ:Дараҷаҳои низомӣ]]</text>
      <sha1>93xfxq1g2sep5x7v2xztelpftkn1j5x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Нақшхонӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>214786</id>
    <revision>
      <id>1492603</id>
      <parentid>1259881</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T19:47:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492603</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4067" sha1="icsmai17yclkqmk087sidpj8s2spncp" xml:space="preserve">{{Асосӣ|Мусиқии анъанавии тоҷик}}
'''Нақш''', Нақшхонӣ – суруди тӯёнаи арӯсиву домодист (яке аз намуди [[сурудҳои халқӣ]]), ки гуруҳи мардон бо ҳамроҳии сарнақшхон иҷро менамоянд. Нақшхонӣ, асосан, дар баъзе навоҳии [[вилояти Суғд]], аз ҷумла [[Исфара]], [[Конибодом]], [[Хуҷанд]], [[Истаравшан]], [[Мастчоҳ]] дида мешавад, ки аз 3 қисми паиҳам ва ба ҳамдигар мухолиф иборат аст: Нақши калон, Нақши миёна ва Нақши хурд. Нақшро бештар дар мавсими баҳору [[Наврӯз]] ва [[Сайри гули лола]] иҷро мекунанд. Дар байни мардуми кӯҳистони шимоли Тоҷикистон ду намуди Нақш ва нақшхонӣ мавҷуд аст, ки хусусиятҳои хоси фарқкунанда дошта, асосан дар тӯйҳо иҷро карда мешавад:

1. Нақши «Шамъ» оҳанги ба худ хоси тӯёна дошта, аз ҷониби яккахон ва гуруҳи мардон бо мад кашидани овоз иҷро мегардад. Матнаш асосан аз дубайтиву рубоиёти мардумӣ иборат буда, зарбаш се чоряк аст ва аз ин рӯ валсмонанд суруда мешавад.
Масалан:
;Сарнақшгӯй:Рафтем раҳи дуродур-е,
;Ҳама: Ҳай, ёр-ёр, ёра.
;Сарнақшгӯй: Овардем ниҳоли гул-е,
;Ҳама: Ҳай, ёр-ёр, ёра.
;Сарнақшгӯй: Ин гула куҷо монем-е?
;Ҳама: Ҳай, ёр-ёр, ёра.
;Сарнақшгӯй: Дар ҳавлеки Мирзогуле-е,
;Ҳама: Ҳай, ёр-ёр, ёра.…

2. Нақши «Мулло», ки оҳангаш нисбатан шӯх буда, зарби шикастаи шашҳаштякӣ дорад, бо як руҳияи баланди тӯёна ва муфарраҳ иҷро мегардад:
{{иқтибоси академикӣ|&lt;poem&gt;На чаман, на гул, на бӯстон,
Кӣ канад гул аз гулистон.
Хабарест, ки нав расидаст,
Ту магар хабар надорӣ?&lt;/poem&gt;}}

Истилоҳи '''«Нақш»''' дар рисолаҳои мусиқии мусиқишиносони тоҷик [[Абдулқодири Мароғаӣ]] (Гӯянда – асри XIV) ва [[Кавкабии Бухороӣ]] (асри XVI) оварда шудааст. Инчунин дар Осиёи Марказӣ як шакли қадимаи сурудро «Нақш» меномиданд, ки ба [[тарона]] шабоҳат дошта, матнаш танҳо аз [[рубоӣ]] иборат буд. Дар ҷашнҳои арӯсӣ ҷӯраҳои домод аз қафои қофилаи арӯсбарон ва гоҳҳо дар рӯйи ҳавлӣ соатҳо нақшхонӣ мекунанд. &lt;ref&gt;Мероси фарҳанги ғайримоддӣ дар Тоҷикистон / Мураттиб: Д. Раҳимов; муҳаррир Ш.Комилзода. – Душанбе: Эр-Граф, 2017. – С. 27. – 280 с. &lt;/ref&gt;
== Пайвандҳо ==
* {{Cite web|url= http://www.pitfi.tj/node/461|title= Феҳристи миллии мероси фарҳанги ғайримоддӣ|author= |website= www.pitfi.tj|date= |publisher= |lang= |accessdate= 2019-02-19|archiveurl= https://web.archive.org/web/20190825195759/http://www.pitfi.tj/node/461|archivedate= 2019-08-25}} 
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
[[Гурӯҳ:Сурудҳои халқӣ]]
[[Гурӯҳ:Анъанаҳои шифоҳӣ дар Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Таронаҳои мардумӣ]]
[[Гурӯҳ:Мусиқии анъанавии тоҷикон]]</text>
      <sha1>icsmai17yclkqmk087sidpj8s2spncp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мутеулло Наҷмиддинов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>214817</id>
    <revision>
      <id>1492581</id>
      <parentid>1479863</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T18:58:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492581</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13767" sha1="9wk7spqvjrqhrd9di829qt5sdqld9b0" xml:space="preserve">{{Адиб
|ном                  = Мутеулло Наҷмиддинов
|номи аслӣ            = 
|тасвир               = Muteullo Najmiddinov.jpg
|тавсифи тасвир       = 
|ном ҳангоми таваллуд = 
|номи пурра           = 
|тахаллусҳо           = 
|таърихи таваллуд     = 12.09.1927
|зодгоҳ               = деҳаи Варзики [[ноҳияи Чуст]], {{Зодгоҳ|вилояти Намангон |вилояти Намангон}}
|таърихи даргузашт    = 2.04.2002
|маҳалли даргузашт    = {{МаҳаллиМарг|Душанбе|шаҳри Душанбе}} 
|шаҳрвандӣ            = 
|навъи фаъолият       = нависанда
|солҳои фаъолият      = 
|самт                 = 
|жанр                 = 
|забони осор          = 
|дебют                = 
|ҷоизаҳои адабӣ       = 
|ҷоизаҳо              = 
|Lib                  = 
|сайт                 = 
|викигуфтовард        = 
|имзо                 = 
}}
'''Мутеулло Наҷмиддинов''' ([[12 сентябр]]и [[1927]], деҳаи Варзики [[ноҳияи Чуст]], [[вилояти Намангон]] — [[2 апрел]]и [[2002]], [[Душанбе]], [[Тоҷикистон]]) — нависанда, адиби публисист ва рӯзноманигори барӯманди советии тоҷик. Корманди шоистаи маданияти Тоҷикистон (1987).&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://kmt.tj/az-muteullo-nachmiddinov-dar-kitobhonai-milli-chi-metavon-hond|title=Аз Мутеулло Наҷмиддинов дар Китобхонаи миллӣ чӣ метавон хонд?|author=|website=kmt.tj|date=|publisher=Китобхонаи миллии Тоҷикистон|accessdate=2019-02-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190216225657/http://www.kmt.tj/az-muteullo-nachmiddinov-dar-kitobhonai-milli-chi-metavon-hond|archivedate=2019-02-16}}&lt;/ref&gt;. Аз соли 1968 узви [[Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон ]] аст&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://navisandagan.tj/ru/index.php/2017-08-18-10-05-26/pisateli/235-muteullo-na-mid-dinov|title=МУТЕУЛЛО НАҶМИД­ДИНОВ|website=navisandagan.tj|accessdate=2019-02-26}}&lt;/ref&gt;. Узви КПСС аз соли 1959.

== Зиндагинома ==
Аз оилаи мударрис. Дар синни 7 — солагиаш аз навозиши падар маҳрум ёфт. Модараш Муслимабону ӯро ҳамроҳи бародараш Иммоддин танҳо ба воя расонд. Мутеулло, ки хонандаи пешқадами синфи нуҳум буд, бо маслиҳату дастгирии директори мактаби миёнаи деҳа Мирхолдор Халилов ба деҳаи Оғосарой рафта, муаллими фанни ҷуғрофия шудааст (1945). Солҳои охири ҷанг дар сохтмони ГЭС-и Фарҳод кор карда, роҳбарии бригадаи комсомолону ҷавононро ба уҳда дошт. Cоли 1948 бо мақсади таҳсил ба Душанбе омадааст. Университети Давлатии Тоҷикистон ба номи Владимир Илич Ле­нин, Душанбе (1949—1954) ва Мактаби олии партиявии назди КМ КПСС-ро дар Москва тамом кард (1965). Ҳодими адабӣ ва мудири шуъбаи газетаи «Тоҷикистони Советӣ», муҳаррири газетаи «Комсомоли Тоҷикистон» [http://javonon.tj/news/culture/turdial-boyboboev-avonon-az-khud-bekhud-shudaand/] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20200918062102/http://javonon.tj/news/culture/turdial-boyboboev-avonon-az-khud-bekhud-shudaand/ |date=2020-09-18 }}, мудири шуъбаи адабиёти бадеии нашриёти «Ирфон» ва дертар дар Сарредаксияи илмии ЭСТ (Душанбе) кор кард. Солҳои дар нашриёт кор карданаш пурсамар буданд. Китобҳои ӯ «Одамони сарбаланд», «Дарё маҷрои нав меҷӯяд», «Суруди одамони наҷиб», «Меҳри замин», «Пайраҳаи шинос», «Одамон ва соҳилҳо», «Ширмоҳ» пайиҳам аз чоп баромадаанд, ки таҷассумгари созандагию ободкориянд&lt;ref&gt;Р.Махсумзод. «Вассофи мардони майдон» — Душанбе, 2011. — 11 феврал
&lt;/ref&gt;[https://ravshanimakhsumzod.wordpress.com/2011/04/11/%D0%B2%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8-%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8-%D0%BC%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%BE%D0%BD-2/].
Махсусан, қиссаҳои «Дарё маҷрои нав меҷӯяд» ва «Ширмоҳ» аз ҷониби мунаққидону хонандагон баҳои баланд гирифтаанд ва дар тарҷумаи Лев Қандинов («Река ищет новое русло»)[https://search.rsl.ru/ru/record/01007179078] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20190722085126/https://search.rsl.ru/ru/record/01007179078 |date=2019-07-22 }} дар Душанбею Маскав ба забони русӣ чоп шудаанд. Инчунин, асарҳои нависанда ба забонҳои руминӣ, украинӣ, эстонӣ, ӯзбекӣ, қазоқиву қирғизӣ ба табъ расидаанд [http://n.ziyouz.com/books/jahon_nasri/Muteullo%20Najmiddinov.%20Tog'larda%20yangragan%20qo'shiq%20(qissa).pdf] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20180818003430/http://n.ziyouz.com/books/jahon_nasri/Muteullo%20Najmiddinov.%20Tog%27larda%20yangragan%20qo%27shiq%20%28qissa%29.pdf |date=2018-08-18 }}.

Мутеулло Наҷмиддинов дар баробари қиссаю ҳикояҳои марғуб навиштан алалхусус дар рушди жанри очерк ҳиссаи арзанда дорад. Аз соли 1979 ҳодими редаксияи газетаи «Тоҷикистони Советӣ» [https://ravshanimakhsumzod.wordpress.com/2011/04/11/%D0%B2%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8-%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8-%D0%BC%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%BE%D0%BD-2/].
Очеркҳои машҳури адиби публисист «Шаби чӯпони куҳансол», «Фарзанди охирин», «Подоши „мукофот“», «Азоби дурӯғ», «Марди неканҷом», «Бародарон» маҳз ҳамин солҳо интишор ёфтаанд ва номи Мутеулло Наҷмиддиновро чун рӯзноманигори хушсалиқаю ояндадор муаррифӣ намудаанд&lt;ref&gt;М. Салим. «Ҷумҳурият» — Душанбе, 2007. — 14 сентябр&lt;/ref&gt;[http://www.jumhuriyat.tj/index.php?art_id=30796].
Солҳои ҳаштодуми асри гузашта дар Саридораи илмии Энсиклопедияи советии тоҷик мудири шуъба, чанд соли охир то ба нафақа баромадан, сармуҳаррири бахши драматургияи Вазорати фарҳанги ҷумҳурӣ будааст.

Чанде аз навиштаҳои К. Волф, С. Зарян, Ю. Ритхеу, Ш. Рашидов ва дигаронро ба тоҷикӣ гардондааст.[http://www.tvt.tj/ravobiti-adabiyu-farkhangi-rukni-mukhimi-takhkimi-dustii-tochikon-va-uzbekon]
Pисолаҳои номзадӣ оид ба таҳқиқи публитсистикаи Мутеулло Наҷмиддинов ҳимоя шудааст.[https://search.rsl.ru/ru/record/01004613680] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20190722085002/https://search.rsl.ru/ru/record/01004613680 |date=2019-07-22 }}[http://dissertation.com.ua/node/945817]

Бо медали «Барои меҳнати шоён», Ифтихорномаҳои Шӯрои Олии Тоҷикистон, Шӯрои Олии Ӯзбекистон, медали нуқраи НКХХ СССР мукофотонида шудааст.

== Эҷодиёт ==
* Одамони сарбаланд: Ҳикоя ва очеркҳо. — Душанбе: Давтоҷик, 1963
* Ғуломи сарбаланд: Очерк. — Душанбе: Ирфон, 1964
* Қадри замин ва одам: Повест ва ҳикояҳо. — Душанбе: Ирфон, 1974 [http://zarowadk.ru/kitobkhona-naz]
* Одамон ва соҳилҳо: Повест ва очеркҳо. — Душанбе: Ирфон, 1979
* Одамони замини барўманд: Очеркҳо ва ҳикояҳо. — Душанбе, 1982
* Дарё маҷрои нав меҷўяд: Повест. — Душанбе: Маориф, 1984
* Се повест. — Душанбе: Ирфон, 1986 [https://search.rsl.ru/ru/record/01001305178] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20190717153333/https://search.rsl.ru/ru/record/01001305178 |date=2019-07-17 }}
* Пайраҳаи шинос: Повест, ҳикоя ва очеркҳо. — Душанбе: Маориф, 1988
* Раззоқи олам: Қиссаи саргузаштӣ ва очеркҳо. — Душанбе: Адиб, 1989 [http://navisandagan.tj/ru/index.php/2017-08-18-10-05-26/pisateli/235-muteullo-na-mid-dinov]
* Дарё маҷрои нав меҷўяд. Душанбе, «ЭР-граф», 2018 [http://www.jumhuriyat.tj/index.php?art_id=33649]

== Ҷоизаҳо ==
* Mедали «Барои меҳнати шоён»
* Ифтихорномаи Шӯрои Олии Тоҷикистон
* Ифтихорномаи Шӯрои Олии Ӯзбекистон
* Mедали нуқраи НКХХ СССР

== Пайвандҳо ==
* Рахмонова, Джамила «Постановка проблемы в публицистике Мутеулло Наджмиддинова»[http://cheloveknauka.com/postanovka-problemy-v-publitsistike-muteullo-nadzhmiddinova-1]
* «Азия-Плюс», «В Душанбе почтили память одного из лучших журналистов Таджикистана прошлого столетия Мутеулло Наджмиддинова», 12.09.2007 [https://web.archive.org/web/20190718135518/https://news.tj/ru/news/life/person/20070912/v-dushanbe-pochtili-pamyat-odnogo-iz-luchshikh-zhurnalistov-tadzhikistana-proshlogo-stoletiya-m]
* Равшан Махсумзод, «Вассофи мардони майдон», Душанбе, 11.02.2011 [https://ravshanimakhsumzod.wordpress.com/2011/04/11/%D0%B2%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8-%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8-%D0%BC%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%BE%D0%BD-2/]

== Сарчашма ==
* Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон [http://navisandagan.tj/ru/index.php/2017-08-18-10-05-26/pisateli/235-muteullo-na-mid-dinov]
* АДАБИЁТИ ДАВРОНИ ИСТИҚЛОЛИЯТ [http://univer.tj/adabiet/adabijoti-davroni-isti%D2%9Blolijat/] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20190219230404/http://univer.tj/adabiet/adabijoti-davroni-isti%D2%9Blolijat/ |date=2019-02-19 }}
* Келдӣ, Г. Мутеулло Наҷмиддинов // Адибони Тоҷикистон. — Душанбе, 2003. — С.360-361.
* Муртазоев Б. Дар бораи одамият // Комсомоли Тоҷикистон. — 1963. — 29 декабр.
* Маҷид САЛИМ. МУТЕУЛЛО НАҶМИДДИНОВ ВА ПУБЛИТСИСТИКАИ ТОҶИК, pӯзномаи Ҷумҳурият,14.09.27 [http://www.jumhuriyat.tj/index.php?art_id=30796]
* Имодӣ, Ҳ. Ёде аз устод: Бахшида ба 90- солагии Мутеулло Наҷмиддинов // Адабиёт ва санъат. — 2017. — 24 август.
* Раҳим И. Тарошаи эмон // Садои Шар. — 1968. — № 8. — С. 80-84.
* Рауфов, Ф. Муҳандиси рўҳи инсон: Бахшида ба 90- солагии Мутеулло Наҷмиддинов // Тоҷикистон. — 2017. — 30 август.
* Равшан Махсумзод [https://tg.wikipedia.org/wiki/%D0%A0%D0%B0%D0%B2%D1%88%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D1%81%D1%83%D0%BC%D0%B7%D0%BE%D0%B4]
* Неъматҷон Файзуллоев [https://tg.wikipedia.org/wiki/%D0%9D%D0%B5%D1%8A%D0%BC%D0%B0%D1%82%D2%B7%D0%BE%D0%BD_%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%B7%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%BE%D0%B5%D0%B2]
* Саидаҳмади Ҳасан. Ман ҳанӯз ҳам бо китобҳои дар бачагӣ хондаам гуфтугӯ дорам. [http://www.ruzgor.tj/adabiyot-va-farhang/12750-man-hanuz-ham-bo-kitobhoi-dar-bachagi-khondaam-guftugu-doram.html] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20161025053303/http://www.ruzgor.tj/adabiyot-va-farhang/12750-man-hanuz-ham-bo-kitobhoi-dar-bachagi-khondaam-guftugu-doram.html |date=2016-10-25 }}

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

[[Гурӯҳ:Нависандагони тоҷик аз рӯи алифбо‎]]
[[Гурӯҳ:Нависандагони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Нависандагони асри XX]]
[[Гурӯҳ:Дорандагони унвонҳои фахрӣ аз Тоҷикистон]]</text>
      <sha1>9wk7spqvjrqhrd9di829qt5sdqld9b0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Юрмонбозӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>214835</id>
    <revision>
      <id>1492801</id>
      <parentid>1259949</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T01:16:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492801</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4346" sha1="mo2aemg1ctor3ke2fq8i91w4f3rrr35" xml:space="preserve">'''Юрмонбозӣ''' – [[рақс]]и тақлидӣ, тасвиркунандаи ҳаракатҳои ҷонвари хоянда [[юрмон]] мебошад ва ҳамчун рақси анъанавии [[мард]]она маъмул аст. 
==Тавсифи мухтасар==
Он ҳамчун рақси анъанавии мардона маъмул буда, дар рӯзҳои ид, тӯю сур ва маҳфилҳои мардумии кӯҳистон таҳти навозиши доира иҷро мегардад. Рақси юрмонбозӣ аз ҷиҳати мавзӯъ, мазмун, табиату шаклу сохт рақси шӯх мебошад. Раққос дар вақти бозӣ бо ҳаракатҳои худ ҳолатҳои гуногуни юрмонро инъикос менамояд. Ӯ бо нӯги ангуштон ва банди дастҳо, ҳаракатҳои китфҳо, ларзидани манаҳ, ҷунбиши пайкар, пойҳо ва ҳаракатҳои дигар рафтори юрмонро тақлид мекунад. Рақс таҳти навозиши доира бо зарбу усули мусиқии 6/8 бо суръати тез иҷро мегардад.
Дар рақси юрмонбозӣ иҷрокунанда шабеҳи юрмон усулу бозии гуногуни пойро истифода мекунад: дар як ҷой истода мерақсад; ба тарафи рост ва чап, ба самти пеш ва қафо ҳаракат
мекунад; чарх мезанад; бо ду зону нишаста ҳаракатҳои гуногуни китфҳову дастон ва сару пайкарро иҷро менамояд. Ӯ аввал бо пойи рост қадамро пешмегузорад, нӯги пои чапро аз қафо нимқат карда, боз бо пои рост ба пеш қадам мегузорад. Баъдан бо пои чап ин амалро такрор мекунад. Бо ин ҳаракат раққос дар як ҷо давр мезанад ва бо дастҳои кушод ба кунҷи саҳна меояд. Андак пайкарро пеш хам мекунад, ду дастро дар пеши худ ба як дигар наздик рост карда, кафи онҳоро мебардорад ва бо зарби доира дастону китфҳоро якҷоя меҷунбонад ва дар охир як бор чарх мезанад. Дар ин вақт сар ва манаҳи ӯ якҷоя ҳаракат мекунанд, сарро бо гардан рост гирифта, даҳонро кушода, манаҳро ин тараф он тараф меҷунбонад ва ин ҳаракат чанд
бор такрор мешавад. Ду дастро пеши худ дошта, ба тарафи рост давр мезанад ва ба ҷои худ бар мегардад. Кафи дастонро мушт карда ба миёнаш мегузорад ва боз андак ба пеш қадам мегузорад. Агарчанде ки баъзе пантомима ва рақсҳои инъикоскунандаи ҳаракатҳои ҷонварон дар шароити имрӯза аз байн рафта бошанд ҳам, хушбахтона рақси юрмонбозӣ то кунун дар баъзе минтақаҳои кишвар вуҷуд дорад. &lt;ref&gt;Мероси фарҳанги ғайримоддӣ дар Тоҷикистон / Мураттиб: Д. Раҳимов; муҳаррир Ш.Комилзода. – Душанбе: Эр-Граф, 2017. – С. 50-51. – 280 с. &lt;/ref&gt;
== Нигаред ==
* [[Калтакбозӣ]]
* [[Чӯббозӣ]]
== Пайвандҳо ==
* {{Cite web|url= http://www.pitfi.tj/node/461|title= Феҳристи миллии мероси фарҳанги ғайримоддӣ|author= |website= www.pitfi.tj|date= |publisher= |lang= |accessdate= 2019-02-19|archiveurl= https://web.archive.org/web/20190825195759/http://www.pitfi.tj/node/461|archivedate= 2019-08-25}} 
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

[[Гурӯҳ:Ҳунарҳои иҷроӣ дар Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Рақсҳои анъанавӣ]]</text>
      <sha1>mo2aemg1ctor3ke2fq8i91w4f3rrr35</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чӯббозӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>214836</id>
    <revision>
      <id>1492791</id>
      <parentid>1259942</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T00:50:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492791</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2999" sha1="1xbjz8sci06q434o0szrn8brpm5f9nw" xml:space="preserve">'''Чӯббозӣ''' — [[рақс]]и ҷанговаронаи [[мард]]она буда, онро як ё ду нафар иҷро менамоянд. 
==Тавсифи мухтасар==
Рақс лаҳзаҳои ҷанги сарбоз, шикор, мусобиқаи паҳлавониро таҷассум мекунад. Ба ин рақс ҳаракатҳои дасту бозу, гардишҳои ҷасурона, чархидани босуръат ва таваққуфҳои
ногаҳонӣ хос мебошанд. Иҷрокунанда дар дасташ якто чӯби сахти тарошидашударо дошта, онро пушти камар моҳирона тоб медиҳад. Ӯ [[чӯб]]ро дар дастонаш ба тарзи уфуқӣ
дошта, бо пойҳояш пасу пеш қадам
ниҳода, андаке ба самти чап ва сипас
ба тарафи рост меравад. Чӯбро дар
сари китф гузошта, дастонашро ба ду
тараф кушода, чӯбро аз ду канорааш
медорад ва дар ҳамин ҳолат чарх
мезанад. Сипас чӯбро ба тарзи амудӣ
ба замин ниҳода, бо як даст онро
дошта, гирди чӯб ба тарафи рост давр
мезанад. Боз дастҳоро иваз карда,
ба тарафи чап гирди чӯб мегардад.
Чӯбро баъдан ба дастонаш бардошта,
чор маротиба ба тарафи чап ва боз
чор маротиба ба тарафи рост чарх
мезанад.
Чӯббозӣ хоси мардуми кӯҳистон аст, зеро дар гузашта марди кӯҳистонӣ вақте ки аз хона мебаромад, ҳатман бо худ чӯб ё таёқ мегирифт. Чӯбдастро ӯ ҳангоми дар пайраҳаи кӯҳӣ роҳ
гаштан, гову гӯсфандонро рондан ва ҳамчун силоҳи одӣ барои муҳофизат аз ҷонварони ваҳшӣ истифода мекард.&lt;ref&gt;Мероси фарҳанги ғайримоддӣ дар Тоҷикистон / Мураттиб: Д. Раҳимов; муҳаррир Ш.Комилзода. – Душанбе: Эр-Граф, 2017. – С. 52-53. – 280 с. &lt;/ref&gt;

== Нигаред ==
* [[Калтакбозӣ (рақс)]]
* [[Юрмонбозӣ]]
== Пайвандҳо ==
* {{Cite web|url= http://www.pitfi.tj/node/461|title= Феҳристи миллии мероси фарҳанги ғайримоддӣ|author= |website= www.pitfi.tj|date= |publisher= |lang= |accessdate= 2019-02-19|archiveurl= https://web.archive.org/web/20190825195759/http://www.pitfi.tj/node/461|archivedate= 2019-08-25}} 
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

[[Гурӯҳ:Ҳунарҳои иҷроӣ дар Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Рақсҳои анъанавӣ]]</text>
      <sha1>1xbjz8sci06q434o0szrn8brpm5f9nw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Калтакбозӣ (рақс)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>214837</id>
    <revision>
      <id>1492453</id>
      <parentid>1259995</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T16:19:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492453</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2536" sha1="e8gflqeojlw46k7ogxiktg7tj1y6xdc" xml:space="preserve">'''Калктакбозӣ''' — як навъи [[рақс]]и [[мард]]онаи ҷанговоронаи тоҷикӣ мебошад. 
==Тавсифи мухтасар==
Рақсро ду нафар мард ё гурӯҳи мардон таҳти навозиши созҳои мусиқӣ иҷро мекунанд. Онҳо дар ин рақс хусусиятҳои мардонагӣ, чустию чолокиро ҳам дар вақти шикор, ҳам дар вақти
ҷанг ва ҳам дар рафти мусобиқа таҷассум мекунанд. Чӯбҳои одии дарозиашон 60 см ва ғафсиашон 3 см ҳамчун сози мусиқӣ низ хидмат намуда, бо зарбу усул ҳамсадо мешаванд. Иҷрокунандаҳо дутогӣ калтакҳои чӯби дар даст гирифта, қатор истода мерақсанд ва чӯбҳоро мутобиқи зарби мусиқӣ моҳирона ба
бозӣ медароранд. Раққосон дар ҳар дасташон
яктогӣ чӯби ҳамвор дошта, онҳоро гоҳ бо ҳам
ва гоҳ ба замин зада, садо мебароранд. Ҳамин
тавр, дар рақс ҳаракатҳои чарх задан ба тара-
фи рост ва чап иҷро мегардад, раққосҳо гоҳе
нишаставу гоҳе рост истода, дудаста чӯбҳоро
ба якдигар мезананд.Рақси мазкур, умуман,
пур аз ҳаракат буда, чустиву чолокӣ ва нотарсии мардонро ифода менамояд.&lt;ref&gt;Мероси фарҳанги ғайримоддӣ дар Тоҷикистон / Мураттиб: Д. Раҳимов; муҳаррир Ш.Комилзода. – Душанбе: Эр-Граф, 2017. – С. 54. – 280 с. &lt;/ref&gt;
== Нигаред ==
* [[Чӯббозӣ]]
* [[«Ҷум ҷаҳе, ҷум ҷаҳала» (рақс)]]
== Пайвандҳо ==
* {{Cite web|url= http://www.pitfi.tj/node/461|title= Феҳристи миллии мероси фарҳанги ғайримоддӣ|author= |website= www.pitfi.tj|date= |publisher= |lang= |accessdate= 2019-02-19|archiveurl= https://web.archive.org/web/20190825195759/http://www.pitfi.tj/node/461|archivedate= 2019-08-25}} 
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

[[Гурӯҳ:Ҳунарҳои иҷроӣ дар Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Рақсҳои анъанавӣ]]</text>
      <sha1>e8gflqeojlw46k7ogxiktg7tj1y6xdc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ҷум ҷаҳе, ҷум ҷаҳала</title>
    <ns>0</ns>
    <id>214838</id>
    <revision>
      <id>1492840</id>
      <parentid>1287868</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T01:51:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492840</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4527" sha1="7yz5puisqsgv8ymp4nvpty1fszsssxi" xml:space="preserve">«Ҷум ҷаҳе, ҷум ҷаҳала» – [[рақс]]и анъанавии [[мард]]онаи тоҷикон аст. 
==Тавсифи мухтасар==
Рақси мардона аз тарафи як гурӯҳи раққосон таҳти навозиши усули дашнободии [[доира]] ва овози худи раққосҳову навозандагон – ''«Оҳ, ҷаҳе»- «ҷум ҷаҳала», «ҷаҳ ҷаҳе»- «ҷум ҷаҳала»,
«ҷум ҷаҳе, ҷум ҷаҳала»'' иҷро мегардад. Ин рақс дар байни мардумии [[вилояти Суғд]], ҳавзаи дарёи Зарафшон, шаҳру ноҳияҳои [[водии Ҳисор]], Шаҳринав, Турсунзода, Рудакӣ, Ваҳдат, маъмул аст. Он таҳти навозиши доира оғоз меёбад, сипас доира хомӯш мешавад ва раққосон бозиро бо хониш ва қарсакзаниҳои шӯх идома медиҳанд. Навозиши доира бо зарби мусиқии 6/8 иҷро мешавад.
Дар асрҳои миёна ин рақс хусусияти эътиқодӣ доштааст ва аз тарафи [[дарвеш]]он иҷро мегардидааст. Аз асри ХХ инҷониб ин рақс дар иҷрои як нафар ва ё гурӯҳи раққосон
дар ҷашнҳои халқӣ, тӯйҳо, маъракаҳои мардона рақсида мешавад. Мардҳо дар давра истода, ба як нафар «О ҷаҳе» (маънои даъвати ҷаҳидан) мегуфтаанд ва якҷоя қарсак зада,
қоматашонро пеш хам мекардаанд. Дар ин ҳолат ҳамаи мардҳо пойи росташонро пеш мегузоштанд. Сипас пайкарашонро рост карда, «Ҷум ҷаҳе, ҷум ҷакала» дар як ҷо бо пойи чап меҷаҳиданд ва дастҳоро ба ду тараф кушода, китфҳоро ҷунбонда бо ҳамовозӣ якҷоя «ҷум ҷаҳала» ё «ҷум ҷакала» (маънои ҷунбонидани калла) мегуфтанд.
Раққос таҳти садои қарсакзанӣ рақсида, баъди талаффузи «ҷум ҷаҳе», якҷоя бо мардҳо «ҷум ҷаҳала» мегуфт. Ӯ дастонашро боло бардошта, китфҳояшро меҷунбонид.
Ҳамаи ин ҳаракатҳои возеҳу мавзун ва пурҷӯшу хурӯши дастҳо бо имову ишора, ҷунбиши абрӯҳо, пӯшидан ва кушодани чашмҳо ҳамроҳ мебошанд. Онҳо дастонашонро боло бардошта, китфҳоро мувофиқи онҳо ба ҳаракат медароранд. Зарбу усул ва суръати он инкишоф ёфта, торафт тезтар мегардад ва суръати ҳамовозии «Ҷум ҷаҳе, ҷум ҷаҳала» низ меафзояд. Пеш аз ҳаракатҳо як бор қарсак зада мешавад. Дар афзудани суръати рақс қарсакҳо низ тезтар зада мешаванд. Дар нимаи дуюми асри ХХ рақси «Ҷум ҷаҳе, ҷум ҷаҳала» дар санъати саҳнавӣ роҳ ёфт. Дастаҳои ҳаваскорони санъати касбӣ то ба имрӯз ин рақсро дар барномаҳои консертӣ иҷро мекунанд.&lt;ref&gt;Мероси фарҳанги ғайримоддӣ дар Тоҷикистон / Мураттиб: Д. Раҳимов; муҳаррир Ш.Комилзода. – Душанбе: Эр-Граф, 2017. – С. 55. – 280 с. &lt;/ref&gt;
== Нигаред ==
* [[Чӯббозӣ]]
* [[Калтакбозӣ (рақс)]]
== Пайвандҳо ==
* {{Cite web|url= http://www.pitfi.tj/node/461|title= Феҳристи миллии мероси фарҳанги ғайримоддӣ|author= |website= www.pitfi.tj|date= |publisher= |lang= |accessdate= 2019-02-19|archiveurl= https://web.archive.org/web/20190825195759/http://www.pitfi.tj/node/461|archivedate= 2019-08-25}} 
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

[[Гурӯҳ:Ҳунарҳои иҷроӣ дар Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Рақсҳои анъанавӣ]]</text>
      <sha1>7yz5puisqsgv8ymp4nvpty1fszsssxi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Фалак (мусиқӣ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>215123</id>
    <revision>
      <id>1492749</id>
      <parentid>1411935</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T23:53:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492749</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11769" sha1="lyx11f7kp1welgtcury0ti089rpbiuu" xml:space="preserve">'''Фалак''' ({{lang-ar|فلک}} — осмон) — [[мусиқӣ|мусиқии]] суннатии шифоҳии мардуми тоҷик, ки бештар дар ноҳияҳои кӯҳистон ривоҷ дорад&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{ДФМ|Фалак|2|муаллиф=Ҷ. Темурзода}}&lt;/ref&gt;. Дар Фалак, асосан, [[рубоӣ]] ва ё дубайтие интихоб мегардад, ки маънои фалсафӣ дошта, ифшогари розу ниёзи мардум бошад.

== Таърих ==
Фалак маҷмӯи суруд ва навои мардуми тоҷик аст, ки бештар дар навоҳии кӯҳистон маъмул аст. Зеро дар тӯли асрҳо марди кӯҳистонӣ аз мушкилот, нодорӣ, гирудору нобасомониҳои рӯзгор ба танг омада, рӯ ба кӯҳсор овардаву аз таҳти дил фарёд мезад ва ба ин васила дарду ғам ва розу ниёзи худро ба осмонҳову офаридгори оламу одам ифшо менамуд. Фарёди ӯ дар кӯҳҳо мунъакис гардида, ба фалак мепечид&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.falak.tj/index.php/makolaho/27-falak-padidai-bar-astai-far-angi-ajrimoddii-millati-to-ik|title=«Фалак» - падидаи барҷастаи фарҳанги ғайримоддии миллати тоҷик|website=www.falak.tj|lang=|accessdate=2022-10-26|archivedate=2022-10-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221026095333/https://www.falak.tj/index.php/makolaho/27-falak-padidai-bar-astai-far-angi-ajrimoddii-millati-to-ik}}&lt;/ref&gt;.

Аввалин нишонаҳои суруди Фалак аз адабиёти суфия баромада, дар эҷодиёти Абусаиди Абулхайр, Бобо Кӯҳӣ, Боботоҳири Урён ва дигарон мушоҳада мешаванд. Донишманди охири асри 10 ва ибтидои асри 11 Марвӣ дар асари хеш «Сабки фаҳлавиёти хуросонӣ» овардааст, ки ''«Мардумони атрофу акнофи Хуросон бештари вақт аз хондани лаҳнҳои порсии омехтаи туркӣ парҳезӣ буданд. Гоҳе аз шунидани бархе аз гунаи он сурудаҳо нанг мекарданд ва рӯ ба савту садои кӯҳистон меоварданд. Ин кор то бад-он ҷое расид, ки суруди фалакии Ятими Хатлонӣ пайки пиру барнои Хуросон гашт ва онро ҳар кас ба таври хеш бихонд. Ин суруди кӯҳистони Машриқ то бад-ин аҳд бо номҳои «Фироқномаи Юсуф», «Ҳаҷри Яъқуби Канъон», «Нолаи малакут», «Нолаи хокиён», «Фарёди ҷудоиҳо» ва «Розҳои ногуфта» дар забони мардум бимондаанд»''&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Фалак дар тӯли садсолаҳо аз гӯш ба гӯш, аз забон ба забон, аз дил ба дил ба тарзи мактаби «устод-шогирд» то ба имрӯз расидааст. Бо заҳмату кӯшишҳои як идда донандагону иҷрокунандагони санъати фалаксароӣ, аз ҷумла, [[Бобохалили Одина]], [[Раҷабмади Валӣ]], [[Мадалии Барот]], [[Карими Шиш]], [[Акашариф Ҷӯраев]], Ҳошими Қосим, [[Одина Ҳошим]], [[Гулчеҳра Содиқова]], [[Абдулло Назрӣ]], [[Иброҳим Кобулиев]], [[Мусаввар Минаков]], [[Мамадато Таваллоев]], [[Наврӯзшоҳ Қурбонҳусейнов]], Моҷон Назардодова, [[Нусайрӣ Одинаев]], [[Ҳаким Маҳмудов]], [[Файзалӣ Ҳасанов]], [[Давлатманд Холов|Давлатманд Хол]], Сафармуҳаммад Муродов, [[Дона Баҳромов]], Аслия Искандарова, [[Панҷшанбе Ҷорӯбов]] ва дигарон дар асри сипаригашта ва замони мо мусиқии Фалак ривоҷу равнақ ёфт ва машҳури олам гардид.

Дар замони муосир низ Ҳукумати Ҷумҳурӣ ва бахусус Президенти кишвар [[Эмомалӣ Раҳмон]] ба рушду нумӯи жанри мусиқии «Фалак» ғамхории зиёд зоҳир менамояд. Бо ташаббуси Президенти кишвар Эмомалӣ Раҳмон 16 ноябри соли 2001 ба ансамбли давлатии «Фалак»-и Кумитаи телевизион ва радиои назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон мақоми давлатӣ дода шуд. [[Ансамбли давлатии &quot;Фалак&quot;|Ансамбли давлатии «Фалак»]]-и дар рушди [[фалакхонӣ]] ниқши бориз дорад.

Инчунин бо қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 8 августи соли 2007, ҳар сол [[10 октябр]] ҳамчун «Рӯзи Фалак» ҷашн гирифта мешавад ва ин чорабинии фарҳангӣ бо тантана ва шукӯҳу шаҳомати ба худ хос таҷлил мегардад. Аз ҳар гӯшаю канори кишвар ва ҳатто аз хориҷи он ҳунармандони асили мардумӣ гирд омада, санъату ҳунари волои хешро пешкаши мардум менамоянд.

== Омӯзиши Фалак ==
Имрӯзҳо анъанаи эҷодию иҷроии фалаксароӣ дар Донишкадаи давлатии фарҳанг ва санъати Тоҷикистон ба номи М. Турсунзода ва [[Консерваторияи миллии Тоҷикистон|Консерваторияи миллии Тоҷикистон ба номи Т. Сатторов]] мавриди тадрису омӯзиш қарор гирифта, устодону донандагони мардумии ин жанри шеърию мусиқии халқамон ба насли ҷавони ҳунармандон сирри нозукиҳои онро меомӯзонанд.&lt;ref&gt;Мероси фарҳанги ғайримоддӣ дар Тоҷикистон / Мураттиб: Д. Раҳимов; муҳаррир Ш.Комилзода. — Душанбе: Эр-Граф, 2017. — С. 72-73. — 280 с. &lt;/ref&gt;

== Тавсифи мухтасар ==
Фалак аз бахшҳои созию овозӣ иборат аст. Бахши созӣ мусиқии холис буда, овозӣ бо суруд, яъне рубоӣ иҷро карда мешавад. Ҳар кадоме аз ин бахш ду сабки иҷроӣ дорад:
''фалаки даштӣ ва фалаки роғӣ''.
Фалак [[таърих]]и бисёр[[аср]]а дорад. Таърихан дар ду макон [[Кӯлоб]]у [[Бадахшон]] ташаккул ёфтааст. Аз ин ҷост, ки фалаки кӯлобӣ ва фалаки помирӣ мегӯянд. Хелҳои жанрии он гуногунанд:
* фалаки даштӣ,
* фалаки роғӣ,
* фалаки қаландарӣ,
* фалаки сафарӣ,
* фалаки равона,
* бепарвофалак ва ғайра.

Ин санъати иҷрокунандагӣ дар муддати [[аср]]ҳо ташаккул ва рушд ёфта, [[мактаб]]и ҳунарии худро низ таъсис додааст. Фалак дорои назарияву амалияи боест. Дар [[Бадахшон]] фалакхонӣ ҳамчун [[маддоҳ]]хонӣ низ маълум аст. Аз рӯи анъана Фалакро бо ҳамовозии созҳои мусиқии дутор (думбура), ғижак, най (тутак), сетор ва рубоби бадахшонӣ, бо ҳамсадоии дафу таблак иҷро мекунанд. Андозаи мусиқии фалакӣ бештар панҷ ҳаштякӣ (5/8), чор чорякӣ (4/4), ҳафт ҳаштякӣ (7/8), шаш ҳаштякӣ (6/8) ва ду чорякӣ (2/4) мебошанд.

== Мавқеи ҷуғрофӣ ==
Жанри мусиқии «Фалак» ба ғайр аз [[Тоҷикистон]], инчунин дар қисми шимолии [[Афғонистон]] ва якчанд вилоёти тоҷикнишини [[Покистон]]у [[Ҳиндустон]] маъмул аст. Аз рӯи анъана матни асосии «Фалак»-ро [[рубоӣ]] ташкил медиҳад, вале дар замони мо фалаксароён ҳангоми иҷрои сурудҳои фалакӣ ба ғайр аз дубайтиву рубоӣ, инчунин [[ғазал]]ҳои баландмазмунро аз адабиёти классикӣ ва шоирони имрӯзаи тоҷик низ истифода менамоянд.

Албатта замина, таърихи пайдоиш ва таркиби «Фалак» ягона аст, вале бо назардошти тарзи иҷро, истифода аз созҳои гуногуни мусиқӣ ва мавқеи ҷуғрофӣ «Фалак»-ро ба навъҳои ''даштӣ, роғӣ, дарвозӣ, афғонӣ (бадахшонӣ) ва кӯҳистонӣ'' ҷудо мекунанд. Фалак жанри озод буда, ҳамеша дар ташаккулу такомул ва таҳаввулу инкишоф аст. Яке аз хусусиятҳои хоси фалак бадоҳатан иҷро гардидани он аст ва аз шахси фалаксаро оқиливу зиракӣ, сухандонӣ, маҳорати баланди касбиро тақозо менамояд.&lt;ref&gt;Мероси фарҳанги ғайримоддӣ дар Тоҷикистон / Мураттиб: Д. Раҳимов; муҳаррир Ш.Комилзода. — Душанбе: Эр-Граф, 2017. — С. 72-73. — 280 с. &lt;/ref&gt;

== Нигаред низ ==
* [[Мусиқии анъанавии тоҷик]]

== Пайвандҳо ==
* {{Cite web|lang=en|url=https://ich.unesco.org/en/RL/falak-01725|title=UNESCO - Falak|website=ich.unesco.org|access-date=2022-10-26}}
* {{Cite web|lang=ru|url=https://centralasia.news/12828-falak-vnesli-vo-vsemirnyj-spisok-nasledija-junesko.html|title=Фалак внесли во всемирный список наследия ЮНЕСКО|website=Новости Центральной Азии|access-date=2022-10-26}}
* {{Cite web|url= http://www.pitfi.tj/node/461|title= Феҳристи миллии мероси фарҳанги ғайримоддӣ|author= |website= www.pitfi.tj|date= |publisher= |lang= |accessdate= 2019-02-19|archiveurl= https://web.archive.org/web/20190825195759/http://www.pitfi.tj/node/461|archivedate= 2019-08-25}}

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

[[Гурӯҳ:Ҳунарҳои иҷроӣ дар Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Мусиқии анъанавии тоҷикон]]
[[Гурӯҳ:Мусиқии этникӣ]]
[[Гурӯҳ:Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО дар Тоҷикистон]]</text>
      <sha1>lyx11f7kp1welgtcury0ti089rpbiuu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Драмаи халқии тоҷик</title>
    <ns>0</ns>
    <id>215170</id>
    <revision>
      <id>1492424</id>
      <parentid>1351949</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T15:17:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492424</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8488" sha1="h2lnpawt4gfvshr7l0ff0x6jemgjor7" xml:space="preserve">'''Драмаи халқии тоҷик''' — яке аз унсурҳои гуногуни ҳунар мебошад, ки қисматест дар фарҳанги ғайримоддии [[тоҷикон]].

== Тавсифи мухтасар ==
Драмаи халқии тоҷик решаҳои қадимтарин дар умқи асрҳову ҳазорсолаҳо дошта, ба асотир, тасаввуроти анимистию тотемистии ниёгон иртибот дорад. Унсурҳои театри халқиро бостоншиносон дар нақшҳои сангу деворҳо, ғорҳо, сафолпораҳо ва дар шаклҳои ҳайкалчаҳову ниқобҳо дарёфт кардаанд. Саҳнаҳои театри халқиро инчунин дар тасвирҳои миниатюрӣ мушоҳида кардан мумкин аст. Театри суннатии халқи тоҷик ба мисли пиесаҳои аврупоӣ муаллиф надоштанд. Таҳиягарон ва иҷрокунандагони нақшҳои драмаи халқӣ, асосан, ҳамон масхарабозон ва ширинкороне буданд, ки дар байни мардум шуҳрат ёфта, эҳтиёҷоти аҳли хонаводаи худро аз рӯйи ҳамин пеша таъмин менамуданд. Драмаи халқии тоҷикӣ бунёди фолклорӣ дошта, бо усули импровизатсия ё бадоҳатан сухан гуфтан иҷро мешуд. Намоишҳои театри халқӣ, асосан, дар заминаи эҷодиёти даҳанакии халқ, урфу одат, касбу ҳунар, машғулият, иду маросимҳо ва бозиҳои мардумӣ ба вуҷуд омадаанд.

Театри суннатии тоҷикон дар шаклҳои гуногуни иҷроӣ: рақсҳои тақлидӣ, пантомимаҳо дар образҳои ҷонварону махлуқот, масхарабозӣ, намоишҳои бадеии саҳнавӣ, сирки халқӣ, зочабозӣ, бозиҳои сужетдор, шуъбадабозӣ, корвони шодӣ (карнавал) ва дигар ҳунарҳои халқӣ таҷассум ёфтааст.

Драмаҳои халқӣ, маъмулан, унсурҳои гуногуни санъату ҳунарро дар бар гирифта, аз ҳунарманд маҳорату истеъдоди махсус ба монанди раққосӣ, овозхонӣ, актёрӣ, ширинкорӣ, зарофатгӯӣ, хушзабонӣ ва чусту чолокиро талаб мекард. Драмаи халқии анъанавӣ аз пиесаҳои анъанавӣ ва ё асарҳои намоишӣ иборат буданд, ки зери осмони кушод, дар маҳфилу маъракаҳо, ҷашнҳои баҳору тирамоҳӣ, бозору кӯчаҳои марказӣ, боғҳо ва ғайра барои оммаи мардум иҷро мешуданд. Асарҳои саҳнавӣ на танҳо аз рӯи сенарияи муайян иҷро мегаштанд, балки ҳангоми нақш бозидан аз тарафи санъаткорони халқӣ бадоҳатан бо ҳаракатҳои дасту по, мимика, ишоратҳои чашму абрӯ, даҳон, тақлиду тағйири садо ва ҳолату рафтор лаҳзаҳои ҷолиби тамошо ва хандаовар офарида мешуданд. Хислатҳои қаҳрамонони драмаҳо, чун дар афсонаҳои халқӣ типикӣ, анъанавӣ ва устувор буданд: қозӣ — порахӯр ва ноодил, раис — танпарвар, нопок, ҳаромкор, бой — муфтхӯр, баднафс, хасис, фиребгар, мулло — дурӯя, ҳарис, тарсончак, баъзан аҳмақ, намояндагони табақаҳои кории ҷамъият: деҳқонон, косибон, меъморон ва монанди инҳо меҳнатӣ, софдил, ҷафокаш ва мазлум тасвир мешуданд.
Тазоди хислатҳо муборизаи шадиди синфиро дар ҷамъияти феодалӣ ифода мекард. Сифату хислатҳои образҳои мазкур дар драмаҳои «Арзанкорӣ», «Булбулбозӣ», «Қаландарбозӣ», «Карбосбофӣ», «Ғуломшоҳ», «Девонабозӣ», «Духтари эшон», «Дуконбофӣ», «Мактаббозӣ», «Сӯзанфурӯш», «Сартарошбозӣ» ва амсоли инҳо ба таври ҳаҷвию интиқодӣ таҷассум ёфтаанд.
Чунончи, намоиши «Карбосбофӣ» мазмуни танқиди иҷтимоӣ дошта, дар он бофандаҳое, ки мардуми авомро фиреб дода, ҳаққи беваю
бечора ва кампирҳои нотавонро аз худ мекунанд, танқиду мазаммат шудаанд. Саҳначаҳои драмавии мардумӣ дар мавзӯъҳои гуногуни ҳаётӣ, касбу кор, муносибатҳои ҳаррӯзаи одамон эҷод шуда, ноадолатиҳои замона, хислатҳои зишти намояндаҳои табақаҳои мухталифро ошкор менамуданд ва барои беҳбуди вазъият ва ислоҳи камбудиҳо таъсири муайяне доштанд.
Масхарабозҳо бо иҷрои нақшҳои хандаовару шавқангези худ мардуми одиро аз мушкилоти рӯзгор, ғаму ғуссаи зиндагӣ, хастагиҳои кори ҳамарӯза, соате бошад ҳам, фориғ мекарданд, хулқу хисоли зиштро масхара намуда, адлу инсоф ва аъмоли некро тарғиб менамуданд.
Драмаҳои халқӣ дар қатори дигар жанрҳои фолклор, ба монанди сурудҳои ҳаҷвӣ, латифа ва афсонаҳои маишӣ мақсаду орзуи халқи заҳматкаш, мардумпарварӣ, ахлоқи неки онҳоро ба хубӣ инъикос намуда, муборизаи мардумро бар зидди ноадолатиҳои иҷтимоӣ ва ахлоқӣ ифода мекунанд.
Театрҳои халқӣ то миёнаҳои садаи XX маъмул буданд ва баъдан бо ривоҷ ёфтани театри замонавии касбӣ, ба вуҷуд омадани намудҳои дигари санъат (кино, сирк, театри лӯхтак) ва воситаҳои пахши асарҳои бадеию ҳунарӣ, аз ҷумла телевизион ва радио, театри суннатии мардумӣ рӯ ба инқироз овард. Ҳоло аз унсурҳои театри халқӣ лаҳзаҳои ҷудогонаи бадеӣ камубеш дар ҷашни арӯсӣ ва нишастҳои мардумони кӯҳистон боқӣ мондаанд.&lt;ref&gt;Мероси фарҳанги ғайримоддӣ дар Тоҷикистон / Мураттиб: Д. Раҳимов; муҳаррир Ш.Комилзода. — Душанбе: Эр-Граф, 2017. — С. 58-59. — 280 с.&lt;/ref&gt;

== Пайвандҳо ==
* {{Cite web|url= http://www.pitfi.tj/node/461|title= Феҳристи миллии мероси фарҳанги ғайримоддӣ|author= |website= www.pitfi.tj|date= |publisher= |lang= |accessdate= 2019-02-19|archiveurl= https://web.archive.org/web/20190825195759/http://www.pitfi.tj/node/461|archivedate= 2019-08-25}}

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

[[Гурӯҳ:Ҳунарҳои иҷроӣ дар Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Эҷодиёти мардумӣ]]
[[Гурӯҳ:Драма]]
[[Гурӯҳ:Жанрҳои санъат]]
[[Гурӯҳ:Жанрҳои синамо]]
[[Гурӯҳ:Жанрҳои адабӣ]]</text>
      <sha1>h2lnpawt4gfvshr7l0ff0x6jemgjor7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сӯми Ӯзбекистон</title>
    <ns>0</ns>
    <id>215238</id>
    <revision>
      <id>1492719</id>
      <parentid>1492064</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T23:11:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492719</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12695" sha1="rci2l70w6r797tdd00t2n83nao69vj8" xml:space="preserve">'''Сӯм''' ([[Забони ӯзбакӣ|ӯзб]]. ''So‘m / Cӯм'') — [[пул]]и [[асъор]]и расмии [[Ӯзбекистон|Ҷумҳурии Ӯзбекистон]]. Сӯм аз [[1 июл]]и [[соли 1994]] пули расмии Ӯзбекистон эълом ва ҷойнишини [[:ru:Сум-купон|купони сӯмӣ]] шуд. 1 сӯм баробар ба 100 [[:ru:Тийин|тийин]] ([[Забони ӯзбакӣ|ӯзб]]. ''Tiyin / Тийин'') мебошад. Аз ҷониби [[:ru:Центральный банк Республики Узбекистан|Бонки марказии Ҷумҳурии Ӯзбекистон]] бароварда мешавад. Коди ISO 4217 ин пул — UZS.

== Банкнотаҳои сӯм ==
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 90%&quot;
!colspan=&quot;9&quot;|1994-2017&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cbu.uz/uzc/section/nat_currency/notes|title=banknotes|publisher=|accessdate=12 November 2017}}&lt;/ref&gt;
|-
!colspan=&quot;2&quot;| Тасвир !!rowspan=&quot;2&quot;| Арзиш !!rowspan=&quot;2&quot;| Рангҳои асосӣ !!colspan=&quot;2&quot;| Маълумот !!rowspan=&quot;2&quot;| Соли интишор  !!rowspan=&quot;2&quot;| Санаи интишор  !!rowspan=&quot;2&quot; | Барҳамдиҳии истофода
|-
! Пушт !! Рӯй !! Пушт !! Рӯй
|-
|align=&quot;center&quot;| [[File:UZS1 1994 front.jpg|120px]]
|align=&quot;center&quot;| [[File:UZS1 1994 back.jpg|120px]]
| 1 сӯм
| Сабз ва гу­лоб 
|rowspan=&quot;2&quot;| [[Нишони давлатии Ҷумҳурии Ӯзбекистон]] ва нақшҳои миллӣ ва [[ислом]]ӣ
| [[:ru:Большой театр имени Алишера Навои|Театри калон ба номи Алишер Навоӣ]] дар [[Тошканд]]
|rowspan=&quot;7&quot;| &lt;center&gt;1994&lt;/center&gt;
|rowspan=&quot;7&quot;| 1 июли 1994
|rowspan=&quot;5&quot;| 1 январи 2012
|-
|align=&quot;center&quot;| [[File:UZS3 1994 front.jpg|120px]]
|align=&quot;center&quot;| [[File:UZS3 1994 back.jpg|120px]]
| 3 сӯм
| Сурх ва сабз
| [[:ru:Мавзолей Чашма-Аюб|Мақбараи Чашмаи Аюб]] дар [[Бухоро]]
|-
|align=&quot;center&quot;| [[File:UZS5 1994 front.jpg|120px]]
|align=&quot;center&quot;| [[File:UZS5 1994 back.jpg|120px]]
| 5 сӯм
| Кабуд, обиранг ва сурх
|rowspan=&quot;5&quot;| [[Нишони давлатии Ҷумҳурии Ӯзбекистон]] ва нақшҳои миллӣ ва [[ислом]]ӣ
| Ёдгории ва боғи [[Алишер Навоӣ]] дар [[Тошканд]]
|-
|align=&quot;center&quot;| [[File:UZS10 1994 front.jpg|120px]]
|align=&quot;center&quot;| [[File:UZS10 1994 back.jpg|120px]]
| 10 сӯм
| Бунафшаранг ва кабуд
| [[Гӯри Амир|Оромгоҳи Амири Темур]] дар [[Самарқанд]]
|-
|align=&quot;center&quot;| [[File:UZS25 1994 front.jpg|120px]]
|align=&quot;center&quot;| [[File:UZS25 1994 back.jpg|120px]]
| 25 сӯм
| Кабуд, бунафшаранг ва норанҷӣ
| [[Шоҳи Зинда|Маҷмааи Шоҳи Зинда]] дар [[Самарқанд]]
|-
|align=&quot;center&quot;| [[File:UZS50 1994 front.jpg|120px]]
|align=&quot;center&quot;| [[File:UZS50 1994 back.jpg|120px]]
| 50 сӯм
| Қаҳваранг ва норанҷӣ
| [[Регистон|Майдони ва ансамбли Регистон]] дар [[Самарқанд]]
|rowspan=&quot;2&quot;| 1 июли 2019&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=http://cbu.uz/ru/press-tsentr/press-relizy/2018/05/116495/|title=Центральный банк Республики Узбекистан — Сообщение Центрального банка Республики Узбекистан|publisher=cbu.uz|lang=ru|accessdate=2018-05-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220517222400/https://cbu.uz/ru/press-tsentr/press-relizy/2018/05/116495/|archivedate=2022-05-17}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;| [[File:UZS100 1994 front.jpg|120px]]
|align=&quot;center&quot;| [[File:UZS100 1994 back.jpg|120px]]
| 100 сӯм
| Бунафшаранг ва обиранг
| [[:ru:Дворец «Дружбы народов»|Кохи Дӯстии Халқҳо]] дар [[Тошканд]]
|-
|align=&quot;center&quot;| [[File:UZS200 1997 front.jpg|120px]]
|align=&quot;center&quot;| [[File:UzbekistanP80-200sum-1997-donatedoy b.jpg|120px]]
| 200 сӯм
| Сабз
| rowspan=&quot;5&quot; | [[Нишони давлатии Ҷумҳурии Ӯзбекистон]] ва нақшҳои миллӣ ва [[ислом]]ӣ
| Фиқра аз намои [[мадрасаи Шердор]] дар [[Самарқанд]] — тасвири [[:ru:Лев и Солнце|Шеру Хуршед]]
| &lt;center&gt;1997&lt;/center&gt;
| 1 марти 1997
|rowspan=&quot;2&quot;| 1 июли 2020
|-
|align=&quot;center&quot;| [[File:UZS500 1999 front.jpg|120px]]
|align=&quot;center&quot;| [[File:UzbekistanP81-500sum-1999-donatedoy b.jpg|120px]]
| 500 сӯм
| Сурх
| [[:ru:Памятник Эмиру Тимуру (Ташкент)|Ҳайкали Амир Темур]] дар [[Тошканд]]
| &lt;center&gt;1999&lt;/center&gt;
| 1 июни 2000
|-
|align=&quot;center&quot;| [[File:UZS1000 2001 front.jpg|120px]]
|align=&quot;center&quot;| [[File:UZS1000 2001 back.jpg|120px]]
| 1,000 сӯм
| Бунафшаранги паст ва қаҳваранг
| [[:ru:Государственный музей истории Тимуридов|Осорхонаи давлатии Темуриён]] дар [[Тошканд]]
| &lt;center&gt;2001&lt;/center&gt;
| 1 сентябри 2001
|rowspan=&quot;5&quot;| &lt;center&gt;То ҳоло&lt;/center&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;| [[File:UZS5000 2013 front.jpg|120px]]
|align=&quot;center&quot;| [[File:UZS5000 2013 rear.jpg|120px]]
| 5,000 сӯм
| Сабзи паст
| Бинои [[:ru:Олий Мажлис|Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Ӯзбекистон]] дар [[Тошканд]]
| &lt;center&gt;2013&lt;/center&gt;
| 1 июли 2013
|-
|align=&quot;center&quot;| [[File:GerbFace.jpg|120px]]
|align=&quot;center&quot;| [[File:10000 soms of Uzbekistan (2017) reverse.jpg|120px]]
| 10,000 сӯм
| Обиранг ва кабуди паст
| Бинои [[:ru:Сенат Олий Мажлиса Республики Узбекистан|Сенати Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Ӯзбекистон]] дар [[Тошканд]]
| rowspan=&quot;2&quot; | &lt;center&gt;2017&lt;/center&gt;
| 10 марти 2017
|-
|align=&quot;center&quot;| [[File:50000 soms of Uzbekistan (2017) obverse.jpg|120px]]
|align=&quot;center&quot;| [[File:Revers 50 000.jpg|120px]]
| 50,000 сӯм
| Бунафшаранг
|  [[Нишони давлатии Ҷумҳурии Ӯзбекистон]] ва нақшҳои миллӣ ва [[ислом]]ӣ, Муҷассамаи Некӣ дар [[:ru:Площадь Мустакиллик|майдони Истиқлолият]] дар [[Тошканд]], харитаи [[Ӯзбекистон]].
| Кохи Форумҳо дар [[Тошканд]]
| 22 августи 2017
|-
|align=&quot;center&quot;| [[File:100 000 SUM FRONT.png|120px]]
|align=&quot;center&quot;| [[File:100 000 SUM REVERS.png|120px]]
| 100,000 сӯм
| Норанҷӣ ва қаҳваранг
| [[Нишони давлатии Ҷумҳурии Ӯзбекистон]] ва нақшҳои миллӣ ва [[ислом]]ӣ, Ҳайкали Мирзо Улуғбек дар [[Самарқанд]], тасвири [[коинот]] 
| [[Расадхонаи Улуғбек|Расадхонаи Мирзо Улуғбек]] дар [[Самарқанд]], харитаи [[Ӯзбекистон]] ва тасвири квадрант.
| &lt;center&gt;2019&lt;/center&gt; 
| 25 феврали 2019
|}

=== Банкнотаҳои купони сӯмӣ (1992-1994) ===
Дар бораи ин купони сӯмӣ ин мақоларо бинед: [[:ru:Сум-купон|Сум-купон]].
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 90%; text-align: center&quot;
!colspan=&quot;2&quot;| Тасвир
!rowspan=&quot;2&quot;| Арзиш
|-
! Рӯй
! Пушт
|-
|bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[File:1 som. Uzbekistan, 1992 a.jpg|120px]]
|bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[File:1 som. Uzbekistan, 1992 b.jpg|120px]]
| &lt;big&gt;1 сӯм
|-
|bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[File:3 som. Uzbekistan, 1992 a.jpg|120px]]
|bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[File:3 som. Uzbekistan, 1992 b.jpg|120px]]
| &lt;big&gt;3 сӯм
|-
|bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[File:5 som. Uzbekistan, 1992 a.jpg|120px]]
|bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[File:5 som. Uzbekistan, 1992 b.jpg|120px]]
| &lt;big&gt;5 сӯм
|-
|bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[File:10 som. Uzbekistan, 1992 a.jpg|120px]]
|bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[File:10 som. Uzbekistan, 1992 b.jpg|120px]]
| &lt;big&gt;10 сӯм
|-
|bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[File:25 som. Uzbekistan, 1992 a.jpg|120px]]
|bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[File:25 som. Uzbekistan, 1992 b.jpg|120px]]
| &lt;big&gt;25 сӯм
|-
|bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[File:50 som. Uzbekistan, 1992 a.jpg|144px]]
|bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[File:50 som. Uzbekistan, 1992 b.jpg|144px]]
| &lt;big&gt;50 сӯм
|-
|bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[File:100 som. Uzbekistan, 1992 a.jpg|144px]]
|bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[File:100 som. Uzbekistan, 1992 b.jpg|144px]]
| &lt;big&gt;100 сӯм
|-
|bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[File:200 som. Uzbekistan, 1992 a.jpg|144px]]
|bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[File:200 som. Uzbekistan, 1992 b.jpg|144px]]
| &lt;big&gt;200 сӯм
|-
|bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[File:500 som. Uzbekistan, 1992 a.jpg|144px]]
|bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[File:500 som. Uzbekistan, 1992 b.jpg|144px]]
| &lt;big&gt;500 сӯм
|-
|bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[File:1000 som. Uzbekistan, 1992 a.jpg|144px]]
|bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[File:1000 som. Uzbekistan, 1992 b.jpg|144px]]
| &lt;big&gt;1000 сӯм
|-
|bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[File:5000 som. Uzbekistan, 1992 a.jpg|144px]]
|bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[File:5000 som. Uzbekistan, 1992 b.jpg|144px]]
| &lt;big&gt;5000 сӯм
|-
|bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[File:10000 som. Uzbekistan, 1992 a.jpg|144px]]
|bgcolor=&quot;#000000&quot;| [[File:10000 som. Uzbekistan, 1992 b.jpg|144px]]
| &lt;big&gt;10 000 сӯм
|}

== Тангаҳои сӯм ва тийин ==
Дар бораи тангаҳои сӯми қиматбаҳо ва камьёб дар ин мақола нигоҳ кунед: [[:ru:Памятные монеты Узбекистана|Памятные монеты Узбекистана]].
=== Барориши тангаҳои соли 2018 ===
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 90%; text-align: center&quot;
! тасвир
! Арзиш
! Материал
! Соли интишор
|-
| [[File:50 SUM 2018.jpg|120px]]
| &lt;big&gt;50 сӯм
|rowspan=&quot;4&quot;| пӯлод ва никел
| 2018
|-
| [[File:100 SUM 2018.jpg|120px]]
| &lt;big&gt;100 сӯм
| 2018
|-
| [[File:200 SUM 2018.jpg|120px]]
| &lt;big&gt;200 сӯм
| 2018
|-
| [[File:500 SUM 2018.jpg|120px]]
| &lt;big&gt;500 сӯм
| 2018
|}

=== Барориши тангаҳои солҳои 2000—2004 ===
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 90%; text-align: center&quot;
! Тасвир
! Арзиш
! Материал
! Соли интишор
|-
| [[File:UZ-2000sum01.jpg|120px]]
| &lt;big&gt;1 сӯм
| пӯлод ва никел
| 2000
|-
| [[File:UZ-2001sum05.jpg|120px]]
| &lt;big&gt;5 сӯм
| пӯлод ва биринҷӣ
|rowspan=&quot;3&quot;| 2001
|-
| [[File:UZ-2001sum10.jpg|120px]]
| &lt;big&gt;10 сӯм
| пӯлод ва никел
|-
| [[File:UZ-2001sum50.jpg|63px]][[File:UZ-2001sum50-obv.jpg|63px]]
| &lt;big&gt;50 сӯм
|rowspan=&quot;2&quot;| мис ва никел
|-
| [[File:UZ-2004sum100.jpg|63px]][[File:UZ-2004sum100-obv.jpg|63px]]
| &lt;big&gt;100 сӯм
| 2004
|}

=== Барориши тангаҳои солҳои 1994—2000 ===
[[File:Uz1.jpg|thumb|600px|Қиёси вусъат]][[File:Uz2.jpg|thumb|600px|Қиёси вусъат]]
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 90%; text-align: center&quot;
! Тасвир
! Арзиш
! Материал
! Соли&lt;br&gt;интишор
|-
| [[File:UZ-1994tiin01.jpg|120px]]
| &lt;big&gt;1 тийин
|rowspan=&quot;3&quot;| пӯлод ва биринҷӣ
| 1994
|-
| [[File:UZ-1994tiin03.jpg|120px]]
| &lt;big&gt;3 тийин
| 1994
|-
| [[File:UZ-1994tiin05.jpg|120px]]
| &lt;big&gt;5 тийин
| 1994
|-
| [[File:UZ-1994tiin10.jpg|120px]]
| &lt;big&gt;10 тийин
|rowspan=&quot;6&quot;| пӯлод ва никел
| 1994
|-
| [[File:UZ-1994tiin20.jpg|120px]]
| &lt;big&gt;20 тийин
| 1994
|-
| [[File:UZ-1994tiin50.jpg|120px]]
| &lt;big&gt;50 тийин
| 1994
|-
| [[File:UZ-1998sum01.jpg|120px]]
| &lt;big&gt;1 сӯм
| 1997 1998&lt;br&gt;1999
|-
| [[File:UZ-1999sum05.jpg|120px]]
| &lt;big&gt;5 сӯм
| 1997, 1998,&lt;br&gt;1999
|-
| [[File:UZ-1998sum10.jpg|120px]]
| &lt;big&gt;10 сӯм
| 1997, 1998,&lt;br&gt;1999, 2000
|}

Дар бораи тангаҳои сӯми қиматбаҳо ва камьёб дар ин мақола нигоҳ кунед: [[:ru:Памятные монеты Узбекистана|Памятные монеты Узбекистана]].

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
* [https://web.archive.org/web/20190326134348/http://cbu.uz/ru/ Сайти расмии Бонки марказии Ҷумҳурии Ӯзбекистон — cbu.uz]

[[Гурӯҳ:Ӯзбекистон]]
[[Гурӯҳ:Воҳидҳои асъор аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Пулҳои дар муомилот истифодабаранда]]
[[Гурӯҳ:Асъори Осиё]]</text>
      <sha1>rci2l70w6r797tdd00t2n83nao69vj8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Созҳои мусиқии миллӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>215290</id>
    <revision>
      <id>1492705</id>
      <parentid>1260013</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T22:50:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492705</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6002" sha1="pre0461ualjvip9q3vm4bswyw75sh6c" xml:space="preserve">{{Асосӣ|Мусиқии Тоҷикистон}}
'''Созҳои мусиқии миллӣ''' — созҳои мусиқӣ яке аз дастовардҳои тамаддуни инсонӣ ба ҳисоб рафта, сатҳи рушди фарҳанги ҳар як миллатро инъикос менамоянд. 
== Таърих ==
Дар тӯли қарнҳо созҳои мусиқии зиёд офарида шуда, сохташон тағйир ёфтааст ва баъзеашон аз байн рафтаанд. Халқи тоҷик аз қадим ба мусиқӣ дилбастагии хоса дошта, дар ин навъи санъат нодиракориҳои ҳунарӣ намудаааст ва аз ҷумла, ихтироъкорону созандагони умдатарин созҳои мусиқиаш дар густариши санъати навозандагӣ ва
ҳунари созтарошӣ саҳми арзанда доранд. Созҳои мусиқии мардуми тоҷикро олим, мусиқидон ва муҳаққиқи барҷаста В. Беляев ба ду гурӯҳи асосӣ тақсим намудааст:
Созҳои мусиқии кӯҳистони тоҷик, ки аз ҷиҳати навъу намуд бисёр нестанд ва аз лиҳози сохт одӣ мебошанд:
*  нафасӣ: тутак, қӯшнай (дунай);
*  торӣ: [[ғижжак]], [[думбра]], [[рубоби бадахшонӣ]].
*  зарбӣ: [[Доира (соз)| доира]], [[таблак]].
Созҳои мусиқии тоҷик, ки дар байни аҳолии водиҳо ва шаҳрҳо маълуманд:
*  нафасӣ: дунай (қӯшнай), [[Най (сози мусиқӣ)| най]], [[сурнай]], [[карнай]];
*  торӣ: [[ғижжак]], [[дутор]], [[танбӯр]], [[рубоб]], [[чанг]];
*  зарбӣ: [[Доира (соз)| доира]], қайроқ, нақора.
Созҳои мусиқии мардуми тоҷик дар айни замон аз рӯи хусусиятҳои иҷро, сохт ва тарзи садодиҳӣ ба гурӯҳҳои торию мизробӣ, торию камонӣ, торию зарбӣ, нафасӣ ва зарбӣ ҷудо мешаванд:
# Ба созҳои торию мизробӣ — тор, танбӯр, рубоб, дутор, дуторча (думбра), дутори бам, соз, сетор мансубанд ва тавассути мизроб, захма ва ё нохун навохта мешаванд.
# Созҳои торию камонӣ бо камонча навохта мешаванд, — ки ғижак, қобуз, сато ба он мансубанд.
# Созҳои торию зарбӣ тавассути ба торҳо бо чӯбчаҳои махсус зарба задан навохта мешаванд, — ки сози чанг ба ин гуруҳ дохил аст. Гарчанде ки қонун тавассути бо нохунак чанг задан ва чангқобуз (лабчанг) ба воситаи зарбаи ангушти ишорати дасти рост навохта мешаванд, лекин аз рӯи сохт ва тарзи садодиҳӣ ба ин гурӯҳ дохил мешаванд.
# Созҳои нафасӣ тавассути ба дохилашон бо фишор дамидани нафаси мутриб садо бароварда, бо ангуштони ҳарду даст навохта мешаванд — най, дунай, сурнай, нафир, тутак. Шайпур ва карнай низ ба ин гурӯҳ дохиланд, лекин дар навозиши онҳо ангуштон ширкат накарда, пастию баландии садо бо нафас идора карда мешавад.
# Созҳои зарбӣ тавозуни оҳангро идора намуда, ба воситаи зарби дастон, ангуштҳо ва чӯбчаҳои махсус навохта мешаванд. Ба созҳои зарбӣ — даф (доира), таблак, нақора, сафоил, чалаб, табира, табл дохиланд. Қайроқ ва қошуқ низ ба ин гурӯҳ мансубанд, лекин бо ба ҳам задани ҷуфти онҳо садо ҳосил мешавад.

Рушди созҳои мусиқӣ ба рушди ҷамъият, фарҳанг, мусиқӣ, санъати ҷрокунандагӣ ва технологияи истеҳсолот вобаста аст. Аз ин рӯ, аксари созҳо вобаста ба хусусиятҳои хоси худ – сохт, шакл ва садо асрҳо ҳифз шуда, то замони мо расидаанд, қисми дигарашон такмил ёфтаанд, қисми севумӣ бошад, ба талаботи замонтоб наоварда, аз байн рафтаанд. Созҳои мусиқӣ робитаи зич ва пайвандии ногусастанӣ бо эҷодиёт ва санъати касбӣ доранд.&lt;ref&gt;Мероси фарҳанги ғайримоддӣ дар Тоҷикистон / Мураттиб: Д. Раҳимов; муҳаррир Ш.Комилзода. – Душанбе: Эр-Граф, 2017. – С. 63-65. – 280 с. &lt;/ref&gt;

== Пайвандҳо ==
* {{Cite web|url= http://www.pitfi.tj/node/461|title= Феҳристи миллии мероси фарҳанги ғайримоддӣ|author= |website= www.pitfi.tj|date= |publisher= |lang= |accessdate= 2019-02-19|archiveurl= https://web.archive.org/web/20190825195759/http://www.pitfi.tj/node/461|archivedate= 2019-08-25}} 
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

[[Гурӯҳ:Ҳунарҳои иҷроӣ дар Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Созҳои мусиқии тоҷикӣ]]</text>
      <sha1>pre0461ualjvip9q3vm4bswyw75sh6c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ҷашни арӯсии тоҷикон</title>
    <ns>0</ns>
    <id>215451</id>
    <revision>
      <id>1492836</id>
      <parentid>1259951</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T01:45:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492836</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10013" sha1="1kt1wa2ncatxxjrptepk38brov2h5tf" xml:space="preserve">[[File:Поздравление президента, Таджикистан.JPG|thumb|Табрикоти Президенти Тоҷикистон бо ҷашни арӯсии навхонадорон]]

'''Ҷашни арӯсии тоҷикон''' вобаста ба мавқеи ҷуғрофӣ, таркиби аҳолӣ ва омилҳои дигар, аз ҷумла динию мазҳабӣ, аз якдигар баъзе тафовутҳо доранд. Ҷашни арӯсӣ ё худ тӯйи арӯсӣ фарогири суруду тарона, расму ойин, одатҳо, бовару ақидаҳо, рақсу мусиқӣ, лаҳзаҳои намоишӣ ва ғайра мебошад, ки ҳар яке аз онҳо вазифа ва мавриду мавқеи иҷрои худро дорад.

Маросимҳои дохилии ҷашни арӯсӣ дар гузашта хеле зиёд буданд, масалан, интихоби арӯс, хостгорӣ, номзадӣ, [[ноншиканон]], [[фотиҳа]], [[парчабуррон]], андозу барори хароҷоти арӯсӣ, [[маслиҳатошӣ]], [[чодарабарон]], нонбандон, [[оши наҳор]], саршӯён (барои арӯсон), [[сартарошон]], саллабандони домод, шаҳбарӣ, [[арӯсталбон]] ва ғайра. Бояд қайд намуд, ки дар солҳои охир баъзе аз маросимҳои номбурда маҳдуд ба хонавода шудаанд. Чанде аз инҳо дар хонадони арӯс ва қисми дигарашон дар хонадони домод баргузор мегарданд.

Қисми зиёди маросимҳои ҷашни арӯсии тоҷикон суруду таронаҳои хоси худро доранд. Байту сурудхонӣ ҳанӯз аз маросимҳои нахустини ҷашни арӯсӣ оғоз гардида, ҳангоми домодро ба хонаи арӯс овардан ва арӯсбарон иҷрои он авҷ мегирад. Як силсила суруду таронаҳои ҷашни арӯсиро мардум дар мавридҳои муайяни тӯй дастаҷамъона иҷро мекунанд. Фолклоршиносон сурудҳои ҷашни арӯсиро ба навъҳои хабарӣ, омодагӣ, оид ба ҷудоиву фироқ аз волидайн, табрикӣ, тантанавӣ, тавсифӣ, рақсу бозӣ ва ҳазломез тасниф намудаанд. Яке аз сурудҳои рақсӣ марбут ба маросими
«Сартарошон» мебошад, ки дар аксарияти минтақаҳои ҷумҳурӣ иҷро мегардад. Суруди мазкурро дар гузашта шаҳмардон ва имрӯзҳо ҳофизони халқӣ ҳангоми омода намудани домод ба ҷашни арӯсӣ месароянд. Дар матнисуруд сарояндагон аз хоҳар, бародар падару модари шаҳ ва дигар наздиконаш таъкидан хоҳиш мекунанд, ки ҳар яке ба ороиши домод ҳиссагузор шуда, ҳаққи сартарошро пардохт намоянд.
Ҳама:
:Устои ланги сартарош,
:Сара покиза тарош.
Сарбайтхон:
:Хоҳари шаҳ, ба ту мегӯм,
:Бар сари шаҳ танга бичош!
Ҳама:
:Устои ланги сартарош
:Сара покиза тарош.
Сарбайтхон:
:Додари шаҳ ба ту мегӯм
:Дар сари шаҳ тоқӣ бидоз…!

Як силсила сурудҳои ҷашни арӯсӣ сӣ асарҳое ташкил доданд, ки ба гусел кардани арӯс аз хонаи падараш бахшида шудаанд. Сарояндагони чунинасарҳо, асосан, ҷӯраҳои домод ва дугонаҳои
арӯс мебошанд. «Гуларӯсак сар бишӯй», «Барор-барор», «Гуламро бурданд» ва ғайра аз ин ҷумла буда, дастаҷамъона суруда мешаванд. 
Чунончи дар таронаи «Барор-барор» омадааст:
Ҳофизон:
:Барор, бароруш, холае,
:Зудтар бароруш, холае.
Сарбайтхон:
:Сари дегдони баланд,
:Бузғолабони очае.
Шаҳмардон:
:Барор, бароруш, холае
:Кай мебарориш, холае?!
:Афтов гашт, нимрӯз шудай
:Кай мебароруш, холае?!
Сарбайтхон:
:Эй холаи нокорае,
:Нуки зулфат марворие…

Ҳамин тариқ, ҷашни арӯсии тоҷикон дар ҳар як водӣ ва шаҳру ноҳияҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон бо тарзу усули махсус барпо мегардад. Дар ҷашни арӯсӣ ва маросимҳои дохилии он як қатор анъана ва урфу одатҳое иҷро мегарданд, ки ҳар яки он ифодакунандаи фарҳанги асили тоҷикон мебошад. Аксарияти ин урфу одат ва оинҳо рамзомез иҷро мегарданд. Чунончи, амали шириничашонӣ дар таги чодар рамзи ширинии ҳаёти навхонадорон аст. Чарх задан гирди оташ – рамзи дур шудан аз ранҷу бало ва дигар анъанаву одатҳо барои тарбияи насли наврас дар рӯҳияи поктинатӣ ва арҷгузории суннатҳо баргузор мегарданд. Солҳои охир харҷу сарфи зиёди миёншикан дар меҳмондорию зиёфатҳо барои соҳибони тӯй мушкилоти зиёде ба бор оварда буд. Пас аз тасвиби «Қонун дар бораи танзими анъана ва ҷашну маросимҳо дар Ҷумҳурии Тоҷикистон» аз соли 2007 ҷиҳатҳои сермасрафи ҷашни арӯсӣ ба чорчӯбаи назорат даромада, ба
барпокунандагони тӯйи арӯсӣ сабукиҳо овард. Аммо анъанаҳои фарҳангӣ ва расму ойинҳои қадимаи миллии ҷашни арӯсии тоҷикон, ки ҷанбаҳои эстетикӣ ва тарбиявӣ дошта, бидуни
харҷи моддию молиявӣ мебошанд, дар шакли пештараашон идома доранд.&lt;ref&gt;Мероси фарҳанги ғайримоддӣ дар Тоҷикистон / Мураттиб: Д. Раҳимов; муҳаррир Ш.Комилзода. – Душанбе: Эр-Граф, 2017. – С. 96-99. – 280 с.&lt;/ref&gt;

== Адабиёт ==
* Аминов, А. Маросимҳои ҷашни арӯсӣ – бахши ҷудонашавандаи феҳристи миллии мероси фарҳанги ғайримоддӣ // Мероси фарҳангӣ ва ҳунарҳои мардумӣ: ҳифз ва эҳёи он / мураттиб
* Х. Низомов. – Душанбе: Истеъдод, 2016. – С. 92–102.
* Амонов, Р. Очерки эҷодиёти даҳанакии Кӯлоб: дар асоси материалҳои фолклори Сари Хосор. – Душанбе: Нашриёти АФҶШС Тоҷикистон, 1963.
* Андреев М.С. Таджики долины Хуф (верховья Амударьи).Вып. 1. – Сталинабад, 1953.
* Аҳмад, Р. Ҷойгоҳи маросим ва аъёди исломӣ дар фарҳанги мардуми тоҷик. – Теҳрон: Интишороти Ал–ҳудо, 1388 шаҳри – Боҳуруфи форсӣ.
* Аҳмадов, Р. Наврӯзи хуҷастапай. – Душанбе: Ирфон, 2001.
* Аҳмадов, Р. Фолклори маросимҳои мавсимии тоҷикони Осиёи Марказӣ. –Душанбе: Дониш, 2007.
* Зеҳниева, Ф. Сурудҳои маросими тӯи тоҷикон. – Душанбе,1978.
* Кисляков, Н. А. Семья и брак у таджиков. – М.–Л., Изд-воАН СССР, 1953.
* Комилзода, Ш. Омӯзиш ва ҳифзи мероси фарҳанги ғайримоддӣ дар Тоҷикистон // Паёмномаи фарҳанг. – 2016. – №3 (35). – С.70–77.
* Мардонова, А. Традиционная свадьба таджиков гиссарской долины. – Душанбе, 2002.
* Неменова, Р. Л. Таджики Варзоба. – Душанбе, 1998.
* Ҳазратқулов, М. Наврӯзи оламафрӯз ва дигар идҳои суннатии сол. – Душанбе: Эр–граф, 2012.
* Шарифова, М. Маросимҳои тӯи арӯсии мардуми ноҳияи Мастчоҳ. – Душанбе, 2005.
* Ҷумъаев, Р. Ҷашни арӯсии тоҷикони водии Ҳисор. – Душанбе, 2001.
* 
== Пайвандҳо ==
* {{Cite web|url= http://www.pitfi.tj/node/461|title= Феҳристи миллии мероси фарҳанги ғайримоддӣ|author= |website= www.pitfi.tj|date= |publisher= |lang= |accessdate= 2019-02-19|archiveurl= https://web.archive.org/web/20190825195759/http://www.pitfi.tj/node/461|archivedate= 2019-08-25}} 
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

[[Гурӯҳ:Маросимҳои маишӣ ва хонаводагӣ]]</text>
      <sha1>1kt1wa2ncatxxjrptepk38brov2h5tf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Саломномахонӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>215452</id>
    <revision>
      <id>1492687</id>
      <parentid>1259926</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T22:09:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492687</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3144" sha1="fjwu3cuxbhp0jsysd9izxb96tm4f3u8" xml:space="preserve">'''Саломномахонӣ''' — як навъ маросими занонаи суннатии [[тоҷикон]] дар [[ҷашни арӯсии тоҷикон]] мебошад. Ин анъанаи пазироии арӯс дар хонаи домод буда, бо хондани суруди анъанавии «Саломнома» иҷро карда мешавад. 

Саломномахонӣ дар шаҳру ноҳияҳои Хуҷанд, Истаравшан, Конибодом, Панҷакент, Шаҳринаву Ҳисор ва шаҳри Душанбе маъмул мебошад. «Саломнома» суруди суннатии халқӣ буда, дар мундариҷаи он тартибу равиши салом гуфтан ба Худованд, пайғамбарону саҳобаҳо, сипас таърифу тавсифи арӯсу домод ва орзую нияти хешовандон ифода ёфтааст. Саломномаро дар мавриди қабули арӯс дар хонаи домод то зери чодар даровардан ва гоҳҳо дар маросими рӯзи рӯйбинон низ мехонанд. Дар зери чодар чанде аз одатҳои ниёгон ба монанди ба домоду арӯс оина нишон додан, шарбат чашонидан, шамъи фурӯзонро ба гирди сари онҳо давр занондан, ҳазориспанд дуд намудан ва ғайра иҷро мешаванд. Тарзи саломномахонӣ хеле бошукӯҳ анҷом мепазирад: ду зан аз наздикони арӯс-хоҳар ё бародарзан дар паҳлӯи саломномахон шамъ дар даст рост меистанд. Чун арӯсро аз асп ё мошин фароварданд, ӯро дар гирди гулхани фурӯзон се маротиба давр занонда, сурудхо-
нон дохили ҳавлӣ мегарданд. Гурӯҳи занон аз паси саломномахон бо ғулғулаву шодӣ, баъд аз ҳар як мисраи суруд «салом мегӯем», гӯён равон мешаванд. Ҳамин тариқ, занон арӯсро то зери чодар мебаранд.&lt;ref&gt;Мероси фарҳанги ғайримоддӣ дар Тоҷикистон / Мураттиб: Д. Раҳимов; муҳаррир Ш.Комилзода. – Душанбе: Эр-Граф, 2017. – С. 102. – 280 с. &lt;/ref&gt;

== Нигаред == 
* [[Гулбазм]]
* [[Равғанрезон]]

== Пайвандҳо ==
* {{Cite web|url= http://www.pitfi.tj/node/461|title= Феҳристи миллии мероси фарҳанги ғайримоддӣ|author= |website= www.pitfi.tj|date= |publisher= |lang= |accessdate= 2019-02-19|archiveurl= https://web.archive.org/web/20190825195759/http://www.pitfi.tj/node/461|archivedate= 2019-08-25}} 
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

[[Гурӯҳ:Маросимҳои маишӣ ва хонаводагӣ]]</text>
      <sha1>fjwu3cuxbhp0jsysd9izxb96tm4f3u8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ҷӯрабек Исомитдинов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>215460</id>
    <revision>
      <id>1492844</id>
      <parentid>1379579</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T01:53:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492844</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12326" sha1="qjr0bss6e937p8ik1al14plyjyi6ln7" xml:space="preserve">{{Олим
 |ном              = Ҷӯрабек Исомитдинов
  |номи аслӣ        = Исомитдинов Ҷӯрабек Бобобекович
 |тасвир           =
 |бар              = 200px
 |тавсифи тасвир   = 
 |таърихи таваллуд   = 1.09.1961
 |зодгоҳ           = [[Деҳистони Сумбула|Ҷамоати деҳаи Сумбула]], ноҳияи [[Лайлак]], [[вилояти Ӯш]], ҶШС [[Қирғизистон]]
 |таърихи даргузашт       = 
 |шаҳрвандӣ        = {{Парчам|Тоҷикистон}}
 |маҳалли даргузашт     = 
 |фазои илмӣ       = [[таърих]]
 |ҷойҳои кор       = [[Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров]], [[Донишгоҳи давлатии ҳуқуқ, бизнес ва сиёсати Тоҷикистон]]
 |дараҷаи илмӣ     = {{дараҷаи илмӣ |номзад|илмҳои таърих}} 
 |унвонҳои илмӣ    = {{Унвонҳои илмӣ||1}} 
 |алма-матер       = [[Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров|Институти давлатии педагогии ба номи С. М. Кирови шаҳри Хуҷанд ]] 
 |роҳбари илмӣ     = 
 |шогирдони маъруф = 
 |маъруф ба        = 
 |ҷоизаҳо = [[Аълочии маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон]] (2001)
 |имзо             = 
 |бари имзо        = 
 |сайт             = 
 |викитека         = 
 |викианбор        = 
}}
'''Ҷӯрабек Исомитдинов''' (''Исомитдинов Ҷӯрабек Бобобекович''; 1 сентябри 1961, ноҳияи [[Лайлак]], [[вилояти Ӯш]]) —  муаррих, 
номзади илмҳои таърих (2005), дотсент (2017). [[Аълочии маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон]] (2001).
== Зиндагинома ==
Исомитдинов Ҷӯрабек Бобобекович  хатмкунандаи  мактаби миёнаи № 10 деҳаи Ёваи ноҳияи Хуҷанд (ҳоло Бобоҷон Ғафуров)-и вилояти Суғди Ҷумҳурии Тоҷикистон (1978) ва факултети таъриху филологияи [[Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров|Институти давлатии педагогии ба номи С. М. Кирови шаҳри Хуҷанд ]] (1988) мебошад.  
Пас аз хатми донишгоҳ (соли 1988), Ҷ.Б. Исомитдинов бо тавсияи устодон ҳамчун ассистент (муаллим)-и кафедраи таърихи Тоҷикистон ва методикаи таълими таърихи [[Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров|ДДХ ба номи академик Б. Ғафуров]]  ба кор  қабул шуд. Аз соли 1991 то соли 1997 вазифаи муаллими кафедраи таърих ва этнографияи халқи тоҷик, солҳои 1997 - 1998 муаллими кафедраи фанҳои ҷамъиятии факултети ҳуқуқшиносӣ ва  дар як вақт вазифаи ҷонишини декани факултетро иҷро кардааст.
Аз моҳи сентябри соли 1998 дар [[Донишгоҳи давлатии ҳуқуқ, бизнес ва сиёсати Тоҷикистон]] ба сифати  муаллими калони кафедраи таърих ва фарҳанги халқи тоҷик ба кор шурӯъ мекунад. Солҳои 2000 - 2006 ум вазифаи котиби Шӯрои олимони донишгоҳро низ ишғол  кардааст. Соли 2006 муддате ба ҳайси ноибректори бахши тарбияи донишгоҳ фаъолият бурдааст.
Ў аз оғози фаъолияти кориаш дар тамоми чорабиниҳои факултет ва Донишгоҳҳо мунтазам ширкат варзида, дар тарбияи садҳо шогирдон саҳмгузор аст. Бо Ифтихорномаҳои КМ ВЛКСМ (1987), Вазорати маорифи ҶТ (2000) ва нишони [[Аълочии маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон]] (2001) мукофотонида шудааст.Тибқи қарори Шӯрои олимони ДДҲБСТ аз 3 марти соли 2017 ғолиби озмуни «Олими сол»-и донишгоҳ дар соли 2016 гаштааст.
Исомитдинов Ҷ.Б. ҳамчун омӯзгори навовар – эъҷодкор дар ҷомеаи меҳнатӣ ва омӯзгорони таърихи макотиби олӣ ва миёна эътироф гаштааст. Дар корҳои таълимиву илмӣ ва ҷамъиятӣ фаъол мебошад.   
== Фаъолияти илмӣ ==
Ҷӯрабек Исомитдинов аз рӯзи нахустини вориди илми таърихшиносӣ гаштан ба тадқиқу баррасии масъалаҳои таъриху фарҳанг ва мардумшиносии халқи тоҷик машғул аст.  Соли 2005  дар мавзӯи &quot;Аз таърихи ҳунарҳои коркарди чӯби тоҷикони Хуҷанд дар охири асри ХIХ- ибтидои ХХ&quot; рисолаи номзадиро таҳти роҳбарии профессор Назирҷон Турсунов бомуваффақият дифоъ намудааст. Аз рӯи мавзӯи рисола дар конфронсҳои илмии ҷумҳуриявӣ ва байналхалқӣ маърӯзаву гузоришҳо кардааст.
Таҳти роҳбарии ӯ 5 нафар аспирантону унвонҷӯён бо корҳои илмӣ- тадқиқотӣ машғуланд. Се нафар шогирдони ӯ - унвонҷӯён Файзуллоева М. дар мавзӯи “Шаҳраки даврони феодализми сонӣ - Чуст (дар охири асри XIX - ибтидои XX) ”,  Рустамов Д. дар мавзӯи “Фарҳанги суруду мусиқии анъанавии аҳолии Тоҷикистони  шимолӣ дар охири асри XX- ибтидои XXI”  ва Ҳомидов Р.А. дар мавзӯи “Вазъи таҳсилоти мактабӣ дар вилояти Суғди Тоҷикистони соҳибистиқлол (солҳои 1991-2011)” бомуваффақият рисолаҳои номзадиро дифоъ намудаанд.
==Осори илмӣ==
Дотсент Ҷӯрабек Исомитдинов муаллифи 19 китоб (монографияву дастурҳои таълимӣ) ва зиёда аз 70 мақолаҳои илмӣ мебошад. 
===Китобҳо (Монографияҳо)===
#	Таджикиский государственный университет права, бизнес и политики (краткий справочник). Худжанд, 2001. 97 с.	
#	Падидаи умедбахши истиқлол. Хуҷанд, 2003. 131 с. (дар ҳаммуаллифӣ бо Пӯлодов Х.)
#	Профессор Назирджон Турсунов. Биобиблиографический очерк. Худжанд, 2003. 117 с. (дар ҳаммуаллифӣ бо Ҷӯрабоев Ҷ.)
#	Из истории деревообделочного производства таджикского народа в конце ХIХ – нач. ХХвв. (на материалах Худжанда и его пригородов). АКД. Худжанд, 2005. 24 с.
#	Сарвар ва сиёсатмадор. Хуҷанд: «Ношир», 2010. 152 с. (дар ҳаммуаллифӣ бо Орипов А., Ризоев Б.)
#	Деревообделочные ремесла и промыслы Худжанда в конце XIX –начале XX вв. Худжанд: Меъроҷ, 2012. 284 с. (дар ҳаммуаллифӣ бо Турсунов Н.О.)
#	Назирджон Турсунов -70 лет. Биобиблиографический очерк. Худжанд:Ношир,2012. 320 с. (дар ҳаммуаллифӣ бо Ҷӯрабоев Ҷ. ва Турсунов Б.)
#	Позднефеодальный город Чуст в конце XIX – начале XX вв (историко-этнографическое исследование).Худжанд: Меъроҷ, 2013. 204 с. (дар ҳаммуаллифӣ бо Файзуллаева М.)
#	Таърихи Унҷӣ ва ҷамоати он. Хуҷанд:Ношир,2014. 528 с. (дар ҳаммуаллифӣ бо Турсунов Н.М.)
#	Ташаккул ва густариши робитаҳои байналхалқии ДДҲБСТ. Хуҷанд:Ношир,2018. 120 с.
=== Китобҳои таълимӣ ===
#	Таърихи халқи  тоҷик, дар ҷадвалу схемаҳо. Хуҷанд:Вароруд,1998. 106 с.
#	Олимон ва кормандони донишгоҳ/ Мураттибон Исомитдинов Ҷ., Наимов А., Исмоилов Д. Худҷанд,2003. 248 с.	
#	Таърихи халқи тоҷик: тест-тренинг, сканвордҳо, кроссвордхо, чайнвордхо. Хуҷанд:ЧММ «Наргис»,2004. 160 с.	
#	Таърихи навини Тоҷикистон. Хуҷанд:«Ношир»,2005. 148 с. (дар ҳаммуаллифӣ бо Фузайлов А.)
#	История таджиков: структурно – логические схемы. Худжанд:«Ношир»,2010. 332 с. (дар ҳаммуаллифӣ бо Турсунов Н.О.)
#	Таърихи халқи тоҷик дар ҷадвалу нақшаҳо. Хуҷанд:«Ношир»,2014. 140 с.	   
#	Тестҳо аз таърихи халқи тоҷик. Хуҷанд:Парки технологии ДДҲБСТ, 2014. 120 с. (дар ҳаммуаллифӣ бо [[Ҳамза Камол]] ва [[Абдуқаҳҳор Саидов]])
#	Таърихи халқи тоҷик. Қисми I. Давраи қадимтарин, қадим ва асрҳои миёна.  (Комплекси таълимӣ-методӣ). Хуҷанд:«Ношир»,2018. 416 с. (дар ҳаммуаллифӣ бо Ҳомидов Ҷ.)
#	Таърихи халқи тоҷик. Қисми II. Давраи нав ва навтарин. (Комплекси таълимӣ-методӣ). Хуҷанд:«Ношир»,2018.232 с. (дар ҳаммуаллифӣ бо Ҳомидов Ҷ.)
#  «Тоҷикон» - оинаи таърихи миллат. Роҳнамои таълим. Муҳаррири масъул: [[Назирҷон Очилович Турсунов |Н. О. Турсунов ]] - Душанбе, 2023. - 584 с. (Ҳаммуалиф [[Ҷамшед Ҷӯразода|Ҷамшед Ҷӯразода]])

==Сарчашма==
* Олимон ва кормандони донишгоҳ/ Мураттибон Исомитдинов Ҷ., Наимов А., Исмоилов Д. Хуҷанд, 2003.- C.248.
== Ҷоизаҳо ==
* [[Аълочии маорифи Тоҷикистон]] (2001) 
== Пайвандҳо ==
*[https://web.archive.org/web/20191115073107/http://www.hgu.tj/personlist/viewperson/66.html Шахсиятҳои Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров]

[[Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Таърихшиносони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии Хуҷанд]]
[[Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии ҳуқуқ, бизнес ва сиёсати Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Номзадҳои улуми таърих]]</text>
      <sha1>qjr0bss6e937p8ik1al14plyjyi6ln7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Маросимҳои азодорӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>215463</id>
    <revision>
      <id>1492542</id>
      <parentid>1269113</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T18:06:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492542</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12891" sha1="l1ftucgwtjtneaj2evfafcvc1hiiw4x" xml:space="preserve">'''Маросимҳои азодорӣ''', [[Азодорӣ]] — марҳилаест, ки пас аз вафоти шахси наздик то як сол давом меёбад. 
== Тавсифи мухтасар ==
Дар хонаводае, ки яке аз аъзои он фавтидааст, ҳамчун нишони дарду алам ва сӯгворӣ баъзе расму одатҳо иҷро мешавад, аҳли оила ва хешони наздик аз як қатор амалҳо худдорӣ мекунанд, дар либоспӯшӣ ва рафтори онҳо дар давоми як сол нишонаи мотаму андӯҳ ифода меёбад. Ба силсилаи маросимҳои азодорӣ, ҷанозаву дафн, себегаҳа, чил ва оши сол дохил мешаванд. Расму одатҳои дигар танҳо дар шакли оилавӣ созмон дода мешаванд. Дар маҷмӯъ, маъракаҳои азодориро бо номҳои «худоӣ», «оши худоӣ», «нондиҳӣ», «нон» ва ғайра меноманд. Азодорӣ аз лаҳзаи вафоти шахси наздик оғоз меёбад. Баробари ба вуқуъ омадани бадбахтӣ аҳли хонавода ба гиряву шеван шурӯъ мекунанд. Дар гузашта баъзе занҳо ҳамчун нишони мусибат мӯйҳои бофтаи худро мекушоданд, даст ба сари худашон мезаданд, мӯйи сарашонро меканданд, рӯяшонро бо нохунҳо мехарошиданд. Занҳову духтарон аз ғояти ғаму андӯҳ мӯйҳои паси гӯшашонро бо қайчӣ мебуриданд. Дар аксари минтақаҳо занҳое буданд, ки дар рӯзи мусибат ҳамроҳи аҳли хонавода баланд гиряву нола карда, байту рубоиҳои ғамангез месуруданд. Ин гуна шахсонро «овозандоз» (Регар), «гӯянда» (Ҳисор), «нолакун» (Файзобод, Ромит, Қаротегин), «ҳайдареғхон» (Дарвоз), «навҳагар» (тоҷикони Сариосиё), «қушовоза» (Ҳисор, Оби Гарм) меномиданд, ки овозандозиро ба худ як навъ касб карда буданд.
Яке аз ойинҳои хеле қадимаи тоҷикон рақси маросимии рӯзи дафн мебошад, ки онро бо истилоҳҳои «садр», «самаъ» ва «судур» ном мебурданд. Садрравӣ рақси гурӯҳӣ буд, ки онро занҳо дар рӯзи дафни майити ҷавонмарг иҷро мекарданд. Дар навоҳии Бадахшон рӯзи дафн занҳо ва баъзан мардҳо рақси «Пойамал»-ро иҷро мекарданд. Ин рақс ғаму андӯҳи зиёд доштанро ифода мекард.
Пас аз хондани намози ҷаноза ва маросими дафни майита, мардҳо ба хонаи азодор омада, сураву оятҳоро аз Қуръони маҷид тиловат мекунанд ва ба арвоҳи шахси фавтидаву гузаштагони он хонадон мебахшанд. Дар мурдахона то се рӯз хӯрок пухтан мамнуъ аст. Таомро ҳамсоягону хешовандон меоранд. Рӯзи сеюм маросими себегаҳа бе додани таом гузаронида мешавад, ки онро «хонаҳалолкунон», «сиёҳибуророн», ё «сиёҳишувон» меномиданд. Дар ин маросим ҳамсояву дӯстон ва хешовандон омада, дуову оятҳои Қуръонро хонда, ба рӯҳи шахси фавтида мебахшанд.
Маросими «чил» («оши чил», «оши калон») нисбатан маъракаи калон ба шумор рафта, дар рӯзҳои 35-37-уми пас аз фавти майита созмон дода мешавад. Ба он аҳли деҳа, гузар ва хешони дуру наздик то 80 нафар даъват мешаванд. Дар он чорпое забҳ мешавад ва барои меҳмонон оши палав ё хомшӯрбо пухта медиҳанд. Занҳо атолаи сафедаку тарҳалво ва қатлама мепазанд. Сокинони водиҳои Қаротегину Ҳисор маъракаи чилро як навъ маросими «хотирҷамъии арвоҳ» ва «азобуроён» медонистанд. Пас аз барпо кардани ин маросим азодорон қисман аз мотаму азо берун меомаданд. Дар баъзе деҳаҳои водии Зарафшон дар солҳои пеш мардҳо то маросими чил мӯйи сар ва риш наметарошиданд. Дар муддати чил рӯз ба занҳо суруду мусиқӣ гӯш кардан, ба меҳмонӣ рафтан, дар тӯю сури дигарон иштирок кардан иҷозат набуд. Дар муддати азодорӣ занҳои хонавода то ба гузаштани як соли пурра либосҳои бегул ё камгули сафедранг мепӯшанд. Бо гӯшвору ангуштарину зевар худро оро намедиҳанд. То як сол ба ҷашну хурсандиҳо намераванд. Танҳо баъд аз баргузории маросими оши сол ин амалҳо иҷозат дода мешавад. Азодории мардҳо андаке сабуктар буда, онҳо то маросими чил азодорӣ мекунанд, баъд аз он, одатан, ба тӯю маъракаҳои дигарон мераванд.
Маросими оши сол низ ба монанди маъракаи чил нисбатан калону серодам мегузарад. Оши сол ҷамъбасти марҳилаи азодорӣ ба шумор меравад.&lt;ref&gt;Мероси фарҳанги ғайримоддӣ дар Тоҷикистон / Мураттиб: Д. Раҳимов; муҳаррир Ш.Комилзода. – Душанбе: Эр-Граф, 2017. – С. 108-109. – 280 с.&lt;/ref&gt;

== Мутобиқи Қонуни Тоҷикистон  ==
Пас аз истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон ва махсусан, баъд аз тасвиби «Қонун дар бораи танзими анъана ва ҷашну маросимҳо дар Ҷумҳурии Тоҷикистон» (2007) бо хоҳишу талаби худи мардум бисёр маросиму одатҳои зиёдатии серхарҷ барҳам дода шуданд, ки ин амр ба оилаҳои азодор сабукиҳо
овард.

[[Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи танзими анъана ва ҷашну маросимҳо дар Ҷумҳурии Тоҷикистон»]] [[8 июн]]и [[соли 2007]]. Қонуни мазкур бо тақозои рушди ҷомеа анъана ва ҷашну маросимҳоро танзим намуда, ба ҳифзи арзишҳои асили фарҳанги миллӣ ва эҳтиром ба суннатҳои мардумӣ барои баланд бардоштани сатҳи иҷтимоию иқтисодии ҳаёти шаҳрвандони Ҷумҳурии Тоҷикистон равона гардидааст.
Баъд аз 10 соли амали қонуни номбурда баъди муҳокимаи умумихалқӣ дар ҷомеа, мақомоти олии қонунгузори ҷумҳурӣ [[Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] (аз [[23 август]]и [[соли 2017]]) ва [[Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] (аз [[28 август]]и [[соли 2017]])
Қарор Дар бораи  Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Оид ба ворид намудани тағйиру иловаҳо ба Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи танзими анъана ва ҷашну маросимҳо дар Ҷумҳурии Тоҷикистон» қабул намудаанд.&lt;ref name=&quot;jumhuriyat.tj&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.jumhuriyat.tj/index.php?art_id=30669|title=ҚОНУНИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН ОИД БА ВОРИД НАМУДАНИ ТАҒЙИРУ ИЛОВАҲО БА ҚОНУНИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН «ДАР БОРАИ ТАНЗИМИ АНЪАНА ВА ҶАШНУ МАРОСИМҲО ДАР ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН»|author=|website=jumhuriyat.tj|date=|publisher= |lang=tg|accessdate=2019-03-19}}&lt;/ref&gt;
=== Тағйиру иловаҳои асосӣ === 
Дар моддаи 11:
* - қисми 2 дар таҳрири зерин ифода карда шавад:
* «Маросими «се», «чил» ва «сол» бе забҳи чорво ва додани таом гузаронида мешаванд.»;
* - қисми 3 хориҷ карда шавад;
* - қисми 4 қисми 3 ҳисобида шуда, пас аз калимаи «азодорӣ» калимаҳои «забҳи чорво ва додани таом,» илова карда шаванд;
* - қисми 4 бо мазмуни зерин илова карда шавад: 
* «Тартиби гузаронидани маросими дафну азодориро мақоми ваколатдор муайян менамояд».&lt;ref name=&quot;jumhuriyat.tj&quot;/&gt; 
Дар моддаи 14:
* - дар қисми 1 калимаи «Иштироки» ба калимаи «Хизматрасонии» иваз карда шавад;
* - қисмҳои 2 ва 3 дар таҳрири зерин ифода карда шаванд:
* «Маъмурияти қаҳвахона, ошхона, тарабхона ва тӯйхонаҳо ӯҳдадоранд хидматрасонии тӯю маъракаҳоро дар асоси шартномаи тарафайн ба роҳ монда, ҳангоми баргузории тӯю маъракаҳо талаботи Қонуни мазкурро вобаста ба шумораи даъватшудагон ва вақти баргузории онҳо риоя намоянд.
* Тӯю маъракаҳо дар шаҳрҳо дар рӯзҳои истироҳат аз соати 8 то соати 22 ва дар рӯзҳои корӣ аз соати 18 то соати 22, дар шаҳраку деҳот (аз ҷумла шаҳраку деҳоти тобеи шаҳр) дар рӯзҳои истироҳат аз 1 апрел то 31 октябр аз соати 6 то соати 22, аз 1 ноябр то 31 март аз соати 8 то соати 22 ва дар рӯзҳои корӣ аз соати 18 то соати 22 гузаронида мешаванд. Давомнокии тӯю маъракаҳо то се соат муқаррар карда мешавад».&lt;ref name=&quot;jumhuriyat.tj&quot;/&gt;

== Адабиёт ==
* Аҳмад, Р. Ҷойгоҳи маросим ва аъёди исломӣ дар фарҳанги мардуми тоҷик. – Теҳрон: Интишороти Ал–ҳудо, 1388 ш. – Боҳуруфи форсӣ.
* Зеҳниева, Ф. Сурудҳои маросими тӯи тоҷикон. – Душанбе,1978.
* Мардонова, А. Традиционные похоронно – поминальные обряды таджиков Гиссарской долины (конца XIX– начала XX)в.в. – Душанбе: Дониш, 1998.

== Пайвандҳо ==
* {{Cite web|url= http://www.pitfi.tj/node/461|title= Феҳристи миллии мероси фарҳанги ғайримоддӣ|author= |website= www.pitfi.tj|date= |publisher= |lang= |accessdate= 2019-02-19|archiveurl= https://web.archive.org/web/20190825195759/http://www.pitfi.tj/node/461|archivedate= 2019-08-25}} 
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

[[Гурӯҳ:Маросимҳои маишӣ ва хонаводагӣ]]
[[Гурӯҳ:Маросимҳои азодорӣ]]</text>
      <sha1>l1ftucgwtjtneaj2evfafcvc1hiiw4x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тейлор Ҳиксон</title>
    <ns>0</ns>
    <id>215729</id>
    <revision>
      <id>1492726</id>
      <parentid>1426089</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T23:22:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492726</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4099" sha1="l60mispqzjozzr5wdr6mm0z2rb5huaq" xml:space="preserve">{{Шахсият
 |ном                      = Тейлор Ҳиксон
 | номи аслӣ                     = {{забон-ен|Taylor Hickson}}
 |ном ҳангоми таваллуд     = 
 | тасвир                           = Hickson GS 2.jpeg
 |бар                      = 
 |тавсифи тасвир              = Ҳиксон дар соли 2015
 |санаи таваллуд           = 11.12.1997
 | зодгоҳ                        = 
 |табаият                  = 
 |шаҳрвандӣ                = 
 |санаи марг               = 
 |маҳалли марг             = 
 |падар                    = 
 |модар                    = 
 |ҳамсар                   = 
 |фарзандон                = 
 |навъи фаъолият          = 
 |мукофоту ҷоизаҳо      = Rising Star ([[Whistler Film Festival]])
 |соядаст                  = 
 |сайт                     = 
 |викианбор                = Category:Taylor Hickson
}}
'''Тейлор Ҳиксон''' ({{забон-ен|Taylor Hickson}}) — сароянда ва ҳунарпешаи [[Канада|конодоӣ]].

== Зиндагинома ==
Тейлор Ҳиксон [[11 декабр]]и соли [[1997]] дар шаҳри [[Келоуна]] ба ҷаҳон омадааст. Ӯ аз хурдсолиаш ба санъат рағбат дошт. Аллакай дар мактаб истеъдоди баланди худро нишон медод ва дар озмунҳои мусиқӣ иштирок мекард. Дар баробари муваффақиятҳояш дар соҳаи овозхонӣ, Тейлор Ҳиксон дар дили тамошобинон ва мунаққидони [[синамо]] ҷой гирифт. Иштироки аввалини ҳунарпешаи ҷавон дар филми Blackway (2015) будааст&lt;ref name=inttwo&gt;{{cite news |first=Michael |last=Knox-Smith |title=Taylor Hickson Talks Aftermath, Ryan Reynolds and More |work=mikesfilmtalk.com |page= |date=18 November 2016 |accessdate=30 December 2016 |url=http://mikesfilmtalk.com/2016/11/26/taylor-hickson-talks-aftermath-ryan-reynolds-interview/}}&lt;/ref&gt;, вале Ҳиксонро танҳо пас аз офаридани нақш дар филми мазҳакавии &quot;Deadpool&quot; (2016) чун ҳунарпеша шинохтанд&lt;ref&gt;{{cite news |first=Katie |last=Granger |title=This One Deadpool Movie Scene Pays Direct Homage To The Comic Books |work=moviepilot.com |page= |date=18 February 2016 |accessdate=30 December 2016 |url=http://moviepilot.com/posts/3777637 |archivedate=2019-04-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190407130844/http://moviepilot.com/posts/3777637 |=https://web.archive.org/web/20190407130844/http://moviepilot.com/posts/3777637 }}&lt;/ref&gt;. Дар филми “Hunting Pignut”, ки дар он Тейлор Ҳиксон нақши асосиро бозӣ мекард, ӯ ба ситораи наве дар осмони синамо табдил ёфт ва ба ӯ ҷоизаи беҳтарин ҳунарпешаи ҷавони солро доданд&lt;ref&gt;{{cite web|title=Whistler Film Festival 2016|url=http://www.a71entertainment.com/tag/taylor-hickson/|website=www.a71entertainment.com|accessdate=17 February 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180217141929/http://www.a71entertainment.com/tag/taylor-hickson/|archivedate=2018-02-17}}&lt;/ref&gt;.

== Филмҳо ==
* [[2015]] — ''Blackway''
* [[2016]] — ''Deadpool''
* [[2016]] — ''Hunting Pignut''
* [[2016]] — ''Aftermath''
* [[2017]] — ''Residue''
* [[2017]] — ''Everything, Everything''
* [[2018]] — ''Ghostland''
* [[2018]] — ''Giant Little Ones''
* [[2019]] — ''Deadly Class''

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
* [https://www.imdb.com/name/nm6883785/ Taylor Hickson]

{{ПБ}}

[[Гурӯҳ:Ҳунарпешаҳо аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Ҳунарпешазанҳои синамои Канада]]
[[Гурӯҳ:Сарояндаҳои Канада]]</text>
      <sha1>l60mispqzjozzr5wdr6mm0z2rb5huaq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Psiphon</title>
    <ns>0</ns>
    <id>215916</id>
    <revision>
      <id>1492403</id>
      <parentid>1116697</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T12:26:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1492403</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4343" sha1="rthcp9if91wosamvd7jqcz07bypty0v" xml:space="preserve">{{Нармафзор}}
'''Сойфун''' ({{lang-en|Psiphon}}) — [[Прокси-сервер|проксии]] ройгони веб барои кумак ба корбарони [[интернет]] аст то аз системҳои [[Филтри интернетӣ|филтринги]] муҳтаво, ки барои сонсури интернет тавассути давлатҳо истифода мешаванд, убур кунанд.&lt;ref name=&quot;Fifield&quot;&gt;{{cite web
|title=Blocking-resistant communication through domain fronting
|url=https://www.bamsoftware.com/papers/fronting/
|vauthors=Fifield D, Lan C, Hynes R, Wegmann P, Paxson V
|date=2015-05-15
|publisher=Proceedings on Privacy Enhancing Technologies 2015
|doi=10.1515/popets-2015-0009}}&lt;/ref&gt; Тарроҳии аввалияи Psiphon тавассути Озмоишгоҳи Ситизен ([[Citizen Lab]]) дар [[Донишгоҳи Торонто]] сурат гирифтааст, вале аз соли 2008 тавассути ширкати конодоии ба номи Psiphon тавсеа дода мешавад. 
 
Ин [[фанноварӣ]] ба корбарони интернети сокини кишварҳои озод иҷоза медиҳад [[интернет]]и озодро аз тариқи [[роёна]]и хеш дар ихтиёр корбароне, ки [[интернет]] дар кишвари онҳо [[сонсур]] (филтр) мешавад аз ҷумла: [[Беларус]], [[Миёнмор]], [[Чин]], [[Куба]], [[Миср]], [[Эрон]], [[Кореяи Шимолӣ]], [[Арабистони Саудӣ|Арабистон]], [[Сурия]], [[Тунис]], [[Туркманистон]], [[Ӯзбекистон]], ва [[Ветнам]] қарор диҳанд.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://en.rsf.org/internet-enemie-egypt,36679.html |title=Archived copy |accessdate=2012-04-11 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120412165622/http://en.rsf.org/internet-enemie-egypt,36679.html |archivedate=2012-04-12 |df=}}&lt;/ref&gt;
 
== Таърихча == 
Тарҳи мафҳумии аввалияи Psiphon, як проксии интернетии сабук ва роҳатро мадди назар дошт, ки барои истифодаи корбарони ниҳоӣ ва дур задани сонсури интернет тарроҳӣ шуда буд. 
 
Аввалин нусхаи ин нармафзор 1 декабри соли 2006 мунташир шуд.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;{{cite web|url=http://psiphon.ca/?page_id=94 |title=Psiphon - Total Delivery Solution for the Censored Internet |publisher=Psiphon.ca |date= |accessdate=2012-12-12}}&lt;/ref&gt;
 
Соли 2007, ширкати Psiphon дар қолаби як ширкат мустақил аз Озмоишгоҳи Ситизен ва Донишгоҳи Торонто таъсис шуд.&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.wired.com/politics/law/news/2002/02/50371 | work=Wired | title=SafeWeb's Holes Contradict Claims | date=2002-02-12 | accessdate=2019-05-11 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20130929033357/http://www.wired.com/politics/law/news/2002/02/50371 | archivedate=2013-09-29}}&lt;/ref&gt; Коди аввалия (нусхаи 1.6) таҳти парвонаи умумии ҳамагонии ГНУ мунташир шуд. Дар соли 2008, Psiphon ҷоизаи ''Netexplorateur''-ро аз Сенати Фаронса дарёфт кард. Соли 2009 Psiphon тавассути [[The Economist]] дар шохиси сонсур ҷоизаи ''Best Media Award''-ро дарёфт кард. Соли 2011 Psiphon нусхаи 1 ба сурати расмӣ бознишаста шуд. 
 
Соли 2012, Psiphon нусхаи [[Андроид]]ро низ ироа дод.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://psiphon.ca/?page_id=411 |title=Psiphon - Total Delivery Solution for the Censored Internet |publisher=Psiphon.ca |date= |accessdate=2012-12-12}}&lt;/ref&gt; 

== Нигаред низ ==

* [[Филтршикан]] 
* [[Филтринг]] 
* [[Интернет]] 

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
* {{Official|https://psiphon.ca/}}
* {{Official|https://psiphon.ca/tg/index.html}} {{ref-tg}}

[[Гурӯҳ:Донишгоҳи Торонто]] 
[[Гурӯҳ:Сонсури интернет]]</text>
      <sha1>rthcp9if91wosamvd7jqcz07bypty0v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Электроника</title>
    <ns>0</ns>
    <id>215939</id>
    <revision>
      <id>1492799</id>
      <parentid>1389195</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T01:05:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492799</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18329" sha1="svl460ib7uagr6yy8p6pt7juljltu3o" xml:space="preserve">[[Акс:Componentes.JPG|thumb|250px|Қисмҳои гуногуни электронӣ]]
'''Электро́ника''' (аз {{lang-el|Ηλεκτρόνιο}} «[[электрон]]») — соҳаи [[илм]] ва [[техника]], ки сохтан ва истифодабарии амалии асбобҳо ва афзори гуногуни дар асоси тағйирёбӣ ва ҷойивазкунии зарраҳои заряднок (электронҳо) дар [[вакуум]], [[газ]] ва 
ҷисмҳои кристаллии сахт ва ҳолатҳои дигари физикиро дарбар мегирад.

==Сарчашмаҳои таърихӣ==

Пеш аз пайдоиши электроника, аввал кашф ва омӯзиши қувваи барқ, электромагнетиз м ба амал омада буд ва баъдан радио ихтироъ шуда буд.  Азбаски радиопередатчикҳо дарҳол татбиқ пайдо карданд (пеш аз ҳама дар киштиҳо ва корҳои ҳарбӣ), онҳо ба пойгоҳи элементӣ ниёз доштанд, ки ба эҷод ва омӯзиши он электроника машғул буд. Асоси элементарии насли аввал ба лампаҳои электронӣ асос ёфтааст.  Мувофиқи он электроникаи вакуумӣ инкишоф ёфт.  Ба инкишофи он инчунин ихтирои телевизор ва радарҳо, ки дар солҳои Ҷанги дуюми чаҳон васеъ истифода мешуданд, мусоидат кард.
Аммо лампаҳои электронӣ камбудиҳои назаррас доштанд.  Пеш аз ҳама, ин андозаи калон ва истеъмоли баланди нерӯ аст (ки барои дастгоҳҳои сайёр муҳим буд).  Аз ин рӯ, электроникаи сахт ба вуқӯъ пайваст ва диодҳо ва транзисторҳо ҳамчун базаи элементарӣ истифода мешуданд.

Тараққиёти минбаъдаи электроника бо пайдоиши машинаҳои ҳисоббарор (МЭҲ) ё худ компютерҳо алоқаманд аст.  Компютерҳои транзисторӣ бо ҳаҷмӣ калон ва истифодаи тавоноии ҷараёни барқ, инчунин эътимоднокии паст (аз сабаби шумораи зиёди қисмҳо) фарқ мекарданд.  Барои ҳалли ин масъалаҳо микро-пайвастҳо ва баъд микросхемаҳо ба кор андохта шуданд.  Шумораи элементҳои микросхемаҳо тадриҷан зиёд шуда, микропроцессорҳо пайдо шуданд.  Дар айни замон ба рушди электроника пайдоиши алоқаи мобилӣ, инчунин дастгоҳҳои гуногуни бесим, навигаторҳо, коммуникаторҳо, планшетҳо ва ғайра мусоидат мекунанд.

Пеш аз пайдо шудани мошинҳои ҳисоббарори электронӣ амалхои мантиқиро дар релеҳои электромеханикӣ ё механикӣ иҷро мекарданд.  Дар соли 1943 компютери электромеханикии Марк-1 як амалиёти иловагиро дар 0,3 сония анҷом дод.  Аммо аллакай дар миёнаҳои асри XX онҳо ба истифода аз дастгоҳи вакууми электрикии ихтироъкардаи Либен (1912) ва Ли де Форест (1906) - триод оғоз карданд, ки ҷараёни электрикиро бо ёрии ин дастгоҳ идора кардан мумкин буд (ҷараёнро бо ёрии сетка ё тури ин асбоб идора мекарданд, ки дар натиҷа сигнали баромад низ идора мешуд).Соли 1939 аввалин компютер бо лампаи вакуумӣ(ё лампаи электронӣ) пайдо шуд (Ҷ. Атанасов), ки дар он ҳисобҳо бо истифода аз амалҳои мантиқӣ анҷом дода мешуданд.  Дар соли 1946 компютери электронии вакуумии Eniak пайдо шуд, ки дорои 17 468 лампа буд, ки ҳангоми насб кардани онҳо ҳар яки онҳоро мебоист аз назар гузаронид.  Ин мошин метавонист дар як сония 5000 амалро иҷро кунад.


Пайдоиши аввалин транзистор дар соли 1947, ки аз ҷониби Вилям Шокли, Ҷон Бардин ва Уолтер Браттейн офарида шудааст, имкон дод, ки ба мантиқи сахтбадан(твердотельная логика)гузаранд ва ихтирои минбаъдаи сохтори металл-оксиди нимноқил марҳалаи муҳимтарин дар рушди электроника, ки боиси эҷоди микросхемаҳои интегралӣ ва рушди минбаъдаи микроэлектроника, соҳаи асосии электроникаи муосир гардид.

==Соҳаҳои электроника==
Электроникаро метавон ба соҳаҳои зерин ҷудо кард:

 •физика (микродунё, нимноқилҳо, 
 мавҷҳои электромагнитӣ, магнетизм, 
 ҷараёни электрикӣ ​​ва ғ.) соҳаи илмест, 
 ки дар он равандҳои дар зарраҳои 
 заряднок ба амал ояндаро меомӯзад.

 •электроникаи маишӣ - асбобҳо ва 
 дастгоҳҳои электронӣ, ки дар онҳо 
 шиддат ва ҷараёни электрикӣ, майдони 
 электрикӣ ё мавҷҳои электромагнитӣ 
 истифода мешавад(масалан телевизор, 
 телефони мобилӣ, дарзмол, лампочка, 
 плитаҳои барқӣ ва ғ.).

 •Энергетика - тавлид, интиқол ва 
 истеъмоли қувваи барқ, асбобҳои барқии 
 баландиқтидор (масалан, муҳаррики 
 электрикӣ, лампаҳои барқӣ, нерӯгоҳ), 
 системаи гармидиҳии барқӣ, хати 
 интиқоли барқ.

 •Микроэлектроника - дастгоҳҳои 
 электронӣ, ки дар онҳо микросхемаҳо 
 ҳамчун элементҳои фаъол истифода 
 мешаванд:
   °оптоэлектроника - дастгоҳҳое, ки 
    ҷараёни барқ ​​ва сели фотонҳоро 
    истифода мебаранд,
    
   °таҷҳизотҳои аудио-видеоӣ- дастгоҳҳо 
    барои тақвият ва табдил додани 
    тасвирҳои садо  ва  видео.

   °микроэлектроникаи рақамӣ - 
   дастгоҳҳое, ки ба микропросессорҳо ё 
   микросхемаҳои мантиқӣ асос ёфтаанд.  
   Масалан: мошини ҳисобкунии 
   электронӣ, компютер, телевизиони 
   рақамӣ, телефони мобилӣ, принтер, 
   робот, панели идоракунии таҷҳизоти 
   саноатӣ, воситаҳои нақлиёт ва дигар 
   асбобҳои рӯзгор ва саноатӣ.

Таҷҳизоти электронӣ метавонад дар худ як қатор маводҳо ва муҳитҳоро дар бар гирад, ки коркарди сигналҳои электрикӣ бо истифода аз равандҳои гуногуни физикӣ сурат мегирад.  Аммо дар ҳама гуна дастгоҳ занҷири электрикӣ вуҷуд дорад.

Бисьёр фанҳои илмии донишгоҳҳои  техникӣ ба омӯхтани ҷиҳатҳои гуногуни электроника бахшида шудаанд.

===Электроникаи ҷисми сахт(твердотельная электроника)===

====Таърихи электроникаи ҷисми сахт====


Истилоҳи электроникаи ҷисми сахт дар адабиёт дар миёнаҳои асри 20 пайдо шуд, ки ба дастгоҳҳо дар заминаи элементҳои нимноқилӣ ишора мекунад: транзисторҳо ва диодҳои нимноқил, ки ба ҷои дастгоҳҳои вакуумии барқии ҳаҷман калон ва камсамара - радиолампаҳо.  Дар ин ҷо решаи «сахт» ба он мақсад истифода мешавад,ки раванди идоракунии ҷараёни барқ ​​дар нимноқилҳои сахт ба амал меояд (баръакси радиолампаҳои электронӣ, ки раванди идоракунии ҷараён дар вакуум ба амал меояд).  Баъдтар, дар охири асри 20, ин истилоҳ маънои худро гум кард ва тадриҷан аз истифода баромад, зеро қариб тамоми электроникаи тамаддуни мо танҳо аз пойгоҳи элементҳои фаъоли нимноқилӣ истифода бурданд.

====Миниатюризатсия(муттаҳидкунӣ)-и дастгоҳҳо====

Бо пайдоиши электроникаи сахт, раванди инқилобӣ ва босуръати миниатюризатсияи дастгоҳҳои электронӣ оғоз ёфт.  Дар давоми якчанд даҳсола элементҳои фаъол даҳ миллиард баробар хурд шуданд — аз чанд сантиметри радиолампаи электронӣ то якчанд нанометри транзисторе, ки дар чипи нимноқилӣ муттаҳид карда шудааст.


==Технологияи ба даст овардани элементҳо==

Элементҳои фаъол ва ғайрифаъол дар электроникаи ҷисмҳои сахт дар як кристалли якҷинсаи фавқуттоза(сверхчистый)-и нимноқилҳо,аксар вақт кремний, бо усули инжексия ё ҷойгир кардани қабатҳои нав,  яъне атомҳои дигар элементҳои химиявӣ, молекулаҳои мураккабтар, аз ҷумла моддаҳои органикӣ дар координатҳои муайяни ҷисми кристалл  сохта мешаванд.Инжексия хосиятҳои нимноқилро дар ҷои инжексияшуда тағйир дода, ноқилияти онро ба тарафи муқобил тағйир медиҳад ва ҳамин тариқ диод ё транзистор ё элементи ғайрифаъол(резистор, ноқил, конденсатор ё индуктор, изолятор, элементҳои аз худ гармӣ ҷудокунанда ва дигар сохторҳо)-ро ба вуҷуд меорад.Солҳои охир технологияи истеҳсоли манбаъҳои рӯшноӣ дар кристалл васеъ паҳн шудааст.  Миқдори зиёди кашфиётҳо ва технологияҳои таҳияшуда барои истифодаи технологияҳои ҷисми сахт ҳоло ҳам дар сейфҳои дорандагони патент ҷойгиранд ва вақти муайяни худро интизоранд.

Технологияи ба даст овардани кристаллҳои нимноқилро, ки тозагии онҳо барои ба вуҷуд овардани элементҳои андозааш ба чанд нанометр имкон медиҳад, нанотехнология ва ин бахши электроника микроэлектроника номида шуд.

Дар солҳои 1970-ум, дар раванди миниатюризатсияи электроникаи сахт, дар он тақсимот ба микроэлектроникаи аналогӣ ва рақамӣ муайян карда шуд.  Дар шароити рақобат дар бозори истеҳсолкунандагони ҷузъҳои электронӣ, ғолибиятро истеҳсолкунандагони электроникаи рақамӣ ба даст оварданд.Ва дар асри 21 истеҳсол ва эволютсияи электроникаи аналогӣ амалан қатъ карда шуд.  Азбаски дар асл ҳама истеъмолкунандагони микроэлектроника аз он одатан на рақамӣ, балки сигналҳои аналогӣ ё амалҳои доимиро талаб мекунанд, дар дастгоҳҳои рақамӣ дар даромаду баромади онҳо бо DAC (Digital-to-analog converter- дастгоҳе, ки сигнали аналогиро ба рақамӣ ё баръакс табдил медиҳад) муҷаҳҳаз карда мешаванд.

Миниатюризатсияи схемаҳои электронӣ бо афзоиши суръати дастгоҳҳо ҳамроҳ шуд.  Ҳамин тавр, аввалин дастгоҳҳои рақамии технологияи МТТ-мантиқи транзисторӣ-транзисторӣ(ТТЛ-транзистоно-транзисторная логика) барои гузаштан аз як ҳолат ба ҳолати дигар микросонияҳоро талаб мекарданд ва ҷараёни калонро сарф мекарданд, ки барои бартараф кардани гармӣ чораҳои махсусро талаб мекарданд.

Дар ибтидои асри XXI эволютсияи электроникаи сахт дар самти миниатюризатсияи элементҳо тадриҷан қатъ гардид ва ҳоло амалан қатъ шудааст.  Ин таваққуф бо ноил шудан ба андозаи ҳадди ақали имконпазири транзисторҳо, ноқилҳо ва дигар элементҳо дар кристали нимноқилҳо, ки ҳоло ҳам қодиранд гармии дар ҷараёни ҷорӣ хориҷшударо хориҷ кунанд ва нобуд нашаванд, пешакӣ муайян карда шуд.  Ин андозаҳо ба чанд нанометр расидаанд ва аз ин рӯ технологияи истеҳсоли микрочипҳоро нанотехнология меноманд.

Марҳилаи навбатии эволютсияи электроника метавонад оптоэлектроника гардад, ки дар он фотон ҳамчун унсури интиқолдиҳанда, хеле мутаҳарриктар, нисбат ба электрон/&quot;сӯрохӣ&quot; дар нимноқилҳои электроникаи сахт хело кам инерсиалӣ амал мекунад.

==Дастгоҳҳои асосии сахтҷисм==

Дастгоҳҳои асосии фаъоли сахтҷисм, ки дар дастгоҳҳои электронӣ истифода мешаванд, инҳо мебошанд:

 •Диод – нимноқиле, ки ноқилияти яктарафа, аз анод ба катодро дорад.  Навъҳо: 
  диоди тунелӣ, диоди Ганн, диоди Шоттка ва ғайра;
  •Транзисторҳои биполярӣ – транзисторҳое, ки ду p-n-гузариши физикӣ доранд, ки ҷараёни коллектор-эмиттер тавассути ҷараёни база-эмиттер идора карда мешавад.

==Эзоҳ==
{{Мақолаи нопурра}}

== Ҳамчунин нигаред  ==
** [[Автоэлектроника]]
** [[Авионика]]
* [[Микроэлектроника]]
* [[Оптоэлектроника]]
* [[Радиотехника]]
* [[Фотоника]]
* [[Экситоника]]
* [[Схемотехника]]

== Адабиётҳо ==
{{Навигатия|Мавзӯь=Электроника|Портал=Электроника|Викилуғат=электроника}}
* ''Малютин А. Е., Филиппов И. В.'' [https://web.archive.org/web/20180913185343/http://www.rsreu.ru/materials/filippov/index.htm История электроники] М.: Электронный учебник — РГРТА, 2006.
* Титце У., Шенк К. Полупроводниковая схемотехника. — М.: Мир, 1982
* Гейтс Э. Д. Введение в электронику — 1998
* Горбачёв Г. Н. Чаплыгин Е. Е. Промышленная электроника / Под ред. профессор В. А. Лабунцова. — М.: Энергоатомиздат, 1988.
* Грабовски Б. Краткий справочник по электронике — 2004.
* Жеребцов И. П. Основы электроники. — 1989

{{rq|refless|style|isbn}}

[[Гурӯҳ:Электротехник]]
[[Гурӯҳ:Электроника]]</text>
      <sha1>svl460ib7uagr6yy8p6pt7juljltu3o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Норуҳиту</title>
    <ns>0</ns>
    <id>216193</id>
    <revision>
      <id>1492491</id>
      <parentid>1440457</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T17:00:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-58703-85</username>
        <id>164720</id>
      </contributor>
      <origin>1492491</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1884" sha1="r6hpgaj06autt4upkx8m7opdnutpu8v" xml:space="preserve">Саййид Аброр Нурй {{Ходими давлат
| ном             = САЙЙИД АБРОР
| номи аслӣ       = {{lang-t|SAIIDABROR}}
| тасвир          = flag of Tajikistan.svg
| тавсифи тасвир  = Flag of Tajikistan.svg 
| вазифа          = 1-умин [[Имперотури  Тоҷикистон]]
| парчам          = Flag of  Tajikistan.svg
| пешгузашта      = [[Саййид Аброр Нурй ]]
| ворис           = [[АБРОР]]
| аввалдавр       = [[1 май]]и [[2025]]
|маъруф ба=АБРОР|ҷойҳои кор=шаҳри Қурғонтеппа Ҷумҳурии Тоҷикистон|дин=Муҳаммад|ҳизб=Ҳизб халқии Тоҷикистон|модар=МАСТУРАМОҲ|падар=Ҳабибуллоҳ|ном ҳангоми таваллуд=Саӣиид Аброр Нурӣ|маҳалли таваллуд=Шоҳ Октябр ноҳияи Кӯшониён шаҳри Қурғонтеппа Вилоятиӣ Қурғонтеппа Ҷумҳурии Тоҷикистон|таърихи таваллуд=1991.2.7|унвони илмӣ=Ҳуқуқшиноси|касб=Ҳӯқуқшинос|кишвар=Тоҷикистон|унвон=имперотури Тоҷикистон |нишон=flag of Tajikistan.svg|хонадон=Орйф|сулола=Тоҷикистон|ҳамсар=ҶТ|фарзандон= Саӣид Аброр Нурӣ 
|таҳсилот=ДДҚ ДЙТ ДМТ|дараҷаи илмӣ=Номзади илмҳои ҳуқуқ|соядаст=ҶТ|ҷоизаҳо=}}
{{nihongo-no-namae [2 июл]]и [[1991]], [[Қӯрғонтеппа]], [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]]}} — 1-умин [[имперотури Тоҷикистон]], [[имперотур Тоҷикистон]].
 
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

{{зиндагинома-пурра}}</text>
      <sha1>r6hpgaj06autt4upkx8m7opdnutpu8v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1492492</id>
      <parentid>1492491</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T17:00:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinlan83</username>
        <id>32015</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Вироиши [[Special:Contributions/~2026-58703-85|~2026-58703-85]] ([[User talk:~2026-58703-85|Баҳс]]) вогардонида шуд ба охирин тағйире, ки [[User:Jaloliddin Madaminov|Jaloliddin Madaminov]] анҷом дода буд</comment>
      <origin>1034677</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1071" sha1="43mdtwbhichvrkl4ypmjkl7wvem5lae" xml:space="preserve">{{Ходими давлатӣ
| ном             = Норуҳиту
| номи аслӣ       = {{lang-ja|徳仁}}
| тасвир          = Crown Prince Naruhito (2018).jpg
| тавсифи тасвир  = Норуҳиту дар VIII Форуми Ҷаҳонии Об дар Бразилия. [[Соли 2018]]. 
| вазифа          = 126-умин [[Имперотури Ҷопон]]
| парчам          = Flag of the Japanese Emperor.svg
| шиор            = [[Рэйва]] ({{lang-ja2|令和}})
| нахуствазир     = [[Абэ, Синдзу|Синдзу Абэ]]
| пешгузашта      = [[Окиҳиту]]
| ворис           = [[Фумиҳитқ]]
| аввалдавр       = [[1 май]]и [[2019]]
}}
{{nihongo-no-namae|'''Норуҳиту'''|徳仁|Норуҳиту|[[23 феврал]]и [[1960]], [[Токио]], [[Ҷопон]]}} — 126-умин [[имперотури Ҷопон]], бузургтарин писари [[имперотур Окиҳиту]].
 
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

{{зиндагинома-нопурра}}</text>
      <sha1>43mdtwbhichvrkl4ypmjkl7wvem5lae</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1492493</id>
      <parentid>1492492</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T17:02:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-58703-85</username>
        <id>164720</id>
      </contributor>
      <origin>1492493</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1905" sha1="hgcuok950kmm6r0322qeaijv6su8xmc" xml:space="preserve">Саййид Аброр Нурй {{Ходими давлатӣ
| ном             = САЙЙИД АБРОР
| номи аслӣ       = {{lang-tj|SAIIDABROR}}
| тасвир          = flag of Tajikistan.svg
| тавсифи тасвир  = Flag of Tajikistan.svg 
| вазифа          = 1-умин [[Имперотури  Тоҷикистон]]
| парчам          = Flag of  Tajikistan.svg
| пешгузашта      = [[Саййид Аброр Нурй ]]
| ворис           = [[АБРОР]]
| аввалдавр       = [[1 май]]и [[2025]]
|маъруф ба=АБРОР|ҷойҳои кор=Шаҳраки Яккачини Ҷумҳурии Тоҷикистон|дин=Муҳаммад|ҳизб=Ҳизб халқии Тоҷикистон|модар=МАСТУРАМОҲ|падар=Ҳабибуллоҳи|ном ҳангоми таваллуд=Саййид Аброр Нурй|маҳалли таваллуд=Шоҳ Октябр ноҳияи Кушониён шаҳри Қурғонтеппа Вйлоят Қурғонтеппа Ҷумҳурии Тоҷикистон|таърихи таваллуд=1991.2.7|унвони илмӣ=Ҳуқуқшиноси|касб=ҲУҚУҚШИНОСИ|кишвар=Тоҷикистон|унвон=Номзади илмҳои ҳуқуқ|нишон=flag of Tajikistan.svg|хонадон=Орйф|сулола=Тоҷикистон|ҳамсар=ҶТ|фарзандон=ҶТ|таҳсилот=ДДҚ ДЙТ ДМТ|дараҷаи илмӣ=Номзади илмҳои ҳуқуқ|соядаст=ҶТ|ҷоизаҳо=ҶУМҲУРИИ ХАЛҚИИ ҚУРҒОНТЕППА}}
{{nihongo-no-namae|Тоҷики|[[2 июл]]и [[1991]], [[ҚУРҒОНТЕППА]], [[ТОҶИКИСТОН]]}} — 1-умин [[имперотури Тоҷикистон]], [[имперотур Тоҷикистон]].
 
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

{{зиндагинома-нопурра}}</text>
      <sha1>hgcuok950kmm6r0322qeaijv6su8xmc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1492494</id>
      <parentid>1492493</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T17:02:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinlan83</username>
        <id>32015</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Вироиши [[Special:Contributions/~2026-58703-85|~2026-58703-85]] ([[User talk:~2026-58703-85|Баҳс]]) вогардонида шуд ба охирин тағйире, ки [[User:Quinlan83|Quinlan83]] анҷом дода буд</comment>
      <origin>1034677</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1071" sha1="43mdtwbhichvrkl4ypmjkl7wvem5lae" xml:space="preserve">{{Ходими давлатӣ
| ном             = Норуҳиту
| номи аслӣ       = {{lang-ja|徳仁}}
| тасвир          = Crown Prince Naruhito (2018).jpg
| тавсифи тасвир  = Норуҳиту дар VIII Форуми Ҷаҳонии Об дар Бразилия. [[Соли 2018]]. 
| вазифа          = 126-умин [[Имперотури Ҷопон]]
| парчам          = Flag of the Japanese Emperor.svg
| шиор            = [[Рэйва]] ({{lang-ja2|令和}})
| нахуствазир     = [[Абэ, Синдзу|Синдзу Абэ]]
| пешгузашта      = [[Окиҳиту]]
| ворис           = [[Фумиҳитқ]]
| аввалдавр       = [[1 май]]и [[2019]]
}}
{{nihongo-no-namae|'''Норуҳиту'''|徳仁|Норуҳиту|[[23 феврал]]и [[1960]], [[Токио]], [[Ҷопон]]}} — 126-умин [[имперотури Ҷопон]], бузургтарин писари [[имперотур Окиҳиту]].
 
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

{{зиндагинома-нопурра}}</text>
      <sha1>43mdtwbhichvrkl4ypmjkl7wvem5lae</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Нависагардонӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>216940</id>
    <revision>
      <id>1492597</id>
      <parentid>1487059</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T19:35:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492597</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2151" sha1="6xg2vri0hvj5d6u4z8mha22yrgndpyi" xml:space="preserve">'''Нависагардонӣ'''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://vazhaju.com/word/%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%81%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D3%A3/NzA1NDA=|title=Нависагардонӣ чист? Маънои вожаи нависагардонӣ|author=|website=vazhaju.com|date=|publisher=Вожаҷӯ|lang=tg|accessdate=2019-06-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200809111519/https://vazhaju.com/word/%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%81%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D3%A3/NzA1NDA=|archivedate=2020-08-09}}&lt;/ref&gt; ({{lang-en|Transliteration}}) — дар [[забоншиносӣ]] ба маънии навиштани алифбои як [[Хат (навиштор)|дабира]] бо алифбои дабираи дигар, ба наҳве аст, ки навъе баробарии миёни ҳуруфи дабираи аввалӣ ё дабираи мабдаъ, бо он дабираи дувумӣ ё дабираи мақсад, барқарор бошад. Пас лузуман талаффузи калима ё ибора навишта намешавад.

== Нигаред низ ==

* [https://vazhaju.tj/transliterate/to-fa/ Нависагардони хатти сирилик ба хатти форсӣ (vazhaju.tj)]
* [http://persian-tajik.ir/FarsiTotajiki.aspx Баргардони матни форсӣ ба тоҷикӣ (persian-tajik.ir)] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20250328092728/http://persian-tajik.ir/FarsiTotajiki.aspx |date=2025-03-28 }}
* [http://persian-tajik.ir/cyrillicTofarsi.aspx Баргардони матни тоҷикӣ ба форсӣ (persian-tajik.ir)] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20250515120458/http://persian-tajik.ir/cyrillicTofarsi.aspx |date=2025-05-15 }}
* [https://www.transliteration.tools/tg/ Нависагардони кирилликӣ ба лотинӣ ва баръакс] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20250917023651/https://www.transliteration.tools/tg/ |date=2025-09-17 }}

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

{{хурд}}
{{ПБ}}

[[Гурӯҳ:Нависагардонӣ| ]]</text>
      <sha1>6xg2vri0hvj5d6u4z8mha22yrgndpyi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Николай Боголюбов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>216986</id>
    <revision>
      <id>1492613</id>
      <parentid>1476152</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T19:55:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492613</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13205" sha1="f6bpaluxg01i6b62arr05bgqt0sibx3" xml:space="preserve">{{Олим}}
'''Никола́й Никола́евич Боголю́бов''' ([[21 август|8 (21) августи]] [[1909]], [[Нижний Новгород]] — [[13 феврал]]и [[1992]], [[Маскав]]) — [[риёзидон]] ва {{физикдон}}&lt;nowiki/&gt;и назарии машҳури шӯравӣ, [[профессор]] (1936), академики АИ ИҶШС (1953), АИ ҶШС Украина (1948), АИ Россия (1991), асосгузори мактаби илмии механикаи ғайрихаттӣ ва физики назарӣ, ду карат Қаҳрамони Меҳнати Сотсиалистӣ (1969,1979).

== Зиндагинома ==
Дар  синни 17-солагӣ барои истеъдоди нотакрор дар соҳаи математика ба сифати аспиранти кафедраи таҳқиқоти математика дар шаҳри Киев қабул шуд. Дар 19-солагӣ рисолаи номзадӣ ва соли 1930 рисолаи докторӣ дифоъ кард. Солҳои 1934–58 дар Унститути Киев, соли 1950 дар Институти математикаи ба номи В. А. Стеклов ва Унститути давлатии Маскав ба номи М. В. Ломоносов кор кардааст. Аз соли 1953 директори лабарарторияи физикаи назариявии Институти муттаҳидаи таҳқиқоти ҳастаӣ дар Дубна, солҳои 1965–88 директори Институти мазкур, 1963 акад.-котиби шуъбаи математикаи АИ ИҶШС, 1965–73 директори Институти физикаи назариявии АИ Украина буд.

== Таҳқиқот ==
Таҳқиқоти Николай Боголюбов ба усулҳои асимптотии механикаи ғайрихаттӣ, назарияи квантии майдон, механикаи оморӣ, ҳисоби вариатсионӣ, усулҳои тақрибии таҳлили математикӣ, муодилаҳои дифференсиалӣ ва муодилаҳои физикаи математикӣ, назарияи устуворӣ, назарияи системаи динамикӣ ва диар соҳаҳои физики назарӣ бахшида шудаанд. Николай Боголюбов узви фахрии АИ якчанд давлатҳо ва доктори фахрии донишгоҳҳои бисёр мамлакатҳо буд. Депутати Шӯрои Олии ИҶШС (даъвати 7–11).

== Ҷоизаҳо ==
Дорандаи 2 Мукофоти сталинӣ (1947, 1953), Мукофоти ленинӣ (1958), Мукофоти давлатии ИҶШС (1984). Бо 6 ордени Ленин, 2 Ордени Байрақи Сурхи Меҳнат, медалҳои бонуфузи илмии шӯравӣ ва байналмилалӣ сарфароз гардидааст.

== Осор ==

=== Мунтахаби осор ===
Наиболее полное собрание научных трудов Н. Н. Боголюбова под общим названием «Николай Николаевич Боголюбов. Собрание научных трудов в 12 томах» вышло в издательстве «Наука» и включает следующие тома:
# Математика и нелинейная механика. Т. 1. Математика, 1925—1990. — М.: Наука, 2005. — 776 с. — ISBN 5-02-034463-X, 978-5-02-034463-1.
# Математика и нелинейная механика. Т. 2. Нелинейная механика, 1932—1940. / Н. Н. Боголюбов, Н. М. Крылов. — М.: Наука, 2005. — 828 с. — ISBN 5-02-034089-8.
# Математика и нелинейная механика. Т. 3. Асимптотические методы в теории нелинейных колебаний / Н. Н. Боголюбов, Ю. А. Митропольский. — М.: Наука, 2005. — 605 с. — ISBN 5-02-033942-3.
# Математика и нелинейная механика. Т. 4. Нелинейная механика, 1945—1974. — М.: Наука, 2006. — 432 с. — ISBN 5-02-034141-X, ISBN 978-5-02-034141-8.
# Статистическая механика. Т. 5. Неравновесная статистическая механика, 1939—1980. — М.: Наука, 2006. — 804 с. — ISBN 5-02-034142-8.
# Статистическая механика. Т. 6. Равновесная статистическая механика, 1945—1986. — М.: Наука, 2006. — 520 с. — ISBN 5-02-034143-6.
# Статистическая механика. Т. 7. Введение в квантовую статистическую механику. Аспекты теории полярона / Н. Н. Боголюбов, Н. Н. Боголюбов (мл.) — М.: Наука, 2007. — 662 с. — ISBN 978-5-02-035724-2.
# Статистическая механика. Т. 8. Теория неидеального Бозе-газа, сверхтекучести и сверхпроводимости, 1946—1992. — М.: Наука, 2007. — 642 с. — ISBN 5-02-034457-5.
# Квантовая теория. Т. 9. Квантовая теория поля, 1949—1966. — М.: Наука, 2007. — 668 с. — ISBN 978-5-02-035722-8.
# Квантовая теория. Т. 10. Введение в теорию квантовых полей / Н. Н. Боголюбов, Д. В. Ширков. — М.: Наука, 2008. — 736 с. — ISBN 978-5-02-035721-1.
# Квантовая теория. Т. 11. Общие принципы квантовой теории поля. / Н. Н. Боголюбов, [[Логунов, Анатолий Алексеевич|А. А. Логунов]], А. И. Оксак, [[Тодоров, Иван Тодоров|И. Т. Тодоров]]. — М.: Наука, 2008. — 1006 с. — ISBN 978-5-02-035719-8.
# Квантовая теория. Т. 12. Теория элементарных частиц, 1963—1985. — М.: Наука, 2009. — 784 с. — ISBN 978-5-02-035718-1.

=== Монографияҳо ===

==== Риёзиёт. Механикаи ғайрихаттӣ ====
# ''Крылов Н. М., Боголюбов H.H.'' Введение в нелинейную механику. — Киев: Изд-во АН УССР, 1937.
# ''Боголюбов H.H., Митропольский Ю. А.'' Асимптотические методы в теории нелинейных колебаний. (3-е изд). — М.: Физматгиз, 1963.

==== Механикаи оморӣ ====
# ''Боголюбов Н. Н.'' О некоторых статистических методах в математической физике. — Киев.: Изд-во АН УССР, 1945.
# ''Боголюбов Н. Н.'' Проблемы динамической теории в статистической физике. — М.-Л.: ОГИЗ. Гостехиздат, 1946.
# ''Боголюбов Н. Н.'' Лекціï з квантовоï статистики. Питання статистичноï механіки квантових систем. — Киïв, 1949.
# ''Боголюбов Н. Н., Боголюбов Н. Н. (мл.).'' Введение в квантовую статистическую механику. — М.: Наука, 1984.
# ''Боголюбов Н. Н., Толмачёв В. В., Ширков Д. В.'' Новый метод в теории сверхпроводимости. — М.: Изд-во АН СССР, 1958.

==== Назарияи квонтумӣ ====
# ''Боголюбов Н. Н., Ширков Д. В.'' Введение в теорию квантованных полей. — М.: Наука, 1957.
# ''Боголюбов Н. Н., Медведев Б. В., Поливанов М. К.'' Вопросы теории дисперсионных соотношений. — М.: Физматгиз, 1958.
# ''Боголюбов Н. Н., Логунов А. А., Тодоров И. Т.'' Основы аксиоматического подхода в квантовой теории поля. — М.: Наука, 1969.
# ''Боголюбов Н. Н., Ширков Д. В.'' Квантовые поля. — М.: Наука, 1980. — 3-е изд: Физматлит, 2005. ISBN 5-9221-0580-9.
# ''Боголюбов Н. Н., Логунов А. А., Оксак А. И., Тодоров И. Т.'' [http://www.ozon.ru/context/detail/id/2871721/ Общие принципы квантовой теории поля.] — М.: Наука, 1987. — 2-е изд: Физматлит, 2006. ISBN 5-9221-0612-0.

==== Мунтахаби мақолот ва суханрониҳо ====
# ''Боголюбов Н. Н.'' Избранные труды по статистической физике. — М.: Изд-во МГУ, 1979.
# ''Боголюбов Н. Н.'' Избранные университетские лекции. — М.: Изд-во Московского университета, 2009.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* ''А. Н. Боголюбов.'' Н. Н. Боголюбов. Жизнь. Творчество. Под общ. ред. В. Г. Кадышевского. — Дубна: Изд-во ОИЯИ, 1996.
* [[Боголюбов, Николай Николаевич (младший)|Н. Н. Боголюбов (мл.)]], Д. П. Санкович. [http://www1.jinr.ru/Archive/Pepan/1993-v24/v-24-5/1.htm «Николай Николаевич Боголюбов. Очерк научной деятельности.» Э. Ч. А. Я., Том 24. Часть 5 (1993) 1224—1293.]
* [[Ахиезер, Александр Ильич|А. И. Ахиезер]]. [http://www.kipt.kharkov.ua/itp/akhiezer/ru/recollections/bogolyubov/ Воспоминания о Николае Николаевиче Боголюбове]
* [[Патон, Борис Евгеньевич|Б. Е. Патон]]. [http://wwwinfo.jinr.ru/~jinrmag/win/2009/37/bo37.htm Великий учёный (к 100-летию Н. Н. Боголюбова)]
* [http://ufn.ru/ru/articles/1959/9/i/ Николай Николаевич Боголюбов (К пятидесятилетию со дня рождения)] // [[Митропольский, Юрий Алексеевич|Ю. А. Митропольский]], [[Тябликов, Сергей Владимирович|С. В. Тябликов]]. Успехи физических наук, т. 69 (1), 159—163 (сентябрь 1959).
* [http://ufn.ru/ru/articles/1969/8/m/ Николай Николаевич Боголюбов (К шестидесятилетию со дня рождения)] // Д. Н. Зубарев, Б. В. Медведев, Ю. А. Митропольский, М. К. Поливанов. Успехи физических наук, т. 98 (4), 741—744 (август 1969).
* [http://ufn.ru/ru/articles/1979/8/q/ Николай Николаевич Боголюбов (К семидесятилетию со дня рождения)] // В. А. Амбарцумян, Н. Г. Басов, А. А. Логунов, М. А. Марков, Б. М. Понтекорво, А. М. Прохоров, П. А. Черенков. Успехи физических наук, т. 128 (4), 733—737 (август 1979).
* [http://ufn.ru/ru/articles/1989/12/d/ Николай Николаевич Боголюбов (К восьмидесятилетию со дня рождения)] //А. А. Абрикосов, В. А. Амбарцумян, А. М. Балдин, Н. Г. Басов, В. С. Владимиров, А. В. Гапонов-Грехов, А. М. Курбатов, А. А. Логунов, М. А. Марков, Ю. А. Осипьян, А. Н. Тавхелидзе, И. М. Халатников, Д. В. Ширков. Успехи физических наук, т. 159 (4), 715—716 (декабрь 1989).
* Ю. Л. Климонтович. Штрихи к портретам учёных. Дискуссионные вопросы статистической физики. — М.: 2005
* [https://web.archive.org/web/20170329081938/http://www.mi.ras.ru/books/pdf/bogoliub.pdf {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20170329081938/https://web.archive.org/web/20170329081938/http://www.mi.ras.ru/books/pdf/bogoliub.pdf |date=2017-03-29 }} Воспоминания об академике Н. Н. Боголюбове. К 100-летию со дня рождения. — М.: МИАН, 2009]
* {{Книга:Храмов Ю. А.:Физики|часть = |с =35}}

== Сарчашма ==
* {{ЭМТ|Боголюбов Николай Николаевич|2|муаллиф=Н. Қозиҷонова}}

{{ПБ}}</text>
      <sha1>f6bpaluxg01i6b62arr05bgqt0sibx3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Суруди Мухторияти Туркистон</title>
    <ns>0</ns>
    <id>217268</id>
    <revision>
      <id>1492716</id>
      <parentid>1439512</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T23:07:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492716</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6554" sha1="4e131wkqulznyfv8o997f5ro0nsb3ct" xml:space="preserve">{{Қуттии универсалӣ}}
[[File:Flag of the Turkestan (Kokand) Autonomy.svg|thumb|right|300px|Парчами Мухторияти Туркистон]]
[[File:Political map of Central Asia in 1918.png|thumb|right|300px|Мухторияти Туркистон дар харитаи сиёсии Осиёи Мийна дар охири соли 1917]]
'''Суруди (марши) миллии Мухторияти Туркистон''' — суруди давлатии ва миллии [[Мухторияти Туркистон]] буд. Муллифи матн — [[:ru:Чулпан, Абдулхамид Сулейман угли|Абдулҳамид Чӯлпон]]. Суруд — ба [[забони ӯзбекӣ]].

Ин суруд, аз 29 ноябри соли 1917, то 22 феврали соли 2018 дар Мухторияти Туркистон истифода шуд. Баъди фурупошии ин давлат, ин суруд яке аз сурудҳои халқии мардуми Осиёи Миёна шуд.

{|class=&quot;toccolours&quot; cellpadding=&quot;2&quot; rules=&quot;cols&quot;
! Матни аслӣ ба забони ӯзбекӣ&lt;br&gt;(ба алифбои лотинии кунунии ин забон)!! Тарҷума ба забони тоҷикӣ
|-
|
:Koʻz oching, boqing har yon!
:Qardoshlar, qanday zamon!
:Shodlikka toʻldi jahon!
:Fido bu kunlarga jon!

:'''''Naqorat:'''''
:''Turkistonlik — shonimiz, Turonlik — unvonimiz,''
:''Vatan — bizning jonimiz, fido oʻlsun qonimiz!''

:Bizlar temir jonlimiz!
:Shavkatlimiz, shonlimiz!
:Nomusli, vijdonlimiz!
:Qaynagan turk qonlimiz!

:'''''Naqorat:'''''
:''Turkistonlik — shonimiz, Turonlik — unvonimiz,''
:''Vatan — bizning jonimiz, fido oʻlsun qonimiz!''

:Boʻldi kenglik, zoʻrlik yo’q,
:Berildi bizga huquq!
:Taraqqiyga yoʻl ochuq!
:Jaholatga yoʻl yonuq!

:'''''Naqorat:'''''
:''Turkistonlik — shonimiz, Turonlik — unvonimiz,''
:''Vatan — bizning jonimiz, fido oʻlsun qonimiz!''

:Muxtoriyat olindi,
:Ishlar yoʻlga solindi,
:Milliy marshlar cholindi,
:Dushman oʻrtansun endi!

:'''''Naqorat:'''''
:''Turkistonlik — shonimiz, Turonlik — unvonimiz,''
:''Vatan — bizning jonimiz, fido oʻlsun qonimiz!''

:Shodlik, xursandlik chogʻlar,
:Ketsun yurakdan dogʻlar,
:Vatan bog’indan zogʻlar!
:Selkullasun bayrogʻlar!

:'''''Naqorat:'''''
:''Turkistonlik — shonimiz, Turonlik — unvonimiz,''
:''Vatan — bizning jonimiz, fido oʻlsun qonimiz!''

:Hurriyat — bayrogʻimiz,
:Adolat — oʻrtogʻimiz,
:Xursand boʻlgan chogʻimiz
:Mevalansun bogʻimiz!

:'''''Naqorat:'''''
:''Turkistonlik — shonimiz, Turonlik — unvonimiz,''
:''Vatan — bizning jonimiz, fido oʻlsun qonimiz!''

:Turk beshigi — Turkiston!
:Yeri oltun, togʻlari kon!
:Bolalaring qahramon!
:Vatan uchun berur jon!

:'''''Naqorat:'''''
:''Turkistonlik — shonimiz, Turonlik — unvonimiz,''
:''Vatan — bizning jonimiz, fido oʻlsun qonimiz!''
|
:Чашмро кушоед, нигоҳ кунед ба ҳар ён!
:Бародарон, чӣ гуна замон!
:Ба шодмонӣ пур шуд ҷаҳон!
:Фидо ҷон ба ин рӯзон!

:'''''Нақарот:'''''
:''Туркистонӣ — шони мо, Туронӣ — унвони мо,''
:''Ватан — ҷонӣ мо, фидо шавад хуни мо!''

:Мо оҳанҷисмҳо!
:Шавкатдор, шондор мо!
:Номусдор, виҷдондор мо!
:Хунҷӯшӣ туркӣ мо!

:'''''Нақарот:'''''
:''Туркистонӣ — шони мо, Туронӣ — унвони мо,''
:''Ватан — ҷонӣ мо, фидо шавад хуни мо!''

:Фарохӣ шуд, ситам нест,
:Дода шуд ба мо ин ҳуқуқ!
:Ба тараққиёт роҳ кушод!
:Ба ҷаҳолат роҳ баста!

:'''''Нақарот:'''''
:''Туркистонӣ — шони мо, Туронӣ — унвони мо,''
:''Ватан — ҷонӣ мо, фидо шавад хуни мо!''

:Мухторият гирифта шуд,
:Корҳо оғоз шуд,
:Сароида шуд маршҳои миллӣ,
:Душман нороҳат шавад акнун!

:'''''Нақарот:'''''
:''Туркистонӣ — шони мо, Туронӣ — унвони мо,''
:''Ватан — ҷонӣ мо, фидо шавад хуни мо!''

:Шодонӣ, хурсандӣ даъват мекунад,
:Даф шавад аз дилҳо доғҳо,
:Аз боғи Ватан — зоғҳо!
:Ҳилпирос занад парчамҳо!

:'''''Нақарот:'''''
:''Туркистонӣ — шони мо, Туронӣ — унвони мо,''
:''Ватан — ҷонӣ мо, фидо шавад хуни мо!''

:Ҳуррият — парчами мо,
:Адолат — рафиқи мо,
:Вақте ки хушҳолем мо,
:Пурбор бошад боғи мо!

:'''''Нақарот:'''''
:''Туркистонӣ — шони мо, Туронӣ — унвони мо,''
:''Ватан — ҷонӣ мо, фидо шавад хуни мо!''

:Гаҳвораи турк — Туркистон!
:Заминаш тило, кӯҳҳош кон!
:Фарзандони ту қаҳрамон!
:Барои Ватан медиҳад ҷон!

:'''''Нақарот:'''''
:''Туркистонӣ — шони мо, Туронӣ — унвони мо,''
:''Ватан — ҷонӣ мо, фидо шавад хуни мо!''
|
|}

== Пайвандҳо ==
* {{cite web|url=http://kh-davron.uz/kutubxona/uzbek/tarix/turkiston-muxtoriyatining-madhiyasi.html|title=Turkiston muxtoriyatining madhiyasi|publisher=[http://kh-davron.uz Xurshid Davron kutubxonasi — kh-davron.uz]|accessdate=2019-7-10|lang=uz}}
* {{cite web|url=https://ziyouz.uz/ilm-va-fan/adabiyot/turkiston-muxtoriyaning-madhiyasi/|title=Туркистон мухториятининг мадҳияси|publisher=[https://ziyouz.uz ziyouz.uz]|accessdate=2019-7-10|lang=uz|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190710110151/https://ziyouz.uz/ilm-va-fan/adabiyot/turkiston-muxtoriyaning-madhiyasi/|archivedate=2019-07-10}}
* {{cite web|url=http://greylib.align.ru/503/turkestanskaya-avtonomiya-sozdanie-i-razgrom-sbornik-statej.html|title=Туркестанская автономия. Создание и разгром. Сборник статей.|publisher=[http://kh-davron.uz Xurshid Davron kutubxonasi — kh-davron.uz]|accessdate=2019-7-10}}

[[Гурӯҳ:Сурудҳои миллӣ аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Сурудҳои миллӣ аз рӯи кишвар]]</text>
      <sha1>4e131wkqulznyfv8o997f5ro0nsb3ct</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Корнуолл</title>
    <ns>0</ns>
    <id>217637</id>
    <revision>
      <id>1492486</id>
      <parentid>1461793</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T16:52:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492486</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2315" sha1="1jhumb2ej92tzltbqy5yo1k1qgk31iw" xml:space="preserve">{{ВМ
|Кишвар  = Англия
}}
[[File:Cw2.jpg|thumb|left|нимҷазираи Корнуолл, акс]]
{{бознависӣ}}
'''Корнуолл''' ё '''Корнуэлл'''&lt;ref&gt;Суперанская А. В. Словарь географических названий. — М.: АСТ-ПРЕСС КНИГА, 2013. — 208 с. — С. 62: Ко́рнуэлл, -а [устар. Корнуо́лл, -а и Корнуэ́льс, -а]; корнуэ́лльский (Великобрит.).&lt;/ref&gt;; ({{lang-en|Cornwall}} — яке аз шаҳристонҳо  ва воҳиди ягонаи маъмурии [[Англия]] мебошад, ки дар Ҷанубу Ғарби кишвар воқеъ аст. Маркази маъмурӣ — шаҳри [[Труро]]. 

Шаҳристони Корнуолл аз Ҳерсогигарии Корнуолл фарқият дорад, чунки Ҳерсогигарии Корнуолл мулки шахсиест, ки заминҳояш дар 23 шаҳристонҳои Англия ва Уэлс воқеъ аст ва мулки меросии шоҳзодаи [[Подшоҳии Муттаҳида]] мебошад.&lt;ref&gt;[http://duchyofcornwall.org Duchy of Cornwall]&lt;/ref&gt;.

Масоҳат — 3 563  км² (ҷойи 12-ум аз рӯи масоҳат). Аҳолӣ — 549 404 наф. (2015) (ҷойи 24-ум аз рӯи шумораи аҳолӣ). 

== Таърих ==
== Бахшбандии кишварӣ ==
 
==Иқтисодиёт==
== Аҳолӣ ==
 
==Фарҳанг == 
=== [[Ҷозибаҳои гардишгарӣ]] ===
=== Дин ===
== Пайвандҳо == 
* [http://www.cornwall.gov.uk/ Официальный сайт совета унитарной единицы Корнуолл]
* [http://www.cornwalltouristboard.co.uk/ The official Cornwall Tourist Board] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20070308001323/http://www.cornwalltouristboard.co.uk/ |date=2007-03-08 }}
* [https://web.archive.org/web/20190717133252/http://geosfera.org/evropa/velikobritaniya/1359-kornuoll.html Корнуолл (полуостров)] 
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
 
{{ҷуғрофия-нопурра}}
{{Authority control}}
{{Шаҳристонҳои Англия}}
[[Гурӯҳ:Шаҳристони Корнуолл]]</text>
      <sha1>1jhumb2ej92tzltbqy5yo1k1qgk31iw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ритик Рошан</title>
    <ns>0</ns>
    <id>218842</id>
    <revision>
      <id>1492665</id>
      <parentid>1489087</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T21:27:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492665</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53105" sha1="mgqvqjua5dwl4td30icmxkn1gkt7vfm" xml:space="preserve">{{Синамогар
|ном                  = Ритик Рошан
|номи аслӣ            = {{lang-en|Hrithik Roshan}}
|тасвир               = 
|бар                  = 
|тавсифи тасвир       = 
|ном ҳангоми таваллуд = Hrithik Roshan
|таърихи таваллуд       = 10.01.1974
|зодгоҳ               = {{Зодгоҳ|Мумбай}}, [[Маҳороштра]], [[Ҳиндустон]]
|таърихи даргузашт           = 
|маҳалли даргузашт         = 
|шаҳрвандӣ            = {{IND|}}
|касб                 = [[Ҳунарпеша]]
|солҳои фаъолият      = [[1986]] - то ҳол
|завҷа                = Сюзанне Хон
|ҷоизаҳо            = [[Filmfare Awards]]
}}
'''Ритик Рошан''' ({{lang-hi|ऋतिक रोशन}}, {{lang-en|Hrithik Roshan}}; тав. [[10 январ]] [[1974]]) — яке аз беҳтарин ҳунарпешаҳои [[Болливуд]] мебошад. Ӯ дар синамои Ҳинд нақшҳои бисёреро бозидааст ва бо маҳорати рақсияш шинохта шудааст. Инчунин Ритик яке аз ҳунармандони баландпардохт ба шумор меравад, ки то ин дам ҷоизаҳои зиёдеро бурд кардааст. Шаш маротиба бо мукофоти [[Filmfare Awards]], 4-тояш барои [[Беҳтарин нақши Мардона]], яктояш барои [[Беҳтарин Нақш]] ва дигарш барои [[Беҳтарин Ҳунарпеша]] қадрдонӣ шудааст.

Ритик бо падараш зиёд ҳамкорӣ мекунад аз ҳамин сабаб ӯ солҳои 80-ум дар якчанд нақшҳои хурд нақши кӯдакро мебозид ва баъдтар дар чор филми падараш ҳамчун режиссёри дуюм шуда кор кардааст. Аввалин филме ки дар ӯ нақши марказиро бозидааст ин филми муваффақ ва серпардохти [[Бигӯ, ки дӯст медори]] (2000) ({{lang-en|Kaho Naa... Pyaar Hai}}) мебошад, барои ин нақш якчанд ҷоиза бурд намудааст. Намоишҳои ӯ соли 2000 дар филми [[Физа]] ({{lang-en|Fiza}}) , ки мавзӯъи [[терроризм]]ро дорад ва соли 2001 дар филми [[мелодрамма]]вии Ҳам дар ғам ва ҳам дар хурсандӣ ({{lang-en|Kabhi Khushi Kabhie Gham}}) Ритикро ба ҳамагон муаррифӣ намуданд аммо пас аз ин филмҳо якчанд филмҳои ӯро хуб қабул накарданд.&lt;ref name=&quot;child&quot;&gt;{{cite web|last=Vijayakar |first=Rajiv |url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/6443 |title=2 States of stardom - When child stars grow up! |publisher=[[Bollywood Hungama]] |date=17 апрел 2014 |accessdate=24 June 2014 |pages=1 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150219232703/http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/6443 |archivedate=19 феврал 2015 }}&lt;/ref&gt;

== Зиндагинома ==
Дар оилаи ҳиндуҳо ба дунё омадааст.  Падари ӯ актёр ва коргардони ҳиндӣ [[Ракеш Рошан]], амакаш композитор Раҷеш Рошан ва падари модараш режиссёр Ҷ. Ом Пракаш мебошанд.

Ритик дар кӯдакиаш аз сабаби печидани забон&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://archive.indianexpress.com/news/stammering-made-my-childhood-hell-hrithik/521078/ |title=Stammering made my childhood hell: Hrithik |date=2009-09-24 |work=The Indian Express |lang=en|accessdate=2015-09-24}}&lt;/ref&gt; ва намуди зоҳирии худ хеле азият мекашид - ӯ ду ангушти часпида (полидактилия) дар дасти росташ  дорад. Дар 14-солагиаш, ӯ таҳти табобати вижа қарор гирифт ва тавонист аз мушкилоти забонӣ халос шавад.

Ритик мактаби Шотландии Бомбейро хатм карда, курси тиҷоратиро дар Коллеҷи Сиденҳам хатм кардааст&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-just-how-educated-are-bollywood-stars/20120112.htm |title=Just How Educated Are These Bollywood Actors? |date=2012-01-12 |publisher=Rediff.com |lang=en|accessdate=2015-09-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://photogallery.indiatimes.com/celebs/bollywood/hrithik-roshan/must-know-facts-about-hrithik/articleshow/28591242.cms |title=Must know facts about Hrithik |publisher=The Times of India |lang=en|accessdate=2015-09-24}}&lt;/ref&gt;.

== Фаъолият ==
Бори аввал дар филм, Ритик ҳамчун кӯдак соли 1980 дар филми машҳури Aasha ​​бо [[Ҷитендра]], [[Рина Рой]] нақш бастааст. Инчунин дар хурди дар филмҳои Aap Ke Deewane (1980) бо [[Ришӣ Капур]], [[Ракеш Рошан]] ва Bhagwaan Dada (1986) бо [[Раҷникант]], [[Дэннӣ Дензонгпа]], [[Ракеш Рошан]], [[Шридевӣ]] ва [[Сатиш Шоҳ]] ҳунарнамоӣ намудааст. Нахустнамоиши ӯ баъди бузург шудан соли 2000 дар филми падараш &quot;Kaho Naa… Pyaar Hai&quot; аст.  Дар ин филм, Ритик нақши дукаратаро бозидааст: ӯ писари камбизоат, ки ба духтари сарватманд ошиқ мешавад, ки ҳамҷуфташро [[Амиша Пател]] бозидааст. Филм ҳунарпешаро ду ҷоизаи [[Filmfare Awards]] бурд кард: Беҳтарин дебют ва беҳтарин коргардон.

Ҳамон сол ду филми дигар бо иштироки ӯ бароварда шуд: &quot;Дар ҷустуҷӯи бародар&quot; (Fiza), бо [[Ҷая Баччан Баҳодурӣ]] ва [[Каришма Капур]], нақши мусалмонеро, ки пас аз ошӯбҳои [[Бомбай]] дар солҳои 1992-1993 террорист шуда буд, мебозад ва &quot;Амалиёт&quot; Кашмир&quot; (Mission Kashmir), бо ки дар он нақши сарбозро бозидааст, ки дар Кашмир адои хидмат мекунад. Дар ин филм ӯро [[Притӣ Зинта]], [[Санҷай Датт]] ва [[Ҷекӣ Шрофф]] ҳамроҳӣ кардаанд. Ҳарду филм муваффақ гардид&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=206&amp;catName=MjAwMA== |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080323090246/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=206&amp;catName=MjAwMA%3D%3D |archivedate=2008-03-23 |title=Box Office 2000 |publisher=Box Office India |deadurl=yes |lang=en}}&lt;/ref&gt;.

Соли 2001 филми &quot;Хотираҳо&quot; (Yaadein) рӯи навор омад, ки дар он ҷо бо [[Карина Капур]], [[Ҷекӣ Шрофф]] ва [[Амриш Пурӣ]] бозӣ кард. Филм аз мунаққидон танқидҳои манфӣ гирифт ва дар дафтари дапомад ноком шуд. Барои Ритик, ин аввалин нокомӣ дар фаъолияти ҳунарияш буд. Худи ҳамон сол ӯ дар филми &quot;Kabhi Khushi Kabhie Gham...&quot; нақш бозида, писари хурдии оилаи сарватмандро, бозӣ кард. Дар ин мазҳака ҳунарпешаҳои маъруфи [[Болливуд]], [[Шоҳруххон]], [[Каҷол]], [[Амитабҳ Баччан]], [[Карина Капур]], [[Ҷая Баччан Баҳодурӣ]], [[Ранӣ Мукҳерҷӣ]], [[Алок Натҳ]] ва [[Фарида Ҷалол]] ҳунарнамоӣ намудаанд. Филм муваффақияти тиҷорӣ гардид ва яке аз филмҳои муваффақтарин дар [[Ҳиндустон]] ва дар хориҷи кишвар бо фарогирии 1 миллиард рупия дар саросари ҷаҳон гардид&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=312&amp;catName=TGlmZXRpbWU= |title=Top Lifetime Grossers Worldwide (IND Rs) |publisher=Box Office India |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121227122644/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=312&amp;catName=TGlmZXRpbWU%3D |archivedate=2012-12-27 |deadurl=yes |lang=en}}&lt;/ref&gt;.

Соли 2002 бо иштироки ӯ якчанд филмҳо бароварда шуданд. Аввал - &quot;Aap Mujhe Achche Lagne Lage&quot;, ки дар он ҷо боз бо [[Амиша Пател]] бозӣ кардааст, дуюм - &quot;Mujhse Dosti Karoge?&quot;,  бо [[Карина Капур]] ва [[Ранӣ Мукҳерҷӣ]]- дар хориҷа муваффақ гардид, аммо дар кассаи Ҳиндустон ноком шуд. Филми сеюми Ритик дар он сол - &quot;Na Tum Jaano Na Hum&quot; (бо [[Сайф Алихон]] ва [[Эша Деол]]), низ ноком шуд ва пас аз он матбуот ба пешгӯии поёни фаъолияти ӯро шурӯъ кард&lt;ref&gt;{{cite web|author=Sheela Raval, Kaveree Bamzai |title=Hero in slide role |url=http://indiatoday.intoday.in/story/is-hrithik-roshan-a-one-trick-pony/1/219683.html |work=[[India Today]] |date=27 May 2002 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304094109/http://indiatoday.intoday.in/story/is-hrithik-roshan-a-one-trick-pony/1/219683.html |archivedate=2016-03-04 |lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Uniyal |first=Parmita. |url=http://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/hrithik-roshan-how-the-loverboy-transformed-into-a-super-actor/article1-1171010.aspx |title=Hrithik Roshan: how the loverboy transformed into a super-actor |work=Hindustan Times |date=9 January 2014 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140503113753/http://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/hrithik-roshan-how-the-loverboy-transformed-into-a-super-actor/article1-1171010.aspx |archivedate= 2014-05-03 |lang=en}}&lt;/ref&gt;. Аммо дар соли 2003, ӯ вазъро бо филми &quot;Koi... Mil Gaya&quot; ислоҳ кард, ки дар он ҷо ҷавони рӯҳан бемор Роҳит Меҳру, ки бо сайёраи дигар дар тамос аст, бозӣ кардааст. Барои нақш Ритик 8 кг вазн партофтааст. Дар филм ӯ миёни ҳунарпешаҳои маъруф [[Рекҳа]], [[Притӣ Зинта]] ва [[Ҷоннӣ Левер]] ҳунарнамоӣ намудааст. Филм муваффақтарин филм дар соли 2003 гардид, ки  Ритик ҷоизаи [[Filmfare Awards|Filmfare]] барои беҳтарин нақш ва беҳтарин ҳунарпешаро аз ҷониби мунаққидон гирифт&lt;ref name=&quot;FA04&quot; /&gt;.

Соли 2006, Ритик дар филми бадеии Крриш, ки идомаи филми &quot;Koi... Mil Gaya&quot; мебошад, ширкат варзид. Қабл аз сабти филм, Ритик барои омӯзиш ба [[Чин]] сафар карда буд. Филм муваффақ гардид&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=212&amp;catName=MjAwNg== |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080121074208/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=212&amp;catName=MjAwNg%3D%3D |archivedate=2008-01-21 |title=Box Office 2006 |publisher=Box Office India |deadurl=yes |lang=en}}&lt;/ref&gt;. Соли 2008 филми &quot;Ҷодҳа ва Акбар&quot; ба фурӯш бароварда шуд, ки дар он ӯ нақши Ҷалолуддин Муҳаммад Акбарро бо [[Айшвария Рай]] бозид. Барои сабти филм, ӯ мубориза бо шамшер ва асп савор шуданро ёд гирифт ва дар дарсҳои урду иштирок кард. Филм муваффақ гардид ва ба ӯ ҷоизаи чаҳорум Filmfare-ро барои беҳтарин ҳунарпеша ба даст овард.

Соли 2014, дар ремейки филми амрикоии Knight of Day, &quot;Bang Bang!&quot; (бо [[Катрина Каиф]]), нақш офаридааст, ки дар он Ритик як агенти махфии ботаҷрибаеро мебозид, ки нақша дорад террористро бо дуздии алмос, ки ӯ ҳадаф дошт, пайгирӣ кунад. Ҳангоми наворбардорӣ ҳунарпеша ҷароҳати сар бардоштааст, ӯ ҷарроҳӣ шудааст&lt;ref&gt;{{cite web|title=Hrithik Roshan's brain surgery is successful, says father |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Hrithik-Roshans-brain-surgery-is-successful-says-father/articleshow/20954002.cms|date=7 July 2013|author=Dubey, Bharati |work=The Times of India |accessdate=2017-02-27}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://india.nydailynews.com/entertainmentarticle/40404f6546cc964076e917ff3402e1a0/hrithik-roshans-surgery-successful-dad-says-nothing-to-worry |title=Hrithik Roshan's surgery successful, dad says nothing to worry |date=7 July 2013 | work=New York Daily News |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131102173811/http://india.nydailynews.com/entertainmentarticle/40404f6546cc964076e917ff3402e1a0/hrithik-roshans-surgery-successful-dad-says-nothing-to-worry |archivedate=2013-11-02 |lang=en}}&lt;/ref&gt;..

Соли 2016, ӯ дар филми таърихии Mohenjo Daro як деҳқонро бозӣ кард, ки бо вуҷуди буҷаи калон доштанаш филм ноком шуд&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ibtimes.co.in/hrithik-roshan-ashutosh-gowariker-blame-each-other-poor-box-office-collection-mohenjo-daro-690924 |title=Hrithik Roshan, Ashutosh Gowariker blame each other for poor box office collection of 'Mohenjo Daro'? |work=International Business Times |date=23 August 2016 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161230155952/http://www.ibtimes.co.in/hrithik-roshan-ashutosh-gowariker-blame-each-other-poor-box-office-collection-mohenjo-daro-690924 |archivedate=2016-12-30 |lang=en}}&lt;/ref&gt;. Дар филми &quot;Kabil&quot; соли 2017, Ритик як марди нобиноеро бозӣ кард, ки қасоси таҳқир ва марги занашро мегирад. Ба хотири сабти филм, ӯ чор рӯз худро дар як ҳуҷра даргиронд ва аз робита бо одамон худдорӣ кард&lt;ref&gt;{{cite web|title=Hrithik Roshan locks himself for four days to prepare for 'Kaabil' |url=http://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/Hrithik-Roshan-locks-himself-for-four-days-to-prepare-for-Kaabil/articleshow/55706181.cms |work=Mumbai Mirror |date=30 November 2016 |deadurl=no |lang=en |archivedate=2017-02-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170202012715/http://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/Hrithik-Roshan-locks-himself-for-four-days-to-prepare-for-Kaabil/articleshow/55706181.cms}}&lt;/ref&gt;..

Ритик соли 2019 дар филми Super 30 нақши олим Ананд Кумарро мебозад, ки барномаеро мекушояд ва ба 30 донишҷӯи донишгоҳ технологӣ ройгон меомӯзад. Дар ин сол ӯ инчунин дар филми &quot;War&quot;, бо [[Тайгер Шрофф]] нақши Кабирро бозидааст.

== Ҳаёти шахсӣ ==
Соли 2000, ӯ бо [[Сюзанна Хон]] духтари коргардони филм [[Санҷай Хон]] хонадор шудааст ва дар ин издивоҷ ду фарзанд таваллуд шуд - писарон Реҳан (2006) ва Ридан (2008). Ритик ва Сюзанна 13 сол бо ҳам зиндагӣ карданд ва соли 2013 аз ҳам ҷудо шуданд&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/hrithik-sussanne-roshan-now-legally-divorced/ |title=Sussane &amp; Hrithik officially divorced |author=Meghna Yelluru |date=2014-11-02 |work=The Indian Express |lang=en |accessdate=2015-09-23}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/entertainment/hrithik-roshan-sussanne-divorce-finalised-no-alimony-involved/story-WAQg3S8TPMmqW2tI5BofVI.html|title=Hrithik Roshan, Sussanne divorce finalised, no alimony involved |date=2014-11-02 |work=HindustanTimes |lang=en |accessdate=2015-09-23}}&lt;/ref&gt;.

== Филмнома ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders sortable&quot; style=&quot;margin-right: 0;&quot;
|+
|-
! scope=&quot;col&quot; | Номгӯй 
! scope=&quot;col&quot; | Сол
! scope=&quot;col&quot; | Нақш
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; | Шарҳҳо
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; |Иқт. 
|-

! scope=&quot;row&quot; |''Aasha''
| 1980
| Номаълум 
| Намоиш дар суруди &quot;Jaane Hum Sadak Ke Logon&quot;
| style=&quot;text-align: center;&quot; |&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/report/slide-show-1-40-things-you-didnt-know-about-hrithik-roshan/20140110.htm#1 |title=40 Things You Didn't Know About Hrithik Roshan |publisher=[[Rediff.com]] |date=10 January 2010 |accessdate=9 June 2014 |pages=1 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140331034007/http://www.rediff.com/movies/report/slide-show-1-40-things-you-didnt-know-about-hrithik-roshan/20140110.htm |archivedate=31 March 2014 }}&lt;/ref&gt;
|-

! scope=&quot;row&quot; |''Aap Ke Deewane''
|1980
| Раҳим дар хурдӣ
| Намоиши хурд
| style=&quot;text-align: center;&quot; |
|-

! scope=&quot;row&quot; |''Aas Paas''
|1981
| Номаълум
| Намоиш дар суруди &quot;Shehar Main Charchi Hai&quot;
| style=&quot;text-align: center;&quot; |
|-

! scope=&quot;row&quot; |''Aasra Pyaar Da''
|1983
|Номаълум
|[[Полливуд]]&lt;br&gt;Намоиши хурд
| style=&quot;text-align: center;&quot; |
|-

! scope=&quot;row&quot; |''Bhagwaan Dada''
| 1986
| Говинда
| —
| style=&quot;text-align: center;&quot; |&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/55746 |title=Bhagwan Dada (1986) |publisher=Bollywood Hungama |date=10 January 2010 |accessdate=9 June 2014 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140811135117/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/55746 |archivedate=11 August 2014 }}&lt;/ref&gt;
|-

! scope=&quot;row&quot; |''Khudgarz''
| 1987
| —
| Ёрдамчии коргардон
| style=&quot;text-align: center;&quot; |
|-

! scope=&quot;row&quot; |''King Uncle''
| 1993
| —
| Ёрдамчии коргардон 
| style=&quot;text-align: center;&quot; |
|-

! scope=&quot;row&quot; |''Karan Arjun''
| 1995
| —
| Ёрдамчии коргардон 
| style=&quot;text-align: center;&quot; |&lt;ref name=&quot;assistant&quot;&gt;{{cite news | url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/did-you-know-/Hrithik-was-an-assistant-director-for-SRKs-films/articleshow/16119644.cms | title=Hrithik was an assistant director for SRK’s films | work=The Times of India | date=1 September 2012 | accessdate=24 June 2014 | author=AS, Sashidhar | archive-url=https://web.archive.org/web/20180404150257/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/did-you-know-/Hrithik-was-an-assistant-director-for-SRKs-films/articleshow/16119644.cms | archive-date=4 April 2018 | url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-

! scope=&quot;row&quot; |''Koyla''
| 1997
| —
| Assistant director
| style=&quot;text-align: center;&quot; |
|-

! scope=&quot;row&quot; |''Kaho Naa... Pyaar Hai''
| 2000
| Роҳит/Раҷ Чопра
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; |&lt;ref&gt;{{cite web|title=Kaho Naa Pyaar Hai (2000) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/201893 |publisher=Bollywood Hungama |accessdate=24 June 2014 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140901223725/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/201893 |archivedate= 1 September 2014 }}&lt;/ref&gt;
|-

! scope=&quot;row&quot; |''Fiza''
| 2000
|Амон Икромуллоҳ
| 
| style=&quot;text-align: center;&quot; |&lt;ref&gt;{{cite web|title=Fiza (2000) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/201742 |publisher=Bollywood Hungama |accessdate=24 June 2014 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140902131017/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/201742 |archivedate= 2 September 2014 }}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://filmfareawards.indiatimes.com/articleshow/articleshow/368707.cms |title=The Nominations {{mdash}} 2000 |accessdate=4 April 2014 |publisher=[[Indiatimes]] |archiveurl=https://web.archive.org/web/20040515053717/http://filmfareawards.indiatimes.com/articleshow/articleshow/368707.cms |archivedate=2004-05-15 }}&lt;/ref&gt;
|-

! scope=&quot;row&quot; |''Mission Kashmir''
| 2000
|Алтаф Хон
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; |&lt;ref&gt;{{cite web|title=Mission Kashmir (2000) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/201561 |publisher=Bollywood Hungama |accessdate=24 June 2014 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150401174944/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/201561 |archivedate= 1 April 2015 }}&lt;/ref&gt;
|-

! scope=&quot;row&quot; |''Yaadein''
| 2001
|Ронит Малҳотра
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; |&lt;ref&gt;{{cite web|title=Yaadein (2001) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/201813 |publisher=Bollywood Hungama |accessdate=24 June 2014 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140714225413/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/201813 |archivedate=14 July 2014 }}&lt;/ref&gt;
|-

! scope=&quot;row&quot; |''Kabhi Khushi Kabhie Gham...''
|2001
|Роҳан Райчанд
| 
| style=&quot;text-align: center;&quot; |&lt;ref&gt;{{cite web|title=Kabhi Khushi Kabhie Gham (2001) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/201895 |publisher=Bollywood Hungama |accessdate=24 June 2014 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140901143559/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/201895 |archivedate= 1 September 2014 }}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://filmfareawards.indiatimes.com/articleshow/articleshow/368737.cms |title=The Nominations {{mdash}} 2001 |accessdate=4 April 2014 |publisher=Indiatimes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070515211637/http://filmfareawards.indiatimes.com/articleshow/articleshow/368737.cms |archivedate=2007-05-15 }}&lt;/ref&gt;
|-

! scope=&quot;row&quot; |''Aap Mujhe Achche Lagne Lage''
| 2002
| Роҳит 
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; |&lt;ref&gt;{{cite web|title=Aap Mujhe Achche Lagne Lage (2002) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/201657 |publisher=Bollywood Hungama |accessdate=24 June 2014 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140722004952/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/201657 |archivedate=22 July 2014 }}&lt;/ref&gt;
|-

! scope=&quot;row&quot; |''Na Tum Jaano Na Hum''
| 2002
|Раҳул Шарма
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; |&lt;ref&gt;{{cite web|title=Na Tum Jaano Na Hum (2002) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/201576 |publisher=Bollywood Hungama |accessdate=24 June 2014 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140720051922/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/201576 |archivedate=20 July 2014 }}&lt;/ref&gt;
|-

! scope=&quot;row&quot; |''Mujhse Dosti Karoge!''
| 2002
|Раҷ Ханна 
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; |&lt;ref&gt;{{cite web|title=Mujhse Dosti Karoge (2002) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/57071 |publisher=Bollywood Hungama |accessdate=24 June 2014 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140807072515/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/57071 |archivedate= 7 August 2014 }}&lt;/ref&gt;
|-

! scope=&quot;row&quot; |''Main Prem Ki Diwani Hoon''
| 2003
|Прем Кишен Матҳур
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; |&lt;ref&gt;{{cite web|title=Main Prem Ki Diwani Hoon (2003) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/201790 |publisher=Bollywood Hungama |accessdate=24 June 2014 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140714125111/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/201790 |archivedate=14 July 2014 }}&lt;/ref&gt;
|-

! scope=&quot;row&quot; |''Koi... Mil Gaya''
| 2003
| Роҳит Меҳра
| 
| style=&quot;text-align: center;&quot; |&lt;ref&gt;{{cite web|title=Koi Mil Gaya (2003) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/510923 |publisher=Bollywood Hungama |accessdate=24 June 2014 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140901125812/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/510923 |archivedate= 1 September 2014 }}&lt;/ref&gt;
|-

! scope=&quot;row&quot; |''Lakshya''
| 2004
|Каран Шергилл
| 
| style=&quot;text-align: center;&quot; |&lt;ref&gt;{{cite web|title=Lakshya (2004) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/201839 |publisher=Bollywood Hungama |accessdate=24 June 2014 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140815091357/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/201839 |archivedate=15 August 2014 }}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://filmfareawards.indiatimes.com/articleshow/1021384.cms |archive-url=https://archive.is/20120710013930/http://filmfareawards.indiatimes.com/articleshow/1021384.cms |url-status=dead |archive-date=10 July 2012 |title=Nominees of 50th Filmfare Awards |accessdate=4 April 2014 |publisher=Indiatimes |archiveurl=https://archive.is/20120710013930/http://filmfareawards.indiatimes.com/articleshow/1021384.cms |archivedate=2012-07-10 }}&lt;/ref&gt;
|-

! scope=&quot;row&quot; |''Krrish''
|2006
|Кришна Меҳра ва Роҳит Меҳра{{ref|1|[I]}}
| 
| style=&quot;text-align: center;&quot; |&lt;ref&gt;{{cite web|title=Krrish (2006) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/54355 |publisher=Bollywood Hungama |accessdate=24 June 2014 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150331211801/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/54355 |archivedate=31 March 2015 }}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;awards&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/celebrities/awards/8247/index.html|title=Hrithik Roshan: Awards &amp; nominations|accessdate=23 July 2010|publisher=Bollywood Hungama|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090506013644/http://www.bollywoodhungama.com/celebrities/awards/8247/index.html|archivedate=6 May 2009}}&lt;/ref&gt;
|-

! scope=&quot;row&quot; |''Dhoom 2''
|2006
| Арян/Ҷаноби А
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; |&lt;ref&gt;{{cite web|title=Dhoom 2 (2006) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/509011 |publisher=Bollywood Hungama |accessdate=24 June 2014 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140902043908/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/509011 |archivedate= 2 September 2014 }}&lt;/ref&gt;
|-

! scope=&quot;row&quot; |''I See You''
|2006
|Номаълум
| Намоиш дар суруди &quot;Subah Subah&quot;
| style=&quot;text-align: center;&quot; |&lt;ref&gt;{{cite web|title=I See You (2006) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/201853 |publisher=Bollywood Hungama |accessdate=24 June 2014 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140518172245/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/201853 |archivedate=18 May 2014 }}&lt;/ref&gt;
|-

! scope=&quot;row&quot; |''Om Shanti Om''
|2007
| Худаш
| Намоиши махсус
| style=&quot;text-align: center;&quot; |&lt;ref&gt;{{cite web|title=Om Shanti Om (2007) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/54373 |publisher=Bollywood Hungama |accessdate=24 June 2014 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141025045139/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/54373 |archivedate=25 October 2014 }}&lt;/ref&gt;
|-

! scope=&quot;row&quot; |''Jodhaa Akbar''
|2008
|Ҷалолуддин Моҳаммад Акбар
| 
| style=&quot;text-align: center;&quot; |&lt;ref&gt;{{cite web|title=Jodhaa Akbar (2008) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/58410 |publisher=Bollywood Hungama |accessdate=24 June 2014 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140901131603/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/58410 |archivedate= 1 September 2014 }}&lt;/ref&gt;
|-

! scope=&quot;row&quot; |''Krazzy 4''
|2008
|Номаълум

| Намоиш дар суруди &quot;Krazzy 4&quot;
| style=&quot;text-align: center;&quot; |&lt;ref&gt;{{cite web|title=Krazzy 4 (2008) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/54396 |publisher=Bollywood Hungama |accessdate=24 June 2014 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140901194133/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/54396 |archivedate= 1 September 2014 }}&lt;/ref&gt;
|-

! scope=&quot;row&quot; |''Luck by Chance''
|2009
|Заффар Хон
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; |&lt;ref&gt;{{cite web|title=Luck by Chance (2009) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/201796 |publisher=Bollywood Hungama |accessdate=24 June 2014 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140901203137/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/201796 |archivedate= 1 September 2014 }}&lt;/ref&gt;
|-

! scope=&quot;row&quot; |''Kites''
|2010
|Ҷай Сингҳания
| [[Сарояндаи пасикадрӣ]] дар суруди &quot;Kites in the Sky&quot;
| style=&quot;text-align: center;&quot; |&lt;ref&gt;{{cite web|title=Kites (2010) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/502808 |publisher=Bollywood Hungama |accessdate=24 June 2014 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140106130616/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/502808 |archivedate= 6 January 2014 }}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;sing&quot;&gt;{{cite web|url=http://zeenews.india.com/entertainment/celebrity/now-hrithik-roshan-sings-in-guzaarish_58761.html |title=Now Hrithik Roshan sings in 'Guzaarish' |publisher=[[Zee News]] |date=14 April 2010 |accessdate=9 June 2014 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141020121105/http://zeenews.india.com/entertainment/celebrity/now-hrithik-roshan-sings-in-guzaarish_58761.html |archivedate=20 October 2014 }}&lt;/ref&gt;
|-

! scope=&quot;row&quot; |''Guzaarish''
|2010
|Этан
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; |&lt;ref name=&quot;sing&quot; /&gt;&lt;br /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Guzaarish (2010) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/515927 |publisher=Bollywood Hungama |accessdate=24 June 2014 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140831101135/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/515927 |archivedate=31 August 2014 }}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Nominations for 56th Idea Filmfare Awards 2010 |url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/1765/ |publisher=Bollywood Hungama |date=14 January 2011 |accessdate=2 March 2014 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131114012817/http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/1765/ |archivedate=14 November 2013 }}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
|-

! scope=&quot;row&quot; |''Zindagi Na Milegi Dobara''
|2011
|Арҷун Салуҷа
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; |&lt;ref&gt;{{cite news|last=Kotwani |first=Hiren |title=Hrithik Roshan taking singing lessons? |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Hrithik-Roshan-taking-singing-lessons/articleshow/32963526.cms |accessdate=17 July 2014 |work=The Times of India |date=31 March 2014 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141019103007/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Hrithik-Roshan-taking-singing-lessons/articleshow/32963526.cms |archivedate=19 October 2014 }}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Zindagi Na Milegi Dobara (2011) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/535587 |publisher=Bollywood Hungama |accessdate=24 June 2014 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150722200328/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/535587 |archivedate=22 July 2015 }}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Nominations for 57th Idea Filmfare Awards 2011 |url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/2974/Nominations+for+57th+Idea+Filmfare+Awards+2011 |publisher=Bollywood Hungama |date=11 January 2012 |accessdate=4 April 2014 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150715230452/http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/2974/Nominations%20for%2057th%20Idea%20Filmfare%20Awards%202011 |archivedate=15 July 2015 }}&lt;/ref&gt;
|-

! scope=&quot;row&quot; |''Don 2''
|2011
|Дон
| Намоиши махсус
| style=&quot;text-align: center;&quot; |&lt;ref&gt;{{cite web|title=Don 2 (2011) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/525404 |publisher=Bollywood Hungama |accessdate=24 June 2014 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160515003617/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/525404 |archivedate=15 May 2016 }}&lt;/ref&gt;
|-

! scope=&quot;row&quot; |''Agneepath''
|2012
|Виҷай Динанатҳ Чауҳан
| 
| style=&quot;text-align: center;&quot; |&lt;ref&gt;{{cite web|title=Agneepath (2012) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/503039 |publisher=Bollywood Hungama |accessdate=24 June 2014 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130624131535/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/503039 |archivedate=24 June 2013 }}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Nominations for 58th Idea Filmfare Awards 2012 |url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/4404 |publisher=Bollywood Hungama |date=13 January 2013 |accessdate=4 April 2014 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130116062555/http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/4404 |archivedate=16 January 2013 }}&lt;/ref&gt;
|-

! scope=&quot;row&quot; |''Main Krishna Hoon''
|2013
| Худаш
| Намоиши хурд
| style=&quot;text-align: center;&quot; |&lt;ref&gt;{{cite web|title=Main Krishna Hoon (2013) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/540663 |publisher=Bollywood Hungama |accessdate=24 June 2014 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150721051920/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/540663 |archivedate=21 July 2015 }}&lt;/ref&gt;
|-

! scope=&quot;row&quot; |''Krrish 3''
|2013
|Кришна Меҳра ва Роҳит Меҳра{{ref|1|[I]}}
| 
| style=&quot;text-align: center;&quot; |&lt;ref&gt;{{cite web|title=Krrish 3 (2013) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/525408 |publisher=Bollywood Hungama |accessdate=24 June 2014 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130708002451/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/525408 |archivedate= 8 July 2013 }}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Nominations for 59th Idea Filmfare Awards 2013 |url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/6025 |publisher=Bollywood Hungama |date=14 January 2014 |accessdate=4 April 2014 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140301131802/http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/6025 |archivedate= 1 March 2014 }}&lt;/ref&gt;
|-

! scope=&quot;row&quot; |''Bang Bang!''
|2014
Раҷвир Нанда/Ҷай Нанада
| 
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; |&lt;ref&gt;{{cite web|title=Bang Bang! (2014) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/594271 |publisher=Bollywood Hungama |accessdate=27 January 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150710224128/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/594271 |archivedate=10 July 2015 }}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=60th Britannia Filmfare Awards 2014: Complete nomination list |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/60th-Britannia-Filmfare-Awards-2014-Complete-nomination-list/articleshow/45949466.cms |work=The Times of India |date=20 January 2015 |accessdate=20 January 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160120090738/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/60th-Britannia-Filmfare-Awards-2014-Complete-nomination-list/articleshow/45949466.cms |archivedate=20 January 2016 }}&lt;/ref&gt;
|-

! scope=&quot;row&quot; |''Hey Bro''
|2015
| Худаш
| Намоиши махсус дар суруди &quot;Birju&quot;
| style=&quot;text-align: center;&quot; |&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Rodricks|first1=Allan Moses|title=A double take on twins|url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/a-double-take-on-twins/article6933010.ece|work=[[The Hindu]]|date=25 February 2015|accessdate=6 July 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20180212085516/http://www.thehindu.com/features/metroplus/a-double-take-on-twins/article6933010.ece|archive-date=12 February 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-

! scope=&quot;row&quot; |''Mohenjo Daro''
| 2016
| Сарман 
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; |&lt;ref&gt;{{cite news|title=Hrithik Roshan goes time-travelling in Mohenjo Daro’s first look |url=http://www.hindustantimes.com/bollywood/hrithik-roshan-goes-time-travelling-in-mohenjo-daro-s-first-look/story-fRU7ajXqaxuLnFUbDiSkpJ.html |work=Hindustan Times |date=8 June 2016 |accessdate=8 June 2016 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160608125311/http://www.hindustantimes.com/bollywood/hrithik-roshan-goes-time-travelling-in-mohenjo-daro-s-first-look/story-fRU7ajXqaxuLnFUbDiSkpJ.html |archivedate= 8 June 2016 }}&lt;/ref&gt;
|-

! scope=&quot;row&quot; |''Kaabil''
| 2017
|Роҳан Бҳатнагар
| 
| style=&quot;text-align: center;&quot; |&lt;ref&gt;{{cite news|last=Iyer |first=Sanyukta |title=Lights, camera, action for Hrithik |url=http://mumbaimirror.com/entertainment/bollywood/Lights-camera-action-for-Hrithik/articleshow/51609107.cms |work=Mumbai Mirror |date=30 March 2016 |accessdate=30 March 2016 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160401154414/http://www.mumbaimirror.com/entertainment/bollywood/Lights-camera-action-for-Hrithik/articleshow/51609107.cms |archivedate= 1 April 2016 }}&lt;/ref&gt;
|-

! scope=&quot;row&quot; |''Hrudayantar''
| 2017
| Худаш
|[[Синамои Маротҳӣ]]&lt;br /&gt;Намоиши хурд
| style=&quot;text-align: center;&quot; |&lt;ref&gt;[http://www.indiatvnews.com/entertainment/bollywood-hrithik-roshan-s-marathi-debut-hrudayantar-to-hit-theatres-in-june-376501 Hrithik Roshan’s Marathi debut Hrudayantar to hit theatres in June] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170412061714/http://www.indiatvnews.com/entertainment/bollywood-hrithik-roshan-s-marathi-debut-hrudayantar-to-hit-theatres-in-june-376501 |date=2017-04-12 }}&lt;/ref&gt;
|-

! scope=&quot;row&quot; |''Super 30''
| 2019
|Ананд Кумар
| Инчунин [[сарояндаи пасикадрӣ]] дар суруди &quot;Question Mark&quot;
| style=&quot;text-align: center;&quot; |&lt;ref&gt;{{cite news |title=Super 30 wrap-up party: Hrithik Roshan, Mrunal Thakur and Amit Sadh make it a starry affair |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/super-30-wrap-up-party-hrithik-roshan-mrunal-thakur-amit-sadh-photos-5342619/ |work=The Indian Express |last=Dubey |first=Swati |date=6 September 2018 |accessdate=6 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180906202535/https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/super-30-wrap-up-party-hrithik-roshan-mrunal-thakur-amit-sadh-photos-5342619/ |archive-date=6 September 2018 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-

! scope=&quot;row&quot; |''War''
| 2019
|Кабир
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; |&lt;ref&gt;{{cite news|last=Pathak|first=Vedanshi|title=Tiger Shroff and Hrithik Roshan begin shooting for their venture with YRF|url=https://www.filmfare.com/news/bollywood/tiger-shroff-and-hrithik-roshan-begin-shooting-for-their-venture-with-yrf-30206.html|work=Filmfare|date=5 September 2018|accessdate=7 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180907131614/https://www.filmfare.com/news/bollywood/tiger-shroff-and-hrithik-roshan-begin-shooting-for-their-venture-with-yrf-30206.html|archive-date=7 September 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;!--Do not include future events. Only content that has a source indicating Roshan has actually done the work. See [[WP:CRYSTAL]].--&gt;
|}

== Ҷоизаҳо ==
{| class=&quot;wikitable&quot;  width=&quot;95%&quot; style=&quot;font-size: 95%;&quot; border=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;5&quot; background: #f9f9f9;
|-
! colspan=5 style=&quot;background:#B0C4DE;&quot; | Ҷоизаҳо
|-
! style=&quot;background: #CCCCCC;&quot; | Мукофот
! style=&quot;background: #CCCCCC;&quot; | Категория
! style=&quot;background: #CCCCCC;&quot; | Филм
! style=&quot;center; background: #CCCCCC;&quot; align=&quot;center&quot; | Сол
! style=&quot;background: #CCCCCC;&quot; | Иқтибосҳо 
|-
|rowspan=&quot;6&quot;| '''[[Filmfare Awards]]'''
| [[Filmfare Award|Беҳтарин нахустнамоиши мардона]]
|rowspan=&quot;2&quot;| Kaho Naa… Pyaar Hai
|rowspan=&quot;2&quot;| 2000
|align=&quot;center&quot;|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://recipeguide.indiatimes.com/awards2001/ex_debu.html|title=Previous Awards: Best Debut|publisher=The Times of India|lang=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150629185828/http://recipeguide.indiatimes.com/awards2001/ex_debu.html|archivedate=2015-06-29}}&lt;/ref&gt;
|-
|rowspan=&quot;2&quot;| [[Filmfare Award|Беҳтарин нақши мардона]]
|align=&quot;center&quot;|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://recipeguide.indiatimes.com/awards2001/ex_act.html|title=Previous Awards: Best Actor|publisher=The Times of India|lang=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150629222022/http://recipeguide.indiatimes.com/awards2001/ex_act.html|archivedate=2015-06-29}}&lt;/ref&gt;
|-
|rowspan=&quot;2&quot;| Koi… Mil Gaya
|rowspan=&quot;2&quot;| 2003
|align=&quot;center&quot;|&lt;ref name=&quot;FA04&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.rediff.com/movies/report/filmfare/20040222.htm |title=For Hrithik, it is a Preity night to remember |date=2004-02-23 |publisher=Rediff.com |lang=en |archivedate=2015-04-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150402121906/http://www.rediff.com/movies/report/filmfare/20040222.htm }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;2003 awards&quot;&gt;{{cite web|title=Hrithik, Preity conquer 2003 awards|url=http://specials.rediff.com/movies/2004/mar/03awards.htm|lang=en|publisher=Rediff.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141021230258/http://specials.rediff.com/movies/2004/mar/03awards.htm|archivedate=2014-10-21}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Filmfare Award|Беҳтарин нақши мардон бо ақидаи мунаққидон]]
|align=&quot;center&quot;|&lt;ref name=&quot;FA04&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://movies.ndtv.com/bollywood/hrithik-roshans-10-best-roles-over-15-years-727113 |title=Hrithik Roshans 10 Best Roles Over 15 Years |author=Gitanjali Roy |date=2015-01-14 |publisher=NDTV |lang=en |accessdate=2015-09-24}}&lt;/ref&gt;
|-
|rowspan=&quot;2&quot;| [[Filmfare Award|Беҳтарин нақши мардона]]
| Dhoom:2
| 2007
|align=&quot;center&quot;|&lt;ref name=&quot;FA07&quot;&gt;{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Rang-De-Basanti-sweeps-Filmfare-awards/articleshow/1676126.cms |title=Rang De Basanti sweeps Filmfare awards |date=2007-02-25|work=The Times of India|lang=en |accessdate=2017-07-11}}&lt;/ref&gt;
|-
| Jodhaa Akbar
| 2009
|align=&quot;center&quot;|&lt;ref name=&quot;FA09&quot;&gt;{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/home/specials/filmfare/Filmfare-Jodha--bags-5-Priyanka-Hrithik-shine/articleshow/4205152.cms|title=Filmfare: 'Jodha...' bags 5, Priyanka, Hrithik shine|date=2009-03-01|work=The Times of India|lang=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121023085344/http://timesofindia.indiatimes.com/home/specials/filmfare/Filmfare-Jodha--bags-5-Priyanka-Hrithik-shine/articleshow/4205152.cms|archivedate=2012-10-23}}&lt;/ref&gt;
|-
|rowspan=&quot;7&quot;| '''[[IIFA Awards]]'''
|rowspan=&quot;2&quot;| Беҳтарин нақши мардона
| Kaho Naa… Pyaar Hai
| 2001
|align=&quot;center&quot;|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.iifa.com/iifa-years/iifa-years-2001/|title=IIFA Through the Years – IIFA 2001: South Africa|lang=en|publisher=IIFA Awards|accessdate=2015-09-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160422084020/http://www.iifa.com/iifa-years/iifa-years-2001/#|archivedate=2016-04-22|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;
|-
| Koi… Mil Gaya
| 2003
|align=&quot;center&quot;|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://iifa.com/iifa-years/iifa-years-2004/|title=IIFA Through the Years – IIFA 2004 : Singapore|lang=en|publisher=IIFA Awards|accessdate=2014-11-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171120085535/http://www.iifa.com/iifa-years/iifa-years-2004/#|archivedate=2017-11-20|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;
|-
| Samsung Style Icon
| —
| 2005
|align=&quot;center&quot;|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://iifa.com/iifa-years/iifa-years-2005/|title=IIFA Through the Years – IIFA 2005 : Amsterdam, Netherlands|lang=en|publisher=IIFA Awards|accessdate=2015-07-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150703175040/http://iifa.com/iifa-years/iifa-years-2005/#|archivedate=2015-07-03|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;
|-
| Glamorous Star
| —
|rowspan=&quot;2&quot;| 2007
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot;|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.iifa.com/iifa-years/iifa-years-2007/|title=IIFA Through the Years – IIFA 2007 : Yorkshire, United Kingdom|lang=en|publisher=IIFA Awards|accessdate=2015-09-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150925131708/http://www.iifa.com/iifa-years/iifa-years-2007/|archivedate=2015-09-25|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;
|-
|rowspan=&quot;2&quot;|Беҳтарин нақши мардона
| Krrish
|-
| Jodhaa Akbar
|rowspan=&quot;2&quot;| 2009
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot;|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.iifa.com/iifa-years/iifa-years-2009/|title=IIFA Through the Years – IIFA 2009 : Macau, China|lang=en|publisher=IIFA Awards|accessdate=2015-09-24|deadlink=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170314091808/http://www.iifa.com/iifa-years/iifa-years-2009/|archivedate=2017-03-14}}&lt;/ref&gt;
|-
| 
| —
|-
|rowspan=&quot;5&quot;| '''Star Screen Awards'''
|rowspan=&quot;1&quot;|Умедбахши навтарин
|rowspan=&quot;2&quot;| Kaho Naa… Pyaar Hai
|rowspan=&quot;2&quot;| 2000
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot;|&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.screenindia.com/screenawards/award00.html |title=Screen Award winners for the year 1998 are |publisher=Indian Express Newspapers |lang=en |archiveurl=https://web.archive.org/web/20031029003354/http://www.screenindia.com/screenawards/award00.html |archivedate=2003-10-29}}&lt;/ref&gt;
|-
|rowspan=&quot;1&quot;| Беҳтарин нақши мардона
|-
|rowspan=&quot;3&quot;| Беҳтарин нақши мардона
| Koi… Mil Gaya
| 2003
|align=&quot;center&quot;|&lt;ref name=&quot;2003 awards&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/3739553.stm|title=India awards annual cinema prizes|author=Karishma Vaswani |date=2004-05-23|publisher=BBC|lang=en|accessdate=2015-04-14}}&lt;/ref&gt;
|-
| Krrish
| 2006
|align=&quot;center&quot;|&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.filmibeat.com/bollywood/features/2007/star-screen-awards-080107.html |title=Winners: 13th Annual Star-Screen Awards |date=2007-01-08 |publisher=Oneindia.com |lang=en|accessdate=2015-09-24}}&lt;/ref&gt;
|-
| Jodhaa Akbar
| 2008
|align=&quot;center&quot;|&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.filmibeat.com/bollywood/features/2009/star-screen-awards-winner-150109.html |title=Winners: 15th Annual Star-Screen Awards |date=2009-01-15 |publisher=Oneindia.com |lang=en|accessdate=2015-09-24}}&lt;/ref&gt;
|-
|rowspan=&quot;5&quot;| '''Zee Cine Awards'''
| Беҳтарин ҳунарпешаи навин
|rowspan=&quot;2&quot;| Kaho Naa… Pyaar Hai
|rowspan=&quot;2&quot;| 2001
|align=&quot;center&quot;|&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.zeecineawards.com/2001/videos/hrithik-roshan-wins-best-debutant-award.html |title=ZCA 2001 &gt; Videos &gt; Hrithik Roshan Wins Best Debutant Award |publisher=Zee Cine Awards |lang=en |accessdate=2015-09-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150925102503/http://www.zeecineawards.com/2001/videos/hrithik-roshan-wins-best-debutant-award.html# |archivedate=2015-09-25 |deadlink=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
|rowspan=&quot;4&quot;|Беҳтарин нақши мардона
|align=&quot;center&quot;|&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.zeecineawards.com/2001/videos/hrithik-roshan-wins-best-actor.html |title=ZCA 2001 &gt; Videos &gt; Hrithik Roshan Wins Best Actor |publisher=Zee Cine Awards |lang=en |accessdate=2015-09-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150925102506/http://www.zeecineawards.com/2001/videos/hrithik-roshan-wins-best-actor.html# |archivedate=2015-09-25 |deadlink=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
| Koi… Mil Gaya
| 2004
|align=&quot;center&quot;|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.outlookindia.com/news/article/Koi-Mil-Gaya-sweeps-top-honours-at-Zee-Cine-Awards/204146|title=`Koi Mil Gaya' sweeps top honours at Zee Cine Awards|date=2004-02-27|work=Outlook|lang=en|accessdate=2013-10-15|archivedate=2015-09-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150925100719/http://www.outlookindia.com/news/article/koi-mil-gaya-sweeps-top-honours-at-zee-cine-awards/204146}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.tribuneindia.com/2004/20040228/world.htm#5|title=‘Koi Mil Gaya’ sweeps top honours at Zee Cine awards|author=K S R Menon|date=2004-02-27|work= The Tribune|lang=en|accessdate=2015-04-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.zeecineawards.com/2004/videos/best-actor-in-a-lead-role-hrithik-roshan.html |title=ZCA 2004 &gt; Videos &gt; Hrithik Awarded Best Actor |publisher=Zee Cine Awards |lang=en |accessdate=2015-09-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150925102500/http://www.zeecineawards.com/2004/videos/best-actor-in-a-lead-role-hrithik-roshan.html# |archivedate=2015-09-25 |deadlink=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
| Krrish
| 2007
|align=&quot;center&quot;|&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.zeecineawards.com/2007/videos/hrithik-wins-best-actor-award-1.html |title=ZCA 2007 &gt; Videos &gt; Hrithik Wins Best Actor Award |publisher=Zee Cine Awards |lang=en |accessdate=2015-09-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150925102611/http://www.zeecineawards.com/2007/videos/hrithik-wins-best-actor-award-1.html# |archivedate=2015-09-25 |deadlink=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
| Guzaarish
| 2011
|align=&quot;center&quot;|&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.zeecineawards.com/2011/videos/hrithik-wins-best-actor-award.html |title=ZCA 2011 &gt; Videos &gt; Hrithik Wins Best Actor Award |publisher=Zee Cine Awards |lang=en |accessdate=2015-09-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150925102608/http://www.zeecineawards.com/2011/videos/hrithik-wins-best-actor-award.html# |archivedate=2015-09-25 |deadlink=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
|rowspan=&quot;5&quot;| '''Stardust Awards'''
|Беҳтарин нақш барои таҳягарон
| Lakshya
| 2004
|align=&quot;center&quot;|&lt;ref&gt;{{cite web|author=Motwani, Ashok|title=Stardust Awards - Celebrating New Talent|publisher=DNN.com|date=2005-02-21|url=http://www.dnnworld.com/stardust.php|lang=en|accessdate=2015-09-24|archivedate=2020-02-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200215050323/http://www.dnnworld.com/stardust.php}}&lt;/ref&gt;
|-
|Ситораи сол
| Jodhaa Akbar
| 2009
|align=&quot;center&quot;|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/more/awards/microsite/aid/4|title=Stardust Award 2015|publisher=Bollywood Hungama|description=Выбрать в окне «SELECT YEAR» 2009 год|lang=en|accessdate=2015-09-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160103055159/http://www.bollywoodhungama.com/more/awards/microsite/aid/4|archivedate=2016-01-03}}&lt;/ref&gt;
|-
|rowspan=&quot;3&quot;|Беҳтарин нақши Мардон дар мазҳака
| Guzaarish
| 2011
|
|-
| Zindagi Na Milegi Dobara
| 2012
|align=&quot;center&quot;|&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/vidya-balan-anushka-sharma-and-bipasha-basu-win-big-at-the-10th-max-stardust-awards/#!1/vidya-and-rekha-200212/ |title=Vidya Balan, Anushka Sharma and Bipasha Basu win big at the 10th Max Stardust Awards |author=Asha Mahadevan |date=2012-02-20 |publisher=Bollywoodlife.com |lang=en |accessdate=2015-09-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150925114257/http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/vidya-balan-anushka-sharma-and-bipasha-basu-win-big-at-the-10th-max-stardust-awards/#!1/vidya-and-rekha-200212/ |archivedate=2015-09-25}}&lt;/ref&gt;
|-
| Agneepath
| 2013
|align=&quot;center&quot;|&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/4495/ |title=Have our Award functions become a Joke? |author=Nikhil Ramsubramaniam |date=2013-02-01 |publisher=Bollywood Hungama |lang=en|accessdate=2015-09-24}}&lt;/ref&gt;
|-
|rowspan=&quot;2&quot;| '''Sansui Awards'''
| Беҳтарин нақши мардона
| Kaho Naa… Pyaar Hai
| 2000
|align=&quot;center&quot;|&lt;ref&gt;{{cite web|title=‘Kaho na...’ sweeps Sansui awards
|date=2001-06-04|url=http://www.tribuneindia.com/2001/20010604/nation.htm#top|accessdate=January 23, 2008}}&lt;/ref&gt;
|-
|Беҳтарин нақши мардона
| Koi… Mil Gaya
| 2003
|align=&quot;center&quot;|&lt;ref name=&quot;2003 awards&quot; /&gt;
|}

== Нигаред низ ==
[[Феҳристи ҳунарпешагони Ҳиндустон ]]

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Иқтибосҳо ==
* [http://www.bollywoodhungama.com/celebrity/hrithik-roshan/ Hrithik Roshan] дар [[Bollywood Hungama]]

{{Authority control}}

[[Гурӯҳ:Ҳунарпешамардони синамои Ҳиндустон]]
[[Гурӯҳ:Ҳунарпешаҳо аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Ҳунарпешаҳои мард асри XXI]]
[[Гурӯҳ:Ҳунарпешаҳои мард асри XX]]
[[Гурӯҳ:Ҳунарпешамардони синамои ҳиндӣ]]
[[Гурӯҳ:Ҳунарпешакӯдакон (мардон)-и Ҳиндустон]]
[[Гурӯҳ:Садопешамардони Ҳиндустон]]
[[Гурӯҳ:Раққосони Ҳиндустон]]</text>
      <sha1>mgqvqjua5dwl4td30icmxkn1gkt7vfm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Камбоҷа</title>
    <ns>0</ns>
    <id>218872</id>
    <revision>
      <id>1492455</id>
      <parentid>1333184</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T16:20:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492455</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6055" sha1="onr190l5dd73rd3dv16866anwa2awdj" xml:space="preserve">{{ВМ
| type = city
| CoordScale = 
| ISO = PK-IS
| FIPS = 
}}
{{бознависӣ}}
&lt;references group=&quot;lower-alpha&quot; /&gt;{{ТарҷумаКунед|en|Cambodia}}&lt;references /&gt; 
'''Шоҳигарии Камбоҷа ''' ({{lang-km|ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា}}'', Preăh Réachéanachâkr Kâmpŭchea ''; номгузории пешина '''Кампучия''') — [[кишвар]] дар Осиёи Ҷанубу Шарқӣ, дар фануби нимҷазраи Ҳиндухитой, пойтахт [[Пномпен]]. Масоҳат — 181 ҳаз. км². Аҳолӣ — зиёда аз 16 миллион нафар (16 481 505 соли 2019.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://worldpopulationprospects.info/country/cambodia/|title=Cambodia population 2019: current information and forecast|accessdate=2109-06-29|publisher=World population prospects|lang=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190920224633/https://worldpopulationprospects.info/country/cambodia/|archivedate=2019-09-20}}&lt;/ref&gt;); зиёда аз 80 % — [[кхмерҳо]]. Аз соли 1993 — мутлақияти конститутсионӣ, сарвари кишвар — [[шоҳ]].
== Таърих ==
== Сиёсат ва ҳукумат ==

== Бахшбандии кишварӣ ==

== Ҷуғрофия ==

== Иқтисодёт ==

== Аҳолӣ ==

== Фарҳанг ва маориф ==

== Нигораҳо ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;120&quot;&gt;
Акс:Carte Empire-Khmer.png|thumb|left|300px|Имперотурии Камбуджадеша дар асри XII. 
Акс:Buddha01a.jpg|400px|right|thumb|Буддо дар маъбади Байон
Акс:Royal University of Phnom Penh.jpg|300px|right|thumb|Донишгоҳи Шоҳигарӣ, Пномпен 
Акс:Siem reap airport.JPG|thumb|300px|right|Фурудгоҳи байналмилалӣ дар Сиемреап
&lt;/gallery&gt;
== Адабиёт ==
* ''Альбанезе Марилия.'' Ангкор. Величие кхмерской цивилизации / Пер. У. В. Сапциной. — М.: ООО «АСТ», Астрель, 2003. — 296 с.: ил. — ISBN 5-17-020640-2
* ''[[Бектимирова, Надежда Николаевна|Бектимирова Н.]]'' Кризис и падение монархического режима в Камбодже. — М.: Наука, Главная редакция восточной литературы, 1987. — 240 с.
* ''Верин В. П., Верина Н. А.'' Камбоджа. — М.: Географгиз, 1960. — 72 с. — Серия «У карты мира».
* ''Виноградов Б. П.'' Башни Ангкора. — М.: Известия, 1985. — 176 с.: ил.
* ''Гозе А.'' Вьетнам и Ангкор-Ват. Иллюстрированный путеводитель / Пер. И. В. Павловой. — М.: ООО «АСТ», Астрель, 2009. — 312 с.: ил. — Серия «Дорлинг Киндерсли. Путеводители».
* ''Дажен Брюно.'' Кхмеры / Пер. с франц. В. Е. Степанова. — М.: Вече, 2009. — 432 с.: ил. — Серия «Гиды цивилизаций». — ISBN 978-5-9533-2738-1
* ''Дажен Брюно.'' Ангкор. Лес из камня / Пер. Е. Батыревой. — М.: АСТ, Астрель, 2003. — 192 с.: ил. — Серия «Города-музеи. Открытие». — ISBN 5-17-017626-0
* ''История Кампучии.'' Краткий очерк. — М.: Наука, Главная редакция восточной литературы, 1981.
* ''Кампучия: от трагедии к возрождению.'' М.: Политиздат, 1979. — 255 с.
* Камбоджа // Правовые системы стран мира. Энциклопедический справочник / Под ред. А. Я. Сухарева. — М.: НОРМА, 2003. — С. 346—350.
* ''Литвинов И. П.'' Кампучия — страна кхмеров. — М.: Мысль, 1976. — 144 с.: ил.
* ''Маршаль А.'' Ангкор: Худож. памятники Камбоджи / Предисл. чл.-кор. Акад. художеств СССР Б. В. Веймарна. — М.: Искусство, 1963. — 195 с.: ил.
* ''Миго Андре.'' Кхмеры (история Камбоджи с древнейших времен) / Пер. с франц. Е. П. Дементьевой. — М.: Наука, Главная редакция восточной литературы, 1973. — 352 с.
* ''Перевощиков К.'' В стране пробуждённых тропиков. — М.: Детская лит-ра, 1963. — 96 с.: ил.
* ''Рыбакова, Н. И.'' Храмовый комплекс Ангкор-Ват в Камбодже // Сокровища искусств стран Азии и Африки. — 1976. — Вып. 2.
* ''Седов Л. А.'' Ангкорская империя. Социально-экономический и государственный строй Камбоджи в IX—XIV вв. / Под ред. К. М. Ашрафян. — М.: Наука, Главная редакция восточной литературы, 1967. — 260 с.: ил.
* ''Шубин В. В.'' Кампучия: суд народа. — М.: Юридическая литература, 1980. — 176 с.
* Chandler D. The tragedy of Cambodian History. New Haven, 1991.
* Kiernan B. The Pol Pot Regime. New Haven, 1996.
== Нигаред низ ==
{{Викианбор-гурӯҳ|Cambodia}}
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
{{хурд}}
{{ПБ}}
{{Кишварҳои Осиё}}
[[Гурӯҳ:Давлатҳо аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Давлатҳои Осиё]]
[[Гурӯҳ:Осиёи Ҷанубу Шарқӣ]]
[[Гурӯҳ:Камбоҷа]]
[[Гурӯҳ:Давлатҳо — узви СММ]]</text>
      <sha1>onr190l5dd73rd3dv16866anwa2awdj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Корномак</title>
    <ns>0</ns>
    <id>219068</id>
    <revision>
      <id>1492485</id>
      <parentid>1431376</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T16:52:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492485</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1588" sha1="mohrw8jva3cjjtfdtuciajqsxfpfd94" xml:space="preserve">[[Акс:Albert Abrams Curiculum Vitae, written by himself in Heidelberg.jpg|thumb|300px|Curiculum Vitae, 1860]]
'''Корномак'''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://vazhaju.tj/word/%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BA/Nzg0ODg=|title=Корномак чист? Маънои вожаи корномак|author=Вожаҳои мусавваби Фарҳангистони забону адаби форсӣ|website=vazhaju.tj|date=|publisher=Вожаҷӯ|lang=tg|accessdate=2019-10-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191015170731/https://vazhaju.tj/word/%25D0%25BA%25D0%25BE%25D1%2580%25D0%25BD%25D0%25BE%25D0%25BC%25D0%25B0%25D0%25BA/Nzg0ODg%3D|archivedate=2019-10-15}}&lt;/ref&gt; ё '''резюме́''' (аз {{lang-fr|résumé}}) — ба навиштае гуфта мешавад, ки пешинаи таҳсилӣ, маҳоратию шуғлӣ ва бархе ҷузъиёти зиндагии як шахс дар он дарҷ мешавад то ширкатҳо ва корфармоҳо битавонанд бо мутолаъаи он дар мавриди истихдоми як шахс тасмим бигиранд.

Барои муваффақият дар корёбӣ, маъмулан таҳияи як корномаки муносиб аҳамияти зиёде дорад. Дурустии навишторӣ ва беғалат будани корномак низ аз мавориди муҳимми таҳияи як корномак дониста мешавад.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

{{хурд}}

[[Гурӯҳ:Ҳуқуқи кор]]</text>
      <sha1>mohrw8jva3cjjtfdtuciajqsxfpfd94</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Лидуш Ҳабиб</title>
    <ns>0</ns>
    <id>219270</id>
    <revision>
      <id>1492523</id>
      <parentid>1310252</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T17:30:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492523</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4712" sha1="mjkaxzoctxxavhdovmr2yuye123dwjr" xml:space="preserve">{{Мусиқидон
 |замина               = 
 |ном                  = Лидуш Ҳабиб
 |номи аслӣ            = Алидоншоҳ Шораҳматуллоев 
 |тасвир               = 
 |бар                  = 
 |тавсифи тасвир       = 
 |ном ҳангоми таваллуд = 
 |номи пурра           = Алидоншоҳ Шораҳматуллоев 
 |таърихи таваллуд     = 2.05.1963
 |зодгоҳ               = {{Зодгоҳ|Хоруғ|шаҳри Хоруғ}}, [[ҶШС Тоҷикистон]]
 |таърихи даргузашт    = 22.08.2002
 |маҳалли даргузашт    = {{МаҳаллиМарг|Хоруғ|шаҳри Хоруғ}}, [[Тоҷикистон]]
 |солҳои фаъолият      = 
 |кишвар             = {{Парчам|Тоҷикистон}}
 |касб                 = [[сароянда]], {{рӯзноманигор}}, {{шоир}}
 |навъи садо           = 
 |асбоб                = 
 |сабк                 = 
 |номи мустаъор        = 
 |гурӯҳ                = 
 |ҳамкорӣ              = 
 |ношир                = 
 |ҷоизаҳо            =  
 |викианбор            = 
 |викитека             = 
 |вебгоҳ               = 
}}
'''Лидуш Ҳабиб''' (''Алидоншоҳ Шораҳматуллоев''; [[2 май]]и [[1963]], [[Хоруғ]]) — рӯзноманигор, шоир, овозхон-бард (шоир-оҳангсоз-сароянда), (маъруф дар Бадахшон). Узви Иттифоқи журналистони СССР, Иттифоқи журналистони Тоҷикистон (1994), Узви Конфедератсияи байналхалқии Иттиҳодияҳои журналистони ИДМ.

== Зиндагинома ==
Алидоншоҳ Шораҳматуллоев [[2 май]]и [[соли 1963]] дар шаҳри [[Хоруғ]], дар оилаи хизматчӣ ба дунё омадааст. Пас аз хатми мактаб солҳои 1980—1985 дар факултаи забон ва адабиёти руси Институти давлатии педагогии шаҳри Куйбышев ба номи Н. Г. Чернышевский таҳсил кардааст. Солҳои (май) 1986—1988 (декабр) дар сафҳои Қувваҳои Мусаллаҳи СССР хидмат намуд.

== Эҷодиёт ==
Фаъолияти журналистиаш аз соли 1985 оғоз ёфтааст.
Вай солҳои 1985—2002 ба ҳайси мухбир, мухбири махсус ва мудири шуъбаи забони русии рӯзномаи «Бадахшони советӣ» (ҳоло «Бадахшон») кор кардааст.
Маҷмӯаи нахустини шеърҳояш таҳти унвони «Дарё та тизд» ба забони шуғнонӣ (Хоруғ, «Помир», 1991) табъ шудааст.
Алидоншоҳ Шораҳматуллоев аз соли 1990 узви Иттифоқи журналистони СССР, Иттифоқи журналистони Тоҷикистон ва аз соли 1994 узви Конфедератсияи байналхалқии Иттиҳодияҳои журналистони ИДМ буд.

Аз айёми донишҷӯӣ бо сурудҳои «Эй кабутар…», «Боғбон», «Тим та ар Помир» аллакай машҳур буд. Он айём махсусан суруди «Эй кабутар» ё худ «Салӯм вамард лӯ» дар байни ҷавонони Бадахшон хеле маълуму машҳур буд. Лидуш Ҳабиб бештар сурудҳои танқидӣ мехонд ва роҳбарони бюрократу дурӯя ва ваъдахилофро зери тозиёнаи шеъру мусиқӣ мегирифт. Вай таронаҳои ишқӣ-лирикӣ низ дошт, ки хеле дилнишин ва маҳину форам садо медоданд.

[[22 июл]]и [[соли 2002]] дар синни 39-солагӣ дар шаҳри Хоруғ вафот кард.

== Пайвандҳо ==
* {{Cite web|url= http://www.pitfi.tj/node/461|title= Лидуш Ҳабиб кист? Оё шумо ӯро мешиносед?|author= |website= www.pitfi.tj|date= |publisher= |lang= |accessdate= 2019-10-26|archiveurl= https://web.archive.org/web/20190825195759/http://www.pitfi.tj/node/461|archivedate= 2019-08-25}}

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

{{ПБ}}

[[Гурӯҳ:Овозхонҳои Тоҷикистон]]</text>
      <sha1>mjkaxzoctxxavhdovmr2yuye123dwjr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хонкандӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>219275</id>
    <revision>
      <id>1492783</id>
      <parentid>1485094</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T00:40:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492783</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32091" sha1="24a27j8cn1eq1yg9b9nv661b9n40o04" xml:space="preserve">{{ВМ
| Номи тоҷикӣ = Хонкандӣ, Степанакерт
| Кишвар = Озарбойҷон
}}

'''Хонкандӣ''' ([[Забони озарбойҷонӣ|озарб.]] ''Xankəndi'') — [[шаҳр]]и тобеи ҷумҳуриявист дар [[Озарбойҷон]]. Дар поёни нишебии шарқи қаторкӯҳи Қарабоғ, дар водии дарёи Қарқарарҷой (Каркарчай) ҷойгир шудааст. Масоҳаташ 25,6 км² мебошад, аҳолӣ дар соли 2011 53,400 нафарро ташкил медиҳад.

== Таърих ==
Пештар, он ҷо шаҳраки армании Вараракн ҷойгир буд&lt;ref name=&quot;The Caucasian knot&quot;&gt;Levon Chorbajian, Patrick Donabédian, Claude Mutafian. [https://books.google.com/books?id=OUlnYdOHJ3wC&amp;pg=PA139&amp;dq=Vararakn&amp;cd=2#v=onepage&amp;q=Vararakn&amp;f=false The Caucasian knot: the history &amp; geopolitics of Nagorno-Karabagh], p.139&lt;/ref&gt;, ки ба номи дарёе, ки аз он ҷорист ном мегирифт&lt;ref name=&quot;ase&quot;&gt;Армянская советская энциклопедия. — Ереван, 1985. — том 11, стр. 124—125, ст. «Степанакерт»&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;kae&quot;&gt;Краткая Армянская энциклопедия в 4-х томах{{ref-hy}}. — Ереван: «Армянская энциклопедия», 2003. — том 4, стр. 508, ст. «Степанакерт»&lt;/ref&gt;.

Дар охири асри XVIII, зимистонгузаронии хони Қарабоғ – Иброҳим Халил Хон  бо номи &quot;Хонабоғ&quot; &lt;ref&gt;{{Книга|автор=Мкртчян Ш. М.|заглавие=Историко-архитектурные памятники Нагорного Карабаха|издательство=Парберакан|место=Ереван|год=1989|страницы=152|isbn=}}&lt;/ref&gt; ({{lang-az|Xanabağ}}) дар макони сукунат таъсис ёфт. Аз соли 1822 — таҳти сарварии бевоситаи [[Империяи Русия]] (ноҳияи Шушаи губернияи Елизаветпол), пас он ҳам Хонигарии Қарабоғро бекор кард. Дар соли 1847, ин деҳа бо номи Хонкандӣ, ки маънояш &quot;деҳаи Хон&quot; дар [[Забони туркии озарбойҷонӣ|ҳудуди Озарбойҷон]] гузашт &lt;ref&gt;[https://books.google.ru/books?id=H9QjAAAAMAAJ&amp;q=%22В+прошлом+небольшое+селение+Ханкенды+(ханская+деревня)+превратилось+в+утопающий+в+зелени+город.%22&amp;dq=%22В+прошлом+небольшое+селение+Ханкенды+(ханская+деревня)+превратилось+в+утопающий+в+зелени+город.%22&amp;hl=ru&amp;ei=63ZVTsvPEIP0-gbRir3TBg&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=1&amp;ved=0CCwQ6AEwAA Архитектура Советского Азербайджана. стр. 76]&lt;/ref&gt;. Дар Хонкандӣ аспҳои хушзот, ки ба хонагӣ мансуб буданд, нигоҳ дошта мешуданд.

Бо пешниҳоди роҳбари қисми шаҳрвандӣ дар Қафқоз генерал А.П. Ермолов дар қаламравҳои ба Русия дохилшуда марказҳои доимӣ бо хоҷагиҳо таъсис дода шуданд, ки дар он қисмҳои низомии иборат аз оилаҳои сарбозон ҷойгир буданд. Идораи ба ин монанд дар аввал дар Гурҷистон ва баъдан дар наздикии [[Ереван|Эривани]], Шуша, Дарбанд ва Қуба пайдо шуд. Яке аз ин шаҳракҳо Хонкандӣ буд. Таҳиягари тавсифи нуқтаҳои аҳолинишини Русия дар музофоти Елизаветпол И. Сегал навиштааст: &quot;Деҳаи Хан-Кенди (на як рисола) аз сарбозони нафақа ва инчунин аз аъзои оилаҳои онҳо, ки пас аз адои хидмат ба ватан баргаштан намехостанд, таъсис ёфтааст.&quot; &lt;ref&gt;{{Книга|автор=Исмаил-Заде Д.|заглавие=Русские поселения в Закавказье в 30-х — 80-х годах XIX века|издание=[[Вопросы истории]]|место=М.|издательство=Изд-во «Правда»|год=1976|страницы=20|isbn=}}&lt;/ref&gt;. Пас аз соли 1898, ҳукумати империяи Хонкандӣ ба гарнизони Русия мубаддал гашт (бинобар ин «штаб» зуд-зуд номида мешуд). Деҳаи казакҳо буд, ки таваққуфгоҳи полки сунженский буд. Он казармаҳо, беморхонаҳо, як калисои маъмурӣ, инчунин якчанд хонаҳо, ки дар онҳо оилаҳои афсарон ва аҳолии кам зиндагӣ мекарданд, қисмҳои ҳарбиро бо хӯрок таъмин мекарданд, фаро мегирифт. Аҳолии маҳаллӣ аз арманиҳо ва озарбойҷонҳо иборат буданд &lt;ref name=&quot;Кочарян_46&quot;&gt;{{Книга|автор=Кочарян Г. А.|заглавие=Нагорный Карабах|издание=Общество обследования и изучения Азербайджана|место=Б.|издательство=|год=1925|страницы=46|isbn=}}&lt;/ref&gt;. Дар солҳои 1918-1920. дар Хонкандӣ, қисмҳои низомии мусаввитистҳо ҷойгир шуданд. 
[[Акс:Uyezd of Shusha.JPG|чап|мини|250x250пкс| Деҳаи Хонкандӣ дар харитаи ноҳияи Шушаи губернияи Елизаветпол дар соли 1903]]
Пас аз таъсиси ҳокимияти шӯравӣ бо қарори Кумитаи Иҷроияи Марказии Ҷумҳурии Озарбойҷон  аз 10 августи соли 1923, деҳаи Хонкандӣ ба номи раиси Коммунаи Боку - Степан Шаумян номи Степанакерт ({{Lang-hy|Ստեփանակերտ}}) номида шуд. Дар шаҳр маркази нав ташкил шуд -вилояти Мухтори Кӯҳистони Қарабоғи ҶШС Озарбойҷон &lt;ref name=&quot;АСЭ&quot;&gt;{{Статья|заглавие=Ханкәнди|ответственный=Под ред. Дж. Кулиева|место=[[Азербайджанская советская энциклопедия]]|издательство=Главная редакция Азербайджанской советской энциклопедии|год=1987|том=X|страницы=49}}&lt;/ref&gt;.

Дар замони ВМКҚ, Степанакерт нуқтаи фарсуда буд, ки дар он ҷо шумораи биноҳои наҷотёфта ба 10-15 мерасид. Баъзе биноҳо пурра хароб гардида, дар баъзеи дигар дарҳо ва тирезаҳо набуданд, танҳо деворҳо аз як қатор биноҳо боқӣ монданд. Дар соли аввал, як қисми биноҳо барқарор карда шуданд, инчунин бисёриҳо аз нав сохта шуданд, роҳҳо беҳтар карда шуданд, алоқаҳои барқӣ ва телефонӣ ба шаҳр сохта шуданд &lt;ref name=&quot;Кочарян&quot;&gt;{{Книга|автор=Кочарян Г. А.|заглавие=Нагорный Карабах|издание=Общество обследования и изучения Азербайджана|место=Б.|издательство=|год=1925|страницы=67—68|isbn=}}&lt;/ref&gt;.

Лоиҳаи аввал барои банақшагирӣ ва ободонии шаҳр дар соли 1926 аз ҷониби меъмор Александр Таманян, дуюмаш соли 1938 аз ҷониби меъмор Слободяник, сеюм дар соли 1968 аз ҷониби меъмор Дадашян таҳия шудааст. Ҳама лоиҳаҳо бо системаи таҳиянамудаи Таманян пайравӣ карданд &lt;ref name=&quot;ase&quot;/&gt;. Дар шаҳр Боғи фарҳанг ва истироҳат таъсис дода шуд ба номи М. Азизбеков, дар маркази Степанакерт ҳайкали С. Шаумян барпо карда шуд &lt;ref&gt;{{Книга|заглавие=Азербайджан (Исторические и достопримечательные места)|издательство=Изд-во АН Азербайджанской ССР|место=Б.|год=1960|страницы=87}}&lt;/ref&gt;. Степанакерт маркази тамоми саноати вилояти автономӣ, пеш аз ҳама абрешим ва шаробпарварӣ гардид. Дар охири даврони Шӯравӣ дар онҷо якчанд корхонаҳо, аз ҷумла заводҳои барқӣ ва асфалт сохта шуданд. Мактаби техникии кишоварзӣ, як пажӯҳишгоҳи педагогӣ, як мактаби тиббӣ ва мусиқӣ, осорхонаи таърихшиносии маҳаллӣ ва театри драмавӣ мавҷуд буданд. Дар соли 1960, ансамбли майдони марказии Степанакерт бо бинои кумитаи минтақавӣ (ҳукумати ҳозираи ҶҚК) сохта шуд. Ин майдон (бо номи Ленин) дар соли 1988 майдони тазоҳуроти қариб бефосила барои дастгирии талабот оид ба интиқоли ВМҚК ба ҶШС Арманистон гардид. Соли 1968, дар Степанакерт аллакай зӯроварии байни миллатҳо ба амал омада буд. Сипас, дар ин шаҳр мурофиаи директори мактаби шаҳри Озарбойҷон баргузор шуд, ки дар куштори як духтари арманӣ айбдор карда шуд. Арманҳо дар назди суд ҷамъ омада, ҳукми судяи Озарбойҷонро хеле сабук ҳисобиданд  ва мошинеро, ки дар он ҷинояткор, судя ва чанд каси дигар ҷойгир буданд, сӯзонданд.

Вазъияти аҳолии озаримиллати шаҳр аз сабаби муноқишаҳои шадиди афзоянда дар минтақа мушкил шуд. Институти педагогии Степанакерт ба дарсҳои кафедраи Озарбойҷон оғоз кард, донишҷӯёни озарӣ маҷбур шуданд Степанакертро тарк кунанд &lt;ref name=&quot;akt&quot;&gt;{{Статья|заглавие=Заключение комитета Верховного Совета РСФСР по правам человека по итоғам слушаний, посвященных нарушению прав человека в районе вооружённого конфликта в ряде районов Азербайджанской Республики и Республики Армения (конец апреля – май 1991 года)|год=1991}}&lt;/ref&gt;. 18-21 сентябр, дар Степанакерт, погромҳои аҳолии Озарбойҷон бо ҳамроҳии латукӯб ва оташсӯзии хонаҳо баргузор мешаванд  ; Озариҳо аз шаҳр хориҷ карда шуданд &lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/hi/russian/news/newsid_3681000/3681079.stm Карабах: хронология конфликта]. BBC Russian.&lt;/ref&gt;. 26 ноябри соли 1991, бо қарори Шӯрои Олии Ҷумҳурии Озарбойҷон, шаҳр Хонкандӣ номгузорӣ шуд &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.kommersant.ru/doc.aspx?fromsearch=f5b1e79c-7aab-455d-9122-d599e0ccc265&amp;docsid=1711|title=Азербайджан — Армения: военные приготовления к переговорам|author=РОМАН Ъ-ГЛЕБОВ, ГЕОРГИЙ Ъ-ЛЕССКИС|date=02.12.1991|publisher=Журнал «Коммерсантъ»|lang=ru|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;. Мақомоти Ҷумҳурии Қарабоғи Кӯҳӣ номи Степанакертро нигоҳ доштанд. Бо авҷ гирифтани низоъ дар атрофи Қарабоғи Кӯҳӣ, мубориза дар атрофи Степанакерт хусусияти торафт шадидтарро ба худ гирифт. Дар зимистони 1991-1992 шаҳр вазъи душвор дошт, аз  тарафи шаҳри Шушаи Озарбойҷон тирпарронӣ ба амал омад, ки то ба гузариши он ба зери назорати қувваҳои мусаллаҳи Қарабоғи Кӯҳӣ дар моҳи майи соли 1992 давом мекард&lt;ref&gt;[http://www.idelo.ru/424/17.html СССР после распада // Армения на рубеже веков // Карабаҳская война]&lt;/ref&gt;. Ҳамзамон, қувваҳои мусаллаҳи Арманистон ва Озарбойҷон дар атрофи шаҳри Степанакерт - Каркиҷахон, ки асосан сокинони озарӣ мезистанд амалҳои ҷангӣ давом мекард (ин сокинон дар тирамоҳи соли 1991 аз шаҳр баромаданд). Дар моҳи январи соли 1992, арманҳо сарбозони Озарбойҷонро аз маҳалҳо берун карданд ва як қатор мавқеъҳои оташнишониро нест карданд, ки аз он ҷо Степанакерт низ оташ кушод, дар ҳоле ки қисмате аз хонаҳои Каркидҷахон сӯхта шуданд &lt;ref name=&quot;Мемориал&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.memo.ru/hr/hotpoints/karabah/Hojaly/index.htm|title=ДОКЛАД ПРАВОЗАЩИТНОГО ЦЕНТРА «МЕМОРИАЛ» О МАССОВЫХ НАРУШЕНИЯХ ПРАВ ЧЕЛОВЕКА, СВЯЗАННЫХ С ЗАНЯТИЕМ НАСЕЛЕННОГО ПУНКТА ХОДЖАЛЫ В НОЧЬ С 25 НА 26 ФЕВРАЛЯ 1992 г. ВООРУЖЕННЫМИ ФОРМИРОВАНИЯМИ|publisher=Мемориал|lang=ru|accessdate=2019-10-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140622134115/http://www.memo.ru/hr/hotpoints/karabah/Hojaly/index.htm|archivedate=2014-06-22}}&lt;/ref&gt;. 9 майи 1992 қувваҳои Қарабоғи Арманистон Шушаро забт карданд ва як қатор нуқтаҳои тирандозии Озарбойҷонро дар наздикии он пахш карданд. Ҳамин тавр, тирандозии бераҳмонаи Степанакерт аз Шуша, ки чанд сол тӯл кашид, қатъ гардид, ки дар натиҷа дар Степанакерт ягон бино намонд.&lt;ref&gt;Uhlig M.A. ''The Karabakh war'' / World Policy Journal, Vol. 10, No. 4 (Winter, 1993/1994), pp. 47-52 Published by: Duke University Press
''The sources of this hardened outlook are not difficult to discover. In the battered Karabakh capital of Stepanakert, a surprisingly large city of once-handsome avenues and imposing Soviet-style buildings, resi- dents no longer cower underground to es- cape relentless Azeri shelling, which ceased when Karabakh commandos captured Azeri gun positions on a mountaintop overlooking the city in May 1992. In the wake of recent battlefield gains, there is even a mood of grim optimism on the streets, as military jeeps and civilian construction teams hurry by. But years of bombardment from Azeri aircraft and long-range guns have left scarcely a building unscarred or a window intact. Refugees pack every available dwelling, and shortages of even basic goods serve as a constant reminder of the enclave’s long-standing vulnerability''
&lt;/ref&gt;

== Аҳолӣ ==
Дар замони таъсиси ВМКҚ дар Степанакерт, шумораи сокинон ба 300 нафар мерасид. Барӯйхатгирии аҳолӣ пас аз як сол, дар моҳи декабри соли 1924, аллакай 2467 нафар сокинонро дар шаҳр сабт кард &lt;ref name=&quot;Кочарян&quot;/&gt;. Мувофиқи барӯйхатгирии тамоми Иттиҳоди Шӯравӣ дар соли 1989 дар Степанакерт 56705 нафар зиндагӣ мекарданд.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/sng89_reg2.php|title=Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей.|publisher=www.demoscope.ru|accessdate=2017-12-05}}&lt;/ref&gt;

'''Ҷадвал: Аҳолии Хонкандӣ''' &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://stat-nkr.am/Publications/10/joxovrdagrakan_2009.pdf|title=Статистическая служба НКР|deadlink=yes|accessdate=2021-01-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241203175539/http://stat-nkr.am/Publications/10/joxovrdagrakan_2009.pdf|archivedate=2024-12-03}}&lt;/ref&gt;

''Рақамҳо аз рӯи шумораи аҳолӣ бо ҳазор нишон дода шудаанд.'' 
{| class=&quot;standard&quot;
|
| 2002 сол 
| Соли 2003 
| 2004 сол 
| Соли 2005 
| 2006 сол 
| 2007 сол 
| 2008 сол 
| 2009 сол 
| 2010 сол 
| 2011 сол 
|-
| Степанакерт 
| 49.7 
| 49.8 
| 49.9 
| 50,0 аст 
| 50,4 аст 
| 51,0 аст 
| 51.6 
| 52.3 
| 53,0 аст 
| 53,4 аст 
|}

=== Таркиби этникӣ ===
Аҳолии Хонкандӣ, ки аз сарбозони нафақа ва наслҳои онҳо ташкил ёфтаанд, аз динҳои православии рус буданд. Соли 1886 дар шаҳрак 52 хона буд. Аҳолӣ ба соҳаи кишоварзӣ ва инчунин ҳунарҳои гуногун, нақлиёт, иҷораи хонаҳо барои артиш ва ғайра машғул буданд.&lt;ref&gt;{{Книга|автор=А. Г. Деконский|заглавие=Экономический быт государственных крестьян в Шушинском и Джебраильском уездах Елизаветпольской губернии // Материалы для изучения экономического быта государственных крестьян Закавказского края|ссылка=|издательство=|место=Тифлис|год=1886|страницы=232|страниц=|isbn=}}&lt;/ref&gt; Мувофиқи маълумоти Кумитаи омори Закавказӣе, аз рӯйхати оилаҳо барои соли 1886, 71 хона ва 279 нафар сокинон ба қайд гирифта шудаанд, ки аз онҳо 276 нафар русҳо, 2 арманҳо ва 1 тотор (яъне озарбойҷонӣ) мебошанд, ки [[Ислом|динҳои]] православӣ, арманӣ-григорианӣ ва [[Ислом|суннӣ-мусулмонӣ]] мепарастанд &lt;ref&gt;{{Книга|автор=|заглавие=Свод статистических данных о населении Закавказского края, извлечённых из посемейных списков 1886 г.|место=Тифлис|издательство=|год=1893|страницы=|isbn=}}&lt;/ref&gt;. Мувофиқи маълумоти полис, соли 1908 аҳолии Хонкандӣ танҳо аз русҳо иборат буд, ки онҳо 282 нафарро ташкил медоданд &lt;ref&gt;{{Книга|автор=|заглавие=Памятная книжка Елисаветпольской губернии на 1910 год. Отдел III|место=Елисаветполь|издательство=|год=1910|страницы=90—91|isbn=}}&lt;/ref&gt; Мувофиқи &quot;тақвими Қафқоз&quot; барои соли 1910, дар деҳаи Хонкандӣ, ноҳияи Шушаи вилояти Елизаветпол дар соли 1908 362 нафар, асосан русҳо буданд&lt;ref&gt;{{Книга|автор=|заглавие=Кавказский календарь на 1910 год. Часть 1|место=Тифлис|том=|год=|страницы=393|isbn=}}&lt;/ref&gt;. Тақвими Қафқоз барои соли 1912 дар ин ҷо аллакай 1076 нафар, асосан русҳо сабт шудааст&lt;ref&gt;{{Книга|автор=|заглавие=Кавказский календарь на 1912 год. Отдел статистический|место=Тифлис|том=|год=1911|страницы=215|isbn=}}&lt;/ref&gt;. Бо вуҷуди ин, тақвими навбатӣ барои соли 1915 бо 1550 нафар, асосан татарҳо (яъне, озариҳо) қайд карда шуд &lt;ref&gt;{{Книга|автор=|заглавие=Кавказский календарь на 1915 год. Отдел статистический|место=Тифлис|том=|год=1914|страницы=195|isbn=}}&lt;/ref&gt;. Мувофиқи барӯйхатгирии кишоварзии Озарбойҷон дар соли 1921, аҳолии Хонкандӣ 1,208 нафарро ташкил дод&lt;ref&gt;{{Книга|автор=|заглавие=Азербайджанская сельскохозяйственная перепись 1921 года. Итоги. Т. I. Вып. VIII. Шушинский уезд.|место=Баку|издательство=Издание Аз. Ц.С.У.|год=1922|страницы=12—13, 21|isbn=}}&lt;/ref&gt;. Дар соли 1926, аҳолии Степанпкерт 3.200 нафар буд, (аз он 85,4% арманиҳо ва 10,8% [[Озарбойҷонҳо|озариҳо]] ). Барӯйхатгирии соли 1931 дар Озарбойҷон 4,911 нафар сокинонро дар шаҳр нишон дод, ки аз онҳо 4,172 нафар арманҳо, 493 нафар озарбойҷониҳо ва 220 нафарашон русҳо буданд &lt;ref&gt;{{Книга|автор=|заглавие=Перепись населения Азербайджана 1931 года. Вып II: Народность, пол, возраст, грамотность|место=Баку|издательство=Азернешр|год=1932|страницы=88—89|isbn=}}&lt;/ref&gt;. Тибқи ҳисобҳо, дар соли 1987 озарбойҷониҳо 12,8% аҳолиро (6,8 ҳазор нафар) дар Степанакерт ташкил медоданд.

Таркиби этникии аҳолии Степанакерт, тибқи барӯйхатгирии Иттифоқии ИҶШС дар солт 1939:&lt;ref&gt;http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/ussr_nac_39_ra.php?reg=761&lt;/ref&gt;

* Арманиҳо - 9079 (86,8%) 
* Озарбойҷониҳо - 672 (6,4%) 
* Русҳо - 563 (5.4%) 
* Украинҳо - 85 (0.8%) 
* Гурҷистониҳо - 9 (0.09%) 
* Юнониҳо - 9 (0.09%) 
* Яҳудиён - 8 (0.08%) 
* Олмониҳо - 6 (0.06%) 
* Лаҳистониҳо - 6 (0.06%) 
* Лезгинҳо - 4 (0.04%) 
* Беларусҳо - 3 (0.03%) 
* Латвиягиҳо - 2 (0.02%) 
* Лакиҳо - 2 (0.02%) 
* Молдавиягиҳо - 1 (0,0009%)

Дар деҳоти ҳамсоя, ки як қисми ноҳияи Степанакерт буданд, мувофиқи ҳамин саршумории соли 1939, 29 321 нафар зиндагӣ мекарданд, ки аз онҳо:&lt;ref&gt;http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/ussr_nac_39_ra.php?reg=765&lt;/ref&gt;

* Арманиҳо - 26,881 (91,7%) 
* Озарбойҷониҳо - 2 014 (6.9%) 
* Русҳо - 305 (1%) 
* Украинҳо - 60 (0,2%) 
* Чувашҳо - 33 (0.1%) 
* Лезгинҳо - 12 (0.04%) 
* Талишҳо - 4 (0.01%) 
* Яҳудиён - 3 (0.01%) 
* Белоруссиягиҳо - 1 
* Олмониҳо - 1 
* Гурҷистониҳо - 1 
* Курдҳо - 1 
* Латишҳо - 1

== Иқлим ==
Иқлими Хонкандӣ субтропикии ним хушк аст. Тобистон нисбатан гарм аст, аммо гармии шадид камёб аст ва бо баландии деҳа мулоим мешавад. Боришоти ҳадди аксар дар баҳор ва аввали тобистон рух медиҳад. Зимистонҳо нарм ва хушк аст, аммо баъзан сардиҳои шадид имконпазиранд. Гармтарин моҳ июл аст ва ҳарорати миёна +24 дараҷа аст. Сардиэтарин ҳарорати миёна дар моҳи январ аст, аммо пасттарин ва баландтаринҳо дар моҳи феврал аст. Бо вуҷуди ин, нури офтобии дарозмуддат дар моҳи феврал аз ҳарорати миёнаи ҳаво гармтар мешавад.

== Мақомот ==
Тамоми мақомоти қонунгузорӣ, иҷроия ва судии ҷумҳурӣ дар Хонкандӣ ҷойгиранд.

Хонаи давлатии ҶҚК, қароргоҳи президент, бинои Маҷлиси миллӣ ва бонки Артсахбанк (Бонки марказӣ) дар маркази шаҳр дар майдони Ҷумҳурӣ ҷойгиранд.

=== Ҳукумати маҳаллӣ ===
Дар интихоботи мэри Степанакерт дар [[соли 2004]], Эдуард Агабекекян дар даври дуввуми интихобот ғолиб омад &lt;ref&gt;[http://www.regnum.ru/news/312002.html Новым мэром Степанакерта стал Эдуард Агабекян], 23.08.2004&lt;/ref&gt;.

Дар интихоботи мэр дар моҳи октябри соли 2007, Вазген Микаелян интихоб шуд &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://old.artsakhtert.com/rus/index.php?lang=eng&amp;t=archive&amp;d=23&amp;m=10&amp;y=2007&amp;id=3387 |title=Премьер-министр представил нового мэра, 23 Октябрь 2007 |accessdate=2019-10-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140723030942/http://old.artsakhtert.com/rus/index.php?lang=eng&amp;t=archive&amp;d=23&amp;m=10&amp;y=2007&amp;id=3387 |archivedate=2014-07-23 }}&lt;/ref&gt;.

18 сентябри соли 2011, Сурен Григорян мэр интихоб шуд &lt;ref&gt;{{Cite news|title=Сурен Григорян избран мэром Степанакерта — предварительные результаты ЦИК НКР|url=http://news.am/rus/news/74657.html|publisher=News.am}}&lt;/ref&gt;. Дар интихобот, 15 нафар аъзои Шӯрои пирони Степанакерт низ интихоб шуданд &lt;ref name=&quot;выборы2011&quot;&gt;[http://www.newsarmenia.ru/politics/20110922/42526503.html Новости — Армения: ЦИК Карабаха обобщил итоги муниципальных выборов]{{Пайванди мурда|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

== Маориф ==

* '''Донишгоҳи давлатии Артсах'''

Дар айни замон донишгоҳ 9 факултет дорад ва дар 29 ихтисос мутахассис тайёр мекунад, дар ин ҷо 4700 нафар донишҷӯён ва магистрантҳо таҳсил мекунанд, 338 омӯзгор кор мекунанд (110 нафари онҳо дар як соат кор мекунанд). Донишгоҳ 21 кафедра, китобхонаи электронӣ, марказҳои илмӣ, дандонпизишкӣ, толори муосир, обсерватория, шунавандагони таҳсили фосилавӣ дорад &lt;ref name=&quot;ASU&quot;&gt;[http://asu.am/ Официальный сайт] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20130521121715/http://asu.am/ |date=2013-05-21 }} Арцахского государственного университета&lt;/ref&gt;

* '''Мактаби мусиқӣ''' '''ба номи Саят Новӣ'''

== Иқтисод ==

=== Сайёҳӣ ===

==== Ҷойҳои сайёҳон  ====

* Ёдгории “ Мо - кӯҳҳои мо ”, ки маъмулан “Папик-Татик” номида мешавад (бобою бибӣ), дар даромадгоҳи Хонкандӣ ҷойгир шудааст ва нишонаи фарқкунандаи шаҳр аст. 
* Калисои Сент Ҷеймс - калисои нав, ифтитоҳи он 6 майи 2007 баргузор шудааст.

== Нақлиёт ==

=== Нақлиёти ҷамъиятӣ ===
Нақлиёти ҷамъиятӣ аз автобус, Газел, [[Mercedes-Benz|Мерседес]], ПАЗ, Хёнде Каунти, Икарус ва ғ. иборатаст. Парки автобус доимо бо мошинҳои нав таҷдид карда мешавад. Шабакаи нақлиёти ҷамъиятӣ дар Степанакерт бемайлон кор мекунад ва бо хатсайрҳои доимӣ ба тамоми шаҳрҳои ҷумҳурӣ парвоз мекунад.

=== Ҳаракати ҳавоӣ ===
Фурудгоҳи Хонкандӣ, дар Хоҷалӣ 10 км аз шимоли Хонкандӣ воқеъ мебошад ва аз соли 2011 дар раванди бозсозӣ аст. 1 октябри соли 2012 Фурудгоҳи Байналмилалии Степанакерт расман мавриди баҳрабардорӣ қарор гирифт &lt;ref&gt;[http://panarmenian.net/rus/news/125383/ Степанакертский аэропорт официально сдан в эксплуатацию]&lt;/ref&gt;.

== Фарҳанг ==
[[Акс:Степанакертский Драм. театр.jpg|рост|мини|300x300пкс| Театри драмавии Степанакерт]]

== Аксҳо ==
&lt;gallery&gt;
Акс:Stepanakert-road-P1003102.JPG|&lt;nowiki&gt; &lt;/nowiki&gt;Кӯчаи асосии шаҳр 
Акс:Stephanakert skyline.jpg|&lt;nowiki&gt; &lt;/nowiki&gt;Намоиши Степанакерт аз ҷониби [[Шуша]] 
Акс:Step.jpeg|&lt;nowiki&gt; &lt;/nowiki&gt;Панорамаҳои шаҳр 
Акс:Stepanakert in fall.jpg|&lt;nowiki&gt; &lt;/nowiki&gt;Дар канори Степанакерт 
Акс:Stepanakert103-3.jpg|&lt;nowiki&gt; &lt;/nowiki&gt;Парк дар маркази Степанакерт 
&lt;/gallery&gt;

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Пайвандҳои берунӣ  ==

* [http://www.stepanakert.am/ Сайти расмии шаҳрдории Степанакерт] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20191026115819/http://www.stepanakert.am/ |date=2019-10-26 }} 
* [http://www.xankendi.az/lang,az/ Сайти расмии Хонкандӣ] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20191028095018/http://www.xankendi.az/lang,az/ |date=2019-10-28 }} 
* [http://imyerevan.com/ru/society/view/206 &quot;Шаҳри интиқолшуда&quot;] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20241225063127/https://imyerevan.com/ru/society/view/206/ |date=2024-12-25 }}
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
{{ПБ}}
{{Шаҳрҳои Озарбойҷон}}

[[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Озарбойҷон]]</text>
      <sha1>24a27j8cn1eq1yg9b9nv661b9n40o04</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Моҳдашт</title>
    <ns>0</ns>
    <id>219515</id>
    <revision>
      <id>1492571</id>
      <parentid>1458269</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T18:48:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492571</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17014" sha1="ironzscykco8oizedcrche15sik3kvc" xml:space="preserve">{{МА
| мақом = Шаҳр
| номи тоҷикӣ = Моҳдашт
| номи аслӣ = {{lang-fa|ماهدشت}}
| тасвир = File:2nd square of Fardis.jpg
| кишвар = Эрон
| тобеият = 
| lat_deg = 35
| lon_deg = 50
| lat_min = 43
| lat_sec = 45
| lon_min = 59
| lon_sec = 09
| CoordAddon = 
| CoordScale = 
| этнохороним = 
| DST = 
| сайт = 
}}

'''Моҳдашт''' {{lang-fa|ماهدشت}} — шаҳрест дар устони Албурз, ки дар ҷанубу ғарби Караҷ воқеъ аст. Моҳдашт бо вуҷуди иқлими гуворо тӯли солҳои дароз яке аз марказҳои маъмурии давлати [[Сулолаи Паҳлавӣ|Паҳлавӣ]] қарор дошт, ва ҳоло яке аз марказҳои кишоварзии устони Албурз бо 2 гектар замини кишоварзӣ мебошад. Моҳдашт яке аз минтақаҳои мусоид барои сармоягузорӣ мебошад.  Он дар паҳлӯи фурудгоҳи Паём ва минтақаи махсуси иқтисодии Паём ҷойгир аст. 
Маҳдашт дорои ду табобатгоҳ ва 24 беморхона ва таваллудхонаи доктор Алӣ Шариатӣ, 2 дорухона (шабонарӯз), 2 истгоҳи сӯзишворӣ ва 2 насоси дизелӣ, 2 истгоҳи гази табиӣ, китобхона, ҳавзи шиноварӣ ва 2 толори варзишӣ мебошад.

Идораи шаҳрии полиси Моҳдашт дар кӯчаи Биби Сакинеҳ ҷойгир аст. Шаҳр дорои чор мактаби ибтидоӣ, як мактаби миёна ва як мактаби пеш аз донишгоҳ ва Донишгоҳи Паёми Нур (Payame Noor) мебошад.

Бюрои барқи газ дар кӯчаи Шаҳид Беҳештӣ ва телекоммуникатсия дар кӯчаи Шаҳид Раҳмонӣ (собиқ корхонаи Шакар) ҷойгиранд.

Қаблан Моҳдашт дар давраи ҳукмронии Паҳлавӣ бо номи Мардашт маълум буд. Дар солҳои охир, шаҳри [[устони Албурз]] номи худро ба Моҳдашт, ки қаблан  Мардашт ном дошт, иваз кард.

== Таърих == 
[[Акс:Mohammad_Shahr_(Mahdasht)_metro_station.jpg|мини|Намоиши метрои Муҳаммад Шаҳр (Моҳдашт)]]
Деҳаи қадимии Мардобод ба Абул Фатҳ Мирзо Солор ад-Давла тааллуқ дошт ва қаблан пок буд. Оби дарёи Қараҷ ва зироатҳои онҷо ғалладонагиҳо,  лӯбиёҳо, лаблабуи қанд ва шуғли аҳолии он мебошанд. Моҳдашт аз сибҳи Паҳлавӣ бо иқлими мусоиди он маъқул буд ва ҳоло яке аз минтақаҳои кишоварзии устони Албурз аст. Дар замони Ризо Шоҳ, ин деҳа ба зани дуввуми Ризо Шаҳ Тоҷ-мулук Айрлум тааллуқ дошт. Деҳа аз ҷониби артиш барқарор карда шуд ва қасри бузурге сохта шуд, ва Мардабад  Шоҳдашт ном гирифт. Имрӯз қаср бинои муниципалитети Моҳдашт ва боғи шаҳр мебошад.

=== Забони мардум ===
Мардуми Моҳдашт ба [[Забони порсӣ|порсӣ]] ва туркӣ ҳарф мезананд ва бо муҳоҷират кардани гурӯҳҳои қавмӣ дар ин шаҳр лаҳҷаҳои мухталиф мавҷуданд.

== Марказҳои таҳсилоти олӣ ==
* Донишгоҳи Қараҷи Озод - Филиали кишоварзии Моҳдашт

== Ҷойҳои таърихӣ ==
* Теппаи Мардобод (Моҳдашт) : теппа ба асрҳои 2 - 3-уми пеш аз милод тааллуқ дорад ва дар шаҳри Қараҷи Мардобод ҷойгир аст ва ин кор 2 январи соли 2008 ҳамчун яке аз ёдгориҳои миллии Эрон сабт шудааст.  
* Чашмаҳо: Дорои маводи сулфатии хлориди сулфатдор, ки барои бемориҳои пӯст, рӯдаи ҳозима ва ҷигар муфид аст. 
* Қалъаи Ҳайдаробод: Боқимондаҳои қадимаи сулолаҳои Сафавӣ ва Коҷорӣ дар Ҳусейнобод. 
* Ҳайдаробод теппа: Як теппае қадимаи нимаи аввали садаи IX-уми милодӣ, ки дар Ҳусейнобод ҷойгир аст. 
* Тиллои Имомзода Қосим: Як теппае қадимӣ, ки аз асри V то садаи IX то милодӣ дар наздикии деҳаи Имомзода Қосими Ҳоҷиобод Моҳдашт пайдо мешавад. 
* Ҳиллаҳои Имомзода Аҳмад ва Маҳмуд: Давраи исломӣ (асрҳои 6) Дар назди мақбараи Имомзода Аҳмад ва Маҳмуд Моҳдашт. 
* Қалъаҳои қадимии Рашт: асрҳои 5-6 асри мо ки дар Рашти Моҳдашт боқӣ мондааст.

== Ҷойҳои истироҳатӣ ва сайёҳӣ ==
* Фурудгоҳи Паём, (IATA: PYK, ICAO: OIIP) ин як фурудгоҳи байналмилалӣ ва минтақаи махсуси иқтисодии воқеъ дар шаҳри Караҷ, 5 км дуртар аз Теҳрон дар устони Алборз мебошад.  Минтақаи махсуси иқтисодии Паём дар масоҳати  6000 гектар наздикии Фурудгоҳи байналмилалии Паём дар устони Албурз таъсис дода шудааст. Ҳадафи ин минтақаи махсуси иқтисодӣ таъсиси борҳои ҳавоӣ ва почта, коркарди молҳо, анборҳо, хадамоти яхдон, саноати ТИК ва содирот мебошад. 
* Дарёи намак 
* Кӯҳҳои шӯркунандаи қалъа 
* Роҳи ҳавоӣ ва кайҳонӣ, ки мусобиқаи велосипедронӣ ва мусобиқаҳои кишвар мебошад 
* Маҷмааи фароғатии варзишии Нешат 
* Бозори ҳунарҳои мардумӣ рӯзи душанбе дар наздикии теппаи таърихии Маҳдашт 
* Клуби &quot;Olive Horse&quot;

=== Муниципалитет ===
Маҳдашт дорои як муниципалитети марказӣ ва ду ноҳияи идоракунии маҳаллӣ мебошад, ки дар айни замон Садегӣ ба сифати мири Моҳдашт фаъолият мекунад. 
Моҳдашт дорои муниципалитет аст. Он шуъбаҳои нақлиёт, шаҳрсозӣ ва муҳандисии шаҳрвандӣ дорад

=== Кӯчаҳо ва гулгаштҳои муҳим ===
* Имом Булғор 
* Булғори Кешаварз 
* Кристалл май 
* Булури Шура 
* Булбули Bb Сакинех 
* Булғори Басиж 
* Street Street 
* Кӯчаи Меҳран 
* Кӯчаи Имом Ризо 
* Кӯчаи Наср 
* Кӯчаи Истар 
* Кӯча Фабрикаи Шакар 
* Кӯчаи амудӣ 
* Кӯчаи Сардар 
* Street Jasmine

== Инфрасохтор ==
=== Марказҳои ҳукуматӣ ===
* Филиали Амнияти иҷтимоӣ 
* Шуъбаи почта 
* Идораи об 
* Шуъбаи барқ 
* Идораи газ 
* Маркази телекоммуникатсионӣ 
* Шӯрои ҳалли баҳсҳо 
* Идораи полис

=== Тандурустӣ ===
Маҳдашт  дорои ду табобатгоҳ 24-соат ва як бемористон ва таваллудхонаи доктор Алӣ Шариатӣ, 2 дорухона (24 соат) аст.

=== Маркази фазои Моҳдашт ===
Маркази Фазои &quot;Mahdasht&quot; [http://www.isa.ir/page=alborz сомонаи Маркази Фазои Alborz] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20160616114350/http://www.isa.ir/page=alborz |date=2016-06-16 }} 
 
== Акнун офтобу моҳ ==
Бодибилдинг яке аз намудҳои маъмултарини варзиши ҷавонон ба ҳисоб меравад, ки онро бархе аз расонаҳои пешрафтаи ҷаҳон ба баъзе расонаҳои пешрафтаи варзиш заминаи қудрат номиданд.

== Номҳо ва қаҳрамонони Моҳдашт ==
* Варзигари намуди каратэ Ҳусейн Юсуфи Атта қаҳрамони олимпии соли 2019 дар Испания &lt;ref&gt;خبرگزاری صداو سیما  [http://www.iribnews.ir/00AE1K اسامی کاراته کا‌های اعزامی به مسابقات جهانی کارگران]{{Пайванди мурда|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;  
* Реза Абди (Футбол) Менеҷери дастаи футболи соҳили Эрон &lt;ref&gt;خبرگزاری باشگاه خبرنگاران جوان [https://www.yjc.ir/00SzUN داور و مدرس با سابقه فوتبال ساحلی به عنوان مدیر تیم ملی فوتبال ساحلی انتخاب شد]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;سایت فدارسیون فوتبال جمهوری اسلامی ایران [http://ffiri.ir/fa/news/1784 رضا عبدی مدیر تیم ملی فوتبال ساحلی انتخاب شد]{{Пайванди мурда|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; 
* Бодибилдинг Байтуллоҳ Аббаспур 
* Масумеҳ Саъди &lt;ref&gt;خبرگزاری کتاب ایبنا  [http://www.ibna.ir/fa/doc/tolidi/256165 تاثیر ادبیات کلاسیک فارسی در داستان‌نویسی معاصر] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20191110212818/http://www.ibna.ir/fa/doc/tolidi/256165 |date=2019-11-10 }}&lt;/ref&gt; 
* Бодибилдер Моҳсен Самади &lt;ref&gt;وب‌سایت خبری ورزش سه [https://www.varzesh3.com/news/1472469 محسن صمدی قهرمان جهان شد]&lt;/ref&gt; 
* Журналист Арман Захидӣ  
* Собиқ қаҳрамони Осиё оид ба тарзи озод Муҳаммад Аслани  
* Баҳман Ҳасанзода, роҳбари дастаи каратэи Донишгоҳи Ислом Азад &lt;ref&gt;وب سایت خبری رادیو ورزش (برنامه دور یک میز) [http://radiovarzesh.ir/NewsDetails/?m=084122&amp;n=215223 بررسی وضعیت کاراته کشور]{{Пайванди мурда|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; 
* Чемпиони олимпии Булғористон Муҳаммад Ходаяр дар каратэ.&lt;ref&gt;وب‌سایت خبرگزاری مهر [http://www.mehrnews.com/news/2106986/درخشش-دومین-طلای-کاروان-رمضان-بر-سینه-خدایار-ایران-14-مداله گزارش خبرنگار مهر از بلغارستان]&lt;/ref&gt; 
* Бозигари футболи Маҷид Худобандлоо.

=== Футбол ===

* Клуби Фаҷр Маҳдаш Меҳр Гостаран (Фаҷр Моҳдашт) фаъолияти худро дар соли 1997 оғоз карда, солҳои тӯлонӣ қаҳрамони Лигаи устони Алборз мебошад. Ва калонсолони то 13-сола дар Лигаи Караҷ аз соли 1997 иштирок мекунанд ва дар соли аввал ҷои сеюмро ба даст овардаанд. Фаҷр Меҳр Стран дастаи футболи бонуфузтарин дастаи футболи Моҳдашт дар устони Алборз  мебошад, ки ҳар сол аз шаҳри Моҳдашт дар лигаи олӣ намояндагӣ мекунад.
* Клуби футболи Ариа Шоҳин Маоҳдашт як клуби футболи эронӣ ки дар Моҳдашт воқеъ аст ва дар Лигаи Премер Лигаи Албурз бозӣ мекунад. Ариа Шоҳин Моҳдашт дар мавсими 2 чемпионати  Албурзро ба даст овардааст.&lt;ref&gt;وب‌سایت هیئت فوتبال استان البرز [http://alborzfootball.com/blog/آریا-شاهین--قهرمان-لیگ-بزرگسالان-اول-است/اخبار-مسابقات آریا شاهین قهرمان لیگ یک بزرگسالان استان البرز] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20210624004000/https://alborzfootball.com/blog/%D8%A2%D8%B1%DB%8C%D8%A7-%D8%B4%D8%A7%D9%87%DB%8C%D9%86--%D9%82%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%84%DB%8C%DA%AF-%D8%A8%D8%B2%D8%B1%DA%AF%D8%B3%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%88%D9%84-%D8%A7%D8%B3%D8%AA/%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D9%85%D8%B3%D8%A7%D8%A8%D9%82%D8%A7%D8%AA |date=2021-06-24 }}&lt;/ref&gt;

=== Велосипедронӣ ===
Маҳдашт бузургтарин конфронси велосипедронӣ дар вилояти Алборз дар солҳои 1396 ва 1977 ба муносибати 29 январи рӯзи миллии ҳавои тоза баргузор кард.&lt;ref&gt;وب‌سایت خبرگزاری فارس [http://alborz.farsnews.ir/news/13961029000207 بزرگ‌ترین همایش دوچرخه‌سواری استان البرز برگزار شد] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20190119121412/http://alborz.farsnews.ir/news/13961029000207|date=۱۹ ژانویه ۲۰۱۹}}&lt;/ref&gt;

=== Куштигирӣ ===
Маҳдашт мухлисони зиёди варзишӣ, аз ҷумла куштигирӣ дорад, бо раҳбарии Муҳаммад Аслани дастаи мунтахаби ҷавонони тарзи озод дар Эрон.&lt;ref&gt;وب سایت فدراسیون کشتی ایران [http://iawf.ir/Contents/25059/محمد-اصلانی--پشتوانه‌سازی%20-.aspx محمد اصلانی: پشتوانه‌سازی را با جدیت دنبال می‌کنیم] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20190819184444/http://iawf.ir/Contents/25059/%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%A7%D8%B5%D9%84%D8%A7%D9%86%DB%8C--%D9%BE%D8%B4%D8%AA%D9%88%D8%A7%D9%86%D9%87%E2%80%8C%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C%20-.aspx |date=2019-08-19 }}&lt;/ref&gt;

=== Бодибилдинг ===
* Чемпиони ҷаҳон оид ба бодибилдинг Байтуллоҳ Аббаспур &lt;ref&gt;وب‌سایت خبرگزاری مشرق  [http://mshrgh.ir/458740 پيكر قهرمان پرورش اندام ايران و جهان در خاك آرام گرفت]{{Пайванди мурда|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; 
* Чемпиони ҷаҳон оид ба бодибилдинг Моҳсен Самади &lt;ref&gt;وب‌سایت خبرگزاری تک اندام  [http://takandam.ir/14857 محسن صمدی مدال برنز سنگین وزن جهان را ازآن خود کرد] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20190711104055/http://takandam.ir/14857 |date=2019-07-11 }}&lt;/ref&gt; 
* Ҳусейн Паноҳӣ мушакварзони марказӣ &lt;ref&gt;وب‌سایت خبرگزاری قدس آنلاین   [http://qudsonline.ir/news/3468 ایران، قهرمان پرورش اندام آسیا شد]{{Пайванди мурда|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; 
* Маҳмуди Моҳагег, чемпиони кишвар оид ба бодибилдинг.&lt;ref&gt;وب‌سایت روزنامه همشهری   [https://www.hamshahrionline.ir/news/433599 نتایج مسابقات پرورش اندام، بادی کلاسیک، فیزیک، فیزیک کلاسیک و ماسکولار فیزیک باشگاه‌های کشور]{{Пайванди мурда|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
{{Шаҳрҳои устони Албурз}}

[[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Эрон]]
[[Гурӯҳ:Шаҳрҳои устони Албурз]]
[[Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишин аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Саҳифаҳое, ки бо тарҷумаҳои ношинос оварда шудаанд]]</text>
      <sha1>ironzscykco8oizedcrche15sik3kvc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Низоми нимариёсатӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>219977</id>
    <revision>
      <id>1492610</id>
      <parentid>1480604</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T19:53:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492610</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12474" sha1="i0jt1cjmv5asj3grsnxu30gd40qtgg4" xml:space="preserve">[[File:Forms of government 2021.svg|500px|thumb|{{Қуттии рангӣ|#F0E847}} Давлатҳои ҷаҳон бо низоми нимариёсатӣ]]
'''Низоми нимараёсатӣ'''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://vazhaju.tj/word/%D0%BD%D0%B8%D0%B7%D0%BE%D0%BC%D0%B8%20%D0%BD%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%91%D1%81%D0%B0%D1%82%D3%A3/ODAxODc=|title=Низоми нимараёсатӣ чист? Маънои низоми нимараёсатӣ|author=|website=vazhaju.tj|date=|publisher=Вожаҷӯ|lang=tg|accessdate=2019-11-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211026084927/https://vazhaju.tj/word/%D0%BD%D0%B8%D0%B7%D0%BE%D0%BC%D0%B8%20%D0%BD%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%91%D1%81%D0%B0%D1%82%D3%A3/ODAxODc=|archivedate=2021-10-26}}&lt;/ref&gt; ({{lang-fa|نظام نیمه‌ریاستی}}) — навъе низоми ҳукуматӣ аст, ки дар он вижагиҳои [[Ҷумҳурии президентӣ|низоми риёсатӣ]] ва [[Низоми парлумонӣ|низоми парлумонӣ]] ба ҳам омадаанд. 

Дар ин шакли ҳукуматӣ мисли шакли идораи президентӣ риёсати кишвар (риёсати давлат) бар уҳдаи президент аст, ки дар интихоботи умумӣ ба қудрат расида ва мазҳари ҳокимияти миллӣ маҳсуб мешавад ва аз масъулияти сиёсӣ дар баробари парлумон озод аст, аммо бар хилофи шакли идораи президентӣ ва ба шеваи шакли идораи парлумонӣ ҳайати вазирон бо дарёфти раъйи эътимод аз намояндагони маҷлис расмият пайдо мекунад ва дар ҷараёни фаъолиятҳои худ дар баробари парлумон масъулияти сиёсӣ доранд.
== Зергурӯҳҳо ==
Ду зернамуди фарқкунандаи низоми нимариёсатӣ вуҷуд дорад: ''Низоми сарвазир-президентӣ'' ва ''Низоми президентӣ-парлумонӣ.''

Тибқи низоми '''сарвазир-президентӣ''', [[сарвазир]] ва кобинаи вазирон комилан ба [[парлумон]] ҳисобот медиҳанд. Президент метавонад сарвазир ва кобинаро интихоб кунад, аммо танҳо [[парлумон]] метавонад онҳоро тасдиқ кунад ва онҳоро бо ''раъйи эътимод'' аз вазифа барканор кунад. Ин низом ба парлумони холис хеле наздиктар аст. Ин зернамуд дар ин кишварҳо истифода мешавад: [[Буркина-Фасо]], [[Димоғаи Сабз]], &lt;ref name=&quot;Neto2010&quot;&gt;{{Cite journal|author=Neto|first=Octávio Amorim|year=2010|title=Between Constitutional Diffusion and Local Politics: Semi-Presidentialism in Portuguese-Speaking Countries|url=https://papers.ssrn.com/sol3/Delivery.cfm/SSRN_ID1666842_code1512429.pdf|journal=APSA 2010 Annual Meeting Paper|accessdate=18 August 2017}}&lt;/ref&gt; [[Тимури Шарқӣ]], &lt;ref name=&quot;Beuman2016&quot;&gt;{{Cite book|last=Beuman|first=Lydia M.|year=2016|title=Political Institutions in East Timor: Semi-Presidentialism and Democratisation|url=https://books.google.com/books?id=8GCFCwAAQBAJ|location=Abingdon, Oxon|publisher=[[Routledge]]|isbn=978-1317362128|lccn=2015036590|oclc=983148216|access-date=18 August 2017}}&lt;/ref&gt; [[Фаронса]], [[Литва]], [[Мадагаскар]], [[Малӣ]], [[Муғулистон]], [[Ниҷер]], [[Гурҷистон]], (2013–2018) [[Лаҳистон]], &lt;ref name=&quot;McMenamin2&quot;&gt;{{cite web |last=McMenamin |first=Iain |title=Semi-Presidentialism and Democratisation in Poland |url=http://webpages.dcu.ie/~mcmenami/Poland_semi-presidentialism_2.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20120212225305/http://webpages.dcu.ie/~mcmenami/Poland_semi-presidentialism_2.pdf |archive-date=12 February 2012 |access-date=11 December 2017 |publisher=School of Law and Government, [[Dublin City University]] |accessdate=2026-01-31 |archivedate=2012-02-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120212225305/http://webpages.dcu.ie/~mcmenami/Poland_semi-presidentialism_2.pdf }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Poland 1997 (rev. 2009) Constitution |url=https://www.constituteproject.org/constitution/Poland_2009?lang=en |access-date=9 October 2021 |website=Constitute}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CIA-20212&quot;&gt;{{cite web |date=22 September 2021 |title=Poland |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/poland/#government |access-date=8 October 2021 |work=The World Factbook |publisher=CIA |accessdate=2026-01-31 |archivedate=2021-10-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211008070737/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/poland/#government }}&lt;/ref&gt; [[Португалия]], [[Руминия]], [[Сан-Томе ва Принсипи]], [[Шри-Ланка]], [[Туркия]] ва [[Укроин]]. &lt;ref name=&quot;Shugart2005-Draft&quot;&gt;{{cite journal |last=Shugart |first=Matthew Søberg |author-link=Matthew Søberg Shugart |date=September 2005 |title=Semi-Presidential Systems: Dual Executive and Mixed Authority Patterns |url=http://dss.ucsd.edu/~mshugart/semi-presidentialism.pdf |url-status=dead |journal=[[Graduate School of International Relations and Pacific Studies]] |location=United States |publisher=[[University of California, San Diego]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20080819200307/http://dss.ucsd.edu/~mshugart/semi-presidentialism.pdf |archive-date=19 August 2008 |access-date=12 October 2017 }} {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20080819200307/http://dss.ucsd.edu/~mshugart/semi-presidentialism.pdf |date=2008-08-19 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Shugart2005&quot;&gt;{{cite journal |last=Shugart |first=Matthew Søberg |author-link=Matthew Søberg Shugart |date=December 2005 |title=Semi-Presidential Systems: Dual Executive And Mixed Authority Patterns |url=https://link.springer.com/content/pdf/10.1057%2Fpalgrave.fp.8200087.pdf |department=[[Graduate School of International Relations and Pacific Studies]], [[University of California, San Diego]] |journal=French Politics |volume=3 |issue=3 |pages=323–351 |issn=1476-3427 |oclc=6895745903 |doi=10.1057/palgrave.fp.8200087 |doi-access=free |access-date=12 October 2017 }}&lt;/ref&gt;

Дар низоми '''президентӣ-парлумонӣ''', [[сарвазир]] ва кобина дар назди [[президент]] ва [[парлумон]] дуҷониба масъуланд. Президент сарвазир ва кобинаро интихоб мекунад, аммо бояд барои интихоби худ дастгирии аксарияти парлумонӣ дошта бошад. Барои аз [[қудрат]] барканор кардани сарвазир ё тамоми кобина, президент метавонад онҳоро аз кор ронад ё парлумон метавонад онҳоро тавассути ''раъйи эътимоднопазирӣ'' аз кор ронад. Ин шакли низоми нимариёсатӣ ба [[низоми президентӣ]] холис хеле наздиктар аст. Он дар чунин [[кишвар]]&lt;nowiki/&gt;ҳо истифода мешавад: [[Озарбойҷон]], [[Гвинея-Бисау]], [[Қазоқистон]], [[Мозамбик]], [[Русия]] ва [[Тайван]]. Он инчунин дар [[Укроин]],[[Гурҷистон]], [[Кореяи Ҷанубӣ]] дар давраи ҷумҳуриҳои чорум ва панҷум ва дар [[Олмон]] дар давраи Ҷумҳурии Веймар истифода мешуд.&lt;ref&gt;[https://en.wikipedia.org/wiki/Semi-presidential_system аз Википедияи инглисӣ]&lt;/ref&gt;
 
== Ҳамзистӣ ==
{{Бештар|Ҳамзистӣ (ҳукумат)}}
Дар низоми нимраёсатӣ, [[президент]] ва [[сарвазир]] баъзан метавонанд аз ҳизбҳои сиёсии гуногун бошанд. Инро &quot; ҳамзистӣ &quot; меноманд, ки истилоҳе, ки дар [[Фаронса]] пас аз ба миён омадани вазъият дар солҳои 1980 пайдо шудааст. Ҳамзистӣ метавонад ё низоми муассири [[ҷудоии ҳокимиятҳо]], ё давраи сангрезии талх ва шиддатнокро вобаста ба муносибати ду роҳбар, идеологияҳои худи онҳо/ҳизбҳои онҳо ва талаботи тарафдорони онҳо эҷод кунад. 

== Тақсимоти қудрат ==
Тақсимоти [[қудрат]] байни [[президент]] ва [[сарвазир]] метавонад дар байни кишварҳо хеле фарқ кунад.

Масалан, дар [[Фаронса]], дар мавриди ҳамзистӣ, президент сиёсати хориҷӣ ва [[сиёсати дифоъ|сиёсати дифоъро]] назорат мекунад (инҳоро одатан ''les prérogatives présidentielles'', prerogatives presidential меноманд) ва сарвазир масъули сиёсати дохилӣ ва сиёсати иқтисодӣ мебошад.  Дар ин ҳолат, тақсимоти масъулиятҳо байни [[сарвазир]] ва [[президент]] дар конститутсия ба таври возеҳ зикр нашудааст, балки ҳамчун як конвенсияи сиёсӣ бар асоси принсипи конститутсионӣ, ки сарвазир аз ҷониби президент таъин ва аз вазифа озод карда мешавад, таҳаввул ёфтааст.  Аз тарафи дигар, ҳар вақте ки президент ва сарвазир як ҳизби сиёсиро намояндагӣ мекунанд, ки кобинаро роҳбарӣ мекунад, онҳо майл доранд, ки назорати ''де-факторо'' бар ҳамаи соҳаҳои сиёсат тавассути сарвазир амалӣ кунанд. Аммо, қарор аст, ки ба сарвазир чӣ қадар мухторият боқӣ мемонад, ба президент вобаста аст.

Дар аксари мавридҳо, ҳамзистӣ аз низоме ба вуҷуд меояд, ки дар он ду роҳбарият дар як вақт ё барои як мӯҳлат интихоб намешаванд. Масалан, дар соли 1981, [[Фаронса]] ҳам президенти сотсиалистӣ ва ҳам мақоми қонунгузорро интихоб кард, ки дар натиҷа сарвазири сотсиалистӣ ба қудрат  омад. Аммо дар ҳоле ки мӯҳлати ваколати президент ҳафт сол буд, [[Маҷлиси миллии Фаронса]] танҳо панҷ сол кор кард. Вақте ки дар интихоботи қонунгузории соли 1986 мардуми Фаронса маҷлиси ростгароёнро интихоб карданд, президенти сотсиалистӣ [[Франсуа Миттеран]] маҷбур шуд, ки бо сарвазири ростгаро [[Жак Ширак]] ҳамзистӣ кунад. 

Аммо, дар соли 2000, тағйирот ба Конститутсияи Фаронса мӯҳлати ваколати президенти Фаронсаро то панҷ сол кам кард. Ин имкони ҳамзистиро ба таври назаррас коҳиш дод, зеро акнун интихоботи парлумонӣ ва президентӣ метавонанд дар фосилаи кӯтоҳтар аз якдигар баргузор шаванд.

== Нигаред низ ==
* [[Ҷумҳурии президентӣ]]
* [[Ҷумҳурии парлумонӣ]] 

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
{{ПБ}}
[[Гурӯҳ:Шаклҳои идоракунии давлатӣ]]</text>
      <sha1>i0jt1cjmv5asj3grsnxu30gd40qtgg4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сарбоз</title>
    <ns>0</ns>
    <id>220709</id>
    <revision>
      <id>1492692</id>
      <parentid>1491567</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T22:18:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492692</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10233" sha1="p2nncholgbjiqwjsaqyy3rqwplyucbe" xml:space="preserve">{{Дараҷаи низомӣ
| тасвир1         = Russia-Army-OR-1-2010.svg
| image_size     = 100px
| зернавис1       = &lt;small&gt;Сардӯшии [[Нерӯи заминӣ]]&lt;/small&gt;
| тасвир2         = Russia-Airforce-OR-1-2010.svg
| зернавис2       = &lt;small&gt;Сардӯшии [[Нерӯи ҳавоӣ]]&lt;/small&gt;
| ном             = '''Сарбоз'''
| кишвар          = {{парчамбандӣ|Тоҷикистон}}
| нерӯ            = [[Нерӯи заминӣ]], [[Нерӯи ҳавоӣ]]
| кӯтаҳнивишт     = {{lang-fa|'''سرباز'''}}
| rank           = 
| NATO rank      = [[Дараҷаҳои Нерӯҳои мусаллаҳи Тоҷикистон|OR-1]]
| Non-NATO rank  = 
| бунёдшуда       = 
| бекоршуда       = 
| дараҷаи болотар = [[Размёр]]
| дараҷаи пойинтар =
| ҳамто           =  {{bulleted list|[[Новӣ]]|{{nowrap|{{парчамбандӣ|Iran}} '''سرباز وظیفه'''}}|{{парчамбандӣ|Russia}} ''Рядовой''&lt;ref&gt;{{книга|автор= Алиев Г. Г. канд. филол. наук |часть= |заглавие=Персидско-русский и русско-персидский военный словарь|ответственный=Под ред. канд. филол. наук, доц. А. М. Шойтова|место= М.|издательство=Воениздат|год=1972|страницы=167; 582; 653|страниц=655|тираж=3500|isbn=}}&lt;/ref&gt;|{{парчамбандӣ|USA}} ''Private''|[[File:NATO flag.svg|24px]] [[НАТО|NATO]] OR-1–OR-3}}
}}

'''Сарбоз''' ({{lang-fa|'''سرباز'''}}) — пойинтарин ва нахустин [[дараҷаи низомӣ]] дар [[Нерӯи заминӣ|нерӯҳои заминӣ]] ва [[Нерӯи ҳавоӣ|ҳавоӣ]], ки ҷойгоҳе пойинтар аз [[размёр]] дорад ва баробар бо [[новӣ]] дар [[нерӯи дарёӣ]] аст.

{| class=&quot;wikipedia sortable&quot; border=&quot;1&quot;
|-
|+ '''[[Дараҷаи низомӣ|Размпоягон]]'''
|-	
|width=&quot;30%&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#cfcfcf;&quot; | &lt;small&gt;кеҳтар:&lt;/small&gt;&lt;br&gt; —
|width=&quot;35%&quot; align=&quot;center&quot;  style=&quot;background:#bfbfbf;&quot;| [[File:Tajikistan_Armed_Forces_Shoulder_Patch.svg|50px]]&lt;br&gt;'''Сарбоз'''
|width=&quot;30%&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#afafaf;&quot; | &lt;small&gt;меҳтар:&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[Размёр]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;/small&gt;
|}

== Вожашиносӣ ==
«''Сарбоз''» аз ду бахш сохта шудаву мақулаи дастуриаш исму сифати фоъилӣ ва сохтвожааш ба сурати [исм (''сар'') + асоси феъли замони ҳозираи ''бохтан'' (''боз'')] аст. Дар сохти ин исм аз фароянди вожасозии таркиб истифода шудааст:
&lt;blockquote&gt;''сар'' &lt;small&gt;({{lang-fa|'''سر'''}} &lt; {{lang-pal|''sar''}}  &lt; {{lang-peo|''*sarah-''}})&lt;/small&gt; + ''боз'' &lt;small&gt;({{lang-fa|'''باز'''}} &lt; ''бохтан'')&lt;/small&gt;&lt;/blockquote&gt; 

''Сарбоз'' дар истилоҳ касеро гӯянд, ки аз сару ҷони худ гузаштаву омодаи ҷонбозӣ бошад&lt;ref&gt;''Фарҳанги забони тоҷикӣ''. Зери таҳрири М. Ш. Шукуров, В. А. Капранов, Р. Ҳошим, Н. А. Маъсумӣ — М., «Советская Энциклопедия», 1969. ҷ. 2. — с. 202&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://dehkhoda.ut.ac.ir/fa/dictionary/182543/%D8%B3%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B2 |title=''Деҳхудо, Алиакбар''. Луғатномаи Деҳхудо (нусхаи диҷитол, https://dehkhoda.ut.ac.ir) бар асоси нусхаи физикии 15-ҷилдии интишори соли 1377. — Муассисаи Луғатномаи Деҳхудо ва Маркази байнулмилалии омӯзиши забони форсии Донишгоҳи Теҳрон, 1399. |accessdate=2021-12-09 |archivedate=2021-12-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211209083030/https://dehkhoda.ut.ac.ir/fa/dictionary/182543/%D8%B3%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B2 }}&lt;/ref&gt;.

''Сарбоз'' аз дер боз ба маънои ''аскар'', ''аксари қатории пиёда''&lt;ref name=&quot;Фарҳанги тафсирӣ&quot;&gt;[https://archive.org/details/farhangitafsirii01naza/page/84 ''Фарҳанги тафсирии забони тоҷикӣ (иборат аз 2 ҷилд)''. Зери таҳрири Сайфиддин Назарзода (раис), Аҳмадҷон Сангинов, Саид Каримов, Мирзо Ҳасани Султон. – Душанбе: Пажӯҳишгоҳи забон ва адабиёти ба номи Рӯдакӣ, 2008. – 950 саҳ.]&lt;/ref&gt;; ''сипоҳӣ'', ''лашкарӣ''&lt;ref name=&quot;Фарҳанги тафсирӣ&quot; /&gt; ба кор меравад. Аз ин рӯ, ''сарбоз'' барои ҷойгузин кардани [[Дараҷаҳои Нерӯҳои мусаллаҳи Тоҷикистон|дараҷаи низомии]] ''аскари қаторӣ'' ба [[Вазорати мудофиаи Ҷумҳурии Тоҷикистон]] пешниҳод шудааст&lt;ref&gt;[https://asiaplus.news/2018/11/10/umed-dzhajhani-v-naczionalnoj-armii-i-terminologiya-dolzhna-byt-maksimalno-naczionalnoj/ ''Умед Джайхани'': В национальной армии и терминология должна быть максимально национальной]&lt;/ref&gt;.

== Рутбабандӣ ==
Дар [[нерӯҳои мусаллаҳ]] низомиеро ''сарбоз'' мегӯянд, ки зери дасти [[фармондеҳ]] хидмат мекунад ва пойинтарин [[Дараҷаи низомӣ|рутбаи низоми]]ро дорад&lt;ref&gt;''Фарҳанги  истилоҳоти  ҳуқуқ''. Зери таҳрири Маҳмудов М. А. — Душанбе: ЭР-граф, 2009. — с. 58&lt;/ref&gt;. 

Дараҷаи сарбозӣ дар нерӯҳои мусаллаҳи бисёре аз кишварҳои ҷаҳон 1 — 3 рутба — ''сарбоз'', ''сарбози дувум'', ''сарбози якум'' — дорад, ки баробар бо дараҷаҳои НАТО OR-1 — OR-3 ҳастанд.

Ин дараҷа дар нерӯҳои мусаллаҳи Тоҷикистон танҳо як рутба дорад, ки ''аскари қаторӣ'' номида мешавад&lt;ref name=&quot;majmilli.tj&quot;&gt;{{Cite web |url=http://majmilli.tj/қонуни-ҷумҳурии-тоҷикистон-дар-бораи-35/ |title=Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи уҳдадории умумии ҳарбӣ ва хидмати ҳарбӣ» |accessdate=2019-07-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190707082034/http://majmilli.tj/%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BD%D0%B8-%D2%B7%D1%83%D0%BC%D2%B3%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD-%D0%B4%D0%B0%D1%80-%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B8-35/ |archivedate=2019-07-07}}&lt;/ref&gt;.

== Пешина ==
Дараҷаи ''аскари қаторӣ'' соли 1946 дар [[Артиши Шуравӣ]] ҷойгузини дараҷаи ''аскари сурх'' шуда, ки он соли 1918 дар [[Артиши Сурх]] ҷорӣ шуда ва 22 сентябри 1935 ҳамчун пойинтарин дараҷаи фардии сарбозӣ пазируфта шуда буд&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://kitobam.com/cr/rutbai-arb/ |title=РУТБАИ ҲАРБӢ // Энсиклопедияи тоҷикӣ |accessdate=2020-01-16 |archivedate=2023-05-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230528174410/http://kitobam.com/cr/rutbai-arb/ }}&lt;/ref&gt;.

Дар [[Қувваҳои мусаллаҳи Тоҷикистон|Нерӯҳои мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон]] ин дараҷа [[23 феврал]]и [[соли 1993]] ба кор гирифта шудааст.

{| style=&quot;border:1px solid #8888aa; background-color:#f7f8ff; padding:5px; font-size:95%; margin: 12px 12px 12px 0px;&quot;
|- align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#cccccc&quot;
!colspan=5| &lt;big&gt;— Нишони аскарони сурх —&lt;/big&gt; 
!colspan=5| &lt;big&gt;— Сардӯшии аскарони қаторӣ—&lt;/big&gt;
|-align=&quot;center&quot;
|[[File:RA I K0 1924.jpg|альт=|71x71px]]
| [[File:RA A-cav R1RA-Sol col 1943.jpg|71x71px]]
|[[File:Red Army 1935 collar small krasnoarmeyets.svg|альт=|71x71пкс]]
|[[File:RKKA 1941 collar small OR1 krasnoarmeyets.svg|альт=|71x71пкс]]
| [[File:Красноармеец ВВС до 1943г.png|71x71px]]
|[[File:1943inf-p20.png|альт=|безрамки|119x119px]]

|[[File:1943inf-pf20.png|альт=|безрамки|116x116px]]
| [[File:Rank insignia of рядовой of the Soviet Army.svg|45px]]
| [[File:Rank insignia of рядовой of the Soviet Air Force.svg|45px]]
|[[File:Tajikistan-Army-OR-1.png|45px]]
|-align=&quot;center&quot;
| &lt;br&gt;нерӯҳои&lt;br&gt; заминӣ&lt;br&gt;&lt;small&gt;(1924–1935)&lt;/small&gt;
|&lt;br&gt;нерӯҳои&lt;br&gt; савора&lt;br&gt;&lt;small&gt;(1924–1943)&lt;/small&gt;
| &lt;br&gt;нерӯҳои&lt;br&gt; пиёда&lt;br&gt;&lt;small&gt;(1935–1940)&lt;/small&gt;
| &lt;br&gt;нерӯҳои&lt;br&gt; заминӣ&lt;br&gt;&lt;small&gt;(1940–1943)&lt;/small&gt;
| &lt;br&gt;нерӯҳои&lt;br&gt; ҳавоӣ &lt;br&gt;&lt;small&gt;(1935–1940)&lt;/small&gt;
| &lt;br&gt;&lt;small&gt;(1943–1946)&lt;/small&gt;

| &lt;br&gt;майдонӣ&lt;br&gt; &lt;small&gt;(1946–1955)&lt;/small&gt;
| &lt;br&gt;нерӯҳои&lt;br&gt; заминӣ&lt;br&gt;&lt;small&gt;(1955–1994)&lt;/small&gt;
| &lt;br&gt;нерӯҳои&lt;br&gt; ҳавобурд ва ҳавоӣ&lt;br&gt; &lt;small&gt;(1955–1994)&lt;/small&gt;
| &lt;br&gt;Нерӯҳои&lt;br&gt; мусаллаҳи&lt;br&gt;Тоҷикистон
|}{{clear}}

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
* [[Нерӯҳои мусаллаҳ]]
* [[Дараҷаи низомӣ]]
* [[Дараҷаҳои Нерӯҳои мусаллаҳи Тоҷикистон]]

== Нигаред ==
{{Дараҷаҳои низомӣ}}


[[Гурӯҳ:Хидмати ҳарбӣ]]
[[Гурӯҳ:Артиш]]
[[Гурӯҳ:Артиши Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Дараҷаҳои низомӣ]]
[[Гурӯҳ:Нерӯҳои мусаллаҳ]]</text>
      <sha1>p2nncholgbjiqwjsaqyy3rqwplyucbe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Размёр</title>
    <ns>0</ns>
    <id>220713</id>
    <revision>
      <id>1492651</id>
      <parentid>1491627</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T21:10:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492651</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10279" sha1="e3zbvmmcu51aqwbogrz154fn0f0x2so" xml:space="preserve">{{Дараҷаи низомӣ
| тасвир1         = Russia-Army-OR-2-2010.svg
| image_size     = 100px
| зернавис1       = &lt;small&gt;Сардӯшии [[Нерӯи заминӣ]]&lt;/small&gt;
| тасвир2         = Russia-Airforce-OR-2-2010.svg
| зернавис2       = &lt;small&gt;Сардӯшии [[Нерӯи ҳавоӣ]]&lt;/small&gt;
| ном             = '''Размёр'''
| кишвар          = {{парчамбандӣ|Tajikistan}}
| нерӯ           = [[Нерӯҳои мусаллаҳ|Артиш]]
| кӯтаҳнивишт     = {{lang-fa|'''رزم‌یار'''}}
| rank           = 
| NATO rank      = [[Дараҷаҳои Нерӯҳои мусаллаҳи Тоҷикистон|OR-4]]
| Non-NATO rank  = 
| бунёдшуда       = 
| бекоршуда       = 
| дараҷаи болотар = [[Кеҳтар размовар]]
| дараҷаи пойинтар = [[Сарбоз]]
| ҳамто           = {{bulleted list|[[Сарновӣ]]|{{nowrap|{{парчамбандӣ|Iran}} '''سرجوخه'''}}|{{парчамбандӣ|Russia}} ''Ефрейтор''|{{парчамбандӣ|USA}} ''Corporal'' |[[File:NATO flag.svg|24px]] [[НАТО|NATO]] ''OR-4''}}|
}}

'''Размёр''' ({{lang-fa|'''رزم‌یار'''}}) — [[дараҷаи низомӣ|дараҷае]] [[сарбоз]]ӣ дар [[Нерӯи заминӣ|нерӯҳои заминӣ]] ва [[Нерӯи ҳавоӣ|ҳавоӣ]], ки ба ''сарбозони омӯзишдида'' ба подоши дастовардҳояшон дода мешавад ва ҷойгоҳе болотар аз [[сарбоз]] ва пойинтар аз [[кеҳтар размовар]] дорад ва баробар бо [[сарновӣ]] дар [[нерӯи дарёӣ]] аст.

{| class=&quot;wikipedia sortable&quot; border=&quot;1&quot;
|-
|+ '''[[Дараҷаи низомӣ|Размпоягон]]'''
|-	
|width=&quot;30%&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#cfcfcf;&quot; | &lt;small&gt;кеҳтар:&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[Сарбоз]]
|width=&quot;35%&quot; align=&quot;center&quot;  style=&quot;background:#bfbfbf;&quot;| [[File:Tajikistan_Armed_Forces_Shoulder_Patch.svg|30px]]&lt;br&gt;'''Размёр'''
|width=&quot;30%&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#afafaf;&quot; | &lt;small&gt;меҳтар:&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[Кеҳтар размовар]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;/small&gt;
|}

''Размёр'' дар нерӯҳои мусаллаҳ маъмулан мақоми ''ёвари фармондеҳи'' ''[[разма]]''ро дорад ва дар сурати ниёз метавонад муваққатан фармондеҳии размаро ба уҳда гирад.

== Вожашиносӣ ==
''Размёр'' ({{lang-fa|'''رزم‌یار'''}} ‘''ёридиҳанда дар [[разм]]''’) аз ду [[вожа]] сохта шуда ва мақулаи дастурии он [[исм]] ва сохтвожааш ба сурати [исм (''разм'') + таквож (''ёр'')] аст. Дар сохти ин исм аз фароянди вожасозии таркибу иштиқоқ истифода шудааст:

&lt;blockquote&gt;''[[разм]]'' ({{lang-pal|''razm''}}  &lt; {{lang-peo|''*razma-''}} ‘''[[разма]]''’ &lt; [[Забони эронии бостон|эронии бостон]]: ''*raźman-'' ‘''ороиши ҷангӣ''’ аз √''*raź-'' ‘''оростан''’) + ''ёр'' ‘''ёвар''’ ({{lang-pal|''ayār''}} ‘''ёвар''’ &lt; *''hada-bāra-'' ‘''ёвар''’)&lt;ref&gt;''Ҳасандӯст, Муҳаммад''. Фарҳанги решашинохтии забони форсӣ. Теҳрон: Фарҳангистони забону адаби форсӣ, Нашри осор, 1393. ISBN 978-600-6143-57-6.&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

Дар забони форсии имрӯз таквожи «''ёр''», сарфи назар аз ин ки пасванд шумурда шавад ё вожае мустақил, ба исми ҳирфа ё исми масдар мепайвандад ва исми ҳирфае месозад, ки дар як сохтори силсиламаротибӣ зери дасти як мақоми болотар анҷоми вазифа мекунад&lt;ref&gt;''Таботабоӣ, Алоъуддин''. Фарҳанги тавсифии дастури забони форсӣ. – Теҳрон: «Фарҳанги муъосир», 1395. – 640 с. ISBN 978-600-105-121-0. – с. 115 – 116&lt;/ref&gt;. Пасванди ''-ёр'' дар вожаҳое чун ''[[сарҳангёр]]'', ''додёр'' (''муовини додситон; додситонёр''), ''донишёр'', ''устодёр'' ҳамин маъноро мерасонад&lt;ref&gt;''Фарҳангномаи форсӣ: вожагон ва аълом.'' Ғуломҳусайн Садрии Афшор, Насрин Ҳакамӣ, Настаран Ҳакамӣ. Теҳрон: «Фарҳанги муъосир», 1388. – 3 ҷилд. ISBN: ҷ. 1: 978-964-8637-92-2; ҷ. 2: 978-964-8637-89-2; ҷ. 3: 978-964-8637-91-5&lt;/ref&gt;.

''Размёр'' ба маънии ‘''ёвари фармондеҳи разма''’ аз ин байт дар «[[Шоҳнома]]» баргирифта шудааст:
&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;''Ки [[гурдон]] кадоманду [[солор]] кист'',
''Зи [[размовар]]он [[ҷанг]]ро ёр кист''?&lt;ref&gt;[https://archive.org/stream/ShahnamaJildEDuvvum-AbulQasimFirdausiTajikFarsi/ShahnamaJildEDuvumtajikFarsi_djvu.txt ''Абулқосим Фирдавсӣ''. Шоҳнома. — Душанбе: «Адиб», 2008. Таҳияи матн ва луғату тавзеҳот аз Камол Айнӣ ва Зоҳир Аҳрорӣ. Муҳаррир Мубашшир Акбарзод. ҷ. 2. — 480 саҳ. — ISBN 978-99947-32-84-5. — c. 234]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;
&lt;/blockquote&gt;

''Размёр'' ҳамчун  дараҷаи ефрейторӣ [[соли 1991]] дар нерӯҳои заминиву ҳавоии [[Сипоҳи посдорони Инқилоби исломӣ|Сипоҳи посдорон]] ҷорӣ шудааст&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://rc.majlis.ir/fa/law/show/91961 |title=Қонуни муқаррароти истихдомии Сипоҳи посдорони инқилоби исломӣ |accessdate=2021-12-14 |archivedate=2013-08-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130814072556/http://rc.majlis.ir/fa/law/show/91961 }}&lt;/ref&gt;. 

Аз ин рӯ, ''размёр'' барои ҷойгузинии дараҷаи низомии ''ефрейтор'' ({{lang-de|Gefreiter}}) ба [[Вазорати мудофиаи Ҷумҳурии Тоҷикистон|Вазорати дифоъи Ҷумҳурии Тоҷикистон]] пешниҳод шудааст&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Сулаймонӣ |first1=Иршод |title= Умед Ҷайҳонӣ: Агар раисҷумҳур тасмим гираду дастур диҳад, рутбаҳои низомӣ бечунучаро миллӣ мешаванд |url=https://asiaplus.news/tg/2022/02/23/umed-%d2%b7aj%d2%b3on%d3%a3-agar-rais%d2%b7um%d2%b3ur-tasmim-giradu-dastur-di%d2%b3ad-rutba%d2%b3oi-nizom%d3%a3-bechunucharo-mill%d3%a3-meshavand/ |access-date=26 July 2022 |language=tg |date=23 February 2022}}&lt;/ref&gt;.
 
== Пешина ==
''Размёр'' ҳамчун ёвари [[Размдор|''даҳабад'']] (''фармондеҳи разма'') нахустин бор дар [[сипоҳи Ҳахоманишиён]] (550 – 330 то милод) падид омадаву ба забони {{lang-peo|''*pasča-daθapati-''}} (нигаҳбони пушти [[Разма|''даҳа'']]) хонда мешуда ва фармондеҳи [[Гурӯҳ (низомӣ)|4 — 5 сарбоз]] будааст&lt;ref&gt;''Head'', ''Duncan''. The Achaemenid Persian Army. Montvert Publications, 1992. ISBN 1 874101 00 0. — с. 26&lt;/ref&gt;.
 
''Ефрейтор'' ҳамчун дараҷаи сарбозӣ дар [[Артиши Сурх]] дар [[соли 1940]] ҷорӣ шуда ва ҷойгоҳе болотар аз [[сарбоз|''қаторӣ'']] ва пойинтар аз [[Кеҳтар размовар|''сержанти хурд'']] дошт&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://kitobam.com/cr/rutbai-arb/ |title=РУТБАИ ҲАРБӢ // Энсиклопедияи тоҷикӣ |accessdate=2020-01-16 |archivedate=2023-05-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230528174410/http://kitobam.com/cr/rutbai-arb/ }}&lt;/ref&gt;. Ин дараҷаро сарбозоне дарёфт мекарданд, ки давраҳои омӯзиши размро гузаронда ва мақомҳои созмонии зеринро доштанд: 
* ''тирандоз'', ''норинҷакандоз'', ''тирбор'', ''тактирандоз''-''нишонзан'' дар нерӯҳои ҳавобурд, зиреҳсавор, марзбонӣ, ки дар онҳо ёвари [[Размовар|''фармондеҳи разма'']] аст.
* ''ронандаи худрав'', ''ронандаи зиреҳпӯш'', ''ронандаи тонк''.
* ''нишонгир'' дар нерӯҳои зиреҳӣ.
* ''нишонгир'' дар [[Батарея|оташбор]].
 
Дар [[Артиши Тоҷикистон|Нерӯҳои мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон]] ин дараҷа аз [[23 феврал]]и [[соли 1993]] ҷорӣ шудааст&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://majmilli.tj/қонуни-ҷумҳурии-тоҷикистон-дар-бораи-35/ |title=Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи уҳдадории умумии ҳарбӣ ва хидмати ҳарбӣ» |accessdate=2019-07-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190707082034/http://majmilli.tj/%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BD%D0%B8-%D2%B7%D1%83%D0%BC%D2%B3%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD-%D0%B4%D0%B0%D1%80-%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B8-35/ |archivedate=2019-07-07}}&lt;/ref&gt;.

== Пайвандҳо ==
* [[Нерӯҳои мусаллаҳ]]
* [[Дараҷаи низомӣ]]
* [[Дараҷаҳои Нерӯҳои мусаллаҳи Тоҷикистон]]
{{Дараҷаҳои низомӣ}}
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

[[Гурӯҳ:Артиш]]
[[Гурӯҳ:Дараҷаҳои низомӣ]]
[[Гурӯҳ:Сарбозон]]</text>
      <sha1>e3zbvmmcu51aqwbogrz154fn0f0x2so</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Майте Перронӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>221036</id>
    <revision>
      <id>1492534</id>
      <parentid>1367844</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T17:49:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492534</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23674" sha1="apeh683jv9b4d7loaxvxc5s7eiz8a91" xml:space="preserve">{{Мусиқидон
|ном                  = Майте Перронӣ
|номи аслӣ            = {{lang-en|Maite Perroni}}
|тасвир               = 
|бар                  = 
|тавсифи тасвир       = 
|ном ҳангоми таваллуд = Maite Perroni Beorlegui
|таърихи таваллуд     = 09.03.1983
|зодгоҳ               = {{Зодгоҳ|Мехико}}, [[Мексика]]
|таърихи даргузашт    = 
|маҳалли даргузашт    = 
|шаҳрвандӣ            = {{парчам|Мексика}}
|касб                 = [[ҳунарпеша]]&lt;br&gt;[[сароянда]]&lt;br&gt;суруднавис&lt;br&gt;[[мудел (шахс)|мудел]] 
|солҳои фаъолият      = 2004-то ҳол
|сабк                 = [[мусиқии поп]]
|навъи садо = [[метсо-сопрано]]
|мукофотҳо            = 
|ношир(он) = [[Warner Music Group]]
}}
'''Майте Перронӣ''' ({{lang-es|'''''Maite Perroni'''''}}; номи пурра — '''''Майте Перронӣ Беорлеги''''', тав. [[9 март]] [[1983]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.maite-perroni.com.mx/ |title=нусхаи бойгонӣ |accessdate=2021-08-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190515102216/http://www.maite-perroni.com.mx/ |archivedate=2019-05-15 }}&lt;/ref&gt;, [[Мехико]], [[Мексика]]) — [[сароянда]] ва [[ҳунарпеша]]и [[Мексика|мексикӣ]].

== Зиндагинома ==
Майте 3 марти соли 1983 дар Мехико таваллуд шудааст.
Ҳангоми 1 сола буданаш бо оилааш ба [[Гвадалаҳара]], пойтахти [[Халиско|иёлати Халискои]] [[Мексика]] кӯчиданд&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.esmas.com/espectaculos/artistas/693473.html |title=Archived copy |accessdate=2009-05-12 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090524042251/http://www.esmas.com/espectaculos/artistas/693473.html |archivedate=May 24, 2009 |df=mdy-all }} ''official esmas bio''&lt;/ref&gt;. Ва ҳангоми 12 сола буданаш ба [[Мехико]] баргаштанд. Падари ӯ, Хавиер Перронӣ, ба шаҳр интиқол дода шуд. Майте ду бародар дорад;  Адолфо се сол ва Франсиско (Пако) нуҳ сол аз ӯ хурдтаранд. Майте ё &quot;Май&quot;, ки дӯстони наздикаш ӯро садо мезананд, соли 2000 дар Centro DE Televisa дар Educationación Artistica (CEA) риштаи ҳунарро омӯхта, барномаи сесоларо дар ду сол ба итмом расонидааст.

== Фаъолият ==
[[Акс:Maite Perroni.jpg|thumb|160px|Майте соли 2006.]]
Майте нахустнамоиши худро дар теленовелаи ''Ребелде'' &quot;Rebelde&quot;, ки аз рӯи асари &quot;Rebelde Way&quot; сохта шудааст, иҷро намудааст. Қаҳрамони ӯ Гуадалупа &quot;Лупита&quot; Фернандес, духтари наврас аз оилаи табақаи поёнӣ имконияти таҳсил дар мактаби афсонавии Elite Way -ро надорад, тасвир шудааст. ''Rebelde'' аз соли 2004 то 2006 пахш шудааст, ки аз 440 қисм  иборат мебошад.

Соли 2008, ӯ ҳамчун қаҳрамони асосӣ дар&quot; Тақдири як фаришта&quot;, дар муқобили [[Вилям Левӣ]] нақш бозидааст. [[Теленовела]] дар саросари ҷаҳон муваффақияти бузург дошт. Вай нақши сеюми марказии худро дар ''Mi Pecado'' дар муқобили [[Эухенио Силер]] бозидааст. Майте дар мавсими сеюми ''Mujeres Asesinas'' дар қисми шашум нақши Стелло Бланкоро бо [[Диана Брачо]], Луз Мария Агилар ва [[Марк Тачер]] иҷро намудааст.

Соли 2009, Майте маликаи нави теленовелҳо аз ҷониби [[Univision]] ном гирифт.

Соли 2010, Майте бо ситораи қаблии худ [[Вилям Левӣ]] дар ''Triunfo del Amor'', ремейки теленовелаи классикии [[Венесуэла]] ''Cristal'' нақш офаридааст.

Соли 2012, Перронӣ бо Педро Фернандес дар ''Cachito de Cielo'' иҷрои панҷуми худро дар нақши асосӣ бозид.

Соли 2014 Майтеро барои нақши асосӣ  дар теленовелаи ''La Gata'' ҳамроҳи [[Даниел Аренас]], [[Эрика Буэнфил]] ва [[Лаура Запата]] даъват намуданд. Он 5 майи соли 2014 пахш карда шуд.

12 июли соли 2014 [[People en Español]] Майтеро маликаи нави теленовелаҳои [[Мексика]] номид&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.peopleenespanol.com/article/maite-perroni-angelique-boyer-reinas-jovenes-telenovelas-mexicanas-televisa|title=Angelique Boyer y Maite Perroni, las reinas jóvenes de las telenovelas mexicanas|publisher=|accessdate=September 16, 2016}}&lt;/ref&gt;.

Соли 2015, Майте нақши ҳафтуми асосии худро бо [[Арат де ла Торре]] ба даст овард, ки &quot;Antes muerta que Lichita&quot; ном дошт. Ин муваффақияте дар [[Мексика]] ва [[Иёлоти Муттаҳида]] буд, ки ӯро ба таблиғи он даъват карданд, зеро вай дар [[Амрикои Шимолӣ]] мухлисони зиёд дорад.

Сипас, дар соли 2017, ӯ нақши ҳаштумашро бо [[Себастиан Рулӣ]] бозид, ки &quot;Papá a toda madre&quot; ном дошт.

Аз соли 2019 дар силсилафилми мазҳакавии &quot;El juego de las llaves&quot; нақши асосиро мебозад. Худи ҳамон сол филми &quot;Doblemente embarazada&quot; таҳия шуд, ки Майте ҳам ба ҳайси [[таҳиягари филм]] ва ҳам иҷрокунандаи нақши асосӣ гашт.

Соли 2020 Майте дар теленовелаҳои мексикии ''Herederos por accident'' ва ''Oscuro deseo'' нақши марказиро бозид.

== Фаъолияти овозхонӣ ==

[[Акс:MaitePerroniBeorlegui.jpg|thumb|left|250px|Майте Перронӣ]] 
Майте узви гурӯҳи маъруфи [[RBD]] буд. То имрӯз, RBD 9 албоми студиёвӣ, аз ҷумла албомҳо бо [[забони испанӣ|забонҳои испанӣ]], [[забони португалӣ|португалӣ]] ва [[забони англисӣ|англисӣ]] таҳия кардааст. Онҳо дар саросари ҷаҳон зиёда аз 15 миллион албом фурӯхтанд ва ба сайёҳатҳои гуногуни байналмилалӣ, аз ҷумла дар саросари [[Амрикои Лотинӣ]] ва [[Аврупо]].

Майте суруди &quot;Tal Vez Mañana&quot;-ро барои албоми чаҳорум бо забони испанӣ, Empezar Desde Cero сароидааст.

8 августи соли 2008, RBD ба мухлисон эълон намуд, ки онҳо тасмим гирифтанд, ки аз ҳам ҷудо шаванд. Онҳо сафари ниҳояшон, Gira Del Adios World Tour, соли 2009 баромаданд ва бо ҳамин ҷудо шуданд. Перронӣ аз сабаби сабти филми ''Тақдири як фаришта'' дар ин сафари консертӣ иштирок карда натавонист.

Перронӣ барои нақш дар филми ''Тақдири як фаришта'' се сурудро барои намоиш бо номи  &quot;Esta Soledad&quot;, &quot;Separada De Ti&quot; ва &quot;Contig&quot; сабт кардааст.

Вай суруди &quot;Mi Pecado&quot;-ро бо гурӯҳи [[Reik]] сабт кард, ки он ҳамчун суруди оғозшавии [[теленовелла]]и &quot;Mi Pecado&quot; истифода шудааст.

Вай бо ҳамроҳии Марко ди Мауро суруде бо номи &quot;A Partir De Hoy&quot; сабт кардааст, ки саундтреки теленовелаи &quot;Triunfo del Amor&quot;, ки худаш нақши асосиро бозидааст, гардид.

Соли 2012, Перронӣ суруди &quot;Te daré mi corazón&quot;-ро баровард, ки барои теленоволаи ӯ &quot;Cachito de Cielo&quot; истифода шудааст.

Дар охири соли 2012, Перронӣ эълом дошт, ки аввалин албоми алоҳидагӣ бо номи Eclipse de Luna-ро сабт мекунад.

16 июли соли 2013, Перронӣ суруди [[бачата]] бо номи &quot;Tu y Yo&quot;-ро сабт кардааст.

Моҳи майи соли 2014, Перронӣ як суруди дигари бачата бо номи &quot;Vas A Querer Volver&quot;-ро баровард, ки он ҳам саундтреки силсилафилми &quot;La Gata&quot; шуд.

Моҳи июни соли 2014, Перронӣ суруди дуэтиро бо Алекс Убаго бо номи &quot;Todo lo que soy&quot; баровард, ки он суруди мавзӯии ҷуфти теленовелаи &quot;La Gata&quot; истифода шуд.

14 июли соли 2016, Перронӣ аввалин суруди худро бо номи Adicta сабт намуд. Вай онро дар Premios Juventud 2016 иҷро кард. Он ба албоми нави ӯ дохил шуд.

== Ҳаёти шахсӣ ==
Майте ҳоло дар [[Лос Анҷелес]], [[Калифорния]] зиндагӣ мекунад. Ӯ аз соли 2013 бо оҳангсоз ва продюсери чилигӣ робита дорад&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.peopleenespanol.com/article/maite-perroni-muestra-amor-novio-koko-stambuk-redes-fotos|title=Maite Perroni muestra su amor por Koko Stambuk en las redes (FOTOS)|publisher=|accessdate=September 16, 2016}}&lt;/ref&gt;.

== Дискография ==
=== Албомҳо ===
* Eclipse de Luna — 23 августи 2013 сабт шудааст
* Label: Warner Music
* CD, Digital download
=== Сурудҳо ===
* Tú y Yo
* Como Yo
* Me Va
* Y Lloro (And I Cry)
* Agua Bendita
* Llueve, llueve
* Eclipse De Luna
* Melancolía (Saudade)
* ¿Qué Te Hace Falta?
* Sueño Contigo
* Ojos Divinos бо [[Коко Стамбук]])
* Los Cangrejos
* Inexplicable – (бо [[Thiaguinho]])
* Vas a Querer Volver
* Todo Lo Que Soy
* Adicta
* Loca
* Como Yo Te Quiero
* Bum Bum Dale Dale
... ва ғай. 
== Сафарҳои ҳунарӣ ==
{| border=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;&quot;
|- bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; align=&quot;center&quot;
! colspan=&quot;4&quot; style=&quot;background: LightSteelBlue;&quot; | Сафарҳо
|- bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; align=&quot;center&quot;
! Сол
! Номгӯй 
|-
|  2010
| ''Maite Perroni Brazilian Tour 2010''
|-
|2013–15
|''Eclipse de Luna Tour''
|-
| 2016-18
| ''Tour Love''
|-
| 2018
| ''Maite Perroni Live Tour''
|-
|}
== Филмнома ==

=== Филмҳо ===
{| class=&quot;wikitable &quot;
|-
! Сол !! Номгӯй !! Нақш !! Шарҳҳо
|-
| 2012 || ''El arribo de Conrado Sierra'' || Нинфа ||
|-
| 2014 || ''El Origen de los Guardianes'' || Тус Фейрӣ || Нақши аз хотираҳо
|-
| 2015 || ''Selección Canina'' || Майте Терр || Овоздиҳанда
|-
| 2015 || ''Un gallo con muchos huevos'' || Ди || Овоздиҳанда
|-
| 2018 || ''Dibujando el cielo'' || София ||
|-
| 2019 || ''Doblemente embarazada'' || Кристина || Инчунин таҳиягар
|-
| 2020 || ''Un rescate de huevitos''&lt;ref name=&quot;huevitos-voces-sector&quot;&gt;{{cite news |title=Ellos presentarán su voz a Huevitos en Fuga |url=https://sectorcine.com/noticias/nota/huevitos-en-fuga-doblaje/ |accessdate=14 June 2019 |work=Sector Cine |publisher=sectorcine.com, Inc. |date=13 May 2019 |language=Spanish |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221201074825/https://sectorcine.com/noticias/nota/huevitos-en-fuga-doblaje/ |archivedate=2022-12-01 }}&lt;/ref&gt; || Ди || Овоздиҳанда
|}

=== Силсилафилмҳо ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Сол !! Номгӯй !! Нақш !! Шарҳҳо
|-
| 2004-06 || ''Rebelde'' || Гуадалупа &quot;Лупита&quot; Фернандез|| Нақши дуюмдараҷа
|-
| 2007 || ''RBD: La familia'' || Мей  || Нақши марказӣ; 13 қисм
|-
| 2007 || ''Lola, érase una vez'' || &quot;The New Cinderella&quot; || Нақши меҳмонӣ
|-
| 2008-09 || ''Тақдири як фаришта'' || Мария де Хесус &quot;Моричий&quot; Верадо || Нақши марказӣ 
|-
| 2009 || ''Mi pecado'' || Лукросиё Кордоба Педраза де Ҳуерта || Нақши марказӣ 
|-
| 2010 || ''Mujeres asesinas'' || Эстела Бланко|| Қисмати: &quot;Las Blanco, Viudas&quot;
|-
| 2010-11 || ''Triunfo del amor'' || Мария &quot;Desamparada&quot; Итурбиде Гутиеррез|| Нақши марказӣ 
|-
| 2012 || ''Cachito de cielo'' || Рената Ландерос || Нақши марказӣ
|-
| 2014 || ''The Stray Cat|La Gata'' || Эсмералдо &quot;Гата&quot; / Рената де ла Санта Круз || Нақши марказӣ
|-
| 2015-16 || ''Antes muerta que Lichita'' || Алисия Гутиеррез Лопес / Личито || Нақши марказӣ
|-
| 2017-18 || ''Papá a toda madre'' || Рени Санчез Морено || Нақши марказӣ
|-
| 2019 || ''El juego de las llaves'' || Адриана &quot;Адри&quot; Ромеро || Нақши марказӣ; 10 қисм
|-
| 2020 || ''Herederos por accidente || Лупита &quot;Лу&quot; Маркез || Нақши марказӣ; 13 қисм 
|-
| 2020 || ''Cómo Sobrevivir Soltero'' || Худаш || Нақши меҳмонӣ; Қисмати 7: &quot;Romcom&quot;
|-
| 2020 || ''Oscuro deseo'' || Алма Соларес || Нақши марказӣ; 18 қисм
|}

== Ҷоизаҳо ==
=== TVyNovelas Award ===
:'''3 бурд''' аз 10 номзадӣ ва '''1''' мукофоти махсус
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;table-layout: fixed;&quot;
|-
!width=&quot;5%&quot;| Сол
!width=&quot;35%&quot;| Гурӯҳ 
!width=&quot;50%&quot;| Номзадӣ
!width=&quot;10%&quot;| Натиҷа 
|-style=&quot;text-align: center; top&quot;
| [[TVyNovelas Awards|2009]]
|rowspan=2| [[TVyNovelas Awards|TVyNovelas Award барои беҳтарин ҳунарпешаи асосии ҷавон]] 
|''[[:en:Cuidado con el ángel|Тақдири як фаришта]]''
|{{Ғолиб}}
|- style=&quot;text-align: center; top&quot;
| [[TVyNovelas Awards|2010]]
|''[[:en:Mi pecado|Mi Pecado]]''&lt;ref&gt;[http://www.tvyespectaculos.com/2010/02/08/nominados-a-los-premios-tvynovelas-2010/ TVyEspectáculos &quot;Maite Perroni nominada en la categoría de Mejor actriz juvenil&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111002072554/http://www.tvyespectaculos.com/2010/02/08/nominados-a-los-premios-tvynovelas-2010/ |date=October 2, 2011 }} – actualizado febrero de 2010&lt;/ref&gt;
|{{nom}}
|- style=&quot;text-align: center; top&quot;
| rowspan=2| [[TVyNovelas Awards|2012]]
| [[TVyNovelas Awards|TVyNovelas Award барои беҳтарин ҳунарпешаи марказӣ]]
|''[[:en:Triunfo del Amorriunfo|Triunfo del Amor]]''
|{{nom}}
|- style=&quot;text-align: center; top&quot;
| [[TVyNovelas Awards Мавзӯи мусиқавӣ]]
| &quot;A Partir de Hoy&quot;
|{{nom}}
|- style=&quot;text-align: center; top&quot;
|[[TVyNovelas Awards|2015]]
|rowspan=3| Беҳтарин ҳунарпешаи асосӣ
|''[[:en:La gata (2014 telenovela)|La Gata]]''
|{{nom}}
|- style=&quot;text-align: center; top&quot;
|[[TVyNovelas Awards|2016]]
|''[[Antes muerta que Lichita]]''
|{{Ғолиб}}
|- style=&quot;text-align: center; top&quot;
|[[TVyNovelas Awards|2018]]
|''[[:en:Papá a toda madre|Papá a toda madre]]''
|{{Ғолиб}}
|-
! colspan=5| Маҳбуби тамошобинон
|- style=&quot;text-align: center; top&quot;
| rowspan=&quot;3&quot;; style=&quot;text-align:center;&quot;| [[TVyNovelas Awards|2013]]
| Зеботарин
| rowspan=&quot;3&quot;| ''[[:en:Cachito de cielo|Cachito de cielo]]''
| {{nom}}
|- style=&quot;text-align: center; top&quot;
| Ҷуфти маъруф &lt;small&gt;(бо [[:en:Pedro Fernández (singer)|Педро Фернандес]])&lt;/small&gt;
| {{nom}}
|- style=&quot;text-align: center; top&quot;
| Бӯсаи маъмул&lt;small&gt;(бо [[:en:Pedro Fernández (singer)|Педро Фернандес]])&lt;/small&gt;
| {{nom}}
|- style=&quot;text-align: center; top&quot;
! colspan=5| Мукофотҳои фахрӣ
|-style=&quot;text-align: center; top&quot;
| [[TVyNovelas Awards|2012]]
| Ҷоизаи бонуфузтарин
| {{n/a}}
| {{Ғолиб|Гиранда}}
|}

[[Акс:Maite Perroni Premios Juventud 2011.png|thumb|right|150px|Майте Перронӣ дар соли 2011 дар маросими ҷоизасупории Premios Juventud]]
=== Premios Juventud ===
:'''3 бурд''' аз 11 номзадӣ
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;table-layout: fixed;&quot;
|-
!width=&quot;5%&quot;| Сол
!width=&quot;35%&quot;| Гурӯҳ 
!width=&quot;50%&quot;| Номзадӣ
!width=&quot;10%&quot;| Натиҷа
|- style=&quot;text-align: center; top&quot;
| [[Premios Juventud|2008]]
|Духтари орзуҳои ман
|''[[:en:RBD: La Familia|RBD: La Familia]]''
|{{nom}}
|- style=&quot;text-align: center; top&quot;
| rowspan=2|[[Premios Juventud|2009]]
|Вай услуб дорад
|Худаш
|{{nom}}
|- style=&quot;text-align: center; top&quot;
|Духтари орзуҳои ман
|''[[:en:Cuidado con el ángel|Тақдири як фаришта]]''
|{{Ғолиб}}
|- style=&quot;text-align: center; top&quot;
| [[Premios Juventud|2010]]
|rowspan=3| Духтари орзуҳои ман
|''[[:en:Mi pecado|Mi Pecado]]''
|{{nom}}
|- style=&quot;text-align: center; top&quot;
| [[Premios Juventud|2011]]
|''[[:en:Triunfo del Amor (telenovela)|Triunfo del Amor]]''&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.impre.com/la-gente-dice/viewArticle.action?articleId=281474978853152|title=www.impre.com|publisher=|accessdate=September 16, 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170824191853/http://www.impre.com/la-gente-dice/viewArticle.action?articleId=281474978853152|archivedate=2017-08-24}}&lt;/ref&gt;
|{{Ғолиб}}
|- style=&quot;text-align: center; top&quot;
| [[Premios Juventud|2014]]
|''[[:en:Cachito de cielo|Cachito de Cielo]]''
|{{nom}}
|- style=&quot;text-align: center; top&quot;
| rowspan=2| [[Premios Juventud|2015]]
|Ҳунарпешаи маҳбуб 
| ''[[:en:The Stray Cat|La Gata]]''
|{{nom}}
|- style=&quot;text-align: center; top&quot;
|Беҳтарин мавзӯъ Novelero
| &quot;[[Vas A Querer Volver]]&quot;
|{{nom}}
|- style=&quot;text-align: center; top&quot;
| rowspan=3| [[Premios Juventud|2016]]
|Ҳунарпешаи маҳбуб 
| ''[[:en:Antes muerta que Lichita|Antes muerta que Lichita]]''
|{{Ғолиб}}
|- style=&quot;text-align: center; top&quot;
|Ҳунарпешае, ки намоишро оро медиҳад
| ''[[:en:Un gallo con muchos huevos|Un Gallo con Muchos Huevos]]''
|{{nom}}
|- style=&quot;text-align: center; top&quot;
|Мухлисони беҳтарин
| Perronitos
|{{nom}}
|- style=&quot;text-align: center; top&quot;
|}

=== People en Español Award ===
:'''2 бурд''' аз 16 номзадӣ
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;table-layout: fixed;&quot;
|-
!width=&quot;5%&quot;| Сол
!width=&quot;35%&quot;| Гурӯҳ 
!width=&quot;50%&quot;| Номзадӣ
!width=&quot;10%&quot;| Натиҷа
|- style=&quot;text-align: center; top&quot;
|rowspan=2| 2009
| Беҳтарин ҳунарпеша 
|rowspan=2| &lt;center&gt;''[[:en:Cuidado con el ángel|Тақдири як фаришта]]''&lt;/center&gt;
| {{nom}}
|-style=&quot;text-align: center; top&quot;
|Беҳтарин ҷуфт (бо [[Вилям Левӣ]])
| {{nom}}
|-style=&quot;text-align: center; top&quot;
|rowspan=3| 2010
| Беҳтарин ҳунарпеша
|rowspan=3| &lt;center&gt;''[[:en:Mi Pecado|Mi Pecado]]''&lt;/center&gt;
| {{nom}}
|-style=&quot;text-align: center; top&quot;
|Беҳтарин ҷуфт (бо [[Эухенио Силер]])
| {{nom}}
|-style=&quot;text-align: center; top&quot;
| Беҳтарин ҳунарпешаи асосии ҷавон
| {{nom}}
|-style=&quot;text-align: center; top&quot;
|rowspan=2| 2011
| Беҳтарин ҳунарпеша 
|rowspan=2| &lt;center&gt;''[[:en:Triunfo del Amor|Triunfo del Amor]]''&lt;/center&gt;
| {{nom}}
|-style=&quot;text-align: center; top&quot;
| Беҳтарин ҷуфт (бо [[Вилям Левӣ]])
|{{Ғолиб}}
|-style=&quot;text-align: center; top&quot;
|2012
|Маликаи ''[[Twitter]]''
| &lt;center&gt;Майте Перронӣ&lt;/center&gt;
|{{Ғолиб}}
|-style=&quot;text-align: center; top&quot;
|rowspan=5| 2013
| Албоми сол
|&lt;center&gt;''[[:en:Eclipse de Luna|Eclipse de Luna]]''&lt;/center&gt;
| {{nom}}
|-style=&quot;text-align: center; top&quot;
|Суруди сол
|rowspan=2|&lt;center&gt;&quot;Tú y Yo&quot;&lt;/center&gt;
| {{nom}}
|-style=&quot;text-align: center; top&quot;
|Музиквидеои сол
| {{nom}}
|-style=&quot;text-align: center; top&quot;
|Беҳтарин ҳунарманди нав
|rowspan=2|&lt;center&gt;Майте Перронӣ&lt;/center&gt;
| {{nom}}
|-style=&quot;text-align: center; top&quot;
|Зеботарин ''[[Instagram]]''
| {{nom}}
|-style=&quot;text-align: center; top&quot;
|rowspan=6| 2014
| Беҳтарин ҷуфт (бо [[Даниел Аренас]])
|rowspan=2|&lt;center&gt;''[[:en:La Gata (2014 telenovela)|La Gata]]''&lt;/center&gt;
| {{nom}}
|-style=&quot;text-align: center; top&quot;
| Беҳтарин ҳунарпеша 
| {{nom}}
|-style=&quot;text-align: center; top&quot;
| Беҳтарин суруди мавзӯъ
|rowspan=1|&lt;center&gt;&quot;Vas a Querer Volver&quot;&lt;/center&gt;
| {{nom}}
|}

=== Ҷоизаҳои интихоби кӯдакони Мексика ===
:'''0 бурд''' аз 3 номзадӣ
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;table-layout: fixed;&quot;
|-
!width=&quot;5%&quot;| Сол
!width=&quot;35%&quot;| Гурӯҳ 
!width=&quot;50%&quot;| Номзадӣ
!width=&quot;10%&quot;| Натиҷа
|-style=&quot;text-align: center; top&quot;
|2014
|Ҳунарпешаи маҳбуб
|&lt;center&gt;''[[:en:La Gata (2014 telenovela)|La Gata]]''&lt;/center&gt;
|{{nom}}
|-style=&quot;text-align: center; top&quot;
| rowspan=2|2013
|Ҳунарпешаи маъруф
|&lt;center&gt;''[[:en:Cachito de cielo|Cachito de Cielo]]''&lt;/center&gt;
| {{nom}}
|-style=&quot;text-align: center; top&quot;
|Овози маъмул аз филмҳои тасвирӣ 
|&lt;center&gt;''El Origen de los Guardianes''&lt;/center&gt;
| {{nom}}
|-
|}

=== Estilo DF ===
:'''1 бурд''' аз 1 номзадӣ

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;table-layout: fixed;&quot;
|-
!width=&quot;5%&quot;| Сол
!width=&quot;35%&quot;| Гурӯҳ 
!width=&quot;50%&quot;| Номхадӣ
!width=&quot;10%&quot;| Натиҷа
|-style=&quot;text-align: center; top&quot;
|2014
|Ҳунарманд бо беҳтарин услуб 
|&lt;center&gt;''Худаш''
|{{Ғолиб}}
|-
|}

=== 50 зеботарини People en Español ===
12 сол паиҳам: 2008–2019

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
== Пайвандҳо ==
{{Authority control}}

[[Гурӯҳ:Ҳунарпешазанҳо аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Ҳунарпешазанони асри ХХI]]
[[Гурӯҳ:Ҳунарпешазанҳои синамои Испониё ва Амрикои Лотинӣ]]
[[Гурӯҳ:Ҳунарпешазанҳои телевизиони Мексика]]
[[Гурӯҳ:Ҳунарпешазанҳои синамои Мексика]]
[[Гурӯҳ:Садопешазанҳои Мексика]]
[[Гурӯҳ:Сарояндаҳо аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Сарояндаҳои Мексика]]
[[Гурӯҳ:Сарояндаҳои асри XXI]]
[[Гурӯҳ:Муделҳои Мексика]]</text>
      <sha1>apeh683jv9b4d7loaxvxc5s7eiz8a91</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Марлене Фавела</title>
    <ns>0</ns>
    <id>221067</id>
    <revision>
      <id>1492541</id>
      <parentid>1448716</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T18:06:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492541</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20315" sha1="a22d2uqxzzdgahd1rsj4rcno36a70y9" xml:space="preserve">{{Синамогар
|ном                  = Марлене Фавела
|номи аслӣ            = {{lang-es|Marlene Favela}}
|тасвир               = 
|бар                  = 
|тавсифи тасвир       = 
|ном ҳангоми таваллуд = Silvia Marlene Favela Meraz
|таърихи таваллуд       = 05.08.1976
|зодгоҳ               = {{Зодгоҳ|Сантяго Папаскяро}}, [[Дуранго]], [[Мексика]]
|таърихи даргузашт           = 
|маҳалли даргузашт         = 
|шаҳрвандӣ            = {{парчам|Мексика}}
|касб                 = [[ҳунарпеша]]&lt;br&gt;[[Мудел (шахс)|мудел]]
|солҳои фаъолият      = 1999-то ҳол
|самт                 = 
|ҷоизаҳо            = 
}}
'''Силвия Марлене Фавела Мерас''' ({{lang-es|Silvia Marlene Favela Meraz}}; тав. [[5 август]] [[1976]], [[Сантяго Папаскяро]], [[Дуранго]], [[Мексика]]) — [[ҳунарпеша]] ва [[Мудел (шахс)|модели]] [[Мексика|мексикӣ]]. Ӯ дар [[Амрикои Лотинӣ]] ҳунарнамоӣ менамояд.

== Зиндагинома ==
Марлене Фавела аз насли испанӣ, лубнонӣ ва мексикоӣ аст. Марлене аз хурдӣ орзу дошт, ки машҳур шавад, аммо роҳи ӯ ба сӯи шӯҳрат осон набуд. Ӯ барои омӯзиши ҳуқуқ ба [[Мехико]] кӯчид, тасодуфан бо продюсер дар он ҷо вохӯрд ва панҷ сол ҳамчун модел кор кард. Пас аз он одамон аз [[Televisa]] ӯро пайхас карданд ва Марлене барои омӯзиши актёрӣ стипендия гирифт.

== Фаъолият ==
Ӯ дар [[Операи собунӣ|операҳои собунӣ]], аз қабили ''Por tu amor, Infierno en el paraíso, Mujeres engañadas, La casa en la playa, Entre el amor y el odio'' ва ''La intrusa'' ҳунарнамоӣ кардааст.  Барои нақши Лупита дар ҷоизаҳои ''El Heraldo de Mexico'' дар категорияи ''навори сол'' пешбарӣ шудааст.

Нависанда [[Алберто Гомес]] ба вай таваҷҷуҳ мекунад ва ба ӯ нақши асосӣ дар филми ''Gata salvaje'' додааст, ки рекордҳои тамошобинонро шикастааст. Ӯ саҳнаро бо ҳунармандоне ба мисли [[Марио Симарро]], [[Каролина Тежера]] ва [[Марҷорӣ де Суза]] тақсим кардааст. Вай инчунин дар клипи видеоии [[Пабло Монтеро]] &quot;Gata salvaje&quot; - мавзӯи асосии операи собунӣ иштирок кардааст.

Дар театр ӯ бо [[Ҳелена Рохо]] ва [[Хулио Алеман]] дар намоишномаҳои ''Sueños de un seductor'' ва ''Sé infiel y no mires con quién'' ҳунарнамоӣ намудааст.

Ӯ инчунин ҳамчун барандаи барномаи ''Meridiano X'', ки бо амалияи варзишҳои экстремалӣ машғул буд, иштирок кард.

Баъдтар ва ҳамеша дар теленовелаҳо, ӯ ба [[Мексика]] баргашт, то дар ду эпизоди ''Velo de novia'' (2003) аз ҷониби [[Хуан Осорио Ортис]] сабт шудааст, иштирок кунад. Соли 2004 ӯ дар теленовелаи ''Rubí'', ки аз ҷониби [[Хосе Алберто Кастро]] таҳия шудааст, дар нақши Сония Эчеварриа иштирок кард. Худи ҳамон сол вай ҳамчун як зани соҳибкор бо кушодани дӯкони тӯҳфаҳо дар [[Керетаро]] аввалин шуда буд.

Соли 2005 ӯ дар филми &quot;Contra viento y marea&quot; ҳамроҳи [[Себастян Рулӣ]] нақш бозидааст. Баъдтар ӯ дар клипи суруди &quot;Siempre contigo&quot; аз гурӯҳи мексикоии [[Los Tucanes de Tijuana]] иштирок кард.

Соли 2006 [[Салма Ҳайек]] ӯро барои иштирок дар сериали амрикоии ''Ugly Betty'' даъват кард ва сипас соли 2007 дар ''El Zorro: la espada y la rosa'' нақш бозид: аввалин операи собунӣ, ки дар [[HD]] сабт шудааст. Истеҳсоли [[Telemundo]] дар ҳамкорӣ бо [[Sony Pictures]] ва [[Кристиан Мейер]], [[Эрик Элиас]] ва [[Гаррӣ Гейтнер]] низ дар он ширкат карданд.

== Ҳаёти шахсӣ ==
Барои Марлене чизи аз ҳама муҳим дар ҳаёт волидонаш Силвия Мерас ва Фелипе Фавела мебошанд.

Хоҳаронаш: Лаура Дел Кормен (тав. 1970), Мэйбел (тав. 1971), Алан (фавтида), Дебора (тав. 1991)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://telenoamor.blogspot.com/2011/07/biography-marlene-favela.html |title=Марлене Фавела на Teleno Amor |access-date=2014-02-01 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305025622/http://telenoamor.blogspot.com/2011/07/biography-marlene-favela.html |deadlink=yes |accessdate=2023-08-06 |archivedate=2016-03-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305025622/http://telenoamor.blogspot.com/2011/07/biography-marlene-favela.html }}&lt;/ref&gt;.

Ӯ аз соли 2009 то 2010 бо муштзан Хорхе Камачӣ мулоқот кардааст. Аз соли 2012 ӯ бо модели исроилӣ Гай Давидян мулоқот кардааст. 16 декабри соли 2017 ӯ бо соҳибкори австралиягӣ Ҷорҷ Силӣ издивоҷ кард. 16 майи соли 2019 ӯ ҳомиладории худро эълон кард. 12 октябри соли 2019 вай духтарча Белла Силӣ таваллуд кард&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://peopleenespanol.com/mamas-y-bebes/nace-hija-de-marlene-favela-y-tenemos-primera-foto-de-bebe/ |title=Primera foto de la hija de Marlene Favela {{!}} People en Español&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt; |access-date=2019-11-05 |archive-date=2019-11-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191105073258/https://peopleenespanol.com/mamas-y-bebes/nace-hija-de-marlene-favela-y-tenemos-primera-foto-de-bebe/ |deadlink=no |accessdate=2023-08-06 |archivedate=2019-11-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191105073258/https://peopleenespanol.com/mamas-y-bebes/nace-hija-de-marlene-favela-y-tenemos-primera-foto-de-bebe/ }}&lt;/ref&gt;.

=== Беморӣ ===
27 июли соли 2012 Марлене Фавела дар [[Майамӣ]] сактаи мағзӣ шуд.

Марлене ҳангоми дар хона будан, ӯ дар дастонаш каргинагӣ, дилбеҷоӣ ва чарх задани сарашро ҳис кард, бинобар ин ӯро фавран ба беморхона бурданд. Марлене гумон кард, ки аз хӯрдани маҳсулоти баҳрӣ худро заҳролуд кардааст, аммо маълум шуд, ки ӯ сактаи мағзӣ шудааст.  Дар беморхона Марлене ҷарроҳии мағзи сар шуд. Хушбахтона, ин бемориро комилан мағлуб намуд ва ӯ ба синамо баргашт ва то имрӯз рӯи навор мебарояд.

== Филмнома ==
=== Филмҳо ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! Сол !! Номгӯй !! Нақш !! Шарҳҳо
|-
| 2004 || ''[[Rubí (2004 telenovela)|Rubí, la descarada]]''&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.canalrgz.com/series/reparto/2118/rubi-la-descarada|title=Elenco de Rubí, La descarada - Telenovela - 2004 :: Reparto - Protagonistas - Lista de actores y actrices|website=CanalRGZ.com|language=es|access-date=2019-09-03}}&lt;/ref&gt;|| Sonia Chavarría || Archive footage
|-
| 2007 || ''[[Species - The Awakening|Species: The Awakening]]'' || Azura || 98&quot; филм&lt;ref&gt;{{Citation|last=Lyon|first=Nick|title=Species: The Awakening|date=2007-10-02|url=https://www.imdb.com/title/tt0844894/|others=Edy Arellano, Marco Bacuzzi, Jan Bouda}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2008 || ''Playball''&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.univision.com/shows/mira-quien-baila/marlene-favela-la-gata-salvaje|title=Marlene Favela: la gata salvaje|last=Univision|website=Univision|language=es|access-date=2019-09-03}}&lt;/ref&gt;|| Elena || 
|-
|}

=== Телевизион ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! Сол !! Номгӯй !! Нақш !! Шарҳҳо
|-
| 1995 || ''[[María José (1995 TV series)|María José]]'' || Deborah || 
|-
| 1997 || ''[[María Isabel (telenovela)|María Isabel]]'' || Patricia ||
|-
| rowspan=&quot;3&quot; | 1999 || ''[[Mujeres engañadas]]'' || Leticia ||
|-
|''[[Por tu amor]]'' || Mónica || 
|-
|''Infierno en el paraíso'' || Patricia || 
|-
| rowspan=&quot;3&quot; | 2000 || ''DKDA: Sueños de juventud'' || Gina ||
|-
|''[[La casa en la playa]]'' || Malena Núñez || 
|-
|''[[Carita de ángel]]'' || Ámbar Ferrer || 
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 2001 || ''[[La intrusa (Mexican telenovela)|La intrusa]]''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.excelsior.com.mx/secciones/2013/08/01/911365|title=A Marlene Favela la vida le sonríe|date=2013-08-01|website=Excélsior|language=es|access-date=2019-09-03|accessdate=2023-08-06|archivedate=2013-08-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130808063000/https://www.excelsior.com.mx/secciones/2013/08/01/911365}}&lt;/ref&gt;|| Guadalupe Rosas || 
|-
|''[[Navidad sin fin]]''&lt;ref&gt;{{Citation|title=Navidad sin fin (TV Mini-Series 2001– ) - IMDb|url=http://www.imdb.com/title/tt0305076/fullcredits|access-date=2019-09-03}}&lt;/ref&gt;|| Cuquis || 
|-
| 2002 || ''[[Entre el amor y el odio]]''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://notiboom.com/marlene-favela-recuerda-su-experiencia-en-la-telenovela-gata-salvaje/|title=Marlene Favela recuerda su experiencia en la telenovela &quot;Gata salvaje&quot;|date=2019-02-06|website=NotiBoom|language=es|access-date=2019-09-03|accessdate=2023-08-06|archivedate=2019-09-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190903011745/https://notiboom.com/marlene-favela-recuerda-su-experiencia-en-la-telenovela-gata-salvaje/}}&lt;/ref&gt;|| Cecilia Amaral ||
|-
| 2002 || ''[[Gata Salvaje]]&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;'' || Rosaura Ríos || 
|-
| 2003 || ''[[Velo de novia]]'' || Angeles Villaseñor || 
|-
| 2004 || ''[[Rubí (2004 telenovela)|Rubí]]&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;'' || Sonia Chavarría González || 
|-
| 2005 || ''[[Contra viento y marea (Mexican TV series)|Contra viento y marea]]''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.tapatalk.com/groups/mundolatino/marlene-favela-es-la-protagonista-de-contra-viento-t6047.html|title=Marlene Favela es la protagonista de Contra viento y Marea|website=Mundo Latino|language=en-gb|access-date=2019-09-03}}&lt;/ref&gt;|| Natalia Ríos Soler || 
|-
| 2006 || ''[[Ugly Betty]]''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.multimedios.com/television/marlene-favela-y-sus-mejores-personajes-de-telenovelas|title=Marlene Favela y sus mejores personajes de telenovelas|date=2019-08-11|website=Multimedios|language=es|access-date=2019-09-03}}&lt;/ref&gt;|| Sister Eva / Esmeralda || {{Plainlist|
*&quot;[[The Box and the Bunny]]&quot; (Мавсими 1, қисми 2)
*&quot;[[Queens for a Day]]&quot; (Мавсими 1, қисми 3)
*&quot;[[Fey's Sleigh Ride]]&quot; (Мавсими 1, қисми 4)
*&quot;[[Trust, Lust, and Must]]&quot; (Мавсими 1, қисми 6)
*&quot;[[Four Thanksgivings and a Funeral]]&quot; (Мавсими 1, қисми 8)
}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 2007 || ''[[El Zorro, la espada y la rosa]]''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://vertele.eldiario.es/losdevoraseries/Zorro-Espada-Rosa-regreso-esperado_7_2056364344.html|title=&quot;El Zorro, la Espada y la Rosa&quot;: 7 claves de un regreso muy esperado|last=vertele.eldiario.es|date=2018-10-08|website=vertele|language=es-ES|access-date=2019-09-03}}&lt;/ref&gt;|| Esmeralda Sánchez de Moncada || 
|-
|''[[Amor sin maquillaje]]''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://peopleenespanol.com/article/marlene-favela-protagonizara-amor-sin-maquillaje/|title=Marlene Favela protagonizará Amor sin maquillaje|website=People en Español|language=en|access-date=2019-09-03}}&lt;/ref&gt;|| Josefina &quot;Pina&quot; Cárdenas || 
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 2011 || ''[[Los herederos del Monte]]''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.eluniverso.com/2011/04/13/1/1421/marlene-favela-gata-salvaje-esta-los-herederos-monte.html|title=Marlene Favela, una 'Gata salvaje' está con 'Los herederos del Monte'|date=2011-04-12|website=El Universo|language=es|access-date=2019-09-03}}&lt;/ref&gt;|| Paula del Monte || 
|-
|''[[Corazón apasionado]]''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.diezminutos.es/telenovela/las-telenovelas-de-tu-vida/g26438591/corazon-apasionado-grabaciones-anecdotas/|title=‘Corazón apasionado’, el amor de Marlene Favela y Guy Ecker|last=Telenovela|first=Por|date=2019-02-21|website=Diez Minutos|language=es-ES|access-date=2019-09-03}}&lt;/ref&gt;|| Patricia Campos Miranda ||
|-
| 2012-2013 || ''[[El rostro de la venganza]]''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.telemundo51.com/entretenimiento/telenovelas/Marlene-Favela-en-El-rostro-de-la-venganza-268974521.html|title=Marlene Favela en &quot;El rostro de la venganza&quot; - Telemundo 51|website=www.telemundo51.com|language=es|access-date=2019-09-03}}&lt;/ref&gt;|| Alicia Ferrer / Eva Samaniego || 
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 2014 || ''[[El Señor de los Cielos]]''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dallasnews.com/espanol/al-dia/espectaculos/2017/03/24/marlen-favela-habla-de-la-gober-en-el-el-senor-de-los-cielos/|title=Marlen Favela habla de ‘La Gober’ en el ‘El Señor de los Cielos’|date=2017-03-24|website=Dallas News|language=es|access-date=2019-09-03}}&lt;/ref&gt;|| Victoria Navárez &quot;La Gober&quot; || Мавсими 2; 65 қисм
|-
|''[[Jane the Virgin]]''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.tapatalk.com/groups/mundolatino/marlene-favela-participa-especial-en-serie-jane-th-t91542.html|title=Marlene Favela participa especial en serie 'Jane the Virgin'|website=Mundo Latino|language=en-gb|access-date=2019-09-03}}&lt;/ref&gt;|| Best Supporting Actress || &quot;Chapter Nine&quot; (Мавсими 1, қисми 9)
|-
| 2015-2016 || ''[[Pasión y poder (2015 telenovela)|Pasión y poder]]''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.americatv.com.pe/pasion-y-poder/marlene-favela-sin-maquillaje-actriz-pasion-y-poder-noticia-37498|title=Marlene Favela: actriz de Pasión y poder luce así sin maquillaje|website=América Televisión|language=es|access-date=2019-09-03}}&lt;/ref&gt;||Ernestina &quot;Nina&quot; Pérez de Montenegro || Нақши асосӣ; 137 қисм
|-
| 2016 || ''[[Nuestra Belleza Latina 2016]]''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://laopinion.com/2019/01/13/gaby-espino-y-marlene-favela-con-las-tanguitas-que-ahora-impactan-instagram/|title=Gaby Espino y Marlene Favela con las tanguitas que ahora impactan Instagram|last=Enero 2019|first=Por: Redacción {{!}} 13 de|website=La Opinión|language=es|access-date=2019-09-03}}&lt;/ref&gt;|| Худ || Меҳмон; 1 қисм
|-
| 2019 || ''[[Por amar sin ley]]''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://laopinion.com/2019/04/01/marlene-favela-habla-de-su-regreso-a-las-telenovelas-en-por-amar-sin-ley-2/|title=Marlene Favela habla de su regreso a las telenovelas en ‘Por Amar Sin Ley 2’|last=Abril 2019|first=Por: Agencia Reforma {{!}} 01 de|website=La Opinión|language=es|access-date=2019-09-03}}&lt;/ref&gt;|| Mónica Almazán|| Меҳмон; 6 қисм
|-
| 2021 || ''[[La desalmada]]'' || Leticia Lagos de Toscano || Нақши асосӣ
|-
| 2023 || ''[[El amor invencible]]'' || Columba Villareal || Нақши асосӣ
|-
| 2023 || ''[[Amores que engañan]]'' || Fabiola || Нақш; 1 қисм
|-
|}

=== Театр ===
{| border=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;&quot;
|- bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; align=&quot;center&quot;
! Сол !! Номгӯй  !! Тавзеҳот
|-
|2016
| ''Anatomía perfecta'' &lt;ref&gt;[http://www.excelsior.com.mx/funcion/2016/05/20/1093796 'Anatomía Perfecta': Apariencias femeninas | Excélsior ]. 25 июли 2016 намоиш дода шуд&lt;/ref&gt;
|
|-
|rowspan=&quot;2&quot;|
| ''[[Sueños de un seductor]]''
|
|-
| ''[[Sé infiel y no mires con quién (obra de teatro)|Sé infiel y no mires con quién]]''
|
|}

=== Видеоклипҳо ===
{| border=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;&quot;
|- bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; align=&quot;center&quot;
! Соо !! Номгӯй  !! Овозхон
|-
|2002
| ''Gata Salvaje''
|[[Pablo Montero]]
|-
|2006
| ''Siempre contigo''
| [[Los Tucanes de Tijuana]]
|-
|}

== Ҷоизаҳо ==
=== [[ACE Award (Аргентина)|Premios ACE]] ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-  style=&quot;background:#b0c4de;
! Сол|| Гӯрӯҳ ||Кор||Натиҷа
|-
| 2007 || Беҳтарин актрисаи саҳнаи телевизионӣ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://telemundo33.wordpress.com/2008/05/08/las-estrellas-de-telemundo-brillaron-en-los-premios-ace-2008/|title=Las estrellas de Telemundo brillaron en los Premios ACE 2008|date=2008-05-08|website=El Blog de la Super Fan 33|language=en|access-date=2019-09-03}}&lt;/ref&gt;||''[[Zorro, la Espada y la Rosa]]'' || {{won}}
|}

===Premios El Heraldo de México===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-  style=&quot;background:#b0c4de;
! Сол|| Гӯрӯҳ ||Кор||Натиҷа
|-
| 2002 || Беҳтарин ҳунарпешаи умедбахш&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.elsiglocoahuila.mx/coahuila/noticia/279618.marlene-favela-confirma-que-esta-esperando-un-bebe.html|title=Marlene Favela confirma que está esperando un bebé|website=El Siglo Coahuila|access-date=2019-09-03|accessdate=2023-08-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190903011948/https://www.elsiglocoahuila.mx/coahuila/noticia/279618.marlene-favela-confirma-que-esta-esperando-un-bebe.html|archivedate=2019-09-03}}&lt;/ref&gt;||''[[La Intrusa (Mexican telenovela)|La Intrusa]]'' || {{nom}}
|}

=== [[Premios TVyNovelas]] ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-  style=&quot;background:#b0c4de;
! Сол|| Гӯрӯҳ ||Кор||Натиҷа
|-
| 2002 || Беҳтарин ҳунарпеша&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.univision.com/famosos/marlene-favela-se-enorgullece-por-haber-superado-a-las-telenovelas-de-thalia-fotos|title=Marlene Favela se enorgullece por haber superado a las telenovelas de Thalía|last=Univision|website=Univision|language=es|access-date=2019-09-03}}&lt;/ref&gt;||''[[La Intrusa (Mexican telenovela)|La Intrusa]]'' || {{nom}}
|}

=== Miami Life Awards ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Сол
!Гурӯҳ
!Кор
!Натиҷа
|-
|2013
|Беҳтарин ҳунарпешаи бадхоҳ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tobiteve.com/2013/01/19/anuncian-nominados-para-miami-life-awards-2013/|title=Anuncian nominados para Miami Life Awards 2013|date=2013-01-19|website=TobiTeVe.com|language=en|access-date=2019-09-03}}&lt;/ref&gt;
|''[[El rostro de la venganza]]''
|{{Nom}}
|-
|2014
|6th People en Español Awards - Беҳтарин ҳунарпеша
|''[[El Señor de los Cielos]]''
|{{Nom}}
|}

* Маҷаллаи ''People en español'' ӯро &quot;50 чеҳраи зеботарин дар ҷаҳони санъат&quot; номид
* Ӯ ситораи  ''Paseo de las luminarias''  Мексика қабул шуд

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
== Пайвандҳо ==

{{Authority control}}

[[Гурӯҳ:Ҳунарпешаҳо аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Ҳунарпешазанҳои синамои Испониё ва Амрикои Лотинӣ]]
[[Гурӯҳ:Ҳунарпешазанони асри ХХ]]
[[Гурӯҳ:Ҳунарпешазанони асри ХХI]]
[[Гурӯҳ:Ҳунарпешазанҳои синамои Мексика]]
[[Гурӯҳ:Ҳунарпешазанҳои телевизиони Мексика]]
[[Гурӯҳ:Ҳунарпешазанҳои театри Мексика]]
[[Гурӯҳ:Муделҳои Мексика]]</text>
      <sha1>a22d2uqxzzdgahd1rsj4rcno36a70y9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Робиндронот Тагур</title>
    <ns>0</ns>
    <id>273924</id>
    <revision>
      <id>1492667</id>
      <parentid>1432348</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T21:33:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492667</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11303" sha1="e355zdnhnlqkex734zy3gzduplpvbby" xml:space="preserve">{{Адиб
|навъи фаъолият       = {{шоир|}}
}}
'''Робиндронот Тагур''' ({{lang-bn|রবীন্দ্রনাথ ঠাকুর}}, ''Робиндронатҳ Тҳакур''&lt;ref group=&quot;Шарҳ&quot;&gt;[[Забони банголӣ|Банголӣ]]: {{Audio-IPA|Rabindranath audio.ogg|ɾobind̪ɾonat̪ʰ ʈʰakuɾ}}.&lt;br&gt; [[Забони ҳиндӣ|Ҳиндӣ]]: {{Audio-IPA|Hi-Rabindranath_Tagore.ogg|rəʋiːnd̪rəˈnaːt̪ʰ ʈʰaːˈkʊr}}.&lt;/ref&gt;; [[7 май]]и [[1861]] — [[7 август]]и [[1941]]&lt;ref group=&quot;Шарҳ&quot;&gt;[[Гоҳшумории банголӣ]]: 25 бойшаха, 1268 — 22 срабона, 1348 (২৫শে বৈশাখ, ১২৬৮ — ২২শে শ্রাবণ, ১৩৪৮ বঙ্গাব্দ).&lt;/ref&gt;) — шоир, рассом, аллома, оҳангсоз, намоишноманавис, мақоланавис, файласуф, ҳунарманд, нависанда, таронасаро, таронасаро, овозхон аз [[Бангола]]и [[Ҳиндустон]]. Вай аввалин адиби [[осиё]]ӣ буд, ки [[Ҷоизаи Нобел]]ро дар бахши адабиёт соҳиб шуд. Падари ӯ Dabendranath (Mваҳаришӣ) ва модараш Сарададивӣ буданд. Падари Тагур ғазалҳои [[Ҳофиз]]ро аз бар карда буд ва шеъри форсиро дӯст медошт ва иддао дошт, ки ба сарзамини Эрон тааллуқ дорад. Тагурро лақаби Гурдев ба маънои «пешво» ном доданд. Вай як раҳбари дерина ва ҳимоягари боэътимоди истиқлоли [[Ҳиндустон]] аст. Ноиби президенти [[Ҳиндустон]] Муҳаммад Ҳамид Ансорӣ зимни суханронӣ ба [[Эрон]] мегӯяд: &quot;Ҳувияти ҳассос ва миллӣ, ки табиати инсонӣ аст, набояд ба эҳтиром ба фарҳангҳои дигар монеъ шавад. Осиё дорои тамаддун ва фарҳанги бой аст ва ҳар миллат ба фарҳанг, мазҳаб асос ёфтааст Ва маросими ӯ роҳи худро аз ақибият ва мустамлика берун хоҳад овард.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.sarkhat.com/fa/group/نگاهی-به-زندگی-تاگور-شاعر-پرآوازه-هندی-وعلاقه-شدید-وی-به-ایران-زبان-فارسی-qjaqcx/ |title=نگاهی به زندگی 'تاگور' شاعر پرآوازه هندی وعلاقه شدید وی به ایران و زبان فارسی — سرخط |accessdate=2019-12-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181212021117/http://www.sarkhat.com/fa/group/%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D8%AA%D8%A7%DA%AF%D9%88%D8%B1-%D8%B4%D8%A7%D8%B9%D8%B1-%D9%BE%D8%B1%D8%A2%D9%88%D8%A7%D8%B2%D9%87-%D9%87%D9%86%D8%AF%DB%8C-%D9%88%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%82%D9%87-%D8%B4%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D9%88%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3%DB%8C-qjaqcx/ |archivedate=2018-12-12}}&lt;/ref&gt;

Рабиндронот Тагур бузургтарин шоири [[Бангладеш|банголӣ]] аст, ки бо [[Забони ҳиндӣ|ҳиндӣ]] ва [[Забони банголӣ|банголӣ]] шеър навишта ва шеърҳояш ба [[забони англисӣ]] тарҷума шудаанд. Суруди миллии Ҳиндустон ва Суруди миллии Бангладеш аз Тагур мебошанд.

Ӯ аз кӯдакӣ шеърҳо месуруд ва дар назм як инқилоби адабӣ эҷод кардааст. Аз ҷумла, шеърҳо бо номи ''Гитанҷалӣ'' маъруфанд ва ба бисёр забонҳо тарҷума шудаанд. Тагор [[ҷоизаи Нобел]] доир адабиётро барои ҳамин шеърҳо дар соли 1913 гирифтааст. Илова ба навиштани шеърҳо, ҳикояҳо ва намоишономаҳо менавишт, ӯ баъзан инъикосҳои хаёлангез ва ирфонии худро нақошӣ мекард.

Тагур дар тамоми мамолики Шарқ машҳур буд. Вай Эронро хеле дӯст медошт ва бори аввал ба Эрон сафар кард: бори аввал (баҳори 1933), вақте ки ӯ бо ҳамроҳи арӯси худ ва диндори мазҳаби порсиён (яке аз пешвоёни порсиёни ҳинд) бо даъвати ҳукумати Эрон ба кишвар сафар кард. Ҷашни 70-солагии зодрӯзи ӯ дар Теҳрон баргузор шуд. Ҳангоми сафари худ ба Теҳрон ва Широз, Тагур бо бисёре аз нависандагон ва суханварони эронӣ дӯстӣ пайдо кард. [[Баҳор Муҳаммадтақии Маликушшуаро]] Тагурро барои қасидаҳову сурудҳои баландмазмун ситоиш мекунад.

== Сафарҳои Тагур ==
Тагур дар саросари ҷаҳон бисёр сафарҳо анҷом додааст.
[[Акс:Tagore_Iran.jpg|рост|мини|300x300пкс| Тагур дар якҷоягӣ бо аъзои парлумони Эрон, [[Теҳрон]], апрел ва май 1933 ]]
[[Акс:Einstein_and_Tagore_Berlin_14_July_1930.jpg|алт=A moustached man in a lounge suit and necktie (left) sits next to a white-haired, bearded man dressed in robes (right). Both look toward the camera.|рост|мини| Тагур бо [[Алберт Эйнштейн]] ]]
[[Акс:Рабиндранат Тагор 01.jpg|thumb|Нимпайкараи Р. Тагур дар ш. Душанбе, Тоҷикистон]]
Вай аз бисёр кишварҳои Осиё, [[Аврупо]], [[Африқо|Африка]] ва Иёлоти Муттаҳида боздид кардааст ва лексияҳо гуфтааст.

Тагур [[15 май]]и [[Соли 1926|1926]] бо даъвати Мусолинӣ ба [[Итолиё]] сафар кард. Он вақт ӯ бо [[Ҷавоҳирлаъл Неҳру]] ва ҳамсараш мулоқот кард ва дар мулоқот мавзӯи ватандӯстӣ ва озодии миллиро ситоиш кард.

Дар моҳи сентябри соли [[Соли 1940|1940]] ба кӯҳҳои [[Ҳимолой]] ки падараш ӯро он ҷо бурда буд, рафт. Ӯ ногаҳонбемор шуд ва ногузир ба [[Калкутта]] баргашт. Пас аз табобат ба Шанти Нектан рафт. [[25 июл]]и соли [[Соли 1941|1941]] дар [[Калкутта]] вайро ҷарроҳӣ карданд, аммо аҳволаш бадтар шуд. [[7 август]]и соли [[Соли 1941|1941]], вақте ки ӯ ҳаштод сола буд, вафот кард. Ҷасади ӯро дар соҳили [[Ганг (дарё)|дарёи Ганг]] сӯзонданд. Тагор истиқлоли Ҳиндустон надид, вале бешубҳа истиқлоли Ҳиндустон ба қадри имкон бевосита аз ғояҳои Тагор вобаста мебошад.

== Тарҷумаҳои форсӣ ==
Баъзе шеърҳо ва навиштаҳои Тагур ба форсӣ тарҷума шудаанд. Байни асарҳои ӯ ба форсӣ нашр шудааст:

* Гитанҷолӣ (ки дар соли 1913 ҷоизаи Нобелро соҳиб шудааст)
* Моҳи нав ва мурғони овора
* Хона ва ҷаҳон тарҷума&lt;ref&gt;&lt;a href=&quot;https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%B2%D9%87%D8%B1%D8%A7_%D9%86%D8%A7%D8%AA%D9%84_%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%84%D8%B1%DB%8C&quot; rel=&quot;mw:ExtLink&quot; title=&quot;زهرا ناتل خانلری&quot; class=&quot;mw-redirect cx-link&quot; data-linkid=&quot;445&quot;&gt;زهرا ناتل خانلر&lt;/a&gt; .&lt;/ref&gt;
* * Порчаҳои адабӣ Киштиҳои шикаста. Тарҷума Абдул Муҳаммад Айати.

== Пайвандҳо ==
* [http://parssea.org/?p=1872] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20191224134500/http://parssea.org/%3Fp%3D1872/ |date=2019-12-24 }}

Тагур Ҷустуҷӯи абадӣ: &quot;Изофаҳои сайёҳони ҷаҳонӣ &quot;. Аз ҷониби SuryakanthiTripathi, Радха Чакраварти, Ниведита Рэй аз ҷониби ICWA ва Vij Books India Pvt Ltd, Деҳлии нав, Тагор нашр шудааст. Саҳифаи эронӣ саҳифаи 358—379 аз ҷониби доктор Муҳаммад Аҷам ISBN 978-93-82652-95-3, ۲۰۱۵

* Иброҳим Пурдаввуд, Митра Меҳрабади, Мортеза Ҷорҷия. ''Анахита'' (Ҳуҷҷатҳои таҳқиқотии Эрон дар Пурдю). Ношир: Donyaye Ketab (21 майи 2007) ISBN 1-5-6-6
* «چند نقاشی نادر از رابیندرانات تاگور به فروش رفت» . &quot; Вебсайти форсии Би-би-сӣ. &lt;bdi&gt; «چند نقاشی نادر از رابیندرانات تاگور به فروش رفت» &lt;/bdi&gt; «چند نقاشی نادر از رابیندرانات تاگور به فروش رفت» &lt;bdi&gt; «چند نقاشی نادر از رابیندرانات تاگور به فروش رفت» &lt;/bdi&gt; «چند نقاشی نادر از رابیندرانات تاگور به فروش رفت»
* «بیوگرافی و زندگینامه رابیندرانات تاگور» . SMS куштааст. &lt;bdi&gt; «بیوگرافی و زندگینامه رابیندرانات تاگور» &lt;/bdi&gt; «بیوگرافی و زندگینامه رابیندرانات تاگور» &lt;bdi&gt; «بیوگرافی و زندگینامه رابیندرانات تاگور» &lt;/bdi&gt; «بیوگرافی و زندگینامه رابیندرانات تاگور»
* «رابیندرانات تاگور» . Рӯзномаи Шарғ. &lt;bdi&gt; «رابیندرانات تاگور» &lt;/bdi&gt; «رابیندرانات تاگور» &lt;bdi&gt; «رابیندرانات تاگور» &lt;/bdi&gt; «رابیندرانات تاگور»
* [http://iranithenticate.ir/روح-هند-با-هویت-ایرانی/] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20190329230231/http://iranithenticate.ir/%d8%b1%d9%88%d8%ad-%d9%87%d9%86%d8%af-%d8%a8%d8%a7-%d9%87%d9%88%db%8c%d8%aa-%d8%a7%db%8c%d8%b1%d8%a7%d9%86%db%8c/ |date=2019-03-29 }} فرشاد قربانپور. «Рӯҳи Ҳиндустон бо шахсияти эронӣ» . Эрон Aentitiket . Вебсайти Aitenetikite Эрон.

== Эзоҳ ==

=== Шарҳҳо ===
{{эзоҳ|group=&quot;Шарҳ&quot;|2}}

=== Сарчашмаҳо ===
{{эзоҳ|2}}

{{ПБ}}

[[Гурӯҳ:Нависандагон аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Барандагони Ҷоизаи Нобел дар бахши адабиёт]]
[[Гурӯҳ:Нависандагони Ҳиндустон]]</text>
      <sha1>e355zdnhnlqkex734zy3gzduplpvbby</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ҳунари нав</title>
    <ns>0</ns>
    <id>275020</id>
    <revision>
      <id>1492827</id>
      <parentid>1431425</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T01:38:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492827</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2070" sha1="o8nwqoeg459qatrjfvt1gufsoixy0q4" xml:space="preserve">{{Қуттии универсалӣ}}
'''Ҳунари нав'''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://vazhaju.com/word/%D2%B3%D1%83%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B8%20%D0%BD%D0%B0%D0%B2/ODI4OTA=|title=Ҳунари нав чист? Маънои ҳунари нав|author=Вожаҳои мусавваби Фарҳангистони забону адаби форсӣ|website=vazhaju.com|date=|publisher=Вожаҷӯ|lang=tg|accessdate=2020-02-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210509155347/https://vazhaju.com/word/%D2%B3%D1%83%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B8%20%D0%BD%D0%B0%D0%B2/ODI4OTA=|archivedate=2021-05-09}}&lt;/ref&gt;, '''навҳунар''' ({{lang-fa|هنر نو، نوهنر}}), '''мудерн''' (аз {{Lang-fr|moderne}}  — навин) — як ҷараёни байналмилалӣ дар [[ҳунарҳои корбурдӣ]], меъморӣ ва ба вежа дар ҳунарҳои тазйинӣ аст, ки байни солҳои 1890 ва 1910 бештарин маҳбубиятро дошт. 

Ба унвони як вокуниш дар баробари [[ҳунари академик]] дар қарни нуздаҳум, ҳунари нав аз шаклҳо ва сохторҳои табиъӣ, ба вежа хатҳои мунҳанӣ ва муоҷи гулҳо ва гиёҳон мутаассир буд. Ин ҷараён бо номҳои мухталифе тақрибан ҳамзамон дар бисёре кишварҳои Аврупоӣ ба зуҳур расид, ки ҳар як бо дигаре тафовутҳое ҳам дошт. Аз ҷумла сабк мудернисму (Modernismo) дар [[Испания|Испониё]], ҷунбиши ҷудоӣ (Wiener Secession) дар [[Утриш]], сабки либерти (Stile Liberty) ё сабки флуриола (Stile Floreale) дар Итолиё, югендстил (Jugendstil) дар [[Олмон]] ва кишварҳои Искондинови.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

{{ПБ}}

[[Гурӯҳ:Ҳанари нав| ]]
[[Гурӯҳ:Сабкҳои меъморӣ]]</text>
      <sha1>o8nwqoeg459qatrjfvt1gufsoixy0q4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Калебар</title>
    <ns>0</ns>
    <id>275230</id>
    <revision>
      <id>1492452</id>
      <parentid>1377564</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T16:19:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492452</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2733" sha1="4yug4yxg250dkhf8gay10t2yr6vaojn" xml:space="preserve">{{МА
| мақом = Шаҳр
| номи тоҷикӣ = Калебар
| номи аслӣ = &lt;big&gt;کلیبر&lt;/big&gt;
| тасвир = Kaleybar May 2013.jpg
| кишвар = Эрон
| lat_deg = 38
| lon_deg = 47
| lat_min = 52
| lat_sec = 
| lon_min = 02
| lon_sec = 
| CoordAddon = 
| CoordScale = 
| этнохороним = 
| DST = 
| сайт = 
}}
[[Акс:Kaleybar-Main_Square.jpg|чап|мини|250x250пкс| Майдони марказии Калебар]]
'''Калебар''' ({{Lang-az|Kəleybər}} Кəлейбер; {{Lang-fa|کلیبر}}) — шаҳре дар шимолу ғарби [[Эрон]], дар устони [[Устони Озарбойҷони шарқӣ|Озарбойҷони шарқӣ]].  Маркази маъмурии [[Феҳристи шаҳристонҳои Эрон|шаҳристони]] '''Калебар'''.

Аҳолии шаҳристон 92 ҳазор нафарро ташкил медиҳад.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.ostan-as.gov.ir/province/farmandariha/main.asp?name=kaleibar|title=Архивированная копия|deadlink=yes|accessdate=2008-01-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20041014173724/http://www.ostan-as.gov.ir/province/farmandariha/main.asp?name=kaleibar|archivedate=2004-10-14}}&lt;/ref&gt; Бино ба таркиби миллӣ  [[Озарбойҷонҳо]] аксарияти мутлақ мебошанд. '''Калебар''' 40 км аз марз бо [[Озарбойҷон]] дар [[мамнӯъгоҳ]]&lt;nowiki/&gt;и табиӣ Арасбаран ҷойгир аст. Дар маркази таърихии шаҳр Қалъаи Бобак ҷойгир шудааст.

Иқлим мӯътадил аст, бориши миёнаи солона 1221 мм.&lt;ref&gt;[http://www.irimo.ir/farsi/statistics/tabkhir/tabkhir/KALEIBAR.txt سازمان هواشناسی کشور ::]{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== Манбаъҳо ==
&lt;references /&gt;

== Пайвандҳо ==
* [https://web.archive.org/web/20041014173724/http://www.ostan-as.gov.ir/province/farmandariha/main.asp?name=kaleibar Калебар дар сайти ҳукумати Озарбойҷон] 
* [https://web.archive.org/web/20241207141959/https://community.webshots.com/album/551229238fvHUYq Суратҳо Calebar] 
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
{{Шаҳрҳои устони Озарбойҷони шарқӣ}}

[[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Эрон]]
[[Гурӯҳ:Шаҳрҳои устони Озарбойҷони шарқӣ]]
[[Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишин аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Саҳифаҳое, ки бо тарҷумаҳои ношинос оварда шудаанд]]</text>
      <sha1>4yug4yxg250dkhf8gay10t2yr6vaojn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Зайнура Пӯлодова</title>
    <ns>0</ns>
    <id>275647</id>
    <revision>
      <id>1492426</id>
      <parentid>1421234</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T15:32:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492426</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4509" sha1="gyjktov9uqdv743eioa5k3w1gsdvtzq" xml:space="preserve">{{Мусиқидон
 |ном            = Зайнура Пӯлодова
 |тасвир         = Zaynura.jpg
 |бар            = 
 |тавсифи тасвир = 
 |таърихи таваллуд = 30.08.1982
 |зодгоҳ         = {{зодгоҳ|Душанбе|шаҳри Душанбе}}, [[ҶШС Тоҷикистон]]
 |мамлакат       = {{Парчамбандӣ|Тоҷикистон}}
 |касб           = овозхон
 |сабк           = 
 |номи мустаъор  = 
}}
'''Зайнура Пӯлодова''' ([[30 август]]и [[1982]], [[Душанбе]]) — яке аз [[овозхон|овозхонҳои]] эстрадаи [[Тоҷикистон]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=Ба манзури Рӯзи хонавода дар Душанбе консерти бузург баргузор мешавад |url=https://sptnkne.ws/w5Dm |publisher=[[Sputnik]] |work=ИҶТИМОЪ |accessdate=8 March 2020 |date=12.05.2015 }}{{Пайванди мурда|date=March 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=АКСИЯИ ҶАҲОНИИ МУБОРИЗА БО СИЛ |url=http://hamsafon.tj/uploads/newspaper/1_MX_2016/15_Minbar_2016.pdf |accessdate=8 March 2020 |website=[[Минбари халқ]] №15 (1047) |date=13 апрели соли 2016}}&lt;/ref&gt;.

== Зиндагинома ==
Зайнура Пӯлодова дар шаҳри [[Душанбе]] ба дунё омадааст&lt;ref name=&quot;12images&quot;&gt;{{cite web |last1=Ганҷ|first1=Ганҷинаи |title=12 АКСи баҳсбарангези Зайнура Пӯлодова |url=https://www.ozodi.org/a/new-photosession-of-tajik-popular-singer-zainura-pulodova/26943111.html |work=ФАРҲАНГ |publisher=[[Радиои Озодӣ]] |accessdate=8 March 2020 |date=Апрел 07, 2015}}&lt;/ref&gt;. Ӯ аз оилаи ҳунармандони тоҷик мебошад; падараш [[Ҳотам Пӯлодов]] мутриби машҳур буд&lt;ref name=&quot;12images&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;idol&quot;&gt;{{cite web |title=Баҳоронаҳои тоҷикӣ: Зайнура Пӯлодова |url=https://www.bbc.com/tajik/news/2013/03/130331_l16_tajik_music9a_zainura_radio |website=[[Би-би-сӣ]] |accessdate=8 March 2020 |date=31 Март, 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;suhbat&quot;&gt;{{cite web |last1=Наврӯзшоҳ |first1=Зарангези |title=Сӯҳбати қайчиношудаи Зайнура дар ТВ &quot;Тулӯъ&quot; баҳси доғеро барангехт.САДО |url=https://www.ozodi.org/a/29588293.html |work=ФАРҲАНГ |publisher=[[Радиои Озодӣ]] |accessdate=8 March 2020 |date=Ноябр 08, 2018}}&lt;/ref&gt;. Баъд аз хатми мактаби миёна Зайнура ба [[Донишкадаи давлатии санъати Тоҷикистон ба номи М. Турсунзода]] дохил шуд ва бомуваффақият таҳсилашро аз рӯи ихтисоси [[коргардон]] давом дод&lt;ref&gt;[https://ovozz.ru/artists/zajnura-pulodova/ Зайнура Пулодова — биография, фото] ovozz.ru&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://life.ansor.info/zaynura_pulodova_tj/ ЗАЙНУРА ПУЛОДОВА] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20240612203737/https://life.ansor.info/zaynura_pulodova_tj/ |date=2024-06-12 }} ansor&lt;/ref&gt;. Ҳамзамон бо фаъолияти эҷодиаш Зайнура ба ҳайси [[афсар]] дар [[Вазорати корҳои дохилии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] кор мекунад. Соҳиби ду духтар (Сония ва Сомия) мебошад&lt;ref name=&quot;12images&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Ҳар марди ҳиндӣ Шохрух нест: нақли Зайнура аз шавҳари ҳиндияш, ки бо ду духтар ҷудо шуд |url=https://sptnkne.ws/xPFN |publisher=[[Sputnik]] |accessdate=8 March 2020 |date=05.07.2019 }}{{Пайванди мурда|date=March 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
* {{Вебгоҳи расмӣ|https://zaynuramusic.com}}
* [https://t.me/ZaynuraMusic Telegram channel] - Телеграм канали расмии Зайнура Пулодова 
* [https://dzen.ru/zaynuramusic Дзен] канали расмии Зайнура Пулодова 

{{Authority control}}
{{DEFAULTSORT:Пӯлодова, Зайнура}}

[[Гурӯҳ:Овозхонҳои Тоҷикистон]]</text>
      <sha1>gyjktov9uqdv743eioa5k3w1gsdvtzq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Рӯдон</title>
    <ns>0</ns>
    <id>276083</id>
    <revision>
      <id>1492672</id>
      <parentid>1352252</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T21:47:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492672</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3427" sha1="iyzi1b4qgq9nyxf75uthhof7te45ft4" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом                   = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ             = Рудон
 |номи аслӣ               = {{Lang-fa|رودان}}
 |кишвар                  = Эрон
 |герб                    = 
 |флаг                    =
 |ширина герба            =   
 |ширина флага            = 
 |lat_deg= 27|lat_min= 12|lat_sec=
 |lon_deg= 56|lon_min= 15|lon_sec=
 |CoordAddon              = type:city(352000)_region:IR
 |CoordScale              = 
 |размер карты страны     = 300
 |размер карты региона    = 
 |размер карты района     = 
 |вид региона             = устон
 |регион                  = Устони Ҳурмузгон
 |регион в таблице        =  
 |вид района              = 
 |район                   = 
 |район в таблице         = 
 |вид общины              = 
 |община                  = 
 |община в таблице        = 
 |внутреннее деление      =
 |вид главы               =
 |глава                   =
 |дата основания          =
 |первое упоминание       =
 |прежние имена           =
 |статус с                =
 |площадь                 =
 |вид высоты              =
 |высота центра НП        =
 |климат                  = 
 |официальный язык        = 
 |официальный язык-ref    = 
 |аҳолӣ                   = 30,060
 |соли барӯйхатгирӣ       = 2006
 |плотность               =
 |агломерация             =
 |национальный состав     =
 |конфессиональный состав =
 |этнохороним             = 
 |часовой пояс            = +3:30
 |DST                     = 
 |телефонный код          = +98 21
 |почтовый индекс         =
 |почтовые индексы        =
 |автомобильный код       = 
 |вид идентификатора      = 
 |цифровой идентификатор  = 
 |категория в Commons     =  
 |сайт                    = 
 |язык сайта              = 
 |язык сайта 2            = 
}}
'''Рудон''' ({{Lang-fa|رودان}}    ҳамчунин ба забони румӣ чун '''Rūdān;''' инчунин, '''Dehbarez''' (форсӣ: دهبارز), '''Deh Bārez''', '''Deh Bāriz''',  '''Deh Dāriz'''; инчунин '''Qal‘eh-ye Deh Bārez''', '''Qal‘eh-ye Deh-e Bārez''' низ румӣ шудаанд) -  як шаҳр ва пойтахти Шаҳристони Рӯдон, [[Устони Ҳурмузгон]], дар [[Эрон]] аст. Дар барӯйхатгирии соли 2006, шумораи аҳолии он 30,060 нафар буда, дар 6,302 оила буд.&lt;ref&gt;
[http://www.mongabay.com/igapo/2005_world_city_populations/Iran.html Cities in Iran: 2005]&lt;/ref&gt;.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
== Сарчашма ==
* [https://web.archive.org/web/20190416193911/http://iranica.com/ iranica Abū Mūsā]

{{Шаҳрҳои устони Ҳурмузгон}}

[[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Эрон]]
[[Гурӯҳ:Шаҳрҳои устони Ҳурмузгон]]
[[Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишин аз рӯи алифбо]]</text>
      <sha1>iyzi1b4qgq9nyxf75uthhof7te45ft4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ҷаск</title>
    <ns>0</ns>
    <id>276085</id>
    <revision>
      <id>1492835</id>
      <parentid>1260941</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T01:44:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492835</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4400" sha1="jkml4blzlt3dx49dfjcn4x5phljc58s" xml:space="preserve">
{{МА
| мақом = Шаҳр
| номи тоҷикӣ = Ҷаск
| номи аслӣ = جاشک
| тасвир = File:Cape of Jask دماغه جاسک - panoramio.jpg
| кишвар = 
}} 
'''Ҷаск''' ( {{Lang-fa|جاسک}}, [[Забони балучӣ|Балучӣ]] : جاشک ҳамчунин ба забони румӣ ''' Jāsk''';  '''Bandar-e Jask''' ( {{Lang-fa|بَندَرِ جاسک}}), ( Balochi : بندن ءi جاشک) маълум аст) -  шаҳр ва пойтахти [[Шаҳристони Ҷоск|Шаҳристони Ҷаск]],  [[Устони Ҳурмузгон]], дар [[Эрон]] аст. Дар барӯйхатгирии соли 2006, шумораи аҳолии он 11,133 нафар дар 2.406 оила буд.  

Ҷаск як шаҳри бандарӣ буда, тақрибан {{Convert|1050|mi|km|order=flip}} дар ҷануби [[Теҳрон]], &lt;ref name=&quot;bbcnavalbase&quot;&gt;{{Cite news|title=Iran 'opens naval base' near Gulf|publisher=BBC News|date=2008-10-28|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/middle_east/7694947.stm|accessdate=2008-10-28}}&lt;/ref&gt; дар Халиҷи Умон воқеъ аст. &lt;ref name=&quot;persiangulf185&quot;&gt;{{Cite book|last=[[Samuel Barrett Miles]]|last2=[[Robin Leonard Bidwell|Robin Bidwell]]|title=The Countries and Tribes of the Persian Gulf|publisher=Garnet &amp; Ithaca Press|year=1997|pages=185|url=https://books.google.com/books?id=dbsOoPpZiSEC&amp;pg=PA185&amp;lpg=PA185&amp;source=bl&amp;ots=x0pi2XuGs7&amp;sig=4Ifp1ZCC4kwT3CL6185te4uUyJQ&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;resnum=6&amp;ct=result|isbn=1-873938-56-X}}&lt;/ref&gt; Он ҳамчун пойтахти [[Шаҳристони Ҷоск|Шаҳристони Ҷаск]] хидмат мекунад. &lt;ref&gt;اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران [Atlas Gitashenasi Ostanhai Iran] (Gitashenasi Province Atlas of Iran)&lt;/ref&gt; ва макони пойгоҳи бандарии баҳрии Эрон аст, ки 28 октябри соли 2008 кушода шудааст. &lt;ref&gt;{{Cite news|title=Iran opens Gulf naval base|publisher=Al Jazeera|date=2008-10-28|url=http://english.aljazeera.net/news/middleeast/2008/10/2008102815304075949.html|accessdate=2008-10-28}}&lt;/ref&gt; Мавқеи пойгоҳ ба Нерӯи баҳрии Эрон имкон медиҳад, ки [[Халиҷи Форс]]ро  дифоъ кунад, ва ворид шудани &quot;душман&quot;-ро ба [[Халиҷи Форс]] роҳ надиҳад.  

Бандари Ҷаск инчунин хотимаи лӯлаи Нека-Ҷаск барои содироти нафти Эрон аст. Шаҳр инчунин фурудгоҳ  дорад. 

== Иқлим ==
Ҷаск дорои иқлими биёбони аст  (Таснифоти ''BWh'' Köppen ''BWh''), тобистони хеле гарм ва боришоташ кам аст. Бар асари шамолҳои халиҷи Форс ва халиҷи Умон, шаҳр баъзе ҳароратҳои баландтарини нишондиҳандаҳои гармии ҷаҳонро аз сар гузаронидаанд. 31 июли соли 2015, Ҷаск ҳарорати {{Convert|102.2|F|C|order=flip}} дараҷа бо нуқтаи  {{Convert|91.4|F|C|order=flip}},  бо нишондиҳандаи гармии {{Convert|69|C|F}}. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.washingtonpost.com/news/capital-weather-gang/wp/2015/07/30/iran-city-hits-suffocating-heat-index-of-154-degrees-near-world-record/|title=Iran city hits suffocating heat index of 165 degrees, near world record|author=Samenow|first=Jason|publisher=The Washington Post|accessdate=16 January 2017}}&lt;/ref&gt; 21 июли соли 2012, Ҷаск ҳарорати 34 дараҷаро бо 100% намии нисбӣ ҳис кард. &lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;{{&lt;/nowiki&gt;http://autobrand.wunderground.com/history/airport/OIZJ/2012/7/21/DailyHistory.html?req_city=&amp;req_state=&amp;req_statename=&amp;reqdb.zip=&amp;reqdb.magic=&amp;reqdb.wmo={{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;nowiki&gt;}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt; 

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}
== Сарчашма ==
* [https://web.archive.org/web/20190416193911/http://iranica.com/ iranica Jāsk]

{{Шаҳрҳои устони Ҳурмузгон}}

[[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Эрон]]
[[Гурӯҳ:Шаҳрҳои устони Ҳурмузгон]]
[[Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишин аз рӯи алифбо]]</text>
      <sha1>jkml4blzlt3dx49dfjcn4x5phljc58s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Киш (Шаҳр)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>276086</id>
    <revision>
      <id>1492473</id>
      <parentid>1349192</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T16:40:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492473</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2187" sha1="5xo261qdq5wl09428k92qicws2siv57" xml:space="preserve">{{МА
| мақом = Шаҳр
| номи тоҷикӣ = Киш
| номи аслӣ = كيش
| тасвир = File:Dariush Grand Hotel - 2.jpg
| кишвар = Эрон
}} '''Киш''' ( {{Lang-fa|كيش}}    ҳамчунин ба ба забони румӣ чун  '''Kīsh''' [[null|пайванд=| Дар бораи ин садо]] {{Audio|Kish pronounce.ogg|listen}} )   - шаҳри соҳилӣ ва пойтахти бахши Киш дар [[Шаҳристони Бандари Линга]], [[Устони Ҳурмузгон]], [[Эрон|Эрон аст]]. Дар барӯйхатгирии соли 2006, шумораи аҳолии он 20,667 нафар дар 6,163 оила буд.

Шаҳр дар ҷазираи Киш, дар минтақаи махсуси Эрон воқеъ аст. Ин ҷазира аз ҷониби Фурудгоҳи Байналмилалии Киш хидматрасонӣ мекунад ва сиёсати раводидро аз сарзамини Эрон алоҳида дорад, то сайёҳони хориҷӣ раводидро ҳангоми расидан бигиранд.

== Аксҳои шаҳри Киш ==
&lt;gallery widths=&quot;180&quot; heights=&quot;120&quot; perrow=&quot;3&quot;&gt;
Акс:Dariush Grand Hotel - 3.jpg|Меҳмонхонаи Дориёвуш 
Акс:Kish island 1.jpg|Соҳили баҳр дар Киш
Акс:SunsetatKish2.JPG|Ғуруби офтоб дар Киш
Акс:Inside pardis market.JPG|Бозори Пардис
Акс:Abanbar in kish island.JPG|Бинои хунуккунии об (Обанбар)
Акс:Dariush Grand Hotel - 2.jpg|Меҳмонхонаи Дориёвуш
Акс:Dolphinarium.JPG|Делфинариуми ш. Киш 
&lt;/gallery&gt;

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
== Сарчашма ==
* [https://web.archive.org/web/20190416193911/http://iranica.com/ iranica Kīsh]

{{Шаҳрҳои устони Ҳурмузгон}}

[[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Эрон]]
[[Гурӯҳ:Шаҳрҳои устони Ҳурмузгон]]
[[Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишин аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Саҳифаҳое, ки бо тарҷумаҳои ношинос оварда шудаанд]]</text>
      <sha1>5xo261qdq5wl09428k92qicws2siv57</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Канг</title>
    <ns>0</ns>
    <id>276087</id>
    <revision>
      <id>1492457</id>
      <parentid>1261180</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T16:21:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492457</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1189" sha1="7mdecow59ycodq00j4ko4qpkrmol8fp" xml:space="preserve">{{МА
| мақом = Шаҳр
| номи тоҷикӣ = Канг
| номи аслӣ = كنگ
| тасвир = File:Galbatan-1.jpg
| кишвар = Эрон
}} 
'''Канг''' ( {{Lang-fa|كنگ}}    ҳамчунин ба забони румӣ чун '''Kung''' ва '''Gong;''' инчунин бо номи '''Bandar-e Gong''' ва '''Bandar-e Kong маълум аст'''   - шаҳр дар  [[Бахши марказии шаҳристони Бандари Линга]]  [[Шаҳристони Бандари Линга]]  [[Устони Ҳурмузгон]], дар [[Эрон|Эрон аст]]. Дар барӯйхатгирии соли 2006, шумораи аҳолии он 14,881, дар 2,908 оила буд.&lt;ref&gt;
[http://www.mongabay.com/igapo/2005_world_city_populations/Iran.html Cities in Iran: 2005]&lt;/ref&gt;.  

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
== Сарчашма ==
* [https://web.archive.org/web/20190416193911/http://iranica.com/ iranica Kung]

{{Шаҳрҳои устони Ҳурмузгон}}

[[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Эрон]]
[[Гурӯҳ:Шаҳрҳои устони Ҳурмузгон]]
[[Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишин аз рӯи алифбо]]</text>
      <sha1>7mdecow59ycodq00j4ko4qpkrmol8fp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Порсиён</title>
    <ns>0</ns>
    <id>276092</id>
    <revision>
      <id>1492642</id>
      <parentid>1349295</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T21:01:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492642</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1790" sha1="8bwhkhmrrchlar46rzq1x7enuzo2g30" xml:space="preserve">{{МА
| мақом = Шаҳр
| номи тоҷикӣ = Порсиён
| номи аслӣ = {{lang-fa|پارسیان}}
| кишвар = Эрон
| lat_deg = 27
| lon_deg = 53
| lat_min = 12
| lat_sec = 30
| lat_dir = N
| lon_min = 02
| lon_sec = 10
| lon_dir = E
| CoordAddon = type:city_region:IR
| CoordScale = 
| этнохороним = 
| DST = 
| сайт = 
}}  
'''Порсиён''' ( {{Lang-fa|پارسیان}} '''Parsian'''&lt;/span&gt; ) - шаҳр дар қисми ҷанубии [[Эрон]], дар [[Устони Ҳурмузгон]]. Маркази маъмурии [[Шаҳристони Порсиён]]. Воқеъ дар соҳили [[халиҷи Форс]]. Қаблан ин шаҳрро Гавбенди меномиданд. 

Тибқи маълумотҳои 2012, саршумории аҳолӣ - 12,088 нафар; маълумоти омории соли 2016 аҳолӣ - 18,045 нафар&lt;ref&gt;https://www.amar.org.ir/english&lt;/ref&gt;; тибқи барӯйхатгирии аҳолии соли 2006, он 10,549 нафарро ташкил медод &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://world-gazetteer.com/wg.php?men=gpro&amp;geo=421979303|title=World Gazetteer|archiveurl=https://archive.is/20130209180313/http://world-gazetteer.com/wg.php?men=gpro&amp;geo=421979303|archivedate=2013-02-09}}&lt;/ref&gt; . 

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
== Сарчашма ==
* [https://web.archive.org/web/20190416193911/http://iranica.com/ iranica Parsian]

{{Шаҳрҳои устони Ҳурмузгон}}

[[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Эрон]]
[[Гурӯҳ:Шаҳрҳои устони Ҳурмузгон]]
[[Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишин аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Саҳифаҳое, ки бо тарҷумаҳои ношинос оварда шудаанд]]</text>
      <sha1>8bwhkhmrrchlar46rzq1x7enuzo2g30</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хоҷиобод (Шаҳр)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>276093</id>
    <revision>
      <id>1492784</id>
      <parentid>1349373</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T00:42:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492784</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1890" sha1="e5fm5pw8q9gtd1b47vtwhdsrxdoy7bk" xml:space="preserve">{{МА
| мақом = Шаҳр
| номи тоҷикӣ = Хоҷиобод
| номи аслӣ = {{lang-fa|حاجی‌آباد}}
| кишвар = Эрон
| lat_deg = 28
| lon_deg = 55
| lat_min = 18
| lat_sec = 33
| lat_dir = N
| lon_min = 54
| lon_sec = 06
| lon_dir = E
| CoordAddon = type:city_region:IR
| CoordScale = 
| этнохороним = 
| DST = 
| сайт = 
}} 
'''Ҳоҷиобод''' ( {{Lang-fa|حاجی‌آباد}}) - шаҳр дар қисми ҷанубии [[Эрон]], дар [[Устони Ҳурмузгон]]. Маркази маъмурии [[Шаҳристони Ҳоҷиобод|ҳамин шаҳристон]]. Воқеъ дар 100 км шимолтар аз шаҳри [[Бандар Аббос]]. Парвариши меваҳои ситрусӣ дар иқтисодиёти шаҳр нақши муҳим дорад. 

Население по данным на 2012 год составляет 23 220 Тибқи маълумотҳои 2012, саршумории аҳолӣ - 23 220 нафар;&lt;ref&gt;https://www.amar.org.ir/english&lt;/ref&gt;; ; тибқи барӯйхатгирии аҳолии соли 2006, он 20 264 нафарро ташкил медод &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://world-gazetteer.com/wg.php?men=gpro&amp;geo=-271517|title=World Gazetteer|archiveurl=https://archive.is/20130209133540/http://world-gazetteer.com/wg.php?men=gpro&amp;geo=-271517|archivedate=2013-02-09}}&lt;/ref&gt;. 
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
== Сарчашма ==
* [https://web.archive.org/web/20190416193911/http://iranica.com/ iranica ]

{{Шаҳрҳои устони Ҳурмузгон}}

[[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Эрон]]
[[Гурӯҳ:Шаҳрҳои устони Ҳурмузгон]]
[[Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишин аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Саҳифаҳое, ки бо тарҷумаҳои ношинос оварда шудаанд]]</text>
      <sha1>e5fm5pw8q9gtd1b47vtwhdsrxdoy7bk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хемир</title>
    <ns>0</ns>
    <id>276094</id>
    <revision>
      <id>1492781</id>
      <parentid>1349384</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T00:37:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492781</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2316" sha1="54ajehk0v028x8apa9n3zikfgxdl818" xml:space="preserve">{{МА
| мақом = Шаҳр
| номи тоҷикӣ = Хемир
| номи аслӣ = {{lang-fa|بندر خمیر}}
| кишвар = Эрон
| lat_deg = 26
| lon_deg = 55
| lat_min = 57
| lat_sec = 08
| lon_min = 35
| lon_sec = 06
| CoordAddon = 
| CoordScale = 
| этнохороним = 
| DST = 
| сайт = 
}} '''Хемир''' &lt;ref&gt;Иран. Справочная карта (масштаб 1:2 500 000). — ГУКГ, 1986&lt;/ref&gt; ё '''Bender Hemir''' ( {{Lang-fa|بندر خمیر}}  &lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;rtl&quot; style=&quot;font-size: 110%; line-height: 1em;&quot;&gt;&amp;#x200E;&lt;/span&gt; - шаҳр дар ҷануби [[Эрон]], дар  [[Устони Ҳурмузгон]]. Маркази маъмурии [[Шаҳристони хемир|Шаҳристони Хемир]] аст . 

== Ҷуғрофия ==
Шаҳр дар қисми ҷанубии соҳили Ҳурмузгон, дар соҳили баҳри Ҳурон, ки ҷазираи [[Қишм|Кишмро]] аз қисмати минтақавии Эрон ҷудо мекунад, ҷойгир аст. Баландии мутлақ 18 метр аз сатҳи баҳр аст &lt;ref name=&quot;fallingrain&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.fallingrain.com/world/IR/11/Bandare_Khamir.html|title=Bandar-e Khamir, Iran Page|publisher=Fallingrain Global Gazetteer|lang=en|accessdate=2013-09-08}}&lt;/ref&gt; .    

== Аҳолӣ ==
Мутобиқи [[Соли 2006|барӯйхатгирии соли 2006,]] шумораи аҳолӣ 11,566 нафар буд &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.citypopulation.de/php/iran-hormozgan.php|title=All cities in the Hormozgan (Hormozgān) Province|publisher=City Population|lang=en|accessdate=2013-09-08}}&lt;/ref&gt; .   

== Нақлиёт ==
Наздиктарин фурудгоҳ, дар ҷазираи Қишм ҷойгир шудааст &lt;ref name=&quot;fallingrain&quot;/&gt; . 

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
== Сарчашма ==
* [https://web.archive.org/web/20190416193911/http://iranica.com/ iranica ]

{{Шаҳрҳои устони Ҳурмузгон}}

[[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Эрон]]
[[Гурӯҳ:Шаҳрҳои устони Ҳурмузгон]]
[[Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишин аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Саҳифаҳое, ки бо тарҷумаҳои ношинос оварда шудаанд]]</text>
      <sha1>54ajehk0v028x8apa9n3zikfgxdl818</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тирур</title>
    <ns>0</ns>
    <id>276097</id>
    <revision>
      <id>1492728</id>
      <parentid>1349346</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T23:25:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492728</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1190" sha1="exen4nslfjlvh6hhhdmkk9y9b5o3c1c" xml:space="preserve">{{МА
| мақом = Шаҳр
| номи тоҷикӣ = Тирур
| кишвар = Эрон
}} 
'''Тирур''' ( {{Lang-fa|تيرور}} ''')''' — шаҳри  дар [[Бахши марказии шаҳристони Меноб]]  [[Шаҳристони Меноб]], [[Устони Ҳурмузгон|Устони Ҳурмузгон]]&lt;nowiki/&gt;и [[Эрон]]. Дар барӯйхатгирии соли 2006, шумораи аҳолии он 4 037 нафар, дар 873 оила буд.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://world-gazetteer.com/wg.php?men=gpro&amp;geo=-271517|title=World Gazetteer|archiveurl=https://archive.is/20130209133540/http://world-gazetteer.com/wg.php?men=gpro&amp;geo=-271517|archivedate=2013-02-09}}&lt;/ref&gt;. 
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
== Сарчашма ==
* [https://web.archive.org/web/20190416193911/http://iranica.com/ iranica ]

{{Шаҳрҳои устони Ҳурмузгон}}

[[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Эрон]]
[[Гурӯҳ:Шаҳрҳои устони Ҳурмузгон]]
[[Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишин аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Саҳифаҳое, ки бо тарҷумаҳои ношинос оварда шудаанд]]</text>
      <sha1>exen4nslfjlvh6hhhdmkk9y9b5o3c1c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тозиёни Пойин</title>
    <ns>0</ns>
    <id>276098</id>
    <revision>
      <id>1492730</id>
      <parentid>1349367</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T23:26:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492730</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1458" sha1="aox87zwxp1ris60qaesqxfz3zqcsoaj" xml:space="preserve">{{МА
| мақом = Шаҳр
| номи тоҷикӣ = Тозиёни Пойин
| номи аслӣ = تازيان پايين
| кишвар = Эрон
}} '''Тозиёни Пойин''' ( {{Lang-fa|تازيان پايين}} ба забони румӣ чун '''Tāzīān-е Pā'īn;''' Ҳамчунин '''Pārsīān,''' '''Tāzeyān,''' '''Tazeyān-е Zīr,''' '''Tāzīān,''' '''Tāzīān-е Zīr''' ва '''Tazīyan)''' маълум аст. Тозиён шаҳр дар деҳистони [[бахши марказии шаҳристони Бандар-Аббос]], [[Устони Ҳурмузгон]]&lt;nowiki/&gt;и [[Эрон]] аст. Дар барӯйхатгирии соли 2006, шумораи аҳолии он 5,995, дар 1,446 оила буд.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://world-gazetteer.com/wg.php?men=gpro&amp;geo=-271517|title=World Gazetteer|archiveurl=https://archive.is/20130209133540/http://world-gazetteer.com/wg.php?men=gpro&amp;geo=-271517|archivedate=2013-02-09}}&lt;/ref&gt;. 
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
== Сарчашма ==
* [https://web.archive.org/web/20190416193911/http://iranica.com/ iranica ]

{{Шаҳрҳои устони Ҳурмузгон}}

[[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Эрон]]
[[Гурӯҳ:Шаҳрҳои устони Ҳурмузгон]]
[[Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишин аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Саҳифаҳое, ки бо тарҷумаҳои ношинос оварда шудаанд]]</text>
      <sha1>aox87zwxp1ris60qaesqxfz3zqcsoaj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Руйдар</title>
    <ns>0</ns>
    <id>276099</id>
    <revision>
      <id>1492670</id>
      <parentid>1349302</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T21:43:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492670</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1272" sha1="m31e59gb85bqxsitr705y899nrqrc9x" xml:space="preserve">
{{МА
| мақом = Шаҳр
| номи тоҷикӣ = Руйдор
| кишвар = Эрон
}} 
'''Руйдор''' ( {{Lang-fa|رويدر}}, инчунин ба забони румӣ чун '''Rūydar''', '''Rooydar''', '''Rowdar''', ва '''Rūy-e Dar''')  - шаҳр ва пойтахти   [[Шаҳристони Хемир]], [[Устони Ҳурмузгон]]&lt;nowiki/&gt;и [[Эрон|Эрон аст]]. Дар барӯйхатгирии соли 2006, шумораи аҳолии он 5,470 нафарро ташкил дод, ки он дар 1,236 оила буд.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://world-gazetteer.com/wg.php?men=gpro&amp;geo=-271517|title=World Gazetteer|archiveurl=https://archive.is/20130209133540/http://world-gazetteer.com/wg.php?men=gpro&amp;geo=-271517|archivedate=2013-02-09}}&lt;/ref&gt;. 
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
== Сарчашма ==
* [https://web.archive.org/web/20190416193911/http://iranica.com/ iranica ]

{{Шаҳрҳои устони Ҳурмузгон}}

[[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Эрон]]
[[Гурӯҳ:Шаҳрҳои устони Ҳурмузгон]]
[[Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишин аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Саҳифаҳое, ки бо тарҷумаҳои ношинос оварда шудаанд]]</text>
      <sha1>m31e59gb85bqxsitr705y899nrqrc9x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ҳурмуз</title>
    <ns>0</ns>
    <id>276102</id>
    <revision>
      <id>1492828</id>
      <parentid>1430433</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T01:38:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492828</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1486" sha1="d9of316bhh7bulihyxy4eogzz9czgwv" xml:space="preserve">{{МА
| мақом = Шаҳр
| номи тоҷикӣ = Ҳурмуз
| номи аслӣ = هرمز
| тасвир = File:Hormoz-island.jpg
| кишвар = Эрон
}}
[[Акс:The position of the city of Hormuz set on the strait at the bottom of the Persian Gulf-1572.jpg|чап|мини| Дар замони қадим Ҳурмуз бандари муҳими стратегӣ буд. ]]
'''Ҳурмуз''' ( {{Lang-fa|هرمز}} ҳамчунин ба забони румӣ чун '''Hormoz;''' низ '''Qal'eh-шумо Hormoz)''' маълум  аст,  шаҳр ва пойтахти   [[Шаҳристони Қишм]], [[Устони Ҳурмузгон]]&lt;nowiki/&gt;и [[Эрон]] аст. Шумораи аҳолии ин шаҳр дар соли 2016 5,891 нафар будааст&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://world-gazetteer.com/wg.php?men=gpro&amp;geo=-271517|title=World Gazetteer|archiveurl=https://archive.is/20130209133540/http://world-gazetteer.com/wg.php?men=gpro&amp;geo=-271517|archivedate=2013-02-09}}&lt;/ref&gt;. 
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
== Сарчашма ==
* [https://web.archive.org/web/20190416193911/http://iranica.com/ iranica ]

{{Шаҳрҳои устони Ҳурмузгон}}

[[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Эрон]]
[[Гурӯҳ:Шаҳрҳои устони Ҳурмузгон]]
[[Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишин аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Саҳифаҳое, ки бо тарҷумаҳои ношинос оварда шудаанд]]</text>
      <sha1>d9of316bhh7bulihyxy4eogzz9czgwv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сурайё Дӯстмуродзода</title>
    <ns>0</ns>
    <id>276241</id>
    <revision>
      <id>1492714</id>
      <parentid>1486554</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T23:07:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492714</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6189" sha1="95ib1c9ydfmyn5v2tw0j3qma197uf3r" xml:space="preserve">{{Ҳамномҳо|Сурайё (Ҳамном)| Сурайё}}
{{Ҳамнасабҳо |Дӯстмуродзода (Ҳамнасаб)|Дӯстмуродзода}}
{{Сиёсатмадор
 |ном                  = Сурайё Дӯстмуродзода
 |номи аслӣ            =
 |тасвир               = 
 |бар                  = 
 |тавсифи тасвир       = 
 |ном ҳангоми таваллуд = Уроқова Сурайё Дӯстмуродовна
 |номи мустаъор        = 
 |таърихи таваллуд     = 27.03.1973
 |зодгоҳ               = {{Зодгоҳ|Душанбе|шаҳри Душанбе}}, [[ҶШС Тоҷикистон]], [[ИҶШС]]
 |таърихи даргузашт    = 
 |маҳалли даргузашт    = 
 |шаҳрвандӣ            = {{Парчамбандӣ|Тоҷикистон}}  
 |таҳсилот             =  [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]] (1995)  
 |дараҷаи илмӣ         = 
 |унвонҳои илмӣ        = 
 |миллат               = тоҷик
 |эътиқод              = 
 |ҳизб                 = [[Ҳизби халқии демократии Тоҷикистон]]
 |ғояҳои асосӣ         = 
 |навъи фаъолият       = вакили [[Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] даъвати VII
 |падар                = 
 |модар                = 
 |ҳамсар               = 
 |фарзандон            = 
 |ҷоизаҳо              = [[Медали «Хидмати шоиста»]] (2016), Медали Ассамблеяи Байнипарлумонии давлатии Иттиҳоди давлатҳои Мустақил (2020) 
 |соядаст              = 
 |бари соядаст         = 
 |вебгоҳ               = 
 |викианбор            = 
}}
'''Сурайё Дӯстмуродзода''' (''Уроқова Сурайё Дӯстмуродовна''; зод. [[27 март]]и [[1973]], [[Душанбе]]) — [[ҳуқуқшинос]], арбоби давлатии [[Тоҷикистон|тоҷик]], Вакили [[Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] даъвати VI ва VII.

== Зиндагинома ==
* Солҳои 1990—1995 — Донишҷӯи [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]].
* Солҳои 1995—1997 — Ҳуқуқшиноси Ширкати бисёрсоҳаи «Хуросон», шаҳри Душанбе.
* Солҳои 1997—2005 — Нотариуси давлатии Идораи нотариалии давлатии ноҳияи Исмоили Сомонии Вазорати адлияи Ҷумҳурии Тоҷикистон.
* Солҳои 2010—2015 — Вакили Маҷлиси вакилони халқии ноҳияи Сино.
* Солҳои 2015—2020 — Вакили Маҷлиси вакилони халқии шаҳри Душанбе.
* Аз соли 2005 — то соли 2020 — Директори генералии Ҷамъияти дорои масъулияташ маҳдуди «Гурӯҳи Самимӣ Констракшн» дар шаҳри Душанбе.
* Аз 1 марти соли 2020 — то соли 2025 — вакили Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати VI.
* Аз 2 марти соли 2025 — то ҳол — вакили Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати VII.
* 19 марти соли 2025 — Муовини Раиси Кумита оид ба корҳои байналмилалӣ, иттиҳодияҳои ҷамъиятӣ ва иттилоот.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.parlament.tj/deputats/34|title=Дӯстмуродзода Сурайё|author=|website=www.parlament.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2025-07-06|archivedate=2023-05-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230530023605/https://parlament.tj/deputats/34}}&lt;/ref&gt;.

== Ҷоизаҳо ==
* [[Медали «Хидмати шоиста»]] (2016)
* Медали Ассамблеяи Байнипарлумонии давлатии Иттиҳоди давлатҳои Мустақил (2020)
* Медали ҷашни 30-солагии Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.parlament.tj/deputats/34|title=Сурайё Дӯстмуродзода|author=|website=www. majmilli.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2025-03-25|archivedate=2023-05-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230530023605/https://parlament.tj/deputats/34}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.parlament.tj/deputats/34|title=Дӯстмуродзода Сурайё|author=|website=www.parlament.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2025-07-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230530023605/https://parlament.tj/deputats/34|archivedate=2023-05-30}}&lt;/ref&gt;.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

[[Гурӯҳ:Сиёсатмадорони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Вакилони Маҷлиси Намояндагони Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати VI]]
[[Гурӯҳ:Вакилони Маҷлиси Намояндагони Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати VII]]
[[Гурӯҳ:Занҳо-сиёсатмадорони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Занҳо-олимаҳо]]
[[Гурӯҳ:Занони Тоҷикистон дар сиёсат]]
[[Гурӯҳ:Ходимони ҷамъиятии Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Ҳуқуқшиносони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Дорандагони медали ҷашнии «30-солагии Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон»]]
[[Гурӯҳ:Дорандагони унвонҳои фахрии байналмилалӣ аз Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Дорандагони медали Хидмати шоиста]]</text>
      <sha1>95ib1c9ydfmyn5v2tw0j3qma197uf3r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Саодатшо Матробиён</title>
    <ns>0</ns>
    <id>276314</id>
    <revision>
      <id>1492690</id>
      <parentid>1431939</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T22:16:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492690</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12514" sha1="1cii63rxl72rj8o9fl856r9nhkyeyjf" xml:space="preserve">{{Сиёсатмадор
 |ном                  = Саодатшо Матробиён 
 |номи аслӣ            = Матробиён Саодатшо Қосимзода  
 |тасвир               = 
 |бар                  = 
 |тавсифи тасвир       = 
 |ном ҳангоми таваллуд = 
 |номи мустаъор        = 
 |таърихи таваллуд     = 15.10.1973      
 |зодгоҳ               = {{Зодгоҳ|ноҳияи Ишкошим |ноҳияи Ишкошим }}, [[ҶШС Тоҷикистон]], [[ИҶШС]]
 |таърихи даргузашт    =  
 |маҳалли даргузашт    =  
 |шаҳрвандӣ            = {{Парчам|Тоҷикистон}}  
 |таҳсилот             = [[Донишгоҳи давлатии Хоруғ ба номи М. Назаршоев]] (1999), Аспирантураи факултети шарқшиносии Донишгоҳи давлатии Санкт-Петербурги ФР (2005)
 |дараҷаи илмӣ         = {{Дараҷаи илмӣ|доктор|илмҳои филология}} 
 |унвонҳои илмӣ        = {{Унвонҳои илмӣ||1}} 
 |миллат               = тоҷик
 |эътиқод              = 
 |ҳизб                 =  [[Ҳизби халқии демократии Тоҷикистон]]
 |ғояҳои асосӣ         = 
 |навъи фаъолият       = вакили [[Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]]
 |падар                = 
 |модар                = 
 |ҳамсар               = 
 |фарзандон            = 
 |ҷоизаҳо            =  
 |соядаст              = 
 |бари соядаст         = 
 |вебгоҳ               = 
 |викианбор            = 
}}
'''Саодатшо Матробиён '''(Матробиён Саодатшо Қосимзода; тав. [[15 октябр]]и [[соли 1973]], деҳаи Даршайи [[ноҳияи Ишкошим]])  – сиёсатмадори тоҷик, [[олим]], [[омӯзгор]], доктори илмҳои филологӣ, вакили [[Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] даъвати VI ва даъвати VII.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.parlament.tj/deputats/37|title=Матробиён Саодатшо Қосимзода|author=|website=www.parlament.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2025-04-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230922154557/https://www.parlament.tj/deputats/37|archivedate=2023-09-22}}&lt;/ref&gt;.

== Зиндагинома == 
Матробиён Саодатшо Қосимзода [[15 октябр]]и [[соли 1973]] дар деҳаи Даршайи [[ноҳияи Ишкошим]] таваллуд шудааст. Миллат тоҷик. Соли 1999 [[Донишгоҳи давлатии Хоруғ| Донишгоҳи давлатии Хоруғ ба номи М.Назаршоев]] хатм кардааст, ихтисос филолог, муаллими забон ва адабиёти тоҷик, шарқшинос-забоншинос. Забонҳои русӣ, англисӣ, арабӣ (болуғат), донандаи забонҳои порсии қадим, авастоӣ ва порсии миёна аст.

Ў соли 1991 мактаби миёнаи №16-и ноҳияи Ишкошимро хатм мекунад. Худи ҳамон сол ба факултети филологияи тоҷики Университети давлатии Тоҷикистон ба номи В.И.Ленин (ҳоло Донишгоҳи миллии Тоҷикистон) дохил мешавад. Сипас, ба [[Донишгоҳи давлатии Хоруғ ба номи М. Назаршоев]]  интиқол гирифта, факултети таъриху филологияи донишгоҳи мазкурро дар риштаи филологияи тоҷик хатм мекунад. Аз соли 1999 то 2000 котиби масъули рӯзномаи «Зиндагӣ»-и ноҳия Ишкошим адои вазифа намуда, солҳои  2000-2001 ба ҳайси ҷонишини директории мактаби миёнаи №16-и ноҳияи Ишкошим фаъолият менамояд. Солҳои 2001 – 2002 муҳассили курси интенсивии Барномаи англисии Хоруғи (KhorogEnglishProgram) назди Институти тадқиқотии Лондон  мегардад. Солҳои 2002 – 2005 дар шуъбаи рӯзонаи аспирантураи факултети шарқшиносии Донишгоҳи давлатии Санкт-Петербурги Федератсияи Россия таҳсил менамояд. Соли 2005 рисолаи номзадиашро дар донишгоҳи зикршуда таҳти роҳбарии академик Иван Михайлович Стеблин-Каменский ҳимоя мекунад. Аз соли 2006 то соли 2009 мудири кафедраи Лингвистика ва коммуникатсияи байнифарҳангии Донишгоҳи байналмилалии Тоҷикистон фаъолият мекунад. Моҳи августи соли 2009 декани факултети муносибатҳои байналмилалии Донишкадаи инноватсионӣ ва коммуникастияи Тоҷикистон таъйин мегардад. Аз моҳи январи соли 2011 дотсенти кафедраи забони тоҷикии  [[Донишкадаи давлатии забонҳои Тоҷикистон ба номи С. Улугзода]] ва аз моҳи апрели ҳамон сол мудири кафедраи мазкур интихоб гардида, то моҳи апрели соли 2014 дар ҳамин вазифа фаъолият намуд. Аз моҳи апрели соли 2014 то сентябри соли 2014 ба вазифаи сардори раёсати илм, инноватсия, аспирантура ва докторантура фаъолият мекунад. Ба сабаби анҷом додани кори докторӣ аз вазифаи мазкур баромада, аз моҳи сентябри соли 2014 то 19 июни соли 2017 докторанти [[Институти забон ва адабиёти Рӯдакӣ | Институти забон ва адабиёти ба номи Рӯдакии АМИ ҶТ]] ва ҳамзамон ба ҳайси дотсенти кафедраи забон ва адабиёти тоҷик [[Донишкадаи давлатии забонҳои Тоҷикистон ба номи С. Улугзода]] фаъолият намудааст. Ба донишҷӯён аз фанҳои таърихи забони тоҷикӣ, таърихи афкори забоншиносӣ, масъалаҳои мубрами забоншиносӣ, забоншиносии иҷтимоӣ (сотсиолингвистика), забоншиносии фарҳангӣ (этнолингвистика) ва забоншиносии равонӣ (психолингвистика) лексия мехонад.
Мазкур барои зиёда аз 15 нафар номзадони илм ба ҳайси муқарризи асосӣ баромад намудааст. Дар олами забоншиносии тоҷик ҳамчун чеҳраи шинохта бо назари интиқодии илмиаш муаррифӣ шудааст.  Барои  4 аспирант ва 5 унвонҷўй ба ҳайси роҳбари илмӣ таъин шуда,  чанд нафар  аз шогирдонаш дар арафаи ҳимоя қарор доранд.

Бо Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 19.06.2015, № 411 муовини раиси [[Кумитаи забон ва истилоҳоти назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон]] таъйин шудааст.

Аз 1 марти соли 2020 то 1 марти соли 2025 — вакили Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати шашум буд.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://parlament.tj/deputats/37|title=Матробиён Саодатшо Қосимзода|author=|website=www.parlament.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2020-04-02|archivedate=2020-04-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200406132932/https://parlament.tj/deputats/37}}&lt;/ref&gt;
* Аз [[2 март]]и [[соли 2025]] — вакили [[Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] даъвати ҳафтум.
== Фаъолияти илмӣ ==
Матробиён С. Қ. номзади илмҳои филологӣ (2005). Соли 2023 рисолаи доктори илмҳои филологиро дар мавзӯи «Пажуҳиши этнолингвистии тасвири забонии ҷаҳони тоҷикон»&quot; дар [[Институти забон ва адабиёти Рӯдакӣ | Институти забон ва адабиёти ба номи Рӯдакии АМИ ҶТ]] дифоъ намудааст.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dissercat.com/content/etnolingvisticheskoe-issledovanie-yazykovoi-kartiny-mira-tadzhikov|title=Этнолингвистическое исследование языковой картины мира таджиков|author=|website=www.dissercat.com|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2025-04-15}}&lt;/ref&gt; Дар олами забоншиносии тоҷик ҳамчун чеҳраи шинохта бо назари интиқодии илмиаш муаррифӣ шудааст.

Матробиён С. Қ. муаллифи 2 монография («Рўзгор ва осори Мубораки Вахонӣ»(2010) ва «Лексикаи бозиҳои миллии вахони забонон (очерки этнолингвистӣ)» (бозабони русӣ) (2012)), 4 китоби дарсӣ «Забони тоҷикӣ (барои ихтисосҳои ҳуқуқшиносӣ ва муносибатҳои байналмилалӣ)» (2009), «Забони тоҷикӣ (барои ихтисосҳои иқтисодӣ)» (2010), «Забони тоҷикӣ (барои ихтисосҳои иқтисодиин изоми таҳсилоти кредитӣ)» (2011) ва «Забони тоҷикӣ (барои ихтисосҳои тарҷумонӣ, забонҳои хориҷӣ ва рўзноманигорӣ)» (2013)), 5 барномаи таълимӣ ва мақолаҳои зиёди илмӣ буда, инчунин яке аз таҳиягарони “Фарҳанги тафсирии забони тоҷикӣ” (2006, 2010), «Феҳристи номҳои миллии тоҷикӣ» (2017) «Фарҳанги ҷойномҳои миллӣ» (2018), «Фарҳанги номҳои миллии тоҷикӣ» (2018) мебошад. Дар ҳоли ҳозир яке аз фарҳангҳои қадимиеро, таҳти унвони «Луғот-уш-шеър», инчунин, китобҳои дарсии «Муқаддимаи забоншиносӣ» ва «Таърихи забоншиносӣ»-ро  ба чоп тайёр намудааст.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.parlament.tj/deputats/37|title=Матробиён Саодатшо Қосимзода|author=|website=www.parlament.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2025-04-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230922154557/https://www.parlament.tj/deputats/37|archivedate=2023-09-22}}&lt;/ref&gt;.  

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

[[Гурӯҳ:Сиёсатмадорон аз рӯи алифбо]] 
[[Гурӯҳ:Сиёсатмадорони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Филологони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Вакилони Маҷлиси Намояндагони Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати VI]]
[[Гурӯҳ:Вакилони Маҷлиси Намояндагони Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати VII]]</text>
      <sha1>1cii63rxl72rj8o9fl856r9nhkyeyjf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Зикрихудо Самадзода</title>
    <ns>0</ns>
    <id>276412</id>
    <revision>
      <id>1492431</id>
      <parentid>1437675</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T15:39:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492431</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5063" sha1="ec7qbzppll8i4c6vk46penkdroyd8ul" xml:space="preserve">{{Сиёсатмадор
 |ном                  = 
|номи аслӣ            = Самадзода Зикрихудо Муҳаммадаюбхон
|тасвир               = 
 |бар                  = 
 |тавсифи тасвир       = 
 |ном ҳангоми таваллуд = 
 |номи мустаъор        = 
 |таърихи таваллуд     =  11.02.1970
 |зодгоҳ               = {{Зодгоҳ| Душанбе | шаҳри Душанбе }}, [[ҶШС Тоҷикистон]], [[ИҶШС]]
 |таърихи даргузашт    =  
 |маҳалли даргузашт    =  
 |шаҳрвандӣ            = {{Парчам|Тоҷикистон}}  
 |таҳсилот             = Донишгоҳи давлатии шаҳри Хоруғ
|дараҷаи илмӣ         =  
 |унвонҳои илмӣ        =  
 |миллат               = тоҷик
 |эътиқод              = 
 |ҳизб                 = [[Ҳизби халқии демократии Тоҷикистон]]
 |ғояҳои асосӣ         = 
 |навъи фаъолият       = узви [[Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]]
 |падар                = 
 |модар                = 
 |ҳамсар               = 
 |фарзандон            = 
 |ҷоизаҳо            = Медали «Хизмати шоиста»
 |соядаст              = 
 |бари соядаст         = 
 |вебгоҳ               = 
 |викианбор            = 
}}

'''Зикрихудо Муҳаммадаюбхон Самадзода'''  – [[иқтисодчӣ]], узви [[Маҷлиси Миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]].
== Зиндагинома ==
Зикрихудо Самадзода [[11 феврал]]и [[соли 1970]] дар [[ноҳияи Ишкошим]] таваллуд шудааст. Миллат: тоҷик. Соли 1991 техникуми молиявӣ – иқтисодии шаҳри Душанбе ва соли 1999 Донишгоҳи давлатии шаҳри Хоруғро хатм намудааст. Ихтисос: бюҷет, иқтисодчӣ. Раиси ноҳияи Ишкошим.

* Соли 1990 (06.08) - тафтишотчӣ–назоратчии Раёсати суғуртаи давлатӣ дар ВМКБ;
* Солҳои 1990-1991 - донишҷӯи техникуми молия ва иқтисоди шаҳри Душанбе;
* Соли 1991 (07.11) - тафтишотчӣ–назоратчии Раёсати суғуртаи давлатӣ дар ВМКБ;
* Солҳои 1991-1993 - назоратчии дараҷаи 1-и Раёсати суғуртаи давлатӣ дар ВМКБ;
* Солҳои 1993-1996 - тафтишотчӣ – назоратчии Вазорати молияи Ҷумҳурии  Тоҷикистон дар шуъбаи молияи шаҳри Хоруғ;
* Солҳои 1996-2001 - тафтишотчӣ – назоратчии калони Вазорати молияи Ҷумҳурии Тоҷикистон дар идораи молияи ВМКБ;
* Солҳои 2001-2007 - сармутахассиси Кумитаи назорати давлатии молиявии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар ВМКБ;
* Солҳои 2007-2010 - мутахассиси пешбари Агентии назорати давлатии молиявӣ ва мубориза бо корупсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон дар ВМКБ; 
* Солҳои 2010-2011 - иҷрокунандаи вазифаи сардори Сарраёсати молияи ВМКБ;
* Солҳои 2011-2012 - сардори Сарраёсати молияи ВМКБ;
* Солҳои 2012-2013 - сараудитори палатаи ҳисоби Ҷумҳурии Тоҷикистон;
* Аз моҳи ноябри соли 2013 то моҳи феврали соли 2014 - иҷрокунандаи вазифаи раиси ноҳияи Ишкошим;
* Аз моҳи феврали соли 2014 - то инҷониб Раиси [[ноҳияи Ишкошим]] мебошад.
*Аз [[30 март]]и [[соли 2015]] бо Фармони  Президенти  Ҷумҳурии  Тоҷикистон  узви [[Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] мебошад.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://majmilli.tj/0037-2/|title=Самадзода Зикрихудо Муҳаммадаюбхон|author=|website=www. majmilli.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2020-04-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200427190303/http://majmilli.tj/0037-2/|archivedate=2020-04-27}}&lt;/ref&gt;


== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}} 

[[Гурӯҳ:Сиёсатмадорон аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Сиёсатмадорони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Вакилони Маҷлиси миллии Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати V]]</text>
      <sha1>ec7qbzppll8i4c6vk46penkdroyd8ul</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ислом Шафеиён</title>
    <ns>0</ns>
    <id>276443</id>
    <revision>
      <id>1492443</id>
      <parentid>1437681</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T16:06:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492443</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3955" sha1="o4yih3xgjxxjxi4lx6lp3tuuyytwvis" xml:space="preserve">{{Сиёсатмадор
 |ном                  = Ислом Шафеиён
|номи аслӣ            = Шафеиён Ислом Зиёзода
|тасвир               = 
 |бар                  = 
 |тавсифи тасвир       = 
 |ном ҳангоми таваллуд = 
 |номи мустаъор        = 
 |таърихи таваллуд     =  16.10. 1968
 |зодгоҳ               = {{Зодгоҳ| Панҷакент | шаҳри Панҷакент }}, [[ҶШС Тоҷикистон]], [[ИҶШС]]
 |таърихи даргузашт    =  
 |маҳалли даргузашт    =  
 |шаҳрвандӣ            = {{Парчам|Тоҷикистон}}  
 |таҳсилот             =  [[Донишгоҳи аграрии Тоҷикистон]] (1993)
|дараҷаи илмӣ         =  
 |унвонҳои илмӣ        =  
 |миллат               =  тоҷик
 |эътиқод              = 
 |ҳизб                 = [[Ҳизби халқии демократии Тоҷикистон]]
 |ғояҳои асосӣ         = 
 |навъи фаъолият       = узви [[Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]]
 |падар                = 
 |модар                = 
 |ҳамсар               = 
 |фарзандон            = 
 |ҷоизаҳо            =    
 |соядаст              = 
 |бари соядаст         = 
 |вебгоҳ               = 
 |викианбор            = 
}}

'''Шафеиён Ислом Зиёзода''' – агроном, узви [[Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]].
== Зиндагинома ==
Шафеиён Ислом Зиёзода [[16 октябр]]и [[соли 1968]] дар шаҳри [[Панҷакент]] таваллуд шудааст. Миллат: тоҷик. Соли 1993 Донишгоҳи аграрии Тоҷикистонро хатм намудааст.
Ихтисос: агроном–олим

* Солҳои 1986-1993-донишҷӯи Донишгоҳи аграрии Тоҷикистон;
* Солҳои 1993-1996-агрономи соҳавии Колхози ба номи Карл Маркси шаҳри Панҷакент;
* Солҳои 1996-1999-бригадири Колхози ба номи Карл Маркси шаҳри Панҷакент;
* Солҳои 1999-2001-саркишоварзи Колхози ба номи Карл Маркси шаҳри Панҷакент;
* Солҳои 2001-2003-ҷонишини раиси  Колхози ба номи Карл Маркси шаҳри Панҷакент;
* Солҳои 2003-2010-раиси хоҷагии деҳқонии ба номи Ш. Шарифов-и шаҳри Панҷакент;
* Солҳои 2010-2014-сардори Раёсати кишоварзии шаҳри Панҷакент;
* Солҳои 2014-2015-муовини якуми раиси шаҳри Панҷакент;
* Аз моҳи марти соли 2015- то инҷониб раиси шаҳри Панҷакент мебошад.
* Аз [[30 март]]и [[соли 2015]] бо Фармони  Президенти  Ҷумҳурии  Тоҷикистон  узви [[Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] мебошад.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://majmilli.tj/0031-2/|title=Шафеиён Ислом Зиёзода|author=|website=www. majmilli.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2020-04-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200427190248/http://majmilli.tj/0031-2/|archivedate=2020-04-27}}&lt;/ref&gt;
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

[[Гурӯҳ:Сиёсатмадорони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Сиёсатмадорон аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Вакилони Маҷлиси миллии Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати V]]</text>
      <sha1>o4yih3xgjxxjxi4lx6lp3tuuyytwvis</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Саидбурҳони Абдураҳмонзода</title>
    <ns>0</ns>
    <id>276445</id>
    <revision>
      <id>1492679</id>
      <parentid>1486494</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T22:05:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492679</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5849" sha1="5vftki6ny71hn12pbavbvpbv1xjfv4d" xml:space="preserve">{{Сиёсатмадор
 |ном                  = Саидбурҳони Абдураҳмонзода
|номи аслӣ            = Абдураҳмонзода Саидбурҳони Саидраҳмон
|тасвир               = 
 |бар                  = 
 |тавсифи тасвир       = 
 |ном ҳангоми таваллуд = 
 |номи мустаъор        = 
 |таърихи таваллуд     =  8.08.1959
 |зодгоҳ               = {{Зодгоҳ| ноҳияи Дарвоз | ноҳияи Дарвоз }}, [[ҶШС Тоҷикистон]], [[ИҶШС]]
 |таърихи даргузашт    =  
 |маҳалли даргузашт    =  
 |шаҳрвандӣ            = {{Парчам|Тоҷикистон}}  
 |таҳсилот             =  [[Донишгоҳи аграрии Тоҷикистон]] 
|дараҷаи илмӣ         =  
 |унвонҳои илмӣ        =  
 |миллат               =  тоҷик
 |эътиқод              = 
 |ҳизб                 = [[Ҳизби халқии демократии Тоҷикистон]]
 |ғояҳои асосӣ         = 
 |навъи фаъолият       = узви [[Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]]
 |падар                = 
 |модар                = 
 |ҳамсар               = 
 |фарзандон            = 
 |ҷоизаҳо            = Медали 10-солагии Қувваҳои Мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Медали «Хидмати Шоиста»   
 |соядаст              = 
 |бари соядаст         = 
 |вебгоҳ               = 
 |викианбор            = 
}}

'''Абдураҳмонзода Саидбурҳони Саидраҳмон''' – зооинженер, узви [[Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]].
== Зиндагинома ==
Абдураҳмонзода Саидбурҳони Саидраҳмон [[8 август]]и [[соли 1959]] дар [[ноҳияи Дарвоз]] таваллуд шудааст. Миллат: тоҷик.  Соли 1976 Омӯзишгоҳи техникии шаҳри Хоруғ ва соли 1988 [[Донишгоҳи аграрии Тоҷикистон]] хатм намудааст. Ихтисос: зооинженер

* Солҳои 1977-1978-духтури ҳайвоноти Савхози «Сағирдашт»;
* Солҳои 1978-1980-хидмат дар сафи Қувваҳои Мусаллаҳи собиқ Иттиҳоди Шӯравӣ;
* Солҳои 1980-1986-духтури ҳайвоноти Савхози «Сағирдашт»;
* Солҳои 1986-1989-зоотехники фермаи чорвопарварии №2;
* Солҳои 1989-1991-мудири фермаи чорвопарварии Савхози «Сағирдашт»;
* Солҳои 1991-1995-сарзоотехники Савхози «Сағирдашт»;
* Солҳои 1995-2001-директори савхози «Сағирдашт»;
* Солҳои 2001-2006-директори хоҷагии зотпарварии «Сағирдашт»;
* Солҳои 2006-2013-раиси кооперативи истеҳсолии «Сағирдашт»;
* Солҳои 2013-2013-сардори истеҳсолот дар ҶДММ «Таком Голд»;
* Аз 13 декабр соли 2013 – раиси ноҳияи Дарвоз.
* Солҳои 2015-2020-	Узви Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати панҷум. [[30 март]]и [[соли 2015]] бо Фармони  Президенти  Ҷумҳурии  Тоҷикистон  узви [[Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] мебошад.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://majmilli.tj/1018-2/|title=Абдураҳмонзода Саидбурҳони Саидраҳмон|author=|website=www. majmilli.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2020-04-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200427190339/http://majmilli.tj/1018-2/|archivedate=2020-04-27}}&lt;/ref&gt;
* Аз 28 марти соли 2020 узви Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати шашум аз ҳавзаи интихоботии Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон №1 интихоб шудааст.
Аз 17 апрели соли 2020 —	Узви Кумитаи Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба масъалаҳои аграрӣ, шуғли аҳолӣ ва экология (даъвати шашум, солҳои 2020-2025) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://majmilli.tj/1018-2/|title=Абдураҳмонзода Саидбурҳони Саидраҳмон|author=|website=www. majmilli.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2025-02-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240913021402/https://majmilli.tj/1018-2/|archivedate=2024-09-13}}&lt;/ref&gt;
== Ҷоизаҳо ==
Бо Медали 10-солагии Қувваҳои Мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон ва [[медали «Хидмати шоиста»]] сарфароз гардонида шудааст.
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

[[Гурӯҳ:Сиёсатмадорони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Сиёсатмадорон аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Вакилони Маҷлиси миллии Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати V]]
[[Гурӯҳ:Вакилони Маҷлиси миллии Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати VI]]
[[Гурӯҳ:Дорандагони медали Хидмати шоиста]]</text>
      <sha1>5vftki6ny71hn12pbavbvpbv1xjfv4d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ғаффор Ҷабборӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>276470</id>
    <revision>
      <id>1492805</id>
      <parentid>1437847</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T01:19:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492805</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5330" sha1="o77fy41qg754mbqb66bypi0cnanpfc3" xml:space="preserve">{{Сиёсатмадор
 |ном                  = Ғаффор Ҷабборӣ
|номи аслӣ            =  Ҷабборӣ Ғаффор
|тасвир               = 
 |бар                  = 
 |тавсифи тасвир       = 
 |ном ҳангоми таваллуд = 
 |номи мустаъор        = 
 |таърихи таваллуд     =  4.12.1963
 |зодгоҳ               = {{Зодгоҳ | ноҳияи Бохтар }}, [[ҶШС Тоҷикистон]], [[ИҶШС]]
 |таърихи даргузашт    =  
 |маҳалли даргузашт    =  
 |шаҳрвандӣ            = {{Парчам|Тоҷикистон}}  
 |таҳсилот             =  [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]] 
|дараҷаи илмӣ         =  
 |унвонҳои илмӣ        =  
 |миллат               =  тоҷик
 |эътиқод              = 
 |ҳизб                 = [[Ҳизби халқии демократии Тоҷикистон]]
 |ғояҳои асосӣ         = 
 |навъи фаъолият       = узви [[Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]]
 |падар                = 
 |модар                = 
 |ҳамсар               = 
 |фарзандон            = 
 |ҷоизаҳо            = медали ҷашни «20 – солагии Истиқлоли Ҷумҳурии Тоҷикистон»   
 |соядаст              = 
 |бари соядаст         = 
 |вебгоҳ               = 
 |викианбор            = 
}}

'''Ғаффор Ҷабборӣ''' – иқтисодчӣ, узви [[Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]].
== Зиндагинома ==
Ғаффор Ҷабборӣ [[4 декабр]]и [[соли 1963]] дар [[ноҳияи Бохтар]] таваллуд шудааст. Миллат: тоҷик. Соли 1983 совхоз – техникуми ба номи Куйбишеви ноҳияи Бохтар ва соли 1993  [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]]ро  хатм намудааст. Ихтисос: зоотехник, иқтисодчӣ

* Солҳои 1980-1983-донишҷӯи совхоз — техникуми ба номи Куйбишеви ноҳияи Коммунистӣ;
* Солҳои 1983-1984-техник–лабаранти калони идораи молпарварии давлатии шаҳри Қӯрғонтеппа;
* Солҳои 1984-1986-ҳисобчии хоҷагии ба номи Куйбишеви ноҳияи Коммунистӣ (Бохтар);
* Солҳои 1986-1988-ҳисобчии фабрикаи мурғпарварии хоҷагии Навободи ноҳияи Куйбишев;
* Солҳои 1988-1991-мудири анбори Сарраёсати худрави вилояти  Хатлон;
* Солҳои 1991-1992-иқтисодчии Сарраёсати автомобилии вилояти Хатлон;
* Соли 1992 (06-11)-сардори шуъбаи захиратаъминкунии Сарраёсати автомобилии вилояти Хатлон;
* Солҳои 1992-1995-ҷонишини Директори генералии Иттиҳодияи истеҳсолию техникӣ ва таъминоти моддии комплекси агросаноатии вилояти Хатлон;
* Солҳои 1995-2002-директори генералии Иттиҳодияи истеҳсолию техникӣ  ва таъминоти моддии комплекси агросаноатии вилояти Хатлон;
* Солҳои 2002-2003-директори генералии ҶСШК «Хатлонтранс»;
* Солҳои 2003-2007-ҷонишини аввали сардори идораи нақлиёти вилояти Хатлон;
* Солҳои 2007-2008-раиси  хоҷагии ба номи Файзалӣ Саидови ноҳияи Бохтар;
* Солҳои 2008-2013-раиси [[ноҳияи Хуросон]];
* Солҳои 2013-2014-иҷрокунандаи вазифаи раиси ноҳияи Бохтар;
* Аз моҳи марти соли 2014 - то инҷониб Раиси [[ноҳияи Бохтар]] мебошад.

Аз [[30 март]]и [[соли 2015]] бо Фармони  Президенти  Ҷумҳурии  Тоҷикистон узви Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон интихоб шудааст.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://majmilli.tj/0023-2/|title=Ғаффор Ҷаббори|author=|website=www. majmilli.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2020-04-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200427190223/http://majmilli.tj/0023-2/|archivedate=2020-04-27}}&lt;/ref&gt;

== Ҷоизаҳо ==
Соли 2011 бо медали ҷашни «20 – солагии Истиқлоли Ҷумҳурии Тоҷикистон» сарфароз гардонида шудааст.
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
[[Гурӯҳ:Сиёсатмадорони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Сиёсатмадорон аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Вакилони Маҷлиси миллии Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати V]]</text>
      <sha1>o77fy41qg754mbqb66bypi0cnanpfc3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Умедҷон Саъдуллоев</title>
    <ns>0</ns>
    <id>276814</id>
    <revision>
      <id>1492741</id>
      <parentid>1370023</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T23:47:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492741</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4730" sha1="2zlxlfjd0601q9zqnapb7dqplsg3v25" xml:space="preserve">{{Олим
 |ном                 = Саъдуллоев Умедҷон Қудратуллоевич
 | номи аслӣ                 =  
 |тасвир                 =  
 |бар                 =  
 |тавсифи тасвир          =  
 |таърихи таваллуд     = 4.01.1982 
 | зодгоҳ                   = {{Зодгоҳ|Ваҳдат |шаҳри Ваҳдат}}, [[ҶШС Тоҷикистон]] 
 |шаҳрвандӣ            = {{Парчам|Тоҷикистон}}  
 |таърихи даргузашт    = 
 |фазои илмӣ          = фиолология 
 |ҷойҳои кор          = [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]] 
 |дараҷаи илмӣ          = {{Дараҷаи илмӣ|номзад|илмҳои филология}}
 |унвонҳои илмӣ        = {{Унвонҳои илмӣ ||1}}
 |алма-матер           = [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]] 
 |роҳбари илмӣ         = 
 |шогирдони маъруф     = 
 |маъруф ба           = 
 |ҷоизаҳо =    
 |имзо                = 
 |бари имзо           = 
 |сайт                 =  
 |викитека             = 
 |викианбор             = 
}}
''' Умедҷон Қудратуллоевич Саъдуллоев''' ([[4 январ]]и [[соли 1982]], [[шаҳри Ваҳдат]]) — номзади илмҳои филология, дотсенти кафедраи таърихи забон ва типологияи факултети филологияи  [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]].

== Зиндагинома ==
Умедҷон Саъдуллоев 4 январи соли 1982 дар  деҳаи Ромити ҷамоати деҳоти  Ромити шаҳри Ваҳдат таваллуд шуда, соли 2000-ум мактаби миёна, соли 2005 факултети филологияи [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]]ро хатм кардааст.
Пас аз хатми донишгоҳ ба сифати муҳаққиқи коромӯз дар кафедраи таърихи забон ва типология ба фаъолият шурӯъ кардааст. Рисолаи номзадиро дар мавзӯи «Хусусиятҳои луғавӣ ва маъноии «Футувватномаи султонӣ»-и Ҳусайн Воизи Кошифӣ» соли 2010 дифоъ намудааст.
Фаъолияти ҷамъиятию роҳбарӣ: солҳои 2008-2010 Раиси Шӯрои олимони ҷавони факултети филологияи ДМТ; солҳои 2010-2015 Раиси Шӯрои кураторони факултети филологияи ДМТ; аз соли 2015 то ҳол ҷонишини декани факултети филологияи ДМТ оид ба таълим мебошад.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://philol.tnu.tj/tj/ro-barijat/|title=Роҳбарияти факултаи филологияи ДМТ|author=|website=www.philol.tnu.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2020-05-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200928112317/https://philol.tnu.tj/tj/ro-barijat/|archivedate=2020-09-28}}&lt;/ref&gt; 
== Осор == 
Таҳия ва ба нашр омода намудани матни мукаммали «Футувватномаи султонӣ»-и Ҳусайн Воизи Кошифӣ. (бо ҳаммураттибӣ) – Душанбе, 2010. – 286 с; Вожаҳои муарраби тоҷикӣ дар «Қуръони маҷид». – Душанбе, 2011. – 56 с. (дастури таълимӣ); Муҳовараи тоҷикӣ-англисӣ-русӣ-арабӣ. (бо ҳаммуаллифӣ) -2012. – 183 с. (дастури таълимӣ); Хусусиятҳои луғавӣ ва маъноии «Футувватномаи султонӣ»-и Ҳусайн Воизи Кошифӣ. Душанбе, 2013. – 140 с. (монография).&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://philol.tnu.tj/KafZabTip.htm|title=Кафедраи таърихи забон ва типология Умедҷон Қудратуллоевич Саъдуллоев|author=|website=www......j |date=|publisher= |lang=tg|accessdate=2020-05-24}}&lt;/ref&gt;

== Пайвандҳо ==
* [https://web.archive.org/web/20200928112317/https://philol.tnu.tj/tj/ro-barijat/ Роҳбарияти факултаи филологияи ДМТ]
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

[[Гурӯҳ:Филологони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Номзадҳои улуми филология]]
[[Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]]</text>
      <sha1>2zlxlfjd0601q9zqnapb7dqplsg3v25</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Муҳаммадёр Ҳайдаров</title>
    <ns>0</ns>
    <id>276815</id>
    <revision>
      <id>1492589</id>
      <parentid>1370195</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T19:10:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492589</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4136" sha1="q961gbwdipxbc38d9s3s9gq9v5cf2gv" xml:space="preserve">{{Олим
 |ном                 = Ҳайдаров Муҳаммадёр Маҳмадумарович
 | номи аслӣ                 =  
 |тасвир                 =  
 |бар                 =  
 |тавсифи тасвир          =  
 |таърихи таваллуд     = 9.08.1980
 | зодгоҳ                   = {{Зодгоҳ|ноҳияи Шаҳринав}}, [[ҶШС Тоҷикистон]] 
 |шаҳрвандӣ            = {{Парчам|Тоҷикистон}}  
 |таърихи даргузашт    = 
 |фазои илмӣ          = фиолология 
 |ҷойҳои кор          = [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]] 
 |дараҷаи илмӣ          = {{Дараҷаи илмӣ|номзад|илмҳои филология}}
 |унвонҳои илмӣ        = {{Унвонҳои илмӣ ||1}}
 |алма-матер           = [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]] 
 |роҳбари илмӣ         = 
 |шогирдони маъруф     = 
 |маъруф ба           = 
 |ҷоизаҳо =    
 |имзо                = 
 |бари имзо           = 
 |сайт                 =  
 |викитека             = 
 |викианбор             = 
}}
'''Муҳаммадёр Маҳмадумарович Ҳайдаров''' ([[9 июл]]и [[соли 1980]], [[ноҳияи Шаҳринав]]) – номзади илми филология, дотсенти  кафедраи забони адабии муосири тоҷикии [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]].

== Зиндагинома ==
Муҳаммадёр Ҳайдаров 9 июли соли 1980 дар деҳаи Турбақалъа 4 (ҳоло Ваҳдат)-и ноҳияи Шаҳринав таваллуд шуда, соли 1997 мактаби миёна, соли 2001 факултети филологияи [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]]ро бо ихтисоси филолог-ҳуҷҷатнигор  аз рӯйи шакли таҳсили бакалавр ва соли 2003 ихтисоси забон ва адабиёти тоҷикро аз рӯйи шакли таҳсили магистр хатм карда, солҳои 2004-2008 дар шуъбаи ғоибонаи аспирантураи ДМТ таҳсил намудааст. Ӯ рисолаи номзадиашро соли 2015 дар зери роҳбарии профессор Ҳ. Маҷидов бо унвони «Калимаҳои услуби баланд дар забони адабии муосири тоҷик» ҳимоя кардааст.
Соли 2017 барои фаъолияти пурсамар дар соҳаи омӯзгорӣ бо “Ифтихорнома”- и Донишгоҳи миллии Тоҷикистон, соли 2019 бо “Ифтихорнома”-и вазорати маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон сарфароз гардонида шудааст.
Фаъолияти ҷамъиятию роҳбарӣ: солҳои  2004 – 2007 танзимгари Маркази забони адабии муосири тоҷик (МЗАМТ)-и ДМТ ва баъд вазифаи ҳамоҳангсози Маркази омӯзиши забонҳо ва тарҷума;  соли 2016 раиси Шӯрои кураторони факултети филология; аз соли 2017 муовини декан оид ба тарбияи факултети филолигияи ДМТ мебошад.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://philol.tnu.tj/tj/ro-barijat/|title=Роҳбарияти факултаи филологияи ДМТ|author=|website=www.philol.tnu.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2020-05-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200928112317/https://philol.tnu.tj/tj/ro-barijat/|archivedate=2020-09-28}}&lt;/ref&gt; 
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

[[Гурӯҳ:Филологони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Номзадҳои улуми филология]]
[[Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]]</text>
      <sha1>q961gbwdipxbc38d9s3s9gq9v5cf2gv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шукрулло Хайрзода</title>
    <ns>0</ns>
    <id>277188</id>
    <revision>
      <id>1492797</id>
      <parentid>1422568</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T01:00:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492797</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6572" sha1="dxjv4x4o86b682ke5odfruz1tka4679" xml:space="preserve">{{Олим
 |ном               = Шукрулло Хайрзода
 | номи аслӣ        = Хайрзода Шукрулло Қурбоналӣ
 |тасвир            = 
 |бар               = 
 |тавсифи тасвир    = 
 |таърихи таваллуд  = 27.1.1983
 |зодгоҳ            = {{Зодгоҳ|ноҳияи Фархор|ноҳияи Фархор}}, [[ вилояти Кӯлоб]], [[ҶШС Тоҷикистон]] 
 |шаҳрвандӣ         = {{парчамбандӣ|Тоҷикистон}}
 |таърихи даргузашт =  
 |маҳалли даргузашт =  
 |фазои илмӣ        = [[иқтисод]]
 |ҷойҳои кор        = [[Донишгоҳи давлатии молия ва иқтисоди Тоҷикистон]] &lt;br&gt; [[Вазорати маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон]]
 |дараҷаи илмӣ      = {{Дараҷаи илмӣ|доктор|илмҳои иқтисод}}
 |унвонҳои илмӣ     = {{Унвонҳои илмӣ||1}}
 |алма-матер        = [[Донишкадаи молия ва иқтисоди Тоҷикистон|Донишкадаи андоз ва ҳуқуқ]]
 |роҳбари илмӣ      = 
 |шогирдони маъруф  = 
 |маъруф ба         = 
 |ҷоизаҳо           = [[Аълочии маориф ва илми Тоҷикистон]] (2011)&lt;br&gt;[[Ҷоизаи Исмоили Сомонӣ]] (2015)
 |имзо              = 
 |бари имзо         = 
 |сайт              = 
 |викитека          = 
 |викианбор         = 
}}
'''Шукрулло Қурбоналӣ Хайрзода''' (''Хайров Шукрулло Курбоналиевич''; [[27 январ]]и [[1983]], [[ноҳияи Фархор]], [[вилояти Кӯлоб]], [[ҶШС Тоҷикистон]]) — иқтисоддон, номзади илмҳои иқтисодӣ ([[2012]]). Муовини вазири маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон (аз 2022).

== Зиндагинома ==
Шукрулло Хайрзода 27 январи соли 1983 дар деҳаи 30-солагиии ноҳияи Фархори вилояти Кӯлоб ба дунё омадааст&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://tgfeu.tj/tj/about_the_university/management/detail.php?ID=204|title=Роҳбарияти донишкада {{!}} Бо тоҷикӣ|website=tgfeu.tj|accessdate=2022-02-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220216041705/http://tgfeu.tj/tj/about_the_university/management/detail.php?ID=204|archivedate=2022-02-16}}&lt;/ref&gt;. Соли 2005 [[Донишкадаи молия ва иқтисоди Тоҷикистон|Донишкадаи андоз ва ҳуқуқ]]ро аз рӯи ихтисоси менеҷмент бо дипломи аълочӣ хатм намуд. Фаъолияти кориашро аз соли 2006 дар кафедраи фаъолияти бонкии Донишкадаи андоз ва ҳуқуқ оғоз намудааст. То соли 2012 дар вазифаҳои ассистент, муаллими калони кафедраи фаъолияти бонкии [[Донишгоҳи давлатии молия ва иқтисоди Тоҷикистон]] фаъолият дошт. 22 майи соли 2012 рисолаи номзадӣ ҳимоя намуд. Солҳои 2012—2014 дар вазифаи мудири кафедраи фаъолияти бонкии [[Донишгоҳи давлатии молия ва иқтисоди Тоҷикистон]] ва солҳои 2014—2015 дар вазифаи декани факултети молия ва қарзи [[Донишгоҳи давлатии молия ва иқтисоди Тоҷикистон]] фаъолият намудааст.

Солҳои 2015—2018 муовини ректор оид ба таълими Донишгоҳи давлатии молия ва иқтисоди Тоҷикистон, солҳои 2018—2022 ректори [[Донишгоҳи давлатии молия ва иқтисоди Тоҷикистон]] буд.

Бо қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз аз 21 феврали соли 2022 муовини вазири маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон таъйин гардидааст&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://president.tj/node/27777|title=Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон дар бораи муовини вазири маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон таъин намудани Хайрзода Ш. Қ.|author=Президенти Тоҷикистон|website=president.tj|date=2022-02-21|accessdate=2022-02-21}}&lt;/ref&gt;.

== Фаъолияти илмӣ ==
Рисолаи номзадашро зери унвони «Эволюция исламских банков и их роль в становлении рыночных отношений в Республике Таджикистан» дар соли 2012 дифоъ кардааст. Муаллифи беш аз 20 асарҳои илмию методӣ аст.

== Осор ==
* Пул, Қарз, Бонк. Ҳаммуаллиф, Душанбе 2010.
* Эволюция исламских банков и их роль в становлении рыночных отношений в Республике Таджикистан. — Душанбе, 2014. — 154 с.(Монография)
* Дастури методӣ оид ба навиштани корҳои хатмкунӣ Душанбе — 2013, 36 с.
* Низоми бонкии мамлакатҳои хориҷӣ (Васоити таълимӣ). — Душанбе: 2015. — 176 с.

== Ҷоизаҳо ==
* [[Аълочии маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон]] (2011),
* [[Ҷоизаи Исмоили Сомонӣ]] барои олимони чавон дар соҳаи иқтисод, (2015).

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

[[Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Иқтисодшиносони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Олимони Донишкадаи молия ва иқтисоди Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Дорандагони нишони Аълочии маорифи Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Дорандагони унвонҳои фахрӣ аз Тоҷикистон]]</text>
      <sha1>dxjv4x4o86b682ke5odfruz1tka4679</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сушант Сингҳ Раҷпут</title>
    <ns>0</ns>
    <id>277229</id>
    <revision>
      <id>1492718</id>
      <parentid>1487569</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T23:08:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492718</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29439" sha1="7huq1szcidbw52s1xol5fpvdet1zd5e" xml:space="preserve">{{Синамогар
|ном                  = Сушант Сингҳ Раҷпут
|номи аслӣ            = {{lang-en|Sushant Singh Rajput}}
|тасвир               = 
|бар                  = 
|тавсифи тасвир       = 
|ном ҳангоми таваллуд = Sushant Singh Rajput
|таърихи таваллуд     = 21.01.1986
|зодгоҳ               = {{Зодгоҳ|Патна}}, [[Иёлати Биҳар]], [[Ҳиндустон]]
|таърихи даргузашт    = 14.06.2020
|маҳалли даргузашт    = {{МаҳаллиМарг|Мумбай}}, [[Маҳараштра]], [[Ҳиндустон]]
|шаҳрвандӣ            = {{парчам|Ҳиндустон}}
|касб                 = [[ҳунарпеша]], раққос
|солҳои фаъолият      = 2008-2020
|самт                 = 
|ҷоизаҳо            = Apsara Award
}}
'''Сушант Сингҳ Раҷпут''' ({{lang-en|Sushant Singh Rajput}}, {{lang-hi|सुशांत सिंह राजपूत}} машҳур аст; тав. [[1 январ]] [[1986]], [[Патна]], [[Ҳиндустон]]&lt;ref&gt;{{cite web |title='Happy Birthday, Sushant Singh Rajput. Keep That Childlike Smile Always Alive,' Tweets Kriti Sanon |url=https://www.ndtv.com/entertainment/happy-birthday-sushant-singh-rajput-keep-that-childlike-smile-always-alive-tweets-kriti-sanon-1802788 |website=[[NDTV]] |author=Shruti Shiksha |date=21 January 2018 |accessdate=6 December 2018}}&lt;/ref&gt; - [[14 июн]] [[2020]], [[Мумбай]], [[Ҳиндустон]]&lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;{{Cite web |date=14 June 2020 |title=Sushant Singh Rajput dies by suicide at 34 in Mumbai |url=https://www.indiatoday.in/movies/celebrities/story/sushant-singh-rajput-commits-suicide-at-mumbai-home-1688886-2020-06-14 |access-date=14 June 2020 |website=[[India Today]]}}&lt;/ref&gt; ) — ҳунарпеша ва раққоси ҳинд&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;{{Cite
web|URL=&lt;/nowiki&gt;https://www.businesstoday.in/latest/trends/sushant-singh-rajput-an-astrophysicist-at-heart-an-entrepreneur-in-making/story/407020.html&lt;nowiki&gt; |title =Sushant Singh Rajput an Astrophysicist at heart |date=15 June 2020|website=business today|access date=16 June 2020}};&lt;/nowiki&gt;
{{Cite web|url=https://www.firstpost.com/entertainment/all-you-need-to-know-about-shuddh-desi-romance-star-sushant-singh-rajput-1084077.html|title=All you need to know about Shuddh Desi Romance star Sushant Singh Rajput- Entertainment News, Firstpost|date=4 September 2013|website=Firstpost|accessdate=23 December 2019}}; {{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/sushant-singh-rajput-entrepreneurial-debut-innsaei-5182139/|title=Kedarnath actor Sushant Singh Rajput turns entrepreneur with Innsaei|date=18 May 2018|work=The Indian Express|access-date=13 August 2018|language=en-US}}; {{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/sushant-singh-rajput-donates-rs-1-crore-as-aid-for-kerala-on-behalf-of-a-fan-read-details/story-Ob90iQ8ttXj7GBLrBLuckI.html|title=Sushant Singh Rajput donates Rs 1 crore as aid for Kerala on behalf of a fan. Read details|date=22 August 2018|work=[[Hindustan Times]] |access-date=14 September 2018|language=en}}; {{Cite news|url=https://www.news18.com/news/movies/after-donating-1-crore-to-kerala-sushant-singh-rajput-gives-rs-1-25-crore-for-nagaland-relief-fund-1869593.html|title=After Donating 1 Crore to Kerala, Sushant Singh Rajput Gives Rs 1.25 Crore for Nagaland Relief Fund|work=News18|access-date=14 September 2018}}; {{Cite news|url=http://zeenews.india.com/people/sushant-singh-rajput-visits-blind-school-in-ranchi-embraces-kid-after-his-singing-act-watch-2135111.html|title=Sushant Singh Rajput visits blind school in Ranchi, embraces kid after his singing act—Watch|date=22 August 2018|work=Zee News|access-date=14 September 2018|language=en}}&lt;/ref&gt;. Сушант фаъолияти ҳунарияшро дар силсилафилмҳо оғоз намудааст&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.freepressjournal.in/entertainment/bollywood/sushant-singh-rajput-death-actors-friend-astrophysicist-dr-karan-jani-shares-his-anecdotes-of-sushant-the-seeker|title=Sushant Singh Rajput death: Friend shares his anecdotes of Sushant, the seeker and actor|accessdate=2020-06-16|archivedate=2020-06-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200615030911/https://www.freepressjournal.in/entertainment/bollywood/sushant-singh-rajput-death-actors-friend-astrophysicist-dr-karan-jani-shares-his-anecdotes-of-sushant-the-seeker}}; {{cite web|url=https://www.freepressjournal.in/entertainment/sushant-singh-rajput-was-always-full-of-life-remo-dsouza|title=Sushant Singh Rajput was always full of life, Remo D'souza}}&lt;/ref&gt;. Нақши дебютии ӯ дар силсилафилми телевизиони [[:en:Star Plus|Star Plus]], ''[[:en:Kis Desh Mein Hai Meraa Dil|Kis Desh Mein Hai Meraa Dil]]'' (2008) мебошад.

== Зиндагинома ==
Сушант Сингҳ Раҷпут дар [[Патна]]и [[Иёлати Биҳар|иёлоти Биҳар]] дар оилаи Кришна Кумар Сингҳ ва Уша Сингҳ таваллуд шудааст. Падари ӯ як афсари бознишастаи техникӣ аст ва дар Bihar State Handloom Corporation дар Патна кор кардааст. Вай аз ҳама панҷ бародар хурдӣ буд ва тахаллуси Гулшан дошт. Яке аз чаҳор хоҳари ӯ Миту Сингҳ бозигари крикети сатҳи давлатӣ мебошад. Ӯ дар &quot;St. Karen's High School&quot;-и Патна таҳсил намудааст.  Пас аз марги модараш дар соли 2002 оилаи ӯ ба [[Деҳлӣ]] кӯчид, ки дар он ҷо Сушант мактаби таҳсилоти миёнаро дар &quot;Kulachi Hansraj Model School&quot; ба итмом расонд.

Бино ба гузоришҳо, Раҷпут як хонандаи мӯътабаре буд, ки ба астрофизика таваҷҷуҳи амиқ дошт ва дар Олимпиадаи миллӣ оид ба физика ғолиб шуд. Вай дар Коллеҷи муҳандисии Деҳлӣ (баъдтар ба Донишгоҳи Технологии Деҳлӣ номгузорӣ шуд) барои ба даст овардани дараҷаи бакалаврии муҳандисӣ дар муҳандисии механикӣ қабул шуд. Тибқи гуфтаи Раҷпут, ӯ ба муҳандисӣ шавқ надошт, аммо хонаводааш ба ҷои ӯ интихоб кардааст. Вай ба ҷои ин мехост кайҳонавард ва баъдан халабони ҳавопаймо шавад, аммо инчунин ба [[Болливуд]] таваҷҷуҳ зоҳир карда, мухлиси [[Шоҳруххон]] буд.

== Фаъолият ==
Сушант ҳангоми таҳсил дар [[Донишгоҳи Технологии Деҳлӣ]], бо Шиамак Давар ба дарсҳои рақс дохил шуд. Танҳо баъдтар, ӯ ба фаъолияти ҳунарии худ шурӯъ кард, зеро баъзе ҳамсинфони рақсиаш ба театр таваҷҷуҳ зоҳир карданд ва дар синфҳои театрӣ дар синфи Барри Ҷон иштирок карданд. Бо таъсири онҳо Раҷпут низ ба синфҳои актёрӣ пайваст. Дар онҳо ӯ ҳаваси худро дар театр пайдо кард: &quot;Ман таҷрибаи озодиро ёфтам. Ман фаҳмидам, ки бо тамошобинон муошират карда тавонам. Ман медонистам, ки мехоҳам ин корро то абад анҷом диҳам.&quot;

Чанд моҳ пас аз ҳамроҳ шудан ба синфи рақс, Раҷпут узви ширкати рақсии Davar Standard интихоб шуд.  Дар соли 2005, вай ба гурӯҳи раққосҳои замина дар 51-умин [[Filmfare Awards]] интихоб шуд. Соли 2006 вай дар ҳайати гурӯҳе буд, ки ҳангоми маросими ифтитоҳи Бозиҳои Иттиҳоди 2006 барои бозӣ дар барномаи фарҳангӣ ба Австралия рафт ва он замон аз муваффақият дар дарсҳои рақс ва театр хурсанд шуда, қарор кард, ки муҳандисиро тарк кунад вақти пурраашро ба санъати бахшад.

Барои синамо, Раҷпут ба [[Мумбай]] кӯчид ва ба гурӯҳи театри Экҷуте Надира Баббар пайваст ва дар он ҷо дуним сол монд. Дар ҳамин ҳол, ӯ дар як таблиғи телевизионии Nestlé Munch баромад кард, ки дар саросари Ҳиндустон машҳур гаштааст.

Сушант дар тӯли ҳаёти худ дар 11 филм ва 4 силсилафилм нақш офарида бо ҳунарпешаҳои машҳур [[Раҷкумар Рао]], [[Амирхон]], [[Анушка Шарма]], [[Критӣ Санон]], [[Паринитӣ Чопра]], [[Соро Алихон]] ва дигарон ҳунарнамоӣ намудааст.

== Ҳаёти шахсӣ ==
[[File: Sushant Singh Rajput with Ankita Lokhande at KAI PO CHE's premiere.jpg|thumb|200px|Сушант бо Анкта дар нахустнамоиши филми ''[[Kai Po Che]]'']]

Сушант шаш моҳ бо ҳунарпеша Анкита Локҳанде, ки якҷоя дар силсилафилми ''[[:en:Pavitra Rishta|Pavitra Rishta]]'' нақш бозидаанд, муносибати ошиқона дошт&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/when-sushant-singh-rajput-proposed-marriage-to-ankita-lokhande-on-jhalak-dikhhla-jaa-4/articleshow/76399321.cms|title=When Sushant proposed to Ankita on Jhalak Dikhhla Jaa 4}}&lt;/ref&gt; вале соли 2016 онҳо ҷудо шудаанд&lt;ref&gt;{{cite news |title=Is this why Sushant Singh Rajput and Ankita Lokhande reportedly broke up? – Sushant Singh Rajput and Ankita Lokhande's relationship |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/photo-features/bollywood-celebs-who-should-tie-the-knot/Is-this-why-Sushant-Singh-Rajput-and-Ankita-Lokhande-reportedly-broke-up/photostory/52108456.cms# |accessdate=25 March 2020 |work=The Times of India}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Ankita Lokhande on ex-boyfriend Sushant Singh Rajput: He has always been good to me |url=https://www.indiatoday.in/movies/gossip/story/ankita-lokhande-on-ex-boyfriend-sushant-singh-rajput-he-has-always-been-good-to-me-1432727-2019-01-17 |accessdate=25 March 2020 |work=India Today |date=17 January 2019 |language=en}}&lt;/ref&gt;. Баъдан бо [[Критӣ Санон]] якчанд муддат робита дошта онҳо низ пош хӯрдаанд. Соли охир ӯ бо ҳунарпеша Риӣ Чакрабортӣ муносибати ошиқона дошт ва ҳатто мехостанд оила барпо намоянд.

== Вафот ==
Рӯзи 14 июни 2020 Сушантро дар ҳавотозакунаки сақфи хонааш овезон дарёфтанд, ки ӯ 34 сол дошт&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.freepressjournal.in/entertainment/bollywood/sushant-singh-rajputs-death-kangana-ranaut-slams-bollywood-says-suicide-nahi-planned-murder-tha|title=Sushant Singh Rajput's death: Kangana Ranaut slams Bollywood, says 'suicide nahi, planned murder tha!'|accessdate=2020-06-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200617141334/https://www.freepressjournal.in/entertainment/bollywood/sushant-singh-rajputs-death-kangana-ranaut-slams-bollywood-says-suicide-nahi-planned-murder-tha|archivedate=2020-06-17}}&lt;/ref&gt;. Аз рӯи расонаҳо ӯ шаш моҳи охир аз [[Афсурдарӯҳӣ|рӯҳафтодагӣ ва афсурдагӣ]] азоб мекашид. Аммо ягон мактуби пеш аз марг дарёфт нашудааст&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Sushant Singh Rajput passes away at 34, no suicide note recovered from his Mumbai flat – Times of India | url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/bollywood-actor-sushant-singh-rajput-commits-suicide/articleshow/76368753.cms |access-date=14 June 2020| website=The Times of India|language=en}}&lt;/ref&gt;. Полиси Мумбай хабар додааст, ки аз утоқи Сушант якчанд дастурамали тиббӣ ёфт шудааст ва кофтукоб идома дорад&lt;ref&gt;{{Cite web|last=|first=|date=14 June 2020|title=Sushant Singh Rajput Bollywood Actor commits suicide at 34|url=https://emeatribune.uk/sushant-singh-rajput-bollywood-actor-commits-suicide-at-34/|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=14 June 2020|website=EMEA Tribune|language=en-US|accessdate=2020-06-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200614223538/https://emeatribune.uk/sushant-singh-rajput-bollywood-actor-commits-suicide-at-34//|archivedate=2020-06-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Sushant Singh Rajput’s death: Anti-depression medicines found from actor’s house; family demands CBI probe|url=https://www.timesnownews.com/india/article/sushant-singh-rajput-s-death-anti-depression-medicines-found-from-actor-s-house-mumbai-police-investigating/606377|access-date=14 June 2020|website=www.timesnownews.com|language=en}}&lt;/ref&gt;.

Охирин маросимро баъди чок намудани бадан ва аз назар гузаронидани табибон дар Паван Ҳанс дар хонаи мурдасӯзии шаҳри [[Мумбай]] гузаронида шудааст, ки дар он аъзои оилааш аз [[Патна]] ва ҳамкоронаш дар ҷодаи синамо иштирок намуданд&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.freepressjournal.in/entertainment/sushant-singh-rajputs-demise-evokes-accounts-by-insiders-on-cruel-reality-of-bollywood|title=Sushant Singh Rajput's demise evokes accounts by insiders on 'cruel reality' of Bollywood}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|URL= https://www.indiatoday.in/movies/celebrities/video/sushant-singh-rajput-s-last-rites-performed-at-pawan-hans-crematorium-bollywood-says-final-goodbye-1689283-2020-06-15 |title= Sushant Singh Rajput's last rites performed at Pawan Hans crematorium: Bollywood says final goodbye|website= India Today}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|URL= https://www.ndtv.com/entertainment/sushant-singh-rajputs-funeral-kriti-sanon-shraddha-kapoor-and-others-attend-2246652?amp=1&amp;akamai-rum=off|title= Sushant Singh Rajput's Funeral: Kriti Sanon, Shraddha Kapoor, Vivek Oberoi And Others Attend|website= NDTV}}&lt;/ref&gt;.

== Филмнома ==
===Филм===

{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
! scope=&quot;col&quot; |Сол
! scope=&quot;col&quot; |Номгӯй 
! scope=&quot;col&quot; |Нақш
! class=&quot;unsortable&quot; scope=&quot;col&quot; |Шарҳҳо
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 2013
! scope=&quot;row&quot; |''[[:en:Kai Po Che!|Kai Po Che!]]''
|Ишан Бҳатт
|&lt;ref&gt;{{Cite web|date=14 June 2020|title=Popular Bollywood actor Sushant Singh Rajput, star of 'Kai Po Che,' found dead|url=https://www.latimes.com/obituaries/story/2020-06-14/bollywood-actor-sushant-singh-rajput-kai-po-che-dead|access-date=14 June 2020|website=Los Angeles Times|language=en-US}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |''[[:en:Shuddh Desi Romance|Shuddh Desi Romance]]''
| Рагҳу Рам
|&lt;ref&gt;{{Cite web|last=MumbaiJune 14|first=Jyoti Kanyal|last2=June 14|first2=2020UPDATED:|last3=Ist|first3=2020 18:10|title=Parineeti Chopra on Shuddh Desi Romance co-star Sushant Singh Rajput's death: Will miss you buds|url=https://www.indiatoday.in/movies/celebrities/story/parineeti-chopra-on-shuddh-desi-romance-co-star-sushant-singh-rajput-s-death-will-miss-you-buds-1688962-2020-06-14|access-date=14 June 2020|website=India Today|language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
|2014
! scope=&quot;row&quot; |''[[:en:PK (film)|PK]]''
|Сарфароз Юсуф
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Sushant Singh Rajput's PK Co-Star Anushka Sharma: &quot;Too Young And Brilliant To Have Gone So Soon&quot;|url=https://www.ndtv.com/entertainment/sushant-singh-rajputs-pk-co-star-anushka-sharma-too-young-and-brilliant-to-have-gone-so-soon-2246164|access-date=14 June 2020|website=NDTV.com}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2015
! scope=&quot;row&quot; |''[[:en:Detective Byomkesh Bakshy!|Detective Byomkesh Bakshy!]]''
|[[:en:Byomkesh Bakshi|Детектив Бёмкеш Бакшӣ]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Sushant Singh Rajput: An actor who preferred quality over quantity|url=https://www.theweek.in/news/entertainment/2020/06/14/sushant-singh-rajput-an-actor-who-preferred-quality-over-quantity.html|access-date=14 June 2020|website=The Week|language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
|2016
! scope=&quot;row&quot; |''[[:en:M.S. Dhoni: The Untold Story|M.S. Dhoni: The Untold Story]]''
|[[:en:MS Dhoni|Маҳендра Сингҳ Донӣ]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Dc|first=Chitrangada|date=14 June 2020|title=How Sushant Singh Rajput trained for MS Dhoni – The Untold Story: WATCH|url=https://www.mykhel.com/cricket/how-sushant-singh-rajput-trained-for-ms-dhoni-the-untold-story-watch-145451.html|access-date=14 June 2020|website=mykhel.com|language=en|accessdate=2020-06-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200614213233/https://www.mykhel.com/cricket/how-sushant-singh-rajput-trained-for-ms-dhoni-the-untold-story-watch-145451.html|archivedate=2020-06-14}}&lt;/ref&gt;
|- 
| 2017
! scope=&quot;row&quot; |''[[:en:Raabta (film)|Raabta]]''
|Ҷилан/Шив Каккар
| &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Bureau|first=ABP News|date=14 June 2020|title=Sushant Singh Rajput Suicide: Arjun Bijlani Shares Screenshot Of His LAST Message To 'Raabta' Actor|url=https://news.abplive.com/entertainment/television/sushant-singh-rajput-suicide-arjun-bijlani-shares-screenshot-of-his-last-message-with-dil-bechara-actor-1260513|access-date=14 June 2020|website=news.abplive.com|language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 2018
! scope=&quot;row&quot; |''[[:en:Welcome to New York (2018 film)|Welcome to New York]]''
| Худаш
| &lt;ref&gt;{{Cite web|title='Welcome To New York' movie review: Trips on a tactless plot|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/review/2018/feb/23/welcome-to-new-york-movie-review-trips-on-a-tactless-plot-1777844.html|access-date=14 June 2020|website=The New Indian Express|accessdate=2020-06-17|archivedate=2019-10-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191003094134/http://www.newindianexpress.com/entertainment/review/2018/feb/23/welcome-to-new-york-movie-review-trips-on-a-tactless-plot-1777844.html}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |''[[:en:Kedarnath (film)|Kedarnath]]''
|Мансур Хон
| &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Sushant Singh Rajput's Co-Star Sara Ali Khan Shares Kedarnath Memory. No Caption Needed|url=https://www.ndtv.com/entertainment/sushant-singh-rajputs-co-star-sara-ali-khan-shares-kedarnath-memory-no-caption-needed-2246234|access-date=14 June 2020|website=NDTV.com}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2019
! scope=&quot;row&quot; |''[[:en:Sonchiriya|Sonchiriya]]'' 
|Лакҳан &quot;Лакна&quot; Сингҳ
| &lt;ref&gt;{{Cite web|date=14 June 2020|title=Sushant Singh Rajput passes away: From Kai Po Che to Sonchiriya, a look at the actor's iconic performances- Entertainment News, Firstpost|url=https://www.firstpost.com/entertainment/sushant-singh-rajput-passes-away-from-kai-po-che-to-sonchiriya-a-look-at-the-actors-iconic-performances-8482351.html|access-date=14 June 2020|website=Firstpost|language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |''[[:en:Chhichhore|Chhichhore]]''
|Анирудҳ &quot;Аннӣ&quot; Патҳак
|&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/chhichhore-co-stars-sushant-singh-rajput-and-shraddha-kapoor-plan-to-meet-their-friends-on-the-special-screening-of-their-film/articleshow/70906563.cms|title='Chhichhore' co-stars Sushant and Shraddha Kapoor plan to meet their friends on the special screening of their film|work=Times of India|access-date=1 September 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |''[[:en:Drive (2019 film)|Drive]]''
|Самар
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.outlookindia.com/newsscroll/drive-to-release-on-november-1-on-netflix/1632833|title=''Drive'' to release on November 1 on Netflix|website=outlookindia.com/|accessdate=2020-06-17|archivedate=2019-10-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191003070149/https://www.outlookindia.com/newsscroll/drive-to-release-on-november-1-on-netflix/1632833}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2020
! scope=&quot;row&quot; |''[[:en:Dil Bechara|Dil Bechara]]'' 
|Манну
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/sushant-singh-rajput-sanjana-singhi-starrer-fault-stars-remake-titled-kizie-aur-manny/ |title=Sushant Singh Rajput, Sanjana Sanghi starrer Fault in Our Stars remake titled as Kizie Aur Manny |publisher=[[Bollywood Hungama]]}}&lt;/ref&gt;
|}

===Барномаҳои телевизионӣ===
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
! scope=&quot;col&quot;|Сол
! scope=&quot;col&quot;|Номгӯй 
! scope=&quot;col&quot;|Нақш
! class=&quot;unsortable&quot; scope=&quot;col&quot;|Шарҳҳо
|-
| 2008–2009 
!scope=&quot;row&quot; | ''[[:en:Kis Desh Mein Hai Meraa Dil|Kis Desh Mein Hai Meraa Dil]]''
| Прит Ҷунеҷа
| &lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web|date=14 June 2020|title=From Kis Desh Mein Hai Meraa Dil to Jhalak Dikhhla Jaa 4: A look at Sushant Singh Rajput’s TV stint|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/sushant-singh-rajput-tv-shows-pavitra-rishta-jhalak-dikhhla-ja-6458594/|access-date=14 June 2020|website=The Indian Express|language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2009–2011
!scope=&quot;row&quot;|''[[:en:Pavitra Rishta|Pavitra Rishta]]''
| Манав Дешмукҳ
|&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt;
|-
| 2010
!scope=&quot;row&quot; | ''[[:en:Zara Nachke Dikha|Zara Nachke Dikha]]''
| Иштирокчӣ
| Тими &quot;Mast Kalandar Boys&quot;
|-
|2010–2011
!scope=&quot;row&quot; | ''[[:en:Jhalak Dikhhla Jaa 4|Jhalak Dikhhla Jaa 4]]''
| Иштирокчӣ
| Гирандаи ҷои дуюм
|}

===Музик видео===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Сол
! Суруд
! Истинод
|-
|2017
|&quot;Paas Aao&quot;
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=6cFcFX-Q4ik|title=Paas Aao Song – Sushant Singh Rajput Kriti Sanon – Amaal Mallik Armaan Malik Prakriti Kakar|last=T-Series|date=8 July 2017|publisher=|accessdate=24 March 2018|via=YouTube}}&lt;/ref&gt;
|}

== Ҷоизаҳо ==
{| class=&quot;wikitable&quot; 
! Сол !! Ҷоиза !! Категория !!Кор !! Натиҷа
|-
| 2009
| [[:en:Indian Telly Awards|Indian Telly Awards]]
| Ҳунарпешаи машҳуртарин (мард)
| rowspan=&quot;6&quot; |''[[:en:Pavitra Rishta|Pavitra Rishta]]''
| {{nom}}&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://tellyawards.indiantelevision.com/y2k9/nomination/nominee_list.htm|title=Nominees of The 9th Indian Telly Awards|accessdate=23 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20160115061924/http://tellyawards.indiantelevision.com/y2k9/nomination/nominee_list.htm|archive-date=15 January 2016|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160115061924/http://tellyawards.indiantelevision.com/y2k9/nomination/nominee_list.htm|archivedate=2016-01-15}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2010
| [[:en:Indian Television Academy Awards|Indian Television Academy Awards]]
| Ҳунарпешаи машҳуртарин (мард)
| {{won}}&lt;ref name=awards/&gt;
|-
| [[:en:BIG Star Entertainment Awards|BIG Star Entertainment Awards]]
| Беҳтарин ҳунарпешаи силсилафилм (мард)
| {{won}}&lt;ref name=awards/&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | [[:en:Zee Gold Awards|Boroplus Gold Awards]]
| [[Zee Gold Award for Best Actor in a Lead Role|Беҳтарин ҳунарпеша дар нақши марказӣ]]
| {{won}}&lt;ref name=awards&gt;{{cite web|title=Sushant Singh Rajput's Biography|url=http://www.koimoi.com/actor/sushant-singh-rajput/|publisher=koimoi|accessdate=28 April 2014}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2011
| [[:en:Zee Gold Award for Best Actor in a Lead Role|Беҳтарин ҳунарпеша дар нақши марказӣ]]
| {{won}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.gomolo.com/336764/photos-4th-boroplus-gold-awards-2011|title=Fourth Boroplus Gold Awards 2011|publisher=gomolo.com|accessdate=14 October 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180911083719/http://www.gomolo.com/336764/photos-4th-boroplus-gold-awards-2011|archivedate=2018-09-11}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://indiantelevisionawards.webs.com/boroplus-gold-awards|title=indiantelevisionawards|website=indiantelevisionawards|accessdate=14 October 2017|archivedate=2019-04-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190408092834/https://indiantelevisionawards.webs.com/boroplus-gold-awards}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[:en:Kalakar Awards|Kalakar Awards]]
| Ҳунарпешаи дӯстдошта (мард)
| {{won}}
|-
| rowspan=&quot;6&quot; | 2014
| rowspan=&quot;2&quot; |[[:en:Producers Guild Film Awards|Producers Guild Film Awards]]
| [[:en:Star Guild Award for Best Male Debut|Беҳтарин дебюти мардона]]
| rowspan=&quot;6&quot; |''[[:en:Kai Po Che!|Kai Po Che!]]''
| {{won}}
|-
| [[:en:Star Guild Award for Best Actor in a Leading Role|Беҳтарин ҳунарпеша дар нақши марказӣ]]
| {{nom}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/celebrities/features/type/view/id/6028|title=Nominations for 9th Renault Star Guild Awards – Latest Celebrity Features – Bollywood Hungama|author=Bollywood Hungama|publisher=bollywoodhungama.com}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[:en:Screen Awards|Screen Awards]]
| [[:en:Screen Award for Best Male Debut|Беҳтарин дебюти мардона]]
| {{won}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://screenawards.indianexpress.com|title=Screen Awards 2015, Latest News on Screen Awards 2015, Photo Gallery The Indian Express|work=The Indian Express|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140313230740/http://screenawards.indianexpress.com/|archivedate=13 March 2014}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[:en:Zee Cine Awards|Zee Cine Awards]]
| [[:en:Zee Cine Award for Best Male Debut|Беҳтарин дебюти мардона]]
| {{nom}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://zeenews.india.com/entertainment/zee-cine-awards-2014/zee-cine-awards-2014-complete-list-of-nominations_150384.html|title=Zee Cine Awards 2014: Complete list of nominations|work=Zee News}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Filmfare Awards]]
|[[:en:Filmfare Award for Best Male Debut|Беҳтарин дебюти мардона]] 
| {{nom}}
|-
| [[:en:15th IIFA Awards|IIFA Awards]]
| Беҳтарин ҳунарпеша дар нақши марказӣ
| {{nom}}&lt;ref&gt;{{cite web |title=Nominations for IIFA Awards 2014|url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/6193|publisher=Bollywood Hungama|accessdate=21 February 2014 |date=20 February 2014}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;6&quot; |2017
|[[:en:Screen Awards|Screen Awards]] 
|[[:en:Screen Award for Best Actor (Critics)|Беҳтарин ҳунарпеша (Мунаққидон)]] 
| rowspan=&quot;6&quot; |[[:en:M.S. Dhoni: The Untold Story|''M.S Dhoni: The Untold Story'']] 
| {{won}}
|-
|[[Filmfare Awards]]
|[[:en:Filmfare Award for Best Actor|Беҳтарин ҳунарпеша]] 
| {{nom}}
|-
|[[:en:Zee Cine Awards|Zee Cine Awards]]
|Беҳтарин ҳунарпеша – мард
|{{Nom}}&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.bollywoodhungama.com/news/features/nominations-zee-cine-awards-2017/|title=Nominations for Zee Cine Awards 2017 – Bollywood Hungama|last=Hungama|first=Bollywood|date=2 March 2017|work=Bollywood Hungama|access-date=14 July 2017|language=en-US}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[:en:Stardust AwardsStardust Awards]]
|Беҳтарин ҳунарпеша 
|{{Nom}}&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.bollywoodhungama.com/news/features/nominations-stardust-awards-2016/|title=Nominations for Stardust Awards 2016 – Bollywood Hungama|last=Hungama|first=Bollywood|date=19 December 2016|work=Bollywood Hungama|access-date=14 July 2017|language=en-US}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[:en:International Indian Film Academy Awards|International Indian Film Academy Awards]]
|Беҳтарин ҳунарпеша (мард)
|{{Nom}}&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.ndtv.com/india-news/18th-iifa-awards-2017-list-of-nominations-1723760|title=18th IIFA Awards 2017: List of Nominations|publisher=NDTV.com|access-date=14 July 2017}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[:en:Indian Film Festival of Melbourne|Indian Film Festival of Melbourne]]
|Беҳтарин ҳунарпеша 
|{{Won}}&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.indiatvnews.com/entertainment/bollywood-iffm-awards-2017-lipstick-under-my-burkha-dangal-baahubali-2-win-big-in-pics-396076|title=IFFM Awards 2017: Lipstick Under My Burkha, Dangal, Baahubali 2 win big (in pics)|access-date=10 December 2017|language=en-US}}&lt;/ref&gt;
|}

== Нигаред низ ==
* [[Феҳристи ҳунарпешагони Ҳиндустон]]

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
{{Authority control}}

[[Гурӯҳ:Ҳунарпешаҳо аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Ҳунарпешамардони синамои Ҳиндустон]]
[[Гурӯҳ:Ҳунарпешамардони телевизиони Ҳиндустон]]
[[Гурӯҳ:Ҳунарпешаҳои мард асри XXI]]
[[Гурӯҳ:Ҳунарпешамардони синамои ҳиндӣ]]</text>
      <sha1>7huq1szcidbw52s1xol5fpvdet1zd5e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Пизишкии гувориш</title>
    <ns>0</ns>
    <id>277429</id>
    <revision>
      <id>1492638</id>
      <parentid>1431932</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T20:54:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492638</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7144" sha1="1msjw5rlupoxw3yqn6vb80o9ma53fl2" xml:space="preserve">'''Пизишкии гувориш'''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://vazhaju.com/word/%D0%BF%D0%B8%D0%B7%D0%B8%D1%88%D0%BA%D0%B8%D0%B8%20%D0%B3%D1%83%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%88/ODMxODE=|title=Пизишкии гувориш чист? Маънои пизишкии гувориш|author=|website=vazhaju.com|date=|publisher=Вожаҷӯ|lang=tg|accessdate=2020-07-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200708192612/https://vazhaju.com/word/%D0%BF%D0%B8%D0%B7%D0%B8%D1%88%D0%BA%D0%B8%D0%B8%20%D0%B3%D1%83%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%88/ODMxODE=|archivedate=2020-07-08}}&lt;/ref&gt;, '''гастроэнтероло́гия''' (аз {{lang-grc|γαστήρ, γαστρός}} — ''меъда'' + {{lang-grc|ἔντερον}} — ''рӯда'' + {{lang-grc|λόγος}} — ''илм'') — фасли бемориҳои дарунӣ, ки сохт, вазифа, бемории [[узвҳои ҳозима]], усулҳои ташхиси беморӣ, табобат ва пешгирии онҳоро меомӯзад.

== Таърих ==
Бемориҳои аъзои ҳозима аз қадим маълуманд. Буқрот доир ба парҳезшифоӣ ақидае баён карда буд, ки он дар инкишофи пизишкии гувориш аҳаммияти бузурге дошт. Яке аз фаслҳои «Қонун»-и Абуалӣ ибни Сино ба меъда ва ҳолатҳои он бахшида шудааст. Дар он дар бораи бемориҳо ва хуншории сурхной, мизоҷи меъда, офатҳои меъда, ки ғайримизоҷианд, бадмизоҷӣ, дард ва нотавонии меъда, офатҳо ва заъфи гувориш, дуруштӣ ва сахтии меъда, хун қай кардан маълумоти ҷолиб мавҷуд мебошад. Абуалӣ ибни Сино дар робита ба ҳолати ҷигар низ бисёр масъалаҳои муҳиммеро шарҳ додааст. Ақидаҳои ӯ дар баёни ташреҳи ҷигар, бемориҳои ҷигар ва дармони онҳо, чизҳои барои ҷигар музир, заъф ва суддаҳои ҷигар, сабабҳои хурдии ҷигар ва ғ. то имрӯз моҳияти хешро гум накардаанд.

Пизишкии гувориш ҳамчун илм дар натиҷаи таҳқиқоти олимони утришӣ К. Рокитанский, фаронсавӣ Ш. Крювеле ва дигарон (нимаи аввали садаи XIX) дар соҳаи баданшиносии эътилолӣ ва ба низом даровардани бисёр бемориҳои аъзои ҳозима (захм ва саратони меъда, сиррози ҷигар ва ғайра) ба вуҷуд омад. Дар ривоҷу равнақи пизишкии гувориш олимони фаронсавӣ Р. Лаэннек, Ж. Делафуа, В. Ш. Гико ва диГастроэнтерология саҳми назаррас гузоштанд. Баъди дар амалия истифода шудани зондҳои ғафс (1867; олими олмонӣ А. Кусмаул) ва борик (1911; духтури олмонӣ М. Эйнхорн ва амрикоӣ В. Лайон) барои таҳқиқи амиқи фаъолияти меъда ва бемориҳои роҳҳои талха шароити мусоъид фароҳам омад. Рушду инкишофи усулҳои рентгенологӣ барои муқаррар сохтани иллатҳои аъзои ҳозима мусоидат намуданд. Корбасти усулҳои таҳқиқи асбобӣ, яъне гастроскопия, эзофагоскопия, лапароскопия, ректороманоскопия, радиоиндикатсия, колоноскопия, радиотелеметрия ва ғ. имкониятҳои ташхисотро дар соҳаи пизишкии гувориш афзун намуданд. Дар пешрафти пизишкии гувориш саҳми олимони рус ва шӯравӣ — И. П. Павлов, С. П. Боткин, М. П. Кончаловский, М. И. Певзнер, А. Л. Мясников, Е. М. Тареев, Н. В. Коновалов, А. С. Логинов, В. Т. Ивашкин ва дигарон низ назаррас аст.

== Дар Тоҷикистон ==
Дар Тоҷикистон пизишкии гувориш ба маънои ҳақиқӣ баъд аз ташкили пажӯҳишгоҳи махсус, ки дар Иттиҳоди Шӯравӣ нахустин буд, ташаккул ёфтааст. Соли 1965 дар заминаи шуъбаи болинии Пажӯҳишгоҳи пизишкии кишварӣ Пажӯҳишгоҳи улуми гувориш таъсис дода шуд. Олимони он бисёр масъалаҳои улуми гуворишро мавриди таҳқиқ қарор доданд. Бо кӯшиши гепатологҳои ҷумҳурӣ усули биопсияи сӯзании ҷигар ба роҳ монда шуд, ки комёбии бузург буд. Саҳми пизишкони гувориши тоҷик дар таҳқиқи иллати ҷигар ва бемориҳои вирусии он, майзадагӣ, бемории санги талхадон, бактерияи Helicobacter pylori ва амрози қисми болоии аъзои ҳозима низ арзанда аст. Дар бемористонҳои шаҳрҳои Душанбе, Хуҷанд, Истаравшан, Кӯлоб, Норак, Регар ва ғ. шуъбаҳои махсуси гувориш фаъолият доранд. Дар ҷумҳурӣ аз соли 1990 маҷаллаи вижаи пизишкии гувориш ба табъ мерасад.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* Мансуров Х. Х. Успехи гастроэнтерологии в Советском Таджикистане//Наука и техника, № 10. 1972;
* Мансуров Х. Х. Очаговые заболевания печени./Дар кит.: Руководство по гастроэнтерологии. Варшава, 1978;
* Мак Н., Питер Р. Секреты гастроэнтерологии. М., 2005;
* Мансуров Х. Х., Мироджов Гастроэнтерология К., Мансурова Ф. Х. Клинические очерки по гепатологии и гастроэнтерологии. Д., 2006;
* Мироджов Гастроэнтерология К., Рахимов М. Хронический гепатит и цирроз вируса D. Д., 2014.
	

== Сарчашма ==
* {{ЭМТ|Гастроэнтерология|4|муаллиф=Ҳ. Мансуров, Ғ. Мироҷов}}

[[Гурӯҳ:Гастроэнтерология| ]]</text>
      <sha1>1msjw5rlupoxw3yqn6vb80o9ma53fl2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Маҳдӣ Суҳайлӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>278228</id>
    <revision>
      <id>1492550</id>
      <parentid>1470731</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T18:16:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492550</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4279" sha1="nxg3xk5k6nui908iwnb2roqxp2l075t" xml:space="preserve">{{Адиб}}
'''Маҳдии Суҳайлӣ''' ({{lang-fa|مهدی سهیلی}}; {{ВД-Дебоча}}) — {{шоир}} ва {{нависанда}}и [[эрон]]ӣ.

== Зиндагинома ==
Маҳдии Суҳайлӣ 7 тирмоҳи соли 1303 дар [[Теҳрон]] мутаваллид шудааст. Вай фарзанди Ғуломризо аз наводагони Ҳоҷҷ Акбари Симнонӣ аз шоирони бузурги муосир аст. Пас аз поёни таҳсилоти ибтидоӣ ба фарогирифтани улуми қадимия ва сарфу наҳви арабӣ ва мантиқу маъонӣ назди устодони фанн пардохт ва давраи мутавасситаро дар дабиристони Низомобод ба поён овард. Сипас вориди хадамоти матбуотӣ ва рӯзноманигорӣ шуд&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://persian-man.ir/senior/poets/%d9%85%d9%87%d8%af%db%8c-%d8%b3%d9%87%db%8c%d9%84%db%8c/|title=زندگی نامه مهدی سهیلی|website=مردان پارس|date=1970-01-01|lang=fa|accessdate=2022-11-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221104041656/https://persian-man.ir/senior/poets/%D9%85%D9%87%D8%AF%DB%8C-%D8%B3%D9%87%DB%8C%D9%84%DB%8C/|archivedate=2022-11-04}}&lt;/ref&gt;.

Номи хонаводагии худро аз Ҳоҷӣ Аликбарии Симнонӣ ба Суҳайлӣ дар соли 1322 тағйир дод.

Дар солҳои 1345—1356 илова бар анҷоми корҳои матбуотӣ ва ҳамкорӣ бо рӯзномаҳои фукоҳии Теҳрон, сарпарастии корвони шеър ва мусиқии родию ва доварии барномаи «Мушоира»-ро бар уҳда дошт. Ӯ дар заминаи намоишноманависӣ низ фаъолият доштааст.

Дар соли 1957 чанд асар аз вайро дар [[Маскав]] ба чоп расонданд.

Маҳдии Суҳайлӣ дар 18 мурдоди 1366 дар синни 63 солагӣ даргузашт.

== Намунаи ашъор ==
{{иқтибоси академикӣ|&lt;poem&gt;
Боз омадам ба пурсиши ҳоли ту эй умед,
Эй модаре ҳар нафасам гуфтугӯйи туст.
Боз омадам ки бӯса занам бар мазори ту,
Эй қиблае, ки ҷону дили ман ба сӯйи туст.

Боз омадам ки шиква кунам аз ғами фироқ,
В-аз бонги нола рӯҳи туро бохабар кунам.
Модар! Ғами ту ҳамсафарам шуд ба ҷойи ту,
Бо ин ғами бузург чи хоке ба сар кунам?

Ҷони писар фидои ту эй модари азиз,
Кай донӣ аз фироқ чиҳо бар писар гузашт.
Ҳар лаҳзае, ки дар ғами маргат зи раҳ расид,
Бо сӯзи оҳ омаду бо чашми тар гузашт.

Ғамхона аст синаи ман дар фироқи ту,
Он кас, ки ҳаст аз ғами ман бохабар Худост.
Огаҳ набудам аз ғами бемодарӣ вале
Маргат паём дод, ки бемодарӣ балост.

Рафтӣ зи дасти мову намонд аз барои мо,
Ғайр аз ғаме, шикаста диле, ҷони хастае,
Ту мурғи ҷовидони биҳиштӣ шудӣ вале
Донад Худо, ки пушти писарро шикастаӣ.

Модар! Бихоб хуш, ки зи ёдам намеравӣ,
Ҷонам фидои туву манзил муборакат.
Модар бихоб каъбаи ман хоки кӯйи туст,
Қурбони хоки кӯйи ту манзил муборакат.
&lt;/poem&gt;|сарчашма=}}

== Осор ==
* Асрор магӯ
* Биё бо ҳам бигирйем
* Дар хотири манӣ
* Бӯи баҳор медиҳад
* Базми шоирон
* Шоҳкорҳои Соиби Табрезӣ ва Калими Кошонӣ…

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

{{зиндагинома-нопурра}}
{{ПБ}}</text>
      <sha1>nxg3xk5k6nui908iwnb2roqxp2l075t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мақула (фалсафа)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>278262</id>
    <revision>
      <id>1492548</id>
      <parentid>1430948</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T18:13:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492548</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1734" sha1="jys18g0dlyxt0130al6o8v0muuvl3fx" xml:space="preserve">'''Мақула''' ({{lang-ar|مقولة}}), '''катего́рия''' ({{lang-grc|κατηγορία}}) — мафҳуми аввалия ва мабноии [[фикр]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://vazhaju.tj/word/%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%83%D0%BB%D0%B0/MjA2ODg=|title=Мақула чист? Маънои мақула|author=|website=vazhaju.tj|date=|publisher=Вожаҷӯ|lang=tg|accessdate=2020-08-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221004141230/https://vazhaju.tj/word/%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%83%D0%BB%D0%B0/MjA2ODg=|archivedate=2022-10-04}}&lt;/ref&gt;.

== Мақулаҳои даҳгона ==
Арасту ба масъалаи мақулаҳо рисолаи махсус «мақулаҳо»-ро бахшида, 10 мақуларо муайян кард: миқдор, сифат, моҳият, вақт, фазо, тасарруф ва ғайраҳо.

Ба ташаккули мақулаҳои фалсафӣ файласуфи немис И. Кант низ машғул шуда, ба системаи муайян даровардани онҳоро мақсад монда буд, аммо вай аз доираи системаи Арасту баромада натавонист, фақат 12 тои онро нишон дод. Дар ин бора хидмати Гегел калон аст. Вай қариб ҳамаи мақулаҳои фалсафии замонашро дар асоси идеалистӣ ба тартиб даровард, ки аҳамияти калони Амалию назариявӣ доштанд.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

{{хурд}}

[[Гурӯҳ:Мақулаҳои фалсафӣ| ]]
[[Гурӯҳ:Мантиқи фалсафӣ]]
[[Гурӯҳ:Фалсафаи илм]]</text>
      <sha1>jys18g0dlyxt0130al6o8v0muuvl3fx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Силсилафилм</title>
    <ns>0</ns>
    <id>278273</id>
    <revision>
      <id>1492700</id>
      <parentid>1418816</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T22:42:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492700</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14328" sha1="md5motrcounbtitphhglwugpkhnhceb" xml:space="preserve">'''Силсилафилм''' (сериал, филми сериалӣ ё филми бисёрсериягӣ) — аслан тавсифи хусусияти аудиовизуалӣ мебошад, ки дар [[телевизион]] бо қисмҳои пай дар пай пахш мешавад ва ҳар кадоми онҳо ягонагӣ ва муттасилии сюжетро нигоҳ медорад ва ё ҳадди аққал мавзӯъҳои қаблӣ ва баъдӣ алоқаманданд. Силсилафилм метавонад аз як ё якчанд фаслҳо иборат бошад.

== Хусусиятҳо ==
Ҳадафи ҳамаи силсилафилмҳо ҷалби тамошобин ба экранҳо барои муддати тӯлонӣ ва нигоҳ доштани таваҷҷуҳи онҳо  тавассути қисмҳои пайдарпай мебошад. Бисёр силсилафилмҳои пайдарпаӣ аз ибтидо то қисми охир мазмуни такрорӣ доранд. Чунин қисматҳои печ дар печ аз ҷониби тамошобинон талаботи зиёд дорад. Ин ба бинанда имкон медиҳад, ки ҳар ҳафта интизори қисмати нав шаванд&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2007/07/24/arts/television/24stan.html?fta=y&amp;_r=0|title=Smile and Smile and Still Be a Villain|author=Alessandra Stanley|date=24 июля 2007|work=[[The New York Times]]|accessdate=2013-01-21|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EFJFCfxQ?url=http://www.nytimes.com/2007/07/24/arts/television/24stan.html?fta=y|archivedate=2013-02-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Creeber&quot;&gt;{{книга|автор=Glen Creeber|заглавие=Serial television: big drama on the small screen|издательство=BFI Publishing|год=2004|страниц=184}}&lt;/ref&gt;.
* Мавсимҳо 
* [[Рекап]] 
* [[Клиффҳэнгер]] 
* [[Хандаи пасикадрӣ]] дар [[комедияи ҳолат]]

== Хусусиятҳои таҳрир ==
Ҳангоми [[Тадвини филм|тадвини]] силсилафилмҳо ва [[филми телевизионӣ|филмҳои телевизионӣ]], [[Таблиғот|блокҳои таблиғотӣ]] дар ҷои махсуси пахши [[шабакаи телевизионӣ|шабака]]ҳо ҷой карда шуданд, ки дар лаҳзаи муайян таваққуф карда мешавад ва пас аз таблиғот идомаи [[Видео|сабт]] гузошта мешавад.
== Намудҳои гуногун ==
* [[Филмҳои телевизионии бисёрсериягӣ]] (ин истилоҳ дар [[Олмон]] истифода мешуд ва инчунин дар [[Русия]] то соли 1993 истифода шудааст, дар [[Британияи Кабир]] истилоҳи serial истифода мебаранд) - сужаи комил доранд&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://repository.buk.by/bitstream/handle/123456789/1692/SERIAL%20KAK%20FENOMEN%20MASSOVOY%20KUL'TURYI.pdf?sequence=1 |title=Сериал как феномен массовой культуры |accessdate=2020-08-19 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201204200547/http://repository.buk.by/bitstream/handle/123456789/1692/SERIAL%20KAK%20FENOMEN%20MASSOVOY%20KUL%27TURYI.pdf?sequence=1 |archivedate=2020-12-04 }}&lt;/ref&gt;, ки қисмҳо байни ҳамдигар алоқамандании зич доранд&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://repository.buk.by/bitstream/handle/123456789/12964/Differenciaciya%20igrovih%20telefilmov%20v%20seriyah%20v%20kontekste%20sovremennogo%20televideniya.pdf?sequence=1 |title=Дифференциация игровы х телефильмов в сериях в контексте современного телевидения |accessdate=2020-08-19 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231208173931/http://repository.buk.by/bitstream/handle/123456789/12964/Differenciaciya%20igrovih%20telefilmov%20v%20seriyah%20v%20kontekste%20sovremennogo%20televideniya.pdf?sequence=1 |archivedate=2023-12-08}}&lt;/ref&gt;. Натанҳо филмҳои бисёрсериягӣ балки [[Soap opera]] низ дар гурӯҳи силсилафилм дохил мешавад&lt;ref&gt;[http://tvp.netcollect.ru/tvps/lsuoozfoftdl.jpg Программа передач на 3-5 июня 1992 года]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=oMZBau-rmyE Программа передач на 1-й канал Останкино]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://tvp.netcollect.ru/tvps/fewblmnkmjbq.jpg Программа передач на 1-3 января 1992 года]&lt;/ref&gt;.
**[[Силсилафилми хурд|Силсилафилмҳои хурд]] (масалан, &quot;[[Чернобил (силсилафилми хурд)|Чернобил]]&quot;, &quot;[[Ҳетфилдҳо ва Маккойҳо (силсилафилми хурд)|Ҳетфилдҳо ва Маккойҳо]]&quot;, &quot;[[Решаҳо (силсилафилми хурд, 1977)|Решаҳо]]&quot;&lt;ref&gt;[http://biblioteka.teatr-obraz.ru/node/23778 Энциклопедия кино, ст. «Телевизионное кино»]&lt;/ref&gt;) - дорои сужаи мукаммал бо пайвастагии қавии байни қисматҳо ва аз якчанд қисм иборат мебошанд.  Солҳои 1980 ва 1990 дар [[Аврупо]] васеъ истеҳсол мешуд.


**[[Теленовелла]]ҳо (масалан, &quot;[[Ҳамсон]]&quot;, &quot;[[Тилисми зебо]]&quot;, &quot;[[Тақдири як фаришта]]&quot;) сужаи мукаммал дорад&lt;ref name=&quot;The Power of Telenovela&quot;&gt;[https://www.pbs.org/newshour/arts/the-power-of-the-telenovela The Power of Telenovela]&lt;/ref&gt;, ки бо қисматҳо байни ҳамдигар алоқамандии зич доранд, аммо назар ба силсилафилмҳои хурд, бисёрқисма мебошанд. Онҳо дар кишварҳои [[Амрикои Лотинӣ]] васеъ истеҳсол мешаванд.
**[[Дорама]]ҳо ([[Як литр ашк]], [[GTO]], [[Гокусэн]]- сужаи мукаммал доранд (чун қоида, ҳар як дорама як мавсимро ташкил медиҳад, баъзан мавсими дуввум ё филми алоҳидаи телевизионӣ, ки дар бораи ҳаёти қаҳрамонҳои асосӣ сарчашма мегирад, идома меёбанд&lt;ref name=&quot;sncmedia.ru&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.sncmedia.ru/entertainment/chto-takoe-doramy-i-s-chem-ikh-edyat/ |title=Что такое дорамы и с чем их смотрят? |accessdate=2020-08-19 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200728141207/http://www.sncmedia.ru/entertainment/chto-takoe-doramy-i-s-chem-ikh-edyat/ |archivedate=2020-07-28 }}&lt;/ref&gt;) қисмҳо алоқаманд мебошанд, ки шумораи қисмҳо метавонанд шумораи қисмҳои  силсилафилмҳои хурд ё бештар аз он бошад вале аз теленовела камтар мебошанд. Дорамаҳо танҳо дар [[Ҷопон]] истеҳсол мешаванд&lt;ref name=&quot;sncmedia.ru&quot;/&gt;.
* [[Силсилаи филмҳои бисёрқисмаи телевизионӣ]] (масалан, &quot;[[Саргузаштҳои Шерлок Холмс ва Доктор Ватсон]]&quot;, &quot;[[Роҳзанони баҳри Қариб]]&quot;) - аз филмҳое иборат мебошад, ки ҳар як филм сужаи ҷамъбастӣ дошта миёни қисмҳо алоқаи заиф мебошад.
* [[Операҳои собунӣ]] (масалан, [[Санта Барбара (силсилафилм)|Санта Барбара]]) сужаи кушода дорад&lt;ref name=&quot;The Power of Telenovela&quot;/&gt; ва алоқаи зич байни  қисматҳо мавҷуд мебошад ва қисмҳои номаҳдуд доранд. Дар ИМА ба таври васеъ истифода мешаванд. Миёнаҳои солҳои 1980-ум, баъзе кишварҳои Аврупо, тақлид ба операҳои собунии ИМА намуда, ба наворгирии операҳои собунии худ шурӯъ карданд.
* [[Силсилафилми эпизодӣ|Силсилафилмҳои эпизодӣ]] (қисмӣ) (ин истилоҳ асосан дар [[Олмон]] васеъ паҳн шудааст - Episodenserie) ё силсилафилмҳои телевизионӣ (television series). Онҳо дар [[Иёлоти Муттаҳида]] сарчашма гирифтаанд ва аз миёнаҳои солҳои 1980-ум дар кишварҳои [[Аврупо]] паҳн гаштаанд. Якчанд навъҳо мавҷуданд:
**[[Силсилафилмҳои уфуқӣ]]&lt;ref name=&quot;repository.buk.by&quot;&gt;{{Cite web |url=http://repository.buk.by/bitstream/handle/123456789/12964/Differenciaciya%20igrovih%20telefilmov%20v%20seriyah%20v%20kontekste%20sovremennogo%20televideniya.pdf?sequence=1 |title=Дифференциация игровых телефильмов в сериях в контексте современного телевидения |accessdate=2020-08-19 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231208173931/http://repository.buk.by/bitstream/handle/123456789/12964/Differenciaciya%20igrovih%20telefilmov%20v%20seriyah%20v%20kontekste%20sovremennogo%20televideniya.pdf?sequence=1 |archivedate=2023-12-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Das Gesetz der Serie&quot;&gt;[https://www.sueddeutsche.de/kultur/erzaehlen-im-fernsehen-und-im-roman-das-gesetz-der-serie-1.2264241 Das Gesetz der Serie]&lt;/ref&gt; (масалан &quot;[[Дар орзӯи падар]]&quot;, &quot;[[Беҳуда хорам мекунӣ]]&quot;, &quot;[[Ширин (силсилафилм)|Ширин]]&quot;) - ҳар як мавсим сужаи ҷамбастӣ дорад. Алоқаи байни қисмҳо зич буда, иртибот байни фаслҳо нисбат ба филмҳои бисёрқисма заифтар аст, аммо нисбат ба силсилаи филмҳои телевизионӣ қавитар мебошанд. Шумораи қисмҳо дар ҳар мавсим ё ба миқдори қисмҳои силсилафилмҳои хурд баробар аст ё зиёдтар аз онҳо, вале камтар аз филмҳои бисёрқисма, шумораи фаслҳо бемаҳдуд мебошад.
**[[Силсилафилмҳои амудӣ]]&lt;ref name=&quot;repository.buk.by&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Das Gesetz der Serie&quot;/&gt;
***[[Драмаҳои қоидавӣ]] (масалан &quot;[[Номаҳои гумшуда]]&quot;, &quot;[[Қувваҳои марговар]]&quot;) - ҳар як қисм сужаи мукаммал дорад, робитаи байни қисматҳо заиф мебошад&lt;ref name=&quot;dollhouse&quot;&gt;{{cite web|url=http://entertainment.time.com/2008/12/04/i-have-seen-dollhouse/|title=I Have Seen Dollhouse|author=James Poniewozik|date=4 декабря 2008|work=[[Time]]|accessdate=2013-01-21|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EFJFuK9t?url=http://entertainment.time.com/2008/12/04/i-have-seen-dollhouse/|archivedate=2013-02-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2012/05/14/business/media/as-talent-flees-to-cable-networks-fight-back.html?pagewanted=all|title=As Talent Flees to Cable, Networks Fight Back|author=Bill Carter|date=13 мая 2012|work=[[The New York Times]]|accessdate=2013-01-21|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EFJGb15w?url=http://www.nytimes.com/2012/05/14/business/media/as-talent-flees-to-cable-networks-fight-back.html?pagewanted=all|archivedate=2013-02-07}}&lt;/ref&gt;. Сужаҳои байни фаслҳо каме ҷамъбастӣ мебошанд. Қисмҳо дар як мавсим назар ба силсилафилмҳои хурд зиёдтар, аммо нисбат ба мавсимҳои [[операи собунӣ]] камтар мебошанд.
***[[Комедияи вазъиятӣ|Комедияҳои вазъиятӣ]] ([[Ситком]]) (масалан, &quot;[[Парастор Ҷесӣ]]&quot;, &quot;[[Викториё-ғолиб]]&quot;) - ин низ ба мисли драмаҳои қоидавӣ, ҳар як қисм сужаи ҷамъбастӣ дошта, байни қисмҳо алоқаи зич мебошад, аммо сужаи драмавӣ не, балки ҳаҷвӣ доранд.
***[[Силсилафилмҳои шабоҳат]] - ҳар як эпизод сужаи комил дорад, ки миёни қисмҳо ва ва қаҳрамонҳои ҳар як қисм алоқаи заиф мебошад.

== Таърих ==
Аввалин силсилафилми телевизионӣ [[Faraway Hill]] ном дошт. Он дар муддати кӯтоҳ аз моҳи октябр то декабри соли 1946 пахш шудааст, ки ҳар як қисм дар шакли мустақиман нишон дода шудааст (ва аз ин рӯ ҳеч чиз аз он сабт вуҷуд надорад - [[сабти видеоӣ]] баъдтар пайдо шудааст).

== Таъсир ва танқид ==
Як пажӯҳиши илмии ахир мегӯяд, ки тамошои силсилафилмҳои баландсифат [[зеҳни эҳсос]]ро меафзояд&lt;ref&gt;[http://www.psychologies.ru/self-knowledge/smysl-zhizni/serialyi-kak-put-k-sebe/ Сериалы как путь к себе] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20151119234220/http://www.psychologies.ru/self-knowledge/smysl-zhizni/serialyi-kak-put-k-sebe/ |date=2015-11-19 }} // Psychologies, 2015&lt;/ref&gt;.
== Нигаред низ ==
* [[Теленовелла]]
* [[Драмаи телевизионии туркӣ]] 
* [[Дорама]]
* [[Операи собунӣ]]

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
== Пайвандҳо ==

[[Гурӯҳ:Асарҳо]]
[[Гурӯҳ:Силсилафилмҳои телевизионӣ]]
[[Гурӯҳ:Истилоҳоти телевизионӣ]]
[[Гурӯҳ:Жанрҳои телевизионӣ]]</text>
      <sha1>md5motrcounbtitphhglwugpkhnhceb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Имомёрбек Қаландарбеков</title>
    <ns>0</ns>
    <id>278325</id>
    <revision>
      <id>1492441</id>
      <parentid>1434196</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T15:56:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492441</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5078" sha1="e92uj8rw5x3pk9xo5156z0uxq0rw625" xml:space="preserve">{{Олим
 |ном              = Имомёрбек Қаландарбеков
 |номи аслӣ        = 
 |тасвир           = 
 |бар              = 
 |тавсифи тасвир   = 
 |таърихи таваллуд   = 21.01.1956
 |зодгоҳ           = деҳаи Рож, {{Зодгоҳ|ноҳияи Шуғнон}}, [[ВАКБ]], [[ҶШС Тоҷикистон]]
 |таърихи даргузашт       = 
 |шаҳрвандӣ        = 
 |маҳалли даргузашт     = {{МаҳаллиМарг|}}
 |фазои илмӣ       = 
 |ҷойҳои кор       = 
 |дараҷаи илмӣ     = {{Дараҷаи илмӣ|доктор|илмҳои техникӣ}}
 |унвонҳои илмӣ    = {{Унвонҳои илмӣ||0}}
 |алма-матер       = [[Институти политехникии Тоҷикистон]]
 |роҳбари илмӣ     = 
 |шогирдони маъруф = 
 |маъруф ба        = 
 |ҷоизаҳо          = {{Ордени Шараф}}
 |имзо             = 
 |бари имзо        = 
 |сайт             = 
 |викитека         = 
 |викианбор        = 
}}
'''Имомёрбек Қаландарбеков''' ([[21 январ]]и [[1955]], деҳаи Рожи [[ноҳияи Шуғнон]], [[ВАКБ]], [[ҶШС Тоҷикистон]]) — доктори илмҳои техникӣ (2008), [[профессор]] (2009). Узви вобастаи Академияи инженерии Ҷумҳурии Тоҷикистон (аз 2002).

== Зиндагинома ==
Қаландарбеков Имомёрбек 21 январи соли 1955 дар деҳаи Рожи ноҳияи Шуғнони ВМКБ ба дунё омадааст. Пас аз хатми мактаби миёна соли 1972 ба факултети сохтмони саноат ва граждании Институти политехникии Тоҷикистон дохил шуда, онро соли 1977 бо муваффақият хатм намуд&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://sadoimardum.tj/ma-lisi-ol/ma-lisi-mill/aknun-mas-uliyati-beshtare-bar-u-da-doram/|title=Садои мардум — нашрияи Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон — Акнун масъулияти бештаре бар уҳда дорам|author=|website=|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2020-08-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210705115604/http://sadoimardum.tj/ma-lisi-ol/ma-lisi-mill/aknun-mas-uliyati-beshtare-bar-u-da-doram/|archivedate=2021-07-05}}&lt;/ref&gt;.

== Фаъолияти корӣ ==
Фаъолияти педагогӣ ва илмиаш баъди хатми институт оғоз ёфтааст. Ӯ солҳои 1977—1980 ассистенти кафедраи конструксияҳои оҳану бетони Институти политехникии Тоҷикистон, солҳои 1980—1981 коромӯз-тадқиқотчӣ ва солҳои 1981—1985 аспиранти Институти инженерию бинокории шаҳри Москва ба номи В. В. Куйбишев буд. Соли 1980 дар Институти инженерию бинокории шаҳри Москва ба номи В. В. Куйбишев рисолаи номзадиашро дифоъ кард. Минбаъд, солҳои 1985—1988 муаллими калон ва солҳои 1988—1993 дотсенти кафедраи конструксияҳои оҳану бетони Институти политехникии Тоҷикистон, солҳои 1993—1996 сардори шуъбаи таълими Донишгоҳи давлатии шаҳри Хоруғ ба номи М.Назаршоев, солҳои 1996—2000 мудири кафедраи фанҳои табиӣ- илмӣ, солҳои 2000—2001 ҳамзамон проректор оид ба муносибатҳои байналхалқӣ, тиҷоратӣ ва тарбия, солҳои 2001 −2002 проректор оид ба корҳои таълим ва тарбия, солҳои 2002—2012 проректор оид ба таълими Донишгоҳи давлатии шаҳри Хоруғ ба номи М. Назаршоев буд.

Дар солҳои 2012—2014 ректори Донишгоҳи давлатии шаҳри Хоруғ ба номи М. Назаршоев буд.

Имомёрбек Қаландарбеков 14 сентябри соли 2013 аз ҳавзаи интихоботии Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон № 1 узви Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон интихоб гардид.

== Ҷоизаҳо ==
Имомёрбек Қаландарбеков бо нишони Аълочии маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон (соли 2001) ва ордени «Шараф» дараҷаи II (соли 2004) мукофотонида шудааст.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}</text>
      <sha1>e92uj8rw5x3pk9xo5156z0uxq0rw625</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Театри шаҳрии Теҳрон</title>
    <ns>0</ns>
    <id>280574</id>
    <revision>
      <id>1492725</id>
      <parentid>1259765</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T23:22:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492725</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1461" sha1="d803vilqpo4g2aiekdh1ioba3ykt3i7" xml:space="preserve">[[File:City Theater of Tehran.jpg|thumb|Театри шаҳрӣ]]
Театри шаҳрӣ бузургтарин ҷамъоварии [[Театр|театри]] [[Эрон]] аст ки дар замон [[Муҳаммадризо Паҳлавӣ|Муҳаммад Ризо Шох Паҳлавӣ]] Cохта шуд.

Ин маҷмаа [[Меъморӣ|меъмории]] зебо дорад ва ҷузъи [[Мероси фарҳангӣ|мероси фарҳангии]] [[Эрон]] аст. Маҷмааи театри шаҳрӣ дар чорроҳаи Вали Аср (чорроҳаи кӯчаи Энгелаб ва Вали Аср ) [[Теҳрон]] ҷойгир аст.

== Манбаъҳо ==
{{Эзоҳ|۲}}

* [https://web.archive.org/web/20080118124013/http://www.ketabeavval.ir/Tehran/2131.aspx китоби аввал]
* [http://washingbear.com/david/calitrip2003/0640-la-beckmanaud.jpg%5Bپیوند+مرده%5D http://washingbear.com/david/calitrip2003/0640-la-beckmanaud.jpg%5B Зиён + мардон% 5 D]{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

* [http://www.teatreshahr.com/ Сомонаи расмӣ] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20201018155413/http://www.teatreshahr.com/ |date=2020-10-18 }}
* [https://web.archive.org/web/20201019102603/http://www.arthut.co/website/topic/item/309-shahr-theater Расмҳои театри шаҳрӣ]
[[Гурӯҳ:Эрон]]</text>
      <sha1>d803vilqpo4g2aiekdh1ioba3ykt3i7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мекеним Кыргызстан</title>
    <ns>0</ns>
    <id>280663</id>
    <revision>
      <id>1492555</id>
      <parentid>1455297</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T18:22:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492555</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13039" sha1="61ms3y5mep8pt41sf7p2u27n8t5n7ox" xml:space="preserve">{{Ҳизби сиёсӣ
 |номи ҳизб                      = Ҳизби сиёсӣ —&lt;br&gt;Мекеним Кыргызстан
 |ном ба забони аслӣ             = {{lang-ky|Мекеним Кыргызстан}}
 |логотип                        = Логотип партии «Мекеним Кыргызстан».svg
 |бари логотип                   = 
 |имзо                           = 
 |пешво                          = Иличбек Эргашов
 |дабири кулл                    = 
 |асосгузор                      = 
 |таърихи асосгузорӣ               = [[2 ноябр]]и [[соли 2015]] 
 |таърихи парокандашавӣ            = 
 |қароргоҳ                       = {{Парчам|Қирғизистон}}&lt;br&gt;[[Бишкек]]&lt;br&gt;к. Бақоева, 132
 |маром                          = [[Либерализм]] 
 |байналмилал                    = 
 |чиноҳи мусаллаҳ                = 
 |иттифоқчиён                    = 
 |созмони ҷавонон                = Кумитаи ҷавонон
 |шумораи аъзо                   = 
 |шиор                           = 
 |Ҷой дар палатаи поёнӣ          =
 |Ҷой дар палатаи поёнӣ_параметр = [[Жогорку Кенеш|порлумони Қирғизистон]]
 |Ҷой дар палатаи болоӣ          = 
 |Ҷой дар палатаи болоӣ_параметр = 
 |Ҷой дар Порлумони Аврупо       = 
 |суруд                          = 
 |матбуоти ҳизб                  = 
 |шахсиятҳо                      = 
 |сайти расмӣ                    = {{URL|http://mekenim.kg/}}
}}
'''Ҳизби сиёсии Мекеним Кыргызстан'''  ({{lang-ky|Мекеним Кыргызстан саясий партиясы}}) ({{lang-tg|Ватанам Қирғизистон}}) — [[Ҳизби сиёсӣ|ҳизби сиёсии]] [[Қирғизистон]], ки [[2 ноябр]]и [[соли 2015]] таъсис ёфтааст, ҳизб дар [[Вазорати адлия]]и Ҷумҳурии Қирғизистон [[24 май]]и [[соли 2019]] ба қайд гирифта шудааст&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://old.minjust.gov.kg/?page_id=6551|title=Министерство юстиции Кыргызской Республики » Список политических партий|accessdate=2020-01-22|archivedate=2020-02-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200209031714/http://old.minjust.gov.kg/?page_id=6551}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://register.minjust.gov.kg/register/Public.seam?publicId=366583|title=:: Электронная база данных юридических лиц, филиалов (представительств) ::|publisher=register.minjust.gov.kg|accessdate=2020-01-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221128194603/https://register.minjust.gov.kg/register/Public.seam?publicId=366583|archivedate=2022-11-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://24.kg/vlast/132865_predvyibornyie_svadbyi_kto_novaya_partiya_vlasti_ikomu_uje_nebyit_vparlamente/|title=Предвыборные «свадьбы». Кто новая партия власти и кому уже не быть в парламенте|author=Бактыгуль ОСМОНАЛИЕВА|date=2019-10-23|publisher=24.kg|lang=ru|accessdate=2020-01-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kloop.kg/blog/2017/07/12/komanda-mekenim-kyrgyzstan-kto-oni/|title=Команда «Мекеним Кыргызстан»: Кто они?|author=&quot;Демократия Мууну&quot;|date=2017-07-12|publisher=KLOOP.KG - Новости Кыргызстана|lang=ru|accessdate=2020-01-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.osoo.kg/inn/02711201510266/|title=Политическая партия &quot;Мекеним Кыргызстан&quot;, ИНН 02711201510266 - — Бишкек, Кыргызстан - ОсОО.KG|publisher=www.osoo.kg|lang=en|accessdate=2020-01-22|archivedate=2022-06-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220601125331/https://www.osoo.kg/inn/02711201510266/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://shailoo.gov.kg/ru/Kandidaty_Talapkerler/Spisok_kandidatovTalapkerlerdin_tizmesi/Spisok_politici_/|title=Список политических партий Кыргызской Республики - ЦИК КР|publisher=shailoo.gov.kg|accessdate=2020-01-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://today.kg/news/94391/|title=Куда ведут следы политической партии &quot;Мекеним Кыргызстан&quot;|author=Today|date=2019-07-19|publisher=Today.KG|lang=ru|accessdate=2020-01-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221128193104/https://today.kg/news/94391/|archivedate=2022-11-28}}&lt;/ref&gt;.
== 2016 ==
Мувофиқи натиҷаҳои интихоботи Шӯроҳои маҳаллии Ҷумҳурии Қирғизистон, ки ба [[11 декабр]]и [[соли 2016]] таъйин карда шудаанд - мандатҳо: 
* ба маҷлиси шаҳри Бишкек аз 45 мандат - 16.909 овоз гирифтанд, 13.03% (7 мандат) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ru.sputnik.kg/infographics/20161114/1030276120/polnyj-spisok-kandidatov-v-deputaty-bishkekskogo-gorkenesha.html|title=Полный список кандидатов в депутаты Бишкекского горкенеша|publisher=Sputnik Кыргызстан|lang=ru|accessdate=2020-01-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://shailoo.gov.kg/ru/vybory-dekabr-2016_/itogi-vyborov-v-mestnye-keneshi-11dekabrya-2016-goda/|title=Итоги выборов в местные кенеши 11декабря 2016 года - ЦИК КР|publisher=shailoo.gov.kg|accessdate=2020-01-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://rus.azattyk.org/a/28171243.html|title=Выборы-2016. Результаты голосования по городам (таблицы)|publisher=Радио Азаттык (Кыргызская служба Радио Свободная Европа/Радио Свобода)|lang=ru|accessdate=2020-01-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kaktus.media/doc/349067_itogi_vyborov_v_bishkekskiy_gorenesh:_prohodiat_5_partiy.html|title=Итоги выборов в Бишкекский горенеш: проходят 5 партий|date=2016-12-11|publisher=Кактус|lang=ru|accessdate=2020-01-22}}&lt;/ref&gt; 
* ба шӯрои Ӯш аз 45 [[мандат (Сиёсат)|мандат]] - 6036 овоз, 11.8% (6 мандат)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.ca-portal.ru/article:26158|title=ОБЗОР: КЫРГЫЗСТАН: ИТОГИ ВЫБОРОВ В МЕСТНЫЕ КЕНЕШИ|publisher=www.ca-portal.ru|accessdate=2020-01-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171213043822/http://www.ca-portal.ru/article:26158|archivedate=2017-12-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://shailoo.gov.kg/ru/vybory_shailoolor/Mestnyh_kenesheyJergiliktyy_kenesh/Deputaty_mestnyh_keneshey/|title=Депутаты местных кенешей - ЦИК КР|publisher=shailoo.gov.kg|accessdate=2020-01-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ru.sputnik.kg/politics/20160327/1023683467.html|title=По данным на 20.30, мандаты в Оше поделят 4 партии|publisher=Sputnik Кыргызстан|lang=ru|accessdate=2020-01-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://cbd.minjust.gov.kg/act/view/ru-ru/20790|title=Постановление Центральной комиссии по выборам и проведению референдумов КР от 11 апреля 2016 года № 77 &quot;Об утверждении протоколов об итогах голосования и результатах выборов депутатов Ошского городского кенеша, прошедших 27 марта 2016 года&quot;|publisher=cbd.minjust.gov.kg|accessdate=2020-01-22}}&lt;/ref&gt;
== 2018 ==
Тибқи натиҷаҳои интихоботи шӯроҳои маҳаллии Ҷумҳурии Қирғизистон, ки ба [[28 январ]]и [[соли 2018]] таъйин шудаанд - мандатҳо:&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.bicis.kg/opinion/view/21|title=Бишкекский филиал МИМРД МПА СНГ|publisher=www.bicis.kg|accessdate=2020-01-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200117202720/http://bicis.kg/opinion/view/21|archivedate=2020-01-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://m.gezitter.org/politic/67385_mekenim_kyirgyizstan_ostavivshaya_pozadi_sdpk/|title=«Мекеним Кыргызстан», оставившая позади СДПК » Политика » Gezitter.org - Чтобы понимали…|publisher=m.gezitter.org|accessdate=2020-01-22|archivedate=2020-10-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201018054238/https://m.gezitter.org/politic/67385_mekenim_kyirgyizstan_ostavivshaya_pozadi_sdpk/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kbcity.kg/?p=9988|title=Отчёт о движении денежных средств из избирательных фондов политических партий, кандидатов по состоянию на 22 января 2018 года|author=Администратор|publisher=Городской портал|lang=ru|accessdate=2020-01-22|archivedate=2018-03-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180327044011/http://kbcity.kg/?p=9988}}&lt;/ref&gt; 
* дар шӯрои шаҳри [[Тош-Комури]] [[Вилояти Ҷалол-Обод|вилояти Ҷалолобод]] аз 31 мандат - 3202 овоз, 30,32% (10 мандат) 
* дар шӯрои Кара-Балта дар ноҳияи [[Ҷайил]]и [[вилояти Чуй]] аз 31 мандат - 2.910 овоз, 19.77% (7 мандат)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://shailoo.gov.kg/ru/news/2060/|title=Информационный брифинг ЦИК КР: предварительные итоги выборов некоторых местных кенешей Кыргызской Республики - ЦИК КР|publisher=shailoo.gov.kg|accessdate=2020-01-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://gorkenesh.from.kg/?page_id=2599|title=Депутаты Кара-Балтинского городского кенеша XXIX-созыва — ГОРКЕНЕШ|lang=ru|accessdate=2020-01-22}}&lt;/ref&gt;

== 2019 ==
* 3 апрели соли 2019 дар шӯрои шаҳри Бишкек Жанарбек Алымов раҳбари фраксия аз [[Ҳизби сиёсӣ|ҳизби сиёсии]] &quot;Мекеним Кыргызстан&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.gorkenesh.kg/ru/fractions-of-political-parties/my-fatherland-kyrgyzstan/2402-alimov-zhanarbek-zhaparovich.html|title=Алымов Жанарбек Жапарович|author=Super User|publisher=Бишкекский городской кенеш|lang=ru|accessdate=2020-01-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200122194629/http://www.gorkenesh.kg/ru/fractions-of-political-parties/my-fatherland-kyrgyzstan/2402-alimov-zhanarbek-zhaparovich.html|archivedate=2020-01-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kg.akipress.org/news:1538196|title=Жанарбек Алымов стал лидером фракции «Мекеним Кыргызстан» в Бишкекском горкенеше|date=2019-04-03|publisher=Новости Кыргызстана|accessdate=2020-01-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.gezitter.org/interviews/67701_janarbek_alyimov_deputat_goroda_bishkeka_chlen_partii_mekenim_kyirgyizstan_ne_imeet_nikakogo_otnosheniya_k_partii_ilmiyanova_mekenim_kyirgyizstan/|title=Жанарбек Алымов, депутат города Бишкека, член партии «Мекеним Кыргызстан»: «Не имеет никакого отношения к партии Илмиянова «Мекеним Кыргызстан» » Интервью » Gezitter.org - Чтобы понимали…|author=Автор: Темирлан ТОКТОБОЛОТОВ Жаны Ордо|publisher=www.gezitter.org|accessdate=2020-01-22|archivedate=2020-10-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201018054212/https://www.gezitter.org/interviews/67701_janarbek_alyimov_deputat_goroda_bishkeka_chlen_partii_mekenim_kyirgyizstan_ne_imeet_nikakogo_otnosheniya_k_partii_ilmiyanova_mekenim_kyirgyizstan/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://who.ca-news.org/people:18392?embed&amp;pack=144|title=Алымов Жанарбек Жапарович|publisher=who.ca-news.org|accessdate=2020-01-22}}&lt;/ref&gt;

Раиси Ҳизби Ильичбек Эргешов таъйин шуд Раиси шаҳри [[Ӯш]] оид ба масъалаҳои иҷтимоӣ.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
== Пайвандҳо ==
Сомонаи расмӣ — http://mekenim.kg/ {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20200923115115/http://mekenim.kg/ |date=2020-09-23 }}

[[Гурӯҳ:Ҳизбҳои сиёсии Қирғизистон]]</text>
      <sha1>61ms3y5mep8pt41sf7p2u27n8t5n7ox</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ҳазал Кая</title>
    <ns>0</ns>
    <id>280702</id>
    <revision>
      <id>1492815</id>
      <parentid>1488544</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T01:30:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492815</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29473" sha1="2rznqluyd19iog2iwhvxc7azb8tcb99" xml:space="preserve">{{Синамогар
|ном                  = Ҳазал Кая
|номи аслӣ            = {{lang-tr|Hazal Kaya}}
|тасвир               = 
|бар                  = 
|тавсифи тасвир       = 
|ном ҳангоми таваллуд = Leyla Hazal Kaya
|таърихи таваллуд     = 01.10.1990
|зодгоҳ               = {{Зодгоҳ|Истанбул}}, [[Туркия]]
|таърихи даргузашт    = 
|маҳалли даргузашт         = 
|шаҳрвандӣ            = {{Парчамбандӣ|Туркия}}
|касб                 = [[ҳунарпеша]] 
|солҳои фаъолият      = 2006-то ҳол
|самт                 = [[синамо]], [[телевизион]]
|мукофотҳо            = 
}}
'''Лайло Ҳазал Кая''' ({{lang-tr|Leyla Hazal Kaya}}, тав. [[1 октябр]]и [[1990]]; [[Истанбул]], [[Туркия]]) — [[ҳунарпеша]]и [[телевизион]] ва [[синамо]]и [[Туркия|турк]].

== Зиндагинома ==
Ҳазал Кая дар шаҳри [[Истанбул]]и [[Туркия]] таваллуд шудааст. Таърихи таваллуди ҳунарпеша  [[1 октябр]]и [[соли 1990]] мебошад.  Падару модари ӯ ба ҳайси вакил кор мекарданд, аз ин рӯ Ҳазали хурдсол ба чизе эҳтиёҷ надошт. Аммо, баъзе манбаъҳо иддао доранд, ки волидони Ҳазал аз ҳам ҷудо шудаанд. Модари ситораи оянда кӯшиш кард, ки истеъдоди духтарро рушд диҳад, ӯро барои таҳсил ба мактаби итолиёвии Истанбул фиристод. Вай дар мактаби ибтидоии Gaziosmanpaşa таҳсил карда, соли 2009 &quot;Liceo Italiano di Istanbul&quot;-ро хатм кардааст.  Баъдтар вай барои маълумоти олӣ дар Донишгоҳи Билги Истанбул номнавис шудааст. Ҳазал инчунин мактаби балет, хореография ва скрипка таҳсил намудааст. Вай [[англисӣ]], [[забони олмонӣ|олмонӣ]] ва [[забони итолиёвӣ|итолиёиро]] омӯхтааст.

Орзуи кӯдакии Ҳазал Кай бораи ҳунарпеша шудан вақте ба мактаби машҳури театри Истанбул Айла Алга пазируфта шуд, амалӣ гашт. Дар баробари омӯхтан, ӯ ба наворбардорӣ дар [[таблиғот]] шурӯъ кард. Чеҳраи Ҳазал дар муқоваи маҷаллаҳои тобнок ва таблиғи брендҳои косметикӣ ҷой гирифтааст.

== Фаъолият ==
Ҳунарпеша Ҳазал Кая нақши аввалини худро дар синни 16-солагӣ бозидааст. Ин нақши духтарчаи хурдсол Беррин дар силсилафилми машҳури «Сила.  Бозгашт ба хона» мебошад, ки бо [[Ҷонсу Дере]] дар нақши асосӣ бозидаанд. Пас аз ин нақш нақшҳои хурдро бозидааст, ки маъруфияти Ҳазалро ба бор наоварданд. Аммо духтарак корашро идома додп умед дошт, ки рӯзе ситораи дурахшон ба рӯи ӯ низ медурахшад.

Муваффақияти ҳунарпешаи ҷавон даъвати коргардон Ҳилол Сарал барои нақш дар мелодрамаи [[Ишқи мамнӯъ]] соли 2008 буд. Нақши Ниҳол Зиёгил на танҳо дар ватани худ [[Туркия]], балки берун аз марзи он шуҳрати Ҳазал Каяро овард. Ҳуқуқи пахши филмро 20 кишвар харидаанд. Ситораҳои синамо [[Киванч Татлитуғ]] ва [[Набоҳат Чеҳра]] бо Ҳазал дар як майдон кор кардаанд. Дар лоҳаи &quot;Ишқи мамнӯъ&quot; ситораи дигари синамои турк [[Берен Саат]] низ муваффақ шуд.

Моҳи январи соли 2011 силсилафилми &quot;Ман ӯро Фериҳа ном мебарам&quot; бо Ҳазал Кая дар нақши асосӣ баромад. Дар силсилафилм ҳунарпеша духтари боистеъдоди хидматкори оилаи марди сарватманд Фаррух Йилмазро бозидааст. Тибқи нақшаи филм, духтарак ба донишгоҳи бонуфузе дохил мешавад ва Амир Саррафоғлуро ба худ ошиқ мекунад. Вай бояд вазъи молиявии оилаашро бодиққат пинҳон кунад, зеро ҳамсинфони духтар аз оилаҳои бонуфузи [[Туркия]] мебошанд.

Ҳунарпешаи турк [[Чағатой Ӯлусой]] шарики филм шуд.  Силсилафилмро мебоист ба сабаби бемории [[Воҳида Гердюм]], иҷрокунандаи нақши модари Фериҳа пеш аз муҳлат ба анҷом расонанд. Филмнома ба ситкомаи &quot;Роҳи Амир&quot; идома кард, аммо Ҳазал Кая дар он ширкат надошт. Дар соли 2012, ҳунарпеша дар филмҳои &quot;Son Yaz-Balkanlar 1912&quot;, &quot;Bu Son Olsun&quot; нақш бозидааст.  Соли 2013 филмномаи Ҳазал Кая бо филми &quot;Мавҷи кабуд&quot; пурра карда шуд.

Қаҳрамони Ҳазал Кая дар силсилафилми навбатии &quot;A.Ş.K&quot; Азра ном дорад. Филм соли 2013 ба намоиш гузошта шуд. Дар наворгирии лоиҳа ҳамроҳ бо ҳунарпешаҳои ҷавон ва маъруф [[Ҳоқон Куртош]], [[Набоҳат Чеҳра]], [[Каан Ӯрганҷиоғлу]], [[Аслӣ Тандоған]] ва дигарон ширкат варзиданд. Ва соли 2014 Ҳазал Кая дар нақши асосӣ дар мазҳакаи полиси &quot;Ман эътироз дорам&quot; -и Онур Унлу нақш офарид.

Соли 2015 вай ба нақши асосӣ дар силсилафилми &quot;Марал&quot; даъват карда шуд. Ҳазал нақши зебои Маралро мебозад, ки дар як мағозаи олии [[Лондон]] ба ҳайси маъмур таҷрибаомӯзӣ мекунад. Ду писар ба духтар ошиқ мешаванд: писари соҳиби универмаг ва фурӯшанда.  Вай киро интихоб кард?  [[Арас Булут Ийнемлӣ]] дар филм яке аз  ҷуфти Ҳазал Каяро бозидааст.

Соли 2016, ҳунарпеша курси ошпазро дар Академияи Санъати Кулинарӣ хатм кард. Орзуи Ҳазал Кая кушодани тарабхона дар [[Италия]] аст.

Дар соли 2017 гузориш дода шуд, ки Ҳазал Кая барои нақши Филиз Элибол дар азнавсозии туркии силсилафилми ҳаҷвии маъруфи амрикоӣ ''Бешармон'' тасдиқ шудааст.

Филм аз саргузаштҳои як оилаи марди майзада Фикрӣ Элибол қисса мекунад. Филиҳ духтари калонии Фикрӣ аст, ки масъули нигоҳубини аъзои зиёди хонаашон мебошад.

Соли 2020 Ҳазал дар филми &quot;Benden Ne Olur&quot; нақши асосиро бо [[Онур Туна]] бозид.

== Ҳаёти шахсӣ ==
Ҳазал Кая бо [[Алӣ Атай]] тӯли 5 сол мулоқот кард ва соли 2019 ҷуфт муносибатҳои худро қонунӣ кард. Онҳо соҳиби писаре мебошанд, ки онро Фикрат Алӣ Атай номгӯзорӣ намуданд.

Дар 22-солагии ӯ маълум шуд, ки Ҳазал гирифтори диабети қанд аст, ӯ хеле рӯҳафтода шуда муддати дароз сиҳат шуда наметавонист. Хушбахтона худро ба даст гирифта барои табобат ба [[ИМА]] рафт.

== Филмнома ==
=== Филм ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! Сол
! Номгӯй 
! Нақш
! Шарҳҳо
|-
|2011
| ''Çalgı Çengi''
| Духтарча дар анбор
| Намоиши махсус 
|-
| 2011
| ''Behzat Ç. Seni Kalbime Gömdüm''
| Берна
| Намоиши махсус
|-
| 2011
| ''Ay Büyürken Uyuyamam''
| Хулия
| Нақши асосӣ
|-
| 2012
| ''Bu Son Olsun''
| Лола
| Нақши асосӣ
|-
| 2013
| ''Mavi Dalga''
| Орзу
| Нақши дуюмдараҷа 
|-
| 2014
| ''İtirazım Var''
| Зайнаб Булут
| Нақши асосӣ
|-
| 2016
| ''Kırık Kalpler Bankası''
| Аслим
| Нақши асосӣ
|-
| 2020 
| ''Benden Ne Olur''
| Сертаб Бал
| Нақши асосӣ 
|}

=== Силсилафилм ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! Сол
! Номгӯй 
! Нақш
! Шарҳҳо
|-
| 2006–2007
| ''Acemi Cadı''
| Пелин 
| Намоиши меҳмонӣ
|-
| 2006
| ''Taşların Sırrı''
| Бенгу
| Намоиши меҳмонӣ
|-
| 2006–2008
| ''Sıla''
| Беррин
| Намоиши меҳмонӣ
|-
| 2007–2008
| ''Genco''
| Озга (Гулай Эркая)
| Нақши дуюмдараҷа 
|-
| 2008–2010
| ''[[Ишқи мамнӯъ]]''
| Ниҳол Зиёгил
| Нақши дуюмдараҷа 
|-
| 2010
| ''Behzat Ç. Bir Ankara Polisiyesi''
| Берна
| Намоиши меҳмонӣ
|-
| 2011–2012
| ''Adını Feriha Koydum''
| Фериҳа Йилмаз Саррафоғлу
| Нақши асосӣ 
|-
| 2012
| ''Son Yaz-Balkanlar 1912''
| Омина
| Нақши асосӣ 
|-
| 2013
| ''A.Ş.K.''
| Азра Озак
| Нақши асосӣ 
|-
| 2015
| ''Maral: En Güzel Hikayem''
| Марал Эрдем
| Нақши асосӣ 
|-
| 2017–2019
| ''Bizim Hikaye''
| Филиз Элибол Актан
| Нақши асосӣ 
|-
| 2020
| ''Menajerimi Ara''
| Худаш
| Намоиши меҳмонӣ
|}

==Дар ВАО==
=== Дар таблиғот ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! Сол
! Тиҷоат
|-
| 2006 || Tofita
|-
| 2007 || Nescafé
|-
| 2007 || Molped
|-
| 2007 || [[Turkcell]]
|-
| 2008 || Eti Burçak
|-
| 2010 || Penti
|-
| 2012 || Bingo 
|-
| 2014 || Lux Arabia
|}

===Дар музиквидео ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! Сол
! Музиквидео
|-
| 2008 || [[Аслӣ Гӯнгор]] - &quot;İzmir Bilir Ya&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=norsUm1BwGA|title=Aslı Güngör - İzmir Bilir Ya|date=4 March 2014|publisher=|via=YouTube}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2011 || [[Салчуқ Балҷӣ]] - &quot;Deniz Üstünde Fener&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.hurriyet.com.tr/magazin/magazinhatti/18299490.asp/|title=Hazal oynadı Necati çaldı|author=Hürriyet Haber|date=21 July 2011|publisher=|accessdate=2020-12-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130627211348/http://www.hurriyet.com.tr/magazin/magazinhatti/18299490.asp|archivedate=2013-06-27}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2017 || [[Чағатой Атман]] - &quot;Bizim Hikaye&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=psC_3JKcZV8|title=Çağatay Akman - Bizim Hikaye|date=14 September 2017|publisher=|via=YouTube}}&lt;/ref&gt;
|}

== Ҷоизаҳо ==
[[Акс:Hazal Kaya İstanbul Aydın Üniversitesi İletişim Ödülleri’nde (2).jpg|thumb|right|200px|Ҳазал ҳангоми маросими ҷоизасупории ҷоизаи Донишгоҳи Айдини Истанбул соли 2019]]
{| class=&quot;wikitable
|-
! colspan=&quot;4&quot;| Ҷоизаҳо ва момзадиҳо
|-
! Сол
! Ҷоиза
! Category
! Натиҷа
|-
| 2010
| Ҷоизаҳои Kavram Olympic
| Беҳтарин ҳунарпешаи ҷавон&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.hurriyet.com.tr/kavram-olimpiyatlari-odul-toreni-14418867|title=Kavram Olimpiyatları ödül töreni|author=Hürriyet Haber|date=14 April 2010|publisher=}}&lt;/ref&gt;
| {{won}}
|-
| 2011
| Ҷоизаҳои Ayaklıgazete.com
| Зеботарин ҳунарпеша&lt;ref name=&quot;gecce magazine&quot;&gt;{{cite web|title=Kivanç Tatlıtuğ ve Hazal Kaya birinci sırada!|url=https://gecce.com/haber/kivanc-tatlitug-ve-hazal-kaya-birinci-sirada-174787.html|publisher=gecce magazine|accessdate=30 September 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151001170629/https://gecce.com/haber/kivanc-tatlitug-ve-hazal-kaya-birinci-sirada-174787.html|archive-date=1 October 2015|url-status=dead|df=dmy-all|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151001170629/https://gecce.com/haber/kivanc-tatlitug-ve-hazal-kaya-birinci-sirada-174787.html|archivedate=2015-10-01}}&lt;/ref&gt;
| {{won}}
|-
| 2011
| Dizifilm.com Oscars
| Беҳтарин ҳунарпешаи драма&lt;ref name=&quot;dizi film&quot;&gt;{{cite web|title=En İyi Drama Kadın Oyuncusu |url=http://forum.dizifilm.com/forum/showthread.php?t=116618|publisher=dizi film|accessdate=30 September 2015}}&lt;/ref&gt;
| {{won}}
|-
| 2012
| Ҷоизаҳои Ayaklıgazete.com
| Беҳтарин ҳунарпеша дар таърихи силсилафилмҳо&lt;ref name=&quot;ayakligazete.com&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.ayakligazete.com/|title=Magazin haberleri anında Ayaklı Gazete`de|author=SiteNano Internet Works|work=AYAKLI GAZETE}}&lt;/ref&gt;
| {{nom}}
|-
| 2012
| Ҷоизаҳои Televizyondizisi.com
| Ҳунарпешаи маъруфтарин&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.televizyondizisi.com/2012-yilinin-en-populer-kadin-dizi-oyunucusu-kimdi/116063/25/|title=2012 Yılının En Popüler Kadın Dizi Oyuncusu kimdi?|work=Televizyon Dizisi|access-date=5 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170924142105/http://www.televizyondizisi.com/2012-yilinin-en-populer-kadin-dizi-oyunucusu-kimdi/116063/25/|archive-date=24 September 2017|url-status=dead|df=dmy-all|accessdate=2020-12-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170924142105/http://www.televizyondizisi.com/2012-yilinin-en-populer-kadin-dizi-oyunucusu-kimdi/116063/25/|archivedate=2017-09-24}}&lt;/ref&gt;
| {{nom}}
|-
| 2012
| Ҷоизаҳои Sosyalmedya.cc
| Беҳтарин ҳунарпеша&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://sosyalmedya.cc/magazin/anket/2012-en-iyi-kadin-oyunculari-anket/ |title=Archived copy |accessdate=2016-02-05 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140522072802/http://sosyalmedya.cc/magazin/anket/2012-en-iyi-kadin-oyunculari-anket/ |archivedate=22 May 2014 |df=dmy-all }}&lt;/ref&gt;
| {{won}}
|-
| 2012
| Ҷоизаҳои Eniyiyisec.com
| Беҳтарин ҳунарпеша&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://eniyiyisec.com/2012-en-iyi-kadin-oyuncu-adaylari/ |title=Archived copy |accessdate=2016-02-05 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160125221924/http://eniyiyisec.com/2012-en-iyi-kadin-oyuncu-adaylari/ |archivedate=25 January 2016 |df=dmy-all }}&lt;/ref&gt;
| {{won}}
|-
| 2012
| Ҷоизаҳои Bakmoda.com
| Беҳтарин ҳунарпеша&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bakmoda.com/anket/2012-en-iyi-kadin-oyuncu-adaylari/|title=prize-survey.com|access-date=5 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20130206103619/http://www.bakmoda.com/anket/2012-en-iyi-kadin-oyuncu-adaylari/|archive-date=6 February 2013|url-status=dead|df=dmy-all|accessdate=2020-12-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130206103619/http://www.bakmoda.com/anket/2012-en-iyi-kadin-oyuncu-adaylari/|archivedate=2013-02-06}}&lt;/ref&gt;
| {{won}}
|-
| 2013
| Sayidaty Arab Journal
| Беҳтарин Ситоразани Туркия&lt;ref name=&quot;sayidaty magazine&quot;&gt;{{cite web|title=En İyi Türk Kadın Yıldızı|url=http://www.sayidaty.net/%D8%B5%D9%88%D9%91%D8%AA%D9%88%D8%A7-%D9%84%D9%84%D9%86%D8%AC%D9%85%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%B1%D9%83%D9%8A%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%81%D8%B6%D9%84#pd_a_6820860|publisher=sayidaty magazine|accessdate=30 September 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130213005851/http://www.sayidaty.net/%D8%B5%D9%88%D9%91%D8%AA%D9%88%D8%A7-%D9%84%D9%84%D9%86%D8%AC%D9%85%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%B1%D9%83%D9%8A%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%81%D8%B6%D9%84#pd_a_6820860|archivedate=2013-02-13}}&lt;/ref&gt;
| {{won}}
|-
| 2013
| Ҷоизаҳои 2.Crystal Mouse Media
| Беҳтарин ҳунарпеша&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://gezenvatandas.com/hazal-kayanin-yeni-projesi-ne-dizi-mi-film-mi/ |title=нусхаи бойгонӣ |accessdate=2020-12-14 |archivedate=2013-05-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130521164315/http://www.gazete5.com/anket/en-iyi-kadin-oyuncu-255.htm }}&lt;/ref&gt;
| {{nom}}
|-
| 2013
| MagaziMedya.com
| Зеботарин чеҳраи экрании Туркия&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.magazimedya.com/turkiyenin-en-guzel-ekran-yuzu-kim|title=Türkiye'nin en güzel ekran yüzü kim? - MagaziMedya.Com|work=MagaziMedya.Com|access-date=5 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160206025115/http://www.magazimedya.com/turkiyenin-en-guzel-ekran-yuzu-kim|archive-date=6 February 2016|url-status=dead|df=dmy-all|accessdate=2020-12-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160206025115/http://www.magazimedya.com/turkiyenin-en-guzel-ekran-yuzu-kim|archivedate=2016-02-06}}&lt;/ref&gt;
| {{nom}}
|-
| 2013
| Gazete5.com
| Беҳтарин ҳунарпеша&lt;ref&gt;{{cite web|date=30 July 2020|title=Hazal Kaya’nın Yeni Projesi Ne, Dizi mi, Film mi?|url=https://gezenvatandas.com/hazal-kayanin-yeni-projesi-ne-dizi-mi-film-mi/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130521164315/http://www.gazete5.com/anket/en-iyi-kadin-oyuncu-255.htm|archivedate=21 May 2013|accessdate=2020-07-30|website=gezenvatandas.com|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
| {{nom}}
|-
| 2013
| Ҷоизаҳои Sizcene.com
| Зеботарин ҳунарпешаи телевизион дар Туркия&lt;ref name=&quot;senin fikrin&quot;&gt;{{cite web|title=Türkiye'nin En Güzel Bayan Dizi Oyuncusu|url=http://www.seninfikrin.com/showvotes.php|publisher=seninfikrin.com|accessdate=30 September 2015|archivedate=2021-04-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210411045833/http://www.seninfikrin.com/showvotes.php}}&lt;/ref&gt;
| {{won}}
|-
| 2013
| Ҷоизаҳои Magazincity.com
| Беҳтарин ҳунарпеша дар телевизион&lt;ref name=&quot;magazincity&quot;&gt;{{cite web|title=En İyi Kadın Dizi Oyuncusu Hazal Kaya oldu|url=http://www.magazincity.com/en-iyi-kadin-dizi-oyuncusu-hazal-kaya-oldu/|publisher=magazincity|accessdate=30 September 2015|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151001192244/http://www.magazincity.com/en-iyi-kadin-dizi-oyuncusu-hazal-kaya-oldu/|archivedate=1 October 2015|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
| {{won}}
|-
| 2013
| Ҷоизаҳои Politics Magazine
| Ҳунарпешаи телевизиони сол&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.siyasetdergisi.com.tr/AnketSonuc/Yilin-Tv-Kadin-Oyuncusu/297 |title=Archived copy |accessdate=2016-02-05 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160126124545/http://www.siyasetdergisi.com.tr/AnketSonuc/Yilin-Tv-Kadin-Oyuncusu/297 |archivedate=26 January 2016 |df=dmy-all }}&lt;/ref&gt;
| {{nom}}
|-
| 2013
| YılınFenomeni.com
| Ҳунарпешаи падидаи сол&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.yilinfenomeni.com/kategoriler.php |title=нусхаи бойгонӣ |accessdate=2020-12-14 |archivedate=2013-11-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131102222540/http://www.yilinfenomeni.com/index.php }}&lt;/ref&gt;
| {{nom}}
|-
| 2013
| Ҷоизаҳои OMÜ 3. Media
| Беҳтарин ҳунарпеша&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://omumedyaodulleri.omu.edu.tr/index.php|title=OMÜ 3. Medya Ödülleri 2013|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140220061626/http://omumedyaodulleri.omu.edu.tr/index.php|archivedate=20 February 2014|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
| {{nom}}
|-
| 2014
| Ҷоизаҳои Ayaklıgazete.com
| Беҳтарин ҳунарпешаи драма&lt;ref name=&quot;ayakligazete.com&quot;/&gt;
| {{nom}}
|-
| 2014
| Ҷоизаҳои 2.Düzce University Media
| Беҳтарин ҳунарпеша&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://medyaodulleri.duzce.edu.tr/Anket.aspx|title=Düzce Üniversitesi - Medya Ödülleri 2013|author=Çağatay AY|access-date=5 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160206025155/http://medyaodulleri.duzce.edu.tr/Anket.aspx|archive-date=6 February 2016|url-status=dead|df=dmy-all|accessdate=2020-12-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160206025155/http://medyaodulleri.duzce.edu.tr/Anket.aspx|archivedate=2016-02-06}}&lt;/ref&gt;
| {{nom}}
|-
| 2014
| Ҷоизаҳои 5.KTÜ Media
| Писандидатарин ҳунарпеша&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.iekodulgecesi.com/|title=KTÜ 2015 Medya Ödülleri|work=İŞLETME VE EKONOMİ KULÜBÜ MEDYA ÖDÜLLERİ GECESİ|accessdate=2020-12-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160120211751/http://www.iekodulgecesi.com/|archivedate=2016-01-20}}&lt;/ref&gt;
| {{nom}}
|-
| 2014
| Bilgisefi.com
| Зеботарин ҳунарпешаи Туркия&lt;ref&gt;[http://www.bilgisefi.com/2014/05/en-iyi-turk-kadn-oyuncu-ankeyi.html?m=1 ]{{dead link|date=October 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
| {{nom}}
|-
| 2014
| Felsebiyat Journal Cinema Nominees
| Ҳунарпешаи сол&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.felsebiyatdergisi.com/anket-2014-y305l305nda-sineman305n-en-304yileri.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20170202001829/http://www.felsebiyatdergisi.com/anket-2014-y305l305nda-sineman305n-en-304yileri.html|url-status=dead|archive-date=2017-02-02|title=Felse Biyat Dergisi|website=Felse Biyat Dergisi|accessdate=2020-12-14|archivedate=2017-02-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170202001829/http://www.felsebiyatdergisi.com/anket-2014-y305l305nda-sineman305n-en-304yileri.html}}&lt;/ref&gt;
| {{nom}}
|-
| 2014
| Медали аъло барои таъсирбахштарин чеҳраҳо дар ҷоизаҳои ҷаҳонӣ
| Медали аъло&lt;ref name=&quot;ichaps&quot;&gt;{{cite web|title=Winners of Medal of Excellence for the Most Influential Figures in the World 2014|url=http://www.ichaps.org/voting/medalofexcellence.php#.U_3WkcV_s4r/|publisher=ichaps|accessdate=30 September 2015|archivedate=2014-09-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140903053521/http://www.ichaps.org/voting/medalofexcellence.php#.U_3WkcV_s4r/}}&lt;/ref&gt;
| {{won}}
|-
| 2014
| Беҳтарин 33 занони зеботарин дар ҷоизаҳои телевизионӣ
| &lt;ref name=&quot;summitrans.com&quot;&gt;{{cite web|title=Most Beautiful Women In The World 2014|url=http://summitrans.com/bvct/dich/186/most-beautiful-women-in-the-world-2014.html|publisher=summitrans.com|accessdate=9 October 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20180208053139/http://summitrans.com/bvct/dich/186/most-beautiful-women-in-the-world-2014.html|archive-date=8 February 2018|url-status=dead|archivedate=2018-02-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180208053139/http://summitrans.com/bvct/dich/186/most-beautiful-women-in-the-world-2014.html}}&lt;/ref&gt;
| {{won}}
|-
| 2015
| Ҷоизаҳои Лубнон
| Беҳтарин ҳунарпеша&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://twitter.com/lebanonidol/status/664916131262693376|title=Lebanon IdoL|work=Twitter}}&lt;/ref&gt;
| {{won}}
|-
| 2015
| Ҷоизаҳои TelevizyonDizisi.com
| Беҳтарин ҳунарпеша&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.televizyondizisi.com/televizyondizisi-com-2015-en-iyi-kadin-oyuncu-kim/249901/25/|title=TelevizyonDizisi.com 2015 En İyi Kadın Oyuncu Kim?|work=Televizyon Dizisi|access-date=5 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170710111231/http://www.televizyondizisi.com/televizyondizisi-com-2015-en-iyi-kadin-oyuncu-kim/249901/25/|archive-date=10 July 2017|url-status=dead|df=dmy-all|accessdate=2020-12-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170710111231/http://www.televizyondizisi.com/televizyondizisi-com-2015-en-iyi-kadin-oyuncu-kim/249901/25/|archivedate=2017-07-10}}&lt;/ref&gt;
| {{nom}}
|-
| 2015
| Marie Claire Turkey
| Маъруфтарин ҳунарпеша&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.poltio.com/qf/21533/dizilerdeki-en-favori-kadin-oyuncunuz-hangisi|title=Dizilerdeki en favori kadın oyuncunuz hangisi?|work=Poltio|accessdate=2020-12-14|archivedate=2016-01-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160129190312/https://www.poltio.com/qf/21533/dizilerdeki-en-favori-kadin-oyuncunuz-hangisi}}&lt;/ref&gt;
| {{nom}}
|-
| 2015
| Ҷоизаҳои беҳтарини Авруосиё
| Беҳтарин ҳунарпеша&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://avrasyaenleri.com/oy-ver/ |title=нусхаи бойгонӣ |accessdate=2020-12-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150615210724/http://avrasyaenleri.com/oy-ver/ |archivedate=2015-06-15}}&lt;/ref&gt;
| {{nom}}
|-
| 2015
| Ҷоизаҳои 4.Crystal Mouse Media
| Беҳтарин ҳунарпеша&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.medyafaresi.com/kristalfare |title=нусхаи бойгонӣ |accessdate=2020-12-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170212125226/http://www.medyafaresi.com/kristalfare |archivedate=2017-02-12 }}&lt;/ref&gt;
| {{nom}}
|-
| 2016
| Ҷоизаҳои 7.KTÜ Media
| Писандидатарин ҳунарпеша&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.iekodulgecesi.com/anket.php|title=BU YILIN MEDYATİKLERİNİ SEN SEÇ! - KTÜ İŞLETME VE EKONOMİ KULÜBÜ 7. MEDYA ÖDÜLLERİ|work=İŞLETME VE EKONOMİ KULÜBÜ MEDYA ÖDÜLLERİ GECESİ|accessdate=2020-12-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160120211828/http://www.iekodulgecesi.com/anket.php|archivedate=2016-01-20}}&lt;/ref&gt;
| {{nom}}
|-
| 2017
| Ҷоизаҳои Latina Turkish
| Беҳтарин бӯсаи саҳнавӣ (Ҳазал Кая - [[Чағатой Ӯлусой]])&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.gazetemag.com/iste-latine-tv-perunin-duzenledigi-latina-turkish-awardsin-kazananlari/|title=İşte Latine TV (Peru)’nin düzenlediği Latina Turkish Awards’ın Kazananları|publisher=gazetemag.com|accessdate=24 January 2017|archivedate=2017-01-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170125154205/http://www.gazetemag.com/iste-latine-tv-perunin-duzenledigi-latina-turkish-awardsin-kazananlari}}&lt;/ref&gt;
| {{won}}
|-  
| 2017  
| Ҷоизаҳои Turkey Youth 
| Беҳтарин ҳунарпешаи телевизионӣ&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.turkiyegenclikodulleri.com/|title=Türkiye Gençlik Ödülleri|first=|last=HostAvrupa|website=www.turkiyegenclikodulleri.com}}&lt;/ref&gt;  
| {{nom}}
|-
| 2017
| Stars of the Year Awards
| Маъруфтарин зани телевизионӣ&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://yilinyildizlari.com/anket |title=нусхаи бойгонӣ |accessdate=2020-12-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200116001445/https://yilinyildizlari.com/anket |archivedate=2020-01-16 }}&lt;/ref&gt;
| {{nom}}
|-
| 2018
| Ҷоизаҳои IU Student Council 1453
| Беҳтарин ҳунарпешаи сол&lt;ref&gt;https://twitter.com/1453odulleri/status/982728882494279680&lt;/ref&gt;
| {{nom}}
|-
| 2019  
| Ҷоизаҳои Latina Turkish
| Беҳтарин ҳунарпеша&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.fox.com.tr/Bizim-Hikaye/haber/2043/Bizim-Hikaye-Latin-Amerika-yi-fethetti|title=Bizim Hikaye Latin Amerika'yı fethetti|publisher=FOX|accessdate=15 March 2019|archivedate=2019-05-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190524210237/https://www.fox.com.tr/Bizim-Hikaye/haber/2043/Bizim-Hikaye-Latin-Amerika-yi-fethetti}}&lt;/ref&gt;
| {{won}}
|-
| 2019  
| Ҷоизаҳои Latina Turkish 
| Беҳтарин ҷуфти телевизионӣ (Ҳазал Кая - [[Бурак Дениз]])&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt;  
| {{won}}
|-
| 2019  
| Ҷоизаҳои беҳтарини сол 19.Internet Media
| Беҳтарин ҳунарпеша&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.gazetebirlik.com/haber/internet-medyasi-yilin-en-iyileri-odulleri-sahiplerini-buldu-7796/|title=İnternet Medyası Yılın En İyileri Ödülleri Sahiplerini Buldu|publisher=gazetebirlik.com|accessdate=22 March 2019|archivedate=2020-01-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200116001447/https://www.gazetebirlik.com/haber/internet-medyasi-yilin-en-iyileri-odulleri-sahiplerini-buldu-7796/}}&lt;/ref&gt;
| {{won}}
|-
| 2019  
| Ҷоизаҳои İstanbul Aydın University Communication
| Беҳтарин ҳунарпеша&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.birgun.net/haber/hazal-kaya-dan-odul-konusmasi-her-sey-cok-guzel-olacak-255391|title=Hazal Kaya’dan Ödül Konuşması|publisher=birgun.net|accessdate=9 May 2019}}&lt;/ref&gt;
| {{won}}
|}

== Нигаред низ ==
[[Феҳристи ҳунарпешазанҳои Туркия]]

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
== Пайвандҳо ==
{{Authority control}}

[[Гурӯҳ:Ҳунарпешазанҳо аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Ҳунарпешазанҳои синамои Туркия]]
[[Гурӯҳ:Ҳунарпешазанҳои телевизиони Туркия]]
[[Гурӯҳ:Ҳунарпешазанони асри ХХI]]</text>
      <sha1>2rznqluyd19iog2iwhvxc7azb8tcb99</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мирзоҳусайни Бадалипур</title>
    <ns>0</ns>
    <id>281902</id>
    <revision>
      <id>1492567</id>
      <parentid>1285209</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T18:37:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492567</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6818" sha1="j294gmlhn8312axlijuvigl8wv0mng4" xml:space="preserve">{{Олим
 |ном              = Мирзоҳусайни Бадалипур
 |номи аслӣ        = Элназаров Мирзоҳусайн Бадалиевич
 |тасвир           = 
 |бар              = 
 |тавсифи тасвир   = 
 |таърихи таваллуд = 19.7.1963
 |зодгоҳ           = {{Зодгоҳ|ноҳияи Дарвоз}}, [[ВАКБ]], [[ҶШС Тоҷикистон]], [[ИҶШС]]
 |таърихи даргузашт= 
 |шаҳрвандӣ        = {{парчамбандӣ|Тоҷикистон}}
 |маҳалли даргузашт= 
 |фазои илмӣ       = [[фалсафа]]
 |ҷойҳои кор       = 
 |дараҷаи илмӣ     = {{Дараҷаи илмӣ|номзад|илмҳои фалсафа}}
 |унвонҳои илмӣ    = {{Унвонҳои илмӣ||1}}
 |алма-матер       = [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]]
 |роҳбари илмӣ     = 
 |шогирдони маъруф = 
 |маъруф ба        = 
 |ҷоизаҳо          = 
 |имзо             = 
 |бари имзо        = 
 |сайт             = 
 |викитека         = 
 |викианбор        = 
}}
'''Мирзоҳусайни Бадалипур''' (''Элназаров Мирзоҳусайн Бадалиевич''; тав. [[19 июл]]и [[1963]]; [[ноҳияи Дарвоз]], [[ВАКБ]], [[ҶШС Тоҷикистон]], [[ИҶШС]]) — {{шоир}}, [[файласуф]], номзади илмҳои фалсафа, дотсент. Аълочии маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон.

== Зиндагинома ==
Мирзоҳусайн Бадалипур 19 июли соли 1963 дар деҳаи Хеки ноҳияи Дарвоз ба дунё омадааст. Мактаби миёнаи № 1-и ба номи Акашариф Ҷӯраеви ноҳияи Дарвозро соли 1980 хатм карда, дар соли 1981 ба факултети таърихи Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон дохил шуда, соли 1986 онро ба итмом расондааст.

Баъди хатми Донишгоҳ муддате дар мактаби миёнаи таҳсилоти умумии № 40 шаҳраки Лолагии ноҳияи Файзобод ба сифати омӯзгори таъриху ҷомеашиносӣ ва таълими ҳарбию алифбои ниёгон кор кардааст.

Соли 1993 таълим дар аспирантураи Шуъбаи таърих ва фалсафаи Пажуҳишгоҳи фалсафа ва ҳуқуқи Академияи илмҳоро оғоз карда, соли 1996 инҷоро хатм кардааст.

Баъд аз хатми аспирантура барои кор ба Донишгоҳи миллӣ омада, то ҳол ба ҳайси устоди кафедраи таърихи фалсафа, фарҳангшиносӣ ва таърихи фалсафа ва фалсафаи иҷтимоии факултаи фалсафаи ДМТ фаъолият дорад.

== Фаъолияти илмӣ ==
Мирзоҳусайн Бадалипур дар баробари устоди донишгоҳ будан, ҳамзамон дар ҷодаи илм ба қуръонпажуҳишӣ, таҳқиқу баррасии афкору осори фалсафӣ, тасаввуфӣ, ахлоқӣ ва фарҳангию динии мутафаккирони Шарқ машғул аст.

То кунун се китоб ва бештар аз 100 мақолаи илмӣ ва илмию оммавӣ дар мавзуоти мухталиф дар матбуоти даврӣ чоп намудааст.

== Шеърнависӣ ==
Мирзоҳусайн Бадалипур ба ҷуз омӯзиши фалсафа ва дин боз истеъдоди шоирӣ низ дорад. Ӯ бо тахаллуси «Меҳрварз» шеър менависад ва то ҳол 3 маҷмӯи ашъори худро бо номҳои «Чашмаи даво» (соли 2008) ва «Намози ишқ» (соли 2013) ва ба «Рангҳои зиндагӣ» (2017) табъ расондааст&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.kmt.tj/kitobi-nav-mirzokhusayni-badalipur-chiloi-oinakho-tarikati-nakshbandiya-va-peshvoyoni-dar-zamoni-mo|title=Китоби нав. Мирзоҳусайни Бадалипур: Ҷилои оинаҳо (Тариқати нақшбандия ва пешвоёни он дар замони мо)|author=|website=www.kmt.tj|date=|publisher=Китобхонаи миллии Тоҷикистон|accessdate=2020-11-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201109121654/http://www.kmt.tj/kitobi-nav-mirzokhusayni-badalipur-chiloi-oinakho-tarikati-nakshbandiya-va-peshvoyoni-dar-zamoni-mo|archivedate=2020-11-09}}&lt;/ref&gt;.

Сарояндаҳои маъруфи кишвар ба зиёда аз 15 шеъри ӯ оҳанг бастаанд. Бахусус шеъри навиштаи ӯ бо номи «Дар оғуши ту мемирам» дар иҷрои Нигина Амонқулова мухлисони зиёде пайдо кардааст. Навиштаи дигари ӯ «Диламро хун намудӣ, навиштам достони ту» низ аз ҷониби Нигина Амонқулова суруда шуда, соҳиби ҷоизаи «Суруди сол-2014» гардидааст&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.tojnews.org/tj/personality/mirzokhusayn-badalipur|title=Мирзоҳусайн Бадалипур|author=|website=www.tojnews.org|date=|publisher=TojNews|accessdate=2020-11-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191015114637/https://tojnews.org/tj/personality/mirzokhusayn-badalipur|archivedate=2019-10-15}}&lt;/ref&gt;.

== Осор ==
# Кашф-ул-асрор (Ҳаёт ва фаъолияти [[Шайх Абдурраҳими Давлат]]). — Душанбе: Ҳумо, 2000. — 122 с.
# Зиндагиномаи Эшони Абдураҳмонҷон ибни Эшони Порсохоҷа. — Душанбе: Ҳумо,2003. — 100 с.
# Муқаддимаи қуръоншиносӣ. — Душанбе: Эрграф, 2013. — 457 с.
# Модарамро ёд кардам (Эссеи фалсафаӣ). — Душанбе: Паёми ошно, 2018. — 84 с.
# Фалсафаи худшиносии миллӣ (ҳаммуалиф). — Душанбе: Матбааи ДМТ, 2019. — 196 с.
#Мирзоҳусайни Бадалипур. Ҷилои оинаҳо (Тариқати нақшбандия ва пешвоёни он дар замони мо). — Душанбе, 2020. — 332 саҳ.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}</text>
      <sha1>j294gmlhn8312axlijuvigl8wv0mng4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Содирхон Ҳофиз</title>
    <ns>0</ns>
    <id>283005</id>
    <revision>
      <id>1492704</id>
      <parentid>1403242</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T22:49:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492704</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6120" sha1="jzz0uksom5deux4lppy7hy9pb5cd8mb" xml:space="preserve">{{Мусиқидон
 |замина               = 
 |ном                  = 
 |номи аслӣ            = Содирхон Бобошарифов (Ҳофиз)
 |тасвир               = 
 |бар                  = 
 |тавсифи тасвир       = 
 |ном ҳангоми таваллуд = 
 |номи пурра           = 
 |таърихи таваллуд     = 1847
 |зодгоҳ               = {{Зодгоҳ|Хуҷанд|шаҳри Хуҷанд}} 
 |таърихи даргузашт    = 1931
 |маҳалли даргузашт    =  {{МаҳаллиМарг|Хуҷанд|шаҳри Хуҷанд}}
 |солҳои фаъолият      = 
 |мамлакат             = {{Парчам|Тоҷикистон}}  
 |касб                 = оҳангсоз, ҳофиз 
 |навъи садо           = 
 |асбоб                = 
 |сабк                 = 
 |номи мустаъор        = 
 |гурӯҳ                = 
 |ҳамкорӣ              = 
 |ношир                = 
 |мукофотҳо            = 
 |викианбор            = 
 |викитека             = 
 |вебгоҳ               = 
}}
'''Содирхон Ҳофиз''' (''Содирхон Бобошарифов''; 1847, Хуҷанд — 1931, ҳамон ҷо) — [[мусиқидон]], навозанда, шашмақомсаро ва [[Оҳангсоз|оҳангсози]] тоҷик.

== Зиндагинома ==
Содирхон аз Бузургхонтӯра санъати дуторнавозию сурудхонӣ, аз шоир Кошиф танбӯрнавозиро омӯхтааст. Бо мурури замон маҳорати сарояндагии Содирхон сайқал ёфта, дар 32-солагӣ чун ҳофиз ва иҷрокунандаи сурудҳои классикии тоҷик шуҳратманд гардид. Овози Содирхон баланди хушоҳанг ва диапазонаш васеъ, тембраш лирикӣ буд. Мавриди сароидан ӯ аз оҳангҳои кашишдор якбора ба овозҳои кӯтоҳ (аз регистри овози паст ба баланд ва ё баръакс) гузашта метавонист. Дар маъракаҳо иштирок мекард. Содирхон овози «шикамӣ» (ба қавли ҳамзамононаш) дошта, озодона авҷҳои «Зебопарӣ», «Муҳайяр», «Авҷи турк» ва ғ.-ро иҷро мекард. Ӯ бар матни ашъори шоирони классик суруд мехонд.

== Мероси Содирхон ==
Содирхон муаллифи якчанд асарҳои вокалист: «Дилхароши Содирхон» «Уфари Содирхон», «[[Ушшоқи Содирхон]]», «Уфари сабти Содирхон», «Сабти Ушшоқи Содирхон» ва ғ. Барномаи Содирхон рангин ва хеле ғанӣ буда, суруду мақомҳои гуногунро дар бар мегирифт. Аз ҷумла суруду мақомҳои «Ушшоқ», «Уфар», «Гулёр», «Дихарош», «Талқин», «Чоргоҳи муноҷот», «Муноҷот», «Сегоҳи ду», «Сегоҳи се», «Савти Уфар», «Гиря», «Чоргоҳ», «Мирзодавлат» ва ғ.-ро бо маҳорати баланду салиқаи хоси сарояндагӣ иҷро мекард. Солҳои Ҳокимияти Шӯроҳо Содирхон дар идораю муассисаҳои мусиқӣ кор карда, ба ҷавонон нозукиҳои санъати мусиқиро меомӯзонд. Солҳои 1903, 1905, 1908, 1910 аз тарафи ҳайати экспедитсияи махсуси Ширкати громоронии Рига, солҳои 1908—1909 аз тарафи Илҳоми Самоворча (Тошканд), соли 1909 тавассути фирмаи англисии «Пишуший Амур», соли 1913 дар Қӯқанд тавассути фирмаи «Гоффман» 24 асари вокалӣ дар 12 грампластинка бо овози ӯ сабт шудааст. Соли 1946 дар Тоҷикистон «Асарҳои мунтахаби Содирхон» ба табъ расид. Содирхон дар Афғонистон, Туркия, Эрон, Ироқ ва ғ. шуҳрат дошт.&lt;ref&gt;Обидпур Ҷ. Луғатномаи тафсирии мусиқӣ / зери назари Б.Қобилова. — Душанбе: Аржанг, 2019. — С.359. — 480 с. ISBN 978-999-47-43-90-2{{ref-tg}}&lt;/ref&gt;

== Некдошти ҳофиз ==
Соли 1962 омӯзишгоҳи мусиқии шаҳри Хуҷанд номи яке аз устодони номии мусиқии классики тоҷик Содирхони Ҳофизро гирифт.
Бо қарори мушовараи Вазорати фарҳанг ва иттилооти Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 22 январи соли 1996 омӯзишгоҳи мусиқӣ ба омӯзишгоҳи санъат ва соли 2004 бо Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон ба Коллеҷи санъати ба номи Содирхони Ҳофиз табдил дода шуд.&lt;ref name=&quot;sugd.tj&quot;&gt;{{Cite web |url=http://sugd.tj/sugd_old/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;catid=19%3A2008-11-19-05-05-59&amp;id=1534%3A-80-&amp;Itemid=13 |title=Коллеҷи санъати ба номи Содирхон Ҳофиз 80 сола шуд |accessdate=2020-11-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210421051638/http://sugd.tj/sugd_old/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;catid=19%3A2008-11-19-05-05-59&amp;id=1534%3A-80-&amp;Itemid=13 |archivedate=2021-04-21}}&lt;/ref&gt;

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

[[Гурӯҳ:Оҳангсозон аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Мусиқидонон аз рӯи алифбо]]</text>
      <sha1>jzz0uksom5deux4lppy7hy9pb5cd8mb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Феҳристи намояндагиҳои дипломатӣ ва консулӣ дар Тоҷикистон</title>
    <ns>0</ns>
    <id>283014</id>
    <revision>
      <id>1492754</id>
      <parentid>1411722</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T00:07:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492754</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20345" sha1="cxnco9fm585hpexx7b9vnxf0bmq3rj9" xml:space="preserve">[[Акс:Diplomatic_missions_in_Tajikistan.png|рост|мини|450x450пкс| Харитаи намояндагиҳои дипломатӣ дар Тоҷикистон]]
Дар [[Душанбе]] сафоратхонаҳои 22 давлат фаъолият доранд. Дар кишвар консулгариҳои ду давлат низ ҳастанд.

== Сафоратҳо ==
Ҳама сафоратхонаҳои хориҷӣ дар Тоҷикистон комилан дар [[Душанбе]] қарор доранд. Аз соли 2016 дар Тоҷикистон сафоратхонаҳои давлатҳои зерин фаъолият мекунанд:
{| 
|
*  {{Парчам|Озарбойҷон}}
* {{AFG}}
*  {{Парчам|Белоруссия}}
*  {{Парчам|Британияи Кабир}}
* {{DEU}}
* {{Парчам|Ҳиндустон}} 
* {{IRN}}
* {{KAZ}}
*  {{Парчам|Қатар}}
*  {{Парчам|Қирғизистон}}
*  {{Парчам|Чин}}
| valign=&quot;top&quot; |
*  {{Парчам|Покистон}}
*  {{Парчам|Ҷумҳурии Корея}}
*  {{Парчам|Русия}}
* {{Парчам|Арабистони Саудӣ}}
*  {{Парчам|ИМА}}
* {{TKM}}
* {{Парчам|Туркия}}
* {{UZB}}
* {{UKR}}
*  {{Парчам|Фаронса}}
* {{JPN}}
|}

== Намояндагиҳои расмӣ ==
Дар Душанбе: {{Парчам|СММ}}, [[Иттиҳоди Аврупо]]

''Эзоҳ: Намояндагиҳои расмии дигар ташкилотҳои байналмилалӣ, ба монанди [[Созмони Милали Муттаҳид|СММ]], [[Иттиҳоди давлатҳои муштаракулманофеъ|ИДМ]], [[Созмони ҳамкории Шанхай|СҲШ]], [[Созмони Паймони Амнияти Дастаҷамъӣ|СПАД]] ва ғайра намоиш дода намешаванд.''

== Консулгариҳои генералӣ ==
Дар [[Хуҷанд]]: {{RUS}} 

Дар [[Хоруғ]]: {{AFG}}

==Сафоратхонаҳои ғайрирезидентӣ==

{{Div col|colwidth=21em|gap=0.88em}}
#{{AUS}} ([[Москва]])&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.russia.embassy.gov.au/mscw/aboutus.html |website=Australian Embassy Russian Federation |title=Our Latest}}&lt;/ref&gt;
#{{DZA}} ([[Тошканд]])&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date=February 8, 2023 |title=Agrément à la nomination du nouvel ambassadeur d'Algérie auprès de la République du Tadjikistan |url=https://www.aps.dz/algerie/151508-agrement-a-la-nomination-du-nouvel-ambassadeur-d-algerie-aupres-de-la-republique-du-tadjikistan |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230209073732/https://www.aps.dz/algerie/151508-agrement-a-la-nomination-du-nouvel-ambassadeur-d-algerie-aupres-de-la-republique-du-tadjikistan |archive-date=February 9, 2023 |website=Algeria Press Service |language=fr}}&lt;/ref&gt;
#{{ARG}} ([[Исломобод]])&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mrecic.gov.ar/|title=Ministerio de Relaciones Exteriores y Culto - Actualidad|website=www.mrecic.gov.ar}}&lt;/ref&gt;
#{{ARM}} ([[Ашкобод]])&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.mfa.am/en/embassies/tj|title=Tajikistan - Embassies - Ministry of Foreign Affairs of Armenia|website=mfa.am}}&lt;/ref&gt;
#{{AUT}} ([[Остона]])&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bmeia.gv.at/aussenministerium/buergerservice/oesterreichische-vertretungen.html?dv_staat=170&amp;cHash=cb43d94d8876ac48aa44103539bcb9d5|title=Suche nach österreichischen Vertretungen – BMEIA, Außenministerium Österreich|first=Außenministerium der Republik|last=Österreich|website=www.bmeia.gv.at|accessdate=2024-04-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200416113239/http://www.bmeia.gv.at/aussenministerium/buergerservice/oesterreichische-vertretungen.html?dv_staat=170&amp;cHash=cb43d94d8876ac48aa44103539bcb9d5|archivedate=2020-04-16}}&lt;/ref&gt;
#{{BEL}} (Остона)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://countries.diplomatie.belgium.be/en/kazakhstan/embassy_and_consulates/embassy_Остона/jurisdiction/|title=Belgium in Kazakhstan - Taalkeuze - Choix de langue - Sprachauswahl - Language Choice|website=countries.diplomatie.belgium.be}}{{Пайванди мурда|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
#{{BIH}} ([[Теҳрон]])&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.mfa.ba/ambasade_konzulati_misije/ambasade_konzulati_i_stalne_misije_bih/Default.aspx?template_id=16&amp;s1=643&amp;id=7005 |title=Islamska Republika IRAN |access-date=2012-11-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120320184025/http://www.mfa.ba/ambasade_konzulati_misije/ambasade_konzulati_i_stalne_misije_bih/Default.aspx?template_id=16&amp;s1=643&amp;id=7005 |archive-date=2012-03-20 |accessdate=2024-04-12 |archivedate=2012-03-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120320184025/http://www.mfa.ba/ambasade_konzulati_misije/ambasade_konzulati_i_stalne_misije_bih/Default.aspx?template_id=16&amp;s1=643&amp;id=7005 }}&lt;/ref&gt;
#{{BRA}} (Исломобод)&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.portalconsular.mre.gov.br/apoio/jurisdicoes-consulares/paquistao/ |title=Paquistão — Portal Consular |access-date=2012-11-23 |archive-url=https://archive.today/20121209090153/http://www.portalconsular.mre.gov.br/apoio/jurisdicoes-consulares/paquistao/ |archive-date=2012-12-09 |accessdate=2024-04-12 |archivedate=2012-12-09 |archiveurl=https://archive.is/20121209090153/http://www.portalconsular.mre.gov.br/apoio/jurisdicoes-consulares/paquistao/ }}&lt;/ref&gt;
#{{BUL}}  (Остона)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mfa.bg/index.php?page=15&amp;staticpage=findanembassy&amp;posolstvo=145|title=Министерство на външните работи - Намери посолство|website=Министерство на външните работи}}&lt;/ref&gt;
#{{CAM}} ([[Анкара]])
#{{CHL}} ([[Теҳрон]])
#{{CAF}} ([[Москва]])
#{{CRC}} ([[Москва]]/[[Шаҳри Ню Йорк]])
#{{CAN}} (Остона)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.canadainternational.gc.ca/kazakhstan/index.aspx?lang=eng&amp;view=d|title=Embassy of Canada to Kazakhstan|first=Foreign Affairs Trade and Development Canada|last=Government of Canada|website=GAC|date=9 September 2013}}&lt;/ref&gt;
#{{COL}} ([[Москва]])
#{{CRO}} ([[Анкара]])&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.mvep.hr/MVP.asp?pcpid=1613&amp;dmid=178#pocdrz |title=MVEP |access-date=2012-11-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130130041059/http://www.mvep.hr/MVP.asp?pcpid=1613#pocdrz |archive-date=2013-01-30 }}&lt;/ref&gt;
#{{CUB}} (Остона)&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.cubaminrex.cu/DirectorioDiplomatico/Articulos/Exterior/T.html |title=Ministerio de Relaciones Exteriores de Cuba |access-date=2012-11-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130117061143/http://www.cubaminrex.cu/DirectorioDiplomatico/Articulos/Exterior/T.html |archive-date=2013-01-17 |accessdate=2024-04-12 |archivedate=2013-01-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130117061143/http://www.cubaminrex.cu/DirectorioDiplomatico/Articulos/Exterior/T.html }}&lt;/ref&gt;
#{{CYP}} (Москва)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.mfa.gov.cy/mfa/mfa2006.nsf/All/8CF7E9807D771EF4C2257A68002AC15E?OpenDocument |title=MINISTRY OF FOREIGN AFFAIRS - Cyprus Diplomatic Missions Abroad - TAJIKISTAN |access-date=2012-11-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303231312/http://www.mfa.gov.cy/mfa/mfa2006.nsf/All/8CF7E9807D771EF4C2257A68002AC15E?OpenDocument |archive-date=2016-03-03 |accessdate=2024-04-12 |archivedate=2016-03-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160303231312/http://www.mfa.gov.cy/mfa/mfa2006.nsf/All/8CF7E9807D771EF4C2257A68002AC15E?OpenDocument }}&lt;/ref&gt;
#{{CZE}} ([[Тошканд]])&lt;ref&gt;{{Cite web | url=http://www.mzv.cz/Тошканд/cz/index.html |title = Velvyslanectví České republiky v Taškentu}}&lt;/ref&gt;
#{{CPV}} ([[Москва]])
#{{TCD}} ([[Москва]])
#{{COM}} ([[Абу-Даби]])
#{{DEN}} (Москва)&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://um.dk/en/about-us/organisation/missions-abroad/asia/tajikistan/ |title=Tajikistan |access-date=2011-06-30 |archive-url=https://archive.today/20120715042329/http://um.dk/en/about-us/organisation/missions-abroad/asia/tajikistan/ |archive-date=2012-07-15 }}&lt;/ref&gt;
#{{EGY}} (Тошканд)
#{{EST}} (Остона)
#{{FIN}} ([[Хельсинки]])&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://formin.finland.fi/public/default.aspx?nodeid=16631&amp;culture=en-US&amp;contentlan=2 |title=Roving Ambassador for Central Asia - Ministry for Foreign Affairs of Finland: Diplomatic missions: Roving ambassador accredited from Хельсинки |access-date=2012-11-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130517083202/http://formin.finland.fi/public/default.aspx?nodeid=16631&amp;culture=en-US&amp;contentlan=2 |archive-date=2013-05-17 }}&lt;/ref&gt;
#{{GEO}} (Тошканд)&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.mfa.gov.ge/index.php?sec_id=434&amp;lang_id=ENG |title=Ministry of Foreign Affairs of Georgia - Republics of Uzbekistan and Tajikistan |access-date=2012-11-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120605112352/http://www.mfa.gov.ge/index.php?sec_id=434&amp;lang_id=ENG |archive-date=2012-06-05 }}&lt;/ref&gt;
#{{GRE}} (Москва)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.mfa.gr/en/greece-bilateral-relations/tajikistan/tajikistan-contact-details-for-greek-missions.html |title=Tajikistan - Contact details for Greek Missions - TAJIKISTAN |access-date=2012-11-21 |archive-date=2013-01-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130108001308/http://www.mfa.gr/en/greece-bilateral-relations/tajikistan/tajikistan-contact-details-for-greek-missions.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
#{{HAI}} (Сеул)
#{{HUN}} (Остона)&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.mfa.gov.hu/kum/en/bal/missions/missions_abroad/embassies_consulates/asia.htm |title=Asia |access-date=2011-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110119161858/http://www.mfa.gov.hu/kum/en/bal/missions/missions_abroad/embassies_consulates/asia.htm |archive-date=2011-01-19 |accessdate=2024-04-12 |archivedate=2011-01-19 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110119161858/http://www.mfa.gov.hu/kum/en/bal/missions/missions_abroad/embassies_consulates/asia.htm }}&lt;/ref&gt;
#{{HON}} ([[Сеул]])
#{{ITA}} (Тошканд)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.esteri.it/MAE/Templates/SediTemplate.aspx?NRMODE=Published&amp;NRNODEGUID=%7b90144702-199C-47DD-8FA5-97139E541E48%7d&amp;NRORIGINALURL=%2fMAE%2fEN%2fMinistero%2fLaReteDiplomatica%2fAmbasciate%2fdefault%2ehtm&amp;NRCACHEHINT=Guest |title=The resource cannot be found |access-date=2012-11-21 |archive-date=2020-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200416113217/http://www.esteri.it/MAE/Templates/SediTemplate.aspx?NRMODE=Published&amp;NRNODEGUID=%7b90144702-199C-47DD-8FA5-97139E541E48%7d&amp;NRORIGINALURL=%2fMAE%2fEN%2fMinistero%2fLaReteDiplomatica%2fAmbasciate%2fdefault%2ehtm&amp;NRCACHEHINT=Guest |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
#{{flag|Ирландия}} (Москва)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.dfa.ie/home/index.aspx?id=5588 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070506155016/http://www.dfa.ie/home/index.aspx?id=5588 |archive-date=2007-05-06 |title=Diplomatic and Consular Information for Tajikistan |website=Department of Foreign Affairs and Trade}}&lt;/ref&gt;
#{{ISL}} (Москва)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.iceland.is/iceland-abroad/ru/english/embassys-jurisdiction/|title=Embassy's Jurisdiction|website=www.iceland.is|access-date=2012-11-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20171228091932/http://www.iceland.is/iceland-abroad/ru/english/embassys-jurisdiction/|archive-date=2017-12-28|accessdate=2024-04-12|archivedate=2017-12-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171228091932/http://www.iceland.is/iceland-abroad/ru/english/embassys-jurisdiction/}}&lt;/ref&gt;
#{{INA}} (Остона)
#{{IRQ}} ([[Теҳрон]])
#{{ISR}} (Тошканд)&lt;ref&gt;{{cite web| url = http://www.mfa.gov.il/MFA/Sherut/IsraeliAbroad/Continents/Asia/Tajikistan/| archive-url = https://web.archive.org/web/20070601022421/http://www.mfa.gov.il/MFA/Sherut/IsraeliAbroad/Continents/Asia/Tajikistan/| archive-date = 2007-06-01| title = Tajikistan}}&lt;/ref&gt;
#{{JOR}} ([[Тошканд]])
#{{JAM}} ([[Пекин]])
#{{KEN}} ([[Москва]])
#{{KUW}} ([[Тошканд]])
#{{LAT}} (Тошканд)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.am.gov.lv/en/mission/?lv=1&amp;org=TJK|archive-url=https://archive.today/20121220032230/http://www.am.gov.lv/en/mission/?lv=1&amp;org=TJK|archive-date=2012-12-20|title=Diplomatic Missions|website=www.am.gov.lv|accessdate=2024-04-12|archivedate=2012-12-20|archiveurl=https://archive.today/20121220032230/http://www.am.gov.lv/en/mission/?lv=1&amp;org=TJK}}&lt;/ref&gt;
#{{LIT}}  (Остона)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.urm.lt/popup2.php?tmpl_name=m_urm_lt_embassy&amp;m_urm_country_id=112|title=Unauthorized Request Blocked|accessdate=2024-04-12|archivedate=2011-03-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110318140010/http://www.urm.lt/popup2.php?tmpl_name=m_urm_lt_embassy&amp;m_urm_country_id=112}}&lt;/ref&gt;
#{{LBY}} ([[Тошканд]])
#{{LAO}} ([[Москва]])
#{{LBN}} (Остона)
#{{LES}} ([[Деҳлии нав]])
#{{MLI}} (Москва)
#{{MDV}} ([[Деҳлии нав]])
#{{MYS}} (Тошканд)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.kln.gov.my/web/uzb_Тошканд/mission_statement|title=Portal - Mission Statement|website=www.kln.gov.my|access-date=2012-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20180228114801/http://www.kln.gov.my/web/uzb_Тошканд/mission_statement|archive-date=2018-02-28}}{{Пайванди мурда|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
#{{MEX}} (Теҳрон)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sre.gob.mx/index.php/embajadas/iran|title=Secretaría de Relaciones Exteriores - Gobierno - gob.mx|website=www.sre.gob.mx|accessdate=2024-04-12|archivedate=2014-12-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141202201013/http://www.sre.gob.mx/index.php/embajadas/iran}}&lt;/ref&gt;
#{{MAR}} (Остона)
#{{NED}} (Остона)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/ambassades-consulaten-en-overige-vertegenwoordigingen/tadzjikistan |title=Vertegenwoordigingen: Tadzjikistan &amp;#124; Ambassades, consulaten en overige vertegenwoordigingen &amp;#124; Rijksoverheid.nl |access-date=2012-11-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140513035432/http://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/ambassades-consulaten-en-overige-vertegenwoordigingen/tadzjikistan |archive-date=2014-05-13 |accessdate=2024-04-12 |archivedate=2014-05-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140513035432/http://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/ambassades-consulaten-en-overige-vertegenwoordigingen/tadzjikistan }}&lt;/ref&gt;
#{{NEP}} (Москва)
#{{NOR}} (Остона)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://norway.no/styresmakter/etat.asp?tailid=40922 |title=нусхаи бойгонӣ |accessdate=2024-04-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200416113223/http://norway.no/styresmakter/etat.asp?tailid=40922 |archivedate=2020-04-16}}&lt;/ref&gt;
#{{OMA}} (Теҳрон)
#{{POR}} (Москва)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.portugal.gov.pt/pt/os-ministerios/ministerio-dos-negocios-estrangeiros/quero-saber-mais/sobre-o-ministerio/representacoes-diplomaticas-portuguesas/embaixadas-e-postos-consulares.aspx#T|title=Governo de portugal}}&lt;/ref&gt;
#{{PAR}} (Москва)
#{{PHI}} (Исломобод)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.isdpe.com.pk/|title=Philippine Embassy, Islamabad, Pakistan|website=www.isdpe.com.pk|accessdate=2024-04-12|archivedate=2018-01-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180102192410/http://www.isdpe.com.pk/}}&lt;/ref&gt;
#{{POL}} (Тошканд)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://poland.uz/en/embassy/|title=Изготовим сайт или сдается в аренду!|website=poland.uz|access-date=2012-11-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20121112131954/http://poland.uz/en/embassy/|archive-date=2012-11-12|accessdate=2024-04-12|archivedate=2012-11-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121112131954/http://poland.uz/en/embassy/}}&lt;/ref&gt;
#{{PRY}} ([[Москва]])
#{{PAN}} ([[Москва]])
#{{ROM}} (Остона)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mae.ro/en/romanian-missions#789|title=Romanian Missions - Ministry of Foreign Affairs|website=www.mae.ro}}&lt;/ref&gt;
#{{SRB}} (Москва)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.mfa.gov.rs/en/index.php/embassies/serbian-diplomatic-missions/other-serbia-nonresidential-countries/374-other-countries-rs/374-tajikistan |title=нусхаи бойгонӣ |accessdate=2024-04-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200416113230/http://www.mfa.gov.rs/en/index.php/embassies/serbian-diplomatic-missions/other-serbia-nonresidential-countries/374-other-countries-rs/374-tajikistan |archivedate=2020-04-16}}&lt;/ref&gt;
#{{SVK}} (Тошканд)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mzv.sk/taskent|title=Domov - MZV MZV PORTAL|website=www.mzv.sk}}&lt;/ref&gt;
#{{SLO}} (Москва)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://moskva.veleposlanistvo.si/index.php?id=36&amp;L=1|title=Embassy of the Republic of Slovenia Moscow|website=moskva.veleposlanistvo.si}}&lt;/ref&gt;
#{{RSA}} (Остона)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.dfa.gov.za/foreign/sa_abroad/sak.htm#kaz|title=Department of International Relations and Cooperation - South Africa|website=www.dfa.gov.za}}&lt;/ref&gt;
#{{ESP}} (Остона)&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.maec.es/subwebs/Embajadas/Dushanbe/es/home/Paginas/home_dushanbe.aspx |title=Embajada de EspaĆ±a en Dushanbe |access-date=2012-11-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120819045832/http://www.maec.es/subwebs/Embajadas/Dushanbe/es/home/Paginas/home_dushanbe.aspx |archive-date=2012-08-19 }}&lt;/ref&gt;
#{{SRI}} (Исломобод)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mea.gov.lk/index.php/missions/108-pakistan/467-high-commission-of-the-democratic-socialist-republic-of-sri-lanka-Islamabad-pakistan-|title=High Commission of the Democratic Socialist Republic of Sri Lanka, Islamabad, Pakistan|last=Administrator|website=www.mea.gov.lk|access-date=2012-11-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20121206224126/http://www.mea.gov.lk/index.php/missions/108-pakistan/467-high-commission-of-the-democratic-socialist-republic-of-sri-lanka-Islamabad-pakistan-|archive-date=2012-12-06|accessdate=2024-04-23|archivedate=2012-12-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121206224126/http://www.mea.gov.lk/index.php/missions/108-pakistan/467-high-commission-of-the-democratic-socialist-republic-of-sri-lanka-islamabad-pakistan-}}&lt;/ref&gt;
#{{SWE}} ([[Стокгольм]])&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.swedenabroad.com/en-GB/Embassies/Central-Asia/About-us/Tadjikistan/|title=Tajikistan - SwedenAbroad|website=www.swedenabroad.com|access-date=2012-11-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924050536/http://www.swedenabroad.com/en-GB/Embassies/Central-Asia/About-us/Tadjikistan/|archive-date=2016-09-24}}&lt;/ref&gt;
#{{SLE}} ([[Теҳрон]])
#{{SWI}} (Остона)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.eda.admin.ch/eda/en/home/reps/asia/vkaz/embast.html|title=Embassy of Switzerland in Kazakhstan|website=www.eda.admin.ch}}&lt;/ref&gt;
#{{SEN}} (Теҳрон)
#{{SUD}} (Москва)
#{{SYR}} (Москва)
#{{THA}} (Остона)&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://mfa.tj/en/main/view/10548/deputy-foreign-minister-received-the-copies-of-credentials-of-the-ambassador-of-the-kingdom-of-thailand |title=Deputy Foreign Minister received the copies of credentials of the  Ambassador of the Kingdom of Thailand |website=Ministry of Foreign Affairs of Tajikistan |date=13 June 2023 |access-date=15 December 2023}}&lt;/ref&gt;
#{{TWN}} (Анкара)&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.boca.gov.tw/sp-foof-countrycp-01-140-12370-2.html|title=Embassies and Missions Abroad|website=www.boca.gov.tw|date=31 July 2017}}&lt;/ref&gt;
#{{TOG}} ([[Деҳлии нав]])
#{{TAN}} ([[Деҳлии нав]])
#{{TUN}} ([[Москва]])
#{{UAE}} (Остона)
#{{URU}} (Москва)
#{{UGA}} (Теҳрон)
#{{VEN}} (Теҳрон)
#{{VIE}} (Москва)
#{{YEM}} (Исломобод)
#{{ZAM}} (Москва)
#{{ZIM}} (Теҳрон)
{{Div col end}}

== Ҳамчунин нигаред ==
* [[Рӯйхати миссияҳои дипломатии Тоҷикистон]]
* [[Сиёсати хориҷии Тоҷикистон]]

== Пайвандҳо ==
{{Эзоҳ}}

* [http://www.mfa.tj/index.php?l=ru Сомонаи расмии Вазорати корҳои хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон]

[[Гурӯҳ:Сиёсати хориҷии Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Феҳрист:Тоҷикистон]]</text>
      <sha1>cxnco9fm585hpexx7b9vnxf0bmq3rj9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Садаф Овҷӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>283595</id>
    <revision>
      <id>1492677</id>
      <parentid>1366497</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T22:02:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492677</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6104" sha1="q155yefd3q03x64wfjmyih1pw4wcmt1" xml:space="preserve">{{Синамогар
|ном                  = Садаф Овҷӣ
|номи аслӣ            = {{lang-tr|Sedef Avci}}
|тасвир               = 
|бар                  = 
|тавсифи тасвир       = 
|ном ҳангоми таваллуд = 
|таърихи таваллуд     = 22.01.1982
|зодгоҳ               = {{Зодгоҳ|Истанбул}}, [[Туркия]]
|таърихи даргузашт    = 
|маҳалли даргузашт    = 
|шаҳрвандӣ            = {{Парчамбандӣ|Туркия}}
|касб                 = [[ҳунарпеша]] 
|солҳои фаъолият      = 1997-то ҳол
|самт                 = [[синамо]], [[телевизион]]
|мукофотҳо            = 
}}
'''Садаф Овҷӣ''' ({{lang-tr|Sedef Avcı}}, тав. [[22 январ]]и [[1982]]&lt;ref name=mil&gt;{{Cite news|title=Hayali Mimarlık |first=Ali |last=Eyüpoğlu |newspaper=Milliyet |date= 1 June 1998}}&lt;/ref&gt;; [[Истанбул]], [[Туркия]]) — [[ҳунарпеша]]и [[синамо]] ва [[телевизион]]и [[Туркия|турк]].

== Зиндагинома ==
Садаф Овҷӣ 22 январи соли 1982 дар Истанбул таваллуд шудааст, факултаи иқтисодии Донишгоҳи Коҷаелиро хатм кардааст. Аллакай дар синни 15-солагӣ ба духтар муяссар шуд, ки ғолиби озмуни бонуфузтарин моделҳои &quot;Elite Model Look&quot; гардад, ки оғози фаъолияти ӯ буд. Дар синни 19-солагӣ, Садаф дар озмуни машҳури «Miss Universe» ватани худ Туркияро намояндагӣ кард&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.missturkey.com.tr/english/past_winners.htm|title=Miss Turkey Organization|work=www.missturkey.com.tr|accessdate=2009-08-09|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090830164844/http://www.missturkey.com.tr/english/past_winners.htm|archivedate=30 August 2009|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;, аммо таассуроти зиёд ба бор наовард.
== Фаъолият ==
Нахустнамоиши филми Садаф Овҷӣ соли 1997, вақте ки духтар нақши хурд дар силсилафилми &quot;Böyle mi olacakti&quot; -ро иҷро кард. Пас аз ин, вай ба силсилафилми хурди &quot;Yanık Koza&quot; даъват карда шуд, ки соли 2005 пахш шудааст. Бо вуҷуди ин, нақши аввалин, ки Садафро ба тамошобинон шиносонд ва дар маҷмӯъ бо шавҳари ояндааш мулоқот кардааст, силсилафилми &quot;Хазон&quot; буд. Лоиҳаи муваффақи ӯ силсилафилми &quot;Менекше ва Халил&quot; буд, ки Садаф бо ҳунарпешаи машҳур [[Киванч Татлитуғ]] нақши асосиро бозида, таваҷҷуҳи зиёдро ба худ ҷалб кардааст. Пас аз он лоиҳаҳои &quot;Эзел&quot;, ки дар он [[Кенон Имирзалиоғлу]], &quot;Комедияи ошиқона&quot; ва &quot;Дарди дили ман&quot; бо актриса ба навор гирифта шуданд, идома ёфт. Дар соли 2018, Садаф ба ҳайати ҳунарии &quot;Mehmed: Bir Cihan Fatihi&quot; ҳамроҳ шуд, 71-75 нақши Лайло Хотунро бозидааст.

== Ҳаёти шахсӣ ==
Соли 2006, ҳангоми банаворгирии силсилафилми Хазон, Садаф бо ҳунарпешаи машҳур [[Киванч Косаболӣ]] шинос шуда, пас аз муддате бо ӯ издивоҷ кард. Моҳи октябри соли 2013, ҳамсарон соҳиби писаре шуданд, ки ӯро Ҷон номиданд.
== Филмнома ==
{|class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; style=&quot;font-size: 90%;&quot; ;
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
! colspan=4 style=&quot;background:#b0c4de;&quot; | Филм
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
! style=&quot;background:#ccc;&quot; | Сол
! style=&quot;background:#ccc;&quot; | Филм
! style=&quot;background:#ccc;&quot; | Нақш
|-
| 2008
| ''Hayattan Korkma''
| Кадем
|-
|2009
| ''Romantik Komedi''
| Эсра
|- 
| 2013
| ''Romantik Komedi 2''
| Эсра
|-
| 2015
| ''Aşk Olsun''
| Пинор
|-
! colspan=4 style=&quot;background:#b0c4de;&quot; | Силсилафилм
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
! style=&quot;background:#ccc;&quot; | Сол
! style=&quot;background:#ccc;&quot; | Номгӯй 
! style=&quot;background:#ccc;&quot; | Нақш
|-
|2009
|''Yaprak Dökümü''
| Селин (Хоҳари Ҷем)
|-
|2007–2008
|''Menekşe ile Halil''
| Менекше
|-
|2009–2010
| ''Ezel''
| Баҳор
|-
|2010
| ''Umut Yolcuları''
| Аслӣ &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.startv.com.tr/dizi/umut-yolculari-107.html |title=нусхаи бойгонӣ |accessdate=2020-12-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100729145041/http://www.startv.com.tr/dizi/umut-yolculari-107.html |archivedate=2010-07-29}}&lt;/ref&gt;
|-
|2011
| ''Mazi Kalbimde Yaradır''
| Мӯҷгон
|-
|2012
| ''Esir Şehrin Gözyaşları - Bir Ferhat ile Şirin Hikayesi''
| Ширин
|-
|2014
| ''Boynu Bükükler''
| Мелек
|-
|2015 
| ''Bedel''
| Бегум
|-
|2017
| ''Evlat Kokusu''
| Зумруд
|-
|2018
| ''Mehmed: Bir Cihan Fatihi''
| Лайло Хотун
|-
|2017
|''Payitaht: Abdülhamid''
|Зайнаб
|-
|2021
|''Menajerimi Ara''
|Худаш
|- 
|}

== Нигаред низ ==
[[Феҳристи ҳунарпешазанҳои Туркия]] 
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
== Пайвандҳо ==
{{Authority control}}

[[Гурӯҳ:Ҳунарпешазанҳо аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Ҳунарпешазанҳои синамои Туркия]]
[[Гурӯҳ:Ҳунарпешазанҳои телевизиони Туркия]]
[[Гурӯҳ:Ҳунарпешазанони асри ХХI]]
[[Гурӯҳ:Ҳунарпешазанони асри ХХ]]
[[Гурӯҳ:Муделҳои Туркия]]</text>
      <sha1>q155yefd3q03x64wfjmyih1pw4wcmt1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Насаб</title>
    <ns>0</ns>
    <id>284634</id>
    <revision>
      <id>1492601</id>
      <parentid>1455937</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T19:44:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492601</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10532" sha1="ql6n62kwqqscm6l8826yahx1l4os3az" xml:space="preserve">'''Насаб''' ({{Lang-ar|نسبة}} — муносибат, алоқа), '''номи хонаводагӣ''' ({{Lang-fa|نام خانوادگی}}), '''фамилия''' ({{Lang-la|familia}} &quot;оила&quot;) — номи қавмии наслӣ, ки нисбияти одамро ба як гузаштаи муайян (қавм, қабила, тоифа), ё як [[оила]] нишон медиҳад

'''[https://ru.wiktionary.org/wiki/аптроним#Русский Аптроним] —''' насаби шахсиест, ки тарзи ҳаёт, касби ӯро тавсиф мекунад.

== Пайдоиши калима ==
Калимаи &quot;насаб&quot; аз калимаи арабии نسبة пайдо шудааст ва нисбиятро нишон медиҳад. Он маънои алоқаро дорад.

Калимаи &quot;фамилия&quot; асли лотинӣ дорад. Дар империяи Рим, аввалан маънои маҷмӯаи ғуломони мутааллиқ ба як хоҷаро дошт. Сипас — ҷомеа иборат аз оилаи хоҷаҳо ва ғуломони онҳоро. Ва он гоҳ як ҷомеа иборат аз сарвари оила, хешовандони хуни ӯ, инчунин шахсони ғайрихунӣ (келинҳо, домодҳо) буд.

Ин калима баъдтар муддати дароз дар Аврупо ва Русия ба ин монанд маъно дошт. Далелҳо вақте маълуманд, ки ҳатто дар асри 19, крепостнҳо аз хоҷаи худ насаб гирифтанд.

Танҳо то [[Садаи XIX|асри 19]] калимаи &quot;насаб&quot; дар [[забони русӣ]] маънои дуюми худро пайдо кард, ки имрӯз расмӣ ва асосӣ шудааст: &quot;номгузории оилаи ирсӣ&quot;, ки ба &quot;номи шахсӣ&quot; илова мешавад.

== Сохтори насаб ==
Насаб пеш аз ҳама аз як решаи иборат аст (дар гузашта дорои баъзе маъноҳои луғавӣ буд ё дошт), аммо метавонад пешвандҳо, пасвандҳо ва бандакҳо низ дар бар гирад.

=== Асос ===
Пояи насаб аксар вақт аз номи шахсӣ ё лақабе меояд, ки ин ё он маънои луғавиро дорост.

=== Насабҳои мардона ва занона ===
Дар [[Забонҳои тоҷикӣ|забони тоҷикӣ]], баъди таъсири ҳукумати шӯравӣ ва баъзе [[Забонҳои славянӣ|забонҳои]] дигари [[Забонҳои славянӣ|славянӣ]], инчунин дар Литва ва Латвия, насабҳои занона, чун қоида, аз ҷиҳати хусусиятҳои морфологии забон аз ҷиҳати мардон бо шакл фарқ мекунанд.

Дар баъзе забонҳо, аз қабили литвонӣ, насаб барои мардон, занони шавҳардор ва муҷаррад шаклҳои гуногун доранд.

Дар [[Забони исландӣ|исландӣ]] насабҳо тамоман вуҷуд надоранд, номи падарие, ки ҳамчун насаб истифода мешаванд, барои мардон ва занон шакли гуногун мегиранд: &quot;-sson&quot; ба маънои ''писар'', &quot;-dottir&quot; ба маънои ''духтар аст''.

== Пайдоиши насабҳо ==
Пайдоиши насабҳо ба маънои муосир дер ба вуқӯъ пайваст ва бешубҳа бо тавсеаи робитаҳои иқтисодӣ ва зарурати танзими институти мерос алоқаманд буд. Онҳо бори аввал дар асрҳои 10-11 дар минтақаҳои аз ҷиҳати иқтисодӣ тараққикардаи шимоли Италия пайдо шуданд.&lt;ref&gt;Dauzat A. Les noms de famille de France. 1949. P. 40.&lt;/ref&gt; Дар оянда раванди ташаккули фаъолонаи насабҳо дар ҷанубу шарқи [[Фаронса]], дар Пйемонт оғоз ёфт ва тадриҷан тамоми Фаронсаро фаро гирифт. Дар [[Ингилистон|Англия]] раванди ташаккули насабҳо пас аз забти он аз ҷониби норманҳо дар соли [[Соли 1066|1066]] оғоз ёфт ва то [[Садаи XV|асри XV]] ба охир расид, гарчанде ки дар [[Уелс|Уэлс]] ва [[Шотландия]] ташаккули насабҳо дар [[Садаи XVIII|асри 18]] идома ёфт &lt;ref&gt;Reyney P.H. The Origin of English Surnames. 1967.&lt;/ref&gt;. Ҳамин гуна вазъ дар [[Олмон]] низ ба амал омада буд, ва ташаккули насабҳои деҳқонони олмонӣ то асри 19 идома дошт. Дар навбати асрҳои XV-XVI насабҳо ба [[Донморк|Дания]] расиданд. Дар соли 1526, подшоҳ ба ҳамаи ашрофони Дания амр дод, ки насаб ба даст оранд. Аз Дания ва Олмон насабҳо ба шведҳо гузаштанд.

=== Пайдоиши насабҳо дар Тоҷикистон ===
{{Main|Номҳои тоҷикӣ}}
Дар аввал дар Русия танҳо номҳо буданд, ба монанди: Ждан, Хурус, Ненаша. Насабҳо-лақабҳо дар мулкҳои Новгород аз асрҳои XIII-XIV мавҷуд буданд, аммо муддати тӯлонӣ онҳо дар истифодаи умум набуданд. Фамилияҳои ҳатмӣ тибқи қонун танҳо дар асри 16 аввал барои шоҳзодаҳо ва боярҳо, сипас барои ашрофон ва савдогарони номдор ҷорӣ карда шуданд. Дар байни деҳқонон насабҳо бори аввал аз асрҳои 16-18 истифода бурда мешуданд, аммо онҳо танҳо пас аз барҳам додани ҳуқуқи крепостной мустаҳкамтар шуданд. Дар байни тоҷикон дар он замон насабҳои нисбии арабӣ зиёд буданд ва танҳо шоирону ҳукуматдорон соҳиби насаб буданд.

Ва сипас бо рушди ҳукумати Шӯравӣ дар байни тоҷикон гузариш ба насабҳои славянӣ ба амал омад. Аммо на ҳама ба он гузаштанд. Мисол: [[Садриддин Айнӣ]].

Баъд аз ба даст овардани соҳибистиқлол, бо роҳи партофтани суффикси -ов (Маҳмудов &gt; Маҳмуд) ё иваз намудани он ба суффикси -зода (Алиев &gt; Ализода) гузариш ба насабҳои тоҷикӣ оғоз ёфт.

== Насабҳо аз ҷониби миллатҳо ==

=== Насабҳои Озарбойҷон ===

=== Насабҳои арманӣ ===

=== Насабҳои баскӣ ===

=== Насабҳои яҳудӣ ===

=== Насабҳои испанӣ ===

=== Насабҳои чинӣ ===

=== Насабҳои куриёӣ ===

=== Насабҳои латгалӣ ===

=== Насабҳои латишӣ ===

=== Насабҳои олмонӣ ===

=== Насабҳои португалӣ ===

=== Насабҳои русӣ ===

=== Насабҳои тоторӣ ===

=== Насабҳои шведӣ ===

== Истисноҳо ==
Насаб ҳамчун як қисми [[номи пурра]]и шахс талаб карда намешавад. Масалан, дар [[Забони исландӣ|Исландия]] насаб ба маънои маъмулии калима истифода намешавад. Он чизе ки аслан ба насаб шабоҳат дорад, дар асл номи миёна аст, яъне Свен Торвардссон писари Торвард аст ва писари ӯ &quot;насаб&quot; -и Свенссонро (Свен + 'с (ҳолати соҳибӣ) + сон &quot;писар&quot;) хоҳад дошт. Чунин система қаблан дар дигар забонҳои Скандинавия низ вуҷуд дошт.

Насабҳоро чун анъана тибетиҳо, бирманиҳо, амҳарҳо ва ғ. надоранд.

27 июли соли 1925 насабҳоро дар [[Исландия]] бо мақсади &quot;нигоҳ доштани анъанаҳо&quot; қонун манъ карда буд.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==

* [http://family.hh22.ru Значение фамилии] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20191018050509/http://family.hh22.ru/ |date=2019-10-18 }}
* [http://surname.pro/ Происхождение фамилий] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20201204151916/http://surname.pro/ |date=2020-12-04 }}
* [http://www.riksdagen.se/webbnav/index.aspx?nid=3322&amp;doktyp=bet&amp;rm=2006/07&amp;bet=CU16&amp;dok_id=GU01CU16 Законы Швеции] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20070930214140/http://www.riksdagen.se/webbnav/index.aspx?nid=3322&amp;doktyp=bet&amp;rm=2006/07&amp;bet=CU16&amp;dok_id=GU01CU16 |date=2007-09-30 }}{{ref-sv}}
* [http://www.gramota.ru/spravka/letters/?rub=rubric_104 Как склонять фамилии?]
* [http://www.gramota.ru/spravka/letters/?rub=rubric_482 Особенности склонения фамилий и личных имён]
* [http://kultura-prava.ru/index.php/2010-05-14-13-31-20/2010-05-14-13-38-02/158-2010-09-19-17-54-00.html ЗАКОНОДАТЕЛЬ О ФАМИЛИИ] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20170418040320/http://kultura-prava.ru/index.php/2010-05-14-13-31-20/2010-05-14-13-38-02/158-2010-09-19-17-54-00.html |date=2017-04-18 }}
* [https://web.archive.org/web/20210422041111/https://news.tut.by/society/219225.html?crnd=46041 По страницам телефонного справочника]

[[Гурӯҳ:Насаб]]
[[Гурӯҳ:Номҳои мардонаи форсӣ]]</text>
      <sha1>ql6n62kwqqscm6l8826yahx1l4os3az</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шуша</title>
    <ns>0</ns>
    <id>285245</id>
    <revision>
      <id>1492798</id>
      <parentid>1441141</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T01:02:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492798</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44633" sha1="a9mqjsrlg6s6h6q4s4d22rkskpmwyha" xml:space="preserve">{{ВМ|{{PAGENAME}}|Шаҳр}}
'''Шуша''' ({{Lang-az|Şuşa}}) — шаҳрест дар [[Озарбойҷон]], маркази маъмурии [[ноҳияи Шуша]]. Пойтахти фарҳангии Озарбойҷон.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://president.az/articles/51394 |title=Şuşa şəhərinin Azərbaycanın mədəniyyət paytaxtı elan edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı |date=7 May 2021 |access-date=7 May 2021 |work=president.az }}&lt;/ref&gt; Дар доманаи қаторкӯҳи Қарабоғ, дар баландии 1368 м аз сатҳи баҳр, дар шоҳроҳи [[Ханкенди]] - Горис, дар {{Шумора|11|км}} самти ҷануби [[Ханкенди]]&lt;ref name=&quot;az&quot;&gt;Название согласно [[Административно-территориальное деление Азербайджана|административно-территориальному делению]] [[Азербайджан]]а&lt;/ref&gt; воқеъ аст. Аз соли 1992 то 2020 шаҳр таҳти назорати [[Ҷумҳурии Қарабоғи Кӯҳӣ|Ҷумҳурии]] эътирофнашудаи [[Ҷумҳурии Қарабоғи Кӯҳӣ|Қарабоғи Кӯҳӣ]] (ҶҚК) қарор дошт. Озарбойҷон 8 ноябри соли 2020 дар натиҷаи амалиёти ҷангӣ назорати шаҳрро ба даст овард, ки он 10 ноябр дар [[Созишномаи оташбас дар Қарабоғи Кӯҳӣ аз 10 ноябри соли 2020|изҳороти сеҷонибаи Озарбойҷон, Арманистон ва Русия]] сабт гардидааст.

== Иқлим ==
Шаҳр дар минтақаи иқлими муътадил ҷойгир аст. Ҳарорати миёнаи солона +8,8&amp;nbsp;°C; ҳарорати миёнаи моҳи январ + 2.9&amp;nbsp;°C, апрел - +7.4&amp;nbsp;°C, июл - +18.9&amp;nbsp;°C, ноябр - +4.7&amp;nbsp;°C. Бориш - {{Шумора|639|мм}}.

== Пайдоиши номи шаҳр ==
Муаллифи асри XIX арманӣ Раффӣ навиштааст, ки Шуша номи худро аз деҳаи армании Шош гирифтааст, ки сокинонаш дар қалъаи дар наздикии он бунёдшуда ҷойгир шудаанд &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;''Раффи.'' Меликства хамсы. Перевод с армянского Л. М. Казаряна. Издательство «Наири», Ереван, 1991 г. ''«Панах-хан указал одно место в Варанде, около реки Каркар, которое было владением мелика Шахназара и которое сама природа как бы предназначила для возведения там неприступной крепости. Союзники начали сооружение цитадели. Мелик Шахназар собственной рукой заложил первый камень в основание крепости, ставшей могилой как для него самого, так и для остальных меликств Карабаха … С одной стороны, продвигая сооружение крепости, а с другой — ведя войну против меликов, союзники вскоре завершили строительство (1762) и, переселив в неё армянское население расположенного неподалеку селения Шош, назвали её Шоши, или Шуши».''&lt;/ref&gt;. Як қатор [[Донишномаи Брокҳауз ва Ефрон|маъхазҳои]] академикӣ ( [[Донишномаи Брокҳауз ва Ефрон|ESBE]], Институти ҷуғрофияи RAS ва ғайра) низ даъво доранд, ки номи шаҳри Шушӣ аз номи як деҳаи ҳамсоя омадааст &lt;ref name=&quot;ЭСБЕ-Шуша&quot;&gt;{{ВТ-ЭСБЕ|Шуша}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''Андреевский Иван Ефимович.'' Энциклопедический словарь. Том 79. (перепечатано Терра, 1994). Стр. 25. «Оживленная торговля (коврами и шелками) сосредоточенная почти исключительно въ руках мѣстныхъ армянъ. Ш. основана в 1752 году Панах-Али-Бекомъ и получила своё названіе отъ селенія Шуушикентъ, расположеннаго невдалекѣ и существующаго до сего времени.»&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Pospelov&quot;&gt;{{Книга|заглавие=Географические названия мира : Топонимический словарь : Ок. 5000 единиц|часть=|автор=Поспелов Е. М.|ответственный=Отв. ред. P. A. Агеева|издание=2-е изд., стереотип|место=М.|издательство=Русские словари, Астрель, АСТ|год=2002|isbn=5-93259-014-9, 5-271-00446-5, 5-17-001389-2}}&lt;/ref&gt;. {{Бе тарҷума 5|Рассел, Джеймс Роберт|Джеймс Рассел|en|James R. Russell}}  аз Донишгоҳи Ҳарвард қайд мекунад, ки шаҳр номи худро аз деҳаи наздики Шош гирифтааст, ки сокинонаш аввалин сокинони қалъаи нав шуданд.

Тибқи фарзияи озарбойҷонӣ, асосгузор ва ҳокими аввали хонии Қарабоғ Паноҳхон, ки ба аёдати ҳокими [[Барда]] омада буд, аз ҷониби ӯ барои шикор дар кӯҳҳо ва ҷангалҳои наздик даъват шуда буд. Хон аз табиати маҳаллӣ мафтун шуда, гӯё ба худ мегуфт: ''«Чӣ ҷои аҷибе, чӣ гуна ҳавои тоза ва шаффофе, ки гӯё аз шиша сохта шудааст ({{Lang-az|şüşə}}).'' ''Дар ин ҷо шаҳри аҷибе бунёд кардан мумкин аст &quot;''... Ҳамин тавр ҳам шуд - бо фармони Паноҳхон дар ин ҷо шаҳре бо номи Шуша таъсис ёфт &lt;ref&gt;{{Книга|автор=|заглавие=Библиотека азербайджанской классической литературы в 20&amp;nbsp;томах|ответственный=под ред. [[Араслы, Гамид Мамедтаги оглы|Г. Араслы]]|ссылка=|место=Баку|издательство=Наука|год=1982|том=I. Фольклор|страниц=512|страницы=46|isbn=}}{{ref-az}}&lt;/ref&gt;.

Дар соли 1834 ин фарзияи пайдоиши номи шаҳрро дар ёддоштҳои ӯ нависанда ва муаррихи ҳарбии рус Платон Зубов, ки имконияти муошират бо ҳамзамонони бунёди Шуширо дошт, ба миён овард.

== Таърих ==
[[Акс:Шуша с-з часть крепости.jpg|рост|мини|260x260пкс|Қисми шимолу ғарбии қалъаи Шуша. Рақам: Клержет аз руи очерки [[Василий Верешагин|В.]] [[Василий Верешагин|Верещагин]]. {{Lang-fr2|[[Le Tour du monde]]}} дар {{Lang-fr2|[[Le Tour du monde]]}} (1869)]]
[[Акс:Khans Palace010.JPG|мини|280x280пкс|Харобаҳои қасри хонҳои Қарабоғ дар Шуша]]
=== Бунёди шаҳр ===
[[Акс:Katedrála Krista Spasitele, Šuši.jpg|рост|мини|250x250пкс|Калисои армании Масеҳи Наҷотбахш дар Шуша (асри XIX)]]
Бино ба ЭСБУ, Шуша дар соли 1752 аз ҷониби асосгузор ва ҳокими якуми хонигарии Қарабоғ Паноҳ Алӣ-Хон, таъсис ёфтааст&lt;ref name=&quot;ЭСБЕ-Шуша&quot;/&gt;. Луғати калони энсиклопедӣ ва Пажӯҳишгоҳи ҷуғрофияи Академияи илмҳои Русия низ таърихи бунёди шаҳрро соли 1752 меноманд. Тибқи маълумоти [[Энсиклопедияи калони советӣ]], Шуша дар миёнаи асри XVIII ҳамчун қалъа барои муҳофизати хонии Қарабоғ таъсис ёфтааст.

Таърихшиноси бритониёие Кристофер Волкер мегуяд, ки муассисони Қалъаи Шуша аз Арманистон малик Шоҳназар ва иттифоқчии ӯ , Паноҳ Алӣ-Хон мебошанд, ки онро барои ҳифз бар зидди дигар мирони-маликҳои Арманстон бунёд кардаанд. Уокер қайд мекунад, ки баъдтар шаҳри Шуша пас аз [[Тифлис]] ва [[Боку]] пойтахти хонигарии Қарабоғ ва саввумин маркази фарҳангии тамоми Закавказия гардид.

Дар Энсиклопедияи Ислом низ қайд карда мешавад, ки шаҳре, ки соли 1752 аз ҷониби Паноҳ Али Хон сохта шудааст, '''Панаҳобод''' номида шудааст. Дар шаҳр тангаҳо сикка мезаданд, ки онро &quot;панаҳ-абади&quot; меномиданд.

&lt;center&gt;&lt;gallery perrow=&quot;4&quot;&gt;
Акс:Uzeir Hajibeyov's family (Uzeir is on the top, left side), Shusha, 1915.jpg|[[Узеир Ҳоҷибеков]] бо оилааш дар Шуша, 1915
Акс:Mir Mohsun Navvab photo.jpg|Рассоми Озарбойҷон аз Шуша [[Мир Моҳсун Навваб]] (1833-1918)
Акс:Armenian girl in Shusha.jpg|Шуша зани арманӣ бо либоси суннатӣ, асрҳои асри XIX-XX
Акс:Azeri woman from Shusha in silk national garments.jpg|Зани озарбойҷонӣ дар Шуша, бо либоси абрешими миллӣ 
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

=== Пас аз пошхӯрии СССР ===
[[Акс:Shusha_in_February_of_1992.jpg|чап|мини|300x300пкс| Шуша дар моҳи феврали соли 1992. Сурати И. Ҷаъфарова]]

==== Ҷанги Қарабоғ ====
[[2 сентябр]]и соли [[1991]] [[Ҷумҳурии Қарабоғи Кӯҳӣ]] эълон карда шуд. Арманистон [[23 сентябр]]и [[соли 1991]] &lt;ref&gt;Конституционный Закон Республики Армения от 25 сентября 1991 года «Об основах независимой государственности» // Ведомости Верховного Совета Республики Армения. 1991. — № 18. — Ст. 402&lt;/ref&gt;. ва Озарбойҷон [[18 октябр]]и [[соли 1991]]&lt;ref&gt;{{cite web|author = |url = http://nurlu.narod.ru/ARMA.htm |title = Конституционный Акт Азербайджанской Республики |lang = ru |website = nurlu.narod.ru |date = |accessdate = 2019-01-14 |deadlink = no}}&lt;/ref&gt; истиқлол эълон карданд.
[[Акс:Shushi_tank_memorial_02.jpg|рост|мини|300x300пкс| &quot;Ёдгории озодии Шуша&quot; дар даромадгоҳи шаҳр: танки Т-72-и Арманистон, ки бори аввал 8 майи соли 1992 ба шаҳр зада даромад ва озарбойҷониҳо ӯро нобуд карданд.]]
Аз охири соли 1991 дар Шуша, ки танҳо аз аҳолии [[озарбойҷонҳо|озарбойҷонӣ]] иборат буд, аз ҷониби нерӯҳои Арманистон муҳосира карда шуда буд. Дар зимистони солҳои 1991-1992 аз Шуша, бо истифода аз мушакҳои &quot;Град&quot; ва &quot;Алазан&quot; гулӯлаборони шадиди [[Степанакерт]] гузаронида мешуд.&lt;ref&gt;[https://www.publications.parliament.uk/pa/cm199899/cmselect/cmfaff/349/349ap18.htm Отчет лорда Хилтона о посещении Нагорного Карабаха]&lt;/ref&gt;.

То баҳори соли 1992 Шуша охирин шаҳраки калон бо аҳолии [[озарбойҷонҳо|озарбойҷонӣ]] дар қаламрави Қарабоғи Кӯҳӣ боқӣ монда буд. Дар рӯзҳои 8-9 майи соли 1992 шаҳри Шуша аз ҷониби нерӯҳои Арманистон бо истифода аз гулӯлаборони системаҳои мушакҳои &quot;Град&quot; ва ҳуҷуми мошинҳои зиреҳпӯш ишғол карда шуд; аҳолӣ ва гарнизони шаҳр ба Лочин ақибнишинӣ карданд &lt;ref&gt;[http://www.idelo.ru/424/17.html СССР после распада // Армения на рубеже веков // Карабахская война]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Uhlig M.A. ''The Karabakh war'' / World Policy Journal, Vol. 10, No. 4 (Winter, 1993/1994), pp. 47-52 Published by: Duke University Press&lt;/ref&gt;.

Мувофиқи тақсимоти маъмурию ҳудудии [[Ҷумҳурии Қарабоғи Кӯҳӣ]], шаҳр маркази ноҳияи Шушии [[Ҷумҳурии Қарабоғи Кӯҳӣ]] эълон шуд (аз ҷиҳати ҷуғрофӣ бо минтақаи ҳамноми Озарбойҷон мувофиқат намекунад) ва бо номи &quot;Шуши&quot; иваз карда шуд.

Соли 2005 дар шаҳр 3 191 нафар маскун буданд, дар соли 2015 - 4064 нафар, аксаран арманиҳои гуреза аз Озарбойҷон.

Соли 2012 Вазорати фарҳанг ва кор бо ҷавонони [[Ҷумҳурии Қарабоғи Кӯҳӣ]] ба шаҳр кӯчид&lt;ref&gt;[http://www.kavkaz-uzel.ru/articles/214649/ Министерство культуры и по делам молодежи Нагорного Карабаха переехало в город Шуши]&lt;/ref&gt;. Қарор буд, то соли 2022, ба 30-юмин солгарди &quot;озодкунии шаҳр&quot; интиқол додани парлумони ҶҚК дар назар буд &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://gov.nkr.am/ru/official-news/item/2020/09/19/sobranie/|title=Резиденция Национального собрания будет перенесена в Шуши. Президент республики наметил сроки и дал поручения|author=|website=Правительство Республики Арцах|date=19.09.2020|publisher=|lang=русский|accessdate=2021-01-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220521213917/http://gov.nkr.am/ru/official-news/item/2020/09/19/sobranie/|archivedate=2022-05-21}}&lt;/ref&gt;.

== Озод карда шудани Шуша == 
[[Акс:Celebrations_in_Baku_over_the_victory_in_Shusha_22_(edited).jpg|чап|мини|300x300пкс| Сокинони [[Боку]] &quot; озод шудани шаҳри Шуша &quot;-ро ҷашн мегиранд. 8 ноябри соли 2020]]
Дар ҷараёни амалиёти ҷангӣ, ки [[27 сентябр]]и [[соли 2020]] байни қувваҳои мусаллаҳи Озарбойҷон ва неруҳои мусаллаҳи ҶҚК ва Арманистон оғоз ёфт, артиши Озарбойҷон назорати тамоми дарозии марзи Озарбойҷон ва Эронро ба даст гирифта, ба шимол ҳамла оғоз кард то ин ки долони Лочинро бурида, шаҳри Шушаро забт кунад. Дар вақти амалиёти ҷангӣ, Шуша ба зарбаҳои ҳавопаймоҳои Озарбойҷон дучор омад - масалан, дар натиҷаи зарба ба бинои Хонаи фарҳанг, ки дар он хизматчиёни ҳарбӣ ва полис дар Арманистон ҷойгир буданд, 4 октябр зиёда аз 20 нафар&lt;ref&gt;[https://ru.armeniasputnik.am/society/20201226/25906773/Tragicheskiy-epizod-v-Shushi-kotoryy-skryvali-Chto-proizoshlo-s-gruppoy-politseyskikh-4-oktyabrya.html Трагический эпизод в Шуши, который скрывали. Что произошло с группой полицейских 4 октября]&lt;/ref&gt; низомиён&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://novayagazeta.ru/articles/2020/10/07/87416-voyna-u-yuzhnyh-vorot|title=Война ӯ южных ворот. Что происходит в Карабахе: Репортаж из Шуши и Лачина|author=Илья Азар|website=Новая Газета|date=09.10.2020|publisher=|lang=русский}}&lt;/ref&gt; кушта шуданд. То [[4 ноябр]]и [[соли 2020]] артиши Озарбойҷон ба Шуша наздик шуд &lt;ref&gt;{{Cite news|title=Участок дороги Шуши-Бердзор закрыт для гражданских|author=|url=https://ru.armeniasputnik.am/karabah/20201104/25185877/Chast-dorogi-iz-Armenii-v-Karabakh-vremenno-zakryta-dlya-grazhdanskikh-lits--prichina-izvestna.html|work=Sputnik Армения|date=04.11.2020}}&lt;/ref&gt;. Дар рӯзҳои минбаъда, дар натиҷаи задухӯрдҳои шадид, ҷузъу томҳои махсуси артиши Озарбойҷон тавонистанд шаҳрро ишғол кунанд. [[8 ноябр]]и [[соли 2020]] Президенти Озарбойҷон [[Илҳом Алиев]] эълон кард, ки артиши Озарбойҷон назорат дар шаҳри Шушаро ба даст гирифтааст.&lt;ref&gt;[https://www.trend.az/azerbaijan/politics/3331203.html Президент Ильхам Алиев: Город Шуша освобожден от оккупации]&lt;/ref&gt; Рӯзи дигар мақомоти Қаробоғи Кӯҳӣ маҷбур шуданд тасдиқ кунанд, ки нерӯҳои Арманистон дигар Шушаро назорат намекунанд &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ria.ru/20201109/karabakh-1583779992.html|title=Азербайджанские военные приблизились к Степанакерту, заявили в Карабахе|website=ria.ru|lang=ru|accessdate=2020-11-09}}&lt;/ref&gt;.
[[10 ноябр]]и [[соли 2020]] [[Созишномаи оташбас дар Қарабоғи Кӯҳӣ аз 10 ноябри соли 2020|Изҳороти]] муштараки Президенти Ҷумҳурии Озарбойҷон, Сарвазири Ҷумҳурии Арманистон ва Президенти Федератсияи Русия дар бораи оташбаси комил ва ҳама гуна ҷангҳо дар минтақаи низои Қарабоғ нашр шуд. Созишнома, аз ҷумла, ба шарте, ки тамоми қаламрави ҳангоми амалиёти ҷангӣ ишғолшуда таҳти назорати Озарбойҷон боқӣ монад &lt;ref&gt;[http://kremlin.ru/acts/news/64384 Заявление Президента Азербайджанской Республики, Премьер-министра Республики Армения и Президента Российской Федерации]&lt;/ref&gt;.
== Барқарор намудани ҳукуматдории Озарбойҷон дар Шуша ==
[[Акс:Ilham_Aliyev_laid_foundation_stone_for_Fuzuli-Shusha_highway_and_Fuzuli_airport_in_Fuzuli_district,_visited_the_city_of_Shusha_16.JPG|мини|270x270пкс| Президенти Озарбойҷон Илҳом Алиев парчами Озарбойҷонро дар Шуша барафрохт. 15 январи соли 2021]]
[[12 ноябр]]и [[соли 2020]] дар Шуша бо назардошти аҳамияти стратегии шаҳр маъмурияти шаҳрии Хадамоти амнияти давлатии Озарбойҷон таъсис дода шуд &lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://minval.az/news/124055594 |title=На освобожденных от оккупации территориях начнут функционировать управления и отделы СГБ |accessdate=2021-01-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201112194625/https://minval.az/news/124055594 |archivedate=2020-11-12 }}&lt;/ref&gt;. Худи ҳамон рӯз, кормандони Вазорати корҳои дохилии Озарбойҷон дар шаҳр ба кор шурӯъ карданд &lt;ref&gt;[https://www.trend.az/azerbaijan/society/3333541.html В освобожденной от армянской оккупации Шуше приступает к работе отдел полиции, создается комендатура]&lt;/ref&gt;. Сардори шуъбаи полиси шаҳри Шуша коменданти шаҳр таъйин карда шуд.

13 ноябр дар канори шаҳр посгоҳи посбонии неруҳои посдорони сулҳи Русия аз бригадаи 15-уми алоҳидаи мотосиклҳо таъсис дода шуд, ки он вақт аллакай долони Лачинро таҳти назорат гирифт &lt;ref&gt;[https://tass.ru/armiya-i-opk/9998811 Шойгу доложил Путину о нарустании проблем гуманитарного характера в Нагорном Карабахе]&lt;/ref&gt;. Дар шохаи шоҳроҳи Горис-Степанакерт, дар даромадгоҳи шимолии шаҳр посгоҳи артиши Озарбойҷон ҷойгир аст &lt;ref&gt;[https://www.rbc.ru/photoreport/13/11/2020/5fae66169a79470981e7ad78 Российские миротворцы в Нагорном Карабахе. Фоторепортаж]&lt;/ref&gt;.

17 ноябр дар бораи оғози сохтмони як шоҳроҳи автомобилгард мақомоти Озарбойҷон эълон кард, ки он Шушаро бо Физулӣ мепайвандад.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://interfax.az/print/819823/ru |title=Власти Азербайджана построят автодорогу Физули-Шуша |accessdate=2021-01-18 |archivedate=2021-04-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210403122309/http://interfax.az/print/819823/ru }}&lt;/ref&gt;. 16 декабр бо супориши Президенти Озарбойҷон Илҳом Алиев, дар Шуша, вобаста ба тадбирҳои барқарорсозии шаҳр, кор бо арзёбӣ ва инвентаризатсия бо иштироки мутахассисони соҳаҳои гуногун оғоз ёфт &lt;ref&gt;[https://apa.az/ru/nagornyj_karabakh/Po-porucheniyu-prezidenta-Ilhama-Alieva-v-Shushe-nachalis-raboty-po-ocenke-i-inventarizacii-432128 По поручению президента Ильхама Алиева в Шуше начались работы по оценке и инвентаризации]&lt;/ref&gt;.

[[5 январ]]и [[соли 2021]], Президенти Озарбойҷон [[Илҳом Алиев]] Шушаро пойтахти фарҳангии Озарбойҷон эълон кард &lt;ref&gt;[https://www.interfax.ru/world/744095 Алиев объявил Шушу культурной столицей Азербайджана]&lt;/ref&gt;.
 
[[14 январ]]и [[соли 2021]], Президенти Озарбойҷон [[Илҳом Алиев]] бори аввал ба Шуша ташриф овард ва парчами Озарбойҷонро дар шаҳр барафрохт. Инчунин нимпайкараҳои [[Узеир Ҳоҷибеков]], [[Булбул]] ва Хуршедабону Натаванро, ки дар шаҳр насб карда шуданд, кушод, нимпайкараҳо то соли 1992 дар Шуша буданд ва сипас азҷониби арманиҳои Қаробоғ осеб дида буданд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://az.sputniknews.ru/karabakh/20210115/425964377/Prezident-Aliev-podnyal-flag-Azerbaydzhana-v-Shushe.html |title=Президент Алиев поднял флаг Азербайджана в Шуше |accessdate=2021-01-18 |archivedate=2021-01-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210115100329/https://az.sputniknews.ru/karabakh/20210115/425964377/Prezident-Aliev-podnyal-flag-Azerbaydzhana-v-Shushe.html }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://ria.ru/20210115/aliev-1593139896.html Алиев впервые отправился в город Шуша в Карабахе]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/10466551 Президент Азербайджана отправился в город Шуша в Нагорном Карабахе]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://az.sputniknews.ru/karabakh/20210115/425964304/azerbaijan-aliyev-shusha.html |title=Памятники Узеира Гаджибейли, Бюльбюля и Натаван возвращены в Шушу |accessdate=2021-01-18 |archivedate=2021-01-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210128232537/https://az.sputniknews.ru/karabakh/20210115/425964304/azerbaijan-aliyev-shusha.html }}&lt;/ref&gt;.

== Осорхонаи таърихи Шуша ==
[[Акс:Museum_to_the_History_of_Shoushi_city.JPG|чап|200x200пкс|Осорхонаи таърихии Шуша]]

'''Осорхонаи таърихи Шуша''' дар хонаи пешини оилаи Меҳмандаровҳо ҷойгир аст &lt;ref&gt;{{Книга|автор=Мамед-заде К. М., Саркисов Н. А.|заглавие=Шуша — мавзолей Вагифа|место=Б.|издательство=Элм|год=1986|страницы=30}}&lt;/ref&gt;, дар маркази маҳаллаи таърихии шаҳр. Осорхонаи таърихи Шуша маҷмӯаи осорест, ки гузаштаи чандинасраи шаҳри қадимаи қалъаро инъикос мекунад, аз ҷумла ашёи бойи бостоншиносии асри биринҷӣ (асрҳои 12-10 пеш аз милод), хачкорони асрҳои 12-13. Нусхаи як сафҳаи Инҷил, ки соли 1428 аз ҷониби коҳини калисои Сент навишта шудааст. Модари Худо Падар Мануэл.

Дар коллексияи музей бисёр маводи этнографии асрҳои XVII-XVIII мавҷуданд, ки ҳаёти сокинони Шушаро тасвир мекунанд. Маҷмӯаи аксҳо ва репродукцияҳое, ки дар стендҳои толорҳои осорхона намоиш дода мешаванд, ҳаёти фарҳангии он давраро хеле муассир месозад. Маводҳои дигар қатли оммаи арманиҳои Шушаро дар соли 1920 тасвир мекунанд. Истгоҳи махсус ба амалиёти низомӣ барои забти Шуша 9 майи соли 1992 бахшида шудааст. Ин аст диорамаи ҷангӣ, ки қиссаи ҷангро ба таври муфассал эҷод мекунад.

[[Акс:3-րդ_սրահ.JPG|200x200пкс]] 
[[Акс:1-ին_ցուցասենյակ.JPG|200x200пкс]]
[[Акс:1-ին_ցուցասրահի_ձախակողմյան_պատը.JPG|200x200пкс]]
[[Акс:2-րդ_ցուցասրահ.JPG|200x200пкс]]
[[Акс:Ռազմական_անկյուն.JPG|200x200пкс]]

== Осорхонаи давлатии геологӣ ==
Осорхонаи давлатии геологии ба номи профессор Г.А. Габриелянц дар шаҳри Шуши расман соли 2014 ифтитоҳ ёфт. Профессор Г.А. Габриелянц, асосгузори осорхона, геологи маъруфи арман, солҳои 1989-91 вазири геологияи СССР буд. Дар осорхона якчанд рафҳо мавҷуданд, ки дар онҳо намунаҳои геологии минтақа ва тамоми дунёро ёфтан мумкин аст. &lt;sup class=&quot;&quot; style=&quot;white-space: nowrap&quot;&gt;&amp;#x5B; ''&lt;nowiki&gt;&lt;span style=&quot;&quot; title=&quot;Википедия:Значимость факта&quot;&gt;аҳамияти факт?&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt;''&lt;/sup&gt; &lt;sup class=&quot;&quot; style=&quot;white-space: nowrap&quot;&gt;&amp;#x5D;&lt;/sup&gt;

== Иқтисод ==
* Дар давраи ҷанги Қарабоғ ба иқтисодиёти шаҳр зарари калон расонида шуд.
* Дар соли 2009 {{Бе тарҷума 5|Айастан (фонд)|Всеармянский фонд «Айастан»||Armenia Fund}} телемарафони хайрияи солонаи худро ба шаҳри Шуша бахшид, ки дар давоми он қариб 16 миллион доллари амрикоӣ барои барқарор кардани инфрасохтори иҷтимоӣ ва иқтисодии шаҳр ҷамъоварӣ карда шуд &lt;ref&gt;«HAYASTAN» ALL ARMENIAN FUND. [http://www.himnadram.org/index.php?lang=3&amp;id=23337 Телетон 2009].&lt;/ref&gt;.

== Сайёҳӣ ==
* 1 май дар Шуша маркази иттилоотии туристии &quot;Қарабоғи иттилоотӣ&quot;, ки онро Департаменти сайёҳии назди ҳукумат таъсис додааст, кушода шуд. Вазифаи асосии маркази иттилоотӣ таъмин намудани ҳама гуна иттилооти ройгон барои сайёҳон (дар бораи ҷойҳои ҷолиб, меҳмонхонаҳо ва фароғатӣ, бонкҳо, тарабхонаҳо, нақлиёт ва ғ. ба забонҳои арманӣ, англисӣ ва русӣ ).
* Дар шаҳр меҳмонхонаи бароҳати &quot;Шуша&quot; фаъолият мекунад &lt;ref&gt;[http://www.atb.am/ru/hotels/searchresult/?hotelCheckIn=09-02-2011&amp;hotelCheckOut=11-02-2011&amp;cityID=30&amp;hotelStars=&amp;hotelID= Официальный сайт] гостиницы «Шуши»&lt;/ref&gt;.
* 9 майи соли 2013 дар шаҳр [http://defacto.am/46180.html Осорхонаи давлатии санъати тасвирӣ] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20200226154835/http://defacto.am/46180.html |date=2020-02-26 }} дар рӯҳияи анъанаҳои фарҳангии арманӣ ва мутобиқати комил бо гузаштаи меъмории шаҳр кушода шуд. Ҳатто қабл аз сохтани галерея дар Маскав, барои он зиёда аз 300 расмҳои рассомони гуногун ҷамъоварӣ шуда буданд &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.tver13.ru/2011/02/08/dlja-budushhejj-kartinnojj-galerei-g.-shushi-uzhe-sobrano-bolee-300-rabot-nagornyjj-karabakh.html|title=Для будущей картинной галереи г. Шуши уже собрано более 300 работ (Нагорный Карабах) — Тверская, 13 — Городские новости, пресс-релизы, статьи: 24 часа в сутки|deadlink=yes|accessdate=2011-02-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140309060539/http://www.tver13.ru/2011/02/08/dlja-budushhejj-kartinnojj-galerei-g.-shushi-uzhe-sobrano-bolee-300-rabot-nagornyjj-karabakh.html|archivedate=2014-03-09}}&lt;/ref&gt;.
Баъди тобеъ гардидани шаҳри Шуша ба ҳукумати Озарбойҷон, мақомоти ҳукумати шаҳрдорӣ иваз гардид. Бинобар ин мазмуни экспонатҳои осорхона низ тағйир меёбад.

== Аҳолӣ ==
Тибқи омори Русия дар соли 1916, дар Шуша 43869 нафар зиндагӣ мекарданд, ки 23396 нафарашон арманиҳо (53%) ва 19121 озарбойҷониҳо (44%) буданд &lt;ref&gt;«Кавказский календарь» на 1917 год. Тифлис, 1916, соли 190—196&lt;/ref&gt;.

Дар натиҷаи куштори Шуша дар охири моҳи марти соли 1920 аксарияти арманиҳои Шуша кушта шуданд ё шаҳрро тарк карданд. То якчанд ҳазор нафар қурбони қатли ом шуданд. Пас аз оташгири ва ғоратгариҳои моҳи марти соли 1920 дар Шуша 9,2 ҳазор нафар боқӣ монданд, ки 289 нафари онҳо арманиҳо буданд.&lt;ref&gt;Известия Аз. ЦСУ. — 1922. — № 2 (4). — С. 100. Цит. по: ''{{Nobr|Пономарёв В. А.}}'' Социальные и демографические проблемы развития армянского социума Нагорного Карабаха в Советском Азербайджане. // Известия Томского политехнического университета, № 6, 2010&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Книга|автор=|заглавие=Закавказье. Советские республики: Азербайджан, Армения, Грузия, Абхазия, Аджаристан, Юго-Осетия, Наг.Карабах, Нахичевань. Статистико-экономический сборник|издательство=Издание Высшего Экономического Совета З.С.Ф.С.Р.|место=|год=1925|страницы=152—153|isbn=}}&lt;/ref&gt;...

Пас аз нест карда шудани маҳаллаи арманиҳои Шуша, дар давраи Шӯравӣ аз панҷ ноҳияи [[Ҷумҳурии Қаробоғи Кӯҳӣ]] [[Озарбойҷонҳо|озарбойҷониҳо]] дар минтақаи хурдтарини Шуша аксариятро ташкил медоданд. То соли 1932 дар Шуша 5597 нафар зиндагӣ мекарданд &lt;ref&gt;{{Книга|автор=|заглавие=Большая советская энциклопедия|издание=1-е издание|место=М.|том=62|год=1933|страницы=767|isbn=}}&lt;/ref&gt;. Мувофиқи барӯйхатгирии соли 1939, аҳолии ноҳияи Шуша 10.818 нафарро ташкил медод, ки аз онҳо 6306 озарбойҷонӣ (58,3%), 4177 арманиҳо (38,6%). Гузашта аз ин, аксар озарбойҷониҳо дар шаҳр зиндагӣ мекарданд, ки аҳолии он 5424 нафарро ташкил медод, дар қисмати деҳоти ин минтақа, арманиҳо аксариятро ташкил медоданд. Соли 1989, тибқи барӯйхатгирии ахири Шӯравӣ, дар ноҳияи Шуша 23156 нафар зиндагӣ мекарданд, ки аз онҳо 21234 нафар (91,7%) озарбойҷониҳо ва 1620 нафар (7%) арманиҳо буданд. Дар худи шаҳр 17000 нафар зиндагӣ мекард, ки аз онҳо 98% озарбойҷониҳо буданд &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://belfercenter.ksg.harvard.edu/publication/3106/shushas_pivotal_role_in_a_nagornokarabagh_settlement.html |title=Amirbayov, Elchin. «Shusha’s Pivotal Role in a Nagorno-Karabagh Settlement» in Dr. Brenda Shaffer (ed.), Policy Brief Number 6, Cambridge, MA: Caspian Studies Program, Harvard University, December 2001. |accessdate=2021-01-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081005220354/http://belfercenter.ksg.harvard.edu/publication/3106/shushas_pivotal_role_in_a_nagornokarabagh_settlement.html |archivedate=2008-10-05 }}&lt;/ref&gt;.

''Аҳолӣ дар солҳои 2000-ум.'' ''Шумораи аҳолӣ ба ҳазор нафар мерасад.'' ''мардум'' &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://stat-nkr.am/Publications/10/joxovrdagrakan_2009.pdf|title=Статистическая служба НКР|deadlink=yes|accessdate=2021-01-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241203175539/http://stat-nkr.am/Publications/10/joxovrdagrakan_2009.pdf|archivedate=2024-12-03}}&lt;/ref&gt; :
{| class=&quot;standard&quot;
|
| Соли 2003
| Соли 2004
| Соли 2005
| Соли 2006
| Соли 2007
| 2008 р.
| Соли 2009
|-
| Шуша
| 3.1
| 3.1
| 3.3
| 3.3
| 3.4
| 3.6
| 3.9 &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://stat-nkr.am/files/yearbooks/2003_2009/8_Nasl_31-49.pdf|title=Статистический ежегодник Нагорно-Карабахской Республики (2003—2009 г.)|deadlink=yes}} стр. 37&lt;/ref&gt;
|}
Ҳангоми муноқишаи мусаллаҳона дар соли 2020, аҳолии арманӣ шаҳрро тарк карданд.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://vz.ru/world/2020/11/9/1069698.html|title=Армения проигрывает последний бой за Карабах|website=vz.ru|quote=Пресс-секретарь президента Нагорно-Карабахской республики Ваграм Погосян на своей странице в «Фейсбуке» также заявил, что город Шуша находится вне контроля армянских сил.... Непонятно и то, каким образом город могло покинуть практически все мирное население до последнего человека, если развилка дороги уже двое суток контролировалась азербайджанской пеҳотой.|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201110183935/https://vz.ru/world/2020/11/9/1069698.html|archivedate=2020/11/10}}&lt;/ref&gt;

== Мероси фарҳангӣ ==
* Шуша номзад барои шомил шудан ба феҳристи [[Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО]] мебошад ва аз ҷониби Озарбойҷон пешниҳод шудааст.&lt;ref&gt;[http://whc.unesco.org/en/statesparties/az Список объектов всемирного наследия в Азербайджане]&lt;/ref&gt;.
== Нигораҳо ==
&lt;center&gt;&lt;gallery perrow=&quot;6&quot;&gt;
Акс:Shushi039.JPG|Масҷиди болоии Гавҳар Оғо (моҳи августи соли 2010)
Акс:Ruins of the Govheraga Mosque, XVIII c..jpg|Масҷиди поёнӣ Гевхар Оғо (соли 2005)
Акс:Շուշիի Գյովհար Աղայի ներքին մզկիթ 02.jpg|Масҷиди Соатлӣ (соли 2013)
Акс:Palace of Umtsiev, Shushi 03.JPG|Хонаи шоира Хуршидбану Натаван
Акс:Shushi-kanach-jam.jpeg|Калисои Яҳёи Таъмиддиҳанда (соли 2009)
Акс:Дома в Шуши.jpg|Хона дар Шуша, (соли 2009)
Акс:Կուսանաց 1.jpg|Манораи занги калисои Кусантс (1816)
Акс:Шуши.Антена.jpg|Антеннаи телевизионӣ дар Шуша, (соли 2009)
Акс:2014 Szusza, Plac miejski.jpg|Осорхонаи санъати тасвирӣ (соли 2014)
Monument of Azerbaijani poetess Khurshidbanu Natavan in Shusha, Azerbaijan.JPG|Муҷассамаи шоири озарбойҷон Хуршидбану Натаван, ки дар натиҷаи ҷанги Қарабоғ дар Шуша хароб шудааст.
Акс:Անձրևոտ Ռեալական ինստիտուտ.JPG|Харобаҳои мактаби воқеии Шуша (1881)
Акс:Shushi, Old Post Office 1.jpg|Бинои почтаи империяи Русия (ҳоло музеи қолин), (1810)
Акс:Shusha035.jpg|Мактаби мусиқӣ дар Шуша, (соли 2010)
Акс:Aguletsots church in Shushi NKR-2.jpg|Калисои Агулетсотс (1822)
Акс:Shushi053.JPG|Бинои осорхонаи таърихӣ-кишваршиносӣ дар Шуша, (соли 2010). Хонаи пешинаи Самед-бек Садых-бек оглы Меҳмандаров (дар асри 19 сохта шудааст) 
House-museum and bust of Bulbul (Murtuza Mammadov).jpg|Хона-музей ва нимпайкараи овозхон [[Булбул]], ки дар натиҷаи ҷанги Қарабоғ хароб шудааст
Акс:Vagif mausoleum stamp cut.jpg|Тасвири Мақбараи Вагиф дар лифофаи почтаи нашри соли 1983
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

== Эзоҳ ==

== Адабиёт ==
* {{ВТ-ЭСБЕ|Шуша|[[Марголин, Моисей Маркович|Марголин М. М.]],}}

== Пайвандҳо ==
* [https://web.archive.org/web/20110208184328/http://www.shushi.org/ru/ Фонди эҳёи Шуши]{{ref-ru}} &lt;span class=&quot;ref-info&quot; style=&quot;cursor:help;&quot; title=&quot;на русском языке&quot;&gt;)&lt;/span&gt;{{ref-ar}} &lt;span class=&quot;ref-info&quot; style=&quot;cursor:help;&quot; title=&quot;на арабском языке&quot;&gt;)&lt;/span&gt;{{ref-en}} &lt;span class=&quot;ref-info&quot; style=&quot;cursor:help;&quot; title=&quot;на английском языке&quot;&gt;)&lt;/span&gt;{{ref-fr}} &lt;span class=&quot;ref-info&quot; style=&quot;cursor:help;&quot; title=&quot;на французском языке&quot;&gt;)&lt;/span&gt;
* [http://www.vostlit.info/Texts/rus14/Karabag_name/vved.phtml?id=943 Мирзо Адигезал-бей.] [http://www.vostlit.info/Texts/rus14/Karabag_name/vved.phtml?id=943 Карабаг-Нам.]
* [http://vostlit.info/Texts/rus2/Bakihanov/frametext5.htm Аббос-Қули-Оғо Бакихонов, &quot;Гулистон-и Ирам&quot;] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20070220125707/http://www.vostlit.info/Texts/rus2/Bakihanov/frametext5.htm |date=2007-02-20 }}, давраи В.
* [http://www.booksite.ru/fulltext/1/001/008/124/865.htm Шуша], мақола аз [[Энсиклопедияи калони советӣ|Энсиклопедияи бузурги Шӯравӣ]] ;
* {{Cite web|url=http://www.armenianway.com/aw/shushi/gal/gal_index-r.html|title=Шуши — Галерея|deadlink=yes}}
* {{Cite web|url=http://www.artsakhworld.com/shushi/html/shushi-fate1-r.html|title=Шуши — город трагической судьбы.|deadlink=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060103002738/http://www.artsakhworld.com/shushi/html/shushi-fate1-r.html|archivedate=2006-01-03}}
* [http://news.bbc.co.uk/hi/russian/in_depth/newsid_4673000/4673979.stm Том де Ваал, Боғи сиёҳ.] [http://news.bbc.co.uk/hi/russian/in_depth/newsid_4673000/4673979.stm Дар байни сулҳ ва ҷанг &quot;] , Нашри BBC, тарҷума. аз забони англисӣ. (Дар бораи Шуша ба бобҳои [http://news.bbc.co.uk/hi/russian/in_depth/newsid_4655000/4655249.stm 3] ва [http://news.bbc.co.uk/hi/russian/in_depth/newsid_4674000/4674027.stm 12] нигаред. )
* [http://armenianhouse.org/shekhtman/docs-ru/contents.html Павел Шехтман, &quot;Шӯълаи оташҳои куҳна&quot;], боби [http://armenianhouse.org/shekhtman/docs-ru/shushi.html &quot;Шуша&quot;].
* [http://www.livejournal.com/users/kunstkamera/112795.html Шуша - шаҳри мурдаҳо (гузориши аксӣ)] (2005)
* {{Cite web|url=http://www.shushi.org/en/s_early20th.php|title=«The Shushi Revival» non-profit public fund|deadlink=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080620113100/http://www.shushi.org/en/s_early20th.php|archivedate=2008-06-20}}
* [http://imyerevan.com/ru/society/view/3298 &quot;Финикс Сити&quot;] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20210122214709/http://imyerevan.com/ru/society/view/3298 |date=2021-01-22 }}

{{Озорбойҷон-ҷуғ-нопурра}}
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
&lt;references group=&quot;lower-alpha&quot; /&gt;{{ТарҷумаКунед|ru|Шуша}}&lt;references /&gt;
{{ПБ}}
{{Шаҳрҳои Озарбойҷон}}

[[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Озарбойҷон]]
[[Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишини ноҳияи Шуша]]
[[Гурӯҳ:Саҳифаҳое, ки бо тарҷумаҳои ношинос оварда шудаанд]]</text>
      <sha1>a9mqjsrlg6s6h6q4s4d22rkskpmwyha</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ҳӯродиз</title>
    <ns>0</ns>
    <id>285345</id>
    <revision>
      <id>1492830</id>
      <parentid>1381208</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T01:41:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492830</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4208" sha1="hq2ef4pcxv8z5p1mupx08xp5pok0zlv" xml:space="preserve">{{ВМ|{{PAGENAME}}|Шаҳр}}
'''Ҳӯродиз''' ({{Lang-az|Horadiz}}) — шаҳр дар [[ноҳияи Физули]]и [[Озарбойҷон]], дар соҳили чапи дарёи [[Арас (дарё)|Аракс ҷойгир аст]]. То соли 2007, ин як шаҳраки навъи шаҳрӣ буд.

== Таърих ==

== Аҳолӣ ==
Мувофиқи барӯйхатгирии умумииттифоқии соли 1989 дар Хорадиз 5689 нафар зиндагӣ мекарданд &lt;ref&gt;[http://demoscope.ru/weekly/ssp/sng89_reg2.php Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей. ]&lt;/ref&gt;.

== Ҷозибаҳои гардишгарӣ ==
* Маркази тиббӣ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.rol.ru/news/misc/newssng/08/10/04_042.htm|title=Президент Азербайджана ознакомился с ходом строительства медицинского центра в городе Горадиз|date=4 октября 2008 г.|publisher=Информационное агентство РОЛ}}&lt;/ref&gt;
* Осорхонаи Ҳайдар Алиев
* Мақбараи Имомзода
* Масҷиди асри 19
* Истгоҳи барқӣ
* Маҷмааи варзишии олимпӣ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://ru.trend.az/news/politics/1780644.html|title=Президент Азербайджана Ильхам Алиев принял участие в открытии Олимпийского спортивного комплекса в Горадизе|date=11.11.2010|publisher=Информационное агентство TREND|deadlink=yes|accessdate=2010-11-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101114122113/http://ru.trend.az/news/politics/1780644.html|archivedate=2010-11-14}}&lt;/ref&gt;
* Маркази Мугам &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://ru.apa.az/news.php?id=177549|title=Президент Азербайджана принял участие в открытии Центра Мугама в Горадизе|date=11.11.2010|publisher=APA|deadlink=yes|accessdate=2021-01-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231102215046/https://ru.apa.az/news.php?id=177549|archivedate=2023-11-02}}&lt;/ref&gt;
== Пайвандҳо ==

* Горадиз // Энсиклопедияи бузурги Шӯравӣ : [дар 30 ҷилд] / ч. ed. Прохоров А.М. - нашри 3 - М. : Энсиклопедияи Шӯравӣ, 1969-1978.
* [http://guidesandmaps.net/index.php?page=Horadiz Профили шаҳр дар www.guidesandmaps.net] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20121106014917/http://guidesandmaps.net/index.php?page=Horadiz |date=2012-11-06 }}{{ref-en}} &lt;span class=&quot;ref-info&quot; style=&quot;cursor:help;&quot; title=&quot;на английском языке&quot;&gt;)&lt;/span&gt;
* {{Cite web|url=http://www.apa.az/ru/print.php?id=112795|title=Прокладка газопровода в Горадиз завершится до конца сентября|deadlink=yes|accessdate=2021-01-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220701222412/https://apa.az/ru/print.php?id=112795|archivedate=2022-07-01}}
* {{Cite web|url=http://president.az/articles.php?item_id=20080419104342907&amp;sec_id=15|title=Президент Ильхам Алиев принял участие в открытии Музея Гейдара Алиева в городе Горадиз Физулинского района|deadlink=yes}}{{Пайванди мурда|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* {{Cite web|url=http://president.az/articles.php?item_id=20080419104658450&amp;sec_id=20|title=Президент Ильхам Алиев ознакомился с парком Гейдара Алиева в городе Горадиз|deadlink=yes}}{{Пайванди мурда|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
{{Озорбойҷон-ҷуғ-нопурра}}
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
&lt;references group=&quot;lower-alpha&quot; /&gt;{{ТарҷумаКунед|ru|Горадиз (город)}}&lt;references /&gt;
{{ПБ}}
{{Шаҳрҳои Озарбойҷон}}

[[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Озарбойҷон]]</text>
      <sha1>hq2ef4pcxv8z5p1mupx08xp5pok0zlv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ҳалол</title>
    <ns>0</ns>
    <id>285387</id>
    <revision>
      <id>1492818</id>
      <parentid>1431419</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T01:31:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492818</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2159" sha1="6tpfs5suzrefc1obk0mxwfor8hw0ome" xml:space="preserve">{{Шариат}}
[[Акс:Shanghai-Lanzhou-Zhengzong-Niurou-Lamian-2782.jpg|мини|240x240пкс| Чойхонаи ҳалол дар [[Шанхай]].]]
'''Ҳалол''' ({{Lang+ar|حلال|раво}}, муқобили [[ҳаром]]) — ончи ки хӯрдан, нӯшидан ё анҷом додани он ба ҳукми шаръ раво бошад&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://vazhaju.tj/word/%D2%B3%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%BB/NDMyNjU=|title=Ҳалол чист? Маънии ҳалол|author=|website=vazhaju.tj|date=|publisher=Вожаҷӯ|lang=tg|accessdate=2021-01-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211026092141/https://vazhaju.tj/word/%D2%B3%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%BB/NDMyNjU=|archivedate=2021-10-26}}&lt;/ref&gt;. Бештари вақт, ҳалол ба ғизоҳое гуфта мешавад, ки дар дини исломи масрафи онҳо муҷоз аст. Ҳалол ҳамчунин унвони маҷмӯъае аз номи нишонҳои тиҷорӣ (бренд) аст, ки бар маҳсулоти ғизоӣ дарҷ мешавад. Ин ном баргирифта аз маънии ғизои ҳалол аст, ки дар дини ислом омадаасту аввалин бори маҳсулоти ғизоии ҳалол дар кишвари Малайзия ба вуҷуд омадааст. Дар чанд соли ахир ин аломати тиҷории ғизоӣ ба сурати як аломати ҷаҳонӣ аз тарафи кишварҳои исломӣ дар дунё муаррифӣ шудааст, ба тавре ки дар кишварҳои ғайриисломӣ низ аз истиқболи хубе бархӯрдор шудааст&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://farmiran.ir/mosahebeh/?aid=113|title=Farm Iran :: Mosahebeh :: وضعيت صنعت غذاهاي حلال در دنيا.|website=web.archive.org|date=2010-12-03|accessdate=2021-01-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101203181005/http://farmiran.ir/mosahebeh/?aid=113|archivedate=2010-12-03}}&lt;/ref&gt;.

== Нигаред низ ==
* [[Забиҳа]]

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

{{хурд}}
{{ПБ}}</text>
      <sha1>6tpfs5suzrefc1obk0mxwfor8hw0ome</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Одам Езерский</title>
    <ns>0</ns>
    <id>285421</id>
    <revision>
      <id>1492624</id>
      <parentid>1436473</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T20:15:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492624</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8498" sha1="2aw4elbm643yszx8bzksnv6h8vx7zep" xml:space="preserve">{{Синамогар
|ном                  = Одам Езерский
|номи аслӣ            = {{lang-pl|Adam Jezierski}}
|тасвир               = 
|бар                  = 
|тавсифи тасвир       = 
|ном ҳангоми таваллуд = 
|таърихи таваллуд       = 11.07.1990
|зодгоҳ               = {{Зодгоҳ|Варшава}}, [[Лаҳистон]] 
|таърихи даргузашт           = 
|маҳалли даргузашт         = 
|шаҳрвандӣ            = {{Парчамбандӣ|Испания}}&lt;br&gt;{{Парчамбандӣ|Лаҳистон}} 
|касб                 = [[ҳунарпеша]] 
|солҳои фаъолият      = 2003 — то ҳол
|самт                 = 
|мукофотҳо            = 
}}
'''Адам &quot;Одам&quot; Езерский''' ({{lang-pl|Adam Jezierski}}, тав. [[11 июл]]и [[соли 1990]], [[Варшава]], [[Лаҳистон]]) — [[ҳунарпеша]]и [[Испониё|испониёии]] [[Лаҳистон|лаҳистонитабор]]. Маъруф бо нақши Горка Мартинес дар силсилафилми &quot;Физика ё химия&quot;-и [[Antena 3]] маъруф аст.

== Зиндагинома ==
Одам Езерский [[11 июл]]и [[соли 1990]] дар [[Варшава]]и [[Лаҳистон]] таваллуд шудааст.  Вақте ки ӯ 7 сола буд, оилаи ӯ ба [[Мадрид]], [[Испания]] кӯчид.
== Фаъолият ==
Езерский дебюти ҳунарии худро дар филмҳои &quot;Sueños&quot;, ки ҷоизаи Гойяро барои беҳтарин филми хурд дар соли 2003, &quot;Siete&quot; дар соли 2004 ва силсилафилмҳои &quot;Hospital Central&quot; ва &quot;Cuéntame&quot; дар соли 2007 ба даст овардааст. Ӯ инчунин дар театр нақш бозидааст. Аз моҳи феврали соли 2008, Езерский дар силсилафилми телевизионии [[Antena 3]] &quot;Física o Química&quot; ҳамчун антагонист Горка Мартинес нақш офаридааст.  Тамаркуз ба мушкилоти наврасон, аз қабили нашъамандӣ, анорексия ва тамоюли ҷинсӣ, силсилафилм бисёр полемикаҳоро ҷалб кардааст&lt;ref&gt;[http://www.formulatv.com/1,20090903,12557,1.html &quot;En 'FoQ' no ha habido nada exagerado, por mucho que pueda sorprender a algunos padres&quot;]&lt;/ref&gt;. Ҳамнақши Езерский [[Хавиер Калво]] изҳор дошт, ки мавзӯъҳои силсилафилмо &quot;мушкилоте, ки дар воқеият низ мавҷуданд&quot; ҳисоб мекунад&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.antena3noticias.com/PortalA3N/noticia/ciencia-y-tecnologia/Javier-Calvo-que-pasaba-instituto-superaba-los-guiones-FOQ/6425419 |title=Javier Calvo: &quot;Lo que pasaba en mi instituto superaba a los guiones de FOQ&quot; |accessdate=2018-11-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110813120524/http://www.antena3.com/noticias/ciencia/javier-calvo-que-pasaba-instituto-superaba-guiones-foq_2009052900050.html |archivedate=2011-08-13}}&lt;/ref&gt;.

Дар 2009, ӯ дар &quot;Gordos&quot; дар муқобили [[Антонио де ла Торре]], [[Раул Аревало]] ва [[Вероника Санчес]] нақш офаридааст.  Вай инчунин дар филми 2010 &quot;Tensión sexual no resuelta&quot; (&quot;Шиддати ҷинсии ҳалношуда&quot;) нақш офаридааст. Дар соли 2011, ӯ дар ремейки испании &quot;&quot; Cheers&quot; зоҳир шуд, бо ҳамин унвон. Вай инчунин дар филми бадеии &quot;Cruzado El Límite&quot; баромад кардааст. Вай инчунин дар филмҳо аз қабили &quot;Blockbuster&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Blockbuster (2013)|url=https://www.filmaffinity.com/en/film242803.html|language=en|accessdate=2018-01-29}}&lt;/ref&gt;, &quot;Mighty Boy&quot; ва &quot;Dreams&quot; ҳузур дошт&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.top250.tv/acteur/1071955/adam-jezierski|title=Adam Jezierski - Biography and Filmography|website=www.top250.tv|language=en|access-date=2018-01-29|accessdate=2021-01-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180130013625/https://www.top250.tv/acteur/1071955/adam-jezierski|archivedate=2018-01-30}}&lt;/ref&gt;.

== Филмнома ==
=== Филм ===
{| border=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;3&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 90%;&quot; 
|- bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; align=&quot;center&quot;
! colspan=&quot;4&quot; style=&quot;background: LightSteelBlue;&quot; | Синамо
|- bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; align=&quot;center&quot;
! Сол !! Номгӯй !! Нақш !! Шарҳҳо
|-
| [[2003]]
| ''Sueños''
| 
| [[Филми хурд]]
|-
| [[2004]]
| ''Siete''
| 
| [[Телефилм]]
|-
| [[2009]]
| ''[[Gordos]]''
| Луис
| Нақши дуюмдараҷа 
|-
| [[2010]]
| ''[[Tensión sexual no resuelta]]''
| Николас &quot;Нико&quot; Видал
| rowspan=&quot;3&quot; | Нақши асосӣ 
|-
| [[2010]]
| ''[[Cruzando el límite]]''
| Миге
|-
| [[2010]]
| ''[[Animales domésticos]]''
| Данӣ
|-
| [[2011]]
| ''Tormenta''
| Лео
| [[Телефилм]]
|-
| [[2011]]
| ''[[Verbo]]''
| Фоко
| Нақши дуюмдараҷа 
|-
| [[2011]]
| ''[[Turno de noche]]''
| Пабло
| [[Филми хурд]]
|-
| [[2012]]
| ''Vado Permanente''
| 
| [[Филми хурд]]
|- 
| [[2013]]
| ''[[Tres 60]]''
| Русо
| rowspan=&quot;2&quot; | Нақши асосӣ 
|-
| [[2013]]
| ''[[Blockbuster]]''
| Мигел
|-
| [[2017]]
| ''[[Aprieta pero raramente ahoga]]''
| Даниэл
| Нақши асосӣ 
|-
| [[2018]]
| ''[[Jefe]]''
| 
| Нақши дуюмдараҷа 
|-
|}

=== Силсилафилм ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Сол !! Номгӯй !! Шабака !! Нақш !! Қисм
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | [[2007]]
| ''[[Cuéntame cómo pasó]]''
| [[La 1]]
| Сантӣ
| 2 қисм
|-
| ''[[Hospital Central]]''
| [[Telecinco]]
| Антонио Алменара
| 1 қисм
|-
| [[2008]] - [[2011]]
| ''[[Física o química]]''
| [[Antena 3]]
| Горка Мартинес Мора
| 52 қисм
|-
| [[2011]]
| ''[[Ángel o demonio]]''
| rowspan=&quot;2&quot; | [[Telecinco]]
| Йонас
| 1 қисм
|-
| [[2011]] - [[2012]]
| ''[[Cheers]]''
| Юрӣ Семионов
| 7 қисм
|-
| [[2012]] - [[2014]]
| ''[[Con el culo al aire]]''
| rowspan=&quot;2&quot; | [[Antena 3]]
| Хавиер Колменарехо, 'Хавӣ'
| 36 қисм
|-
|[[2013]]
| ''[[Tormenta]]''
| Лео
| 2 қисм
|-
| [[2015]]
| ''Aula de castigo''
| [[Vimeo]]
| Рубен
| 2 қисм
|-
| [[2015]] - [[2016]]
| ''[[Gym Tony]]''
| [[Cuatro]]
| Кристиан
| 170 қисм
|-
| [[2016]]
| ''[[Paquita Salas]]''
| [[Flooxer]]
| 
| 1 қисм
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | [[2017]]
| ''[[La peluquería]]''
| [[La 1]]
| Андрес
| 118 қисм
|-
| ''[[Gym Tony LC]]''
| [[Factoría de Ficción|FDF]]
| Кристан
| 60 қисм 
|-
| [[2019]]
| ''[[Vota Juan]]''
| rowspan=&quot;2&quot; | [[TNT España]]
| rowspan=&quot;2&quot; | Виктор Санз
| 8 қисм
|-
|[[2020]]
|''[[Vamos Juan]]''
|6 қисм
|-
|[[2020]] - [[2021]]
| ''[[Física o químicaː El reencuentro]]''
| [[Atresplayer]]
| Горка Мартинес Мора
| 2 қисм
|-
|[[2021]]
|''[[Señor, dame paciencia]]''
|[[Antena 3]]
|Гойито Залдинвар Рамос
|
|-
|}

==== Барномаҳои телевизионӣ ====
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;3&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 90%;&quot; 
|- bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; align=&quot;center&quot;
! colspan=&quot;5&quot; style=&quot;background: LightSteelBlue;&quot; | Барномаҳои телевизионӣ 
|- bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; align=&quot;center&quot;
! Сол !! Номгӯй !! Шабака !! Нақш !! Шарҳҳо
|-
|-
| [[2018]]
| ''[[Tu cara me suena 6]]''
| [[Antena 3]]
| Даъватӣ
| 
|-
|} 
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
== Пайвандҳо ==
{{Authority control}}

[[Гурӯҳ:Ҳунарпешаҳо аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Ҳунарпешамардони синамои Испониё]]
[[Гурӯҳ:Ҳунарпешамардони телевизиони Испониё]]
[[Гурӯҳ:Ҳунарпешаҳои мард асри XXI]]
[[Гурӯҳ:Ҳунарпешамардони театри Испониё]]</text>
      <sha1>2aw4elbm643yszx8bzksnv6h8vx7zep</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Метархон Содиқов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>286050</id>
    <revision>
      <id>1492557</id>
      <parentid>1422460</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T18:23:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492557</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5357" sha1="jqug5x9hrgmyf9zsv1eb1x62564sgw3" xml:space="preserve">{{Сиёсатмадор
 |ном                  = 
|номи аслӣ             =  Содиқов Метархон Соқибекович
 |тасвир               = Содиков_М_ФОТО.jpg
 
 |таърихи таваллуд     =  19.05.1976
 |зодгоҳ               = {{Зодгоҳ| ноҳияи Рушон|ноҳияи Рушон}}, [[ҶШС Тоҷикистон]], [[ИҶШС]]
 |шаҳрвандӣ            = {{Парчам|Тоҷикистон}}  
 |таҳсилот             = [[Донишкадаи андоз ва ҳуқуқ]]
 |дараҷаи илмӣ         = [[номзади илмҳои иқтисод]] 
 |унвонҳои илмӣ        = [[Дотсент]] 
 |миллат               = тоҷик
 |ҳизб                 = [[Ҳизби халқии демократии Тоҷикистон]]
 |ғояҳои асосӣ         = 
 |навъи фаъолият       = декани факултети менеҷмент ва ҳуқуқи иқтисодии [[Донишгоҳи давлатии молия ва иқтисоди Тоҷикистон]]
}}

'''Метархон Содиқов''' (''Содиқов Метархон Соқибекович''; тав. [[19 май]]и [[1976]], [[Ноҳияи Рушон|Рушон]], [[ВМКБ]], [[ҶШС Тоҷикистон]]) — иқтисоддон, номзади илмҳои иқтисодӣ (2010), дотсент
== Зиндагинома ==
Содиқов Метархон Соқибекович 19-майи соли 1976 дар ноҳияи Рушони ВМКБ дар оилаи коргар таваллуд шудааст.
Соли 1982 дар мактаби миёнаи рақами 9-и ноҳияи Рушон таҳсилро оғоз намуда дар соли 1993 онро бомуваффақият хатм намудааст. Баъди хатми мактаби миёна дар солҳои 1995—1997 дар қисми ҳарбии 28/48-и қушунҳои сарҳадии Чумҳурии Тоҷикистон хидмати Ватан намудааст. Баъди адои хидмати Ватан дар соли 1998 ба факултаи «Хуқуқшиносӣ»-и Донишкадаи андоз ва ҳуқуқ дохил шуда соли 2003 онро бомуваффақият хатм намудааст.

Оиладор, соҳиби 3 фарзанд.

== Фаъолияти корӣ ==
Соли 2004 Содиқов Метархон Соқибековичро ба ҳайси муаллим-коромуз дар кафедраи «Пардохтҳои гумрукӣ ва назорати асъор» қабул намуда, худи ҳамон сол ба шуъбаи аспирантура дохил шудааст.

Аз соли 2006—2008 ассистенти кафедраи «Пардохтҳои гумрукӣ ва назорати асъор» ва аз соли 2008 то соли 2009 ҷонишини декан оид ба тарбия дар факултаи «Умури гумрук» кор ва фаъолият намудааст.
Дар давоми фаъолияти илмӣ-тадқиқотии худ аз рӯи мавзуъи «Эффективность развития конкурентоспособных форм малого и среднего предпринимательства в Таджикистане» (на материалах сельскохозяйственных предприятий Горно-Бадахшанской автономной области) кор ва фаъолият намуда моҳи октябри соли 2010 рисолаи номзадиашро дар ин мавзӯъ дифоъ намудааст.

Аз соли 2009 то соли 2012 муаллими калони кафедраи «Иқтисоди ҷаҳон ва тиҷорати байналмилалӣ» кор ва фаъолият намудааст. Аз 1 сентябри соли 2012 дар вазифаи мудири кафедраи «Муносибатҳои молиявӣ-қарзии байналхалқӣ» кор намудааст. Аз соли 2017 то ин ҷониб ба ҳайси декани факултети менеҷмент ва ҳуқуқи иқтисодии [[Донишгоҳи давлатии молия ва иқтисоди Тоҷикистон]] кор ва фаъолият намуда истодааст.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://tgfeu.tj/tj/about_the_university/faculties/fmvhm/deanery.php |title=Декан Содиқов Метархон Соқибекович |accessdate=2021-01-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210201194324/http://tgfeu.tj/tj/about_the_university/faculties/fmvhm/deanery.php |archivedate=2021-02-01}}&lt;/ref&gt;

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
{{NS}}

== Пайвандҳо ==
* [http://tgfeu.tj/ru/about_the_university/faculties/fmifp/ tgfeu.tj] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20210207102957/http://tgfeu.tj/ru/about_the_university/faculties/fmifp/ |date=2021-02-07 }}
* [https://www.dissercat.com/content/effektivnost-razvitiya-konkurentosposobnykh-form-malogo-i-srednego-predprinimatelstva-tadzhi dissercat.com]

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

[[Гурӯҳ:Олимони Донишкадаи молия ва иқтисоди Тоҷикистон]]</text>
      <sha1>jqug5x9hrgmyf9zsv1eb1x62564sgw3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ҳалима Яъқуб</title>
    <ns>0</ns>
    <id>286154</id>
    <revision>
      <id>1492816</id>
      <parentid>1470907</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T01:31:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492816</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33384" sha1="2ud4xtvbuomlh2dcx0gltpflk8q5fec" xml:space="preserve">{{Ходими давлатӣ
|вазифа = 8-умин [[Президенти Сингапур]]
|парчам = Flag of the President of Singapore.svg
|аввалдавр = 14 сентябри соли 2017 - 13 сентябри соли 2023
|пешгузашта = [[Ҷозеф Юварай Пиллэй]] (и.в.)&lt;br&gt;[[Тони Тан]]
}}
'''Ҳалима бинти Яъқуб''' ({{Lang-ms|Halimah Binti Yacob, حاليمه بنت ياچوب}}, {{Lang-zh|哈莉玛·雅各布}}{{Lang-ta|ஹலிமா பின்தி யாகொப்}}, тав. 23 августи 1954) — сиёсатмадори Сингапур, аввалин [[Феҳристи президентҳои Сингапур|президент-бонуи Сингапур]]. Ҳалима Яъқуб аз 14 сентябри соли 2017 то 13 сентябри соли 2023 дар ин вазифа кор кардааст. Ба таври қонунӣ ин вазифаро ишғол намуд, вақте ки дигар номзадҳоро ба интихобот роҳ надоданд. Аз моҳи январи соли 2013 то августи соли 2017 вай ба ҳайси раиси парлумони Сингапур кор кардааст.

== Зиндагинома ==
=== Пайдоиш ва таълим ===
Падари Ҳалима — ҳиндӣ, модараш малайӣ аст. Падари Ҳалима дар синни 8-солагӣ вафот кард, аз ин рӯ модараш ӯро танҳо ба воя расонд &lt;ref&gt;{{Книга|часть=To Singapore with Love...|заглавие=50 Years of Indian Community in Singapore|ссылка=https://books.google.com/books?id=RHfQDAAAQBAJ&amp;lpg=PA107&amp;dq=indian-origin%20politician%20halimah%20yacob&amp;pg=PA107#v=onepage&amp;q=indian-origin%20politician%20halimah%20yacob&amp;f=false|издательство=World Scientific Publishing Co|страницы=107|isbn=978-9-813-14058-5|автор=Rajan, Uma|ответственный=Pillai, Gopinath; Kesavapany, Krishnasamy|год=2016}}. — «Notable female politicians include Dhanam Avadai, PAP Member for Moulmein (1965–1968), lawyer Indranee Rajah, the current Senior Minister of State, Ministry of Law and Ministry of Education, and Indian-origin politician Halimah Yacob, former Minister and current Speaker of Parliament.».&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;ST2013_father&quot;&gt;{{Cite news|last=Cheam|first=Jessica|date=2013-01-10|title=A strong advocate for workers, women and minorities|url=http://www.asiaone.com/print/News/Latest%2BNews/Singapore/Story/A1Story20130108-394132.html|work=The Straits Times|location=Singapore|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170721022531/http://www.asiaone.com/print/News/Latest%2BNews/Singapore/Story/A1Story20130108-394132.html|archivedate=2017-07-21|accessdate=2017-07-21|quote=Her Indian-Muslim father was a watchman who died when she was eight years old.|ref=ST2013_fathaer}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;ST2017_mother&quot;&gt;{{Cite news|last=Tham|first=Yuen-C|date=2017-07-17|title=More consultation needed before my decision to run for president: Halimah Yacob|url=http://www.straitstimes.com/politics/more-consultation-needed-before-my-decision-halimah|work=The Straits Times|location=Singapore|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170717160403/http://www.straitstimes.com/politics/more-consultation-needed-before-my-decision-halimah|archivedate=2017-07-17|accessdate=2017-07-21|quote=She added that her father, who died when she was eight years old, was born in Singapore, and she was brought up by her Malay mother.|ref=ST2017_mother}}&lt;/ref&gt;.

Вай дар ду мактаби духтарона таҳсил карда, соли 1978 бакалаври ҳуқуқи худро аз [[Донишгоҳи миллии Сингапур|Донишгоҳи Миллии Сингапур]] соҳиб гашт. Соли 2001 дараҷаи магистрии ҳуқуқшиносиро дар онҷо гирифт. Аз 7 июли соли 2016 ӯ инчунин унвони доктори фахрии ҳуқуқшиносии Донишгоҳи миллии Сингапурро дорад &lt;ref&gt;{{Cite news|title=Halimah Yacob conferred honorary Doctor of Laws degree by NUS|url=http://www.straitstimes.com/singapore/halimah-yacob-conferred-honorary-doctor-of-laws-degree-by-nus|accessdate=2016-07-07|publisher=Straits Times|date=2016-07-07}}&lt;/ref&gt;.

=== Корнома ===
Дар Конгресси иттифоқҳои касабаи миллӣ кор кардааст.

Соли 2001 ӯ вакили парлумон интихоб шуд. Як қатор мансабҳои давлатиро ишғол кардааст.

8 январи соли 2013 вай аз ҷониби сарвазир [[Ли Сянлун]] ба вазифаи раиси парлумон пешбарӣ карда шуд &lt;ref name=&quot;CNA 20130109&quot;&gt;{{Cite news|title=PM Lee to nominate Halimah Yacob as next Speaker of Parliament|url=http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporelocalnews/view/1246664/1/.html|publisher=ChannelNewsAsia|date=2013-01-08|archiveurl=https://archive.is/20130215171522/http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporelocalnews/view/1246664/1/.html|archivedate=2013-02-15}}&lt;/ref&gt; ва 14 январи ҳамон сол интихоб шуд. Ҳалима нахустин раиси зан дар парлумон дар таърихи Сингапур гардид. 

== Интихоботи президентӣ ==
6 августи соли 2017 вай барои иштирок дар [[Интихоботи президентии Сингапур (2017)|интихоботи президентӣ]] аз вазифаи раиси парлумон истеъфо дод  Чанде пеш аз пешбарӣ шуданаш, вай аз ҳизби [[Амали маъмул (Ҳизб)|Амалиёти Халқӣ]], ки аз соли 2001 узви он буд, баромад  

Илова бар Ҳалима, боз 4 нафари дигар ба мақоми раёсати ҷумҳурӣ номзад шуданд, аммо онҳо ба далели номувофиқӣ ба талабот ба номзадҳо аз вазифа сабукдӯш карда шуданд (номзад бояд собиқаи хидмати давлатӣ дошта бошад ё роҳбаре ба ширкате бошад, ки капитализатсияаш аз 500 миллион доллари Сингапур (тақрибан 371 миллион доллари амрикоӣ) зиёд бошад &lt;ref&gt;[http://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/4557468 Президентом Сингапура впервые стала женщина]&lt;/ref&gt;.
Ҳалима Яъқуб аз 14 сентябри соли 2017 то 13 сентябри соли 2023 дар вазифаи Президенти Сингапур кор кардааст.
== Президенти  Сингапур ==
6 августи соли 2017, вай барои иштирок дар интихоботи президентӣ аз мақоми раиси Парлумон истеъфо дод &lt;ref&gt;{{cite news|last1=Tham|first1=Yuen-C|title=Speaker of Parliament Halimah Yacob to run for President in coming election|url=http://www.straitstimes.com/politics/speaker-of-parliament-halimah-yacob-to-run-for-president-in-coming-election|accessdate=2017-08-06|work=The Straits Times|date=2017-08-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170806134339/http://www.straitstimes.com/politics/speaker-of-parliament-halimah-yacob-to-run-for-president-in-coming-election|archivedate=2017-08-06|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Halimah Yacob announces bid to be Singapore's next President|url=http://www.channelnewsasia.com/news/singapore/halimah-yacob-announces-bid-to-be-singapore-s-next-president-9097256|accessdate=2017-08-06|work=Channel NewsAsia|date=2017-08-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170806144839/http://www.channelnewsasia.com/news/singapore/halimah-yacob-announces-bid-to-be-singapore-s-next-president-9097256|archivedate=2017-08-06}}&lt;/ref&gt;. Незадолго перед выдвижением вышла из партии «[[Народное действие (партия)|Народное действие]]», в которой состояла с 2001 года&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://sg.news.yahoo.com/pe2017-look-credentials-not-past-affiliations-halimah-yacob-055114938.html|title=PE2017 - Look at my credentials, not my past affiliations: Halimah Yacob|publisher=|accessdate=2017-09-12|archive-date=2019-03-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20190329135844/https://sg.news.yahoo.com/pe2017-look-credentials-not-past-affiliations-halimah-yacob-055114938.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.. Чанде пеш аз номзадии худ, вай аз Ҳизби амали мардумӣ, ки аз соли 2001 узви он буд, хориҷ шуд &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://sg.news.yahoo.com/pe2017-look-credentials-not-past-affiliations-halimah-yacob-055114938.html|title=PE2017 - Look at my credentials, not my past affiliations: Halimah Yacob|publisher=|accessdate=2017-09-12|archive-date=2019-03-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20190329135844/https://sg.news.yahoo.com/pe2017-look-credentials-not-past-affiliations-halimah-yacob-055114938.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;..

Ғайр аз Ҳалима, чаҳор нафари дигар барои президентӣ номзад шуданд, аммо онҳо аз сабаби риоя накардани талаботи номзадҳо (номзад бояд таҷрибаи корӣ дар хизмати давлатӣ дошта бошад ё ширкатеро бо сармоягузории беш аз 500 миллион доллари Сингапур (тақрибан 371 миллион доллари ИМА) роҳбарӣ кунад), рад карда шуданд &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/4557468 |title=Президентом Сингапура впервые стала женщина |access-date=2017-09-15 |archive-date=2017-09-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170916015959/http://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/4557468 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
[[File:KOREA The 20th President Inauguration Ceremony 565 (52062283752).jpg|thumb|Ҳалима Яъқуб, президенти Сингапур, дар маросими савгандёдкунии президенти Кореяи Ҷанубӣ [[Юн Сок Ёл]], дар Сеул, 10 майи соли 2022]]

Ҳалима [[14 сентябр|14 сентябри]] [[соли 2017]] ба ҳайси президенти Сингапур савганд ёд кард. &lt;ref&gt;{{Cite news|title=Halimah Yacob to be sworn in as Singapore's 8th president on Thursday: PMO|first=Tham Yuen-CSenior Political|last=Correspondent|url=https://www.straitstimes.com/politics/madam-halimah-yacob-prepares-to-hand-in-papers-for-presidential-election|website=The Straits Times|location=Singapore|id=0585-3923|date=2017-09-13|accessdate=2023-09-15|lang=en|archive-date=2017-12-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20171217185633/http://www.straitstimes.com/politics/madam-halimah-yacob-prepares-to-hand-in-papers-for-presidential-election|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
 
29 майи соли 2023 Ҳалима эълон кард, ки дар интихоботи президентии соли 2023 номзадии худро дубора ба даст намеорад. Мӯҳлати ваколати ӯ 13 сентябр ба охир расид ва 14 сентябр ҷои ӯро президенти нӯҳум [[Тарман Шанмугаратнам]] гирифт. 
== Фаъолияти президентӣ (2017–2023) ==
Ҳалима 14 сентябри соли 2017 дар Қасри Истана ҳамчун президенти Сингапур савганд ёд кард. 
Вай аввалин президенти зан дар Сингапур ва аввалин президенти малайӣ дар 47 сол шуд. Дар ин вазифа, вай инчунин ба таври расмӣ ба ҳайси ректори Донишгоҳи технологии NUS  ва Донишгоҳи технологии Нанянг таъин шуд.  
Ҳалима Яъқуб пас аз савганд ёд кардан ҳамчун президент, дар аввал тасмим гирифт, ки дар манзили худ дар Шӯрои рушди манзили давлатӣ (HDB) дар Ишун зиндагӣ кунад, ки  ӯро аввалин президенте кард, ки дар манзили давлатӣ зиндагӣ мекунад. Манзили ӯ дуошёна буд, ки аз як манзили 5-ҳуҷрагӣ ва 4-ҳуҷрагӣ иборат буд ва девори миёнаро вайрон карда, ба ҳам пайваст карда буданд.  Аммо, қарори ӯ нигарониҳои амниятиро ба миён овард ва 2 октябри соли 2017 Вазорати корҳои дохилӣ эълон кард, ки пас аз тавсияҳои мақомоти амниятӣ аз сабаби таҳдидҳои муайяншуда, ӯ ба ҷои амнтар кӯчид.  Ҳукумат назорати манзил ва тартиботи амниятии ӯро идома медиҳад. 

Ҳалима аввалин сафари давлатии худро ҳамчун президент ба [[Бруней]] 11 майи соли 2018 анҷом дод, ки дар он ҷо шоҳиди имзои созишномаи технологияи молиявӣ ва memorandum of understanding (Ёддошти тафоҳум) барои мубодилаи маълумот дар бораи дарёфти арз ва маблағгузории терроризм байни Сингапур ва Бруней буд. Бо даъвати шоҳи [[Ҳоланд]] [[Виллем-Александри]], Ҳалима аввалин президенти Сингапур буд, ки аз замони барқарор шудани муносибатҳои дипломатӣ байни ду кишвар дар 7 декабри соли 1965 ба [[Ҳоланд]] ташриф овард. Ин сафар аз 20 то 24 ноябри соли 2018 сурат гирифт.

Барои таҷлили 50-солагии муносибатҳои дипломатӣ, Ҳалима Яъқуб аз 8 то 12 сентябри соли 2019 ба Филиппин сафар кард ва дар он ҷо дар чорабиниҳо дар [[Манила]] ва шаҳри Давао, аз ҷумла ҷаласаи Шӯрои тиҷоратии Филиппин ва Сингапур, боздид аз Маркази уқоби Филиппин,  ва 9 сентябр дар баробари президенти Филиппин [[Родриго Дутерте]] имзои ҳашт Ёддошти тафоҳумро байни Сингапур ва [[Филиппин]], ки соҳаҳоеро ба монанди инфрасохтор, ҳифзи маълумот, идоракунии об ва маорифро дар бар мегирифтанд, назорат кард. Пеш аз сафараш ба [[Арабистони Саудӣ]], Ҳалима Яъқуб сафари давлатӣ ба [[Кувайт]] анҷом дод. Дертар дар ҳамон сол, вай аввалин президенти Сингапур шуд, ки ба Арабистони Саудӣ ташриф овард, ки дар он ҷо ба ӯ гарданбанди шоҳ Абдулазиз дода шуд.

Дар соли 2023, Ҳалима Яъқуб якчанд сафарҳои хориҷиро анҷом дод, аз ҷумла сафарҳо ба Малайзия  ва Қатар. Дар давоми сафараш ба Малайзия, вай дар маросими шинондани дарахт дар Истана Негара, ки одатан барои роҳбарони давлатҳо пешбинӣ шудааст, иштирок кард. 29 майи соли 2023, Ҳалима эълон кард, ки дар интихоботи президентии соли 2023 номзадии худро дубора пешниҳод намекунад. Мӯҳлати ваколати ӯ [[13 сентябр|13 сентябри]] [[соли 2023]], ба охир расид ва 14 сентябр президенти нӯҳум, [[Тарман Шанмугаратнам]], ҷои ӯро гирифт.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Yan Han |first=Goh |date=22 March 2023 |title=Much scope for Singapore and Malaysia to expand cooperation: President Halimah |url=https://www.straitstimes.com/singapore/much-scope-for-singapore-and-malaysia-to-expand-cooperation-president-halimah-at-state-banquet |access-date=27 October 2024 |work=The Straits Times}}&lt;/ref&gt;

== Ҳимоятгари баробарии гендерӣ ==
[[Акс:Opening Reception, APEC Women and the Economy Forum 2012.jpg|thumb|Ҳалима (аз рост) дар маросими ифтитоҳи Форуми занон ва иқтисодии APEC 2012 дар Қасри Кэтрин иштирок мекунад]]
Тарбияи душвори Ҳалима ӯро илҳом бахшид, ки дараҷаи ҳуқуқшиносӣ гирад ва аз [[зан|заифон]] дифоъ кунад, аз ин рӯ, ӯ ҳомии ҳуқуқи [[зан|занон]] аст. Вақте ки ӯ дар соли 2001 ҳамчун аввалин зани вакили парлумони Малайзия аз Сингапур ба сиёсат ворид шуд, ӯ ба мавзӯъҳое, аз ҷумла шуғли одилона ва нигоҳубини тиббии бо нархи дастрас, тамаркуз кард. Вай зарурати тағйироти фарҳангии доимӣ ва эҳтиром ба занонро ҳамчун баробарҳуқуқ таъкид мекунад, ҳатто агар ӯ аз пешрафтҳо дар баробарии [[гендер|гендерӣ]] қадрдонӣ кунад. Ҳамчун президент, Ҳалима аз ташаббусҳое ба монанди Китоби Сафед дар бораи рушди занони Сингапур барои ҳалли масъалаҳои [[гендер|гендерӣ]] пуштибонӣ кард. Вай зарурати ҳимояи коргарони солхӯрдаро таъкид кард ва аз ислоҳоти ҳуқуқӣ барои таъмини адолат барои қурбониёни таҷовузи ҷинсӣ ҷонибдорӣ кард ва изҳор дошт, ки синну сол набояд ҷинояткоронро аз ҷазои ҷисмонӣ озод кунад. Тавассути кори худ дар доираи даъвати президент, вай инчунин ба тақвияти гурӯҳҳои осебпазир ва таблиғи ҳамоҳангии динӣ ва муколамаи бисёрфарҳангӣ дар баробари баробарии гендерӣ тамаркуз кард.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Yan Han |first=Goh |date=2023-05-29 |title=A president of 'firsts', a champion of social causes: Here's a look at Madam Halimah Yacob's term |url=https://www.straitstimes.com/singapore/politics/president-halimah-yacob-a-president-of-firsts-and-s-pore-s-first-female-head-of-state |access-date=2024-11-02 |work=The Straits Times |language=en |issn=0585-3923}}&lt;/ref&gt;

Дар соли 2019, Ҳалима аз ширкатҳо ҷонибдорӣ кард, ки баробарии гендериро қабул кунанд ва қайд кард, ки ин зимни суханронии худ дар Форуми занони Осиё навоварӣ ва фоидаоварии тиҷоратро афзоиш медиҳад. Вай инчунин дар назди мардум назари худро дар бораи шиори маҳаллӣ бо номи «OkLetsGo» барои суханони таҳқиромези онҳо нисбати занон баён карда буд ва аз мизбони барнома хоҳиш кард, ки барои суханони онҳо узр пурсанд. Барои огоҳ будан аз нигарониҳои коргарон, вай зуд-зуд бо мақомоти иттифоқҳои касаба аз соҳаҳои гуногун мулоқот мекард. Мэри Лйю, президенти NTUC, гуфт, ки Ҳалима &quot;ҳамеша ба занон дилбастагӣ дошт&quot; ва аз мушкилоти модарони коргар огоҳ буд, зеро худаш чунин зан буд.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Yun Ting |first=Choo |date=18 September 2019 |title=Gender equality and women leaders benefit companies and society: President Halimah |url=https://www.straitstimes.com/business/gender-equality-and-women-leaders-benefit-companies-and-society-president-halimah |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200711083427/https://www.straitstimes.com/business/gender-equality-and-women-leaders-benefit-companies-and-society-president-halimah |archive-date=11 July 2020 |access-date=11 July 2020 |work=The Straits Times}}&lt;/ref&gt; She had also publicly voiced her views about a local podcast, ''OkLetsGo'', for their offensive remarks against women and asked the hosts of the show for an apology for their remarks.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Yacob |first=Halimah |date=15 June 2020 |title=Halimah Yacob's Facebook post to Okletsgo |url=https://www.facebook.com/halimahyacob/posts/3347756125257466 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200807031752/https://www.facebook.com/halimahyacob/posts/3347756125257466 |archive-date=7 August 2020 |access-date=11 July 2020 |via=[[Facebook]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Awang |first=Nabilah |date=15 June 2020 |title=President Halimah Yacob calls on Okletsgo hosts to apologise to all women for misogynistic comments |url=https://www.todayonline.com/singapore/president-halimah-yacob-calls-okletsgo-hosts-apologise-all-women-misogynistic-comments |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200710221332/https://www.todayonline.com/singapore/president-halimah-yacob-calls-okletsgo-hosts-apologise-all-women-misogynistic-comments |archive-date=10 July 2020 |access-date=11 July 2020 |website=Today}}&lt;/ref&gt;

 
Ҳалима зимни суханронии худ дар маросими 9-уми Толори шӯҳрати занони Сингапур аз пешрафтҳои назаррас дар рушди занон дар Сингапур ситоиш кард. Вай ба беҳтар шудани рейтинги баробарии гендерӣ дар кишвар ва афзоиши шумораи занон дар мақомҳои роҳбарӣ ва дигар соҳаҳо таъкид кард. Дар ҳоле ки ӯ нақшҳои муҳими шарикони хидматрасонии иҷтимоиро дар тақвияти ин талошҳо эътироф кард, аҳамияти ҳамкории мард ва занро таъкид кард ва даъват кард, ки барои аз байн бурдани тафаккури қолабии гендерӣ ва беҳтар кардани имкониятҳои занон дар ҷои кор талошҳои муштарак анҷом дода шаванд. Дар ин чорабинӣ ҳашт нафари нав ба кор қабул карда шуданд, ки дастовардҳо ва таҷрибаҳои назарраси онҳоро қайд карданд ва аҳамияти намунаҳои занонро дар ҳавасмандгардонии насли оянда барои эҷоди ҷомеъаи одилонатар тасдиқ карданд.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=8 March 2023 |title=Speech by President Halimah Yacob at the 9th Singapore Women Hall of Fame Induction Ceremony |url=https://www.istana.gov.sg/Newsroom/Speeches/2023/03/08/Speech-by-President-Halimah-Yacob-at-the-Singapore-Women-Hall-of-Fame-Induction-Ceremony-2023 |access-date=2024-11-02 |website=The Istana |accessdate=2026-04-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230822150517/https://www.istana.gov.sg/Newsroom/Speeches/2023/03/08/Speech-by-President-Halimah-Yacob-at-the-Singapore-Women-Hall-of-Fame-Induction-Ceremony-2023 |archivedate=2023-08-22 }}&lt;/ref&gt;

== Вокуниш ба [[Дунёгирии COVID-19]] ==
Дар моҳи апрели соли 2020, бо назардошти [[Дунёгирии COVID-19|Дунёгирии COVID-19 пандемия]] дар [[Сингапур]], Ҳалима дархости ҳукуматро барои ҷалби 21 миллиард доллар аз захираҳои миллии қаблӣ, ки барои маблағгузорӣ кардани музди меҳнати 1,9 миллион коргар ва ҳифзи меҳнат, ҷойҳои корӣ ва тиҷорат равона шуда буд, тасдиқ кард.  7 апрели соли 2020, лоиҳаи қонун дар бораи таъминоти иловагӣ барои буҷаҳои устуворӣ ва ҳамбастагӣ таҷдиди назар карда шуд ва лоиҳаи қонуни таҷдиди назаршуда аз ҷониби Ҳалима 9 апрели соли 2020 тасдиқ карда шуд. 5 июни соли 2020, Парлумони Сингапур лоиҳаи дуюми лоиҳаи қонун дар бораи таъминоти иловагӣ барои буҷаи устувориро қабул кард, то ба ҳукумат имкон диҳад, ки аз захираҳои қаблӣ 31 миллиард доллари иловагӣ ҷалб кунад, ки барои таъмини шуғли аҳолӣ, ки аз сабаби [[Дунёгирии COVID-19|Дунёгирии COVID-19 пандемия]] ҷойҳои кори худро аз даст додаанд, бо коҳиш додани маҳдудиятҳои кишвар пас аз қатъи барқ равона шудааст. &lt;ref&gt;{{cite web |last=Mohan |first=Matthew |date=26 May 2020 |title=S$33b Fortitude Budget aimed at providing jobs, supporting workers and firms through 'difficult period' of COVID-19 |url=https://www.channelnewsasia.com/news/singapore/covid-19-fortitude-budget-heng-swee-keat-key-announcements-12770060 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200711201734/https://www.channelnewsasia.com/news/singapore/covid-19-fortitude-budget-heng-swee-keat-key-announcements-12770060 |archive-date=11 July 2020 |access-date=11 July 2020 |publisher=Channel News Asia |accessdate=2026-04-11 |archivedate=2020-07-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200711201734/https://www.channelnewsasia.com/news/singapore/covid-19-fortitude-budget-heng-swee-keat-key-announcements-12770060 }}&lt;/ref&gt;

16 июни соли 2020, Ҳалима лоиҳаи қонуни дуюми таъминоти иловагиро тасдиқ кард, ки Қонуни дуюми таъминоти иловагиро қабул кард, то ба ҳукумат имкон диҳад, ки маблағҳои иловагии дархостшударо барои коҳиш додани таъсири пандемия истифода барад. Ин дуввумин маротиба буд, ки захираҳои қаблии Сингапур дар соли молиявии 2020 ҷалб карда шуданд ва инчунин бузургтарин маблағе буд, ки аз замони истиқлолияти Сингапур аз захираҳои қаблӣ гирифта шуда буд, ки маблағи умумии онҳо 52 миллиард долларро ташкил медод. Вай дуввумин президенте буд, ки ваколатҳои ихтиёрии президентро барои ин мақсад истифода бурд, пас аз он ки президент [[Селапон Рамонотон]] дар соли 2009 ин корро барои бӯҳрони молиявии соли 2008 анҷом дод. &lt;ref&gt;{{cite web |last=Ho |first=Grace |date=16 June 2020 |title=Coronavirus: President Halimah gives assent to additional $33b in support packages |url=https://www.straitstimes.com/singapore/coronavirus-president-halimah-gives-assent-to-additional-33b-in-support-packages |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200711130915/https://www.straitstimes.com/singapore/coronavirus-president-halimah-gives-assent-to-additional-33b-in-support-packages |archive-date=11 July 2020 |access-date=11 July 2020 |work=The Straits Times}}&lt;/ref&gt;
[[Акс:Maldivian president's reception in Singapore 01.jpg|thumb|Муҳаммад Абдулло Алҳабши, Фазна Аҳмад, Ҳалима ва Иброҳим Муҳаммад Солиҳ, 1 июли соли 2019]]

== Пас аз раёсати ҷумҳурӣ ==
Пас аз раёсати ҷумҳурӣ, Ҳалима аз 1 октябри соли 2023 ректори Донишгоҳи илмҳои иҷтимоии Сингапур шуд.&lt;ref&gt;{{cite news |date=25 September 2023 |title=Former president Halimah Yacob named as new SUSS chancellor |url=https://www.straitstimes.com/singapore/former-president-halimah-yacob-named-as-new-suss-chancellor |work=The Straits Times |language=en}}&lt;/ref&gt; Вай вориси Стивен Ли шуд ва бо сарпарасти SUSS машҳур буд.

30 августи соли 2024, вай [[Туни Тан|Туни Танро]] ҳамчун сарпарасти нави Ассотсиатсияи сармоягузорони коғазҳои қиматнок (Сингапур) иваз кард. Вай ба ин вазифа аз ҷониби ассотсиатсия барои хидматҳояш дар Сингапур интихоб карда шуд.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Zhu |first=Michelle |date=2024-08-30 |title=Former president Halimah Yacob joins Sias as chief patron |url=https://www.businesstimes.com.sg/companies-markets/former-president-halimah-yacob-joins-sias-chief-patron |access-date=2024-11-02 |website=The Business Times |language=en}}&lt;/ref&gt;
Дар моҳи майи соли 2025 хабар дода шуд, ки Ҳалима дар робита ба як видеои &quot;қалбакӣ&quot;, ки дар он ӯро бардурӯғ гӯё ҳукумати Сингапурро танқид кардааст, ба полис ариза пешниҳод кардааст.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Former president Halimah Yacob files police report over deepfake video of her criticising the government |url=https://www.channelnewsasia.com/singapore/halimah-yacob-deepfake-video-criticisng-government-ge2025-police-report-5066581 |access-date=2025-08-24 |website=CNA |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Ҳаёти шахсӣ ==
Оиладор. &lt;ref&gt;{{Cite news|title=More consultation needed before my decision to run for president: Halimah Yacob|url=http://www.straitstimes.com/politics/more-consultation-needed-before-my-decision-halimah|accessdate=2017-07-29|publisher=Straits Times|date=2017-07-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170729132657/http://www.straitstimes.com/politics/more-consultation-needed-before-my-decision-halimah|archivedate=2017-07-29}}&lt;/ref&gt; Вай панҷ фарзанд дорад &lt;ref name=&quot;Zhang2017&quot;&gt;{{Cite news|title=Our First Gentleman to be, Mohamed Abdullah Alhabshee|url=http://www.theindependent.sg/our-first-gentleman-to-be-mohamed-abdullah-alhabshee/|accessdate=2017-08-17|work=www.theindependent.sg|publisher=The Independent|date=2017-08-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170817134932/http://www.theindependent.sg/our-first-gentleman-to-be-mohamed-abdullah-alhabshee/|archivedate=2017-08-17}}&lt;/ref&gt;, аз рӯи дин — [[Ислом|мусулмон]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.aljazeera.com/news/2017/09/halimah-yacob-named-singapore-malay-president-170913073940319.html|title=Halimah Yacob named Singapore's first female president|date=2017-09-14|publisher=Al Jazeera|accessdate=2017-09-14}}&lt;/ref&gt;

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ|2}}
[[Гурӯҳ:Президентҳои Сингапур]]
[[Гурӯҳ:Бону-президентҳо]]
[[Гурӯҳ:Занҳо-сиёсатмадорон]]
[[Гурӯҳ:Занони Сингапур дар сиёсат]]
[[Гурӯҳ:Раисони парлумони Сингапур]]
[[Гурӯҳ:Ҳукуматдорони Сингапур]]
[[Гурӯҳ:Сиёсатмадорони Сингапур]]
[[Гурӯҳ:Википедиа:Зиндагиномаи муосирон]]
[[Гурӯҳ:Зодагони соли 1954]]
[[Гурӯҳ:Зодагони 23 август]]
[[Гурӯҳ:Сиёсатмадорони асри XXI]]
[[Гурӯҳ:Сарварони давлатҳо]]
[[Гурӯҳ:Сарварони асри XXI]]
[[Гурӯҳ:Сиёсатмадорон аз рӯи алифбо]]</text>
      <sha1>2ud4xtvbuomlh2dcx0gltpflk8q5fec</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қодири Рустам</title>
    <ns>0</ns>
    <id>286794</id>
    <revision>
      <id>1492807</id>
      <parentid>1314362</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T01:25:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492807</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9463" sha1="smcgz5emas2ffhortsxqcrm1c36xluv" xml:space="preserve">{{Адиб
|ном                  = Қодири Рустам
|номи аслӣ            = Адуқодири Рустам
|тасвир               = Абдуқодири Рустам.jpg
|тавсифи тасвир       = 
|ном ҳангоми таваллуд = 
|номи пурра           = 
|тахаллусҳо           = 
|таърихи таваллуд     = 13.10.1958
|зодгоҳ               = [[Панҷрӯд]], {{Зодгоҳ|ноҳияи Панҷакент}}, [[вилояти Ленинобод]], [[ҶШС Тоҷикистон]]
|таърихи даргузашт    = 
|маҳалли даргузашт    = 
|шаҳрвандӣ            = 
|навъи фаъолият       = [[нависанда]], {{тарҷумон}}
|солҳои фаъолият      = [[1986]] — то ҳол
|самт                 = 
|жанр                 = 
|забони осор          = [[тоҷикӣ]]
|дебют                = 
|ҷоизаҳои адабӣ       = «Ҷоизаи сол»-и Ройзании фарҳангии Эрон дар Тоҷикистон
|ҷоизаҳо              = 
|Lib                  = 
|сайт                 = 
|викигуфтовард        = 
|имзо                 = 
}}
'''Қодири Рустам''' (''Абдуқодири Рустам''; тав. [[13 октябр]]и [[1958]], [[Панҷрӯд]], [[ноҳияи Панҷакент]], [[вилояти Ленинобод]], [[ҶШС Тоҷикистон]]) — [[нависанда]], тарҷумон ва адабиётшиноси тоҷик.

== Зиндагинома ==
Қодири Рустам 13 октябри соли 1958 дар деҳаи Панҷрӯди ноҳияи Панҷакент дар хонаводаи муаллими забон ва адабиёт ба дунё омадааст. Мактаби миёнаро дар Панҷрӯд хатм кардааст. Шавқи омӯзиши адабиёт ӯро ба остонаи Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон овард.

== Хонавода ==
Қодири Рустам оиладор ва соҳиби як писар бо номи Барзуст.

== Фаъолияти корӣ ==
Фаъолияти кориаш аз соли 1981 баъди хатми факултаи забон ва адабиёти тоҷики Донишгоҳ дар нашриёти «Ирфон» шурӯъ шуд. Аввал мусаҳҳеҳ буд, баъд муҳаррири хурд ва баъдан муҳаррир.

Аз ҷумлаи аввалин кормандони ҳафтаномаи озоди «Чароғи рӯз» буд, ки чун падидаи ошкорбаёнӣ дар остонаи худшиносии миллӣ дар фазои иттилоотии кишвар пар кушод ва дар кутоҳтарин фурсат ба як нашрияи хеле хонданиву ҷолиб табдил ёфт.

Қодири Рустам ҳамакунун дар Бемористони Ибни Синои шаҳри Душанбе ба ҳайси мушовир ва корбар фаъолият дорад&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sputnik-tj.com/Tajikistan/20200504/1031174357/Zri-adabit-raoii-adibi-marufi-toik-az-virusi-korona-.html|title=Зӯри адабиёт: раҳоии адиби маъруфи тоҷик аз “вируси корона”|website=Sputnik Tajik|lang=tg|accessdate=2021-02-22}}&lt;/ref&gt;.

== Эҷодиёт ==
[[Акс:Қодири Рустам.jpg|мини]]
Аввалин китобаш бо номи «Бурси дуреша» соли 1986 дар нашриёти «Ирфон» чоп шуд, ки маҷмуъаи насри бадеии адиби ҷавон ба шумор мерафт.

Ҷанги дохилӣ ӯро низ ба гирдоби муҳоҷирати иҷборӣ ҳаво дод ва муддати чандин сол дар Қазоқистон зист ва эҷод кард. Соли 2003 дар Олмотӣ китоби ӯ бо номи «Рӯдакӣ, фаромӯшӣ, Чингизхон ва хар» чоп шуд.

Солҳои зиндагонӣ дар Олмотӣ, ки дар дафтари хабаргузории эронии ИРНА фаъолият мекард, дар канори кори хабарнигорӣ ба пажуҳиш машғул шуд. Таҳия ва шарҳи китоби донишманди қаблазинкилобии рус А. Шишов «Таджики» (Олмотӣ, 2005), таҳия ва шарҳи муфассали «Девон»-и Рӯдакӣ&quot; (Олмотӣ, 2007),) низ самараи кори эҷодии ӯ дар ин солҳост.

Баъдан «Девон»-и Рӯдакӣ дар таҳияи ӯ солҳои 2008, 2012 дар Теҳрон, соли 2015 дар Душанбе&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ozodi.org/a/tajiks-celebrate-ten-century-poet/27173392.html|title=Омодагиҳо ба &quot;Рӯзи Рӯдакӣ&quot; дар Тоҷикистон|website=Радиои Озодӣ|lang=tg|accessdate=2021-02-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ozodi.org/a/27174347.html|title=Қодири Рустам &quot;Девони Рӯдакӣ&quot;-ро нашр намуд.|date=2015-08-06|publisher=Радиои Озодӣ}}&lt;/ref&gt; ва соли 2019 дар Хуҷанд ба алифбои форсӣ ва сириллик ба чоп расид.

Баъди «Рӯдакӣ, фаромӯшӣ, Чингизхон ва хар» муддати ҳафт соли дигар ҳаводорони осораш аз ӯ чизи тозае нахонданд. Худи ӯ мегӯяд, як муддати тӯлонӣ ҳатто аз мутолиа даст кашида буд, чӣ монад, ки асар нависад. Вай ба рӯйдодҳои кишвар ишора мекунад ва мегӯяд, он замон ба ин натиҷа расид, ки адабиёт ба мардум чизе намедиҳад. «Ба он бовар будам, ки агар адабиёт ба мардум чизе медод, мо ба ин ҳол гирифтор намешудем».

Ва муддати шояд 8 сол худро канор кашид, ҳатто ба иқрори худаш на мехонду на менавишт. Вале баъдан дубора рӯ ба адабиёт овард. Ва ин ин тағйири андеша боис гардид, ки соли 2010 дар нашриёти «Шуҷоиён» китоби «Чойхонаи „Роҳат“. Қисса ва ҳикоёт барои хониши пеш аз хоб» аз чоп баромад.

Соли 2018 романи «Пойҳо ва рӯйҳо»-ро ба табъ расонид, ки пас аз як сол дар муассисаи интишоротии «Арван» дар Теҳрон ба алифбои форсӣ чоп шуд&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.arvannashr.ir/%D9%BE%D8%A7%DB%8C-%D9%87%D8%A7-%D9%88-%D8%B1%D9%88%DB%8C-%D9%87%D8%A7|title=پای‏ ها و روی‏ ها|website=www.arvannashr.ir|publisher=انتشارات آرون|accessdate=2021-02-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210412233848/http://www.arvannashr.ir/%D9%BE%D8%A7%DB%8C-%D9%87%D8%A7-%D9%88-%D8%B1%D9%88%DB%8C-%D9%87%D8%A7|archivedate=2021-04-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sputnik-tj.com/society/20191115/1030225400/roman-kodir-rustam-dar-Eron-chop-shud.html|title=Романи Қодири Рустам дар Эрон чоп шуд|website=Sputnik Tajik|lang=tg|accessdate=2021-02-22}}&lt;/ref&gt;.

== Тарҷумонӣ ==
Қодири Рустам ба тарҷумонӣ низ машғул аст. Соли 1992 нашриёти «Ирфон» рисолаи эроншиноси маъруфи пешазинқилобии рус Н. В. Хаников «Андешаҳо роҷеъ ба таҳқиқи мардуми Эрон»-ро чоп кард, ки бисёр аз саҳифоти он ба таҳқиқи антропологӣ ва мардумшиносии мардуми тоҷик ихтисос дорад.

Соли 2020 дар тарҷумаи Қодири Рустам романи нависандаи рус Андрей Волос «Бозгашт ба Панҷрӯд» ва маҷмӯъаи ҳикояҳои нависандаи бузурги Жопун [[Окутогово]] «Азобҳои ҷаҳаннам» ба чоп расиданд.

Ҳамчунин ҳикоя ва қиссаҳои нависандагони бузург А. П. Чехов, Лу Син ва Луис Хорхе Борхес маҳсули заҳамоти ӯянд, ки хонандаи тоҷик бо забони модариаш мутолиа кардааст.

== Ҷоизаҳо ==
Қодири Рустам ба дарёфти «Ҷоизаи сол»-и Ройзании фарҳангии Эрон дар Тоҷикистон барои тадвин ва тасҳеҳи «Девон»-и Рӯдакӣ мушарраф шудааст.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Сарчашма ==
* {{Cite web|url=https://www.tojnews.org/tj/personality/kodiri-rustam|title=Қодири Рустам {{!}} TojNews|website=www.tojnews.org|accessdate=2021-02-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200924050519/https://tojnews.org/tj/personality/kodiri-rustam|archivedate=2020-09-24}}

[[Гурӯҳ:Адибони Тоҷикистон]]</text>
      <sha1>smcgz5emas2ffhortsxqcrm1c36xluv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Раҳим Муъинии Кирмоншоҳӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>286978</id>
    <revision>
      <id>1492659</id>
      <parentid>1423212</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T21:22:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492659</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9911" sha1="mxjtgs7vusjjh96vyo1uprx0sqqmqwj" xml:space="preserve">{{Дигар мазмунҳо|Раҳим (мазмунҳо)|}}{{Равонакунӣ|Раҳим|Раҳим (мазмунҳо)}}
{{Адиб}}
'''Раҳим Муъинии Кирмоншоҳӣ''' ({{lang-fa|رحیم معینی کرمانشاهی}}; {{ВД-Дебоча}}) — наққош, {{рӯзноманигор}}, {{нависанда}}, {{шоир}} ва таронасарои аҳли Эрон.

== Зиндагинома ==
Раҳим Муъинии Кирмоншоҳӣ ба ривоятҳои пешин дар соли 1922 (1301 хуршедӣ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://banifilm.ir/%d8%af%d8%b1%da%af%d8%b0%d8%b4%d8%aa-%d9%85%d8%b9%db%8c%d9%86%db%8c-%da%a9%d8%b1%d9%85%d8%a7%d9%86%d8%b4%d8%a7%d9%87%db%8c/|title=درگذشت معینی کرمانشاهی|website=بانی فیلم|date=2015-11-18|lang=fa|accessdate=2021-02-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190916142941/https://banifilm.ir/%D8%AF%D8%B1%DA%AF%D8%B0%D8%B4%D8%AA-%D9%85%D8%B9%DB%8C%D9%86%DB%8C-%DA%A9%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%B4%D8%A7%D9%87%DB%8C/|archivedate=2019-09-16}}&lt;/ref&gt;) дар Кирмоншоҳ зода шудааст. Падараш Карим Муъинӣ, мулаққаб ба Солори Муъаззам, марде шуҷоъу далер буд ва ба воситаи рафоқате, ки бо Нусратуддавлаи Фирӯз дошт, чанде аз тарафи вай ба ҳукумати Форс мансуб шуд ва муддате низ барои саркӯби шӯришиёни Луристон бо сипаҳбуд Амир Аҳмадӣ ҳамкорӣ кард ва пас аз фавти Нусратуддавла барои ҳамеша аз корҳои сиёсӣ канорагирӣ кард ва дар гӯшаи инзиво ба сар бурд.

=== Фаъолияти ҳунарӣ ===
Ӯ аз соли 1320 хуршедӣ ба кори наққошӣ пардохт ва дар ин роҳ пешрафт кард ва тоблуҳое низ ба ёдгор гузорид. Дар зимни корҳои наққошӣ ба назми шеър мепардозад ва қисмате аз осори адабиву иҷтимоъии ӯ дар рӯзномаи «Силаҳшӯрони ғарб» ба чоп расид. Ӯ достони «Ахтар» ва «Манучеҳр»-ро дар чаҳор тоблу ба риштаи назм кашид ва дар он ҳақоиқи аз иҷтимоъи замонро муҷассам кард. Зимни сурудани шеър чанде ба таронасароӣ пардохт ва таронаҳои ӯ, ки тавассути хонандагони родию хонда мешуд аз шуҳрати басазое бархӯрдор шуд.

Муъинии Кирмоншоҳӣ дар соли 1330 хуршеди ба дастури [[Муҳаммад Мусаддиқ]] нахуствазири вақт ба истихдоми Идораи кулли интишороту таблиғот даромад ва дар соли 1334 хуршедӣ ба муованати Идораи родию мансуб гардид. Муъинии Кирмоншоҳӣ дар ибтидои даҳаи 1330 хуршедӣ ва ба пешниҳоди [[Алии Даштӣ]] тахаллуси «Умед»-ро баргузид ва пас аз эътирози [[Ахавони Солис]] аз доштани тахаллус мунсариф шуд ва пасванди Кирмоншоҳиро ба думболи номи хонаводагии Муъинӣ изофа намуд ва бо номи Муъинии Кирмоншоҳӣ ба кори ҳунарӣ пардохт.

Аз осори ӯ метавон ба девони «Эй шамъҳо бисӯзед» шомили ғазалиёти вай то соли 1344 хуршедӣ, андешае дар маснавии ба номи Фитрат, девони «Хуршеди шаб» шомили ғазалиёти сурудашуда то соли 1365 хуршедӣ, баррасии осору аҳволи лисонулғайб дар «Ҳофиз бархез, дар хароботи муғон» шомили тазмини ғазалиёти Ҳофиз, «Хоби нӯшин», «Ҳикояти нагуфта» ва даҳ ҷилд таърихи манзуми Эрон пас аз ҳамлаи аъроб то асри ҳозир таҳти унвони «Шоҳкор» токунун табъу нашр шудааст.

== Фаъолияти рӯзноманигорӣ ==
Раҳим Муъинии Кирмоншоҳӣ дар соли 1328 дар шаҳри [[Кирмоншоҳ]] рӯзномаи «[[Силаҳшӯрони ғарб]]»-ро бунён гузошт. Ин рӯзнома дар солҳои нахуствазирии Муҳаммад Мусаддиқ аз машйи ин давлат ҳимоят карда ва ба ҳамроҳи чанд нашрияи дигар дар Кирмоншоҳ номи «Матбуъоти миллии Кирмоншоҳ»-ро бар худ ниҳоданд. Пас аз суқути давлати Мусаддиқ дар соли 1332, «Силаҳшӯрони ғарб» низ тавқиф шуда ва Муъинии Кирмоншоҳӣ барои муддате зиндонӣ ва ҳамчунин аз шуғли худ дар «Бонки Сипаҳ» ихроҷ шуд.

== Эҷодиёт ==

=== Бархе аз таронаҳои машҳур ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!'''Тарона'''
!'''Оҳангсоз'''
!'''Хонанда'''
|-
|Рафтам, ки рафтам (Аз барат доманкашон)
|Алии Таҷвидӣ
|[[Марзия]]
|-
|Санги хоро
|Алии Таҷвидӣ
|Марзия, Алиризо Ифтихорӣ
|-
|Обшор
|Бузург Лашкарӣ
|Ёсамин
|-
|Ёди кӯдакӣ
|Алии Таҷвидӣ
|Дилкаш, Алиризо Ифтихорӣ
|-
|Баҳори ман гузашта шояд
|Имод Ром
|Имод Ром
|-
|Навои дил
|Ҷавод Лашкарӣ
|Дилкаш
|-
|Минои шикаста
|[[Ҳумоюн Хуррам]]
|Марзия
|-
|Ман ар саройи ту
|Анушервон Рӯҳонӣ
|Марзия
|-
|Тоқатам деҳ
|Ҳумоюн Хуррам
|Марзия
|-
|Лолаи саҳроӣ
|Ҷавод Лашкарӣ
|Марзия
|-
|Ту бихон
|Ҷавод Лашкарӣ
|Марзия, Алиризо Ифтихорӣ
|-
|Товус
|Парвиз Ёҳаққӣ
|Марзия
|-
|Сарву бед
|Парвиз Ёҳаққӣ
|Марзия
|-
|Барқу хирман
|Ҳумоюн Хуррам
|Парвин
|-
|Занги корвон
|[[Ҳумоюн Хуррам]]
|Курус Сарҳангзода
|-
|Санги сабур
|Ҳабибуллоҳ Бадеъӣ
|Марзия
|-
|Рози хилқат
|Анушервон Рӯҳонӣ
|Маҳастӣ
|-
|Бозгашта (Умеди ҷонам зӣ сафар бозомад)
|Алии Таҷвидӣ
|Дилкаш, Алиризо ифтихорӣ
|-
|Шуълаи саркаш
|Ҳабибуллоҳ Бадеъӣ
|Пурон
|-
|Инсон
|Имод Ром
|Дорюш Иқболӣ-Илоҳа
|-
|Бӯи баҳор
|Имод Ром
|Нодир Гулчин
|-
|Ошуфтаҳолӣ
|Алии Таҷвидӣ
|Дилкаш, Алиризо Ифтихорӣ
|-
|Ба думболи дил
|Алии Таҷвидӣ
|Ҳумайро, Алиризо Ифтихорӣ
|-
|Шамъи бепарвона
|Алии Таҷвидӣ
|Ҳумайро
|-
|Гумроҳ
|Ҷавод Лашкарӣ
|Дилкаш
|}

== Беморӣ ва даргузашт ==
[[Акс:Beheshte_Sakineh_Cemetery_3042.jpg|мини|314x314пкс|Мақбараи Муъинӣ дар «Биҳишти сакина»-и Караҷ]]
Муъинии Кирмоншоҳӣ аз соли1387 хуршедӣ ба далели куҳулати син ва бемориҳои ношӣ аз ин масъала, бо беморӣ дасту панҷа нарм мекард ва то рӯзи якшанбеи 24 обонмоҳи 1394 қалам ба даст машғули идомаи «Шоҳкор» буд ва танҳо куҳулати син ва сангинии гӯш ӯро ранҷ медод. Раҳим Муъинии Кирмоншоҳӣ пас аз чиҳилу ҳашт соати табби хафиф таърихи сешанбеи 26 обони 1394 дар синни 93 солагӣ ба манзури дармони таб ва дидор аз фарзандаш Ҳусайн Муъинии Кирмоншоҳӣ, ки бистарӣ буд озими Бемористони Ҷам шуд, ки қабл аз расидан дар худрав бо сактаи қалбӣ аз ранҷи зистан раҳоӣ ёфт ва дар «Биҳишти сакина»-и шаҳри Караҷ дафн шуд&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://anjom.ir/news/93-news1394/5365-tashie-rahim-moeini-kermanshahijpg.html|title=تشييع پيکر رحيم معيني کرمانشاهي|website=web.archive.org|date=2015-11-22|accessdate=2021-02-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151122002755/http://anjom.ir/news/93-news1394/5365-tashie-rahim-moeini-kermanshahijpg.html|archivedate=2015-11-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.radiofarda.com/a/27372231.html|title=رحیم معینی کرمانشاهی،‌ شاعر و ترانه سرای ایرانی،‌ درگذشت|website=رادیو فردا|lang=fa|accessdate=2021-02-18}}&lt;/ref&gt;.

Тибқи васияти Муъинии Кирмоншоҳӣ, масъулияти ҷамъоварӣ, вироиш, назорат бар чопи ғазалиёт, хотирот ва идомаи «Шоҳкор» ба фарзандаш Ҳусайн дода шудааст.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

{{ПБ}}

[[Гурӯҳ:Шоирони Эронӣ]]</text>
      <sha1>mxjtgs7vusjjh96vyo1uprx0sqqmqwj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бахтовар Нурализода</title>
    <ns>0</ns>
    <id>287263</id>
    <revision>
      <id>1492866</id>
      <parentid>1369215</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T04:16:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <origin>1492866</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3978" sha1="k0sjpkyaff0i3yo8j0ii97t4zgtgm95" xml:space="preserve">{{Олим
 |ном               = Бахтовар Нурализода
 |номи аслӣ         = Нурализода Бахтовар Нуралӣ
 |тасвир            = 
 |бар               = 
 |тавсифи тасвир    = 
 |таърихи таваллуд  = 26.08.1991
 |зодгоҳ            = деҳаи [[Истонӣ]], {{зодгоҳ|ноҳияи Ҳисор}}, [[Тоҷикистон]]
 |таърихи даргузашт = 
 |маҳалли даргузашт = 
 |шаҳрвандӣ         = {{парчамбандӣ|Тоҷикистон}}
 |фазои илмӣ        = [[таърих]]
 |ҷойҳои кор        = Академияи идоракунии давлатии назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон
 |дараҷаи илмӣ      = {{дараҷаи илмӣ|номзад|илмҳои таърих}}
 |унвонҳои илмӣ     = {{унвонҳои илмӣ||1}}
 |алма-матер        = 
 |роҳбари илмӣ      = Олимов Музаффар Абдуваққосович
 |шогирдони маъруф  = 
 |маъруф ба         = 
 |ҷоизаҳо           = 
 |имзо              = 
 |бари имзо         = 
 |сайт              = 
 |викитека          = 
 |викианбор         = 
}}
'''Бахтовар Нурализода''' (''Нурализода Бахтовар Нуралӣ''; тав. [[26 август]]и [[1991]], деҳаи [[Истонӣ]], [[ноҳияи Ҳисор]], [[Тоҷикистон]]) — таърихшинос, сиёсатшинос, номзади имлҳои таърих.

== Зиндагинома ==
Бахтовар Нурализода 23 феврали соли 1991 дар деҳаи Истонии ноҳияи Ҳисор ба дунё омадааст. Хатмкардаи факултети таърихи Донишгоҳи миллии Тоҷикистон (2014). Аспиранти кафедраи таърихи на ва навини кишварҳои хориҷии факултети таърихи Донишгоҳи миллии Тоҷикистон (2015—2018). Соли 2019 рисолаи номзадии худро дар мавзӯи «Робитаҳои сиёсӣ, иқтисодӣ ва фарҳангии Ҷумҳурии Тоҷикистон бо Туркманистон дар солҳои истиқлол (1991—2016)»&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dissercat.com/content/politicheskie-ekonomicheskie-i-kulturnye-svyazi-respubliki-tadzhikistan-i-turkmenistan-v-god|title=Политические, экономические и культурные связи Республики Таджикистан и Туркменистан в годы независимости (1991-2016 гг.)|author=Бахтовари Нурали|website=Научная электронная библиотека disserCat|date=2019}}&lt;/ref&gt; ҳимоя кард.

== Фаъолияти корӣ ==
Фаъолияти худро ба ҳайси омӯзгори фанни хадамоти дипломати ва консулӣ дар кафедраи муносибатҳои байналмилалӣ ва равандҳои сиёсии Академияи идоракунии давлатии назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон шурӯъ кард. Аз моҳи апрели соли 2020 то ҳол мудири кафедраи сиёсатшиносӣ ва робита бо ҷомеаи [[Академияи идоракунии давлатии назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] фаъолият дорад.

== Фаъолияти илмӣ ==
Нурализода Бахтовар муаллиф ва баргардонкунандаи чанд китоби дарсиву методӣ ва зиёда аз 30 мақолаи илмӣ ва илмӣ-оммавӣ мебошад.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}</text>
      <sha1>k0sjpkyaff0i3yo8j0ii97t4zgtgm95</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1492867</id>
      <parentid>1492866</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T04:16:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>/* Эзоҳ */ гурӯҳбандӣ</comment>
      <origin>1492867</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4116" sha1="dafwueq40n08z7ibvl2dsh53e2siy4o" xml:space="preserve">{{Олим
 |ном               = Бахтовар Нурализода
 |номи аслӣ         = Нурализода Бахтовар Нуралӣ
 |тасвир            = 
 |бар               = 
 |тавсифи тасвир    = 
 |таърихи таваллуд  = 26.08.1991
 |зодгоҳ            = деҳаи [[Истонӣ]], {{зодгоҳ|ноҳияи Ҳисор}}, [[Тоҷикистон]]
 |таърихи даргузашт = 
 |маҳалли даргузашт = 
 |шаҳрвандӣ         = {{парчамбандӣ|Тоҷикистон}}
 |фазои илмӣ        = [[таърих]]
 |ҷойҳои кор        = Академияи идоракунии давлатии назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон
 |дараҷаи илмӣ      = {{дараҷаи илмӣ|номзад|илмҳои таърих}}
 |унвонҳои илмӣ     = {{унвонҳои илмӣ||1}}
 |алма-матер        = 
 |роҳбари илмӣ      = Олимов Музаффар Абдуваққосович
 |шогирдони маъруф  = 
 |маъруф ба         = 
 |ҷоизаҳо           = 
 |имзо              = 
 |бари имзо         = 
 |сайт              = 
 |викитека          = 
 |викианбор         = 
}}
'''Бахтовар Нурализода''' (''Нурализода Бахтовар Нуралӣ''; тав. [[26 август]]и [[1991]], деҳаи [[Истонӣ]], [[ноҳияи Ҳисор]], [[Тоҷикистон]]) — таърихшинос, сиёсатшинос, номзади имлҳои таърих.

== Зиндагинома ==
Бахтовар Нурализода 23 феврали соли 1991 дар деҳаи Истонии ноҳияи Ҳисор ба дунё омадааст. Хатмкардаи факултети таърихи Донишгоҳи миллии Тоҷикистон (2014). Аспиранти кафедраи таърихи на ва навини кишварҳои хориҷии факултети таърихи Донишгоҳи миллии Тоҷикистон (2015—2018). Соли 2019 рисолаи номзадии худро дар мавзӯи «Робитаҳои сиёсӣ, иқтисодӣ ва фарҳангии Ҷумҳурии Тоҷикистон бо Туркманистон дар солҳои истиқлол (1991—2016)»&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dissercat.com/content/politicheskie-ekonomicheskie-i-kulturnye-svyazi-respubliki-tadzhikistan-i-turkmenistan-v-god|title=Политические, экономические и культурные связи Республики Таджикистан и Туркменистан в годы независимости (1991-2016 гг.)|author=Бахтовари Нурали|website=Научная электронная библиотека disserCat|date=2019}}&lt;/ref&gt; ҳимоя кард.

== Фаъолияти корӣ ==
Фаъолияти худро ба ҳайси омӯзгори фанни хадамоти дипломати ва консулӣ дар кафедраи муносибатҳои байналмилалӣ ва равандҳои сиёсии Академияи идоракунии давлатии назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон шурӯъ кард. Аз моҳи апрели соли 2020 то ҳол мудири кафедраи сиёсатшиносӣ ва робита бо ҷомеаи [[Академияи идоракунии давлатии назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] фаъолият дорад.

== Фаъолияти илмӣ ==
Нурализода Бахтовар муаллиф ва баргардонкунандаи чанд китоби дарсиву методӣ ва зиёда аз 30 мақолаи илмӣ ва илмӣ-оммавӣ мебошад.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
[[Гурӯҳ:Олимони асри XXI]]
[[Гурӯҳ:Хатмкардагони Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]]</text>
      <sha1>dafwueq40n08z7ibvl2dsh53e2siy4o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тоомас Ҳендрик Илвес</title>
    <ns>0</ns>
    <id>287270</id>
    <revision>
      <id>1492731</id>
      <parentid>1456202</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T23:28:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492731</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29718" sha1="kgw67jgfjykyhshrt0vij9cqrlriqss" xml:space="preserve">{{Ходими давлатӣ
| вазифа = 4-умин [[Президенти Эстония]]
| парчам = Flag of the President of Estonia.svg
| аввалдавр = [[9 октябр]]и [[соли 2006|2006]]
| охирдавр = [[10 октябр]]и [[соли 2016|2016]]
| пешгузашта = [[Арнолд Рюйтел]]
| ҷонишин = [[Керсти Калюлайд]]
| нахуствазир = [[Андрус Ансип]],

[[Таави Рийвас]]
| вазифа_2 = Вазири корҳои хориҷи [[Эстония]]
| парчам_2 = Flag of Estonia.svg
| аввалдавр_2 = [[25 март]]и [[1999]]
| охирдавр_2 = [[28 январ]]и [[2002]]
| пешгузашта_2 = [[Раул Мялк]]
| ҷонишин_2 = [[Кристийна Оюланд]]
| нахуствазир_2 = [[Март Лаар]]
| аввалдавр_3 = [[октябр]]и [[соли 1996|1996]]
| охирдавр_3 = [[ноябр]]и [[соли 1998|1998]]
| пешгузашта_3 = [[Сийм Каллас]]
| ҷонишин_3 = [[Раул Мялк]]
| нахуствазир_3 = [[Тийт Вяхи]]&lt;br&gt;[[Март Сийманн]]}}
'''Тоомас Хендрик Илвес''' ({{Lang-et|Toomas Hendrik Ilves}}; тав. [[26 декабр]]и [[Соли 1953|1953]], [[Стокҳолм]]) - сиёсатмадори [[Эстония]], [[дипломат]], рӯзноманигор, узви собиқи парлумони Аврупо, собиқ роҳбари [[Ҳизби сотсиал-демократии Эстония|Ҳизби сотсиал-демократи Эстония]], президенти Эстония — аз [[23 сентябр]]и [[Соли 2006|2006]] то 10 октябри 2016.

== Зиндагинома ==

=== Пайдоиш ===
Бибии модарии Илвес, зодаи Санкт-Петербург, Елизавета Василиевна Чистоганова, миллаташ рус буд. Модари Илвес Ираида Сиитам 6 январи соли [[Соли 1927|1927]] дар Ленинград таваллуд шудааст ва аз он ҷо 13 октябри 1928 ҳамроҳи бобои Илвес Питер Сиитам, ки дар Русия кор кардааст, ба Эстонияи мустақил кӯчид.

Дар Эстония модари Илвесро Александра ва Питер Ребан ба фарзандӣ гирифтанд. Падари фарзандхонд Ираида Сийтам бародари сиёсатмадори Эстония Ҳанс Ребане буд, ки аз соли 1927 то 1928 вазири корҳои хориҷии Эстония буд. Дар парвандаи фарзандхондкунӣ, гуфта мешавад, ки волидон розӣ ҳастанд, ки духтарашонро Питер ва Александр Ребане, ки дар Таллин зиндагӣ мекунанд, ба фарзандӣ бигиранд, зеро онҳо худашон наметавонанд кӯдакро дастгирӣ кунанд ва Ребан, ба гуфтаи онҳо, одамони сарватманд буданд. Илова бар ин, Александра Ребан хоҳари Элизабет ва мувофиқан, холаи худи Ираида буд.&lt;ref&gt;[http://www.moles.ee/06/Sep/09/9-1.php Спасение матери Ильвеса] // [[Молодёжь Эстонии]], 09.09.2006&lt;/ref&gt;

Тирамоҳи [[соли 1944]], бо пешрафти нерӯҳои шӯравӣ, волидони Илвес ба Шветсия гурехтанд.

=== Кӯдакӣ ва наврасӣ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.moles.ee/00/Apr/14/1-4.html|title=Министр Ильвес - сын эсэсовца|author=Б.Печников|website=Молодёжь Эстонии|date=2000-04-14|publisher=|accessdate=2021-02-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130620204923/http://www.moles.ee/00/Apr/14/1-4.html|archivedate=2013-06-20}}&lt;/ref&gt; ===
Тоомас Ҳендрик Илвес [[26 декабр|26 декабри соли]] [[Соли 1953|1953]] дар [[Стокҳолм]], пойтахти [[Шветсия]] таваллуд шудааст. Тибқи як мақолае, ки 14 апрели соли 2000 дар рӯзномаи Youth Youth Estonia чоп шудааст, бо ишора ба сафири Австрия дар Эстония Петер Пилз, падари Илвес дар СС хидмат кардааст, худи Илвес инро ҳамчун вазири корҳои хориҷии Эстония изҳор доштааст. Вазири Эстония Тоомас Илвес изҳороти раҳбари ашаддии рости Австрия Йорг Ҳайдерро дар бораи фаъолияти фашистон муҳокима карда, изҳор дошт, ки «бисёр эстонҳо, аз ҷумла падари ӯ, дар сафҳои нерӯҳои СС хидмат мекарданд. Дар айни замон, нерӯҳои СС дар Эстония пеш аз ҳама хотираҳои замони муқовимати қаҳрамонона ба таҷовузгарони шӯравиро бедор мекунанд ”, гуфта мешавад дар гузориши сафири Австрия.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://stalnuhhin.ee/?p=1929|title=«Бубен» президента Ильвеса|publisher=stalnuhhin.ee|accessdate=2019-07-17}}&lt;/ref&gt;

Баъдтар, оила ба [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|ИМА]] муҳоҷират кард, ки президенти ояндаи Эстония кӯдакӣ ва ҷавонии худро дар он ҷо гузаронидааст. Мактаби миёнаи Леонияи [[Ню-Ҷерсӣ|Ню Ҷерсиро]] соли [[Соли 1972|1972]] хатм кардааст. Хатмкардаи Донишгоҳи Колумбия дар [[соли 1976]] бо бакалавр дар риштаи равоншиносӣ ва дар [[соли 1978]] Донишгоҳи Пенсилвания (магистр дар равоншиносӣ)-ро хатм намудааст. Солҳои 1981-1983 маъмури санъат ва директори Маркази адабии Ванкувер (Канада) буд. Солҳои 1983-1984 — муаллими адабиёт ва забоншиносии Эстония дар кафедраи омӯзиши байнисоҳавии Донишгоҳи Саймон Фрейзер (Ванкувер, Канада).

=== Оғози кариера ===
Дар соли 1984—1988 таҳлилгари пажӯҳишгоҳи таҳқиқотии радиои Аврупои Озод/Радиои Озодӣ дар Мюнхен, дар солҳои 1988—1993 раҳбари шуъбаи эстонии Радиои Озодӣ буд.

=== Кариераи сиёсӣ пеш аз интихоб шудан ба мақоми Президенти Эстония ===

==== Дар хидмати дипломатӣ ====
Дар [[соли 1991]], Илвес ба Ҷумҳурии Эстония кӯчид (пас аз он ки дубора мустақил шуд). Дар байни солҳои [[Соли 1993|1993-1996]] ӯ сафири Эстония дар [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|ИМА]], [[Канада]] ва [[Мексика]] буд. Солҳои 1996- [[Соли 1998|1998]] ва [[Соли 1999|1999]]—[[Соли 2002|2002]] ҳамчун Вазири корҳои хориҷии Эстония кор кард.

==== Муборизаи сиёсӣ ====
Дар давраи аз [[соли 2001]] то 2002, ӯ роҳбари Ҳизби Мардуми Муътадил буд. Вай пас аз шикасти ҳизб дар интихоботи мунисипалии соли 2002, ки аъзои ҳизбаш тавонистаанд танҳо 4,4% овозҳоро ба даст оранд, аз ин вазифа истеъфо дод. Ҳизби мӯътадил ба зудӣ [[Ҳизби сотсиал-демократии Эстония|Ҳизби сотсиал-демократи Эстония]] номгузорӣ шуд. Вай борҳо барои узвияти Эстония дар [[Иттиҳоди Аврупо]] ҳимоят карда, гуфтушунидҳои фаъол анҷом дод, ки дар ниҳоят боиси [[1 май|1 майи соли]] [[Соли 2004|2004]] пайвастани Эстония ба Иттиҳоди Аврупо гардид. Худи ҳамон сол, дар интихоботи парлумони Аврупо Илвес, ки аз Ҳизби Сотсиал-Демократии Эстония намояндагӣ мекард, беш аз 76 000 овоз гирифт ва узви парлумони Аврупо интихоб шуд. Дар парлумони Аврупо Илвес ба Ҳизби Сотсиалистони Аврупо пайваст.

==== Мубориза барои мақоми президент ====
Илвес барои интихоботи президентии [[23 март]]и 2006 аз ҷониби Ҳизби Ислоҳот ва Ҳизби Сотсиал-Демократ, ки ӯ узви он буд, пешбарӣ карда шуд.

[[29 август]] Илвес ягона номзад дар даврҳои дуюм ва сеюми интихоботи президентӣ дар Риигикогу (парлумони Эстония) буд, ки онро ҳизби ҳокими Ислоҳот, инчунин ҳизбҳои оппозисиюн: сотсиал-демократҳо, Иттиҳоди Ватан ва Рес Publica дастгирӣ карданд

[[Ҳизби марказ (Эстония)|Ҳизби марказ]] ва [[Иттиҳоди мардумӣ (Эстония)|Иттиҳоди мардумӣ]] интихоботи Риигикогоро бойкот карданд (раисони ин ҳизбҳо вакилони худро даъват карданд, ки дар интихобот ширкат накунанд). Барои Илвес, аз 65 овозе, ки дар эътилофи ҷонибдорӣ мавҷуданд, 64 овоз дода шуд, аммо барои пирӯзӣ дар интихобот, Илвес бояд аз се се ҳиссаи 101 овозро дар Риигикогу ба даст орад. Аз ин рӯ, номзадии ӯ ба таври худкор ба даври навбатии интихобот, ки рӯзи 23 сентябр таъйин шуда буд, гузаронида шуд.

Рӯзи [[23 сентябр]] Илвес дар даври аввали интихоботи президентӣ дар Коллеҷи интихобкунандагон 174 овоз гирифт ва ба ин васила президенти нави Эстония интихоб шуд. Рӯзи дигар Илвес аз ҳизби сотсиал-демократӣ истеъфо дод. Давраи панҷсола ҳокимияти ӯ расман [[9 октябр]]и [[2006]] оғоз ёфт.

=== Раёсатҷумҳурӣ ===
[[Акс:WEF_on_the_Middle_East_Arab_and_foreign_Ministers.jpg|мини|400x400пкс| Томас Хендрик Илвес (дуюм аз рост)]]
[[Акс:GW_Bush,_TH_Ilves_2006-2.jpg|мини|400x400пкс| Тумас Хендрик Илвес ва Ҷорҷ Уокер Буш. Таллин, 2006]]
Илвес ваъда дод, ки ба сиёсати хориҷӣ диққати бештар медиҳад. Ба гуфтаи ӯ, &quot;роҳи [[Маскав]] аз [[Брюссел|Брюссел мегузарад]].&quot; Дар робита ба сиёсати дохилӣ, Илвес идеяи тақвияти нақши президентро ҳамчун &quot;ҳаками ахлоқӣ&quot; дар соҳаи сиёсӣ дастгирӣ кард. Ҳамин тариқ, ӯ фишори сиёсиро, ки гӯё раҳбарони Ҳизби Марказ ва Иттифоқи мардум ба аъзои Риигикогу ва сиёсатмадорони маҳаллӣ кардаанд, шадидан танқид кард. Раҳбари ҳизби марказ Эдгар Сависаар дар навбати худ аз пирӯзии Илвес дар интихобот изҳори норозигӣ кард.

Ҳукмронии Илвес инчунин бо муноқишаҳо дар нисбати интиқоли [[Афсари Биринҷӣ|сарбози биринҷӣ]] ва лӯлаи гази балтикии Северный поток давом дошт. Дар ҷараёни сабқати президентии соли 2006, худи Илвес изҳори ақида кард, ки ёдгориро дар ҷои кӯҳнааш гузоштан оқилтар хоҳад буд ва боварӣ дошт, ки Риигикогу бояд то ҳол ин масъаларо ҳал кунад. Паёми телевизионии Президенти Эстония ба сокинони кишвар [[1 сентябр|1 сентябри соли]] [[Соли 2007|2007]] бори аввал пас аз таъсиси истиқлол бо субтитрҳои русӣ ҳамроҳӣ карда шуд.&lt;ref name=&quot;news31aug2007&quot;&gt;[http://www.newsru.com/world/31aug2007/russian.html Телеобращение президента Эстонии 1 сентября впервые будет с русскими субтитрами]&lt;/ref&gt;

Дар [[Даргирии мусаллаҳона дар Осетияи Ҷанубӣ (2008)|муноқишаи мусаллаҳона дар Осетияи Ҷанубӣ]] дар моҳи августи [[соли 2008]], Илвес ҳамроҳ бо дигар сарони кишварҳои назди Балтика роҳбарияти Гурҷистонро дастгирӣ кард. [[10 август]] ӯ ба эъломия ҳамроҳ шуд, ки онро президентҳои Лаҳистон, Литва ва Латвия низ имзо карданд, ки дар он амалҳои Русия таҷовуз ба Гурҷистон номида шуданд.&lt;ref&gt;[http://www.interfax.ru/politics/news.asp?id=26260&amp;sw=%CF%EE%EB%FC%F8%E8&amp;bd=9&amp;bm=8&amp;by=2008&amp;ed=9&amp;em=9&amp;ey=2008&amp;secid=0&amp;mp=0&amp;p=4 Лидеры стран Балтии и Польши призвали международное сообщество поддержать Грузию]{{Пайванди мурда|date=February 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://rus.delfi.ee/daily/politics/ilves-rossiya-gotovilas-k-operacii-v-gruzii.d?id=19593750 Ильвес: Россия готовилась к операции в Грузии]{{Пайванди мурда|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://rus.delfi.ee/daily/politics/ilves-otkaz-prinyat-ukrainu-i-gruziyu-v-nato-razvyazal-ruki-rossii.d?id=19607290 Ильвес: отказ принять Украину и Грузию в НАТО развязал руки России]{{Пайванди мурда|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; [[12 август|Рӯзи 12 август]] президентҳои Эстония, Латвия, Литва, Лаҳистон ва Украина якҷоя ба Гурҷистон ташриф оварданд, то ки тамомияти арзӣ ва соҳибихтиёрии Гурҷистонро дастгирӣ кунанд.&lt;ref&gt;
{{Cite web|url=http://www.president.gov.ua/news/10928.html|title=Незалежна Грузія є, незалежна Грузія вічно буде - Віктор Ющенко|date=|publisher=|lang=uk|accessdate=|archiveurl=https://www.webcitation.org/65W3og2qe?url=http://www.president.gov.ua/news/10928.html|archivedate=2012-02-17}}&lt;/ref&gt;

[[Вокуниши байналмилалӣ ба эълони истиқлоли Абхазистон ва Осетияи Ҷанубӣ|Пас аз он ки Русия истиқлоли Абхазистон ва Осетияи Ҷанубиро]] таърихи 26 август эътироф кард, Илвес дар мулоқоти раҳбарони Эстония, Латвия ва Лаҳистон гуфт: &quot;''Ҳамла ба меъмории амнияти Аврупо пас аз Ҷанги Сард бо хомӯшии сарбастаи мо рух дода наметавонад.''&quot; &lt;ref&gt;[http://rus.delfi.ee/projects/video/article.php?id=19738372 В Таллине встретились президенты Эстонии, Латвии и Польши]{{Пайванди мурда|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

29 августи соли 2011 вай дубора президенти Эстония интихоб шуд. Рақиби ягонаи ӯ дар интихобот узви парлумони Аврупо И. Таранд буд &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://top.rbc.ru/politics/29/08/2011/612761.shtml|title=Антироссийский политик вновь стал президентом Эстонии|deadlink=yes|accessdate=2011-08-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140626043843/http://top.rbc.ru/politics/29/08/2011/612761.shtml|archivedate=2014-06-26}}&lt;/ref&gt;.

Дар моҳи октябри соли 2014, президенти Эстония Илвес фармонро дар бораи қабули қонун дар бораи ҳамзистӣ, ки онро парлумон бо ҳаҷми ками овозҳо, 40 овози тарафдор ва 38 муқобили он тасдиқ кардааст, имзо кард &lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;&gt;{{Cite news|title=Эстония легализовала однополые союзы вопреки волеизъявлению граждан|author=|url=http://www.refnews.ru/read/article/856861|work=refnews.ru|date=2014-10-10|accessdate=2021-02-25|archivedate=2014-10-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141014055806/http://www.refnews.ru/read/article/856861}}&lt;/ref&gt;. Тибқи ин қонун, аз соли 2016 ҳам ҷуфти гетеросексуалӣ ва ҳамҷинсгаро метавонанд ҳамзистии худро сабти ном кунанд. Қонуни мазкур ба ҷуфти гетеросексуалӣ ва ҳамҷинсгаро ҳуқуқ ва уҳдадориҳои баробар дода, тартиби бастан ва қатъ кардани созишномаҳои ҳамзистӣ (издивоҷ), инчунин муносибатҳои шартномавии ҳамзистони ба қайд гирифташударо ба танзим медарорад. Ҳамзамон Илвес гуфт: “Эстония бояд беҳтарин ҷой барои зиндагӣ барои ҳама бошад. Ҳар як шахс барои мо муҳим аст.&quot;

== Оила ==

* Издивоҷи аввал бо [[равоншинос]] Мэри Буллок
** писар Лукас Кристжан (соли таваллудаш 1987)
** духтар Юлия Кристийне (соли таваллудаш 1992).
* Издивоҷи дуввум (2004-2015) бо Эвелин Инт-Ламбот, ки дараҷаи тиббӣ дорад (Илвес ҳангоми ҳамзистӣ)
** духтар Кадри Кейу (соли таваллудаш 2003).&lt;ref&gt;[http://lenta.ru/news/2015/06/09/ilvese/ Бывшая супруга президента Эстонии осталась без пособия по безработице] // Lenta.ru&lt;/ref&gt;
* Дар моҳи ноябри соли 2015, ӯ [[Фотиҳатӯй|бо]] Иева Куптсе фотиҳа кард &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://bublik.delfi.ee/news/glamour/prezident-ilves-obruchilsya-so-svoej-podrugoj-ievoj-kupce?id=73142033|title=Реклама Президент Ильвес обручился со своей подругой Иевой Купце|date=2015-12-07|publisher=[[Delfi]]|accessdate=2015-12-07}}&lt;/ref&gt;. Дар моҳи январи [[соли 2016]], президенти Эстония Т. Хендрик Илвес ва Иева Куптсе рӯзи шанбе дар калисои Санкт Анна дар Ҳаллист, ки дар асри XVIII калисои хонаводаи Илвесҳо буд, издивоҷ карданд &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://rus.delfi.ee/daily/estonia/foto-i-video-delfi-v-estonii-oficialno-poyavilas-novaya-pervaya-ledi-ieva-ilves?id=73336059|title=В Эстонии официально появилась новая первая леди - Иева Ильвес|author=|date=|publisher=// rus.delfi.ee|accessdate=2016-01-03}}&lt;/ref&gt;. 28 ноябри соли 2016, ҳамсарон соҳиби писаре бо номи Ҳанс Ҳендрик Илвес шуданд&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://rus.delfi.ee/daily/estonia/toomas-hendrik-ilves-soobschil-o-rozhdenii-syna?id=76419975|title=Тоомас Хендрик Ильвес сообщил о рождении сына|author=|date=|publisher=// rus.delfi.ee|accessdate=2016-11-28}}&lt;/ref&gt;

Бародари ӯ (Андрес Илвес) {{рӯзноманигор}}и [[Би-би-сӣ|Би-Би-Си]] мебошад.

== Гуногун ==

* Забонҳои эстонӣ, русӣ, финӣ, шведӣ, англисӣ, олмонӣ ва испаниро хуб медонад &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.president.ee/ru/president/biography/index.html|title=Биография|author=|authorlink=|website=|description=|date=|format=|publisher=president.ee|lang=|accessdate=2012-03-25|archiveurl=https://www.webcitation.org/688adrrbP?url=http://www.president.ee/ru/president/biography/index.html|archivedate=2012-06-03}}&lt;/ref&gt;.
* Илвес қариб ҳамеша галстук дорад &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://echo.msk.ru/programs/48minut/51603/|title=Тоомас Хендрик Ильвес, президент Эстонии|publisher=echo.msk.ru|accessdate=2015-12-07}}&lt;/ref&gt;. Вай инро бо далели чунин одат доштани падараш шарҳ медиҳад &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://kp.ua/photo/politics/406148-kollektsyia-babochek-prezydenta-estonyy|title=Коллекция бабочек президента Эстонии|date=2014-09-11|publisher=kp.ua|accessdate=2015-12-07}}&lt;/ref&gt;.
* 31 октябри соли 2016 маросими муаррифии китоби нозири сиёсӣ Арго Идеон баргузор гардид, ки ба президенти собиқи Эстония Тоомас Хендрик Илвес бахшида шудааст &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://rus.err.ee/v/culture/a2e3450d-3a4a-42d2-b367-243622b341f8/v-ponedelnik-proydet-prezentatsiya-knigi-o-prezidente-ilvese|title=В понедельник пройдет презентация книги о президенте Ильвесе|date=2016-10-30|publisher=rus.err.ee|accessdate=2016-10-31}}&lt;/ref&gt;.
* Дар соли 2019 вай &quot;Мактуби кушод алайҳи репрессия (саркӯб)-и сиёсӣ дар Русия&quot;-ро имзо кард &lt;ref&gt;[https://mbk-news.appspot.com/sences/otkrytoe-pismo-protiv-repressij/ Открытое письмо против политических репрессий в России]&lt;/ref&gt;.
* Аз моҳи январи соли 2021 ӯ профессори меҳмон дар Донишгоҳи Тарту дар соҳаи демократия дар асри рақамӣ хоҳад буд &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://rus.postimees.ee/7138265/toomas-hendrik-ilves-budet-chitat-lekcii-v-tartuskom-universitete|title=Тоомас Хендрик Ильвес будет читать лекции в Тартуском университете|website=Rus.Postimees.ee|date=2020-12-21|lang=ru|accessdate=2020-12-21}}&lt;/ref&gt;.
== Орденҳо ==
&lt;div class=&quot;NavContent&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;text-align:left;margin:0.5em 1em 0.5em 0; border:1px #005566 solid; border-collapse:collapse;&quot;
! bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; width=&quot;20%&quot; |&lt;font color=&quot;#696969&quot;&gt;Страна&lt;/font&gt;
! bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; width=&quot;20%&quot; |&lt;font color=&quot;#696969&quot;&gt;Дата вручения&lt;/font&gt;
! colspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; width=&quot;55%&quot; |&lt;font color=&quot;#696969&quot;&gt;Награда&lt;/font&gt;
! bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; width=&quot;5%&quot; |&lt;font color=&quot;#696969&quot;&gt;Литеры&lt;/font&gt;
|-
|{{Парчамбандӣ|Норвегия}}
|1999 —
| colspan=&quot;2&quot; |Дорандаи салиби Бузурги ордени Хизматҳо
|
|-
|{{Парчамбандӣ|Юнон}}
|1999 —
| colspan=&quot;2&quot; |Дорандаи салиби Бузурги ордени Шараф
|
|-
|{{Парчамбандӣ|Фаронса}}
|2001 —
| colspan=&quot;2&quot; |Гранд-офисери ордени Легиони Шараф
|
|-
|{{Парчамбандӣ|Британияи Кабир}}
|2006 —
| colspan=&quot;2&quot; |Дорандаи бошарафи салиби Бузурги нишони Бани
|GCB
|-
|{{Парчамбандӣ|Финляндия}}
|2007 —
| colspan=&quot;2&quot; |Дорандаи муҳраи ордени Садбарги Сафед
|
|-
|{{Парчамбандӣ|Ҷопон}}
|2007 —
| colspan=&quot;2&quot; |Дорандаи ордени лентаи Хризантема
|
|-
|{{Парчамбандӣ|Гурҷистон}}
|2007 —
| colspan=&quot;2&quot; |Дорандаи ордени Флоси тилоӣ
|
|-
|{{Парчамбандӣ|Испания}}
|2007 —
| colspan=&quot;2&quot; |Дорандаи муҳраи ордени Изабелли Католикӣ
|
|-
|{{Парчамбандӣ|Литва}}
|25 апреля 2008 —
| colspan=&quot;2&quot; |Дорандаи муҳри ордени Витаутаси Бузург
|
|-
|{{Парчамбандӣ|Нидерланд }}
|2008 —
| colspan=&quot;2&quot; |Дорандаи салиби Бузурги ордени шери Нидерланд
|
|-
|{{Парчамбандӣ|Белгия}}
|2008 —
| colspan=&quot;2&quot; |Дорандаи салиби Бузурги ордени Леополди I
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |{{Парчамбандӣ|Латвия}}
|2009 —
| width=&quot;15%&quot; |Дорандаи муҳра
| rowspan=&quot;2&quot; | ордени Се ситора
|
|-
|2004 —
|Командор
|
|-
|{{Парчамбандӣ|Венгрия}}
|2009 —
| colspan=&quot;2&quot; |Дорандаи салиби Бузурги ордени Хидматҳо
|
|-
|{{Парчамбандӣ|Гурҷистон}}
|20 января 2010 —
| colspan=&quot;2&quot; |Дорандаи ордени Ғалаба ба номи Георгийи бузург
|
|-
|{{Парчамбандӣ|Исландия}}
|10 июня 2010 —
| colspan=&quot;2&quot; |Дорандаи салиби Бузурги ордени шоҳини исландӣ
|
|-
|{{Парчамбандӣ|Қазоқистон}}
|2011 —
| colspan=&quot;2&quot; |Донандаи ордени Достик дараҷаи 1
|
|-
|{{Парчамбандӣ|Руминия}}
|2011 —
| colspan=&quot;2&quot; |Дорандаи муҳраи ордени ситораи Руминия 
|
|-
|{{Парчамбандӣ|Шветсия}}
|18 января 2011 —
| colspan=&quot;2&quot; |Афсари ордени Серафим
|RSerafO
|-
|{{Парчамбандӣ|Латвия}}
|2012 —
| colspan=&quot;2&quot; |Донандаи салиби Бузурги Эътироф
|
|-
|{{Парчамбандӣ|Малта}}
|31 мая 2012 —
| colspan=&quot;2&quot; |Компаниони Бошарафи Шарафмандӣ бо муҳраи орден
|K.U.O.M.
|-
|{{Парчамбандӣ|Олмон}}
|2013 —
| colspan=&quot;2&quot; |Дорандаи салиби Бузурги дараҷаи махсуси ордени «Барои хидмат ба Ҷумҳурии Федеративии Олмон»
|
|-
|{{Парчамбандӣ|Лаҳистон}}
|2014 —
| colspan=&quot;2&quot; |Донандаи ордени Уқоби Сафед
|
|-
|{{Парчамбандӣ|Норвегия}}
|2 сентября 2014 —
| colspan=&quot;2&quot; |Дорандаи Салиби бузурги ордени Олафи Бузург 
|
|-
|{{Парчамбандӣ|Словакия}}
|2015 —
| colspan=&quot;2&quot; |Донандаи дараҷаи аввали салиби дукаратаи сурх
|
|-
|{{Парчамбандӣ|Литва}}
|13 мая 2016 —
| colspan=&quot;2&quot; |Дорвндаи Ситораи Дипломатияи Литва (Вазорати корҳои хориҷии Литва)
|
|}

== Манбаҳо ==
&lt;references group=&quot;&quot; responsive=&quot;0&quot;&gt;&lt;/references&gt;

== Пайвандҳо ==
 

* [http://www.president.ee/ru/ Официальный сайт Президента Эстонской Республики]
* [http://www.ng.ru/ideas/2010-03-05/5_ilves.html Много работы — значит, много перспектив] — интервью Т. Х. Ильвеса «Независимой газете», 05.03.2010
* [https://web.archive.org/web/20220216162638/http://www.vedomosti.ee/article/2011/1/13/dvulikij-ilves Двуликий Ильвес] // «Деловые ведомости», 13.01.2011

&lt;/div&gt;

[[Гурӯҳ:Шахсиятҳо аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Википедиа:Зиндагиномаи муосирон]]
[[Гурӯҳ:Зодагони соли 1953]]
[[Гурӯҳ:Зодагони 26 декабр]]
[[Гурӯҳ:Саҳифаҳое, ки бо тарҷумаҳои ношинос оварда шудаанд]]
[[Гурӯҳ:Президентҳои Эстония]]</text>
      <sha1>kgw67jgfjykyhshrt0vij9cqrlriqss</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Исфана</title>
    <ns>0</ns>
    <id>287337</id>
    <revision>
      <id>1492446</id>
      <parentid>1437460</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T16:13:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492446</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27190" sha1="o1ujoc6vtyms2av1v31b59x0s20i6xt" xml:space="preserve">{{МА
| мақом = Шаҳр
| номи тоҷикӣ = Исфана
| номи аслӣ = {{lang-ky|Исфана}}
| кишвар = Қирғизистон
| lat_deg = 39
| lon_deg = 69
| lat_min = 50
| lat_sec = 0
| lon_min = 31
| lon_sec = 0
| этнохороним = Исфанинцы
| DST = 
| сайт = http://isfana.kg/
}}'''Исфана''' ({{Lang-ky|Исфана}}) —  шаҳри хурдест, ки дар канори қисми ғарбии [[вилояти Бодканд]] дар ҷануби [[Қирғизистон]] ҷойгир аст. Исфана дар қисми ҷанубии [[водии Фарғона]], дар минтақае воқеъ аст, ки аз се ҷониб [[Тоҷикистон]] иҳота кардааст.

Гумон меравад, ки калимаи «исфана» , аз  [[вожа]]&lt;nowiki/&gt;и  [[Забони суғдӣ|суғдӣ]] «asbanikat», «asbanikent&quot; ё &quot;aspanakent» бармеояд , ки маънояш «замини аспҳо&quot; аст. Исфана тақрибан дар асри 9 маълум аст. Дар давраи [[Иттиҳоди Шӯравӣ|шӯравӣ]] дар шаҳр дигаргуниҳои назаррас ба амал омаданд. Шӯрои деҳаи Исфана соли 1937 таъсис ёфтааст. Соли 1996 он ба маъмурияти [[деҳот]] табдил ёфт. Соли 2001 [[Аскар Акаев]] фармони президентро содир кард, ки мувофиқи он Исфана расман мақоми шаҳрро гирифт.

Исфана маркази маъмурии ноҳияи Лайлак мебошад. Якчанд деҳаҳо аз ҷониби Дафтари шаҳрдории шаҳри Исфана идора карда мешавад. Тибқи маълумоти дар [[вебгоҳ]]&lt;nowiki/&gt;и расмии шаҳр нашршуда, аҳолии Исфана ва деҳаҳои тобеъ тақрибан 28.085 нафарро ташкил медиҳад. Дар Исфана 18 200 нафар [[аҳолӣ]] зиндагӣ мекунанд.

== Таърих ==

=== Номи шаҳр ===
Гумон меравад, ки калимаи «исфана» , аз  [[вожа]]&lt;nowiki/&gt;и  [[Забони суғдӣ|суғдӣ]] «asbanikat», «asbanikent&quot; ё &quot;aspanakent» бармеояд , ки маънояш «замини аспҳо&quot; аст. {{Sfn|Ёкубов|2001|p=9}} &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://limon.kg/news:64812|title=Интересные факты о городе Исфана|website=Limon|date=2015-01-23|accessdate=2019-09-18}}&lt;/ref&gt; Тибқи гуфтаи муаррих [[Нӯъмон Неъматов]], дар асрҳои 1-9 Исфана бо номи Асбаникат машҳур буд. Дар асрҳои 10-12 онро Аспаникент меномиданд. {{Sfn|Ёкубов|2001|p=20}} Аз асрҳои 12-13 сар карда, номи шаҳр тадриҷан тағир ёфт: Асбонӣ, Аспана, Асвона, Исвона ва дар ниҳоят, Исфана. {{Sfn|Ёкубов|2001|p=9}}

Азбаски калимаи &quot;Исфана&quot; [[Забони қирғизӣ|қирғизӣ]] нест, ахиран миллатгароёни қирғиз пешниҳодҳои худро дар бораи тағйири номи Исфана ба шарафи Исҳоқ Раззоқов, ки дар вазифаи котиби якуми Ҳизби коммунистии ҶШС Қирғизистон кор кардааст, пешниҳод карданд.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=2015 будет годом Исхака Раззакова|work=Ата Журт|date=2014-12-13|page=2|language=на киргизском}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Исфану надо переименовать в честь Исхака Раззакова|work=СуЛей Инфо|date=2014-12-13|page=2|language=на киргизском}}&lt;/ref&gt;

Дар соли 2022 номи шаҳр ба Раззоқов баргардонда шуд.

=== Таърихи шӯравӣ ва муосир ===
Исфана тақрибан дар асри IX ба миён омадааст.&lt;ref name=&quot;AMKR&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.citykr.kg/en/isfana.php|title=Исфана: Профиль города|first=|website=Ассоцияция городов Кыргызской Республики|lang=на английском|accessdate=2013-04-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141024081714/http://www.citykr.kg/en/isfana.php|archivedate=2014-10-24}}&lt;/ref&gt; Соли 1957, бостоншинос Ю.А.Заднепровский дар қаламрави шаҳр маводҳои асрҳои XIV-XVI-ро ёфтаст. [[Нӯъмон Неъматов|Нӯъмон Негматов]] Исфанаро бо шаҳри асримиёнагии Асбаникат нисбат намудааст.  Исфана аввал қисми [[Истаравшан]] (Уструшана)  қадима буд, пас онро [[Давлати Сомониён]] ба зери тасарруф даровардааст. Соли 1221 Исфана ба муҳосира гирфта шуда ба забти имперотурии Чингизиён  қарор гирифт. Қисми шимолу ғарбии Исфана, ки муғулҳо ба воситаи он ҳуҷум карданд, то ҳол бо номи &quot;Муғул босган&quot; маълум аст, ки маънояш &quot;забти муғулҳо&quot; аст. {{Sfn|Ёкубов|2001|p=14}}

Шаҳраки таърихии Исфана дар қисми марказии Исфанаи муосир ҷойгир буд. Дар Исфана як қалъае буд, ки дар асри XII сохта шуда буд. {{Sfn|Ёкубов|2001|p=9}} Охирин деворҳои боқимондаи Қалъаи Исфана дар солҳои 1970 хароб карда шуданд. {{Sfn|Ёкубов|2001|p=10}}

=== Масоҳат ===
Сарфи назар аз он, ки Исфана таърихан шаҳраки ӯзбекон буд, он ба  Қирғизистони муосир дохил шуд. Ҳангоми тақсим шудани [[Ҷумҳурии Мухтори Шӯравии Сотсиалистии Туркистон|Ҷумҳурии Автономии Шӯравии Сотсиалистии Туркистон]] ба вилоятҳои мухтор, Исфана ба ҳайати Вилояти Мухтори Қаро-Қирғиз дохил шуд, ки баъдтар ба Ҷумҳурии Мухтори Шуравии Сотсиалистии Қирғизистон табдил ёфт. ҶМШС Қирғизистон, дар навбати худ, ба   [[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Қирғизистон|ҶШС Қирғизистон]]  табдил дода шуд. Пас аз пошхӯрии [[ИҶШС]], ҶШС Қирғизистон номи  [[Қирғизистон]]&lt;nowiki/&gt;ро  гирифтааст. Ҳамин тариқ, сарфи назар аз он, ки асосан [[Ӯзбекҳо|узбекҳо]] дар Исфана зиндагӣ мекарданд, Ифана ба қисми Қирғизистон дохил карда шуд.
[[Акс:The_Main_Bazaar_of_Isfana_in_1990.jpg|мини|Бозори Исфана дар соли 1990]]
Аксари онҳое, ки дар шаҳр мондаанд, ба тиҷорат ва [[кишоварзӣ]] машғуланд. Парвариши чорво низ маъмул аст. Сокиноне, ки ба кишоварзӣ машғуланд, мева, [[сабзавот]] ва зироат парвариш мекунанд.

Дар давраи шӯравӣ дар Исфана дигаргуниҳои назаррас ба амал омаданд. Шӯрои деҳаи Исфана соли 1937 таъсис ёфтааст. Дар замони шӯравӣ Исфана аз як деҳаи нообод ба як деҳаи маъмулии шӯравӣ табдил ёфт. Дар давраи [[Ҷанги дуюми ҷаҳон|Ҷанги Дуюми Ҷаҳонӣ]] 571 нафар сокинони деҳа ба фронт рафтанд, ки 385 нафари онҳо ҳалок шуданд. {{Sfn|Ёкубов|2001|p=51—57}}

Соли 1996 Шӯрои деҳаи Исфана ба маъмурияти [[деҳот]] табдил ёфт. Соли 2001 [[Аскар Акаев]] фармони президентро содир кард, ки мувофиқи он Исфана расман мақоми шаҳрро гирифт.

== Ҷуғрофия ==
Исфана дар қисми ғарбии [[вилояти Бодканд]], дар баландии 1350 м аз сатҳи баҳр ҷойгир аст. Аз се тараф, шаҳрро [[Кӯҳистон|кӯҳҳо]] иҳота кардаанд, ки дар масофаи чанд километр ҷойгиранд. Баландтарин аз ин кӯҳҳо, кӯҳҳои [[қаторкӯҳи Туркистон]], дар ҷануби Исфана мебошад. [[Қаторкӯҳи Туркистон|Қаторкӯҳҳои Туркистон]] қаторкӯҳҳои шимолии системаи кӯҳии [[Помиру-Олой|Помир-Олой]] мебошад.
[[Акс:Mountains_located_South_of_Isfana.JPG|мини|Кӯҳҳои қаторкӯҳи Туркистон дар ҷануби Исфана]]
Масоҳати Исфана 2,52 км² мебошад.&lt;ref name=&quot;AMKR&quot;/&gt; Масоҳати умумии шаҳр, бо назардошти деҳаҳои тобеъ, 5.88 км² ташкил медиҳад.
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! rowspan=&quot;1&quot; width=&quot;35&quot; |Маҳал
! rowspan=&quot;1&quot; width=&quot;55&quot; | Масоҳат (км &lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; )
|-
| Исфана
| align=&quot;center&quot; | 2.52
|-
| [[Мирзо-Подшоҳ]]
| align=&quot;center&quot; | 0.26
|-
| [[Самад (деҳа)|Самад]]
| align=&quot;center&quot; | 1.16
|-
| [[Чимган]]
| align=&quot;center&quot; | 0.87
|-
| [[Тайлон]]
| align=&quot;center&quot; | 0.49
|-
| [[Оқ-Булоқ]]
| align=&quot;center&quot; | 0.3
|-
| [[Ғолбо]]
| align=&quot;center&quot; | 0.28
|-
|}

=== Иқлим ===
Иқлими Исфана континенталии сард мебошад. Зимистонҳо дароз ва хеле хунуканд. Тобистон одатан гарм аст. Миқдори зиёди [[бориш]] дар фасли баҳор ва тирамоҳ ба мушоҳида мерасад. Дар фасли тобистон бориш каме камтар мешавад.

Ҳосили фаровон дар майдонҳои кишти  [[гандум]] ва ҷав [[Барф|дар Исфана аз барф]] ё борони мавсимӣ вобаста аст. Тобистон дар Исфана тӯлонӣ аст, одатан аз моҳи май то сентябр давом мекунад. Баъзан тобистон хеле гарм мешавад. Дар тобистон, хусусан аз июн то сентябр, кам бориш мешавад.

== Аҳолӣ ==
[[Акс:A_group_of_Isfanans_in_the_town's_bazaar.jpg|мини|Гурӯҳе аз исфаниҳо бо сайёҳони хориҷӣ]]
Тибқи маълумоти дар вебгоҳи расмии Исфана нашршуда, аҳолии шаҳр ва деҳаҳои тобеъ тақрибан 28.085 нафарро ташкил медиҳад.&lt;ref name=&quot;OW&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.isfana.org/o-gorode.html|title=О городе|website=Официальный сайт Исфаны|deadlink=yes|accessdate=2012-04-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120425234820/http://www.isfana.org/o-gorode.html|archivedate=2012-04-25}}&lt;/ref&gt; 18,200 нафар мустақиман дар Исфана зиндагӣ мекунанд.  Мувофиқи барӯйхатгирии соли 2009 дар Қирғизистон, аҳолии шаҳр дар ҳамон сол 18 244 нафар ва аҳолии Исфана ва деҳаҳои тобеъ 27.965 нафар буданд.  Мувофиқи барӯйхатгирии аҳолии Қирғизистон дар соли 1999, аҳолии шаҳр дар он вақт 15.910 буд.  Мувофиқи барӯйхатгирии аҳолии Қирғизистон дар соли 2009, аҳолии Исфана ва деҳаҳои тобеъ чунинанд:
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! rowspan=&quot;1&quot; width=&quot;35&quot; |Маҳал
! rowspan=&quot;1&quot; width=&quot;55&quot; |Аҳолӣ
|-
| Исфана
| align=&quot;center&quot; | 18244
|-
| [[Мирзо-Подшоҳ]]
| align=&quot;center&quot; | 770
|-
| [[Самат]]
| align=&quot;center&quot; | 2,076
|-
| [[Чимган]]
| align=&quot;center&quot; | 3 325
|-
| [[Тайлон]]
| align=&quot;center&quot; | 1 360
|-
| [[Оқ-Булоқ]]
| align=&quot;center&quot; | 681
|-
| [[Ғолбо]]
| align=&quot;center&quot; | 1 506
|-
|}
Аксари аҳолии Исфана - муҳоҷирони меҳнатӣ дар [[Русия]] мебошанд. Дар бораи шумораи исфаниҳое, ки дар кишварҳои дигар кор мекунанд, маълумоти расмӣ нест. Дар Исфана [[Ӯзбекҳо|узбекҳо]] сершумортарин гурӯҳи этникӣ мебошанд. Агар  аҳолии шаш деҳаи тобеъро дар бар бигирем, [[қирғизҳо]] ба гурӯҳи аз ҳама сершумор табдил меёбанд. Тибқи маълумоти соли 2005, таркиби қавмии шаҳр ва шаш деҳаи тобеъ чунин аст: 50,2% қирғизҳо, 48,6% ӯзбекҳо, 0,3% тоторҳо, 0,3% [[тоҷикон]], боқимонда намояндагони дигар миллатҳо мебошанд.&lt;ref name=&quot;AMKR&quot;/&gt;

Аксари аҳолии шаҳр [[мусулмон]] аст. Мусалмонони Исфана [[суннӣ]] ҳастанд. Дар шаҳр ҳафт [[масҷид]] мавҷуд аст. Дар Исфана амалан ягон намояндагони динҳои дигар нестанд.

== Иқтисод ==
[[Акс:The_Main_Bazaar_of_Isfana.jpg|чап|мини| Бозори асосии Исфана]]
Дар [[Иттиҳоди Шӯравӣ|замони Шӯравӣ]] дар Исфана [[Корхона|якчанд корхонаҳо]] буданд. Инчунин дар шаҳр [[Колхоз|як колхоз]] калон буд. Пас аз истиқлоли Қирғизистон дар соли 1991 тақрибан ҳамаи корхонаҳо баста шуданд.

Ҳоло бисёр сокинони Исфана барои кор ба дигар кишварҳо мераванд. Асосан онҳо ба Русия мераванд. Баъзеҳо то ҳол дар [[Қазоқистон]], [[Тоҷикистон]] ва [[Ӯзбекистон|Узбекистон кор мекунанд]]. Дар бораи шумораи исфаниҳое, ки дар кишварҳои дигар кор мекунанд, маълумоти расмӣ нест.

Аксари онҳое, ки дар шаҳр сокинанд, ба тиҷорат ва [[Кишоварзӣ|кишоварзӣ машғуланд]]. Парвариши чорво низ маъмул аст. Сокиноне, ки ба кишоварзӣ машғуланд, мева [[Сабзавот|, сабзавот]] ва зироат парвариш мекунанд.

Исфана дорои ду бозори калон мебошад. Фурӯшандагон молҳоро аз бозорҳои шаҳрҳои [[Ӯш|Ош]], Кара-Сув ва [[Хуҷанд|Хуҷанд меоранд]]. Дар шаҳр бозори чорводорӣ низ мавҷуд аст, ки рӯзҳои панҷшанбе ва ҷумъа боз аст.

Дар иқтисодиёти Исфана, чун дар иқтисодиёти бисёр шаҳрҳои дигари кишвар, дуконҳо нақши муҳим доранд. Қисми зиёди тиҷорат дар бозорҳо дар дуконҳои хурд, ки дар тамоми шаҳр ҷойгиранд, сурат мегирад. Қисми зиёди тҷорат бенизом аст.

== Мақомот ==
Дар Isfana, ки Мири ва шаҳри Kenesh мақомоти маҳаллии ҳокимияти давлатӣ мебошанд. Аъзои Шӯрои шаҳрӣ шаҳрдор интихоб мекунанд. Шӯро 30 аъзо дорад. Дар деҳаҳои Мирзо-Почо, Самат, Чимген, Тайлан, Оқ-Булоқи ва Голбо доранд, инчунин аз тарафи Дафтари шаҳрдории аз Исфана идора мешавад. Ҳоло мири шаҳр Мухтор Анарботоев мебошад.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.24kg.org/obschestvo/4533_merom_isfanyi_izbran_muhtar_anarbotoev/|title=Мэром Исфаны избран Мухтар Анарботоев|website=24kg|date=2015-01-08|accessdate=2015-01-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150505005024/http://www.24kg.org/obschestvo/4533_merom_isfanyi_izbran_muhtar_anarbotoev/|archivedate=2015-05-05}}&lt;/ref&gt;
[[Акс:Building_of_Mayor's_Office,_Isfana.JPG|мини|Толори шаҳрдории Исфана]]

== Маориф ==
=== Мактабҳо ===
[[Акс:Uzbek_gymnasium,_2012.JPG|рост|мини| Гимназияи No4 ба номи Усмон Маткаримов, яке аз ду гимназия дар Исфана]]
Исфана дорои бисёр муассисаҳои таълимӣ мебошад. Дар шаҳр ду гимназия мавҷуд аст : Гимназияи ''No1, ки бештар бо номи гимназияи қирғизҳо маъруф аст'' ва гимназияи No4 ба номи Усмон Маткаримов, ки бештар бо номи ''гимназияи Узбакистон маъруф аст''. Ҳарду мактабҳои гимназия кӯдакони бештар ҳавасманд қабул мекунанд. Инчунин як мактаб-интернат барои кӯдакони оилаҳои камбизоат, яъне Маркази таълимии бачаҳои Ак-Чиёр мавҷуд аст.

Дар шаҳр шаш мактаби миёна мавҷуд аст. Дар бисёре аз ин мактабҳо кӯдакон бо  забони  [[Забони ӯзбекӣ|ӯзбекӣ]] таълим мегиранд. Ва дар баъзе мактабҳо таълим ҳам ба забони ӯзбекӣ ва ҳам ба [[Забони қирғизӣ|қирғизӣ гузаронида мешавад]]. Мактабҳои миёнаи ба номи Алишер Навоӣ, Юрий Гагарин ва «Исфана» мактабҳои калонтарин мебошанд. Дар мактаби миёнаи ба номи Алишер Навоӣ таълим ба забонҳои ӯзбекӣ, қирғизӣ ва русӣ сурат мегирад. Дар мактаби миёнаи ба номи Юрий Гагарин кӯдакон асосан бо забони русӣ таълим мегиранд, аммо синфҳои қирғизӣ низ ҳастанд. Дар мактаби миёнаи Исфана таълим танҳо ба забони узбекӣ гузаронида мешавад. Дар мактабҳои миёнаи ба номи Амир Темур ва Токтогул низ таълим бо забони узбакӣ сурат мегирад. Дар мактаби миёнаи Иссиқкӯл, ки хурдтарин мактаби Исфана ба шумор меравад, таълим ба забонҳои қирғизӣ ва ӯзбекӣ сурат мегирад.

=== Коллеҷҳо ва мактабҳо ===
Исфана филиали Академияи Байналмилалии Менеҷмент, Ҳуқуқ, Молия ва Бизнес дорад, ки шаҳраки (кампуси) асосии он дар [[Бишкек]] аст. Дар шаҳр инчунин омӯзишгоҳи касбӣ-техникии рақами 48 мавҷуд аст, ки дӯзандаҳо, дуредгарон, электрикҳо ва ронандагонро омода мекунад.

== Фарҳанг ==
Дар Исфана ду [[китобхона]] мавҷуд аст, ки яке умумӣ ва китобхона барои кӯдакон мебошанд. Ҳарду китобхона китобхонаҳои оммавӣ мебошанд. Китобхонаи муштарак дар бинои маркази фарҳанг ҷойгир аст. Китобхонаи умумӣ 42 515 нусха ва китобхонаи бачагона 27 206 нусхаро адабиётро ташкил медиҳад.&lt;ref name=&quot;AMKR&quot;/&gt;

Дар шаҳр се [[осорхона]] мавҷуд аст: Осорхонаи таърихӣ (соли 1986 таъсис ёфтааст), Осорхонаи Исҳоқ Раззоқов (соли 1990 таъсис ёфтааст) ва Осорхонаи Шӯҳрат (соли 1990 таъсис ёфтааст).  Мактаби мусиқии кўдакона  дар шаҳр мавҷуд аст, ки дар он кӯдакон  ба суруд, рақс ва навозиши мухталифи [[Созҳои мусиқӣ|асбобҳои мусиқӣ]], ба монанди аккордеон, комуз ва [[Пианино|фортепиано]] омӯзонида мешаванд. То соли 2014 дар мактаб синфҳо барои навохтани [[дутор]] ва рубоб амал мекарданд. Инчунин дар шаҳр як маркази эҷодии кӯдакон мавҷуд аст, ки дар он дарсҳои [[расм]]кашӣ, [[рақс]], ҳайкалтарошӣ, бофандагӣ, [[Роёна|компютер]] ва забонҳои хориҷӣ пешниҳод карда мешаванд.

Дар Исфана танҳо як боғ вуҷуд дорад - боғи ба номи Самат Содиқов. Дар мобайни боғ майдони футбол мавҷуд аст, ки дар он чорабиниҳои иҷтимоӣ баргузор мешаванд. [[Варзишгоҳ]] метавонад панҷ ҳазор нафарро қабул кунад. Кинотеатри асосии Исфана пас аз пошхӯрии [[Иттиҳоди Шӯравӣ|СССР]] аз фаъолият бозмонд.

Дар шаҳр як Маркази фарҳангии ӯзбекӣ мавҷуд аст, ки &lt;ref name=&quot;AMKR&quot;/&gt; он пас аз задухӯрдҳои байни миллатҳо байни қирғизҳо ва узбекҳо дар моҳи июни соли 2010 тақрибан аз кор монд. Дар ҷараёни даргириҳо, ки 10-14 июни соли 2010 рух дод, вазъ дар Исфана шадид буд, аммо задухӯрдҳои бузург байни ин ду қавм пешгирӣ карда шуданд.

=== Фурудгоҳ ===
[[Акс:Saab_340_at_Isfana_Airport.jpg|мини|Тайёраи Saab 340A Sky Bishkek дар фурудгоҳи Исфана]]
Ба шаҳр фурудгоҳи Исфана, ки дар замони Шӯравӣ сохта шудааст, хидмат мерасонад. Дар ҳоли ҳозир, парвозҳо танҳо ба Бишкек вуҷуд доранд. Фурудгоҳи Исфана дар солҳои 1940 ба ҳайси парвоз дар наздикии Исфана ба фаъолият оғоз кард. Пас аз баста шудани фурудгоҳи Калач, ки ба сокинони шаҳри Сулукта хидмат мекард, минбаъд сокинони Сулукта ба истифодаи хадамоти фурудгоҳи Исфана шурӯъ карданд. Хатти парвоз ва терминали фурудгоҳи Исфана соли 1974 сохта шудааст. Дар солҳои 80-ум фурудгоҳи Исфана ба сабаби мушкилоти техникӣ баста шуда буд. Он пас аз 20 сол боз ба кор шурӯъ намудааст. Дар соли 2007 хати парвоз ва терминал нав карда шуданд ва фурудгоҳ дубора кушода шуд.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.centrasia.ru/newsA.php?st=1187850720|title=В Киргизии спустя 20 лет вновь открыт аэропорт Исфана|date=2007-08-23|accessdate=2013-04-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140116214101/http://www.centrasia.ru/newsA.php?st=1187850720|archivedate=2014-01-16}}&lt;/ref&gt;
'''Аксҳои шаҳр'''&lt;gallery widths=&quot;145px&quot; heights=&quot;120px&quot;&gt;
Акс:Leylek District Administration Building.JPG|Бинои маъмурияти ноҳияи Лейлек
Акс:One of the Streets of Isfana.JPG|Яке аз кӯчаҳои асосии Исфана
Акс:Fields of Isfana.JPG|Майдонҳои гандум дар тарафи шарқии Исфана
Акс:Isfana at Dawn.JPG|Қисми шарқии шаҳр ҳангоми ғуруби офтоб
Акс:Qarag'ati.jpg|Кӯҳҳои қаторкӯҳи Туркистон дар тарафи ҷанубии Исфана
Акс:Winter in Isfana.JPG|Зимистон дар Исфана
&lt;/gallery&gt;
== Пайвандҳо ==
* [https://web.archive.org/web/20100727174834/http://www.citykr.kg/batken.php Дар вебгоҳи Ассотсиатсияи шаҳрҳои Ҷумҳурии Қирғизистон]
* [https://web.archive.org/web/20201027092945/http://www.isfana.kg/ Сомонаи расмии шаҳри Исфана]
* [http://binged.it/1dgmUZt Харитаи шаҳри Исфана], ''MSN''{{ref-en}} &lt;span class=&quot;ref-info&quot; style=&quot;cursor:help;&quot; title=&quot;на английском языке&quot;&gt;)&lt;/span&gt;
* [http://www.citykr.kg/isfana.php Профили шаҳри Исфана] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20080502192355/http://www.citykr.kg/isfana.php |date=2008-05-02 }}, ''Ассотсиатсияи муниципалитатҳои Ҷумҳурии Қирғизистон''
* [http://www.spiritofsalam.com/isfana.html Исфана] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20160304090404/http://www.spiritofsalam.com/isfana.html |date=2016-03-04 }}, ''Рӯҳи Салом''{{ref-en}} &lt;span class=&quot;ref-info&quot; style=&quot;cursor:help;&quot; title=&quot;на английском языке&quot;&gt;)&lt;/span&gt;
* [https://web.archive.org/web/20160609171002/http://www.spr.kg/isfana-i-lyaylyakskiy-rayon/ Исфана ва ноҳияи Ляйлак], ''SPR''
{{commonscat-inline|Batken}}
== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ|2}} 
{{ПБ}}

{{Вилоятҳои Қирғизистон}}
{{Шаҳрҳои Қирғизистон}}
{{Ноҳияи Лайлак}}

[[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Қирғизистон]]</text>
      <sha1>o1ujoc6vtyms2av1v31b59x0s20i6xt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Маҳмудҷон Холов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>287358</id>
    <revision>
      <id>1492552</id>
      <parentid>1401607</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T18:19:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492552</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10708" sha1="gouzqqdox093ombcz0qtl0w6hljuxut" xml:space="preserve">{{Олим
 |ном                  = Маҳмудҷон Холов
 |номи аслӣ            = Холов Маҳмудҷон Шарипович
 |тасвир               = Маҳмудҷон Холов.jpg
 |бар                  = Маҳмудҷон Холов дар соли 2010
 |тавсифи тасвир       = 
 |таърихи таваллуд     = 26.09.1958
 |зодгоҳ               = {{Зодгоҳ|ноҳияи Октябр|ноҳияи Кӯшониён}}, [[вилояти Қурғонтеппа]], [[ҶШС Тоҷикистон]]
 |шаҳрвандӣ            = {{Парчамбандӣ|Тоҷикистон}}
 |фазои илмӣ           = [[физика]]
 |ҷойҳои кор           = [[Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи Муҳаммад Осимӣ]], [[Академияи илмҳои Тоҷикистон]], [[Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик|СИ Энсиклопедияи Миллии Тоҷик]]
 |дараҷаи илмӣ         = {{Дараҷаи илмӣ|номзад|илмҳои физика ва математика}}
 |унвонҳои илмӣ        = 
 |алма-матер           = [[Университети Давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленин]] (1979)
 |роҳбари илмӣ         = 
 |шогирдони маъруф     = 
 |маъруф ба            = 
 |ҷоизаҳо              = {{Аълочии матбуоти Тоҷикистон|2013}}
 |имзо                 = 
 |бари имзо            = 
 |сайт                 = 
 |викитека             = 
 |викианбор            = &lt;!--  БЕ пешванди Category:--&gt;
}}

'''Маҳмудҷон Холов''' (''Холов Маҳмудҷон Шарипович''; зод. [[4 май]]и [[1957]], [[Исмоили Сомонӣ (шаҳрак)|деҳаи Октябр]], [[ноҳияи Октябр]], [[вилояти Қурғонтеппа]]) — {{физикдон|Тоҷикистон}} ва муаррихи тоҷик, номзади илмҳои физика ва метматика, узви вобастаи [[Академияи муҳандисии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] (2021).

== Зиндагинома ==
Маҳмудҷон Холов 4 майи соли 1957 дар шаҳраки Исмоили Сомонии ноҳияи Кӯшониёни (собиқ Бохтар) вилояти Хатлон дар оилаи хизматчӣ ба дунё омадааст. Соли 1964 ба мактаби миёнаи № 1 ноҳияи Кӯшониён рафта, онро соли 1974 хатм кардааст. Худи ҳамон сол ба факултаи физикаи Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленин дохил шуда, соли 1979 онро хатм кард.

== Фаъолияти илмӣ ==
Аз октябри соли 1979 то августи соли 1980 лаборанти калони Лабораторияи физикаи мустаҳкамии полимерҳои [[Университети Давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленин]] буд. Солҳои 1980—1981 бо роҳхати Вазорати маорифи ҶШС Тоҷикистон дар Техникуми энергетикии шаҳри Қӯрғонтеппа дар вазифаи омӯзгори фаннҳои махсус кор кард. Солҳои 1981—1988 фаъолият дар ташкилотҳои комсомолӣ ва ҳизбии шаҳр ва вилояти Қӯрғонтеппа.

Аз феврали соли 1988 дар вазифаи ассистенти кафедраи физикаи умумии филиали Донишкадаи давлатии омӯзгории Душанбе ба номи Т. Г. Шевченко дар шаҳри Қӯрғонтеппа (ҳоло ДДБ ба номи Носири Хусрав) фаъолият дошт. Моҳи октябри соли 1990 дар натиҷаи озмун ба вазифаи муаллими калон интихоб шудааст. Аз соли 1991 ҳамчун коромӯз-таҳқиқотчии Лабораторияи физикаи мустаҳкамии полимерҳои ДДТ ба фаъолияти илмӣ оғоз мекунад.

Соли 1992 ба аспирантураи рӯзонаи [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]] дохил шуда, соли 1995 онро бомуваффақият хатм намуд. Соли 1996 ӯ рисолаи номзади илмҳои физика ва математикаро дар мавзӯи «Кинетикаи вайроншавии туршшавандаи эластомерҳо дар шароити таъсири фотомеханикӣ» бомуваффақият дифоъ мекунад.

Солҳои 1996—2001 Маҳмудҷон Холов ба сифати сармуҳандиси Почтамти шаҳри Душанбеи Вазорати алоқаи ҶТ кор карда, дар як вақт дотсенти деканати алоқа ва электротехникаи Коллеҷи техникии Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи академик М. С. Осимӣ буд.

Солҳои 2001—2008 дар вазифаҳои гуногуни Вазорати иқтисод ва савдо, Вазорати меҳнат ва ҳифзи иҷтимоӣ, Вазорати мелиоратсия ва хоҷагии оби Ҷумҳурии Тоҷикистон фаъолият кардааст. Соли 2006 шуъбаи ғоибонаи ДДТТ-ро бо ихтисоси «Молия ва қарз» хатм намуда, ихтисоси «иқтисоддон»-ро гирифтааст.

Аз соли 2008 то соли 2009 ходими калони илмии Маркази синошиносии Институти фалсафа ба номи А. М. Баҳоуддинови [[Академияи илмҳои Тоҷикистон|Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон]]. Солҳои 2009—2017 дар вазифаи ходими пешбари илмии Шуъбаи арабишиносӣ, Маркази таҳқиқ ва табъу нашри мероси хаттии Институти забон, адабиёт, шарқшиносӣ ва мероси хаттӣ, [[Маркази мероси хаттии назди Раёсати АМИТ| Маркази мероси хаттии]] [[Академияи илмҳои Тоҷикистон|Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон]]  фаъолият дошт. Аз июни соли 2017 дар вазифаи сарходими илмии Шуъбаи таърихи илм ва техникаи [[Институти таърих, бостоншиносӣ ва мардумшиносии ба номи А. Дониш]]и [[Академияи илмҳои Тоҷикистон|Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон]] кор мекунад&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://merosikhatti.tj/tg/%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2-%D0%BC%D0%B0%D1%9A%D0%BC%D1%83%D0%B4%D1%99%D0%BE%D0%BD-%D1%88%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87|title=Холов Маҳмудҷон Шарипович|website=merosikhatti.tj|publisher=МАРКАЗИ МЕРОСИ ХАТТИИ АКАДЕМИЯИ МИЛЛИИ ИЛМҲОИ ТОҶИКИСТОН|accessdate=2021-03-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220807195356/http://merosikhatti.tj/tg/%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2-%D0%BC%D0%B0%D1%9A%D0%BC%D1%83%D0%B4%D1%99%D0%BE%D0%BD-%D1%88%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87|archivedate=2022-08-07}}&lt;/ref&gt;.

Солҳои 2009—2013 Маҳумудҷон Холов дар як вақт дар вазифаи мудири редаксияи «Астрономия, математика ва физика», узви ҳайати таҳририяи [[Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик]] буд. Аз соли 2020 дар вазифаи ҷонишини сармуҳаррир-котиби масъул, нозири улуми дақиқ ва табииётшиносӣ фаъолият дорад.

== Фаъолияти илмӣ ==
Маҳмудҷон Холов муаллифи зиёда аз 360 таълифоти илмӣ буда, самтҳои асосии таҳқиқоташ ба таърихи улуми табииётшиносӣ ва дақиқ, метрологияи ниёгон бахшида шудаанд.

== Осор ==
# Тақвимҳои кишоварзии тоҷикони кӯҳистон. Душанбе: «Ирфон», 2006. — 130 саҳ.
# Мирзо Сангмуҳаммади Бадахшӣ, Мирзо Фазлалибеки Сурхафсар. Таърихи Бадахшон. Душанбе: «Дониш», 2007. — 275 саҳ. (ҳаммуаллиф Ғ. Ғоибов).
# Метрология и хронология Восточной Бухары и Западного Памира (в соавторстве с Каюмовой Х. А.). Душанбе: «Дониш», 2013. — 212 стр.
# Мирзо Бадеи Девон. Маҷмаъ-ул-арқом. Душанбе: «Дониш», 2015. — 415 саҳ. (ҳаммуаллиф Ғ. Ғоибов).
# Аҳмад Махдуми Дониш. Манозир ул-кавокиб. Душанбе: «Дониш», 2017. — 432 саҳ.
# Абдулҷаббори Хуҷандӣ. Мадхали манзум. Душанбе: «Ганҷи хирад», 2020. — 88 саҳ.
# Абдурраҳмони Сӯфӣ. Сувару-л-кавокиб. Душанбе: «Дониш», 2020. — 361 саҳ.

== Ҷоизаҳо ==
* Нишони фахрии КМ ИЛКҶУ (ЦК ВЛКСМ) «Барои кори фаъол дар отрядҳои донишҷӯён» (1989);
* «Аълочии матбуоти Тоҷикистон» (2013);
* «Аълочии фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон» (2021).

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* ''Тазкираи олимони Истаравшан''. Д., 2002;
* ''Шарқшиносии тоҷик''. Д., 2009;
* ''Ҳизбҳои сиёсии Ҷумҳурии Тоҷикистон''. Д., 2014.

[[Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Олимони Фарҳангистони улуми Тоҷикистон‎ ‎]]</text>
      <sha1>gouzqqdox093ombcz0qtl0w6hljuxut</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Осорхонаи маорифи Тоҷикистон</title>
    <ns>0</ns>
    <id>287361</id>
    <revision>
      <id>1492628</id>
      <parentid>1434655</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T20:33:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492628</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7963" sha1="qkkmxipmtyvnjg0wukv5vkt136tdhbr" xml:space="preserve">{{Осорхона
 |ном              = Осорхонаи маорифи Тоҷикистон
 |sort             = Осорхонаи маорифи Академияи таҳсилоти Тоҷикистон
 |аслӣ             = 
 |акс              = 
 |бар              = 
 |имзо             = 
 |lat_dir = N |lat_deg =  |lat_min =  |lat_sec = 
 |lon_dir = E |lon_deg =  |lon_min =  |lon_sec = 
  |region          = 
  |CoordScale      =
 |асос             = [[1960]]
 |ҷойгиршавӣ       = [[Душанбе]] 
 |боздидкунандагон = 
 |директор         = 
 |убур             = 
 |телефон          = 
 |кушода           = 
 |билет            = 
 |пайванд          = 
 |Commons          = 
}}
'''Осорхонаи маорифи Тоҷикистон''' (Осорхонаи маорифи Академияи таҳсилоти Тоҷикистон) — осорхона дар назди [[Академияи таҳсилоти Тоҷикистон]], ки осори марбут ба мориф ва илми Тоҷикистонро фаро гирифтааст.

== Таърих ==
Осорхонаи маорифи Академияи таҳсилоти Тоҷикистон соли 1960  бо ташаббуси яке аз собиқадорони соҳа Аҳмад Раҳимзода ва дастгирии Вазорати маорифи РСС Тоҷикис&lt;sup&gt;­&lt;/sup&gt;тон дар назди Институти таҳқиқотӣ-илмии илмҳои педагогӣ (ҳоло Пажӯҳишгоҳи рушди маорифи АТТ) бо номи «Музейи маорифи халқи Республикаи Советии Сотсиалистии Тоҷикистон» таъсис шуд. Осорхона то соли 1996 чун муассисаи алоҳида ва баъд ҳамчун шуъба дар назди Пажӯҳишгоҳи илмҳои педагогӣ фаъолият кардааст. Пас аз таъсиси Академияи илмҳои педагогӣ (соли 2002) (ҳоло Академияи таҳсилоти Тоҷикистон) ба ҳайати зерсохтори он дохил гардид. Сарварии осорхонаро дар солҳои гуногун 7 нафар ба уҳда доштанд, ки нахустини онҳо Аҳмад Раҳимзода (солҳои 1960—1972) буд ва ҳоло Қурбоналӣ Зиёев (аз соли 2016) ин вазифаро ба зима дорад.

== Хазина ==
Осорхона дар тӯли фаъолияти худ ҳуҷҷатҳои нодири таърихӣ, нигораҳо, амсилаву аксҳоеро, ки рушду нумӯъ ва бурду бохти Тоҷикистонро инъикос менамоянд, гирд овардааст. Дар гирдоварии маводи илмиву таърихӣ саҳми пурарзиши роҳбарият ва кормандони осорхона назаррас аст.

Дар Осорхонаи маорифи Академияи таҳсилоти Тоҷикистон бисёр нигораҳои нодиру ҷолиб гирд оварда шудааст. Амсилаҳои «Мактаби куҳна», «Мадраса», асбобҳои хатнависии асрҳои XVIII- XIX, «фалоқ» — асбоби ҷазодиҳӣ, китобҳои Хоҷа Ҳофиз, Бедил, Фузулӣ ва ғайра, ки бо ҳуруфоти арабӣ навишта шудаанд ва аз рӯи онҳо дар мадрасаҳои Самарқанду Бухоро ва Ҳисор дарс мегуфтанд, аз ҳамин ҷумлаанд. Ҳамзамон, дар ин ҷо дастурҳои зиёде бо ҳуруфоти лотинӣ, ки ҳанӯз соли 1930 қабул карда шудаанд, маҳфузанд.

== Вазифаҳо ==
Осорхонаи маориф бо осорхонаҳои мактабӣ ҳамкориҳои устувор дошта, ба муассисаҳои таҳсилоти умумӣ дар ташкили осорхонаҳо ёрии амалӣ мерасонад.

Осорхонаи маорифи Тоҷикистон тарғибгари хидматҳои шоёни олимону маорифпарвони маъруфи шинохта, арбобони илму техника, омӯзгорони шоиста ва собиқадорони маориф мебошад. Гӯшаҳои махсус ба фаъолияти Қаҳрамонони Меҳнати Сотсиалистӣ [[Муҳаббат Маҳмудова]], [[Ҳабиба Каримова]], муаллимони ИҶШС Идӣ Халифаев, Фотима Самадова, олимон Лутфуллозода Муҳаммад, Шарифзода Файзулло, Убайд Зубайдов, Каримова Ирина, собиқадорони маориф Ҳабиб Искандаров, Ниёз Сафаров, Розиқ Ҳамидов ва дигарон бахшида шудааст.

Дар бораи фаъолияти аввалин омӯзгороне, ки барои маҳви бесаводӣ ва барқарор намудани Ҳокимияти Советӣ мубориза бурдаанд, маводи ҷамъовардашуда, расму ҳуҷҷатҳо маълумот медиҳанд. Макети қатли аввалин муаллимаҳо дар Ҳоит, ки 1 апрели соли 1929 рух додааст, барои тамошобинони осорхона сабақи зиндагӣ аст.

Кормандони осорхона дар ташкилу гузаронидани конфронсу семинарҳо, озмуну фестивалҳо, маҳфилҳои фаннӣ, экспедитсияҳои ҷумҳуриявӣ, сайёҳӣ-кишваршиносии мактаббачгон ҳиссагузор мебошанд.

Вазифаи осорхона тарғиби таърихи маорифи мамлакат, дастовардҳои он, таҷрибаи пешқадами педагогӣ, ҷустуҷӯ ва ҷамъоварии маводи зарурӣ маҳсуб меёбад. Агар барои осорхона дар иртибот ба соҳаи маориф аз вилоятҳои Хатлон, Суғд, Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон, водии Рашт, шаҳру ноҳияҳои тобеи ҷумҳурӣ ва шаҳри Душанбе мавод гирд оварда мешуд, муҳтавои он ғанитар мегардид. Инъикоси фаъолияти барандагони Ҷоизаи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар соҳаи маориф низ ба мақсад мувофиқ аст.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Сарчашма ==
* {{Cite web|url=http://omuzgor-gazeta.tj/blog-detail.php?id=2299|title=Осорхона – ифодагари соҳаи маориф|author=Теша Салоҳов|website=omuzgor-gazeta.tj|date=2020-01-03|publisher=Нашрияи «Омӯзгор»|accessdate=2021-03-01}}{{Пайванди мурда|date=February 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* {{Cite web|url=http://sadoimardum.tj/maorif/ogo-az-ta-rih-nishonai-hudogo-ii-millist/|title=Огоҳӣ аз таърих нишонаи худогоҳии миллист|author=Ҷамолиддин Абдулов|date=2018-11-20|publisher=Рӯзномаи «Садои мардум»|lang=tg|accessdate=2021-03-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200201142443/http://sadoimardum.tj/maorif/ogo-az-ta-rih-nishonai-hudogo-ii-millist/|archivedate=2020-02-01}}

[[Гурӯҳ:Осорхонаҳои Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Маорифи Тоҷикистон]]</text>
      <sha1>qkkmxipmtyvnjg0wukv5vkt136tdhbr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ким Кардашян</title>
    <ns>0</ns>
    <id>287367</id>
    <revision>
      <id>1492467</id>
      <parentid>1488827</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T16:35:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492467</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36188" sha1="bb7vepz5v52lhexms3satwhc6497iig" xml:space="preserve">{{Шахс
| имя = Ким Кардашьян
| оригинал имени = {{lang-en|Kim Kardashian}}
| изображение = Kim_Kardashian_2018_5.png
| ширина = 250px
| описание изображения = 
| описание = 
| имя при рождении = Кимберли Ноэль Кардашьян
| род деятельности = [[певица]], {{актриса|телевидения США}},  [[дизайнер]], [[фотомодель]]
| место рождения = {{место рождения|Лос-Анджелес}}, [[Калифорния]], [[США]]
| гражданство = {{USA}}
| отец = [[Кардашьян, Роберт|Роберт Кардашьян]]
| мать = [[Дженнер, Крис|Крис Дженнер]]
| супруг = Дэймон Томас&lt;br&gt;&lt;small&gt;(2000—2004, развод)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[Крис Хамфрис]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(2011—2013, развод)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[Уэст, Канье|Канье Уэст]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(2014—2021)&lt;/small&gt;
| супруга = 
| дети = Норт Уэст &lt;small&gt;(род. 15.06.2013)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;Сейнт Уэст &lt;small&gt;(род.05.12.2015)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;Чикаго Уэст &lt;small&gt;(род. 15.01.2018)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;Саам Уэст &lt;small&gt;(род. 10.05.2019)&lt;/small&gt;
| награды и премии = 
}}
'''Кимберли Ноэл Кардашиян (Кардашян) Уэст''' ({{lang-en|Kimberly Noel Kardashian West}}; тав. {{ТаърихиТаваллуд|21|10|1980}} , [[Лос Анҷелес|Лос-Анҷелес]], [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|ИМА]]) — ситораи телевизиони реалити-намоиши [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|амрикоӣ]] , ҳунарпеша, [[Мудел (шахс)|акс-модел]]. Иштирокчии мавсими ҳафтуми реалити-шоуи «Рақс бо ситораҳо (ИМА)» ва «Оилаи Кардашян».

== Зиндагинома ==
Ким Кардашян 21 октябри соли 1980 дар [[Лос Анҷелес]], [[Калифорния]] таваллуд шудааст. Духтари ҳуқуқшиноси маъруф [[Кардашян, Роберт|Роберт Кардашян]] ва сотсиалист [[Ҷеннер, Крис|Крис Ҷеннер]] (зодаи ''Хоутон)'' (ки ҳоло менеҷери Ким аст). Пайдоиши арманӣ аз тарафи падар, шотландӣ ва голландӣ — аз тарафи модар дорад. Ким дар бораи худ мегӯяд, ки вай нисфан арманӣ, чоряк шотландӣ ва чоряк ҳолландӣ аст&lt;ref&gt;[http://kimkardashian.celebuzz.com/2008/06/monuments-and-momentous-times.php Monuments and momentous times in Monte Carlo — Kim Kardashian videos, photos and blog: Official website] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20081218231317/http://kimkardashian.celebuzz.com/2008/06/monuments-and-momentous-times.php |date=2008-12-18 }}:&lt;/ref&gt;.

Модари Ким соли 1989 барои талоқ ариза дод ва соли 1991 бо [[Варзиши сабук|варзишгари]] собиқ машҳур Брюс Ҷеннер издивоҷ кард, ки баъдтар Кейтлин Ҷеннер хоҳад шуд.

Ким дар Беверли Хиллс ба воя расидааст. Дар {{Тарҷума нашудааст 3|Marymount High School|Marymount High School}} &lt;span style=&quot;font-style:normal; font-weight:normal;&quot;&gt;&lt;span class=&quot;noprint&quot; style=&quot;white-space: nowrap;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size:95%; position: relative; top:.4em;&quot;&gt;&lt;span class=&quot;ref-info&quot; style=&quot;cursor:help;&quot; title=&quot;на английском языке&quot;&gt;)&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;[http://movies.nytimes.com/person/1457148/Kim-Kardashian/biography Kim Kardashian — Biography] // NYTimes.com&lt;/ref&gt; таҳсил кардааст. Дар мактаби миёна вай дар назди падари худ Роберт дар як ширкати таблиғотии мусиқии ''Movie Tunes кор мекард.''

Ким Кардашян ду хоҳар — [[Кортни Кардашян|Кортни]] ва [[Кардашян, Хлоӣ|Хлоӣ]] ва бародари [[Кардашян, Роб|Роб]] дорад. Ким инчунин бародари угайӣ — Бартон Ҷеннер, Брэндон Ҷеннер ва ситораи телевизиони Броди Ҷеннер; хоҳари угайӣ — Кейси Ҷеннер ва хоҳар аз як модар [[Ҷеннер, Кендалл|Кендалл]] ва [[Ҷеннер, Кайли|Кайли Ҷеннер]] (соли таваллудашон 1995 ва 1997) дорад.

=== Касбу кор ===
[[Акс:Kim_Kardashian_3.JPG|рост|мини|253x253пкс| Ким соли 2008 дар намоиши мӯдҳои Style Your Sim]]
Ким қадамҳои аввалини машҳуршавиашро дар моҳи октябр [[соли 2007]] бо ишитирок ҳамроҳи ҳамаи оилааш дар реалити-намоиши «Оилаи Кардашянҳо» дар шабакаи&quot;E&quot; мондааст. То имрӯз, даҳ фасли намоиш ва ду спин-офф : {{Тарҷума нашудааст 3|Kourtney and Khloé Take Miami|«Kourtney and Khloe Take Miami»}} &lt;span style=&quot;font-style:normal; font-weight:normal;&quot;&gt;&lt;span class=&quot;noprint&quot; style=&quot;white-space: nowrap;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size:95%; position: relative; top:.4em;&quot;&gt;&lt;span class=&quot;ref-info&quot; style=&quot;cursor:help;&quot; title=&quot;на английском языке&quot;&gt;)&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; (дар бораи ифтитоҳи дӯкаи Кортни ва Хлои дар Майами) ва {{Тарҷума нашудааст 3|Kourtney and Kim Take New York|«Kourtney and Kim Take New York»}} баромадааст. Дар соли 2010, Ким 6 миллион доллар кор карда, баландтарин музди ситораи воқеияти телевизион шуд&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-1336675/Kim-Kardashian-splits-Gabriel-Aubry-shes-dating-Kris-Humphries.html|title=Kim Kardashian splits with Gabriel Aubry… but don’t worry, she’s already got a new man|website=Mail Online|date=2010-12-08|lang=en|accessdate=2021-01-23}}&lt;/ref&gt; (дар ҳоле ки 10 % ба садақа сарф кард). 23 январи соли 2011 як реалити-намоиши нави Ким бо номи «Kourtney and Kim Take New-York»&lt;ref&gt;[http://www.thefutoncritic.com/showatch.aspx?id=kourtney-and-kim-take-new-york&amp;view=listings Shows A-Z — Kourtney &amp; Kim take New-york on e] | TheFutonCritic.com&lt;/ref&gt; оғоз ёфт, ки дар он нақл карда мешавад, ки чӣ гуна хоҳарон Лос-Анҷелесро тарк карданд ва ''дӯкони саввуми D-A-S-H''&lt;ref&gt;[http://uk.eonline.com/uberblog/b203757_look_out_new_york_here_comes_es_new.html Look Out, New York: Here Comes E!'s New Kardashian Show — E! Online]&lt;/ref&gt; кушоданд.

Вай аввалин нақши барҷастаи худро дар сериали « Beyond the Break''»'' бозид. Сипас, дар соли 2008, вай дар филм-пародияи «Unreal Blockbuster» ''дар нақши Лиза'' ''нақш офарид ва дар соли 2009 номинатсияи Малинаи тилоӣ'' барои бадтарин ҳунарпешаи нақшофарро дар соли 2009 гирифт&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.spletnik.ru/culture/cinema/11757-khudshie-filmy-2008-goda.html|title=Худшие фильмы 2008 года|website=www.spletnik.ru|lang=ru|accessdate=2021-01-23}}&lt;/ref&gt;. Вай дар сериали «Чӣ гуна ман бо модарат мулоқот кардам» дар қисмати «Фоидаҳо» баромад кард.

Луч барои шумораи моҳи декабри соли 2007-''и Playboy аксбардорӣ шудааст''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.spletnik.ru/buzz/4436-kim-kardashyan-snyalas-dlya-playboy.html|title=Ким Кардашьян снялась для Playboy|website=www.spletnik.ru|lang=ru|accessdate=2021-01-23}}&lt;/ref&gt;. Дар моҳи феврали соли 2008, ''Bongo Jeans'' ӯро ҳамчун чеҳраи таблиғи худ эълон кард&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.spletnik.ru/look/5950-kim-kardashyan-reklamiruet-dzhinsy.html|title=Ким Кардашьян рекламирует джинсы|website=www.spletnik.ru|lang=ru|accessdate=2021-01-23}}&lt;/ref&gt;. Вай инчунин [[Мудел (шахс)|барои хатҳои машҳури либос моделсозӣ]] кардааст ва дар таблиғоти ширкатҳо ба монанди Sketchers, Kotex ва Quick Trim баромад кардааст.

2 майи соли 2008, Ким Кардашян тамринҳои DVD-и худро бо номи «Workout with Kim Kardashian» муаррифӣ кард&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.howcelebritiesloseweight.com/kim-kardashian-celebrity-diet-workout-and-weight-loss-tips/,%20https://www.howcelebritiesloseweight.com/kim-kardashian-celebrity-diet-workout-and-weight-loss-tips/|title=Kim Kardashian Celebrity Diet, Workout, and Weight Loss Tips. How Celebrities Lose Weight|date=2008-08-11|lang=en|accessdate=2021-01-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250604191242/https://www.howcelebritiesloseweight.com/kim-kardashian-celebrity-diet-workout-and-weight-loss-tips/,%20https:/www.howcelebritiesloseweight.com/kim-kardashian-celebrity-diet-workout-and-weight-loss-tips/|archivedate=2025-06-04}}&lt;/ref&gt;.
[[Акс:Kim_Kardashian_at_Madame_Tussauds.jpg|чап|мини|387x387пкс| Ким дар муаррифии тасвири муми худ дар Мадам Туссо]]
Вай дар якҷоягӣ бо хоҳаронаш Кортни ва Хлой соҳиби {{Тарҷума нашудааст 3|D-A-S-H|D-A-S-H}} аст, ки либосҳои тарроҳӣ, сумкаҳо, ҷавоҳирот, кулоҳҳо, пойафзол ва дигар лавозимоти мӯдро барои занон мефурӯшад&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.usatoday.com/life/people/2008-08-27-kim-kardashian_N.htm|title=Try to keep up with actress/dancer/designer Kim Kardashian|publisher=USA Today|date=2008-08-27|accessdate=2010-08-30|first=Cindy|last=Clark}}&lt;/ref&gt;. Дӯкони аввал соли 2006 дар Калабасас, Калифорния, дуввумаш дар Майами 20 майи 2009 кушода шудааст. Дӯкони саввум дар Сохо, Ню-Йорк 3 ноябри соли 2010 кушода шуд&lt;ref name=&quot;Kim Kardashian Inc - NYT&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2010/11/18/fashion/18KIM.html?_r=1&amp;pagewanted=all|title=Kim Kardashian, Inc.|first=Eric|last=Wilson|date=November 17, 2010|publisher=New York Times|accessdate=13 December 2010|archiveurl=https://www.webcitation.org/66Hiaf3Cf?url=http://www.nytimes.com/2010/11/18/fashion/18KIM.html?_r=2|archivedate=2012-03-19}}&lt;/ref&gt;. Силсилаи мағозаҳо моҳи апрели соли 2018 баста шуд&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thisisinsider.com/kardashians-closing-dash-reactions-2018-4|title=Literally no one is surprised that the Kardashians are closing DASH stores|date=2018-04-20|publisher=Insider|lang=en|accessdate=2019-04-04}}&lt;/ref&gt;.

Дар тирамоҳи соли 2009, Ким эълом дошт, ки ӯ ва хоҳаронаш тарроҳии мӯди бренди мӯди ''Bebe шуданиянд''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.spletnik.ru/look/newsmoda/15712-sestry-kardashyan-dizaynery-bebe.html|title=Сестры Кардашьян — дизайнеры Bebe|website=www.spletnik.ru|lang=ru|accessdate=2021-01-23}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.spletnik.ru/look/newsmoda/19077-novaja-kollekcija-sester-kardashjan-dlja-bebe.html |title=Коллекция сестер Кардашьян для Bebe |accessdate=2021-03-01 |archivedate=2010-04-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100428223710/http://www.spletnik.ru/look/newsmoda/19077-novaja-kollekcija-sester-kardashjan-dlja-bebe.html }}&lt;/ref&gt; ва инчунин маҷмӯаи ҷавоҳирот дар сабки этникӣ барои бренди Virgin Saints and Angels-ро баровардааст&lt;ref&gt;[http://www.spletnik.ru/newsmoda/16304-ukrashenija-ot-sester-kardashjan.html Украшения от сестер Кардашьян]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.spletnik.ru/newsmoda/18881-debjutnaja-kollekcija-ukrashenijj-sester.html |title=Дебютная коллекция украшений сестер Кардашьян |accessdate=2021-03-01 |archivedate=2010-04-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100423135216/http://www.spletnik.ru/newsmoda/18881-debjutnaja-kollekcija-ukrashenijj-sester.html }}&lt;/ref&gt;. Дар моҳи феврали соли 2010, Ким ва хоҳаронаш барои бренди ''Bebe''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.elle.ru/moda/novosty/kollekcia-bebe-kardashian-v-new-yorke/|title=Коллекция Bebe Kardashian в Нью-Йорке|website=www.elle.ru|lang=ru|accessdate=2021-01-23|archivedate=2021-01-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210118040413/https://www.elle.ru/moda/novosty/kollekcia-bebe-kardashian-v-new-yorke/}}&lt;/ref&gt; теъдоди маҳдудшудаи либосҳоро баровардааст. Дар коллексия омезиши маводҳо аз қабили пахта бо чарм, моделҳои ҷинсии занона, ки худи хоҳарон ҳар рӯз мепӯшанд, бартарӣ дошт&lt;ref&gt;[http://www.chron.com/disp/story.mpl/life/style/7002405.html Kardashian sisters get stylish and sexy with Bebe | Style | Chron.com — Houston Chronicle]&lt;/ref&gt;. Ва дар моҳи август хоҳарони Кардашян эълом доштанд, ки мехоҳанд як хати наверо бо номи ''K-Dash роҳандозӣ кунанд'', ки он либоси таг, шиноварӣ, пойафзол, лавозимот истеҳсол мекунад ва дар телемағозаи {{Тарҷума нашудааст 3|QVC|QVC}} аз 10 сентябри соли 2010 фурӯхта хоҳад шуд&lt;ref&gt;[http://nymag.com/daily/fashion/2010/08/the_kardashians_collaborated_w.html The Kardashians Collaborated With Janie Bryant on a Clothing Line [Updated&amp;#x5D; — The Cut]&lt;/ref&gt;. Дар моҳи ноябри соли 2010, Ким коллексияи заргарии инфиродӣ барои ''бренди Bebe-ро пешниҳод кард''&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.spletnik.ru/look/newsmoda/22724-kim-kardashjan-ni-dnja-bez-strochki.html |title=Spletnik — Ким Кардашьян осваивает ювелирное мастерство |accessdate=2021-03-01 |archivedate=2010-11-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101120021954/http://spletnik.ru/look/newsmoda/22724-kim-kardashjan-ni-dnja-bez-strochki.html }}&lt;/ref&gt;.

Дар соли 2010, вай як атри нав бо номи Kim Kardashian-ро ''баровард''&lt;ref&gt;[http://www.spletnik.ru/buzz/8377-20080704_khotite_pakhnut_kak_kim_kardashyan.html Хотите пахнуть как Ким Кардашьян?]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.spletnik.ru/news_beauty/17172-kim-kardashjan-vypustila-aromat.html |title=Ким Кардашьян выпустила аромат |accessdate=2021-03-01 |archivedate=2010-01-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100123094957/http://spletnik.ru/news_beauty/17172-kim-kardashjan-vypustila-aromat.html }}&lt;/ref&gt;. Дар моҳи августи ҳамон сол, ӯ Kardashian Glamour Tan-ро ихтироъ кард&lt;ref&gt;[http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-1282375/Kim-Kardashian-steps-looking-pale-despite-launching-new-self-tanner.html Kim Kardashian steps out looking pale despite launching new self tanner | Mail Online]&lt;/ref&gt;, ки он танҳо дар силсиламағозаҳои косметикии Sephora фурӯхта мешаванд&lt;ref&gt;[https://www.nytimes.com/2010/06/03/fashion/03skin.html?_r=1&amp;scp=14&amp;sq=kim%20kardashian&amp;st=cse Skin Deep — Skin Deep — With Self-Tanners, It’s ‘Jersey Shore,’ Without the Sun — NYTimes.com]&lt;/ref&gt;. Моҳи марти соли 2011 ''дар бозор атри дуюми Ким — Gold'', пайдо шуд, ки дар он нотаҳои бергамот, грейпфрут, қаламфури гулобӣ, ёсмин, садбарг ва бунафш муттаҳид карда шудааст&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.spletnik.ru/beauty/news_beauty/24746-aromatnaja-vesna-novinki-parfjumerii.html |title=Spletnik — Ароматная весна: новинки парфюмерии |accessdate=2021-03-01 |archivedate=2011-04-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110429084625/http://www.spletnik.ru/beauty/news_beauty/24746-aromatnaja-vesna-novinki-parfjumerii.html }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.spletnik.ru/beauty/news_beauty/26444-chem-pakhnet-populjarnost-kim-kardashjan.html |title=Spletnik — Чем пахнет популярность: Ким Кардашьян представила свой аромат англичанам |accessdate=2021-03-01 |archivedate=2011-06-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110611032613/http://spletnik.ru/beauty/news_beauty/26444-chem-pakhnet-populjarnost-kim-kardashjan.html }}&lt;/ref&gt;.

Дар моҳи июли соли 2010, шахсияти муми (восковая фигура) Ким Кардашян дар осорхонаи Мадам Туссо дар Ню Йорк пайдо шуд&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://7ja.net/?p=8783 |title=Ким Кардашян представила своего двойника |accessdate=2021-03-01 |archivedate=2010-09-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100917162845/http://7ja.net/?p=8783 }}&lt;/ref&gt;.
[[Акс:Kim_Kardashian_at_the_2009_Tribeca_Film_Festival.jpg|рост|мини|263x263пкс| Ким Кардашян дар фестивали Трайбека, 2009]]
Аз моҳи августи соли 2010 Ким продюсери реалити-шоуи {{Тарҷума нашудааст 3|The Spin Crowd|The Spin Crowd}} &lt;span style=&quot;font-style:normal; font-weight:normal;&quot;&gt;&lt;span class=&quot;noprint&quot; style=&quot;white-space: nowrap;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size:95%; position: relative; top:.4em;&quot;&gt;&lt;span class=&quot;ref-info&quot; style=&quot;cursor:help;&quot; title=&quot;на английском языке&quot;&gt;)&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; дар бораи ҳаёти ду PR-агент Ҷонатан Чебан ва Саймон Ҳак аст&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.buddytv.com/articles/keeping-up-with-the-kardashians/kim-kardashian-from-keeping-up-34587.aspx|title=Kim Kardashian: From 'Keeping Up with the Kardashians' to Developing 'The SPINdustry'|deadlink=yes|accessdate=2010-11-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100220010052/http://www.buddytv.com/articles/keeping-up-with-the-kardashians/kim-kardashian-from-keeping-up-34587.aspx|archivedate=2010-02-20}}&lt;/ref&gt;. Ҳар як қисм як машҳурро нишон медод, ки PR-агентҳоро барои баромади омма даъват мекард.

Дар аввали моҳи ноябри соли 2010 маълум шуд, ки Ким як албоми мусиқиро сабт карданист&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.tvguide.com/News/Kim-Kardashian-Album-1024986.aspx |title=Is Kim Kardashian Launching a Music Career? — Today’s News: Our Take {{!}} TVGuide.com |accessdate=2021-03-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141219152101/http://www.tvguide.com/news/kim-kardashian-album-1024986.aspx |archivedate=2014-12-19 }}&lt;/ref&gt;. Ва ӯ бо продюсерҳои The-Dream ва Трикки Стюарт кор мекунад. Нахустнамоиши суруд дар як шабнишинии солинавӣ 31 декабри соли 2010 дар Лас Вегас баргузор шуд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.rap-up.com/2011/01/02/kim-kardashian-debuts-the-dream-penned-single-in-vegas/ |title=Rap-Up.com {{!}}{{!}} Kim Kardashian Debuts The-Dream-Penned Single in Vegas |accessdate=2021-03-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110718150147/http://www.rap-up.com/2011/01/02/kim-kardashian-debuts-the-dream-penned-single-in-vegas/ |archivedate=2011-07-18}}&lt;/ref&gt; Дар аввали моҳи марти соли 2011 сингли Кардашян бо номи «Jam (Turn It Up)» баромад кард&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://justjared.buzznet.com/2011/03/02/kim-kardashian-jam-turn-it-up-first-listen/ |title=Kim Kardashian: ‘Jam (Turn It Up)’ — FIRST LISTEN {{!}} Kim Kardashian : Just Jared |accessdate=2021-03-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110518130753/http://justjared.buzznet.com/2011/03/02/kim-kardashian-jam-turn-it-up-first-listen/ |archivedate=2011-05-18 }}&lt;/ref&gt;. Ким ба нақша гирифтааст, ки як қисми даромади аз фурӯш ба дастовардаро ба фонди мубориза бо саратон гузаронад&lt;ref name=&quot;official&quot;&gt;{{Cite web |url=http://kimkardashian.celebuzz.com/2011/03/02/kim-kardashian-song-premiere-jam-turn-it-up/ |title=My Song ‘Jam’ is Here!!!! — Kim Kardashian videos, photos and blog: Official website |accessdate=2021-03-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110305044926/http://kimkardashian.celebuzz.com/2011/03/02/kim-kardashian-song-premiere-jam-turn-it-up/ |archivedate=2011-03-05 }}&lt;/ref&gt;.
[[Акс:Kim_Kardashian,_2011.jpg|чап|мини|206x206пкс| &lt;small&gt;Ким моҳи ноябри соли 2011 дар Дӯкони Дэвид Ҷонс дар Сидней маҷмӯи сумкаи имзои худро бо номи «Кардашян Коллексион» муаррифӣ кард.&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;[http://celebritynewsmedia.blogspot.com/2011/11/kim-kardashian-and-khloe-get-david.html Celebrity News Media: Kim Kardashian And Khloe Get David Jones Tills Ringing, Chaos]&lt;/ref&gt;]]
Кардашян эълон кард, ки дар истеҳсолот албом нест, танҳо як суруд ва видеои барои реалити-шоуи нави «Коуртнӣ э: нд Ким Тэйк Нйю-Йорк» сабтшуда&lt;ref&gt;[http://www.billboard.com/news#/news/kim-kardashian-there-s-no-album-in-the-works-1004139735.story Latest Music News, Band, Artist, Musician &amp; Music Video News | Billboard.com]&lt;/ref&gt;. Суруд аз ҷониби мунаққидон ва мардум баррасиҳои бениҳоят манфӣ ба даст овард, Ким бадтарин сароянда дар коиноти телевизиони воқеият номида шуд.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Farber|first=Jim|title=Kim Kardashian song 'Jam (Turn It Up)' makes her the worst singer in the reality TV universe|url=http://articles.nydailynews.com/2011-03-02/entertainment/28666720_1_kim-kardashian-jam-reality|accessdate=8 March 2011|date=2 March 2011|archivedate=2011-07-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110727055459/http://articles.nydailynews.com/2011-03-02/entertainment/28666720_1_kim-kardashian-jam-reality}}&lt;/ref&gt;

23 ноябри соли 2010, тарҷумаи ҳоли хоҳарони Кардашиян — Kardashian Konfidential, нашр шуд, ки дар он «далелҳои хандаовари давраи кӯдакӣ, сирру асрори зебоӣ ва услуби онҳо, ҳикмати аз падари худ омӯхтаашон ва қонунҳои кӯчаҳои модаре, ки онҳоро ҳамеша дар зиндагӣ дастгирӣ мекунад ва тиҷорат, тавсеа ёфтааст», — гуфт ношири онҳо.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.glamour.com/sex-love-life/blogs/smitten/2010/06/keeping-up-with-kim-kourtney-a.html |title=Keeping Up With Kim, Kourtney and Khloe: The Kardashian Sisters Are Writing a Book!: Smitten: Sex, Love &amp; Life: glamour.com |accessdate=2021-03-01 |archivedate=2010-10-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101028050159/http://www.glamour.com/sex-love-life/blogs/smitten/2010/06/keeping-up-with-kim-kourtney-a.html }}&lt;/ref&gt; 27 июли соли 2011 Ким эълом дошт, ки романи муштараки ӯ ва хоҳаронаш, ки онро ба қарибӣ менависанд, «Dollhouse» номида мешавад (&lt;span lang=&quot;ru&quot; style=&quot;font-style:italic;&quot;&gt;Лӯхтакхона&lt;/span&gt;). Хоҳарон қаблан дар байни мухлисони худ барои беҳтарин унвони китоб озмун эълон карда буданд, ки ғолиб нақши меҳмонро дар романи онҳо мегирад&lt;ref&gt;[http://www.huffingtonpost.com/2011/07/28/kim-kardashian-announces-_n_911825.html Kim Kardashian Wrote A Novel; Kim, Kourtney And Khloe Announce Book Title]&lt;/ref&gt;.

[[30 май]]и [[Соли 2018|2018]] ситораи амрикоӣ ба Кохи Сафед ташриф оварда, бо президенти ИМА [[Доналд Трамп]] мулоқот кард. Ин мулоқот дар ҷадвали кори Трамп расман эълон нашудааст. Дар мулоқот масоили ислоҳоти зиндонҳо баррасӣ шуданд. Сабаби асосии сафари Кардашиян масъалаи афви Алис Мэри Ҷонсони 63-сола буд, ки бори аввал ҷинояти марбут ба қочоқи маводи мухаддирро, ки ба ҳабси абад маҳкум шуда буд, зиёда аз 20 солро дар зиндон гузаронд&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Ким Кардашьян встретилась с Дональдом Трампом и его зятем|url=https://www.eg.ru/society/541140/|work=EG.RU|accessdate=2018-05-31|language=ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Donald J. Trump on Twitter|url=https://twitter.com/realDonaldTrump/status/1001961235838103552|work=Twitter|accessdate=2018-05-31|language=ru}}&lt;/ref&gt;.

Дар охири соли 2018, Ким Кардашян ба рейтинги ситораҳое ворид шуд, ки аз ҳама маъмултарин корбарон мебошанд, ки онро маъхази Pornhub тартиб додааст ва мақоми дуввумро ишғол кардааст. Дар соли 2018, меҳмонони сайт дар пурсишҳои ҷустуҷӯии худ номи Ким Кардашянро 26,3 миллион маротиба зикр карданд&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://life.ru/t/%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B0/1179200/10_znamienitostiei_kotorykh_chashchie_vsiegho_iskali_na_pornhub_v_2018_ghodu|title=10 знаменитостей, которых чаще всего искали на Pornhub в 2018 году|date=2018-12-22|publisher=Life.ru|lang=ru|accessdate=2019-01-03}}&lt;/ref&gt;.

=== Ҳаёти шахсӣ ===
Дар солҳои 2000—2004 Ким бо продюсери мусиқӣ Дэймон Томас&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.spletnik.ru/buzz/love/19104-muzh-kim-kardashjan-izbival-ee.html |title=Жертва домашнего насилия Ким Кардашьян |accessdate=2021-03-01 |archivedate=2010-04-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100425074010/http://www.spletnik.ru/buzz/love/19104-muzh-kim-kardashjan-izbival-ee.html }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://spletnik.ru/buzz/love/19311-byvshijj-muzh-kim-kardashjan-obvinil-ee-vo-lzhi.html Бывший муж Ким Кардашьян обвинил её во лжи]&lt;/ref&gt; издивоҷ кард.

Дар солҳои 2010—2011 вай бо форварди дастаи баскетболи &quot; Ню Ҷерсӣ Нетс « Крис Хамфрис&lt;ref&gt;[http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-1361240/Kim-Kardashian-sits-courtside-boyfriend-Kris-Humphries-basketball-game-Texas.html?ito=feeds-newsxml Kim Kardashian sits courtside at boyfriend Kris Humphries basketball game]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.eonline.com/uberblog/b243888_kim_kardashian_engaged.html Kim Kardashian Is Engaged!]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.people.com/people/article/0,,20521390,00.html|title=Kim Kardashian and Kris Humphries Are Married!|first=Jennifer|last=Garcia|date=August 20, 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110925205707/http://www.people.com/people/article/0,,20521390,00.html|archivedate=2011-09-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.spletnik.ru/buzz/love/29342-72_dnej_spustya.html|title=Spletnik - Ким Кардашьян подает на развод|author=|date=|publisher=// spletnik.ru|accessdate=2011-10-31|archivedate=2012-01-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120103013605/http://spletnik.ru/buzz/love/29342-72_dnej_spustya.html}}&lt;/ref&gt; издивоҷ кард.

Аз 24 майи соли 2014, Ким бори сеюм бо рэпер Канӣе Уэст издивоҷ кард, ки бо ӯ 2 сол пеш аз издивоҷаш мегашт&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.people.com/article/kim-kardashian-kanye-west-married-wedding-florence-italy|title=It’s Official: Kim Kardashian and Kanye West Are Married|first=MICHELE|last=CORRISTON|website=''[[People (magazine)|People]]''|date=2014-05-24|accessdate=2013-06-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140713023527/http://www.people.com/article/kim-kardashian-kanye-west-married-wedding-florence-italy|archivedate=2014-07-13}}&lt;/ref&gt;. Ин ҳамсарон чор фарзанд доранд: духтарча Норт Уэст (таваллуд 15.06.2013)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.people.com/people/article/0,,20709548,00.html|title=Kim Kardashian Is a Mom!|first=Dahvi|last=Shira|website=''[[People (magazine)|People]]''|date=2013-06-15|accessdate=2013-06-15|archiveurl=https://www.webcitation.org/6HUvllGQj?url=http://www.people.com/people/article/0,,20709548,00.html|archivedate=2013-06-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.people.com/people/article/0,,20711076,00.html |title=Kim Kardashian Baby Name Revealed : People.com |accessdate=2021-03-01 |archivedate=2013-06-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130622081455/http://www.people.com/people/article/0,,20711076,00.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://celebritybabies.people.com/2015/04/13/north-west-baptized-jerusalem-kim-kardashian-kanye-west-israel/|title=North West Gets Baptized in Jerusalem|deadlink=yes|accessdate=2015-04-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160310000104/http://celebritybabies.people.com/2015/04/13/north-west-baptized-jerusalem-kim-kardashian-kanye-west-israel/|archivedate=2016-03-10}}&lt;/ref&gt;, писар Сейнт Уэст (таваллуд 05.12.2015)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://celebritybabies.people.com/2015/12/05/kim-kardashian-kanye-west-welcome-son/ |title=Kanye and Kim Kardashian West Welcome Son |accessdate=2021-03-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151206054309/http://celebritybabies.people.com/2015/12/05/kim-kardashian-kanye-west-welcome-son/ |archivedate=2015-12-06 }}&lt;/ref&gt;, духтарча Чикаго Уэст (таваллуд 15.01.2018 модари ҷойгузин)&lt;ref&gt;[http://people.com/babies/kim-kardashian-kanye-west-welcome-daughter/ Kanye and Kim Kardashian West Welcome a Daughter]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://7days.ru/lifestyle/family/kim-kardashyan-raskryla-imya-novorozhdennogo-rebenka.htm|title=Ким Кардашьян раскрыла имя новорожденного ребенка|author=|website=7days.ru|date=20.01.2018|publisher=}}&lt;/ref&gt; ва писари дигар Саам Уэст (таваллуд 05/10/2019 ҳамчун модари ҷонишин)&lt;ref&gt;[https://people.com/parents/kim-kardashian-kanye-west-welcome-son/ 'He’s Here!' Kim Kardashian and Kanye West Welcome Son: 'He’s Perfect']&lt;/ref&gt;.

=== 2015, аввалин сафар ба ватани таърихӣ ===
[[8 апрел]]и [[Соли 2015|2015]] Кардашян барои боздид ба Ереван омад, ки интизор мерафт таваҷҷуҳро ба садсолагии наслкушии арманиҳо ҷалб кунад&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.golos-ameriki.ru/content/kardashian-in-armenia/2712389.html |title=Кардашьян приехала в Армению на годовщину геноцида |accessdate=2021-03-01 |archivedate=2015-04-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150413081837/http://www.golos-ameriki.ru/content/kardashian-in-armenia/2712389.html }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://news.am/rus/news/261135.html Премьер Армении принял Ким Кардашьян]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.tert.am/ru/news/2015/04/09/kim/1641011 |title=Королевский прием — визит Ким Кардашьян в Армению в обзоре зарубежных СМИ |accessdate=2021-03-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220211183344/https://www.tert.am/ru/news/2015/04/09/kim/1641011 |archivedate=2022-02-11 }}&lt;/ref&gt;.

== Ҷоизаҳо ва номинатсияҳо ==
* 2008 — номинатсия ба ҷоизаи „Teen Choice Awards“ барои иштирок дар барномаи „Keeping Up with the Kardashians“
* 2009 — номинатсия ба ҷоизаи „Teen Choice Awards“ барои иштирок дар барномаи „Keeping Up with the Kardashians“
* 2009 — номинатсия ба ҷоизаи „[[Тамашки тилоӣ|Малинаи тилоӣ]]“ дар категорияи „Нақши бадтарини дуюмдараҷаи занона“ барои филми „Нереальный блокбастер“
* 2010 — ҷоизаи ё „Teen Choice Awards“ барои иштирок дар барномаи „Keeping Up with the Kardashians“ ҳамроҳ бо Хлое ва Кортни. Ҳамчунин мукофотро дар барномаи Ҷоми тилоӣ» беҳтарин суруди сол гирифтааст.
* 2014 — ҷоизаи «Малинаи тилоӣ» дар гурӯҳи «Нақши бадтарини занона» барои филми «Семейный консультант»

== Филмография ==
{{ДарФилмБоло}}
{{ДарСФ|2007|т.ҳ.|[[Оилаи Кардашян]]|Keeping Up with the Kardashians|нақши худро мебозад}}
{{ДарФилм|2008|[[Блокбастери ғайримуқаррарӣ]]|Disaster Movie|Лиза}}
{{ДарСФ|2009||Дар танаффус|Beyond the Break|{{abbr|Эль|4 қисмат|0}}}}
{{ДарФилм|2009|Орзуҳо амалишавандаянд|Deep in the Valley|Самма Ив}}
{{ДарСФ|2009||[[C.S.I.: Ҷои ҷиноят Ню-Йорк]]|CSI: NY|{{abbr|Дэбби Фэллон|1 қисмат|0}}}}
{{ДарСФ|2012||[[Охирин марди ҳақиқӣ]]|Last Man Standing|{{abbr|Ким|1 қисмат|0}}}}
{{ДарСФ|2012||[[Аз ҳад зебо]]|Drop Dead Diva|{{abbr|Никки|4 қисмат|0}}}}
{{ДарФилм|2013|[[Мушовири оилавӣ (филм)|Мушовири оилавӣ]]|The Marriage Counselor|Эва}}
{{ДарСФ|2014||[[Падари амрикоӣ!]]|American Dad!|{{abbr|камео, овоздиҳӣ|1 қисмат|0}}}}
{{ДарФилм|2018|[[Ҳашт дугонаи Оушен]]|Ocean’s 8|камео}}
{{ДарФилмПоён}}

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
* {{Вебгоҳи расмӣ|kkwbeauty.com|Ким Кардашьян}}

[[Гурӯҳ:Ҳунарпешазанҳои синамои ИМА]]
[[Гурӯҳ:Садопешазанҳои ИМА]]
[[Гурӯҳ:Ҳунарпешазанҳои телевизиони ИМА]]
[[Гурӯҳ:Ҳунарпешазанҳо аз рӯи алифбо]]</text>
      <sha1>bb7vepz5v52lhexms3satwhc6497iig</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Раҳмондӯсти Қурбониён</title>
    <ns>0</ns>
    <id>287489</id>
    <revision>
      <id>1492663</id>
      <parentid>1488156</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T21:23:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492663</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7990" sha1="s9z0j1n1ia553mbq3f09p3v23352uog" xml:space="preserve">{{Синамогар
|ном                  = Раҳмондӯсти Қурбониён
|номи аслӣ            = 
|тасвир               = Раҳмондӯсти Қурбониён.jpg
|бар                  = 
|тавсифи тасвир       = Раҳмондӯсти Қурбониён дар филми «[[Сафари ҳавоӣ]]», соли 2015 
|ном ҳангоми таваллуд = Раҳмонқул Қурбонов
|таърихи таваллуд     = 08.03.1944
|зодгоҳ               = {{Зодгоҳ|ноҳияи Қизилмазор|ноҳияи Темурмалик}}, [[вилояти Кӯлоб]], [[ҶШС Тоҷикистон]]
|таърихи даргузашт    = 06.03.2021
|маҳалли даргузашт    = {{МаҳаллиДаргузашт|Душанбе|шаҳри Душанбе}}, [[Тоҷикистон]]
|шаҳрвандӣ            = {{парчамбандӣ|Тоҷикистон}}
|касб                 = [[ҳунарпеша]]и театр ва синамо, ҳаҷвнигор
|солҳои фаъолият      = 1964—2021
|самт                 = 
|ҷоизаҳо            = {{(!}} style=&quot;background:transparent&quot;
{{!}} [[Корманди шоистаи Тоҷикистон]] ([[1996]])
{{!)}}
{{(!}} style=&quot;background:transparent&quot;
{{!}}  [[Ҳунарпешаи халқии Тоҷикистон]] (2002) 
{{!)}}
|imdb_id              = 7304048
|anim_id              = 
|сайт                 = 
}}
'''Раҳмондӯсти Қурбониён''' (''Раҳмонқул Қурбонов''; [[8 март]]и [[1944]], [[Кангурт (деҳа, н. Темурмалик)|деҳаи Кангурт]], [[ноҳияи Қизилмазор]] — [[6 март]]и [[2021]], [[Душанбе]], [[Тоҷикистон]]) — [[ҳунарпеша]]и театр ва синамо, когардон ва ҳаҷвнигори саршиноси тоҷик. [[Корманди шоистаи Тоҷикистон]] (1996), [[Ҳунарпешаи халқии Тоҷикистон]] (2002).

== Зиндагинома ==
Раҳмондӯсти Қурбониён 8 марти соли 1944 дар деҳаи Кангурти ноҳияи Қизилмазор (ҳоло Темурмалик) ба дунё омадааст. Пас аз хатми мактаби миёна, соли 1960 ба студияи актёрии назди Театри академӣ-драмавии ба номи Абулқосим Лоҳутӣ, ки бо номи асосгузори театри касбии тоҷик Ефим Исаевич Мителман ҳамчун «Студияи Мителман» маъруф аст, дохил гардид ва дар соли 1964 онро хатм кард&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.ruzgor.tj/adabiyot-va-farhang/10855-hunarpeshae-ki-uro-hama-meshinosand.html|title=Ҳунарпешае, ки ӯро ҳама мешиносанд|author=Ҳотами Ҳомид|website=www.ruzgor.tj|date=2014-03-19|publisher=«Рӯзгор»|accessdate=2021-03-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250222084745/http://www.ruzgor.tj/adabiyot-va-farhang/10855-hunarpeshae-ki-uro-hama-meshinosand.html|archivedate=2025-02-22}}&lt;/ref&gt;.

Соли 1974 ба Донишкадаи давлатии санъати Тоҷикистон ба номи Мирзо Турсунзода дохил гардида, нозукиҳои касби коргардониро аз худ намуд.

== Фаъолияти корӣ ==
Соли 1964 ба Театри халқии ноҳияи Москва ба кор рафт. Солҳои 1967—1969 роҳбари бадеии Хонаи маданияти шаҳраки Фархор, 1971—1988 роҳбари бадеии театри халқии ноҳияи Ҳамадонӣ, 1969—1970 ҳунарпешаи Театри мусиқӣ-мазҳакаи шаҳри Кӯлоб, 1989—1991 коргардони ансамбли фолклорӣ-этногарафии «Ганҷина»-и Филармонияи давлатии Тоҷикистон, 1992—2010 ҳунарпеша ва коргардони Театри намунавии минётурии «Оина» буд.

Солҳои 2010—2012 ба ҳайси коргардони дастаҳои ҳунарии Кумитаи телевизион ва радиои назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон фаъолият намуда, барномаҳои хурду бузургҳаҷми хеле ҷолиби онҳоро барои ширкат дар ҷашнҳои миллӣ ва байналмилалӣ (Истиқлоли давлатӣ, Наврӯз ва ғайраҳо) таҳия намудааст.

Ӯ минбаъд ба ансамбли «Наврӯз»- и Донишгоҳи миллии Тоҷикистон ба кор гузашт ва роҳбарии ансамблро бар уҳда дошт.

== Эҷод ==
Доманаи эҷодаш фарох аст, дар зиёда аз сад саҳнача, спектаклҳои театрию телевизионӣ нақшҳои гуногун бозидааст, дар хондани сурудҳои ҳаҷвӣ ва бадеҳа, тақлид истеъдоди баланд дошт.

=== Синамо ===
Раҳмондӯсти Қурбониён аз солҳои аввали донишҷӯйӣ ба синамо рағбати беандоза дошт. Соли 1962 дар филми «[[Коваи оҳангар (филм)|Коваи оҳангар]]»-и [[Борис Кимёгаров]] нақши нахустини худро иҷро намуда буд.

Дар филмҳои «[[Братан (филм)|Братан]]» ва «[[Қош ба қош]]»-и [[Бахтиёр Худойназаров]], «[[Ситораҳои сари танӯр]]»-и [[Сайф Раҳимзоди Афардӣ]], «[[Сароби биҳишт]]»-и [[Юнус Юсуфов]], «[[Муҳаббат (филм)|Муҳаббат]]»-и [[Умед Мирзоширинов]], «[[Пуштаи хандақпеч]]» ва «[[Баҳори як кӯча]]»-и [[Саидҷон Қодирӣ]], «Баррачаи хаёлӣ»-и [[Абдулҳай Зокиров]], «[[Сазои вафо]]»-и [[Муҳаммадрабӣ Исмоилов]], «[[Чарх (филм)|Чарх]]»-и [[Шаҳзод Раҷабов]], «[[Сафари ҳавоӣ]]»-и [[Далер Раҳматов]] ва чандин филмҳои дигар нақш бозидааст.

== Даргузашт ==
Раҳмондӯсти Қурбониён рӯзи 6 марти соли 2021&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://asiaplus.news/tg/2021/03/06/darguzashti-%d2%b3a%d2%b7vnigori-shinohta-ra%d2%b3mond%d3%afsti-%d2%9burboniyon-dar-77-solag%d3%a3/|title=Даргузашти ҳаҷвнигори шинохта Раҳмондӯсти Қурбониён дар 77-солагӣ|website=asiaplus.news|publisher=Хабарҳои Тоҷикистон ASIA-Plus|accessdate=2021-03-07}}&lt;/ref&gt; бар асари бемории саратони рӯда&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ozodi.org/a/31137024.html|title=Раҳмондӯсти Қурбониён, ҳаҷвнигору ҳунарпешаи шинохтаи тоҷик даргузашт|website=Радиои Озодӣ|lang=tg|accessdate=2021-03-07}}&lt;/ref&gt; дар шаҳри Душанбе даргузашт&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sputnik-tj.com/Tajikistan/20210306/1032957691/Rahmondust-kurboniyon-darguzasht.html|title=Ду рӯз пеш аз зодрӯз: ҳунарманди шинохта Раҳмондӯсти Қурбониён ҳам даргузашт|website=Sputnik Tajik|lang=tg|accessdate=2021-03-07}}&lt;/ref&gt;.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* Арбобони фарҳанги тоҷик. Донишнома / Муаллиф-мураттиб Ёрмуҳаммади Сучонӣ. — Душанбе, 2016. — 863 с.</text>
      <sha1>s9z0j1n1ia553mbq3f09p3v23352uog</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ӯзканд</title>
    <ns>0</ns>
    <id>287500</id>
    <revision>
      <id>1492845</id>
      <parentid>1477861</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T01:53:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492845</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11202" sha1="ddpjj0aq5iiznhhkd4f4xn8o6f9d542" xml:space="preserve">{{МА
| мақом = Шаҳр
| номи тоҷикӣ = Узканд
| номи аслӣ = {{lang-ky|Өзгөн}}
| тасвир =Kirghizistan 2018 - Uzgen et la rivière Kara-Daria.jpg
| кишвар = Қирғизистон
| lat_deg = 40
| lon_deg = 73
| lat_min = 46
| lat_sec = 0
| lon_min = 18
| lon_sec = 0
| этнохороним = 
| DST = 
| сайт = 
}}
'''Узканд''' (Ӯзген, {{Lang-ky|Өзгөн}}) — шаҳрест дар ҷануби [[Қирғизистон|Ҷумҳурии Қирғизистон]], маркази маъмурии ноҳияи Ӯзканди вилояти [[Вилояти Ӯш|Ӯш]].

== Номгузорӣ ==
Муаррихон якчанд этимологияи шаҳрро фарқ мекунанд.

1) Аз &quot;Яссикент&quot; -и туркӣ дар тарҷума омадааст, ба маънои &quot;Шаҳр дар рӯди Жази&quot;. Дар наздикии шаҳр шохоби дарёи [[Кара (дарё)|Қарадарё мавҷуд]] аст, ки &quot; Жази &quot; ном дорад.

2) Аз калимаҳои туркии &quot; [[Оғузҳо|Оғуз-]] Оғузӣ&quot;, &quot;Кент-шаҳр&quot; гирифта шудааст.

3) аз &quot;Озикенти&quot; -и туркӣ омадааст. Тарҷума ҳамчун &quot;шаҳри қабилаҳои озӣ&quot;

== Таърих ==
Узканд яке аз қадимтарин шаҳрҳои [[Осиёи Марказӣ|Осиёи Марказист,]] ки таърихи беш аз 2000-сола дорад. Дар асрҳои II-I пеш аз милод  ҳамчун маркази тиҷорат дар роҳи тиҷоратӣ аз [[водии Фарғона]] ба [[Шаҳристони Қошғар|Қошғар]] ба вуҷуд омадааст..

Дар асрҳои миёна ин шаҳр як маркази муҳим дар роҳи тиҷоратӣ аз [[Осиёи Миёна]] ба [[Шаҳристони Қошғар|Қошғар буд]]. Дар [[Садаи XII|асри XII он]] пойтахти дуюми давлати [[Қарохониён|Қарахониён буд.]]
[[Акс:1991_CPA_6296.jpg|чап|мини|150x150пкс| Манора]]
Ёдгориҳои он мероси беназири таърихӣ ва фарҳангӣ мебошанд. Дар [[манора]]и баландиаш 44 метр, ки дар аввали асри XII сохта шудааст, мавҷуд аст. Дар наздикии он [[масҷид]] ва [[мадраса]], инчунин [[мақбара]]&lt;nowiki/&gt;е мавҷуд аст, ки дар он намояндагони сулолаи [[Қарахониён]] дафн карда шудаанд.
[[Акс:11_kyr.jpg|чап|мини|150x150пкс| Мақбараи сулолаи Қарахониён]]
Дар шаҳр боқимондаҳои қалъа, [[Гӯристон|мазорҳо]] ва [[дафн]]гоҳи&lt;nowiki/&gt;и муқаддасон ва одамони машҳури асрҳои XI—XII ва дигар ҷойҳои бостоншиносӣ мавҷуданд. Масҷидҳои асри XIX хуб боқӣ мондаанд. Ҳамаи ин биноҳо бо кумаки созмонҳои байналмилалӣ барқарор карда шуданд.

То [[Инқилоби Октябр|инқилоби Октябри Кабир]] Узканд (он вақт - ''Узкент'' ) дар ноҳияи [[Вилояти Фарғона (Империяи Русия)|Андиҷони вилояти Фарғонаи]] империяи Россия ҷойгир буд.

== Ҷуғрофия ==
Узканд дар самти 54 км шимолу шарқи шаҳри [[Ӯш]], дар соҳили рости дарёи [[Кара (дарё)|Қарадарё]] ( [[Сирдарё|ҳавзаи Сирдарё]] ) ҷойгир аст. Дар шоҳроҳи [[Бишкек|Бишкек-]] Ӯш, Узканд дар байни марказҳои вилоятҳои ҷанубӣ [[Ӯш]] ва [[Ҷалол-Обод]] ҷойгир аст.

Узканд шаҳрест, ки дорои нуқтаҳои савдо ва хидматрасониҳои гуногун (аз ҷумла корхонаҳои коркарди маҳсулоти кишоварзӣ барои ноҳияҳои атроф) мебошад.

Дар наздикии шаҳр минтақаи фароғатии &quot;Қаро-Шоро&quot; ва маркази туристии &quot;Салом-Алейк&quot; мавҷуданд, ки минтақаҳои сайёҳӣ мебошанд ва дар онҳо шаҳрвандони [[Қирғизистон|Ҷумҳурии Қирғизистон]], меҳмонони хориҷӣ ва сокинони шаҳр истироҳат мекунанд.

Сокинон ва сайёҳон таътили тобистонаи худро дар нишебиҳои кӯҳҳо гузаронида, аз оби шифобахши манбаи табиии &quot;Қаро-Шоро&quot;истифода мебаранд.

== Аҳолӣ ==
[[Акс:KyrgyzstanP20-50Som-2002_b.jpg|мини|250x250пкс| Маҷмааи меъмории Узканд дар пули миллии Қирғизистон]]
То 1 январи соли [[Соли 2018|2018]] шумораи аҳолии шаҳр 58,800 нафарро ташкил медод. То 1 январи соли 2017 шумораи аҳолӣ 57 300 нафарро ташкил мекард &lt;ref&gt;2017-жылдагы Кыргыз Республикасынын облустарынын, райондорунун, шаарларынын, шаар тибиндеги кыштактарынын калкынын саны, [http://www.stat.kg/ru/news/chislennost-naseleniya-kyrgyzskoj-respubliki-na-1-yanvarya-2017-goda/ Численность населения Кыргызской Республики на 1 января 2017 года]&lt;/ref&gt;  
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ Таркиби этникии аҳолии доимии Узканд то 1 январи соли 2011 &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://212.42.101.112/pxlocal/Dialog/varval.asp?ma=Nazionalbnosti&amp;ti=%D7%E8%F1%EB%E5%ED%ED%EE%F1%F2%FC+%EF%EE%F1%F2%EE%FF%ED%ED%EE%E3%EE+%ED%E0%F1%E5%EB%E5%ED%E8%FF+%EF%EE+%EE%F2%E4%E5%EB%FC%ED%FB%EC+%ED%E0%F6%E8%EE%ED%E0%EB%FC%ED%EE%F1%F2%FF%EC+%28%ED%E0+%ED%E0%F7%E0%EB%EE+%E3%EE%E4%E0%2C+%F7%E5%EB%EE%E2%E5%EA%29+%EF%EE+%D2%E5%F0%F0%E8%F2%EE%F0%E8%FF%2C+%E3%EE%E4%FB+%E8+%ED%E0%F6%E8%EE%ED%E0%EB%FC%ED%EE%F1%F2%E8&amp;path=../Database/STATRU/%C4%E5%EC%EE%E3%F0%E0%F4%E8%F7%E5%F1%EA%E0%FF%20%F1%F2%E0%F2%E8%F1%F2%E8%EA%E0/%CD%E0%F1%E5%EB%E5%ED%E8%E5/&amp;lang=14|title=Численность постоянного населения по отдельным национальностям (на начало года, человек) по национальности|deadlink=yes}}{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (База данных Национального Статистического Комитета Кыргызской Республики)&lt;/ref&gt;
! Миллат
! Шумора
! Фоиз
|-
| Узбакҳо
| 45 564
| 90,67%
|-
| Қирғизҳо
| 3998
| 7.56%
|-
| Уйғурҳо
| 357
| 0.71%
|-
| Русҳо
| 199
| 0.40%
|-
| Туркҳо
| 129
| 0.26%
|-
| Тоторҳо
| 108
| 0.21%
|-
| Тоҷикон
| 46
| 0.09%
|-
| Қазоқҳо
| 8
| 0.02%
|-
| Украинҳо
| 7
| 0.01%
|-
| Арманиҳо
| 3
| 0.01%
|-
| Чеченҳо
| 1
| 0.00%
|-
| Литвагиҳо
| 1
| 0.00%
|-
| Туркманҳо
| 1
| 0.00%
|-
| миллатҳои дигар
| 31
| 0.06%
|-
| УМУМ:
| 50253
| 100.00%
|}

== Ёдгориҳо ==
* Муҷассамаи [[Манас]] &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.gezitter.org/society/16839_v_uzgene_otkryit_pamyatnik_manasu/ |title=В Узгене открыт памятник Манасу |accessdate=2021-03-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20241226002444/http://www.gezitter.org/society/16839_v_uzgene_otkryit_pamyatnik_manasu/ |archivedate=2024-12-26}}&lt;/ref&gt;

== Шахсиятҳои машҳур ==
* Рахмонбердӣ Мадазимов ( [[Соли 1875|1875]] - [[Соли 1933|1933]] ) - асосгузори ҳаракати театрии [[Қирғизистон]], асосгузор, коргардони аввал, роҳбари бадеӣ [[Театри давлатии драма ва мусиқии академии узбекии ба номи Бобур|ва саррежиссёри Театри мусиқӣ-драмавии Оши ба номи Бабур]] (собиқ ба номи Киров) &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://teatrjurnali.uz/yangiliklar/296-zbek-millij-akademik-drama-teatri-ir-iziston-respublikasiga-tashrif-buyuradi |title=Ўзбек Миллий академик драма театри Қирғизистон Республикасига ташриф буюради |accessdate=2019-12-13 |archiveurl=https://archive.today/20191213144347/http://teatrjurnali.uz/yangiliklar/296-zbek-millij-akademik-drama-teatri-ir-iziston-respublikasiga-tashrif-buyuradi |archivedate=2019-12-13 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.echoosha.narod.ru/December08/teatr.htm |title=Они стояли ӯ истоков |accessdate=2015-02-03 |archivedate=2015-02-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150202205819/http://www.echoosha.narod.ru/December08/teatr.htm }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://24.kg/obschestvo/60162_segodnya_vbishkeke_informatsionnaya_karta/ Люди, которые меняли мир]&lt;/ref&gt;.
* [[Солиҷон Шарипов]] (таваллуд 24 августи [[Соли 1964|1964]] ) - аввалин [[Фазонавард|кайҳонаварди]] Қирғизистон, [[Қаҳрамони Федератсияи Русия|Қаҳрамони Федератсияи Россия]], Қаҳрамони Ҷумҳурии Қирғизистон &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://catoday.org/centrasia/15118-kosmonavt-salidzhan-sharipov-ustanovil-gosudarstvennyy-flag-uzbekistana-na-severnom-polyuse.html|title=Космонавт Салижан Шарипов установил [[государственный флаг]] [[Узбекистан]]а на [[Северный полюс|Северном полюсе]] » Озодагон|publisher=catoday.org|accessdate=2016-10-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180226174659/http://catoday.org/centrasia/15118-kosmonavt-salidzhan-sharipov-ustanovil-gosudarstvennyy-flag-uzbekistana-na-severnom-polyuse.html|archivedate=2018-02-26}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://v-kosmose.com/kosmonavtyi/rossiyskie-kosmonavtyi/sharipov-salizhan-shakirovich/|title=Шарипов Салижан Шакирович|publisher=v-kosmose.com|lang=ru|accessdate=2018-01-21}}&lt;/ref&gt;.

== Пайвандҳо ==
* {{Cite web|url=http://www.citykr.kg/yzgen.php|title=На сайте Ассоциации городов Киргизии|deadlink=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080502193538/http://www.citykr.kg/yzgen.php|archivedate=2008-05-02}}
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
{{ПБ}}
{{Вилоятҳои Қирғизистон}}
{{Шаҳрҳои Қирғизистон}}

[[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Қирғизистон]]</text>
      <sha1>ddpjj0aq5iiznhhkd4f4xn8o6f9d542</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Идрис Дебӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>288092</id>
    <revision>
      <id>1492436</id>
      <parentid>1471008</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T15:49:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492436</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18285" sha1="50bm063aw47tjo3bj280gjhj5kpyhd4" xml:space="preserve">{{Ходими давлатӣ
| вазифа = [[Президенти Чад]]
| тартиб = 5
| парчам = Coat of arms of Chad.svg
| парчам2 = Flag of Chad.svg
| аввалдавр = 2 декабри 1990
| охирдавр = 20 апрели 2021
| пешгузашта = [[Ҳиссен Ҳабре]]
| ҷонишин = [[Маҳамат Дебӣ]] (чун раиси Шӯрои гузариши ҷангӣ)
| вазифа_2 = Раиси [[Иттифоқи Африқо]]
| парчам_2 = 
| аввалдавр_2 = 30 январи 2016
| охирдавр_2 = 30 январи 2017
| пешгузашта_2 = [[Роберт Мугабе]]
| ҷонишин_2 = [[Алфа Конде]]
}}
'''Идрис Дебӣ Итно''' ({{Lang-fr|Idriss Déby Itno}}, [[соли 1952]], Фада, [[Чад]] — [[20 апрел]]и [[2021]], минтақаи Тибестӣ, Чад) — пешвои сиёсӣ, давлатӣ ва низомии чадӣ, раиси {{Тарҷума нашудааст 3|Ҳаракати ватандӯстонаи наҷот||en|Patriotic Salvation Movement}}(2-4 декабри 1990), [[президенти Чад]] (аз [[Соли 1990|соли 1990).]]

== Зиндагинома ==

=== Корномаи низомӣ ===
Идрис Дебӣ 26 январи соли [[Соли 1952|1952]] дар Фада дар шимолу шарқи Чад таваллуд шудааст. Аз рӯи қавмият — Загава&lt;ref name=&quot;Britannica&quot;&gt;{{Cite news|title=Idriss Déby|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/752468/Idriss-Deby|language=en}}&lt;/ref&gt;. Дебӣ ба артиш дохил шуд. Соли [[Соли 1976|1976]] вай дар [[Фаронса]] таҳсил карда, дипломи лётчикро гирифт&lt;ref name=&quot;Коммерсантъ&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.kommersant.ru/doc.aspx?fromsearch=1d79bc82-5cca-4693-9ad7-88aa0b1abe59&amp;docsid=407791|publisher=Журнал «Власть»|author=Екатерина Адамова, Кирилл Новиков, Антон Парыгин, Максим Сухманский, Анна Черникова|title=Все мировые лидеры|date=01.09.2003}}{{Недоступная ссылка|date=Июль 2019|bot=InternetArchiveBot}}&lt;/ref&gt; ва соли [[Соли 1978|1978]] ба Чад, ки [[Ҷанги якуми шаҳрвандӣ дар Чад|ҷанги шаҳрвандӣ]] дар он мерафт, баргашт. Баъдтар вай ба гурӯҳи [[Қувваҳои Мусаллаҳи Шимол|шӯришиёни Қувваҳои Мусаллаҳи Шимол]] таҳти роҳбарии Ҳиссен Хабре пайваст. Дар [[соли 1982]] ӯ ба Ҳиссен Хабре барои сарнагун кардани президент Гукуни Уэддей кумак кард&lt;ref name=&quot;BBC News&quot;&gt;{{Cite news|title=Chad country profile|publisher=BBC News|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/country_profiles/1068700.stm|date=12 May 2011|language=en}}&lt;/ref&gt;. Дар давраи режими Ҳабре, вай дар артиш ва полиси махфии ДДС соҳиби вазифаҳо буд&lt;ref&gt;[https://www.refworld.org/docid/3ae6ac0466.html Chad: Names of the heads of the Direction de la documentation et de la sécurité (DDS) under Hissen Habré (1982—1992)]{{Пайванди мурда|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

Дар моҳи апрели [[соли 1989]] Дебиро ба қасди сарнагун кардани ҳукумати Ҳабре айбдор карданд&lt;ref name=&quot;Britannica&quot;/&gt;, пас аз он ба [[Либиё|Либия]] ва сипас ба [[Судон]] гурехт ва дар он ҷо моҳи апрели [[соли 1990]] Ҷунбиши наҷотбахши ватаниро таъсис дод&lt;ref name=&quot;Коммерсантъ&quot;/&gt;. Пас аз гурӯҳбандӣ, Дебӣ ва ҷонибдорони ӯ ба ташкили ҳамлаҳо ба сарбозони Ҳабре аз пойгоҳи онҳо дар вилояти Дарфури 30 ноябри соли 1990, пас аз забти шаҳри Абече аз ҷониби нерӯҳои Дебӣ, Ҳабре ва ҳамроҳонаш пойтахтро тарк карданд&lt;ref name=&quot;Irin&quot;&gt;[http://www.irinnews.org/Report.aspx?ReportId=58775 CHAD: Idriss Deby, a president under siege], IRIN, 19 April 2006&lt;/ref&gt; ва 1 декабр қисмҳо таҳти фармондеҳии Идрис Дебӣ ба Нҷамена ворид шуданд.

=== Дар сари давлат ===
3 июли соли 1996 дар кишвар даври дуввуми интихоботи президентӣ баргузор гардид, ки дар он Идрис Дебӣ пирӯз шуда, 71,59 % овозҳоро ба даст овард&lt;ref name=&quot;Выборы&quot;&gt;{{Cite news|url=http://africanelections.tripod.com/td.html|publisher=AFRICAN ELECTIONS DATABASE|title=Elections in Chad|language=en|accessdate=2021-04-01|archivedate=2011-09-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110903121601/http://africanelections.tripod.com/td.html}}&lt;/ref&gt;.

=== Ҷанги дуюми шаҳрвандии Чад ===
Дар арафаи интихоботи президентӣ, Фронти Муттаҳидаи Тағироти Демократӣ дар аввали апрел ба пешрафт шурӯъ кард ва [[13 апрел]]и [[Соли 2006|2006]] кӯшиши ба даст овардани Нҷамена ва сарнагун кардани президент кард, аммо дар ҷараёни ҷангҳо нерӯҳои ҳукуматӣ тавонистанд зарбаро бартараф кунанд.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.kommersant.ru/doc/666432?isSearch=True|publisher=Газета &quot;Коммерсантъ&quot;|title=Чад кромешный|date=14.04.2006|language=ru}}&lt;/ref&gt; Дар интихоботи президентӣ, ки 3 май баргузор шуд, Дебӣ 64,67 % овозҳоро ба даст оварда, дубора интихоб шуд.&lt;ref name=&quot;Выборы&quot;/&gt;

Дар тобистон ва тирамоҳи [[соли 2007]] дар [[Триполӣ]] музокироти васеи сулҳ бо миёнаравии Либия байни ҳукумати Чад ва чор гурӯҳи асосии шӯришиён (UFDD, UFDD-F, RFC ва CNT) баргузор шуд. Музокирот дар ниҳоят ба созишномаи сулҳ оварда расонд, ки 25 октябри ҳамон сол дар [[Вилояти Сурт|Сирт]] бо ҳузури Идрис Дебӣ, раҳбари Либия [[Муаммар Қаззофӣ]] ва президенти Судон Умар ал-Башир имзо шуд. Дар чаҳорчӯби ин паймон, шӯришиён ва ҳукумат дар бораи фавран оташбас, авфи умумӣ ва ҳуқуқи шӯришиён барои пайвастан ба артиш ва ташкили ҳизбҳои сиёсӣ ба мувофиқа расиданд.&lt;ref name=&quot;arms&quot;&gt;[http://www.reliefweb.int/rw/rwb.nsf/db900SID/MUMA-7C62ML?OpenDocument&amp;RSS20=18-P «Echo effects: Chadian instability and the Darfur conflict»]{{Пайванди мурда|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ''Sudan Issue Brief'' '''9''', Small Arms Survey, февраль 2008 года.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/7063093.stm «Ливия способствовала мирному договору в Чаде»], BBC News, 26 октября 2008 года.&lt;/ref&gt; Аммо, моҳи ноябр созишномаи сулҳ вайрон карда шуд ва дар кишвар боз ҷангҳо сар шуданд. Дар охири моҳи январи [[соли 2008]] шӯришиён ба пойтахт кӯчиданд. Рӯзи 2 феврал нерӯҳои онҳо ба Нҷамена ворид шуда, бо нерӯҳои ҳукуматӣ даргириҳои шадид карданд. Пас аз ду рӯзи ҷанг, онҳо маҷбур шуданд, ки берун аз шаҳр ақибнишинӣ кунанд. 6 феврал Дебӣ дар як нишасти матбуотӣ аз шикасти душман хабар дод&lt;ref name=&quot;Total&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.msnbc.msn.com/id/23031600/|title=Chad’s leader says government ‘in total control’|date=6 февраля 2008 года|publisher=Associated Press (MSNBC)|accessdate=15-05-2011|archiveurl=https://www.webcitation.org/65s15N7ST?url=http://www.msnbc.msn.com/id/23031600/|archivedate=2012-03-02}}&lt;/ref&gt; ва Судонро ба дастгирии шӯришиён айбдор кард. 14 феврал вай дар кишвар барои 15 рӯз вазъи фавқулодда ҷорӣ кард&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://lenta.ru/news/2008/02/15/emergency/|publisher=&quot;Лента.Ру&quot;|title=Президент Чада объявил в стране чрезвычайное положение|date=15.02.2008|language=ru}}&lt;/ref&gt;.

Дар моҳи январи [[соли 2009]] ҳашт гурӯҳи {{Бе тарҷума 5|Иттифоқи қувваҳои муқовимат||fr|Union des forces de la résistance}} сарнагун кардани Идрис Дебиро ташкил карданд.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://lenta.ru/news/2009/01/19/unite1/|publisher=&quot;Лента.Ру&quot;|title=Повстанцы Чада объединились для свержения президента Идриса Деби|date=19.01.2009|language=ru}}&lt;/ref&gt;

=== Соли 2021 ===
25 апрели соли 2011 дар кишвар интихоботи навбатии президентӣ баргузор гардид, ки дар он Дебӣ аз нав интихоб шуд ва 83,59 % овозҳоро ба даст овард&lt;ref name=&quot;Выборы&quot;/&gt;.

Дар гузориши соли 2013, [[Amnesty International|Афви Байналмилал]] Дебиро ба бераҳмона равона кардани мунаққидони режими худ ва ваъдаи вайрон накардани ҳуқуқҳои инсон, ки пас аз ба қудрат расиданаш дар соли 1990 дода буд, айбдор кард.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-13164688|title=Chad profile|author=|website=BBC News|date=2016-04-07|lang=en|accessdate=2020-01-10}}&lt;/ref&gt;

Дар соли 2015, Дебӣ, он замон раиси [[Иттиҳоди Африқо]], созмонро барои фаъолияти бади он танқид кард. Дар доираи чорабиниҳо оид ба пурзӯр намудани мубориза бар зидди ташкилоти Боко Ҳарам, ӯ ба {{Бе тарҷума 5|Қувваҳои мусаллаҳи муттаҳид||en|Multinational Joint Task Force}} қисми калони контингенти ҳарбӣ бо шумораи умумии 8.700 ҷангиён ва бо қароргоҳаш, ки дар Нҷамена ҷойгир шуда буд, пешниҳод кард[[Нҷамена|.]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://intpolicydigest.org/2016/03/09/is-the-african-union-capable-of-defeating-boko-haram/|title=Is the African Union Capable of Defeating Boko Haram?|author=Amanda Clarkson|website=International Policy Digest|date=2016-03-09|lang=en|accessdate=2020-01-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200812005405/https://intpolicydigest.org/2016/03/09/is-the-african-union-capable-of-defeating-boko-haram/|archivedate=2020-08-12}}&lt;/ref&gt;

22 апрели соли 2016, Дебӣ дар [[Интихоботи президентӣ дар Чад (2016)|интихоботи президентии]] Чад пирӯз шуд ва муҳлати панҷуми президенти ин кишвари Африқо оғоз ёфт. Дар интихоботҳои 10 апрел, Деби бо иштироки 76 % овоздиҳандагон 61,5 % овозҳоро ба даст овард&lt;ref&gt;[https://slon.ru/posts/67054 Президента Чада переизбрали на пятый срок]&lt;/ref&gt;.

Дар моҳи майи соли 2018 ислоҳоти конститутсионӣ гузаронида шуд, ки салоҳиятҳои президентиро тақвият дод (алахусус, мансаби сарвазир барҳам дода шуд ва тамоми ҳокимияти иҷроия дар дасти сарвари давлат мутамарказ карда шуд)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.britannica.com/biography/Idriss-Deby|title=Idriss Déby|author=Amy McKenna|website=Encyclopædia Britannica|date=2020-01-01|lang=en|accessdate=2020-01-10}}&lt;/ref&gt;.

Дар моҳи январи соли 2019 Сарвазири Исроил Бенямин Нетаняҳу бо сафари расмӣ ба Чад омад. Дар ҷараёни сафар барқарор шудани [[Муносибатҳои Исроил ва Чад|муносибатҳои дипломатӣ]] байни ду кишвар хабар дода шуд&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://meduza.io/news/2019/01/20/izrail-i-chad-vosstanovili-diplomaticheskie-otnosheniya-oni-byli-prervany-v-1972-godu-iz-za-kaddafi|title=Израиль и Чад восстановили дипломатические отношения. Они были прерваны в 1972 году из-за Каддафи|website=[[Meduza]]|date=2019-01-20|accessdate=2019-01-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://newsru.co.il/world/20jan2019/tschad311.html Израиль и Чад договорились о восстановлении отношений], NEWSru.co.il&lt;/ref&gt;.

Рӯзҳои 5 ва 6 феврали соли 2019 ҳавопаймоҳои Mirage 2000 нерӯҳои ҳавоии Фаронса дар шимоли [[Чад]] ба корвони {{Бе тарҷума 5|Иттифоқи қувваҳои муқовимат||fr|Union des forces de la résistance}}, ки муборизаро алайҳи ҳукумати Идрис Дебиро идома медиҳад&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.lejdd.fr/International/Afrique/la-france-est-intervenue-militairement-au-tchad-cette-semaine-pour-proteger-idriss-deby-3853610|title=La France est intervenue militairement au Tchad cette semaine pour protéger Idriss Déby|author=Michaël Bloch|website=|date=2019-02-07|publisher=Le Journal du Dimanche|lang=fr|accessdate=2020-01-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190212012057/https://www.lejdd.fr/International/Afrique/la-france-est-intervenue-militairement-au-tchad-cette-semaine-pour-proteger-idriss-deby-3853610|archivedate=2019-02-12}}&lt;/ref&gt; зарба заданд.

Дебӣ бекоркунии ҳукми қатлро дар Чад дар соли 2020 ба имзо расонид. Бори охир террористон дар соли 2015 мавриди истифодаи ин ҳукм қарор гирифта буданд&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.iol.co.za/news/africa/chad-abolishes-the-death-penalty-47314174|title=Chad abolishes the death penalty|website=www.iol.co.za|lang=en|accessdate=2020-08-23}}&lt;/ref&gt;.

== Даргузашт ==
20 апрел Дебӣ дар пайи ҷанг бо исёнгарон дар шарқи кишвар аз захми тирҳо даргузашт.

== Оила ==
Дебӣ якчанд маротиба оиладор шудааст ва на камтар аз даҳ фарзанд дорад. Вай моҳи сентябри соли 2005 бо Ҳинда (соли таваллудаш 1977) издивоҷ кард. Ин издивоҷ, ки бо зебоии худ машҳур буд, диққати зиёдеро дар Чад ҷалб кард, бинобар мансубияти қабилавӣ, онро бисёриҳо ҳамчун воситаи стратегӣ барои таҳкими дастгирии худ дар зери фишори шӯришиён мешумурданд.&lt;ref&gt;{{Cite news|accessdate=2020-08-23|first=Emily|last=Wax|date=2006-05-02|id=0190-8286|title=New First Lady Captivates Chad|url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/05/01/AR2006050101503.html}}&lt;/ref&gt;

Яке аз писарони Идрис Дебӣ, Браҳим, 2 июли соли 2007 дар таваққуфгоҳи назди бинои истиқоматии ӯ дар канори шаҳри Курбевои ғарбии Париж кушта шуд&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.newsru.ru/crime/02jul2007/murder_3.html|publisher=NEWSru.com|title=В Париже убит сын президента Чада|date=2 июля 2007 г.|language=ru|accessdate=2021-04-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250416224020/http://www.newsru.ru/crime/02jul2007/murder_3.html|archivedate=2025-04-16}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://lenta.ru/news/2007/07/02/son/|publisher=&quot;Лента.Ру&quot;|title=В пригороде Парижа убит сын президента Чада|date=02.07.2007|language=ru}}&lt;/ref&gt;.

Ҷиян Абдуллоҳ Муҳаммад Алӣ аз моҳи июни соли 2003 то феврали соли 2005 сарвазири кишвар буд&lt;ref name=&quot;Родственники&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.kommersant.ru/doc.aspx?fromsearch=5fcc4f0c-f7e5-48a3-866d-b2642a906946&amp;docsid=551525|publisher=Газета «Коммерсантъ»|title=Президенты с самым большим стажем и их семьи. Топ-10|date=02.03.2005}}&lt;/ref&gt;.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

[[Гурӯҳ:Роҳбарони кунунии кишварҳо]]
[[Гурӯҳ:Сиёсатмадорони асри XXI]]
[[Гурӯҳ:Сиёсатмадорони асри XX]]
[[Гурӯҳ:Шахсиятҳо аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Википедиа:Зиндагиномаи муосирон]]
[[Гурӯҳ:Зодагони 26 январ]]
[[Гурӯҳ:Президентҳои Чад]]
[[Гурӯҳ:Саҳифаҳое, ки бо тарҷумаҳои ношинос оварда шудаанд]]</text>
      <sha1>50bm063aw47tjo3bj280gjhj5kpyhd4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қубодоғ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>288454</id>
    <revision>
      <id>1492810</id>
      <parentid>1344716</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T01:27:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492810</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3970" sha1="jfysy0r6xuronfbnlye1gbcrxki7w5e" xml:space="preserve">{{МА
| мақом = Шаҳр
| номи тоҷикӣ = Қубодоғ
| номи аслӣ = {{lang-tk|Gubadag}}
| кишвар = Туркманистон
| lat_deg = 42
| lon_deg = 59
| lat_min = 04
| lat_dir = N
| lon_min = 57
| lon_dir = E
| аҳолӣ = 17 118 
| соли барӯйхатгирӣ = 2010
| ҳайати миллӣ = туркманҳо, русҳо
| ҳайати динӣ = [[мусулмон]]они [[ҳанафӣ|ҳанафимазҳаб]]
| этнохороним = 
| DST = 
| коди телефон = +993 
| нишонаҳои почта = 
| сайт = 
}}
'''Қубодоғ''' ( туркм.  &lt;span lang=&quot;tk&quot; style=&quot;font-style:italic;&quot;&gt;Gubadag)&lt;/span&gt; ( собиқ Телманск) - шаҳр дар этрап (ноҳия), ки дар, [[вилояти Дашогуз]]&lt;nowiki/&gt;и  [[Туркманистон]] воқеъ аст. Аҳолӣ - 17 118 нафар&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://population-statistics.com/wg.php?x=&amp;men=gcis&amp;lng=es&amp;des=wg&amp;geo=-211&amp;srt=npan&amp;col=abcdefghinoq&amp;msz=1500|title=World Gazetteer.|deadlink=yes|accessdate=2021-04-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250222115439/http://population-statistics.com/wg.php?x=&amp;men=gcis&amp;lng=es&amp;des=wg&amp;geo=-211&amp;srt=npan&amp;col=abcdefghinoq&amp;msz=1500|archivedate=2025-02-22}}&lt;/ref&gt;.

== Ҷуғрофия ==
Ин шаҳр  35 км шимолтар аз Дашогуз (собиқ Ташауз-Tashauz) ва 3 км аз сарҳади [[Ӯзбекистон]] дар водии Хоразм ҷойгир шудааст. Шимолтари Кубадаг баландкӯҳи Кубатау ҷойгир мебошад, ки баландии он аз 15 то 70 м аст.

== Таърих ==
То декабри соли 1938 Қубодоғ Таза-Қалъа ном дошт, аз моҳи декабри 1938 то 1949 онро шаҳраки ба номи Телман ба ифтихори коммунисти олмонӣ Эрнст Телман меномиданд . Аз соли 1949 он Телманск ном дошт &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://whp057.narod.ru/turkm-st1.htm|title=Всемирный исторический проект. Географические названия республики Туркменистан|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080504092102/http://whp057.narod.ru/turkm-st1.htm|archivedate=2008-05-04}}&lt;/ref&gt; . Аз 13 ноябри соли 1975 то 22 августи соли 1988 &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://whp057.narod.ru/dasho.htm|title=Всемирный исторический проект. Дашогузский велаят|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090728170105/http://whp057.narod.ru/dasho.htm|archivedate=2009-07-28}}&lt;/ref&gt; [[Шаҳрак|як шаҳрак]] ва маркази маъмурии ноҳияи Телмани вилояти Тошаузи ҶШС Туркманистон, [[Иттиҳоди Шӯравӣ|СССР буд]]  . Дар солҳои 90-уми асри ХХ он Қубодоғ номгузорӣ шуд.

Дар моҳи июни соли 2016, бо Қарори Маҷлиси Туркманистон, деҳаи Қубодоғи этрапи Қубодоғ; ҳамчун шаҳр дар этрап (ноҳия) тасниф карда шудааст. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://tdh.gov.tm/index.php/ru/2013-04-29-11-55-24/2013-04-13-07-33-58/17445-2016-06-16-23-21-00|title=Постановление Меджлиса Туркменистана|author=|website=tdh.gov.tm|date=|lang=ru|deadlink=no|accessdate=2020-06-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160629140851/http://tdh.gov.tm/index.php/ru/2013-04-29-11-55-24/2013-04-13-07-33-58/17445-2016-06-16-23-21-00|archivedate=2016-06-29}}&lt;/ref&gt;

== Аҳолӣ ==

== Иқтисод ==
Дар ин ҷо корхонаи асфалтбарорӣ мавҷуд аст.

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}
{{ПБ}}
{{Шаҳрҳои Туркманистон}}
[[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Туркманистон]]</text>
      <sha1>jfysy0r6xuronfbnlye1gbcrxki7w5e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ҷунбиши байнулмилалии Салиби Сурх ва Ҳилоли Аҳмар</title>
    <ns>0</ns>
    <id>288559</id>
    <revision>
      <id>1492843</id>
      <parentid>1477112</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T01:52:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492843</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15552" sha1="qfilw7efrx3kfbpjc0coj8pnh50lhhm" xml:space="preserve">[[Акс:IKRK_Hauptquartier.jpg|мини|Қароргоҳи Ҷунбиши ҷаҳонии Салиби Сурх ва Ҳилоли Аҳмар]]
'''Ҷунбиши ҷаҳонии Салиби Сурх ва Ҳилоли Аҳмар''' (ҳамчунон '''Салиби Сурхи Ҷаҳонӣ''' ё '''Ҳилоли Аҳмари Ҷаҳонӣ''') — ҷунбиши байналмилалии гуманитарист, ки дар с. 1863 таъсис ёфт ва беш аз 17 млн. коргар ва ихтиёриҳо (волонтёрҳо)-ро аз кулли ҷаҳон дар бар мегирад.

Ҷунбиш мақсади асосии худро чунин медонад «Кӯмак кардан ба тамоми муборизин бе ягон фарқкунии беасос, бо ҳамин тавр барои сулҳ дар Заммн мусоидат кардан»&lt;ref name=&quot;spb&quot;&gt;[http://www.spbredcross.org/about/redcross/ Международное движение Красного Креста и Красного Полумесяца] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20090819000733/http://www.spbredcross.org/about/redcross/ |date=2009-08-19 }} на сайте Санкт-Петербургского отделения Российского Красного Креста]&lt;/ref&gt;.

== Таърих ==
24 июни соли 1859 миёни қушунҳои Фаронса ва Австрия дар деҳаи Солферино, воқеъ дар шимоли Итолиё ҷанг ба вуқуъ  пайваст. Муҳориба ҳамагӣ 16 соат давом ёфта дар он 320 000 ҷангҷӯ иштирок намуд. Дар натиҷаи 40 000 захм бардоштаву талаф ёфтанд. Хидмати санитарии тарафҳои ҷангкунанда бешубҳа кифоя набуд. Анри Дюнан, ки барои тиҷорат аз он ҷойҳо мегузашт, ба ҳайрат афтод. Сафари минбаъдаи худро боздошта, ба ёрии захмиён шитофт. Муроҷиатномаи [[Анрӣ Дюнан|Анри Дюнан]]&lt;nowiki/&gt;ро сокинони деҳаҳои ҳамсоя шунида аҳолӣ ба ярадорон ёрӣ расонда, баъди Анри Дюнан такрор мекард: «Ҳама одамон бародаранд». Вай ба ватан баргашта, танҳо бо даъвати инсондӯстӣ ва раҳмдилӣ маҳдуд нашуда, барои расонидани кӯмак ба захмиён дар кишварҳои гуногун пешниҳодҳои мушаххас ба миён гузошт ва ба амалӣ кардани он шурӯъ кард. [[Анрӣ Дюнан]] ба [[Швейсария|Шветсария]] баргашт, вале даҳшати ҷанги Солферино пайваста ӯро азият медод. Аз ин, ки ин тасвир дар хотираи ӯ ҷо  гирифта буд, соли 1862 китоберо аз ҳисоби худаш бо номи «Хотираҳо аз  Солферино» ба нашр расонид. Мақсади А. Дюнан аз навиштани китоб ҳақиқати золимонаи ин ҷангро мавриди таваҷҷӯҳи ҷаҳониён қарор додан буд'''.''' А. Дюнан асосан дар китоби худ ду назарияро пешниҳод намуд:
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+
|1
|'''Оё имкон надорад, ки дар вазъи ором ҷамъиятҳои ихтиёрие таъсис диҳем ва онҳо дар замони ҷанг ба маҷрӯҳон кӯмак  расонанд.'''
|-
|2
|'''Назарияи дуюми А. Дюнан боиси ба вуҷуд омадани равиши ҷанг ё ба ибораи дигар қоидаҳои ҷанг гардид.'''
|}
Ӯ ин китобро ба роҳбарони низомӣ, сиёсатмадорон, башардӯстон ва дӯстони хеш фиристод. Баъди мутолиаи китоби мазкур, бисёриҳо мехостанд, ки ба ӯ пайравӣ кунанд.

17 феврали соли 1863 дар Швейтсария «Кумитаи байналхалкии кӯмак ба захмиён» ташкил карда шуд. Ин сана зодрӯзи Кумитаи Байналмилалии Салиби Сурх (КБСС) маҳсуб мешавад, созмон соли 1880 номи худро гирифтааст.

Моҳи августи соли 1864 - 16 кишвар Конвенсияи Женеваро оид ба  беҳтар намудани вазъияти ярадорон ва беморон дар ҷанг имзо карданд. Соли  1863  “Кумитаи Женева” таъсис дода шуда нишони &quot;Салиби Сурх&quot; қабул карда шуд. 

Аввалин Ҷамъиятҳо дар (Олмон, Испания 1863, Фаронса, Итолиё 1864, Русия ва Туркия 1867, Тоҷикистон 1927,) такшил гардид. Соли 1919 Федератсияи байналмилалии Ҷамъиятҳои Салиби Сурх ва Ҳилоли Аҳмари таъсис дода шуд. 

== Аломатҳо ==
Аввалин нишонаи ҳаракат нишонаи &quot;Салиби сурх&quot; соли 1863 бо мақсади фарқият дар майдони муҳориба тасдиқ карда шуд.   Моҳи октябри соли 1863 аз ҷониби конфронси байналмилалӣ дар Женева нишони Салиби сурх дар заминаи сафед интихоб карда шуд. Нишони расмӣ аз ҷониби Конвенсияи Женева соли 1864 тасдиқ карда шудааст. Баъдан нишонаи Ҳилоли Аҳмар аввалин маротиба соли 1876 истифода бурда шуд. Соли 1876, дар замони ҷанги Русияву Туркия Империяи Усмонӣ аз истифодаи нишони Салиби Сурх худдорӣ намуд ва он бо ниҳонаи Ҳилоли Аҳмар иваз карда шуд. Ҳамчун нишони расмии Ҳилоли Аҳмар дар конвенсияи Женева соли 1929 эътироф шудааст. Дар конвенсияҳои Женева соли 1949 се нишона зикр шудааст: Салиби Сурх, Ҳилоли Аҳмар ва Шери Сурх ва Офтоб. Дар айни замон, нишони охирин ҳамчун нишони ҷамъиятҳои миллӣ истифода намешавад. 5 декабри соли 2005 рамзи сеюми расмии ҳаракат ба муроҷиати расмӣ ворид гардид. Дар баробари Ҷунбиши Салиби Сурх ва Ҳилоли Аҳмар ҳамчун нишона ҳоло тасвири аз ҷиҳати динӣ бетарафи булӯри сурх дар заминаи сафед, ки бо номи Булӯри Сурх маъруф аст, истифода мешавад.

== Принсипҳо ==
Ҳафт принсипи бунёдии ҳаракати байналмилалии Салиби Сурх ва Ҳилоли Аҳмар башардӯстӣ, бетарафӣ, беғаразӣ, мустақилӣ, ихтиёрӣ, ягонагӣ ва ҷомеият маҳсуб меёбад.

== Воҳидҳои асосии Салиби Сурх: ==

== [[Кумитаи ҷаҳонии Салиби Сурх]] (КҶСС). ==
* {{iw|Федератсияи ҷаҳонии ҷамъиятҳои Салиби Сурх ва Ҳилоли Аҳмар|||International Federation of Red Cross and Red Crescent Societies}} (ФҶҶСвҲА) ({{lang-en|International Federation of Red Cross and Red Crescent Societies (IFRC)}}).
* [[Ҷамъиятҳои миллии Салиби Сурх ва Ҳилоли Аҳмар]].

'''Органҳои роҳбарикунандаи Ҷунбиш:'''

* Конфронси байналмилалии Салиби Сурх ва Ҳилоли Аҳмар — чун анъана, дар як сол чор маротиба гузаронида мешавад. Дар он вохӯрии ҷамъиятҳои миллӣ бо намояндагони кишвар-аъзои Конвенсияи Женева баргузор мегардад.
* Шӯрои вакилон — маҷлиси Шӯро дар як сол ду маротиба баргузор мегардад.
* Комиссияи доимӣ — органи вакил кардашудаи  Ҷамъомади байналмилалӣ дар байни Ҷамъомадҳо мебошад.

== Ҷамъияти Ҳилоли Аҳмари Тоҷикистон ==
[[Ҷамъияти Ҳилоли Аҳмари Тоҷикистон]] 23 декабри соли 1927 таъсис ёфтааст. Якумин роҳбари ҶҲАТ қаҳрамони Тоҷикистон Нусратулло Махсум мебошад. Соли 1992 Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон ҶҲАТ-ро ба ҳайси ҷамъияти умумиҷумҳуриявии мустақил, ихтиёрӣ ва иҷтимоӣ пазируфт. Соли 1997 ҶҲАТ узви Фидератсияи байналмилалии Ҷамъиятҳои Салиби Сурх ва Ҳилоли Аҳмар гардид. Соли 2001 Қонуни ҶТ &quot;Дар бораи истифода ва ҳимояи аломату номҳои Салиби Сурх ва Ҳилоли Аҳмар дар Ҷумҳурии Тоҷикистон&quot; қабул карда шуд. Соли 2010 бо имзои Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон Қонуни ҶТ &quot;Дар бораи Ҷамъияти Ҳилоли Аҳмари Тоҷикистон&quot; ба тасвиб расид. Мутобиқи Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон № 504 аз 7.10.2011  “Оид ба тартиб, шарт ва мӯҳлати гузаронидани моҳвораи Ҳилоли Аҳмар”  моҳи май моҳвораи Ҳилоли Аҳмар эълон гардидааст. Ҳар сол моҳи май Моҳвораи Ҳилоли Аҳмари Тоҷикистон бо чорабиниҳои гуногуни фарҳангиву фароғатӣ, варзишӣ, озмунҳо ва иқдомҳои хайриявию эҳсонкорӣ дар саросари кишвар барпо мегардад. Тибқи санадҳои танзимкунандаи фаъолият ҶҲАТ ҳамчун ниҳоди ёрирасони мақомотҳои давлатӣ дар самтҳои мухталиф аз қабили омодагӣ ва эътино ба офатҳои табиӣ ва ҳолатҳои фавқулода, расонидани кӯмакҳои амалӣ ба қишри ниёзманди ҷомеа ва ғайра фаъолият мебарад. ҶҲАТ ҳамчун ташкилоти мададрасони мақомотҳои давлатӣ дар ҳудуди ҳамаи шаҳру ноҳияи кишвар фаъолияти самаранок дорад. 

ҶҲАТ ҷамъияти мустақили беғаразест, ки дар амри пиёда намудани ниёзи шахсони ниёзманд ҳангоми ба мушкилиҳо мувоҷеҳшуда дар нуқоти гуногуни кишвар саҳми бориз дорад. Зеро аҳдофи калидии он ҳифзи ҳаёт, шаъну шарафи инсонҳо, бахусус доираи одамоне, ки дар пайи ҳаводиси гуногуни фавқуллода ё даргириҳо осеб дидаанд, мебошад. 

Ин ҷамъият дар саросари кишвар 2 Филиали вилоятӣ ([[Филиали Ҷамъияти Ҳилоли Аҳмари Тоҷикистон дар вилояти Суғд]] ва ВМКБ), 2 бахши минтақавӣ (Бохтар ва Кӯлоб) ва 65 Филиалҳои шаҳриву ноҳиявӣ иборат буда ҳазорон нафар аъзо ва беш аз 12 000 волонтёр ё ихтиёрӣ дорад. Айни замон Котиби генералии ҶҲАТ [[Қурбониён Баҳодур Бобоҷон]] ва Приезиденти Ҷамъият [[Саид Курбонов]] мебошанд. 

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
&lt;references /&gt;

== Сарчашма ==


Cомонаи расмии ҶҲАТ: https://web.archive.org/web/20230525044328/http://redcrescent.tj/

Қонуни ҶТ «Дар бораи ҷамъияти Ҳилоли Аҳмари Тоҷикистон»: https://web.archive.org/web/20230630044543/https://majmilli.tj/%d2%9b%d0%be%d0%bd%d1%83%d0%bd%d0%b8-%d2%b7%d1%82-%d0%b4%d0%b0%d1%80-%d0%b1%d0%be%d1%80%d0%b0%d0%b8-%d2%b7%d0%b0%d0%bc%d1%8a%d0%b8%d1%8f%d1%82%d0%b8-%d2%b3%d0%b8%d0%bb%d0%be%d0%bb%d0%b8-%d0%b0%d2%b3/

ҶАМЪИЯТИ ҲИЛОЛИ АҲМАРИ ТОҶИКИСТОН https://web.archive.org/web/20230630044547/https://komron.info/cr/hiloli-ahmar/

Ҷамъияти Ҳилоли Аҳмари Тоҷикистон дар шаш моҳи соли 2022 тақрибан ба 10 ҳазор оила кумаки башардӯстона расонид: https://tajsohtmon.tj/tj/navidho/12446-amiyati-iloli-amari-toikiston-dar-shash-moi-soli-2022-tariban-ba-10-azor-oila-kumaki-bashardstona-rasonid.html {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20230630044543/https://tajsohtmon.tj/tj/navidho/12446-amiyati-iloli-amari-toikiston-dar-shash-moi-soli-2022-tariban-ba-10-azor-oila-kumaki-bashardstona-rasonid.html |date=2023-06-30 }}

ИМРӮЗ — РӮЗИ УМУМИҶАҲОНИИ САЛИБИ СУРХ ВА ҲИЛОЛИ АҲМАР. Ҷамъияти Ҳилоли Аҳмари Тоҷикистон беш аз 12 ҳазор волонтёрро муттаҳид месозад: https://khovar.tj/2022/05/imr-z-r-zi-umumi-a-onii-salibi-surh-va-iloli-a-mar-amiyati-iloli-a-mari-to-ikiston-besh-az-12-azor-volontyorro-mutta-id-mesozad/ {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20230630044545/https://khovar.tj/2022/05/imr-z-r-zi-umumi-a-onii-salibi-surh-va-iloli-a-mar-amiyati-iloli-a-mari-to-ikiston-besh-az-12-azor-volontyorro-mutta-id-mesozad/ |date=2023-06-30 }}

Принсипҳои бунёдии ҳаракати Байналмилалии Салиби сурх ва Ҳилоли Аҳмар: https://maktab.tj/329-prinsipoi-bunedii-arakati-bajnalmilalii-salibi-surh-va-iloli-amar.html {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20230630044543/https://maktab.tj/329-prinsipoi-bunedii-arakati-bajnalmilalii-salibi-surh-va-iloli-amar.html |date=2023-06-30 }}

Ҷамъияти Ҳилоли Аҳмар бо оилаҳое, ки офат онҳоро бехона гузошт, пул медиҳад: https://sputnik.tj/20200604/jamiyati-hiloli-Ahmar-bo-oilaoe-ki-ofat-onhoro-bekhona-guzosht-pul-mediad-1031361405.html

{{ТарҷумаКунед|ru|Международное движение Красного Креста и Красного Полумесяца}}</text>
      <sha1>qfilw7efrx3kfbpjc0coj8pnh50lhhm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Донишгоҳи Бостон</title>
    <ns>0</ns>
    <id>288777</id>
    <revision>
      <id>1492421</id>
      <parentid>1349163</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T15:08:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492421</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9872" sha1="judiwudl3rlyrfdu7khniizlcwo8mmw" xml:space="preserve">{{Донишгоҳ|президент={{нп3|Браун, Роберт А.|Роберт Браун||Robert A. Brown}}|бакалавриат=|магистратура=|аспирантура=|сайт=http://www.bu.edu|lat_dir=N|lat_deg=42|lat_min=20|lat_sec=59|lon_dir=W|lon_deg=71|lon_min=05|lon_sec=59|CoordScale=3000}}
[[Акс:Marsh_Chapel.jpg|мини|270x270пкс| Марш Плаза ва биноҳои атрофи он дар шаҳраки донишҷӯёни дарёи Чарлз]]
[[Акс:Boston_University_(8609103615).jpg|мини|425x425пкс| Мактаби ҳуқуқшиносӣ]]
[[Акс:Inside_Agganis_Arena.jpg|мини|270x270пкс| &quot;Аганис Арена&quot;, ки дар рӯи яхи он дастаи хоккейи донишгоҳ баромад мекунад]]
[[Акс:Boston_University_Medical_Campus_01.JPG|мини|270x270пкс| Мактаби тиббии шаҳраки донишҷӯён]]
'''Донишгоҳи Бостон''' ({{lang-en|Boston University, BU}}) — як [[Донишгоҳи хусусӣ|донишгоҳи хусусии]] тадқиқотӣ [[Донишгоҳ|мебошад,]] ки дар Бостон, [[Массачусетс]], [[ИМА]] ҷойгир аст. Дар соли [[Соли 1839|1839]] таъсис ёфтааст.

Дуюмин [[донишгоҳ]]и тадқиқотии кишвар: дар ин ҷо зиёда аз 34 ҳазор донишҷӯ таҳсил мекунад ва зиёда аз 4 ҳазор муаллимон кор мекунанд. Донишгоҳ дар 18 мактаб ва коллеҷ [[Доктори илм|барномаҳои докторӣ]], магистрӣ ва [[бакалавр]]&lt;nowiki/&gt;ӣ пешниҳод мекунад.

Дар соли 2021, Донишгоҳи Бостон дар рейтинги Wall Street Journal / Times Higher Education 54-ум беҳтарин донишгоҳҳои ҷаҳон ҷой гирифт.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2021/|title=www.timeshighereducation.com|author=|website=|date=|publisher=|accessdate=2022-11-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221124053410/https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2021|archivedate=2022-11-24}}&lt;/ref&gt; Сармояи оинномавии донишгоҳ 2,4 миллиард долларро ташкил медиҳад &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bu.edu/cfo/|title=Office of the Senior Vice President, Chief Financial Officer &amp; Treasurer|website=www.bu.edu|accessdate=2021-03-01}}&lt;/ref&gt;

Донишҷӯёни Донишгоҳи Бостон дар се шаҳраки шаҳр, ки дар соҳили [[дарёи Чарлз]] ҷойгиранд, зиндагӣ мекунанд.

== Сохтор ==
Донишгоҳи Бостон дар 18 мактаб ва коллеҷҳои худ барномаҳои бакалаврӣ, магистрӣ ва докторӣ, инчунин дараҷаҳои тиббӣ, дандонпизишкӣ ва ҳуқуқро пешниҳод мекунад. Ҳар як мактаб ё коллеҷи донишгоҳ ихтисораи се ҳарфии худро дорад, ки аксар вақт ба ҷои тамоми ном истифода мешавад. Масалан, Коллеҷи санъат ва илмҳоро одатан CAS, Мактаби Менеҷментро SMG, Мактаби Маълумотро SED ва ғайра меноманд.

=== Коллеҷҳо ва мактабҳо ===

* Коллеҷи санъати тасвирӣ
* Коллеҷи санъат ва илм
** Мактаби олии санъат ва илм
* Коллеҷи коммуникатсияи оммавӣ
* Коллеҷи технологӣ
* Коллеҷи таҳсилоти умумӣ
* Раёсати таҳсилоти давомдор
* Коллеҷи тандурустӣ ва илмҳои барқарорсозӣ
* Мактаби маъмурияти тандурустӣ
* Омӯзишгоҳи омӯзгорӣ
* Мактаби ҳуқуқ
* Мактаби тиҷорати ба номи Кветром
* Коллеҷи метрополитен
* Мактаби кори иҷтимоӣ
* Мактаби илоҳиёт
* Мактаби тиббӣ
* Мактаби дандонпизишкии Голдман
* Мактаби тандурустии ҷамъиятӣ

=== Рейтингҳо ===
Донишгоҳи Бостон дар байни мактабҳои тандурустии ҷамъиятӣ 10-ум, дар байни мактабҳои кори иҷтимоӣ 12-ум, дар байни мактабҳои ҳуқуқӣ 20-ум, дар байни мактабҳои тиббӣ (таҳқиқот) 29-ум, дар байни мактабҳои муҳандисӣ 35-ум, дар байни мактабҳои тиҷоратӣ 41-ум ва дар байни мактабҳои таълимӣ - ҷои 45-умро ишғол кард.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.usnews.com/best-graduate-schools/boston-university-164988/overall-rankings|title=www.usnews.com|author=|website=|date=|publisher=}}&lt;/ref&gt;

Дар с. 2014, барномаи бакалаврии QSB (Business) Донишгоҳи Бостон дар Bloomberg Businessweek дар ҷои 23-юм қарор гирифт.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://mvcdeio11.blogspot.com/2013/03/academics-boston-university.html|title=Academics Boston University|publisher=Academics Boston University|accessdate=2018-01-11}}&lt;/ref&gt; Дар рӯйхати Top 100 Донишгоҳҳои Ҷаҳонии Newsweek (International Edition) Донишгоҳи Бостон дар зинаи 35-ум дар Иёлоти Муттаҳида ва дар ҷои 65-ум дар ҷаҳон қарор дорад.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Boston University US News Top 50 - Collegepond|url=http://www.collegepond.com/boston-university-us-news-top-50/|work=Collegepond|date=2016-01-28|accessdate=2018-01-11|language=en|archivedate=2018-01-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180111225637/http://www.collegepond.com/boston-university-us-news-top-50/|=https://web.archive.org/web/20180111225637/http://www.collegepond.com/boston-university-us-news-top-50/}}&lt;/ref&gt;

Аз моҳи феврали соли 2016, Департаменти иқтисодии Донишгоҳи Бостон дар ҷаҳон дар ҷои 20-ум қарор дорад.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ideas.repec.org/top/top.inst.nbcites.html|title=Economic Institution Rankings,Number of Citations {{!}} IDEAS/RePEc|author=zimmermann@stlouisfed.org|publisher=ideas.repec.org|accessdate=2018-01-11}}&lt;/ref&gt;

Барномаҳои баъдидипломӣ ва баъдидипломии биомедии муҳандисӣ дар кишвар ва ҷаҳон мутаносибан ҷойҳои 7-ум ва 8-умро ишғол мекунанд. Барномаи донишҷӯӣ инчунин шашумин барномаи аккредитатсионии ABET дар кишвар мебошад.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.university-list.net/us/rank/univ-20121046.htm|title=Top Computer Engineering Programs {{!}} US Graduate School Rankings {{!}} Best Engineering Schools in USA 2018 {{!}} tuition {{!}} Page 1/2 - Education Rankings|publisher=www.university-list.net|lang=en|accessdate=2018-01-11}}&lt;/ref&gt;

Дар маҷмӯъ, коллеҷи журналистикаи коммуникатсионӣ ва барномаҳои иртиботӣ баҳои баланд гирифтааст ва дар филми барномаи худ дар соли 2013 дар Hollywood Reporter мақоми 11-умро ишғол кардааст.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Chapman University - The Top 25 Film Schools in the United States 2013|url=https://www.hollywoodreporter.com/lists/top-25-film-schools-united-830475/item/chapman-university-top-film-schools-830498|work=The Hollywood Reporter|accessdate=2018-01-11|language=en}}&lt;/ref&gt;

Соли 2010 Мактаби Менеҷменти Донишгоҳи Бостон дар байни барномаҳои глобалии MBA дар ҷои 42-юм қарор гирифт, гуфта мешавад дар &quot;The Economist&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.economist.com/whichmba/2010/free-ranking-tool|title=2010 Full time MBA ranking|publisher=The Economist|accessdate=2018-01-11}}&lt;/ref&gt;

== Арзиши таҳсил ==
Дар соли хониши 2011-2012, таҳсил бо нархи [[Доллари ИМА|$]] 61.108 дар як сол буд, дар ҳоле, ки агар донишҷӯ дар як хобгоҳи зиндагӣ мекунад ва дорои хӯрок, хароҷоти ба 72.618 $ хоҳад афзуд. Арзиши иловагии китобҳои дарсӣ ба ҳисоби миёна 940 доллари дигарро ташкил медиҳад.&lt;ref&gt;[http://www.bu.edu/admissions/apply/costs-aid-scholarships/tuition-and-fees/ Boston University Admissions: Tuition and Fees] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20160630120559/http://www.bu.edu/admissions/apply/costs-aid-scholarships/tuition-and-fees/ |date=2016-06-30 }}{{ref-en}}&lt;/ref&gt;

== Варзиш ==
Донишгоҳи Бостон дорои ҷойҳои зиёди варзишӣ ба монанди [[хоккей]], [[футбол]], [[голф]], [[теннис]], софтбол, крикет, шиноварӣ мебошад.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==

* [http://www.bu.edu Сомонаи расмии донишгоҳ]
{{ПБ}}
{{Ассотсиатсияи донишгоҳҳои Амрико}}

[[Гурӯҳ:Донишгоҳҳо аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Донишгоҳи Бостон]]
[[Гурӯҳ:Саҳифаҳое, ки бо тарҷумаҳои ношинос оварда шудаанд]]</text>
      <sha1>judiwudl3rlyrfdu7khniizlcwo8mmw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қурбонсултон-Эҷе</title>
    <ns>0</ns>
    <id>288795</id>
    <revision>
      <id>1492813</id>
      <parentid>1479945</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T01:28:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492813</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4638" sha1="e5bil1umhcinvnen0lht4596i00mb58" xml:space="preserve">{{МА
| мақом = шаҳр
| номи тоҷикӣ = Қурбонсултон-Эҷе
| номи аслӣ = {{lang-tk|Gurbansoltan eje}}
| кишвар = Туркманистон
| lat_deg = 41
| lon_deg = 59
| lat_min = 53
| lat_dir = N
| lon_min = 38
| lon_dir = E
| аҳолӣ = 27 455
| соли барӯйхатгирӣ = 2010
| ҳайати миллӣ = туркманҳо
| ҳайати динӣ = [[мусулмон]]они [[ҳанафӣ|ҳанафимазҳаб]]
| этнохороним = 
| DST = 
| коди телефон = +993 
| нишонаҳои почта = 
| сайт = 
}}
'''Қурбонсултон-Эҷе''' (туркм. &lt;span lang=&quot;tk&quot; style=&quot;font-style:italic;&quot;&gt;Gurbansoltan eje&lt;/span&gt; - Қурбонсултон''-модар)'' — шаҳр дар этрапи (ноҳия) ҳамном, дар [[Вилояти Дашогуз|[[вилояти Дашогуз]]и  [[Туркманистон]].

== Таърих ==
Аввал [[Шаҳрак|шаҳраки]] '''Иляли''' маркази маъмурии ноҳияи Илялии вилояти Ташаузи  ҶШС Туркманистон буд . Дар солҳои 1990-ум, номи он ба '''Йиланли''' иваз карда шуд ва мақоми шаҳрро гирифт. Соли [[Соли 2004|2004]] ба шарафи модари [[Сафармурод Ниёзов|Сапармурод Ниёзов]] '''Қурбонсултон-Эҷе''' ( туркм. &lt;span lang=&quot;tk&quot; style=&quot;font-style:italic;&quot;&gt;Gurbansoltan eje&lt;/span&gt; - Қурбонсултон''-модар)'' номгузорӣ шуд.

Дар моҳи июни [[Соли 2016|соли 2016, бо]] қарори Маҷлиси Туркманистон, бо номи Қурбонсултон-Эҷе ҳамчун шаҳр дар этрап тасниф карда шуд. Ҳамзамон, деҳаи Хазарасп генгешлики Олтин топрак, деҳаҳои Гарамерген, Демечи генгешлики ба номи Нурмуҳаммад Андалип &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.parahat.info/edict/2016-06-17-postanovlenie-medjlisa-turkmenistana-ob-administrativno-territorialnyh-voprosah-dashoguzskogo-velayata |title=Об административно-территориальных вопросах Дашогузского велаята |accessdate=2021-04-23 |archivedate=2019-07-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190711084730/http://www.parahat.info/edict/2016-06-17-postanovlenie-medjlisa-turkmenistana-ob-administrativno-territorialnyh-voprosah-dashoguzskogo-velayata }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://tdh.gov.tm/index.php/ru/2013-04-29-11-55-24/2013-04-13-07-33-58/17445-2016-06-16-23-21-00 |title=Постановление Меджлиса Туркменистана |accessdate=2021-04-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160629140851/http://tdh.gov.tm/index.php/ru/2013-04-29-11-55-24/2013-04-13-07-33-58/17445-2016-06-16-23-21-00 |archivedate=2016-06-29 }}&lt;/ref&gt; ба шаҳр дохил карда шуданд.

== Ҷуғрофия ==
Шаҳр,  25 км дар ғарби [[Дашогуз]] (собиқ Ташауз), ки бо он як роҳ пайваст ҷойгир шудааст. Дар канали Шавот дар шимоли Туркманистон воқеъ аст.

== Аҳолӣ ==
Аҳолии шаҳри Қурбонсултон-Эҷе 27 455 нафарро ( [[Соли 2010|2010]] )   ташкил медод &lt;ref name=&quot;WG&quot;&gt;{{Cite web|url=http://population-statistics.com/wg.php?x=&amp;men=gcis&amp;lng=es&amp;des=wg&amp;geo=-211&amp;srt=npan&amp;col=abcdefghinoq&amp;msz=1500|title=World Gazetteer.//population-statistics.com|deadlink=yes|accessdate=2021-04-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250222115439/http://population-statistics.com/wg.php?x=&amp;men=gcis&amp;lng=es&amp;des=wg&amp;geo=-211&amp;srt=npan&amp;col=abcdefghinoq&amp;msz=1500|archivedate=2025-02-22}}&lt;/ref&gt; .
{| align=&quot;center&quot; border=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;5&quot; style=&quot;border:1px solid #AAAAAA;&quot;
|-bgcolor=&quot;#AAAAFF&quot;
|+ style=&quot;font-weight: bold; font-size: 1.1em; margin-bottom: 0.5em&quot;| Аҳолии шаҳри Қурбонсултон-Эҷе
|-bgcolor=&quot;#eeeeff&quot;
! Сол !! 1959 !! 1970 !! 1979 !! 1989 !! 2010
|-bgcolor=&quot;#f7f9ff&quot;
| align=center| {{formatnum:'''Аҳолӣ'''}}
| align=center| 5308
| align=center| 8922
| align=center|12 206
| align=center|16 936
| align=center|27 455
|}

== Иқтисод ==
Дар шаҳр як корхонаи пахтатозакунӣ мавҷуд аст  .

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}
{{ПБ}}
{{Шаҳрҳои Туркманистон}}
[[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Туркманистон]]</text>
      <sha1>e5bil1umhcinvnen0lht4596i00mb58</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Оқтеппа (Туркманистон)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>289093</id>
    <revision>
      <id>1492632</id>
      <parentid>1479908</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T20:39:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492632</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3698" sha1="1505n1epb51ho6xkkwy2ofvgdi76101" xml:space="preserve">{{МА
| мақом = шаҳр
| номи тоҷикӣ = Оқтеппа
| номи аслӣ = {{lang-tk|Akdepe}}
| кишвар = Туркманистон
| lat_deg = 42
| lon_deg = 59
| lat_min = 3
| lat_sec = 00
| lat_dir = 
| lon_min = 24
| lon_sec = 00
| lon_dir = 
| этнохороним = 
| DST = 
| сайт = 
}} '''Оқтеппа''' ( туркм. &lt;span lang=&quot;tk&quot; style=&quot;font-style:italic;&quot;&gt;Akdepe)&lt;/span&gt; - шаҳр, маркази маъмурии  этрапи Оқтеппа,  [[Вилояти Дашогуз|вилояти Дашогузи]] [[Туркманистон]] аст .

Аҳолӣ - 15 580 нафар (2009).

== Таърих ==
Номҳои қаблӣ - Оқ-теппа, то соли 1993 - Ленинск &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://rosreestr.ru/upload/Doc/19-upr/%D0%91%D1%8E%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%B5%D0%BD%D1%8C%20%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2-%D1%83%D1%87%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B2%20%D0%A1%D0%9D%D0%93%202019.rar|title=Электронный бюллетень «Изменения географических названий государств-участников СНГ (обновленный по состоянию на 2019 г.)»|author=|website=|date=|publisher=|lang=|accessdate=2021-05-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200326074716/https://rosreestr.ru/upload/Doc/19-upr/%25D0%2591%25D1%258E%25D0%25BB%25D0%25BB%25D0%25B5%25D1%2582%25D0%25B5%25D0%25BD%25D1%258C%2520%25D0%25B3%25D0%25BE%25D1%2581%25D1%2583%25D0%25B4%25D0%25B0%25D1%2580%25D1%2581%25D1%2582%25D0%25B2-%25D1%2583%25D1%2587%25D0%25B0%25D1%2581%25D1%2582%25D0%25BD%25D0%25B8%25D0%25BA%25D0%25BE%25D0%25B2%2520%25D0%25A1%25D0%259D%25D0%2593%25202019.rar|archivedate=2020-03-26}}&lt;/ref&gt; . Дар моҳи июни соли 2016, бо қарори Маҷлиси Туркманистон, шаҳраки Оқтеппа аз этрапи Оқтеппа ҳамчун шаҳр дар этрап тасниф карда шуд. Ҳамзамон, деҳаҳои Ғазакяп, Достлук, Тезоба генгешлики Тезобаи трапи Оқтеппа ба шаҳр дохил карда шуданд &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.parahat.info/edict/2016-06-17-postanovlenie-medjlisa-turkmenistana-ob-administrativno-territorialnyh-voprosah-dashoguzskogo-velayata|title=Об административно-территориальных вопросах Дашогузского велаята|author=|website=www.parahat.info|date=|lang=|deadlink=no|accessdate=2020-06-24|archivedate=2019-07-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190711084730/http://www.parahat.info/edict/2016-06-17-postanovlenie-medjlisa-turkmenistana-ob-administrativno-territorialnyh-voprosah-dashoguzskogo-velayata}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://tdh.gov.tm/index.php/ru/2013-04-29-11-55-24/2013-04-13-07-33-58/17445-2016-06-16-23-21-00|title=Постановление Меджлиса Туркменистана|author=|website=tdh.gov.tm|date=|lang=ru|deadlink=no|accessdate=2020-06-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160629140851/http://tdh.gov.tm/index.php/ru/2013-04-29-11-55-24/2013-04-13-07-33-58/17445-2016-06-16-23-21-00|archivedate=2016-06-29}}&lt;/ref&gt; .

== Ҷуғрофия ==
Дар канали Шавот, дар масофаи 15 км аз истгоҳи роҳи оҳани Болдумсаз дар хатти [[Урганҷ|Ургенч]] - Бейнеу ҷойгир аст .
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
{{Шаҳрҳои Туркманистон}}
[[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Туркманистон]]
[[Гурӯҳ:Википедия:Мақолаҳои бо сарчашма аз Викидода]]</text>
      <sha1>1505n1epb51ho6xkkwy2ofvgdi76101</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сайдӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>289095</id>
    <revision>
      <id>1492681</id>
      <parentid>1260460</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T22:06:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492681</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5068" sha1="rszhkioqe3136ao612f9ypj7gg6zxwb" xml:space="preserve">
{{МА
| мақом = шаҳр
| номи тоҷикӣ = Сайдӣ
| номи аслӣ = {{lang-tk|Seýdi}}
| кишвар = Туркманистон
| lat_deg = 39
| lon_deg = 62
| lat_min = 29
| lat_dir = N
| lon_min = 54
| lon_dir = E
| CoordAddon = 
| этнохороним = 
| DST = 
| сайт = 
}}
'''Сайдӣ''' ( туркм.  &lt;span lang=&quot;tk&quot; style=&quot;font-style:italic;&quot;&gt;Seýdi)&lt;/span&gt; (собиқ — Нефтезаво́дск) — шаҳр, дар этрапи Данев, [[Вилояти Лебап|вилояти Лебапи]] [[Туркманистон]] аст.

== Таърих ==
Нефтезаводск соли [[Соли 1973|1973]] дар робита ба сохтмони корхонаи коркарди нафт таъсис ёфтааст. Он аввало, як [[Шаҳрак| шаҳрак]] дар ноҳияи Деҳнави вилояти Чорҷӯйи  ҶШС Туркманистон буд.

[[23 август|23 августи ]] соли [[Соли 1990|1990]] Нефтезаводск мақоми шаҳрро гирифт  ва ба ифтихори шоир ва ватандӯсти туркман Сайитназар Сайдӣ бо номи &quot;Сайдӣ&quot; номгузорӣ шуд.

[[25 ноябр|25 ноябри ]]  соли [[Соли 2017|2017]], дар парлумони Туркманистон мақоми Сайдӣ аз шаҳрак бо ҳуқуқи этрапи [[Вилояти Лебап|вилояти Лебапи]] [[Туркманистон]] ба шаҳри доираи этрапи Деҳнав табдил ёфт &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://turkmenportal.com/blog/12653/parlament-turkmenistana-vnes-izmeneniya-v-administrativnoterritorialnoe-delenie-lebapskogo-velayata|title=Парламент Туркменистана внёс изменения в административно-территориальное деление Лебапского велаята|author=|website=Информационный портал Туркменистана «Turkmenportal»|date=2017-11-28|publisher=|lang=ru|accessdate=2018-04-14}}&lt;/ref&gt;.

== Ҷуғрофия ==
Он дар канори биёбони Заунгузи Қарокум, дар 70 км шимолу ғарби [[Туркманобод]] (собиқ Чорҷӯй), дар соҳили чапи [[Омударё|Амударё ]] ҷойгир аст.

Дар наздикии шаҳр теппаи калон ва кӯли сунъӣ вуҷуд дорад, роҳи Сейдӣ - Репетек мегузарад ва истгоҳи роҳи оҳан мавҷуд аст.

== Аҳолӣ ==
Аҳолии Сейдӣ 21.160 нафарро ташкил медиҳад (баҳодиҳиии [[Соли 2010|2010]] &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://population-statistics.com/wg.php?x=&amp;men=gcis&amp;lng=es&amp;des=wg&amp;geo=-211&amp;srt=npan&amp;col=abcdefghinoq&amp;msz=1500 |title=World Gazetteer. |accessdate=2021-04-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250222115439/http://population-statistics.com/wg.php?x=&amp;men=gcis&amp;lng=es&amp;des=wg&amp;geo=-211&amp;srt=npan&amp;col=abcdefghinoq&amp;msz=1500 |archivedate=2025-02-22}}&lt;/ref&gt; ).
{| align=&quot;center&quot; border=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;5&quot; cellspacing=&quot;2&quot; style=&quot;border:1px solid #AAAAAA;&quot;
|+ style=&quot;font-weight: bold; font-size: 1.1em; margin-bottom: 0.5em&quot; | Тағйирёбии аҳолии Сейдӣ
! Соли
! 1979
! 1989
! 2010
|- bgcolor=&quot;#f7f9ff&quot;
| align=&quot;center&quot; | '''Аҳолӣ'''
| align=&quot;center&quot; | 4410
| align=&quot;center&quot; | 11,059
| align=&quot;center&quot; | 21160
|}

== Саноат ==
Дар шаҳр заводҳои равғани Сейдӣ, заводи конструксияи оҳану бетонӣ ва фабрикаи ресандагии пахта ҷойгиранд. Инчунин маҷмааи меҳмонхонаи ба ҳамин ном номбаршуда низ мавҷуд аст.

Вазорати саноати бофандагии Туркманистон барои тарҳрезӣ ва сохтмони як корхонаи &quot;калид&quot; барои истеҳсоли риштаи пахта дар шаҳри Сейдӣ озмуни байналмилалӣ эълон кард.

Тавре рӯзномаи &quot;Туркманистони бетараф&quot; хабар медиҳад, ширкатҳои маҳаллӣ ва хориҷӣ, ки дар сохтмони корхонаҳои ресандагии пахта таҷриба доранд, барои иштирок дар тендер даъват шудаанд. Иштирокчиёни тендер метавонистанд пешниҳодҳои худро ба идораи сармояи вазорат то [[30 сентябр|30 сентябри ]] соли [[Соли 2011|2011]] фиристанд.

== Ҷойҳои тамошобоб ==

* Харобаҳои қалъаи қадимӣ.
* Осорхонаи мамнӯъгоҳи давлатии Амударё.

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}
{{Шаҳрҳои Туркманистон}}
[[Гурӯҳ:Вилояти Лебап]]
[[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Туркманистон]]</text>
      <sha1>rszhkioqe3136ao612f9ypj7gg6zxwb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ниёзов (Туркманистон)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>289151</id>
    <revision>
      <id>1492615</id>
      <parentid>1296739</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T19:57:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492615</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4134" sha1="gu3pls9tjq15dvfuqqx1zv6a6y601e2" xml:space="preserve">
{{МА
| мақом = шаҳр
| номи тоҷикӣ = Ниёзов
| номи аслӣ = {{lang-tk|Nyýazow}}
| кишвар = Туркманистон
| lat_deg = 41
| lon_deg = 60
| lat_min = 50
| lat_sec = 18
| lat_dir = 
| lon_min = 08
| lon_sec = 00
| lon_dir = 
| этнохороним = 
| DST = 
| сайт = 
}}
'''Ниёзов''' &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://rosreestr.ru/upload/Doc/19-upr/%D0%91%D1%8E%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%B5%D0%BD%D1%8C%20%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2-%D1%83%D1%87%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B2%20%D0%A1%D0%9D%D0%93%202019.rar|title=Электронный бюллетень «Изменения географических названий государств-участников СНГ (обновленный по состоянию на 2019 г.)»|author=|website=|date=|publisher=|lang=|accessdate=2021-05-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200326074716/https://rosreestr.ru/upload/Doc/19-upr/%25D0%2591%25D1%258E%25D0%25BB%25D0%25BB%25D0%25B5%25D1%2582%25D0%25B5%25D0%25BD%25D1%258C%2520%25D0%25B3%25D0%25BE%25D1%2581%25D1%2583%25D0%25B4%25D0%25B0%25D1%2580%25D1%2581%25D1%2582%25D0%25B2-%25D1%2583%25D1%2587%25D0%25B0%25D1%2581%25D1%2582%25D0%25BD%25D0%25B8%25D0%25BA%25D0%25BE%25D0%25B2%2520%25D0%25A1%25D0%259D%25D0%2593%25202019.rar|archivedate=2020-03-26}}&lt;/ref&gt; ( туркм. &lt;span lang=&quot;tk&quot; style=&quot;font-style:italic;&quot;&gt;Nyýazow&lt;/span&gt; ) - шаҳр  дар этрап, маркази маъмурии этрапи ба номи [[Сафармурод Ниёзов|Сафармурод Ниёзов,]] вило[[Вилояти Дашогуз|яти Дашоғузи]] [[Туркманистон]] .

Аз истгоҳи роҳи оҳани [[Дашогуз|Дашоғуз]] 18 км дуртар ҷойгир шудааст.

== Таърих ==
Он аз соли 1957 мақоми шаҳраки навъи шаҳриро дошт.

Бо фармони Президиуми Совети Олии ҶШС Туркманистон аз 12 октябри соли 1957, шаҳраки навъи ''шаҳрии'' Андреевски ноҳияи Ташауз дар вилояти Тошауз ба шаҳраки ''Тезебозор,'' иваз карда шуд .

То соли 1993 он Тезебозор ( [[Забони туркманӣ|Туркм.]]''Täzebazar'' ) ном дошт. Он маркази эстрапи Ташауз (Дашховуз, Дашоғуз) буд.

Дар моҳи июни соли 2016, бо қарори Маҷлиси Туркманистон, шаҳраки Ниёзов ҳамчун шаҳр дар этрапи ба номи С.А, Ниёзов  тасниф карда мешавад &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://tdh.gov.tm/index.php/ru/2013-04-29-11-55-24/2013-04-13-07-33-58/17445-2016-06-16-23-21-00|title=Постановление Меджлиса Туркменистана|author=|website=tdh.gov.tm|date=|lang=ru|deadlink=no|accessdate=2020-06-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160629140851/http://tdh.gov.tm/index.php/ru/2013-04-29-11-55-24/2013-04-13-07-33-58/17445-2016-06-16-23-21-00|archivedate=2016-06-29}}&lt;/ref&gt; .

== Аҳолӣ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!1959 &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://demoscope.ru/weekly/ssp/ussr59_reg2.php|title=Перепись-1959|author=|website=demoscope.ru|date=|lang=ru|deadlink=no|accessdate=2020-06-24}}&lt;/ref&gt;
! 1970 &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://demoscope.ru/weekly/ssp/ussr70_reg2.php|title=Перепись-1970|author=|website=demoscope.ru|date=|lang=ru|deadlink=no|accessdate=2020-06-24}}&lt;/ref&gt;
! 1979 &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://demoscope.ru/weekly/ssp/ussr79_reg2.php|title=Перепись-1979|author=|website=demoscope.ru|date=|lang=ru|deadlink=no|accessdate=2020-06-24}}&lt;/ref&gt;
! 1989 &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://demoscope.ru/weekly/ssp/sng89_reg2.php|title=Перепись-1989|author=|website=demoscope.ru|date=|lang=ru|deadlink=no|accessdate=2020-06-24}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2302
| 3795
| 5263
| 7291
|}

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}
{{Шаҳрҳои Туркманистон}}
[[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Туркманистон]]</text>
      <sha1>gu3pls9tjq15dvfuqqx1zv6a6y601e2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хазар (Туркманистон)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>289413</id>
    <revision>
      <id>1492779</id>
      <parentid>1487586</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T00:36:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492779</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4273" sha1="e3m8dk35kq5zbta8h261xczwsl64x81" xml:space="preserve">{{МА
| мақом = шаҳр
| номи тоҷикӣ = Хазар
| номи аслӣ = {{lang-tk|Hazar}}
| кишвар = Туркманистон
| lat_deg = 39
| lon_deg = 53
| lat_min = 24
| lat_dir = 
| lon_min = 7
| lon_dir = 
| замони таъсис = 1956
| номҳои пешина = Челекен
| аҳолӣ = 29.131 
| соли барӯйхатгирӣ = 2010
| ҳайати миллӣ = туркманҳо
| ҳайати динӣ = [[мусулмон]]они [[ҳанафӣ|ҳанафимазҳаб]]
| этнохороним = 
| DST = 
| коди телефон = 
| нишонаи почта = 745000
| сайт = 
}}
'''Хазар''' &lt;ref&gt;{{Атлас мира|2003|118|Туркмения}}&lt;/ref&gt; ( туркм. &lt;span lang=&quot;tk&quot; style=&quot;font-style:italic;&quot;&gt;Hazar,&lt;/span&gt; қаблан ''Челекен'' &lt;ref&gt;{{Атлас мира|2010|115|Туркмения}}&lt;/ref&gt;  ) - - шаҳрест дар [[вилояти Балкан]]и [[Туркманистон]], бандардар [[баҳри Каспий]].

== Таърих ==
Шаҳраки Челекен соли [[Соли 1950|1950]] дар назди конҳои нафт, ки дар ин ҷо дар охири [[садаи XVII]]  пайдо шуда буд, ба вуҷуд омадааст  &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://slovari.yandex.ru/~книги/Географические|title=названия/Челекен/Словарь современных географических названий|deadlink=yes}}{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. Мақоми шаҳр ба он соли [[Соли 1956|1956 дода шудааст]]. Дар солҳои 90-ум шаҳрак ба ифтихори [[баҳри Каспий]]  Хазар  номгузорӣ карда шуд, ба истилоҳ туркманӣ ( туркм. &lt;span lang=&quot;tk&quot; style=&quot;font-style:italic;&quot;&gt;Hazar deňzi&lt;/span&gt; ).

== Ҷуғрофия ==
Шаҳр 110 км дар ҷанубу ғарб аз маркази маъмурии [[вилояти Балкан]] [[Балканобод]] (127 км қад-қади роҳ), дар соҳили [[баҳри Каспий]], дар нимҷазираи Челекен, ки то солҳои 1930 ҷазира буд, ҷойгир аст &lt;ref&gt;по [[БСЭ]]&lt;/ref&gt;. Он бо шаҳрҳои дигар иртиботи роҳи оҳан ва ҳавоӣ надорад.

Бандари «Аладжа» (танҳо ҳамчун терминали нафт истифода мешавад) 6 км дар ҷанубу шарқи маркази шаҳр, дар соҳили халиҷи Челекен ҷойгир аст. Бандари 2-юми баҳрӣ 2 км аз маркази шаҳр дар шимолу ғарб ҷойгир шудааст.

== Аҳолӣ ==
Аҳолии Хазар 29.131 нафарро ташкил медиҳад (тахминан [[Соли 2010|2010]]) &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://population-statistics.com/wg.php?x=&amp;men=gcis&amp;lng=es&amp;des=wg&amp;geo=-211&amp;srt=npan&amp;col=abcdefghinoq&amp;msz=1500 |title=World Gazetteer. |accessdate=2021-04-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250222115439/http://population-statistics.com/wg.php?x=&amp;men=gcis&amp;lng=es&amp;des=wg&amp;geo=-211&amp;srt=npan&amp;col=abcdefghinoq&amp;msz=1500 |archivedate=2025-02-22}}&lt;/ref&gt;.

== Саноат ==
[[Нафт|Истеҳсоли нафт]] ва [[гази табиӣ]] идома дорад. Як корхонаи кимиёвӣ (истеҳсоли [[йод]], [[бром]], йодиди калий ва йодоформ ) ва завод дорад &lt;ref&gt;[http://bevoelkerungsstatistik.de/wg.php?x=1196882116&amp;men=gcis&amp;lng=de&amp;dat=32&amp;geo=-225&amp;srt=pnan&amp;col=aohdq&amp;va=x&amp;pt=a World Gazetteer: Usbekistan — die wichtigsten Städte] {{Пайванди мурда|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
* [[Энсиклопедияи калони советӣ|ЭКС]] : [http://gatchina3000.ru/great-soviet-encyclopedia/bse/121/700.htm Челекен (шаҳре дар ҶШС Туркманистон)]
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
{{ПБ}}
{{Шаҳрҳои Туркманистон}}

[[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Туркманистон]]</text>
      <sha1>e3m8dk35kq5zbta8h261xczwsl64x81</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хокпӯши зинда</title>
    <ns>0</ns>
    <id>289539</id>
    <revision>
      <id>1492782</id>
      <parentid>1431412</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T00:39:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492782</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1297" sha1="7re7bhw2zh5l62np5slsu7vcrz2bnbc" xml:space="preserve">[[Акс:Living_mulch_planted_to_keep_down_weeds_between_crop_rows.jpg|рост|мини| Хокпӯши зинда барои кам кардани афзоиши алафҳои бегона дар байни қаторҳои [[ҷуворимакка]].]]
'''Хокпӯши зинда'''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://vazhaju.tj/word/%D1%85%D0%BE%D0%BA%D0%BF%D3%AF%D1%88%D0%B8%20%D0%B7%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D0%B0/MTAwMjI5|title=Хокпӯши зинда чист? Маънии хокпӯши зинда|website=vazhaju.tj|date=Вожаҳои мусавваби Фарҳангистони забону адаби форсӣ|publisher=Вожаҷӯ|lang=tg|accessdate=2021-05-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210517150146/https://vazhaju.tj/word/%D1%85%D0%BE%D0%BA%D0%BF%D3%AF%D1%88%D0%B8%20%D0%B7%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D0%B0/MTAwMjI5|archivedate=2021-05-17}}&lt;/ref&gt; ({{lang-en|living mulch}}) — пӯшиши гиёҳӣ, ки зери гиёҳи дигар мекоранд ва маъмулан боиси коҳиши фарсоиш ва афзоиши маводди олии хок мешавад, бе он ки рақибе барои гиёҳи аслӣ бошад.

== Нигаред низ ==
* [[Хокпӯш]]

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
{{хурд}}
[[Гурӯҳ:Кишоварзӣ]]</text>
      <sha1>7re7bhw2zh5l62np5slsu7vcrz2bnbc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ҳамад ибни Исо Ал-Халифа</title>
    <ns>0</ns>
    <id>289594</id>
    <revision>
      <id>1492819</id>
      <parentid>1449328</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T01:32:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492819</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19606" sha1="qavqxxnq9pkjqq5na5bjmb0badp5ccc" xml:space="preserve">{{Ходими давлатӣ
|тартиб_2            = 
|вазифа_2          = 2-юмин [[Амири Баҳрайн]]
|парчам_2               = Flag of Bahrain (1972-2002).svg
|парчам2_2              = Royal Standard of Bahrain.svg
|аввалдавр_2       = 6 марти 1999
|охирдавр_2        = 14 феврали 2002
|пешгузашта_2     = [[Исо ибни Салмон Ал Халифа]]
|ҷонишин_2           = вазифа барҳам ёфт
|тартиб             = 1
|вазифа            = [[Шоҳи Баҳрайн]]
|парчам                = Flag of Bahrain.svg
|парчам2                = Royal Standard of Bahrain.svg
|авалдавр         = 14 феврали 2002
|охирдавр          =  
|пешгузашта       = вазифа таъсис ёфт
|валиаҳд            = [[Салмон ибни Ҳамад ибни Исо Ал Халифа]]
|вазифа_3          = Вазири мудофиаи Бсҳрайн
|парчам_3               = Flag of Bahrain (1972-2002).svg
|тартиб_3            = 1
|аввалдавр_3       = 1971
|охирдавр_3        = 1988
|пешгузашта_3     = вазифа таъсис ёфт
|ҷонишин_3           = [[Халифа ибни Аҳмад Ал Халифа]]
}}

: ''Ин мақола дар бораи подшоҳи кунунии Баҳрайн аст.'' ''Дар бораи ҳамноми ӯ ва бобои бузургаш — [[Ҳамад ибни Исо ал Халифа (ҳаким)|Ҳамад ибни Исо ал-Халифа]]ро нигаред.''

'''Ҳамад ибни Исо ал Халифа''' ({{Lang-ar|حمد بن عيسى آل خليفة}}, тав. [[28 январ|28 январи соли]] [[Соли 1950|1950]], [[Рифа]], [[Баҳрайн]]) — [[амир]]и Баҳрайн бо номи Ҳамади II ([[Соли 1999|1999]]—[[Соли 2002|2002]]), аввалин шоҳи Баҳрайн (аз [[соли 2002]]).

== Зиндагинома ==
[[Акс:Hamad_bin_Issa_Al_Khalifa_et_Bush.jpg|мини|Президенти Иёлоти Муттаҳида Ҷорҷ Буш 29 ноябр 2004 Ҳамадро ба Утоқи Обама пазироӣ мекунад]]
[[Акс:Donald_Trump_meets_with_King_Hamed_bin_Issa_of_Bahrain,_May_2017.jpg|мини|Шоҳ Ҳамад ва президент Доналд Трамп 21 майи соли 2017]]

=== Валиаҳд ===
Ҳамад ибни Исо ал Халифа 28 январи соли [[Соли 1950|1950]] дар оилаи [[Исо ибни Салмон Ал Халифа]] таваллуд шудааст, ки ҳаким ва сипас амири Баҳрайн мустақил шудааст. 27 июни соли [[Соли 1964|1964,]] Ҳамад вориси тахт эълон шуд.&lt;ref name=&quot;Al-Khalifa&quot;&gt;{{Cite news|title=The Al-Khalifa Dynasty|publisher=The Royal Ark|url=http://www.royalark.net/Bahrain/bahrain10.htm|language=en}}&lt;/ref&gt; Вай дар ''Мактаби Лейси'' [[Кембриҷ]] таҳсил карда, сипас соли [[Соли 1968|1968]] Mons Officer Cadet School дар Олдершот ([[Ҳэмпшир]], [[Бритониё|Британияи Кабир]]) хатм кардааст. Ҳамин сол, пас аз бозгашт ба ватан, ӯ вазифадор шуд, ки дар робита ба хуруҷи қарибулвуқӯи нерӯҳои Бритониё аз минтақа дар [[соли 1971]] қувваҳои мудофиаи Баҳрайнро таъсис диҳад&lt;ref name=&quot;био&quot;&gt;{{Cite news|title=Bahrain’s New Amir: Sheikh Hamad bin ’Isa Al Khalifa|publisher=The International Estimate|url=http://www.theestimate.com/public/031299b.html|date=March 12, 1999|language=en|accessdate=2021-05-19|archivedate=2021-05-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210519152903/http://www.theestimate.com/public/031299b.html}}&lt;/ref&gt; Курси тайёрии ҳарбиро дар Мактаби фармондеҳии артиши ИМА дар Форт Левенворт, [[Канзас]] ва дар Академияи ҳарбии шоҳӣ дар Сандхурст ([[Бритониё]]) гузаштааст.&lt;ref name=&quot;Монарх&quot;&gt;{{Cite news|title=Все монархии мира|publisher=Журнал &quot;Коммерсантъ Власть&quot;|url=http://www.kommersant.ru/doc/402869?isSearch=True|date=11.08.2003|author=Алексей Алексеев|language=ru}}&lt;/ref&gt; Пас аз ба даст овардани истиқлоли Баҳрайн дар соли 1971, ӯ аввалин вазири мудофиаи кишвар шуд  ва то [[соли 1988]] дар ин вазифа монд. Ҳамад ба ҳайси вазири дифоъ тавсеаи нерӯҳои мусаллаҳи Баҳрайнро назорат мекард ва махсусан дар ташаккули нерӯҳои ҳавоии ин кишвар саҳм дошт.&lt;ref name=&quot;Britannica&quot;&gt;{{Cite news|title=Sheikh Ḥamad ibn ʿIsā Āl Khalīfah|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/316120/Sheikh-Hamad-ibn-Isa-Al-Khalifah|language=en}}&lt;/ref&gt; Ҳамзамон, Ҳамад аз соли 1975 то 1999 раиси Шӯрои олии кор бо ҷавонон ва варзиш буд.

=== Дар сари давлат ===
6 марти соли [[Соли 1999|1999]] амир Исо ибни Салмон Ал Халифа даргузашт. Худи ҳамон рӯз Ҳамад амири нави кишвар эълон шуд.

Дар раъйпурсии рӯзҳои 14 ва 15 феврали соли 2001 Оинномаи амали миллӣ тасдиқ карда шуд, ки дар он 98,41% интихобкунандагон ба тарафдории ин санад овоз доданд &lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=sWAEAAAAMBAJ&amp;pg=PT25&amp;dq=bahrain+referendum&amp;hl=en&amp;ei=63wkTYPqCcXLhAfy4_HSAg&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=1&amp;ved=0CCQQ6AEwAA#v=onepage&amp;q=bahrain%20referendum&amp;f=false Bahrain: Referendum on Government Structure] Elections Today, Spring 2001, p26&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;UNDP-POGAR&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.pogar.org/countries/theme.aspx?t=3&amp;cid=2|title=Country Theme: Elections: Bahrain|first=|last=|authorlink=|coauthors=|website=|date=2011|format=|publisher=[[United Nations Development Program|UNDP]]-Programme on Governance in the Arab Region|doi=|deadlink=yes|accessdate=2011-02-09|archiveurl=https://www.webcitation.org/5wNSNDw42?url=http://www.pogar.org/countries/theme.aspx?t=3|archivedate=2011-02-09}}&lt;/ref&gt;. Ҳамад як силсила ислоҳоти сиёсӣ, аз ҷумла афви сиёсӣ, додани ҳуқуқи сиёсӣ ба занон ва додани ҳуқуқи овоздиҳиро анҷом дод.

Дар моҳи феврали [[соли 2002]] ӯ номи сарвари давлатро аз амир ба шоҳи Баҳрайн иваз кард.

Дар [[Соли 2002|2002,]] ӯ ба нақшаҳои [[Ҷанги Ироқ|ҷанги ИМА дар Ироқ]] мухолифат кард.

==== Баҳори араб ====
Дар зимистони солҳои 2010-2011. дар кишварҳои ҷаҳони араб [[Баҳори араб|мавҷи намоишҳо ва эътирозҳо оғоз ёфт]], ки бо сабабҳои гуногун ба вуҷуд омадаанд, аммо асосан бар зидди мақомоти ҳоким нигаронида шудаанд. Рӯзи 14 феврал ҳазорон тазоҳургарон, ки аксарашон мусалмонони шиъа буданд, ба кӯчаҳои шаҳрҳо ва шаҳракҳои гуногуни кишвар баромаданд. Ҳангоми бархӯрд бо полис дар ин рӯз ва рӯзи дигар, ду нафар кушта шуданд &lt;ref&gt;{{Cite news|title=Кто на новенького|publisher=&quot;Лента.Ру&quot;|url=http://lenta.ru/articles/2011/02/17/bahrain/|author=Павел Борисов|date=17.02.2011|language=ru}}&lt;/ref&gt;. Дере нагузашта нооромӣ бо талабҳои ислоҳоти сиёсӣ кишварро фаро гирифт, тазоҳургарон дар майдони Перл дар Манама шаҳри хайма заданд.

19 феврал подшоҳ ба валиаҳд Салмон супориш дод, ки &quot;бо тамоми нерӯҳои сиёсии кишвар бидуни истисно&quot; гуфтушунид кунад ва пас аз ду рӯз фармон дод, ки маҳбусони шиаро аз зиндонҳо раҳо кунанд.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Король Бахрейна приказал отпустить из тюрем заключенных-шиитов|publisher=&quot;Лента.Ру&quot;|url=http://lenta.ru/news/2011/02/22/release/|date=22.02.2011|language=ru}}&lt;/ref&gt; Барои ҳифзи иншооти стратегӣ, ҳукумати Баҳрайн нерӯҳои хориҷиро ба кишвар даъват кард ва шоми 13 март тақрибан ҳазор сарбози саудӣ ба Баҳрайн омаданд &lt;ref&gt;{{Cite news|title=Бахрейн объяснил приглашение саудовских войск|publisher=&quot;Лента.Ру&quot;|url=http://lenta.ru/news/2011/03/14/saudi/|date=14.03.2011|language=ru}}&lt;/ref&gt;, каме баъдтар ба онҳо боз 500 афсари полиси [[Амороти Муттаҳидаи Араб]] ҳамроҳ шуданд &lt;ref&gt;{{Cite news|title=В Бахрейн отправили 500 полицейских из ОАЭ|publisher=&quot;Лента.Ру&quot;|url=http://lenta.ru/news/2011/03/14/uae/|date=14.03.2011|language=ru}}&lt;/ref&gt;. Пас аз ду рӯз, Ҳамади II дар кишвар ба муҳлати се моҳ вазъи фавқулодда ҷорӣ кард &lt;ref&gt;{{Cite news|title=В Бахрейне ввели режим чрезвычайного положения|publisher=&quot;Лента.Ру&quot;|url=http://lenta.ru/news/2011/03/15/emergency/|date=15.03.2011|language=ru}}&lt;/ref&gt;. 21 март подшоҳ Ҳамад дар бораи ифшои тавтеа эълом дошт: “ ''Фитнаи беруна дар тӯли 20-30 сол афрӯхта шуд, то даме ки замин барои нақшаҳои тахрибкор пухта расид... Имрӯз ман эълом мекунам, ки тавтеаи барангехта барбод рафт”'' &lt;ref&gt;{{Cite news|title=Король Бахрейна объявил о раскрытии заговора, который готовился 30 лет|publisher=РИА Новости|url=http://www.rian.ru/arab_bh/20110321/356157685.html|date=21/03/2011|author=Владимир Родионов|language=ru}}&lt;/ref&gt;.

== Ҳаёти шахсӣ ==

=== Оила ===
9 октябри соли 1968, Шайх Ҳамад бо ҷияни худ - {{Бе тарҷума 5|Собиқа бинти Иброҳим Ал-Халифа|||Sabika bint Ibrahim Al Khalifa}}  издивоҷ кард, ки издивоҷе, ки ӯ се писар дошт — Шайх Салмон (соли таваллудаш 1969).Абдуллоҳ (соли таваллудаш 1975) ва Халифа (соли таваллудаш 1977), инчунин духтари Наҷла (соли таваллудаш 1981) &lt;ref name=&quot;Монарх&quot;/&gt;. {{Бе тарҷума 5|Халид ибн Хмад Аль Халифа|Халид||Khalid bin Hamad Al Khalifa}}  (соли таваллудаш 1989) ва Носир (соли таваллудаш 1987) аз зани дуюми Шея бинти Ҳасан ал-Ҳрайеш ал-Аҷмӣ таваллуд шудаанд &lt;ref name=&quot;Al-Khalifa&quot;/&gt;.

Дар издивоҷи сеюм, Ҳамад бо духтари Шайх Файсал бин Муҳаммад бин Шурайм ал-Маррӣ, ки писари шоҳ Файсалро (1991-2006) ва ду духтар - Шайх Нур ва Шайх Мунирро ба дунё овард, издивоҷ кард &lt;ref name=&quot;Al-Khalifa&quot;/&gt;. Шоҳзода Файсал дар як садамаи нақлиётӣ 12 январи соли 2006 дар синни 14-солагӣ даргузашт.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Бахрейнский принц погиб в автокатастрофе|publisher=&quot;Лента.Ру&quot;|url=http://russiangunner.com/r.php?http://lenta.ru/news/2006/01/12/prince/|date=12.01.2006|language=ru|accessdate=2021-05-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130925052033/http://russiangunner.com/r.php?http://lenta.ru/news/2006/01/12/prince/|archivedate=2013-09-25}}&lt;/ref&gt;

Зани чоруми Ҳамад духтари Ҷаббор ан-Наимӣ буд, ки ба ӯ писар, Султон ва духтарон Шайх Ҳесс ва Шайх Рум ба дунё овард &lt;ref name=&quot;Al-Khalifa&quot;/&gt;.

=== Дилгармиҳо ===
Дар байни маҳфилҳои ӯ лижаронии обӣ, шиноварӣ, омӯзиши таърихи қадим, шоҳмот, футбол, голф, теннис, аспсаворӣ, лочинпарварӣ ҳастанд &lt;ref&gt;{{Книга|автор=|заглавие=Кто есть кто в мировой политике|издательство=Политиздат|место=М.|год=1990|страницы=485|isbn=5-250-00513-6}}&lt;/ref&gt;.

== Рутбаҳои ҳарбӣ ==

* Фелдмаршал ([[Соли 1999|1999]], [[Баҳрайн]])
* Маршали нерӯи ҳавоии шоҳигарии Баҳрайн ([[Соли 1999|1999]], [[Баҳрайн]])
* Адмирали Флот ([[Соли 1999|1999]], [[Баҳрайн]])

== Ҷоизаҳо ==
&lt;span&gt;'''Ҷоизаҳои кишварҳои хориҷӣ'''&lt;/span&gt;&lt;div class=&quot;NavContent&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;text-align:left;margin:0.5em 1em 0.5em 0; border:1px #005566 solid; border-collapse:collapse;&quot;
! bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; width=&quot;20%&quot; |&lt;font color=&quot;#696969&quot;&gt;Кишвар&lt;/font&gt;
! bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; width=&quot;20%&quot; |&lt;font color=&quot;#696969&quot;&gt;Санаи мукофотонидан&lt;/font&gt;
! colspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; width=&quot;55%&quot; |&lt;font color=&quot;#696969&quot;&gt;Мукофот&lt;/font&gt;
! bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; width=&quot;5%&quot; |&lt;font color=&quot;#696969&quot;&gt;намуд&lt;/font&gt;
|-
|{{Парчамбандӣ|Фаронса}}
|'''—'''
| colspan=&quot;2&quot; |Дорандаи Салиби бузург, ордени «Барои хидмати шоиста»
|
|-
|[[акс:Flag of Johor.svg|23x23пкс]]  
|'''—'''
| colspan=&quot;2&quot; |Доандаи ордени Хонадони шоҳии Ҷоҳор
|
|-
|{{Парчамбандӣ|Иордания}}
|'''1 феврали 1967'''
| colspan=&quot;2&quot; |Дорандаи ордени Ситораи Урдун&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.royalark.net/Bahrain/bahrain10.htm|title=The Royal Ark –  The Al-Khalifa Dynasty|deadlink=no|accessdate=2011-02-21|archiveurl=https://www.webcitation.org/68iVCe8qN?url=http://www.royalark.net/Bahrain/bahrain10.htm|archivedate=2012-06-26}}&lt;/ref&gt;
|
|-
|{{Парчамбандӣ|Ироқ}}
|'''22 феврали 1969'''
| colspan=&quot;2&quot; |Дорандаи ордени Байнаннаҳрайн
|
|-
|{{Парчамбандӣ|Марокаш}}
|'''16 октябри 1970'''
| colspan=&quot;2&quot; |Дорандаи ордени Муҳаммадия
|
|-
|{{Парчамбандӣ|Иордания}}
|'''1 сентябри 1972'''
| colspan=&quot;2&quot; |Дорандаи Ситораи бузурги  ордени Эҳё
|
|-
|{{Парчамбандӣ|Миср}}
|'''24 январи 1973'''
| colspan=&quot;2&quot; |Дорандаи ордени занҷирдори Ҷумҳурӣ
|
|-
|{{Парчамбандӣ|Эрон}}
|'''28 апрели 1973'''
| colspan=&quot;2&quot; |Дорандаи ордени занҷирдори Тоҷ
|
|-
|{{Парчамбандӣ|Индонезия}}
|'''8 октябри 1977'''
| colspan=&quot;2&quot; |Дорандаи  ордени Ситораи Ҷумҳурии Индонезия, дараҷаи 1 
|
|-
|{{Парчамбандӣ|Мавритания}}
|'''4 апрели 1978'''
| colspan=&quot;2&quot; |Дорандаи ордени миллии Хидмати шоиста
|
|-
|{{Парчамбандӣ|Бритониёи Кабир}}
|'''15 феврали 1979'''
| colspan=&quot;2&quot; |Дорандаи ордени Михаили муқаддас ва Георгии муқаддас
|KCMG
|-
|{{Парчамбандӣ|Ливия}}
|'''1 сентябри 1979'''
| colspan=&quot;2&quot; |Дорандаи ордени Тасруфгари бузург 
|
|-
|{{Парчамбандӣ|Испания}}
|'''4 декабри 1981'''
| colspan=&quot;2&quot; |Дорандаи Салиби бузурги ордени Изабеллаи насронӣ
|
|-
|{{Парчамбандӣ|Иордания}}
|'''4 ноябри 1999'''
| colspan=&quot;2&quot; |Дорандаи ордени Ҳусейн ибн Алӣ
|
|-
|{{Парчамбандӣ|АМА}}
|'''2 майи 2005'''
| colspan=&quot;2&quot; |Дорандаи орденм Заида
|
|-
|{{Парчамбандӣ|Яман}}
|'''25 марти 2010'''
| colspan=&quot;2&quot; |Дорандаи ордени Ситораи Ҷумҳурӣ
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |{{Парчамбандӣ|Арабистони Саудӣ}}
|'''16 апрели 2010'''
| width=&quot;15%&quot; |Дорандаи занҷир
| rowspan=&quot;2&quot; |ордени шоҳ Абдулазиза ал-Саудӣ
|
|-
|'''4 апрели 1967'''
|Дорандаи дараҷаи 1  
|
|-
|{{Парчамбандӣ|Дания}}
|'''4 феврали 2011'''
| colspan=&quot;2&quot; |Дорандаи Салиби бузурги ордени Даннеброг 
|S.K.
|-
|{{Парчамбандӣ|Тунис}}
|'''27 июли 2016'''
| colspan=&quot;2&quot; |Дорандаи ордени Ҷумҳурӣ
|
|-
|{{Парчамбандӣ|Фаластин}}
|'''10 апрели 2017'''
| colspan=&quot;2&quot; |Дорандаи занҷири ордени Ситораи Фаластин
|
|-
|{{Парчамбандӣ|Туркманистон}}
|'''марти 2019'''&lt;ref&gt;[https://uzbekistan.tmembassy.gov.tm/tk/news/30443 Королю Бахрейна вручён орден «Bitaraplyk»]&lt;/ref&gt;
| colspan=&quot;2&quot; |Дорандаи ордени Президенти Туркманистон «Битараплик»
|
|-
|{{Парчамбандӣ|ИМА}}
|'''19 январи 2021'''
| colspan=&quot;2&quot; |Сарфармондеҳи ордени «Легиони Фахрӣ»
|
|}

== Эзоҳ ==
&lt;references group=&quot;&quot; responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;

== Пайвандҳои берунӣ ==
* [http://www.royalark.net/Bahrain/bahrain10.htm Эмиры и короли Бахрейна]{{ref-en}}
* [http://sergeydolya.livejournal.com/426297.html Король Бахрейна на баҳрейнском авиасалоне. Фоторепортаж] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20210120165609/https://sergeydolya.livejournal.com/426297.html |date=2021-01-20 }}

&lt;/div&gt;
{{ПБ}}
{{Ҳокимони Баҳрайн}}

[[Гурӯҳ:Подшоҳони Баҳрайн]]
[[Гурӯҳ:Сиёсатмадорони асри XXI]]
[[Гурӯҳ:Роҳбарони кунунии кишварҳо]]
[[Гурӯҳ:Википедиа:Зиндагиномаи муосирон]]
[[Гурӯҳ:Википедия:Мақолаҳои бо сарчашма аз Викидода]]
[[Гурӯҳ:Зодагони соли 1950]]
[[Гурӯҳ:Зодагони 28 январ]]
[[Гурӯҳ:Саҳифаҳое, ки бо тарҷумаҳои ношинос оварда шудаанд]]</text>
      <sha1>qavqxxnq9pkjqq5na5bjmb0badp5ccc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Луис Лакалле Поу</title>
    <ns>0</ns>
    <id>289692</id>
    <revision>
      <id>1492527</id>
      <parentid>1391210</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T17:36:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492527</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24705" sha1="jtk2sjit408lhaulwcvdy20saxidzd0" xml:space="preserve">{{Ходими давлатӣ
| вазифа = 42-юм [[Президенти Уругвай]]
| тартиб = 
| парчам = Coat of arms of Uruguay.svg
| парчам2 = Flag of Uruguay.svg
| аввалдавр = [[1 март]]и [[соли 2020|2020]]
| охирдавр = 
| пешгузашта = [[Табаре Васкес]]
}}
'''Луис Алберто Алехандро Апарисио Лакалле Поу''' ({{Lang-es|Luis Alberto Alejandro Aparicio Lacalle Pou}}; зод. [[11 август]]и [[соли 1973]]) — [[ҳуқуқшинос]]и [[уругвай]]ӣ, [[сиёсатмадор]] ва [[президенти Уругвай]] пас аз пирӯзӣ дар [[Интихоботи президентӣ дар Уругвай (2019)|интихоботи умумии 2019]].

== Солҳои аввали зиндагӣ ==
Дар [[Монтевидео]] дар оилаи президенти ояндаи Уругвай [[Луис Алберто Лакалле де Эррера|Луис Алберто Лакалле Эррера]] ва Ҷулия Поу (сенатори оянда ва хонуми аввали кишвар) таваллуд шудаанд&lt;ref name=&quot;elpais&quot;&gt;{{Cite news|first=|last=|title=El segundo integrante de la familia en convertirse en jefe de Estado|url=https://www.elpais.com.uy/informacion/politica/tercer-integrante-familia-convertirse-jefe.html|work=[[El País (Uruguay)]]|date=2019-11-28|accessdate=2019-12-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191202015713/https://www.elpais.com.uy/informacion/politica/tercer-integrante-familia-convertirse-jefe.html|archivedate=2019-12-02}}&lt;/ref&gt;. Аз соли 2000, ӯ бо Лорена Понсе де Леон издивоҷ кардааст ва ҳамсарон се фарзанд доранд: Луис Алберто, Виолета ва Мануэл. Луис Алберто Лакалле Поу маълумоти ибтидоӣ ва миёнаи худро дар мактабҳои Бритониёи Монтевидео гирифта, соли 1998 факултаи ҳуқуқшиносии [[Донишгоҳи католикии Уругвай]]ро хатм кардааст.

== Карераи сиёсӣ ==
Дар интихоботи умумии 1999, вай намояндаи [[Канелонҳо (шӯъба)|Департаменти Канелонс]] ба муҳлати 2000-2005 дар [[Палатаи вакилони Уругвай]] интихоб шуд. Дар соли 2004, ӯ ҳамчун як қисми фраксияи [[Эреризм|эреристи]] [[Ҳизби Миллӣ (Уругвай)|Ҳизби Миллӣ]], ки аз ҷониби бобои бузурги худ Луис Алберто де Эррера таъсис ёфтааст, дубора интихоб шуд. Соли 2009 вай бори сеюм пай дар пай дубора интихоб шуд ва то соли 2015 кор кард. Карераи Луис Алберто Лакалле Поу ба корномаи Педро Бордаберри, инчунин писари президенти собиқи Уругвай, ки аз паси падараш ба сиёсат омадааст, монанд аст.

=== Моли 2014 ===
30 марти соли 2014 Луис Алберто Лакалле Поу номзадии худро ба мансаби президент эълон кард&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://brecha.com.uy/index.php/politica-uruguaya/3542-las-unas-clavadas-en-la-tradicion|title=Lacalle Pou starts his presidential campaign|date=2014-04-04|publisher=[[Brecha (Uruguay)|Brecha]]|lang=es|accessdate=2021-05-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140407074344/http://brecha.com.uy/index.php/politica-uruguaya/3542-las-unas-clavadas-en-la-tradicion|archivedate=2014-04-07}}&lt;/ref&gt;. 1 июни соли 2014, ӯ ҳамчун номзади ягонаи ростгаро аз ҳизби худ дар интихоботи умуми октябр интихоб шуд&lt;ref name=&quot;rompiotodo&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.elpais.com.uy/informacion/luis-lacalle-pou-vencio-internas.html|title=Unexpected victory of Lacalle Pou in the Uruguayan primaries|date=2014-06-02|publisher=[[El País (Uruguay)|EL PAIS]]|lang=es|deadlink=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140602111103/http://www.elpais.com.uy/informacion/luis-lacalle-pou-vencio-internas.html|archivedate=2014-06-02}}&lt;/ref&gt;. 30 ноябри соли 2014 вай дар даври дуввуми интихоботи президентӣ аз [[Табаре Васкес]] мағлуб шуд.

=== Соли 2019 ===
Дар соли 2019, дар праймеризҳои президентӣ Луис Алберто Лакалле Поу бо Энрике Антия, Карлос Яфиглиола, Хорхе Ларранага ва номзади нав Хуан Сартори, ки бо онҳо муносибати пуршиддат вуҷуд дошт, рақобат кард. Луис Алберто ӯро дар паҳн кардани хабарҳои бардурӯғ айбдор кард, зеро барои баъзе аз ин ҳолатҳо Хуан Сартори ба ҷавобгарӣ кашида шуданд&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.elobservador.com.uy/nota/partido-nacional-formalizo-denuncia-por-fake-news-y-diaz-la-remitio-a-fiscal-2019620192526|title=The National Party denounced Juan Sartori for fake news|date=2019-08-11|publisher=[[El Observador (Uruguay)|El Observador]]|lang=es}}&lt;/ref&gt;. Луис Алберто 53% овозҳоро ба даст овард ва [[Беатрис Аргимон]]ро номзад ба мақоми ноиби президент эълон кард.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.elpais.com.uy/informacion/politica/lacalle-pou-dio-golpe-final-noche-anunciar-formula.html|title=Lacalle Pou surprised announced his partner for the October elections|date=2019-08-11|publisher=[[El País (Uruguay)|El País]]|lang=es}}&lt;/ref&gt;

24 ноябри соли 2019, Луис Алберто Лакалле Поу дар даври дуюми интихоботи умумии 2019 48,71% овозҳои ғайрирасмиро ба даст овард. Рақиби ӯ, номзади Фронти васеъ ва собиқ шаҳрдори Монтевидео [[Мартинес, Даниэл (сиёсатмадор)|Даниэл Мартинес]] 47,51% овозҳоро ба даст овард. [[Суди интихоботии Уругвай]] натиҷаҳои расмии онро 29 ноябри соли 2019 нашр кард, зеро зарурати ҳисоб кардани фарқи дақиқи овозҳои байни ду номзад, ки ҳадди аққал буд, зарур буд. Даниэл Мартинес он замон дар сабқати президентӣ камӣ надошт, аммо Луис Алберто Лакалле Поу ғайрирасмӣ худро ғолиб эълон кард, зеро овозҳои аллакай ҳисобшуда ба як тамоюли бебозгашт табдил ёфтанд. 30 ноябри соли 2019, ҳисобкунии ниҳоии овозҳо тасдиқ кард, ки Луис Алберто Лакалле Поу бо 48,8% овозҳои умумӣ ва Даниэл Мартинес 47,3% овозҳоро ба даст овард.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Lacalle won with 48.8% and Martínez obtained 47.3% in the 2019 ballot: look at the results|date=2019-11-30|url=https://www.elpais.com.uy/informacion/politica/elecciones-resultado-balotaje-analisis-todos-datos-escrutinio.html|accessdate=2019-12-01}}&lt;/ref&gt; Вақте ки ӯ ба кор шурӯъ мекунад, вай аввалин президенти Ҳизби Миллӣ пас аз истеъфо додани падараш дар соли 1995 ҳоҳад шуд.

== Раёсат ==
Лакалле 1 марти соли 2020 ба кор шурӯъ кард. Пас аз савганди конститутсионӣ дар назди Ассамблеяи Генералӣ, ӯ ва ноиби президент Беатрис Аргимон дар конвертатори 1937 Ford V8, ки ба бобои бобояш Луис Алберто де Эррера тааллуқ дошт, бо хиёбони Либертадор ба поён ҳаракат карданд.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.elpais.com.uy/informacion/politica/luis-alberto-herrera-lacalle-pou-ford-v8-pronto-asuncion.html|title=De Luis Alberto de Herrera a Lacalle Pou: el Ford V8 de 1937 está pronto para la asunción|author=ElPais|website=Diario EL PAIS Uruguay|lang=spanish|accessdate=2020-10-05}}&lt;/ref&gt; Парад дар Майдони Истиқлолият ба поён расид, ки ӯ камарбанди президентиро аз президенти ба истеъфо баромада Табаре Васкес гирифт.
Лакалле дар маъракаи интихоботии худ аз татбиқи маҷмӯи тадбирҳои ҳукумат тавассути Қонуни Трек-Фрет, салоҳияти ҳокимияти иҷроия дар Уругвай хабар дод, ки ба он имкон медиҳад, ки лоиҳаи қонунро бо иҷозати 90 рӯз ба Ассамблеяи Генералӣ пешниҳод кунад.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.elobservador.com.uy/nota/lacalle-estudia-ley-urgente-con-hermetismo-coalicion-espera-ofensiva-del-fa-20201321026|title=Ley de urgencia: el secreto mejor guardado de Lacalle para blindarla|author=El Observador|website=El Observador|accessdate=2020-10-05}}&lt;/ref&gt; Пандемияи коронавирусӣ пешниҳоди лоиҳаро ба таъхир гузошт, ки он танҳо рӯзи 23 апрели соли 2020 расман ба парлумон ворид шуд&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.presidencia.gub.uy/comunicacion/comunicacionnoticias/entrega-proyecto-ley-urgente-consideracion|title=Gobierno concretó ingreso formal al Parlamento del proyecto de ley de urgente consideración - Presidencia de la República|author=Presidencia de la República Oriental del Uruguay|website=Presidencia de la República Oriental del Uruguay|lang=es-ES|accessdate=2020-10-05}}&lt;/ref&gt;.

Лакалле рӯзи 16 декабри соли 2019 кобинаи худро эълон кард, ки онро эътилофи интихоботии Коаличиён, ки аз Ҳизби Миллӣ, Ҳизби Колорадо, Кобилдои Кушода, Ҳизби Мустақил ва Ҳизби Мардум иборат аст, таъсис медиҳад.&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.montevideo.com.uy/Noticias/Lacalle-presento-su-gabinete-ministerial-conoce-todos-los-nombres-uc738684|title=Lacalle presentó su gabinete ministerial: conocé todos los nombres|website=Montevideo Portal|lang=es|accessdate=2020-10-05}}&lt;/ref&gt; Вай изҳор дошт, ки ин &quot;ҳукумати амал&quot; хоҳад буд ва мехоҳад &quot;ҳукумате ташкил кунад, ки бо мардум бисёр гуфтугӯ мекунад&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.elpais.com.uy/informacion/politica/lacalle-pou-presento-gabinete-clara-mayoria-nacionalista.html|title=Lacalle Pou presentó a su gabinete, con clara mayoría nacionalista|author=ElPais|website=Diario EL PAIS Uruguay|lang=spanish|accessdate=2020-10-05}}&lt;/ref&gt;.

=== Сиёсати хориҷӣ ===
Дар рӯзҳои аввали раёсати Лакалле Поу, муносибатҳои хориҷии Уругвай аз муносибатҳои тобеи Фронти васеъ ба таври назаррас тағир ёфтанд. Пас аз ба кор омадан, вай ҳукумати Николас Мадуроро дар Венесуэла маҳкум кард &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.infobae.com/america/venezuela/2020/03/02/luis-lacalle-pou-reitero-su-respaldo-al-gobierno-de-juan-guaido-el-pueblo-venezolano-cuenta-con-nuestro-afecto-y-apoyo/|title=Luis Lacalle Pou reiteró su respaldo al gobierno de Juan Guaidó: “El pueblo venezolano cuenta con nuestro afecto y apoyo”|author=2 de Marzo de 2020|website=infobae|lang=es-ES|accessdate=2020-10-05}}&lt;/ref&gt;. Лакалле инчунин қарор кард, ки Николас Мадуроро ба маросими савгандёдкунии худ даъват накунад, ба истиснои ӯ президентҳои Куба ва Никарагуа низ даъват карда нашудаанд&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.elobservador.com.uy/nota/lacalle-ordeno-que-nicaragua-cuba-y-venezuela-no-sean-invitados-al-traspaso-de-mando--202021120421|title=Lacalle ordenó que Nicaragua, Cuba y Venezuela no sean invitados al traspaso de mando|author=El Observador|website=El Observador|accessdate=2020-10-05}}&lt;/ref&gt;.

Ҳукумати Лакалле фармон дод, ки Уругвай аз Иттиҳоди Миллатҳои Амрикои Ҷанубӣ (УНАСУР) хориҷ карда шавад ва далел овард, ки ин кор аз он сабаб рух дод, ки «ин созмонест, ки бар хилофи ҳадафҳои муттаҳидсозии кишвар ба иттифоқи сиёсии идеологӣ табдил ёфтааст»&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.presidencia.gub.uy/comunicacion/comunicacionnoticias/talvi-ernesto-cancilleria-unasur-tiar-oea-reeleccion-almagro-mision-oficial|title=Uruguay se retira de la Unasur, regresa al TIAR y apoyará la reelección de Luis Almagro al frente de OEA - Presidencia de la República|author=Presidencia de la República Oriental del Uruguay|website=Presidencia de la República Oriental del Uruguay|lang=es-ES|accessdate=2020-10-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201113143835/https://www.presidencia.gub.uy/comunicacion/comunicacionnoticias/talvi-ernesto-cancilleria-unasur-tiar-oea-reeleccion-almagro-mision-oficial|archivedate=2020-11-13}}&lt;/ref&gt;. Ғайр аз он, хабар дода шуд, ки кишвар ба Шартномаи байниамерикоии ёрии ҳамдигарӣ (TIAR) бармегардад &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.elpais.com.uy/informacion/politica/gobierno-anuncio-retiro-uruguay-unasur-reingreso-tiar.html|title=Gobierno anunció el retiro de Uruguay de la Unasur y el reingreso al TIAR|author=ElPais|website=Diario EL PAIS Uruguay|lang=spanish|accessdate=2020-10-06}}&lt;/ref&gt;. Ғайр аз он, хабар дода шуд, ки ҳукумати Лакалле Луис Алмагро дар интихоби дубора президенти Созмони Давлатҳои Амрико дастгирӣ хоҳад кард.

=== Пандемияи коронавирус ===
Пандемияи COVID-19 дар рӯзҳои аввали раёсати Лакалле пайдо шудааст. Чор сироятёфтаи аввал, ки ҳама ворид карда шуда буданд, рӯзи 13 март гузориш дода шуданд. 14 март Лакалле талаб кард, ки намоишҳои оммавӣ лағв карда шаванд ва баъзе ҷойҳои ҷамъиятӣ баста шаванд. Маъракаи иттилоотӣ оғоз ёфт ва ба шаҳрвандон тавсия дода шуд, ки дар хона бимонанд. Он инчунин боздошти дуҳафтаинаи дарсҳоро дар мактабҳои давлатӣ ва хусусӣ эълон кард.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.elpais.com.uy/informacion|title=Información, las últimas noticias en El PAÍS Uruguay|author=ElPais|website=Diario EL PAIS Uruguay|lang=spanish|accessdate=2020-10-06}}&lt;/ref&gt; 16 март Лакалле фармон дод, ки ба ҷуз фурудгоҳи байналмилалии Карраско ҳама гузаргоҳҳои марзӣ баста шаванд.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.elpais.com.uy/informacion/politica/gobierno-decreta-cierre-fronteras-coronavirus.html|title=El coronavirus se expande: hay 29 infectados y cierre total de la frontera con Argentina|author=ElPais|website=Diario EL PAIS Uruguay|lang=spanish|accessdate=2020-10-06}}&lt;/ref&gt; Марз бо Аргентина рӯзи 17 март дар нисфи шаб баста шуд &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.batimes.com.ar/news/latin-america/uruguay-closed-borders-with-argentina-due-to-coronavirus.phtml|title=Buenos Aires Times {{!}} Uruguay closes borders with Argentina in bid to block coronavirus|website=www.batimes.com.ar|accessdate=2020-10-06}}&lt;/ref&gt;.

Лакалле аз ҷорӣ кардани карантин даст кашида, ба &quot;озодии шахсӣ&quot; даъват кард&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://theglobalamericans.org/2020/05/uruguay-the-exception-to-latin-americas-covid-19-surge/|title=Uruguay, the exception to Latin America’s COVID-19 surge|author=Nicolás Saldías / May 28, 2020Click to read this article in Spanish Click to read this article in English|website=Global Americans|date=2020-05-28|lang=en-US|accessdate=2020-10-06|archivedate=2020-09-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200926233607/https://theglobalamericans.org/2020/05/uruguay-the-exception-to-latin-americas-covid-19-surge/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.montevideo.com.uy/Noticias/Luis-Lacalle-Pou--Me-siento-defensor-de-la-libertad-individual-y-la-justicia-social--uc716987|title=Luis Lacalle Pou: “Me siento defensor de la libertad individual y la justicia social”|website=Montevideo Portal|lang=es|accessdate=2020-10-06}}&lt;/ref&gt;. 8 апрел ӯ дар таърихи 22 апрел дар бораи боз шудани мактабҳои деҳот хабар дод. Инчунин хабар дода шуд, ки ифтитоҳ дар марказҳои таълимии дохилии кишвар хоҳад буд, ба истиснои марказҳои Монтевидео ва Канелонс.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.elobservador.com.uy/nota/gobierno-anuncio-que-el-22-de-abril-se-pueden-retomar-las-clases-en-973-escuelas-rurales-202048204622|title=Gobierno anunció que el 22 de abril se retoman las clases en 973 escuelas rurales|author=El Observador|website=El Observador|accessdate=2020-10-06}}&lt;/ref&gt; 17 апрел ӯ эълом дошт, ки маъмурияти ӯ тасмим гирифтааст як гурӯҳи коршиносонеро таъсис диҳад, ки усулҳо ва пажӯҳишҳоро барои машварат ба ҳукумат муайян кунанд. Коршиносон инҳоянд: Фернандо Паганини, математик, муҳандиси барқ ва академики Академияи илмҳои Амрикои Лотинӣ, доктор Рафаэл Ради, аввалин олими Уругвай дар Академияи Миллии Илмҳои Иёлоти Муттаҳида ва Президенти Академияи Миллии Илмҳои ИМА Уругвай ва доктори магистри Ташкилоти умумиҷаҳонии гастроэнтерология дар 2019&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.elpais.com.uy/informacion/politica/lacalle-pou-anuncia-equipo-planificara-nueva-normalidad.html|title=Lacalle Pou anuncia el equipo que planificará &quot;la nueva normalidad&quot;|author=ElPais|website=Diario EL PAIS Uruguay|lang=spanish|accessdate=2020-10-06}}&lt;/ref&gt;.

Рӯзи 21 май Лакалле эълом дошт, ки дарсҳо дар се рӯзи мухталиф, вобаста ба сатҳи таҳсилот, аз сар гирифта мешаванд. Инчунин гузориш дода шуд, ки ин ташриф ихтиёрӣ хоҳад буд, вай изҳор дошт: &quot;Мо ба як ҷанбаи бунёдии ҳаёт, яъне ояндаи фарзандони худ бармегардем&quot; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.presidencia.gub.uy/comunicacion/comunicacionnoticias/conferencia-lacalle-pou-retorno-clases|title=Gobierno anunció retorno presencial y voluntario a clases a partir de junio - Presidencia de la República|author=Presidencia de la República Oriental del Uruguay|website=Presidencia de la República Oriental del Uruguay|lang=es-ES|accessdate=2020-10-06}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.web24.news/u/2020/05/luis-lacalle-pou-announced-the-resumption-of-classes-in-schools-in-uruguay.html|title=Luis Lacalle Pou announced the resumption of classes in schools in Uruguay|author=admin|website=Web24 News|date=2020-05-22|lang=en-US|accessdate=2020-10-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200930065827/https://www.web24.news/u/2020/05/luis-lacalle-pou-announced-the-resumption-of-classes-in-schools-in-uruguay.html|archivedate=2020-09-30}}&lt;/ref&gt;.

Рӯзи 29 май ӯ худаш ҳамроҳ бо котиби дастгоҳи президент, вазири мудофиаи миллӣ ва котиби шахсии худ пас аз тамос бо директори Вазорати рушди иҷтимоӣ дар Ривера, ки ба COVID-19 мубтало шудааст, то дами озмоиш карантинро оғоз кард.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.presidencia.gub.uy/comunicacion/comunicacionnoticias/comunicado-presidencia-viernes-29|title=Comunicado de Presidencia de la República - Presidencia de la República|author=Presidencia de la República Oriental del Uruguay|website=Presidencia de la República Oriental del Uruguay|lang=es-ES|accessdate=2020-10-06}}&lt;/ref&gt;

Як рӯз пас аз санҷиш тасдиқ карда шуд, ки на ӯ ва на мансабдорони дигар ба ин вирус гирифтор нашудаанд&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.presidencia.gub.uy/comunicacion/comunicacionnoticias/comunicado-presidencia-resultados-covid|title=Comunicado de Presidencia de la República - Presidencia de la República|author=Presidencia de la República Oriental del Uruguay|website=Presidencia de la República Oriental del Uruguay|lang=es-ES|accessdate=2020-10-06}}&lt;/ref&gt;.

== Ҳаёти шахсӣ ==
Аз солҳои 80-ум, Луис Алберто Лакалле Поу серфингро дӯст медошт&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://dukesurf.com/luis-lacalle-pou-un-surfista-fue-electo-presidente-del-uruguay/|title=Un surfista fue electo presidente de Uruguay|first=Pablo|last=Zanocchi|website=Dukesurf.com|date=2019-11-28|lang=es|accessdate=2019-12-02}}&lt;/ref&gt;. Ғайр аз ин, ӯ ба шикори хукҳои ваҳшӣ майл дорад &lt;ref name=&quot;ultimojabali&quot;&gt;{{Cite web|url=http://semanariovoces.com/adelanto-exclusivo-del-libro-once-rounds-luis-lacalle-pou/|title=El último jabalí|first=Alfredo|last=Garcia|website=Semanario Voces|date=2019-10-05|lang=es|accessdate=2021-05-21|archivedate=2019-12-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191208221408/http://semanariovoces.com/adelanto-exclusivo-del-libro-once-rounds-luis-lacalle-pou/}}&lt;/ref&gt;. Вай бо Лорена Понсе де Леон дар соли 2000 дар хидмате, ки Даниэл Стурла дар калисои метрополитени Монтевидео баргузор кардааст, издивоҷ кард.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.elobservador.com.uy/nota/-el-vinculo-lacalle-sturla-y-la-nueva-visibilidad-de-la-iglesia-catolica-202032191736|title=El vínculo Lacalle-Sturla y la nueva visibilidad de la Iglesia Católica|author=El Observador|website=El Observador|accessdate=2020-10-06}}&lt;/ref&gt; Якҷоя онҳо се фарзанд доштанд: Луис Алберто, Виолета ва Мануэл.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Пайвандҳои беруна ==
{{Пайвандҳои беруна}}
{{Сарварони кишварҳои Амрикои Ҷанубӣ}}
[[Гурӯҳ:Роҳбарони кунунии кишварҳо]]
[[Гурӯҳ:Сарварони асри XXI]]
[[Гурӯҳ:Сиёсатмадорони асри XXI]]
[[Гурӯҳ:Википедиа:Зиндагиномаи муосирон]]
[[Гурӯҳ:Зодагони соли 1973]]
[[Гурӯҳ:Зодагони 11 август]]
[[Гурӯҳ:Президентҳои Уругвай]]
[[Гурӯҳ:Сиёсатмадорон аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Саҳифаҳое, ки бо тарҷумаҳои ношинос оварда шудаанд]]</text>
      <sha1>jtk2sjit408lhaulwcvdy20saxidzd0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Анатомияи Грей</title>
    <ns>0</ns>
    <id>290573</id>
    <revision>
      <id>1492864</id>
      <parentid>1491647</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T04:13:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Stephan1000000</username>
        <id>28486</id>
      </contributor>
      <comment>470</comment>
      <origin>1492864</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="607" sha1="e19lyyuasn3jtpwhacz952rpdski8t0" xml:space="preserve">{{Телесериал 
|сайт= 
|num_episodes=470|num_seasons=23}}

«'''Анатомияи Грей'''» ({{Lang-en|Grey's Anatomy}}) — як силсилаи телевизионии драмавии тиббии [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|амрикоӣ]] мебошад, ки онро [[Шонда Римес]] офаридааст. Нахустнамоиши он 27 марти соли 2005 дар [[American Broadcasting Company|ABC]] баргузор шуд.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

[[Гурӯҳ:Силсилафилмҳои телевизионӣ ИМА]]
{{ПБ}}</text>
      <sha1>e19lyyuasn3jtpwhacz952rpdski8t0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Медали «10-солагии Остона»</title>
    <ns>0</ns>
    <id>290629</id>
    <revision>
      <id>1492554</id>
      <parentid>1369980</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T18:22:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492554</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7436" sha1="gb6mii6xvbwhpht5ai37rudwubz5x40" xml:space="preserve">{{Қуттии ҳамагонӣ}}

'''Медали ҷашнии &quot;10 жыл Астана&quot;''' ҷоизаи давлатии Ҷумҳурии Қазоқистон аст, ки мутобиқи Фармони [[Президенти Қазоқистон|Президенти Ҷумҳурии Қазоқистон]] [[Нурсултон Назарбоев]] аз [[6 май]]и [[соли 2008]] бахшида ба 10-умин солгарди интиқоли пойтахт ба шаҳри [[Нур-Султон|Остона]] таъсис дода шудааст.

== Қоидаҳои медал ==

# Медали ҷашнии &quot;10 жыл Астана&quot; (минбаъд - медали ҷашнӣ) ба шаҳрвандони Ҷумҳурии Қазоқистон ва шаҳрвандони хориҷие, ки дар ташаккул ва рушди Ҷумҳурии Қазоқистон ва пойтахти он саҳми арзанда доранд, супорида мешавад.
# Номзадҳоро барои супоридани медали ҷашнӣ аз ҷониби раисони палатаҳои парламент, ҳукумат, шӯрои конститутсионӣ, суди олӣ, вазоратҳо, дигар мақомоти марказии давлатии Ҷумҳурии Қазоқистон, раисони вилоятҳо, шаҳрҳои [[Нур-Султон|Остона]] ва [[Алмати|Алмаато]], иттиҳодияҳои ҷамъиятӣ ба Президенти Ҷумҳурии Қазоқистон пешниҳод мекунанд.
# Медали ҷашниро Президенти Ҷумҳурии Қазоқистон тақдим мекунад, инчунин аз номи Президент ва аз номи Президенти Ҷумҳурии Қазоқистон ба инҳо тақдим карда мешавад:
## Котиби давлатии Ҷумҳурии Қазоқистон;
## раисони палатаҳои парлумони Ҷумҳурии Қазоқистон;
## аъзои Ҳукумати Ҷумҳурии Қазоқистон;
## ҳокимони вилоятҳо, шаҳрҳои Остона ва Алмаато;
## шахсони дигари расмӣ.
# Супоридани медали ҷашнӣ дар вазъияти ботантана, ба таври оммавӣ сурат мегирад ва шахсан ба гиранда супорида мешавад. Пеш аз муаррифӣ Фармони Президенти Ҷумҳурии Қазоқистон дар бораи ҷоиза эълон карда мешавад.
# Ба ҳар як шахси мукофотонида ҳамзамон бо супоридани медали ҷашнӣ шаҳодатномаи дахлдор дода мешавад.
# Дар бораи супоридани медали ҷашнӣ протоколи шакли муқарраршуда тартиб дода мешавад. Он бо имзои шахсе, ки медалро тақдим кардааст ва муҳри баданро, ки медалро супоридааст, муҳр карда, ба Маъмурияти Президенти Ҷумҳурии Қазоқистон фиристода мешавад.
# Медали ҷашнии &quot;10 жыл Астана&quot; дар тарафи чапи сина гузошта мешавад. Агар мукофотҳои давлатии Ҷумҳурии Қазоқистон мавҷуд бошанд, он пас аз онҳо ҷойгир аст.
# Сабтҳои мукофотҳои додашуда, инчунин ҳисобот дар бораи ҷараёни супурдани медалҳои ҷашнӣ аз ҷониби Маъмурияти Президенти Ҷумҳурии Қазоқистон амалӣ карда мешаванд.

Медал дар сиккахонаи Қазоқистон дар шаҳри [[Ӯскемен|Уст-Каменогорск]] сохта шудааст.

== Сарфароз гардонида шудаанд ==
Аввалин шуда, медалҳои ҷашниро собиқадорони Ҷанги Бузурги Ватанӣ гирифтанд.
[[Акс:Dmitry_Medvedev_in_Kazakhstan_5_July_2008-4.jpg|мини|Қурбонқулӣ Бердимуҳаммадов, Нурсултон Назарбоев, Дмитрий Медведев, Михаил Саакашвили ҳангоми боздид аз Остона бо медалҳои &quot;10-солагии Остона&quot; дар сари сина]]
Дар ҷараёни чорабиниҳои идона бахшида ба 10-умин солгарди пойтахти Қазоқистон, медал ба сарони давлатҳое супорида шуд, ки даъватро пазируфта, ба Остона ташриф овардаанд. Дар байни онҳо:

* [[Абдуллоҳи II ибни Ҳусейн|Абдуллоҳи II]] - шоҳи Урдун
* [[Илҳом Алиев]] - Президенти Озарбойҷон
* [[Қурмонбек Боқиев]] - Президенти Қирғизистон
* [[Қурбонқулӣ Бердимуҳаммадов]] - Президенти Туркманистон
* [[Гул, Абдуллоҳ|Абдуллоҳ Гул]] - президенти Туркия
* [[Дмитрий Медведев]] - президенти Русия
* [[Эмомалӣ Раҳмон]] - Президенти Тоҷикистон
* [[Михаил Саакашвили]] - президенти Гурҷистон
* [[Серж Саргсян|Серж Саркисян]] - президенти Арманистон
* [[Қодиров Рамзан Аҳмадович|Рамзан Қодиров]] - Президенти Ҷумҳурии Чеченистон &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.memo.ru/hr/hotpoints/caucas1/msg/2008/07/m145418.htm |title=Кадыров получил госнаграду Казахстана - медаль «10 лет Астане». |accessdate=2021-07-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110802073453/http://memo.ru/hr/hotpoints/caucas1/msg/2008/07/m145418.htm |archivedate=2011-08-02}}&lt;/ref&gt;

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Пайвандҳои беруна ==

* [http://wawards.org/oldsite/azia/kaz/34/medal.html Награды мира] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20210709185859/http://wawards.org/oldsite/azia/kaz/34/medal.html |date=2021-07-09 }}
* [http://www.medals.org.uk/kazakhstan/kazakhstan026.htm Republic of Kazakhstan: Jubilee Medal 10 Years of the city of Astana]
* [http://www.calend.ru/holidays/0/0/2448/ День столицы Казахстана — Астаны]
* [http://tvkultura.ru/article/show/article_id/32276/ Российские актеры получили медали «10 лет Астане»] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20200923161452/https://tvkultura.ru/article/show/article_id/32276/ |date=2020-09-23 }}
* [https://web.archive.org/web/20160305001341/http://xxx.astana.kz/ru/node/423 Ряд российских деятелей науки, культуры и спорта удостоены юбилейной медали «10 лет Астане»]

[[Гурӯҳ:Медалҳои Қазоқистон]]
[[Гурӯҳ:Медалҳои ҷашнӣ]]
[[Гурӯҳ:Медалҳо аз рӯи алифбо]]</text>
      <sha1>gb6mii6xvbwhpht5ai37rudwubz5x40</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Фаробум</title>
    <ns>0</ns>
    <id>291564</id>
    <revision>
      <id>1492751</id>
      <parentid>1431401</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T23:55:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492751</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="925" sha1="7elkqkpcp5zj23seapelkrf9nr8o6sh" xml:space="preserve">[[Акс:Horst graben.jpg|thumb]]
'''Фаробум'''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://vazhaju.tj/word/%D1%84%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B1%D1%83%D0%BC/OTIwMjQ=|title=Фаробум чист? Маънии фаробум|author=Вожаҳои мусавваби Фарҳангистони забону адаби форсӣ|website=vazhaju.tj|publisher=Вожаҷӯ|lang=tg|accessdate=2021-08-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210824052958/https://vazhaju.tj/word/%D1%84%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B1%D1%83%D0%BC/OTIwMjQ=|archivedate=2021-08-24}}&lt;/ref&gt; ({{lang-fa|فرابوم}}), '''фарозамин''', '''ҳурст''' (аз {{lang-de|Horst}} — «лона») — воҳид ё қитъаи сохтории кашида ва ба нисбат болоомадае, ки аз ду бари баланди худ бо гусал маҳсур шавад.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

{{ПБ}}
[[Гурӯҳ:Заминсохт]]</text>
      <sha1>7elkqkpcp5zj23seapelkrf9nr8o6sh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Феҳристи президентҳои Латвия</title>
    <ns>0</ns>
    <id>291654</id>
    <revision>
      <id>1492756</id>
      <parentid>1407493</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T00:11:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492756</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36208" sha1="rlvdnl26pg7ccb22az386kwmjts9ecg" xml:space="preserve">{{Вазифаи давлатӣ|сайт=[http://www.president.lv/ Latvijas Valsts prezidenta mājas lapa]}}'''Ба феҳристи роҳбарони Латвия''' шахсоне шомиланд, ки сарфи назар аз унвони вазифа [[Латвия]]ро сарварӣ кардаанд, аз ҷумла шахсоне, ки ҳангоми ташаккули он давлат сарварӣ кардаанд ({{Гузариш|#Создание латвийского государства (1918—1920)|1}}&lt;/img&gt;) ва раҳбарони ҷумҳурии шӯравӣ дар ҳайати [[Иттиҳоди Шӯравӣ]] ({{Гузариш|#Латвийская ССР (1940—1990)|1}}&lt;/img&gt;).

Айни замон, давлатро '''президенти Латвия''' сарварӣ мекунад. ''Президенти давлати Латвия''  аз ҷониби Сеймҳои Латвия бо аксарияти мутлақи овозҳо ба муҳлати 4 сол интихоб карда мешуд (то соли 1999 - 3 сол; Карлис Улманис соли 1936 бе тартиби интихобот ваколатҳои президентро ба уҳда гирифт) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://enciklopedija.lv/skirklis/23220-Latvijas-Valsts-prezidenta-institūcija|title=Latvijas Valsts prezidenta institūcija|publisher=Nacionālā enciklopēdijā|deadlink=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200923174544/https://enciklopedija.lv/skirklis/23220-Latvijas-Valsts-prezidenta-instit%C5%ABcija|archivedate=2020-09-23|accessdate=2021-08-28}}{{Ref-lv}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;const-1922&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.satv.tiesa.gov.lv/ru/2016/02/04/конституция-латвийской-республики/|title=Конституция Латвийской Республики|publisher=Latvijas Republikas Satversmes tiesa|deadlink=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171003233223/http://www.satv.tiesa.gov.lv/ru/2016/02/04/%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F-%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9-%D1%80%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B8/|archivedate=2017-10-03|accessdate=2021-08-28}}{{Ref-lv}}&lt;/ref&gt;.
 
[[Акс:Castillo_de_Riga,_Letonia,_2012-08-07,_DD_04.JPG|мини|300x300пкс| Қалъа Рига. Қароргоҳи Президенти Латвия]]
 
Давраи таъсиси давлати мустақили Латвия бо ҳузури се маркази гуногуни ҳокимияти давлатӣ тавсиф мешуд: Ҳокимяти Шӯравӣ, ки аз ҷониби РСФСР, ва тарафдории олмонитабор ва миллатгароён дастгирӣ мешуд. Мубориза барои истиқлоли Латвия , ё ''Ҷанг барои истиқлол'', амалиётҳои ҷангиро дар бар мегирад, ки дар охири соли 1918 пас аз анҷоми [[Ҷанги ҷаҳонии якум|Ҷанги Якуми Ҷаҳон]] ва эълони истиқлоли кишвар аз ҷониби Шӯрои Халқии Латвия &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.laikmetazimes.lv/2015/11/09/latvijas-brivibas-kars-1918-1920/|title=Latvijas Brīvības karš 1918. — 1920.|author=Jākobsons, Ervīns|publisher=Laikmeta zïmes|deadlink=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200919194746/https://www.laikmetazimes.lv/2015/11/09/latvijas-brivibas-kars-1918-1920/|archivedate=2020-09-19}}{{Ref-lv}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://enciklopedija.lv/skirklis/22216|title=Latvijas Neatkarības karš|publisher=Nacionālā enciklopēdijā|deadlink=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200919200126/https://enciklopedija.lv/skirklis/22216|archivedate=2020-09-19}}{{Ref-lv}}&lt;/ref&gt; оғоз ёфта, бо имзо Шартномаи Рига байни Латвия ва РСФСР анҷом ёфта буд.
 
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; margin: 1em auto 1em auto&quot; width=&quot;100%&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |
! rowspan=&quot;2&quot; | Акс
! rowspan=&quot;2&quot; | Ном&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(солҳои зиндагӣ)&lt;/small&gt;
! colspan=&quot;2&quot; | Ваколат
! rowspan=&quot;2&quot; | Ҳизб
! rowspan=&quot;2&quot; | Мавқеъ
! rowspan=&quot;2&quot; |Эзоҳ
|-
! Оғоз
! Анҷом
|-
| style=&quot;background:#D8D8D8&quot; |1
| [[Акс:Janis Cakste.jpg|100px]]
| '''Jānis Čakste''' 
&lt;small&gt;(1859—1927)&lt;/small&gt;
| 1922 
| 1927 
| Demokrātiskais Centrs
|
|-
|style=&quot;background:#D8D8D8&quot;  |2
|[[Акс:Zemgals.jpg|100px]]
| '''Gustavs Zemgals'''&lt;br&gt;
&lt;small&gt;(1871—1939)&lt;/small&gt;
|1927 
|1930 
|Demokrātiskais Centrs
|
|-
|style=&quot;background:#00FF00&quot;  |3
|[[Акс:Kviesis.jpg|100px]]
| '''Alberts Kviesis'''&lt;br/&gt; 
&lt;small&gt;(1881—1944)&lt;/small&gt;
|1930
|1936 
|Latviešu zemnieku savienība
|
|-
|style=&quot;background:#00FF00&quot;  |4
|[[Акс:Karlis Ulmanis.jpg|100px]]
| '''Kārlis Ulmanis'''&lt;br/&gt; 
&lt;small&gt;(1877—1942)&lt;/small&gt;
|1936
|1940 
|Latviešu zemnieku savienība
|
|}

=== Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Латвия (1918-1920) ===
[[Акс:Emblem_of_the_Latvian_SSR_(1918-1920).svg|рост|мини|150x150пкс| Нишони ҶШС Латвия]]
Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Латвия ( латыш. &lt;span lang=&quot;lv&quot; style=&quot;font-style:italic;&quot;&gt;Latvijas Sociālistiskā Padomju Republika&lt;/span&gt; ) як ниҳоди давлатӣ аст, ки дар як қисми қаламрави Латвия аз декабри 1918 то январи 1920 вуҷуд дошт.  22 декабря 1918  [[Владимир Ленин|В.И.Ленин]] ба &quot;Фармони Шӯрои Комиссарони Халқ дар бораи эътирофи истиқлоли Ҷумҳурии Шӯравии Латвия&quot;  ва 3 января 1919 , воҳиди тирандозони сурхи Латвия, ки асоси артиши Латвияи Шӯравӣ шуданд, вориди Рига шуданд &lt;ref&gt;{{Книга|автор=Рейнарт, Артур Францевич|заглавие=Поход на Ригу // Латышские стрелки в борьбе за Советскую власть в 1917—1920 гг. Воспоминания и документы|ответственный=Отв. ред. Я. П. Крастынь|место=Рига|издательство=Изд-во Академии наук Латвийской ССР|год=1962|страниц=528|страницы=193—196}}&lt;/ref&gt;

Аз 13 то 15 январи соли 1919 анҷумани I ''Шӯроҳои муттаҳиди коргарон, депутатҳои безамин ва тирандозони Латвия'' (латиш. &lt;span lang=&quot;lv&quot; style=&quot;font-style:italic;&quot;&gt;Strādnieku, bezzemnieku un strēlnieku padomju apvienotais kongress&lt;/span&gt; ), ҳайати Кумитаи иҷроияи марказии Латвияро  ( латиш. &lt;span lang=&quot;lv&quot; style=&quot;font-style:italic;&quot;&gt;Latvijas Centrālo izpildkomiteju&lt;/span&gt; ) ва Шӯрои Комиссаронро (ҳукумат) тасдиқ кардааст. Вале дар моҳи январи соли 1920 бо дастгирии аскарони поляк артиши Латвия тамоми қаламрави кишварро ишғол кард. 3 января 1920, ҳукумати Стучка худпоширо эълон кард &lt;ref&gt;{{Книга|автор=Стучка, Пётр Иванович|заглавие=Пять месяцев Социалистической советской Латвии : сборник статей и заметок|место=Псков|издательство=Центральный комитет Коммунистической партии Латвии|год=1919|том=1|страниц=187}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Книга|автор=Стучка, Пётр Иванович|заглавие=Пять месяцев Социалистической советской Латвии : сборник статей и заметок|место=Псков|издательство=Центральный комитет Коммунистической партии Латвии|год=1921|том=2|страниц=70}}&lt;/ref&gt;.
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; margin: 1em auto 1em auto&quot; width=&quot;100%&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |
! rowspan=&quot;2&quot; | Акс
! rowspan=&quot;2&quot; | Ном&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(солҳои зиндагӣ)&lt;/small&gt;
! colspan=&quot;2&quot; | Ваколат
! rowspan=&quot;2&quot; | Ҳизб
! rowspan=&quot;2&quot; | Мавқеъ
! rowspan=&quot;2&quot; |Эзоҳ
|-
! Оғоз
! Анҷом
|-
| rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#CC0000&quot; |
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Акс:Pēteris Stučka at Brest-Litovsk (1918).jpg|100px]]
| rowspan=&quot;2&quot; | '''Петерис Стучка''' &lt;small&gt; (ба забони русӣ '''Пётр Иванович Стучка''')&lt;/small&gt;
&lt;small&gt;(1865-1932)&lt;/small&gt;
| 4 декабри 1918 
| 13 январи 1919 
| rowspan=&quot;2&quot; | Ҳизби сотсиал-демократии Латвия
| &lt;small&gt;Раиси Ҳукумати муваққатӣ&lt;/small&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |  &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://enciklopedija.lv/skirklis/90136|title=Pēteris Stučka|publisher=Nacionālā enciklopēdijā|deadlink=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200919173122/https://enciklopedija.lv/skirklis/90136|archivedate=2020-09-19}}{{Ref-lv}}&lt;/ref&gt;
|-
| 13 январи 1919 
| 3 январи 1920 
| &lt;small&gt;Раиси Кумитаи иҷроияи марказӣ&lt;/small&gt; 
|}

== ҶШС Латвия (1940-1990) ==
[[Акс:Emblem_of_the_Latvian_SSR.svg|рост|мини|159x159пкс| Нишони давлатии ҶШС Латвия]]
Баъд аз вуруди  [[Артиши Сурх]]  ба Латвия 17 июни соли 1940 ва ҷори намудани Ҳокимяти Шӯравӣ, 20 июни соли 1940 интихобот ба Сейми халкй (латыш. &lt;span lang=&quot;lv&quot; style=&quot;font-style:italic;&quot;&gt;Tautas Saeima&lt;/span&gt; ) баргузор гардид, ки дар он рӯйхати ягонаи &quot;Блоки мардуми коргар&quot; дар интихобот иштирок намуд.&lt;ref name=&quot;Zelmenis&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.la.lv/tautas-saeimas-absurdas-velesanas-absurds|title=Absurdas lappuses vēsturē — 75 gadi kopš tā sauktās Latvijas Tautas Saeimas vēlēšanām|author=Zelmenis, Gints|publisher=LA.lv|deadlink=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200920195228/https://www.la.lv/tautas-saeimas-absurdas-velesanas-absurds|archivedate=2020-09-20}}{{Ref-lv}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;okupācija&quot;&gt;{{Cite web|url=https://enciklopedija.lv/skirklis/22214|title=Padomju okupācija Latvijā, 1940.–1941. gads|publisher=Nacionālā enciklopēdijā|deadlink=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200920194652/https://enciklopedija.lv/skirklis/22214|archivedate=2020-09-20}}{{Ref-lv}}&lt;/ref&gt;.

21 июли соли 1940 Сейми халкй таъсисёбии Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Латвияро эълон намуд ва дархост ба қабул кардани ҶШС Латвияро  ба [[Иттиҳоди Шӯравӣ|ИҶШС]] фиристод  &lt;ref&gt;{{Книга|часть:VI: Тревожное лето|автор={{comment|Семиряга М. И.|Семиряга Михаил Иванович}}|заглавие=Тайны сталинской дипломатии. 1939—1941|место={{М}}|издательство=Высшая школа|год=1992|страниц=303|тираж=50000|isbn=978-5-912-50659-8}}&lt;/ref&gt;. 5 августи соли 1940, ҶШС Латвия ба ҳайси яке аз ҷумҳуриҳои иттифоқӣ ба ҳайати [[Иттиҳоди Шӯравӣ|ИҶШС]] дохил шуд, 25 августи соли 1940  Конститутсияи нав қабул шуд (дар асоси Конститутсияи [[Иттиҳоди Шӯравӣ|ИҶШС]], мақоми нави олии якпалатагии мақомоти давлатӣ - Шӯрои Олии ҶШС Латвия ( латыш. &lt;span lang=&quot;lv&quot; style=&quot;font-style:italic;&quot;&gt;Latvijas PSR Augstākā padome&lt;/span&gt; ), таъсис ёфт {{Sfn|Mangulis|1983|страницы=80—94 (chapter VIII: September 1939 to June 1941)}}. Аз июли 1941 то октябри соли 1944, ҳангоми ишғоли Латвия аз ҷониби Олмони фашистӣ, Шӯрои Олӣ ва мақомоти он дар ҳиҷрат дар Маскав кор мекарданд {{Sfn|Mangulis|1983|страницы=95—152 (chapter IX: Jule 1941 to May 9, 1945)}}. Мувофиқи конститутсияи соли 1940 муҳлати ваколати Шӯрои Олӣ 4 сол ва тибқи конститутсияи соли 1978 5 сол буд. Дар давраи байни сессияҳо вазифаҳои мақоми олии ҳокимияти давлатиро Президиуме, ки аз байни вакилон интихоб шудааст, бо сарварии Раиси Президиум иҷро мекард {{Sfn|Mangulis|1983|страницы=95—152 (chapter XI: May 1945 to Now)}} {{Sfn|Мялксоо|2005|страницы=}} &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.archontology.org/nations/latvia/soviet_latvia/00_1940_90_s.php|title=Latvia (Soviet Republic): Chairmen of the Presidium of the Supreme Council: 1940—1990|publisher=Archontology|deadlink=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200923235742/http://www.archontology.org/nations/latvia/soviet_latvia/00_1940_90_s.php|archivedate=2020-09-23}}{{Ref-en}}&lt;/ref&gt;.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; margin: 1em auto 1em auto&quot; width=&quot;100%&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |
! rowspan=&quot;2&quot; | Аксҳо
! rowspan=&quot;2&quot; | Ном&lt;br /&gt; &lt;small&gt;(солҳои зиндагӣ)&lt;/small&gt;
! colspan=&quot;2&quot; | Ваколат
! rowspan=&quot;2&quot; | Ҳизб
! rowspan=&quot;2&quot; |Эзоҳ
|-
! Оғоз 
! Анҷом
|-
| style=&quot;background:#D8D8D8&quot; |
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Акс:Silver - replace this image male.svg|100px]]
| rowspan=&quot;2&quot; |Аугустс Кирхенштейнс &lt;small&gt;(1872-1963) 
| rowspan=&quot;2&quot; | 25 августи 1940 
| rowspan=&quot;2&quot; | 10 марти 1952 
| мустақил
| rowspan=&quot;2&quot; | &lt;ref name=&quot;Kirhenšteins-1&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.liis.lv/biologi/kirhensteins.htm|title=Augusts Kirhenšteins|publisher=Latvijas Izglītības Informatizācijas Sistēma|deadlink=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20050326210220/http://www.liis.lv/biologi/kirhensteins.htm|archivedate=2012-02-04}}{{Ref-lv}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Kirhenšteins-2&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.warheroes.ru/hero/hero.asp?Hero_id=12950|title=Кирхенштейн Аугуст Мартынович|publisher=Герои страны|deadlink=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200920184022/http://www.warheroes.ru/hero/hero.asp?Hero_id=12950|archivedate=2020-09-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Kirhenšteins-3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.la.lv/ne-isti-kungs-ne-biedrs-aizmirstais-augusts-kirhensteins|title=Ne īsti kungs, ne biedrs. Aizmirstais Augusts Kirhenšteins|author=Kuzmina, Ilze|publisher=LA.lv|deadlink=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200920184931/https://www.la.lv/ne-isti-kungs-ne-biedrs-aizmirstais-augusts-kirhensteins|archivedate=2020-09-20}}{{Ref-lv}}&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;background:#CC0000&quot; |
|Ҳизби Коммунистии (болшевикони) Латвия, аз соли 1952 Ҳизби Коммунистии Латвия&lt;ref group=&quot;комм.&quot;&gt;Кирхенштейнс вступил в ''Коммунистическую партию (большевиков) Латвии'' в 1941 году.&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;background:#CC0000&quot; |
|[[Акс:Silver - replace this image male.svg|100px]]
| Карлис Озолинс 
&lt;small&gt;(1905-1987)&lt;/small&gt; 
| 10 марти 1952 
| 27 ноябри 1959 
| rowspan=&quot;6&quot; | Ҳизби Коммунистии Латвия &lt;ref group=&quot;комм.&quot;&gt;''Коммунистическая партия (большевиков) Латвии'' была переименована в ''Коммунистическую партию Латвии'' в 1952 году.&lt;/ref&gt;
| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.knowbysight.info/OOO/05155.asp|title=Озолинь Карл Мартынович (Ozoliņš Kārlis)|publisher=Справочник по истории Коммунистической партии и Советского Союза 1898—1991|deadlink=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200924000513/http://www.knowbysight.info/OOO/05155.asp|archivedate=2020-09-24}}&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;background:#CC0000&quot; |
|[[Акс:Silver - replace this image male.svg|100px]]
| Янис Калнберзинс 
&lt;small&gt;(1893-1986)&lt;/small&gt; 
| 27 ноябри 1959 
| 5 майи 1970
| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.knowbysight.info/KKK/00251.asp|title=Калнберзин Ян Эдуардович (Kalnbērziņš Jānis)|publisher=Справочник по истории Коммунистической партии и Советского Союза 1898—1991|deadlink=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200924000728/http://www.knowbysight.info/KKK/00251.asp|archivedate=2020-09-24}}&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;background:#CC0000&quot; |
|[[Акс:Silver - replace this image male.svg|100px]]
| Виталис Рубенис 
&lt;small&gt;(1914-1994)&lt;/small&gt; 
| 5 майи 1970 
| 20 августи 1974
| {{Sfn|L.P.E. (sējums 8)|1986|страницы=473}}
|-
| style=&quot;background:#CC0000&quot; |
|[[Акс:Silver - replace this image male.svg|100px]]
| Петерис Стротманис 
&lt;small&gt;(1919-2007) &lt;/small&gt; 
| 20 августи 1974 
| 22 июли 1985 
| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.knowbysight.info/SSS/15842.asp|title=Страутманис Пётр Якубович (Strautmanis Pēteris)|publisher=Справочник по истории Коммунистической партии и Советского Союза 1898—1991|deadlink=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200924001344/http://www.knowbysight.info/SSS/15842.asp|archivedate=2020-09-24}}&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;background:#CC0000&quot; |
|[[Акс:Silver - replace this image male.svg|100px]]
| Янис Вагрис  
&lt;small&gt;(1930)&lt;/small&gt; 
| 22 июли 1985 
| 6 октябри 1988 
| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://vesture.eu/Vagris_Jānis|title=Vagris Jānis|publisher=Vesture|deadlink=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200221055646/http://vesture.eu/Vagris_J%C4%81nis|archivedate=2020-02-21|accessdate=2021-08-28}}{{Ref-lv}}&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;background:#CC0000&quot; |
|[[Акс:Piemiņas koku stādīšana (6066415844).jpg|100px]]
| Анатолий Горбунов 
&lt;small&gt;(1942)&lt;/small&gt;
| 6 октябри 1988 
| 4 майи 1990  &lt;ref group=&quot;комм.&quot; name=&quot;lv-2&quot;&gt;Преобразование Верховного Совета Латвийской ССР в Верховный Совет Латвийской Республики в связи с восстановление наименования страны «Латвийская Республика».&lt;/ref&gt;
| &lt;ref name=&quot;Gorbunovs-1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.saeima.lv/lv/par-saeimu/likumdeveju-vesture/anatolijs-gorbunovs-1/|title=Anatolijs Gorbunovs|publisher=Latvijas Republikas Saeima|deadlink=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200923200943/https://www.saeima.lv/lv/par-saeimu/likumdeveju-vesture/anatolijs-gorbunovs-1/|archivedate=2020-09-23}}{{Ref-lv}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gorbunovs-2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://thebiography.us/en/gorbunovs-anatolijs|title=Biography of Anatolijs Gorbunovs (1942—VVVV)|publisher=The Biography|deadlink=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210826075446/https://thebiography.us/en/gorbunovs-anatolijs|archivedate=2021-08-26|accessdate=2021-08-26}}{{Ref-en}}&lt;/ref&gt;
|}

== Пас аз ба даст овардани истиқлол (аз соли 1990) ==
4 майи соли 1990 Шӯрои Олии ҶШС Латвия &quot;Эъломия дар бораи барқарор кардани истиқлоли Ҷумҳурии Латвия&quot;-ро қабул намуд, ки дар асоси он, номи таърихии кишвар «Ҷумҳурии Латвия» (латиш. Latvijas Republika) ва Конститутсияи Ҷумҳурии Латвия (соли 1922) барқарор карда шудаанд.&lt;ref name=&quot;const-1922&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.satv.tiesa.gov.lv/ru/2016/02/04/конституция-латвийской-республики/|title=Конституция Латвийской Республики|publisher=Latvijas Republikas Satversmes tiesa|deadlink=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171003233223/http://www.satv.tiesa.gov.lv/ru/2016/02/04/конституция-латвийской-республики/|archivedate=2020-09-23}}{{Ref-lv}}&lt;/ref&gt;

6 сентябри соли 1991 истиқлоли Латвияро Шӯрои давлатии ИҶШС эътироф кард. 5 июли соли 1993 дар кишвар мақомоти олӣ ''Президенти кишвар'' (латиш. Latvijas Valsts prezidents) ҳамчун сарвари кишвар (давлат) ва ''Президенти вазирон'' (латиш. Latvijas Ministru prezidents) ҳамчун сарвари ҳукумат барқарор карда шуд. Шӯрои Олии Ҷумҳурии Латвия (латиш. Latvijas Republikas Augstākā padome) бо сарварии Раис ШО Ҷумҳурии Латвия Анатолий Валерианович Горбунов фаъолиятро то қабули Конститутсия давом дода буд &lt;ref&gt;{{Книга|автор=Dreifelds, Juris|заглавие=Latvia in Transition|ссылка=https://archive.org/details/latviaintransiti0000drei|место=Cambridge|издательство=Cambridge University Press|год=1996|страниц=214|isbn=978-0-521-55537-1}}{{Ref-en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Книга|автор=Blūzma, Valdis; Celle, Ojārs; Jundzis, Tālavs; Levits, Egils; Zīle, Ļubova|заглавие=Latvijas valsts atjaunošana (1986.g. — 1993.g.)|место=Rīga|издательство=Latvijas Zinātņu akadēmijas / Baltijas stratēģisko pētījumu centrs|год=1998|страниц=528|isbn=978-9-984-64300-7)}}{{Ref-lv}}&lt;/ref&gt;.
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; margin: 1em auto 1em auto&quot; width=&quot;100%&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |
! rowspan=&quot;2&quot; |Аксҳо
! rowspan=&quot;2&quot; |Ном &lt;small&gt;(соҳои ҳаёт)&lt;/small&gt;
! colspan=&quot;2&quot; |Ваколат
! rowspan=&quot;2&quot; |Ҳизб
! rowspan=&quot;2&quot; |Ваколат
! rowspan=&quot;2&quot; |{{Comment|Пр.|Примечания}}
|-
!Оғоз
!Анҷом
|-
! colspan=&quot;8&quot; |Раиси Шӯрои Олӣ ({{lang-lv|Augstākās Padomes priekšsēdētājs}})
|-
| style=&quot;background:#CC0000&quot; |
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Акс:Piemiņas koku stādīšana (6066415844).jpg|100px]]
| rowspan=&quot;2&quot; |Анатолийс Горбуновс &lt;small&gt;(1942) {{lang-lv|Anatolijs Gorbunovs}}&lt;br&gt;(Анатолий Валерианович Горбунов)&lt;/small&gt;  
| rowspan=&quot;2&quot; |4 майи 1990 
| rowspan=&quot;2&quot; |6 июли 1993
|Ҳизби Коммунистии Латвия
| rowspan=&quot;2&quot; |
| rowspan=&quot;2&quot; |&lt;ref name=&quot;Gorbunovs-1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Gorbunovs-2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://thebiography.us/en/gorbunovs-anatolijs|title=Biography of Anatolijs Gorbunovs (1942—VVVV)|publisher=The Biography|deadlink=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210826075446/https://thebiography.us/en/gorbunovs-anatolijs|archivedate=2021-08-26|accessdate=2021-08-26}}{{Ref-en}}&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;background:#D8D8D8&quot; |
|мустақил
|-
! colspan=&quot;8&quot; |Президент ({{lang-lv|prezidents}})
|-
| style=&quot;background:#D8D8D8&quot; |{{Comment|и.в. президент}}
|[[Акс:Piemiņas koku stādīšana (6066415844).jpg|100px]]
|Анатолийс Горбуновс&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1942) {{lang-lv|Anatolijs Gorbunovs}}&lt;br&gt;(Анатолий Валерианович Горбунов)&lt;/small&gt;  
|6 июли 1993  
|8 июли 1993
|мустақил
|
|&lt;ref name=&quot;Gorbunovs-1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Gorbunovs-2&quot; /&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#7FFF00&quot; |5&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;(I—II)
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Акс:Flickr - Saeima - 10.Saeimas deputāts Guntis Ulmanis.jpg|100px]]
| rowspan=&quot;2&quot; |Гунтис Улманис  (1939)  
|8 июли 1993
|8 июли 1996  
| rowspan=&quot;2&quot; |Иттифоқи деҳқонони Латвия
|{{Тарҷума нашудааст 3|Президентские выборы в Латвии (1993)|1993|lv|1993. gada Latvijas prezidenta vēlēšanas}}
| rowspan=&quot;2&quot; |&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.president.lv/lv/valsts-prezidents/bijusie-valsts-prezidenti/guntis-ulmanis#gsc.tab=0|title=Guntis Ulmanis|publisher=Latvijas Valsts prezidenta kanceleja|deadlink=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200923155850/https://www.president.lv/lv/valsts-prezidents/bijusie-valsts-prezidenti/guntis-ulmanis|archivedate=2020-09-23}}{{Ref-lv}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cidob.org/biografias_lideres_politicos/europa/letonia/guntis_ulmanis|title=Guntis Ulmanis|publisher=CIDOB|deadlink=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200923161631/https://www.cidob.org/biografias_lideres_politicos/europa/letonia/guntis_ulmanis|archivedate=2020-09-23}}{{Ref-es}}&lt;/ref&gt;
|-
|8 июли 1996
|8 июли 1999  
|{{Тарҷума нашудааст 3|Президентские выборы в Латвии (1996)|1996|lv|1996. gada Latvijas prezidenta vēlēšanas}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#D8D8D8&quot; |6&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;(I—II)
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Акс:Vaira Vike-Freiberga-13062007.jpg|100px]]
| rowspan=&quot;2&quot; |Вайра Вике-Фрейберга  (1937) 
|8 июли 1999 
|8 июли 2003  
| rowspan=&quot;3&quot; |мустақил
|{{Тарҷума нашудааст 3|Президентские выборы в Латвии (1999)|1999|lv|1999. gada Latvijas prezidenta vēlēšanas}}
| rowspan=&quot;2&quot; |&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.president.lv/lv/valsts-prezidents/bijusie-valsts-prezidenti/vaira-vike-freiberga#gsc.tab=0|title=Vaira Vīķe Freiberga|publisher=Latvijas Valsts prezidenta kanceleja|deadlink=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200923160006/https://www.president.lv/lv/valsts-prezidents/bijusie-valsts-prezidenti/vaira-vike-freiberga|archivedate=2020-09-23}}{{Ref-lv}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cidob.org/biografias_lideres_politicos/europa/letonia/vaira_vike_freiberga|title=Vaira Vike-Freiberga|publisher=CIDOB|deadlink=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200923161444/https://www.cidob.org/biografias_lideres_politicos/europa/letonia/vaira_vike_freiberga|archivedate=2020-09-23}}{{Ref-es}}&lt;/ref&gt;
|-
|8 июли 2003  
|8 июли 2007  
|{{Тарҷума нашудааст 3|Президентские выборы в Латвии (2003)|2003|lv|2003. gada Latvijas prezidenta vēlēšanas}}
|-
| style=&quot;background:#D8D8D8&quot; |7
|[[Акс:Valdis Zatlers in 2011.jpg|100px]]
|[[Валдис Затлерс]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1955)&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;{{lang-lv|Valdis Zatlers}}&lt;/small&gt;&lt;small&gt;&lt;span lang=&quot;lv&quot; style=&quot;font-style:italic;&quot;&gt;Valdis Zatlers&lt;/span&gt;&lt;/small&gt;
|8 июли 2007
|8 июли 2011  
|2007
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.president.lv/lv/valsts-prezidents/bijusie-valsts-prezidenti/valdis-zatlers#gsc.tab=0|title=Valdis Zatlers|publisher=Latvijas Valsts prezidenta kanceleja|deadlink=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200923160232/https://www.president.lv/lv/valsts-prezidents/bijusie-valsts-prezidenti/valdis-zatlers|archivedate=2020-09-23}}{{Ref-lv}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cidob.org/biografias_lideres_politicos/europa/letonia/valdis_zatlers|title=Valdis Zatlers|publisher=CIDOB|deadlink=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200923161959/https://www.cidob.org/biografias_lideres_politicos/europa/letonia/valdis_zatlers|archivedate=2020-09-23}}{{Ref-es}}&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;background:#D8D8D8&quot; |8
|[[Акс:Flickr - Saeima - 10.Saeimas deputāts Andris Bērziņš (ievēlēts no Vidzemes apgabala).jpg|100px]]
|Андрис Берзинш&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1944)&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;{{lang-lv|Andris Bērziņš}}&lt;/small&gt;&lt;small&gt;&lt;span lang=&quot;lv&quot; style=&quot;font-style:italic;&quot;&gt;Andris Bērziņš&lt;/span&gt;&lt;/small&gt;
|8 июли 2011 
|8 июли 2015  
|мустақил
|2011
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.president.lv/lv/valsts-prezidents/bijusie-valsts-prezidenti/andris-berzins#gsc.tab=0|title=Andris Bērziņš|publisher=Latvijas Valsts prezidenta kanceleja|deadlink=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200923160427/https://www.president.lv/lv/valsts-prezidents/bijusie-valsts-prezidenti/andris-berzins|archivedate=2020-09-23}}{{Ref-lv}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cidob.org/biografias_lideres_politicos/europa/letonia/andris_berzins_n_1944|title=Andris Berzins (n. 1944)|publisher=CIDOB|deadlink=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200923161811/https://www.cidob.org/biografias_lideres_politicos/europa/letonia/andris_berzins_n_1944|archivedate=2020-09-23}}{{Ref-es}}&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;background:#00FF00&quot; |9
|[[Акс:Flickr - Saeima - 10.Saeimas deputāts Raimonds Vējonis.jpg|100px]]
|Раймондс Вейонис&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1966)&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;{{lang-lv|Raimonds Vējonis}}&lt;/small&gt;&lt;small&gt;&lt;span lang=&quot;lv&quot; style=&quot;font-style:italic;&quot;&gt;Raimonds Vējonis&lt;/span&gt;&lt;/small&gt;
|8 июли 2015  
|8 июли 2019  
|Ҳизби сабзи Латвия
|2015
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.president.lv/lv/valsts-prezidents/bijusie-valsts-prezidenti/raimonds-vejonis/biografija#gsc.tab=0|title=Valsts prezidenta Raimonda Vējoņa biogrāfija|publisher=Latvijas Valsts prezidenta kanceleja|deadlink=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200923160725/https://www.president.lv/lv/valsts-prezidents/bijusie-valsts-prezidenti/raimonds-vejonis/biografija|archivedate=2020-09-23}}{{Ref-lv}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cidob.org/biografias_lideres_politicos/europa/letonia/raimonds_vejonis|title=Raimonds Vejonis|publisher=CIDOB|deadlink=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200923161254/https://www.cidob.org/biografias_lideres_politicos/europa/letonia/raimonds_vejonis|archivedate=2020-09-23}}{{Ref-es}}&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;background:#00FFFF&quot; |10
|[[Акс:Sergio Mattarella and Latvian President Levits at the 16th Arraiolos meeting (2) (cropped).jpg|100px]]
|[[Эгилс Левитс]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1955)&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;{{lang-lv|Egils Levits}}&lt;/small&gt;&lt;small&gt;&lt;span lang=&quot;lv&quot; style=&quot;font-style:italic;&quot;&gt;Egils Levits&lt;/span&gt;&lt;/small&gt;
|8 июли 2019  
|амалкунанда
|Роҳи латвиягӣ
|2019
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.president.lv/lv/valsts-prezidents/valsts-prezidents-egils-levits#gsc.tab=0|title=Valsts prezidents Egils Levits|publisher=Latvijas Valsts prezidenta kanceleja|deadlink=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200923160856/https://www.president.lv/lv/valsts-prezidents/valsts-prezidents-egils-levits|archivedate=2020-09-23}}{{Ref-lv}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cidob.org/biografias_lideres_politicos/europa/letonia/egils_levits|title=Egils Levits|publisher=CIDOB|deadlink=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200923162152/https://www.cidob.org/biografias_lideres_politicos/europa/letonia/egils_levits|archivedate=2020-09-23}}{{Ref-es}}&lt;/ref&gt;
|}

== Ҳамчунин нигаред ==
* Рӯйхати роҳбарони ҳукуматҳои Латвия

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ|2|group=&quot;комм.&quot;}}
{{Эзоҳ|3}}

== Адабиёт ==
{{Refbegin|2}}
* {{Книга|заглавие=Журнал заседаний Временного Правительства|место=Петроград|год=1917|том=1 (март—апрель 1917 года)|ref=Журнал заседаний…}}
* {{Книга|заглавие=Полпреды сообщают… : Сборник документов об отношениях СССР с Латвией, Литвой и Эстонией. Август 1939 г. — август 1940 г.; редкол.: В. Г. Комплектов и др.|ссылка=https://archive.org/details/polpredysoobshch0000unse|место={{М}}|издательство=Международные отношения|год=1990|страниц=540|isbn=5-7133-0354-3|ref=Полпреды сообщают…}}
* {{Книга|заглавие=Хрестоматия по истории Балтийских стран: учеб. пособие / ред. Л. Дубьева|место=Таллинн|издательство=Авита|год=2002|страниц=223|isbn=9-985-20610-X}}
* {{Книга|автор={{comment|Миронов Н. В.|Миронов Николай Владимирович}}|заглавие=Правовое регулирование внешних сношений СССР, 1917—1970 гг.|место={{М}}|издательство=Международные отношения|год=1971|страниц=294|ref=Миронов}}
* {{Книга|автор=Мялксоо, Лаури|заглавие=Советская аннексия и государственный континуитет: международно-правовой статус Эстонии, Латвии и Литвы в 1940—1991 гг. и после 1991 г.: Исследование конфликта между нормативностью и силой в международном праве|ответственный=Перевод: А. Крашевский|место=Тарту|издательство=изд-во Тартуского донишгоҳа|год=2005|страниц=399|isbn=978-9-949-11144-2|ref=Мялксоо}}
* {{Книга|заглавие=Deviņu vīru spēks: Stāsti par deviņiem Ministru prezidentiem 1918—1940|ответственный=Krūmiņš, Gatis (zinātniskais redaktors)|место=Rïga|издательство=Valsts kanceleja|год=2016|страниц=240|isbn=978-9-934-82252-0|ссылка=https://www.mk.gov.lv/sites/default/files/editor/premjeru_gramata.pdf|ref=Krūmiņš|=https://web.archive.org/web/20170223163450/http://mk.gov.lv/sites/default/files/editor/premjeru_gramata.pdf}} {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20170223163450/http://mk.gov.lv/sites/default/files/editor/premjeru_gramata.pdf |date=2017-02-23 }}{{Ref-lv}}
* {{Книга|заглавие=Latvijas padomju enciklopēdija|ответственный=Jērāns, Pēteris (zinātniskais redaktors)|место=Rïga|издательство=Galvenā enciklopēdiju redakcija|том=8 (Platp — Singa)|год=1986|страниц=730|ref=L.P.E. (sējums 8)}}{{Ref-lv}}
* {{Книга|автор=Mangulis, Visvaldis|заглавие=Latvia in the Wars of the Twentieth Century|ссылка=https://archive.org/details/latviainwarsof200000mang|место=Princeton Junction, NJ|издательство=Cognition Books|год=1983|страниц=207|isbn=978-0-912-88100-3|ref=Mangulis}}{{Ref-lv}}
* {{Книга|автор=Nohlen, Dieter; Stöver, Philip|заглавие=Elections in Europe: A data handbook|место=Baden-Baden|издательство=Nomos|год=2010|страниц=2070|isbn=978-3-8329-5609-7}}{{Ref-en}}
* {{Книга|автор=Plakans, Andrejs|заглавие=Historical Dictionary of Latvia|ссылка=https://archive.org/details/historicaldictio0000plak|место=Lanham, MD|издательство=Scarecrow Press|год=2008|страниц=344|издание=2|isbn=978-0-810-85515-1}}{{Ref-en}}
* {{Книга|автор=Roszkowski, Wojciech; Kofman, Jan|заглавие=Biographical Dictionary of Central and Eastern Europe in the Twentieth Century|место=Abingdon-on-Thames|издательство=Routledge|год=2016|издание=2|страниц=1208|isbn=978-1-317-47594-1|ref=Roszkowski / Kofman}}{{Ref-en}}
* {{Книга|автор=Treijs, Rihards|заглавие=Latvijas Prezidenti 1918—1940|место=Rïga|издательство=Latvijas Vestnesis|год=2004|страниц=272|isbn=978-9-984-73147-6}}{{Ref-lv}}
* {{Книга|автор=Šilde, Ādolfs|заглавие=Latvijas vēsture, 1914—1940|место=Rïga|издательство=Daugava|год=1976|страниц=781|ref=Šilde}}{{Ref-lv}}

[[Гурӯҳ:Феҳристи президентҳо]]
[[Гурӯҳ:Президентҳои Латвия]]
[[Гурӯҳ:Феҳристи сарварони кишварҳо]]</text>
      <sha1>rlvdnl26pg7ccb22az386kwmjts9ecg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Фейруз Ҳакимов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>291782</id>
    <revision>
      <id>1492752</id>
      <parentid>1487912</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T23:59:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492752</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12136" sha1="aomd0f9ivzbjuff5xuptjo0dkmfge3i" xml:space="preserve">{{Мусиқидон
| ном = Фейруз Ҳакимов
| номи пурра = Ҳакимов Фейруз Ҳамидович
| кишвар = {{парчамбандӣ|ИҶШС}}&lt;br&gt;{{парчамбандӣ|ҶШС Тоҷикистон}}&lt;br&gt;{{парчамбандӣ|Тоҷикистон}}
| таърихи таваллуд = 4.03.1974
| зодгоҳ = {{Зодгоҳ|Душанбе|шаҳри Душанбе}} 
| касб = гиторнавоз, оҳангсоз
| тасвир = Фейруз Хакимов.jpg
| соз = гитор, асбобҳои клавишӣ
| солҳои фаъолият = 1993 — то ҳол
| номи мустаъор = Фира, Dj Fire
}}
'''Ҳаки́мов Фейру́з Ҳами́дович''' ([[4 март]]и [[Соли 1974|1974]], [[Душанбе]]) — навозанда, оҳангсоз&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.kinopoisk.ru/name/2804090/|title=Фейруз Хакимов|website=kinopoisk.ru|lang=ru|accessdate=2021/08/30}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://filmnavi.ru/person/fejruz-xakimov|title=Фейруз Хакимов — Биография Кино|website=filmnavi.ru|lang=ru|accessdate=2021/08/29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210731181253/https://filmnavi.ru/person/fejruz-xakimov|archivedate=2021-07-31}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kinonavigator.ru/films/2902382|title=СНЕЖНЫЙ ЧЕЛОВЕК|website=kinonavigator.ru|lang=ru|accessdate=2121/08/29}}&lt;/ref&gt;, гитарнавоз, актёр&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ru.kinorium.com/name/3120814/|title=Фильмография — Фейруз Хакимов|website=ru.kinorium.com|lang=ru|accessdate=2021/08/29}}&lt;/ref&gt;.

== Таърих ==
Фейрӯз Ҳакимов 4 марти соли 1974 дар шаҳри [[Душанбе]] ([[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон|ҶШС Тоҷикистон]]) таваллуд йофтааст. Дар давраи кӯдакӣ Фейруз Ҳакимов футболро ҷиддан дӯст медошт&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sport.rambler.ru/other/36689761-dj-fire-feyruz-hakimov-v-detstve-mechtal-stat-krutym-futbolistom/|title=Фейруз Хакимов — «Фарзин»|website=sport.rambler.ru|lang=ru|accessdate=22021/08/29}}&lt;/ref&gt;. Аммо модараш ӯро на ба сексияи варзиш, балки ба мактаби мусиқии, синфи аккордеон, фиристод, ки онро Фейрӯз, соли 1987, бомуваффақият хатм кард.

== Маориф ==
* Соли 1987 — мактаби мусиқии № 5 дар Душанбе, бо ихтисоси [[аккордеон]] хатм кардааст;
* 1989 — мактаби миёнаи № 66 дар Душанбе хатм кардааст;
* Соли 1993 — Коллеҷи саноатии Душанберо хатм кардааст (шуъбаи «Радиоалоқа ТВ ва радиошунавонӣ»);
* 1998 — Хатмкардаи [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон|Донишгоҳи давлатии миллии Тоҷикистон]]. Факултаи физика, кафедра — «Радиофизика ва радиоэлектроника».

== Фаъолияти меҳнатӣ ==
* Солҳои 1998—2003 дар Пажӯҳишгоҳи илмӣ-тадқиқотии масъалаҳои шаҳрсозӣ ва меъморӣ дар вазифаи Вазорати андоз ва боҷҳои Раёсати тарҳрезии компютерҳо (дар самти ДМТ) кор карда буд;
* 2003—2006 {{нп5|DJ||ru|DJ}} дар радиои «[[Ватан]]» 106 FM;
* 2008—2016 DJ дар радиои «Ориёно» 103 FM;
* Солҳои 2008—2018 омӯзгорӣ кафедраи муҳандисии садои [[Консерваторияи миллии Тоҷикистон ба номи Т. Сатторов|Консерваторияи миллии Тоҷикистон]];
* 2016—2020 Муҳаррири мусиқии ТРК «Ватан» 106 FM&lt;ref name=&quot;vatan-muzred&quot;&gt;{{Cite web|url=http://vatan.tj/pages/35|title=Фейруз Хакимов- эксперт международного конкурса!|website=vatan.tj|lang=ru|accessdate=2021/08/29}}&lt;/ref&gt;;
* Аз 16 октябри соли 2017 — Узви Иттифоқи кинематографистони Ҷумҳурии Тоҷикистон&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://asiaplus.news/2017/10/16/muzykant-fejruz-hakimov-stal-chlenom-soyuza-kinematografistov-tadzhikistana/|title=Музыкант Фейруз Хакимов стал членом Союза кинематографистов Таджикистана|website=asiaplus.info.tj|lang=ru|accessdate=2021/08/30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260927173236/https://asiaplus.news/2017/10/16/muzykant-fejruz-hakimov-stal-chlenom-soyuza-kinematografistov-tadzhikistana/|archivedate=2026-09-27}}&lt;/ref&gt;;
* Аз 29 декабри соли 2017 — Узви Иттифоқи журналистони Ҷумҳурии Тоҷикистон.

== Фаъолияти эҷодӣ ==
* Аз моҳи март то августи 1993 — гитарнавози гурӯҳи «[[Парем]]»;
* Аз соли 1994 то 1996 — Фейрӯз Ҳакимов якҷоя бо Владимир Юматов гурӯҳи «Конгломерат» ташкил кард, ки дар он гитарнавоз ва овозҳон буд&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://asiaplus.news/2018/04/30/ne-stalo-muzykanta-vladimira-yumatova/|title=Не стало музыканта Владимира Юматова|website=asiaplus.news|lang=ru|accessdate=2021/08/29}}&lt;/ref&gt;;
* Солҳои 1996—1999 — гитарнавози гурӯҳи «Западный квартал»;
21 ноябри соли 1999 Фейрӯз Ҳакимов ҳамроҳ бо ҳамноми худ — [[Ҳабиб Ҳакимов]], гурӯҳи «Фарзин» ташкил дод&lt;ref name=&quot;farzin&quot;&gt;{{Cite web|url=https://tj.sputniknews.ru/20210818/kultovye-tadzhikskie-gruppy-kuda-propali-lubimye-zvezdy-1039967670.html|title=Миллионы фанаток и лучшие хиты: куда пропали культовые таджикские группы|website=tj.sputniknews.ru|lang=ru|accessdate=2021/08/29}}&lt;/ref&gt;. Ҳамчун гитарнавози гурӯҳ, Фейруз Ҳакимов инчунин барои қисми мусиқӣ масъул буд ва ҳамчун продюсери мусиқӣ амал мекард. Дар кори студияви, гурӯҳи «Фарзин» бо муҳандиси садои студияи «[[JC Records Studio]]» — [[Олим Ширинов]] зич ҳамкорӣ мекард&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.last.fm/ru/music/%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B7%D0%B8%D0%BD/+wiki|title=Группа «Фарзин»|website=last.fm|lang=ru|accessdate=2021/08/29|archivedate=2021-08-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210829082029/https://www.last.fm/ru/music/%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B7%D0%B8%D0%BD/+wiki}}&lt;/ref&gt;.

Гурӯҳи «Фарзин» дар ибтидои солҳои 2000 хеле машҳур буд&lt;ref name=&quot;farzin&quot; /&gt; ва дар соли 2000 ҳатто дар ҷашнвораи байналмилалии «Азия Дауысы» ({{Lang-ru|«Голос Азии»}}), ки дар [[Алмати|Алма-ата]] ([[Қазоқистон]])) баргузор шуд, ҳамчун меҳмонони фестивал буд.

Аз соли 2005 инҷониб Фейруз Ҳакимов ҳамчун агенти озоди мусиқӣ амал мекунад — ҳамчун навозандаи озоди дар гурӯҳҳои гуногун бозӣ мекунад, аранжировка мекунад, барои филм ва телевизион мусиқӣ менависад ва инчунин дар маҳфилҳои мухталифи шаҳр ҳамчун диҷей бо тахаллуси — Dj Fire, баромад мекунад&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tj.sputniknews.ru/20170421/feyruz-khakimov-v-detstve-mechtal-stat-krutym-futbolistom-1022118689.html|title=Dj Fire Фейруз Хакимов: в детстве мечтал стать крутым футболистом|website=tj.sputniknews.ru|lang=ru|accessdate=2021/09/01}}&lt;/ref&gt;.

Дар соли 2017, Фейруз Ҳакимов мавзӯи муҳокимаи моҷарои байналмилалӣ шуд, ки узви ҳайати доварони озмуни «SILK WAY STAR» дар Алмаато буда, ба як иштирокчии Қазоқистон баҳои хеле паст додааст&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://news.rambler.ru/other/38019336-zriteli-muzykalnogo-shou-osvistali-zhyuri-iz-tadzhikistana/|title=Зрители музыкального шоу освистали жюри из Таджикистана|website=rambler.ru|lang=ru|accessdate=2021/08/29}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://asiaplus.news/2017/09/28/zhyuri-iz-tadzhikistana-okazalos-v-epiczentre-skandala-na-konkurse-silk-way-star/|title=Жюри из Таджикистана оказалось в эпицентре скандала на конкурсе SILK WAY STAR|website=asiaplus.info.tj|lang=ru|accessdate=2021/08/30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260928161751/https://asiaplus.news/2017/09/28/zhyuri-iz-tadzhikistana-okazalos-v-epiczentre-skandala-na-konkurse-silk-way-star/|archivedate=2026-09-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kstnews.kz/blogs/item-39567|title=«Silk way star» на телеканале «Qazaqstan»|website=kstnews.kz|lang=ru|accessdate=2021/08/29|archivedate=2021-08-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210829120959/https://kstnews.kz/blogs/item-39567}}&lt;/ref&gt;.

== Иштирок дар фестивалҳо ==
* 2000 — «Азия Дауысы» (дар ҳайати гурӯҳи «Фарзин»);
* 2004 — Продюсери фестивали «Ситораҳои асри нав» ({{Lang-ru|«Звёзды нового века»}});
* 2005 — Продюсери фестивали «Ситораҳои асри нав» ({{Lang-ru|«Звёзды нового века 2»}});
* 2017 — «Silk way star» — коршиноси доварон&lt;ref name=&quot;vatan-muzred&quot;/&gt;;
* 2018 — «Discover Silk Road Star» — узви ҳакамон.

== Ҷоизаҳо ва мукофотҳо ==
* 2001 — ҷоизаи озмуни «Сонеъ» барои албоми беҳтарини сол, гурӯҳи «Фазин» — Tajikennium;
* 2003 — барандаи ҷоизаи «Суруди сол 2003», аз ҷониби ТРК [[Азия-Плюс|«Азия-Плюс»]] &quot; бо суруди «Бандарӣ» (дар ҳайати гурӯҳи «Фазин»);
* 2004 — барандаи ҷоизаи «Суруди сол 2004», аз ҷониби ТРК «Азия-Плюс» бо суруди «Фариштаи Тилло»&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=LYlE-lGySGQ&amp;t=268s|title=Суруди Сол 2004, «Фарзин» — Фариштаи тило|website=youtube.com|accessdate=2021/08/29}}&lt;/ref&gt; (дар ҳайати гурӯҳи «Фазин»);
* Моҳи январи соли 2013 Фейруз Ҳакимов ҷоизаи «TOP-50: Одамони услуби шаҳри Душанбе барои соли 2012» гирифт&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://top50.tj/index.php/main/profile/154|title=Победитель ТОП-50 2012 года — Фейруз Хакимов|website=top50.tj|lang=ru|accessdate=2021/08/29}}&lt;/ref&gt;.

== Эзоҳ==
{{Эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==

[[Гурӯҳ:Мутрибони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Мусиқидонон аз рӯи алифбо]] 
[[Гурӯҳ:Шахсиятҳо аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Ҳунарпешаҳо аз рӯи алифбо]] 
[[Гурӯҳ:Википедиа:Зиндагиномаи муосирон]]
[[Гурӯҳ:Зодагони соли 1974]]
[[Гурӯҳ:Зодагони 4 март]]</text>
      <sha1>aomd0f9ivzbjuff5xuptjo0dkmfge3i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Нигоштори роёнаӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292443</id>
    <revision>
      <id>1492606</id>
      <parentid>1431921</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T19:52:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492606</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6591" sha1="tm6j0c0schbz9zvbcm9p83w7fx2o3zl" xml:space="preserve">'''Нигоштори роёнаӣ'''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://vazhaju.tj/word/%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D1%88%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%20%D1%80%D0%BE%D1%91%D0%BD%D0%B0%D3%A3/MTA1ODk2|title=Нигоштори роёнаӣ чист? Маънии нигоштори роёнаӣ|author=Вожаҳои мусавваби Фарҳангистони забону адаби форсӣ|website=vazhaju.tj|publisher=Вожаҷӯ|lang=tg|accessdate=2021-10-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211028164100/https://vazhaju.tj/word/%25D0%25BD%25D0%25B8%25D0%25B3%25D0%25BE%25D1%2588%25D1%2582%25D0%25BE%25D1%2580%25D0%25B8%2520%25D1%2580%25D0%25BE%25D1%2591%25D0%25BD%25D0%25B0%25D3%25A3/MTA1ODk2|archivedate=2021-10-28}}&lt;/ref&gt; ({{lang-fa|نگاشتار رایانه‌ای}}), '''гирофики роёнаӣ''' ({{lang-en|computer graphics}}), '''графикаи компютерӣ''' (''графикаи мошинӣ'') — [[нигоштор]]е аст, ки бо истифода аз [[роёна]] сохта мешавад ва намоёнгари додаи тасвирӣ бо роёна ба кумаки сахтафзор ва нармафзори нигошторӣ аст.

== Таърих ==
Бори аввал тарҳу нақшаҳо бо ёрии дастгоҳҳо солҳои 60 асри 20 кашида мешудаанд. Ҳисобмошинҳои нахустин барои нигорасозӣ воситаҳои махсус надоштанд, вале онҳоро барои кашидану коркарди тасвирҳо истифода бурдан мумкин буд. Доираи истифодаи нигоштори роёнаӣ торафт васеъ гардида, соҳаҳои илму техника, муҳандисӣ, тиб, фаъолияти тиҷоратӣ, идоравӣ, нашриявӣ, инчунин соҳаҳои санъату кино, телевизионро фаро гирифтааст. нигоштори роёнаӣ-ро истифодабарандагони компютерҳои шахсӣ низ метавонанд бо ёрии таҷҳизоти интерактив истифода баранд. нигоштори роёнаӣ-ро аз рӯи тарзи кашидани тасвирҳо ба дучена (2D), сечена (3D), CGI (Compyter Generated Imades — Объектҳои Таҳиягардидаи Компютерӣ) ва аз рӯи тарзи пешниҳоди иттилооти графикӣ ва алгоритмҳои аз он барояндаи коркарди тасвирҳо ба векторӣ, растрӣ, фракталӣ ҷудо мекунанд. Дар графикаи векторӣ тасвир ҳамчун маҷмӯи тарҳои содаи геометри (нуқтаҳо, хатҳо, шакл ва ҷисмҳои геометрӣ)-и дорои хусусияту муносибатҳои хос кашида мешавад. Барномаҳои компютерӣ барои кор бо графикаҳои векторӣ бештар барои офаридани аксҳо ва камтар барои коркарди онҳо пешбинӣ шудаанд. Тасвирҳоро дар шакли векторӣ бе ягон инҳироф тағйир дода, миқёсашро дигар кардан мумкин аст. Графикаи векторӣ барои кашидани тарҳҳо, ифодаи нишондодҳои фаъолияти муассисаву корхонаҳо хеле мувофиқ буда, барои андозагирии ҳуруфот ва ғ. истифода мегардад. (мас., Adobe Illuctrator). Тарзи растрии нигоштори роёнаӣ тасвирро дар намуди нуқтаҳои рангин ифода мекунад. Дар графикаи растрӣ пикселҳои матрисаи дученака додаҳои ибтидоӣ мебошанд, ки ба ҳар кадоми онҳо миқдори муайяни равшанӣ, рангнокӣ, шаффофият ё маҷмӯи ин ё он параметрҳо татбиқ мегарданд. Тавассути графикаи растрӣ ҳар гуна тасвирҳоро кашидан мумкин аст, вале ин усул норасоиҳо низ дорад (мас., ҳаҷми зиёди хотира, ки барои кор бо тасвирҳо зарур аст, инчунин маҳвшавӣ ҳангоми таҳрири онҳо). Барномаҳоеро, ки барои кор бо тасвирҳои растрӣ пешбинӣ шудаанд, муҳаррирони растрии графикӣ (мас., Adobe Photoshop) меноманд. Бо ёрии ин барномаҳо расм мекашанд, онро такмилу тасҳеҳ мекунанд. Барои ба компютер ворид намудани тасвиру аксҳо дастгоҳҳои аккосӣ ва видеоии рақамиро истифода мебаранд. Графикаи растрӣ дар таҳияи нашрияҳои мултимедӣ ва полиграфӣ корбаст мегардад. Дар графикаи фракталӣ аксҳоро бо сохтани муодила (ё системаи муодилаҳо) мекашанд. Дар ин маврид дар ҳофизаи роёна фақат муодила нигоҳ дошта мешавад. Хусусияти бо ҳисобу китоб кашидани нигораҳои табиати зиндаро ҳангоми ба вуҷуд овардани аксҳои ғайриодӣ истифода мебаранд.

Тарзи себуъдии нигоштори роёнаӣ объектҳоро, маъмулан, чун маҷмӯъи сатҳҳо ё ҳиссачаҳои одӣ, ки полигонҳо ном доранд, ифода мекунад. Дар ин маврид ба сифати полигон секунҷаҳо истифода шуда, ҳангоми дигаргунсозии онҳо матрисаҳои чархиш, ҷойивазкунӣ ва миқёсгирӣ корбаст мегарданд. Нигоштори роёнаиии себуъдӣ дар синамо, бозиҳои роёнаӣ ва амсоли инҳо истифода мешавад.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{ЭМТ|Графикаи компютерӣ|4|муаллиф=Т. Ҷӯраев}}

[[Гурӯҳ:Нигоштори роёнаӣ| ]]</text>
      <sha1>tm6j0c0schbz9zvbcm9p83w7fx2o3zl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дарёсолор</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293208</id>
    <revision>
      <id>1492410</id>
      <parentid>1490170</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T14:50:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492410</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28257" sha1="jo5efm1w8r9scgyvf890xnkg12y84ag" xml:space="preserve">{{Дараҷаи низомӣ
| тасвир1         = Russia-Navy-OF-8-2010.svg
| image_size     = 100px
| зернавис1       = &lt;small&gt;Сардӯшии дарёсолор дар Нерӯи дарёии Русия&lt;/small&gt;
| тасвир2         = Russia-Navy-OF-8-Sleeve.svg
| зернавис2       = &lt;small&gt;Нишони остини дарёсолор дар Нерӯи дарёии Русия&lt;/small&gt; 
| ном             = Дарёсолор
| кишвар          = {{парчамбандӣ|Russia}}
| нерӯ           = [[Артиш]]
| кӯтаҳнивишт     = {{lang-fa|'''دریاسالار'''}}
| rank           = «''Сеситора''»
| NATO rank      = [[Дараҷаҳои Нерӯҳои мусаллаҳи Тоҷикистон|OF-8]]
| Non-NATO rank  = 
| бунёдшуда       = 
| бекоршуда       = 
| дараҷаи болотар = [[Новгонсолор]]
| дараҷаи пойинтар = [[Дарёбон]]
| ҳамто           = {{bulleted list|[[Сипаҳсолор]]|{{nowrap|{{парчамбандӣ|Russia}} ''Адмирал''}}&lt;ref name=&quot;Алиев&quot;&gt;{{книга|автор= Алиев Г. Г. канд. филол. наук |часть= |заглавие=Персидско-русский и русско-персидский военный словарь|ответственный=Под ред. канд. филол. наук, доц. А. М. Шойтова|место= М.|издательство=Воениздат|год=1972|страницы=131; 323|страниц=655|тираж=3500|isbn=}}&lt;/ref&gt;|{{парчамбандӣ|USA}} ''Vice admiral''|[[File:NATO flag.svg|24px]] [[НАТО|NATO]] OF-8}}|
}}
'''Дарёсолор''' ({{lang-fa|'''دریاسالار'''}}) — [[дараҷаи низомӣ|дараҷае]] [[солор]]ӣ дар [[нерӯи дарёӣ]], ки ҷойгоҳе болотар аз [[дарёбон]] ва пойинтар аз [[новгонсолор]] дорад ва баробар бо [[сипаҳсолор]] дар [[Нерӯи заминӣ|нерӯҳои заминӣ]] ва [[Нерӯи ҳавоӣ|ҳавоӣ]] аст&lt;ref&gt;''Анварӣ'', ''Ҳасан''. [[Фарҳанги бузурги сухан|Фарҳанги бузурги «Сухан»]]. Ба сарпарастии Ҳасан Анварӣ, Теҳрон: «Сухан», 1381 –. 8 ҷ. мусаввар. ISBN 964-6961-98-3 (давра).&lt;/ref&gt;; '''адмирал'''.

''Дарёсолор'' дар [[нерӯҳои мусаллаҳ]] маъмулан мақоми фармондеҳи бузургнов дар нерӯи дарёиро дорад.

{| class=&quot;wikipedia sortable&quot; border=&quot;1&quot;
|-
|+ '''[[Дараҷаи низомӣ|Размпоягон]]'''
|-	
|width=&quot;30%&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#cfcfcf;&quot; | &lt;small&gt;кеҳтар:&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[Дарёбон]]
|width=&quot;35%&quot; align=&quot;center&quot;  style=&quot;background:#bfbfbf;&quot;| [[File:Middle Emblem of the Russian Navy.svg|55px]]&lt;br&gt;'''Дарёсолор'''&lt;br&gt;
|width=&quot;30%&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#afafaf;&quot; | &lt;small&gt;меҳтар:&lt;/small&gt;&lt;br&gt; [[Новгонсолор]] &lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;/small&gt;
|}

== Вожашиносӣ ==
«''Дарёсолор''» ба маънои «''фармондеҳи нерӯи дарёӣ''»&lt;ref name=&quot;Луғатнома&quot;&gt;[https://dehkhoda.ut.ac.ir ''Деҳхудо'', ''Алиакбар''. Луғатномаи Деҳхудо (нусхаи диҷитол) бар асоси нусхаи физикии 15-ҷилдии интишори соли 1377. — Муассисаи Луғатномаи Деҳхудо ва Маркази байнулмилалии омӯзиши забони форсии Донишгоҳи Теҳрон, 1399.]{{Пайванди мурда|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; аз ду [[вожа]] сохта шудаву мақулаи дастурии он [[исм]] ва сохтвожаи он ба сурати [исм (''[[дарё]]'') + [[исм]] (''[[солор]]'')] аст: 
&lt;blockquote&gt;''[[дарё]]'' ({{lang-pal|''drayāb-''}} &lt; {{lang-peo|''drayah-''}})&lt;ref name=&quot;Ҳасандӯст&quot;&gt;''Ҳасандӯст, Муҳаммад''. Фарҳанги решашинохтии забони форсӣ. Теҳрон: Фарҳангистони забону адаби форсӣ, Нашри осор, 1383. ISBN 978-600-6143-55-2.&lt;/ref&gt; + ''[[солор]]'' ({{lang-pal|''sardār''}} &lt; [[Забони эронии бостон|эронии бостон]]: ''*sara-dāra-'' &gt; {{lang-xpr|''sārδār''}}&lt;ref&gt;''Ҳасандӯст, Муҳаммад''. Фарҳанги решашинохтии забони форсӣ. Теҳрон: Фарҳангистони забону адаби форсӣ, Нашри осор, 1393. ISBN 978-600-6143-57-6. — ҷ. 3, сc. 1648, 1718.&lt;/ref&gt;)&lt;/blockquote&gt;

Дар сохти ин исм аз фароянди вожасозии таркиб истифода шудааст. «''Солор''» гунае дигар аз «''[[сардор]]''» аст, ки аз куҳантарин замонҳо ба маънои «''раҳбар, пешво, фармондеҳ; генерал''» дар номгузории симату дараҷаҳои низомӣ ба кор меравад&lt;ref name=&quot;Луғатнома&quot; /&gt;.

Истилоҳи «''дарёсолор''»-ро соли 1935 [[Фарҳангистони забон ва адаби форсӣ|''Фарҳангистони забони Эрон'']] ҷойгузини дараҷаи низомии «''амирулбаҳри якум''» (аз {{lang-ar|'''أمیرالبحر'''}} &lt; {{lang-fr|admiral}} «''фармондеҳи нерӯи дарёӣ''») кардааст&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://ganjineh.nlai.ir/article_1831.html |title=''Рустоӣ, Муҳсин''. Вожагони низомии мусаввиби Фарҳангистони Эрон (1314—1320 ҳ.ш.) // Ганҷинаи аснод. |accessdate=2021-12-22 |archivedate=2018-04-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180411091817/http://ganjineh.nlai.ir/article_1831.html }}&lt;/ref&gt;.

== Пешина ==
'''Адмирал''' ({{lang-ru|адмира́л}} &lt; {{lang-nl|admiraal}}&lt;ref&gt;''М. Фасмер''. Этимологический словарь русского языка. Под ред. О. Н. Трубачёва. Москва, «Прогресс», 1986. Т. I, С. 62.&lt;/ref&gt; &lt; {{lang-fr|amiral}}, ''admiral'' &lt; {{lang-ar|‏'''أمير البحر'''}} ''амиру-л-баҳр'' «''дарёсолор''»&lt;ref&gt;''A. Dauzat'', ''J. Dubois'', ''H. Mitterand''. Nouveau Diccionaire Étymologique et Historique. Libraire Larousse, Paris, 1964. С. 29.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{ВТ-ЭСБЕ|Адмирал}}&lt;/ref&gt;) ҳамчун дараҷаи низомӣ дар нерӯи дарёӣ дар Аврупо садаи XII расм шуд (дар [[Венетсия]] ва [[Генуя]]). [[Пётри I]] охири садаи XVII дар [[Русия]] ин дараҷаро (генерал-адмирал, адмирал, витсе-адмирал ва контр-адмирал) ҷорӣ намуд.

[[7 май]]и [[1940]] дар [[Флоти ҳарбии баҳрии СССР]] дараҷаҳои контр-адмирал, витсе-адмирал, адмирал, адмирали флот таъсис ёфтанд, барои адмиралҳои хидмати инженерии киштӣ унвонҳои инженер-контр-адмирал, инженер-витсе-адмирал, инженер-ад­мирал ҷорӣ шуд. 3 марти 1955 ба ивази унвони адмирали флот – Адмирали Флоти Иттифоқи Советӣ қабул шуд. Аз 28 апрели 1962 унвони Адмирали Флоти СССР низ ҷорӣ гардид. Барои адмиралҳои хидмати инженерӣ аз 18 ноябри 1971 унвонҳои конт-адмирал-инженер, витсе-адмирал-инженер, адмирал-инженер муқаррар шуданд.

== Ному нишони дарёсолор дар нерӯҳои дарёии кишварҳои ҷаҳон ==
&lt;gallery class=&quot;center&quot;&gt;
File:Generic-Navy-12.svg|{{lang|sq|Admiral}}&lt;br /&gt;[[Albanian Navy]]&lt;ref name=&quot;Albanian_Navy&quot;&gt;{{cite web |title=GRADAT, FORCA DETARE |url=https://aaf.mil.al/gradat/1466-gradat-e-fa |website=aaf.mil.al |access-date=25 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210428065156/https://aaf.mil.al/images/pdf/gradat_FD.pdf |archive-date=28 April 2021 |language=sq |accessdate=2022-12-08 |archivedate=2021-04-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210428065156/https://aaf.mil.al/images/pdf/gradat_FD.pdf }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://aaf.mil.al/english/index.php/komanda-e-fd/382-rank-insignias/2034-navy-forces-ranks|title=Naval Force|accessdate=2022-12-08|archivedate=2022-02-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220218021035/https://aaf.mil.al/english/index.php/komanda-e-fd/382-rank-insignias/2034-navy-forces-ranks}}&lt;/ref&gt;
File:Generic-Navy-12.svg|{{lang|es|Almirante}}&lt;br /&gt;[[Argentine Navy]]&lt;ref name=&quot;Argentina&quot;&gt;{{cite web |title=Grados Militares |url=https://www.fuerzas-armadas.mil.ar/GradosMilitares.aspx |website=fuerzas-armadas.mil.ar |publisher=Joint Chiefs of Staff (Argentina) |access-date=27 May 2021 |language=es |accessdate=2022-12-08 |archivedate=2022-03-31 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220331072546/https://www.fuerzas-armadas.mil.ar/GradosMilitares.aspx }}&lt;/ref&gt;
File:Generic-Navy-12.svg|Admiral&lt;br /&gt;[[Royal Australian Navy]]&lt;ref name=&quot;Australia&quot;&gt;{{cite web |title=Badges of rank |url=https://www.defence.gov.au/images/Badges_of_rank.pdf |website=defence.gov.au |publisher=Department of Defence (Australia) |access-date=31 May 2021}}&lt;/ref&gt;
File:Azerbaijan-Navy-OF-8.svg|{{lang|az|Admiral}}&lt;br /&gt;[[Azerbaijani Navy]]&lt;ref name=&quot;Azerbaijan&quot;&gt;{{cite web |title=Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələri hərbi qulluqçularının hərbi geyim forması və fərqləndirmə nişanları haqqında Əsasnamə |url=https://mod.gov.az//images/pdf/854d34d118da32783a511172925270d7.pdf |website=mod.gov.az |publisher=Ministry of Defense |access-date=16 February 2021 |language=az |pages=64–70 |date=25 June 2001}}&lt;/ref&gt;
File:Generic-Navy-12.svg|Admiral&lt;br /&gt;[[Bangladesh Navy]]&lt;ref name=&quot;Bangladesh_Navy&quot;&gt;{{cite web |author1=Bangladesh Navy |title=Rank of Navy &amp; Equivalent Rank |url=https://www.navy.mil.bd/Rank-of-Navy-&amp;-Equivalent-Rank |website=navy.mil.bd |access-date=27 May 2021}}&lt;/ref&gt;
File:Generic-Navy-12.svg|{{lang|nl-BE|Admiraal}}&lt;br /&gt;{{lang|fr-BE|Amiral}}&lt;br /&gt;[[Belgian Navy]]
File:Generic-Navy-(star)-O11.svg|{{lang|es|Almirante}}&lt;br /&gt;[[Bolivian Naval Force]]&lt;ref&gt;{{Cite tweet |author=Ministry of Defense (Bolivia) |author-link=Ministry of Defense (Bolivia) |user=mindefbolivia |number=1215275830206779392 |date=9 January 2020 |title=Conoce la jerarquía de los grados de la #ArmadaBoliviana |language=es |access-date=28 May 2021}}&lt;/ref&gt;
File:Generic-Navy-13.svg|{{lang|pt-BR|Almirante}}&lt;br /&gt;[[Brazilian Navy]]&lt;ref name=&quot;Brazil_Navy&quot;&gt;{{cite web |title=Postos e Graduações |url=https://www.marinha.mil.br/postos-e-graduacoes |website=marinha.mil.br |date=11 July 2017 |publisher=Brazilian Navy |access-date=7 May 2021 |language=pt |accessdate=2022-12-08 |archivedate=2021-10-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211027034833/https://www.marinha.mil.br/postos-e-graduacoes }}&lt;/ref&gt;
File:Bulgaria-Navy-OF-9 sleeve.svg|{{lang|bg|Адмирал}}&lt;br /&gt;{{lang|bg-Latn|Admiral}}&lt;br /&gt;[[Bulgarian Navy]]&lt;ref name=&quot;Bulgaria&quot;&gt;{{cite web |title=ЗАКОН ЗА ОТБРАНАТА И ВЪОРЪЖЕНИТЕ СИЛИ НА РЕПУБЛИКА БЪЛГАРИЯ |url=https://www.lex.bg/bg/laws/ldoc/2135631954 |website=lex.bg |access-date=25 May 2021 |location=Глава седма. ВОЕННА СЛУЖБА |language=bg |date=12 May 2009 |accessdate=2022-12-08 |archivedate=2023-05-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230525090426/https://lex.bg/bg/laws/ldoc/2135631954 }}&lt;/ref&gt;
File:Generic-Navy-12.svg|Admiral&lt;br /&gt;{{lang|fr|Amiral}}&lt;br /&gt;[[Royal Canadian Navy]]&lt;ref name=&quot;Canada&quot;&gt;{{cite web |title=Ranks and appointment |url=https://www.canada.ca/en/services/defence/caf/military-identity-system/rank-appointment-insignia.html |website=canada.ca |date=23 November 2017 |publisher=Government of Canada |access-date=28 May 2021}}&lt;/ref&gt;
File:Generic-Navy-(star)-O11.svg|{{lang|es|Almirante}}&lt;br /&gt;[[Chilean Navy]]&lt;ref name=&quot;Chile_Navy&quot;&gt;{{cite web |title=Los grados jerárquicos de la Armada |url=https://www.armada.cl/armada/nuestra-armada/los-grados-jerarquicos-de-la-armada/2017-08-29/095559.html |website=armada.cl/ |publisher=Chilean Navy |access-date=27 May 2021 |language=es |date=7 May 2014 |accessdate=2022-12-08 |archivedate=2021-05-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210527131741/https://www.armada.cl/armada/nuestra-armada/los-grados-jerarquicos-de-la-armada/2017-08-29/095559.html }}&lt;/ref&gt;
File:Generic-Navy-12.svg|{{lang|es|Almirante}}&lt;br /&gt;[[Colombian Navy]]
File:18.DRCN-VADM.svg|{{lang|fr|Amiral}}&lt;br /&gt;[[Navy of the Democratic Republic of the Congo|Navy of DR of Congo]]
File:Rukav zimske odore admirala HRM.svg|{{lang|hr|Admiral}}&lt;br /&gt;[[Croatian Navy]]&lt;ref name=&quot;Croatia&quot;&gt;{{cite web |title=Oznake činova |url=http://www.osrh.hr/#rubData/HTML/HR/RAZNO/OZNAKE/20190401_Galerija_oznaka/Galerija_oznaka_HR.htm |website=osrh.hr |publisher=Republic of Croatia Armed Forces |access-date=26 May 2021 |language=hr |date=1 April 2019}}&lt;/ref&gt;
File:Cuba-Navy-OF-8.svg|{{lang|es|Almirante}}&lt;br /&gt;[[Cuban Revolutionary Navy]]&lt;ref name=&quot;Cuba_Navy&quot;&gt;{{cite web |title=Grados militares |url=https://www.minfar.gob.cu/far/grados-militares?field_clasificacion_value=marina |website=minfar.gob.cu |publisher=Ministry of the Revolutionary Armed Forces (Cuba) |access-date=28 May 2021 |language=es}}&lt;/ref&gt;
File:Generic-Navy-12.svg|{{lang|da|Admiral}}&lt;br /&gt;[[Royal Danish Navy]]&lt;ref name=&quot;Denmark_Navy&quot;&gt;{{cite web |title=Søværnets Gradstegn |url=https://forsvaret.dk/globalassets/fko---forsvaret/dokumenter/gradstegn/-sovarnets-gradstegn--.pdf |website=forsvaret.dk |publisher=Danish Defence |access-date=26 May 2021 |language=da |date=2018}}&lt;/ref&gt;
File:Generic-Navy-(star)-O11.svg|{{lang|es|Almirante}}&lt;br /&gt;[[Dominican Navy]]&lt;ref name=&quot;DominicanRepublic_Officers&quot;&gt;{{cite web |title=Insignias |url=https://www.mide.gob.do/detail.aspx?id=477&amp;sl=96 |website=mide.gob.do |publisher=Ministry of Defense (Dominican Republic) |access-date=28 May 2021 |language=es |archive-date=26 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226162440/https://www.mide.gob.do/detail.aspx?id=477&amp;sl=96 |url-status=dead |accessdate=2022-12-08 |archivedate=2021-02-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210226162440/https://www.mide.gob.do/detail.aspx?id=477&amp;sl=96 }}&lt;/ref&gt;
File:Ecuador-Navy-OF-9.svg|{{lang|es|Almirante}}&lt;br /&gt;[[Ecuadorian Navy]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=Officerer |url=https://www.armada.mil.ec/?page_id=39107 |website=armada.mil.ec |date = 8 April 2019|publisher=Ecuadorian Navy |access-date=28 May 2021 |language=es}}&lt;/ref&gt;
File:Generic-Navy-12.svg|{{lang|et|Admiral}}&lt;br /&gt;[[Estonian Navy]]&lt;ref name=&quot;Estonia_Navy&quot;&gt;{{cite web |title=Sümboolika: Mereväe Auastmed |url=https://mil.ee/kaitsevagi/kaitsevae-symboolika/#t-merevae-auastmed |website=mil.ee |publisher=Estonian Defence Forces |access-date=26 May 2021 |language=et}}&lt;/ref&gt;
File:Finland-Navy-OF-9.svg|{{lang|fi|Amiraali}}&lt;br /&gt;{{small|({{lang-sv|Amiral}})}}&lt;br /&gt;[[Finnish Navy]]&lt;ref name=&quot;Finland&quot;&gt;{{cite web |title=Sotilasarvot Puolustusvoimissa |url=https://puolustusvoimat.fi/sotilasarvot |website=puolustusvoimat.fi |publisher=Finnish Defence Forces |access-date=26 May 2021 |language=fi |accessdate=2022-12-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230704182757/https://puolustusvoimat.fi/sotilasarvot |archivedate=2023-07-04}}&lt;/ref&gt;
File:France-Navy-OF-9 Sleeve.svg|{{lang|fr|Amiral}}&lt;br /&gt;[[French Navy]]&lt;ref name=&quot;FranceNavy&quot;&gt;{{cite web |title=Instruction n°1 DEF/EMM/RH/CPM relative aux uniformes et tenues dans la Marine du 15 juin 2004 |url=http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fwww.boc.sga.defense.gouv.fr%2Fvisu%2Fboc_visu4.php%3Fnor%3DB0451497J%26id%3D2408 |access-date=4 June 2021 |pages=3793–3867 |language=fr |date=15 June 2004}}&lt;/ref&gt;
File:23.GN-ADM.svg|{{lang|fr|Amiral}}&lt;br /&gt;[[Gabonese Navy]]
File:Generic-Navy-(star)-O11.svg|{{lang|de|Admiral}}&lt;br /&gt;[[German Navy]]&lt;ref name=&quot;Germany_Navy&quot;&gt;{{cite web |title=Dienstgradabzeichen Marine |url=https://www.bundeswehr.de/de/aktuelles/mediathek/dienstgradabzeichen-marine-69062 |website=bundeswehr.de |publisher=Bundeswehr |access-date=30 May 2021 |language=de |accessdate=2021-05-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240119164419/https://www.bundeswehr.de/de/aktuelles/mediathek/dienstgradabzeichen-marine-69062 |archivedate=2024-01-19 }}&lt;/ref&gt;
File:Generic-Navy-12.svg|Admiral&lt;br /&gt;[[Ghana Navy]]
File:Generic-Navy-12.svg|Admiral&lt;br /&gt;{{lang|hi|एडमिरल}}&lt;br /&gt;[[Indian Navy]]&lt;ref name=&quot;India_Navy&quot;&gt;{{cite web |title=Ranks &amp; Insignia |url=https://www.joinindiannavy.gov.in/en/about-us/ranks-insignia.html |website=Join Indian Navy |access-date=12 April 2021}}&lt;/ref&gt;
File:Rank insignia of ammiraglio of the Italian Navy.svg|{{lang|it|Ammiraglio}}&lt;br /&gt;[[Italian Navy]]
File:Ivory Coast-Navy-OF-9.svg|{{lang|fr|Amiral}}&lt;br /&gt;[[Armed Forces of the Republic of Ivory Coast|Navy of Ivory Coast]]&lt;ref name=&quot;IvoryCoast&quot;&gt;{{cite web |title=GRADES / APPELLATIONS / DISTINCTIONS |url=http://www.defense.gouv.ci/culture/grades |website=defense.gouv.ci |publisher=Ministère de la Défense |access-date=23 September 2020 |language=fr |accessdate=2022-12-08 |archivedate=2022-10-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221001165925/https://www.defense.gouv.ci/culture/grades }}&lt;/ref&gt;
File:Russia-Navy-OF-8-Sleeve.svg|{{lang|kk|Адмирал}}&lt;br /&gt;{{lang|kk-Latn|Admïral}}&lt;br /&gt;[[Kazakh Naval Forces]]&lt;ref name=Kazakhstan&gt;{{cite web |title=Қазақстан Республикасының Қарулы Күштері, басқа да әскерлері мен әскери құралымдары әскери қызметшілерінің әскери киім нысаны және айырым белгілері туралы |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U1100000144 |website=adilet.zan.kz |publisher=Ministry of Justice (Kazakhstan) |access-date=29 May 2021 |language=kk |date=25 August 2011}}&lt;/ref&gt;
File:19. Madagascar Navy - ADM.svg|{{lang|fr|Amiral}}&lt;br /&gt;[[Madagascar Navy]]&lt;ref name=&quot;Madagascar&quot;&gt;{{cite web |title=LOI N° 96-029 portant Statut Général des Militaires |url=http://www.defense.gov.mg/wp-content/uploads/2020/06/LOI-96-029.pdf |website=defense.gov.mg |publisher=Ministry of Defence (Madagascar) |access-date=10 July 2021 |pages=2 |language=fr |date=15 November 1996 |accessdate=2022-12-08 |archivedate=2021-07-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210710195555/http://www.defense.gov.mg/wp-content/uploads/2020/06/LOI-96-029.pdf }}&lt;/ref&gt;
File:Generic-Navy-12.svg|{{lang|es|Almirante}}&lt;br /&gt;[[Mexican Navy]]&lt;ref name=&quot;Mexico_Navy&quot;&gt;{{cite web |author1=Secretary of the Navy |author1-link=Secretariat of the Navy |title=Ley Orgánica De La Armada De México |trans-title=Organic Law of the Mexican Navy  |url=https://www.gob.mx/cms/uploads/attachment/file/355395/LEY_ORG_NICA_DE_LA_ARMADA_DE_M_XICO.pdf |access-date=22 May 2021 |pages=16–17 |language=es |date=21 July 2018}}&lt;/ref&gt;
File:Montenegro-Navy-OF-9.svg|{{lang|cnr|Amiral}}&lt;br /&gt;[[Montenegrin Navy]]
File:Morocco-Navy-OF-9.svg|{{lang|fr|Amiral}}&lt;br /&gt;[[Royal Moroccan Navy]]
File:Mozambique-Navy-OF-9.svg|{{lang|pt|Almirante}}&lt;br /&gt;[[Mozambique Defence Armed Forces|Mozambique Naval Command]]
File:Generic-Navy-12.svg|Admiral&lt;br /&gt;[[Nigerian Navy]]
File:Generic-Navy-12.svg|{{lang|no|Admiral}}&lt;br /&gt;[[Royal Norwegian Navy]]&lt;ref name=&quot;Norway&quot;&gt;{{cite web |title=Militære grader |url=https://www.forsvaret.no/om-forsvaret/uniformer-grader-medaljer/grader |website=forsvaret.no |publisher=Norwegian Armed Forces |access-date=26 May 2021 |language=no |date=4 February 2021}}&lt;/ref&gt;
File:Generic-Navy-12.svg|Admiral&lt;br /&gt;[[Pakistan Navy]]
File:Generic-Navy-(star)-O12.svg|{{lang|es|Almirante}}&lt;br /&gt;[[Paraguayan Navy]]
File:Peru-Navy-OF-9.svg|{{lang|es|Almirante}}&lt;br /&gt;[[Peruvian Navy]]&lt;ref name=&quot;Peru&quot;&gt;{{cite web |title=Grados Militares |url=https://www.ccffaa.mil.pe/cultura-militar/grados-militares/ |website=ccffaa.mil.pe |publisher=Joint Command of the Armed Forces of Peru |access-date=29 May 2021 |language=es}}&lt;/ref&gt;
File:PN ADM BlkDr-Slv.svg|Admiral&lt;br /&gt;[[Philippine Navy]]
File:Poland-Navy-OF-9.svg|{{lang|pl|Admirał}}&lt;br /&gt;[[Polish Navy]]&lt;ref name=&quot;Poland_Navy&quot;&gt;{{cite web |title=Sposób noszenia odznak stopni wojskowych na umundurowaniu Marynarki Wojennej |url=https://www.wojsko-polskie.pl/iwsp/u/27/96/27964313-a4b1-4c28-9ea2-08de33e7aa58/08c_oznaki_stopni_wojskowych_na_umundurowaniu_mw_ok.pdf |website=wojsko-polskie.pl |publisher=Armed Forces Support Inspectorate |access-date=7 June 2021 |language=pl}}&lt;/ref&gt;
File:Generic-Navy-12.svg|{{lang|pt|Almirante}}&lt;br /&gt;[[Portuguese Navy]]&lt;ref name=&quot;Portugal_Navy&quot;&gt;{{cite web |title=Os Postos |url=https://www.marinha.pt/pt/a-marinha/Paginas/postos.aspx |website=marinha.pt |access-date=26 February 2021 |language=pt}}&lt;/ref&gt;
File:Romania-Navy-OF-9-Sleeve.svg|{{lang|ro|Amiral}}&lt;br /&gt;[[Romanian Naval Forces]]&lt;ref name=&quot;Romania&quot;&gt;{{cite web |title=Grade militare (Military ranks) |url=https://www.defense.ro/foto/album6 |website=defense.ro |publisher=Romanian Defence Staff |access-date=1 February 2021 |language=ro}}&lt;/ref&gt;
File:Russia-Navy-OF-8-Sleeve.svg|{{lang|ru|Адмирал}}&lt;br /&gt;{{lang|ru-Latn|Admiral}}&lt;br /&gt;[[Russian Navy]]
File:18-Serbian Navy-ADM.svg|{{lang|sr|Адмирал}}&lt;br /&gt;{{lang|sr-Latn|Admiral}}&lt;br /&gt;[[Serbian River Flotilla]]&lt;ref name=&quot;Serbia&quot;&gt;{{cite web |title=ЧИНОВИ У ВОЈСЦИ СРБИЈЕ |url=http://www.vs.rs/sr_cyr/o-vojsci/obelezja-i-oznake/cinovi-u-vojsci-srbije |website=vs.rs |publisher=Serbian Armed Forces |access-date=7 June 2021 |language=sr}}&lt;/ref&gt;
File:Generic-Navy-13.svg|{{lang|sl|Admiral}}&lt;br /&gt;[[Slovenian Navy]]&lt;ref name=&quot;Slovenia&quot;&gt;{{cite web |title=Čini in razredi |url=https://www.slovenskavojska.si/o-vojski/cini-in-razredi/ |website=slovenskavojska.si |publisher=Slovenian Armed Forces |access-date=26 May 2021 |language=sl}}&lt;/ref&gt;
File:Generic-Navy-12.svg|Admiral&lt;br /&gt;[[South African Navy]]&lt;ref name=&quot;SouthAfrica_Navy&quot;&gt;{{cite web |title=Rank Insignia |url=http://www.navy.mil.za/aboutus/Rank_Insignia.gif |website=navy.mil.za |publisher=Department of Defence (South Africa) |access-date=29 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190518212959/http://www.navy.mil.za/aboutus/Rank_Insignia.gif |archive-date=18 May 2019 |accessdate=2022-12-08 |archivedate=2019-05-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190518212959/http://www.navy.mil.za/aboutus/Rank_Insignia.gif }}&lt;/ref&gt;
File:Spanish-Navy-OF9.svg|{{lang|es|Almirante}}&lt;br /&gt;[[Spanish Navy]]&lt;ref name=&quot;Spain&quot;&gt;{{cite web |title=Army Ranks &amp; Insignia |url=https://ejercito.defensa.gob.es/en/personal/divisas-empleos.html |website=ejercito.defensa.gob.es |publisher=Ministry of Defence (Spain) |access-date=30 May 2021}}&lt;/ref&gt;
File:Generic-Navy-12.svg|Admiral&lt;br /&gt;[[Sri Lanka Navy]]&lt;ref name=&quot;SriLanka_Navy&quot;&gt;{{cite web |title=Branches/ Ranks |url=https://www.navy.lk/branches-ranks.html |website=navy.lk |publisher=Sri Lanka Navy |access-date=24 September 2021 |accessdate=2022-12-08 |archivedate=2022-06-19 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220619063013/https://www.navy.lk/branches-ranks.html }}&lt;/ref&gt;
File:Generic-Navy-12.svg|{{lang|sv|Amiral}}&lt;br /&gt;[[Swedish Navy]]&lt;ref name=&quot;FMgrader2019&quot;&gt;{{cite web|title=Nya gradbeteckningar införs|url=https://www.forsvarsmakten.se/sv/aktuellt/2019/10/nya-gradbeteckningar-infors/|publisher=Försvarsmakten|date=2019-10-01|access-date=2019-10-02}}&lt;/ref&gt;
File:Generic-Navy-12.svg|{{lang|fr|Amiral}}&lt;br /&gt;{{small|({{lang-ar|فريق أول بالبحرية|Fariq 'awal bialbahria}})}}&lt;br /&gt;[[Tunisia Navy]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=Les grades des officers de la marine |url=http://www.emam.defense.tn/index.php/fr/your-profile |website=emam.defense.tn |publisher=Ministry of Defence (Tunisia) |access-date=10 June 2021 |language=fr |accessdate=2022-12-08 |archivedate=2022-09-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220929183805/http://www.emam.defense.tn/index.php/fr/your-profile }}&lt;/ref&gt;
File:Russia-Navy-OF-8-1994-everyday.svg|{{lang|tk|Admiral}}&lt;br /&gt;[[Turkmen Naval Forces]]&lt;ref name=&quot;Turkmenistan&quot;&gt;{{cite web |title=TÜRKMENISTANYŇ KANUNY Harby borçlulyk we harby gulluk hakynda (Türkmenistanyň Mejlisiniň Maglumatlary 2010 ý., № 3, 58-nji madda) (Türkmenistanyň 01.10.2011 ý. № 234-IV Kanuny esasynda girizilen üýtgetmeler we goşmaçalar bilen) |trans-title=LAW OF TURKMENISTAN On military service and military service (Information of the Mejlis of Turkmenistan, 2010, No. 3, Article 58) (as amended by the Law of Turkmenistan of October 1, 2011 No. 234-IV)  |url=https://milligosun.gov.tm/storage/file/04-harby-borclulyk-we-harby-gulluk-hakynda-ky9J0pKxTQ.pdf |website=milligosun.gov.tm |publisher=Ministry of Defense (Turkmenistan) |access-date=2 June 2021 |pages=28–29 |language=tk}}&lt;/ref&gt;
File:Ukraine-Navy-OF-9.svg|{{lang|uk|Адмірал}}&lt;br /&gt;{{lang|uk-Latn|Admiral}}&lt;br /&gt;[[Ukrainian Navy]]&lt;ref name=&quot;Ukraine&quot;&gt;{{cite web |title=НАКАЗ 20.11.2017 № 606 |url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/z1502-17#Text |website=zakon.rada.gov.ua |publisher=Ministry of Justice of Ukraine |access-date=2 June 2021 |language=uk |date=13 December 2017 |accessdate=2022-12-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201016045651/https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/z1502-17#Text |archivedate=2020-10-16}}&lt;/ref&gt;
File:Generic-Navy-12.svg|Admiral&lt;br /&gt;[[Royal Navy]]&lt;ref&gt;{{cite book |title=System of government, command and organisation |series=The Queen's regulations for the Royal Navy |date=2017 |pages=3–17 |url=https://www.royalnavy.mod.uk/-/media/royal-navy-responsive/documents/reference-library/brd2/ch03.pdf |access-date=1 September 2021 |chapter=Chapter 3: Rank and Command}}&lt;/ref&gt;
File:US Navy O10 insignia.svg|Admiral&lt;br /&gt;[[United States Navy]]&lt;ref name=&quot;Dod_Ranks&quot;&gt;{{cite web |title=U.S. Military Rank Insignia |url=https://www.defense.gov/Resources/Insignia/ |website=defense.gov |publisher=Department of Defense |access-date=13 January 2022}}&lt;/ref&gt;
File:USCG O-10 insignia.svg|Admiral&lt;br /&gt;[[United States Coast Guard]]&lt;ref name=&quot;Dod_Ranks&quot; /&gt;
File:Generic-Navy-12.svg|{{lang|es|Almirante}}&lt;br /&gt;[[National Navy of Uruguay]]&lt;ref name=&quot;Uruguay&quot;&gt;{{cite book |editor1-last=Hudson |editor1-first=Rex A. |editor2-last=Meditz |editor2-first=Sandra W. |title=Uruguay: A Country Study |date=1992 |publisher=Federal Research Division, Library of Congress |isbn=0-8444-0737-2 |pages=222–223 |edition=2nd |url=https://www.marines.mil/portals/1/Publications/Uruguay%20Study_3.pdf?ver=2012-10-11-163307-517 |access-date=13 June 2021 |chapter=Chapter 5. National Security}}&lt;/ref&gt;
File:Generic-Navy-12.svg|{{lang|es|Almirante}}&lt;br /&gt;[[Bolivarian Navy of Venezuela]]&lt;ref name=&quot;Venezuela_Officer1&quot;&gt;{{cite web |title=Grados de Generales y Almirantes |url=http://www.ejercito.mil.ve/grados-de-generales-y-almirantes/ |website=ejercito.mil.ve |publisher=Government of Venezuela |archive-url=https://web.archive.org/web/20190717185821/http://www.ejercito.mil.ve/grados-de-generales-y-almirantes/ |archive-date=17 July 2019 |date=28 August 2017 |accessdate=2022-12-08 |archivedate=2019-07-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190717185821/http://www.ejercito.mil.ve/grados-de-generales-y-almirantes/ }}&lt;/ref&gt; 
&lt;/gallery&gt;
== Сарчашма ==
* {{ЭМТ|Адмирал|1}}
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
* [[Дараҷаи низомӣ]]
* [[Дараҷаҳои Нерӯҳои мусаллаҳи Тоҷикистон]]
* [[Дараҷаҳои Нерӯҳои мусаллаҳи Эрон]]
{{Дараҷаҳои низомӣ}}

[[Гурӯҳ:Рутбаҳои ҳарбӣ]]
[[Гурӯҳ:Адмиралҳо]]
[[Гурӯҳ:Артиш]]
[[Гурӯҳ:Дараҷаҳои низомӣ]]
[[Гурӯҳ:Солорон]]</text>
      <sha1>jo5efm1w8r9scgyvf890xnkg12y84ag</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Президенти Белорус</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293536</id>
    <revision>
      <id>1492644</id>
      <parentid>1487795</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T21:03:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492644</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8284" sha1="bhp25jxgbdtqwpsfftivr2pqpzq6fo1" xml:space="preserve">{{Вазифаи давлатӣ|сайт=https://president.gov.by/}}'''Президенти (Раиси) Ҷумҳурии Белорус''' ( {{Lang-be|Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь}} ) сарвари давлат, кафили Конститутсияи (Қонуни асосии) Ҷумҳурии Белорус, ҳуқуқ ва озодиҳои инсон ва шаҳрванд мебошад. Вай дар муносибат бо дигар давлатҳо ва созмонҳои байналмилалӣ [[Белорус|аз Белорус]] намояндагӣ мекунад.

Шаҳрванди Белорус, ки аз рӯи таваллуд, на камтар аз 35 сола, ҳуқуқи овоздиҳӣ дорад ва бевосита то интихобот дар Белорус ба таври доимӣ на камтар аз 10 сол зиндагӣ кардааст, метавонад президент интихоб шавад.

Президенти Белорус расман ба мӯҳлати 5 сол интихоб мешавад.

Тибқи Конститутсияи (Қонуни асосии) Белорус,  узвияти Президент дар ҳизбҳои сиёсӣ ва дигар иттиҳодияҳои ҷамъиятӣ, ки ҳадафҳои сиёсиро дунбол мекунанд, барои тамоми давраи ваколат боздошт шудааст.

Президент ҳар вақт метавонад истеъфо диҳад. Истеъфои президентро Палатаи намояндагон қабул мекунад &lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://pravo.by/pravovaya-informatsiya/normativnye-dokumenty/konstitutsiya-respubliki-belarus/ |title=Конституция Республики Беларусь |accessdate=2021-11-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220203182655/https://pravo.by/pravovaya-informatsiya/normativnye-dokumenty/konstitutsiya-respubliki-belarus/ |archivedate=2022-02-03 }}&lt;/ref&gt;.

== Муҳлатҳои ваколати президентӣ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+Президенти Ҷумҳурии Беларус ( {{Lang-be|Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь}} )
! rowspan=&quot;2&quot; | №
! rowspan=&quot;2&quot; | Мӯҳлат
! rowspan=&quot;2&quot; | Президент
! rowspan=&quot;2&quot; | Натиҷа
! rowspan=&quot;2&quot; | Акс
! colspan=&quot;2&quot; | Президент &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.kp.by/daily/24331.3/522883/|title=Первая инаугурация президента Александра Лукашенко|author=|website=|quote=20 июля 1994 года.. инаугурация|date=2009-07-23|publisher=}}{{Пайванди мурда|date=November 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.1tv.ru/news/2001-09-20/273912-v_minske_proshla_tseremoniya_inauguratsii_prezidenta_belorussii_aleksandra_lukashenko|title=В Минске прошла церемония инаугурации президента Белоруссии Александра Лукашенко|author=|website=|date=2001-09-20|publisher=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=http://president.gov.by/ru/photo_ru/getRubric/500248/|title=Фотоархив 2006 года|author=|website=|quote=инаугурации.. 8 апреля 2006|date=|publisher=|accessdate=2021-11-04|archivedate=2019-11-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191121123932/http://president.gov.by/ru/photo_ru/getRubric/500248}};&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.naviny.media/rubrics/elections/2011/01/21/ic_media_video_623_5227|title=Четвёртая инаугурация Лукашенко|author=|website=|date=2011-01-21|publisher=|accessdate=2021-11-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220123010146/https://www.naviny.media/rubrics/elections/2011/01/21/ic_media_video_623_5227|archivedate=2022-01-23}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|url=https://news.tut.by/politics/471663.html|title=В Беларуси прошла церемония инаугурации президента|author=|website=TUT.BY|date=2015-11-06|publisher=|deadlink=yes|accessdate=2019-12-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191203192533/https://news.tut.by/politics/471663.html|archivedate=2019-12-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=В Минске тайно прошла инаугурация Лукашенко. Что происходит в Беларуси 23 сентября|author=|url=https://ex-press.by/rubrics/politika/2020/09/23/v-minske-tajno-proshla-inauguraciya-lukashenko-chto-proisxodit-v-belarusi-23-sentyabrya|work=Ex-press.by|date=|accessdate=2021-11-04|archivedate=2020-10-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201025090106/https://ex-press.by/rubrics/politika/2020/09/23/v-minske-tajno-proshla-inauguraciya-lukashenko-chto-proisxodit-v-belarusi-23-sentyabrya}}&lt;/ref&gt;
! rowspan=&quot;2&quot; | Давомнокии ҳукмронӣ
|-
! Оғоз
! Анҷом
|-
! rowspan=&quot;7&quot; | 1
! 1
| rowspan=&quot;6&quot; | [[Александр Лукашенко]]
&lt;sup&gt;( таваллуд 1954)&lt;/sup&gt;
| 44,82% &lt;small&gt;(давраи 1)&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; 80,34% &lt;small&gt;(давраи 2)&lt;/small&gt;
| rowspan=&quot;6&quot; |[[Акс:Президент_Республики_Беларусь_Александр_Лукашенко.jpg|марказ|бе_чаҳорчӯба|237x237пкс]]
| [[20 июл|20 июли соли]] [[Соли 1994|1994]]
| [[20 сентябр|20 сентябри соли]] [[Соли 2001|2001]]
| 2619 рӯз
|-
! 2
| 75,65%
| [[20 сентябр|20 сентябри соли]] [[Соли 2001|2001]]
| [[8 апрел]]и [[Соли 2006|2006]]
| 1661 рӯз
|-
! 3
| 82,97%
| [[8 апрел]]и [[Соли 2006|2006]]
| [[21 январ|21 январи соли]] [[Соли 2011|2011]]
| 1749 рӯз
|-
! 4
| 79,65%
| [[21 январ|21 январи соли]] [[Соли 2011|2011]]
| [[6 ноябр|6 ноябри соли]] [[Соли 2015|2015]]
| 1750 рӯз
|-
! 5
| 83,47%
| [[6 ноябр|6 ноябри соли]] [[Соли 2015|2015]]
| [[23 сентябр|23 сентябри соли]] [[Соли 2020|2020]]
| 1783 рӯз
|-
! 6
| 80,10%
| [[23 сентябр|23 сентябри соли]] [[Соли 2020|2020]]
| Президенти кунунӣ
| 406 рӯз
|-
! colspan=&quot;6&quot; | Давомнокии умумии ҳукмронӣ
! 27 солу 3 моҳу 14 рӯз
|}
== Қароргоҳҳо ==
Навтарин қароргоҳ — Қасри истиқлол дар хиёбони Победителей мебошад. Президент ҳар рӯз ба он ҷо ба кор меояд. Қароргоҳи кӯҳнаи корӣ - &quot;Хонаи Сурх&quot; дар маркази Минск.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==

* [http://president.gov.by/ Портали расмии интернетии Президенти Ҷумҳурии Беларус] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20131207094012/http://president.gov.by/press10003.html |date=2013-12-07 }}{{Ref-ru}} &lt;span class=&quot;ref-info&quot; style=&quot;cursor:help;&quot; title=&quot;на русском языке&quot;&gt;)&lt;/span&gt;{{Ref-be}} &lt;span class=&quot;ref-info&quot; style=&quot;cursor:help;&quot; title=&quot;на белорусском языке&quot;&gt;)&lt;/span&gt;{{Ref-en}} &lt;span class=&quot;ref-info&quot; style=&quot;cursor:help;&quot; title=&quot;на английском языке&quot;&gt;)&lt;/span&gt;
* [http://www.pravo.by/webnpa/text_txt.asp?RN=v19503602 Матни қонун &quot;Дар бораи Президенти Ҷумҳурии Беларус&quot;] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20070224103002/http://www.pravo.by/webnpa/text_txt.asp?RN=v19503602 |date=2007-02-24 }}
* [https://web.archive.org/web/20110517034409/http://www.pravo.by/WEBNPA/text.asp?RN=v19402875 Матни конститутсияи Ҷумҳурии Беларус]
* [http://newsby.org/vybory/vybory-prezidenta-2010.htm Интихоботи Президенти Ҷумҳурии Беларус 19 декабри соли 2010] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20170107120150/http://newsby.org/vybory/vybory-prezidenta-2010.htm |date=2017-01-07 }}

[[Гурӯҳ:Президентҳои Белорус]]
[[Гурӯҳ:Феҳристи президентҳо]]</text>
      <sha1>bhp25jxgbdtqwpsfftivr2pqpzq6fo1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Малҳам барои лаб</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293627</id>
    <revision>
      <id>1492537</id>
      <parentid>1420955</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T17:51:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492537</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4721" sha1="cu6b7wop2ukor50paf4ycoctwe3ncfh" xml:space="preserve">'''Малҳам барои лаб''' - воситае мебошад, ки барои нарм кардани пӯсти шамолзада ё кафидаи лабон, инчунин барои табобати табхол молида мешавад. Малҳам дар бештари мавридҳо дар таркибаш муми асал ё карнаубӣ, камфора, ланолин, парафин, вазелин ва ғ дорад.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://beerealhoney.com/candelilla-wax-vs-beeswax-vs-carnauba/|title=Candelilla Wax vs Beeswax vs Carnauba|website=beerealhoney.com|accessdate=2021-11-10}}&lt;/ref&gt;

Дар [[Соли 2019|2019]] сол ҳаҷми бозори ҷаҳонии малҳам барои лаб 660 миллион доллари ИМА-ро ташкил кард. Пешбинӣ мешавад, ки бозор дар давоми панҷ соли минбаъда  бо суръати 7,3% афзоиш мекунад ва дар 2024 сол  ба 1010 миллион доллари ИМА баробар мешавад.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ktvn.com/story/44201994/lip-balm-market-size-2021-growing-rapidly-with-modern-trends-development-strategy-business-prospect-cagr-of-73-demand-and-forecast-to-2024-says|title=Lip Balm Market Size 2021|website=ktvn.com|accessdate=2021-11-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211110091224/https://www.ktvn.com/story/44201994/lip-balm-market-size-2021-growing-rapidly-with-modern-trends-development-strategy-business-prospect-cagr-of-73-demand-and-forecast-to-2024-says|archivedate=2021-11-10}}&lt;/ref&gt;

== Намудҳо ==
Вобаста ба ҷузъҳои ба таркиби малғам воридшуда намудҳои гуногуни малҳам мавҷуд аст&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://pleasingcare.com/blogs/makeup/types-of-lip-balms-how-to-choose-the-right-lip-balm|title=Types of lip balms. How to choose the right lip balm?|website=pleasingcare.com|accessdate=2021-11-10|archivedate=2021-11-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211110115057/https://pleasingcare.com/blogs/makeup/types-of-lip-balms-how-to-choose-the-right-lip-balm}}&lt;/ref&gt;:

* Онро дар мавсими тобистон ё дар ҷойҳои фаъолнокии баланди офтоб (ба монанди истироҳатгоҳҳои лижаронии кӯҳӣ) истифода кардан зарур аст.
* Малҳами ғизодиҳанда барои лаб. Онро дар мавсими зимистон истифода кардан беҳтар аст.
* Малҳами намкунанда барои лаб. Дар мавсими зимистон ҳангоми истифодаи он лабон кафида метавонанд, чунки малҳам хеле зуд  ҷаббида мешавад.
* Малҳами табобатӣ барои лаб. Он амали нармкунанда ва зиддисептикӣ дорад.
* Малҳам барои лаб бо равғанҳои табии дар таркибаш. Дар таркиби чунин восита метавонад равғани кунҷит, равғани бабассу, витаминҳои Е ва А мавҷуд бошад, ки хушкшавӣ ва кафидани лабҳоро пешгирӣ мекунад.
 
== Технологияи истеҳсол ==
Марҳилаҳои истеҳсолии малҳам барои лаб дар бар мегиранд&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.slideshare.net/RitaKhoury2/cosmetic-process-lipstick-synthesisl|title=Cosmetic Process: Lipstick Synthesis|website=slideshare.net|accessdate=2021-11-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211110091243/https://www.slideshare.net/RitaKhoury2/cosmetic-process-lipstick-synthesisl|archivedate=2021-11-10}}&lt;/ref&gt;:

* Тафтиши ашёи ибтидоӣ тибқи нишондиҳандаҳои сифатӣ (барои воситаҳои косметикӣ меъёрҳои қатъии бехатарӣ тақозо мешаванд)
* Воякунӣ, обкунӣ, омехтакунии ҷузъҳо (дастгоҳҳои махсус ва шартҳо истифода мешавад)
* Коркарди вакуумии мавод (хориҷкунии ҳубобчаҳо)
* Заррашаклшавии мавод (дар давоми ду шабонарӯз мегузарад)
* Обкунӣ
* Шаклбандӣ (тақсими ҳаҷми умумии малҳам ба порачаҳо,  додани шакли зарурӣ)
* Борпечикунӣ (ҷойгиркунии восита ба қуттӣ)

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

[[Гурӯҳ:Маҳсулот аз рӯи намуд]]</text>
      <sha1>cu6b7wop2ukor50paf4ycoctwe3ncfh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Осорхонаи адабии Айнӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293696</id>
    <revision>
      <id>1492627</id>
      <parentid>1488159</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T20:32:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492627</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10639" sha1="c62r79vf2sogcennoqu4cnvmtu18ity" xml:space="preserve">{{Дигар мазмунҳо| Хона-музей (мазмунҳо)}}
{{Осорхона
 |ном              = Осорхонаи адабии Айнӣ 
 |sort             = 
 |аслӣ             = Осорхонаи адабии Айнӣ
 |тасвир           = 
 |бар              = 
 |тавсиф           = 
 |асос             = [[1963]]
 |асосгузор        = КМ ҲК ва Шӯрои Вазирони ҶШС Тоҷикистон
 |боздидкунандагон = 
 |директор         = 
 |ҷойгиршавӣ       = Душанбе
  |lat_dir = N |lat_deg =  |lat_min =  |lat_sec = 
  |lon_dir = E |lon_deg =  |lon_min =  |lon_sec = 
  |region          = 
  |CoordScale      = 
 |пайванд          = 
 |Commons          = 
 |харитаи мавқеъ   = 
  |бари харита     = 
 |харитаи мавқеъ 2 = 
  |бари харита 2   = 
}}
'''Осорхонаи адабии Айнӣ''' (''Хона-музейи Айнӣ'') — осорхонаи адабии [[Садриддин Айнӣ]], ки бо қарори КМ ҲК ва Шӯрои Вазирони ҶШС Тоҷикистон дар соли 1963 дар Душанбе таъсис шудааст.

== Таърих ==
Осорхона нахуст дар ихтиёри Вазорати фарҳанг буд, соли 1966 ба тобеъияти [[Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон |Академияи илмҳои ҶШС Тоҷикистон]] дода шуд. Соли 1978 ба муносибати ба ифтихори 100-солагии адиб таъсис дода шуд. Ӯ бештари умри худро дар Самарқанд гузаронида, дар шаҳри Душанбе аз соли 1951 то 1954 то дами марг зиндагӣ кардааст. Аҳли оилааш боз чандин сол дар ин хона иқомат доштанд.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://asiaplus.news/tg/2021/11/19/hona-muzeji-ajn%d3%a3-vajron-karda-nameshavad-tasmimi-navi-%d2%b3ukumat/|title=Хона-музейи Айнӣ вайрон карда намешавад. Тасмими нави ҳукумат|author=|website=www.asiaplustj.info/tj/news/|date=2021-11-19|publisher= |lang=tg|accessdate=2021-11-20}}&lt;/ref&gt;

Осорхонаи адабии Айнӣ аз чанд ҳуҷра иборат аст, ки дар ҳар яки он мавод вобаста ба ҳаёт ва фаъолияти [[Садриддин Айнӣ]] маҳфузанд. Дар даромадгоҳи осорхона нимпайкараи Айнӣ гузошта шудааст. Дар ҳуҷраи якум чизҳои шахсӣ, маводди марбут ба ҳаёту фаъолияти Айнӣ аз давраи хурдсолӣ то Инқилоби Октябр ва Инқилоби Бухоро (солҳои 1917—1920) гирд оварда шудаанд. Дар мобайни ҳуҷраи якум, дар болои миз лавҳае бо китоби дӯстдоштаи Айнӣ «Ахлоқи Муҳсинӣ» дар болои мизи кандакоришуда аз ҷониби М. Олимов, инчунин маҷмӯаи ашъори шоир Бадруддини Ҳилолӣ гузошта шудааст. Дар ин хона сиёҳидон ва қаламеро метавон дид, ки ба Айнӣ падараш соли 1886 ҳадя карда буд. Дар девори ин ҳуҷра акси Айнӣ ва М. Назрулло баъди 75 чӯб заданашон насб гардидааст. Дар ҳуҷраи дуюм экспонатҳои солҳои 20-50 (китоби «Намунаи адабиёти тоҷик», ҷоизаҳо, дипломи доктори илм, мизе, ки дар паси он дар вазифаи президенти Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон кор кардааст ва ғайра) ҷамъ оварда шудаанд. Дар ҳуҷраи сеюм чизҳои шахсии Айнӣ (асо, соат, либос, корд, қайчӣ, чойнику пиёла, ручка, туҳфаҳо ва ғайра) ҷо гирифтаанд. Дар ҳуҷраи чаҳорум асарҳои ба Садриддин Айнӣ бахшидашуда (асарҳои адабиётшиносӣ, рисолаҳои докторӣ ва номзадӣ, тасвирҳои рассомон ба асарҳои Айнӣ, тарҷумаи асарҳои Айнӣ ба забонҳои гуногуни ҷаҳон ва ғайра, умуман, беш аз 2 ҳазор китоб) гузошта шудаанд. Ҳуҷраи панҷум толори конференсияҳо, ҷамъомадҳои адабӣ ва вохӯриҳо мебошад. Дар ин ҷо экспонатҳое ҳастанд, ки ҳар замон нав карда мешаванд.

Дар осорхона пластинаҳо, кассетаҳо бо овози [[Садриддин Айнӣ]] ва дӯстони ӯ маҳфузанд. Соле аз осорхона то 1500 нафар боздид мекунанд. Ҳамчунин муҳаққиқон аз маводҳои ин осорхона барои таҳқиқоти хеш истифода мебаранд.
== Вазъи осорхона имруз ==
Аввали ноябри соли 2021 хабари тахриби хона-музей Садриддин Айнӣ баъди он расонаӣ шуд, ки шаҳрдории Душанбе дар як нома бо имзои муовини аввали раиси шаҳри Душанбе Амирхон Қурбонзода ба Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон хоста  буд, ки ин ниҳод ба тахриби ин бино мувофиқат кунад.
“Дар мактуб гуфта мешуд, ки осорхона ба нақшаи нави генералии шаҳр мувофиқ набуда, симои зоҳирии гирду атрофро коста мекунад”. Пас аз нашри ин хабар дар расонаҳо, дар ҷомеаи Тоҷикистон вокунишҳои гуногуне ба ин иқдоми шаҳрдории Душанбе сурат гирифт. Аз ҷумла чандин ниҳодҳои илмиву эҷодӣ, аз ҷумла Академияи илмҳо, Иттиҳодияи нависандагон ба раҳбарии олии Тоҷикистон нома навишта, хостори он шуданд, ки ин бино ҳадди аққал тахриб нашавад, вале агар чораи дигар набошад, бояд он дар маҳалли мувофиқи дигаре бунёд шавад. 
Ҳамчунин намояндагони зиёди қишрҳои гуногуни ҷомеа, рӯшанфикрон ва корбарони шабакаҳои иҷтимоӣ ин иқдомро танқиди шадид карданд ва хостанд шаҳрдории Душанбе аз ин тасмими худ даст кашад. 

Раиси шаҳри Душанбе [[Рустами Эмомалӣ]] бо пешниҳоду дархостҳо ва ибрози андешаи як зумра олимону нависандагони кишвар дар робита ба кӯчонидани Хона-музейи адиб, олим, сардафтари адабиёти муосири тоҷик, аввалин Президенти Академияи илмҳо ва қаҳрамони Тоҷикистон - Садриддин Айнӣ, воқеъ дар кӯчаи Ҳамза Ҳакимзодаи ноҳияи Исмоили Сомонии шаҳри Душанбе таваҷҷуҳ намуда, дастур доданд, ки Хона-музей бартараф карда нашуда, нигоҳдошти минбаъдаи он таъмин карда шавад.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://asiaplus.news/tg/2021/11/19/hona-muzeji-ajn%d3%a3-vajron-karda-nameshavad-tasmimi-navi-%d2%b3ukumat/|title=Хона-музейи Айнӣ вайрон карда намешавад. Тасмими нави ҳукумат|author=|website=www.asiaplustj.info/tj/news/|date=2021-11-19|publisher= |lang=tg|accessdate=2021-11-20}}&lt;/ref&gt;

Ҳоло, осорхонаи Садриддин Айнӣ дар маркази шаҳри Душанбе [[ноҳияи Исмоили Сомонӣ]], кӯчаи Ҳамза Ҳакимзода ҳавлии №1 воқеъ гардидааст. Дар ин манзил устод Садриддин Айнӣ ҳамроҳи аҳли байт солҳои охири ҳаёти хешро (1951-1954) сипари намудааст. Шумораи экспонатҳои Осорхона 150 адад, шумораи воситаҳои асосӣ 189 адад, шумораи китобҳо наздики 2000, ки ба онҳо дохил мешаванд; асарҳои устод бо забонҳои гуногун ва нашри солҳои гуногун инчунин китобҳои ба Осорхона ворид гардида. Дар бойгонӣ дастхатҳои устод, мукотибаҳо бо шахсиятҳои гуногун, рӯзномаву маҷаллаҳо, китобҳое, ки худи устод аз онҳо истифода бурдааст, ҳифзу ҳимоя мегарданд.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.iza.tarena.tj/tj/sohtor/osorhonakhoi-muttakhidai-adabi/osorhonai-adabii-s-ayni|title=Осорхонаи адабии Садриддин Айнӣ|author=|website=www.iza.tarena.tj/|date=2022-09-18|publisher=|lang=tg|accessdate=2024-06-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240617102315/https://www.iza.tarena.tj/tj/sohtor/osorhonakhoi-muttakhidai-adabi/osorhonai-adabii-s-ayni|archivedate=2024-06-17}}&lt;/ref&gt;

== Нигаред низ ==
* [[Осорхонаи ёдгории Садриддин Айнӣ (Самарқанд)]]

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* Осорхонаи адабӣ-ёдгории Айнӣ // [[Донишномаи Душанбе]]. — {{Д.}}: [[Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик|СИЭМТ]], 2016. — С. 495. — 732 с. — ISBN 978-99947-33-89-7.
* {{ЭСТ|Музеи Айнӣ|4|}}

{{Осорхонаҳои Душанбе}}
[[Гурӯҳ:Садриддин Айнӣ]]
[[Гурӯҳ:Осорхонаҳои Тоҷикистон]]</text>
      <sha1>c62r79vf2sogcennoqu4cnvmtu18ity</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ҳоҷӣ Ҳусайни Кангуртӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293982</id>
    <revision>
      <id>1492826</id>
      <parentid>1434700</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T01:38:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492826</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9524" sha1="6h2mo9840q1ltfdj49gf0vimm8ey4h1" xml:space="preserve">{{Адиб}}
'''Ҳоҷӣ Муҳаммад Ҳусайни Кангуртӣ''' ({{lang-fa|حاجی محمد حسین کنگرتی}}; [[1868]], деҳаи Қарақамиш, Кангурт — [[1917]], Кангурт) — ориф, {{шоир}}, хаттот ва мутафаккири номдори тоҷик&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://jumhuriyat.tj/bahsho/61-o-usajni-kangurt.html|title=Ҳоҷӣ Ҳусайни Кангуртӣ|author=Абдулқодири Раҳим|website=Нашрияи расмии Ҷумҳурии Тоҷикистон|date=2023-02-01|publisher=[[Ҷумҳурият]]|lang=tg|accessdate=2023-02-15}}&lt;/ref&gt;.

== Зиндагинома ==
Муҳаммадҳусайн мутахаллис ба Ҳоҷӣ соли 1868 дар деҳаи Қарақамиши Кангурти  Хатлон дар оилаи мирохур Раҳим ибни Зокирдевонбегӣ ба дунё омадааст&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://shuroiulamo.tj/tj/articles/ids/912|title=Ҳоҷӣ Муҳаммадҳусайни Хатлонӣ дар масири арзишҳои динию фарҳангӣ|author=[[Муҳаммад Абдураҳмон]]|website=Маркази исломии Ҷумҳурии Тоҷикистон|date=2019-03-01|accessdate=2023-02-15|archivedate=2019-07-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190705184335/http://shuroiulamo.tj/tj/articles/ids/912}}&lt;/ref&gt;. Гузаштагони Ҳоҷӣ аз деҳаи Дашти Канаки Сарихосор буда, дар қишлоқи Тутқаволи Кангурт умр ба сар бурдаанд. Ҳоҷӣ Ҳусайн саводи ибтидоиро дар зодгоҳаш гирифтааст. Баъд ба шаҳри Бухоро рафта, дар мадрасаҳои Турсунҷон ва Рашид таҳсилашро идома медиҳад. Шоир илмҳои расмии замонаш, сарфу наҳви забони арабӣ, фасоҳату балоғати шоирӣ, инчунин ҳунарҳои лаввоҳи, тарроҳи, саҳҳофи, наққоши, муҳркани ва хат- тотиро мукаммал аз бар кардааст.

Ҳоҷӣ Ҳусайн ҳангоми таҳсил ба шахсиятҳои шинохтаи илму адаби Бухоро, чун Ҳоҷӣ Рафеъ, [[Садри Зиё]], Ҳомидхоҷаи Ҳомид, Мулло Бурҳони Муштоқӣ рафтуомад ва муносибати дӯстӣ дошт. Ӯ баъди таҳсил ба ҳаҷ меравад ва се сол дар Арабистон мемонад. Ӯ дар мамлакатҳои Фаронса, Ҳиндустон ва Эрон низ мусофират доштааст.

Ҳоҷӣ Ҳусайн баъди бозгашт дар зодгоҳи худ зиндагӣ ихтиёр мекунад ва дар яке аз мадрасаҳои Кангурт ба дарсдиҳӣ машғул мешавад.

== Даргузашт ==
Ҳоҷӣ Ҳусайн соли 1917 дар айни камолоти эҷодӣ аз олам чашм мепӯшад. Ӯ дар мазори ҳазрати Мавлавӣ Юсуф ба хок супурда шудааст.

== Таълифот ва осор ==
Аз Ҳоҷи Ҳусайн мероси гаронбаҳо боқи мондааст. Куллиёти шоир, ки соли 1913 дар шаҳри Тошканд ба табъ расидааст ва аз 6500 байт иборат мебошад.  

Аз мероси адабии Ҳоҷӣ Ҳусайн 254 ғазал, 19 мухаммас, як мусаддаси 28 бандӣ, 97 рубоӣ, 13 таърихи манзум (бахшида ба сохтмону иморатҳои гуногун - ҳаммом, мадраса, қалъа дар Кангурт, Қаротегин, Ҳисор ва ғайра), 9 мактуби мансур ба шахсони гуногун ва муҳибон, манзумаҳои «Василату-н-наҷот», «Дабистони ибрат», «Таърихи ҷӯда», рисолаи таърихии «Мунтахабу-л-ахбор фи табақоти-с-салотин» ва маснавии «Комде ва Мадан» боқӣ мондааст&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sadoimardum.tj/far-ang/o-usajni-kangurt-k-bud/|title=Ҳоҷӣ Ҳусайни Кангуртӣ кӣ буд?|author=Давлат Сафар|date=2019-05-21|publisher=[[Садои мардум]]|lang=tg|accessdate=2023-02-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191230110550/http://sadoimardum.tj/far-ang/o-usajni-kangurt-k-bud/|archivedate=2019-12-30}}&lt;/ref&gt;.  

Ҳамчунин, миқдори зиёди ашъори шоир дар маҷмӯаву баёзҳои оғози асри ХХ сабт гардидаанд. Аз ӯ рисолае бо номи «Ашколи хутути исломия» (дар бораи навъҳои хат ва хаттоти) то ба имрӯз расидааст&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ansor.info/hoji-husajni-kangurti/|title=Ҳоҷӣ Ҳусайни Кангуртӣ|author=|website=Ансор|lang=|accessdate=2023-02-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230206165754/https://ansor.info/hoji-husajni-kangurti/|archivedate=2023-02-06}}&lt;/ref&gt;. 

Дар эҷодиёти Ҳоҷӣ Ҳусайн ғазал мавқеъи муносиб дошта, шумораи он ба 274 адад мерасад. Дар ғазалиёти Ҳоҷӣ таъсири ашъори Ҳофиз ва Бедил эҳсос мешавад. Ғазалиёти шоир, аксаран, равону салис ва пуробурангу рӯҳафзо мебошанд: 

=== Намунаи ашъор ===
{{иқтибоси академикӣ|&lt;poem&gt;
Намедонам кадом ин соат он дилдор меояд,
Ки ҷони хаста ҳар дам бар лабам сад бор меояд.
Зи танги гӯшаи дил ҳам, надорад ҷои оромӣ,
Нафас бо сад тапиш мегардаду ночор меояд.
Хушат бод, эй таманно, он бути паймоншикан имшаб,
Кулаҳ бишкаста баҳри рухсати дидор меояд.
Баҳори офият дар боғи имкон нест нопайдо,
Ҳаводис дорад ошӯбе, ки бетакрор меояд.
Барои ганҷи дунё дасту пои орзӯ бишкан,
Ки ангушти тамаъ ин ҷо ба коми мор меояд.
Чи ҳикмат дар миҷози фитрати олист одамро,
Ки шаҳбозест, қутсӣ,  дар пайи мурдор меояд.
Надорад кори некон холи аз ихлос таъсире,
Вагарна, дӯст чун Мансур зери дор меояд.
Зи парвози нафас ҳам роҳате пайдо намебинам,
Ки бо сад тобу таб аз қолаби афкор меояд.
Тавозӯ аз бадон, Ҳоҷи, наояд баҳри имдоде,
Ки ақраб бо каҷиҳо дар паи озор меояд.
Намедонам, кадом ин соат он дилдор меояд,
Ки ҷони хаста ҳар дам бар лабам сад бор меояд.
&lt;/poem&gt;|сарчашма=}}

=== «Ашколи хутути исломия» ===
Рисолаи «Ашколи хутути исломия»-и Ҳоҷӣ дар хусуси шаклҳои гуногуни хат ва хушнависӣ баҳс менамояд, ки дар соли 1906 дар Бухоро ба қалами худи муаллиф китобат шудааст. Дар он 63 навъи хатти арабӣ аз ҷумла: сулс, ёқутӣ, насх, кӯфӣ, риқоъ, моҳӣ, гулзор, нохунӣ, настаълиқи ҷалӣ, таълиқ, шикастаи таълиқ, настаълиқи хафӣ, исрор, қуръонии бухороӣ, қуръонии кашмирӣ, ғубор ва монанди инҳо нишон дода шудаанд, ки он ҳамчун яке аз асарҳои хуби хаттотӣ аз аҳаммият холӣ нест.  Матни рисола баъзан ба забони арабӣ мебошад. Дар аввалу охири асар баъзе қайдҳои ҷудогона ва аз ашъори Ҳофизи шерозӣ намунаҳо оварда шудаанд. Ин асар 14 ноябри соли 1958 аз ҷониби сокини шаҳри Қурғонтеппа харидорӣ шуда, дар шуъбаи дастхатҳои Шарқ ва китобҳои нодири [[Китобхонаи миллии Тоҷикистон]] таҳти рақами 492 нигоҳдорӣ мешавад&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://old.kmt.tj/shastu-se-nav-khunari-hattotii-khochi-khusayni-kangurti|title=Шасту се навъ ҳунари хаттотии Ҳоҷӣ Ҳусайни Кангуртӣ|author=Ҳадиятуллоҳи Амриддин|website=old.kmt.tj|date=2017-06-02|publisher=Китобхонаи миллии Тоҷикистон|accessdate=2023-02-15}}&lt;/ref&gt;.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==

* Ҳоҷӣ Муҳаммадҳусайн // Кӯлоб. Энсиклопедия. — {{Д.}}: [[Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик|СИЭМТ]], 2006. — С. 582. — 640 с. — ISBN 5-89870-071-4.</text>
      <sha1>6h2mo9840q1ltfdj49gf0vimm8ey4h1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ҳабиб Бyрҷиён</title>
    <ns>0</ns>
    <id>296917</id>
    <revision>
      <id>1492814</id>
      <parentid>1437448</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T01:29:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492814</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10120" sha1="s2ozuvp03o46gefzlbpqvq1tv351up1" xml:space="preserve">{{Олим}}

'''Ҳабиб Бyрҷиён''' ({{lang-fa|حبیب برجیان}}) — эроншинос, забоншинос ва муҳаққиқи таъриху тамаддуни Осиёи Миёна.

== Зиндагинома ==
Вай дар бахшҳои мухталиф, аз ҷумла забоншиносии таърихӣ, ҳуҷҷатгузории забон, филология ва забону адабиёти эронӣ тахассус дорад. Дар [[Донишгоҳи Колумбия]], Донишгоҳи Теҳрон ва Донишгоҳи давлатии Ереван таҳсил кардааст. Аз соли 2010 Бурҷион дар Маркази Эроншиносии Донишгоҳи Колумбия кор кардааст. Аз соли 2012, мудири минтақаи Шарқи Наздики Endangered Languages Project будааcт. Дар ҳайати муҳаррирони Encyclopaedia Iranica&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Encyclop%C3%A6dia_Iranica &lt;/ref&gt; кор карда ва ҳоло муҳаррири забонҳо ва забоншиносии ин энсиклопедия аст.&lt;ref&gt;https://www.iranicaonline.org/about/editorial/&lt;/ref&gt;  ба ҳайси муҳаррири маҷаллаи ҷомиахон форсизабон (Journal of Persianate Studies) кор кардааст&lt;ref&gt; https://www.amesall.rutgers.edu/people/visiting-scholars-and-postdoctoral-fellows/visiting-scholars-and-postdoctoral-fellows-detail&lt;/ref&gt;.

Борҷиён дар бораи Тоҷикистон, [[забони тоҷикӣ]] ва забонҳои эронии [[помир]]&lt;nowiki/&gt;ӣ мақолаҳои зиёде нашр кардааст. инчунин дар маҷаллаҳои «[[Садои Шарқ]]» ва «Адабиёт ва санъат» ва ғайра ба забони тоҷикӣ мақола чоп кардааст. Вай инчунин китоби «Баргпайванд: шеърҳои точикии [[Аскар Ҳаким]]»-ро дар соли 1993 дар [[Омрико]] нашр кардааст.

== Библиография ==
Мақолаҳош Habib Borjian дар Encyclopaedia Iranica (оид ба Тоҷикистон ва Осиёи Миёна):

* «Ayni, Kamal» (Tajik scholar), iranicaonline.org, June 2012, 8 Oct. 2012.
* «Ālempur, Moḥiy-al-Din» (Tajik journalist), iranicaonline.org, 20 July 2005.
* «Āsemi, Mohammad» (Tajik scholar and humanist), iranicaonline.org, 20 July 2005.
* &quot;Earthquakes ii. in Central Asia, &quot; vol. VII, fascicle 6, 1996, pp. 630—633.
* &quot;Economy xii. Tajikistan, &quot; vol. VIII, fasc. 2, 1997, pp. 169—173.
* &quot;Education xxviii. in Tajikistan, &quot; vol. VIII, fasc. 3 1998, pp. 241—245.
* «Entsiklopediyai sovetii tojik» (Tajik Soviet Encyclopedia), vol. VIII, fasc. 5, 1998, pp. 463—465.
* «Erfān, Ḥasan» (Tajik writer), vol. VIII, fasc. 5, 1998, p. 555.
* «Esfara» (historical town and district in Central Asia), vol. VIII, fasc. 6, 1998, pp. 594—595.
* «Farhang-e zabān-e tājiki» (a Tajik dictionary of Classical Persian), vol. IX, fasc. 3, 1999, pp. 272—273.
* «Feṭrat, ʿAbd-al-Raʾuf» (Bukharan reformist leader and man of letters), vol. IX, fasc. 6, 1999, pp. 564—567.
* &quot;Flags iii. of Tajikistan, &quot; vol. X, fasc. 1, 1999, pp. 32-35.
* «Ḡojdovan» (town in the oasis of Bukhara), vol. XI, fasc. 1, 2002, pp. 44-45.
* «Ḥaqiqat» (several periodicals in Tajikistan and Uzbekistan), vol. XI, fasc. 6, 2003, pp. 669—670.
* «Ḥāšem, Raḥim» (Soviet Tajik writer), vol. XII, fasc. 1, 2003, pp. 47-48.
* «Ḥayrat» (Bukharan poet of the late 19th century), vol. XII, fasc. 1, 2003, pp. 74-75.
* «Kāṯ» (ancient capital of Choresmia, in Central Asia), vol. XVI, fasc. 2, 2012, pp. 119—121.
* «Khatlon» (province in Tajikistan), vol. XVI, fasc. 4, 2018, pp. 437—439; iranicaonline.org, 1 July 2015.
* «Ḵodāydādzāda» (Tajik folk poet and Köroğlu singer), iranicaonline.org, 26 March 2014.
* «Kulāb» (province and town in Tajikistan), iranicaonline.org, 20 July 2005; updated 3 May 2012.
* «Kulābi Dialect», iranicaonline.org, 11 September 2014.
* «Kurgan-Tepe» (town and former province in Tajikistan), iranicaonline.org, 20 July 2005.
* «Morḡāb» (Pamir district in Tajikistan), iranicaonline.org, 28 Feb. 2014.
* «Šokurov» (with Evelin Grassi), iranicaonline.org, 21 Feb. 2014.
* &quot;Tajikistan. Academy of Sciences, &quot; iranicaonline.org, 6 Mar. 2009.
* &quot;Tajikistan. Dictionaries and Encyclopedias, &quot; iranicaonline.org, 20 July 2005.
* “Gurughli: The Tajik Versions of the Epic of Köroğlu,” ''Journal of Iranian Studies'', Published online 2025:1-29. doi:10.1017/irn.2024.48.


'''Ма'''қ'''олаю очеркҳо ба форсӣ''' (оид ба Тоҷикистон ва Осиёи Миёна)

'''•''' «Таҷрибаи Тоҷикистон дар қабули алифбои кириллик» (форсӣ), «Оянда», №. 7-12, 1992, с. 306-312.

'''•''' «Дар бораи Камоли Хучандӣ», «Эроннома», 11/3, 1993, с. 561-564.

'''•''' «Тамоюлҳои демографӣ дар Тоҷикистон», «Ҷамъият: Маҷаллаи Ташкилоти миллии сабти асноди шаҳрвандӣ», №. 15-16, 1996, 27-40 (форсӣ), 3-10 (англисӣ).

'''•''' «Заминларза дар таърихи Осиёи Миёна», «Номаи Фарҳангистони Улум», No. 6-7, 1997, с. 179-200.

'''•''' «Сохтори имлои тоҷикӣ», «Номаи Фарҳангистон», 4/1, 1998, с. 103-136.

'''•''' «Ёдгориҳои таърихии Тоҷикистон» (ба форсӣ, бо хулосаҳои пурраи англисӣ ва русӣ), «Эроншинохт», No. 9, 1998, с. 134-185.

'''•''' «Академияи илмҳо ва дигар марказҳои тадқиқотӣ дар Тоҷикистон» (ба забонҳои форсӣ ва англисӣ), «Номаи Фарҳангистони Улум», No. 10-11, 1998, саҳ. 169-192.

'''•''' «Лугатшиносӣ дар Тоҷикистон», «Эроншиносӣ» 11/1, 1999, с. 125-161.

'''•''' «Чашмандози ҷуғрофиёии Осиёи Марказӣ», (тарҷумаи форсии боби 1 ва замимаҳои китоби «Мероси Осиёи Марказӣ» навиштаи Ричард Н. Фрай), ''Эроншинохт'', №. 14, 1378/1999, с. 150-175.

'''•''' «Ташаккули забони ҳозираи тоҷикӣ», «Эроншиносӣ», 18/2, 2006, с.263-285.

'''•''' «Тоҷикистон», «Доиратулмаорифи бузурги исломӣ» (Encyclopedia Islamica), ҷ. 14, Теҳрон, 2006, с. 247-260.

'''•''' «Тоҷикистон – забонҳо», «Доиратулмаорифи бузурги исломӣ», ҷ. 14, Теҳрон, 2006, с. 260-264.

'''•''' «Забон ва хатти точикӣ дар зери асорати сталинӣ», «Раҳовард», №. 95, 2011, с. 199-212.

'''•''' «Исфара», «Донишномаи Эрон», ҷ. 3, Теҳрон, 2010, с.444-445.

'''•''' «Ҳайрати Бухорӣ» (шоири тоҷик), «Донишномаи Ҷаҳони Ислом», Теҳрон, ҷ. 13, 2011.

'''•''' «Ишкошми» (забони эронӣ дар Помир), «Донишномаи Эрон», ч. 4, Техрон, 2014, с. 197-199.


'''Рецензия на книгу''' (оид ба Тоҷикистон ва Осиёи Миёна)

'''•''' «Энциклопедияи советии тоҷик», «Эроншиносӣ» (ШМА) 3/2, 1991, pp. 416‑425.

'''•''' «Гомҳои нахустин&quot;, «Садои шарқ», № 4, 1992, pp. 140-143.

'''•''' «Донишномаи адабиёти форсӣ&quot;. Осиёи марказӣ (Теҳрон, 1996), «Эроншиносӣ» 10/2, 1998, pp. 431-436. 

'''•''' Richard Frye, ''The Heritage of Central Asia: from Antiquity to the Turkish Expansion'' (Princeton, 1996), «Эроншиносӣ» 11/4, 2000, pp. 908-917.

'''•''' Ҳомид Зоҳидов, &quot;Хазинаи тибби қадим&quot; (Душанбе, 1980) «Эроншинохт», no. 16-17, 2000, pp. 322-326.

'''•''' «''The Sands of Oxus: Boyhood Reminiscences of Sadriddin Aini''» (тарҷума аз забони точикӣ, ба қалами John R. Perry ва Rachel Lehr), '' ''«Эроншиносӣ» 13/3, 2001, pp. 647-655.

'''•''' «Фарҳанги масодири гуйишхои Тоҷикистон» (Душанбе, 1997)'','' no. 16-17, «Эроншиносӣ» 13/4, 2002, pp. 893-896.

'''•''' &quot;Ҳамватане дур аз Ватан&quot; (тақриз ба китоби &quot;Аз Қубодиён то Кирмоншоҳон&quot;. Ба қалами Р. М. Қубодиёнӣ, Теҳрон, 2001), “Нашри Дониш”, фаслномаи адабӣ, фалсафӣ, таърихӣ; соли нуздаҳум, шумораи 3; пойизи 1381/2002, с. 62-64.

'''•''' «Тоҷикон” (Б. Гафуров, Таджики, Москва, 1972), «Фарҳанги осори эронӣ-исломӣ», Теҳрон , ҷ. II, Tehran, 2009, pp. 49-51.

'''•''' «Донишномаҳои тоҷик»,  Фарҳанги осори эронӣ-исломӣ», ҷ. III, Теҳрон, 2011: pp. 379-380.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
* Encyclopaedia Iranica, Columbia University [https://web.archive.org/web/20220217210922/https://iranicaonline.org/pages/editors]
* Academia.edu [https://columbia.academia.edu/HabibBorjian]
* worldCat Identities [http://worldcat.org/identities/lccn-no2003104613/]
* «Habib Borjian». amesall.rutgers.edu. Retrieved 5 November 2021 [https://www.amesall.rutgers.edu/people/visiting-scholars-and-postdoctoral-fellows/visiting-scholars-and-postdoctoral-fellows-detail]
* Encyclopaedia Iranica, Current Editorial Board https://www.iranicaonline.org/about/editorial/</text>
      <sha1>s2ozuvp03o46gefzlbpqvq1tv351up1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Иқтисоди Эрон</title>
    <ns>0</ns>
    <id>296978</id>
    <revision>
      <id>1492450</id>
      <parentid>1307672</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T16:16:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492450</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7681" sha1="h7fu2a34w8sd7j311n60c9pzy1etb4c" xml:space="preserve">{{Иқтисоди кишварҳо}}
'''[[Иқтисод]]и [[Эрон]]''', ки яке аз сарватмандтарин кишварҳои [[Осиё]] аст, аз лиҳози тавлидоти миллӣ дар ҷаҳон дар ҷои 18-ум (тибқи [[Идораи иттилооти марказӣ|CIA]], 2010) ва калонтарин дар байни кишварҳои [[Осиёи Ҷанубу Ғарбӣ|Осиёи Ғарбӣ]], [[Шарқи Наздик|Ховари Миёна]] ва ОПЕК мебошад. Эрон аз рӯи [[Маҷмӯъи маҳсулоти дохилӣ|маҷмӯи маҳсулоти дохилӣ]] пас аз [[Туркия]] бузургтарин иқтисод дар [[Кишварҳои мусулмоннишин|ҷаҳони ислом]] (ҷои 29-ум) мебошад. Дар байни дигар кишварҳои ҷаҳон аз рӯи рақобатпазирӣ&lt;ref&gt;[http://www3.weforum.org/docs/GCR2016-2017/05FullReport/TheGlobalCompetitivenessReport2016-2017_FINAL.pdf The Global Competitiveness Report 2016—2017]&lt;/ref&gt; 76-ум, аз рӯи [[навоварӣ]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.globalinnovationindex.org/gii-2016-report|title=Global Innovation Index 2016 rankings|deadlink=yes|accessdate=2016-12-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170202000859/https://www.globalinnovationindex.org/gii-2016-report|archivedate=2017-02-02}}&lt;/ref&gt; 78-ум ва дар шохиси иқтисоди дониш&lt;ref&gt;[[:en:Knowledge Economic Index|KEI and KI indexes by country]]&lt;/ref&gt; дар ҷои 94-ум қарор дорад.

== Хусусиятҳои умумӣ ==
Бахши [[кишоварзӣ]] 10%-и ММД-и Эронро ташкил медиҳад ва тақрибан 1/4 аҳолии қобили корро бо кор таъмин мекунад.&lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; 30 фоизи ММД-ро ￼￼саноат￼ (23 фоизи ахоли), аз чумла саноати нефту-химиявй ишгол мекунад.&lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; 60 % — ￼￼бахши хизматрасонӣ￼￼ (63 % қувваи корӣ).&lt;ref name=&quot;The World Fact Book 2011&quot;&gt;[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/index.html The World Fact Book 2011] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20171107142508/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/index.html |date=2017-11-07 }} [[ЦРУ]]&lt;/ref&gt; .

￼￼Тавозуни тиҷоратии￼￼ Эрон 73 % мусбат (содирот — 230 доллар, воридот — 150 миллиард доллар) дорад.&lt;ref name=&quot;The World Fact Book 2011&quot;&gt;[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/index.html The World Fact Book 2011] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20171107142508/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/index.html |date=2017-11-07 }} [[ЦРУ]]&lt;/ref&gt; . 80%-и содиротро маъданҳои фоиданок ташкил медиҳанд, дар ҳоле ки танҳо 1%-и аҳолӣ дар истихроҷи онҳо кор мекунанд.

Дар [[соли 2006]] [[Маош|музди]] миёнаи солона 2700 доллари амрикоиро ташкил дод. Аҳолӣ аз хатти [[Фақр|камбизоатї пасттар аст]] — 18,7 % (2011). Сатҳи таваррум 15,8 фоизро ташкил медиҳад.
[[Акс:Provinces_of_Iran_by_contribution_to_national_GDP.svg|рост|мини|250x250пкс| Тақсими ММД аз рӯи [[Устонҳои Эрон|вилоятҳои Эрон]] (2014)]]
[[Маҷмӯъи маҳсулоти дохилӣ|Маҷмӯи маҳсулоти дохилии]] Эрон&lt;ref&gt;[https://knoema.ru/atlas/%D0%98%D1%80%D0%B0%D0%BD/%D0%92%D0%92%D0%9F Иран — Валовой внутренний продукт] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20190416111922/https://knoema.ru/atlas/%D0%98%D1%80%D0%B0%D0%BD/%D0%92%D0%92%D0%9F |date=2019-04-16 }} // Knoema — самый полный источник глобальных данных&lt;/ref&gt; (бо назардошти давраи [[Гоҳшумории эронӣ|ҳиҷрии шамсӣ]] : аз 21 март то 20 марти оянда. сол):
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: right;&quot;
!Соли
! ММД (миллиард риёл)
! PPP (миллиард доллар)
|-
| 1980
| 6.6
| 98.797
|-
| 1985
| 16.6
| 186.782
|-
| 1990
| 34.5
| 206.768
|-
| 1995
| 185,9
| 206.768
|-
| 2000
| 580,5
| 373.725
|-
| 2005
| 1768.7
| 554.775
|}
&lt;small&gt;¹ — дар Эрон хронология аз [[Гоҳшумории эронӣ|ҳиҷри шамсӣ]] истифода мешавад ([[Соли 622|622]]).&lt;/small&gt;

[[Соли 2006|2006]] — 610,4 миллиард доллар (5 % афзоиш).

Дар солҳои [[Соли 2007|2007]] ва [[Соли 2008|2008]] афзоиши 7 % пешбинӣ шудааст.

2011—928,9 миллиард доллар (афзоиш 2,5 %).

2013—366 миллиард доллар (-2,0 %) [ равшан кардан ]

2014—423 миллиард доллар (афзоиш 6,8 %)

2015—375,40 (-11,34 %)

2016 — +4,5 (аз рӯи ХБА); баландии 6.3 фоиз, аз чумла дар сохаи нефть — 8,3 % (аз рӯи маълумоти Маркази омори Эрон, SCI); Ин афзоиш ба далели лағви таҳримҳо алайҳи Эрон тибқи ￼￼созиш дар бораи барномаи ҳастаии Эрон ба дастомадааст￼￼ .

2017 — +4,1 % (аз рӯи ХБА); баландии 4.3 фоиз, аз чумла дар сохаи нефть — 3,7 % (аз рӯи SCI)
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+Содироти нафт, миллион тонна&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.cdu.ru/tek_russia/issue/2018/12/549/|title=ТЭК России {{!}} Старые правила для Ирана|publisher=www.cdu.ru|deadlink=no|accessdate=2019-03-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190306111528/http://www.cdu.ru/tek_russia/issue/2018/12/549/|archivedate=2019-03-06}}&lt;/ref&gt;
!2011
! 2012
! 2013
! 2014
! 2015
! 2016
! 2017
|-
| 125.5
| 104.2
| 60.1
| 54.8
| 53.5
| 95.3
| 105.1
|}
Эрон 16 адад дорад % [[Гази табиӣ|захираи гази табиии]] ҷаҳон. Конхои асосй дар шельфи халичи [[Халиҷи Форс|Форс]] ва дар шимолу шарки мамлакат вокеъ гардидаанд. Эрон, мисли Қатар, дар Халиҷи Форс аз ҳамон майдон (онро ба таври дигар меноманд: Қатар — Шимол ва Эрон — Парси Ҷанубӣ) истифода мекунад. Дар ҳамин ҳол, Қатар бузургтарин содиркунандаи LNG дар ҷаҳон маҳсуб мешавад, дар ҳоле ки Эрон асосан барои бозори дохилӣ истеҳсол мекунад ва ба Туркия танҳо андаке — тақрибан 6-8 миллиард м3 медиҳад (дар соли 2017 ҳаҷми интиқол ба 8,9 баробар буд) миллиард метри мукааб&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;).
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+Экспорти газ, миллиард метри мукааб м&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;
! 2011
! 2012
! 2013
! 2014
! 2015
! 2016
! 2017
|-
| 9.1
| 8.4
| 9.4
| 9.6
| 8.4
| 8.4
| 12.5
|}


== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

{{Мавзӯъҳои Эрон}}
[[Гурӯҳ:Иқтисоди Эрон]]</text>
      <sha1>h7fu2a34w8sd7j311n60c9pzy1etb4c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тоҳир Муъминов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297586</id>
    <revision>
      <id>1492732</id>
      <parentid>1422546</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T23:30:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 5 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492732</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20342" sha1="tv8dr8kc3lvvk2lc7ey93w4w3exxixe" xml:space="preserve">{{Футболбоз
| ном = Тоҳирҷон Муъминов
| номи пурра = Тоҳирҷон Раҳматҷонович Муъминов
| тасвир = 
| бар = 
| тавсифи тасвир = 
| таърихи таваллуд = 06.08.1970
| зодгоҳ = {{Зодгоҳ|Душанбе|шаҳри Душанбе}}, [[ҶШС Тоҷикистон]], [[ИҶШС]]
| шаҳрвандӣ =  {{Парчами СССР|20px}} {{Парчами Тоҷикистон|20px}} [[Тоҷикистон]]
| қад = 176
| вазн = 73
| мавқеъ = 
| бошгоҳи кунунӣ = ''маснад анҷом ёфт''
| номер = 
| бошгоҳи ҷавонон = {{маснад дар футбол}}
| бошгоҳҳо = {{маснад дар футбол
|1990—1991|{{Парчами Тоҷикистон|20px}} [[Хатлон (бошгоҳи футбол)|«Вахш»]]|51 (3)
|1992|{{Парчами Тоҷикистон|20px}} [[Соҳибкор (бошгоҳи футбол, Душанбе)|«Соҳибкор»]]|? (?)
|1993—1995|{{Парчами Тоҷикистон|20px}} [[СКА-Помир|«Помир»]]|? (?)
|1996—2002|{{Парчами Ӯзбекистон|20px}} [[Андиҷон (бошгоҳи футбол)|«Андиҷон»]]|185 (33)
|2003|{{Парчами Тоҷикистон|20px}} [[Фаррух (бошгоҳи футбол, Ҳисор)|«Фаррух»]] (м.б.)|? (?)
|2004|{{Парчами Тоҷикистон|20px}} [[Хуҷанд (бошгоҳи футбол)|«Хуҷанд»]]|? (?)
|2005|{{Парчами Тоҷикистон|20px}} [[Регар-ТадАЗ (бошгоҳи футбол)|«Регар-ТадАЗ»]]|? (?)}}
|бошгоҳҳои мураббигарӣ    = {{маснад дар футбол
|2005—2007|{{Парчами Тоҷикистон|20px}} [[Энергетик (бошгоҳи футбол, Душанбе)|«Энергетик»]]| 
|2008|{{Парчами Тоҷикистон|20px}} [[Хатлон (бошгоҳи футбол)|«Вахш»]] (и.в.)|
|2010-2012|{{Парчами Тоҷикистон|20px}} [[Хайр (бошгоҳи футбол, Ваҳдат)|«Хайр»]]| 
|2013|{{Парчами Тоҷикистон|20px}} [[Энергетик (бошгоҳи футбол, Душанбе)|«Энергетик»]]| 
|2014|{{Парчами Тоҷикистон|20px}} [[Хатлон (бошгоҳи футбол)|«Вахш»]] (даври 1-ум)|
|2014|{{Парчами Тоҷикистон|20px}} [[Хайр (бошгоҳи футбол, Ваҳдат)|«Хайр»]] (даври 2-юм)|
|2015|{{Парчами Тоҷикистон|20px}} [[Равшан (бошгоҳи футбол)|«Равшан»]]| 
|2016-2018|{{Парчами Тоҷикистон|20px}} [[БМВА-Помир (бошгоҳи футбол, Душанбе)|БМВА «Помир»]]| 
|2019|{{Парчами Тоҷикистон|20px}} [[Истаравшан (бошгоҳи футбол, Истаравшан)|«Истаравшан»]]| 
|2020-2021|{{Парчами Тоҷикистон|20px}} [[Файзканд (бошгоҳи футбол, Восеъ)| «Файзканд»]]}}
| мунтахаби миллӣ = {{маснад дар футбол
|1993—2003|{{Парчами Тоҷикистон|20px}} [[Мунтахаби футболи Тоҷикистон|Тоҷикистон]]|31 (13)}}
| медалҳо = {{медал|Биринҷӣ|[[Ҷоми ЭКО, Эрон 1993]]}}

}}

'''Тоҳирҷон Муъминов''' (''Тоҳирҷон Раҳматҷонович Муъминов;'' зод. [[6 август]]и [[соли 1970]], [[Душанбе]], [[ҶШС Тоҷикистон]], [[ИҶШС]]) — [[футбол]]бози [[Тоҷикистон|тоҷик]], сармураббӣ. Дорои иҷозатномаи дараҷаи «А»-и КФО.

== Зиндагинома ==
Маълумот — олӣ, соли 1991 Донишкадаи давлатии тарбияи ҷисмонии Тоҷикистон ба номи Калининро хатм кардааст. 

Оиладор, соҳиби 4 фарзанд.

== Фаъолият ==
Тоҳир Муъминов аз синни 10-солагӣ ба машқу тамрини футбол машғул шудааст. Фаъолияти касбии худро дар бошгоҳи «[[Хатлон (бошгоҳи футбол)|Вахш]]» оғоз намуда, солҳои 1990—1991 дар Лигаи дуюм бозӣ намудааст. Соли 1992-ро дар ҳайати дастаи «Соҳибкор»-и шаҳри [[Душанбе]] сипарӣ намуда, дар мавсими оянда ба ҳайати [[БМВА-Помир|«Помир»]] шомил мешавад. Дар дастаи дуюминбора таъсисёфтаи «Помир» аз соли 1993 то 1995 бозӣ карда, солҳои 1993/94 2 карат соҳиби медали нуқра ва соли 1995 қаҳрамони [[Лигаи олии футболи Тоҷикистон|Лигаи Олии Чемпионати Тоҷикистон]] шудааст.

Соли 1996 пас аз дубора пош хӯрдани «Помир», ӯ ба дастаи «Андиҷон»-и ҷумҳурии [[Ӯзбекистон]] гузашта, то соли 2002 шарафи ин дастаро дар Суперлигаи Ӯзбекистон ҳимоя намудааст.

Соли 2003 ба Ватан баргашта, дар дастаи [[Шодмон (бошгоҳи футбол)|«Фаррух»]]-и шаҳри [[Ҳисор]] ба ҳайси бозигар-мураббӣ таъйин мешавад. Мавсими 2004 дар дастаи [[Хуҷанд (бошгоҳи футбол)|«Хуҷанд»]] як даври чемпионатро гузарондааст. Соли 2005 дар охирин мавсими фаъолияти футболбозии худ Тоҳирҷон Муъминов дар тими [[«Регар-ТадАЗ»]] (як даври чемпионат) бозӣ карда, ҷоизадори Ҷоми КФО шудааст.

Расман бозии нахусти худро дар ҳайати [[тими миллии Тоҷикистон]] санаи 6-уми июни 1993 муқобили [[тими миллии Озарбойҷон]] дар шаҳри [[Теҳрон]] дар доираи Ҷоми ЭКО-1993 баргузор намудааст. Аввалин ва дуюмин голи худро бо пероҳани тими миллӣ 7-уми июни 1993 ба дарвозаи [[тими миллии Қазоқистон]] U-21 (3:0) задааст. Бозии охирини худро дар ҳайати тими яккачини кишвар дар марҳилаи интихобии ҶҶ-2006, 30-юми ноябри 2003 зидди [[тими мунтахаби Бангладеш]] (2:0) доир намудааст.
Аз соли 1998 то 2002 вазифаи капитани тими миллиро ба ӯҳда дошт.

Дар тӯли фаъолият Тоҳирҷон Муъминов ҳамчун футболбози ҳирфаӣ дар чемпионатҳои Тоҷикистону Ӯзбекистон ҳудуди 90 гол задааст.

== Фаъолияти мураббигарӣ ==
Аввалин таҷрибаи Тоҳир Муъминов ба ҳайси мураббӣ-бозигар дар тими «Фаррух»-и Ҳисор иттифоқ афтода буд. Баъди овехтани кафшҳои футболбозӣ ӯ масъулияти сармураббии бошгоҳи [[Энергетик (бошгоҳи футбол, Душанбе)|«Энергетик»]]-и шаҳри Душанберо ба ӯҳда гирифт. Аз моҳи сентябр то охири соли 2008 масъулияти иҷрокунандаи вазифаи сармураббии тими «[[Хатлон (бошгоҳи футбол)|Вахш]]»-и [[Бохтар (шаҳр)|Қурғонтеппа]]&lt;nowiki/&gt;ро ба дӯш дошт&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.varzish-sport.tj/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=396&amp;Itemid=6&amp;bsb_midx=2 |title=Тохир Муминов назначен и. о. главного тренера команды «Вахш» |access-date=2010-09-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160815120216/http://www.varzish-sport.tj/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=396&amp;Itemid=6&amp;bsb_midx=2 |archive-date=2016-08-15 |deadlink=yes |accessdate=2022-03-09 |archiveurl=https://archive.is/20130418160737/http://www.varzish-sport.tj/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=396&amp;Itemid=6&amp;bsb_midx=2 |archivedate=2013-04-18 }}&lt;/ref&gt;. Солҳои 2010—2012 Муъминов дар вазифаи сармураббии дастаи [[Хайр (бошгоҳи футбол, Ваҳдат)|«Хайр»-и]] Ваҳдат фаъолият намуд&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.varzish-sport.tj/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=1988&amp;Itemid=6 |title=Дебютант высшей лиги вахдатский «Хайр» объявил о назначении старшим тренером клуба Тохира Муминова |access-date=2010-09-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160815113502/http://www.varzish-sport.tj/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=1988&amp;Itemid=6 |archive-date=2016-08-15 |deadlink=yes |accessdate=2022-03-09 |archiveurl=https://archive.is/20130418144809/http://www.varzish-sport.tj/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=1988&amp;Itemid=6 |archivedate=2013-04-18 }}&lt;/ref&gt;. Моҳи августи 2012 дубора ба симмати сармураббӣ ба дастаи «Энергетик» баргашт&lt;ref&gt;{{Cite web |url= https://fckhayr.wordpress.com/2012/08/13/тохир-муминов-в-энергетике/ |title= Тохир Муминов — в «Энергетике» |access-date=2012-08-13 |archive-url=https://fckhayr.wordpress.com |archive-date=2012-08-13 |deadlink=yes }}&lt;/ref&gt; ва 18-уми августи соли 2013 баъди бохти дуюм дар бозии ҷавобӣ аз бошгоҳи «Регар-ТадАЗ» (0:2 ва 1:2) дар марҳилаи чаҳорякниҳоии Ҷоми Тоҷикистон ба истеъфо равон карда шуд&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://https://www.dialog.tj/news/news11067/ |title=Главный тренер «Энергетика» Тохир Муминов отправлен в отставку |access-date=2013-09-21 |archive-url=https://fckhayr.wordpress.com |archive-date=2013-09-21 |deadlink=yes |accessdate=2022-03-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200625000000/https://https//udn.com/news/story/121424/4659358 |archivedate=2020-06-25 }}&lt;/ref&gt;.

Дар гузариши зимистонаи соли 2014 бинобар сабаби таъйин шудани Салоҳиддин Ғафуров ба вазифаи директори Мактаби ҷумҳуриявии маҳорати олии варзишӣ оид ба футбол, бошгоҳи «[[Хатлон (бошгоҳи футбол)|Вахш]]» сармураббии ҷадид Тоҳир Муъминовро ба даста даъват намуд&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://avesta.tj/2014/02/21/v-trenerskom-shtabe-kurgantyubinskogo-vahsha-proizoshli-bolshie-izmeneniya/|title=В тренерском штабе кургантюбинского «Вахша» произошли большие изменения|author=|website=Avesta.Tj|date=|publisher=www.avesta.tj|accessdate=2014-02-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220309014701/http://avesta.tj/2014/02/21/v-trenerskom-shtabe-kurgantyubinskogo-vahsha-proizoshli-bolshie-izmeneniya/|archivedate=2022-03-09}}&lt;/ref&gt;. Баъди анҷоми даври аввали чемпионати Тоҷикистон Тоҳир Муъминов бо бошгоҳи «Хайр» шартнома баст&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://rus.ozodi.org/amp/26647731.html|title=Тохир Муминов вернулся в футбольном клуб «Хайр»|author=|website=ozodi.org|date=|publisher=www.ozodi.org|accessdate=2014-10-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220309020439/https://rus.ozodi.org/amp/26647731.html|archivedate=2022-03-09}}&lt;/ref&gt;. Дар бозии даври 18-ум дастаи «Хайр» дар майдонаш тими «КМВА-Помир»-ро қабул намуд. Ягона голи бозиро Баҳодур Шарипов дар дақиқаи 89-ум аз ҷаримаи ёздаҳметра зада, «Хайр»-ро ҷоизадори медалҳои нуқраи Лигаи Олӣ кард&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://fckhayr.wordpress.com/page/9/|title=«Хайру» — «серебро», а «Далерону» — «бронза»|author=|website=fckhayr.wordpress.com|date=|publisher=fckhayr.wordpress.com|accessdate=2014-11-22}}&lt;/ref&gt;. Дар бозии ҷавобии марҳилаи 1/8-ниҳоии Ҷоми Тоҷикистон 15-уми августи соли 2015 тими «Хайр» дастаи «Саройкамар» аз Лигаи якумро дар варзишгоҳи «Авиатор»-и шаҳри Душанбе пазируфт. Ғайричашмдошт футболбозони [[Саройкамар (бошгоҳи футбол)|«Саройкамар»]]-и [[ноҳияи Панҷ]] баъди бохти бозии аввал (2:1) дар бозии ҷавобӣ бо маҳорати волои хуб бошгоҳи «Хайр»-ро бо ҳисоби (2:0) шикаст дода, аз идомаи мусобиқа маҳрум намуданд&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://fft.tj/sarojkamar-sensatsionno-vybil-hajr-iz-rozygrysha-kubka-tadzhikistana/|title=«САРОЙКАМАР» СЕНСАЦИОННО ВЫБИЛ «ХАЙР» ИЗ РОЗЫГРЫША КУБКА ТАДЖИКИСТАНА|author=|website=fft.tj|date=|publisher=fft.tj|accessdate=2015-08-05|archivedate=2015-08-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150808211124/http://fft.tj/sarojkamar-sensatsionno-vybil-hajr-iz-rozygrysha-kubka-tadzhikistana/}}&lt;/ref&gt;. Новобаста дар сегонаи беҳтарин ҷой доштани «Хайр» дар чемпионати кишвар ин бохт сабаб шуд, ки роҳбари дастаи «Хайр» Қутбиддин Хайров сармураббии тим Тоҳир Муъминовро аз вазифа озод намояд&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://fft.tj/tohir-muminov-uvolen-s-posta-glavnogo-trenera-hajra/|title=ТОХИР МУМИНОВ УВОЛЕН С ПОСТА ГЛАВНОГО ТРЕНЕРА «ХАЙРА»|author=|website=fft.tj|date=|publisher=fft.tj|accessdate=2015-08-05|archivedate=2015-08-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150808011244/http://fft.tj/tohir-muminov-uvolen-s-posta-glavnogo-trenera-hajra/}}&lt;/ref&gt;. Мутахассиси саршинос муддати тӯлонӣ бекор намонд, зеро рӯзи 6-уми августи соли 2015 роҳбарияти «[[Равшан (бошгоҳи футбол)|Равшан]]»-и [[Кӯлоб|шаҳри Кӯлоб]] эълон шудани ӯро ҳамчун сармураббии даста тасдиқ кард&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://fft.tj/tohir-muminov-vozglavil-kulyabskij-ravshan/|title=ТОХИР МУМИНОВ ВОЗГЛАВИЛ КУЛЯБСКИЙ «РАВШАН»|author=|website=fft.tj|date=|publisher=fft.tj|accessdate=2015-08-06|archivedate=2015-08-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150808011249/http://fft.tj/tohir-muminov-vozglavil-kulyabskij-ravshan/}}&lt;/ref&gt;. Он замон бошгоҳи «[[Равшан (бошгоҳи футбол)|Равшан]]» баъди 10 давр бо 17 хол дар ҷойи панҷуми ҷадвали Лигаи Олӣ қарор дошт. Дар анҷоми мавсим даста бо ҳидояти Муъминов дар сегонаи ҷадвал қарор гирифта, ба медалҳои биринҷии Лигаи Олии чемпионати Тоҷикистон мушарраф гардид&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tj.sputniknews.ru/20151123/1017606362.html/|title=&quot;Равшан&quot; завоевал бронзовые медали чемпионата Таджикистана|author=|website=sputniknews.ru|date=|publisher=sputniknews.ru|accessdate=2015-11-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220521034606/https://tj.sputniknews.ru/20151123/1017606362.html|archivedate=2022-05-21}}&lt;/ref&gt;.

Қабл аз оғози мавсими нав бинобар сабаби иваз шудани роҳбарият, сармураббии тим Тоҳир Муъминов бо тими «[[Равшан (бошгоҳи футбол)|Равшан]]» қатъи ҳамкорӣ кард. Бошгоҳи КМВА «Помир» дар интиҳои қисмати даври якуми чемпионат барои натиҷаҳои номуносиб шартномаро бо сармураббӣ Раҳматулло Фузайлов бекор кард ва дар даври дуюм ин вазифаро ба Муъминов супурд&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://fft.tj/tohir-muminov-novyj-glavnyj-trener-tsska-pamir/|title=ТОХИР МУМИНОВ – НОВЫЙ ГЛАВНЫЙ ТРЕНЕР ЦСКА «ПАМИР»|author=|website=fft.tj|date=|publisher=fft.tj|accessdate=2016-07-19|archivedate=2016-10-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161013055434/http://fft.tj/tohir-muminov-novyj-glavnyj-trener-tsska-pamir/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://avesta.tj/2016/07/20/rahmatullo-fuzajlov-otpravlen-v-otstavku-s-posta-glavnogo-trenera-tsska-pamir/|title=Рахматулло Фузайлов отправлен в отставку с поста главного тренера ЦСКА «Памир»|author=|website=avesta.tj|date=|publisher=avesta.tj|accessdate=2016-07-20}}&lt;/ref&gt;.

== Ифтихорот ==

=== Ба унвони футболбоз ===
'''«Тими миллии Тоҷикистон»'''
* (1993) — Ҷоизадори медали биринҷии Ҷоми ЭКО-1993

'''«Помир»'''
* (1993) — Ҷоизадори медали нуқраи чемпионати Тоҷикистон
* (1994) — Ҷоизадори медали нуқраи чемпионати Тоҷикистон
* (1995) — Қаҳрамони Тоҷикистон

'''«Регар-ТадАЗ»'''
* (2005) — Ҷоизадори Ҷоми КФО (AFC)

=== Ба унвони сармураббӣ ===
'''«Хайр» Ваҳдат'''
* (2014) — Мақоми 2 дар Лигаи Олӣ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://fckhayr.wordpress.com/page/9/|title=«Хайру» — «серебро», а «Далерону» — «бронза»|author=|website=fckhayr.wordpress.com|date=|publisher=fckhayr.wordpress.com|accessdate=2014-11-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220309021247/https://fckhayr.wordpress.com/page/9/|archivedate=2022-03-09}}&lt;/ref&gt;

'''«Равшан» Кӯлоб'''
* (2015) — Мақоми 3 дар Лигаи Олӣ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tj.sputniknews.ru/20151123/1017606362.html/|title=&quot;Равшан&quot; завоевал бронзовые медали чемпионата Таджикистана|author=|website=sputniknews.ru|date=|publisher=sputniknews.ru|accessdate=2015-11-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220521034606/https://tj.sputniknews.ru/20151123/1017606362.html|archivedate=2022-05-21}}&lt;/ref&gt;

'''КМВА «Помир» Душанбе'''
* (2017) — Мақоми 3 дар Лигаи Олӣ

== Пайвандҳо ==

* [https://www.facebook.com/tahir.muminov.3 Тоҳир Муъминов] дар [[Facebook]]

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

&lt;ref&gt;{{Cite web |url= https://jahonnamo.tj/2021/05/06/futbol-be-tarin-bozingar-va-murabbii/ |title= ФУТБОЛ. Беҳтарин бозингар ва мураббии моҳи апрел дар Лигаи олӣ муайян шуданд |access-date=2021-05-06 |archive-url=https://jahonnamo.tj|archive-date= 2021-05-06 |deadlink=yes }}&lt;/ref&gt;.

{{Футбол-зиндагинома-нопурра}}

[[Гурӯҳ:Футболбозони Тоҷикистон]]</text>
      <sha1>tv8dr8kc3lvvk2lc7ey93w4w3exxixe</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1492733</id>
      <parentid>1492732</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T23:30:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KiranBOT</username>
        <id>59410</id>
      </contributor>
      <comment>пайгирии AMP аз URL хориҷ карда шуд ([[:m:User:KiranBOT/AMP|тафсилот]]) ([[User talk:Usernamekiran|дар бораи хато хабар диҳед]]) v3.1.1s</comment>
      <origin>1492733</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20340" sha1="sqq004in2txr4wmpm4lbth5aoxbfjg4" xml:space="preserve">{{Футболбоз
| ном = Тоҳирҷон Муъминов
| номи пурра = Тоҳирҷон Раҳматҷонович Муъминов
| тасвир = 
| бар = 
| тавсифи тасвир = 
| таърихи таваллуд = 06.08.1970
| зодгоҳ = {{Зодгоҳ|Душанбе|шаҳри Душанбе}}, [[ҶШС Тоҷикистон]], [[ИҶШС]]
| шаҳрвандӣ =  {{Парчами СССР|20px}} {{Парчами Тоҷикистон|20px}} [[Тоҷикистон]]
| қад = 176
| вазн = 73
| мавқеъ = 
| бошгоҳи кунунӣ = ''маснад анҷом ёфт''
| номер = 
| бошгоҳи ҷавонон = {{маснад дар футбол}}
| бошгоҳҳо = {{маснад дар футбол
|1990—1991|{{Парчами Тоҷикистон|20px}} [[Хатлон (бошгоҳи футбол)|«Вахш»]]|51 (3)
|1992|{{Парчами Тоҷикистон|20px}} [[Соҳибкор (бошгоҳи футбол, Душанбе)|«Соҳибкор»]]|? (?)
|1993—1995|{{Парчами Тоҷикистон|20px}} [[СКА-Помир|«Помир»]]|? (?)
|1996—2002|{{Парчами Ӯзбекистон|20px}} [[Андиҷон (бошгоҳи футбол)|«Андиҷон»]]|185 (33)
|2003|{{Парчами Тоҷикистон|20px}} [[Фаррух (бошгоҳи футбол, Ҳисор)|«Фаррух»]] (м.б.)|? (?)
|2004|{{Парчами Тоҷикистон|20px}} [[Хуҷанд (бошгоҳи футбол)|«Хуҷанд»]]|? (?)
|2005|{{Парчами Тоҷикистон|20px}} [[Регар-ТадАЗ (бошгоҳи футбол)|«Регар-ТадАЗ»]]|? (?)}}
|бошгоҳҳои мураббигарӣ    = {{маснад дар футбол
|2005—2007|{{Парчами Тоҷикистон|20px}} [[Энергетик (бошгоҳи футбол, Душанбе)|«Энергетик»]]| 
|2008|{{Парчами Тоҷикистон|20px}} [[Хатлон (бошгоҳи футбол)|«Вахш»]] (и.в.)|
|2010-2012|{{Парчами Тоҷикистон|20px}} [[Хайр (бошгоҳи футбол, Ваҳдат)|«Хайр»]]| 
|2013|{{Парчами Тоҷикистон|20px}} [[Энергетик (бошгоҳи футбол, Душанбе)|«Энергетик»]]| 
|2014|{{Парчами Тоҷикистон|20px}} [[Хатлон (бошгоҳи футбол)|«Вахш»]] (даври 1-ум)|
|2014|{{Парчами Тоҷикистон|20px}} [[Хайр (бошгоҳи футбол, Ваҳдат)|«Хайр»]] (даври 2-юм)|
|2015|{{Парчами Тоҷикистон|20px}} [[Равшан (бошгоҳи футбол)|«Равшан»]]| 
|2016-2018|{{Парчами Тоҷикистон|20px}} [[БМВА-Помир (бошгоҳи футбол, Душанбе)|БМВА «Помир»]]| 
|2019|{{Парчами Тоҷикистон|20px}} [[Истаравшан (бошгоҳи футбол, Истаравшан)|«Истаравшан»]]| 
|2020-2021|{{Парчами Тоҷикистон|20px}} [[Файзканд (бошгоҳи футбол, Восеъ)| «Файзканд»]]}}
| мунтахаби миллӣ = {{маснад дар футбол
|1993—2003|{{Парчами Тоҷикистон|20px}} [[Мунтахаби футболи Тоҷикистон|Тоҷикистон]]|31 (13)}}
| медалҳо = {{медал|Биринҷӣ|[[Ҷоми ЭКО, Эрон 1993]]}}

}}

'''Тоҳирҷон Муъминов''' (''Тоҳирҷон Раҳматҷонович Муъминов;'' зод. [[6 август]]и [[соли 1970]], [[Душанбе]], [[ҶШС Тоҷикистон]], [[ИҶШС]]) — [[футбол]]бози [[Тоҷикистон|тоҷик]], сармураббӣ. Дорои иҷозатномаи дараҷаи «А»-и КФО.

== Зиндагинома ==
Маълумот — олӣ, соли 1991 Донишкадаи давлатии тарбияи ҷисмонии Тоҷикистон ба номи Калининро хатм кардааст. 

Оиладор, соҳиби 4 фарзанд.

== Фаъолият ==
Тоҳир Муъминов аз синни 10-солагӣ ба машқу тамрини футбол машғул шудааст. Фаъолияти касбии худро дар бошгоҳи «[[Хатлон (бошгоҳи футбол)|Вахш]]» оғоз намуда, солҳои 1990—1991 дар Лигаи дуюм бозӣ намудааст. Соли 1992-ро дар ҳайати дастаи «Соҳибкор»-и шаҳри [[Душанбе]] сипарӣ намуда, дар мавсими оянда ба ҳайати [[БМВА-Помир|«Помир»]] шомил мешавад. Дар дастаи дуюминбора таъсисёфтаи «Помир» аз соли 1993 то 1995 бозӣ карда, солҳои 1993/94 2 карат соҳиби медали нуқра ва соли 1995 қаҳрамони [[Лигаи олии футболи Тоҷикистон|Лигаи Олии Чемпионати Тоҷикистон]] шудааст.

Соли 1996 пас аз дубора пош хӯрдани «Помир», ӯ ба дастаи «Андиҷон»-и ҷумҳурии [[Ӯзбекистон]] гузашта, то соли 2002 шарафи ин дастаро дар Суперлигаи Ӯзбекистон ҳимоя намудааст.

Соли 2003 ба Ватан баргашта, дар дастаи [[Шодмон (бошгоҳи футбол)|«Фаррух»]]-и шаҳри [[Ҳисор]] ба ҳайси бозигар-мураббӣ таъйин мешавад. Мавсими 2004 дар дастаи [[Хуҷанд (бошгоҳи футбол)|«Хуҷанд»]] як даври чемпионатро гузарондааст. Соли 2005 дар охирин мавсими фаъолияти футболбозии худ Тоҳирҷон Муъминов дар тими [[«Регар-ТадАЗ»]] (як даври чемпионат) бозӣ карда, ҷоизадори Ҷоми КФО шудааст.

Расман бозии нахусти худро дар ҳайати [[тими миллии Тоҷикистон]] санаи 6-уми июни 1993 муқобили [[тими миллии Озарбойҷон]] дар шаҳри [[Теҳрон]] дар доираи Ҷоми ЭКО-1993 баргузор намудааст. Аввалин ва дуюмин голи худро бо пероҳани тими миллӣ 7-уми июни 1993 ба дарвозаи [[тими миллии Қазоқистон]] U-21 (3:0) задааст. Бозии охирини худро дар ҳайати тими яккачини кишвар дар марҳилаи интихобии ҶҶ-2006, 30-юми ноябри 2003 зидди [[тими мунтахаби Бангладеш]] (2:0) доир намудааст.
Аз соли 1998 то 2002 вазифаи капитани тими миллиро ба ӯҳда дошт.

Дар тӯли фаъолият Тоҳирҷон Муъминов ҳамчун футболбози ҳирфаӣ дар чемпионатҳои Тоҷикистону Ӯзбекистон ҳудуди 90 гол задааст.

== Фаъолияти мураббигарӣ ==
Аввалин таҷрибаи Тоҳир Муъминов ба ҳайси мураббӣ-бозигар дар тими «Фаррух»-и Ҳисор иттифоқ афтода буд. Баъди овехтани кафшҳои футболбозӣ ӯ масъулияти сармураббии бошгоҳи [[Энергетик (бошгоҳи футбол, Душанбе)|«Энергетик»]]-и шаҳри Душанберо ба ӯҳда гирифт. Аз моҳи сентябр то охири соли 2008 масъулияти иҷрокунандаи вазифаи сармураббии тими «[[Хатлон (бошгоҳи футбол)|Вахш]]»-и [[Бохтар (шаҳр)|Қурғонтеппа]]&lt;nowiki/&gt;ро ба дӯш дошт&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.varzish-sport.tj/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=396&amp;Itemid=6&amp;bsb_midx=2 |title=Тохир Муминов назначен и. о. главного тренера команды «Вахш» |access-date=2010-09-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160815120216/http://www.varzish-sport.tj/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=396&amp;Itemid=6&amp;bsb_midx=2 |archive-date=2016-08-15 |deadlink=yes |accessdate=2022-03-09 |archiveurl=https://archive.is/20130418160737/http://www.varzish-sport.tj/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=396&amp;Itemid=6&amp;bsb_midx=2 |archivedate=2013-04-18 }}&lt;/ref&gt;. Солҳои 2010—2012 Муъминов дар вазифаи сармураббии дастаи [[Хайр (бошгоҳи футбол, Ваҳдат)|«Хайр»-и]] Ваҳдат фаъолият намуд&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.varzish-sport.tj/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=1988&amp;Itemid=6 |title=Дебютант высшей лиги вахдатский «Хайр» объявил о назначении старшим тренером клуба Тохира Муминова |access-date=2010-09-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160815113502/http://www.varzish-sport.tj/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=1988&amp;Itemid=6 |archive-date=2016-08-15 |deadlink=yes |accessdate=2022-03-09 |archiveurl=https://archive.is/20130418144809/http://www.varzish-sport.tj/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=1988&amp;Itemid=6 |archivedate=2013-04-18 }}&lt;/ref&gt;. Моҳи августи 2012 дубора ба симмати сармураббӣ ба дастаи «Энергетик» баргашт&lt;ref&gt;{{Cite web |url= https://fckhayr.wordpress.com/2012/08/13/тохир-муминов-в-энергетике/ |title= Тохир Муминов — в «Энергетике» |access-date=2012-08-13 |archive-url=https://fckhayr.wordpress.com |archive-date=2012-08-13 |deadlink=yes }}&lt;/ref&gt; ва 18-уми августи соли 2013 баъди бохти дуюм дар бозии ҷавобӣ аз бошгоҳи «Регар-ТадАЗ» (0:2 ва 1:2) дар марҳилаи чаҳорякниҳоии Ҷоми Тоҷикистон ба истеъфо равон карда шуд&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://https://www.dialog.tj/news/news11067/ |title=Главный тренер «Энергетика» Тохир Муминов отправлен в отставку |access-date=2013-09-21 |archive-url=https://fckhayr.wordpress.com |archive-date=2013-09-21 |deadlink=yes |accessdate=2022-03-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200625000000/https://https//udn.com/news/story/121424/4659358 |archivedate=2020-06-25 }}&lt;/ref&gt;.

Дар гузариши зимистонаи соли 2014 бинобар сабаби таъйин шудани Салоҳиддин Ғафуров ба вазифаи директори Мактаби ҷумҳуриявии маҳорати олии варзишӣ оид ба футбол, бошгоҳи «[[Хатлон (бошгоҳи футбол)|Вахш]]» сармураббии ҷадид Тоҳир Муъминовро ба даста даъват намуд&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://avesta.tj/2014/02/21/v-trenerskom-shtabe-kurgantyubinskogo-vahsha-proizoshli-bolshie-izmeneniya/|title=В тренерском штабе кургантюбинского «Вахша» произошли большие изменения|author=|website=Avesta.Tj|date=|publisher=www.avesta.tj|accessdate=2014-02-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220309014701/http://avesta.tj/2014/02/21/v-trenerskom-shtabe-kurgantyubinskogo-vahsha-proizoshli-bolshie-izmeneniya/|archivedate=2022-03-09}}&lt;/ref&gt;. Баъди анҷоми даври аввали чемпионати Тоҷикистон Тоҳир Муъминов бо бошгоҳи «Хайр» шартнома баст&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://rus.ozodi.org/a/26647731.html|title=Тохир Муминов вернулся в футбольном клуб «Хайр»|author=|website=ozodi.org|date=|publisher=www.ozodi.org|accessdate=2014-10-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220309020439/https://rus.ozodi.org/amp/26647731.html|archivedate=2022-03-09}}&lt;/ref&gt;. Дар бозии даври 18-ум дастаи «Хайр» дар майдонаш тими «КМВА-Помир»-ро қабул намуд. Ягона голи бозиро Баҳодур Шарипов дар дақиқаи 89-ум аз ҷаримаи ёздаҳметра зада, «Хайр»-ро ҷоизадори медалҳои нуқраи Лигаи Олӣ кард&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://fckhayr.wordpress.com/page/9/|title=«Хайру» — «серебро», а «Далерону» — «бронза»|author=|website=fckhayr.wordpress.com|date=|publisher=fckhayr.wordpress.com|accessdate=2014-11-22}}&lt;/ref&gt;. Дар бозии ҷавобии марҳилаи 1/8-ниҳоии Ҷоми Тоҷикистон 15-уми августи соли 2015 тими «Хайр» дастаи «Саройкамар» аз Лигаи якумро дар варзишгоҳи «Авиатор»-и шаҳри Душанбе пазируфт. Ғайричашмдошт футболбозони [[Саройкамар (бошгоҳи футбол)|«Саройкамар»]]-и [[ноҳияи Панҷ]] баъди бохти бозии аввал (2:1) дар бозии ҷавобӣ бо маҳорати волои хуб бошгоҳи «Хайр»-ро бо ҳисоби (2:0) шикаст дода, аз идомаи мусобиқа маҳрум намуданд&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://fft.tj/sarojkamar-sensatsionno-vybil-hajr-iz-rozygrysha-kubka-tadzhikistana/|title=«САРОЙКАМАР» СЕНСАЦИОННО ВЫБИЛ «ХАЙР» ИЗ РОЗЫГРЫША КУБКА ТАДЖИКИСТАНА|author=|website=fft.tj|date=|publisher=fft.tj|accessdate=2015-08-05|archivedate=2015-08-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150808211124/http://fft.tj/sarojkamar-sensatsionno-vybil-hajr-iz-rozygrysha-kubka-tadzhikistana/}}&lt;/ref&gt;. Новобаста дар сегонаи беҳтарин ҷой доштани «Хайр» дар чемпионати кишвар ин бохт сабаб шуд, ки роҳбари дастаи «Хайр» Қутбиддин Хайров сармураббии тим Тоҳир Муъминовро аз вазифа озод намояд&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://fft.tj/tohir-muminov-uvolen-s-posta-glavnogo-trenera-hajra/|title=ТОХИР МУМИНОВ УВОЛЕН С ПОСТА ГЛАВНОГО ТРЕНЕРА «ХАЙРА»|author=|website=fft.tj|date=|publisher=fft.tj|accessdate=2015-08-05|archivedate=2015-08-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150808011244/http://fft.tj/tohir-muminov-uvolen-s-posta-glavnogo-trenera-hajra/}}&lt;/ref&gt;. Мутахассиси саршинос муддати тӯлонӣ бекор намонд, зеро рӯзи 6-уми августи соли 2015 роҳбарияти «[[Равшан (бошгоҳи футбол)|Равшан]]»-и [[Кӯлоб|шаҳри Кӯлоб]] эълон шудани ӯро ҳамчун сармураббии даста тасдиқ кард&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://fft.tj/tohir-muminov-vozglavil-kulyabskij-ravshan/|title=ТОХИР МУМИНОВ ВОЗГЛАВИЛ КУЛЯБСКИЙ «РАВШАН»|author=|website=fft.tj|date=|publisher=fft.tj|accessdate=2015-08-06|archivedate=2015-08-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150808011249/http://fft.tj/tohir-muminov-vozglavil-kulyabskij-ravshan/}}&lt;/ref&gt;. Он замон бошгоҳи «[[Равшан (бошгоҳи футбол)|Равшан]]» баъди 10 давр бо 17 хол дар ҷойи панҷуми ҷадвали Лигаи Олӣ қарор дошт. Дар анҷоми мавсим даста бо ҳидояти Муъминов дар сегонаи ҷадвал қарор гирифта, ба медалҳои биринҷии Лигаи Олии чемпионати Тоҷикистон мушарраф гардид&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tj.sputniknews.ru/20151123/1017606362.html/|title=&quot;Равшан&quot; завоевал бронзовые медали чемпионата Таджикистана|author=|website=sputniknews.ru|date=|publisher=sputniknews.ru|accessdate=2015-11-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220521034606/https://tj.sputniknews.ru/20151123/1017606362.html|archivedate=2022-05-21}}&lt;/ref&gt;.

Қабл аз оғози мавсими нав бинобар сабаби иваз шудани роҳбарият, сармураббии тим Тоҳир Муъминов бо тими «[[Равшан (бошгоҳи футбол)|Равшан]]» қатъи ҳамкорӣ кард. Бошгоҳи КМВА «Помир» дар интиҳои қисмати даври якуми чемпионат барои натиҷаҳои номуносиб шартномаро бо сармураббӣ Раҳматулло Фузайлов бекор кард ва дар даври дуюм ин вазифаро ба Муъминов супурд&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://fft.tj/tohir-muminov-novyj-glavnyj-trener-tsska-pamir/|title=ТОХИР МУМИНОВ – НОВЫЙ ГЛАВНЫЙ ТРЕНЕР ЦСКА «ПАМИР»|author=|website=fft.tj|date=|publisher=fft.tj|accessdate=2016-07-19|archivedate=2016-10-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161013055434/http://fft.tj/tohir-muminov-novyj-glavnyj-trener-tsska-pamir/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://avesta.tj/2016/07/20/rahmatullo-fuzajlov-otpravlen-v-otstavku-s-posta-glavnogo-trenera-tsska-pamir/|title=Рахматулло Фузайлов отправлен в отставку с поста главного тренера ЦСКА «Памир»|author=|website=avesta.tj|date=|publisher=avesta.tj|accessdate=2016-07-20}}&lt;/ref&gt;.

== Ифтихорот ==

=== Ба унвони футболбоз ===
'''«Тими миллии Тоҷикистон»'''
* (1993) — Ҷоизадори медали биринҷии Ҷоми ЭКО-1993

'''«Помир»'''
* (1993) — Ҷоизадори медали нуқраи чемпионати Тоҷикистон
* (1994) — Ҷоизадори медали нуқраи чемпионати Тоҷикистон
* (1995) — Қаҳрамони Тоҷикистон

'''«Регар-ТадАЗ»'''
* (2005) — Ҷоизадори Ҷоми КФО (AFC)

=== Ба унвони сармураббӣ ===
'''«Хайр» Ваҳдат'''
* (2014) — Мақоми 2 дар Лигаи Олӣ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://fckhayr.wordpress.com/page/9/|title=«Хайру» — «серебро», а «Далерону» — «бронза»|author=|website=fckhayr.wordpress.com|date=|publisher=fckhayr.wordpress.com|accessdate=2014-11-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220309021247/https://fckhayr.wordpress.com/page/9/|archivedate=2022-03-09}}&lt;/ref&gt;

'''«Равшан» Кӯлоб'''
* (2015) — Мақоми 3 дар Лигаи Олӣ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tj.sputniknews.ru/20151123/1017606362.html/|title=&quot;Равшан&quot; завоевал бронзовые медали чемпионата Таджикистана|author=|website=sputniknews.ru|date=|publisher=sputniknews.ru|accessdate=2015-11-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220521034606/https://tj.sputniknews.ru/20151123/1017606362.html|archivedate=2022-05-21}}&lt;/ref&gt;

'''КМВА «Помир» Душанбе'''
* (2017) — Мақоми 3 дар Лигаи Олӣ

== Пайвандҳо ==

* [https://www.facebook.com/tahir.muminov.3 Тоҳир Муъминов] дар [[Facebook]]

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

&lt;ref&gt;{{Cite web |url= https://jahonnamo.tj/2021/05/06/futbol-be-tarin-bozingar-va-murabbii/ |title= ФУТБОЛ. Беҳтарин бозингар ва мураббии моҳи апрел дар Лигаи олӣ муайян шуданд |access-date=2021-05-06 |archive-url=https://jahonnamo.tj|archive-date= 2021-05-06 |deadlink=yes }}&lt;/ref&gt;.

{{Футбол-зиндагинома-нопурра}}

[[Гурӯҳ:Футболбозони Тоҷикистон]]</text>
      <sha1>sqq004in2txr4wmpm4lbth5aoxbfjg4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Леонид Потапов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297688</id>
    <revision>
      <id>1492520</id>
      <parentid>1387332</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T17:27:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492520</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8841" sha1="jw71mbydl298fg21j8mxlb1egb32gtq" xml:space="preserve">{{Ходими давлатӣ}}

'''Леонид Василевич Потапов''' ([[4 июл]]и [[Соли 1935|1935]], деҳаи Уакит, вилояти Баунтовский, ҶШС Буряту Муғулистон, РСФСР, [[Иттиҳоди Шӯравӣ|СССР]] — [[12 ноябр]]и [[Соли 2020|2020]], Улан-Удэ, Бурятия, [[Русия]]) — арбоби давлатӣ ва сиёсии шӯравӣ ва рус. Аввалин Президенти Ҷумҳурии Бурятия аз 8 июли 1994 то 10 июли 2007. Ёрдамчии Сардори Дастгоҳи иҷроияи Президенти Русия аз 2007 то 2009. Корманди пешбари шуъбаи тадқиқоти иқтисодии минтақавии Маркази илмии Бурятия СО РАН 2009-2020.

== Зиндагинома ==
4 июли соли 1935 дар деҳаи Уакити вилояти Баунти РАСС Буряту Муғулистон таваллуд шудааст. Айёми кӯдакиашро дар деҳаи Аргадаи ноҳияи Курумкански Бурятия гузаронидааст. Соли 1959 Донишкадаи муҳандисони роҳи оҳани Хабаровскро бо ихтисоси муҳандис-механик хатм кардааст. Аз рӯи миллат - рус &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://personize.ru/view/2814|title=Потапов Леонид Васильевич — биография — кто такой Потапов Леонид Васильевич|deadlink=yes|accessdate=2015-01-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150419065828/http://personize.ru/view/2814|archivedate=2015-04-19}}&lt;/ref&gt;. Ӯ бо забони бурятӣ хуб суҳбат мекард, зеро дар деҳаи бурятӣ ба воя расидааст &lt;ref&gt;[https://ulanmedia.ru/news/542836/ Леонид Потапов: Русский и бурятский народы для меня одинаково родные — UlanMedia]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://wiki.starover.net/index.php?title=%D0%9F%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%B2_%D0%9B%D0%B5%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%B4_%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87 |title=Потапов Леонид Васильевич — wiki.starover.net |accessdate=2022-03-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250124093011/http://wiki.starover.net/index.php?title=%D0%9F%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%B2_%D0%9B%D0%B5%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%B4_%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87 |archivedate=2025-01-24}}&lt;/ref&gt;.

Дар заводи вагонтаъмиркунии локомотивҳои Улан-Удэ: усто, инженер-технологи шуъба, сардори стансияи озмоиш, ҷонишини сардор, сардори сех, аз соли 1968 — саринженери завод кор кардааст. Соли 1965 Донишкадаи хоҷагии халқи Иркутскро бо ихтисоси [[Иқтисоддон|иқтисодчӣ]] хатм кардааст.

Солҳои 1976—1978 сардори шӯъбаи саноат буд.

Солҳои 1978—1987 котиби комитети вилоятии Бурятияи [[Ҳизби коммунисти Иттиҳоди Шӯравӣ|КПСС]].

Аз соли 1987 — раиси комичроияи Совети вилояти Мари ([[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Туркманистон|РАСС Туркманистон]]). Аз январи соли 1990 — ҷонишини раиси Совети Олии РСС Туркманистон.

Моҳи апрели соли 1990 котиби якуми Кумитаи вилояти Бурятияи КПСС интихоб шуд (интихобот дар асоси алтернативӣ баргузор гардид). Узви КМ КПСС (1990) интихоб шуд. Солҳои 1990-1993 — вакили халқии Федератсияи Русия. Моҳи октябри соли 1991 дар иҷлосияи Шӯрои Олии ҶМШС Бурятия раиси Шӯрои Олии ҷумҳурӣ интихоб шуд. Моҳи декабри соли 1993 аз ҳавзаи интихоботии Бурятия № 3 бо касби 39,06% овоз ба узвияти Шӯрои Федератсияи Русия интихоб шуд. Вай аъзои комитети сиёсати аграрӣ буд.

Дар интихоботи умумихалқӣ дар соли 1994 ӯ пирӯзии комил ба даст оварда, аввалин президент ва ҳамзамон раиси ҳукумати Ҷумҳурии Бурятия шуд.

Аз январи соли 1996 аз рӯи вазифа боз узви Шӯрои Федератсияи Русия буд, муовини раиси Кумитаи сиёсати аграрӣ буд.

Бори дуюм дар интихоботи президентии 21 июни соли 1998 аз даҳ рақиби худ гузашта, 63,3% овозҳои ширкаткунандагонро ба даст овард. Моҳи декабри соли 2000 тибқи қонун дар бораи тартиби нави ташкили палатаи болоии парлумони Русия аз узвияти Шӯрои Федератсияи Русия истеъфо дод. Доктори илмҳои иқтисодӣ.

23 июни соли 2002 ӯ барои бори сеюм президенти Ҷумҳурии Бурятия интихоб шуд, ки аллакай дар даври аввали интихобот пирӯз шуда, беш аз 67% овозҳоро ба даст оварда, аз рақиби аслии худ, вакили Думаи давлатӣ Бато Семёнов хеле пеш гузашт.

Аз 27 сентябри соли 2005 то 30 марти соли 2006 - узви Президиуми Шӯрои давлатии Федератсияи Русия &lt;ref&gt;[http://www.kremlin.ru/acts/bank/22885 Распоряжение Президента Российской Федерации от 27.09.2005 г. № 437-рп «О президиуме Государственного совета Российской Федерации»]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.kremlin.ru/acts/bank/23592 Распоряжение Президента Российской Федерации от 30.03.2006 г. № 136-рп «О президиуме Государственного совета Российской Федерации»]&lt;/ref&gt;.

Моҳи июли соли 2007 аз мақоми президенти Бурятия истеъфо дод.

20 сентябри соли 2007 Леонид Потапов ба вазифаи ёрдамчии роҳбари дастгоҳи президенти Федератсияи Русия шурӯъ кард.

Дар моҳи феврали соли 2008 Леонид Потапов раёсати Шӯрои нозирони назди Шӯрои соҳибкорони Русияву Туркманистонро бар ӯҳда дошт.

Аз соли 2009 - [[Ходими илмӣ|ходими пешбари илмии]] шӯъбаи тадқиқоти иқтисодии минтақавии Маркази илмии Бурятияи Филиали Сибирии Академияи илмҳои Русия.

12 ноябри соли 2020 аз COVID-19 &lt;ref&gt;[https://tass.ru/obschestvo/9980699 Умер первый президент Бурятии Леонид Потапов]&lt;/ref&gt; даргузашт.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

[[Гурӯҳ:Википедия:Пайванди мустақими мақола ба Викианбор]]
[[Гурӯҳ:Дорандагони ордени «Нишони Фахрӣ»]]
[[Гурӯҳ:Дорандагони ордени Байрақи Сурхи Меҳнат]]
[[Гурӯҳ:Дорандагони ордени Инқилоби Октябр]]
[[Гурӯҳ:Дорандагони ордени Дӯстӣ (Русия)]]
[[Гурӯҳ:Дорандагони ордени «Барои хидмат ба Ватан» дараҷаи 4]]
[[Гурӯҳ:Дорандагони ордени «Барои хидмат ба Ватан» дараҷаи 3]]
[[Гурӯҳ:Иқтисоддонҳо аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Олимон аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Докторони улуми иқтисод]]
[[Гурӯҳ:Шахсиятҳо аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Зодагонигузаштагони соли 2020]]
[[Гурӯҳ:Фавтидагони 12 ноябр]]
[[Гурӯҳ:Зодагони соли 1935]]</text>
      <sha1>jw71mbydl298fg21j8mxlb1egb32gtq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Муносибатҳои Русияву Эрон</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297820</id>
    <revision>
      <id>1492578</id>
      <parentid>1449306</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T18:52:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492578</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15967" sha1="7l3prymf6mlwpov50y6sr87embn8gpc" xml:space="preserve">'''Муносибатҳои Русияву Эрон''' — (собиқ русу форс) соли 1592 дар замони сулолаи Рурик, замоне, ки сулолаи Сафавӣ дар Форс ҳукмронӣ мекард, барқарор шуд. Дар нимаи аввали асри XIX, пас аз ду ҷанги русу форс, Форс зери таъсири сахти империяи Русия қарор гирифт. Эрон [[Иттиҳоди Шӯравӣ|дар солҳои]] Ҳокимияти Советӣ ҳам бо [[ИҶШС]] алоқаҳои зич дошт, пеш аз ҳама иқтисодӣ. Ҳатто [[Инқилоби исломӣ дар Эрон|инқилоби исломӣ]] ва пуштибонии Эрон аз [[Ҷанги Шӯравӣ дар Афғонистон|муҷоҳидинҳои афғонӣ]] боиси канда шудани равобити иқтисодии ду кишвар нагардид. Дар давраи пасошӯравӣ ҳамкории иқтисодии Русия ва Эрон наздик боқӣ мемонад. Бо дастгирии Русия дар Эрон як қатор иншооти саноатӣ сохта шуданд.

== Хусусиятҳои умумии кишварҳо ==
{|
!
!{{Парчамбандӣ|Россия}}&lt;/img&gt;{{Парчамбандӣ|Россия}}
!{{Парчамбандӣ|Иран}}&lt;/img&gt;{{Парчамбандӣ|Иран}}
|- bgcolor=&quot;#EEEEEE&quot;
| '''Майдони, км²'''
| 17 125 191
| 1.648.000
|- bgcolor=&quot;#EEEEEE&quot;
| '''Ахолй, одамон'''
| 146 887 438
| 81 000 000
|- bgcolor=&quot;#EEEEEE&quot;
| '''Сохтори давлатӣ'''
| [[Низоми нимариёсатӣ|ҷумҳурии президентӣ-парламентӣ]]
| ҷумҳурии исломӣ
|- bgcolor=&quot;#EEEEEE&quot;
| '''ММД (ММД), миллиард доллар'''
| 2288
| 852,6
|- bgcolor=&quot;#EEEEEE&quot;
| '''Маҷмӯи маҳсулоти дохилии ҳар сари аҳолӣ (МНД), $'''
| 22 501
| 12 800
|- bgcolor=&quot;#EEEEEE&quot;
| '''Харочоти харбй, миллиард доллар'''
| 70 &lt;ref name=&quot;armscontrolcenter.org&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.armscontrolcenter.org/policy/securityspending/articles/fy09_dod_request_global/|title=Center for Arms Control and Non-Proliferation: The FY 2009 Pentagon Spending Request — Global Military Spending|author=|website=www.armscontrolcenter.org|date=|lang=|deadlink=yes|accessdate=2009-04-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090429212124/http://www.armscontrolcenter.org/policy/securityspending/articles/fy09_dod_request_global/|archivedate=2009-04-29}}&lt;/ref&gt;
| 6.3
|- bgcolor=&quot;#EEEEEE&quot;
| '''Шумораи қувваҳои мусаллах'''
| 1.037.000
| 945 000
|}

== Империяи Русия ва Форс ==
[[Акс:&quot;Portrait of the Russian Ambassador, Prince Andrey Priklonskiy&quot;, Folio from the Davis Album MET DP107561.jpg|мини|237x237пкс| Алиқули Ҷаббодар расми сафири Русия дар Форс - шоҳзода Андрей Приклонский, 1673]]
Баръакси равобит бо [[Имперотурии Усмонӣ|Туркияи]] ҳамсоя, равобити Русия ва Форс ба ҷуз як давраи кӯтоҳи ду ҷанги русу форсӣ ба таври умум сулҳомез буд. Ҳатто [[Пётр I|Пётри I]] як қисми муҳими заминҳои форсиро ба Русия ҳамроҳ кард, аммо [[Анна Иоанновна]] ин қаламравҳоро ба Форс баргардонд.

Пас аз пирӯзиҳои Русия дар ҷангҳои русу форс дар нимаи аввали садаи XIX шимоли Форс ҳамроҳ бо [[Теҳрон]] ниҳоят зери таъсири Петербург афтод. Дар охири асри XIX ва ибтидои асри XX нуфузи Русия дар Эрони Шимолӣ хеле бузург буд. Дар дарбори шоҳ ҳатто дивизияи қазоқҳои форсӣ ташкил карда шуд, ки ба он афсарон ва генералҳои рус фармондеҳи мекарданд. Дар ин дивизия шоҳи ояндаи 34-уми Эрон Ризохон хидмат мекард. Дар Эрони Шимолӣ пойтахти Русия васеъ намояндагӣ мекард. Дар соли 1907 созишномаи Англия ва Русия ниҳоят Эрони Шимолиро ба минтақаи нуфузи Русия табдил дод. Форс яке аз муҳимтарин шарикони тиҷоратии Русияи пеш аз инқилоб гардид: дар соли 1913 3,8% содироти Русия ва 3,3% воридотро ташкил медод &lt;ref&gt;Большая Европа. Идеи, реальность, перспективы / Под общ. ред. А.а. Громыко и В. П. Федорова. — М.: Весь мир, 2014. — С. 256. Режим доступа: http://www.ieras.ru/pub/monografii/bigeu.pdf {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20150924033002/http://www.ieras.ru/pub/monografii/bigeu.pdf |date=2015-09-24 }}&lt;/ref&gt;.
[[Акс:&quot;Les_Russes_à_Ispahan&quot;_by_Eugène_Damblans_in_Le_Petit_Journal,_23_April_1916.jpg|чап|мини| Нерӯҳои рус дар [[Исфаҳон]] дар маъракаи Форс]]
Руссия ба корҳои дохилии Форс фаъолона дахолат мекард. Масалан, аскарони рус [[Интервенцияи Русия ба Форс|дар соли 1911 дар барқарор намудани тартибот дар Форс]] иштирок карданд. Дар [[Ҷанги ҷаҳонии якум|солҳои чанги якуми ҷаҳон]] территорияи Форси Шимолӣ ба театри ҷанги байни қӯшунҳои Англия — Русия ва Туркия табдил ёфт.

== СССР ва Форс (Эрон) ==
Дар солҳои ҷанги шаҳрвандӣ [[Ҷанги шаҳрвандии Русия|дар Россия]], шаби 3 ноябри соли 1918 намояндагии дипломатии советй дар Форс торумор карда шуда, аввалин ваколатдори Россиян Советй дар Форс [[Коломицев, Иван Осипович|И.О. Коломицев]] соли 1919 дар хоки Эрон аз дасти ҷанговарон кушта шуд. Гвардиячиёни сафед.

Баъди дар соли 1920 баркарор гардидани Хокимияти Советй дар [[Туркманистон]] ва Озарбойчон шумораи боз хам бештари гвардиячиёни сафед ба хоки Форс кучида омад. Баъд кушунҳои советй амалиёти харбии баҳрй гузаронда, флоти собики сафедпустонро дар бандари Анзели бозпас гирифтанд. Дар шимоли Форс Республикаи Советии Социалистии Гилон ташкил ёфт ва хавфи реалии дар Эрон барпо намудани Хокимияти Советй ба амал омад. Дар ин шароит макомоти Форс муросо карда, ба созиш бо Россиян Советй розй шуданд. Шартномаи дустии Иттифоки Советй ва Эрон дар соли 1921 ба Эрон як катор молу мулк — сармояи банки хисоби бухгалтерй ва карзи Форс, роххо, маринадхо, анборхо, пароходхо, бандари [[Бандари Анзалӣ|Анзалй]], хатҳои [[телеграф]]у [[телефон]]ро, ки хукуматдорони подшоҳии Россия сохта буданд &lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;Муртазаева Г. Н.'' [http://www.volsu.ru/Aspirant/dissovet/calendar.php?ELEMENT_ID=11146 Советско/российско-иранские отношения в 1979—2008 гг.: этапы и специфика внешней политики СССР и России] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20160609210630/http://www.volsu.ru/Aspirant/dissovet/calendar.php?ELEMENT_ID=11146 |date=2016-06-09 }} — диссертация на соискание ученой степени кандидата исторических наук. — Волгоград, 2014. — С. 43''&lt;/ref&gt; дод.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;Муртазаева Г. Н.'' [http://www.volsu.ru/Aspirant/dissovet/calendar.php?ELEMENT_ID=11146 Советско/российско-иранские отношения в 1979—2008 гг.: этапы и специфика внешней политики СССР и России] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20160609210630/http://www.volsu.ru/Aspirant/dissovet/calendar.php?ELEMENT_ID=11146 |date=2016-06-09 }} — диссертация на соискание ученой степени кандидата исторических наук. — Волгоград, 2014. — С. 43''&lt;/ref&gt;. Соли 1927 Шартномаи кафолат ва бетарафӣ ҳарду кишварро вазифадор кард, ки дар созишномаҳои зидди амнияти ҳамдигар иштирок накунанд &lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;. Ин созишномаҳо то замони инқилоби исломии Эрон (1979) амал мекарданд.

== Ҳамчунин нигаред ==
[[Пошхӯрии Иттиҳоди Шӯравӣ|Фурўпошии СССР]] ба муносибатҳои дуҷониба зарбаи сахт зад. Соли 1992 савдои дуҷониба аз бартер ба асъори озод конвертатсияшаванда гузаронида шуд &lt;ref&gt;Муртазаева Г. Н. Советско/российско-иранские отношения в 1979—2008 гг.: этапы и специфика внешней политики СССР и России. Диссертация на соискание ученой степени кандидата исторических наук. — Волгоград, 2014. — С. 119. Режим доступа: http://www.volsu.ru/Aspirant/dissovet/calendar.php?ELEMENT_ID=11146 {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20160609210630/http://www.volsu.ru/Aspirant/dissovet/calendar.php?ELEMENT_ID=11146 |date=2016-06-09 }}&lt;/ref&gt;.

При посредничестве России в мае 2004 года Иран подписал с Арменией договор о поставках газа в эту страну на ТЭС в городе Раздан по новому газопроводу Иран — Армения, так как из-за нестабильной ситуации, связанной с «революцией роз» в Грузии, Россия не могла гарантировать бесперебойные поставки газа в Армению. Тем не менее, «Газпром», владеющий блок-пакетом акций «Армросгазпрома», пытается ограничить поставки из Ирана только объёмами, необходимыми Разданской ТЭС.[источник не указан 92 дня]

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
[[Акс:Sergey_Shoigu_with_Hossein_Dehghan_(2016-02-16)_08.jpg|мини|300x300пкс|{{Center|Встреча Министра обороны РФ [[Шойгу, Сергей Кужугетович|Сергея Шойгу]]&lt;br&gt;с Министром обороны Ирана [[Дехкан, Хосейн|Хосейном Дехканом]] и руководством [[Вооружённые силы Ирана|ВС Ирана]].&lt;br&gt;[[Москва]], [[НЦУО РФ]], февраль 2016 г.}}]]
Пас аз фурӯпошии [[Иттиҳоди Шӯравӣ]] Русия кӯшиш кард, ки бо Эрон дар арсаи низомӣ ҳамкорӣ кунад, зеро Эрон яке аз бозорҳои ояндадор буд. Шартномаҳо оид ба таъминот ва нигоҳдории аслиҳа ба имзо расида буданд: танкҳои Т-72, [[Худрави размии пиёдагон|мошинҳои ҷангии пиёда]], ҳавопаймоҳо, мушакҳо, аммо таҳти фишори [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|ИМА]] дар соли 1995 Русия интиқоли таҷҳизоти низомӣ ба Эронро қатъ кард.

== Барномаи ҳастаии Эрон ==
Ҳамкории дуҷониба дар соҳаи истифодаи осоиштаи нерӯи атомӣ соли 1992 бо имзои як созишномаи дахлдор оғоз ёфт. Соли 1995 барои анҷоми як нерӯгоҳи ҳастаӣ дар шаҳри [[Бушаҳр|Бушеҳр]] дар ҷануби Эрон қарордод имзо шуд. Соли 1998 « Атомстройэкспорт » ба сохтмон шуруъ кард. Ин истгоҳ моҳи сентябри соли 2011 ба кор даромад.
{{Пайванд ба лоиҳаҳои хоҳар}}

* Рӯйхати сафирони Русия дар Эрон
* Ҷангҳои форсу рус
* Шӯъбаи қазоқҳои форсӣ
* [[Руҳуллоҳ Хумайнӣ|Номаи Хумайнӣ ба Михаил Горбачёв соли 1989]]
&lt;references responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;

== Адабиёт ==

; русзабон

* ''Густерин П.В.'' Дипломатияи шӯравӣ дар Шарқи мусулмонӣ дар солҳои 1917-1921. - Саарбрюккен, 2014. - ISBN 978-3-659-17980-8.
* Cazalet, E. A. From Russia to Persia fifty years ago (неопр.). archive.org. Дата обращения: 19 января 2020.. // Proceedings of the Anglo-Russian Literary Society. — 1914.

== Пайвандҳо ==
{{Пайванд ба лоиҳаҳои хоҳар}}

* [https://russia.mfa.gov.ir/ru Сафорати Эрон дар Русия Сомонаи расмии] Архивная копия  
* [https://iran.mid.ru/ru/ Сафорати Русия дар Эрон Вебсайти расмии]  Архивная копия 
* ''Густерин П. Ба хам наздик'' {{Cite web|url=http://ricolor.org/history/eng/vs/15_10_2015/|title=Сближение России и Персии в XIX веке (по материалам РГВИА и досоветских изданий)|author=|website=ricolor.org|date=|lang=|deadlink=no|accessdate=2020-01-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200124232656/http://ricolor.org/history/eng/vs/15_10_2015/|archivedate=2020-01-24}}
* ''Густерин П. Баркарор'' {{Cite web|url=http://ricolor.org/rz/iran/ir/15_11_2018/|title=Установление дипломатических отношений между Советской Россией и Персией|author=|website=ricolor.org|date=|lang=|deadlink=no|accessdate=2020-01-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200124232322/http://ricolor.org/rz/iran/ir/15_11_2018/|archivedate=2020-01-24}}
* Дастгирии Русия   [https://www.vesti.ru/article/2497845 миллиардҳо] Архивная копия ташкил медиҳад

[[Гурӯҳ:Муносибатҳои Русияву Эрон]]
[[Гурӯҳ:Саҳифаҳое, ки бо тарҷумаҳои ношинос оварда шудаанд]]</text>
      <sha1>7l3prymf6mlwpov50y6sr87embn8gpc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Михаил Дегтярёв</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297887</id>
    <revision>
      <id>1492568</id>
      <parentid>1348941</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T18:39:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492568</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4191" sha1="541fh1ujaojhirblcx8c96v7zkkdxa5" xml:space="preserve">{{Ходими давлатӣ}}

'''Михаил Владимирович Дегтярев''' ({{ВД-Дебоча}}) — арбоби давлатӣ, сиёсӣ ва [[Ходими ҷамъиятӣ|ҷамъиятии]] [[Русия]]. Губернатори кишвари Хабаровск аз [[24 сентябр|24 сентябри соли]] [[Соли 2021|2021]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=5GvA7kQPO7s|title=Инаугурация Губернатора Хабаровского края М.В. Дегтярева|lang=ru-RU|accessdate=2021-09-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tass.ru/politika/12494027|title=Михаил Дегтярев вступил в должность губернатора Хабаровского края|website=ТАСС|accessdate=2021-09-24}}&lt;/ref&gt;. Аз 6 феврали соли 2021 раиси бахши вилояти Хабаровски ЛДПР. Узви Шӯрои давлатии Федератсияи Русия аз [[15 ноябр|15 ноябри соли]] [[Соли 2021|2021]]. [[Номзади илм|Доктори илмҳои ҳуқуқ]] (2020).

Вакили Думаи давлатии Маҷлиси Федералии Федератсияи Русия даъватҳои VI ва VII (21 декабри 2011 - 20 июли 2020). Раиси Кумитаи Думаи давлатии Русия оид ба тарбияи ҷисмонӣ, варзиш, сайёҳӣ ва ҷавонон (5 октябри 2016 - 20 июли 2020) &lt;ref name=&quot;encyclopedia&quot;&gt;[https://tass.ru/encyclopedia/person/degtyarev-mihail-vladimirovich Дегтярёв, Михаил Владимирович] // Энциклопедия ТАСС&lt;/ref&gt;. Муовини раиси Кумитаи Думаи давлатии Маҷлиси Федералии Федератсияи Русия оид ба илм ва технологияҳои илмталаб даъвати VI (21 декабри 2011 - 5 октябри 2016) &lt;ref name=&quot;encyclopedia&quot; /&gt;.

Узви Шӯрои Олии ЛДПР (2013-2017) ва узви президиуми фраксияи ЛДПР дар Думаи давлатии даъвати VII (2017-2020) &lt;ref name=&quot;encyclopedia&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[https://ldpr.ru/events/LDPR_faction_presidium_created/ В ЛДПР создан Президиум фракции] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20170217175524/https://ldpr.ru/events/LDPR_faction_presidium_created/ |date=2017-02-17 }} — Официальный сайт политической партии ЛДПР&lt;/ref&gt;.

Устоди варзиш оид ба шамшербозӣ, ғолиби мусобиқаҳои умумироссиягӣ ва байналмилалӣ оид ба шамшербозӣ, чемпиони чандинкаратаи Самара ва вилояти Самара &lt;ref name=&quot;encyclopedia&quot;/&gt;.

Тибқи рӯйхати нашрияҳои нашршуда, ӯ ба фаъолияти илмӣ дар соҳаи технология, иқтисод ва танзими маъмурию ҳуқуқӣ дар соҳаи варзиш машғул буд &lt;ref name=&quot;elibrary&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.elibrary.ru/author_items.asp?authorid=309171|title=Дегтярёв, Михаил Владимирович|author=|website=[[elibrary.ru]]|date=|publisher=|accessdate=2020-07-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220608070348/https://elibrary.ru/author_items.asp?authorid=309171|archivedate=2022-06-08}}&lt;/ref&gt;. Барои ихтироот ва моделҳои муфид патент дорад &lt;ref name=&quot;elibrary&quot; /&gt;.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

[[Гурӯҳ:Номзадҳои улуми ҳуқуқшиносӣ]]
[[Гурӯҳ:Википедиа:Зиндагиномаи муосирон]]
[[Гурӯҳ:Зодагони соли 1981]]
[[Гурӯҳ:Зодагони 10 июл]]
[[Гурӯҳ:Дорандагони ордени Дӯстӣ (Русия)]]
[[Гурӯҳ:Сиёсатмадорони асри XXI]]
[[Гурӯҳ:Сиёсатмадорони Русия]]
[[Гурӯҳ:Сиёсатмадорон аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Шахсиятҳо аз рӯи алифбо]]</text>
      <sha1>541fh1ujaojhirblcx8c96v7zkkdxa5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Новхудо якум</title>
    <ns>0</ns>
    <id>298525</id>
    <revision>
      <id>1492618</id>
      <parentid>1471312</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T19:59:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492618</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18233" sha1="866cxztxvjin2fgdrtc6oomed57uzf9" xml:space="preserve">{{Дараҷаи низомӣ
| тасвир1         = 16-Nakhoda_1.png
| image_size     = 100px
| зернавис1       = &lt;small&gt;Сардӯшӣ ва нишони остини новхудо якум дар Нерӯи дарёии Эрон&lt;/small&gt;
| тасвир2         = 
| зернавис2       =  
| ном             = Новхудо якум
| кишвар          = {{парчамбандӣ|Iran}}
| шоха           = [[Нерӯи дарёӣ]]
| кӯтаҳнивишт     = {{lang-fa|'''ناوخدا یکم'''}}
| rank           = «''Дуситора''»
| NATO rank      = [[Дараҷаҳои Нерӯҳои мусаллаҳи Тоҷикистон|OF-5]]
| Non-NATO rank  = 
| бунёдшуда       = 
| бекоршуда       = 
| дараҷаи болотар = [[Дарёдор]]
| дараҷаи пойинтар = [[Новхудо дувум]]
| ҳамто           = {{bulleted list|[[Сарҳанг]]|{{nowrap|{{парчамбандӣ|Russia}} ''Капитан первого ранга''}}&lt;ref name=&quot;Алиев&quot;&gt;{{книга|автор= Алиев Г. Г. канд. филол. наук |часть= |заглавие=Персидско-русский и русско-персидский военный словарь|ответственный=Под ред. канд. филол. наук, доц. А. М. Шойтова|место= М.|издательство=Воениздат|год=1972|страницы=284; 428|страниц=655|тираж=3500|isbn=}}&lt;/ref&gt;|{{парчамбандӣ|USA}} ''Captain''|[[File:NATO flag.svg|24px]] [[НАТО|NATO]] OF-5}}|
}}
'''Новхудо якум''' ({{lang-fa|'''ناوخدا یکم'''}}) — [[дараҷаи низомӣ|дараҷае]] [[Сардор|сардорӣ]] дар [[нерӯи дарёӣ]], ки ҷойгоҳе болотар аз [[новхудо дувум]] ва пойинтар аз [[дарёдор]] дорад ва баробар бо [[сарҳанг]] дар [[Нерӯи заминӣ|нерӯҳои заминӣ]] ва [[Нерӯи ҳавоӣ|ҳавоӣ]] аст&lt;ref name=&quot;Козимӣ&quot;&gt;{{Cite web |url=https://asmaneketab.ir/product/%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D9%88%D8%A7%DA%98%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%DA%A9%D8%A7%D8%B8%D9%85%DB%8C/ |title=''Сипаҳбад Муҳаммад Козимӣ''. Фарҳанги вожаҳои низомӣ. – Теҳрон: Чопхонаи Артиши шоҳаншоҳӣ, 1355 (чопи дувум) – 440 саҳ. |accessdate=2023-07-22 |archivedate=2023-07-31 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230731081254/https://asmaneketab.ir/product/%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D9%88%D8%A7%DA%98%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%DA%A9%D8%A7%D8%B8%D9%85%DB%8C/ }}&lt;/ref&gt;.

{| class=&quot;wikipedia sortable&quot; border=&quot;1&quot;
|-
|+ '''[[Дараҷаи низомӣ|Размпоягон]]'''
|-	
|width=&quot;30%&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#cfcfcf;&quot; | &lt;small&gt;кеҳтар:&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[Новхудо дувум]]
|width=&quot;35%&quot; align=&quot;center&quot;  style=&quot;background:#bfbfbf;&quot;| [[File:Seal_of_the_Islamic_Republic_of_Iran_Navy.svg|55px]]&lt;br&gt;'''Новхудо якум'''&lt;br&gt;
|width=&quot;30%&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#afafaf;&quot; | &lt;small&gt;меҳтар:&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[Дарёдор]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;/small&gt;
|}

== Вожашиносӣ ==
«''Новхудо''» ({{lang-fa|'''ناوخدا'''}} &lt; ''*nāu̯-xudā'' &lt; {{lang-pal|''*nāv-xvatāi''}}) ба маънои «''фармондеҳи киштӣ''; ''киштибон''»&lt;ref name=&quot;Козимӣ&quot; /&gt; аз ду [[вожа]] сохта шудааст: &lt;blockquote&gt;''[[нов]]'' ({{lang-pal|''nāv-''}} &lt; {{lang-peo|''nāv-''}} ‘''[[киштӣ]]''’ + ''[[худо]]'' ({{lang-pal|''xvatāi''}} &lt; {{lang-peo|''*hvatāya-''}} ‘''сарвар''’)&lt;ref name=&quot;Ҳасандӯст&quot;&gt;''Ҳасандӯст, Муҳаммад''. Фарҳанги решашинохтии забони форсӣ. Теҳрон: Фарҳангистони забону адаби форсӣ, Нашри осор, 1383. ISBN 978-600-6143-58-3. ҷ. 4, с. 2700.&lt;/ref&gt;.
&lt;/blockquote&gt;
== Пешина ==
'''Новхудо''' ба забонҳои {{lang-peo|''*nāupati-''}} ва {{lang-pal|''*nāu̯-bed''}} номида мешуд 

'''Новхудо''' ҳамтои ''капитан'' (аз {{lang-fr|capitaine}} &lt; {{lang-la|capitaneus}} «''[[сардор]]'', ''[[саркарда]]''») аст, ки дар кишварҳои урупоӣ аз садаи XVII ҳамчун дараҷаи фармондеҳони киштиҳои [[нерӯи дарёӣ]] ба кор меравад. Ин дараҷа дар [[Русия]] дар паи ислоҳоти низомии [[Пётри I]] дар [[соли 1713]] ба кор гирифта шуд ва се рутба дошт: [[новхудо якум]], [[новхудо дувум]] ва [[новхудо севум]]. Дар соли 1732 ин рутбаҳо барчида шуданд, вале дар соли 1751 дубора ҷорӣ шуданд ва то соли 1917 ба кор мерафтанд&lt;ref&gt;Капитан 1 ранга // Военная энциклопедия : [в 18 т.] / под ред. В. Ф. Новицкого … [и др.]. — СПб. ; [М.] : Тип. т-ва И. Д. Сытина, 1911—1915&lt;/ref&gt;. Ҳамин рутбаҳо [[22 сентябр]]и [[1935]] дар Нерӯи дарёии Иттиҳоди Шуравӣ ба кор гирифта шуданд ва ҳамакнун дар Нерӯи дарёии Русия низ ба кор мераванд.

Новхудо якум фармондеҳи [[Нови дараҷаи якум|новҳои дараҷаи якум]]е чун [[размнов]], размнови мушакбар, [[нови ҳавопаймобар]] ва [[зердарёии атомӣ]] аст. 

== Ному нишони новхудо якум дар нерӯҳои дарёии бархе аз кишварҳои ҷаҳон ==

Новхудо якум дар [[Русия]] ва дигар кишварҳои русизабон ба {{lang-ru|''капитан первого ранга''}}&lt;ref&gt;[http://farhang.ru/ ''Рубинчик Ю.А.'' Персидско-русский словарь. - М.: Русский язык, 1970. — 1613 с.]&lt;/ref&gt;, дар [[Бритониё]], [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико]] ва дигар кишварҳои инглисизабон ба {{lang-en|Captain}}, дар [[Олмон]]  ва дигар кишварҳои олмонизабон ба {{lang-de|Kapitän zur See}}&lt;ref&gt;{{книга |автор=Шунков В., Гусев И., Тарас Д., Ядловский А. |заглавие=Награды, знаки различия и униформа Великой Отечественной войны |ответственный= |ссылка=https://books.google.by/books?id=DZAJCAAAQBAJ |место=М. |издательство=[[АСТ (издательство)|АСТ]] |год=2015 |том= |страниц=256 |страницы= |isbn=978-5-17-086237-5 |ref= }}&lt;/ref&gt;, дар Испониё ва дигар кишварҳои испониёизабон ба {{lang-es|''Capitán de navío''}} («капитан де навио»), дар Португол ва дигар кишварҳои португолизабон ба {{lang-pt|''Capitão de mar e guerra''}} («капитау ди мар и герра») номида мешавад. Ин дараҷа дар НАТО бо коди '''OF-5''' рамзгузорӣ шуда ва дар дигар кишварҳо ба забонҳои миллии онҳо номҳои худро доранд&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://rankmaven.tripod.com/NATO-92-RM.htm |title=NATO codes for grades of military personnel 1992 (Edition 5) |author= |date= |website=  |publisher=// Rank Maven|accessdate=2017-08-15 |lang=}}&lt;/ref&gt;.

&lt;gallery class=&quot;center&quot;&gt;
&lt;!-- In alphabetic order of Country please --&gt;
Generic-Navy-8.svg|Captain&lt;br /&gt;([[Antigua and Barbuda Coast Guard]])&lt;ref name=&quot;Antigua&amp;Barbuda&quot;&gt;{{cite web |title=Paratus |author1=Antigua &amp; Barbuda Defence Force |url=http://abdf.gov.ag/wp-content/uploads/2014/04/ABDF_mag_2011.pdf |publisher=Regional Publications Ltd. |access-date=2 March 2020 |pages=12–13 |accessdate=2022-04-29 |archivedate=2022-06-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220607174320/http://abdf.gov.ag/wp-content/uploads/2014/04/ABDF_mag_2011.pdf }}&lt;/ref&gt;
Generic-Navy-8.svg|Captain&lt;br /&gt;([[Royal Australian Navy]])&lt;ref name=&quot;Australia&quot;&gt;{{cite web |title=Badges of rank |url=https://www.defence.gov.au/images/Badges_of_rank.pdf |website=defence.gov.au |publisher=Department of Defence (Australia) |access-date=31 May 2021}}&lt;/ref&gt;
Generic-Navy-8.svg|Captain&lt;br /&gt;([[Royal Bahamas Defence Force]])&lt;ref&gt;{{cite web |title=OFFICER RANKS |url=http://rbdf.gov.bs/officer/ |website=rbdf.gov.bs |publisher=Royal Bahamas Defence Force |access-date=14 January 2021 |accessdate=2022-04-29 |archivedate=2022-05-19 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220519161851/http://rbdf.gov.bs/officer/ }}&lt;/ref&gt;
Generic-Navy-8.svg|Captain&lt;br /&gt;([[Bangladesh Navy]])&lt;ref name=&quot;Bangladesh_Navy&quot;&gt;{{cite web |author1=Bangladesh Navy |title=Rank of Navy &amp; Equivalent Rank |url=https://www.navy.mil.bd/Rank-of-Navy-&amp;-Equivalent-Rank |website=navy.mil.bd |access-date=27 May 2021 |accessdate=2021-05-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231101235809/https://www.navy.mil.bd/ |archivedate=2023-11-01 }}&lt;/ref&gt;
Belize Coast Guard OF-5.svg|Captain&lt;br /&gt;([[Belize Coast Guard]])
Generic-Navy-8.svg|{{lang|ms|Kepten}}&lt;br /&gt;([[Royal Brunei Navy]])&lt;ref name=&quot;Brunei_Navy&quot;&gt;{{cite web |title=Admiralty Ranks |url=https://navy.mindef.gov.bn/Site%20Pages/Admiralty%20Ranks.aspx |website=navy.mindef.gov.bn |publisher=Royal Brunei Navy |access-date=1 September 2021 |accessdate=2022-04-29 |archivedate=2022-10-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221016110647/https://navy.mindef.gov.bn/Site%20Pages/Admiralty%20Ranks.aspx }}&lt;/ref&gt;
Generic-Navy-8.svg|Captain(N)&lt;br /&gt;([[Royal Canadian Navy]])&lt;ref name=&quot;Canada&quot;&gt;{{cite web |title=Ranks and appointment |url=https://www.canada.ca/en/services/defence/caf/military-identity-system/rank-appointment-insignia.html |website=canada.ca |publisher=Government of Canada |access-date=28 May 2021}}&lt;/ref&gt;
Generic-Navy-8.svg|{{lang|et|Mereväekapten}}&lt;br /&gt;([[Estonian Navy]])&lt;ref name=&quot;Estonia_Navy&quot;&gt;{{cite web |title=Sümboolika: Mereväe Auastmed |url=https://mil.ee/kaitsevagi/kaitsevae-symboolika/#t-merevae-auastmed |website=mil.ee |publisher=Estonian Defence Forces |access-date=26 May 2021 |language=et}}&lt;/ref&gt;
Generic-Navy-8.svg|Captain&lt;br /&gt;([[Republic of Fiji Navy]])
Generic-Navy-8.svg|Captain&lt;br /&gt;([[Gambian Navy]])
Generic-Navy-8.svg|Captain&lt;br /&gt;([[Ghana Navy]])
Generic-Navy-8.svg|Captain&lt;br /&gt;([[Guyana Defence Force|Guyana Coast Guard]])
Generic-Navy-8.svg|Captain&lt;br /&gt;{{lang|hi|कैप्टन}}&lt;br /&gt;([[Indian Navy]])&lt;ref name=&quot;India_Navy&quot;&gt;{{cite web |title=Ranks &amp; Insignia |url=https://www.joinindiannavy.gov.in/en/about-us/ranks-insignia.html |website=Join Indian Navy |access-date=12 April 2021}}&lt;/ref&gt;
Generic-Navy-(star)-O7.svg|Captain&lt;br&gt;{{lang|ga|Captaen}}&lt;br /&gt;([[Irish Naval Service]])&lt;ref name=&quot;Ireland_Navy&quot;&gt;{{cite web |title=Naval Service Rank Markings |url=http://www.military.ie/fileadmin/user_upload/images/Info_Centre/Posters/rank_markings/NS_Rank_Markings.png |website=military.ie |publisher=Defence Forces (Ireland) |access-date=26 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160425021602/http://www.military.ie/fileadmin/user_upload/images/Info_Centre/Posters/rank_markings/NS_Rank_Markings.png |archive-date=25 April 2016 |accessdate=2022-04-29 |archivedate=2016-04-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160425021602/http://www.military.ie/fileadmin/user_upload/images/Info_Centre/Posters/rank_markings/NS_Rank_Markings.png }}&lt;/ref&gt;
Generic-Navy-8.svg|Captain&lt;br /&gt;([[Jamaica Defence Force#JDF Coast Guard|Jamaican Coast Guard]])&lt;ref name=&quot;Jamaica&quot;&gt;{{cite web |title=BADGES OF RANK |url=https://www.jdfweb.com/badges-of-rank/ |website=Official Jamaica Defence Force Website |access-date=16 November 2019 |date=2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20200820143541/https://www.jdfweb.com/badges-of-rank/ |archive-date=20 August 2020}}&lt;/ref&gt;
US Navy O6 shoulderboard.svg|Captain&lt;br /&gt;([[Liberian National Coast Guard]])&lt;ref name=&quot;Liberia&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.vertic.org/media/National%20Legislation/Liberia/LR_Defense%20Act%20of%202008.pdf |title=Defense Act of 2008 |date=3 September 2008 |page=8 |access-date=20 November 2017}}&lt;/ref&gt;
Generic-Navy-8.svg|{{lang|ms|Kepten}}&lt;br /&gt;([[Royal Malaysian Navy]])&lt;ref name=&quot;Malaysia_Officer&quot;&gt;{{cite web |title=Pangkat |url=http://www.mafhq.mil.my/index.php/my/mengenai-kami/kerjaya/pangkat |website=mafhq.mil.my |publisher=Malaysian Armed Forces |access-date=4 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200429231449/http://www.mafhq.mil.my/index.php/my/mengenai-kami/kerjaya/pangkat |archive-date=29 April 2020 |language=ms |accessdate=2022-04-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191222010003/http://mafhq.mil.my/index.php/my/mengenai-kami/kerjaya/pangkat |archivedate=2019-12-22 }}&lt;/ref&gt;
Generic-Navy-8.svg|Captain&lt;br /&gt;([[Namibian Navy]])
Generic-Navy-8.svg|Captain&lt;br /&gt;([[Royal New Zealand Navy]])&lt;ref name=&quot;NewZealand&quot;&gt;{{cite web |title=Badges of Rank |url=https://www.nzdf.mil.nz/corporate-documents/badges-of-rank/ |website=nzdf.mil.nz |publisher=New Zealand Defence Force |access-date=11 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200703193648/https://www.nzdf.mil.nz/corporate-documents/badges-of-rank/ |archive-date=3 July 2020 |accessdate=2022-04-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200703193648/https://www.nzdf.mil.nz/corporate-documents/badges-of-rank/ |archivedate=2020-07-03 }}&lt;/ref&gt;
Generic-Navy-8.svg|Captain&lt;br /&gt;([[Nigerian Navy]])
Generic-Navy-8.svg|Captain&lt;br /&gt;{{lang|ur|کپتان}}&lt;br /&gt;([[Pakistan Navy]])&lt;ref name=&quot;Pakistan Navy Official Websites&quot;&gt;{{cite web |title=LIFE IN PN:RANKS |url=https://www.paknavy.gov.pk/ranks.html |website=www.paknavy.gov.pk |publisher=Pakistan Navy Official Website |access-date=7 August 2018 |accessdate=2022-04-29 |archivedate=2013-01-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130124140612/https://www.paknavy.gov.pk/ranks.html }}&lt;/ref&gt;
Generic-Navy-8.svg|Captain&lt;br /&gt;([[Papua New Guinea Defence Force|Papua New Guinea Maritime Element]])
PN CPT BlkDr-Slv.svg|Captain&lt;br /&gt;([[Philippine Navy]])
Generic-Navy-6.svg|{{lang|ro|Căpitan}}&lt;br /&gt;([[Romanian Naval Forces]])&lt;ref name=&quot;Romania&quot;&gt;{{cite web |title=Grade militare (Military ranks) |url=https://www.defense.ro/foto/album6 |website=defense.ro |publisher=Romanian Defence Staff |access-date=1 February 2021 |language=ro}}&lt;/ref&gt;
Generic-Navy-8.svg|Captain&lt;br /&gt;([[Sierra Leone Navy]])
Generic-Navy-10.svg|{{lang|sl|Kapitan}}&lt;br /&gt;([[Slovenian Navy]])&lt;ref name=&quot;Slovenia&quot;&gt;{{cite web |title=Čini in razredi |url=https://www.slovenskavojska.si/o-vojski/cini-in-razredi/ |website=slovenskavojska.si |publisher=Slovenian Armed Forces |access-date=26 May 2021 |language=sl}}&lt;/ref&gt;
Generic-Navy-8.svg|Captain&lt;br /&gt;([[South African Navy]])&lt;ref name=&quot;SouthAfrica_Navy&quot;&gt;{{cite web |title=Rank Insignia |url=http://www.navy.mil.za/aboutus/Rank_Insignia.gif |website=navy.mil.za |publisher=Department of Defence (South Africa) |access-date=29 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190518212959/http://www.navy.mil.za/aboutus/Rank_Insignia.gif |archive-date=18 May 2019 |accessdate=2022-04-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190518212959/http://www.navy.mil.za/aboutus/Rank_Insignia.gif |archivedate=2019-05-18 }}&lt;/ref&gt;
Generic-Navy-8.svg|Captain&lt;br /&gt;([[Sri Lanka Navy]])&lt;ref name=&quot;SriLanka_Navy&quot;&gt;{{cite web |title=Branches/ Ranks |url=https://www.navy.lk/branches-ranks.html |website=navy.lk |publisher=Sri Lanka Navy |access-date=24 September 2021 |accessdate=2022-04-29 |archivedate=2022-06-19 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220619063013/https://www.navy.lk/branches-ranks.html }}&lt;/ref&gt;
Generic-Navy-4.svg|{{lang|sv|Kapten}}&lt;br /&gt;([[Swedish Navy]])&lt;ref name=&quot;FMgrader2019&quot;&gt;{{cite web|title=Nya gradbeteckningar införs|url=https://www.forsvarsmakten.se/sv/aktuellt/2019/10/nya-gradbeteckningar-infors/|publisher=Försvarsmakten|date=2019-10-01|access-date=2019-10-02}}&lt;/ref&gt;
Generic-Navy-8.svg|Captain&lt;br /&gt;([[Tanzania Naval Command]])
Generic-Navy-8.svg|Captain&lt;br /&gt;([[Tongan Maritime Force]])&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Millen |first1=P.G. |title=The Visiting Forces (Relative Ranks) Regulations |date=June 1983 |publisher=Government of New Zealand |location=Wellington |page=49 |url=http://www.nzlii.org/nz/legis/num_reg/vfrr1983433.pdf |access-date=26 September 2021 }}{{Пайванди мурда|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
Generic-Navy-8.svg|Captain&lt;br /&gt;([[Trinidad and Tobago Coast Guard]])&lt;ref name=&quot;Trinidad&amp;Tobago_Officer&quot;&gt;{{cite web |title=Rank Chart (Commissioned Officers) |url=http://69.0.195.188/HQ/Our-Organisation/Ranks-Chart-(Commissioned-Officers).aspx |website=69.0.195.188 |publisher=Trinidad and Tobago Defence Force |access-date=27 May 2021 }}{{Пайванди мурда|date=May 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
Generic-Navy-8.svg|Captain&lt;br /&gt;([[Royal Navy]])&lt;ref name=&quot;UK_Navy&quot;&gt;{{cite web |title=Shaping your career |url=https://www.royalnavy.mod.uk/careers/navy-life/shaping-your-career |website=royalnavy.mod.uk |publisher=Royal Navy |access-date=24 September 2021}}&lt;/ref&gt;
US Navy O6 insignia.svg|Captain&lt;br /&gt;([[United States Navy]])
US CG O6 insignia.svg|Captain&lt;br /&gt;([[United States Coast Guard]])
&lt;/gallery&gt;

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
[[Гурӯҳ:Рутбаҳои ҳарбӣ]]
[[Гурӯҳ:Артиш]]
[[Гурӯҳ:Дараҷаҳои низомӣ]]
[[Гурӯҳ:Сардорон]]
== Пайвандҳо ==
* [[Дараҷаи низомӣ]]
* [[Дараҷаҳои Нерӯҳои мусаллаҳи Тоҷикистон]]
* [[Дараҷаҳои Нерӯҳои мусаллаҳи Эрон]]
{{Дараҷаҳои низомӣ}}</text>
      <sha1>866cxztxvjin2fgdrtc6oomed57uzf9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Новхудо севум</title>
    <ns>0</ns>
    <id>298527</id>
    <revision>
      <id>1492617</id>
      <parentid>1485468</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T19:59:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492617</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20303" sha1="qdr5mg7l9z1gh5eke728w740clx2b4o" xml:space="preserve">{{Дараҷаи низомӣ
| тасвир1         = 14-Nakhoda_3.png
| image_size     = 100px
| зернавис1       = &lt;small&gt;Сардӯшӣ ва нишони остини новхудо севум дар Нерӯи дарёии Эрон&lt;/small&gt;
| тасвир2         = 
| зернавис2       = 
| ном             = Новхудо севум
| кишвар          = {{парчамбандӣ|Iran}}
| шоха           = [[Нерӯи дарёӣ]]
| кӯтаҳнивишт     = {{lang-fa|'''ناوخدا سوم'''}}
| rank           = 
| NATO rank      = [[Дараҷаҳои Нерӯҳои мусаллаҳи Тоҷикистон|OF-3]]
| Non-NATO rank  = 
| бунёдшуда       = 
| бекоршуда       = 
| дараҷаи болотар = [[Новхудо дувум]]
| дараҷаи пойинтар = [[Новсарвон]]
| ҳамто           = {{bulleted list|[[Саргурд]]|{{nowrap|{{парчамбандӣ|Russia}} ''Капитан третьего ранга''}}&lt;ref name=&quot;Алиев&quot;&gt;{{книга|автор= Алиев Г. Г. канд. филол. наук |часть= |заглавие=Персидско-русский и русско-персидский военный словарь|ответственный=Под ред. канд. филол. наук, доц. А. М. Шойтова|место= М.|издательство=Воениздат|год=1972|страницы=284; 428|страниц=655|тираж=3500|isbn=}}&lt;/ref&gt;|{{парчамбандӣ|USA}} ''Lieutenant commander''|[[File:NATO flag.svg|24px]] [[НАТО|NATO]] OF-3}}|
}}
'''Новхудо севум''' ({{lang-fa|'''ناوخدا سوم'''}}) — [[дараҷаи низомӣ|дараҷае]] [[Сардор|сардорӣ]] дар [[нерӯи дарёӣ]], ки ҷойгоҳе болотар аз [[новсарвон]] ва пойинтар аз [[новхудо дувум]] дорад ва баробар бо [[саргурд]] дар [[Нерӯи заминӣ|нерӯҳои заминӣ]] ва [[Нерӯи ҳавоӣ|ҳавоӣ]] аст&lt;ref name=&quot;Козимӣ&quot;&gt;{{Cite web |url=https://asmaneketab.ir/product/%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D9%88%D8%A7%DA%98%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%DA%A9%D8%A7%D8%B8%D9%85%DB%8C/ |title=''Сипаҳбад Муҳаммад Козимӣ''. Фарҳанги вожаҳои низомӣ. – Теҳрон: Чопхонаи Артиши шоҳаншоҳӣ, 1355 (чопи дувум) – 440 саҳ. |accessdate=2023-07-22 |archivedate=2023-07-31 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230731081254/https://asmaneketab.ir/product/%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D9%88%D8%A7%DA%98%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%DA%A9%D8%A7%D8%B8%D9%85%DB%8C/ }}&lt;/ref&gt;.

{| class=&quot;wikipedia sortable&quot; border=&quot;1&quot;
|-
|+ '''[[Дараҷаи низомӣ|Размпоягон]]'''
|-	
|width=&quot;30%&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#cfcfcf;&quot; | &lt;small&gt;кеҳтар:&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[Новсарвон]]
|width=&quot;35%&quot; align=&quot;center&quot;  style=&quot;background:#bfbfbf;&quot;| [[File:Seal_of_the_Islamic_Republic_of_Iran_Navy.svg|55px]]&lt;br&gt;'''Новхудо севум'''&lt;br&gt;
|width=&quot;30%&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#afafaf;&quot; | &lt;small&gt;меҳтар:&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[Новхудо дувум]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;/small&gt;
|}

== Вожашиносӣ ==
«''Новхудо''» ({{lang-fa|'''ناوخدا'''}} &lt; {{lang-pal|''*nāv-xvatāi''}}) ба маънои «''фармондеҳи киштӣ''; ''киштибон''»&lt;ref name=&quot;Козимӣ&quot; /&gt; аз ду [[вожа]] сохта шудааст: &lt;blockquote&gt;''[[нов]]'' ({{lang-pal|''nāv-''}} &lt; {{lang-peo|''nāvam-''}} ‘''[[киштӣ]]''’ + ''[[худо]]'' ({{lang-pal|''xvatāi''}} &lt; {{lang-peo|''*hvatāya-''}} ‘''сарвар''’)&lt;ref name=&quot;Ҳасандӯст&quot;&gt;''Ҳасандӯст, Муҳаммад''. Фарҳанги решашинохтии забони форсӣ. Теҳрон: Фарҳангистони забону адаби форсӣ, Нашри осор, 1383. ISBN 978-600-6143-58-3. ҷ. 4, с. 2700.&lt;/ref&gt;.
&lt;/blockquote&gt;
== Пешина ==
'''Новхудо''' ҳамтои ''капитан'' (аз {{lang-fr|capitaine}} &lt; {{lang-la|capitaneus}} «''[[сардор]]'', ''[[саркарда]]''») аст, ки дар кишварҳои урупоӣ аз садаи XVII ҳамчун дараҷаи фармондеҳони киштиҳои [[нерӯи дарёӣ]] ба кор меравад. Ин дараҷа дар [[Русия]] дар паи ислоҳоти низомии [[Пётри I]] дар [[соли 1713]] ба кор гирифта шуд ва се рутба дошт: [[новхудо якум]], [[новхудо дувум]] ва [[новхудо севум]]. Дар [[соли 1732]] ин рутбаҳо барчида шуданд, вале дар [[соли 1751]] дубора ҷорӣ шуданд ва то соли 1917 ба кор мерафтанд&lt;ref&gt;Капитан 1 ранга // Военная энциклопедия : [в 18 т.] / под ред. В. Ф. Новицкого … [и др.]. — СПб. ; [М.] : Тип. т-ва И. Д. Сытина, 1911—1915&lt;/ref&gt;. Ҳамин рутбаҳо [[22 сентябр]]и [[1935]] дар Нерӯи дарёии Иттиҳоди Шуравӣ ба кор гирифта шуданд ва ҳамакнун дар Нерӯи дарёии Русия низ ба кор мераванд.

Новхудо севум фармондеҳи [[Нови дараҷаи севум|новҳои дараҷаи севум]]е чун [[гаштнов]], [[новча]], [[нови хурди нерӯбар]] ва [[минрӯб]] аст. 

Новхудо севум дар [[Русия]] ва дигар кишварҳои русизабон {{lang-ru|''капитан третьего ранга''}}&lt;ref&gt;[http://farhang.ru/ ''Рубинчик Ю.А.'' Персидско-русский словарь. - М.: Русский язык, 1970. — 1613 с.]&lt;/ref&gt;, дар [[Бритониё]], [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико]] ва дигар кишварҳои инглисизабон {{lang-en|''Lieutenant commander''}}, дар [[Олмон]]  ва дигар кишварҳои олмонизабон {{lang-de|Korvetten­kapitän}}&lt;ref&gt;{{книга |автор=Шунков В., Гусев И., Тарас Д., Ядловский А. |заглавие=Награды, знаки различия и униформа Великой Отечественной войны |ответственный= |ссылка=https://books.google.by/books?id=DZAJCAAAQBAJ |место=М. |издательство=[[АСТ (издательство)|АСТ]] |год=2015 |том= |страниц=256 |страницы= |isbn=978-5-17-086237-5 |ref= }}&lt;/ref&gt;, дар Испониён ва дигар кишварҳои испониёизабон {{lang-es|''Capitán de corbeta''}} («капитан де корбета»), дар Португол ва дигар кишварҳои португолизабон {{lang-pt|Capitão-tenente}} («капитау-тененте») номида мешавад. Ин дараҷа дар НАТО бо коди '''OF-3''' рамзгузорӣ мешавад ва дар дигар кишварҳо ба забонҳои миллии онҳо номҳои худро доранд&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://rankmaven.tripod.com/NATO-92-RM.htm |title=NATO codes for grades of military personnel 1992 (Edition 5) |author= |date= |website=  |publisher=// Rank Maven|accessdate=2022-04-22 |lang=}}&lt;/ref&gt;.

== Ному нишони новхудо севум дар нерӯҳои дарёии бархе аз кишварҳои ҷаҳон ==
&lt;gallery class=&quot;center&quot;&gt;
&lt;!-- In alphabetic order of Country please --&gt;
File:Generic-Navy-5.svg|Lieutenant commander&lt;br /&gt;([[Австралия]])&lt;ref name=&quot;Australia&quot;&gt;{{cite web |title=Badges of rank |url=https://www.defence.gov.au/images/Badges_of_rank.pdf |website=defence.gov.au |publisher=[[Department of Defence (Australia)]] |access-date=31 May 2021}}&lt;/ref&gt;
File:Generic-Navy-5.svg|Lieutenant commander&lt;br /&gt;([[Антигуа ва Барбуда]])&lt;ref name=&quot;Antigua&amp;Barbuda&quot;&gt;{{cite web |title=Paratus |author1=Antigua &amp; Barbuda Defence Force |url=http://abdf.gov.ag/wp-content/uploads/2014/04/ABDF_mag_2011.pdf |publisher=Regional Publications Ltd. |access-date=2 March 2020 |pages=12-13 |accessdate=2022-04-29 |archivedate=2022-06-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220607174320/http://abdf.gov.ag/wp-content/uploads/2014/04/ABDF_mag_2011.pdf }}&lt;/ref&gt;
File:Generic-Navy-5.svg|Lieutenant commander&lt;br /&gt;([[Боҳомо]])&lt;ref&gt;{{cite web |title=OFFICER RANKS |url=http://rbdf.gov.bs/officer/ |website=rbdf.gov.bs |publisher=[[Royal Bahamas Defence Force]] |access-date=14 January 2021 |accessdate=2022-04-29 |archivedate=2022-05-19 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220519161851/http://rbdf.gov.bs/officer/ }}&lt;/ref&gt;
File:Generic-Navy-5.svg|Lieutenant commander&lt;br /&gt;([[Банглодеш]])&lt;ref name=&quot;Bangladesh_Navy&quot;&gt;{{cite web |author1=Bangladesh Navy |title=Rank of Navy &amp; Equivalent Rank |url=https://www.navy.mil.bd/Rank-of-Navy-&amp;-Equivalent-Rank |website=navy.mil.bd |access-date=27 May 2021 |accessdate=2021-05-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231101235809/https://www.navy.mil.bd/ |archivedate=2023-11-01 }}&lt;/ref&gt;
File:Generic-Navy-5.svg|Lieutenant commander&lt;br /&gt;([[Барбадос]])
File:Belize Coast Guard OF-3.svg|Lieutenant commander&lt;br /&gt;([[Белиз]])
File:Generic-Navy-5.svg|{{lang|ms|Leftenan komander}}&lt;br /&gt;([[Бруней]])&lt;ref name=&quot;Brunei_Navy&quot;&gt;{{cite web |title=Admiralty Ranks |url=https://navy.mindef.gov.bn/Site%20Pages/Admiralty%20Ranks.aspx |website=navy.mindef.gov.bn |publisher=[[Royal Brunei Navy]] |access-date=1 September 2021 |accessdate=2022-04-29 |archivedate=2022-10-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221016110647/https://navy.mindef.gov.bn/Site%20Pages/Admiralty%20Ranks.aspx }}&lt;/ref&gt;
File:Generic-Navy-5.svg|Lieutenant commander&lt;br /&gt;{{small|({{lang-fr|Capitaine de corvette}})}}&lt;br /&gt;([[Royal Canadian Navy]])&lt;ref name=&quot;Canada&quot;&gt;{{cite web |title=Ranks and appointment |url=https://www.canada.ca/en/services/defence/caf/military-identity-system/rank-appointment-insignia.html |website=canada.ca |publisher=[[Канада]] |access-date=28 May 2021}}&lt;/ref&gt;
File:Generic-Navy-5.svg|{{lang|am|ሌፍተናንት ኮማንደር}}&lt;br /&gt;{{lang|am|Lēfitenaniti komanideri}}&lt;br /&gt;([[Ethiopian Navy]])
File:Generic-Navy-5.svg|Lieutenant commander&lt;br /&gt;([[Republic of Fiji Navy]])
File:Generic-Navy-5.svg|Lieutenant commander&lt;br /&gt;([[Gambian Navy]])
File:Generic-Navy-5.svg|Lieutenant commander&lt;br /&gt;([[Ghana Navy]])
File:Generic-Navy-5.svg|Lieutenant commander&lt;br /&gt;([[Guyana Defence Force|Guyanan Coast Guard]])
File:Generic-Navy-5.svg|Lieutenant commander&lt;br /&gt;([[Indian Navy]])&lt;ref name=&quot;India_Navy&quot;&gt;{{cite web |title=Ranks &amp; Insignia |url=https://www.joinindiannavy.gov.in/en/about-us/ranks-insignia.html |website=Join Indian Navy |access-date=12 April 2021}}&lt;/ref&gt;
File:Generic-Navy-(star)-O4.svg|Lieutenant commander&lt;br /&gt;{{small|({{lang-ga|Lefteanant-cheannasaí}})}}&lt;br /&gt;([[Irish Naval Service]])&lt;ref name=&quot;Ireland_Navy&quot;&gt;{{cite web |title=Naval Service Rank Markings |url=http://www.military.ie/fileadmin/user_upload/images/Info_Centre/Posters/rank_markings/NS_Rank_Markings.png |website=military.ie |publisher=Defence Forces (Ireland) |access-date=26 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160425021602/http://www.military.ie/fileadmin/user_upload/images/Info_Centre/Posters/rank_markings/NS_Rank_Markings.png |archive-date=25 April 2016 |accessdate=2022-04-29 |archivedate=2016-04-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160425021602/http://www.military.ie/fileadmin/user_upload/images/Info_Centre/Posters/rank_markings/NS_Rank_Markings.png }}&lt;/ref&gt;
File:Generic-Navy-5.svg|Lieutenant commander&lt;br /&gt;([[Jamaican Coast Guard]])&lt;ref name=&quot;Jamaica&quot;&gt;{{cite web |title=BADGES OF RANK |url=https://www.jdfweb.com/badges-of-rank/ |website=Official Jamaica Defence Force Website |access-date=16 November 2019 |date=2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200820143541/https://www.jdfweb.com/badges-of-rank/ |archive-date=20 August 2020}}&lt;/ref&gt;
File:Generic-Navy-6.svg|{{lang|lv|Komandleitnants}}&lt;br /&gt;([[Latvian Naval Forces]])&lt;ref name=&quot;Latvia&quot;&gt;{{cite web |title=Pakāpju iedalījums |url=https://www.mil.lv/lv/aktivais-dienests/dienesta-gaita/dienesta-pakapes/pakapju-iedalijums |website=mil.lv/lv |publisher=Latvian National Armed Forces |access-date=26 May 2021 |language=lv}}&lt;/ref&gt;
File:Generic-Navy-(star)-O4.svg|Lieutenant commander&lt;br /&gt;([[Liberian National Coast Guard]])&lt;ref name=&quot;Liberia&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.vertic.org/media/National%20Legislation/Liberia/LR_Defense%20Act%20of%202008.pdf |title=Defense Act of 2008 |date=3 September 2008 |page=8 |access-date=20 November 2017}}&lt;/ref&gt;
File:Generic-Navy-6.svg|{{lang|lt|Komandoras leitenantas}}&lt;br /&gt;([[Lithuanian Naval Force]])&lt;ref name=&quot;Lithuania&quot;&gt;{{cite web |title=Karių laipsnių ženklai |trans-title=Marks of soldiers |url=http://kariuomene.kam.lt/lt/kariuomenes_atributika/kariu_laipsniu_zenklai_3554.html |website=kariuomene.kam.lt |publisher=[[Ministry of National Defence (Lithuania)]] |access-date=26 May 2021 |language=lt |accessdate=2022-04-29 |archivedate=2016-09-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160911115805/http://kariuomene.kam.lt/lt/kariuomenes_atributika/kariu_laipsniu_zenklai_3554.html }}&lt;/ref&gt;
File:Generic-Navy-5.svg|{{lang|ms|Leftenan komander}}&lt;br /&gt;([[Royal Malaysian Navy]])&lt;ref name=&quot;Malaysia_Officer&quot;&gt;{{cite web |title=Pangkat |url=http://www.mafhq.mil.my/index.php/my/mengenai-kami/kerjaya/pangkat |website=mafhq.mil.my |publisher=Malaysian Armed Forces |access-date=4 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200429231449/http://www.mafhq.mil.my/index.php/my/mengenai-kami/kerjaya/pangkat |archive-date=29 April 2020 |language=ms |accessdate=2022-04-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191222010003/http://mafhq.mil.my/index.php/my/mengenai-kami/kerjaya/pangkat |archivedate=2019-12-22 }}&lt;/ref&gt;
File:Generic-Navy-5.svg|Lieutenant commander&lt;br /&gt;([[Namibian Navy]])&lt;ref name=&quot;Namibia&quot;&gt;{{cite magazine |title=Government Notice |magazine=Government Gazette of the Republic of Namibia |date=20 August 2010 |volume=4547 |pages=99-102 |url=http://www.lac.org.na/laws/2010/4547.pdf |access-date=20 December 2021}}&lt;/ref&gt;
File:Generic-Navy-5.svg|Lieutenant commander&lt;br /&gt;([[Royal New Zealand Navy]])&lt;ref name=&quot;NewZealand&quot;&gt;{{cite web |title=Badges of Rank |url=https://www.nzdf.mil.nz/corporate-documents/badges-of-rank/ |website=nzdf.mil.nz |publisher=New Zealand Defence Force |access-date=11 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200703193648/https://www.nzdf.mil.nz/corporate-documents/badges-of-rank/ |archive-date=3 July 2020 |accessdate=2022-04-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200703193648/https://www.nzdf.mil.nz/corporate-documents/badges-of-rank/ |archivedate=2020-07-03 }}&lt;/ref&gt;
File:Generic-Navy-5.svg|Lieutenant commander&lt;br /&gt;([[Nigerian Navy]])&lt;ref name=&quot;Nigeria&quot;&gt;{{cite book |author-last1=Smaldone |author-first1=Joseph P. |editor-last1=Metz |editor-first1=Helen Chapin |title=Nigeria: a country study |series=Area Handbook |date=1992 |publisher=[[Library of Congress]] |location=Washington, D.C. |lccn=92009026 |pages=296-297 |edition=5th |url=https://www.loc.gov/resource/frdcstdy.nigeriacountryst00metz_0/?sp=340 |access-date=21 October 2021 |chapter=National Security}}&lt;/ref&gt;
File:Generic-Navy-5.svg|Lieutenant commander&lt;br /&gt;([[Pakistan Navy]])&lt;ref name=&quot;Pakistan Navy Official Websites&quot;&gt;{{cite web |title=LIFE IN PN:RANKS |url=https://www.paknavy.gov.pk/ranks.html |website=www.paknavy.gov.pk |publisher=Pakistan Navy Official Website |access-date=7 August 2018 |accessdate=2022-04-29 |archivedate=2013-01-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130124140612/https://www.paknavy.gov.pk/ranks.html }}&lt;/ref&gt;
File:Generic-Navy-11.svg|{{lang|pl|Komandor porucznik}}&lt;br /&gt;([[Polish Navy]])&lt;ref name=&quot;Poland_Navy&quot;&gt;{{cite web |title=Sposób noszenia odznak stopni wojskowych na umundurowaniu Marynarki Wojennej |trans-title=The way of wearing badges of military ranks on the uniform of the Navy |url=https://www.wojsko-polskie.pl/iwsp/u/27/96/27964313-a4b1-4c28-9ea2-08de33e7aa58/08c_oznaki_stopni_wojskowych_na_umundurowaniu_mw_ok.pdf |website=wojsko-polskie.pl |publisher=Armed Forces Support Inspectorate |access-date=7 June 2021 |language=pl}}&lt;/ref&gt;
File:Generic-Navy-10.svg|{{lang|ro|Locotenent-comandor}}&lt;br /&gt;([[Romanian Naval Forces]])&lt;ref name=&quot;Romania&quot;&gt;{{cite web |title=Grade militare (Military ranks) |url=https://www.defense.ro/foto/album6 |website=defense.ro |publisher=[[Romanian Defence Staff]] |access-date=1 February 2021 |language=ro}}&lt;/ref&gt;
File:Generic-Navy-5.svg|Lieutenant commander&lt;br /&gt;([[Saint Kitts and Nevis Coast Guard]])
File:Generic-Navy-5.svg|Lieutenant commander&lt;br /&gt;([[Sierra Leone Navy]])
File:Generic-Navy-5.svg|Lieutenant commander&lt;br /&gt;([[South African Navy]])&lt;ref name=&quot;SouthAfrica_Navy&quot;&gt;{{cite web |title=Rank Insignia |url=http://www.navy.mil.za/aboutus/Rank_Insignia.gif |website=navy.mil.za |publisher=Department of Defence (South Africa) |access-date=29 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190518212959/http://www.navy.mil.za/aboutus/Rank_Insignia.gif |archive-date=18 May 2019 |accessdate=2022-04-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190518212959/http://www.navy.mil.za/aboutus/Rank_Insignia.gif |archivedate=2019-05-18 }}&lt;/ref&gt;
File:Generic-Navy-5.svg|Lieutenant commander&lt;br /&gt;([[Sri Lanka Navy]])&lt;ref name=&quot;SriLanka_Navy&quot;&gt;{{cite web |title=Branches/ Ranks |url=https://www.navy.lk/branches-ranks.html |website=navy.lk |publisher=[[Sri Lanka Navy]] |access-date=24 September 2021 |accessdate=2022-04-29 |archivedate=2022-06-19 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220619063013/https://www.navy.lk/branches-ranks.html }}&lt;/ref&gt;
File:Generic-Navy-5.svg|Lieutenant commander&lt;br /&gt;([[Tanzania Naval Command]])
File:Generic-Navy-5.svg|Lieutenant commander&lt;br /&gt;([[Trinidad and Tobago Coast Guard]])&lt;ref name=&quot;Trinidad&amp;Tobago_Officer&quot;&gt;{{cite web |title=Rank Chart (Commissioned Officers) |url=http://69.0.195.188/HQ/Our-Organisation/Ranks-Chart-(Commissioned-Officers).aspx |website=69.0.195.188 |publisher=Trinidad and Tobago Defence Force |access-date=27 May 2021 }}{{Пайванди мурда|date=May 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
File:Generic-Navy-5.svg|Lieutenant commander&lt;br /&gt;([[Royal Navy]])&lt;ref name=&quot;UK_Navy&quot;&gt;{{cite web |title=Shaping your career |url=https://www.royalnavy.mod.uk/careers/navy-life/shaping-your-career |website=royalnavy.mod.uk |publisher=Royal Navy |access-date=24 September 2021}}&lt;/ref&gt;
File:U.S. Navy O-4 insignia.svg|Lieutenant commander&lt;br /&gt;([[United States Navy]])&lt;ref name=&quot;Dod_Ranks&quot;&gt;{{cite web |title=U.S. Military Rank Insignia |url=https://www.defense.gov/Resources/Insignia/ |website=defense.gov |publisher=[[Department of Defense]] |access-date=13 January 2022}}&lt;/ref&gt;
File:Generic-Navy-5.svg|Lieutenant commander&lt;br /&gt;([[Papua New Guinea Defence Force|Papua New Guinea Maritime Element]])
File:Generic-Navy-5.svg|Lieutenant commander&lt;br /&gt;([[Tongan Maritime Force]])&lt;ref name=&quot;Tonga&quot;&gt;{{cite journal |title=Tonga Defence Services (Amendment) Regulations 2009 |journal=Tonga Government Gazette Supplement Extraordinary |date=10 May 2010 |volume=5 |pages=151-153 |url=https://ago.gov.to/cms/phocadownload/2010-regulations/TongaDefenceServices(Amendment)Regulations2009s.pdf |access-date=26 September 2021}}&lt;/ref&gt;
File:Generic-Navy-5.svg|Lieutenant commander&lt;br /&gt;([[Law enforcement in Vanuatu|Vanuatu Maritime Wing]])
&lt;/gallery&gt;

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
[[Гурӯҳ:Рутбаҳои ҳарбӣ]]
[[Гурӯҳ:Артиш]]
[[Гурӯҳ:Дараҷаҳои низомӣ]]
[[Гурӯҳ:Сардорон]]
== Пайвандҳо ==
* [[Дараҷаи низомӣ]]
* [[Дараҷаҳои Нерӯҳои мусаллаҳи Тоҷикистон]]
* [[Дараҷаҳои Нерӯҳои мусаллаҳи Эрон]]
{{Дараҷаҳои низомӣ}}</text>
      <sha1>qdr5mg7l9z1gh5eke728w740clx2b4o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Новсарвон</title>
    <ns>0</ns>
    <id>298597</id>
    <revision>
      <id>1492616</id>
      <parentid>1490340</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T19:58:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492616</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14041" sha1="divr0u5aofdg17m4dopd1xjjkeif0ri" xml:space="preserve">{{Дараҷаи низомӣ
| тасвир1         = 13-Navsarvan.png
| image_size     = 100px
| зернавис1       = &lt;small&gt;Сардӯшӣ ва нишони остини новсарвон дар Нерӯи дарёии Эрон&lt;/small&gt;
| тасвир2         = 
| зернавис2       = 
| ном             = Новсарвон
| кишвар          = {{парчамбандӣ|Iran}}
| шоха           = [[Нерӯи дарёӣ]]
| кӯтаҳнивишт     = {{lang-fa|'''ناوسروان'''}}
| rank           = 
| NATO rank      = [[Дараҷаҳои Нерӯҳои мусаллаҳи Тоҷикистон|OF-2]]
| Non-NATO rank  = 
| бунёдшуда       = 
| бекоршуда       = 
| дараҷаи болотар = [[Новхудо севум]]
| дараҷаи пойинтар = [[Новбон якум]]
| ҳамто           = {{bulleted list|[[Сарвашт]]|{{nowrap|{{парчамбандӣ|Russia}} ''Капитан-лейтенант''}}&lt;ref name=&quot;Алиев&quot;&gt;{{книга|автор= Алиев Г. Г. канд. филол. наук |часть= |заглавие=Персидско-русский и русско-персидский военный словарь|ответственный=Под ред. канд. филол. наук, доц. А. М. Шойтова|место= М.|издательство=Воениздат|год=1972|страницы=286; 428|страниц=655|тираж=3500|isbn=}}&lt;/ref&gt;|{{парчамбандӣ|USA}} ''Captain lieutenant''|[[File:NATO flag.svg|24px]] [[НАТО|NATO]] OF-2}}|
}}
'''Новсарвон''' ({{lang-fa|'''ناوسروان'''}}) — [[дараҷаи низомӣ|дараҷае]] [[Саркарда|афсарӣ]] дар [[нерӯи дарёӣ]], ки ҷойгоҳе болотар аз [[новбон якум]] ва пойинтар аз [[новхудо севум]] дорад ва баробар бо [[сарвашт]] дар [[Нерӯи заминӣ|нерӯҳои заминӣ]] ва [[Нерӯи ҳавоӣ|ҳавоӣ]] аст.

{| class=&quot;wikipedia sortable&quot; border=&quot;1&quot;
|-
|+ '''[[Дараҷаи низомӣ|Размпоягон]]'''
|-	
|width=&quot;30%&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#cfcfcf;&quot; | &lt;small&gt;кеҳтар:&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[Новбон якум]]
|width=&quot;35%&quot; align=&quot;center&quot;  style=&quot;background:#bfbfbf;&quot;| [[File:Seal_of_the_Islamic_Republic_of_Iran_Navy.svg|55px]]&lt;br&gt;'''Новсарвон'''&lt;br&gt;
|width=&quot;30%&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#afafaf;&quot; | &lt;small&gt;меҳтар:&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[Новхудо севум]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;/small&gt;
|}

== Вожашиносӣ ==
«''Новсарвон''» ({{lang-fa|'''ناوسروان'''}}) ба маънои «''[[сарвашт|сарвони]] [[нерӯи дарёӣ]]''»&lt;ref name=&quot;Рустоӣ&quot;&gt;{{Cite web |url=http://ganjineh.nlai.ir/article_1831.html |title=''Рустоӣ, Муҳсин''. Вожагони низомии мусаввиби Фарҳангистони Эрон (1314—1320 ҳ.ш.) // Ганҷинаи аснод. — саҳ. 38 |accessdate=2022-04-28 |archivedate=2018-04-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180411091817/http://ganjineh.nlai.ir/article_1831.html }}&lt;/ref&gt; аз ду [[вожа]] сохта шудааст: 
&lt;blockquote&gt;''[[нов]]'' ({{lang-pal|''nāv-''}} &lt; {{lang-peo|''nāvam-''}} ‘''[[киштӣ]]''’&lt;ref name=&quot;Ҳасандӯст&quot;&gt;''Ҳасандӯст, Муҳаммад''. Фарҳанги решашинохтии забони форсӣ. Теҳрон: Фарҳангистони забону адаби форсӣ, Нашри осор, 1383. ISBN 978-600-6143-58-3.&lt;/ref&gt;) + ''[[сарвон]]'' (‘''[[саркарда]]''’&lt;ref name=&quot;Ҳасандӯст&quot; /&gt;).&lt;/blockquote&gt;

== Пешина ==
Дараҷаи «''новсарвон''» [[соли 1935]] бо раводиди [[Фарҳангистони забон ва адаби форсӣ|''Фарҳангистони забони Эрон'']] ба ҷои «''[[сарвон]]и нерӯи дарёӣ''» ба кор гирифта шуда&lt;ref name=&quot;Рустоӣ&quot; /&gt; ва ҳамтои ''капитан-лейтенант''&lt;ref name=&quot;Алиев&quot; /&gt; (аз {{lang-fr|capitaine lieutenant}} &lt; {{lang-la|capitaneus}} «''[[сардор]]'', ''[[саркарда]]''» + {{lang-fr|lieu tenant}} &lt; {{lang-la|locum tenens}} «''ҷойнишин''») аст, ки дар нерӯҳои дарёии бисёре аз кишварҳои ҷаҳон ба кор меравад.

== Ному нишони новсарвон дар нерӯҳои дарёии бархе аз кишварҳои ҷаҳон ==
&lt;gallery class=&quot;center&quot;&gt;
&lt;!-- In alphabetic order of Country please --&gt;
Generic-Navy-5.svg|{{lang|sq|Kapiten leitnant}}&lt;br /&gt;([[Албания]])&lt;ref name=&quot;Albanian_Navy&quot;&gt;{{cite web |title=GRADAT, FORCA DETARE |url=https://aaf.mil.al/gradat/1466-gradat-e-fa |website=aaf.mil.al |access-date=25 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210428065156/https://aaf.mil.al/images/pdf/gradat_FD.pdf |archive-date=28 April 2021 |language=sq |accessdate=2022-04-28 |archivedate=2021-04-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210428065156/https://aaf.mil.al/images/pdf/gradat_FD.pdf }}&lt;/ref&gt;
Generic-Navy-4.svg|{{lang|pt-BR|Capitão-tenente}}&lt;br /&gt;([[Бразилия]])&lt;ref name=&quot;Brazil_Navy&quot;&gt;{{cite web |title=Postos e Graduações |url=https://www.marinha.mil.br/postos-e-graduacoes |website=marinha.mil.br |publisher=Brazilian Navy |access-date=7 May 2021 |language=pt |accessdate=2022-04-28 |archivedate=2021-10-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211027034833/https://www.marinha.mil.br/postos-e-graduacoes }}&lt;/ref&gt;
Rank insignia of Старши лейтенант of the Bulgarian Navy.png|{{lang|bg|Капитан-лейтенант}}&lt;br /&gt;{{lang|bg-Latn|Kapitan-leytenant}}&lt;br /&gt;([[Булғористон]])&lt;ref name=&quot;Bulgaria&quot;&gt;{{cite web |title=ЗАКОН ЗА ОТБРАНАТА И ВЪОРЪЖЕНИТЕ СИЛИ НА РЕПУБЛИКА БЪЛГАРИЯ |url=https://www.lex.bg/bg/laws/ldoc/2135631954 |website=lex.bg |access-date=25 May 2021 |location=Глава седма. ВОЕННА СЛУЖБА |language=bg |date=12 May 2009 |accessdate=2022-04-28 |archivedate=2023-05-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230525090426/https://lex.bg/bg/laws/ldoc/2135631954 }}&lt;/ref&gt;
Generic-Navy-5.svg|{{lang|da|Kaptajnløjtnant}}&lt;br /&gt;([[Дания]])&lt;ref name=&quot;Denmark_Navy&quot;&gt;{{cite web |title=Søværnets Gradstegn |url=https://forsvaret.dk/globalassets/fko---forsvaret/dokumenter/gradstegn/-sovarnets-gradstegn--.pdf |website=forsvaret.dk |publisher=Danish Defence |access-date=26 May 2021 |language=da |date=2018}}&lt;/ref&gt;
13-RKN-CAPT.svg|{{lang|kk|Капитан-лейтенант}}&lt;br /&gt;{{lang|kk-Latn|Kapïtan-leytenant}}&lt;br /&gt;([[Қазоқистон]])&lt;ref name=Kazakhstan&gt;{{cite web |title=Қазақстан Республикасының Қарулы Күштері, басқа да әскерлері мен әскери құралымдары әскери қызметшілерінің әскери киім нысаны және айырым белгілері туралы |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U1100000144 |website=adilet.zan.kz |publisher=Ministry of Justice (Kazakhstan) |access-date=29 May 2021 |language=kk |date=25 August 2011}}&lt;/ref&gt;
Generic-Navy-4.svg|{{lang|lv|Kapteiņleitnants}}&lt;br /&gt;([[Латвия]])&lt;ref name=&quot;Latvia&quot;&gt;{{cite web |title=Pakāpju iedalījums |url=https://www.mil.lv/lv/aktivais-dienests/dienesta-gaita/dienesta-pakapes/pakapju-iedalijums |website=mil.lv/lv |publisher=Latvian National Armed Forces |access-date=26 May 2021 |language=lv}}&lt;/ref&gt;
Generic-Navy-5.svg|{{lang|lt|Kapitonas leitenantas}}&lt;br /&gt;([[Литва]])&lt;ref name=&quot;Lithuania&quot;&gt;{{cite web |title=Karių laipsnių ženklai |url=http://kariuomene.kam.lt/lt/kariuomenes_atributika/kariu_laipsniu_zenklai_3554.html |website=kariuomene.kam.lt |publisher=Ministry of National Defence (Lithuania) |access-date=26 May 2021 |language=lt |accessdate=2022-04-28 |archivedate=2016-09-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160911115805/http://kariuomene.kam.lt/lt/kariuomenes_atributika/kariu_laipsniu_zenklai_3554.html }}&lt;/ref&gt;
Mozambique-Navy-OF-3.svg|{{lang|pt|Capitão-tenente}}&lt;br /&gt;([[Мозамбик]])
Generic-Navy-6.svg|{{lang|nl|Kapitein-luitenant ter zee}}&lt;br /&gt;([[Нидерланд]])&lt;ref name=&quot;Netherlands&quot;&gt;{{cite web |title=De rangonderscheidingstekens van de krijgsmacht |url=https://www.defensie.nl/binaries/defensie/documenten/brochures/2021/01/15/rangen-krijgsmacht/rangonderscheidingstekens.pdf |publisher=Ministry of Defence (Netherlands) |access-date=18 March 2021 |date=19 December 2016 |language=nl}}&lt;/ref&gt;
Generic-Navy-5.svg|{{lang|no|Kapteinløytnant}}&lt;br /&gt;([[Нурвеж]])&lt;ref name=&quot;Norway&quot;&gt;{{cite web |title=Militære grader |url=https://www.forsvaret.no/om-forsvaret/uniformer-grader-medaljer/grader |website=forsvaret.no |publisher=Norwegian Armed Forces |access-date=26 May 2021 |language=no |date=4 February 2021}}&lt;/ref&gt;
12.AzNF-CLT.png|{{lang|az|Kapitan-leytenant}}&lt;br /&gt;([[Озарбойҷон]])&lt;ref name=&quot;Azerbaijan&quot;&gt;{{cite web |title=Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələri hərbi qulluqçularının hərbi geyim forması və fərqləndirmə nişanları haqqında Əsasnamə |url=https://mod.gov.az//images/pdf/854d34d118da32783a511172925270d7.pdf |website=mod.gov.az |publisher=Ministry of Defense |access-date=16 February 2021 |language=az |pages=64–70 |date=25 June 2001}}&lt;/ref&gt;
MDS 43 Kapitänleutnant Trp.svg|{{lang|de|Kapitänleutnant}}&lt;br /&gt;([[Олмон]])&lt;ref name=&quot;Germany_Navy&quot;&gt;{{cite web |title=Dienstgradabzeichen Marine |url=https://www.bundeswehr.de/de/aktuelles/mediathek/dienstgradabzeichen-marine-69062 |website=bundeswehr.de |publisher=Bundeswehr |access-date=30 May 2021 |language=de |accessdate=2021-05-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240119164419/https://www.bundeswehr.de/de/aktuelles/mediathek/dienstgradabzeichen-marine-69062 |archivedate=2024-01-19 }}&lt;/ref&gt;
POR-Navy-OF3.svg|{{lang|pt|Capitão-tenente}}&lt;br /&gt;([[Португалия]])&lt;ref name=&quot;Portugal_Navy&quot;&gt;{{cite web |title=Os Postos |url=https://www.marinha.pt/pt/a-marinha/Paginas/postos.aspx |website=marinha.pt |access-date=26 February 2021 |language=pt}}&lt;/ref&gt;
Russia-Navy-OF-2-2010 collected.svg|{{lang|ru|Капитан-лейтенант}}&lt;br /&gt;{{lang|ru-Latn|Kapitan-leytenant}}&lt;br /&gt;([[Русия]])&lt;ref name=&quot;Russia_Navy&quot;&gt;{{cite book |title=Приказ Министра обороны Российской Федерации от 09.10.2020 № 525 (Зарегистрирован 16.11.2020 № 60927) |date=17 November 2020 |publisher=publication.pravo.gov.ru/ |pages=320–323 |url=http://publication.pravo.gov.ru/Document/View/0001202011170028?index=318&amp;rangeSize=1 |access-date=15 September 2021 |language=ru}}&lt;/ref&gt;
STeP Navy OF-3.svg|{{lang|pt|Capitão-tenente}}&lt;br /&gt;([[Сан-Томе ва Принсипи]])
POR-Navy-OF3.svg|{{lang|pt|Capitão-tenente}}&lt;br /&gt;([[Тимури Шарқӣ]])
Russia-Navy-OF-2-1994-everyday.svg|{{lang|tk|Kapitan-leýtenant}}&lt;br /&gt;([[Туркманистон]])&lt;ref name=&quot;Turkmenistan&quot;&gt;{{cite web |title=TÜRKMENISTANYŇ KANUNY Harby borçlulyk we harby gulluk hakynda (Türkmenistanyň Mejlisiniň Maglumatlary 2010 ý., № 3, 58-nji madda) (Türkmenistanyň 01.10.2011 ý. № 234-IV Kanuny esasynda girizilen üýtgetmeler we goşmaçalar bilen) |trans-title=LAW OF TURKMENISTAN On military service and military service (Information of the Mejlis of Turkmenistan, 2010, No. 3, Article 58) (as amended by the Law of Turkmenistan of October 1, 2011 No. 234-IV)  |url=https://milligosun.gov.tm/storage/file/04-harby-borclulyk-we-harby-gulluk-hakynda-ky9J0pKxTQ.pdf |website=milligosun.gov.tm |publisher=Ministry of Defense (Turkmenistan) |access-date=2 June 2021 |pages=28–29 |language=tk}}&lt;/ref&gt;
08.UZN-CPLT.svg|{{lang|uz|Kapitan-leytenant}}&lt;br /&gt;([[Узбакистон]])&lt;ref name=&quot;Uzbekistan&quot;&gt;{{cite web |title=O‘zbekiston Respublikasi fuqarolarining harbiy xizmatni o‘tash tartibi to‘g‘risida |url=https://lex.uz/docs/-4513434 |website=lex.uz |publisher=Ministry of Justice of the Republic of Uzbekistan |access-date=3 June 2021 |language=uz |date=12 September 2019}}&lt;/ref&gt;
Ukraine-Navy-OF-2.svg|{{lang|uk|Капітан-лейтенант}}&lt;br /&gt;{{lang|uk-Latn|Kapitan-leytenant}}&lt;br /&gt;([[Укроин]])&lt;ref name=&quot;Ukraine&quot;&gt;{{cite web |title=НАКАЗ  20.11.2017  № 606 |url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/z1502-17#Text |website=zakon.rada.gov.ua |publisher=Ministry of Justice of Ukraine |access-date=2 June 2021 |language=uk |date=13 December 2017 |accessdate=2022-04-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201016045651/https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/z1502-17#Text |archivedate=2020-10-16}}&lt;/ref&gt;
Kapteeniluutnantti hihalaatta.svg|{{lang|fi|Kapteeniluutnantti}}&lt;br /&gt;{{small|{{lang-sv|Kaptenlöjtnant}}}}&lt;br /&gt;([[Финланд]])&lt;ref name=&quot;Finland&quot;&gt;{{cite web |title=Sotilasarvot Puolustusvoimissa |url=https://puolustusvoimat.fi/sotilasarvot |website=puolustusvoimat.fi |publisher=Finnish Defence Forces |access-date=26 May 2021 |language=fi |accessdate=2022-04-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230704182757/https://puolustusvoimat.fi/sotilasarvot |archivedate=2023-07-04}}&lt;/ref&gt;
Generic-Navy-7.svg|{{lang|et|Kaptenleitnant}}&lt;br /&gt;([[Эстония]])&lt;ref name=&quot;Estonia_Navy&quot;&gt;{{cite web |title=Sümboolika: Mereväe Auastmed |url=https://mil.ee/kaitsevagi/kaitsevae-symboolika/#t-merevae-auastmed |website=mil.ee |publisher=Estonian Defence Forces |access-date=26 May 2021 |language=et}}&lt;/ref&gt;
&lt;/gallery&gt;

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
[[Гурӯҳ:Рутбаҳои ҳарбӣ]]
[[Гурӯҳ:Адмиралҳо]]
[[Гурӯҳ:Артиш]]
[[Гурӯҳ:Дараҷаҳои низомӣ]]
[[Гурӯҳ:Саркардагон]]
== Пайвандҳо ==
* [[Дараҷаи низомӣ]]
* [[Дараҷаҳои Нерӯҳои мусаллаҳи Тоҷикистон]]
* [[Дараҷаҳои Нерӯҳои мусаллаҳи Эрон]]
{{Дараҷаҳои низомӣ}}</text>
      <sha1>divr0u5aofdg17m4dopd1xjjkeif0ri</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Иттиҳодияи масеҳӣ-демократии Олмон</title>
    <ns>0</ns>
    <id>298909</id>
    <revision>
      <id>1492447</id>
      <parentid>1483586</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T16:13:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492447</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5001" sha1="csjzkx6d4i34pndq2g5643vum53ondn" xml:space="preserve">{{Ҳизби сиёсӣ|логотип=Cdu-logo.svg|номи ҳизб=Иттиҳодияи масеҳӣ-демократии Олмон}}
'''Иттиҳодияи масеҳӣ-демократии Олмон''' ('''CDU''' {{Lang-de|Christlich Demokratische Union Deutschlands}}) — [[ҳизби сиёсӣ]] дар [[Олмон]] аст, ки 26 июни [[Соли 1945|1945]] дар кишваре, ки Иёлоти Муттаҳида, Бритониё ва Фаронса ишғол кардааст, таъсис ёфтааст.

== Таърих ==
Соли 1870 ҳизби Марказӣ ташкил карда шуд, ки иттифоқчии он дар [[Бавария]] аз соли 1919 Ҳизби Халқии Бавария буд. Дар соли 1933 Ҳизби марказӣ худро пароканда кард. Дар соли 1945 4 Ҳизби марказӣ барқарор карда шуд, ки дар ҳар як минтақаи ишғолӣ яктоӣ буд, вале аксарияти роҳбарияти ҳизби марказӣ бо баъзе аъзоёни Ҳизби миллии халқии Олмон 4 иттифоқи христианҳои демократ ташкил карданд. ИХД-и федералӣ соли 1949 бо роҳи муттаҳид намудани се ИХД минтақавӣ таъсис ёфта буд. Ба ғайр аз онҳо '''Ҳизби Халқии масеҳиёни сотсиалии Баден''' ба ИХД дохил шуд.

Дар ибтидо CDU як ҷунбиши шаҳрвандӣ буд, ки бояд як «ватани сиёсӣ» барои намояндагони католикҳо ва [[Протестантизм|протестантҳо]] гардад. Мафҳуми «иттифоқ» дар номи ҳизб мебоист принсип ва характери интегратсионии ин ҳизби халқиро ба атрофиён возеҳ гардонад. Ҳанӯз соли 1945 ИХД дар Берлини Ғарбӣ ва [[Кёлн|Келн]] лоиҳаҳои барномавии худро иҷро мекард. Вай дар таҳти роҳбарии аввалин раиси он [[Конрад Аденауер|Конрад Аденауэр]] (1950—1966) давраи тараққиёти босуръатро аз cap гузаронд. Соли [[Соли 1957|1957]] иттифоки ИХС/ИХД — дар [[Бундестаг]] аксарияти мутлақро ба даст овард ва ин дар таърихи баъд аз ҷанги Олмон ягона маврид аст. Дар айни замон, CDU бар хилофи [[SPD]] — ҳизби маъмулӣ дар асоси узвияти инфиродӣ набуд, аммо ба шарофати сиёсати муваффақи Конрад Аденауэр, CDU аз дастгирии васеи интихобкунандагон бархурдор буд.


[[30 июн|30 июни соли]] [[Соли 1989|1989]] кариб 668 ҳазор нафар буд. Раисони ҳизб пас аз Конрад Аденауэр (1950—1966) [[Людвиг Ерҳард|Людвиг Эрхард]] (1966—1967), Курт Георг Кизингер (1967—1971), Райнер Барзел (1971—1973), Хелмут Кол (1973—1998), Вулфанг Шойбле (1998—2000) буданд. Аз апрели соли 2000 то декабри соли 2018 [[Ангела Меркел]] вазифаи раиси ИХД-ро бар ӯҳда дошт. Аз 7 декабри соли 2018 то 22 январи соли 2021 Аннегрет Крамп-Карренбауэр дар вазифаи раиси CDU&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.handelsblatt.com/meinung/kommentare/kommentar-beim-cdu-parteitag-gibt-es-drei-gewinner/23734578.html|title=Beim CDU-Parteitag gibt es drei Gewinner|author=Thomas Sigmund|website=|date=2018-12-07|publisher=Handelsblatt|lang=de|accessdate=2018-12-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220408010433/https://www.handelsblatt.com/meinung/kommentare/kommentar-beim-cdu-parteitag-gibt-es-drei-gewinner/23734578.html|archivedate=2022-04-08}}&lt;/ref&gt; буд.

Намояндагони ИХД шаш маротиба президента Ҷумҳурии Федеративии Олмон шуданд: [[Ҳойнриш Любке|Ҳенрих Любке]], [[Карл Карстенс]], [[Рихард фон Вайтсзеккер|Рихард фон Вайтсзккер]], [[Роман Ҳертсог|Роман Ҳерсог]], [[Ҳорст Кёлер]] ва [[Кристиан Вулф]] ва панҷ маротиба — канслерҳои федералӣ: [[Конрад Аденауер|Конрад Аденауэр]], [[Людвиг Ерҳард|Людвиг Эрҳард]], Курт Георг Кизингер, Ҳелмут Кол ва [[Ангела Меркел]].

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}</text>
      <sha1>csjzkx6d4i34pndq2g5643vum53ondn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Паймони миллии Тоҷикистон</title>
    <ns>0</ns>
    <id>299377</id>
    <revision>
      <id>1492634</id>
      <parentid>1487955</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T20:42:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492634</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3032" sha1="5g0794rytcugnp8avysmc6jdkh7pgly" xml:space="preserve">{{Созмон}}
'''Паймони миллии Тоҷикистон''' — созмони сиёсие, ки аз ҷониби намояндагони мухолифони бадарғаи Тоҷикистон таъсис дода шудааст.

Ин созмон моҳи сентябри соли 2018 дар [[Варшава]] аз ҷониби намояндагони [[Ҳизби наҳзати исломии Тоҷикистон]], ки дар Тоҷикистон мамнӯъ ва ҳамчунин се созмони дигар («Анҷумани озодандешони Тоҷикистон», «Ислоҳот ва рушди Тоҷикистон» ва «Анҷумани муҳоҷирони Осиёи Марказӣ») таъсис дода шудаанд.

[[Додгоҳи олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] рӯзи 15 августи соли 2019 Паймони миллии Тоҷикистонро як иттиҳодияи террористӣ-экстремистӣ эътироф кард&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sud.tj/markazi-matbuot/khabarho/284/|title=МАЪЛУМОТНОМА|website=sud.tj|accessdate=2022-09-06}}&lt;/ref&gt; ва вебсайти он дар Тоҷикистон масдуд шуд&lt;ref&gt;[https://asiaplus.news/2019/10/14/verhovnyj-sud-priznal-naczionalnyj-alyans-tadzhikistana-ekstremistskoj-organizacziej/ Верховный суд признал «Национальный альянс Таджикистана» экстремистской организацией]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://russian.eurasianet.org/%D1%82%D0%B0%D0%B4%D0%B6%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD-%D0%BE%D0%BF%D0%BF%D0%BE%D0%B7%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%8F-%D0%B7%D0%B0-%D1%80%D1%83%D0%B1%D0%B5%D0%B6%D0%BE%D0%BC-%D0%B2-%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%B5-%D0%B0-%D0%B2%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8-%D0%BD%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%80%D0%B0%D1%8E%D1%82-%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%83 Таджикистан: оппозиция за рубежом в раздрае, а власти набирают силу]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://tajikta.tj/ru/news/v-tadzhikistane-natsionalnyy-alyans-priznan-ekstremistskoy-organizatsiey |title=В Таджикистане национальный альянс признан экстремистской организацией |accessdate=2022-06-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220807151508/https://tajikta.tj/ru/news/v-tadzhikistane-natsionalnyy-alyans-priznan-ekstremistskoy-organizatsiey |archivedate=2022-08-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://cabar.asia/ru/tadzhikistan-vozmozhnosti-i-potentsial-obedinennoj-oppozitsii?pdf=13971 Таджикистан: возможности и потенциал объединенной оппозиции]{{Пайванди мурда|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

== Нигаред низ ==
* [[Ҳизби наҳзати исломии Тоҷикистон]]
* [[Гурӯҳи 24]]

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

[[Гурӯҳ:Ҳизбҳои мамнӯъ]]</text>
      <sha1>5g0794rytcugnp8avysmc6jdkh7pgly</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Нисор Муҳаммад</title>
    <ns>0</ns>
    <id>299421</id>
    <revision>
      <id>1492614</id>
      <parentid>1473224</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T19:57:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492614</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5920" sha1="d07jako7bseyhwjrxb93kydvhubf7g2" xml:space="preserve">{{Ходими давлатӣ
 |ном              = Нисор Муҳаммад
 |номи аслӣ        = 
 |тасвир           = Нисор Муҳаммад.webp
 |ном ҳангоми таваллуд = Нисор Муҳаммад
 |вазифа           = Комиссари [[Комиссариати маорифи халқи ҶШС Тоҷикистон|маорифи халқи ҶШС Тоҷикистон]]
 |тартиб           = 
 |парчам           = 
 |нахуствазир      = 
 |аввалдавр        = 1930
 |охирдавр         = 1932
 |пешгузашта       = [[Аббос Алиев]]
 |ҷонишин          = [[Муҳаммадҷон Масаидов ]]
 |вазифа_2         = 
 |тартиб_2         = 
 |парчам_2         = 
 |нахуствазир_2    = 
 |аввалдавр_2      = 
 |охирдавр_2       = 
 |пешгузашта_2     = 
 |ҷонишин_2        = 
 |президент        = 
 |маълумот         = 
 |касб             = 
 |дараҷаи илмӣ     = 
 |ҷоизаҳо          = 
}}
'''Нисор Муҳаммад''' (''Нисор Муҳаммад Юсуфзайи Афғон''; {{ВД-Дебоча}}) — [[давлатмард]], муҳаққиқи забонҳои мардумони хурди Осиёи Марказӣ; яке аз бунёнгузорони ҶШС Тоҷикистон, наздиктарин ҳамкори [[Шириншо Шотемур]].

== Зиндагинома ==
Нисор Муҳаммад соли 1897 дар Пешовар ба дунё омад&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/persian/world-57310222|title=نثار محمد پشتون که بود؟|website=BBC News فارسی|date=2021-05-31|lang=fa|accessdate=2022-06-15}}&lt;/ref&gt;. Ӯ дар рӯйдодҳои инқилобӣ дар Афғонистон ширкат дошт, яке аз ёрони Амонуллоҳхон буд&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://memory.pvost.org/pages/muhamedov.html|title=МУХАМЕДОВ (Мухаммед, Мухаммедов) Нисар (1897-1937)|website=memory.pvost.org|publisher=ЛЮДИ И СУДЬБЫ|accessdate=2022-06-15}}&lt;/ref&gt;, сипас муҳоҷири сиёсӣ шуду ба Осиёи Миёна гурехт. Аз соли 1922 омӯзгори Донишгоҳи Тошканд, узви Анҷумани мутолиоти Тоҷикистон буд. Аз соли 1924 номзад ва аз соли 1928 узви ҲУК(б) буд.

Нисор Муҳаммад аввалин хиштҳоро дар пояҳои омӯзиш ва илм дар ҶШС Тоҷикистон гузошт. Аввалин китобҳои дарсӣ ва мактабҳо ба лутфи талошҳои ӯ падидор шуд. Аввалин донишҷуёни тоҷик дар донишгоҳҳои Тошканд, Маскав Ленинград самараи фаъолияти фаъоли ӯ ҳастанд&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sputnik-tj.com/20180601/filmi-soleh-dar-borai-nisor-1025739920.html|title=Солеҳов дар бораи шахсияти маъруфи Тоҷикистон Нисор Муҳаммад филм ба навор мегирад|author=Sputnik Тоҷикистон|website=Sputnik Тоҷикистон|date=2018-06-01|lang=tg|accessdate=2022-06-15}}&lt;/ref&gt;.

Дар соли 1926 [[Комиссари халқии маорифи ҶШС Тоҷикистон]] шуд. Нақши ӯ дар замони табдили Ҷумҳурии худмухтори Тоҷикистон ба ҷумҳурии иттиҳодия дар соли 1929 низ бисёр олӣ буд. Аз соли 1932 дар Институти шарқшиносии Маскав кор мекарду забонҳои урду ва паштуро дарс медод. Ӯ 8 октябри 1937 ба иттиҳомоти сохтагӣ ва дурӯғин дастгир шуд. Дар ҷараёни таҳқиқот дар 22 октябри 1937 кушта шуд&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://interesnoe.me/source-24231440/post-161734|title=Вечер памяти Нисора Мухаммaда (1897-1937). Автор и ведущий Давлат Худоназаров|accessdate=2022-06-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230103184837/https://interesnoe.me/source-24231440/post-161734|archivedate=2023-01-03}}&lt;/ref&gt;.

== Таълифот ==
Солҳои 1923—1924 китобҳои ӯ «Раҳнамои ҳисоб» ва «Алифбо» ба табъ расидаанд.

== Бузургдошт ==
Дар шаҳри Душанбе кӯчае, ки сохтимони [[Вазорати маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон]] дар он воқеъ аст ба номи Нисор Муҳаммад номгузорӣ шудааст.

19 майи соли 2026 бо дастури Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон мушти хоки оромгоҳи ӯро аз Маскав ба Тоҷикистон оварда, бо тамоми эҳтиром дар оромгоҳи Лучоб ба хок супориданд&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.president.tj/event/news/55634|title=Иштирок дар маросими ба Ватан баргардондани мушти хоки оромгоҳи қаҳрамонони миллӣ|website=ПРЕЗИДЕНТИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН|date=2026-05-19|lang=|accessdate=2026-05-20}}&lt;/ref&gt;.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* Нисормуҳаммади Афғон // [[Донишномаи Душанбе]]. — {{Д.}}: [[Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик|СИЭМТ]], 2016. — С. 477. — 732 с. — ISBN 978-99947-33-89-7.

[[Гурӯҳ:Комиссарҳои халқ ва вазирони ҶШС Тоҷикистон]]</text>
      <sha1>d07jako7bseyhwjrxb93kydvhubf7g2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Марк Сергиенко</title>
    <ns>0</ns>
    <id>299502</id>
    <revision>
      <id>1492538</id>
      <parentid>1482789</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T18:04:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492538</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13043" sha1="lom9sgr69jazors1agsfutuyywsb0rf" xml:space="preserve">{{Шахс
| имя = Марк Сергиенко
| изображение =
| ширина = 250px
| имя при рождении = Марк Михайлович Сергиенко
| дата рождения = 27.09.1994
| место рождения = [[Ростов-на-Дону]], [[Вилояти Ростов]], [[Русия]]
| гражданство = {{RUS}}
| род деятельности = [[Барандаи телевизион]], [[актер]], [[шоумен]], [[комедия]], [[продюсер]], [[нависанда]], [[режиссёр]]
| автограф = 
}}
'''Марк Сергиенко Михайлович''' (pjl. [[27 сентябр]]и [[Соли 1994|1994]], [[Ростов-дар-Дон|Ростови лаби Дон]], вилояти Ростов, [[Русия]]) — як ҳаҷвнигори рус ва КВН, актёр, [[Таҳиякунандаи филм|продюсер]], [[Филмноманавис|сценарист]], [[коргардон]], иштирокчии лоиҳаҳои Prozharka ва Comedy Battle&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.vokrug.tv/person/show/15637895751/|title=Марк Сергиенко: фото, биография, фильмография, новости - Вокруг ТВ.|website=Вокруг ТВ|lang=en|accessdate=2022-06-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://2x2tv.ru/video/nerealnyy-stand-up/sezon-1/nerealnyy-stand-up-sezon-1-seriya-8/|title=Нереальный Stand Up - Сезон 1 - Марк Сергиенко смотреть онлайн на сайте телеканала 2x2|date=2021-04-05|lang=ru|accessdate=2022-06-20}}&lt;/ref&gt; .

== Зиндагинома ==
 
Марк Сергиенко соли 1994 дар [[Семикаракорск|Ростови лаби Дон]] таваллуд шудааст&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://standupclub.ru/|title=Stand Up Club на Трубной - официальный сайт|website=standupclub.ru|accessdate=2022-06-20}}&lt;/ref&gt; . Вай бе падар калон шуд, падар ва модараш вақте ки модараш аз Марк&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://residentcomedy.ru/person/mark-sergienko/|title=Марк Сергиенко|website=residentcomedy.ru|lang=ru|accessdate=2022-06-20}}{{Пайванди мурда|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ҳомиладор буд, ҷудо шуданд. Модар зиёда аз 20 сол дар як корхонаи Ростов кор кард&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://zen.yandex.ru/sergienkomark|title=Марк Сергиенко|website=Яндекс.Дзен — персональна стрічка публікацій на основі ваших інтересів: статті та новини з інтернет-видань, популярні відео і фото.|accessdate=2022-06-20}}&lt;/ref&gt;, пас аз таваллуд онҳо ба [[Семикаракорск]] ба назди бибии худ кӯчиданд ва то ҳол дар он ҷо зиндагӣ мекунанд&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://bloknot-rostov.ru/news/komik-mark-sergienko-khotelos-by-zhit-v-obshchestv-1401577|title=Комик Марк Сергиенко: «Хотелось бы жить в обществе, где все умеют смеяться над собой»|website=bloknot-rostov.ru|accessdate=2022-06-20}}&lt;/ref&gt; . Аз соли 2016 вай [[Бемории қанд|аз диабети қанд]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.vokrug.tv/person/show/15637895751/|title=Марк Сергиенко: фото, биография, фильмография, новости - Вокруг ТВ.|website=Вокруг ТВ|lang=en|accessdate=2022-06-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://zona.media/article/2022/01/03/standup|title=«Комьюнити, естественно, обосралось». Государство добралось до стендаперов — и вот что они об этом думают|website=Медиазона|lang=ru|accessdate=2022-06-20}}&lt;/ref&gt; ранҷ мекашад.

5 майи 2007 рӯзноманигорони Шабакаи Як ба дидани Марк омаданд, то коллексияи ӯ дар бораи нимпайкараҳои пластилинии машҳур ба навор гиранд.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.1tv.ru/news/2007-05-05/207214-12_letniy_podrostok_izvayal_plastilinovuyu_galereyu_rossiyskih_praviteley|title=12-летний подросток изваял пластилиновую галерею российских правителей. Новости. Первый канал|lang=ru|accessdate=2022-06-20}}&lt;/ref&gt;

Дар соли 2008, ки донишҷӯи мактаби миёна буд, Марк бозии КВН-ро барои худ кашф кард — ӯ бо маслиҳати муаллими информатика дар дастаи мактаб бозӣ карданро оғоз кард&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.kinopoisk.ru/showcaptcha?cc=1&amp;retpath=aHR0cHM6Ly93d3cua2lub3BvaXNrLnJ1L25hbWUvNjE0Mzk0Nj8%2C_41708ae99d8cce5517c1a53729b4cffe&amp;t=2/1655709462/19a29c7670d8e3d6889f37e94a04e971&amp;u=29f17346-936527f3-e2166022-921235f3&amp;s=42a785ad0e310730acfb30ce4c360855|title=Яндекс|website=www.kinopoisk.ru|accessdate=2022-06-20}}{{Пайванди мурда|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.yapokupayu.ru/blogs/post/prozharka-po-rostovski-intervyu-s-markom-sergienko|title=Комик Марк Сергиенко: о Прожарке с Бастой, красавице-жене и творческом кризисе|website=www.yapokupayu.ru|lang=ru|accessdate=2022-06-20}}&lt;/ref&gt; .
{{Иқтибос|В каких-то моментах надо мной смеялись в школе, это дело. Как-то я понял, что если научусь смеяться над собой, то не будет негатива, у людей это будет вызывать положительные эмоции, смех|3=}}
Марк дар оилаи камбизоат ба воя расида, модараш ба эзотерикизм дӯст медошт, харе кришна буд&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kg-rostov.ru/premiere/mark-sergienko-semikarakorsk-i-rostov-vsegda-budut-vnutri-menya/|title=Марк Сергиенко: «Семикаракорск и Ростов всегда будут внутри меня»|website=Кто главный|lang=ru|accessdate=2022-06-20}}&lt;/ref&gt; . Амаки Марк зиёда аз 20 сол аст, ки дар Интернет барои беморони рӯҳӣ машғул буд, ӯ дорои бемории шизофрения&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://pikabu.ru/story/intervyu_s_uchastnikom_prozharki_markom_sergienko_bez_kupyur_7197673|title=Интервью с участником Прожарки Марком Сергиенко. Без купюр⁠⁠|date=20-06-2022}}&lt;/ref&gt; . Марк дар мактаби рақами 3-и шаҳри [[Семикаракорск]] таҳсил карда, танҳо то синфҳо таҳсил мекард&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=wilO6h0uKUs|title=Марк Сергиенко извиняется за шутки {{!}} Топ Прожарок от Марка Сергиенко|lang=ru-RU|accessdate=2022-06-20}}&lt;/ref&gt;, сипас мактабро тарк карда, Ростовро тарк карда, ба корҳои ҳаҷвӣ машғул шуд. Марк ба техникуми «Хизматрасонӣ ва сайёҳӣ» дохил шуд, вале онро хатм накардааст&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://the-flow.ru/news/sergienko-outside-stand-up|title=Комик Марк Сергиенко — о карантине, Путине и Беларуси|website=The-Flow.ru|lang=ru|accessdate=2022-06-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://cinepromo.ru/blog/najda-drug-i-bagazh-na-festivale-korotkogo-metra-psarokokalo/|title=&quot;Найда&quot;, &quot;Багаж&quot; и &quot;Друг&quot; на фестивале короткого метра Psarokokalo в Греции|website=«CinePromo»|lang=ru|accessdate=2022-06-20}}&lt;/ref&gt; .

Ҳоло ӯ ба ҳайси муаллифи Comedy Club Production кор мекунад, аз соли 2017 ба навиштани лоиҳаи «Win’s Stand-up»&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://def4onki.ru/mark-sergienko/|title=Марк Сергиенко – биография, фото, личная жизнь, стендап, сейчас|website=DEF4ONKI|date=2019-08-05|lang=ru-RU|accessdate=2022-06-20|archivedate=2022-06-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220625050650/https://def4onki.ru/mark-sergienko/}}&lt;/ref&gt; машғул аст. Вай продюсери силсила ва намоиши худ дар [[YouTube|канали Youtube]] «Ин дар бораи ман аст» бо Денис Дорохов&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://philanthropy.ru/novosti-organizatsij/2021/12/02/109366/|title=В Москве пройдет благотворительный концерт команды «Женского стендапа» в поддержку детей с онкозаболеваниями|author=Ilchenko|first=Katerina|website=Филантроп|date=2021-12-02|lang=ru-RU|accessdate=2022-06-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220811203804/https://philanthropy.ru/novosti-organizatsij/2021/12/02/109366/|archivedate=2022-08-11}}&lt;/ref&gt; .

== касби эчодй ==
Оҳиста-оҳиста, Марк аз КВН дур шуд ва ба фаъолияти «якка» -и як комедияи стенд тамаркуз кард&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://rnd.banket.ru/s-vedushiy/mark-sergienko|title=Ведущий Марк Сергиенко|website=rnd.banket.ru|lang=ru|accessdate=2022-06-20}}&lt;/ref&gt; . Ба гуфтаи ӯ, ин аз КВН ҷолибтар ва ояндадортар аст. Дар соли 2014, Марк бори аввал дар намоиши «Comedy Battle» баромад кард&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kliker.com.ua/chem-boleet-komik-mark-sergienko/|title=Марк Сергиенко - какая у него болезнь {{!}} KLIKER|date=2020-05-01|lang=ru-RU|accessdate=2022-06-20}}&lt;/ref&gt; . Ҳатто он вақт ӯ худро ҳамчун ҳаҷвнигори қобили таваҷҷӯҳ нишон дод. Дар соли 2018 тамошобинон боз Сергиенкоро дар ин лоиҳа диданд&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://rolld.ru/event/mark-sergienko-2021-12-08|title=Марк Сергиенко — концерт 8 декабря 2021 в Москве|website=rolld.ru|accessdate=2022-06-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://gostandup.ru/comedians/mark_sergienko|title=Марк Сергиенко (Stand Up): все выступления стендап-комика.|website=gostandup.ru|lang=ru-RU|accessdate=2022-06-20}}&lt;/ref&gt; .

Дар соли 2019, Марк Сергиенко яке аз иштирокчиёни намоиши ҳазлу нафрати «Ҳисоб» шуд&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://uchastniki.com/stand-up/mark-sergienko.html|title=Марк Сергиенко (стендап комик) – биография и личная жизнь, выступления стендапера из Камеди Батла|website=Участники популярных шоу|date=2019-10-21|lang=ru-RU|accessdate=2022-06-20}}&lt;/ref&gt; .
{{Иқтибос|На каждом этапе я ставил своей целью достойно выступить. Когда начал продвигаться дальше, появились, например, цели дойти до полуфинала, до финала. Но главной целью всегда оставалось хорошо показать себя на сцене|3=}}

== Як оила ==
* Модар — Сергеенко Елена Ивановна
* Модаркалон — Сергеенко Людмила Стефановна

=== Ҳаёти шахсӣ ===
Духтар Ҷулия аст, Марк аз соли 2012 бо ӯ муносибат дорад, онҳо издивоҷ накардаанд, аммо якҷоя зиндагӣ мекунанд. Вай менеҷери Марк аст ва инчунин ба ҳайси маъмур барои лоиҳаи Women’s Standup кор мекунад&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://biogr.net/mark-sergienko/|title=Марк Сергиенко – биография, фото, личная жизнь, юмор, сейчас|website=Biogr|date=2021-09-16|lang=ru-RU|accessdate=2022-06-20}}&lt;/ref&gt; .

== Қайдҳо ==
{{Эзоҳ|2}}

== Пайвандҳо ==
* [https://vk.com/sergienkomark Сомонаи расмӣ]
{{Пайвандҳои беруна|
}}

[[Гурӯҳ:Ҳунарпешаҳои Русия]]
[[Гурӯҳ:Ҳунарпешаҳо аз рӯи алифбо]]</text>
      <sha1>lom9sgr69jazors1agsfutuyywsb0rf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Егор Райс</title>
    <ns>0</ns>
    <id>299700</id>
    <revision>
      <id>1492425</id>
      <parentid>1393229</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T15:23:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492425</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14418" sha1="33bgoqke0l27yxvym124tfjenqvfjib" xml:space="preserve">{{Дигар мазмунҳо|Райс}}{{Шахс
| автограф = 
}}
'''Ехор Ехорович Раис''' (номи ҳақиқӣ - Ехор Ехорович Виниченко, ш.[[10 октябр|10 октябри]] [[Соли 1987|1987]], [[Маскав|Москва]], [[вилояти Маскав]], [[Иттиҳоди Шӯравӣ|СССР]]) [[Блог|блогнависи]] варзишии рус, агенти варзишии варзишгарони олимпӣ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sovsport.ru/chronicles/articles/2:1022730|title=Как избежать давления тренера. Егор Райс о том, для чего нужен психолог в профессиональном спорте|website=Советский спорт|lang=ru|accessdate=2022-07-06}}&lt;/ref&gt; .

Вай барандаи ҷоиза дар бахши рушди маорифи «Педагог-психолог»-и сол (2012) ва инчунин номзади ҷоизаи [[Русия]], кишвари имкониятҳо: «TOP BLOG» дар бахши варзиш &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sport24.ru/news/other/2022-01-11-paralimpiyskiy-chempion-nikolayev-v-sportivnoy-karyere-mechty-realizovany-na-200-no-vsegda-yest-k-chemu-stremitsya|title=Паралимпийский чемпион Николаев: «В спортивной карьере мечты реализованы на 200%, но всегда есть к чему стремиться» - 11 января 2022 - Sport24|website=sport24.ru|lang=ru|accessdate=2022-07-06}}&lt;/ref&gt; .

Барандаи барномаи подкаст дар &quot;Спорти советы&quot; - &quot;Биёед тамос гирем&quot; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://живуспортом.рф/authors/494780|title=Егор Райс|accessdate=2022-07-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230528035548/https://xn--b1ahgrjafjgng.xn--p1ai/authors/494780|archivedate=2023-05-28}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.championat.com/basketball/article-4683697-kak-igrayut-v-odnoj-komande-basketbolisty-golden-stejt-uorriorz-drejmond-grin-i-stef-karri.html|title=Карри и Грин — уникально разные с точки зрения психологии. Почему это отлично работает?|author=Ершова|first=Марат Арасланов, Арина|website=www.championat.com|accessdate=2022-07-06}}&lt;/ref&gt; .

== Тарҷумаи ҳол ==
 

=== Кӯдакӣ ва ҷавонӣ ===
Ехор [[10 октябр|10 октябри соли]] [[Соли 1987|1987]] дар [[Маскав|Москва]] дар оилаи Юла Володимиривна Полякова ва Ехор Иванович Виниченко таваллуд шудааст, оила хохар дорад &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sovsport.ru/comments|title=Есть комментарий|website=Советский спорт|lang=ru|accessdate=2022-07-06}}&lt;/ref&gt; . Модар рентгенолог, маммолог, падараш ҷарроҳ аст . Ёхор дар мактаби 389-и Маскав таҳсил карда, синфи 11-ро хатм кардааст &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sovsport.ru/comments/2:1016306|title=Елена Еремина: С Ангелиной Мельниковой сошлись во взглядах и интересах|website=Советский спорт|lang=ru|accessdate=2022-07-06}}&lt;/ref&gt; . Сипас ба собиќ Донишгоњи омўзгории Маскав дохил шуда, онро бо бањои аъло хатм кард. ба номи Ленин Баръакси ин, факултети «Педагогика ва психологияи томактабӣ», ки дар он ҷо ӯ низ дараҷаи магистриро аз рӯи ихтисоси « [[Равоншиносӣ|Психология]] » хатм кардааст &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sport24.ru/news/other/2022-03-01-gelena-topilina-raskryla-detali-svoyego-neobychnogo-imeni|title=Гелена Топилина раскрыла детали своего необычного имени - 1 марта 2022 - Sport24|website=sport24.ru|lang=ru|accessdate=2022-07-06}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.championat.com/basketball/article-4683697-kak-igrayut-v-odnoj-komande-basketbolisty-golden-stejt-uorriorz-drejmond-grin-i-stef-karri.html|title=Карри и Грин — уникально разные с точки зрения психологии. Почему это отлично работает?|author=Ершова|first=Марат Арасланов, Арина|website=www.championat.com|accessdate=2022-07-06}}&lt;/ref&gt; .

Баъдан дар Донишкадаи таълими кушоди Маскав курсҳои такмили ихтисос ва бозомӯзиро ба ҳайси равоншиноси варзишӣ ; баъд бо баскетболбозони мактаби спортии «Трынта» психологи спортй шуда кор кард&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sport24.ru/news/other/2022-01-03-gandbolistka-bobrovnikova-ochen-khochu-fotosessiyu-v-vanne-s-gandbolnymi-myachami-vmesto-vody|title=Гандболистка Бобровникова: «Очень хочу фотосессию в ванне с гандбольными мячами вместо воды!» - 3 января 2022 - Sport24|website=sport24.ru|lang=ru|accessdate=2022-07-06}}&lt;/ref&gt; кор карда, мураббии футболи ғоибона буд; соли 2014 ба [[Варшава|Варшаваи]] [[Лаҳистон]] кӯчид ва дар он ҷо ба Академияи молия ва тиҷорати &quot;Вистула&quot;-и факултети муносибатҳои байналмилалӣ дохил шуд. Соли 2017 ба [[Русия]] баргашт &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cska-rugby.ru/kristina-seredina-ya-ponyala-chto-otdala-vsyo-sdelala-vsyo-chemu-nauchili/|title=Кристина Середина: &quot;Я поняла, что отдала всё, сделала всё, чему научили&quot;|website=ЦСКА Регби|date=2021-10-01|lang=ru-RU|accessdate=2022-07-06}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sport24.ru/news/other/2022-03-01-gelena-topilina-raskryla-detali-svoyego-neobychnogo-imeni|title=Гелена Топилина раскрыла детали своего необычного имени - 1 марта 2022 - Sport24|website=sport24.ru|lang=ru|accessdate=2022-07-06}}&lt;/ref&gt; .

== Оила ==

* Модар - Юлия Олександривна Полякова, рентгенолог - маммолог .
* Падар — Ехор Иванович Виниченко — чаррох.

== Махфият ==
Егор оиладор нест, дӯстдухтар надорад &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.championat.com/authors/5141/1.html|title=Егор Райс - Авторы|website=www.championat.com|lang=ru|accessdate=2022-07-06}}&lt;/ref&gt; .

== Карераи варзишӣ ==

=== Блогнависӣ ===
Ёхор аз хурдӣ ба [[футбол]] дилбастагӣ дошт, дар оянда мураббии футбол шуд &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sport.rambler.ru/winter/48303133-kak-izbezhat-davleniya-trenera-egor-rays-o-tom-dlya-chego-nuzhen-psiholog-v-professionalnom-sporte/|title=Как избежать давления тренера. Егор Райс о том, для чего нужен психолог в профессиональном спорте|website=Рамблер/спорт|lang=ru|accessdate=2022-07-06}}&lt;/ref&gt; . Вай бо мактаби баскетболи &quot;Тринта&quot; кор кардааст, равоншиноси варзишӣ буд, беш аз 40 мусоҳиба бо қаҳрамонҳои олимпиро наворбардорӣ кардааст, ба наворбардории мундариҷаи варзишӣ машғул аст &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.championat.com/olympicwinter/article-4615169-biatlon-na-zimnej-olimpiade-2022-chto-sluchilos-s-latypovym-v-muzhskoj-estafete-intervyu-so-sportivnym-psihologom.html|title=«Наша сборная перехотела золото». Взгляд спортивного психолога на проблемы биатлонистов|author=Постникова|first=Татьяна|website=www.championat.com|accessdate=2022-07-06}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.championat.com/authors/5141/1.html|title=Егор Райс - Авторы|website=www.championat.com|lang=ru|accessdate=2022-07-06}}&lt;/ref&gt; .

Ӯ дар муқоваи маҷаллаи FRWL дар шумораи махсуси бахшида ба Бозиҳои олимпӣ ва паралимпӣ дар [[Токио]] &lt;ref&gt;{{Citation|title=Советский спорт {{!}} Идеальный психолог или бездарный тренер? Егор Райс специально для «Советского спорта»}}&lt;/ref&gt; буд, дар маҷалла инчунин варзишгарони маъруф ба монанди қаҳрамони олимпии гандбол Анна Вяхирева, қаҳрамони олимпии гандбол Анна Сен &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sport24.ru/news/other/2022-01-18-chempionka-po-pryzhkam-na-batute-kornetskaya-ya-ne-perestanu-stremitsya-popast-na-olimpiadu-2024|title=Чемпионка по прыжкам на батуте Корнетская: «Я не перестану стремиться попасть на Олимпиаду-2024» - 18 января 2022 - Sport24|website=sport24.ru|lang=ru|accessdate=2022-07-06}}&lt;/ref&gt;, гандболи паралимпӣ ҷой дода шудаанд. чемпион Анна Сен Миколайв, Анна Крившина ва дигарон &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cska-rugby.ru/kristina-seredina-ya-ponyala-chto-otdala-vsyo-sdelala-vsyo-chemu-nauchili/|title=Кристина Середина: &quot;Я поняла, что отдала всё, сделала всё, чему научили&quot;|website=ЦСКА Регби|date=2021-10-01|lang=ru-RU|accessdate=2022-07-06}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sport24.ru/news/other/2022-01-25-prizer-paralimpiady-danilenko-dlya-menya-plavaniye-nechto-bolsheye-chem-sport-ono-vybralo-menya|title=Призер Паралимпиады Даниленко: «Для меня плавание — нечто большее, чем спорт. Оно выбрало меня» - 25 января 2022 - Sport24|website=sport24.ru|lang=ru|accessdate=2022-07-06}}&lt;/ref&gt; .

Вай агенти варзишии инҳо мебошад: Мария Пасика, Елена Никитина ва Дарья Норицина, Йехор дар Бозиҳои зимистонаи олимпӣ дар Пекин &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sovsport.ru/chronicles/articles/2:1022730|title=Как избежать давления тренера. Егор Райс о том, для чего нужен психолог в профессиональном спорте|website=Советский спорт|lang=ru|accessdate=2022-07-06}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sovsport.ru/chronicles/articles/2:1022730|title=Как избежать давления тренера. Егор Райс о том, для чего нужен психолог в профессиональном спорте|website=Советский спорт|lang=ru|accessdate=2022-07-06}}&lt;/ref&gt; хабарнигори [[РИА Новости|РИА]] СПОРТ буд.

== Видеографӣ ==

=== Мусоҳиба ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Ном
! Мавзӯъ
! тахминан.
|-
| Мария Пасика
| Гимнастикаи спортй
| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ria.ru/person_Marija_Paseka/|title=Мария Пасека|website=РИА Новости|lang=ru|accessdate=2022-07-06}}&lt;/ref&gt;
|-
| Анна Сен
| [[Ҳандбол|Гандбол]]
| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.gazeta.ru/tags/person/anna_sen.shtml|title=Анна Сень|website=Газета.Ru|lang=ru|accessdate=2022-07-06}}&lt;/ref&gt;
|-
| Максим Храмцов
| таэквондо
| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tass.ru/encyclopedia/person/hramcov-maksim-sergeevich|title=Храмцов, Максим Сергеевич|website=tass.ru|accessdate=2022-07-06}}&lt;/ref&gt;
|-
| Анна Вяхирева
| [[Ҳандбол|Гандбол]]
| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ria.ru/person_anna_vjakhireva/|title=Анна Вяхирева|website=РИА Новости|lang=ru|accessdate=2022-07-06}}&lt;/ref&gt;
|-
| Ангелина Гончаренко
| [[Хоккей]]
| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://fhr.ru/players/339/|title=Ангелина Гончаренко|website=fhr.ru|accessdate=2022-07-06}}&lt;/ref&gt;
|-
| Елизавета Посадский
| BMX
| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://rsport.ria.ru/20210801/krasota-1743824330.html|title=Посадских: не сомневаюсь, что я самый симпатичный райдер в BMX-фристайле|author=Спорт|first=РИА Новости|website=РИА Новости Спорт|date=20210801T0630|lang=ru|accessdate=2022-07-06}}&lt;/ref&gt;
|-
| Олена Никитина
| Скелет
| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://fantlab.ru/autor13688|title=Елена Никитина|website=FantLab.ru|lang=ru|accessdate=2022-07-06}}&lt;/ref&gt;
|-
| Полина Кузнецова
| [[Ҳандбол|Гандбол]]
| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sport-express.ru/tag/polina-kuznecova-12521/|title=Полина Кузнецова — последние новости, фото, видео|website=sport-express.ru|lang=ru|accessdate=2022-07-06}}&lt;/ref&gt;
|-
| Карина Череван
| [[Самбо]]
| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sport.rambler.ru/person/cherevan-karina/|title=Карина Черевань сегодня: свежие новости о персоне Карина Черевань|website=Рамблер/спорт|lang=ru|accessdate=2022-07-06}}&lt;/ref&gt;
|}

== Қайдҳо ==
{{Эзоҳ|2}}

== Пайванд ==

* [https://vk.com/egorrays1 Сомонаи расмӣ]{{Пайванди мурда|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
{{Пайвандҳои беруна|
}}
[[Гурӯҳ:Зодагони соли 1987]]
[[Гурӯҳ:Зодагони 10 октябр]]</text>
      <sha1>33bgoqke0l27yxvym124tfjenqvfjib</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Муҳаммад Усмон Ҷаворӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>299775</id>
    <revision>
      <id>1492584</id>
      <parentid>1324976</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T19:02:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492584</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10422" sha1="ak0dpwpvit8ybs33rjkhbc06pmsvm8y" xml:space="preserve">{{Ходими давлатӣ}}
'''Муҳаммад Усмон Ҷаворӣ''' ({{Lang-so|Maxamed Cismaan Jawaari}} , {{Lang-ar|محمد عثمان جواري}} , инчунин бо номи '''Муҳаммад Ҷаварӣ&lt;ref&gt;Bosco, Valerio. «PROSPECTS FOR A RENEWED UN-AU-IGAD PARTNERSHIP IN STATE BUILDING AND POST-CONFLICT RECONSTRUCTION IN SOMALIA: THE CHALLENGE OF GOOD GOVERNANCE PROMOTION.» Rebuilding Viable State and Effective Institutions in Somalia (2013): 153.&lt;/ref&gt;''' ё маъруф ба '''Усмон Ҷаварӣ&lt;ref&gt;Hammond, Laura. «Somalia rising: things are starting to change for the world’s longest failed state.» Journal of Eastern African Studies 7.1 (2013): 183—193.&lt;/ref&gt;''') — сиёсатмадори [[Сумолӣ|Сомалӣ]], собиқ раиси парлумони федеролии Сумолӣ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://russian.people.com.cn/31520/7927741.html|title=В Сомали избран новый спикер парламента|website=russian.people.com.cn|accessdate=2021-02-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220709065928/http://russian.people.com.cn/31520/7927741.html|archivedate=2022-07-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Somali parliament elects speaker|author=|url=https://www.aa.com.tr/en/africa/somali-parliament-elects-speaker/725184|work=Anadolu Agency|date=2017-01-11|accessdate=2021-02-14|archivedate=2017-01-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170112201336/http://aa.com.tr/en/africa/somali-parliament-elects-speaker/725184}}&lt;/ref&gt; . Ичрокунандаи вазифаи президенти Сумолӣ аз 28 август то 16 сентябри соли 2012.

=== Президенти Сумолӣ ===
Ҳамчун Раиси Парлумон, Ҷаворӣ инчунин ба муддати кӯтоҳ ҳамчун иҷрокунандаи вазифаи президенти Сумолӣ кор кард, дар ҳоле ки парлумон раҳбари навро интихоб кард&lt;ref name=&quot;Rulers2&quot;&gt;{{Cite web|url=http://rulers.org/ruls2.html|title=Countries Se-So - Somalia|publisher=Rulers.org|deadlink=no|accessdate=20 September 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170109141446/http://www.rulers.org/ruls2.html|archivedate=2017-01-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Softspr&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.somaligov.net/President.html|title=Office of the President|author=|website=|date=|publisher=Office of the Somali President|lang=|accessdate=3 September 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150207001437/http://www.somaligov.net/President.html|archivedate=7 February 2015}}&lt;/ref&gt; . 30 августи соли 2012 Парлумони федеролӣ ҷамъ омада, якдилона кумитаи наверо, ки ба назорати интихоботи президентӣ масъул аст, тасдиқ кард. Дар ҷаласаи порлумонӣ, ки таҳти раёсати Ҷаворӣ баргузор шуд, 15 вакил ба ҳайати комиссия шомил шуда, иҷрокунандаи вазифаи раиси пешин, сафир Мӯсо Ҳасан Шайх Саид Абдуллоҳ раиси ин комиссия таъйин шуд. Пас аз он президент [[Ҳасан Шайх Маҳмуд|Ҳасан Шайх Муҳаммад]] ба ҷои Ҷаворӣ раисиҷумҳур шуд, ки 10 сентябри соли 2012 интихоб шуд ва баъд аз шаш рӯз ба кор шурӯъ кард&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.reuters.com/article/2012/09/10/somalia-politics-idUSL5E8KAIUR20120910|title=Somali lawmakers elect Mohamud as next president|deadlink=yes|accessdate=2021-02-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200729193731/https://www.reuters.com/article/somalia-politics/somali-lawmakers-elect-mohamud-as-next-president-idUSL5E8KAIUR20120910|archivedate=2020-07-29}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://rg.ru/2012/09/11/somali-anons.html|title=Президентом Сомали избран Хасан Шейх Мохамед|website=Российская газета|lang=ru|deadlink=no|accessdate=2021-02-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130922104356/http://rg.ru/2012/09/11/somali-anons.html|archivedate=2013-09-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tass.ru/glavnie-novosti/605286|title=Президентом Сомали стал Хасан Шейх Мохамед|website=ТАСС|deadlink=no|accessdate=2021-02-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160506011459/http://tass.ru/glavnie-novosti/605286|archivedate=2016-05-06}}&lt;/ref&gt;.

=== Кумитаи молияи парламент ===
Моҳи феврали соли 2014 вазири молия Ҳусейн Абди Ҳалане дар бораи таъсиси кумитаи нави идоракунии молия хабар дод. Ин гурӯҳ бахше аз талошҳои мақомоти марказӣ барои эҷоди як низоми шаффофтари молия ба манзури ҷалби кумакҳои иловагии буҷети хориҷӣ мебошад. Дар он мансабдорони Сомалӣ бо намояндагони Бонки Ҷаҳонӣ, Хазинаи Байналмилалии Пул ва Бонки Рушди Африқо мулоқот хоҳанд кард ва ба аъзои кумита вазифадор карда мешавад, ки ба онҳо оид ба масъалаҳои молиявӣ маслиҳат диҳанд&lt;ref name=&quot;Smcpntr&quot;&gt;{{Cite news|last=Blair|first=Edmund|title=Somali minister cautiously plans new tax regime|url=https://www.reuters.com/article/2014/02/26/us-somalia-economy-idUSBREA1P0EV20140226|accessdate=3 March 2014|date=26 February 2014|archivedate=2015-10-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151009091617/http://www.reuters.com/article/2014/02/26/us-somalia-economy-idUSBREA1P0EV20140226}}&lt;/ref&gt; . Рӯзи 29 марти соли 2014 дар ҷараёни ҷаласаи парлумонӣ, раиси порлумон Ҷаворӣ низ эълом дошт, ки барои гирифтани ҳама маблағ аз Бонки марказӣ аз 1 апрели соли 2014 иҷозаи хаттии Кумитаи молияи парлумонро талаб мекунад&lt;ref name=&quot;Spomwfcbwta&quot;&gt;{{Cite news|title=Somali parliament outlaws money withdrawals from Central Bank without their approval|url=http://www.somalicurrent.com/2014/03/30/somali-parliament-outlaws-money-withdrawals-from-central-bank-without-their-approval/|accessdate=30 March 2014|date=30 March 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140330135338/http://www.somalicurrent.com/2014/03/30/somali-parliament-outlaws-money-withdrawals-from-central-bank-without-their-approval/|archivedate=30 March 2014}}&lt;/ref&gt; .

=== Ҷанубу Ғарбии Сумолӣ ===
22 июни соли 2014 ҳукумати федеролӣ миёнаравӣ байни ҷонибдорони ин равандро барои таъсиси як давлати мустақили нави Сомалии Ҷанубу Ғарбӣ анҷом дод. Гуфта мешавад, ки ду тараф дар мавриди таъсиси давлати ояндаи минтақа ба созиш расидаанд. 23 июни соли 2014 дар дафтари раиси Парлумони федеролӣ Ҷаворӣ як чорабинӣ баргузор шуд, ки дар бораи муттаҳид шудани ду маъмурияти рақиб ба як давлати ягонаи семинтақавӣ, ки аз минтақаҳои Бай, Бакол ва Шабели Поён иборат&lt;ref name=&quot;Gsfgtrtrsflm&quot;&gt;{{Cite news|title=Somalia: Federal Govt to recognize three-region state following lengthy mediation|url=http://www.garoweonline.com/artman2/publish/Somalia_27/Somalia-Federal-Govt-to-recognize-three-region-state-following-lengthy-mediation_printer.shtml|accessdate=23 June 2014|date=22 June 2014|archivedate=2014-06-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140628071305/http://www.garoweonline.com/artman2/publish/Somalia_27/Somalia-Federal-Govt-to-recognize-three-region-state-following-lengthy-mediation_printer.shtml}}&lt;/ref&gt; буд, эълон кард.&lt;ref name=&quot;Gsfgtrtrsflm&quot;/&gt;.

=== Ҳамкории сеҷониба ===
Моҳи апрели соли 2015 Ҷаворӣ дар дафтари худ дар Могадишо бо намояндагони СММ ва Иттиҳоди Африқо мулоқот кард. Вазири федеролии амнияти миллӣ Абдулқодир Шайх Динӣ ва сардори артиш Даҳир Адан Элмӣ низ дар ҷаласае ҳузур доштанд, ки ба ҳамгироии нерӯҳои манотиқи мухталифи кишвар ва таҳкими нерӯҳои мусаллаҳи Сомалӣ барои боз ҳам муассиртар саркӯб кардани ҳамлаҳои шӯришиёни Ал-Шабоб бахшида шуда буд. Масъулин ба бахши амнияти умумӣ низ дахл карда, роҳҳои зудтар озод кардани минтақаҳои боқимондаи таҳти назорати ҷангҷӯёнро омӯхтанд. Илова бар ин, онҳо масъалаҳои муҷаҳҳаз кардани нерӯҳои ҳукуматӣ бо силоҳҳои муосирро баррасӣ карданд. Вохӯрӣ бо вакилон ваъда доданд, ки ҳукумати федералӣ ва низомиёни миллиро дастгирӣ хоҳанд кард&lt;ref name=&quot;Gfpsmuad&quot;&gt;{{Cite news|title=Federal parliament speaker meets UN and AU delegates|url=http://goobjoog.com/english/?p=12939|accessdate=17 April 2015|date=16 April 2015|archivedate=2016-03-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160312003004/http://goobjoog.com/english/?p=12939}}&lt;/ref&gt; .

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}
{{ПБ}}
{{Президентҳои Сумалӣ}}
[[Гурӯҳ:Президентҳои Сомалӣ]]
[[Гурӯҳ:Сиёсатмадорони Сомалӣ]]
[[Гурӯҳ:Шахсиятҳо аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Википедиа:Зиндагиномаи муосирон]]
[[Гурӯҳ:Зодагони соли 1945]]
[[Гурӯҳ:Зодагони 7 декабр]]</text>
      <sha1>ak0dpwpvit8ybs33rjkhbc06pmsvm8y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Феҳристи кӯчаҳои Душанбе</title>
    <ns>0</ns>
    <id>300578</id>
    <revision>
      <id>1492753</id>
      <parentid>1445996</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T00:01:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492753</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28308" sha1="7708hfai4srjbstzgfxbnruc48z5dqe" xml:space="preserve">[[Акс:Rudaki Avenue sidewalk, Dushanbe.jpg|мини|Хиёбони марказии шаҳри Душанбе — [[хиёбони Рӯдакӣ]]]]
Дар шаҳри [[Душанбе]] зиёда аз 300 '''[[кӯча]]''', '''хиёбон''' ва '''маҳаллаҳо''' мавҷуд аст, ва бо рафти калонкунии масоҳати шаҳр пайдошавии кӯчаҳои нав ба назар мерасад.

== Таърих ==

Дар соли 1924 (соли ташкил ёфтани пойтахт) кӯчаи якуми шаҳр Советская (Советӣ, ҳоло Аълохон Афсаҳзода) ном гирифт. Бо дарозии ҳамагӣ 3 километр гӯё деҳаи собиқи Душанберо ба ду қисм ҷудо карда, аз бозор (ҷойи чойхонаи «[[Чойхонаи Роҳат|Роҳат]]») сар карда, дар назди Русский дом ба охир мерасид. Соли 1926 дар ҳудуди пойтахт ҳамагӣ 7 кӯча расман ба қайд гирифта шуда буд, ки ба ҳуҷҷатҳои ҳисоботии хадамоти почта дохил карда шудаанд. Инҳо кӯчаҳои Путовский, Карл Маркс, Интернатсионал, Совет, Деҳқон, Красноармейская, Партизанҳои Сурх ва майдони ягона — майдони Инқилоб мебошанд. Қарори соли 1926: Дар асоси додани номи вилояту ноҳияҳои Тоҷикистон ва ҷумҳуриҳои ҳамсоя, истилоҳоти инқилобӣ ва номҳои пешқадамони ҷаҳон ҳамчун лаҳзаҳои тарбияи интернатсоналӣ номҳои нави кӯчаҳои шаҳр аз нав дида баромада, дода шаванд. Номҳои кӯчаҳо акнун бояд ба забони ӯзбакӣ ва тоҷикӣ баргардонида шаванд.

==== Соли 1926&lt;ref name=&quot;:vdushanbe&quot; /&gt; ====
{{Div col|colwidth=20em}}
* Майдони Фрунзе
* Майдони 1 Май
* к. Ленин
* к. Путовский
* к. Интернатсионалӣ
* к. Самарқанд
* к. Коммунистӣ 
* к. Бадахшон
* к. Комсомол
* к. Истаравшан
* к. Карл Маркс
* к. Красная Армия
* к. Қаратоғ
* к. Деҳқон
* к. Душанбе
* к. Панҷакент
* к. Совет
* к. Пионер
* к. Лоқай
* к. Қӯрғонтеппа 
{{Div col end}}

=== Солҳои истиқлол ===
Дар солҳои соҳибистиқлолӣ бисёре аз кӯчаҳо тағйири ном карданд, ки натиҷаи [[декоммунизатсия]] мебошад. Ва акнун ба ҷои фаолони коммунист номҳои фаолони тоҷик, аз қабили олимон, шоирон, пешвоёни таърихӣ монда шуданд&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://rus.ozodi.org/a/28315579.html|title=“Шахидкароянток” переименован в “Диловарон”|website=rus.ozodi.org|accessdate=2022-10-31}}&lt;/ref&gt;.
[[Акс:Map of Dushanbe (districts).png|мини|Ноҳияҳои Душанбе]]
Дар соли 2020 ҳудуди Душанбе қариб 2 баробар аз ҳисоби заминҳои ноҳияи Рӯдакӣ зиёд карда шуд, ки боиси пайдоиши кӯчаву маҳаллаҳои нав аст.

Маҳаллаҳо ва кӯчаҳои Душанбе, ки дар солҳои 2012-2019 тағйири ном каранд&lt;ref name=&quot;:vdushanbe&quot; /&gt;:
{{Div col|colwidth=20em}}
# К. 9 Январ – к. Сафармуҳаммад Айюбӣ
# К. Привокзалная – к. Қутбӣ Киром
# К. Пионерская гузари 1 – к. Ҳанифа Мавлонов
# К. Бауман – к. Султон Умаров
# К. Интернатсионалная – к. Раҷабалӣ Сафаров
# К. Шӯраксой – к. Исомиддин Соатов
# К. Проектная – к. Муҳаммад Осимӣ
# К. Железняк – к. Ҳикмат Ризо
# К. Ватутин – к. Хайрулло Абдуллоев
# К. Фурманов – к. Абдуфаттоҳ Одинаев
# К. Володарский – к. Минхоҷа Ғуломов
# К. Титов – к. Мирзо Мастонгулов
# К. Будённого – к. Акбар Мақсумов
# К. Гастелло (гузари 5 ва 6) – к. Сайф Раҳимзода Афардӣ
# К. Свердлов – к. Мустафо Содиқов
# К. Софя Ковалевская – к. Аҳрор Мухторов
# К. Плеханов – к. Зафар Нозимов
# К. Котовского – к. Абдуҷаббор Қаҳҳорӣ 
# К. Клара Сеткин (н. Сино) – к. Ғаффор Мирзо
# К. Федин – к. Асадулло Ғуломов
# Маҳаллаи Авул-1 – Бунёдкорон
# Маҳаллаи Авул-2 – Ободкорон
# К. Спартак – к. Гурминҷ Завқибеков
# К. Чкалов (бо гузарҳо) – к. Қандил Ҷӯраева
# К. Клара Сеткин (н. Фирдавсӣ) – к. Маҳмудбек Нарзибеков
# К. Репин (бо гузарҳо) – к. Хайрулло Мирзоев.
# К. Ҷанубӣ (Южная обходная) — к. Зарнисор (марти соли 2016)
# К. Павел Морозов  — к. Малик Ашӯров (марти соли 2016)
{{Div col end}}

== Феҳрист ==

=== 0-9 ===
* 40-солагии Ғалаба

=== А ===
* А. Махсумов
* Абай&lt;ref name=&quot;:vdushanbe&quot; /&gt;
* [[Кӯчаи Абдулаҳад Қаҳҳоров|Абдулаҳад Қаҳҳоров]] (қабл. 40 солагии Тоҷикистон)&lt;ref name=&quot;:vdushanbe&quot; /&gt;
* Абдуҷаббор Қаҳҳорӣ
* Абдулқодирхоҷаи Савдо (қабл. Нестеров)&lt;ref name=&quot;:vdushanbe&quot; /&gt;
* Абдулло Командир
* Абдуфаттоз Одинаев (қабл. Фурманов)&lt;ref name=&quot;:vdushanbe&quot; /&gt;
* [[Хиёбони Абӯалӣ Сино|Абӯалӣ Сино]] (хиёбон; қабл. Профсоюз)
* Абулқосим Фирдавсӣ
* Абумуслим (қабл. Гризодубова)&lt;ref name=&quot;:vdushanbe&quot; /&gt;
* Авесто (қабл. Каленин)&lt;ref name=&quot;:vdushanbe&quot; /&gt;
* Азизбеков
* Айнӣ
* Акбар Мақсумов (қабл. Будённий)
* Ак. Акобир Адҳамов (хиёбон; қабл. Ак. Попов)&lt;ref name=&quot;:vdushanbe&quot; /&gt;
* Ак. Бобоҷон Ғафуров (хиёбон)&lt;ref name=&quot;:vdushanbe&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* Ак. Назирқулов И. (қабл. Мичурин)&lt;ref name=&quot;:vdushanbe&quot; /&gt;
* Ак. Раҷабовҳо (хиёбон; қабл. Куйбишевский)&lt;ref name=&quot;:vdushanbe&quot; /&gt;
* Ал-Берунӣ&lt;ref name=&quot;:vdushanbe&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* Алексей Толстой
* Алишер Навоӣ
* Алочабоф
* Аминҷон Шукӯҳӣ (қабл. Курган)&lt;ref name=&quot;:vdushanbe&quot; /&gt;
* Амир Хусрави Деҳлавӣ
* Анзоб
* Арбобхотун-1
* Арбобхотун-2
* Арбобхотун-3
* Асадулло Ғуломов (қабл. Федин)
* Асирӣ
* Ашӯр Сафар
* Афзалӣ
* [[Кӯчаи Аҳмади Дониш|Аҳмади Дониш]]
* Аҳрор Мухторов
* Арғувон (қабл. Комсомол)&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://rus.ozodi.org/a/28315579.html|title=“Шахидкароянток” переименован в “Диловарон”|website=rus.ozodi.org|accessdate=2022-10-31}}&lt;/ref&gt;
* Аълохон Афсаҳзод (қабл. Советӣ&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;)

=== Б ===
* Бахтобод (қабл. Иван Бабушкин)&lt;ref name=&quot;:vdushanbe&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* Бадахшон&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; (қаблан Матюшенко)
* Балъамӣ
* Баҳор
* Баҳорӣ
* Баҳром Ғафурӣ
* Беҳзод&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* Бинокорон
* Биҳиштиён
* Баҳоуддинов
* Бобо Ҳамдам
* Бобо Ҷобиров (қабл. Панфилов&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;)
* Бобоюнус Худойдодзода
* Бодомзор (қабл. Сергей Лазо&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;)
* Борбад (қабл. Жданов)&lt;ref name=&quot;:vdushanbe&quot; /&gt;
* Бохтар (қабл. Орджоникидзе)&lt;ref name=&quot;:vdushanbe&quot; /&gt;
* Бофанда
* Бунёдкорон (қабл. Авул 1, Авули Поён&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=http://tojkiston.ucoz.ru/index/dzhamoat_chorjakkoron/0-2831|title=Всё о Таджикистане - Джамоат Чоряккорон|website=tojkiston.ucoz.ru|accessdate=2022-12-18}}&lt;/ref&gt;)
* Бухоро (қабл. Свириденко)&lt;ref name=&quot;:vdushanbe&quot; /&gt;

=== В ===
* Варзишгарон
* Варзоб
* Варзоб ГЭС-и поён
* Вахш
* Возеҳ (қабл. Ушаков)&lt;ref name=&quot;:vdushanbe&quot; /&gt;
* Воровская
* Восеъ
* Восифӣ

=== Г ===
* Гагарин
* Гертсен
* Гиждалобод
* Гипрозем
* Гитанӣ
* Говоров
* Горкий (қабл. Джерджинский)&lt;ref name=&quot;:vdushanbe&quot; /&gt;
* Гончаров
* Гравзавод
* Гузарбоғ
* Гулафшон
* Гулдаст
* Гулбутта-1
* Гулбутта-2 
* Гулбутта-3
* Гулбутта-4
* Гулистон (н. Шоҳмансур)
* Гулистон (н. И. Сомонӣ)
* Гулобод
* Гулпарвар-1
* Гулпарвар-2
* Гулрез (қабл. Гончарёв)&lt;ref name=&quot;:vdushanbe&quot; /&gt;
* Гулсанг
* Гурминҷ Завқибеков (қабл. Спартак)
* Гулханӣ
* Гулшан

=== Ғ ===
* Ғалаба
* Ғанӣ Абдулло (қабл. Пионерская)&lt;ref name=&quot;:vdushanbe&quot; /&gt;
* Ғафур Ғулом
* Ғаффор Валаматзода (қабл. Мазаев)&lt;ref name=&quot;:vdushanbe&quot; /&gt;
* Ғаффор Мирзо (қабл. Клара Сеткин)

=== Д ===
* Давлат Гадоев
* Дақиқӣ
* Дақиқии Боло
* Дамир Дӯстмуҳаммадов (қабл. Сеченов)&lt;ref name=&quot;:vdushanbe&quot; /&gt;
* Дарвоз (қабл. Кутузов)&lt;ref name=&quot;:vdushanbe&quot; /&gt;
* Дарёобод
* Деваштич
* Деҳи Боло&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* Деҳотӣ
* Деҳқонобод-1
* Деҳқонобод-2
* Дилкушо (қабл. Шестопавлов)
* Дилшоди Барно (қабл. Деповская)
* Добролюбов
* Доманакӯҳ
* Деҳнаваки поён
* Деҳнаваки боло
* Достоевский&lt;ref name=&quot;:vdushanbe&quot; /&gt;
* Дӯстӣ
* Дӯстии халқҳо (қабл. Дружба Народов)&lt;ref name=&quot;:vdushanbe&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

=== Е ===
* Есенин

=== Ж ===
* Жуковский

=== З ===
* Зайнаб-бибӣ
* Закариёи Розӣ
* Зарафшон&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* Зардушт (қабл. Макаров)&lt;ref name=&quot;:vdushanbe&quot; /&gt;
* Заргар
* Зарнисор (қабл. Ҷанубӣ)&lt;ref name=&quot;:vdushanbe&quot; /&gt;
* Зафар
* Зафар Нозим (қабл. Плеханов)
* Заҳматобод&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* Зебуннисо
* Зиёдулло Шаҳидӣ (қабл. Карл Маркс)&lt;ref name=&quot;:vdushanbe&quot; /&gt;
* Зуфирхон Ҷавҳарӣ (қабл. Разин)&lt;ref name=&quot;:vdushanbe&quot; /&gt;

=== И ===
* Исмоили Сомонӣ (хиёбон; қабл. Путовский)&lt;ref name=&quot;:vdushanbe&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* Исомиддин Соатов (қабл. Шӯраксой)&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* [[Испечак]]&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* Истаравшан

=== К ===
* Калтакдорони сурх
* Камола
* Камонгарон (қабл. Заводская)&lt;ref name=&quot;:vdushanbe&quot; /&gt;
* Камонгарони Боло
* Канорӣ
* Карамов
* Коргар (қабл. Карин Манн)&lt;ref name=&quot;:vdushanbe&quot; /&gt;
* Клагенфурт
* Конститутсия
* Корвон
* Космодемянская
* Кофарниҳон
* Кошевский
* Крупская
* Крилов
* Кулубин

=== Қ ===
* Қаротеғин (қабл. Каратегинская)&lt;ref name=&quot;:vdushanbe&quot; /&gt;
* Қосимов
* Қабодиён
* Қазоқон-1 (қабл. Қазоқони тоҷик&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;)
* Қазоқон-2 (қабл. Қазоқони узбак&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;)
* Қандил Ҷӯраев (қабл. Чкалов)
* Қаҳрамон
* Қурбон Раҳимӣ (қабл. Телман)&lt;ref name=&quot;:vdushanbe&quot; /&gt;
* Қутбӣ Киром (қабл. Привокзалная)
* Қӯштеппа
* Қӯштеппа-2
=== Л ===
* [[Кӯчаи Лоҳутӣ|Лоҳутӣ]]
* Лоҳутӣ (деҳаи Лоҳутӣ)
* Ленинград
* Лермонтов
* Лоиқ Шералӣ
* Лолазор
* Луначарского
* Лутфӣ Обидхоҷаев
* Лутфулло Бузургзода (қабл. Ибни Сино)&lt;ref name=&quot;:vdushanbe&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* Лучоб&lt;ref name=&quot;:vdushanbe&quot; /&gt;
* Лев Толстой&lt;ref name=&quot;:vdushanbe&quot; /&gt;
=== М ===
* Малика Собирова (қабл. Коммуналӣ)
* Малик Ашӯров (қабл. Павел Морозов)
* Маҳмадалӣ Қурбонов
* Масложир&lt;ref name=&quot;:vdushanbe&quot; /&gt;
* Маҳмадулло Холов (қабл. Гогол)&lt;ref name=&quot;:vdushanbe&quot; /&gt;
* Маҳмудбеков Нарзибеков (қабл. Клара Сеткин)
* Махтумкулӣ
* Маҳмадшои Боло-1
* Маҳмадшои Боло-2
* Машъал
* Маърифат
* Маяковский
* Менжинский
* Меҳнат&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* Меҳнатобод
* Меҳробод
* Меҳрубон (қабл. Пархоменко)
* Минхоҷа Ғуломов (қабл. Володарский)
* Миралӣ
* Миралӣ Маҳмадалӣ (қабл. Юлиус Фучик&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;)
* Мирзобек
* Мирзо Мастонгулов (қабл. Титов)
* Мирзо Ризо
* Мирзо Турсунзода (қабл. Партизанҳои сурх)&lt;ref name=&quot;:vdushanbe&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* Мироненко
* Мирсаид Миршакар (Парвина)&lt;ref name=&quot;:vdushanbe&quot; /&gt;
* Моёншо Назаршоев (қабл. Шапкин)
* Молодая гвардия
* Москва (Московский)&lt;ref name=&quot;:vdushanbe&quot; /&gt;
* Муғулон
* Муқум Султонов
* Мулло Ёри Ванҷӣ
* Мунзим
* Муродулло Шерализода (қабл. Федчин)&lt;ref name=&quot;:vdushanbe&quot; /&gt;
* Мустафо Содиқов (қабл. Свердлов)
* Муҳаммад Осимӣ (қабл. Проектная)
* Муҳаммадҷон Қосимов 
* Муҳандис
* Мушфиқӣ
=== Н ===
* Навбаҳор
* Навбаҳор-2
* Навобод (н. И. Сомонӣ)
* Навобод (н. Сино)
* Наврӯз (н. Сино)
* Наврӯз (н. Шоҳмансур)
* Назаршо Додихудоев
* Назрӣ
* Нақибхон Туғрал (қабл. Боткин)&lt;ref name=&quot;:vdushanbe&quot; /&gt;
* Намангон
* Насафӣ
* Насима
* Наҳимов
* Наҷмиддин Абдуллоев (қабл. Пётр Чайковский)
* [[Хиёбони Неъмат Қаробоев|Неъмат Қаробоев]] (хиёбон)
* Некрасов&lt;ref name=&quot;:vdushanbe&quot; /&gt;
* Некрӯз
* Низомӣ Ганҷавӣ (қабл. Ломоносов)&lt;ref name=&quot;:vdushanbe&quot; /&gt;
* Нисор Муҳаммад (Чехова)&lt;ref name=&quot;:vdushanbe&quot; /&gt;
* Нодира (Таги варзоб)&lt;ref name=&quot;:vdushanbe&quot; /&gt;
* Носири Хусрав
* Носирҷон Маъсумӣ (Халтурина)&lt;ref name=&quot;:vdushanbe&quot; /&gt;
* Нурафзо
* НуруллоҲувайдуллоев
* Нусратулло Махсум (хиёбон)&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

=== О ===
* Ободкорон (қабл. Авул 2, Авули Боло&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;)
* Обчакорон-1
* Обчакорон-2
* Овул
* Одина Ҳошим (қабл. Тургенев)
* Озод
* Озодии Занон-1
* Озодии Занон-2
* Ойгул
* Октябр
* Ориёно
* Осиёб
* Охунбобоев
=== П ===
* Павел Ханжин
* Пайрав Сулаймонӣ
* Панҷрӯд
* Панҷшер
* Пахтаи Комил
* Пахтакор (н. Шоҳмансур)
* Пахтакор (н. Сино)
* Помир
* Пӯлод Толис (қабл. Пролетар)&lt;ref name=&quot;:vdushanbe&quot; /&gt;
* Пӯлодӣ (Тилло Пӯлодӣ; қабл. Патриса Лумумбы)&lt;ref name=&quot;:vdushanbe&quot; /&gt;
* Пушкин&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
=== Р ===
* Равшангарон
* Радишев
* Рафиқӣ Абдуллобеков
* Раҳим Ҷалил (қабл. Фабричная)&lt;ref name=&quot;:vdushanbe&quot; /&gt;
* Раҳимӣ
* Раҳмон Набиев (40-солагии Октябр)
* [[Хиёбони Рӯдакӣ|Рудакӣ]] (хиёбон, қабл. Ленин)&lt;ref name=&quot;:vdushanbe&quot; /&gt;
* Рӯдакӣ, кӯча
* Румӣ
* Рустами Амакӣ (қабл. Александр Матросов&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;)
* Рустам Каримов (маҳ. Гулистон)
* Рустам Каримов (маҳ. Яккачинор)
* Рӯҳафзо (қабл. Войков&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;)
=== С ===
* Саид Носир
* Сайф Раҳимзода Афардӣ (қабл. Гастелло)
* Сабзазор
* Саламӣ
* Саломидин Шаропов (қабл. Шорс)&lt;ref name=&quot;:vdushanbe&quot; /&gt;
* Салтиков-Шедрин
* Самад Ғанӣ (қабл. Михайлов)&lt;ref name=&quot;:vdushanbe&quot; /&gt;
* Самарқанд
* Само (қабл. Томин)
* Санглок
* Сана &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* Саноӣ
* Сариосиё (қабл. Чекалина)&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* Сафаралӣ Раҷабов (қабл. Интернатсионалӣ)
* Сафар Амиршоев&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* Сафармуҳаммад Айюбӣ (9 январ)&lt;ref name=&quot;:vdushanbe&quot; /&gt;
* Сафо (қабл. Шмидт)&lt;ref name=&quot;:vdushanbe&quot; /&gt;
* Саҳбо
* Саъдии Шерозӣ (хиёбон, қабл. Правда)
* Севастопол
* Семёнов
* Сино
* Софи Ковалевская (Таги варзоб)&lt;ref name=&quot;:vdushanbe&quot; /&gt;
* [[Кӯчаи Соҳилӣ|Соҳилӣ]]
* Спитамен (қабл. Дунаевский)&lt;ref name=&quot;:vdushanbe&quot; /&gt;
* Спортивная
* Сомон
* Султон Умаров (қабл. Бауман)
* Суворов
* Суҳайлӣ Ҷавҳаризода (қабл. Осипенко)&lt;ref name=&quot;:vdushanbe&quot; /&gt;
* Сурхоб
* Суҳроб Шарипов (қабл. Шаумян&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;)
=== Т ===
* Тактаул
* Танг
* Тахмос
* Тошканд
* Темурмалик
* Теппаи Шарқӣ
* Теҳрон
* Торобӣ
* Туйчӣ Эрҷигитов
* Тунис
* Турдиев
* Турақул Зеҳнӣ
=== У ===
* Убайди Зоконӣ
* Улуғбек
* Умари Хайём&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* Умед
=== Ф ===
* Фадеев
* Фазлиддин Муҳаммадиев (қабл. Колхозная)&lt;ref name=&quot;:vdushanbe&quot; /&gt;
* Фазлиддин Шаҳобов (қабл. Озодии Занон)&lt;ref name=&quot;:vdushanbe&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* Фаридун Атторов (қабл. Семашко)&lt;ref name=&quot;:vdushanbe&quot; /&gt;
* Фарҳод
* Фархор
* Фирдавсӣ (қабл. Коваля)
* Фирӯз
* Фотеҳ Ниёзӣ (қабл. Комсомолская)
* Фузулӣ
=== Х ===
* Хайрулло Абдуллоев (қабл. Ватунин)
* Хайрулло Мирзоев (қабл. Репин)
* Ханжин
* Хатлон
* Хоҷаев
* Хоҷамбиёи Боло
* Хоҷамбиёи Поён
* Ховарон
* Хоруғ
* Хуҷандӣ
* Хусрави Деҳлавӣ (қабл. Островсий)&lt;ref name=&quot;:vdushanbe&quot; /&gt;
=== Ҳ ===
* Ҳофизи Шерозӣ (хиёбон)&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* Ҳилолӣ
* Ҳисор (қабл. Гиссарская)&lt;ref name=&quot;:vdushanbe&quot; /&gt;
* [[Буни Ҳисорак|Ҳисорак]]
* Ҳабиб Аҳрорӣ (қабл. Красноармейская)&lt;ref name=&quot;:vdushanbe&quot; /&gt;
* Ҳабиб Юсуфӣ
* Ҳабибулло Назаров (қабл. Хлопзавод)&lt;ref name=&quot;:vdushanbe&quot; /&gt;
* Ҳаёти Нав
* Ҳазора
* Ҳайрат
* Ҳамадонӣ
* Ҳамдӣ
* Ҳамзалиев
* Ҳамза Ҳакимзода
* Ҳикмат Ризо (қабл. Железняк)
* Ҳомид Маҳмудов (қабл. Фрунзе)&lt;ref name=&quot;:vdushanbe&quot; /&gt;
* Ҳуснобод
* Ҳосилот
* Ҳувайдуллоев
=== Ч ===
* Чаманзор (қабл. Мир&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;)
* Чашмасор&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* Чармгарон
* Черняховский
* Чинор
* Чинор Имомов (Камола)&lt;ref name=&quot;:vdushanbe&quot; /&gt;
* Чортеппа
* Чортут
* Чортути поён
=== Ҷ ===
* Ҷаббор Расулов
* Ҷавлибой-1
* Ҷавлибой-2
* Ҷавонон
* Ҷалол Икромӣ (н. И. Сомонӣ)
* Ҷалол Икромӣ (н. Сино)
* Ҷамила
* Ҷомӣ (хиёбон)
* Ҷӯйбодом-1
* Ҷӯйбодом-2
* Ҷӯйбодом-3
* Ҷумъа Одина
=== Ш ===
* Шаббода
* Шабчароғ
* Шамсиддин Шоҳин
* Шамсӣ
* Шарифҷон Ҳусейнзода
* Шарқ
* Шафақ
* Шевченко&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* Шерак (Роҳи нав)
* Шероз (қабл. Чапаев)&lt;ref name=&quot;:vdushanbe&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* Шестапавлов
* Шишхона
* Шодӣ
* Шодмонӣ
* Шота Руставели
* [[Кӯчаи Шотемур (Душанбе)|Шотемур]] (қабл. Коммунистӣ)&lt;ref name=&quot;:vdushanbe&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* Шукуфон (қабл. Студентческая)&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
=== Э ===
* Эргаш Шарипов
=== Ю ===
* Юсуфи Вафо
=== Я ===
* Яккабоғ
* Яккатут
* Яккачинор (Якка-Чинарская)&lt;ref name=&quot;:vdushanbe&quot;&gt;{{Cite web|url=http://vdushanbe.ru/guide/street-dushanbe/|title=Улицы города Душанбе {{!}} Путеводитель {{!}} Справочник г. Душанбе|website=vdushanbe.ru|accessdate=2022-08-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://jumhuriyat.tj/index.php?art_id=17016|title=Нашрияи расмии Тоҷикистон - &quot;Ҷумҳурият&quot;|website=jumhuriyat.tj|accessdate=2022-08-12}}&lt;/ref&gt;
== Маҳаллаҳо ==
Дар ш. Душанбе 105 маҳалла ҷойгир аст, ки бисёре аз онҳо аз як кӯча иборатанд, ва ҳамноманд: 
{{Div col|colwidth=20em}}
* ''1-ум Советский'' (Борбад)
* ''2-юм Советский''
* 10&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* 11&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* 12&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* 13&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* 14&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* 15&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* 18
* 23
* 24
* 31&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* 32&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* 33&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* 34&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* 40-солагии октябр&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* 52&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* 53&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* 54
* 61&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; [[Маҳаллаи 61 (шаҳри Душанбе)]]
* 62&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; [[Маҳаллаи 62 (шаҳри Душанбе)]]
* 63&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; [[Маҳаллаи 63 (шаҳри Душанбе)]]
* 64&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; [[Маҳаллаи 64 (шаҳри Душанбе)]]
* 65&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; [[Маҳаллаи 65 (шаҳри Душанбе)]]
* 82&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* 83
* 84
* 88
* 91 (қабл. Ҷарқишлоқ)
* 102&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* 103&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* 104&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* 112
* 191&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* 192
* 193
* 201&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* Азизбеков&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* Амиршоев&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* ''[[Арбобхотун]]''
* ''Армуғон'' (''Чағатой'')''&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* Асрорӣ&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* ''Авул-2''&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* Бадахшон&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* Бедил&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* ''Бинокорон''&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* ''Бунёдкорон (Авул)''
* ''[[Буни Ҳисорак]]'' (Ҳисорак)&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* Бустон-1&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* Бустон-2&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* Варзоб ГЭС&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* Восифӣ&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* Гастелло&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* ''Гипрозем'' (''Гипроземгородок'')
* ''[[Гулбутта (деҳа, н. Рӯдакӣ)|Гулбутта]]'' (қабл. деҳа)
* Гулистон&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* Деҳи боло&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* Дилшоди Барно&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* Дӯстӣ&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* Заргар&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* Зарафшон&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* Зафар&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* Заҳматобод&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* Зебуннисо&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* Испечак-1&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* Испечак-2&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* Камонгарон&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* ''Карамишкор''&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* ''Арғувон''&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; (қабл. Комсомол)
* ''Корвон''
* ''Қазоқон-1''&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* ''Қазоқон-2''&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* ''Лучоби боло''&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* ''Лучоби поён''&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* Маҳмадулло Холов&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* Меҳнатобод&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* ''Меҳробод'' (''Новободи Боло'', Калинин)&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* Мирзобек&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* Мовароуннаҳр&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* ''Навободи Поён''&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* Наврӯз&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* ''Нагорная''
* ''Нодира''
* ''Ободкорон''
* ''Панҷрӯд''&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* ''Пахтакор''&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* ''Проектная''&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* Р. Набиев&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* Равшангарон
* Роҳи нав&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* Саҳбо&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* ''Сари Осиё''&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* ''Сарҳадчиён'' (''Воданасосная'')
* Сомон
* Телман&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* ''Турсунзода''&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* Улуғбек&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* ''Умари Хайём''&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* Фирдавсӣ &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* Хуҷандӣ&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* ''Ховарон''
* ''Хоҷамбиё (Шафақ)''&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* ''Ҳаёти Нав'' &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;
* Ҳабибулло Назаров&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* ''Чашмасор''&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* ''Чорбед'' (деҳа)
* Чортеппа&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* ''Чортут''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sputnik-tj.com/20220718/dar-dushanbe-mahalla-va-kuchai-behtarinro-muayyan-mekunand-1050087192.html|title=Дар Душанбе маҳалла ва кӯчаи беҳтаринро муайян мекунанд|author=Sputnik Тоҷикистон|website=Sputnik Тоҷикистон|date=20220718T2200+0500|lang=tg|accessdate=2022-08-12}}&lt;/ref&gt;
* Шафтолузор&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* ''Шаҳраки Шифобахш''
* ''Шаҳраки Академикҳо''
* Шараф&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.millat.tj//articles/ijtimo/3409-naqshai-generali-khonai-ki-dar-plan-ast-3409.html|title=Нақшаи генералӣ; хонаи кӣ дар &quot;план&quot; аст?!|author=Миллат|website=www.millat.tj|date=article|lang=tg-tj|accessdate=2022-08-19|archivedate=2022-11-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221101141328/http://www.millat.tj//articles/ijtimo/3409-naqshai-generali-khonai-ki-dar-plan-ast-3409.html}}&lt;/ref&gt;
* Шишхона&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* Шодӣ&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* ''Шоҳмансур-1''
* ''Шӯраксой''&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* ''Яккачинор'' (қабл. шаҳрак)&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
{{div col end}}

== Пайвандҳо ==

* [https://web.archive.org/web/20221016063904/http://life.ansor.info/karta_dushanbe/ Харитаҳои таърихии шаҳри Душанбе]
{{Div col end}}
== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}

[[Гурӯҳ:Кӯчаҳои Душанбе]]
[[Гурӯҳ:Феҳрист: Шаҳри Душанбе]]</text>
      <sha1>7708hfai4srjbstzgfxbnruc48z5dqe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Фозил Назарӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>300779</id>
    <revision>
      <id>1492759</id>
      <parentid>1470811</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T00:17:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492759</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8097" sha1="m3328upvne6gaq4pfrqcxlzlzuos0d0" xml:space="preserve">{{Адиб}}
'''Абулфазли Назарӣ''' ({{lang-fa|ابوالفضل نظری}}) мутахаллис ба '''Фозили Назарӣ''' ({{lang-fa|فاضل نظری}}) {{ВД-Дебоча}}) — {{шоир}}&lt;nowiki/&gt;и эронӣ. Яке аз нависандагони пуртирожтарин китобҳои шеърӣ дар Эрон&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mashreghnews.ir/news/890590/%D9%81%D8%A7%D8%B6%D9%84-%D9%86%D8%B8%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B5%D8%AF%D8%B1-%D9%BE%D8%B1%D9%81%D8%B1%D9%88%D8%B4-%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%AF%D9%81%D8%AA%D8%B1-%D8%B4%D8%B9%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%D9%87%D9%87-%DB%B9%DB%B0/|title=فاضل نظری در صدر پرفروش‌ترین دفتر شعرهای دهه ۹۰ - مشرق نیوز|website=www.mashreghnews.ir|accessdate=2022-08-29}}&lt;/ref&gt;.

== Зиндагинома ==
Фозил Назарӣ дар соли 10 шаҳривари 1358 шамсӣ (мутобиқ ба 1 сентябри 1979 мелодӣ) дар шаҳристони Хумийн воқеъ дар ҷануби устони Марказӣ мутаваллид шуд. Таҳсилоти аввалияи худро дар шаҳрҳои Хумайн ва Хонсор гузарондааст.

== Эҷод ==
Токунун аз ин шоъир шаш маҷмӯъаи шеърӣ «Гиряҳои имперотур», «Ақаллият», «Онҳо», «Зидд», «Китоб» ва «Акнун» ба чоп расидааст. Осори ӯ дар бастабандиҳои муҷаззо таҳти унвони «Сегонаи шеърии Фозил Назарӣ» ва «Панҷ дафтар» низ ироъа шудааст. Дар урдибиҳишти 1397 (апрели 2008) ҷашни интишори 500-ҳазорумин нусха аз китобҳои ӯ дар фурӯшгоҳи марказии Нашр сураи меҳр бо ҳузури алоқамандон баргузор шуд.

Аз китоби ӯ ба унвони китоби соли Ҷумҳурии исломӣ дар соли 2008 тақдир шуд, ҳамчунин аз ӯ ба унвони шоири баргузидаи даҳаи 2000 ба интихоби мардум дар ҳафтумин Ҷашнвораи шеъри Фаҷр&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=http://fajr.adabiatirani.com/|title=سایت شعر فجر|website=جشنواره شعر فجر|date=2018-01-27|lang=fa|accessdate=2022-08-29}}&lt;/ref&gt; ва ҳамчунин пурмухотабтарин шоъир бо муаррифии Бунёди адабиёти достонӣ вобаста ба Вазорати фарҳанг ва иршоди исломӣ&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; таҷлил ба амал омадааст. Назарӣ ба унвони «Шоъири ҷараёнсоз», дар канори Иброҳим Ҳотамикиё, Наргис Обёр, Муртазо Сарҳангӣ ва Масъуд Наҷобатӣ номзади чеҳраи шохиси ҳунари Инқилоби исломии соли 2014 дар Эрон шуд.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://iqna.ir/fa/news/3103299|title=کاندیداهای جایزه چهره برگزیده سال 93 معرفی شدند|author=iqna ir {{!}} خبرگزاری بین المللی قرآن|website=fa|date=۱۳۹۴/۰۱/۱۸ - ۱۳:۰۲|lang=fa|accessdate=2022-08-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150930065711/http://www.iqna.ir/fa/News/3103299|archivedate=2015-09-30}}&lt;/ref&gt; Гузидаи бархе осори ӯ дар кишварҳои форсизабон мунташир шудааст.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ibna.ir/fa/longint/260635/%D9%81%D8%A7%D8%B6%D9%84-%D9%86%D8%B8%D8%B1%DB%8C-%D8%B4%D8%A7%D8%B9%D8%B1-%D9%85%D8%AD%D8%A8%D9%88%D8%A8%DB%8C-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86|title=فاضل نظری شاعر محبوبی در افغانستان است {{!}} ایبنا|author=Behnegarsoft.com|website=خبرگزاری کتاب ايران (IBNA)|date=2018-05-07|lang=fa|accessdate=2022-08-29|archivedate=2022-08-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220829095844/https://www.ibna.ir/fa/longint/260635/%D9%81%D8%A7%D8%B6%D9%84-%D9%86%D8%B8%D8%B1%DB%8C-%D8%B4%D8%A7%D8%B9%D8%B1-%D9%85%D8%AD%D8%A8%D9%88%D8%A8%DB%8C-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86}}&lt;/ref&gt; Ҳамчунин, гузидаи ашъори вай дар соли 2013 дар интишороти «Марворид» мунташир шудааст, ки ба чопи ҳаждаҳум расидааст.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://morvarid.pub/%DA%AF%D8%B2%DB%8C%D9%86%D9%87-%D8%A7%D8%B4%D8%B9%D8%A7%D8%B1-%D9%81%D8%A7%D8%B6%D9%84-%D9%86%D8%B8%D8%B1%DB%8C|title=گزینه اشعار فاضل نظری (رقعی) {{!}} فروشگاه انتشارات مروارید|website=morvarid.pub|accessdate=2022-08-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220829095846/https://morvarid.pub/%DA%AF%D8%B2%DB%8C%D9%86%D9%87-%D8%A7%D8%B4%D8%B9%D8%A7%D8%B1-%D9%81%D8%A7%D8%B6%D9%84-%D9%86%D8%B8%D8%B1%DB%8C|archivedate=2022-08-29}}&lt;/ref&gt; Панҷумин асари ӯ бо номи «Китоб» бо ҳаждаҳ ҳазор нусха фурӯш дар даҳ рӯз пурфурӯштарин китоби намоишгоҳ дар соли 2016 шуд.

== Намунаи ашъор ==
{{иқтибоси академикӣ|&lt;poem&gt;
Ба худоҳофизии талхи ту савганд, нашуд,
Ки ту рафтиву дилам сонияе банд нашуд.
Лаби ту меваи мамнӯъ, вале лабҳоям,
Ҳарчи аз тамъи лаби сурхи ту дил канд, нашуд.
Бо чароғе ҳама ҷо гаштаму гаштам дар шаҳр,
Ҳеч кас, ҳеч кас ин ҷо ба ту монанд нашуд.
Ҳар касе дар дили ман ҷойи худашро дорад,
Ҷонишини ту дар ин сина Худованд нашуд.
Хостанд аз ту бигӯянд шабе шоъирҳо,
Оқибат бо қалами шарм навиштанд: Нашуд!
             ***
Беқарори туаму дар дили тангам гилаҳост,
Оҳ, бетоб шудан одати камҳавсалаҳост.
Ҳамчу акси рухи маҳтоб, ки уфтода ба об,
Дар дилам ҳастиву байни ману ту фосилаҳост.
Осмон бо қафаси танг чи фарқе дорад,
Бол вақте қафаси пар задани чилчилаҳост.
Бе ту ҳар лаҳза маро бими фурӯ рехтан аст,
Мисли шаҳре, ки ба рӯи гусали силсилаҳост.
Боз мепурсамат аз масъалаи дуриву ишқ,
Ва сукути ту ҷавоби ҳамаи масъалаҳост.
             ***
 Ҳам дуо кун гиреҳ аз кори ту бугшояд ишқ 
 Ҳам дуо кун гиреҳи тоза наяфзояд ишқ 
 Қаиқe дар талаби мавҷ ба дарё заду рафт 
 Бояд аз марг натарсид, агар бояд ишқ
 Оқибат рози диламро ба лабонаш гуфтам 
 Шояд ин бӯса ба нафрат бирасад, шояд ишқ 
 Шамъ равшан шуду парвона ба оташ пайваст 
 метавон сӯхт агар амр бифармояд ишқ 
 Пилаи ранҷи ман абрешими пероҳан шуд 
 Шамъ ҳаққ дошт, ба парвона намеояд ишқ
&lt;/poem&gt;|сарчашма=}}

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==

* [http://player.iranseda.ir/music-player/?VALID=TRUE&amp;g=67797&amp;t=1&amp;w=4 суруди «ҳам дуо кун гириҳ аз кори ту бигушоед ишқ»-  сароянда: ҳуҷҷат ашрафзода] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20250121084939/http://player.iranseda.ir/music-player/?VALID=TRUE&amp;g=67797&amp;t=1&amp;w=4 |date=2025-01-21 }}
{{ПБ}}

[[Гурӯҳ:Шоирони Эрон]]</text>
      <sha1>m3328upvne6gaq4pfrqcxlzlzuos0d0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Луйис Арсе</title>
    <ns>0</ns>
    <id>301124</id>
    <revision>
      <id>1492528</id>
      <parentid>1393083</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T17:36:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492528</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6188" sha1="tcthz65g4y1u3bkk0lbig7d22gk73eo" xml:space="preserve">{{merge|Луис Арсе}}
{{Шахс}}
'''Луйис Алберто Арсе Катакора''' ( {{Lang-es|Luis Alberto Arce Catacora}} ; [[28 сентябр|28 сентябри]] [[Соли 1963|1963]], [[Ла-Пас (Боливия)|Ла-Пас]], [[Боливия]] ), маъмулан бо номи '''Лучо''' маълум аст &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.luchoxbolivia.org/|title=Officiacl website|website=www.luchoxbolivia.org|date=22 жовтня 2020|accessdate=22 жовтня 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201025134141/https://www.luchoxbolivia.org/|archivedate=25 жовтня 2020}}&lt;/ref&gt;&amp;nbsp;— [[Сиёсатмадор|сиёсатмадори]] [[Боливия]], ки ду маротиба вазири иқтисод ва молияи давлатӣ аз [[соли 2006]] то [[Соли 2017|2017]] ва дар [[соли 2019]] таҳти роҳбарии президент [[Иву Муралес]] буд. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cronista.com/internacionales/Quien-es-Luis-Arce-el-presidente-electo-de-Bolivia-20201019-0024.html|title=Who is Luis Arce, the President Elect of Bolivia?|date=19 жовтня 2020|lang=es|accessdate=22 жовтня 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201022020403/https://www.cronista.com/internacionales/Quien-es-Luis-Arce-el-presidente-electo-de-Bolivia-20201019-0024.html|archivedate=22 жовтня 2020}}&lt;/ref&gt; Президенти Боливия пас аз пирӯзӣ дар интихоботи умумии Боливия дар соли 2020 интихоб шуд.
=== Маъракаи президентӣ соли 2020 ===
Пас аз бӯҳрони сиёсии Боливия дар соли 2019, ки боиси истеъфои президент [[Иву Муралес]] ва ҳукумати ӯ шуд, президенти муваққат [[Ҷонин Анис]] интихоботи навро эълон кард. [[19 январ|19 январи ]] соли 2020 [[Иву Муралес]] эълон кард, ки пас аз ҳашт соати музокирот дар [[Аргентина]] Луйис Арсе ва собиқ вазири корҳои хориҷӣ Девид Чокехуанка дар интихоботи соли 2020 номзад ба Ҷунбиши Сотсиализм (MAS) интихоб шудаанд.

Мухолифони Арсе ӯро ҳамчун лӯхтаки [[Иву Муралес]] танқид карданд&amp;nbsp;— айбномае, ки вай ва ҳизбаш ба муқобили он мубориза бурданд. Яке аз раҳбарони MAS, Девид Апаза кӯшиш кард, ки маъракаи Арсеро аз собиқ президенти баҳсбарангез дур кунад  &lt;ref&gt;{{Cite news|author=Phillips|first=Tom|date=19 жовтня 2020|title=Bolivia election: exit polls suggest thumping win for Evo Morales's party|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/world/2020/oct/19/bolivia-election-exit-polls-suggest-thumping-win-evo-morales-party-luis-arce|accessdate=19 жовтня 2020|archivedate=22 жовтня 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201022065714/https://www.theguardian.com/world/2020/oct/19/bolivia-election-exit-polls-suggest-thumping-win-evo-morales-party-luis-arce}}&lt;/ref&gt; . Худи Арсе изҳор дошт, ки Муралес &quot;дар ҳукумати мо ҳеҷ нақше нахоҳад дошт&quot; &lt;ref&gt;{{Cite news|author=Rochabrun|first=Marcelo|date=20 жовтня 2020|title=Exclusive: Bolivia's President-elect Arce says 'no role' for Morales in new government|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-bolivia-election-arce-exclusive-idUSKBN2752K7|accessdate=20 жовтня 2020|archivedate=22 жовтня 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201022070339/https://www.reuters.com/article/us-bolivia-election-arce-exclusive-idUSKBN2752K7}}&lt;/ref&gt; .

== Оила ==
Арсе бо Лурдес Бригида Дуран Ромеро издивоҷ кардааст. Онҳо се фарзанд доранд: Луйис Марсело, Рафаэл Эрнесто ва Камила Даниэла.

== Нашрияҳо ==
Луйис Арсе якчанд китоб ва мақолаҳо оид ба иқтисод нашр кардааст, аз ҷумла Модели истеҳсолии иқтисодии иҷтимоӣ-коммунитари Боливия (2015), номуайянӣ ва долларизатсия дар Боливия, &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://docdigital.economiayfinanzas.gob.bo/jspui/bitstream/123456789/118/1/Capitulo2finalfinal.pdf|title=Incertidumbre y Dolarización en Bolivia|author=Arce C.|first=Luis Alberto|publisher=Bolovian Government|accessdate=12 травня 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230530033848/http://docdigital.economiayfinanzas.gob.bo/jspui/bitstream/123456789/118/1/Capitulo2finalfinal.pdf|archivedate=2023-05-30}}&lt;/ref&gt; Оё механизми Болсин (Бозори мубодилаи Бонки марказӣ) мувофиқ аст? «, «Баходихи мухтасари сиёсати курби асъори Боливия», «Хисса ба мубохиса оид ба долларизация», «Талабот ба пул дар Боливия», «Озодкунии молиявӣ ва концентратсия дар системаи бонки». &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://live.worldbank.org/experts/luis-alberto-arce|title=Luis Alberto Arce|website=World Bank Live|date=15 березня 2016|lang=en|accessdate=12 травня 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200918090419/https://live.worldbank.org/experts/luis-alberto-arce|archivedate=18 вересня 2020}}&lt;/ref&gt;

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ|2}}
{{ПБ}}
[[Гурӯҳ:Президентҳои Боливия]]
[[Гурӯҳ:Сиёсатмадорони асри XXI]]
[[Гурӯҳ:Сиёсатмадорони Боливия]]
[[Гурӯҳ:Шахсиятҳо аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Зодагони соли 1963]]
[[Гурӯҳ:Зодагони 28 сентябр]]</text>
      <sha1>tcthz65g4y1u3bkk0lbig7d22gk73eo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ҳоҷӣ Абдулазиз</title>
    <ns>0</ns>
    <id>301285</id>
    <revision>
      <id>1492824</id>
      <parentid>1439863</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T01:37:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492824</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6157" sha1="geow52xg3i48iqtoz3vta1jziz6fomn" xml:space="preserve">{{Мусиқидон}}

'''Ҳоҷӣ Абдулазиз''' (''Ҳоҷӣ Абдулазиз Расулов''; {{ВД-Дебоча}}) — хонанда, навозанда ва оҳангсози тоҷик, устоди забардас­ти «[[Шашмақом]]». Ҳофизи халқии Узбакистон (1933).

== Зиндагинома ==
Ҳоҷӣ Абдулазиз Абдурасулов соли 1852 дар маҳаллаи Кӯкмасҷиди шаҳри Самарқанд хонаводаи Абдурасули ҳунарманд ба дунё омадааст. Падараш Абдурасул аз ноҳияи Қаротегини Тоҷикистон буда, ҳамроҳи бародараш барои кор ба Самарқанд меояд. Вақте ки дар Самарқанд кор мекард, корҳои ӯ ба як косиби кӯҳансол писанд меояд. Косиб духтари худро ба ӯ медиҳад.

Падари Абдулазиз ба мусиқӣ дилбастагӣ дошт ва бо думбура сурудҳои тоҷикиро месароид. Абдулазизи ҷавон аз шунидани таронаҳои ғамангези падараш ба мусиқӣ дил мебандад, нахустин саводи мусиқиро низ аз падараш меомӯзад.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ovozi.uz/45064/|title=Нобиғаи «Шашмақом» дар Самарқанд|author=Аҳмад РАҲМАТОВ, Абдураҳмон МУРОДОВ|date=2022-07-08|publisher=[[Овози Самарқанд]]|accessdate=2022-10-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220930012630/http://ovozi.uz/45064/|archivedate=2022-09-30}}&lt;/ref&gt;

Усто Абдурасул барои ояндаи писараш чизеро дареғ намедошт. Вақте ки ӯ 6–7‑сола мешавад, ба мактаби ибтидоии куҳна меравад. Вай 4 сол дар мактаб мехонад ва сипас падараш Абдурасул ӯро ба яке аз мадрасаҳои Самарқанд мебарад. Дар солҳои таҳсил дар мадраса Ҳоҷӣ Абдулазиз бо осори Умари Хайём, Хоҷа Ҳофиз, Шайх Саъдӣ, Абдураҳмони Ҷомӣ, Алишер Навоӣ, Мирзо Бедил ва дигарон ошно мешавад. Устоди асосии ӯ аз дарси мусиқӣ Мирзо Меҳтар — карнайнавози маъруфи замони худ буд. Аз Ҳоҷӣ Раҳмонқул танбӯрнавозӣ ва аз Борухи Калҳак сурудхониро омӯхт. Ин ду устод Абдулазизи ҷавонро ба олами «Шашмақом» ворид карданд.

Ҳоҷӣ Абдулазиз Абдурасулов ду маротиба: бори аввал солҳои 1891–1892, маротибаи дуюм дар солҳои 1907–1908 ба Ҳаҷ рафтааст. Зимни сафари Ҳаҷ аз кишварҳои Гвинея, Гана, Уганда, Нигерия, Покистон, Ҳинд, Афғонистон, Эрон, Туркия ва Чин дидан карда, бо ҳунари онҳо ошно шуда, бар асоси шунидаҳои худ оҳангу таронаҳои зиёде эҷод мекунад.

Пас аз сафари нахустини Ҳаҷ, ӯ барои омӯзиши ҳамаҷонибаи «Шашмақом» ба Бухоро рафта, «Шашмақом»-ро пурра аз Ота Ҷалол Носиров, меомӯзад&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ziyouz.uz/ozbek-ziyolilari/hoji-abdulaziz-abdurasulov-1854-1936/|title=Ҳожи Абдулазиз Абдурасулов (1854-1936)|website=www.ziyouz.uz|date=2017-02-25|lang=uz|accessdate=2022-10-12|archivedate=2022-10-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221012062343/https://ziyouz.uz/ozbek-ziyolilari/hoji-abdulaziz-abdurasulov-1854-1936/}}&lt;/ref&gt;.

То даври Ҳоҷӣ Абдулазиз оҳангҳои «Шашмақом»-ро бо танбӯр менавохтанд, ӯ аввалин шуда, «Шашмақом»-ро дар дутор иҷро кард ва маҳорати камназири худро нишон дод.

Ҳоҷӣ Абдулазиз Абдурасулов асосан ба ду забон, тоҷикӣ ва узбеакӣ суруд офаридааст, вале муҳаққиқони осораш мегӯянд, аксари онро ҳоло ҳунармандон ҳамчун моли халқ истифода мебаранд&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ozodi.org/a/31862310.html|title=Осорхонаи Ҳоҷӣ Абдулазиз Абдурасулов - нишонае аз сарвати мусиқии тоҷик. ВИДЕО|website=Радиои Озодӣ|lang=tg|accessdate=2022-10-12}}&lt;/ref&gt;. 

== Даргузашт ==
Ҳоҷӣ Абдулазиз 9 январи соли 1936 даргузашт.

== Ҷоизаҳо ==
Соли 1933 дар Тошканд нахустин анҷумани ҳунармандон баргузор шуд, ки Ҳоҷӣ Абдулазиз Абдурасуловро низ ба он тадбир даъват карданд. Дар ин вақт ҳофизи машҳур 80‑сола буд. Дар поёни анҷуман ба Ҳоҷӣ Абдулазиз Абдурасулов ва Домуло Ҳалим Ибодов унвони «Ҳофизи халқии Узбакистон» дода шуд.

== Гиромидошт ==
Бар асоси қарори Девони Вазирони Ҷумҳурияти Узбакистон аз 6 майи 2020 ва қарори ҳокими вилояти Самарқанд аз 11‑уми июни соли 2020 хонае, ки Ҳоҷӣ Абдулазиз зиндагӣ кардааст, ба Хона-музей табдил дода шуд ва он ба тасарруфи Музей-мамнӯъгоҳи давлатии Самарқанд гузашт.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}</text>
      <sha1>geow52xg3i48iqtoz3vta1jziz6fomn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тоҷикистон дар соли 2016</title>
    <ns>0</ns>
    <id>301866</id>
    <revision>
      <id>1492734</id>
      <parentid>1377608</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T23:35:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492734</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30306" sha1="5ytajb2teqa88plk9gu3ytukbv4bkx9" xml:space="preserve">== [[декабр]]и соли 2016 ==
* Дар охири соли 2016  Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ, Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] навбати дуюми Маркази барқу гармидиҳии Душанбе-2-ро бо иқтидори 300 мегаватт мавриди истифода қарор доданд, ки он имконияти энергетикии мамлакатро ба таври назаррас афзун менамояд.([http://president.tj/node/13834  бештар...])

== [[ноябр]]и соли 2016 == 
* [[18 ноябр]] Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] бо мақсади ошноӣ бо тарзи зисту зиндагонии сокинон, иштирок дар маросими мавриди баҳрабардорӣ қарор додан ва оғози сохтмони чанд иншооти муҳим ба шаҳри [[Сарбанд]]и [[вилояти Хатлон]] ташриф овард. Дар Сарбанд Пешвои миллат бо фаъолият ва  ҷараёни татбиқи Лоиҳаи барқарорсозии таҷҳизоти истеҳсолии энергияи барқи [[Неругоҳи барқи обии «Сарбанд» (барқарорсозӣ)|Неругоҳи барқи обии «Сарбанд»]] инчунин бо ифтитоҳи марҳалаи дуюми таҷдиду навсозии [[ҶСК «Азот»]] шинос шуд. Дар ҷараёни боздиди кории худ Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] дар ҳузури кормандони Неругоҳи барқи обии «Сарбанд» ва сокинону фаъолони ин шаҳри саноатӣ суханронӣ карда, перомуни амалишавии барномаҳои давлатии рушди иқтисодиву иҷтимоии мамлакат ва тадбирҳои таъмини некуаҳволии сокинон ибрози андеша намуданд. ([http://www.jumhuriyat.tj/index.php?art_id=26926  бештар...]) 
 
* [[16 ноябр]] Ба хотири арҷгузорӣ ва эҳтиром ба мансаби олии давлатӣ – [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] ҳамчун рамзи садоқат ба Ватан, Президент ва миллат, Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон бо назардошти таҷрибаи байналмилалӣ ва воқеияти ҳаёти ҳуқуқии Тоҷикистон лоиҳаи Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба ворид намудани илова ба [[Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон &quot;Дар бораи рӯзҳои ид&quot;]]-ро ба баррасии [[Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] пешниҳод намуд. Дар лоиҳаи пешниҳодшуда масъалаи ба рӯзҳои ид илова намудани таҷлили Рӯзи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон таърихи [[16 ноябр]] пешбинӣ шуд. Ҳамин тариқ лоиҳаи мазкур [[14 март]]и [[соли 2016]] аз ҷониби [[Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] қабул гардида, Маҷлиси Миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон онро [[15 апрел]]и [[соли 2016]] ҷонибдорӣ намуд. 
:Соли равон мардуми шарафманди тоҷик нахустин маротиба Рӯзи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистонро ҳамчун ҷашни фархунда, чун рамзи садоқат ба Президент – садоқат ба Ватан таҷлил менамоянд. Нигаред муфассал:([http://www.jumhuriyat.tj/index.php?art_id=26880  бештар...])&lt;ref&gt;[http://www.jumhuriyat.tj/index.php?art_id=26880 РӮЗИ ПРЕЗИДЕНТ – РАМЗИ ЭҲТИРОМ ВА САДОҚАТ]&lt;/ref&gt;
 
* [[14 ноябр]] Оҷонсии иттилоотии  [[«ТojNews»]] бо қарори ҷаласаи муассис,созмони иҷтимоии «Индем» аз [[14 ноябр]]и [[соли 2016]] фаъолияташро дар шабакаи [[Интернет]] қатъ намудааст.&lt;ref&gt;[https://www.asiaplus.tj/tj/news/tajikistan/society/20161114/233181 Қатъи фаъолияти хабаргузории мустақили TojNews]{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.ozodi.mobi/a/tojnews-agency-stop-working-/28114382.html &quot;Баста шудани Тоҷнюс сигнали бад аст&quot;]&lt;/ref&gt;
* Бино ба иттилои хадамоти матбуоти сарвари давлат, [[14 ноябр]]и [[соли 2016]] Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] [[қонун]]и конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи таъминоти иҷтимоӣ, хидматрасонӣ ва муҳофизати Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон» ба имзо расонид. [[Қонун]] дар таҳрири нав қабул карда шуда, [[8 ноябр]]и [[соли 2016]] онро [[Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] якдилона ҷонибдорӣ намуд.Нигаред муфассал:([http://www.jumhuriyat.tj/index.php?art_id=26874  бештар...])&lt;ref&gt;[http://www.jumhuriyat.tj/index.php?id=18&amp;start=0 ҚОНУНИ КОНСТИТУТСИОНИИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН ДАР БОРАИ ТАЪМИНОТИ ИҶТИМОӢ, ХИЗМАТРАСОНӢ ВА МУҲОФИЗАТИ ПРЕЗИДЕНТИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН]&lt;/ref&gt;

=== [[октябр]] соли 2016 ===
* [[29 октябр]] Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон  [[Эмомалӣ Раҳмон]] худ савори булдозери вазнин шуда аз соати 10-и субҳ то 11:30 расо якуним соат бо пеш кардани сангу шағал маҷрои дарёи Вахшро баста ба бунёди сарбанди [[Нерӯгоҳи обии Роғун|Нерӯгоҳи барқи обии Роғун]] ҳусни оғоз бахшид&lt;ref&gt;[http://www.president.tj/node/13405 Оғози бунёди сарбанди Нерӯгоҳи барқи обии Роғун] // '''PRESIDENT.TJ''' — 29 октябри 2016, 12:29&lt;/ref&gt;.

=== [[сентябр]] соли 2016 === 
* [[13 сентябр]] дар [[ноҳияи Спитаман]]и [[вилояти Суғд]] бо иштироки [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] [[Эмомалӣ Раҳмон]] расми мавриди баҳрабардорӣ қарор додани корхонаи истеҳсолии Ҷамъияти саҳомии шакли пӯшидаи [[ҶСП «Норд Азия Металл»]] баргузор гардид.&lt;br /&gt;ҶСП «Норд Азия Металл» самараи ҳамкориҳои манфиатбори доираи соҳибкорону сармоягузорони Тоҷикистон ва [[Чин|Ҷумҳурии Мардумии Чин]] мебошад. Сохтмони корхона [[соли 2014]] оғоз гардида барои бунёд ва васлу насби таҷҳизоти муосир дар он беш аз 23 млн сомонӣ масраф шудааст, ки 11 млн сомонии онро арзиши таҷҳизоту технологияҳои корхона ташкил медиҳад. Дар корхонаи навбунёд асосан [[қубур]]ҳо ва профилҳои металии даврашакл ва чоркунҷашакл истеҳсол шуда иқтидори солонааш 60 ҳазор тонна металл мебошад.&lt;br /&gt;Инчунин дар ноҳия ифтитоҳи корхонаи Ҷамъияти дорои масъулияташ маҳдуди [[ҶДММ «Спитамен Ойл»]] ки соли 2010 дар минтақаи саноатии Ҷамоати шаҳраки [[Ҷамоати Навкат|Навкат]]и ноҳия дар асоси шартнома бо ширкати «Кушо» оғоз шуда баанҷом расидаст, баргузор гардид.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://khovar.tj/2016/09/iftito-i-korhonai-rav-anbarorii-dmm-spitamen-ojl-dar-no-iyai-spitamen/ |title=Ифтитоҳи Корхонаи равғанбарории ҶДММ «Спитамен Ойл» дар ноҳияи Спитамен |accessdate=2022-10-31 |archivedate=2016-10-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161002234906/http://khovar.tj/2016/09/iftito-i-korhonai-rav-anbarorii-dmm-spitamen-ojl-dar-no-iyai-spitamen/ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://khovar.tj/2016/09/iftito-i-korhonai-iste-solii-sp-nord-aziya-metall/ |title=Ифтитоҳи корхонаи истеҳсолии ҶСП «Норд Азия Металл» |accessdate=2022-10-31 |archivedate=2016-09-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160916084407/http://khovar.tj/2016/09/iftito-i-korhonai-iste-solii-sp-nord-aziya-metall/ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.news.tj/ru/news/tajikistan/power/20160913/230728 |title=Эмомали Рахмон прибыл в Спитамен |accessdate=2018-06-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160916121646/http://www.news.tj/ru/news/tajikistan/power/20160913/230728 |archivedate=2016-09-16 }}&lt;/ref&gt; 
* [[9 сентябр]] дар майдони «Дӯстӣ»-и шаҳри [[Душанбе]] ба ифтихори солгарди 25-умин Истиқлоли давлатии [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]] аз хиёбони Рӯдакӣ то кӯчаи Исмоили Сомонӣ роҳпаймоӣ гузаронида шуд, ки дар он 52 ҳазор нафар донишҷӯёни макотиби олӣ, мактаббачагон ва кормандони муассисаҳои давлатии кишвар ширкат доштанд. Бояд гуфт, ки ширкаткунандагон ин намоиш бо сарулибоси идонаи гуногунранг ва бо шиору овезаҳои саршор аз муҳаббату самимият нисбат ба Ватан-модар, арзишҳои Истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон ва бо нишони арҷгузорӣ ба хидматҳои шоёни Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ, Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, [[Эмомалӣ Раҳмон]] дар назди халқу миллат раҳпаймоӣ карданд. (Ниг. Ба аксҳо)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://khovar.tj/2016/09/ro-pajmo-ba-iftihori-r-zi-isti-loliyati-davlatii-um-urii-to-ikiston-aks/ |title=Роҳпаймоӣ ба ифтихори Рӯзи истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон /АКС/ |accessdate=2022-10-31 |archivedate=2016-09-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160912082731/http://khovar.tj/2016/09/ro-pajmo-ba-iftihori-r-zi-isti-loliyati-davlatii-um-urii-to-ikiston-aks/ }}&lt;/ref&gt;
* Бегоҳии [[9 сентябр]] дар Варзишгоҳи марказии ҷумҳуриявӣ барномаи муҳташами фарҳангии ҳунармандону ҳаваскорон ва донишҷӯёни муассисаҳои олии таълимӣ баргузор гардид. Барномаи театркунонидашудаи ҷашнӣ иборат аз суруду таронаҳо ва саҳнаҳои ҷолиби тараннумкунандаи арзишҳои волои миллӣ дар замони 25 соли истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон бо ҷалби бештар аз 12 ҳазор нафар манзури ҳозирин карда шуд. Мушакандозии бардавом анҷомбахши барномаи театркунонидашуда буд, ки сокинон ва меҳмонон пойтахт дар давоми зиёда аз 10 дақиқа онро тамошо намуданд. Дар чорабиниҳои ҷашнӣ намояндагони сафоратхонаҳо, созмонҳои байналмилалии муқими пойтахт, журналистони ВАО ва меҳмонон хориҷи кишвар ҳузур доштанд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://khovar.tj/2016/09/tantana-oi-far-angii-markaz-ba-iftihori-25-umin-solgardi-isti-loliyati-davlatii-um-urii-to-ikiston/ |title=Тантанаҳои фарҳангии марказӣ ба ифтихори 25-умин солгарди истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон |accessdate=2022-10-31 |archivedate=2017-05-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170520143850/http://khovar.tj/2016/09/tantana-oi-far-angii-markaz-ba-iftihori-25-umin-solgardi-isti-loliyati-davlatii-um-urii-to-ikiston/ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://ru.wikinews.org/wiki/  В_республике_отпраздновали_День_Независимости_Таджикистана]&lt;/ref&gt;
* [[8 сентябр]] Тантанаи идонаи ҷашнӣ ба муносибати таҷлили '''25-умин солгарди Истиқлоли давлатии [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]]''' дар майдони Дӯстии пойтахт аз субҳи имрӯз оғоз гардид. Бо қадамҳои мутантани сафӣ аз маркази майдони чорабинӣ беш аз 16 ҳазор нафар хидматчиёни ҳарбӣ расми гузашти низомӣ доир намуданд.&lt;ref&gt;[http://www.president.tj/node/12936 Гузашти низомӣ ба ифтихори 25-умин солгарди истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон] // PRESIDENT.TJ — 8 сентябри 2016, 10:20, шаҳри Душанбе.&lt;/ref&gt;
* [[3 сентябр]] Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] бо мақсади иштирок дар маросими видоъ бо '''Президенти Ҷумҳурии Ӯзбекистон марҳум [[Ислом Каримов]]''' вориди шаҳри [[Самарқанд]] шуданд. Маросими видоъ бо Президенти Ҷумҳурии Ӯзбекистон Ислом Каримов дар майдони Регистон ва митинги мотам дар Қароргоҳи Ҳукуматии шаҳри Самарқанд баргузор гардид. Дар ин маросим Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон, сарони як қатор давлатҳою ҳукуматҳо, роҳбарони ташкилоту созмонҳои бонуфузи олам ва намояндагони корпуси дипломатӣ иштирок карданд.&lt;ref&gt;[http://www.president.tj/node/12921 Иштирок дар маросими видоъ бо Президенти Ҷумҳурии Ӯзбекистон Ислом Каримов] // PRESIDENT.TJ — 3 сентябри 2016, 18:06, Ӯзбекистон.&lt;/ref&gt;
* [[2 сентябр]]и соли 2016 ҳукумати Ӯзбекистон расман марги Ислом Каримовро тасдиқ кард.&lt;ref&gt;[https://www.gov.uz/ru/news/view/7168 Правительственный портал Республики Узбекистан]&lt;/ref&gt; Дар мамлакат се рӯз мотами миллӣ эълон гардид. Маросими бахоксупории раиси ҷумҳури Ӯзбекистон имрӯз, 3 сентябр дар шаҳри Самарқанд баргузор мешавад.&lt;ref&gt;[http://www.kommersant.ru/doc/3080682 Узбекистан без Ислама Каримова] // Коммерсантъ. — 2 сентября 2016, 19:57.&lt;/ref&gt;

* [[1 сентябр]] Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] дар маркази шаҳри Данғара '''[[Донишгоҳи давлатии Данғара]]'''ро дар вазъияти тантанавӣ мавриди истифода қарор дод.&lt;ref&gt;[http://www.president.tj/node/12907 Ифтитоҳи Донишгоҳи давлатии Данғара — PRESIDENT.TJ]&lt;/ref&gt;
&lt;!--РӮЙДОДҲОИ СЕНТЯБРӢ ДАР БОЛО ҶОЙГИР ШУДААНД--&gt;&lt;section end=Сентябр/&gt;

== [[август]]и [[соли 2016]] == 
* Аз 18 то 25 август донишномаи Википедия.ру (анг. Wikipedia.ru), ба рӯихати сомонаҳои дар Русия баста шуда шомил шуда буд. Ин амал аз ҷониби идораи назорати давлатии Русия - Роснадзор бо пешниҳоди қарори суди яке аз ноҳияҳои вилояти Астрахани Русия, барои дар ВП русӣ нашр намудани мақолаи &quot;Чарас&quot; ([https://ru.wikipedia.org/wiki/ Чарас (наркотическое_вещество) бештар...]) бинобар дар ВП-и русӣ нашр гардидани мақолае, ки  намуд ва таркиби  [[маводи нашъадор]]ро дорост, иҷро гардида буд. Роснадзори Русия рӯзи 25.08.2016  ин қарорашро бекор кард ва Википедия.ру дар қаламрави Русия боз ба кор даромад. ([https://ru.wikinews.org/wiki/Роскомнадзор_разблокировал_Википедию  бештар...]) 
* [[24 август]] Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] бо аҳли зиё, намояндагони соҳаҳои гуногуни ҳаёти ҷомеа ва ҷавонони фаъолу ташаббускор дар [[ноҳияи Ёвон]] дар вазъияти мутантан '''роҳи оҳани Душанбе-Бохтар-Кӯлобро''' расман мавриди баҳрабардорӣ қарор доданд. Ин роҳи оҳан пойтахти [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]] — [[Душанбе|шаҳри Душанбе]]ро бо [[вилояти Хатлон]] пайваст мекунад. Сохтмони хати роҳи оҳани Душанбе-Бохтар-Кӯлоб, ки аҳамияти минтақавию байналмилалӣ дорад, ҳанӯз моҳи марти соли 2009 шурӯъ шуда буд. Масофаи умумии он дар қитъаи Ваҳдат-Ёвон 41 км буда, дар ин масир 3 нақб ва 8 адад пули калону миёна сохта шудааст.
* [[19 август]] соати 21:05 ба вақти маҳаллии [[Бразилия]]  (соати 5:05-и 20 август ба вақти [[Душанбе]]) дар Варзишгоҳи олимпии шаҳри [[Рио-де-Жанейро]]и [[Бразилия]] мусобиқоти ниҳоӣ шурӯъ шуд ва варзишгари Тоҷикистон [[Дилшод Назаров]] гурзро ба масофаи '''''78,68 метр''''' ҳаво дод ва аз ҳама рақибонаш пеш гузашт ва сазовори унвони чемпиони бозиҳои XXXI олимпӣ ва '''медали тилои''' [[Бозиҳои олимпӣ]] гардид.

== [[ Июн]]и [[соли 2016]]  == 
* [[1 июн]] соли [[2016]] дар [[Википедия]] 293 қисматҳои забонҳои ҷаҳонӣ (аз он ҷумла 282-тои он фаъол) мавҷуданд. Аз ҷумла, 13-тои он зиёда аз 1 миллион мақола, 45-тоаш аз 100 ҳазор то 1 млн. мақола, 74-тоаш зиёда аз 10 ҳазор мақола (аз ҷумла ба забони тоҷикӣ) ва 112 қисматҳо зиёда аз 1 ҳазор мақола доранд. Ҷамъи ҳамаи мақолаҳои ба забонҳои гуногун вироиш гардида то [[1 июн]]и [[соли 2016]] - 40 157 126 мақола (аз ҷумла зиёда аз 150 млн. саҳифа)ро  дарбар мегирифт).&lt;ref&gt;[https://ru.wikipedia.org/wiki/Википедия:Список_Википедий (Википедиа:Феҳристи Википедиа) 2.06.2016]&lt;/ref&gt;

== [[Апрел]]и [[соли 2016]]==
* [[22 апрел]] Корхонаи  ҶДММ “Хуаҷиан Ғаюр Индастриал” — дар [[ноҳияи Ёвон]]и [[вилояти Хатлон]] ба истифода супорида шудааст. Асосгузори сулҳу Ваҳдати миллӣ — Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон  [[Эмомалӣ Раҳмон]] пеш аз ифтитоҳи  як коргоҳи истеҳсоли варақаҳои гаҷӣ дар саҳни ҳавлии он барои бунёди боз ду корхона оид ба истеҳсоли рангҳои гуногун ва маводи нигоҳдорандаи гармӣ – пахташиша бо таъсиси 150 ҷойи корӣ асос гузошт.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://khovar.tj/2016/04/iftito-i-korhonai-iste-soli-vara-a-oi-ga-ii-dmm-hua-ian-ayur-indastrial-dar-no-iyai-yovon/ |title=Ифтитоҳи Корхонаи истеҳсоли варақаҳои гаҷии ҶДММ «Хуаҷиан Ғаюр Индастриал» дар ноҳияи Ёвон |accessdate=2022-10-31 |archivedate=2016-04-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160423111742/http://khovar.tj/2016/04/iftito-i-korhonai-iste-soli-vara-a-oi-ga-ii-dmm-hua-ian-ayur-indastrial-dar-no-iyai-yovon/ }}&lt;/ref&gt;

== [[Март]]и [[соли 2016]]==
* [[24 март]]и [[соли 2016]] [[Корхонаи ҶДММ &quot;Хуаксин Ғаюр - Суғд-семент&quot;]] — дар [[ноҳияи Ғафуров]] ва [[Корхонаи ҶДММ &quot;Нафтрасон&quot;]] — дар ш. [[Конибодом]]и  [[вилояти Суғд]] ифтитоҳ ёфтаанд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://hamsafon.tj/1177-shumorai-12-1044-24032016.html |title=Минбари халқ Шумораи №12 (1044), 24.03.2016 |accessdate=2018-06-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201204044613/http://hamsafon.tj/1177-shumorai-12-1044-24032016.html |archivedate=2020-12-04 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://hamsafon.tj/uploads/newspaper/1_MX_2016/12_Minbar_2016.pdf |title=Минбари халқ Шумораи №12 (1044), 24.03.2016 |accessdate=2016-04-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220308173046/https://hamsafon.tj/uploads/newspaper/1_MX_2016/12_Minbar_2016.pdf |archivedate=2022-03-08}}&lt;/ref&gt;
* [[15 март]] Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон  [[Эмомалӣ Раҳмон]]  тағйиру иловаҳо ба қонун «Дар бораи бақайдгирии давлатии асноди ҳолати шаҳрвандӣ»-ро имзо намуд, ки мувофиқи он ба кӯдак гузоштани номи ба фарҳанги миллии тоҷикӣ бегона, аз ҷумла номи ашё, мол, ҳайвонот, ном ва истифодаи ибораҳои таҳқиромезе, ки шаъну шарафи инсонро паст мезананд ва одамонро ба табақаҳо ҷудо менамоянд, манъ карда шудааст.
Аз моҳи марти соли равон номгузорӣ бо истифода аз пасвандҳои “ов” ва “ович” мамнуъ мебошад: “Аммо ин муқаррарот ба ақалиятҳои миллӣ рабт надорад. Барои баланд бардоштани ҳуввияти миллӣ ва тоза нигоҳ доштани забон муқаррар шудааст, ки тоҷикон аз номгузории миллии худ кор баранд. Тоҷикон метавонанд бо истифода аз пасвандҳои “зода”, “иён” ”пур” ва ғайра фарзандонашонро ном гузоранд. 
Барои афроде, ки феълан бо &quot;ов&quot; ва &quot;ович&quot; сабт шудаанд, иваз намудани номгузорӣ ихтиёрӣ мебошад: &quot;Онҳое, ки айни ҳол дар санадҳо бо &quot;ов&quot; ва &quot;ович&quot; сабт шудаанд, метавонанд номгузорияшонро иваз кунанд. Ин ихтиёрӣ мебошад&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ozodagon.com/26190-badi-imzoi-prezident-rasman-ov-va-ovich-man-shudand.html |title=Баъди имзои Президент: “Ов” ва “ович” расман манъ шуданд |accessdate=2018-06-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160502101718/http://www.ozodagon.com/26190-badi-imzoi-prezident-rasman-ov-va-ovich-man-shudand.html |archivedate=2016-05-02 }}&lt;/ref&gt;
 
==Донистаниҳо==
* Вакилони [[Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] дар ҷаласаи навбатии иҷлосияи дуюм оид ба Тағйиру иловаҳо ба  [[Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон|Конститутсияи (Сарқонуни) Ҷумҳурии Тоҷикистон]] ба раъйпурсии умумихалқӣ пешниҳод намуданд. Раъйпурсии умумихалқӣ оид ба «Тағйироту иловаҳо ба Конститутсияи (Сарқонуни) ҶТ рӯзи [[22 май]]и [[соли 2016]] таъйин гардид. (Нигаред ба лоиҳа)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://parlament.tj/news/ba-konstitutsiyai-sar%D2%9Bonuni-%D2%B7t-ta%D2%93jiru-ilova%D2%B3o-vorid-gardid/ |title=Тағйиру иловаҳо ба Конститутсияи (Сарқонуни) ҶТ ба раъйпурсии умумихалқӣ пешниҳод карда шуд. |accessdate=2022-10-31 |archivedate=2021-04-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210420111956/https://parlament.tj/news/ba-konstitutsiyai-sar%D2%9Bonuni-%D2%B7t-ta%D2%93jiru-ilova%D2%B3o-vorid-gardid }}&lt;/ref&gt;
* [[Маҷлиси миллии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] [[3 март]]и [[соли 2016]] тағйири номи як қатор шаҳру навоҳиро, ки аз ҷониби президент пешниҳод шуда буд, ҷонибдорӣ намуданд. 
* 
Рӯихати шаҳру ноҳияҳо ва иншооти ҷуғрофӣ, ки номашон тағйир ёфт:

* [[Ноҳияи Ҳисор]] - [[Ҳисор|шаҳри Ҳисор]];
* 
* [[Ноҳияи Тавилдара]] - [[ноҳияи Сангвор]];
* 
* [[Ноҳияи Ҷиргатол]] - [[ноҳияи Лахш]];
* 
* Ноҳияи Ҷалолиддини Румӣ - [[ноҳияи Ҷалолиддини Балхӣ]];
* 
* [[Ноҳияи Ҷиликӯл]] - [[ноҳияи Дӯстӣ]];
* 
* [[Ноҳияи Қумсангир]] - [[ноҳияи Ҷайҳун]];
* 
* [[Ноҳияи Шӯрообод]] - [[ноҳияи Шамсиддин Шоҳин]];
* 
* Шаҳри [[Қайроққум]] - [[Гулистон (шаҳр)|Гулистон]];
* 
* Шаҳри [[Чкаловск]] - [[Бӯстон (шаҳр)|Бӯстон]];
* 
* [[Ноҳияи Ғончӣ]] - [[ноҳияи Деваштич]];
* 
* [[Обанбори Қайроққум]] - [[Обанбори Баҳри тоҷик]].

* Ғайр аз ин, ба ифтихори Пешвои миллат шаҳрак дар ҷамоати Сучони ноҳияи Шуғнон [[Раҳмонобод]] номгузорӣ шуд. Ин шаҳрак бо ташаббуси президенти Тоҷикистон тирамоҳи соли гузашта дар мавзеи Питовдашт барои сокинони моҳи июли соли 2015 аз селфароӣ осебдида бунёд гардид.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://news.tj/tj/news/ta-iiri-nomi-yak-sha-r-dar-ikiston-ch-arzish-dorad |title=Тағйири номи як шаҳр дар Тоҷикистон чӣ арзиш дорад? |accessdate=2018-06-30 |archiveurl=https://archive.today/20160308115206/http://news.tj/tj/news/ta-iiri-nomi-yak-sha-r-dar-ikiston-ch-arzish-dorad |archivedate=2016-03-08 }}&lt;/ref&gt;

== [[январ]]и [[соли 2016]]==
 
* &lt;big&gt;[[15 январ]] [[Википедиа]] ҷашни 15 солагии амалашро таҷлил намуд. Дар асри XXI лоиҳаи Википедиа башарияти оламро бомаърифат кард ва ин саҳми барҷаставу беғаразонаи ҳамкории корбарони гуногунзабони лоиҳа, барои башарият аст. Нигаред [https://15.wikipedia.org/history.htm  ба саҳифаи 15 солагии Википедиа]{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/big&gt;
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}} 
[[Гурӯҳ:Тоҷикистон дар солҳои садаи XXI]]
[[Гурӯҳ:Тоҷикистон дар солҳои 2010-ум]]
[[Гурӯҳ:Солҳо дар Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Тоҷикистон дар соли 2016]]</text>
      <sha1>5ytajb2teqa88plk9gu3ytukbv4bkx9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Рӯйдодҳои соли 2020</title>
    <ns>0</ns>
    <id>302020</id>
    <revision>
      <id>1492674</id>
      <parentid>1488516</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T21:55:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492674</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="59603" sha1="0pxgfyn079243yqh8l71flh3yrwjzfp" xml:space="preserve">{{Новбарии сол|2020}}
{{Новбарии сада|21}}
{{Мавзӯъҳои сол|2020}}

== Рӯйдодҳо ==
* '''Соли 2020''' — дар соли 2020 Паёми алоҳидаи солонаи [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] ба [[Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] ироа нагардид. [[Паёми Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон ба Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон|Паёми қаблии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон  26 декабри соли 2019 пешниҳод шуда, Паёми навбатӣ 26 январи соли 2021 баргузор гардид. ]]&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://president.tj/event/missives
|title=Паёмҳои Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон
|website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон
|date=
|accessdate=2026-08-23
|lang=tg
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://www.president.tj/constitution
|title=Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон — Моддаи 55
|website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон
|date=
|accessdate=2026-08-23
|lang=tg
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://khovar.tj/2019/12/iroai-payomi-prezidenti-um-urii-to-ikiston-ba-ma-lisi-olii-um-urii-to-ikiston-4/
|title=Ироаи Паёми Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон ба Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон
|website=АМИТ «Ховар»
|date=2019-12-26
|accessdate=2026-08-23
|lang=tg
}}&lt;/ref&gt;

== [[январ]] ==
* [[20 январ]] — дар шаҳри [[Душанбе]] ҷаласаи васеи [[Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон]] таҳти раёсати [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] [[Эмомалӣ Раҳмон]] баргузор гардид. Дар ҷаласа натиҷаҳои фаъолияти соли 2019 ва вазифаҳои соли 2020, аз ҷумла татбиқи Стратегияи миллии рушди Ҷумҳурии Тоҷикистон барои давраи то соли 2030, баррасӣ шуданд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://old.asiaplustj.info/en/news/tajikistan/power/20200120/an-enlarged-session-of-government-taking-place-in-dushanbe-today |title=An enlarged session of government taking place in Dushanbe today |website=Asia-Plus |date=20 January 2020 |access-date=2026-08-19 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/01/ |title=Январи соли 2020 |website=АМИТ «Ховар» |date=2020 |access-date=2026-08-19 |language=tg}}&lt;/ref&gt;

* [[22 январ]] — [[Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] созишномаи сармоягузорӣ оид ба ҷорӣ намудани низоми автоматикунонидашудаи назорат ва баҳисобгирии неруи барқ дар шаҳри Душанбе ро тасдиқ кард. Арзиши умумии лоиҳа '''88 миллион доллари ИМА''' буда, насби беш аз '''250 ҳазор''' ҳисобкунаки нави барқиро дар назар дошт.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://asiaplus.news/en/2020/01/22/new-electricity-billing-meters-to-be-installed-in-dushanbe/ |title=New electricity billing meters to be installed in Dushanbe |website=Asia-Plus |date=22 January 2020 |access-date=2026-08-19 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/01/ |title=Январи соли 2020 |website=АМИТ «Ховар» |date=2020 |access-date=2026-08-19 |language=tg}}&lt;/ref&gt;

* [[23 январ]] — [[Ҳизби халқии демократии Тоҷикистон]] номзадии Раиси шаҳри Душанбе [[Рустами Эмомалӣ]]ро ба вакилии Маҷлиси вакилони халқи шаҳри Душанбе пешбарӣ намуд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://asiaplus.news/en/2020/01/23/rustam-emomali-nominated-for-dushanbe-legislature/ |title=Rustam Emomali nominated for Dushanbe legislature |website=Asia-Plus |date=23 January 2020 |access-date=2026-08-19 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/01/ |title=Январи соли 2020 |website=АМИТ «Ховар» |date=2020 |access-date=2026-08-19 |language=tg}}&lt;/ref&gt;

== [[феврал]] ==
* [[21 феврал]] — дар шаҳри [[Душанбе]] ба муносибати 27-солагии таъсиси [[Қувваҳои Мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон]] паради ҳарбӣ баргузор гардид.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://asiaplus.news/en/category/regions/central-asia/tajikistan-en/ |title=Tajikistan — February 2020 news archive |website=Asia-Plus |date=21 February 2020 |access-date=2026-08-19 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/02/ |title=Феврали соли 2020 |website=АМИТ «Ховар» |date=2020 |access-date=2026-08-19 |language=tg}}&lt;/ref&gt;

* [[25 феврал]] — Бонки ҷаҳонӣ барои лоиҳаи барқарорсозии молиявии соҳаи энергетикаи Тоҷикистон '''134 миллион доллари ИМА''' маблағгузории грантӣ тасдиқ намуд. Ҳадафи лоиҳа баланд бардоштани устувории молиявӣ ва самаранокии ширкати «Барқи Тоҷик» ва беҳтар намудани таъминоти барқ буд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.worldbank.org/en/news/press-release/2020/02/25/world-bank-supports-sustainable-and-efficient-power-sector-in-tajikistan |title=World Bank Supports Sustainable and Efficient Power Sector in Tajikistan |website=World Bank |date=25 February 2020 |access-date=2026-08-19 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://asiaplus.news/2020/02/27/rossiya-ogranichit-aviasoobshhenie-s-iranom/ |title=World Bank approves $134 million grant for Tajikistan's power sector |website=Asia-Plus |date=25 February 2020 |access-date=2026-08-19 |language=en |accessdate=2026-09-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260927105859/https://asiaplus.news/2020/02/27/rossiya-ogranichit-aviasoobshhenie-s-iranom/ |archivedate=2026-09-27 }}&lt;/ref&gt;

* [[29 феврал]] — дар [[Тоҷикистон]] ҷаласаи нахустини Ситоди ҷумҳуриявӣ оид ба пешгирии сирояти коронавируси нави [[Дунёгирии COVID-19 дар Тоҷикистон|COVID-19]] ва интиқоли он ба ҷумҳурӣ баргузор гардид.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/02/ |title=Феврали соли 2020 |website=АМИТ «Ховар» |date=29 February 2020 |access-date=2026-08-19 |language=tg}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.who.int/europe/news/item/01-05-2020-who-europe-covid-19-mission-on-route-to-tajikistan-at-government-s-request |title=WHO/Europe COVID-19 mission on route to Tajikistan at Government’s request |website=World Health Organization |date=1 May 2020 |access-date=2026-08-19 |language=en}}&lt;/ref&gt;
== [[март]]==
* [[1 март]] — дар Тоҷикистон интихоботи [[вакил|вакилон]] ба [[Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] баргузор гардид. Тибқи натиҷаҳои пешакӣ, Ҳизби халқии демократии Тоҷикистон 50,40% овозҳои рӯйхати ҳизбиро гирифт.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/03/intihobot-2020-komissiyai-markazii-intihobot-va-rajpurs-nati-a-oi-peshakii-intihoboti-vakiloni-ma-lisi-namoyandagoni-ma-lisi-olii-um-urii-to-ikistonro-elon-namud/ |title=ИНТИХОБОТ-2020. Комиссияи марказии интихобот ва раъйпурсӣ натиҷаҳои пешакии интихоботи вакилони Маҷлиси намояндагонро эълон намуд |website=АМИТ «Ховар» |date=2 March 2020 |access-date=2026-08-19 |language=tg}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://data.ipu.org/parliament/TJ/TJ-LC01/election/TJ-LC01-E20200301 |title=Tajikistan House of Representatives March 2020 Election |website=Inter-Parliamentary Union |date=2020 |access-date=2026-08-19 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://odihr.osce.org/odihr/elections/tajikistan/443986 |title=Parliamentary Elections, 1 March 2020 |website=OSCE/ODIHR |date=2020 |access-date=2026-08-19 |language=en}}&lt;/ref&gt;

* [[2 март]] — Комиссияи марказии интихобот ва раъйпурсии Ҷумҳурии Тоҷикистон натиҷаҳои пешакии интихоботи [[1 март|1 марти]] [[соли 2020]] эълон намуд. Аз рӯи рӯихати  ҳизбӣ [[Ҳизби халқии демократии Тоҷикистон]] — 50,40%, [[Ҳизби аграрии Тоҷикистон]] — 16,50%, [[Ҳизби ислоҳоти иқтисодии Тоҷикистон]] — 16,61%, [[Ҳизби сотсиалистии Тоҷикистон]] — 5,15% ва [[Ҳизби демократии Тоҷикистон]] — 5,10% овоз гирифтанд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/03/intihobot-2020-komissiyai-markazii-intihobot-va-rajpurs-nati-a-oi-peshakii-intihoboti-vakiloni-ma-lisi-namoyandagoni-ma-lisi-olii-um-urii-to-ikistonro-elon-namud/ |title=Натиҷаҳои пешакии интихоботи вакилони Маҷлиси намояндагон |website=АМИТ «Ховар» |date=2 March 2020 |access-date=2026-08-19 |language=tg}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://data.ipu.org/parliament/TJ/TJ-LC01/election/TJ-LC01-E20200301 |title=Tajikistan House of Representatives March 2020 Election |website=Inter-Parliamentary Union |date=2020 |access-date=2026-08-19 |language=en}}&lt;/ref&gt;

* [[13 март]] — Маҷлиси вакилони халқи шаҳри Душанбе номзадии [[Рустами Эмомалӣ|Рустами Эмомалиро]] ба узвияти [[Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] пешбарӣ намуд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://asiaplus.news/en/2020/03/13/dushanbe-mayor-nominated-for-majlisi-milli/ |title=Dushanbe mayor nominated for Majlisi Milli |website=Asia-Plus |date=13 March 2020 |access-date=2026-08-19 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://data.ipu.org/parliament/TJ/TJ-UC01/ |title=National Assembly of Tajikistan |website=Inter-Parliamentary Union |date=2020 |access-date=2026-08-19 |language=en}}&lt;/ref&gt;

* [[17 март]] — [[Маҳмадтоир Зокирзода]] дар иҷлосияи якуми [[Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]], даъвати шашум, Раиси Маҷлиси намояндагон интихоб гардид.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://asiaplus.news/tg/2020/03/17/ma%d2%b3madtoir-zokirzoda-raisi-ma%d2%b7lisi-namoyandagon-intihob-shud/ |title=Маҳмадтоир Зокирзода раиси Маҷлиси намояндагон интихоб шуд |website=Asia-Plus |date=17 March 2020 |access-date=2026-08-19 |language=tg}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://data.ipu.org/parliament/TJ/TJ-LC01/election/TJ-LC01-E20200301 |title=Tajikistan House of Representatives March 2020 Election |website=Inter-Parliamentary Union |date=2020 |access-date=2026-08-19 |language=en}}&lt;/ref&gt;

* [[18 март]] — [[Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон]] барои ҳамоҳангсозии чораҳои пешгирии паҳншавии [[Дунёгирии COVID-19 дар Тоҷикистон]] ситоди байниидоравиро таъсис дод ва нақшаи омодагӣ ва вокуниш ба пандемия таҳия гардид.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://iris.who.int/bitstream/handle/10665/334214/WHO-EURO-2020-1083-40829-55183-eng.pdf |title=COVID-19 technical mission of experts to Tajikistan |website=World Health Organization |date=2020 |access-date=2026-08-19 |language=en |accessdate=2026-08-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260819231559/https://iris.who.int/bitstream/handle/10665/334214/WHO-EURO-2020-1083-40829-55183-eng.pdf |archivedate=2026-08-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.who.int/about/accountability/results/who-results-report-2020-mtr/country-story/2020/laboratory-system-strengthening-in-tajikistan-important-factor-in-the-response-to-covid-19-during-2020 |title=Laboratory system strengthening in Tajikistan important factor in the response to COVID-19 during 2020 |website=World Health Organization |date=2020 |access-date=2026-08-19 |language=en}}&lt;/ref&gt;

* [[27 март]] — интихоботи [[вакил|вакилони]] [[Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] баргузор гардид.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://data.ipu.org/parliament/TJ/TJ-LC01/election/TJ-LC01-E20200301 |title=Tajikistan House of Representatives March 2020 Election |website=Inter-Parliamentary Union |date=2020 |access-date=2026-08-19 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://data.ipu.org/parliament/TJ/TJ-UC01/ |title=National Assembly of Tajikistan |website=Inter-Parliamentary Union |date=2020 |access-date=2026-08-19 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== [[апрел]] ==

* [[2 апрел]] — Бонки ҷаҳонӣ барои Тоҷикистон ҷиҳати татбиқи Лоиҳаи фаврии[[Дунёгирии COVID-19 дар Тоҷикистон|COVID-19]] '''11,3 миллион доллари ИМА''' [[грант]] тасдиқ намуд. Маблағ барои хариди маҷмӯи ташхис, таҷҳизоти муҳофизатӣ ва омода намудани тақрибан 100 кати муҷаҳҳази бахши эҳё ва табобати шадид пешбинӣ шуда буд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.worldbank.org/en/news/press-release/2020/04/02/tajikistan-gets-world-bank-financing-to-respond-to-covid-19-pandemic |title=Tajikistan Gets World Bank Financing to Respond to COVID-19 Pandemic |website=World Bank |date=2 April 2020 |access-date=2026-08-19 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.who.int/europe/news/item/01-05-2020-who-europe-covid-19-mission-on-route-to-tajikistan-at-government-s-request |title=WHO/Europe COVID-19 mission on route to Tajikistan |website=World Health Organization |date=1 May 2020 |access-date=2026-08-19 |language=en}}&lt;/ref&gt;

* [[17 апрел]] — Дар иҷлосияи якуми [[Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]], даъвати шашум, [[Рустами Эмомалӣ]] Раиси Маҷлиси миллӣ интихоб гардид. [[Раҷаббой Аҳмадзода]] муовини якум ва [[Ёдгор Файзов]] муовини Раиси Маҷлиси миллӣ интихоб шуданд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.mfa.tj/en/vienna/view/5928/address-by-the-president-of-tajikistan-at-the-first-session-of-majlisi-milli-national-assembly-sixth-convocation |title=Address by the President of Tajikistan at the First Session of Majlisi Milli |website=Ministry of Foreign Affairs of Tajikistan |date=17 April 2020 |access-date=2026-08-19 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://asiaplus.news/en/2020/04/17/presidents-son-elected-to-hold-the-second-highest-post-in-tajikistan/ |title=President’s son elected to hold the second highest post in Tajikistan |website=Asia-Plus |date=17 April 2020 |access-date=2026-08-19 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://data.ipu.org/parliament/TJ/TJ-UC01/ |title=National Assembly of Tajikistan |website=Inter-Parliamentary Union |date=2020 |access-date=2026-08-19 |language=en}}&lt;/ref&gt;

* [[30 апрел]] — Тоҷикистон аввалин ҳолатҳои расман тасдиқшудаи сирояти [[Дунёгирии COVID-19 дар Тоҷикистон]]-ро эълон кард. Тибқи маълумоти [[Созмони ҷаҳонии тандурустӣ]], дар рӯзи аввал '''15 ҳолат''' тасдиқ шуда буд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://iris.who.int/bitstream/handle/10665/334214/WHO-EURO-2020-1083-40829-55183-eng.pdf |title=COVID-19 technical mission of experts to Tajikistan |website=World Health Organization |date=2020 |access-date=2026-08-19 |language=en |accessdate=2026-08-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260819231559/https://iris.who.int/bitstream/handle/10665/334214/WHO-EURO-2020-1083-40829-55183-eng.pdf |archivedate=2026-08-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.who.int/about/accountability/results/who-results-report-2020-mtr/country-story/2020/laboratory-system-strengthening-in-tajikistan-important-factor-in-the-response-to-covid-19-during-2020 |title=Laboratory system strengthening in Tajikistan important factor in the response to COVID-19 during 2020 |website=World Health Organization |date=2020 |access-date=2026-08-19 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== [[май]] ==

* [[1 май]] — [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] [[Эмомалӣ Раҳмон]] ҷаласа оид ба масъалаҳои мубориза бо бемориҳои сироятӣ, аз ҷумла [[Дунёгирии COVID-19 дар Тоҷикистон]], баргузор намуд. Ба мақомоти давлатӣ супориш дода шуд, ки чораҳои беҳдоштӣ, безараргардонии ҷойҳои ҷамъиятӣ ва корҳои фаҳмондадиҳиро пурзӯр намоянд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://asiaplus.news/en/2020/05/01/rahmon-holds-meeting-to-discuss-issues-of-combating-infectious-diseases-including-covid-19/ |title=Rahmon holds meeting to discuss issues of combating infectious diseases, including COVID-19 |website=Asia-Plus |date=1 May 2020 |access-date=2026-08-19 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.who.int/europe/news/item/01-05-2020-who-europe-covid-19-mission-on-route-to-tajikistan-at-government-s-request |title=WHO/Europe COVID-19 mission on route to Tajikistan |website=World Health Organization |date=1 May 2020 |access-date=2026-08-19 |language=en}}&lt;/ref&gt;

* [[12 май]] — мақомоти шаҳри [[Душанбе]] бо мақсади пешгирии паҳншавии [[Дунёгирии COVID-19 дар Тоҷикистон]] қатъи фаъолияти бозорҳои фурӯши либосро то [[31 май]] тамдид карданд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/05/habari-favr-shumorai-giriftoroni-koronavirus-dar-to-ikiston-ba-461-nafar-rasid/ |title=Қатъи фаъолияти бозорҳои фурӯши либос дар шаҳри Душанбе то 31 май тамдид карда шуд |website=АМИТ «Ховар» |date=12 May 2020 |access-date=2026-08-19 |language=tg}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.ozodi.org/a/30635131.html |title=Дар Тоҷикистон гузарондани тӯю маъракаҳоро манъ карданд. Сабаб бемории COVID-19 |website=Радиои Озодӣ |date=26 May 2020 |access-date=2026-08-19 |language=tg}}&lt;/ref&gt;

* [[14 май]] — [[Тоҷикистон]] аз [[Созмони ҷаҳонии тандурустӣ]] барои расонидани кӯмаки дастаҳои махсуси тиббии ҳолатҳои фаврӣ дар мубориза бо  [[Дунёгирии COVID-19 дар Тоҷикистон|COVID-19]] дархости расмӣ намуд. То 13 май дар кишвар 801 ҳолати сироят ва 28 фавт ба қайд гирифта шуда буд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://extranet.who.int/emt/content/emt-request-assistance-tajikistan-14-may-2020 |title=EMT Request for Assistance: Tajikistan |website=World Health Organization |date=14 May 2020 |access-date=2026-08-19 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.who.int/europe/news/item/01-05-2020-who-europe-covid-19-mission-on-route-to-tajikistan-at-government-s-request |title=WHO/Europe COVID-19 mission on route to Tajikistan |website=World Health Organization |date=1 May 2020 |access-date=2026-08-19 |language=en}}&lt;/ref&gt;

* [[20 май]] — Шӯрои уламои Маркази исломии Ҷумҳурии Тоҷикистон қарор кард, ки [[Иди Фитр]] рӯзи [[24 май]] таҷлил шавад ва бинобар вазъи эпидемиологӣ [[намоз|намози ид]] дар хонаҳо гузаронида шавад.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/05/dar-hona-samimona-idi-saidi-fitr-dar-to-ikiston-24-maj-ta-lil-karda-meshavad/ |title=Иди саиди Фитр дар Тоҷикистон 24 май таҷлил карда мешавад |website=АМИТ «Ховар» |date=20 May 2020 |access-date=2026-08-19 |language=tg}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.ozodi.org/a/30623662.html |title=Иди Фитр дар Тоҷикистон 24 май аст, вале бе намози дастҷамъӣ |website=Радиои Озодӣ |date=20 May 2020 |access-date=2026-08-19 |language=tg}}&lt;/ref&gt;

* [[26 май]] — '''Кумитаи дин, танзими анъана ва ҷашну маросими''' назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон ба мақомоти маҳаллӣ дастур дод, ки то беҳтар шудани вазъи эпидемиологӣ '''барои баргузории маросимҳои арӯсӣ иҷозат надиҳанд'''.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.ozodi.org/a/30635131.html |title=Дар Тоҷикистон гузарондани тӯю маъракаҳоро манъ карданд. Сабаб бемории COVID-19 |website=Радиои Озодӣ |date=26 May 2020 |access-date=2026-08-19 |language=tg}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/05/ |title=Майи соли 2020 |website=АМИТ «Ховар» |date=2020 |access-date=2026-08-19 |language=tg}}&lt;/ref&gt;

== [[июн]] ==

* [[10 июн]] — шумораи расман тасдиқшудаи ҳолатҳои [[Дунёгирии COVID-19 дар Тоҷикистон|COVID-19]] дар Тоҷикистон ба '''4763''' нафар расид; аз онҳо 2947 нафар шифо ёфта, шумораи фавтҳои расман вобаста ба коронавирус 48 нафар буд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://old.asiaplustj.info/en/news/tajikistan/society/20200611/coronavirus-4763-officially-confirmed-covid-19-cases-reported-in-tajikistan-as-of-june-10-2020 |title=Coronavirus: 4,763 officially confirmed COVID-19 cases reported in Tajikistan as of June 10, 2020 |website=Asia-Plus |date=11 June 2020 |access-date=2026-08-19 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://iris.who.int/bitstream/handle/10665/334214/WHO-EURO-2020-1083-40829-55183-eng.pdf |title=COVID-19 technical mission of experts to Tajikistan |website=World Health Organization |date=2020 |access-date=2026-08-19 |language=en |accessdate=2026-08-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260819231559/https://iris.who.int/bitstream/handle/10665/334214/WHO-EURO-2020-1083-40829-55183-eng.pdf |archivedate=2026-08-19}}&lt;/ref&gt;

* [[17 июн]] —  Тоҷикистон созишномаи маблағгузорӣ бо Фонди ОПЕК оид ба рушди байналмилалӣ барои ҷудо намудани '''40 миллион доллари ИМА''' барои сохтмони роҳи [[Обигарм]]–[[Нуробод]]ро тасдиқ намуд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://asiaplus.news/en/all-news/ |title=Tajikistan news archive — June 2020 |website=Asia-Plus |date=17 June 2020 |access-date=2026-08-19 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/06/ |title=Июни соли 2020 |website=АМИТ «Ховар» |date=2020 |access-date=2026-08-19 |language=tg}}&lt;/ref&gt;

* [[18 июн]] —  Тоҷикистон созишнома бо Бонки ҷаҳониро оид ба лоиҳаи барқарорсозии молиявии соҳаи энергетика тасдиқ кард. Барои татбиқи он гранти '''134 миллион доллари ИМА''' пешбинӣ шуда буд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://old.asiaplustj.info/en/news/tajikistan/power/20200618/tajikistan-ratifies-agreement-with-world-bank-on-the-power-utility-financial-recovery-project |title=Tajikistan ratifies agreement with World Bank on the Power Utility Financial Recovery Project |website=Asia-Plus |date=18 June 2020 |access-date=2026-08-19 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.worldbank.org/en/news/press-release/2020/02/25/world-bank-supports-sustainable-and-efficient-power-sector-in-tajikistan |title=World Bank Supports Sustainable and Efficient Power Sector in Tajikistan |website=World Bank |date=25 February 2020 |access-date=2026-08-19 |language=en}}&lt;/ref&gt;

* [[24 июн]] —  Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон пешниҳоди Ҳукумати Тоҷикистонро оид ба имтиёзҳо ба аҳолӣ ва соҳибкории хурду миёна дар шароити пандемияи[[Дунёгирии COVID-19 дар Тоҷикистон|COVID-19]] тасдиқ намуд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://asiaplus.news/en/category/topics/economics/ |title=Tajikistan economic news archive — June 2020 |website=Asia-Plus |date=24 June 2020 |access-date=2026-08-19 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.worldbank.org/en/news/press-release/2020/12/23/tajikistan-economic-update-fall-2020 |title=Tajikistan’s Post COVID-19 Recovery Could be Faster and More Sustainable with Private Sector Participation |website=World Bank |date=23 December 2020 |access-date=2026-08-19 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== [[июл]]  ==

* [[2 июл]] — дар шаҳри [[Хуҷанд]], дар мавзеи бозори марказии «Панҷшанбе», гузаргоҳи зеризаминӣ мавриди баҳрабардорӣ қарор гирифт. Арзиши сохтмони иншоот тақрибан '''20 миллион сомонӣ''' буда, масоҳати он 5054,4 метри мураббаъро ташкил медод.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/07/daroztarin-guzargo-i-zerizamin-dar-to-ikiston-va-osiyoi-markaz-on-imr-z-dar-sha-ri-hu-and-dar-mavzei-bozori-markazii-pan-shanbe-mavridi-istifoda-aror-doda-shud/ |title=Дарозтарин гузаргоҳи зеризаминӣ дар Тоҷикистон ва Осиёи Марказӣ |website=АМИТ «Ховар» |date=2 July 2020 |access-date=2026-08-19 |language=tg}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://asiaplus.news/en/category/regions/central-asia/tajikistan-en/ |title=Tajikistan news archive — July 2020 |website=Asia-Plus |date=2020 |access-date=2026-08-19 |language=en}}&lt;/ref&gt;

* [[6 июл]] —  дар ноҳияи [[Данғара]]и вилояти Хатлон сохтмони маҷмааи бузурги парандапарварӣ дар деҳаи Хоҷа Шақиқи Балхии Ҷамоати деҳоти Себистон мавриди таваҷҷуҳ қарор гирифт. Тибқи лоиҳа, маҷмаа аз 24 бинои мурғхона иборат буд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/07/ab-ai-buzurgi-sozandag-dar-sha-ru-de-oti-to-ikiston-dar-dan-ara-kompleksi-mu-tashami-parandaparvar-ba-istifoda-doda-meshavad/ |title=Дар Данғара комплекси муҳташами парандапарварӣ ба истифода дода мешавад |website=АМИТ «Ховар» |date=6 July 2020 |access-date=2026-08-19 |language=tg}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://asiaplus.news/en/category/topics/economics/ |title=Tajikistan economic news |website=Asia-Plus |date=2020 |access-date=2026-08-19 |language=en}}&lt;/ref&gt;

* [[13 июл]] —  Вазири адлияи Тоҷикистон иттилоъ дод, ки дар шаш моҳи аввали сол 41 маҳбус аз бемориҳои гуногун фавтидаанд, аз ҷумла 11 нафар аз илтиҳоби шуш.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://asiaplus.news/en/news/tajikistan/society/20200713/41-prison-inmates-have-died-in-tajikistan-over-h1-2020 |title=41 prison inmates have died in Tajikistan over H1 2020 |website=Asia-Plus |date=13 July 2020 |access-date=2026-08-19 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://asiaplus.news/en/category/topics/society/ |title=Tajikistan society news |website=Asia-Plus |date=2020 |access-date=2026-08-19 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== [[август]]  ==

* [[6 август]] —  дар ҷаласаи муштараки Маҷлиси миллӣ ва Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон қарор қабул гардид, ки интихоботи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон рӯзи [[11 октябр]]и соли 2020 баргузор карда шавад.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/08/5555sfsyfr-zi-intihoboti-prezidenti-um-urii-to-ikiston-tain-karda-shud/ |title=Рӯзи Интихоботи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон таъйин карда шуд |website=АМИТ «Ховар» |date=6 August 2020 |access-date=2026-08-19 |language=tg}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://asiaplus.news/en/2020/07/20/the-date-for-presidential-election-in-tajikistan-expected-to-be-on-august-6/ |title=The date for presidential election in Tajikistan expected to be on August 6 |website=Asia-Plus |date=20 July 2020 |access-date=2026-08-19 |language=en}}&lt;/ref&gt;

* [[11 август]] — тибқи маълумоти Вазорати тандурустӣ, шумораи ҳолатҳои расман тасдиқшудаи [[Дунёгирии COVID-19 дар Тоҷикистон|COVID-19]] дар Тоҷикистон ба '''7827''' нафар расид. Аз онҳо 6614 нафар шифо ёфта, шумораи фавтҳои расман вобаста ба COVID-19 ба 62 нафар расида буд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://asiaplus.news/en/2020/08/11/coronavirus-42-new-officially-confirmed-cases-of-covid-19-reported-in-tajikistan-yesterday-2/ |title=42 new officially confirmed cases of COVID-19 reported in Tajikistan yesterday |website=Asia-Plus |date=11 August 2020 |access-date=2026-08-19 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.who.int/about/accountability/results/who-results-report-2020-mtr/country-story/2020/laboratory-system-strengthening-in-tajikistan-important-factor-in-the-response-to-covid-19-during-2020 |title=Laboratory system strengthening in Tajikistan important factor in the response to COVID-19 during 2020 |website=World Health Organization |date=2020 |access-date=2026-08-19 |language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[11 август]] — Дар Тоҷикистон дар доираи сиёсати саноатикунонии босуръати кишвар то ин сана 83 корхонаи нави саноатӣ бо таъсиси 1135 ҷойи нави корӣ ба истифода дода шуданд. Аз ҷумла, 34 корхона ба [[вилояти Суғд]], 21 корхона ба [[вилояти Хатлон]], 2 корхона ба [[Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон]], 13 корхона ба [[шаҳри Душанбе]] ва 13 корхона ба шаҳру ноҳияҳои тобеи ҷумҳурӣ рост меомаданд. Рушди корхонаҳои нав ба зиёд шудани истеҳсолоти саноатӣ ва ташкили ҷойҳои нави корӣ мусоидат намуд.&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://khovar.tj/2020/08/bunyodi-83-korhonai-navi-sanoat-adami-muassir-dar-samti-sanoatikunonii-mamlakat/
|title=Бунёди 83 корхонаи нави саноатӣ — қадами муассир дар самти саноатикунонии мамлакат
|website=АМИТ «Ховар»
|date=2020-08-11
|accessdate=2026-08-23
|lang=tg
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://khovar.tj/2020/08/zav-zav-izoda-imsol-dar-to-ikiston-83-korhonai-navi-sanoat-mavridi-istifoda-aror-girift/
|title=Завқӣ Завқизода: «Имсол дар Тоҷикистон 83 корхонаи нави саноатӣ мавриди истифода қарор гирифт»
|website=АМИТ «Ховар»
|date=2020-08-03
|accessdate=2026-08-23
|lang=tg
}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://president.tj/node/25010
|title=Натиҷаҳои рушди иқтисодию иҷтимоии Тоҷикистон дар соли 2020
|website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон
|date=
|accessdate=2026-08-23
|lang=tg
}}&lt;/ref&gt;

== [[сентябр]]  ==

* [[8 сентябр]]и [[соли 2020]] Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] ба муносибати 29-умин солгарди истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон паёми шодбошӣ ирсол намуд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/09/payomi-shodboshii-peshvoi-millat-emomal-ra-mon-ba-iftihori-29-umin-solgardi-isti-loli-davlatii-um-urii-to-ikiston/ |title=Паёми шодбошии Пешвои миллат Эмомалӣ Раҳмон ба ифтихори 29-умин солгарди истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон |website=АМИТ «Ховар» |date=8 September 2020 |access-date=2026-08-19 |language=tg}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.president.tj/ |title=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |date=2020 |access-date=2026-08-19 |language=tg}}&lt;/ref&gt;

* [[12 сентябр]]и [[соли 2020]] дар шаҳри [[Панҷакент]] ҷашни '''5500-солагии Саразм''' баргузор гардид. Саразм ҳамчун яке аз қадимтарин марказҳои протошаҳрии Осиёи Марказӣ соли 2010 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО дохил шуда буд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.mfa.tj/en/london/view/4408/5500th-anniversary-of-the-ancient-city-of-sarazm |title=5 500th anniversary of the ancient city of Sarazm |website=Ministry of Foreign Affairs of Tajikistan |date=12 September 2020 |access-date=2026-08-19 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://icesco.org/en/2020/09/14/almalik-icesco-works-unwaveringly-to-protect-islamic-world-heritage/ |title=AlMalik: ICESCO Works Unwaveringly to Protect Islamic World Heritage |website=ICESCO |date=14 September 2020 |access-date=2026-08-19 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.mfa.tj/en/washington/view/4822/5500th-anniversary-of-the-ancient-city-of-sarazm |title=5,500th anniversary of the ancient city of Sarazm |website=Ministry of Foreign Affairs of Tajikistan |date=14 January 2020 |access-date=2026-08-19 |language=en}}&lt;/ref&gt;

* [[15 сентябр]]и [[соли 2020]] барномаи интихоботии номзад ба мансаби Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] нашр гардид. Дар он аз ҷумла ду баробар зиёд намудани ҳаҷми маҷмӯи маҳсулоти дохилии кишвар дар давоми ҳафт соли минбаъда пешбинӣ мешуд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://asiaplus.news/en/2020/09/15/emomali-rahmon-promises-to-double-tajikistans-gdp-in-seven-years/ |title=Emomali Rahmon promises to double Tajikistan's GDP in seven years |website=Asia-Plus |date=15 September 2020 |access-date=2026-08-19 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.mfa.tj/en/main/information/news-and-events |title=News and events of the Ministry of Foreign Affairs |website=Ministry of Foreign Affairs of Tajikistan |date=2020 |access-date=2026-08-19 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== [[октябр]]  ==

* Аз [[1 октябр]] то [[15 октябр]]и [[соли 2020]] дар Ҷумҳурии Тоҷикистон барӯйхатгирии аҳолӣ ва фонди манзил гузаронида шуд. Натиҷаҳои пешакии барӯйхатгирӣ бояд дар аввали соли 2021 пешниҳод мешуданд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/10/imr-z-r-zi-umumi-a-onii-omor-nati-a-oi-peshakii-bar-jhatgirii-a-ol-va-fondi-manzil-dar-to-ikiston-avvali-soli-2021-peshni-od-meshavand/ |title=Натиҷаҳои пешакии барӯйхатгирии аҳолӣ ва фонди манзил дар Тоҷикистон аввали соли 2021 пешниҳод мешаванд |website=АМИТ «Ховар» |date=20 October 2020 |access-date=2026-08-19 |language=tg}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://asiaplus.news/en/category/topics/society/ |title=Tajikistan society news |website=Asia-Plus |date=2020 |access-date=2026-08-19 |language=en}}&lt;/ref&gt; 

* [[11 октябр]]и [[соли 2020]] дар Тоҷикистон [[интихоботи президентии Тоҷикистон (2020)|интихоботи президентӣ]] баргузор гардид. Тибқи натиҷаҳои пешакӣ, Президенти амалкунанда [[Эмомалӣ Раҳмон]] бо гирифтани '''90,92%''' овозҳо барои муҳлати нави ҳафтсола интихоб шуд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://asiaplus.news/en/2020/10/12/emomali-rahmon-won-the-presidential-elections-in-tajikistan-for-the-fifth-time/ |title=Emomali Rahmon won the presidential elections in Tajikistan for the fifth time |website=Asia-Plus |date=12 October 2020 |access-date=2026-08-19 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://odihr.osce.org/odihr/elections/tajikistan |title=Elections in Tajikistan |website=OSCE/ODIHR |date=2020 |access-date=2026-08-19 |language=en}}&lt;/ref&gt;

* [[14 октябр]]и [[соли 2020]] Комиссияи марказии интихобот ва раъйпурсии Ҷумҳурии Тоҷикистон натиҷаҳои ниҳоии интихоботи президентиро эълон кард. Эмомалӣ Раҳмон '''3 853 987 овоз''' ё '''90,92%''' гирифта, интихобшуда эълон гардид; иштироки интихобкунандагон '''85,44%''' буд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://old.asiaplustj.info/ru/news/tajikistan/power/20201014/tsik-tadzhikistana-oglasila-okonchatelnie-itogi-prezidentskih-viborov |title=ЦИК Таджикистана огласила окончательные итоги президентских выборов |website=Asia-Plus |date=14 October 2020 |access-date=2026-08-19 |language=ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://asiaplus.news/en/2020/10/15/central-electoral-commission-announces-the-final-results-of-the-presidential-elections/ |title=Central electoral commission announces the final results of the presidential elections |website=Asia-Plus |date=15 October 2020 |access-date=2026-08-19 |language=en}}&lt;/ref&gt;

* [[30 октябр]]и [[соли 2020]] дар Қасри «Кохи Сомон»-и шаҳри Душанбе маросими савгандёдкунии [[Эмомалӣ Раҳмон]] барои муҳлати панҷуми президентӣ баргузор гардид.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://asiaplus.news/en/2020/10/30/emomali-rahmon-swears-in-for-his-fifth-term-as-tajikistans-president/ |title=Emomali Rahmon swears in for his fifth term as Tajikistan's president |website=Asia-Plus |date=30 October 2020 |access-date=2026-08-19 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://old.asiaplustj.info/en/news/tajikistan/power/20201030/emomali-rahmon-swears-in-for-his-fifth-term-as-tajikistans-president |title=Emomali Rahmon swears in for his fifth term as Tajikistan's president |website=Asia-Plus |date=30 October 2020 |access-date=2026-08-19 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== [[ноябр]]  ==

* [[2 ноябр]]и [[соли 2020]] Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон баъди интихоб шудани Президент [[Эмомалӣ Раҳмон]] истеъфои худро эълон кард. Баъдан ташкили ҳайати нави Ҳукумат оғоз гардид ва [[Қоҳир Расулзода]] вазифаи Сарвазирро нигоҳ дошт.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://asiaplus.news/en/category/topics/governance/ |title=Tajikistan power news archive — November 2020 |website=Asia-Plus |date=2 November 2020 |access-date=2026-08-19 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://asiaplus.news/en/2020/11/04/cabinet-reshuffle-who-is-in-emomali-rahmons-new-cabinet/ |title=Cabinet reshuffle: Who is in Emomali Rahmon’s new cabinet |website=Asia-Plus |date=4 November 2020 |access-date=2026-08-19 |language=en}}&lt;/ref&gt;

* [[10 ноябр]]и [[соли 2020]] дар Тоҷикистон [[Рӯзи милитсияи тоҷик]] таҷлил гардид ва Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон кормандони мақомоти корҳои дохилиро табрик намуд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://asiaplus.news/en/category/topics/governance/ |title=Tajikistan power news archive — November 2020 |website=Asia-Plus |date=10 November 2020 |access-date=2026-08-19 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.president.tj/ |title=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |date=2020 |access-date=2026-08-19 |language=tg}}&lt;/ref&gt;

* [[13 ноябр]]и [[соли 2020]] дар ноҳияи Мурғобии Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон неругоҳи офтобии '''220 киловатт''' ба истифода дода шуд. Он бо дастгирии [[USAID]] ва дар ҳамкорӣ бо Ҳукумати Тоҷикистон ва ширкати Pamir Energy сохта шуда, ҳамчун неругоҳи офтобии баландтарин аз сатҳи баҳр дар ҷаҳон муаррифӣ гардид.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://asiaplus.news/en/2020/11/13/tajikistans-largest-solar-power-plant-launched-in-gorno-badakhshan/ |title=Tajikistan’s largest solar power plant launched in Gorno Badakhshan |website=Asia-Plus |date=13 November 2020 |access-date=2026-08-19 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://tj.usembassy.gov/ |title=U.S. Embassy in Tajikistan |website=U.S. Embassy in Tajikistan |date=2020 |access-date=2026-08-19 |language=en}}&lt;/ref&gt;

* [[18 ноябр]]и [[соли 2020]] Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар сохтори мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатии вилояти Суғд ва як қатор сохторҳои давлатӣ тағйироти кадрӣ ворид намуд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://asiaplus.news/en/category/topics/governance/ |title=Tajikistan power news archive — November 2020 |website=Asia-Plus |date=18 November 2020 |access-date=2026-08-19 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.president.tj/ |title=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |date=2020 |access-date=2026-08-19 |language=tg}}&lt;/ref&gt;

* [[24 ноябр]]и [[соли 2020]] Ҳукумати Тоҷикистон барои анҷоми сохтмони [[Нерӯгоҳи барқи обии Роғун]] ҷалби қариб '''340 миллион доллари ИМА''' қарзҳои берунӣ ба нақша гирифт.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://asiaplus.news/en/2020/11/24/tajikistan-intends-to-attract-us340-million-of-external-loans-for-completion-of-construction-of-roghun-hpp/ |title=Tajikistan intends to attract US$340 million of external loans for completion of construction of Roghun HPP |website=Asia-Plus |date=24 November 2020 |access-date=2026-08-19 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.worldbank.org/en/country/tajikistan |title=World Bank in Tajikistan |website=World Bank |date=2020 |access-date=2026-08-19 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== [[декабр]]  ==

* [[3 декабр]] —  Бонки рушди Авруосиё гузориш дод, ки маҳдудиятҳои таъмини неруи барқ ба фаъолияти иқтисодии Тоҷикистон таъсири манфӣ мерасонанд. Дар баъзе ноҳияҳои деҳот таъмини барқ ба чанд соат дар як рӯз маҳдуд шуда буд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://asiaplus.news/en/2020/12/03/electricity-rationing-hinders-economic-activity-in-tajikistan-says-edb-report/ |title=Electricity rationing hinders economic activity in Tajikistan, says EDB report |website=Asia-Plus |date=3 December 2020 |access-date=2026-08-19 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.adb.org/countries/tajikistan/main |title=Tajikistan: Economy and development |website=Asian Development Bank |date=2020 |access-date=2026-08-19 |language=en}}&lt;/ref&gt;

* [[9 декабр]] —  ширкати «Барқи Тоҷик» хабар дод, ки аз [[10 декабр]] таъмини мунтазами неруи барқ дар тамоми минтақаҳои кишвар барқарор карда мешавад. Ширкат таъкид намуд, ки корҳои таъмир ва иваз намудани таҷҳизоти кӯҳна дар шабакаҳо ба анҷом мерасанд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://asiaplus.news/en/2020/12/09/barqi-tojik-all-regions-will-have-regular-electricity-supplies-beginning-on-december-10/ |title=Barqi Tojik: All regions will have regular electricity supplies beginning on December 10 |website=Asia-Plus |date=9 December 2020 |access-date=2026-08-19 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.worldbank.org/en/country/tajikistan |title=World Bank in Tajikistan |website=World Bank |date=2020 |access-date=2026-08-19 |language=en}}&lt;/ref&gt;

* [[10 декабр]] —  дар ҷаласаи муштараки [[Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон|Маҷлиси миллӣ]] ва [[Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] ҳайати нави [[Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон]] тасдиқ гардид. [[Қоҳир Расулзода]] вазифаи [[Сарвазири Ҷумҳурии Тоҷикистон|Сарвазири Ҷумҳурии Тоҷикистонро]] нигоҳ дошт.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://asiaplus.news/en/2020/12/10/parliament-approves-new-composition-of-government-today/ |title=Parliament approves new composition of government today |website=Asia-Plus |date=10 December 2020 |access-date=2026-08-19 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.president.tj/ |title=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |date=2020 |access-date=2026-08-19 |language=tg}}&lt;/ref&gt;

* [[10 декабр]] —  тибқи маълумоти Вазорати тандурустӣ шумораи расман тасдиқшудаи ҳолатҳои [[Дунёгирии COVID-19 дар Тоҷикистон|COVID-19]] дар [[Тоҷикистон]] ба '''12 588''' нафар расид; 88 нафар фавтида ва қисми зиёди беморон шифо ёфта буданд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://asiaplus.news/en/2020/12/11/coronavirus-in-tajikistan-12588-officially-confirmed-cases-of-covid-19-reported-in-tajikistan-as-of-the-evening-of-december-10/ |title=Coronavirus in Tajikistan: 12,588 officially confirmed cases of COVID-19 reported in Tajikistan as of the evening of December 10 |website=Asia-Plus |date=11 December 2020 |access-date=2026-08-19 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.who.int/about/accountability/results/who-results-report-2020-mtr/country-story/2020/laboratory-system-strengthening-in-tajikistan-important-factor-in-the-response-to-covid-19-during-2020 |title=Laboratory system strengthening in Tajikistan important factor in the response to COVID-19 during 2020 |website=World Health Organization |date=2020 |access-date=2026-08-19 |language=en}}&lt;/ref&gt;

* [[23 декабр]] —  баъди тақрибан даҳ соли таваққуф интиқоли [[газ|гази табиии]] [[Ӯзбекистон]] ба [[вилояти Суғд]] аз нав оғоз гардид. Дар марҳилаи аввал [[газ]] барои корхонаҳои саноатӣ ва дигар истеъмолкунандагон пешбинӣ шуда буд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://asiaplus.news/ru/node/291686 |title=Гази Ӯзбекистон дубора баъди 10 сол ба Суғд омад |website=Asia-Plus |date=23 December 2020 |access-date=2026-08-19 |language=tg}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.ozodi.org/a/31015476.html |title=Гази табии Узбекистон ба вилояти Суғд расид |website=Радиои Озодӣ |date=23 December 2020 |access-date=2026-08-19 |language=tg}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://sputnik.tj/20201223/Gazi-tabii-Uzbekiston-ba-Sugd-rasid-masulin-guftand-avval-ba-ki-medihand-1032510954.html |title=Гази табии Ӯзбекистон баъди 10 сол ба Суғд расид |website=Sputnik Тоҷикистон |date=23 December 2020 |access-date=2026-08-19 |language=tg}}&lt;/ref&gt;

* [[23 декабр]] —  Бонки ҷаҳонӣ дар гузориши иқтисодии тирамоҳии худ қайд кард, ки пандемияи COVID-19 ба иқтисоди Тоҷикистон таъсири назаррас расонида, рушди иқтисодӣ дар нӯҳ моҳи соли 2020 то '''4,2%''' коҳиш ёфтааст, дар ҳоле ки дар ҳамин давраи соли 2019 ин нишондиҳанда 7,2% буд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.worldbank.org/en/country/tajikistan/publication/economic-update-fall-2020 |title=Tajikistan Economic Update – Fall 2020 |website=World Bank |date=23 December 2020 |access-date=2026-08-19 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.worldbank.org/en/news/press-release/2020/12/23/tajikistan-economic-update-fall-2020 |title=Tajikistan’s Post COVID-19 Recovery Could be Faster and More Sustainable with Private Sector Participation |website=World Bank |date=23 December 2020 |access-date=2026-08-19 |language=en}}&lt;/ref&gt;

* [[24 декабр]] —  дар минтақаи саноатии шаҳри [[Душанбе]] корхонаи коркарди сангҳои ороишӣ ва худҷилои ҶДММ «Асрори санг» мавриди баҳрабардорӣ қарор гирифт.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://dushanbe.tj/articles/439-iftito-i-korhonai-korkardi-sang-oi-oroish-va-hud-iloi-dmm-asrori-sang-dar-sha-ri-dushanbe |title=Ифтитоҳи корхонаи коркарди сангҳои ороишӣ ва худҷилои ҶДММ «Асрори санг» дар шаҳри Душанбе |website=Мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатии шаҳри Душанбе |date=24 December 2020 |access-date=2026-08-19 |language=tg}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://sputnik.tj/20201224/Rahmon-guft-panj-sol-hojati-voridot-korkhona-sangi-khoro-marmar-1032515428.html |title=Ифтитоҳи корхонаи коркарди санги хоро ва мармар дар Душанбе |website=Sputnik Тоҷикистон |date=24 December 2020 |access-date=2026-08-19 |language=tg}}&lt;/ref&gt;

* [[24 декабр]] —  дар минтақаи саноатии шаҳри [[Душанбе]] корхонаи коркарди санги хоро ва мармари «СТОУН Сервис» ба истифода дода шуд. Корхона аз ҷониби ҶДММ «Строй комплекс» сохта шуда, иқтидори солонаи он '''150 ҳазор метри мураббаъ''' маҳсулоти сангӣ буда, барои '''150 нафар''' ҷойи кори доимӣ фароҳам овард.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://akn.tj/tj/2020/12/24/commissioning-of-a-granite-and-marble-processing-enterprise-in-dushanbe/ |title=Ифтитоҳи корхонаи коркарди санги хоро ва мармар дар шаҳри Душанбе |website=Агентии назорати маводи нашъаовари назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |date=24 December 2020 |access-date=2026-08-19 |language=tg}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.medt.tj/ru/news/novosti-ministerstva/1749-sdacha-v-ekspluatatsiyu-predpriyatiya-po-pererabotke-granita-i-mramora-v-gorode-dushanbe |title=Сдача в эксплуатацию предприятия по переработке гранита и мрамора в городе Душанбе |website=Вазорати рушди иқтисод ва савдои Ҷумҳурии Тоҷикистон |date=24 December 2020 |access-date=2026-08-19 |language=ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://sputnik.tj/20201224/Rahmon-guft-panj-sol-hojati-voridot-korkhona-sangi-khoro-marmar-1032515428.html |title=Раҳмон гуфт, дар панҷ сол ҳоҷати воридот намемонад: ифтитоҳи корхонаи санги хоро ва мармар |website=Sputnik Тоҷикистон |date=24 December 2020 |access-date=2026-08-19 |language=tg}}&lt;/ref&gt;

* [[25 декабр]] —  тибқи гузориши расонаҳои Тоҷикистон, ихтироъкори тоҷик Абдусафо Умарҷонов, декани факултети металлургияи [[Донишкадаи кӯҳию металлургии Тоҷикистон]], аз ҷониби Академияи илмҳои табиии Русия бо сертификат ва [[медал|медали]] ба номи [[Алфред Нобел]] қадрдонӣ гардид. Ӯ соҳиби беш аз даҳ патенти ихтироъкорӣ ва тақрибан 60 дастури таълимӣ, мақола ва монография буд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://asiaplus.news/tg/2020/12/25/donishmandi-to%d2%b7ik-medali-nobel-ba-dast-ovard/ |title=Донишманди тоҷик медали Нобел ба даст овард |website=Asia-Plus |date=25 December 2020 |access-date=2026-08-19 |language=tg}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://peshina.jumhuriyat.tj/index.php?art_id=43041 |title=Олими тоҷик медали Нобел гирифт |website=Ҷумҳурият |date=8 January 2021 |access-date=2026-08-19 |language=tg}}&lt;/ref&gt;
* [[25 декабр]]— Дар доираи корҳои созандагӣ ва татбиқи ҳадафи стратегии саноатикунонии босуръати кишвар дар минтақаи саноатии шаҳри [[Левакант]] корхонаҳои нави истеҳсолӣ ва як қатор иншооти соҳаи маориф мавриди истифода қарор гирифтанд. Раванди бунёди корхонаҳои нави саноатӣ ҳамчун қисми сиёсати давлатии рушди истеҳсолоти ватанӣ ва таъсиси ҷойҳои нави корӣ арзёбӣ гардид.&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://president.tj/node/22136
|title=Маҷлиси васеи Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон ва натиҷаҳои рушди иқтисодиву иҷтимоӣ
|website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон
|date=
|accessdate=2026-08-23
|lang=tg
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://president.tj/node/25010
|title=Натиҷаҳои рушди иқтисодию иҷтимоии Тоҷикистон дар соли 2020
|website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон
|date=
|accessdate=2026-08-23
|lang=tg
}}&lt;/ref&gt;

* [[31 декабр]] — дар [[Тоҷикистон]] дар як шабонарӯз ҳолати нави сироятёбӣ аз [[Дунёгирии COVID-19 дар Тоҷикистон|COVID-19]] ба қайд гирифта нашуд. Аз оғози бақайдгирии беморӣ то ин сана дар кишвар '''13 296''' ҳолати сироят, '''12 851''' ҳолати шифоёбӣ ва '''90''' фавт ба қайд гирифта шуд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/12/habari-hush-dar-yak-shabonar-zi-ohir-dar-to-ikiston-yagon-olati-siroyatyob-az-koronavirus-ba-ajd-girifta-nashudaast/ |title=Хабари хуш! Дар як шабонарӯзи охир дар Тоҷикистон ягон ҳолати сироятёбӣ аз коронавирус ба қайд гирифта нашудааст |website=АМИТ «Ховар» |date=31 December 2020 |access-date=2026-08-19 |language=tg}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.who.int/about/accountability/results/who-results-report-2020-mtr/country-story/2020/laboratory-system-strengthening-in-tajikistan-important-factor-in-the-response-to-covid-19-during-2020 |title=Laboratory system strengthening in Tajikistan important factor in the response to COVID-19 during 2020 |website=World Health Organization |date=2020 |access-date=2026-08-19 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://kchs.tj/node/1805 |title=Ситуация по коронавирусу на 31 декабря 2020 года: Таджикистан |website=Кумитаи ҳолатҳои фавқулода ва мудофиаи граждании назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон |date=31 December 2020 |access-date=2026-08-19 |language=ru}}&lt;/ref&gt;
* [[Соли 2020]] — дар  [[Тоҷикистон]] дар маҷмӯъ 300 корхонаю коргоҳи нави саноатӣ бо 6500 ҷойи нави корӣ мавриди истифода супорида шуд.&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://president.tj/node/25010
|title=Натиҷаҳои рушди иқтисодию иҷтимоии Тоҷикистон дар соли 2020
|website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон
|date=
|accessdate=2026-08-23
|lang=tg
}}&lt;/ref&gt;

== Нигаред низ ==
{{новбарӣ}}
{{дарахти мақолаҳо|Соли 2020}}
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ|2}} 
[[Гурӯҳ:Рӯйдодҳои кунунӣ]]
[[Гурӯҳ:Соли 2020| ]]
[[Гурӯҳ:Рӯйдодҳои соли 2020]]</text>
      <sha1>0pxgfyn079243yqh8l71flh3yrwjzfp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тоҷикистон дар соли 2020</title>
    <ns>0</ns>
    <id>302030</id>
    <revision>
      <id>1492735</id>
      <parentid>1487982</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T23:36:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492735</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="76501" sha1="t2sd601kmvxi4eknoryoxbcqlhtmvuz" xml:space="preserve">== [[декабр]]и [[соли 2020]] ==
* [[31 декабр]]и [[соли 2020]] шумораи умумии сироятёфтагон аз [[Дунёгирии COVID-19|COVID-19]] дар Тоҷикистон '''13 296''' нафарро ташкил медиҳад. Теъдоди шифо ёфтагон ба '''12 799''' нафар ва теъдоди фавтидагон аз коронавирус дар ҷумҳурӣ ба '''90''' нафар расид&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://covid.tj/ |title=covid.tj дар рӯзи 31.12.2020 |accessdate=2021-07-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230227122951/https://covid.tj/ |archivedate=2023-02-27}}&lt;/ref&gt;
* [[31 декабр]]и [[соли 2020]] Тибқи маълумоти Донишгоҳи Хопкинс, шумораи умумии сироятёфтагон аз [[Дунёгирии COVID-19|COVID-19]] дар саросари ҷаҳон зиёда аз  '''83 200 986''' нафарро ташкил дода, аз ин беморӣ '''1 815 161''' нафар фавтиданд, ''58 987 491'' нафар шифо ёфтаанд, ва то ҳол дар ҷаҳон '''21 081 896''' ба ҳамин сироят гирифторанд. Кишварҳое ки зиёда аз як миллион нафарро  [[Дунёгирии COVID-19|COVID-19]] фаро гирифтааст, шаҳрвандони — [[ИМА]], [[Ҳиндустон]], [[Бразилия]], [[Русия]], [[Фаронса]], [[Туркия]], [[Бритониёи Кабир]], [[Италия]], [[Испания]], [[Аргентина]], [[Колумбия]], [[Олмон]], [[Мексика]], [[Лаҳистон]], [[Эрон]], [[Украина]], [[Африқои Ҷанубӣ]] ва [[Перу]] дохил шудаанд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://koronovirus.site/ |title=Коронавирус COVID-19 Global Cases/Донишгоҳи Хопкинс, Омори COVID-19 дар рӯзи 31.12.2020 |accessdate=2021-07-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210811195227/https://koronovirus.site/ |archivedate=2021-08-11 }}&lt;/ref&gt;
* [[30 декабр]]и [[соли 2020]] Захираҳои тилоии Бонки Миллии Тоҷикистон дар соли сипаришуда дар пасманзари болоравии рекордии нархи тило дар ҷаҳон қариб нисф афзоиш ёфтанд. Нархи миёнаи тилое, ки аз БМТ озодона дастрасанд, 42,2% баланд шуд.&lt;ref&gt;[https://www.asiaplustj.info/ru/news/tajikistan/economic/20201230/zolotie-slitki-natsbanka-tadzhikistana-v-2020-godu-podorozhali-na-422/Золотые слитки Нацбанка Таджикистана в 2020 году подорожали на 42,2%]{{Пайванди мурда|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
* [[25 декабр]]и [[соли 2020]] Академияи илмҳои табиии Русия Абдусафо Умарҷонов, декани факултети менталургияи Донишкадаи кӯҳию металлургии Тоҷикистон дар шаҳри Бӯстон барои нақши муассир дар рушди ихтироъкорӣ, таълимот дар мактабҳои олӣ ва ҷавобгӯй будани китобу корҳои илмияш ба меъёрҳои байналмиллалӣ бо сертификат ва медали ба номи Алфред Нобел ва ҷоизаи пулӣ қадрдон кардааст.&lt;ref&gt;[https://asiaplus.news/tg/2020/12/25/donishmandi-to%d2%b7ik-medali-nobel-ba-dast-ovard/ / Донишманди тоҷик медали Нобел ба даст овард]&lt;/ref&gt;
* [[24 декабр]]и [[соли 2020]] Дар минтақаи саноатии шаҳри Душанбе Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] ва Раиси Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон, Раиси шаҳри Душанбе [[Рустами Эмомалӣ]]  корхонаи коркарди сангҳои ороишӣ ва худҷилои Ҷамъияти дорои масъулияти маҳдуди “Асрори санг”-ро мавриди баҳрабардорӣ қарор доданд.
* [[24 декабр]]и [[соли 2020]] Корхонаи коркарди санги хоро ва мармари “СТОУН Сервис”-ро Ҷамъияти дорои масъулияти маҳдуди “Строй комплекс” мутобиқ ба стандартҳои ҷаҳонӣ сохта, ба истифода дод.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/12/7prezidenti-mamlakat-emomal-ra-mon-dar-sha-ri-dushanbe-korhonai-korkardi-sangi-horo-va-marmarro-iftito-namudand/ |title=Президенти мамлакат Эмомалӣ Раҳмон дар шаҳри Душанбе Корхонаи коркарди санги хоро ва мармарро ифтитоҳ намуданд |accessdate=2022-11-04 |archivedate=2021-06-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210615214327/https://khovar.tj/2020/12/7prezidenti-mamlakat-emomal-ra-mon-dar-sha-ri-dushanbe-korhonai-korkardi-sangi-horo-va-marmarro-iftito-namudand/ }}&lt;/ref&gt;
* [[23 декабр]]и [[соли 2020]] Пас аз чанд соли &quot;танаффус&quot;, рӯзи [[23 декабр]]и [[соли 2020]] , гази табии Узбекистон ба вилояти Суғд расид. &quot;Ҳоло ҳар куб газро аз Узбекистон ба 130 доллар мегирем. Ин нарх даҳ сол пеш аз 340 то 360 доллар буд”, - шарҳ дод мудири ширкати &quot;Суғдиёнгаз&quot; &lt;ref&gt;[https://www.centralasian.org/a/31016527.html/ Баъди солҳо &quot;танаффус&quot; гази Узбекистон ба Суғд расид, аммо мардум дар навбати аввал нестанд]&lt;/ref&gt;
* [[19 декабр]]и [[соли 2020]] шумораи умумии сироятёфтагон аз [[Дунёгирии COVID-19|COVID-19]] дар Тоҷикистон '''12 923''' нафарро ташкил медиҳад. Теъдоди шифо ёфтагон ба '''12 374''' нафар ва теъдоди фавтидагон аз коронавирус дар ҷумҳурӣ ба '''89''' нафар расид&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://covid.tj/ |title=covid.tj дар рӯзи 19.12.2020 |accessdate=2021-07-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230227122951/https://covid.tj/ |archivedate=2023-02-27}}&lt;/ref&gt;
* [[19 декабр]]и [[соли 2020]] Тибқи маълумоти Донишгоҳи Хопкинс, шумораи умумии сироятёфтагон аз [[Дунёгирии COVID-19|COVID-19]] дар саросари ҷаҳон зиёда аз  '''76 271 605''' нафарро ташкил дода, аз ин беморӣ '''1 686 527''' нафар фавтиданд, ''53 523 094'' нафар шифо ёфтаанд, ва то ҳол дар ҷаҳон '''21 081 896''' ба ҳамин сироят гирифторанд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://koronovirus.site/ |title=Коронавирус COVID-19 Global Cases/Донишгоҳи Хопкинс, Омори COVID-19 дар рӯзи 19.12.2020 |accessdate=2021-07-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210811195227/https://koronovirus.site/ |archivedate=2021-08-11 }}&lt;/ref&gt;
* [[15 декабр]]и [[соли 2020]] Дар даври дуюм ва ниҳоии интихоботи [[президенти Молдова|президентии Молдова]], [[Майя Санду]], иқтисоддони собиқи Бонки Ҷаҳонӣ, рӯзи [[15 декабр]] 57,7 дарсади раъйҳоро ба даст овард ва ғалаба кард.&lt;ref&gt;[https://www.centralasian.org/a/30954095.html/ Дар интихоботи президентии Молдова номзади аврупогаро пирӯз шуд]&lt;/ref&gt;
* [[15 декабр]]и [[соли 2020]] Коллеҷи интихоботии ИМА пирӯзии [[Ҷо Байден]]ро, рӯзи душанбеи [[14 декабр]], ҳамчун Президенти ИМА ба расмият шинохт.&lt;ref&gt;[https://www.centralasian.org/a/31001412.html/ Байден пас аз таъйиди расмии пирӯзӣ: &quot;Демократия ғалаба кард&quot;]&lt;/ref&gt;
* [[10 декабр]]и [[соли 2020]] Дар майдони Озодии шаҳри [[Боку]]и [[Озарбойҷон]] рӯзи [[10 декабр]]и [[соли 2020]] , ба ифтихори [[Созишномаи оташбас дар Қарабоғи Кӯҳӣ аз 10 ноябри соли 2020|хатми ҷанг]] дар [[Ҷумҳурии Қарабоғи Кӯҳӣ|Қарабоғи Куҳӣ]], гузашти низомӣ ташкил шуд.&lt;ref&gt;[https://www.centralasian.org/a/30995091.html/ Дар Боку ба ифтихори хатми ҷанги Қарабоғ гузашти низомӣ ташкил шуд]&lt;/ref&gt;

== [[ноябр]]и [[соли 2020]] ==
* [[24 ноябр]]и [[соли 2020]] Ба ҳолати 24 ноябр шумораи умумии сироятёфтагон аз [[Дунёгирии COVID-19|COVID-19]] дар Тоҷикистон '''11 971''' нафарро ташкил медиҳад. Теъдоди шифо ёфтагон ба '''11 355''' нафар ва теъдоди фавтидагон аз коронавирус дар ҷумҳурӣ ба '''86''' нафар расид&lt;ref name=&quot;covid.tj&quot;&gt;{{Cite web |url=https://covid.tj/ |title=covid.tj |accessdate=2021-07-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230227122951/https://covid.tj/ |archivedate=2023-02-27}}&lt;/ref&gt;
* [[24 ноябр]]и [[соли 2020]] соати 18:42. Тибқи маълумоти Донишгоҳи Хопкинс, шумораи умумии сироятёфтагон аз [[Дунёгирии COVID-19|COVID-19]] дар саросари ҷаҳон зиёда аз  '''59 732 450''' нафарро ташкил дода, аз ин беморӣ '''1 405 789''' нафар фавтиданд, ''41 323 353'' нафар шифо ёфтаанд, ва то ҳол дар ҷаҳон '''17 003 308''' ба ҳамин сироят гирифторанд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://koronovirus.site/ |title=Коронавирус COVID-19 Global Cases/Донишгоҳи Хопкинс, Омори COVID-19 дар рӯзи 24.11.2020 |accessdate=2021-07-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210811195227/https://koronovirus.site/ |archivedate=2021-08-11 }}&lt;/ref&gt;
* [[16 ноябр]]и [[соли 2020]] Бино ба хабари  Комисиияи марказии интихобот ва раъйпурсӣ, собиқ [[Сарвазири Қирғизистон]] ва иҷрокунандаи вазифаи президенти Қирғизистон [[Содир Ҷабборов]] барои иштирок дар интихоботи  президенти  ин кишвар номзадияшро пешниҳод кард. Вай номзади мустақил аст. Ба Комиссияи марказии интихобот ва раъйпурсӣ 65 нафар  ҷиҳатьи иштирок дар интихоботи президентӣ ҳуҷҷат супоридаанд, аз ин теъдод ду нафар – Б. Бакетаев ва Ҷ. Турғуналиев аризаҳояшонро пас гирифтаанд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/11/yake-az-shastu-se-nafar-sodir-abborov-nomzadiyashro-ba-mansabi-prezidenti-ir-iziston-peshni-od-kard/ |title=ЯКЕ АЗ ШАСТУ СЕ НАФАР. Содир Ҷабборов номзадияшро ба мансаби президенти Қирғизистон пешниҳод кард |accessdate=2022-11-04 |archivedate=2022-11-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221104155745/https://khovar.tj/2020/11/yake-az-shastu-se-nafar-sodir-abborov-nomzadiyashro-ba-mansabi-prezidenti-ir-iziston-peshni-od-kard/ }}&lt;/ref&gt;
* [[11 ноябр]]и [[соли 2020]] соати 15:39:37. Тибқи маълумоти Донишгоҳи Хопкинс, шумораи умумии сироятёфтагон аз [[Дунёгирии COVID-19|COVID-19]] дар саросари ҷаҳон зиёда аз  '''51 950 727''' нафарро ташкил дода, аз ин беморӣ '''1 282 118''' нафар фавтиданд, ''36 491 764'' нафар шифо ёфтаанд, ва то ҳол дар ҷаҳон '''14 176 845''' ба ҳамин сироят гирифторанд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://koronovirus.site/ |title=Коронавирус COVID-19 Global Cases/Донишгоҳи Хопкинс, Омори COVID-19 дар рӯзи 11.11.2020 |accessdate=2021-07-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210811195227/https://koronovirus.site/ |archivedate=2021-08-11 }}&lt;/ref&gt;
* [[10 ноябр]]и [[соли 2020]] [[Арманистон]], [[Озарбойҷон]] ва [[Русия]] [[Созишномаи оташбас дар Қарабоғи Кӯҳӣ аз 10 ноябри соли 2020|Созишномаи оташбас дар Қарабоғи Кӯҳиро]] имзо карданд. Созишнома воридшавии нерӯҳои посдори сулҳи Русияро ба Қарабоғи Кӯҳӣ ва ба Озарбойҷон додани як қисми қаламрави Қарабоғи Кӯҳӣ, аз ҷумла шаҳри Шушаро пешбинӣ мекунад.&lt;ref&gt;[https://www.rbc.ru/politics/10/11/2020/5fa9b4249a794714efa5ea83?from=from_main_2 Армения заключила мир и пошла на уступки Азербайджану./ Арманистон сулҳ баст ва ба Озарбойҷон гузашт кард]&lt;/ref&gt; Боз нигаред:&lt;ref&gt;[https://asiaplus.news/2020/11/10/azerbajdzhan-armeniya-i-rossiya-obyavili-ob-okonchanii-vojny-v-nagornom-karabahe/ Озарбойҷон, Арманистон ва Русия дар бораи хатми ҷанг дар Қарабоғи Кӯҳӣ хабар доданд]&lt;/ref&gt; 
* Муфассал:[[Созишномаи оташбас дар Қарабоғи Кӯҳӣ аз 10 ноябри соли 2020 ]]
* [[9 ноябр]]и [[соли 2020]] Тибқи иттилои ''Fox News'', [[Ҷо Байден]] 50,2 фоизи овозҳои интихобкунандагонро ба даст овард. 74,5 миллион нафар одам овози худро ба ӯ додааст. (Интихоботи Президенти [[ИМА]] [[3 ноябр]] баргузор гардидааст) Ин нишондод нисбат ба [[Доналд Трамп]] 4 миллион нафар зиёдтар мебошад. Ба ҳамин тартиб, демократ Байден рекорди соли 2008 гузоштаи [[Барак Обама]]ро шикаст. Вай амалан 69,5 миллион овоз (52,93 фоиз) гирифта буд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/11/ascao-bajden-az-i-ati-shumorai-ziyodtarini-ovoz-oi-ba-nomzad-ba-prezidenti-ima-dodashuda-rekordi-obamaro-shikast/ |title=Ҷо Байден аз ҷиҳати шумораи зиёдтарини овозҳои ба номзад ба президенти ИМА додашуда рекорди Обамаро шикаст |accessdate=2022-11-04 |archivedate=2022-11-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221104155756/https://khovar.tj/2020/11/ascao-bajden-az-i-ati-shumorai-ziyodtarini-ovoz-oi-ba-nomzad-ba-prezidenti-ima-dodashuda-rekordi-obamaro-shikast/ }}&lt;/ref&gt;
* [[6 ноябр]]и [[соли 2020]] Тибқи маълумоти Донишгоҳи Хопкинс, то субҳи 6 ноябр шумораи умумии сироятёфтагон аз [[Дунёгирии COVID-19|COVID-19]] дар саросари ҷаҳон зиёда аз  '''49 016 480''' нафарро ташкил дода, аз ин беморӣ '''1 239 375''' нафар фавтиданд, ''34 979 953'' нафар шифо ёфтаанд, ва то ҳол дар ҷаҳон '''12 797 152''' ба ҳамин сироят гирифторанд.&lt;ref name=&quot;koronovirus.site&quot;&gt;{{Cite web |url=https://koronovirus.site/ |title=Коронавирус COVID-19 Global Cases/Донишгоҳи Хопкинс, Омори COVID-19 дар рӯзи 6.11.2020 |accessdate=2021-07-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210811195227/https://koronovirus.site/ |archivedate=2021-08-11 }}&lt;/ref&gt;
Вазъи сироятёфтагон аз рӯи кишварҳо (Омори COVID-19 дар рӯзи 6.11.2020):
# [[ИМА]] — сироятёфтагон — '''9 919 522''' нафар; фавтиданд — '''240 953''' нафар
# [[Ҳиндустон]] — сироятёфтагон — '''8 411 034''' нафар; фавтиданд — '''125 029''' нафар
# [[Бразилия]] — сироятёфтагон — '''5 614 258''' нафар; фавтиданд — '''161 779''' нафар
# [[Русия]] — сироятёфтагон — '''1 712 858''' нафар; фавтиданд — '''29 509''' нафар
# [[Фаронса]] — сироятёфтагон — '''1 601 367''' нафар; фавтиданд — '''39 037''' нафар
*'''Илова''' Инчунин ба шумораи умумии сироятёфтагоне, ки зиёда аз як миллион нафарро фаро гирифтаанд шаҳрвандони — [[Испания]], [[Аргентина]], [[Бритониёи Кабир]] ва [[Колумбия]] дохил шудаанд.&lt;ref name=&quot;koronovirus.site&quot;/&gt;
* [[5 ноябр]]и [[соли 2020]] Ба ҳолати то субҳи 5 ноябр шумораи умумии сироятёфтагон аз [[Дунёгирии COVID-19|COVID-19]] дар Тоҷикистон 11 ҳазору 219 нафарро ташкил медиҳад. Теъдоди шифо ёфтагон ба 10 494 нафар ва теъдоди фавтидагон аз коронавирус дар ҷумҳурӣ ба 83 нафар расид&lt;ref name=&quot;covid.tj&quot;/&gt;

== [[октябр]]и [[соли 2020]] ==
* [[26 октябр]]и [[соли 2020]] Вазирони корҳои хориҷии [[Арманистон]] ва [[Озарбойҷон]]  бо муовини котиби давлатии [[ИМА]] Стивен Биган мулоқот карданд ва пас аз он  сулҳи башардӯстонаро дар Қарабоғи Кӯҳӣ эълон карданд. Оташбас аз 26 октябр соати 08:00 эътибор пайдо мекунад.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://khovar.tj/rus/2020/10/ssha-obyavili-o-peremirii-v-karabahe/ |title=США объявили о перемирии в Карабахе |accessdate=2022-11-04 |archivedate=2022-11-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221104155750/https://khovar.tj/rus/2020/10/ssha-obyavili-o-peremirii-v-karabahe/ }}&lt;/ref&gt;
* '''Илова''' Низоъи Озарбойҷону Арманистон бар сари Қабароғи Куҳӣ аз охирин солҳои мавҷудияти Иттиҳоди Шӯравӣ идома дорад.&lt;ref name=&quot;centralasian.org&quot;&gt;[https://www.centralasian.org/a/30877995.html Арманистон аз &quot;шаби нисбатан ором&quot; дар Қарабоғи Куҳӣ хабар дод]&lt;/ref&gt; Аз 27 сентябр дар минтақаи баҳсии вилояти [[Қарабоғи Кӯҳӣ]] миёни нерӯҳои [[Арманистон]] ва [[Озарбойҷон]] задухӯрди шадид давом дорад.&lt;ref name=&quot;asiaplustj.info&quot;&gt;[https://asiaplus.news/tg/2020/09/28/zaduh%d3%afrdi-shadid-miyoni-ner%d3%af%d2%b3oi-armaniston-va-ozarboj%d2%b7on-dar-%d2%9barabo%d2%93i-k%d3%af%d2%b3%d3%a3/ Задухӯрди шадид миёни нерӯҳои Арманистон ва Озарбойҷон дар Қарабоғи Кӯҳӣ]&lt;/ref&gt;
* [[25 октябр]]и [[соли 2020]] Варзишкори амрикоӣ Ҷон Ҷонс дар рейтинги беҳтарин размандагони UFC, новобаста аз вазн, аз ҷои аввал ба фоидаи Ҳабиб даст кашид.&lt;ref&gt;[https://sputnik-tj.com/sport/20201025/1032146907/Lazzat-bar-Jons-joi-avvalro-dar-reytingi-UFC-ba-Nurmuhammadov-dod.html Лаззат бар: Ҷонс ҷои аввалро дар рейтинги UFC ба Нурмуҳаммадов дод]&lt;/ref&gt; Қаҳрамони UFC Ҳабиб Нурмуҳаммадов, пас аз ба итмом расонидани корномаи худ ҳамчун размикор, ният дорад мураббӣ шавад.&lt;ref&gt;[https://sputnik-tj.com/sport/20201025/1032146828/Malum-shud-ki-Habib-Nurmuammadov-pas-az-khatmi-karera-ash-chi-kor-khohad-kard-video.html Маълум шуд, ки Ҳабиб Нурмуҳаммадов пас аз хатми “карера”-аш чӣ кор хоҳад кард]&lt;/ref&gt;
* [[25 октябр]]и [[соли 2020]] Тибқи маълумоти Донишгоҳи Хопкинс, то субҳи 25 октябр шумораи умумии сироятёфтагон аз [[Дунёгирии COVID-19|COVID-19]] дар саросари ҷаҳон зиёда аз  '''42 924 533''' нафарро ташкил дода, аз ин беморӣ '''1 154 761''' нафар фавтиданд, 31 666 683 нафар шифо ёфтаанд, ва то ҳол дар ҷаҳон '''''10 103 089''''' ба ҳамин сироят гирифторанд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://koronovirus.site/ |title=Коронавирус COVID-19 Global Cases/Донишгоҳи Хопкинс, Омори COVID-19 дар рӯзи 25.10.2020 |accessdate=2021-07-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210811195227/https://koronovirus.site/ |archivedate=2021-08-11 }}&lt;/ref&gt;
Вазъи сироятёфтагон аз рӯи кишварҳо (Омори COVID-19 дар рӯзи 25.10.2020):
# :ИМА - сироятёфтагон — '''8 827 932''' нафар; фавтиданд — '''230 068''' нафар
# :Ҳиндустон - сироятёфтагон — '''7 863 892''' нафар; фавтиданд — '''118 567''' нафар
# :Бразилия - сироятёфтагон — '''5 381 224''' нафар; фавтиданд — '''156 926''' нафар
# :Русия - сироятёфтагон — '''1 497 167''' нафар; фавтиданд — '''25 821''' нафар
# :Испания - сироятёфтагон — '''1 110 372''' нафар; фавтиданд — '''34 752''' нафар
* [[24 октябр]]и [[соли 2020]] [[Ҳабиб Нурмуҳаммадов]]и русиягӣ дифои сеюми камарбанди қаҳрамони сабуки UFC-ро анҷом дода, рақиби амрикоии худ Ҷастин Гетҷиро мағлуб кард. Мубориза барои ҳарифон шиддатнок гузашт ва дар даври дуввум Ҳабиб бо усули буғӣ кардан ҳарифашро шикаст дод.&lt;ref&gt;[https://sputnik-tj.com/sport/20201025/1032146073/Uqob-boz-boloi-qulla-ast-Habib-Getjiro-maglub-kard.html. Уқоб боз болои қулла аст: Ҳабиб Гетҷиро бо усули &quot;буғӣ&quot; шикаст дод]{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; Пас аз набард Ҳабиб Нурмуҳаммадов гуфт, ки ин охирин набарди ӯ дар чемпионати UFC аст.&lt;ref&gt;[https://sportmail.ru/article/mma/43884805/?frommail=1 Хабиб Нурмагомедов победил Джастина Гэтжи и завершил карьеру]&lt;/ref&gt; 
* [[20 октябр]]и [[соли 2020]] Никола Пашинян ва Илҳом Алиев дар бораи гуфтушуниди ҳалли осоиштаи муноқиша дар Қарабоғи Кӯҳӣ дар ш. Москва изҳори розигӣ намудаанд, аммо онҳо дар мавқеи худ истодаанд&lt;ref&gt;[https://asiaplus.news/2020/10/20/pashinyan-i-aliev-gotovy-k-peregovoram-no-stoyat-na-svoyom/ Пашинян и Алиев &quot;готовы к переговорам&quot;, но стоят на своём]&lt;/ref&gt;
* [[19 октябр]]и [[соли 2020]] Тибқи маълумоти Донишгоҳи Хопкинс, то субҳи 19 октябр шумораи умумии сироятёфтагон аз [[Дунёгирии COVID-19|COVID-19]] дар саросари ҷаҳон зиёда аз  '''40 268 496''' нафарро ташкил дода, аз ин беморӣ '''1 118 294''' нафар фавтиданд, 30 111 748 нафар шифо ёфтаанд, ва то ҳол дар ҷаҳон '''''9 038 454''''' ба ҳамин сироят гирифторанд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://koronovirus.site/ |title=Коронавирус COVID-19 Global Cases/Донишгоҳи Хопкинс, Омори COVID-19 дар рӯзи 19.10.2020 |accessdate=2021-07-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210811195227/https://koronovirus.site/ |archivedate=2021-08-11 }}&lt;/ref&gt;
Вазъи сироятёфтагон аз рӯи кишварҳо (Омори COVID-19 дар рӯзи 19.10.2020):
# :ИМА - сироятёфтагон — '''8 387 799''' нафар; фавтиданд — '''224 730''' нафар
# :Ҳиндустон - сироятёфтагон — '''7 548 238''' нафар; фавтиданд — '''114 642''' нафар
# :Бразилия - сироятёфтагон — '''5 235 344''' нафар; фавтиданд — '''153 905''' нафар
# :Русия - сироятёфтагон — '''1 399 334''' нафар; фавтиданд — '''24 187''' нафар
# :Аргентина - сироятёфтагон — '''989 680''' нафар; фавтиданд — '''26 267''' нафар
* [[20 октябр]]и [[соли 2020]] Натиҷаҳои пешакии маъракаи муҳими  сиёсӣ - '''барӯйхатгирии аҳолӣ ва фонди манзили Ҷумҳурии Тоҷикистон''', аз 1 то 15 октябри соли 2020  гузаронида шуд. Натиҷаҳои пешакии барӯйхатгирии соли 2020 дар Тоҷикистон, аввали соли 2021 пешниҳод мешаванд&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/10/imr-z-r-zi-umumi-a-onii-omor-nati-a-oi-peshakii-bar-jhatgirii-a-ol-va-fondi-manzil-dar-to-ikiston-avvali-soli-2021-peshni-od-meshavand/ |title=Натиҷаҳои пешакии барӯйхатгирии аҳолӣ ва фонди манзил дар Тоҷикистон аввали соли 2021 пешниҳод мешаванд |accessdate=2022-11-04 |archivedate=2022-11-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221104155812/https://khovar.tj/2020/10/imr-z-r-zi-umumi-a-onii-omor-nati-a-oi-peshakii-bar-jhatgirii-a-ol-va-fondi-manzil-dar-to-ikiston-avvali-soli-2021-peshni-od-meshavand/ }}&lt;/ref&gt;
* [[19 октябр]]и [[соли 2020]] Ба ҳолати то субҳи 19 октябр шумори сироятёфтагон аз [[Дунёгирии COVID-19|COVID-19]] дар [[Тоҷикистон]]  '''10 ҳазору 493''' нафарро ташкил медиҳад. Теъдоди шифо ёфтагон ба '''9 511''' нафар ва теъдоди фавтидагон аз коронавирус дар ҷумҳурӣ ба '''80''' нафар расид.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.coronavirus-monitor.info/country/tajikistan/ |title=Статистика распространения коронавируса в Таджикистане на сегодня, 19 октября 2020 Омори Тоҷикистон дар рӯзи 19.10.2020 |accessdate=2021-07-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210817184035/https://coronavirus-monitor.info/country/tajikistan/ |archivedate=2021-08-17 }}&lt;/ref&gt;
* [[15 октябр]]и [[соли 2020]] 30 октябри соли 2020 мувофиқи Конститутсия (Қонуни Асосӣ)-и Тоҷикистон Президенти Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон  баъди интихоб шудан дар ҷаласаи муштараки Маҷлисҳои намояндагон ва миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон савганд ёд мекунад.&lt;ref&gt;[https://asiaplus.news/tg/2020/10/15/emomal%d3%a3-ra%d2%b3mon-30-oktyabr-bo-guzashti-nizom%d3%a3-savgand-yod-mekunad/]&lt;/ref&gt;
* [[14 октябр]]и [[соли 2020]] И.в. Президенти Ҷумҳурии Қирғизистон [[Сооронбой Жээнбеков]] 14 октябр фармонро «Дар бораи таъйин кардани сарвазир ва аъзои ҳукумати Ҷумҳурии Қирғизистон» имзо кард. Роҳбари Анҷумани тоҷикони кишвар, профессор Равшанбек Собиров муовини сарвазири ҶҚ таъйин шуд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/10/prezidenti-ir-iziston-ajati-navi-ukumatro-tasdi-kard-ro-bari-an-umani-to-ikoni-kishvar-muovini-sarvazir-tajin-shud/ |title=ПРЕЗИДЕНТИ ҚИРҒИЗИСТОН ҲАЙАТИ НАВИ ҲУКУМАТРО ТАСДИҚ КАРД. Роҳбари Анҷумани тоҷикони кишвар муовини сарвазир таъйин шуд |accessdate=2022-11-04 |archivedate=2022-11-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221104155803/https://khovar.tj/2020/10/prezidenti-ir-iziston-ajati-navi-ukumatro-tasdi-kard-ro-bari-an-umani-to-ikoni-kishvar-muovini-sarvazir-tajin-shud/ }}&lt;/ref&gt;
* [[12 октябр]]и [[соли 2020]] Тибқи маълумоти пешакии КМИР-и Тоҷикистон, сарвари давлати амалкунандаи ҷумҳурӣ [[Эмомалӣ Раҳмон]] дар маъракаи интихоботи президентӣ ғолиб омад. Ба ҷонибдории Эмомалӣ Раҳмон — '''90,92%''' ё худ — '''3 миллиону 837 ҳазору 927 нафар''' раъйдиҳандагон овоз доданд &lt;ref&gt;[https://asiaplus.news/tg/2020/10/12/emomal%d3%a3-ra%d2%b3mon-bori-pan%d2%b7um-dar-intihoboti-prezident%d3%a3-%d2%93olib-omad/ Эмомалӣ Раҳмон бори панҷум дар интихоботи президентӣ ғолиб омад]&lt;/ref&gt;
* [[9 октябр]]и [[соли 2020]] Тибқи маълумоти Донишгоҳи Хопкинс, то субҳи 9 октябр шумори умумии сироятёфтагон аз [[Дунёгирии COVID-19|COVID-19]] дар саросари ҷаҳон зиёда аз '''36 753 904''' нафарро ташкил дода, аз ин беморӣ '''1 066 856''' кас фавтиданд, 27 667 552 нафар шифо ёфтаанд&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://koronovirus.site/ |title=Коронавирус COVID-19 Global Cases/Донишгоҳи Хопкинс, Омори COVID-19 дар рӯзи 9.10.2020 |accessdate=2021-07-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210811195227/https://koronovirus.site/ |archivedate=2021-08-11 }}&lt;/ref&gt;
* [[9 октябр]]и [[соли 2020]] Ба ҳолати то субҳи 9 октябр шумори сироятёфтагон аз [[Дунёгирии COVID-19|COVID-19]] дар [[Тоҷикистон]] 10 ҳазору 097 нафарро ташкил медиҳад. Теъдоди шифо ёфтагон ба 8914 нафар ва теъдоди фавтидагон аз коронавирус дар ҷумҳурӣ ба 78 нафар расид.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.coronavirus-monitor.info/ |title=Онлайн карта, Мировая статистика Сабти Coronavirus COVID-19 дар рӯзи 9.10.2020 |accessdate=2021-07-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210703033519/https://coronavirus-monitor.info/ |archivedate=2021-07-03 }}&lt;/ref&gt;
* [[6 октябр]]и [[соли 2020]] Натиҷаҳои [[Интихоботи парлумонӣ дар Қирғизистон (2020)|интихоботи парлумонии рӯзи 4 октябри Қирғизистон]] беэътибор эълон шуданд.&lt;ref&gt;[https://asiaplus.news/tg/2020/10/06/nati%d2%b7a%d2%b3oi-intihoboti-porlumonii-%d2%9bir%d2%93iziston-beetibor-elon-shud/ Натиҷаҳои интихоботи парлумонии Қирғизистон беэътибор эълон шуд ]&lt;/ref&gt;
* [[5 октябр]]и [[соли 2020]] Тибқи маълумоти Донишгоҳи Хопкинс, шумори умумии сироятёфтагон аз COVID-19 дар саросари ҷаҳон зиёда аз 34,9 млн нафарро ташкил дода, аз ин беморӣ 1 025 647 кас фавтиданд.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;[https://asiaplus.news/tg/2020/10/05/sabti-boz-1-favt-az-covid-19-dar-r%d3%afz%d2%b3oi-istiro%d2%b3at/ Сабти боз 1 фавт аз COVID-19 дар рӯзҳои истироҳат]&lt;/ref&gt;
* [[5 октябр]]и [[соли 2020]] Ба ҳолати то субҳи 5 октябр шумори сироятёфтагон аз [[Дунёгирии COVID-19|COVID-19]] дар [[Тоҷикистон]] 9 ҳазору 935 нафарро ташкил медиҳад. теъдоди фавтидагон аз коронавирус дар ҷумҳурӣ боз 1 нафар зиёд шуда, аз оғози пандемия ба 78 нафар расид.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;
* [[27 сентябр]] - [[15 октябр]]и [[соли 2020]]  Дар минтақаи баҳсии вилояти [[Қарабоғи Кӯҳӣ]] миёни нерӯҳои [[Арманистон]] ва [[Озарбойҷон]] задухӯрди шадид давом дорад.&lt;ref name=&quot;asiaplustj.info&quot;/&gt;
* '''Илова''' Низоъи Озарбойҷону Арманистон бар сари Қабароғи Куҳӣ аз охирин солҳои мавҷудияти Иттиҳоди Шӯравӣ идома дорад. Минтақаи мазкур, ки бештари бошандагонаш арманӣ ҳастанд, дар соли 1991 эълом кард, ки аз Озарбойҷон ҷудо ва мустақил мешавад.&lt;ref name=&quot;centralasian.org&quot;/&gt;
== [[сентябр]]и [[соли 2020]] ==
* [[16 сентябр]]и [[соли 2020]] Теъдоди афроди олуда ба вируси корона дар ҷаҳон ба беш аз 29 миллион нафар расидааст, ки аз ин теъдод  дасти ‌кам 933 ҳазор нафар ҷони худро аз даст дода ва ҳудуди 21 миллион нафар  ҳам беҳбуд ёфтаанд.&lt;ref&gt;[https://sputnik-tj.com/asia/20200916/1031908238/Shumori-jonbokhtagon-az-virusi-korona-dar-iran-ba-23-hazoru-453-nafar-rasid.html / Шумори ҷонбохтагон аз вируси корона дар Эрон ба 23 ҳазору 453 нафар расид]&lt;/ref&gt;
* [[15 сентябр]]и [[соли 2020]] Расман ба иттилои Вазорати тандурустии ҶТ, аз 30 апрел то 15 сентябри с. 2020 9 ҳазору 129 ҳолати гирифторшавӣ ба коронавирус ошкор шуда, аз ин 7 ҳазору 896 нафар ё 86,4%-и беморон шифо ёфтанд, теъдоди фавтидагон аз ин беморӣ ба 73 нафар расид.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://sputnik-tj.com/incidents/20200915/1031905266/Afzoishi-favt-az-COVID-19-dar-Tojikiston-tasdiqi-Vazorat.html/ |title=Афзоиши фавт аз COVID-19 дар Тоҷикистон: тасдиқи Вазорат  |accessdate=2021-07-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200925010649/https://sputnik-tj.com/incidents/20200915/1031905266/Afzoishi-favt-az-COVID-19-dar-Tojikiston-tasdiqi-Vazorat.html |archivedate=2020-09-25 }}&lt;/ref&gt;
* [[14 сентябр]]и [[соли 2020]] /АМИТ «Ховар»/ Қарори Раиси Комиссияи марказии интихобот ва раъйпурсии Ҷумҳурии Тоҷикистон  Бахтиёр  Худоёрзода дар бораи бақайдгирии номзадҳо ба мансаби Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон қабул гардид.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/09/arori-raisi-kmir-dar-borai-ba-ajdgirii-nomzad-o-ba-mansabi-prezidenti-um-urii-to-ikiston-ba-tasvib-rasid/ |title=Қарори Раиси КМИР дар бораи бақайдгирии номзадҳо ба мансаби Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон ба тасвиб расид |accessdate=2022-11-04 |archivedate=2020-10-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201008230514/https://khovar.tj/2020/09/arori-raisi-kmir-dar-borai-ba-ajdgirii-nomzad-o-ba-mansabi-prezidenti-um-urii-to-ikiston-ba-tasvib-rasid/ }}&lt;/ref&gt;  
* [[12 сентябр]]и [[соли 2020]] /АМИТ «Ховар»/ Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон ҷиҳати иштирок дар тантанаҳои ҷашнӣ бахшида ба 5500-солагии Саразм, ба ин макони таърихӣ ташриф оварданд. Дар ин мавзеи бостонӣ муаррифии Рамзи Саразм, бо баландии 27 метр,  Дарвозаи Саразм, Осорхонаи таърихӣ-бостоншиносии Саразм бо иштироки Пешвои миллат сурат гирифт.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/09/ishtiroki-peshvoi-millat-emomal-ra-mon-dar-tantana-oi-ashni-5500-solagii-sarazm1/ |title=Иштироки Пешвои миллат Эмомалӣ Раҳмон дар тантанаҳои ҷашни 5500-солагии Саразм |accessdate=2022-11-04 |archivedate=2022-11-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221104155739/https://khovar.tj/2020/09/ishtiroki-peshvoi-millat-emomal-ra-mon-dar-tantana-oi-ashni-5500-solagii-sarazm1/ }}&lt;/ref&gt;
* [[11 сентябр]]и [[соли 2020]] Рӯзномаи «Ҷавонони Тоҷикистон» ба муносибати ҷашни 90-солагии худ дар ҳаҷми 90 саҳифа ба нашр расид.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/09/r-znomai-avononi-to-ikiston-dar-a-mi-90-sa-ifa-ba-nashr-rasid/ |title=Рӯзномаи «Ҷавонони Тоҷикистон» дар ҳаҷми 90 саҳифа ба нашр расид |accessdate=2022-11-04 |archivedate=2022-11-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221104155744/https://khovar.tj/2020/09/r-znomai-avononi-to-ikiston-dar-a-mi-90-sa-ifa-ba-nashr-rasid/ }}&lt;/ref&gt; 
* [[8 сентябр]]и [[соли 2020]] Паёми Пешвои миллат Эмомалӣ Раҳмон ба ифтихори 29-умин солгарди истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон &lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/09/payomi-shodboshii-peshvoi-millat-emomal-ra-mon-ba-iftihori-29-umin-solgardi-isti-loli-davlatii-um-urii-to-ikiston/ |title=Паёми Пешвои миллат Эмомалӣ Раҳмон ба ифтихори 29-умин солгарди истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон |accessdate=2022-11-04 |archivedate=2022-11-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221104155741/https://khovar.tj/2020/09/payomi-shodboshii-peshvoi-millat-emomal-ra-mon-ba-iftihori-29-umin-solgardi-isti-loli-davlatii-um-urii-to-ikiston/ }}&lt;/ref&gt;

== [[август]]и [[соли 2020]] ==
* [[10 август]]и [[соли 2020]] /АМИТ «Ховар»/ Шурӯъ аз оғози пандемияи коронавирус то имрӯз шумораи гирифторони COVID-19 бо ошкор гардидани 219 598 ҳолати нав давоми шабонарӯзи охир дар ҷаҳон ба 20 026 161 нафар расид. Шумораи зиёди ҳолатҳои сироятёбӣ дар ИМА ба қайд гирифта шудааст — 5 199 444. Баъдан Бразилия (3 035 582), Ҳиндустон (2 215 074), Россия (887 536), Африқои Ҷанубӣ (559 859), Мексика (480 278), Перу (478 024), Колумбия (387 481) Чили (373 056) ва Испания (361 442) ҷойгиранд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/08/shumorai-giriftoroni-covid-19-dar-a-on-ba-besh-az-20-million-nafar-rasid/ |title=Шумораи гирифторони COVID-19 дар ҷаҳон ба беш аз 20 миллион нафар расид  бештар... |accessdate=2022-11-04 |archivedate=2022-11-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221104155807/https://khovar.tj/2020/08/shumorai-giriftoroni-covid-19-dar-a-on-ba-besh-az-20-million-nafar-rasid/ }}&lt;/ref&gt;
* [[10 август]]и [[соли 2020]] /АМИТ «Ховар»/ Вазорати маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон тавсия додааст: [[17 август]]и соли равон  дар ҳамаи муассисаҳои таълимӣ, новобаста аз шакли ташкилию ҳуқуқӣ соли таҳсили 2020-2021 оғоз меёбад. Барои тамоми муассисаҳои таҳсилоти олии касбии мамлакат, ки дар низоми таҳсилоти кредитӣ фаъолият менамоянд, тибқи Стандарту барномаҳои таълимӣ дар як ҳафта дар ҳаҷми 15 соат ва дар як рӯз дар ҳаҷми 3 соат дарсҳои фаъол ташкил ва ба роҳ монда мешаванд. Барои давомнокии дарсҳо дар муассисаҳои таълимӣ дар ин тартиб 3 тавсия мешниҳод карда шудааст.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/08/maktab-o-dar-sharoiti-pandemiya-vazorati-maorif-va-ilm-tartibi-barguzorii-dars-o-dar-muassisa-oi-talimiro-ba-tasvib-rasond/ |title=Вазорати маориф ва илм тартиби баргузории дарсҳо дар муассисаҳои таълимиро ба тасвиб расонд  бештар... |accessdate=2022-11-04 |archivedate=2022-11-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221104155744/https://khovar.tj/2020/08/maktab-o-dar-sharoiti-pandemiya-vazorati-maorif-va-ilm-tartibi-barguzorii-dars-o-dar-muassisa-oi-talimiro-ba-tasvib-rasond/ }}&lt;/ref&gt;
* [[9 август]]и [[соли 2020]] Рӯзи 9 август дар Беларус интихоботи президентӣ баргузор шуд. Ба иттилои расмӣ, раиси ҷумҳури феълӣ [[Александр Лукашенко]] 80,08 дарсади ройи мардумро соҳиб шудааст. Мақомот мегӯянд, 10,09 дарсади мардум аз Светлана Тихановская, рақиби асосии Лукашенко, пуштибонӣ карданд.&lt;ref&gt;[https://www.ozodi.org/a/belarus-pas-az-intikhobot/30777452.html/ Беларус баъд аз интихобот: Чӣ мегузарад?  бештар...]&lt;/ref&gt;
* [[6 август]]и [[соли 2020]] /АМИТ «Ховар»/.  Дар ҷаласаи дуюми якҷояи Маҷлиси миллӣ ва Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон, даъвати шашум қарор қабул гардид, ки Интихоботи [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] рӯзи якшанбе, [[11 октябр]]и [[соли 2020]]  таъйин карда шавад.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/08/5555sfsyfr-zi-intihoboti-prezidenti-um-urii-to-ikiston-tain-karda-shud/ |title=Рӯзи Интихоботи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон таъйин карда шуд бештар... |accessdate=2022-11-04 |archivedate=2022-11-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221104155744/https://khovar.tj/2020/08/5555sfsyfr-zi-intihoboti-prezidenti-um-urii-to-ikiston-tain-karda-shud/ }}&lt;/ref&gt;
* [[5 август]]и [[соли 2020]] Рӯзи [[5 август]] дар бандари шаҳри [[Байрут]] миқдори зиёди селитраи аммиак таркид. Дар ин таркиш ҳудуди 6 ҳазор нафар захмӣ шуда, 300 ҳазор нафар бехонаву ҷо шуданд. Ҳасан Диёб, нахуствазири [[Лубнон]], дар пайи эътирозҳои густурдаи мардумӣ рӯзи [[10 август]] аз мақомаш истеъфо дод.&lt;ref&gt;[https://www.ozodi.org/a/30777286.html/ Таркиши Байрут. Ҳукумати Лубнон пас аз эътирозҳо истеъфо дод.  бештар...]&lt;/ref&gt;

== [[июл]]и [[соли 2020]] ==
* [[6 июл]]и [[соли 2020]] /АМИТ «Ховар»/ дар [[ноҳияи Данғара]]и [[вилояти Хатлон]] бузургтарин фабрикаи парандапарварӣ ба истифода  дода мешавад. Ин комплекси муҳташами парандапарварӣ дар деҳаи Хоҷа Шақиқи Балхии Ҷамоати деҳоти Себистони ноҳияи мазкур  бунёд гардида, мувофиқи лоиҳа, дар ин ҷо 24 бинои мурғхона — ҳар кадом бо дарозии 96 метр бунёд мегардад.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/07/ab-ai-buzurgi-sozandag-dar-sha-ru-de-oti-to-ikiston-dar-dan-ara-kompleksi-mu-tashami-parandaparvar-ba-istifoda-doda-meshavad/ |title=Дар Данғара комплекси муҳташами парандапарварӣ ба истифода дода мешавад  бештар... |accessdate=2022-11-04 |archivedate=2022-11-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221104155801/https://khovar.tj/2020/07/ab-ai-buzurgi-sozandag-dar-sha-ru-de-oti-to-ikiston-dar-dan-ara-kompleksi-mu-tashami-parandaparvar-ba-istifoda-doda-meshavad/ }}&lt;/ref&gt;
* [[6 июл]]и [[соли 2020]] /АМИТ «Ховар»/ Шабонарӯзи гузашта (5 июл) дар [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]] 49 ҳолати нави сироятёбӣ ба COVID-19 ошкор гардида, шумораи онҳо дар муддати аз 30 апрел то 6 июл ба 6262 нафар расид.Ба иттилои манбаъ, то имрӯз дар мамлакат 4914 нафар ё худ 78,4%-и гирифторони COVID-19 шифо ёфта, аз ин беморӣ 53 нафар фавтидаанд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/07/covid-19-dar-to-ikiston-shumorai-giriftoroni-koronavirusi-nav-ba-6262-nafar-rasid/ |title=Дар Тоҷикистон шумораи гирифторони коронавируси нав ба 6262 нафар расид  бештар... |accessdate=2022-11-04 |archivedate=2022-11-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221104155756/https://khovar.tj/2020/07/covid-19-dar-to-ikiston-shumorai-giriftoroni-koronavirusi-nav-ba-6262-nafar-rasid/ }}&lt;/ref&gt; (то 15 июн дар ҶТ 5097 нафар кас гирифтори COVID-19 буд)
* Имрӯзҳо дар 85 беморхонаи ҷумҳурӣ зиёда аз 7 ҳазору 500 табиб ва 25 ҳазор корманди миёнаи тиб барои табобати сироятёфтагон сафарбар шудаанд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/07/covid-19-dar-to-ikiston-shumorai-giriftoroni-koronavirusi-nav-ba-6262-nafar-rasid/ |title=Дар Тоҷикистон шумораи гирифторони коронавируси нав ба 6262 нафар расид бештар... |accessdate=2022-11-04 |archivedate=2022-11-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221104155756/https://khovar.tj/2020/07/covid-19-dar-to-ikiston-shumorai-giriftoroni-koronavirusi-nav-ba-6262-nafar-rasid/ }}&lt;/ref&gt;
* [[6 июл]]и [[соли 2020]] /АМИТ «Ховар»/ дар муддати 4 ҳафтаи гузашта (аз 15 июн то 6 июл) дар ҷаҳон ба сирояти COVID-19 зиёда аз 3 500 000 кас гирифтор шудаанд. Тибқи маълумоти нави СУТ, давоми шабонарӯзи гузашта 175 499 ҳолати нави гирифторшавӣ ба COVID-19 ошкор шуда, 3 572 нафар сироятшудагон фавтидаанд. Шумораи умумии ҳолатҳои ошкоршудаи COVID-19 дар ҷаҳон 11 580 119 нафар ва теъдоди фавтидагон 537 179 кас мебошад. Ҳамзамон то имрӯз дар ҷаҳон 6 547 935 нафар гирифторони ин беморӣ шифо ёфтаанд.&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;&gt;{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/07/covid-19-shumorai-giriftoroni-koronavirus-dar-a-on-besh-az-11-5-million-nafar-gardid/ |title=Шумораи гирифторони коронавирус дар ҷаҳон беш аз 11,5 миллион нафар гардид бештар... |accessdate=2022-11-04 |archivedate=2022-11-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221104155747/https://khovar.tj/2020/07/covid-19-shumorai-giriftoroni-koronavirus-dar-a-on-besh-az-11-5-million-nafar-gardid/ }}&lt;/ref&gt;

::Ба даҳгонаи кишварҳое, ки дар онҳо теъдоди зиёди гирифторони коронавирус ба қайд гирифта шудааст (омори 6 июли  с 2020): 
# ИМА (2 983 155 нафар), 
# Бразилия (1 604 585), 
# Ҳиндустон (699 402), 
# Россия (687 862), 
# Перу (302 718), 
# Испания (297 625), 
# Чили (295 532), 
# Британияи Кабир (285 416), 
# Мексика (256 848)  
# Италия (241 611) дохил мешаванд.&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;/&gt;
* [[2 июл]]и [[соли 2020]] Дар шаҳри [[Хуҷанд]] дар кӯчаи Шарқ гузаргоҳи зеризаминии мавзеи бозори марказии «Панҷшанбе» мавриди баҳрабардорӣ қарор дода шуд....Иншооти мазкур ба маблағи 20 миллион сомонӣ сохта ба истифода дода шуд.... Масоҳати умумии қитъаи замини ҷудогардида 5054,4 м2, дарозии иншоот 260, бараш 18 метр буда, аз 10 даромад иборат аст. Ин дарозтарин гузаргоҳи зеризаминӣ дар Тоҷикистон ва дар минтақаи Осиёи Марказӣ мебошад.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/07/daroztarin-guzargo-i-zerizamin-dar-to-ikiston-va-osiyoi-markaz-on-imr-z-dar-sha-ri-hu-and-dar-mavzei-bozori-markazii-pan-shanbe-mavridi-istifoda-aror-doda-shud/ |title=ДАРОЗТАРИН ГУЗАРГОҲИ ЗЕРИЗАМИНӢ ДАР ТОҶИКИСТОН ВА ОСИЁИ МАРКАЗӢ. бештар... |accessdate=2022-11-04 |archivedate=2022-11-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221104155826/https://khovar.tj/2020/07/daroztarin-guzargo-i-zerizamin-dar-to-ikiston-va-osiyoi-markaz-on-imr-z-dar-sha-ri-hu-and-dar-mavzei-bozori-markazii-pan-shanbe-mavridi-istifoda-aror-doda-shud/ }}&lt;/ref&gt;
* [[2 июл]]и [[соли 2020]] Шӯрои Амнияти [[Созмони Милали Муттаҳид]] қатънома '''дар бораи оташбаси &quot;пурра ва фаврӣ&quot;''' дар саросари ҷаҳон барои мубориза бо пандемияи коронавирус, ки беш аз ним миллион нафар ҷони худро аз даст додааст, қабул кард, хабар медиҳад вебсайти UN News. Ин даъват ба амалиёти низомӣ алайҳи &quot;Давлати Исломӣ&quot;(ДАИШ), &quot;Алқоида&quot;, &quot;Ҷабҳаи ал-Нусра&quot;  ва дигар ташкилотҳои террористӣ дахл надорад.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://fergana.site/news/119718/{{!}}title=Совбез |title=ООН принял резолюцию о прекращении войн для борьбы с коронавирусом/ бештар... |accessdate=2021-07-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221104155740/https://fergana.site/news/119718/%7Ctitle=%D0%A1%D0%BE%D0%B2%D0%B1%D0%B5%D0%B7 |archivedate=2022-11-04}}&lt;/ref&gt;

== [[июн]]и [[соли 2020]] ==
* [[15 июн]]и [[соли 2020]] Мақомоти Тоҷикистон бахше аз маҳдудиятҳои вобаста ба коронавируси навро дар шаҳри [[Душанбе]] бекор карданд ва ба фаъолияти дубораи даҳҳо кошонаи ҳусну сартарошхона, нуқтаҳои фурӯши телефон ва бозорҳои либос иҷозаи фаъолият доданд. Кори ин бозору марказҳои хидматрасонӣ ​аз охири моҳи апрел ба далели паҳншавии бемории COVID-19 мутаваққиф шуда буд. Ба иттилои шаҳрдории Душанбе рӯзи [[15 июн]] ҳудуди 10 200 тоҷир дубора ба кори худ шурӯъ карданд.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ozodi.org/a/30671579.html|title=Бахше аз маҳдудиятҳои вобаста ба коронавирус дар Тоҷикистон бекор шуд.|author=|website=www.khovar.tj|date=|publisher= |lang=tg|accessdate=2020-06-16}}&lt;/ref&gt; 
* [[15 июн]]и [[соли 2020]] /АМИТ «Ховар»/. Тибқи охирин маълумоти СУТ, дар ҷаҳон давоми шабонарӯзи гузашта 123 783 ҳолати нави гирифторшавӣ ба COVID-19 ошкор шуда, 3 258 бемор фавтидаанд. Ҳамин тариқ, шумораи умумии ҳолатҳои ошкоршудаи COVID-19 дар ҷаҳон 7 989 586 буда, теъдоди фавтидагон 435 491 мебошад.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://khovar.tj/2020/06/covid-19-shumorai-giriftoroni-koronavirus-dar-a-on-ba-8-million-nafar-nazdik-meshavad/|title=COVID-19. Шумораи гирифторони коронавирус дар ҷаҳон ба 8 миллион нафар наздик мешавад|author=|website=www.khovar.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2020-06-16|archivedate=2020-06-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200615212701/https://khovar.tj/2020/06/covid-19-shumorai-giriftoroni-koronavirus-dar-a-on-ba-8-million-nafar-nazdik-meshavad/}}&lt;/ref&gt;
* [[15 июн]]и [[соли 2020]] /АМИТ «Ховар»/. Дар муддати аз 30 апрел то соати 18:00 дақиқаи 15 июн дар Ҷумҳурии Тоҷикистон 5097 нафар бо ташхиси сирояти коронавируси нави CОVID-19 ошкор гардида, аз ин беморӣ то кунун дар мамлакат 3503 (68,7%) нафар шифо ёфтаанд. Ҳамзамон, то таърихи зикргардида дар мамлакат аз ин беморӣ 50 нафар фавтидаанд.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://khovar.tj/2020/06/habari-favr-dar-to-ikiston-62-olati-navi-siroyatyob-ba-covid-19-ba-ajd-girifta-shud/|title=Дар Тоҷикистон 62 ҳолати нави сироятёбӣ ба COVID-19 ба қайд гирифта шуд|author=|website=www.ozodi.org|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2020-06-16|archivedate=2020-06-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200615212644/https://khovar.tj/2020/06/habari-favr-dar-to-ikiston-62-olati-navi-siroyatyob-ba-covid-19-ba-ajd-girifta-shud/}}&lt;/ref&gt;
* [[15 июн]]и [[соли 2020]] Бисёр кишварҳои аврупоӣ шурӯъ аз 15-16-уми июн марзҳои худро ба рӯи кишварҳои ҳамсоя боз мекунанд ва ин як қадами бузург дар паи се моҳи маҳдудиятҳо мебошад. Олмон, Белгия, Фаронса, Юнон ва Ҷумҳурии Чех дар миёни кишварҳое мебошанд, ки аз имрӯз ва Австрия аз 16 июн марзҳоро боз мекунанд. Бозкушоии ҳамоҳангшудаи марзҳо дар ҳоле ҷараён дорад, ки ҳафтаи гузашта Комиссиюни Аврупо машварат дод, ки кишварҳои узв марзҳояшонро боз кунанд. Бозкушоии марзҳо бештар марбут ба шаҳрвандони [[Иттиҳоди Аврупо]], [[Бритониё]] (Пас аз [[31 январ]]и [[соли 2020]], [[Бритониё]] аз иттиҳод хориҷ шуд) ва аксар [[Кишварҳои узви Иттиҳоди Аврупо|кишварҳои ҳавзаи Шенген]]  мебошад.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ozodi.org/a/30671232.html|title= Аврупо марзҳоро боз мекунад, Амрикову Осиё ҳамоно бо хуруҷи вирус дастбагиребонанд|author=|website=www.ozodi.org|date=|publisher= |lang=tg|accessdate=2020-06-16}}&lt;/ref&gt; 
* [[14 июн]]и [[соли 2020]] Чин даҳлези нави нақлиётии худро ба Узбекистон боз мекунад. Дар мавриди роҳандозии нахустин блок-поезд дар даҳлези чандҳолата (мультимодальный)-и Чин-Қирғизистон-Узбекистон аввали июн дафтари матбуоти Вазорати сармоягузорӣ ва тиҷорати берунии Узбекистон хабар дод. Гуфта мешавад, ки блок-поезд бо 25 контейнер ба Тошканд тавассути истгоҳи роҳи оҳани “Лонжу”-и музофоти Гонсу (Чин) тариқи Қошғар ба Шинҷон ва порти Иркештами Қирғизистон, аз он ҷо ба шаҳри Ӯш ва минбаъд ба самти Узбекистон меравад.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ozodi.org/a/сарнавишти-роҳи-оҳани-чин-то-тоҷикистон/30669994.html|title= Даҳлези нав ва сарнавишти роҳи оҳан аз Чин то Тоҷикистон|author=|website=www.khovar.tj|date=|publisher= |lang=tg|accessdate=2020-06-16}}&lt;/ref&gt;

== [[май]]и [[соли 2020]] ==
* [[30 май]]и [[соли 2020]] /АМИТ «Ховар»/.  30 май  дар Тоҷикистон 3807 нафар бо ташхиси сирояти коронавируси нави COVID-19 ошкор гардида, аз ин беморӣ то кунун дар мамлакат 1865 нафар шифо ёфтаанд. Ҳамзамон, то таърихи зикргардида дар мамлакат аз ин беморӣ 47 нафар фавтидаанд.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://khovar.tj/2020/05/covid-19-dar-to-ikiston-3807-nafar-bo-tashhisi-siroyati-koronavirusi-navi-covid-19-oshkor-gardidaast/|title=COVID-19. Дар Тоҷикистон 3807 нафар бо ташхиси сирояти коронавируси нави COVID-19 ошкор гардидааст|author=|website=www.khovar.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2020-05-30|archivedate=2020-05-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200531174436/https://khovar.tj/2020/05/covid-19-dar-to-ikiston-3807-nafar-bo-tashhisi-siroyati-koronavirusi-navi-covid-19-oshkor-gardidaast/}}&lt;/ref&gt;
* [[28 май]]и [[соли 2020]] /АМИТ «Ховар»/. Дар ҷаҳон шумораи гирифторони навъи нави коронавируси COVID-19 давоми шабонарӯзи гузашта 106 ҳазору 475 нафар зиёд шуда, ба '''5 миллиону 814 ҳазору 593''' нафар расид. Ҳамзамон аз ин теъдод то имрӯз 2 миллиону 515 ҳазору 490 кас шифо ёфтаанд ва 357 ҳазору 977 тан вафот кардаанд, хабар медиҳад АМИТ «Ховар» бо истинод ба маълумоти Созмони умумиҷаҳонии тандурустӣ (СУТ).&lt;ref name=&quot;ReferenceC&quot;&gt;{{Cite web|url=http://khovar.tj/2020/05/covid-19-shumorai-giriftoroni-koronavirus-dar-a-on-besh-az-5-8-million-nafar-gardid/|title=COVID-19. Шумораи гирифторони коронавирус дар ҷаҳон беш аз 5,8 миллион нафар гардид|author=|website=www.khovar.tj|date=|publisher= |lang=tg|accessdate=2020-05-30}}&lt;/ref&gt;
* [[28 май]]и [[соли 2020]] /АМИТ «Ховар»/. Ба даҳгонаи кишварҳое, ки дар онҳо теъдоди зиёди гирифторони коронавирус ба қайд гирифта шудааст, ИМА (1 746 217 нафар), Бразилия (414 661), Россия (379 051), Испания (283 849), Британияи Кабир (231 139), Италия (231 139), Франсия (182 913), Германия (181 895), Туркия (159 797) ва Ҳиндустон (159 054) дохил мешаванд. Аз ҳама бештар беморон дар ИМА (490 151), Испания (196 958), Бразилия (166 647), Германия (163 200), Россия (150 993), Италия (147 101), Туркия (122 793), Эрон (112 988), Чин (78 288) ва Ҳиндустон (67 929) шифо ёфтаанд. Ба қатори давлатҳое, ки дар онҳо т'''еъдоди зиёди ҳолатҳои фавт''' ба қайд гирифта шудааст, '''ИМА (102 114 нафар), Британияи Кабир (37 460), Италия (33 072), Франсия (28 596), Испания (27 118), Бразилия (25 697), Белгия (9 388), Мексика (8 597), Германия (8 533) ва Эрон (7627)''' шомил мебошанд.&lt;ref name=&quot;ReferenceC&quot;/&gt;
* [[26 май]]и [[соли 2020]] Кумитаи дин ва танзими расму маросими миллӣ дар Тоҷикистон ба мақомоти маҳаллии кишвар дастур додааст, ки то беҳбуди вазъият барои баргузории маросимҳои арӯсӣ ба сокинон иҷозат надиҳад.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ozodi.org/a/30635131.html|title=Дар Тоҷикистон гузарондани тӯю маъракаҳоро манъ карданд. Сабаб бемории COVID-19|author=|website=www.ozodi.org|date=|publisher= |lang=tg|accessdate=2020-05-30}}&lt;/ref&gt;
* [[24 май]]и [[соли 2020]] Ҷӯрабек Назрӣ (Назриев), донишманд ва овозхони маъруфи тоҷик, рӯзи 24-уми май дар 74-солагӣ даргузашт.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ozodi.org/a/%D2%B7%D3%AF%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA-%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D1%80%D3%A3-%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B3%D1%83%D0%B7%D0%B0%D1%88%D1%82/30631152.html|title=Ҷӯрабек Назрӣ, донишманд ва овозхони маъруфи тоҷик даргузашт.|author=|website=www.ozodi.org|date=|publisher= |lang=tg|accessdate=2020-05-30}}&lt;/ref&gt; 
* [[24 май]]и [[соли 2020]] Шӯрои уламои Тоҷикистон қарор кард, ки Иди [[Рамазон]] ё Фитр дар Тоҷикистон 24 май фаро мерасад, аммо ба фарқ аз солҳои гузашта намози ид ва идгардак баргузор намегардад. Мақомот аз сокинон хостаанд, идро дар хона бо аъзои оила ҷашн гиранд. Ин тасмим ба густариши коронавируси нав дар Тоҷикистон рабт дорад, ки дар бист рӯзи ахир ба тақрибан ду ҳазор нафар сироят карда, боис ба марги 41 нафар шудааст.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ozodi.org/a/30623662.html|title=Иди Фитр дар Тоҷикистон 24 май аст, вале бе намози дастҷамъӣ|author=|website=www.ozodi.org|date=|publisher= |lang=tg|accessdate=2020-05-30}}&lt;/ref&gt;
* [[17 май]]и [[соли 2020]] /АМИТ «Ховар»/. 17 май дар Ҷумҳурии Тоҷикистон 1524  ҳолати сирояти коронавируси нави КОВИД-19 ошкор гардида, аз ин беморӣ 39  нафар фавтидаанд.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://khovar.tj/2020/05/habari-favr-shumorai-giriftoroni-koronavirus-dar-to-ikiston-ba-1524-nafar-rasid/|title=ХАБАРИ ФАВРӢ! Шумораи гирифторони коронавирус дар Тоҷикистон ба 1524 нафар расид|author=|website=www.khovar.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2020-05-30|archivedate=2020-05-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200528225549/http://khovar.tj/2020/05/habari-favr-shumorai-giriftoroni-koronavirus-dar-to-ikiston-ba-1524-nafar-rasid/}}&lt;/ref&gt;
* [[12 май]]и [[соли 2020]] Комиссияи олии «Бародарии инсонӣ», ки қароргоҳаш дар Амороти Муттаҳидаи Араб воқеъ аст, аз тамоми мардуми ҷаҳон даъват ба амал овард, ки рӯзи панҷшанбе, 14 май тибқи оини дин, мазҳаб ва таълимоти худ даст ба дуо бардоранд, аз Худованд илтиҷо намоянд, ки   COVID-19-ро  бартараф созад, инсониятро аз ранҷу азобҳои имрӯза наҷот диҳад ва ба олимон кумак кунад, то табобати онро пайдо намоянд ва дунёро аз оқибатҳои тиббӣ, иқтисодӣ ва гуманитарии пандемияи коронавирус наҷот диҳанд.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://khovar.tj/2020/05/bad-az-pandemiya-zamin-be-tarin-makon-baroi-zindagii-insoniyat-ho-ad-shud-a-on-baroi-hotima-yoftani-pandemiyai-covid-19-dast-ba-duo-mebardorad/|title=Ҷаҳон барои хотима ёфтани пандемияи COVID-19 даст ба дуо мебардорад|author=|website=www.khovar.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2020-05-30|archivedate=2020-05-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200525111308/http://khovar.tj/2020/05/bad-az-pandemiya-zamin-be-tarin-makon-baroi-zindagii-insoniyat-ho-ad-shud-a-on-baroi-hotima-yoftani-pandemiyai-covid-19-dast-ba-duo-mebardorad/}}&lt;/ref&gt;
* [[12 май]]и [[соли 2020]] Мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатии шаҳри Душанбе бо мақсади ҳифзи тандурустии сокинони пойтахт аз пешгирии бемории сироятии коронавирус (COVID-19) қатъ намудани  фаъолияти ҳамаи бозорҳои фурӯши либосаи шаҳрро, новобаста аз шакли моликият ва тобеияти идоравӣ то 31 майи соли 2020 тамдид намуд &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://khovar.tj/2020/05/habari-favr-shumorai-giriftoroni-koronavirus-dar-to-ikiston-ba-461-nafar-rasid/|title=Қатъи фаъолияти бозорҳои фурӯши либос дар шаҳри Душанбе то 31 май тамдид карда шуд|author=|website=www.khovar.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2020-05-30|archivedate=2020-05-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200529220050/https://khovar.tj/2020/05/habari-favr-shumorai-giriftoroni-koronavirus-dar-to-ikiston-ba-461-nafar-rasid/}}&lt;/ref&gt;
* [[7 май]]и [[соли 2020]] 7 май дар Тоҷикистон 82 ҳолати нави сироятёбӣ аз COVID-19 ба қайд гирифта шуда, шумораи беморон ба 461 нафар расид. Ҳамзамон, давоми шабонарӯзи гузашта 4 ҳолати фавт сабт гардида, дар умум 12 нафар беморони гирифтори ин навъи нави коронавирус фавтидаанд.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://khovar.tj/2020/05/yvmyvcovid-19-ati-faoliyati-bozor-oi-fur-shi-libos-dar-sha-ri-dushanbe-to-31-maj-tamdid-karda-shud/|title=ХАБАРИ ФАВРӢ! Шумораи гирифторони коронавирус дар Тоҷикистон ба 461 нафар расид|author=|website=www.khovar.tj|date=|publisher= |lang=tg|accessdate=2020-05-30}}&lt;/ref&gt;

== [[апрел]]и [[соли 2020]] ==
* [[30 апрел]]и [[соли 2020]] [[30 апрел]]и [[соли 2020]] дар ҷаҳон шумораи гирифторон ба намуди нави коронавируси [[Дунёгирии COVID-19‎‎|COVID-19]] '''''3 миллиону 220 ҳазору 969 нафар буда, аз онҳо 1 миллиону 1 ҳазору 72 кас шифо ёфтаанд ва 228 ҳазору 251 тан вафот кардаанд.'''''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://khovar.tj/2020/04/covid-19-shumorai-giriftoroni-koronavirus-dar-a-on-besh-az-3-2-million-nafar-gardid/|title=COVID-19. Шумораи гирифторони коронавирус дар ҷаҳон беш аз 3,2 миллион нафар гардид|author=|website=www.khovar.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2020-04-30|archivedate=2020-05-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200510171233/http://khovar.tj/2020/04/covid-19-shumorai-giriftoroni-koronavirus-dar-a-on-besh-az-3-2-million-nafar-gardid/}}&lt;/ref&gt;
* [[30 апрел]]и [[соли 2020]] тибқи маълумоти Вазорати тандурустӣ ва ҳифзи иҷтимоии аҳолии Ҷумҳурии Тоҷикистон [[29 апрел]]и [[соли 2020]] — 15 ҳодисаи тасдиқшудаи бемории сироятии коронавирусии [[Дунёгирии COVID-19‎‎|COVID-19]], аз ҷумла дар [[вилояти Суғд]] — 10 (даҳ) ҳодиса ва дар шаҳри [[Душанбе]] — 5 (панҷ) ҳодиса аз намунаҳои биологии ҳодисаҳои гумонбар  ба қайд гирифта шудааст.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://khovar.tj/2020/04/vmyhabari-favr-dar-to-ikiston-odisai-tasdi-shudai-bemorii-siroyatii-covid-19-az-namuna-oi-biologii-odisa-oi-gumonbar-ba-ajd-girifta-shud/|title=ХАБАРИ ФАВРӢ: Дар Тоҷикистон ҳодисаҳои тасдиқшудаи бемории сироятии CОVID-19 аз намунаҳои биологии ҳодисаҳои гумонбар ба қайд гирифта шуд|author=|website=www.khovar.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2020-04-30|archivedate=2020-05-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200501194848/https://khovar.tj/2020/04/vmyhabari-favr-dar-to-ikiston-odisai-tasdi-shudai-bemorii-siroyatii-covid-19-az-namuna-oi-biologii-odisa-oi-gumonbar-ba-ajd-girifta-shud/}}&lt;/ref&gt;
* [[29 апрел]]и [[соли 2020]] Бобоҷон Назаров - донишманди тоҷики муқими Лондон шеваи нав барои муолиҷаи COVID-19-ро ошкор кардааст, ки дар сурати озмоишҳои муваффақиятомез метавонад, барои дармони миллионҳо мардум дар сайёра кумак кунад.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ozodi.org/a/донишманди-тоҷик-шеваи-муолиҷаи-ковид-19-ро-ошкор-кардааст/30582969.html|title=Донишманди тоҷики муқими Бритониё шеваи муолиҷаи КОВИД-19-ро ошкор кардааст|author=|website=www.ozodi.org|date=|publisher= |lang=tg|accessdate=2020-04-30}}&lt;/ref&gt;
* [[17 апрел]]и [[соли 2020]] Иҷлосияи якуми Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон, даъвати шашум баргузор гардид. Аъзои Маҷлиси миллӣ тариқи овоздиҳии пинҳонӣ, [[Рустами Эмомалӣ|Рустами Эмомали]]ро ба вазифаи Раиси Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон ҷонибдорӣ намуданд.

== [[март]]и [[соли 2020]] ==
* [[17 март]]и [[соли 2020]]  [[Маҳмадтоир Зокирзода]]  дар ҷаласаи якуми иҷлосияи якуми [[Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] даъвати шашум Раиси Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон интихоб гардид.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://president.tj/node/22639|title=Иштирок дар ҷаласаи якуми иҷлосияи якуми Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати шашум|author=|website=www.parlament.tj|date=|publisher= |lang=tg|accessdate=2020-03-18}}&lt;/ref&gt;
* [[1 март]]и [[соли 2020]] интихоботи Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон баргузор гардид. Тибқи рӯйхати ҳизбӣ дар парлумони нав: ҲХДТ-ро 12 нафар, ҲАТ-ро - 4 нафар, ҲИИТ-ро 4 нафар, ҲДТ-ро 1 нафар ва ҲСТ-ро 1 нафар вакил намояндагӣ мекунанд.&lt;ref name=&quot;ReferenceD&quot;&gt;{{Cite web |url=http://khovar.tj/2020/03/intihobot-2020-komissiyai-markazii-intihobot-va-rajpurs-nati-a-oi-peshakii-intihoboti-vakiloni-ma-lisi-namoyandagoni-ma-lisi-olii-um-urii-to-ikistonro-elon-namud/ |title=ИНТИХОБОТ-2020. Комиссияи марказии интихобот ва раъйпурсӣ натиҷаҳои пешакии интихоботи вакилони Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистонро эълон намуд |accessdate=2022-11-04 |archivedate=2022-11-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221104155751/https://khovar.tj/2020/03/intihobot-2020-komissiyai-markazii-intihobot-va-rajpurs-nati-a-oi-peshakii-intihoboti-vakiloni-ma-lisi-namoyandagoni-ma-lisi-olii-um-urii-to-ikistonro-elon-namud/ }}&lt;/ref&gt; 
* [[1 март]]и [[соли 2020]] дар интихоботи Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон — 4 миллиону 245 ҳазору 951 нафар интихобкунандагон иштирок намуданд, ки ин 86,4%-и шумораи умумии интихобкунандагонро ташкил медиҳад, шумораи овозҳои интихобкунандагоне, ки ба муқобили рӯйхати ҳамаи ҳизбҳои сиёсӣ дода шудаанд, 52 ҳазору 30 нафар ё 1,39%-ро ташкил медиҳад.
* Тибқи натиҷаҳои ниҳоии интихобот дар 41 ҳавзаи якмандатии интихоботӣ: ҲХДТ - 35 нафар, ҲАТ - 3 нафар, ҲКТ - 2 нафар ва ҲИИТ - 1 нафар пирӯзӣ ба даст оварда, ба парлумон роҳ ёфтанд.&lt;ref name=&quot;ReferenceD&quot;/&gt;

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
[[Гурӯҳ:Тоҷикистон дар солҳои садаи XXI]]
[[Гурӯҳ:Тоҷикистон дар солҳои 2020-ум]]
[[Гурӯҳ:Солҳо дар Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Тоҷикистон дар соли 2020]]</text>
      <sha1>t2sd601kmvxi4eknoryoxbcqlhtmvuz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тоҷикистон дар соли 2021</title>
    <ns>0</ns>
    <id>302033</id>
    <revision>
      <id>1492736</id>
      <parentid>1488031</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T23:37:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 7 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492736</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45640" sha1="ph0swvi4takkfl7cdb2nff6zi23b3ba" xml:space="preserve">== [[декабр]]и [[соли 2021]] ==
* [[24 декабр]] Дар 30 соли ҳамкорӣ [[Амрико]] дар бахшҳои мухталиф, аз ҷумла иқтисод, амнияти озуқаворӣ, тандурустӣ, таъминоти оби тоза, маориф, амният, дастрасӣ ба нерӯи барқ ба [[Тоҷикистон]] 1,8 млрд доллари америкоӣ кумак намудааст. Дар ин бора сафорати ИМА дар Тоҷикистон хабар медиҳад.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://asiaplus.news/tg/2021/12/24/dar-30-sol-amriko-ba-to%d2%b7ikiston-18-mlrd-k%d3%afmak-kardaast/|title=Дар 30 сол Амрико ба Тоҷикистон $1,8 млрд кумак кардааст|author=www.asiaplustj.info|date=2021-12-24|publisher=|lang=tg|accessdate=2021-12-26}}&lt;/ref&gt;.
* [[21 декабр]] [[Эмомалӣ Раҳмон]] дар паём ба Маҷлиси Олии кишвар солҳои 2022-2026-ро панҷсолаи рушди саноат эълон намуда, дастур дод, ки беш аз 500 ҳазор ҷойи корӣ таъсис дода, даромади аҳолӣ ду баробар зиёд карда шавад.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://asiaplus.news/tg/2021/12/21/emomal%d3%a3-ra%d2%b3mon-2002-2026-ro-pan%d2%b7solai-rushdi-sanoat-elon-kard/|title=Эмомалӣ Раҳмон 2002-2026-ро панҷсолаи рушди саноат эълон кард|author=www.asiaplustj.info|date=2021-12-21|publisher=|lang=tg|accessdate=2021-12-26}}&lt;/ref&gt;.
* [[21 декабр]]  [[Эмомалӣ Раҳмон]] дар паёми имсолааш ба Маҷлиси Олии кишвар асосан дар мавриди боло бурдани маош, ислоҳоти маориф, норизоятӣ аз сатҳи забондонии кадрҳо, иқтисоди сабз, рушди саноат, ҳуши сунъӣ ва хиёнат накардан ба миллату давлат суҳбат кард.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://asiaplus.news/tg/2021/12/21/maosh-kalla%d2%b3oi-hol%d3%a3-i%d2%9btisodi-sabz-%d2%b3ushi-sun%d3%a3-va-hiyonat-nakardan-mu%d2%b3imtarin-nukta%d2%b3oi-imsolai-payomi-emomal%d3%a3-ra%d2%b3mon/|title=Маош, каллаҳои холӣ, иқтисоди сабз, ҳуши сунъӣ ва хиёнат накардан: муҳимтарин нуктаҳои имсолаи паёми Эмомалӣ Раҳмон|author=www.asiaplustj.info|date=2021-12-21|publisher=|lang=tg|accessdate=2021-12-26}}&lt;/ref&gt;.
* [[16 декабр]] [[ЮНЕСКО]] - Созмони Милали Муттаҳид оид ба масъалаҳои илм, маориф ва фарҳанг ворид гардидани номинатсияи [[Фалак (мусиқии анъанавӣ)|«Фалак»]] -и тоҷикиро ба Феҳристи мероси фарҳангии ғайримоддии башарият расман эълон намуд.&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://asiaplus.news/tg/2021/12/16/falak-i-to%d2%b7ik%d3%a3-rasman-ba-fe%d2%b3risti-merosi-far%d2%b3angii-%d2%93ajrimoddii-bashariyat-dohil-shud/ |title=“Фалак”-и тоҷикӣ расман ба Феҳристи мероси фарҳангии ғайримоддии башарият дохил шуд|author=www.asiaplustj.info|date=2021-12-16|publisher=|lang=tg|accessdate=2021-12-26}}&lt;/ref&gt;.  
* [[13 декабр]] Узви дастаи мунтахаби Тоҷикистон оид ба бокс Миҷгона Самадова дар мусобиқаи байналмилалии “Ҷоми ҷаҳон миёни кишварҳои истеҳсолкунандаи нефт” сазовори медали тило шуд.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://asiaplus.news/tg/2021/12/13/to%d2%b7ikduhtar-ba-daryofti-medali-tilloi-%d2%b7omi-%d2%b7a%d2%b3onii-boks-sharayofb-gardid/|title=Тоҷикдухтар ба дарёфти медали тилои Ҷоми ҷаҳонии бокс шараёфб гардид|author=www.asiaplustj.info|date=2020-12-13|publisher=|lang=tg|accessdate=2020-12-26}}&lt;/ref&gt;. 
* [[8 декабр]] Ба ҳолати 1 октябри соли 2021 ҳаҷми умумии қарзи берунаи Тоҷикистон 3 млрд 262,1 млн долларро ташкил медиҳад, хабар медиҳад Вазорати молияи ҷумҳурӣ. Таносуби қарзи хориҷӣ ба МДД 38,2%-ро ташкил медиҳад. Ҳудуди иҷозашуда - 40%. Дар сохтори қарзи беруна 96,4% ба “қарзи бевоситаи давлатӣ рост меояд, ки иҷрои хидматрасониҳои ҳукуматро таъмин мекунад”. Ин ҷо сари қарзҳое сухан меравад, ки барои амалисозии лоиҳаҳои давлатии сармоягузорӣ ҷалб шудаанд.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://asiaplus.news/tg/2021/12/08/%d2%9barzi-berunai-to%d2%b7ikiston-dar-9-mo%d2%b3-184-mln-dollar-afzud/|title=Қарзи берунаи Тоҷикистон дар 9 моҳ 18,4 млн доллар афзуд|author=www.asiaplustj.info|date=2020-12-08|publisher=|lang=tg|accessdate=2020-12-26}}&lt;/ref&gt;.

== [[ноябр]]и [[соли 2021]] ==
* [[29 ноябр]] Ҳукумати [[ВМКБ]] аз поёни эътирозҳои 4-рӯза хабар дода, мегӯянд миёни намояндагони эътирозагрон ва тими гуфтушуниди ҳукумати вилоят тавофуқоте ба даст омадааст.
* [[18 ноябр]] Қасри президент дигар дар 100-сомона нест, ҷойашро Кохи Наврӯз гирифт &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://asiaplus.news/tg/2021/11/18/%d2%9basri-prezident-digar-dar-100-somona-nest-%d2%b7ojashro-kohi-navr%d3%afz-girift/|title=Қасри президент дигар дар 100-сомона нест, ҷойашро Кохи Наврӯз гирифт|author=www.asiaplustj.info|date=2020-11-18|publisher=|lang=tg|accessdate=2020-11-18}}&lt;/ref&gt;. 
* [[15 ноябр]] Вазорати саноат ва технологияҳои нави Тоҷикистон рӯйхати маҳсулоти озуқавориро чоп кард, ки ҷумҳурӣ эҳтиёҷоти дохилии худро бо онҳо пурра қонеъ гардонда метавонад. Ҳиссаи орду гандум дар ҳаҷми умумии воридоти Тоҷикистон дар зарфи 9 моҳи соли равон 6%-ро ташкил додааст. Тӯли 9 моҳи соли 2021 дар дохили кишвар 854 ҳазор тонна гандум истеҳсол шудааст, ки 0,9% зиёдтар нисбат ба ҳамин давраи соли 2020 мебошад.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://asiaplus.news/tg/2021/11/15/to%d2%b7ikiston-musta%d2%9bilona-hudashro-bo-non-tamin-karda-metavonad/|title=Қасри президент дигар дар 100-сомона нест, ҷойашро Кохи Наврӯз гирифт|author=www.asiaplustj.info|date=2020-11-15|publisher=|lang=tg|accessdate=2020-11-15}}&lt;/ref&gt;.

== [[октябр]]и [[соли 2021]] ==
* [[29 октябр]] Дар Душанбе дафтари [[Ҷабҳаи муқовамати миллии Афғонистон|Ҷабҳаи муқовимати миллии Афғонистон]] кушода шуд. Дар ин бора ба «Азия-Плюс» аз сафорати Афғонистон дар Тоҷикистон хабар доданд. [[Аҳмад Масъуд]] дар шимоли [[Афғонистон]] [[Ҷабҳаи муқовамати миллии Афғонистон|Ҷабҳаи муқовимати миллии Афғонистон]]ро таъсис дод, ки эътилофи шӯришии қавмии зидди «[[Толибон]]» аст &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://asiaplus.news/tg/2021/10/29/rasman-dar-dushanbe-daftari-%d2%b7ab%d2%b3ai-mu%d2%9bovimati-millii-af%d2%93oniston-boz-shud-navshuda/|title=Дар Душанбе дафтари Ҷабҳаи муқовимати миллии Афғонистон кушода шуд|author=www.asiaplustj.info|date=2020-10-29|publisher=|lang=tg|accessdate=2020-10-29}}&lt;/ref&gt;.
* [[15 октябр]] Президенти Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] шаҳрванадони кишварро бо ҷашни бостонии [[Меҳргон]] табрику таҳният гуфт. Тоҷикистон ҷашни Меҳргонро дар фазои соҳибистиқлолии мамлакат таҷлил намуда, онро ба қатори ҷашнҳои расмӣ ба қонунгузории кишвар ворид кардаааст.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://asiaplus.news/tg/2021/10/15/emomal%d3%a3-ra%d2%b3mon-to%d2%b7ikistoniyonro-bo-%d2%b7ashni-me%d2%b3rgon-tabrik-kard/|title=Эмомалӣ Раҳмон тоҷикистониёнро бо ҷашни Меҳргон табрик кард|author=www.asiaplustj.info|date=2020-10-15|publisher=|lang=tg|accessdate=2020-10-15}}&lt;/ref&gt;.
* [[12 октябр]] Дар Агентии омори назди Ҳукумати ҶТ муаррифии натиҷаи пешакии барӯйхатгирии аҳолӣ ва фонди манзили Тоҷикистон дар соли 2020 баргузор гардид. Иттилоъ дода шуд, ки ба ҳолати '''1 октябри соли 2020 аҳолии Тоҷикистон 9 млн 661 ҳазор нафар'''ро ташкил медиҳад. Аз шумораи умумии аҳолӣ  дар ҷумҳурӣ мардҳо 4 млн 901 ҳазор нафар ва занҳо 4 млн 760 ҳазор нафарро ташкил медиҳанд. Беш аз 2 млн 528 ҳазор нафар ё 26,2%-и аҳолӣ шаҳрнишин ва 7 млн  133 ҳазор нафар ё 73,8%-ро аҳолии деҳот ташкил медиҳанд. Ҳамин тариқ шумораи аҳолии ҷумҳурӣ нисбат ба барӯйхатгирии аҳолӣ ва фонди манзили соли 2010-ум '''2 млн 097 ҳазор нафар ё 27,7% зиёд шудааст'''.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://asiaplus.news/tg/2021/10/12/dar-10-sol-shumorai-a%d2%b3olii-to%d2%b7ikiston-besh-az-2-mln-ziyod-shudaast/|title=Дар 10 сол шумораи аҳолии Тоҷикистон беш аз 2 млн зиёд шудааст|author=www.asiaplustj.info|date=2020-10-12|publisher=asiaplus.news|lang=tg|accessdate=2020-10-12}}&lt;/ref&gt;.&lt;/ref&gt;.

== [[сентябр]]и [[соли 2021]] ==
* [[17 сентябр]] Дар маҷмааи “Кохи Наврӯз”-и шаҳри Душанбе, 17 сентябр ҷаласаи Шӯрои сарони давлатҳои узви Созмони ҳамкории Шанхай (СҲШ) бахшида ба 20-умин солгарди таъсиси Созмон ба кор оғоз намуд.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://asiaplus.news/tg/2021/09/17/dar-dushanbe-nishasti-%d2%b7ashnii-s%d2%b3sh-ba-kor-o%d2%93oz-kard/|title=Шаҳрдорӣ: Тайи 16 рӯзи ахир дар пойтахт ягон ҳолати сироят аз COVID-19 сабтнашудааст|author=|4=www.asiaplustj.info|date=2020-09-17|publisher=|lang=tg|accessdate=2020-09-17|archivedate=2021-10-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211029150205/https://www.asiaplustj.info/news/tajikistan/politics/20210917/dar-dushanbe-nishasti-ashnii-ssh-ba-kor-ooz-kard}}&lt;/ref&gt;.
* [[15 сентябр]] 15 сентябр дар шаҳри Душанбе таҳти раёсати Ҷумҳурии Тоҷикистон ҷаласаи муштараки Шӯрои вазирони корҳои хориҷӣ, Шӯрои вазирони мудофиа ва Кумитаи котибони шӯроҳои амниятии кишварҳои узви Созмони Аҳдномаи амнияти дастҷамъӣ (СААД) баргузор гардид.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://khovar.tj/2021/09/dar-dushanbe-alasai-mushtaraki-shvkh-shvm-va-kksha-saad-barguzor-gardid/|title=Дар Душанбе ҷаласаи муштараки ШВКХ, ШВМ ва ККША СААД баргузор гардид|author=|4=www.khovar.tj|date=2020-09-15|publisher=|lang=tg|accessdate=2020-09-15|archivedate=2021-09-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210916154123/https://khovar.tj/2021/09/dar-dushanbe-alasai-mushtaraki-shvkh-shvm-va-kksha-saad-barguzor-gardid/}}&lt;/ref&gt;.
* [[13 сентябр]] Аз оғози пандемия дар ҷумҳурӣ ҳамагӣ 17 ҳазору 84 ҳолати сироятёбӣ аз коронавирус сабт шуда, то имрӯз 16 ҳазору 953 нафари онҳо аз ин беморӣ шифо ёфтаанд. Шумори умумии фавтидагон аз ин беморӣ 124 нафарро ташкил медиҳад.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://asiaplus.news/tg/2021/09/14/sha%d2%b3rdor%d3%a3-taji-16-r%d3%afzi-ahir-dar-pojtaht-yagon-%d2%b3olati-siroyat-az-covid-19-sabt-nashudaast/|title=Дар Душанбе нишасти ҷашнии СҲШ ба кор оғоз кард|author=|www.asiaplustj.info|date=2020-09-14|publisher=|lang=tg|accessdate=2020-09-14}}&lt;/ref&gt;.
* [[13 сентябр]] Ба ҳолати ҷорӣ дар ҳудуди Тоҷикистон 2 млн 168 ҳазору 537 нафар (37,2%) нафар шаҳрвандони синни аз 18-сола болои мамлакат ба ваксинатсия зидди бемории коронавируси COVID-19 фаро гирифта шуданд.
* [[10 сентябр]] Ба муносибати 30-юмин солгарди Истиқлолияти давлатии Тоҷикистон 9 сентябр дар шаҳри Душанбе раҳпаймоии пуршукӯҳи осоишта доир гардид, ки дар он зиёда аз 30 ҳазор нафар кормандони вазорату идораҳо, афроди касбу кори гуногун, омӯзгрону муҳассилини муассисаҳои таълимӣ ва сокинони пойтахт иштирок карданд.Суратгузориши ҷолибу диданӣ аз ин чорабинӣ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://asiaplus.news/tg/2021/09/10/30-%d2%b3azor-ba-iftihori-30-solag%d3%a3-ra%d2%b3pajmoii-mardum%d3%a3/|title=30 ҳазор ба ифтихори 30-солагӣ.Раҳпаймоии мардумӣ|author=|www.asiaplustj.info|date=2020-09-10|publisher=|lang=tg|accessdate=2020-09-10}}&lt;/ref&gt;.

== [[август]]и [[соли 2021]] ==
* [[31 август]] Омори сироятёфтагон аз [[Дунёгирии COVID-19|COVID-19]]: Теъдоди умумии маризони коронавирус дар Тоҷикистон ба '''16 852''' баробар шуд, ки аз ин миён '''16 698''' бемор комилан сиҳат ёфтаанд ва теъдоди қурбониён аз коронавирус  ба '''124''' нафар баробар шуд.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://covid.tj/|title=Портали ягонаи миллӣ оид ба коронавирус (COVID-19)|author=|website=covid.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2020-08-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230227122951/https://covid.tj/|archivedate=2023-02-27}}&lt;/ref&gt;.
* [[31 август]] Раисиҷумҳури Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон, ба бархе аз мансабдорони кунуниву пешина ва вакилони парлумон мукофоти давлатӣ супурд.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://asiaplus.news/tg/2021/08/31/idomai-mukofotgiri%d2%b3o-az-rustami-emomalivu-ubajdulloevu-dostiev-to-beg-sabur/|title=Идомаи мукофотгириҳо: аз Рустами Эмомаливу Убайдуллоеву Достиев то Бег Сабур|author=|website=asiaplus.news|date=|publisher=|lang=ru|accessdate=2020-08-31}}&lt;/ref&gt;.
* [[25 август]] Эмомалӣ Раҳмон раисҷумҳури Тоҷикистон дар мулоқоти имрӯзаш бо вазири корҳои хориҷии Покистон Шоҳ Маҳмуд Қурайшӣ мавқеи Тоҷикистонро дар қиболи ҳаводиси Афғонистон ва тассаруфи ин кишвар аз сӯйи гурӯҳи &quot;Толибон&quot; равшан кард. Мавқеи Тоҷикистон дар баробари &quot;Толибон&quot;: Ҳукумати фарогир бо иштироки тоҷикон ташкил шавад.
&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://asiaplus.news/tg/2021/08/25/mav%d2%9bei-to%d2%b7ikiston-dar-barobari-tolibon-%d2%b3ukumati-farogir-bo-ishtiroki-to%d2%b7ikon-tashkil-shavad/ shavad|title=Мавқеи Тоҷикистон дар баробари &quot;Толибон&quot;:Ҳукумати фарогир бо иштироки тоҷикон ташкилшавад|author=|website=asiaplus.news|date=|publisher=|lang=ru|accessdate=2020-08-25}}{{Пайванди мурда|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.
* [[18 август]] Раисиҷумҳури Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон дар як маросими хос ба 120 нафар мукофот ва унвону ҷоизаҳои давлатӣ супоридааст.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://asiaplus.news/tg/2021/08/18/ordeni-sharaf-navisandavu-%d2%b3ofizi-hal%d2%9b%d3%a3-kormandi-shoistavu-hidmati-shoista-%d2%b7oizavu-unvon%d2%b3oi-davlat%d3%a3-ba-120-nafar/|title=Ордени &quot;Шараф&quot;, нависандаву ҳофизи халқӣ, корманди шоиставу хидмати шоиста: ҷоизаву унвонҳои давлатӣ ба 120 нафар|author=|website=asiaplus.news|date=|publisher=|lang=ru|accessdate=2020-08-18}}&lt;/ref&gt;.
* [[17 август]] Ба ҳолати шоми [[17 август]]и [[соли 2021]] дар ҳудуди Ҷумҳури Тоҷикистон 1 миллиону 755 ҳазору 958 нафар шаҳрвандон ё 29,5% аҳолӣ ваксина, ҷумла беш аз 212 ҳазор нафар онҳо вояи дуюми  ваксинаро гирифтаанд. Ҷиҳати ҳифзи аҳолӣ аз гирифторӣ ба бемории [[Дунёгирии COVID-19|COVID-19]] 4 миллиону 160 ҳазору 740 воя ваксина вориди Ҷумҳури Тоҷикистон гардонида шуд.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://khovar.tj/2021/08/vaksina-vositai-past-kardani-shiddati-bemorii-covid-19-dar-dushanbe-marakai-emkunii-a-ol-bar-ziddi-bemorii-koronavirus-77-i-ro-gardid/|title=ВАКСИНА – ВОСИТАИ ПАСТ КАРДАНИ ШИДДАТИ БЕМОРИИ COVID-19. Дар Душанбе маъракаи эмкунии аҳолӣ бар зидди бемории коронавирус 77% иҷро гардид|author=|website=www.khovar.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2021-08-18|archivedate=2021-08-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210819133655/https://khovar.tj/2021/08/vaksina-vositai-past-kardani-shiddati-bemorii-covid-19-dar-dushanbe-marakai-emkunii-a-ol-bar-ziddi-bemorii-koronavirus-77-i-ro-gardid/}}&lt;/ref&gt;

== [[июл]]и [[соли 2021]] ==
* [[28 июл]]и [[соли 2021]] Шаби [[26 июл]] и [[соли 2021]] ширкати ҳавопаймоии &quot;Turkish Airlines&quot;, 1,5 миллион воя ваксинаи &quot;Moderna&quot;- ро аз Амрико ба Душанбе интиқол дод. Ваксинаҳо ба Тоҷикистон дар доираи барномаи COVAX ворид карда шуданд, ки тибқи он ҷумҳурӣ дар моҳи марти соли равон бо истифода аз маблағҳое, ​​ки аз ҷониби ҳукумати ИМА низ қисман дода шудааст, 192,000 воя ваксинаи &quot;AstraZeneca&quot; гирифтааст.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sputnik-tj.com/20210728/tojikiston-vaksinzan-moderna-oghoz-1041238901.html|title= Дар Тоҷикистон ваксинзанӣ бо &quot;Moderna&quot; оғоз шуд|author=|website=sputnik-tj.com|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2020-07-28}}&lt;/ref&gt;.&lt;ref name=&quot;covid.tj дар рӯзи 21.07.2021&quot;&gt;{{Cite web |url=https://covid.tj/ |title=covid.tj дар рӯзи 21.07.2021 |accessdate=2021-07-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230227122951/https://covid.tj/ |archivedate=2023-02-27}}&lt;/ref&gt;
* [[21 июл]] Омори сироятёфтагон аз [[Дунёгирии COVID-19|COVID-19]]: Теъдоди умумии маризони коронавирус дар Тоҷикистон ба '''14228 ''' баробар шуд, ки аз ин миён '''13 801''' бемор комилан сиҳат ёфтаанд ва теъдоди қурбониён аз коронавирус  ба '''114''' нафар баробар шуд.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sputnik-tj.com/20210721/afzoish-marg-giriftor-koronavirus-tojikiston-1041036982.html|title= Афзоиши маргу гирифторӣ ба коронавирус дар Тоҷикистон|author=|website=sputnik-tj.com|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2020-07-21}}&lt;/ref&gt;.&lt;ref name=&quot;covid.tj дар рӯзи 21.07.2021&quot;/&gt;
* [[21 июл]]и [[соли 2021]]  Хабаргузории Trend бо истинод ба Azerbaijan Airlines хабар додааст, ки Тоҷикистон аз Озарбойҷон 40 ҳазор вояи доруи англисӣ-шведӣ барои коронавируси ваксинаи AstraZeneca гирифт.; Тоҷикистон интизори қабули ваксинаи коронавирус аз чанд кишвари дигар аст.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sputnik-tj.com/20210721/kishvar-tojikiston-vaksina-koronavirus-1041037142.html|title= Боз як кишвари дигар ба Тоҷикистон ваксинаи коронавирус медиҳад|author=|website=sputnik-tj.com|date=|publisher= sputnik-tj.com|lang=tg|accessdate=2020-07-21}}&lt;/ref&gt;.
* [[19 июн]] Ҳайати олимпии Тоҷикистон иборат аз 10 варзишгар аз рӯи чор намуди варзиш дар Бозиҳои олимпии Токио-2020 ширкат мекунанд: Усмонов Баҳодур, Негматуллоев Шаббос, Зуҳуров Сиёвуш (бокс), Маҳмадбеков Сомон, Муродов Акмал, Устопириён Комроншоҳ, Раҳимов Темур (ҷудо), Аҳмадиев Илдар (варзиши сабук), Тюрина Анастасия ва Ишанов Олимҷон (шиноварӣ).  гардид.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://varzishtv.tj/tj/news/temur-ra-imov-parchambardori-ayati-olimpii-to-ikiston/|title= Темур Раҳимов – парчамбардори ҳайати олимпии Тоҷикистон|author=|website=varzishtv.tj |date=|publisher=varzishtv.tj |lang=tg|accessdate=2020-06-11}}&lt;/ref&gt;.

== [[июн]]и  [[соли 2021]] ==
* [[25 июн]] Барандагони Ҷоизаҳои адабии ба номи Айнӣ ва Турсунзода дар соли 2021 муайян шуданд.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://khovar.tj/2021/06/barandagoni-oiza-oi-adabii-ba-nomi-ajn-va-tursunzoda-muajyan-shudand/|title=Барандагони Ҷоизаҳои адабии ба номи Айнӣ ва Турсунзода  муайян шуданд.|author=|website=khovar.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2020-06-25|archivedate=2021-06-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210625180934/https://khovar.tj/2021/06/barandagoni-oiza-oi-adabii-ba-nomi-ajn-va-tursunzoda-muajyan-shudand/}}&lt;/ref&gt;.
* [[16 июн]] Омори сироятёфтагон аз [[Дунёгирии COVID-19|COVID-19]] дар Тоҷикистон '''13 308''' нафарро ташкил медиҳад. Теъдоди шифо ёфтагон ба '''13 218''' нафар ва теъдоди фавтидагон аз коронавирус дар ҷумҳурӣ ба '''90''' нафар расид&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://covid.tj/ |title=covid.tj дар рӯзи 16.06.2021 |accessdate=2021-07-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230227122951/https://covid.tj/ |archivedate=2023-02-27}}&lt;/ref&gt;
* [[12 июн]] [[11 июн]]и [[соли 2021]] Чемпионати '''ЕВРО-2020''' оид ба футбол оғоз гардид./Бо бозӣ байни дастаҳои [[Туркия]] ва [[Италия]] дар гурӯҳи &quot;А&quot; рақобатҳои деринтизори Евро-2020 оғоз шуданд. Натиҷаи бозӣ: Туркия — Италия — 0:3 (0:0)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ftv.tj/news/4563-evro-2020-bo-avtogol-ooz-gardid.html|title= ЕВРО-2020 бо автогол оғоз гардид|author=|website=ftv.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2020-06-12}}&lt;/ref&gt;.
* [[11 июн]] Ҷудокори (дзюдо) маъруфи Тоҷикистон [[Комроншоҳи Устопириён]], ки дар вазни - 90кг баромад мекунад, соҳиби роҳхат ба Бозиҳои олимпии Токио-2020 гардид.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://khovar.tj/2021/06/fbxdfmuborak-bod-komronsho-ustopiriyon-ba-bozi-oi-olimpii-tokio-2020-ro-hat-girift/|title=МУБОРАК БОД! Комроншоҳ Устопириён ба Бозиҳои олимпии Токио-2020 роҳхат гирифт|author=|website=khovar.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2020-06-11|archivedate=2021-06-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210624200354/https://khovar.tj/2021/06/fbxdfmuborak-bod-komronsho-ustopiriyon-ba-bozi-oi-olimpii-tokio-2020-ro-hat-girift/}}&lt;/ref&gt;.
* [[10 июн]] Миёни Тоҷикистон ва Ӯзбекистон санадҳои нави ҳамкорӣ ба имзо расиданд. Дар доираи сафари расмии Президенти Ҷумҳурии Ӯзбекистон Шавкат Мирзиёев дар Тоҷикистон дар маҷмӯъ 36 ҳуҷҷат ба имзо расид.&lt;ref&gt;[https://tvt.tj/miyoni-tochikiston-va-uzbekiston-sanadkhoi-navi-khamkori-ba-imzo-rasidand 10.06.2021]&lt;/ref&gt;
* [[7 июн]] Варзишгарони тоҷик дар Чемпионати Осиё оид ба самбо миёни наврасон, ҷавонон ва калонсолон, ки 4-6 июни соли равон  дар шаҳри Тошканди Ҷумҳурии Ӯзбекистон баргузор шуд, сазовори  22 медал – 4 тило, 9 нуқра, 9 биринҷӣ шуданд.&lt;ref&gt;[https://tvt.tj/sambochiyoni-tochik-dar-chempionati-osiyo-miyoni-navrason-chavonon-va-kalonsolon-dar-toshkand-4 07.06.2021]&lt;/ref&gt;
* [[3 июн]] Дар ҷараёни мулоқоту музокироти сатҳи олӣ - Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] бо Сарвазири Ҷумҳурии Исломии Покистон Имрон Хон,  ҳолати кунунӣ ва дурнамои робитаҳои кишварҳо, инчунин, масъалаҳои умдаи минтақавӣ ва байналмилалӣ баррасӣ карда шуд.&lt;ref&gt;[https://tvt.tj/charayon-va-natichakhoi-mulokotu-muzokiroti-satkhi-olii-tochikistonu-pokiston 03.06.2021]&lt;/ref&gt;

== [[май]]и [[соли 2021]] ==
* [[28 май]] Фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар бораи зиёд намудани андозаи нафақаҳои гурӯҳҳои алоҳидаи нафақагирон (аз 1 сентябри соли 2021), ки ба онҳо нафақа аз рӯи маъюбӣ таъйин ва пардохт мегардад.&lt;ref&gt;[https://tvt.tj/farmoni-prezidenti-chumkhurii-tochikiston-dar-borai-ziyod-namudani-andozai-nafakakhoi-gurukhkhoi 28.05.2021]&lt;/ref&gt;
* [[20 май]] Мамнуъгоҳи табиии «[[Бешаи палангон]]», воқеъ дар ҷануби Тоҷикистон  ба рӯйхати [[Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО]] дар меҳвари мулоқоти Раиси Кумитаи ҳифзи муҳити зисти назди Ҳукумати  Ҷумҳурии Тоҷикистон Баҳодур Шерализода бо мудири Дафтари минтақавии ЮНЕСКО дар Алмаато хонум Криста Пиккат қарор гирифт.&lt;ref&gt;[https://tvt.tj/beshai-palangon-ba-ruyhati-merosi-chakhonii-yunesko-vorid-karda-meshavad 20.05.2021]&lt;/ref&gt;

== [[апрел]]и [[соли 2021]] ==
* [[30 апрел]] Омори сироятёфтагон аз [[Дунёгирии COVID-19|COVID-19]] дар Тоҷикистон '''13 308''' нафарро ташкил медиҳад. Теъдоди шифо ёфтагон ба '''13 218''' нафар ва теъдоди фавтидагон аз коронавирус дар ҷумҳурӣ ба '''90''' нафар расид&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://covid.tj/ |title=covid.tj дар рӯзи 30.04.2021 |accessdate=2021-07-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230227122951/https://covid.tj/ |archivedate=2023-02-27}}&lt;/ref&gt;
* [[30 апрел]] Дар суҳбати телефонии сарони давлатҳои [[Тоҷикистон]] ва [[Қирғизистон]] ба мувофиқа расиданд, ки ба таври фаврӣ рӯзи [[1 май]]и [[соли 2021]] ҷаласаи Комиссияҳои байниҳукуматии ҷонибҳоро оид ба делимитсия ва демаркатсия дар шаҳри [[Баткен]]и [[Ҷумҳурии Қирғизистон]] доир намоянд.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://khovar.tj/2021/04/88prezident-oi-to-ikiston-va-ir-iziston-vaz-dar-marzro-barras-namudand/|title=Президентҳои Тоҷикистон ва Қирғизистон вазъ дар марзро баррасӣ намуданд|author=|website=khovar.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2020-04-30|archivedate=2021-04-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210430171759/https://khovar.tj/2021/04/88prezident-oi-to-ikiston-va-ir-iziston-vaz-dar-marzro-barras-namudand/}}&lt;/ref&gt;.
* [[28 апрел]] Муноқишаи байни шаҳрвандони Тоҷикистон ва Қирғизистон [[28 апрел]]и [[соли 2021]], соати 16:00 дар мавзеи нуқтаи обтақсимкунии “Головной”, воқеъ дар болои дарёи Исфара ва ҳудуди деҳаи Хоҷаи Аълои [[ҷамоати Чоркӯҳ]]и шаҳри [[Исфара]] дар натиҷаи амалҳои иғвоангезонаи шаҳрвандони Ҷумҳурии Қирғизистон ва сангпартоии онҳо ҷониби шаҳрвандони Тоҷикистон сар зад.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://khovar.tj/2021/04/markazi-matbuoti-shun-oi-sar-adii-kdam-t-habar-medi-ad-6/|title=Маркази матбуоти Қӯшунҳои сарҳадии КДАМ ҶТ хабар медиҳад|author=|website=khovar.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2020-04-28|archivedate=2021-04-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210430170854/https://khovar.tj/2021/04/markazi-matbuoti-shun-oi-sar-adii-kdam-t-habar-medi-ad-6/}}&lt;/ref&gt;. Муноқишаи номбурда 29 апрел давом кардааст. Бар асари тирпаронии шаҳрвандони ду ҷониб ҷароҳатҳои гуногуни ҷисмонӣ расонида шудаанд. 
* [[20 апрел]] Омори сироятёфтагон аз [[Дунёгирии COVID-19|COVID-19]] дар Тоҷикистон '''13 308''' нафарро ташкил медиҳад. Теъдоди шифо ёфтагон ба '''13 218''' нафар ва теъдоди фавтидагон аз коронавирус дар ҷумҳурӣ ба '''90''' нафар расид&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://covid.tj/ |title=covid.tj дар рӯзи 20.04.2021 |accessdate=2021-07-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230227122951/https://covid.tj/ |archivedate=2023-02-27}}&lt;/ref&gt; 
* [[8 апрел]] Моҳи шарифи [[Рамазон]] ([[соли 2021]]) дар [[Тоҷикистон]] [[13 апрел]] оғоз мешавад. Дар ин бора ба [[АМИТ «Ховар»]] аз Кумитаи дин, танзими анъана ва ҷашну маросими назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон хабар доданд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://khovar.tj/2021/04/sanai-o-ozi-mo-i-sharifi-ramazon-dar-to-ikiston-muajyan-shud/ |title=Санаи оғози моҳи шарифи Рамазон дар Тоҷикистон муайян шуд. /khovar.tj/ 8.04.2021 |accessdate=2022-11-04 |archivedate=2022-11-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221127184411/https://khovar.tj/2021/04/sanai-o-ozi-mo-i-sharifi-ramazon-dar-to-ikiston-muajyan-shud/ }}&lt;/ref&gt;
* [[7 апрел]] Мавқеи Тоҷикистон дар раддабандии нави ФИФА муайян шуд. Дастаи  мунтахаби Тоҷикистон бо касби 1151.1 имтиёз дар зинаи 121-ум боқӣ монд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://khovar.tj/2021/04/mav-ei-to-ikiston-dar-raddabandii-navi-fifa-muajyan-shud/ |title=Мавқеи Тоҷикистон дар раддабандии нави ФИФА муайян шуд. /khovar.tj/ 8.04.2021 |accessdate=2022-11-04 |archivedate=2022-11-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221127184405/https://khovar.tj/2021/04/mav-ei-to-ikiston-dar-raddabandii-navi-fifa-muajyan-shud/ }}&lt;/ref&gt;
* [[5 апрел]] Навори видеоии [[Манижа Сангин]] ба суруди [[Russian Woman]] («Зани рус»), ки бо он [[Русия]]ро дар 65-умин озмуни байналмилалии «[[Озмуни Евровижн|Евровижн-2021]]» дар [[Роттердам]]и [[Нидерландия]] муаррифӣ карда буд, дар шабакаи расмии озмун, дар [[YouTube]] миёни 39 клипи иштирокчиёни намоиши [[соли 2021]] беш аз 6,7 миллион тамошобин пайдо карда, дар байни онҳо машҳуртарин шудааст.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://khovar.tj/2021/04/navori-videoii-manizha-dar-shabakai-evrovidenie-miyoni-ishtirokchiyoni-soli-2021-az-ama-mash-urtarin-shud/|title=«Навори видеоии Манижа дар шабакаи «Евровидение» миёни иштирокчиёни соли 2021 аз ҳама бештар машҳур шуд|author=|website=www.khovar.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2021-04-08|archivedate=2021-05-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210501011401/https://khovar.tj/2021/04/navori-videoii-manizha-dar-shabakai-evrovidenie-miyoni-ishtirokchiyoni-soli-2021-az-ama-mash-urtarin-shud/}}&lt;/ref&gt;

== [[Март]]и [[соли 2021]]  ==
* [[27 март]] Ситоди ҷумҳуриявӣ барои баргузор намудани тӯйи домодию арусӣ бо иштироки то сад нафар бо риоя намудани чораҳои беҳдоштӣ ва зиддиэпидемикӣ иҷозат дод &lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://khovar.tj/2021/03/sitodi-um-uriyav-baroi-barguzor-namudani-t-ji-domodiyu-arus-bo-ishtiroki-to-sad-nafar-bo-rioya-namudani-chora-oi-be-dosht-va-ziddiepidemik-i-ozat-dod/ |title=Ситоди ҷумҳуриявӣ барои баргузор намудани тӯйи домодию арусӣ бо иштироки то сад нафар бо риоя намудани чораҳои беҳдоштӣ ва зиддиэпидемикӣ иҷозат дод  /khovar.tj/ 27.03.2021 |accessdate=2022-11-04 |archivedate=2022-11-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221127184429/https://khovar.tj/2021/03/sitodi-um-uriyav-baroi-barguzor-namudani-t-ji-domodiyu-arus-bo-ishtiroki-to-sad-nafar-bo-rioya-namudani-chora-oi-be-dosht-va-ziddiepidemik-i-ozat-dod/ }}&lt;/ref&gt;
* [[21 март]]  [[Ҷозеф Байден]] ба [[Эмомалӣ Раҳмон]]: «Соли ҷорӣ ИМА ва Тоҷикистон 30-солагии шарикӣ ва ҳамкориро ҷашн мегиранд»&lt;ref&gt;[http://tvt.tj/chozef-bayden-ba-emomali-rakhmon-soli-chori-ima-va-tochikiston-30-solagii-shariki-va-khamkoriro/Ҷозеф Байден ба Эмомалӣ Раҳмон: «Соли ҷорӣ ИМА ва Тоҷикистон 30-солагии шарикӣ ва ҳамкориро ҷашн мегиранд» /tvt.tj/21.03.2021]&lt;/ref&gt;
* [[9 март]] Нахустин ваксинаи ширкати британиягии Оксфорд «AstraZeneca», ки тибқи иҷозатномаи он дар «Пажӯҳишгоҳи зардобаҳои Ҳиндустон» (Srum Institute of India) истеҳсол шудааст,аз ҷониби [[Созмони умумиҷаҳонии тандурустӣ]] (COVAX) ба Ҷумҳурии Тоҷикистон ҷудо гардид, аз [[Деҳлӣ]] ба Душанбе интиқол дода шуд.&lt;ref&gt;[http://tvt.tj/covid-19-nahustin-vaksina-bar-ziddi-koronavirus-az-dekhli-ba-dushanbe-intikol-doda-shud/ COVID-19 Нахустин ваксина бар зидди коронавирус аз Деҳлӣ ба Душанбе интиқол дода шуд /tvt.tj/9.03.2021]&lt;/ref&gt;
* [[9 март]] Дар [[ноҳияи Шаҳринав]]  обидаи нави меъморӣ бо номи  «I love Shahrinav» («Ман Шаҳринавро дӯст медорам») насб карда шуд. Лоиҳаи нави меъморӣ дар ҳалқагардиши сари пули Қаратоғ, воқеъ дар шоҳроҳи [[Душанбе]] — [[Турсунзода]] амалӣ гардид.&lt;ref&gt;[http://tvt.tj/dar-shakhrinav-loikhai-navi-memori-i-love-shahrinav-amali-gardid/ Дар Шаҳринав лоиҳаи нави меъморӣ — «I love Shahrinav» амалӣ гардид /tvt.tj/9.03.2021]&lt;/ref&gt;

== [[феврал]]и [[соли 2021]] ==
* [[27 феврал]] Омори сироятёфтагон аз [[Дунёгирии COVID-19|COVID-19]] дар Тоҷикистон '''13 308''' нафарро ташкил медиҳад. Теъдоди шифо ёфтагон ба '''13 218''' нафар ва теъдоди фавтидагон аз коронавирус дар ҷумҳурӣ ба '''90''' нафар расид&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://covid.tj/ |title=covid.tj дар рӯзи 27.02.2021 |accessdate=2021-07-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230227122951/https://covid.tj/ |archivedate=2023-02-27}}&lt;/ref&gt;
* [[26 феврал]] Дар конфронси [[Созмони Милали Муттаҳид]] оид ба савдо ва рушд (UNCTAD) &quot;Ҳисоботи технология ва инноватсия 2021&quot; аз чоп баромад. Аз ҷиҳати омодагӣ ба рушди технологияҳои пешрафта, Тоҷикистон дар байни [[Тимури Шарқӣ]] ва [[Иттиҳоди Қамар]] ҷойгир аст ва дар байни 158 кишвари дар рейтинг зикршуда ҷои 143-ро ишғол мекунад. Аз кишварҳои [[ИДМ]] [[Русия]] дар ҷои 27, [[Беларус]] дар ҷои 59, [[Қазоқистон]] дар ҷои 62, [[Арманистон]] дар ҷои 83, [[Озарбойҷон]] дар ҷои 100, [[Қирғизистон]] дар ҷои 115 мебошанд.&lt;ref&gt;[http://avesta.tj/2021/02/26/tadzhikistan-okazalsya-v-kontse-rejtinga-po-gotovnosti-k-razvitiyu-novyh-tehnologij/ Таджикистан оказался в конце рейтинга по готовности к развитию новых технологий /avesta.tj/2021/02/26/]&lt;/ref&gt; 
* [[26 феврал]]  Пас аз натиҷаҳои соли гузашта, Тоҷикистон ҳаҷми қарзи хориҷии худро зиёд кард. Дар аввали моҳи январи соли 2021 ин рақам 3,2 миллиард доллар буд. Бояд қайд кард, ки ин 43,8 фоизи маҷмӯи маҳсулоти дохилии ҷумҳурӣ (ММД)-ро ташкил медиҳад. Ҳамин тариқ, барои ҳар як шаҳрванди кишвар 339 доллар рост меояд.&lt;ref&gt;[https://tj.sputniknews.ru/economy/20210226/1032894307/Kazhdyy-zhitel-Tadzhikistana-dolzhen-339-dollarov.html /sputniknews.ru/ 26.02.2021]&lt;/ref&gt;
* [[19 феврал]]  Вазири рушди иқтисод ва савдои Тоҷикистон Завқӣ Завқизода дар нишасти матбуотии солонаи вазорат фаъолияти [[Минтақаҳои озоди иқтисодии Тоҷикистон]]ро баррасӣ намуд. Гуфта шуд, ки то январи соли 2021, ҳамагӣ 72 ширкатҳои саноатӣ номнавис шудаанд. 30 субъект дар [[Минтақаи озоди иқтисодии «Суғд»]], 25 субъект дар [[Минтақаи озоди иқтисодии «Данғара»]], 11 субъект дар [[Минтақаи озоди иқтисодии «Панҷ»]], 5 субъект дар [[Минтақаи озоди иқтисодии «Ишкошим»]] ва 1 субъект дар Минтақаи озоди иқтисодии “Кулоб”.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://halva.tj/tj/news/dar_minta_a_oi_ozodi_i_tisodi_oi_to_ikiston_72_korkhona_faoliyat_mekunand/ |title=Дар минтақаҳои озоди иқтисодии Тоҷикистон 72 корхона фаъолият мекунанд /halva.tj/ 19.02.2021 |accessdate=2022-11-04 |archivedate=2021-05-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210513032354/https://halva.tj/tj/news/dar_minta_a_oi_ozodi_i_tisodi_oi_to_ikiston_72_korkhona_faoliyat_mekunand/ }}&lt;/ref&gt;
* [[15 феврал]] Мувофиқи маълумоти БМТ, давоми соли 2020 барориши кортҳои пардохтии бонкӣ ба таври назаррас афзоиш ёфт: шумораи умумии кортҳои аз ҷониби бонкҳои ватанӣ баровардашуда то охири соли 2020 зиёда аз 3,2 миллион ададро ташкил дод. То ҳолати 31 декабри соли 2020 шумораи банкоматҳо ва терминалҳои электронӣ дар Тоҷикистон мутаносибан,  ба 1281 ва 5710 адад расидааст. Шумораи банкоматҳо давоми соли 2020 ба миқдори 403 адад ва шумораи терминалҳои электронӣ — 362 адад зиёд шудааст.&lt;ref&gt;[https://khovar.tj/2021/02/dar-to-ikiston-tedodi-amyon-oi-elektron-ta-riban-5-marotiba-afzoish-yoftaast/Дар Тоҷикистон теъдоди ҳамёнҳои электронӣ * тақрибан 5 маротиба афзоиш ёфтааст /khovar.tj/ 15.02.2021]{{Пайванди мурда|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
* [[4 феврал]] Дар Тоҷикистон шумораи гӯсфандони кӯҳӣ ([[архар]] ё «Марко Поло») ба беш аз 26 ҳазору 480 сар расидааст. Тибқи маълумоти Кумитаи ҳифзи муҳити зист, саршумораи [[бузи пармашох|бузҳои пармашох]]  беш аз 2,7 ҳазор сар, [[гавазни бухороӣ]] — аз 500 то 520 сар, [[бабри барфӣ|бабрҳои барфӣ]] то 300-350 сар ва [[хирси бӯр|хирсҳои бӯр]] — то 800 сар зиёд шудааст.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://khovar.tj/2021/02/fafyadar-to-ikiston-shumorai-ajvonoti-nodir-afzoish-meyobad/ |title=Дар Тоҷикистон шумораи ҳайвоноти нодир афзоиш меёбад /khovar.tj/ 4.02.2021 |accessdate=2022-11-04 |archivedate=2022-11-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221127184423/https://khovar.tj/2021/02/fafyadar-to-ikiston-shumorai-ajvonoti-nodir-afzoish-meyobad/ }}&lt;/ref&gt;

== [[январ]]и [[соли 2021]] ==
* [[14 январ]] Шумораи умумии сироятёфтагон аз [[Дунёгирии COVID-19|COVID-19]] дар Тоҷикистон '''13 308''' нафарро ташкил медиҳад. Теъдоди шифо ёфтагон ба '''13 218''' нафар ва теъдоди фавтидагон аз коронавирус дар ҷумҳурӣ ба '''90''' нафар расид&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://covid.tj/ |title=covid.tj дар рӯзи 14.01.2021 |accessdate=2021-07-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230227122951/https://covid.tj/ |archivedate=2023-02-27}}&lt;/ref&gt;

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ|2}}

[[Гурӯҳ:Тоҷикистон дар солҳои садаи XXI]]
[[Гурӯҳ:Тоҷикистон дар солҳои 2020-ум]]
[[Гурӯҳ:Солҳо дар Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Тоҷикистон дар соли 2021]]</text>
      <sha1>ph0swvi4takkfl7cdb2nff6zi23b3ba</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чемпионати Ӯзбекистон оид ба футбол миёни занон</title>
    <ns>0</ns>
    <id>302043</id>
    <revision>
      <id>1492788</id>
      <parentid>1428828</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T00:49:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492788</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4919" sha1="9hot0mlf14g1j20igghmtbw2j3o2mxg" xml:space="preserve">{{Лигаи футбол|ном=Чемпионати Узбекистон оид ба футбол|логотип= }}
[[Category:Articles with short description]]
[[Category:Short description matches Wikidata]]
'''Чемпионати''' '''миллии футболи Узбакистон миёни занон''' — дивизиони олии футболи занонаи [[Ӯзбекистон|Узбакистон]] аст. Ҷомро Федератсияи футболи Ӯзбекистон ташкил мекунад. Қабл аз соли 1991 бархе аз бошгоҳҳои занонаи Узбакистон дар низоми лигаи занонаи [[Иттиҳоди Шӯравӣ]] рақобат мекарданд, аммо пас аз фурӯпошии Иттиҳоди Шӯравӣ аксари дастаҳои занона ба Русия рафтанд ва ё танҳо пароканда шуданд.

== Дастаҳо ==
Дар мавсими 2021 10 дастаи зерин бозӣ карданд: &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://rsssf.com/tableso/oez-wom2021.html|title=Uzbekistan (Women) 2021|publisher=RSSSF|accessdate=2 July 2022}}&lt;/ref&gt;

* Соғдиёна Ҷиззах
* Бунёдкор Тошкент
* ПФК Севинч Қарши
* Навбаҳор Наманган
* Металлурги Бекобод
* ФК ОКМК Олмалиқ (Комбинати Олмалиқ Кон-металлургия)
* Қизилқум Зарафшон
* «Пахтакор Тошкент».
* Локомотив Тошкент
* Бухоро ФК Бухоро

== Формат ==
Дар лига 10 даста иштирок мекунад, ки барои муайян кардани қаҳрамони ду давр бозӣ мекунанд. Мавсим дар якчанд ҳафтаи бозӣ баргузор мешавад, дар давоми як ҳафтаи бозӣ, ки панҷ рӯз давом мекунад, ҳар як даста дар як ҳафта дар шаҳри худ як бозӣ мегузаронад.

== Чемпионҳо ==
Чемпионҳо то ҳол инҳоянд:&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://rsssf.com/tableso/oez-womchamp.html|title=Uzbekistan - List of Women Champions|publisher=RSSSF|accessdate=9 November 2011}}&lt;/ref&gt;

* 1995: Чехра Тошкент
* 1996: Бахо Тошкент
* 1997: Андиҷонка Андиҷон
* 1998: Дилноза Тошкент
* 1999: Андиҷонка Андиҷон
* 2000: Андиҷонка Андиҷон
* 2001: Гулбаҳор Наманган
* 2002: Андиҷонка Андиҷон
* 2003: Андиҷонка Андиҷон
* 2004: Севинч Қарши (Севич)
* 2005: Андиҷонка Андиҷон
* 2006: Севинч Қарши
* 2007: Севинч Қарши
* 2008: Севинч Қарши
* 2009: Севинч Қарши &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.the-uff.com/index.php?act=news&amp;section=11&amp;subsec=18&amp;news_id=3106|title=Champion remains the same, 2009 season results|date=9 October 2009|publisher=Uzbek Football Federation|lang=ru|accessdate=19 September 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304111412/http://www.the-uff.com/index.php?act=news&amp;section=11&amp;subsec=18&amp;news_id=3106|archivedate=2016-03-04}}&lt;/ref&gt;
* 2010: Севинч Қарши
* 2011: Севинч Қарши
* 2012: Севинч Қарши
* 2013: Севинч Қарши
* 2014: Севинч Қарши
* 2015: Севинч Қарши
* 2016: Севинч Қарши &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://pfcsevinch.uz/?page_id=88|title=Sevinch Team achievements|quote=Sevinch professional football club became the country's champion for the 12th time in the 2016 season and the Uzbekistan Cup for the ninth time in its history.|publisher=pfcsevinch.uz|lang=uz|accessdate=11 September 2017|archivedate=2018-02-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180227050640/http://pfcsevinch.uz/?page_id=88}}&lt;/ref&gt;
* 2017: Металлург Бекобод
* 2018: Бунёдкор Тошкент
* 2019: Севинч Қарши
* 2020: Бунёдкор Тошкент&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.fcbunyodkor.com/ru/news/detail/13137|title=Чемпионский аккорд &quot;Бунёдкор-Women&quot;!|publisher=.com|lang=ru|accessdate=9 November 2021}}&lt;/ref&gt;
* 2021: Суғдиёна Ҷиззах

== Ҳамчунин нигаред ==

* Чемпионати Осиё байни занон

== Иқтибосҳо ==
{{Эзоҳ}}

== Пайвандҳои беруна ==

* [http://the-uff.com/ ЎФФ расмий веб-сайти (ўзбек тилида] )
* [http://pfcsevinch.uz/?page_id=2396 Ҷадвали 2017] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20180227050213/http://pfcsevinch.uz/?page_id=2396 |date=2018-02-27 }} дар сомонаи Севинч
{{Football in Uzbekistan}}{{AFC women's leagues}}{{Top level women's association football leagues around the world}}</text>
      <sha1>9hot0mlf14g1j20igghmtbw2j3o2mxg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Музаффар Ҳусейнзода</title>
    <ns>0</ns>
    <id>302518</id>
    <revision>
      <id>1492575</id>
      <parentid>1434250</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T18:50:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492575</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2884" sha1="isky9643ww2unzycm5rpye26aa817kd" xml:space="preserve">{{Давлатмард}}
'''Музаффар Ҳусейнзода''' (''Ҳусейнзода Музаффар Маҳмурод''; [[18 август]]и [[1975]], [[ҶШС Тоҷикистон]]) — [[Дипломат|дипломати]] тоҷик, Сафири Фавқулода ва Мухтор, Муовини Вазири корҳои хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон (аз 2016)                                                      

== Зиндагинома ==
18 августи соли 1975 дар хонаводаи тоҷик ба дунё омадааст. Дар солҳои 1992—1997 Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ва дар солҳои 1997—1999 Академияи дипломатии Вазорати корҳои хориҷии Федератсияи Россия хондааст.

Оиладор, соҳиби 3 фарзанд&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://centrasia.org/person2.php?st=1294244341|title=ХУСЕЙНЗОДА (ХУСЕЙНОВ) Музаффар Махмурод|website=centrasia.org|publisher=ЦентрАзия|accessdate=2022-11-23}}&lt;/ref&gt;.

== Корнома ==
* 1999—2000 — Муовини Сардори Раёсат-Оҷонсӣ доир ба дастгирӣ ва рушди соҳибкории хурди назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон;
* 2000—2002 — котиби саввум, котиби дуввуми Раёсати кадрҳои [[Вазорати корҳои хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон]];
* 2002—2005 — котиби дуввуми Сафорати Ҷумҳурии Тоҷикистон дар Шоҳигарии Белгия;
* 2005—2008 — мудири шӯъбаи созмонҳои минтақавӣ ва байналмилалии Вазорати корҳои хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон;
* 2008—2011 — Сардори Раёсати созмонҳои байналмилалии Вазорати корҳои хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон;
* 2011—2016 — Сафири Фавқулода ва Мухтори Ҷумҳурии Тоҷикистон дар Ҷумҳурии Узбакистон;
* 2014—2016&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sadoimardum.tj/president/ta-jiroti-kadr-4/|title=Тағйироти кадрӣ|publisher=Садои мардум|lang=|accessdate=2022-11-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221123063941/https://sadoimardum.tj/president/ta-jiroti-kadr-4/|archivedate=2022-11-23}}&lt;/ref&gt; — Сафири Фавқулода ва Мухтори Ҷумҳурии Тоҷикистон дар Малайзия, бо қароргоҳ дар Тошканд;
Аз 29 марти соли 2016 Муовини вазири корҳои хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}</text>
      <sha1>isky9643ww2unzycm5rpye26aa817kd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сахидод Раҳматуллозода</title>
    <ns>0</ns>
    <id>305064</id>
    <revision>
      <id>1492698</id>
      <parentid>1411717</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T22:30:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492698</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6721" sha1="qhirczmq3kt4rlkvu1boz46bc4emek5" xml:space="preserve">{{Ҳамномҳо|Сахидод}}
{{Ҳамнасабҳо|Раҳматуллозода}}
{{Олим
 |ном              = Сахидод Раҳматуллозода
 |номи аслӣ        = 
 |тасвир           = 
 |бар              = 
 |тавсифи тасвир   = 
 |таърихи таваллуд = 27.10.1964
 |зодгоҳ           = {{Зодгоҳ|ноҳияи Қубодиён}}
 |таърихи даргузашт= 
 |шаҳрвандӣ        = 
 |маҳалли даргузашт= 
 |фазои илмӣ       = [[филология]]
 |ҷойҳои кор       = [[Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ]], [[Кумитаи забон ва истилоҳоти назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон]]
 |дараҷаи илмӣ     = {{Дараҷаи илмӣ|доктор|илмҳои филология}}
 |унвонҳои илмӣ    = {{Унвонҳои илмӣ||0}}
 |алма-матер       = [[Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленин]]
 |роҳбари илмӣ     = 
 |шогирдони маъруф = 
 |маъруф ба        = 
 |ҷоизаҳо          = [[Аълочии маорифи Тоҷикистон]] (2010)
 |имзо             = 
 |бари имзо        = 
 |сайт             = 
 |викитека         = 
 |викианбор        = 
}}

'''Сахидод Раҳматуллозода''' (зод. [[27 октябр]]и [[1964]], деҳаи [[Қизилиттифоқ]], [[ноҳияи Қубодиён]]) — [[забоншинос]]и тоҷик, доктори илмҳои филология, профессор, [[узви вобастаи АМИТ]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://anrt.tj/index.php/tj/khabar-o/958-marde-dar-arsai-talosh-o|title=Марде дар арсаи талошҳо|author=Ш. Ёраҳматзода|website=anrt.tj|publisher=[[АМИТ]]|accessdate=2023-02-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230202173508/https://anrt.tj/index.php/tj/khabar-o/958-marde-dar-arsai-talosh-o|archivedate=2023-02-02}}&lt;/ref&gt;.

== Зиндагинома ==
Сахидод Раҳматуллозода 27 октябри 1964 дар деҳаи Қизилиттифоқи ноҳияи Қубодиён ба дунё омадааст&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.iza.tj/ru/rakhmatullozoda-sahidod-rakhmatulloevich|title=Раҳматуллозода Сахидод Раҳматуллоевич|website=www.iza.tj|accessdate=2023-02-02|archivedate=2023-05-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230530140129/https://iza.tj/ru/rakhmatullozoda-sahidod-rakhmatulloevich}}&lt;/ref&gt;. Солҳои 1972—1982 дар мактаби № 37 ноҳияи Қубодиён таҳсил кардааст. Форуғуттаҳсили факултети филологияи тоҷики Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон аст. Дар солҳои 1984—1986 дар Артиши Шӯравӣ хидмати низомӣ кардааст

== Корнома ==
Дар солҳои 1989—1991 лаборанти шуъбаи шевашиносии Институти забон ва адабиёти ба номи Рӯдакии АИ ҶТ, солҳои 1991—1994 аспирант, солҳои 1994—1998 ходими хурди илмӣ ва дар солҳои 1998—2003 ходими илмӣ, ходими калони илмии шуъбаи шевашиносии Институти забон ва адабиёт кор кардааст. Солҳои 2003—2005 муҳаррири маҷаллаи «Бойчечак» буд.

Соли 2005 як муддат ёрдамчии ректори [[Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ]], солҳои 2005—2008 муовини ректор доир ба тарбия, солҳои 2008—2010 мудири кафедраи забони тоҷикӣ, солҳои 2010—2012 декани факултети филологияи тоҷик, солҳои 2012—2013 дар рухсати эҷодӣ, солҳои 2013—2015 мудири кафедраи забони тоҷикии факултети филологияи тоҷики [[Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ]], дар солҳои 2015—2019 директори Институти забону адабиёти Рӯдакӣ ва дар солҳои 2019—2020 профессори кафедраи назария ва амалияи забоншиносии [[Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ]] буд.

Аз соли 2022 вазифаи муовини раиси Кумитаи забон ва истилоҳоти назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистонро бар уҳда дорад&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.kumitaizabon.tj/tg/category/rokhbariyat|title=Раҳматуллозода Сахидод Раҳматулло|website=www.kumitaizabon.tj|publisher=Кумитаи забон ва истилоҳоти назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон|accessdate=2023-02-02|archivedate=2023-01-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230128060015/https://www.kumitaizabon.tj/tg/category/rokhbariyat}}&lt;/ref&gt;.

Сахидод Раҳматуллозода яке аз мураттибони асосии «Энсиклопедияи Донишгоҳи омӯзгории Тоҷикистон» ба шумор меравад.

== Ҷоизаҳо ==
* «[[Аълочии маорифи Тоҷикистон]]» (2010), 
* «Аълочии фарҳанги Тоҷикистон»
== Пайвандҳо == 
* [http://www.tgpu.tj/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=212&amp;Itemid=92&amp;lang=tj Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ] 

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

[[Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ]]
[[Гурӯҳ:Аъзои вобастаи АИ Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Олимони Фарҳангистони улуми Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Дорандагони нишони Аълочии маорифи Тоҷикистон]]</text>
      <sha1>qhirczmq3kt4rlkvu1boz46bc4emek5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сайфиддин Давлатзода</title>
    <ns>0</ns>
    <id>305107</id>
    <revision>
      <id>1492685</id>
      <parentid>1486496</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T22:07:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492685</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8081" sha1="ed71m3cgcuwqwm405n9qp1p89yi1xdz" xml:space="preserve">{{Ҳамномҳо|Сайфиддин (Ҳамном)| Сайфиддин}}
{{Ҳамнасабҳо |Давлатзода (Ҳамнасаб)|Давлатзода}}
{{Олим
 |ном              = Сайфиддин Давлатзода
 |номи аслӣ        = Давлатзода Сайфиддин Хайриддин
 |тасвир           = 
 |бар              = 
 |тавсифи тасвир   = 
 |таърихи таваллуд = 25.09.1970
 |зодгоҳ           = {{Зодгоҳ|ноҳияи Данғара}}
 |таърихи даргузашт= 
 |шаҳрвандӣ        = 
 |маҳалли даргузашт= 
 |фазои илмӣ       = 
 |ҷойҳои кор       = 
 |дараҷаи илмӣ     = {{Дараҷаи илмӣ|доктор|илмҳои биология}}
 |унвонҳои илмӣ    = {{Унвонҳои илмӣ|АМИТ|0}}
 |алма-матер       = [[Донишгоҳи давлатии омӯзгории Душанбе]] (1996)
 |роҳбари илмӣ     = 
 |шогирдони маъруф = 
 |маъруф ба        = 
 |ҷоизаҳо          = [[Аълочии маориф ва илми Тоҷикистон]] (2011), [[Медали «Хидмати шоиста»]](2021)
 |имзо             = 
 |бари имзо        = 
 |сайт             = 
 |викитека         = 
 |викианбор        = 
}}
'''Сайфиддин Давлатзода''' (''Давлатзода Сайфиддин Хайриддин''; зод. [[25 сентябр]]и [[1970]], деҳаи Талхоб, [[ноҳияи Данғара]], [[вилояти Кӯлоб]]) — [[Зистшиносӣ|зистшинос]], доктори илмҳои биология (2013)&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;, [[узви вобастаи АМИТ]] (2017).

== Зиндагинома ==
Сайфиддин Давлатзода 25 сентябри соли 1970 дар деҳаи Талхоби [[ноҳияи Данғара]] ба дунё омадааст&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://hkhdtkhatlon.tj/khovaling/view_leader.php?view=18|title=Давлатзода Сайфиддин|website=hkhdtkhatlon.tj|accessdate=2023-02-03|archivedate=2023-02-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230203134448/https://hkhdtkhatlon.tj/khovaling/view_leader.php?view=18}}&lt;/ref&gt;. Баъди хатми мактаби миёна соли 1988 дар идораи савдои шаҳри Норак ба ҳайси борбардор фаъолияти худро оғоз намудааст Солҳои 1988—1990 дар сафҳои Қувваҳои мусаллаҳи Иттифоқи Шӯравӣ хидмат кардааст. Соли 1991 дар мактаби миёнаи рақами 51-и ноҳияи Данғара ба ҳайси сарпешоҳанг кор карда, соли 1991 ба факултаи химия ва биологияи [[Донишгоҳи давлатии омӯзгории Душанбе|Донишгоҳи давлатии омӯзгории Душанбе ба номи Қ. Ш. Ҷӯраев]] дохил шуда, соли 1996 факултети мазкурро хатм намудааст.

== Корнома ==
* 1996—1998 — ба ҳайси ассистенти кафедраи ботаника ва экологияи кишоварзии Донишгоҳи аграрии Тоҷикистон;
* 2000—2005 — омӯзгори калони кафедраи ботаника ва экологияи кишоварзии ДАТ;
* 2006—2007 — дотсенти кафедраи ботаника ва экологияи кишоварзии Донишгоҳи аграрии Тоҷикистон;
* 2007—2009 — ба ҳайси мудири кафедраи ботаника ва экологияи кишоварзии Донишгоҳи аграрии Тоҷикистон;
* 2009—2010 — мутахассиси пешбари Раёсати таҳсилоти олии касбӣ ва баъдидипломии [[Вазорати маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон]];
* 2010—2014 — сармутахассиси Раёсати таҳсилоти олии касбӣ ва баъдидипломии Вазорати маориф;
* 2014—2015 — сардори Раёсати таҳсилоти ибтидоӣ ва миёнаи касбии [[Вазорати маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон]];
* 2015—2018 — сардори Раёсати илму маърифати Дастгоҳи иҷроияи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон;
* 2018—2020 — муовини вазири [[Вазорати маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон]];
* 2020—2024 — ректори [[Донишгоҳи давлатии Бохтар]];
* Аз 29 январи соли 2024 — раиси Муассисаи давлатии «[[Комиссияи олии аттестатсионии назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]]»&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://vak.tj/old/index.php/ru/26-other-articles/5699-davlatzoda-sajfiddin-khajriddin|title=Давлатзода Сайфиддин Хайриддин|website=vak.tj|accessdate=2025-09-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250630163629/http://vak.tj/old/index.php/ru/26-other-articles/5699-davlatzoda-sajfiddin-khajriddin|archivedate=2025-06-30}}&lt;/ref&gt;.
== Фаъолияти илмӣ ==
Солҳои 1998—2000 дар шуъбаи рӯзонаи аспирантураи Институти ботаникаи АИ ҶТ таҳсил кардааст&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://btsu.tj/%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%88%D0%B3%D0%BE%D2%B3%D0%B8-%D0%BC%D0%BE/%D1%80%D0%BE%D2%B3%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%82/%D0%B4%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B7%D0%BE%D0%B4%D0%B0-%D1%81%D0%B0%D0%B9%D1%84%D0%B8%D0%B4%D0%B4%D0%B8%D0%BD-%D1%85%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B8%D0%B4%D0%B4%D0%B8%D0%BD-%D0%B4%D0%BE%D0%BA%D1%82/|title=Давлатзода Сайфиддин Хайриддин — Доктори илмҳои биологӣ|publisher=Донишгоҳи давлатии Бохтар|accessdate=2023-02-03|archivedate=2022-05-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220518171711/https://btsu.tj/%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%88%D0%B3%D0%BE%D2%B3%D0%B8-%D0%BC%D0%BE/%D1%80%D0%BE%D2%B3%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%82/%D0%B4%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B7%D0%BE%D0%B4%D0%B0-%D1%81%D0%B0%D0%B9%D1%84%D0%B8%D0%B4%D0%B4%D0%B8%D0%BD-%D1%85%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B8%D0%B4%D0%B4%D0%B8%D0%BD-%D0%B4%D0%BE%D0%BA%D1%82/}}&lt;/ref&gt;. Рисолаи номзадӣ ва докториро солҳои 2005 ва 2013 дар шаҳри Новосибрскии Шуъбаи сибирии Академияи илмҳои Федератсияи Русия дифоъ намудааст. Аз соли 2017 [[узви вобастаи АМИТ]] мебошад.

== Таълифот ==
Муаллифи беш аз 60 мақолаи илмӣ, се монография, 5 барномаи таълимӣ, 4 китоби дарсӣ ва дастурҳои таълимӣ мебошад

== Ҷоизаҳо ==
Бо «Ифтихорнома»-и Вазорати маориф (2009), нишони «Аълочии маорифи Тоҷикистон» (2011) ва [[медали «Хидмати шоиста»]] (2021)&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Давлатзода Сайфиддин Хайриддин // Донишномаи Донишгоҳи давлатии Бохтар ба номи Носири Хусрав. — Д. : [[СИЭМТ]], 2021 С. 48-49. — 328 с. — ISBN 978-99985-0-003-7&lt;/ref&gt; қадрдонӣ шудааст.

=== Хонавода ===
Оиладор, соҳиби 4 фарзанд аст.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

[[Гурӯҳ:Биологони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Аъзои вобастаи АИ Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Дорандагони медали Хидмати шоиста]]</text>
      <sha1>ed71m3cgcuwqwm405n9qp1p89yi1xdz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Остин Батлер</title>
    <ns>0</ns>
    <id>305130</id>
    <revision>
      <id>1492629</id>
      <parentid>1432265</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T20:35:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492629</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20890" sha1="jgonhaga5psubw2rhou64t34hit1ngg" xml:space="preserve">
{{Синамогар
| imdb_id = 2581521
| сайт = [https://web.archive.org/web/20081012221927/http://www.austin-butler.com/ Официальный сайт]
}}
'''Остин Роберт Батлер''' ({{Lang-en|Austin Robert Butler}}, б. [[17 август|17 августи]] [[Соли 1991|1991]], Анахайм ) — [[ҳунарпеша]]и [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|амрикоӣ]]. Ӯ бештар бо нақши [[Элвис Пресли]] дар драмаи биографии мусиқии Элвис Баз Лурман , ки ба ӯ ҷоизаи [[Беҳтарин нақши мардона (Глобуси тиллоӣ, ИМА)|Глобуси тиллоӣ]] ва номзадҳо ба [[Нақши беҳтарини мардона (Оскар, ИМА)|Оскар]], [[BAFTA]]  ва Ҷоизаи Guild Actors Screen of America дар категорияи &quot;Беҳтарин нақши мардона&quot; маъруф аст.

== Зиндагинома ==
Батлер 17 августи соли 1991, писари сармуҳосиб Лори Энн (насабаш Хоуэлл) &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://santamariatimes.com/lifestyles/announcements/obituaries/lori-anne-howell-butler-lori-a/article_71833243-328a-52cf-8433-e48e58e35380.html|title=Lori Anne Howell-Butler Lori A|work=Santa Maria Times|date=2014-09-17|accessdate=2016-01-17|archivedate=2015-08-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150824220756/http://santamariatimes.com/lifestyles/announcements/obituaries/lori-anne-howell-butler-lori-a/article_71833243-328a-52cf-8433-e48e58e35380.html}}&lt;/ref&gt; ва Дэвид Батлер &lt;ref name=&quot;Family Tree Legends2&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.familytreelegends.com/records/39461?c=search&amp;first=austin&amp;last=butler|title=Austin Robert Butler|website=Family Tree Legends|deadlink=no|accessdate=2011-02-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131111144642/http://www.familytreelegends.com/records/39461?c=search&amp;first=austin&amp;last=butler|archivedate=2013-11-11}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Pop Tower2&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.poptower.com/austin-butler.htm|title=Austin Butler - Sharpay's Fabulous Adventure|website=Pop Tower|deadlink=yes|accessdate=2011-02-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100804170314/http://www.poptower.com/austin-butler.htm|archivedate=2010-08-04}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Scholastic.com2&quot;&gt;{{Cite web|url=http://blog.scholastic.com/ink_splot_26/2009/07/aliens-in-the-attic-be-afraid-sorta-afraid.html|title='Aliens in the Attic': Austin Butler|website=Scholastic.com|accessdate=2011-02-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110105221623/http://blog.scholastic.com/ink_splot_26/2009/07/aliens-in-the-attic-be-afraid-sorta-afraid.html|archivedate=January 5, 2011 &lt;!--DASHBot--&gt;}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://familytreemaker.genealogy.com/users/b/e/n/Robert-D-Bentley-South-Saint-Paul/WEBSITE-0001/UHP-0387.html|title=Robert-D-Bentley-South-Saint-Paul - User Trees|website=Genealogy.com|deadlink=no|accessdate=2016-01-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141009083257/http://familytreemaker.genealogy.com/users/b/e/n/Robert-D-Bentley-South-Saint-Paul/WEBSITE-0001/UHP-0387.html|archivedate=2014-10-09}}&lt;/ref&gt; таваллуд шудааст. Ӯ як хоҳари калонӣ дорад, Эшли (таваллуд. 1986), ки як ҳунарпеша дар силсилаи филмҳои бародараш Ned's Declassified School Guide Survival буд &lt;ref name=&quot;Scholastic.com2&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;TVGuide.com2&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.tvguide.com/celebrities/austin-butler/bio/292730|title=Austin Butler - Celebrity|website=TV Guide|deadlink=no|accessdate=2011-02-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150913052519/http://www.tvguide.com/celebrities/austin-butler/bio/292730/|archivedate=2015-09-13}}&lt;/ref&gt; . Дар соли 2014, Лори Энн аз саратон даргузашт  .

=== Эҷодиёт дар синамо ===
Вақте ки Батлер сездаҳсола буд, дар ярмаркаи &quot;Orange County*, ба ӯ намояндаи як ширкати кастинги бозёфти ҳунарпешаҳои синамо муроҷиат кард ва пешниҳод кард, ки дар саноати фароғатӣ кор оғоз кунад &lt;ref name=&quot;Pop Tower2&quot;/&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://blog.scholastic.com/ink_splot_26/2009/07/aliens-in-the-attic-be-afraid-sorta-afraid.html|title='Aliens in the Attic': Austin Butler|website=Scholastic.com|accessdate=2011-02-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110105221623/http://blog.scholastic.com/ink_splot_26/2009/07/aliens-in-the-attic-be-afraid-sorta-afraid.html|archivedate=January 5, 2011 &lt;!--DASHBot--&gt;}}&lt;/ref&gt;. Батлер дар ҳақиқат ҳунарпешаи синамо буданро дӯст медошт ва дере нагузашта барои рушди истеъдоди худ ба дарсҳои актёрӣ рафтанро оғоз кард. 

Аввалин нақши  актёриро метавон хислати Дерек Ҳансон дар силсилаи филми телевизионии &quot;Ҳанна Монтана* дар канали [[Disney Channel|Дисней]] ҳисоб кард &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kulturologia.ru/blogs/300719/43708/|title=Кто сыграет Элвиса Пресли в новом байопике: 5 фактов об Остине Батлере|description=статья|publisher=kulturologia.ru|lang=ru|deadlink=no|accessdate=2022-06-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210302052309/https://kulturologia.ru/blogs/300719/43708/|archivedate=2021-03-02}}&lt;/ref&gt;. Пас аз он нақшҳо дар силсилаи филмҳои телевизионии &quot; Зоуи 101 &quot; (Ҷеймс Гаррет), &quot; Онҳоро дар таваллудхона омехта карданд &quot; (Ҷеймс &quot;Уилки&quot; Уикерсон) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.chordscenter.net/katie-leclerc-talks-austin-butler-s-debut-on-switched-at-birth-_watch-video-xfhfhlnjldfprnpdfhj.html|title=Katie Leclerc Talks Austin Butler's Debut On 'Switched At Birth'|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120330175024/http://www.chordscenter.net/katie-leclerc-talks-austin-butler-s-debut-on-switched-at-birth-_watch-video-xfhfhlnjldfprnpdfhj.html|archivedate=2012-03-30}}&lt;/ref&gt;, &quot; Ҳаёт пешгӯинашаванда нест &quot; (Ҷонс Майгер), &quot;Рӯзномаҳои  Кэрри  &quot;(Себастян Кидд), &quot;Хотираҳои Шаннара &quot; (Уилл Омсфорд) буданд. Батлер инчунин дар филмҳои «Ғарибон дар болохона» (Ҷейк Пирсон) ва «Саргузашти зебои Шарпай» (Пэйтон Леверетт) нақш бозидааст.

Пешравии назаррас дар эҷодиёти ҳунарпешаро метавон кор бо [[Квентин Тарантино]] дар филми &quot; Рӯзе дар Ҳолливуд &quot; (Чарлз &quot;Текс&quot; Уотсон) ва Ҷим Жармуш дар филми &quot; Мурдагон намемиранд &quot; (Ҷек) арзёбӣ кард.

Пас аз ин муваффақият, нақши асосӣ дар филми &quot;Элвис&quot;и Баз Лурман буд. Ин кори Батлер аз ҷониби Пристсилла Пресли баҳои баланд дода шуд, пас аз нахустнамоиши навори филм дар фестивали синамои Канн аҳли тамошобинони толор 12 дақиқа истода ба ӯ кафкӯбӣ карданд &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sportchic.ru/fashion/ostin-batler-zvezda-kann-ob-elvise-presli-i-planah-na-budushhee/|title=ОСТИН БАТЛЕР ОБ ЭЛВИСЕ ПРЕСЛИ И ПЛАНАХ НА БУДУЩЕЕ|description=статья|publisher=sportchic.ru|lang=ru|deadlink=no|accessdate=2022-06-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220610224253/https://sportchic.ru/fashion/ostin-batler-zvezda-kann-ob-elvise-presli-i-planah-na-budushhee/|archivedate=2022-06-10}}&lt;/ref&gt; .

Дар моҳи майи соли 2022, ӯ тасдиқ кард, ки ӯ ҳамчун Фейд-Раут Ҳарконнен дар идомаи филми &quot;Dune&quot; аз ҷониби Денис Вилленев &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://rg.ru/2022/05/26/sygravshij-elvisa-ostin-batler-podtverdil-svoe-uchastie-vo-vtoroj-diune.html|title=Сыгравший Элвиса Остин Батлер подтвердил свое участие во второй &quot;Дюне&quot;|description=новость|publisher=rg.ru|lang=ru|deadlink=no|accessdate=2022-06-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220610095438/https://rg.ru/2022/05/26/sygravshij-elvisa-ostin-batler-podtverdil-svoe-uchastie-vo-vtoroj-diune.html|archivedate=2022-06-10}}&lt;/ref&gt; пайдо мешавад.

Дар моҳи августи соли 2022 маълум шуд, ки ҳунарпеша дар якҷоягӣ бо Том Харди ва Ҷоди Комер дар филми &quot;Байкерҳо&quot;-и Ҷефф Николс нақш мебозанд &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://rg.ru/2022/08/05/ostin-batler-i-tom-hardi-snimutsia-v-filme-pro-bajkerov.html|title=Остин Батлер и Том Харди снимутся в фильме про байкеров|description=новость|publisher=rg.ru|lang=ru|deadlink=no|accessdate=2022-08-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220817122700/https://rg.ru/2022/08/05/ostin-batler-i-tom-hardi-snimutsia-v-filme-pro-bajkerov.html|archivedate=2022-08-17}}&lt;/ref&gt; .

=== Эҷодиёт дар театр ===
2014 - &quot;Марги муаллиф&quot; (майор Брэдли), Театри Geffen &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/lifestyle/lifestyle-news/death-author-theater-review-708693/|title=‘Death of the Author’: Theater Review|description=статья|publisher=hollywoodreporter.com|lang=en|deadlink=no|accessdate=2022-06-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220610095438/https://www.hollywoodreporter.com/lifestyle/lifestyle-news/death-author-theater-review-708693/|archivedate=2022-06-10}}&lt;/ref&gt;

2018 - &quot;Фурушандаи ях меояд&quot; (Дон Парритт), Театри Бродвей &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://afisha.nyc/the-iceman-cometh-postanovka-prodavets-lda-gryadet/|title=The Iceman Cometh — постановка «Продавец льда грядет»|description=статья|publisher=afisha.nyc|lang=ru|accessdate=2022-06-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191215152429/http://afisha.nyc/the-iceman-cometh-postanovka-prodavets-lda-gryadet/|archivedate=2019-12-15}}&lt;/ref&gt;

=== Ҳаёти шахсӣ ===
Аз соли 2011 то соли 2020 вай бо Ванесса Ҳуҷенс мулоқот мекард. Баъдтар вай бо Лили-Роз Депп муносибат дошт. Дар соли 2022, ӯ муносибаташро бо модели Кайя Гербер тасдиқ кард &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://peopletalk.ru/article/na-zamenu-timoti-shalame-chto-nam-izvestno-ob-aktere-kotoryj-sygral-elvisa-presli|title=На замену Тимоти Шаламе: что нам известно об актере, который сыграл Элвиса Пресли|description=новость|publisher=peopletalk.ru|lang=ru|deadlink=no|accessdate=2022-06-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220530125131/https://peopletalk.ru/article/na-zamenu-timoti-shalame-chto-nam-izvestno-ob-aktere-kotoryj-sygral-elvisa-presli/|archivedate=2022-05-30}}&lt;/ref&gt; .

== Филмнома ==
{{ДарФилмБоло}}
{{ДарСилсилафилм|2005|2007|Рассекреченное руководство Неда по выживанию в школе|Ned's Declassified School Survival Guide|{{abbr|Зиппи Брюстер|41 эпизод|0}}}}
{{ДарФилмиКӯт|2007||The Faithful|Дэнни}}
{{ДарСилсилафилм|2007||[[Ханна Монтана]]|Hannah Montana|{{abbr|Дерек Хэнсон|эпизод &quot;My Best Friend's Boyfriend&quot;|0}}}}
{{ДарСилсилафилм|2007||[[АйКарли]]|iCarly|{{abbr|Джейк Крэндли|эпизод &quot;iLike Jake&quot;|0}}}}
{{ДарСилсилафилм|2008||[[Из головы Джимми]]|Out of Jimmy's Head|{{abbr|Лэнс|эпизод &quot;Princess&quot;|0}}}}
{{ДарСилсилафилм|2008||[[Зоуи 101]]|Zoey 101|{{abbr|Джеймс Гарретт|10 эпизодов|0}}}}
{{ДарФилм|2009|[[Пришельцы на чердаке]]|Aliens in the Attic|Джейк Пирсон}}
{{ДарСилсилафилм|2009|||Ruby &amp; the Rockits|{{abbr|Джордан Галлахер|10 эпизодов|0}}}}
{{ДарСилсилафилм|2009||[[Зик и Лютер]]|Zeke and Luther|{{abbr|Рутгер Данди|эпизод &quot;Adventure Boy&quot;|0}}}}
{{ДарСилсилафилм|2010||[[Волшебники из Вэйверли Плэйс]]|Wizards of Waverly Place|{{abbr|Джордж|эпизод &quot;Positive Alex&quot;|0}}}}
{{ДарСилсилафилм|2010||[[Jonas L.A.]]|Jonas L.A.|{{abbr|Стон Стивенс|2 эпизода|0}}}}
{{ДарСилсилафилм|2010||[[C.S.I.: Место преступления Майами]]|CSI: Miam|{{abbr|Джейсон Чепмен|эпизод &quot;Happy Birthday&quot;|0}}}}
{{ДарСилсилафилм|2010||[[Фишки. Деньги. Адвокаты]]|The Defenders|{{abbr|Коди Деннис|эпизод &quot;Nevada v. Dennis&quot;|0}}}}
{{ДарТВфилм|2010||Betwixt|Кэмерон Брауэр}}
{{ДарСилсилафилм|2010|2011|[[Жизнь непредсказуема]]|Life Unexpected|{{abbr|Джонс Мэйгер|11 эпизодов|0}}}}
{{ДарСилсилафилм|2011||[[C.S.I.: Место преступления Нью-Йорк]]|CSI: NY|{{abbr|Бенджамин Голд|эпизод &quot;Do or Die&quot;|0}}}}
{{ВвФильме|2011|[[Шикарное приключение Шарпей]]|Sharpay's Fabulous Adventure|Пэйтон Леверетт}}
{{ДарТВфилм|2011|Шикарное кольцо|The Bling Ring|Зак Гарви}}
{{ДарСилсилафилм|2011|2012|[[Их перепутали в роддоме (телесериал)|Их перепутали в роддоме]]|Switched at Birth|{{abbr|Джеймс &quot;Уилки&quot; Уикерсон|14 эпизодов|0}}}}
{{ДарТВфилм|2012|[[Перехват (фильм, 2012)|Перехват]]|Intercept|Девон}}
{{ДарСилсилафилм|2012||[[Где ты, Челси?]]|Are You There, Chelsea?|{{abbr|Люк|эпизод &quot;Believe&quot;|0}}}}
{{ДарФилм|2012|[[Мой дядя Рафаэль]]|My Uncle Rafael|Коди Бек}}
{{ДарФилмиКӯт|2013||Life Life in in Space Space|ассистент Шнотци}}
{{ДарСилсилафилм|2013|2014|[[Дневники Кэрри (телесериал)|Дневники Кэрри]]|The Carrie Diaries|{{abbr|Себастьян Кидд|26 эпизодов|0}}}}
{{ДарСилсилафилм|2014|2015|[[Стрела (телесериал)|Стрела]]|Arrow|{{abbr|Чейс|3 эпизода|0}}}}
{{ДарФилм|2015|Посторонний|The Intruders|Ной Генри}}
{{ДарСилсилафилм|2016|2017|[[Хроники Шаннары]]|The Shannara Chronicles|{{abbr|Уилл Омсфорд/Шаннара |20 эпизодов, главный герой|0}}}}
{{ДарФилм|2016|[[Йоганутые]]|Yoga Hosers|Хантер Кэллуэй}}
{{ДарФилм|2018|[[Чувак (фильм)|Чувак]]|Dude|Томас}}
{{ДарФилм|2019|[[Однажды в… Голливуде]]|Once Upon a Time in Hollywood|Тэкс}}
{{ДарФилм|2019|[[Мёртвые не умирают (фильм, 2019)|Мёртвые не умирают]]|The Dead Don’t Die|Джек}}
{{ДарФилм|2022|[[Элвис (фильм, 2022)|Элвис]]|Elvis|[[Пресли, Элвис|Элвис Пресли]]}}
{{ДарФилм|2023|[[Дюна 2]]|Dune: Part Two|[[Фейд-Раута Харконнен]]}}
{{ДарСилсилафилм|2023|2023|[[Властелины воздуха]]|Masters of the Air|{{abbr|майор Гейл Кливен|0|0}}}}
{{ДарФилмПоён}}

== Дискография ==

; ''iCarly''

Батлер  дар соли 2007 дар силсилаи филми &quot;Whateve My Love&quot; суруди  &quot;iCarly&quot;-ро иҷро кард.

== Ҷоизаҳо ва номинатсияҳо ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Соли
! Мукофот
! Категория
! Кори номбаршуда
! Натиҷа
! Шарҳ.
|-
| 2010
| Ҳунарпешаи чавон
| Намоиши беҳтарин дар филми бадеӣ – Ҳунарпешаҳои ҷавон
| ''Ғарибон дар болохона'' | Номинатсия (Номзад)
|&lt;center&gt; &lt;ref name=&quot;young2010&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.youngartistawards.org/noms31.html|title=31st Annual Young Artist Awards|publisher=[[Young Artist Award]]s|deadlink=yes|accessdate=2011-02-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131012070515/http://www.youngartistawards.org/noms31.html|archivedate=2013-10-12}}&lt;/ref&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 2010
| Ҳунарпешаи чавон
| Намоиши беҳтарин дар силсилаи филми телевизионӣ (мазҳака ё драма) – Ҳунарпешаи чавон
| ''Руби ва Рокитс'' | Номинатсия (Номзад) 
| 
|-
| 2011
| Ҳунарпешаи чавон
| Намошномаи бехтарин дар телевизион —  Ҳунарпешаи чавон 18-21
| &quot;Чипҳо. Пул. Адвокатҳо&quot; | Номинатсия (Номзад) 
|&lt;center&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.youngartistawards.org/noms32.html|title=32nd Annual Young Artist Awards|publisher=Young Artist Award|deadlink=yes|accessdate=2011-02-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130808150433/http://www.youngartistawards.org/noms32.html|archivedate=2013-08-08}}&lt;/ref&gt;&lt;/center&gt;
|-
| rowspan=&quot;5&quot; | 2022
| [[Ҷоизаи Оскар|Ҷоизаии Оскар]]
| Нақши беҳтарини мардона 
| rowspan=&quot;5&quot; | ''Элвис'' |Назардошт
|&lt;center&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://abc.com/shows/oscars/news/nominations/oscars-2023-nominations-livestream|title=How to Watch the Oscars 2023 Nominations Announcement Hosted by Riz Ahmed and Allison Williams - Oscars 2023 News {{!}} 95th Academy Awards|website=ABC|lang=en|accessdate=2023-01-24}}&lt;/ref&gt;&lt;/center&gt;
|-
| {{Бе тарҷума 5|BAFTA (кинопремия, 2023)|BAFTA|en|76th British Academy Film Awards}} 
| Нақши беҳтарини мардона | Назардошт 
| 
|-
| [[Глобуси тиллоӣ]]
| Нақши беҳтарини мардона дар филми драмавӣ | Бурд
|&lt;center&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.goldenglobes.com/winners-nominees|title=Winners &amp; Nominees 2023|description=новость|publisher=www.goldenglobes.com|lang=en|accessdate=2022-12-12}}&lt;/ref&gt;&lt;center&gt;&lt;/center&gt;&lt;/center&gt;
|-
| Ҷоизаи Гилдияи ҳунарпешаҳои ИМА 
| Нақши беҳтарини мардона | Назардошт
|&lt;center&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sagawards.org/awards/nominees-and-recipients/29th-annual-screen-actors-guild-awards|title=The 29th Annual Screen Actors Guild Awards {{!}} Screen Actors Guild Awards|website=sagawards.org|accessdate=2023-01-12}}&lt;/ref&gt;&lt;/center&gt;
|-
| Интихоби мунақидон 
| Нақши беҳтарини мардона  |Назардошт
|&lt;center&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/critics-choice-awards-2023-film-nominations-list-1235281602/|title=‘Everything Everywhere All At Once’ Leads 2023 Critics Choice Awards Film Nominations|author=Beatrice Verhoeven, Beatrice Verhoeven|website=The Hollywood Reporter|date=2022-12-14|lang=en-US|accessdate=2023-01-12}}&lt;/ref&gt;&lt;/center&gt;
|}

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ|3}}

== Пайвандҳо ==

* {{Вебгоҳи расмӣ}}
[[Гурӯҳ:Ҳунарпешамардони синамои ИМА]]
[[Гурӯҳ:Кӯдакон-сарояндаҳои ИМА]]
[[Гурӯҳ:Ҳунарпешакӯдакони ИМА]]
[[Гурӯҳ:Мусиқидонон аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Шахсиятҳо аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Муделҳои ИМА]]
[[Гурӯҳ:Сарояндаҳои асри XXI]]
[[Гурӯҳ:Сарояндаҳои ИМА]]
[[Гурӯҳ:Сарояндаҳо аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Ҳунарпешаҳои мард асри XXI]]
[[Гурӯҳ:Ҳунарпешаҳои телевизиони ИМА]]
[[Гурӯҳ:Ҳунарпешаҳо аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Википедиа:Зиндагиномаи муосирон]]
[[Гурӯҳ:Зодагони соли 1991]]
[[Гурӯҳ:Зодагони 17 август]]</text>
      <sha1>jgonhaga5psubw2rhou64t34hit1ngg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кябетсу Таро</title>
    <ns>0</ns>
    <id>305698</id>
    <revision>
      <id>1492496</id>
      <parentid>1339521</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T17:05:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492496</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2778" sha1="i3n02gqofy3d3mosri88lrwalhufocw" xml:space="preserve">{{Таом
 |номи аслӣ        = {{lang-ja|キャベツ太郎, Kyabetsu Tarō}}
 |тасвир           = [[Акс:Cabbage_taro_contents.jpg|250px]]
 |имзо             = 
 |навъ             = 
 |ошхонаи миллӣ    = 
 |эҷодкунанда      =
 |сол              =
 |таркиботи аслӣ   = 
 |таркиботи маъмул = 
 |монандҳо         = 
 |дастур           = 
 |анбор            = 
}}

'''Кябетсу Таро''' ({{lang-ja|キャベツ太郎, Kyabetsu Tarō}}) (Tarō номи ройиҷи мардонаи ҷопонӣ) — як ғизои газакҳои ҷопонӣ аст, ки аз ҷониби ширкати Кадо (菓道)-и [[префектураи Ибараки]] сохта шудааст.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://markettokyo.ecwid.com/Kados-Taro-Series-Kyabetsu-Taro-Cabbage-Taro-Crispy-Corn-Snack-14g-p58726176|title=Kado's Taro Series, Kyabetsu Taro, &quot;Cabbage Taro&quot;, Crispy Corn Snack, 14&amp;nbsp;g|website=Market Tokyo|language=en|accessdate=11 November 2019}}&lt;/ref&gt; Аз тӯбҳои ҷуворимакка&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://japonismo.com/blog/cinco-snacks-japoneses-populares-adultos|title=Los cinco snacks japoneses más populares entre los adultos|website=Japonismo|date=14 September 2014|language=es|accessdate=11 November 2019|last1=septiembre|first1=Laura·Japón hoy·14|last2=Comentarios|first2=Laura·Japón hoy·14}}&lt;/ref&gt; бо қутри тақрибан 3 см иборат аст, ки бо тиккаҳои хурди [[норӣ]] ва чошнии қаҳваранги ҷопонӣ маззадор шудааст. Ин як газаки нисбатан арзон аст, ки барои кӯдакон пешбинӣ шудааст. Дар ду андозаи халта,&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.sajapansales.com/collections/all-products/products/2-pack-kyabetsu-taro-corn-potage-japanese-dagashi-snacks-chips-from-japan?constraint=dagashi|title=Kyabetsu Taro &amp; Corn Potage – 2 packs (Japanese Snacks)|website=S&amp;A Japan Sales|language=en|accessdate=11 November 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231031030748/https://www.sajapansales.com/collections/all-products/products/2-pack-kyabetsu-taro-corn-potage-japanese-dagashi-snacks-chips-from-japan?constraint=dagashi|archivedate=2023-10-31}}&lt;/ref&gt; як халтаи 20 иен ва як халтаи 100 иен фурӯхта мешавад. Рӯйи баста қурбоққаe нишон дода шудааст, ки бар тан кулоҳи полисӣ дорад.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
* [http://portal.nifty.com/koneta05/04/23/01/ Саҳифа бо забони японӣ, сумка ва мундариҷаро нишон медиҳад]</text>
      <sha1>i3n02gqofy3d3mosri88lrwalhufocw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Карина Комил</title>
    <ns>0</ns>
    <id>306842</id>
    <revision>
      <id>1492461</id>
      <parentid>1487931</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T16:26:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492461</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8470" sha1="e5z39q3p4ih72u2byac6ocdxeble160" xml:space="preserve">{{Мусиқидон}}
'''Карина Комил''' ({{lang-en|Karina Komil}}; {{ВД-Дебоча}}) — [[овозхон]], мудел ва блогери тоҷику рус, иштирокдори намоишҳои телевизионӣ ва озмунҳои байналмилалии зебоӣ.

== Зиндагинома ==
Карина Комил 5 марти соли 1991 дар Русия дар хонаводаи варзишгар ва омӯзгор ба дунё омадааст&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tj.sputniknews.ru/20220226/karina-komil-model-tajikistan-1045711541.html|title=История таджикской Золушки, или Как Карина Комил покоряет мир моды|author=|website=Sputnik Таджикистан|date=2022-02-26|lang=ru|accessdate=2023-03-14}}&lt;/ref&gt;. Бо гузашти солҳо, ӯ дар чандин кишвари Осиёи Марказӣ зиндагӣ мекард ва Карина ҳар куҷо, ки буд эҳсос мекард дар хонаи худ аст ва тамоми муддат ба корҳои эҷодии мухталиф алоқа дошт. 

== Фаъолият ==
Карина аз рӯи ихтисос ҳуқуқшинос аст&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://farazh.tj/musohiba/duhtari-dunjo-pajrahai-muvaffaqijati-karina-komil/|title=“Духтари дунё”. Пайраҳаи муваффақияти Карина Комил|author=Ҳафизуллошҳ Тоҳирӣ|website=Фараж|date=2022-08-20|lang=tg|accessdate=2023-03-14|archivedate=2023-03-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230314113128/https://farazh.tj/musohiba/duhtari-dunjo-pajrahai-muvaffaqijati-karina-komil/}}&lt;/ref&gt;, аммо вай инчунин тавонистаст дар театр-студияи «Падида» рақс кунад, ба сурудхонӣ машғул шаваду чандин оҳангҳои мусиқиро сабт кунад ва ҳатто барои онҳо клип созад.

Яке аз сурудаҳои ӯ — «„Истиқлол“ бизан гол!» гимни [[Истиқлол (бошгоҳи футбол)|дастаи футболи «Истиқлол»]] мебошад.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sputnik-tj.com/20180225/surudi-karina-komil-1024846080.html|title=Суруди Карина Комил барои дастаи футболи &quot;Истиқлол&quot;|author=|website=Sputnik Тоҷикистон|date=2018-02-25|lang=tg|accessdate=2023-03-14}}&lt;/ref&gt;

Дар синни 20-солагӣ ворид ҳирфаи муделӣ шуд, дар муддати кӯтоҳе тавонист ба суръат аз санҷишҳо, озмунҳо, подиумҳо гузарад, тамоми нозукиҳои ин соҳаро фаҳмад.

Карина фаъолияташо дар кишварҳои гуногун, аз қабили Укройн, Қазоқистон, Русия, Тоҷикистон, Иморот, Арабистони Саудӣ идома додааст. Вай дар намоиши машҳури телевизионии Дом-2, намоишҳои муд, озмунҳои зебоии ҷаҳонӣ — World Next Top Model 2016 (Лубнон) Miss Union 2016 ширкат кардааст&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.starway-magazine.ru/izvestnaya-model-i-pevica-karina-komil-o-sebe-o-bloge-o-karere-i-o-zhizni-v-saudovskoj-aravii/|title=Известная модель и певица Карина Комил: о себе, о блоге, о карьере и о жизни в Саудовской Аравии|website=STARWAY MAGAZINE|date=2022-02-16|lang=ru|access-date=2022-06-05|accessdate=2023-03-14|archivedate=2022-10-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221014174214/https://www.starway-magazine.ru/izvestnaya-model-i-pevica-karina-komil-o-sebe-o-bloge-o-karere-i-o-zhizni-v-saudovskoj-aravii/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.wday.ru/moda-shopping/style/predstavleniya-o-mode-stile-i-krasote-v-arabskikh-stranakh-razlichiya-i-udivitelnye-fakty/|title=Представления о моде, стиле и красоте в арабских странах: различия и удивительные факты {{!}} WDAY|author=Анна Морозова|website=www.wday.ru|lang=ru|access-date=2022-06-05|accessdate=2023-03-14|archivedate=2022-02-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220206130809/https://www.wday.ru/moda-shopping/style/predstavleniya-o-mode-stile-i-krasote-v-arabskikh-stranakh-razlichiya-i-udivitelnye-fakty/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://tj.vesti.news/istoriya-tadzhikskoi-zolushki-ili-kak-karina-komil-pokoryaet-22022621000012.htm|title=История таджикской Золушки, или Как Карина Комил покоряет мир моды|author=Платные опросы|website=tj.vesti.news|access-date=2022-06-05|accessdate=2023-03-14|archivedate=2025-05-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250528221248/http://tj.vesti.news/istoriya-tadzhikskoi-zolushki-ili-kak-karina-komil-pokoryaet-22022621000012.htm}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://nm.tj/culture/41626-urozhenka-tadzhikistana-primet-uchastie-v-konkurse-krasoty-miss-druzhba-narodov-v-baku.html|title=Уроженка Таджикистана примет участие в конкурсе красоты «Мисс Дружба народов» в Баку|website=Главные новости Таджикистана {{!}} Лента новостей ИА &quot;Независимое мнение&quot; {{!}} Новости Таджикистана сегодня|lang=ru|access-date=2022-06-05}}&lt;/ref&gt;.

Акси ӯ дар муқоваи Glamour Bulgaria&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://models.com/work/glamour-bulgaria-glamour-bulgaria-december-2021-digital-cover-with-karina-komil-by-abdulrahman|title=Glamour Bulgaria December 2021 digital cover with Karina Komil by Abdulrahman (Glamour Bulgaria)|website=MODELS.com|accessdate=2023-03-14}}&lt;/ref&gt; ва корҳои ӯ дар саҳифаҳои маҷаллаҳои машҳури муд ба монандии Vogue Arabia, Magazine HIA ва Zahrat Khaleeji нашр шудаанд&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://asiaplus.news/2020/12/21/tadzhikskaya-fotomodel-popala-na-oblozhku-zhurnala-vogue-arabia/|title=Таджикская фотомодель попала на обложку журнала Vogue Arabia|website=asiaplus.news|publisher=ASIA-Plus|access-date=2022-06-05}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ia-centr.ru/publications/tadzhikskaya-model-vpervye-popala-v-zhurnal-vogue/|title=Таджикская модель впервые попала в журнал Vogue|website=ia-centr.ru|lang=ru|access-date=2022-06-05|accessdate=2023-03-14|archivedate=2022-10-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221015083934/https://ia-centr.ru/publications/tadzhikskaya-model-vpervye-popala-v-zhurnal-vogue/}}&lt;/ref&gt;.

Карина Комил солҳои ахир дар Арабистони Саудӣ ба сар мебарад&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://actualnews.org/exclusive/423672-rossijskij-bloger-dala-intervju-o-svoej-zhizni-v-saudovskoj-aravii.html|title=Российский блогер дала интервью о своей жизни в Саудовской Аравии|website=Актуальные новости|lang=ru|access-date=2022-06-05|accessdate=2023-03-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230314103722/https://actualnews.org/exclusive/423672-rossijskij-bloger-dala-intervju-o-svoej-zhizni-v-saudovskoj-aravii.html|archivedate=2023-03-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sputnik-tj.com/20220425/model-tojik-ruhiya-varzishi-istiqlol-1047935495.html|title=Чун Шакира суруд: модели тоҷик аз рӯҳияи варзишии &quot;Истиқлол&quot; дастгирӣ кард|author=|website=Sputnik Тоҷикистон|date=2022-04-25|lang=tg|accessdate=2023-03-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://m.metronews.ru/novosti/world/reviews/rossiyanka-pereehala-zhit-v-odnu-iz-samyh-zakrytyh-stran-mira-1798254/|title=Россиянка переехала жить в одну из самых закрытых стран мира|website=metronews.ru|date=2021-06-09|access-date=2022-06-05}}&lt;/ref&gt;.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
* {{вебгоҳи расмӣ|https://karinakomil.com}}
{{ПБ}}

[[Гурӯҳ:Овозхонҳои тоҷик]]
[[Гурӯҳ:Овозхонҳои Тоҷикистон]]</text>
      <sha1>e5z39q3p4ih72u2byac6ocdxeble160</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Соро компания</title>
    <ns>0</ns>
    <id>308019</id>
    <revision>
      <id>1492708</id>
      <parentid>1487916</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T22:58:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492708</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9394" sha1="p58fk1tohx5ikns3ct5melrtkbb42jf" xml:space="preserve">{{манбаъ}}
{{сабк}}
{{Ҷаъбаи БФ
|ном        = КФ «Соро компания»
|таъсис     = [[2013]]
|логотип    = 
|номи пурра = Клуби футзали «Соро компания»
|лақаб      = Соро
|майдон     = Маҷмааи варзишии Кумитаи андози ҶТ ([[Душанбе]])
|ғунҷоиш    = 1500 нафар
|президент  = {{Парчами Тоҷикистон}} Тоҷиддин Давлатов
|мураббӣ    = {{Парчами Тоҷикистон}} [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B0%D1%85%D0%B8%D0%B4%D0%BE%D0%B2,_%D0%9F%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%B2_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87 Пайрав Воҳидов]
|капитан    = {{Парчами Тоҷикистон}} [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2,_%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%B7%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87#:~:text=%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%B7%D0%B0%D0%BB%D0%B8%CC%81%20%D0%90%D0%B7%D0%B8%CC%81 Файзалӣ Сардоров]
|сарпараст  = {{Парчами Тоҷикистон}} [[ҶДММ «Соро Компания»]]
|мусобиқа   = Суперлигаи футзали Тоҷикистон
|мавсим     = [[Лигаи футзали Тоҷикистон 2024/2025|2024/2025]]
|мавқеъ     = [[Акс:golden star.svg|20px|Қаҳрамони кунунӣ]] '''Қаҳрамон''' (5-ум бор)

|сайт       = 
| pattern_la1 = 
| pattern_b1  = 
| pattern_ra1 = 
| pattern_sh1 = 
| pattern_so1 = 
| leftarm1    = ffffff
| body1       = ffffff
| rightarm1   = ffffff
| shorts1     = 4cc369
| socks1      = ffffff
&lt;!-- гостевая форма --&gt;
| pattern_la2 = 
| pattern_b2  = 
| pattern_ra2 = 
| pattern_sh2 = 
| pattern_so2 = 
| leftarm2    = 4cae63
| body2       = 4cae63
| rightarm2   = 4cae63
| shorts2     = 2a2c29
| socks2      = 4cae63
}}

'''Бошгоҳи футзали «Соро компания»''' ({{lang-en| FC Soro Company}}) — бошгоҳи футзал аз шаҳри [[Душанбе]] аст. Соли [[2013]] аз ҷониби ширкати ватании [[ҶДММ «Соро Компания»]] таъсис ёфтааст.

Серҷоизатарин бошгоҳи [[Тоҷикистон]] буда, 11-то ҷоми расмӣ, аз ҷумла 5 маротиба қаҳрамонии Тоҷикистон (2018, 2019, 2021, 2022, 2025), 3-то [[Ҷоми Тоҷикистон]], 3-то [[Суперҷоми Тоҷикистон]] дорад.

==Таърих==
[[Акс:Soro win SuperCup 2023.jpg|мини|чап]]
* Пеш аз баромади аввалинаш дар [[Лигаи касбии футзали Тоҷикистон]] даста гоҳ-гоҳ дар мусобиқаҳои гуногуни ҳаваскорон ширкат мекард.

* Соли 2015 «Соро компания» баромади худро дар чемпионати Тоҷикистон - Серияи «PRO» оғоз карда, ҳамон сол соҳиби медалҳои нуқра гардид.

* Соли 2018 қаҳрамони Лигаи касбии футзали Тоҷикистон шуда, ба [https://en.wikipedia.org/wiki/2019_AFC_Futsal_Club_Championship чемпионати Осиё миёни бошгоҳҳо] роҳхат гирифт. Аз рӯи натиҷагирӣ дар Лигаи қаҳрамонҳои Осиё «Соро компания» ба 10 гонаи беҳтарини дастаҳои Осиё дохил шуд.

* Соли 2020 бори нахуст дар таърихи худ барандаи [[Ҷоми Тоҷикистон]] шуда, инчунин медалҳои нуқраи Лигаи касбии футзалро ба даст овард.

* Соли 2021 ба хазинаи дастовардҳои даста медалҳои тиллои Серияи «PRO», Лигаи касбии футзал ва [[Ҷоми Тоҷикистон]] зам шуд.

* Соли 2022 низ &quot;хет-трики тиллоӣ&quot; кард.

* Дар мавсими 2024/2025 «Соро компания» таҳти роҳбарии Пайрав Воҳидов дар финали Суперлигаи футзали Тоҷикистон бар дастаи «Истиқлол» пирӯз шуда, маротибаи панҷум ба унвони қаҳрамонӣ даст ёфт.

==Роҳбарияти бошгоҳ==
* Тоҷиддин Давлатов — Президенти бошгоҳ
* Нуриддин Давлатов — Директори варзишӣ
* Элчибек Элчибеков — Менеҷер
* Аҳмад Саидов — Сардори даста 
* Суҳроб Раҳмонов - Маъмур
* Шарофиддин Талабов - Мураббӣ-таҳлилгар
* Фаррух Нозимзода - Сухангӯй

==Дастовардҳои даста==
* Қаҳрамони Тоҷикистон (5): 2018, 2019, 2021, 2022, 2024/2025
* Ғолиби мусобиқаи байналмилалии Ҷоми «Олимп» (1): 2019
* Барандаи Ҷоми Тоҷикистон (3): 2020, 2021, 2022
* Барандаи Суперҷоми Тоҷикистон (3): 2020, 2021, 2022

== Ширкати «Соро» дар [https://en.wikipedia.org/wiki/2019%20AFC%20Futsal%20Club%20Championship Чемпионати Осиё оид ба футзал миёни бошгоҳҳо-2019] ==

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Давр !! Даста !! Ҳисоб !! Даста
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 1 || {{Парчами Индонезия}} «Вамос» ([[Индонезия]]) || style=&quot;text-align:center;&quot; | 6:4 || {{Парчами Тоҷикистон}} «Соро компания» ([[Тоҷикистон]])
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 2 ||{{Парчами Тоҷикистон}} «Соро компания» ([[Тоҷикистон]]) || style=&quot;text-align:center;&quot; | 2:7 ||{{Парчами Лубнон}} «Бейрут» ([[Лубнон]])
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 3 ||{{Парчами Тоҷикистон}} «Соро компания» ([[Тоҷикистон]]) || style=&quot;text-align:center;&quot; | 6:5 ||{{Парчами Мянма}} «Виктория» ([[Мянма]]) 
|-
|}

==Дастовардҳои бозингарон==
{{Парчами Тоҷикистон}}[https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2,_%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%B7%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87 Файзалӣ Сардоров]

* Беҳтарин футзалбози дар Тоҷикистон: 2017, 2021, 2022
* Беҳтарин бозингари Ҷоми Қирғизистон 2019

== Пайвандҳо ==
* [https://www.youtube.com/watch?v=R9K1W3u_uE4 Барномаи махсуси «Мегӯянд, ки...» дар бораи дастаи «Соро компания»] — ''«ТВ Сафина», 2024''
* [https://web.archive.org/web/20260208015333/https://fft.tj/soro-kompaniya-chempion-superligi-tadzhikistana-2025-po-futzalu/ «Соро компания» – чемпиони Суперлигаи Тоҷикистон-2025 оид ба футзал] — ''«fft.tj», 2025''
* [https://ftv.tj/news/7644-soro-kompanija-soli-sejum-barandai-superomi-toikiston-megardad.html/ «Соро компания» соли сеюм барандаи Суперҷоми Тоҷикистон мегардад] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20230516171454/https://ftv.tj/news/7644-soro-kompanija-soli-sejum-barandai-superomi-toikiston-megardad.html |date=2023-05-16 }} — ''«ТВ Футбол», 2023''
* [https://varzishtv.tj/tj/news/soro-kompaniya-a-ramoni-chorkaratai-to-ikiston-oid-ba-futzal-shud/ «Соро компания» қаҳрамони чоркаратаи Тоҷикистон оид ба футзал шуд] — ''«ТВ Варзиш», 2022''
* [https://asiaplus.news/tg/2021/06/07/soro-kompaniya-super%d2%b7omi-futzali-to%d2%b7ikistonro-so%d2%b3ib-shud/ «Соро-компания» Суперҷоми футзали Тоҷикистонро соҳиб шуд] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20230530161459/https://asiaplustj.info/news/sports/20210607/soro-kompaniya-superomi-futzali-toikistonro-soib-shud/ |date=2023-05-30 }} — ''«Азия-Плюс», 2021''
* [https://www.ozodi.org/a/31852753.html/ &quot;Соро компания&quot; бори дуюм паиҳам барандаи Суперҷоми футзали Тоҷикистон шуд] — ''Ozodi.org, 2022''
* [https://tj.sputniknews.ru/20230514/soro-kompaniya-superkubok-tadjikistan-futzal-1057097043.html/ &quot;Соро компания&quot; в третий раз выиграла Суперкубок Таджикистана по футзалу] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20240415190221/https://tj.sputniknews.ru/20230514/soro-kompaniya-superkubok-tadjikistan-futzal-1057097043.html |date=2024-04-15 }} — ''sputniknews.ru», 2023''

; Шабакаҳои иҷтимоӣ
* [https://t.me/SOROCOMPANY Телеграм]
* [https://www.instagram.com/fcsoro_futsal/ Инстаграм]
* [https://www.facebook.com/FCSorocompany/ Фейсбук]

[[Гурӯҳ:Бошгоҳҳои футзали Тоҷикистон]]</text>
      <sha1>p58fk1tohx5ikns3ct5melrtkbb42jf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Матлубахон Сатториён</title>
    <ns>0</ns>
    <id>308129</id>
    <revision>
      <id>1492546</id>
      <parentid>1490862</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T18:11:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492546</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10253" sha1="s3c3jmn7zv8h0x8xnlrpmf3gwmtxf74" xml:space="preserve">{{Ходими давлатӣ
 |ном            = Сатториён Матлубахон Амонзода 
 |номи аслӣ      = Сатторова Матлуба Амонҷоновна 
 |тасвир         = 
 |бар            = 280px
 |тавсифи тасвир = 
  |вазифа         = [[Вазири фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон]]
 |тартиб         = 
 |парчам         = Flag of Tajikistan.svg
 |парчам2        = Coat of arms of Tajikistan.svg
 |нахуствазир    = 
 |аввалдавр      = [[29 январ]]и [[2024]]
 |охирдавр       = 
 |пешгузашта     = [[Зулфия Давлатзода]]
 |ҷонишин        = 
  |вазифа_2       = Муовини [[Сарвазири Ҷумҳурии Тоҷикистон]]
 |тартиб_2       = 
 |парчам_2       = Flag of Tajikistan.svg
 |парчам2_2      = Coat of arms of Tajikistan.svg
 |нахуствазир_2  = 
 |аввалдавр_2    = [[3 ноябр]]и [[2020]]
 |охирдавр_2     = [[29 январ]]и [[2024]]
 |пешгузашта_2   = [[Ширин Исматуллозода]]
 |ҷонишин_2      = [[Дилрабо Мансурӣ]]
 |зодгоҳ             = 
 |ҳизб               = 
 |таҳсилот           = 
 |касб               = 
 |фаъолият           =  
 |эътиқод            = 
 |ҷоизаҳо            = 
 |соядаст            = 
 |сайт               = 
 |викианбор          = 
}}
'''Матлубахон Сатториён''' (''Сатториён Матлубахон Амонзода'', пештар '''Сатторова Матлуба Амонҷоновна'''; {{ВД-Дебоча}}) — [[ходими давлатӣ]] ва [[Сиёсатмадор|сиёсатмадори]] тоҷик, номзади илмҳои филология (2004). Муовини Сарвазири Ҷумҳурии Тоҷикистон (2020—2024). [[Вазири фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон]] (аз январи 2024).

== Зиндагинома ==
Матлубахон Сатториён 19 сентябри соли 1972 дар [[Ноҳияи Бобоҷон Ғафуров|ноҳияи Ғафуров]] таваллуд шудааст. [[Донишгоҳи давлатии Хуҷанд|Донишкадаи давлатии омӯзгории ба номи С. М. Кирови Хуҷандро]] бо ихтисоси муаллими забон ва адабиёти тоҷик дар соли 1994 хатм кардааст&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Соли 2004 дар мавзӯъи «Хусусиятҳои лексикографияи форсӣ-тоҷикии нимаи дуюми асри 19 ва ибтидои садаи 20: (Дар асоси маводи Фарҳанги Низом)» рисолаи номзадиашро дифоъ кардааст&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dissercat.com/content/osobennosti-persidsko-tadzhikskoi-leksikografii-vtoroi-poloviny-xix-i-nachala-xx-vv-na-prime|title=Особенности персидско-таджикской лексикографии второй половины XIX и начала XX вв. (на примере &quot;Фарханги Низом)&quot;|date=2004|publisher=disserCat}}&lt;/ref&gt;.

=== Хонавода ===
Оиладор, соҳиби ду фарзанд&lt;ref name=&quot;bio&quot;&gt;{{Cite web|url=http://sugdnews.com/2017/08/17/sattorien-matlubakhon-amonzoda/|title=Сатториён Матлубахон Амонзода|date=2017-08-17|publisher=SugdNEWS|accessdate=2020-11-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240227132345/https://sugdnews.com/2017/08/17/sattorien-matlubakhon-amonzoda/|archivedate=2024-02-27}}&lt;/ref&gt;.

== Корнома ==
Матлубахон Сатториён солҳои 1994—2002 танзимгар, муаллима, сармуаллимаи кафедраи забони тоҷикии факултети филологияи тоҷики Донишгоҳи давлатии Хуҷанд, солҳои 2002—2003 муовини декан, сармуаллимаи кафедраи забони тоҷикии факултети филологияи тоҷики Донишгоҳи давлатии Хуҷанд, солҳои 2003—2008 сармутахассис, муовини мудири шуъбаи илм, сармуаллими кафедраи забони тоҷикии Донишгоҳи давлатии Хуҷанд кор кардааст.

Солҳои 2008—2011 раиси Кумитаи кор бо занон ва оилаи мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатии вилояти Суғд, аз январ то августи соли 2011 иҷрокунандаи вазифаи раиси шаҳри Табошар, солҳои 2011—2014 раиси шаҳри Истиқлол, солҳои 2014&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.president.tj/node/7973|title=Таъиноти кадрӣ|website=Президенти Тоҷикистон|date=2014-02-12}}&lt;/ref&gt;—2018&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.president.tj/node/19019|title=Фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар бораи аз вазифаи раиси шаҳри Гулистони вилояти Суғд озод намудани Сатториён М. А.|website=Президенти Тоҷикистон|date=2018-12-12}}&lt;/ref&gt; раиси шаҳри Гулистон ва солҳои 2018—2020 раиси Кумитаи иҷроияи Ҳизби Халқии Демократи Тоҷикистон дар вилояти Суғд буд&lt;ref name=&quot;pre&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.sugd.tj/index.php/tj/navidi-sugd/11044-hhdt|title=Матлубахон Сатториён Раиси Кумитаи иҷроияи ҲХДТ дар вилояти Суғд интихоб карда шуд|date=2018-12-15|publisher=Мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатии вилояти Суғд|lang=tg|deadlink=no|accessdate=2020-11-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200218232711/http://sugd.tj/index.php/tj/navidi-sugd/11044-hhdt|archivedate=2020-02-18}}&lt;/ref&gt;.

Матлубахон Сатториён аз 3 ноябри соли 2020&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.president.tj/node/24459|title=Фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар бораи муовини Сарвазири Ҷумҳурии Тоҷикистон таъин намудани Сатториён М. А.|website=Президенти Тоҷикистон|date=2020-11-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ozo&quot;&gt;{{Cite web|url=https://rus.ozodi.org/a/30928132.html|title=В Таджикистане сформировано новое правительство: кто ушел и кто пришел|date=2020-11-03|publisher=[[Радио «Свобода»]]|deadlink=no|accessdate=2020-11-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201103210813/https://rus.ozodi.org/a/30928132.html|archivedate=2020-11-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ia-centr.ru/publications/novye-litsa-v-pravitelstve-tadzhikistana-kto-oni/|title=Новые лица в Правительстве Таджикистана. Кто они?|date=2020-11-05|publisher=SugdNEWS|accessdate=2024-01-27|archivedate=2023-06-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230610151148/https://ia-centr.ru/publications/novye-litsa-v-pravitelstve-tadzhikistana-kto-oni/}}&lt;/ref&gt; то 29 январи соли 2024 муовини Сарвазири Ҷумҳурии Тоҷикистон буд&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.president.tj/node/32448|title=Фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар бораи аз вазифаи муовини Сарвазири Ҷумҳурии Тоҷикистон озод намудани Сатториён М. А.|website=Президенти Тоҷикистон|date=2024-01-29}}&lt;/ref&gt;.

Аз 29 январи соли 2024 вазири фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон таъйин шудааст&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.president.tj/node/32462|title=Фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Дар бораи вазири фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон таъин намудани Сатториён М. А.|website=Президенти Тоҷикистон|date=2024-01-29|publisher=}}&lt;/ref&gt;.

[[Акс:Суханрониии Матлубахон Амонзода, вазири фарҳанги Тоҷикистон.jpg|thumb|Суханрониии Матлубахон Амонзода, вазири фарҳанги Тоҷикистон дар Намоишгоҳи 12-уми байналмилалии «[[Китоби Душанбе]]»]]

== Ҷоизаҳо ==

* Медали ҷашнии «20-солагии Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон» (2011);
* Медали «Хидмати шоиста» (2017)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://pressa.tj/matlubahon-sattoriyon-muovini-sarvaziri-%D2%B7um%D2%B3urii-to%D2%B7ikiston/|title=Матлубахон Сатториён, муовини Сарвазири Ҷумҳурии Тоҷикистон|date=2022-02-17|publisher=Ҳафтаномаи «Тоҷикистон»}}&lt;/ref&gt;;

* Медали ҷашнии «35-солагии Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон» (2026).

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}} 
[[Гурӯҳ:Ходимони давлатӣ аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Ҳайати Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Вазирони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Ходимони давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Номзадҳои улуми филология]]
[[Гурӯҳ:Занҳо-олимаҳо]]
[[Гурӯҳ:Дорандагони медали ҷашнии «20-солагии Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон»]]
[[Гурӯҳ:Дорандагони медали ҷашнии «35-солагии Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон»]]</text>
      <sha1>s3c3jmn7zv8h0x8xnlrpmf3gwmtxf74</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ҷамъияти Ҳилоли Аҳмари Тоҷикистон</title>
    <ns>0</ns>
    <id>308461</id>
    <revision>
      <id>1492833</id>
      <parentid>1437862</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T01:44:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492833</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31202" sha1="8iff4196qe2i4k4viv8bxvolxmtab59" xml:space="preserve">{{Ширкат
| company_name = Ҷамъияти Ҳилоли Аҳмари Тоҷикистон
| company_logo = [[File:Рамзи Ҳилоли Аҳмари Тоҷикистон.png|thumb|Logo RCST]]
| company_type = Ташкилоти ғаритиҷоратии ҷамъиятӣ
| foundation = 23 декабри [[1927]]
| founders = [[Нусратулло Махсум]]
| location = {{парчам|Тоҷикистон}}
| key_people = Қурбониён Баҳодур Бобоҷон (Котиби генералӣ) Саид Қурбонов (Президенти Ҷамъият)
| homepage = https://redcrescent.tj/
| қисм = Дастгоҳи иҷроияи Кумитаи марказии ҶҲАТ, 2 Филиали вилоятӣ ( [[Суғд]] ва [[ВМКБ]] ), 2 Филиали минтақавӣ ( [[Кӯлоб]] ва [[Бохтар]] ), 65 филиали шаҳриву ноҳиявӣ
}}

'''Ҷамъияти Ҳилоли Аҳмари Тоҷикистон''' — созмони ғайридавлатӣ ва худидораи ғайритиҷоратӣ, ягона Ҷамъияти миллӣ дар ҳудуди [[Тоҷикистон|Ҷумҳурии Тоҷикистон]], иттиҳодияи ҷамъиятии ихтиёрӣ ва узве аз [[Ҷунбиши байнулмилалии Салиби Сурх ва Ҳилоли Аҳмар]] дар [[Тоҷикистон]] мебошад.  &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://telegra.ph/Ҷamiyati-Ҳiloli-Aҳmari-Toҷikiston-12-22|title=Ҷамъияти Ҳилоли Аҳмари Тоҷикистон|author=Рустамбек Аҳмадзода|website=https://telegra.ph|date=22.12.2023}}&lt;/ref&gt;

== Таърих ==
''' '''20 ноябри соли 1918 ҷаласаи умумии аъзоёни ҷамъияти Салиби Сурхи [[Русия]] баргузор гардид, ки дар он  Оинномаи нави ҷамъият қабул гардида Кумитаи Марказии Салиби Сурх интихоб шуд ва ин сана ҳамчун солрӯзи Салиби Сурхи Советӣ қабул гардид. Ин ҳачун яке аз аъзоёни [[Иттиҳоди Шӯравӣ|ИҶШС]] ба [[Тоҷикистон|Ҷумҳурии Тоҷикистон]] низ таалуқ дошт ва метавон гуфт, ки таърихи пайдоиши ҶҲАТ аз ин сана чарчашма мегирад. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Ҳамчун Ҷамъияти мустақил, Ҷамъияти Ҳилоли Аҳмари Тоҷикистон [[23 декабр|23 декабри]] [[соли 1927]] таъсис ёфтааст. Якумин роҳбари ҶҲАТ қаҳрамони Тоҷикистон [[Нусратулло Махсум]] интихоб мегардад. Он вақт дар назди ҶҲАТ як қатор вазифаҳои муҳим, дар мисоли:

* Мубориза алайҳи касалиҳои сироятӣ
* Масъалаи таъминоти тиббӣ, иҷтимоӣ
* Беҳдошти тиббии фирориён аз [[Афғонистон]] [[Соли 1921|(солҳои 1921]]-24 зиёда аз 30 000 оила ба [[Афғонистон]] гуреза шуда буданд)
* Масъалаи безараргардонӣ (дезинфексия)
* Паҳнкунии донишҳои тиббӣ ва ғайра гузошта шуд. 

Соли 1992 [[Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон]] ҶҲАТ-ро ба ҳайси ҷамъияти умумиҷумҳуриявии мустақил, ихтиёрӣ ва иҷтимоӣ пазируфт. &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://medium.com/@Rustambek_Ahmadzoda/ҷамъияти-ҳилоли-аҳмари-тоҷикистон-9ac7eef6afd0|title=Ҷамъияти Ҳилоли Аҳмари Тоҷикистон|author=Рустамбек Аҳмадзода|website=https://medium.com/@Rustambek_Ahmadzoda/|date=22.12.2023}}&lt;/ref&gt; ҶҲАТ 06.11.1997 аз ҷониби [[Кумитаи байналмиллалии Салиби Сурх|Кумитаи байналмилалии Салиби Сурх]] ҳамчун ҷузъи [[Ҷунбиши байнулмилалии Салиби Сурх ва Ҳилоли Аҳмар|Ҳаракати Байналмилалии Салиби Сурх ва Ҳилоли Аҳмар]] эътироф шуда, аз 20.11.1997 аъзои Федератсияи байналмилалии Ҷамъиятҳои Салиби Сурх ва Ҳилоли Аҳмар мебошад.

[[Соли 2001]] Қонуни ҶТ «Дар бораи истифода ва ҳимояи аломату номҳои Салиби Сурх ва Ҳилоли Аҳмар дар [[Тоҷикистон|Ҷумҳурии Тоҷикистон]]» қабул карда шуд. Соли 2010 бо имзои [[Президенти Тоҷикистон|Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] муҳтарам [[Эмомалӣ Раҳмон]] Қонуни ҶТ «Дар бораи Ҷамъияти Ҳилоли Аҳмари Тоҷикистон» ба тасвиб расид. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Фаъолият дар замони ҶБВ ==
Дар замони [[Ҷанги Бузурги Ватанӣ|ҶБВ]] аз тарафи ҶҲАТ 3300 дружинаҳои санитарии занона, 2000 ҳамшираҳои шафқат ва 5000 нафар санитаркаҳо омӯзонида шуданд. Аз тарафи бахши [[Суғд|Суғдии]] ҶҲАТ [[соли 1942]],  222 нафар ҳамшираҳои шафқат омӯзонида шуда 10 нафари онҳо ва 20 дружинаҳои санитарии занона ба ҷанг фиристода шуданд. &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Аз ҷумла аъзои ҶҲА Исоева А. аз санитаркаи қаторӣ то дараҷаи командири взвод гардида, танҳо дар 1 рӯзи ҷанг 57 нафар маҷрӯҳро аз майдони ҷанг баровардааст. &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Дар самти ҷамъоварии маблағи хайрия низ аъзоёни Ҷамъият фаъолияти назаррас доштанд. Аз ҷумла аъзоёни ҶҲА ноҳияи [[Истаравшан|Уротеппа]], ҳозира шаҳри [[Истаравшан]] дар ин давра бо маблағи ҳамон вақта 105 259 рубл ҷамъоварӣ намуданд. &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== Моҳвораи Ҳилоли Аҳмари Тоҷикистон ==
Мутобиқи Қарори [[Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон]] № 504 аз 7.10.2011 «Оид ба тартиб, шарт ва мӯҳлати гузаронидани моҳвораи Ҳилоли Аҳмар» дар Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳамасола моҳи май моҳвораи Ҳилоли Аҳмар эълон гардидааст.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://m.facebook.com/groups/293617077693162/permalink/1982923435429176/?mibextid=Nif5oz|title=Маълумотҳо вобаста ба Ҷамъияти Ҳилоли Аҳмари Тоҷикистон|author=Рустамбек Аҳмадзода|date=14.06.2022}}&lt;/ref&gt;  

*[[Моҳвораи Ҳилоли Аҳмари Тоҷикистон]] 

== Роҳбарият ==
Айни замон Котиби генералии ҶҲАТ Қурбониён Баҳодур Бобоҷон ва Приезиденти Ҷамъият Саид Курбонов мебошанд. &lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://redcrescent.tj/%d1%82%d0%b0%d1%8a%d1%80%d0%b8%d1%85/|title=Дар бораи Ҷамъияти Ҳилоли Аҳмари Тоҷикистон|author=Ҷамъияти Ҳилоли Аҳмари Тоҷикистон|website=https://redcrescent.tj/|date=27.08.2022|accessdate=2023-12-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231203015143/https://redcrescent.tj/%D1%82%D0%B0%D1%8A%D1%80%D0%B8%D1%85/|archivedate=2023-12-03}}&lt;/ref&gt; 

== Филиалҳо ==
Ин ҷамъият дар саросари кишвар 2 Филиали вилоятӣ (Филиали Ҷамъияти Ҳилоли Аҳмари [[Тоҷикистон]] дар [[вилояти Суғд]] ва Филиали ҶҲАТ дар [[Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон|ВМКБ]]), 2 Филиали минтақавӣ ([[Бохтар]] ва [[Кӯлоб]]) ва 65 Филиалҳои шаҳриву ноҳиявӣ иборат буда ҳазорон нафар аъзо ва беш аз 12 000 [[волонтёр]] ё худ ихтиёрӣ дорад. &lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

== Фаъолият ==
Ҷамъият мутобиқи Қонуни ҶТ «Дар бораи Ҷамъияти Ҳилоли Аҳмари [[Тоҷикистон]]», [[Оиннома]] ва низомномаҳои тасдиқшуда фаъолият менамояд. Ҷамъияти Ҳилоли Аҳмари Тоҷикистон, ки аз тарафи [[Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон]] ҳамчун ҷамъияти ихтиёрӣ эътироф гардидааст, мутобиқи [[Паймони Женев|Конвенсияҳои Женева]] аз [[12 август|12 августи]] [[соли 1949]] дар бораи беҳбудӣ бахшидан ба сарнавишти маҷрӯҳон ва беморон дар артишҳои амалкунанда, дар бораи беҳбудӣ бахшидан ба сарнавишти маҷрӯҳон, беморон ва киштишикастагон аз ҳайати нерӯҳои мусаллаҳ дар баҳр, дар бораи муносибат бо асирони ҳарбӣ, дар бораи ҳимояи аҳолии мулкӣ дар замони ҷанг, Протоколи иловагӣ ба [[Паймони Женев|Конвенсияҳои Женева]] аз [[12 август|12 августи]] [[соли 1949]] оид ба ҳимояи қурбониҳои низоъҳои мусаллаҳонаи байналмилалӣ, Протоколи иловагӣ ба [[Паймони Женев|Конвенсияҳои Женева]] аз [[12 август|12 августи]] [[соли 1949]] оид ба ҳимояи қурбониҳои низоъҳои мусаллаҳонаи дохилӣ ба мақомоти давлатӣ дар фаъолияти башардӯстона мусоидат менамояд. &lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|url=https://majmilli.tj/%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BD%D0%B8-%D2%B7%D1%82-%D0%B4%D0%B0%D1%80-%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B8-%D2%B7%D0%B0%D0%BC%D1%8A%D0%B8%D1%8F%D1%82%D0%B8-%D2%B3%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%BB%D0%B8-%D0%B0%D2%B3/|title=Қонуни ҶТ «Дар бораи ҷамъияти Ҳилоли Аҳмари Тоҷикистон»|author=Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон|date=16.04.2017|accessdate=2023-06-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230630044543/https://majmilli.tj/%d2%9b%d0%be%d0%bd%d1%83%d0%bd%d0%b8-%d2%b7%d1%82-%d0%b4%d0%b0%d1%80-%d0%b1%d0%be%d1%80%d0%b0%d0%b8-%d2%b7%d0%b0%d0%bc%d1%8a%d0%b8%d1%8f%d1%82%d0%b8-%d2%b3%d0%b8%d0%bb%d0%be%d0%bb%d0%b8-%d0%b0%d2%b3/|archivedate=2023-06-30}}&lt;/ref&gt; 
Дар ин муддат Ҷамъияти Ҳилоли Аҳмари [[Тоҷикистон]] корҳои зиёди назаррас ва судмандро дар мавриди дастгирии аҳолии осебдида аз офатҳои табиӣ, гузарондани нуқтаҳои оби нӯшокӣ ба минтақаҳое, ки ба он ниёз доранд, барқарорсозии робитаҳои оилавӣ ва хадамоти ҷустуҷӯ, огоҳсозии аҳолӣ аз хатари минаҳо ва лавозимоти нотаркида дар минтақаҳои наздисарҳадии ҷумҳурӣ, омӯзиши курсҳои кӯтоҳмуддати забони русӣ, компютер ва маслиҳатҳои ройгони ҳуқуқӣ ба муҳоҷирони меҳнатӣ ва аъзоёни оилаҳои онҳо, ки ба муҳоҷирати меҳнатӣ мераванд ва ғайраро ба роҳ мондааст. Дар солҳои аввали Истиқлолияти давлатии кишвар фаъолияти Ҷамъияти Ҳилоли Аҳмари [[Тоҷикистон]] дар ҳамбастагӣ бо шарикон дар Тоҷикистон, ки дар замони ҷанги шаҳрвандӣ иттифоқ афтода буд, ба шахсони эҳтиёҷманд ёриҳои башардӯстона расонда мешуд. Дар ин муддат тақрибан ба 200 ҳазор нафар, ки маҳалли зисти доимиашонро тарк карда, ба ёриву дастгирӣ эҳтиёҷ доштанд, маводи ғизоӣ, ғайриғизоӣ ва доруворӣ дастрас гардид. &lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web|url=https://sadoimardum.tj/i-tisod/r-zi-a-onii-salibi-surh-va-iloli-a-mar/|title=Рӯзи ҷаҳонии Салиби Сурх ва Ҳилоли Аҳмар|author=Нодир АМИНЗОДА,|website=Садои Мардум|date=06.05.2022|publisher=[[Садои мардум]]|accessdate=2023-06-30|archivedate=2023-06-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230630044544/https://sadoimardum.tj/i-tisod/r-zi-a-onii-salibi-surh-va-iloli-a-mar/}}&lt;/ref&gt;  
Дар густариши самтҳои фаъолияти ҶҲАТ, қабули Қонуни [[Тоҷикистон|Ҷумҳурии Тоҷикистон]] «Дар бораи Ҷамъияти Ҳилоли Аҳмари [[Тоҷикистон]]» дар соли 2010 ва Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии [[Тоҷикистон]] аз 07 октябри 2011 № 594 «Дар бораи тартиб, шарт ва мӯҳлати гузаронидани моҳвораи Ҳилоли Аҳмар» аҳамияти махсус дошта нишони возеҳи дастгирии фаъолияти башардӯстона аз ҷониби Ҳукумати мамлакат маҳсуб меёбад.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; 
Имрӯзҳо дар байни аҳолии шаҳру ноҳияҳои ҷумҳурӣ аз ҷониби кормандон ва волонтёрони Ҷамъияти Ҳилоли Аҳмари [[Тоҷикистон]] чорабиниҳои гуногуни иттилоотӣ оид ба пешгирӣ аз бемории сироятӣ ва ғайрисироятӣ, расонидани ёрии аввал, кӯмакҳои иҷтимоӣ, гузаронидани нуқтаҳои оби нӯшокӣ, дастгирии ятимону бепарасторон, пиронсолони яккаву танҳо, шахсони дорои маъюбиятдошта ва дигар ниёзмандони кишвар ба роҳ монда шудааст. &lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; 
== Вазифаҳо ==
Ҷамъияти Ҳилоли Аҳмари [[Тоҷикистон]] ҳам мустақилона ва ҳам бо ҳамкории мақомоти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон вазифаҳои зеринро иҷро менамояд: &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://mmk.tj/content/%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BD%D0%B8-%D2%B7%D1%83%D0%BC%D2%B3%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD-%D0%B4%D0%B0%D1%80-%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B8-%D2%B7%D0%B0%D0%BC%D1%8A%D0%B8%D1%8F%D1%82%D0%B8-%D2%B3%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%BB%D0%B8-%D0%B0%D2%B3%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD?page=8&amp;title=&amp;field_number_value=&amp;body_value_op=contains&amp;body_value=&amp;&amp;&amp;field_date_value%5Bvalue%5D&amp;field_status_value%5B1%5D=0&amp;field_status_value%5B2%5D=0&amp;field_date_value_1%5Bvalue%5D&amp;field_date_value_2%5Bvalue%5D&amp;order=field_date&amp;sort=asc|title=ҚОНУНИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН ДАР БОРАИ ҶАМЪИЯТИ ҲИЛОЛИ АҲМАРИ ТОҶИКИСТОН|author=МАРКАЗИ МИЛЛИИ ҚОНУНГУЗОРИИ НАЗДИ ПРЕЗИДЕНТИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН|website=https://mmk.tj/|date=12.01.2010}}&lt;/ref&gt;

— дар ташкили донории хун ва ҷузъҳои он дар давраи осоишта ва дар давраи задухӯрдҳои мусаллаҳона иштирок намуда, тарғиботро дар байни аҳолӣ барои беподош додани хун ва ҷузъҳои он ҷиҳати табобат ба роҳ мемонад;

— дар расонидани кумаки табобатию пешгирӣ ва иҷтимоии шахсони ба он ниёзманд иштирок менамояд;

— баҳри дастрас шудани маводи зарурати нигоҳубини бемор тавассути шабакаҳои дорутаъминкунии Ҳилоли Аҳмар фаъолият карда, барои нигоҳубини табақаҳои гуногуни аҳолӣ хизмати тиббию иҷтимоии пулакӣ мерасонад;
— барои расонидани кумак ба шахсони бехонумон, гурезаҳо ва табақаҳои дигари аҳолии ниёзманд хадамоти махсус ташкил мекунад; 

— бо мақсади ҷустуҷӯи шахсони бе ному нишон гумгашта хадамоти ҷустуҷӯӣ ташкил мекунад, робитаи байни аъзои оилаҳоро, ки дар натиҷаи задухӯрдҳои мусаллаҳона, ҳолатҳои фавқулодда ва техногенӣ ҷудо шудаанд, барқарор месозад, барои пайваст намудани оилаҳо кумак мерасонад;

— қабул, нигоҳдорӣ ва тақсими кумаки башардӯстонаро, ки аз ҷониби [[Ҷунбиши байнулмилалии Салиби Сурх ва Ҳилоли Аҳмар|Кумитаи Байналмилалии Салиби Сурх]], [[Ҷунбиши байнулмилалии Салиби Сурх ва Ҳилоли Аҳмар|Федератсияи Байналмилалии Ҷамъиятҳои Салиби Сурх ва Ҳилоли Аҳмар]], ҷамъиятҳои миллии Салиби Сурх ё Ҳилоли Аҳмари кишварҳои хориҷӣ ва дигар манбаъҳо расонида мешавад, ба роҳ мемонад;
— бо хадамоти тиббии Қувваҳои Мусаллаҳ, қӯшунҳои дохилии [[Вазорати корҳои дохилии Ҷумҳурии Тоҷикистон|Вазорати корҳои дохилӣ]], [[Қушунҳои сарҳадӣ|қӯшунҳои сарҳадӣ]] ва дигар ҷузъу томҳои ҳарбии [[Тоҷикистон|Ҷумҳурии Тоҷикистон]], бо мақомот ва ҷузъу томҳои Кумитаи ҳолатҳои фавқулодда ва мудофиаи граждании назди [[Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон]], инчунин ба маҷрӯҳон ва беморони зарардидаи давраи задухӯрдҳои мусаллаҳона кумак расонида, бо ҳамин мақсад хадамоти дахлдор ташкил менамояд; 

— бо мақомот ва ҷузъу томҳои [[Кумитаи ҳолатҳои фавқулодда ва мудофиаи граждании назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон|Кумитаи ҳолатҳои фавқулодда ва мудофиаи гражданӣ]] ба шахсоне, ки дар натиҷаи ҳолатҳои фавқулодда зарар дидаанд, кумак расонида, бо ҳамин мақсад хадамоти дахлдор созмон медиҳад;

— барои истифодаи аломати Ҳилоли Аҳмар ба сифати нишони фарқкунанда ва дар замони осоишта ба сифати нишони ҳимоят иҷозат медиҳад;

— ба мақомоти давлатии [[Тоҷикистон|Ҷумҳурии Тоҷикистон]] барои қабул ва ҷойгиронии қурбониёни задухӯрдҳои мусаллаҳона ва инчунин ба шахсоне, ки дар натиҷаи ҳолатҳои фавқулодда осеб дидаанд, кумак мерасонад;

— ба фаъолияти башардӯстонаи мақомоти давлатии [[Тоҷикистон|Ҷумҳурии Тоҷикистон]] мусоидат менамояд;

— ба мақомоти давлатӣ барои иҷрои ӯҳдадориҳои байналмилалии Ҷумҳурии Тоҷикистон, ки аз [[Паймони Женев|Конвенсияҳои Женева]] ([[соли 1949]]) ва Протоколҳои иловагӣ ([[соли 1977]]) бармеоянд, мусоидат мекунад;

— таълимот дар бораи ҳуқуқи байналмилалӣ, принсипҳо ва идеалҳои Ҳаракатро паҳн менамояд;

— дар чорабиниҳои ҳифзи саломатии аҳолӣ дар ҳудуди [[Тоҷикистон|Ҷумҳурии Тоҷикистон]], аз ҷумла дар бобати сабук кардани азияти инсон ва нигоҳубини табақаҳои гуногуни аҳолӣ, инчунин иҷрои барномаҳои худ дар соҳаи маориф, тандурустӣ ва ҳифзи иҷтимоӣ иштирок мекунад;

— дар ҳудуди Ҷумҳурии Тоҷикистон ба шахсоне, ки қурбониёни задухӯрдҳои мусаллаҳона буда, инчунин аз ҳолатҳои фавқулодда ва техногенӣ зарар дидаанд, расонидани кумакро ташкил менамояд;
— тавассути [[Кумитаи байналмилалии Салиби Сурх|Кумитаи Байналмилалии Салиби Сурх]] ва [[Ҷунбиши байнулмилалии Салиби Сурх ва Ҳилоли Аҳмар|Федератсияи Байналмилалии Ҷамъиятҳои Салиби Сурх ва Ҳилоли Аҳмар]] ва Ҷамъиятҳои миллии [[Салиби Сурх]] ва Ҳилоли Аҳмари кишварҳои хориҷӣ ба қурбониёни задухӯрдҳои мусаллаҳона ва инчунин ба шахсоне, ки дар натиҷаи ҳолатҳои фавқулодда ва техногенӣ дар мамлакатҳои хориҷӣ ҷабр дидаанд кумак мерасонад; &lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; 

== Мақсаду мароми ҶҲАТ ==
Мақсади асосии ҶҲАТ, ҳамчун сохтори мададгори мақомоти давлатӣ дар самти фаъолияти башардӯстона, ба аҳволи табақаҳои мӯҳтоҷтарини аҳолӣ, ки дар натиҷаи вазъи феълӣ ҳаёташон зери таҳдид аст ё имконияти минималии иҷтимоию иқтисодиашон ва шаъни инсониашон ҷабр дидааст, беҳбудӣ бахшидан мебошад. 

Мароми ҶҲАТ сабук гардонидани азоби мардум сарфи назар аз макон ва бе ҳеҷгуна тафриқа мебошад. ҶҲАТ дар мавриди зарурӣ кӯмаки беғаразонаашро тавассути аъзоён ва волонтёрони ихтиёриёни худ дар асоси эҳтиёҷмандии аҳолӣ мерасонад. &lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;
Тибқи санадҳои танзимкунандаи фаъолият ҶҲАТ ҳамчун ниҳоди ёрирасони мақомотҳои давлатӣ дар самтҳои мухталиф аз қабили омодагӣ ва эътино ба офатҳои табиӣ ва ҳолатҳои фавқулода, расонидани кӯмакҳои амалӣ ба қишри ниёзманди ҷомеа ва ғайра фаъолият мебарад. &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; 

== Самтҳои асосии фаъолияти ҶҲАТ: ==
Имрӯзҳо самтҳои асосии фаъолияти ҶҲАТ-ро чунин тасниф кардан мумкин аст:
* Паҳн намудани донишҳо оид ба ҳуқуқи байналмиллалии башардӯстӣ ва арзишҳои башардӯстии [[Ҷунбиши байнулмилалии Салиби Сурх ва Ҳилоли Аҳмар|Ҳаракати байналмиллалии Салиби Сурх ва Ҳилоли Аҳмар]],
* Тайёрӣ ва эътино ба ҳолатҳои фавқулодда ва офатҳои табиӣ,
* Ҳифзи саломатӣ,
* Ёрии аввал дар сатҳи ҷомеа,
* Кӯмак шахсони ниёзманд ва гурӯҳҳои осебпазири ҷоме,
* Барқарорсозии робитаҳои оилавӣ,
* Огоҳсозии аҳолӣ аз хатари мина ва дигар лавозимотҳои нотаркидаи ҷангӣ ва ва ғайраҳо. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://dzen.ru/media/id/64f6c8ad5a69cd24f0810efd/amiiati-iloli-amari-toikiston-65851f702262931930325b48|title=Ҷамъияти Ҳилоли Аҳмари Тоҷикистон|author=Рустамбек Аҳмадзода|website=https://dzen.ru/id/64f6c8ad5a69cd24f0810efd|date=22.12.2023}}&lt;/ref&gt;

== Ҳамкорон ==
'''Сохторҳои давлатӣ аз қабили:'''

* [[Кумитаи ҳолатҳои фавқулодда ва мудофиаи граждании назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон]]
* [[Вазорати тандурустӣ ва ҳифзи иҷтимоии аҳолии Ҷумҳурии Тоҷикистон|Вазорати тандурусти ва ҳифзи иҷтимоии аҳолии Ҷумҳурии Тоҷикистон]],
* [[Вазорати маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон|Вазорати маориф ва илми Ҷумҳурии тоҷикистон]]
* [[Вазорати меҳнат, муҳоҷират ва шуғли аҳолии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] 
* Мақомотҳои иҷроияи ҳокимияти давлатӣ ва ғайра &lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;


'''Ташкилотҳои берунӣ ва намояндагии онҳо дар кишвар:'''

* Федератсияи байналмилалии Ҷамъиятҳои Салиби Сурх ва Ҳилоли Аҳмар
* [[Кумитаи байналмиллалии Салиби Сурх|Кумитаи байналмилалии Салиби Сурх]] 
* Ҷамъияти Ҳилоли Аҳмари [[Ӯзбекистон]]
* Ҷамъияти Ҳилоли Аҳмари [[Қирғизистон]]
* Ҷамъияти Ҳилоли Аҳмари [[Қазоқистон]]
* Ҷамъияти Ҳилоли Аҳмари [[Туркманистон]]
* Ҷамъияти Ҳилоли Аҳмари [[Эрон]]
* Кумитаи исломии Аҳмари байналмилалӣ
* Салиби Сурхи [[Олмон]]
* Салиби Сурхи [[Испания]]
* Салиби Сурхи [[Итолиё|Италия]]
* Салиби Сурхи [[Финляндия]]
* Салиби Сурхи [[Ҷумҳурии Мардумии Чин|Хитой]]
* Барномаи озуқавории ҷаҳонӣ
* [[ЮНИСЕФ]] 
* [[Намояндагии ИМА барои тавсеъаи байнулмилалӣ|ЮСАИД]]
* Маркази имдод ва кӯмакҳои башардӯстонаи Шоҳ Салмон в. ғ. &lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
* {{вебгоҳи расмӣ|https://redcrescent.tj/}}
* {{Cite web|url=https://komron.info/cr/hiloli-ahmar/|title=ҶАМЪИЯТИ ҲИЛОЛИ АҲМАРИ ТОҶИКИСТОН|author=|website=Комрон.инфо|lang=|accessdate=2023-07-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230630044547/https://komron.info/cr/hiloli-ahmar/|archivedate=2023-06-30}}
* {{Cite web|url=https://tajsohtmon.tj/tj/navidho/12446-amiyati-iloli-amari-toikiston-dar-shash-moi-soli-2022-tariban-ba-10-azor-oila-kumaki-bashardstona-rasonid.html|title=Ҷамъияти Ҳилоли Аҳмари Тоҷикистон дар шаш моҳи соли 2022 тақрибан ба 10 ҳазор оила кумаки башардӯстона расонид|website=Кумитаи меъморӣ ва сохтмони назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон|accessdate=2023-07-03|archivedate=2023-06-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230630044543/https://tajsohtmon.tj/tj/navidho/12446-amiyati-iloli-amari-toikiston-dar-shash-moi-soli-2022-tariban-ba-10-azor-oila-kumaki-bashardstona-rasonid.html}}
* {{Cite web|url=https://khovar.tj/2022/05/imr-z-r-zi-umumi-a-onii-salibi-surh-va-iloli-a-mar-amiyati-iloli-a-mari-to-ikiston-besh-az-12-azor-volontyorro-mutta-id-mesozad/|title=ИМРӮЗ — РӮЗИ УМУМИҶАҲОНИИ САЛИБИ СУРХ ВА ҲИЛОЛИ АҲМАР. Ҷамъияти Ҳилоли Аҳмари Тоҷикистон беш аз 12 ҳазор волонтёрро муттаҳид месозад {{!}} АМИТ &quot;Ховар&quot;|lang=tg|accessdate=2023-07-03|archivedate=2023-06-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230630044545/https://khovar.tj/2022/05/imr-z-r-zi-umumi-a-onii-salibi-surh-va-iloli-a-mar-amiyati-iloli-a-mari-to-ikiston-besh-az-12-azor-volontyorro-mutta-id-mesozad/}}
* {{Cite web|url=https://sputnik.tj/20200604/jamiyati-hiloli-Ahmar-bo-oilaoe-ki-ofat-onhoro-bekhona-guzosht-pul-mediad-1031361405.html|title=Ҷамъияти Ҳилоли Аҳмар бо оилаҳое, ки офат онҳоро бехона гузошт, пул медиҳад|website=Sputnik Тоҷикистон|date=2020-06-04|lang=tg|accessdate=2023-07-03}}
* ҶҲАТ дар шабакаҳои иҷтимоӣ: https://www.facebook.com/TajikistanRedCrescent
* Филиали ҶҲАТ дар вилояти Суғд дар шабакаҳои иҷтимоӣ: https://www.facebook.com/groups/293617077693162/?ref=share&amp;mibextid=NSMWBT
[[Гурӯҳ:Ташкилоти ҷамъиятии ғайриҳукуматӣ]]
[[Гурӯҳ:Башардӯстӣ]]
[[Гурӯҳ:Ташкилоти ҷамъиятӣ]]
[[Гурӯҳ:Ҳилоли Аҳмар]]
[[Гурӯҳ:Ҷамъиятӣ миллӣ]]
[[Гурӯҳ:Соли 1927]]
__БО_ФЕҲРИСТ__</text>
      <sha1>8iff4196qe2i4k4viv8bxvolxmtab59</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Соиб Хосир</title>
    <ns>0</ns>
    <id>309371</id>
    <revision>
      <id>1492706</id>
      <parentid>1470763</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T22:50:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492706</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2476" sha1="klbwzlur8jnb924qtkgqdeel1v75dc8" xml:space="preserve">{{Мусиқидон}}
'''Соиб Хосир''' ({{lang-ar|سائب خاثر}}), '''Абуҷаъфар Соиб ибни Ясор''' ({{lang-ar|أبو جعفر سائب بن يسار}}; {{ВД-Дебоча}}) — хонанда, навозанда ва мусиқидони эронитабори араб, муъарифи вазни сақили аввал, аз шогирдони [[Нашити Форсӣ]]. Ӯ нахустин касест, ки дар Мадина овози худро бо барбат ҳамроҳӣ кардааст.

== Зиндагинома ==
Падараш Бушоъ аз бардагони озодшуда буд. Соиб монанди Нашити Форсӣ аз ғуломони Абдуллоҳ ибни Ҷаъфар буд. Ӯ бо дастури Абдуллоҳ ибни Ҷаъфар овози арабиро аз Нашити Форсӣ, ки тоза ба Мадина омада буд омӯхт. Ибтидо овозро бидуни ҳамроҳии соз мехонд ва зарби онро бо чӯбе, ки рӯйи замин менавохт ҳифз мекард. Баъдҳо уд омӯхт ва аввал касе аст, ки дар Мадина уд сохтаву навохтааст&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://persian-man.ir/senior/musician/%d8%b3%d8%a7%d8%a6%d8%a8-%d8%ae%d8%a7%d8%ab%d8%b1/|title=زندگی نامه سائب خاثر|website=مردان پارس|date=2012-06-25|lang=fa|accessdate=2023-07-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230728050727/http://persian-man.ir/senior/musician/%D8%B3%D8%A7%D8%A6%D8%A8-%D8%AE%D8%A7%D8%AB%D8%B1/|archivedate=2023-07-28}}&lt;/ref&gt;.
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{cite book |author-last1=Faizer|author-first1=Rizwi|editor1-last=Meri |editor1-first=Josef W. |title=Medieval Islamic Civilization: An Encyclopedia (Vol. 1, A-K, Index) |date=2006 |publisher=Routledge |isbn=978-1135455965}}
* {{EI2|last=Wright|first=O.|title=Ṣāʾib K̲h̲āt̲h̲ir|volume=8|url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/saib-khathir-SIM_6481?s.num=184&amp;s.rows=20&amp;s.f.s2_parent=s.f.book.encyclopaedia-of-islam-2&amp;s.start=180&amp;s.q=Persian}}
* {{cite book |last1=Zelli |first1=Bijan |editor1-last=Grajter |editor1-first=Małgorzata |title=The Orient in Music - Music of the Orient |date=2017 |publisher=Cambridge Scholars Publishing |isbn=978-1527510265 |chapter=Zaryab: The Cultural Meeting of East and West}}
{{ПБ}}</text>
      <sha1>klbwzlur8jnb924qtkgqdeel1v75dc8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Абдулло Ғафуров</title>
    <ns>0</ns>
    <id>309430</id>
    <revision>
      <id>1492859</id>
      <parentid>1438477</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T04:03:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>/* Мукофотҳо ва ҷоизаҳо */ гурӯҳбандӣ</comment>
      <origin>1492859</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11982" sha1="f9donnold78tt9lxtpv5njpa7laxljl" xml:space="preserve">{{Ҳамномҳо|Абдулло}}
{{Ҳамнасабҳо|Ғафуров (ҳамнасаб)}}
{{Олим
|ном               = Абдулло Ғафуров
|номи аслӣ         =  Абдулло Мутилоевич Ғафуров
|тасвир            =
|бар               = 200px
|таърихи таваллуд    = 12.06.1964   
|зодгоҳ            = {{Зодгоҳ|ноҳияи Айнӣ}}, [[ҶШС Тоҷикистон]]
|таърихи даргузашт        = 
|маҳалли даргузашт      =  
|шаҳрвандӣ         = {{Парчам|Тоҷикистон}}
|фазои илмӣ        = [[Таърих]]
|ҷойҳои кор        = [[Институти таърих, бостоншиносӣ ва мардумшиносии ба номи А. Дониш|Институти таърих, бостоншиносӣ ва мардумшиносии ба номи А. Дониши АМИТ]]
|дараҷаи илмӣ      = {{Дараҷаи илмӣ|номзад|илмҳои таърих}}  
|унвонҳои илмӣ     = {{Унвонҳои илмӣ||}} 
|алма-матер        = [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]]
|роҳбари илмӣ      = 
|шогирдони маъруф  = 
|маъруф ба         = 
|ҷоизаҳо  = [[ордени «Шараф»]]. (2013). Аълочии фарҳанги Тоҷикистон (2016) 
|имзо              = 
|бари имзо         = 
|сайт              = 
|викитека          = 
|викианбор         = 
}}
''' Абдулло Ғафуров''' (''Абдулло Мутилоевич Ғафуров''; [[12 июн]]и [[1964]], Ҷамоати деҳаи Сангистони ноҳияи Айнии  [[ҶШС Тоҷикистон]]) —  [[{{таърихнигор|Тоҷикистон}}]], номзади илмҳои таърих (1998). Дорандаи [[ордени «Шараф»]] (2013). Аълочии фарҳанги Тоҷикистон (2016).
== Зиндагинома ==
Абдулло Ғафуров соли 1984 ба факултаи таърихи [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]] дохил шуда, соли 1989 онро бо муваффақият хатм намуд. 
Соли 1989 бо даъвати Институти таърих, бостоншиносӣ ва мардумшиносии ба номи А. Дониши Акаадемияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон ба ин ҷо ба кор омада, то имрӯз фаъолият дорад. Дар ин муддат дар вазифаҳои лаборанти калон (1989-1992), ходими хурди илмӣ (1992-1995), ходими илмӣ (1995-1998) кор кардааст. Аз 1 январи соли 1999 то сентябри 2015 вазифаи мудири шуъбаи таърихи муосир ва аз сентябри соли 2015 то соли январи 2023 вазифаи ҷонишини директор оид ба илми [[Институти таърих, бостоншиносӣ ва мардумшиносии ба номи А. Дониш|Институти таърих, бостоншиносӣ ва мардумшиносии ба номи А. Дониши АМИТ]] ва сипас ҳамчун ходими илмӣ фаъолият дорад.&lt;ref name=&quot;Ғафуров Абдулло Мутилоевич&quot;&gt;{{Cite web|url=https://institute-history.tj/tj/node/106|title=Ғафуров Абдулло Мутилоевич|author=|website=www.institute-history.tj|date=2023|publisher= |lang=tg|accessdate=2023-07-29}}&lt;/ref&gt;

== Фаъолияти илмӣ ==
Соли 1998 рисолаи номзадии илми таърихро дар мавзӯи «Фаъолияти Кумитаҳои инқилобии Тоҷикистон (1917 – 1924)» дар Шӯрои дифоъи [[Институти таърих, бостоншиносӣ ва мардумшиносии ба номи А. Дониш|Пажӯҳишгоҳи таърих, бостоншиносӣ ва мардумшиносии ба номи А. Дониш]] и [[Академияи миллии илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон]] ҳимоя намуд.
Пайваста дар конфронсҳои байналмилалӣ ширкат менамояд. Аз ҷумла дар конфронсҳои байналмилалии  шаҳрҳои Бишкек (2001), Москва (2005, 2010), Санкт-Петербург (2007), Кишинев (2008), Ереван (2006, 2009),  Алматы (2005, 2007), Ташкент (2005), Минск (2010), Исыккул (2011), Санкт-Петербург (2012), Белгород (2013), Москва, Боку (2014), Москва (2015), Минск, Москва, Остона, Тошканд (2016) доир ба масоили гуногуни таърихи муосири Тоҷикистон ва ИДМ маърӯза намудааст.

== Осор ==
* Вклад Н.Махсума в основании современной таджикской государственности. //Фидоии миллат. – Душанбе: 2001. – С.25-35.
* Б. И. Искандаров ва таҳқиқи таърихи Тоҷикистони Шӯравӣ- (Б.И. Искандаров и исследования истории Советского Таджикистана) / Р. Абуліаев, І Дўстов, А. Ғафуров // Академику Б. И. Искандарову 90 лет.- Душанбе, 2002.- с.22-29.
* Соҳиби зеҳну заковат (Интеллектуальный человек) / Р Абулхаев, І. Дўстов, А. Ғафуров // Академику Б. И. Искандарову 90-лет. – Душанбе, 2002. с. 46-53.
* Роль академика А. Семёнова в изучении истории таджимкского народа /Материалы научной конференции, посвященной 130 летию со дня рождения академика А.Семенова. (г. Душанбе, 28 ноября 2003г.). – Душанбе, 2004. С. 5-15. 
* Таърихи ташаккул ва рушди мақомоти молия дар Тоҷикистон. –Душанбе, 2004. -2-3 главы. - С. 39-76. (в соавторстве).
* Новый взгляд на историю советского Таджикистана в годы независимости // Материалы международной научной региональной конференции «Новая история Центральной Азии. Переоценка истории, современные проблемы и подходы. Ташкент, 13-14 сентября. -2004г. – С. 68-72.
* Душанбе в годы ВОВ //Сообщение Национального Музея РТ им. К. Бехзода. – Душанбе, 2004. – С. 96-103. 
* Город Душанбе: становление столицы. //Роль г. Душанбе в развитии науки и культуры Таджикистана. – Душанбе, 2004. – С. 43-45.
* Исследователь, переводчик и редактор. (60-летие Валиева А.В.) Р. Абулхаев, Н.Джамалова, А.Гафуров // Валиев Абдусалом Валиевич (библиографический указатель). Из-во РТСУ. Душанбе , 2006. с.21-32 
* Гафуров А.М. Президент и мировое сообщество //Спаситель нации.- Душанбе, 2012. – С. 309-316. (соавтор А. Шарифзода).
* Александр Александрович Семенов – организатор и основатель академической фундаментальной исторической науки в Таджикистане [Текст] / Масов Р., Гафуров А. //Историческое пространство: Проблемы истории стран СНГ. - 2013. - № 1. - С. 293-299.
* Тоҷикистон дар роҳи ҳифзи истиқлол. //Очеркҳои таърихи Тоҷикистони соҳибистиқлол. – Душанбе: Дониш, 2016. С.7-47.
* Роҳи душвори сулҳ //Ваҳдат - ҷавҳари ҳастии миллат ва омили рушди устувори кишвар. – Душанбе, 2016. – С. 330-342.
* 2017
* Из истории изучения восстаний 1916г. в Таджикистане //Восстания 1916г. в Азиатской России: неизвестное об известном. – Москва, 2017. – С. 318-328.
* Научные связи Таджикистана и Украины в период независимости //Муаррих. – 2017. - № 1.- С. 12-21. 
* Славные страницы истории. //Муаррих, 2018. - №1. – С. 114-117.
* Преданный науке. //Материалы к библиографии ученых Таджикистана. Р. Абулхаев. – Душанбе, 2018. –С. 11-16.
* Важное научное исследование //Муаррих. – 2018. - № 4.- С. 128-132. 
* Преданный науке. //Материалы к библиографии ученых Таджикистана. Р. Абулхаев. (Бо ҳаммуаллиф). – Душанбе, 2018. –С. 11-16.
* «Взаимоотношения Таджикистана с Евросоюзом на современном этапе» на международной конференции «Евразия и Европа: сотрудничество во имя культуры мира и человеческого развития». Париж 3-4 декабря 2013г./http://eurasia.upf.org/peace-and-security/europe-eurasia{{Пайванди мурда|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} dialogue/1076-2013-12-27-12-17-40.html.
* Некоторые заметки по поводу споров между историками Таджикистана и Узбекистана. http://www.centrasia.ru/newsA.php4?st= {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20041220115200/http://centrasia.ru/newsA.php4?st= |date=2004-12-20 }} 1139391780.
* Партия исламского возрождения: конец фильма. Комментарий семи признаков агонии ТЭО ПИВ.12.12.2019. https://tnu.tj/index.php/ru/partija-islamskogo-vozrozhdenija-konec/{{Пайванди мурда|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* Общественно-политическая жизнь Таджикистана в годы «перестройки» //Вестник Таджикского национального университета. 2018. № 9. С. 136-140.&lt;ref name=&quot;Ғафуров Абдулло Мутилоевич&quot;/&gt;
==Мукофотҳо ва ҷоизаҳо==
* [[ордени «Шараф»]] дараҷаи 2 (2013) 
* Аълочии фарҳанги Тоҷикистон   (2016)
* Аълочии илм ва маорифи Тоҷикистон (2019).
{{эзоҳ}}

[[Гурӯҳ:Олимон аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Хатмкардагони Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Олимон аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Таърихшиносони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи славянии Русияву Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Олимони Фарҳангистони улуми Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Олимони асри XXI]]</text>
      <sha1>f9donnold78tt9lxtpv5njpa7laxljl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1492860</id>
      <parentid>1492859</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T04:05:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>/* Осор */ ислоҳ</comment>
      <origin>1492860</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10761" sha1="jmyv04m2d4qxcbxtqd04mv6acq5i0xt" xml:space="preserve">{{Ҳамномҳо|Абдулло}}
{{Ҳамнасабҳо|Ғафуров (ҳамнасаб)}}
{{Олим
|ном               = Абдулло Ғафуров
|номи аслӣ         =  Абдулло Мутилоевич Ғафуров
|тасвир            =
|бар               = 200px
|таърихи таваллуд    = 12.06.1964   
|зодгоҳ            = {{Зодгоҳ|ноҳияи Айнӣ}}, [[ҶШС Тоҷикистон]]
|таърихи даргузашт        = 
|маҳалли даргузашт      =  
|шаҳрвандӣ         = {{Парчам|Тоҷикистон}}
|фазои илмӣ        = [[Таърих]]
|ҷойҳои кор        = [[Институти таърих, бостоншиносӣ ва мардумшиносии ба номи А. Дониш|Институти таърих, бостоншиносӣ ва мардумшиносии ба номи А. Дониши АМИТ]]
|дараҷаи илмӣ      = {{Дараҷаи илмӣ|номзад|илмҳои таърих}}  
|унвонҳои илмӣ     = {{Унвонҳои илмӣ||}} 
|алма-матер        = [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]]
|роҳбари илмӣ      = 
|шогирдони маъруф  = 
|маъруф ба         = 
|ҷоизаҳо  = [[ордени «Шараф»]]. (2013). Аълочии фарҳанги Тоҷикистон (2016) 
|имзо              = 
|бари имзо         = 
|сайт              = 
|викитека          = 
|викианбор         = 
}}
''' Абдулло Ғафуров''' (''Абдулло Мутилоевич Ғафуров''; [[12 июн]]и [[1964]], Ҷамоати деҳаи Сангистони ноҳияи Айнии  [[ҶШС Тоҷикистон]]) —  [[{{таърихнигор|Тоҷикистон}}]], номзади илмҳои таърих (1998). Дорандаи [[ордени «Шараф»]] (2013). Аълочии фарҳанги Тоҷикистон (2016).
== Зиндагинома ==
Абдулло Ғафуров соли 1984 ба факултаи таърихи [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]] дохил шуда, соли 1989 онро бо муваффақият хатм намуд. 
Соли 1989 бо даъвати Институти таърих, бостоншиносӣ ва мардумшиносии ба номи А. Дониши Акаадемияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон ба ин ҷо ба кор омада, то имрӯз фаъолият дорад. Дар ин муддат дар вазифаҳои лаборанти калон (1989-1992), ходими хурди илмӣ (1992-1995), ходими илмӣ (1995-1998) кор кардааст. Аз 1 январи соли 1999 то сентябри 2015 вазифаи мудири шуъбаи таърихи муосир ва аз сентябри соли 2015 то соли январи 2023 вазифаи ҷонишини директор оид ба илми [[Институти таърих, бостоншиносӣ ва мардумшиносии ба номи А. Дониш|Институти таърих, бостоншиносӣ ва мардумшиносии ба номи А. Дониши АМИТ]] ва сипас ҳамчун ходими илмӣ фаъолият дорад.&lt;ref name=&quot;Ғафуров Абдулло Мутилоевич&quot;&gt;{{Cite web|url=https://institute-history.tj/tj/node/106|title=Ғафуров Абдулло Мутилоевич|author=|website=www.institute-history.tj|date=2023|publisher= |lang=tg|accessdate=2023-07-29}}&lt;/ref&gt;

== Фаъолияти илмӣ ==
Соли 1998 рисолаи номзадии илми таърихро дар мавзӯи «Фаъолияти Кумитаҳои инқилобии Тоҷикистон (1917 – 1924)» дар Шӯрои дифоъи [[Институти таърих, бостоншиносӣ ва мардумшиносии ба номи А. Дониш|Пажӯҳишгоҳи таърих, бостоншиносӣ ва мардумшиносии ба номи А. Дониш]] и [[Академияи миллии илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон]] ҳимоя намуд.
Пайваста дар конфронсҳои байналмилалӣ ширкат менамояд. Аз ҷумла дар конфронсҳои байналмилалии  шаҳрҳои Бишкек (2001), Москва (2005, 2010), Санкт-Петербург (2007), Кишинев (2008), Ереван (2006, 2009),  Алматы (2005, 2007), Ташкент (2005), Минск (2010), Исыккул (2011), Санкт-Петербург (2012), Белгород (2013), Москва, Боку (2014), Москва (2015), Минск, Москва, Остона, Тошканд (2016) доир ба масоили гуногуни таърихи муосири Тоҷикистон ва ИДМ маърӯза намудааст.

== Осор ==
* Вклад Н.Махсума в основании современной таджикской государственности. //Фидоии миллат. – Душанбе: 2001. – С.25-35.
* Б. И. Искандаров ва таҳқиқи таърихи Тоҷикистони Шӯравӣ- (Б.И. Искандаров и исследования истории Советского Таджикистана) / Р. Абуліаев, І Дўстов, А. Ғафуров // Академику Б. И. Искандарову 90 лет.- Душанбе, 2002.- с.22-29.
* Соҳиби зеҳну заковат (Интеллектуальный человек) / Р Абулхаев, І. Дўстов, А. Ғафуров // Академику Б. И. Искандарову 90-лет. – Душанбе, 2002. с. 46-53.
* Роль академика А. Семёнова в изучении истории таджимкского народа /Материалы научной конференции, посвященной 130 летию со дня рождения академика А.Семенова. (г. Душанбе, 28 ноября 2003г.). – Душанбе, 2004. С. 5-15. 
* Таърихи ташаккул ва рушди мақомоти молия дар Тоҷикистон. –Душанбе, 2004. -2-3 главы. - С. 39-76. (в соавторстве).
* Новый взгляд на историю советского Таджикистана в годы независимости // Материалы международной научной региональной конференции «Новая история Центральной Азии. Переоценка истории, современные проблемы и подходы. Ташкент, 13-14 сентября. -2004г. – С. 68-72.
* Душанбе в годы ВОВ //Сообщение Национального Музея РТ им. К. Бехзода. – Душанбе, 2004. – С. 96-103. 
* Город Душанбе: становление столицы. //Роль г. Душанбе в развитии науки и культуры Таджикистана. – Душанбе, 2004. – С. 43-45.
* Исследователь, переводчик и редактор. (60-летие Валиева А.В.) Р. Абулхаев, Н.Джамалова, А.Гафуров // Валиев Абдусалом Валиевич (библиографический указатель). Из-во РТСУ. Душанбе , 2006. с.21-32 
* Гафуров А.М. Президент и мировое сообщество //Спаситель нации.- Душанбе, 2012. – С. 309-316. (соавтор А. Шарифзода).
* Александр Александрович Семенов – организатор и основатель академической фундаментальной исторической науки в Таджикистане [Текст] / Масов Р., Гафуров А. //Историческое пространство: Проблемы истории стран СНГ. - 2013. - № 1. - С. 293-299.
* Тоҷикистон дар роҳи ҳифзи истиқлол. //Очеркҳои таърихи Тоҷикистони соҳибистиқлол. – Душанбе: Дониш, 2016. С.7-47.
* Роҳи душвори сулҳ //Ваҳдат - ҷавҳари ҳастии миллат ва омили рушди устувори кишвар. – Душанбе, 2016. – С. 330-342.
* 2017
* Из истории изучения восстаний 1916г. в Таджикистане //Восстания 1916г. в Азиатской России: неизвестное об известном. – Москва, 2017. – С. 318-328.
* Научные связи Таджикистана и Украины в период независимости //Муаррих. – 2017. - № 1.- С. 12-21. 
* Славные страницы истории. //Муаррих, 2018. - №1. – С. 114-117.
* Преданный науке. //Материалы к библиографии ученых Таджикистана. Р. Абулхаев. – Душанбе, 2018. –С. 11-16.
* Важное научное исследование //Муаррих. – 2018. - № 4.- С. 128-132. 
* Преданный науке. //Материалы к библиографии ученых Таджикистана. Р. Абулхаев. (Бо ҳаммуаллиф). – Душанбе, 2018. –С. 11-16.
* Общественно-политическая жизнь Таджикистана в годы «перестройки» //Вестник Таджикского национального университета. 2018. № 9. С. 136-140.&lt;ref name=&quot;Ғафуров Абдулло Мутилоевич&quot;/&gt;

==Мукофотҳо ва ҷоизаҳо==
* [[ордени «Шараф»]] дараҷаи 2 (2013) 
* Аълочии фарҳанги Тоҷикистон   (2016)
* Аълочии илм ва маорифи Тоҷикистон (2019).
{{эзоҳ}}

[[Гурӯҳ:Олимон аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Хатмкардагони Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Олимон аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Таърихшиносони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи славянии Русияву Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Олимони Фарҳангистони улуми Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Олимони асри XXI]]</text>
      <sha1>jmyv04m2d4qxcbxtqd04mv6acq5i0xt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1492861</id>
      <parentid>1492860</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T04:06:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>/* Мукофотҳо ва ҷоизаҳо */</comment>
      <origin>1492861</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10776" sha1="6bg2q7vh3gxrz10zgorc6nl7xmb99c8" xml:space="preserve">{{Ҳамномҳо|Абдулло}}
{{Ҳамнасабҳо|Ғафуров (ҳамнасаб)}}
{{Олим
|ном               = Абдулло Ғафуров
|номи аслӣ         =  Абдулло Мутилоевич Ғафуров
|тасвир            =
|бар               = 200px
|таърихи таваллуд    = 12.06.1964   
|зодгоҳ            = {{Зодгоҳ|ноҳияи Айнӣ}}, [[ҶШС Тоҷикистон]]
|таърихи даргузашт        = 
|маҳалли даргузашт      =  
|шаҳрвандӣ         = {{Парчам|Тоҷикистон}}
|фазои илмӣ        = [[Таърих]]
|ҷойҳои кор        = [[Институти таърих, бостоншиносӣ ва мардумшиносии ба номи А. Дониш|Институти таърих, бостоншиносӣ ва мардумшиносии ба номи А. Дониши АМИТ]]
|дараҷаи илмӣ      = {{Дараҷаи илмӣ|номзад|илмҳои таърих}}  
|унвонҳои илмӣ     = {{Унвонҳои илмӣ||}} 
|алма-матер        = [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]]
|роҳбари илмӣ      = 
|шогирдони маъруф  = 
|маъруф ба         = 
|ҷоизаҳо  = [[ордени «Шараф»]]. (2013). Аълочии фарҳанги Тоҷикистон (2016) 
|имзо              = 
|бари имзо         = 
|сайт              = 
|викитека          = 
|викианбор         = 
}}
''' Абдулло Ғафуров''' (''Абдулло Мутилоевич Ғафуров''; [[12 июн]]и [[1964]], Ҷамоати деҳаи Сангистони ноҳияи Айнии  [[ҶШС Тоҷикистон]]) —  [[{{таърихнигор|Тоҷикистон}}]], номзади илмҳои таърих (1998). Дорандаи [[ордени «Шараф»]] (2013). Аълочии фарҳанги Тоҷикистон (2016).
== Зиндагинома ==
Абдулло Ғафуров соли 1984 ба факултаи таърихи [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]] дохил шуда, соли 1989 онро бо муваффақият хатм намуд. 
Соли 1989 бо даъвати Институти таърих, бостоншиносӣ ва мардумшиносии ба номи А. Дониши Акаадемияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон ба ин ҷо ба кор омада, то имрӯз фаъолият дорад. Дар ин муддат дар вазифаҳои лаборанти калон (1989-1992), ходими хурди илмӣ (1992-1995), ходими илмӣ (1995-1998) кор кардааст. Аз 1 январи соли 1999 то сентябри 2015 вазифаи мудири шуъбаи таърихи муосир ва аз сентябри соли 2015 то соли январи 2023 вазифаи ҷонишини директор оид ба илми [[Институти таърих, бостоншиносӣ ва мардумшиносии ба номи А. Дониш|Институти таърих, бостоншиносӣ ва мардумшиносии ба номи А. Дониши АМИТ]] ва сипас ҳамчун ходими илмӣ фаъолият дорад.&lt;ref name=&quot;Ғафуров Абдулло Мутилоевич&quot;&gt;{{Cite web|url=https://institute-history.tj/tj/node/106|title=Ғафуров Абдулло Мутилоевич|author=|website=www.institute-history.tj|date=2023|publisher= |lang=tg|accessdate=2023-07-29}}&lt;/ref&gt;

== Фаъолияти илмӣ ==
Соли 1998 рисолаи номзадии илми таърихро дар мавзӯи «Фаъолияти Кумитаҳои инқилобии Тоҷикистон (1917 – 1924)» дар Шӯрои дифоъи [[Институти таърих, бостоншиносӣ ва мардумшиносии ба номи А. Дониш|Пажӯҳишгоҳи таърих, бостоншиносӣ ва мардумшиносии ба номи А. Дониш]] и [[Академияи миллии илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон]] ҳимоя намуд.
Пайваста дар конфронсҳои байналмилалӣ ширкат менамояд. Аз ҷумла дар конфронсҳои байналмилалии  шаҳрҳои Бишкек (2001), Москва (2005, 2010), Санкт-Петербург (2007), Кишинев (2008), Ереван (2006, 2009),  Алматы (2005, 2007), Ташкент (2005), Минск (2010), Исыккул (2011), Санкт-Петербург (2012), Белгород (2013), Москва, Боку (2014), Москва (2015), Минск, Москва, Остона, Тошканд (2016) доир ба масоили гуногуни таърихи муосири Тоҷикистон ва ИДМ маърӯза намудааст.

== Осор ==
* Вклад Н.Махсума в основании современной таджикской государственности. //Фидоии миллат. – Душанбе: 2001. – С.25-35.
* Б. И. Искандаров ва таҳқиқи таърихи Тоҷикистони Шӯравӣ- (Б.И. Искандаров и исследования истории Советского Таджикистана) / Р. Абуліаев, І Дўстов, А. Ғафуров // Академику Б. И. Искандарову 90 лет.- Душанбе, 2002.- с.22-29.
* Соҳиби зеҳну заковат (Интеллектуальный человек) / Р Абулхаев, І. Дўстов, А. Ғафуров // Академику Б. И. Искандарову 90-лет. – Душанбе, 2002. с. 46-53.
* Роль академика А. Семёнова в изучении истории таджимкского народа /Материалы научной конференции, посвященной 130 летию со дня рождения академика А.Семенова. (г. Душанбе, 28 ноября 2003г.). – Душанбе, 2004. С. 5-15. 
* Таърихи ташаккул ва рушди мақомоти молия дар Тоҷикистон. –Душанбе, 2004. -2-3 главы. - С. 39-76. (в соавторстве).
* Новый взгляд на историю советского Таджикистана в годы независимости // Материалы международной научной региональной конференции «Новая история Центральной Азии. Переоценка истории, современные проблемы и подходы. Ташкент, 13-14 сентября. -2004г. – С. 68-72.
* Душанбе в годы ВОВ //Сообщение Национального Музея РТ им. К. Бехзода. – Душанбе, 2004. – С. 96-103. 
* Город Душанбе: становление столицы. //Роль г. Душанбе в развитии науки и культуры Таджикистана. – Душанбе, 2004. – С. 43-45.
* Исследователь, переводчик и редактор. (60-летие Валиева А.В.) Р. Абулхаев, Н.Джамалова, А.Гафуров // Валиев Абдусалом Валиевич (библиографический указатель). Из-во РТСУ. Душанбе , 2006. с.21-32 
* Гафуров А.М. Президент и мировое сообщество //Спаситель нации.- Душанбе, 2012. – С. 309-316. (соавтор А. Шарифзода).
* Александр Александрович Семенов – организатор и основатель академической фундаментальной исторической науки в Таджикистане [Текст] / Масов Р., Гафуров А. //Историческое пространство: Проблемы истории стран СНГ. - 2013. - № 1. - С. 293-299.
* Тоҷикистон дар роҳи ҳифзи истиқлол. //Очеркҳои таърихи Тоҷикистони соҳибистиқлол. – Душанбе: Дониш, 2016. С.7-47.
* Роҳи душвори сулҳ //Ваҳдат - ҷавҳари ҳастии миллат ва омили рушди устувори кишвар. – Душанбе, 2016. – С. 330-342.
* 2017
* Из истории изучения восстаний 1916г. в Таджикистане //Восстания 1916г. в Азиатской России: неизвестное об известном. – Москва, 2017. – С. 318-328.
* Научные связи Таджикистана и Украины в период независимости //Муаррих. – 2017. - № 1.- С. 12-21. 
* Славные страницы истории. //Муаррих, 2018. - №1. – С. 114-117.
* Преданный науке. //Материалы к библиографии ученых Таджикистана. Р. Абулхаев. – Душанбе, 2018. –С. 11-16.
* Важное научное исследование //Муаррих. – 2018. - № 4.- С. 128-132. 
* Преданный науке. //Материалы к библиографии ученых Таджикистана. Р. Абулхаев. (Бо ҳаммуаллиф). – Душанбе, 2018. –С. 11-16.
* Общественно-политическая жизнь Таджикистана в годы «перестройки» //Вестник Таджикского национального университета. 2018. № 9. С. 136-140.&lt;ref name=&quot;Ғафуров Абдулло Мутилоевич&quot;/&gt;

==Мукофотҳо ва ҷоизаҳо==
* [[ордени «Шараф»]] дараҷаи 2 (2013) 
* Аълочии фарҳанги Тоҷикистон   (2016)
* Аълочии илм ва маорифи Тоҷикистон (2019).
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

[[Гурӯҳ:Олимон аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Хатмкардагони Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Олимон аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Таърихшиносони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи славянии Русияву Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Олимони Фарҳангистони улуми Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Олимони асри XXI]]</text>
      <sha1>6bg2q7vh3gxrz10zgorc6nl7xmb99c8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Абдуқаюм Мамадазимов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>310049</id>
    <revision>
      <id>1492862</id>
      <parentid>1419495</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T04:08:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>/* Пайвандҳо */ гурӯҳбандӣ</comment>
      <origin>1492862</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4798" sha1="mu93xteovqmtgf8bfgajvucx8yp2chf" xml:space="preserve">{{Олим
|ном                         = Абдуқаюм Мамадазимов
|номи аслӣ             = Абдуқаюм Абдулғаниевич Мамадазимов
|тасвир                    = 
|бар                          = 
|тавсифи тасвир     = 
|таърихи таваллуд      =  27.01.1986
| зодгоҳ                   = {{зодгоҳ|}}, [[Тоҷикистон]] 
 |таърихи даргузашт     =  
 |шаҳрвандӣ          = {{Парчам|Тоҷикистон}}
 |маҳалли даргузашт      =  
 |фазои илмӣ        = [[таърих]] 
 |ҷойҳои кор   = [[Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ]]   
 |дараҷаи илмӣ      = {{Дараҷаи илмӣ|номзад| илмҳои таърих }}  
 |унвонҳои илмӣ    = {{Унвонҳои илмӣ ||1}}  
 |алма-матер    = [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]]
 |роҳбари илмӣ        = 
 |шогирдони маъруф = 
 |маъруф ба                 = 
 |ҷоизаҳо    =  
 |имзо                           = 
 |бари имзо                  = 
 |сайт                            = 
 |викитека                    = 
 |викианбор                = 
}}

'''Абдуқаюм Абдулғаниевич Мамадазимов''' (тав. 27.01.1986) — муаррихи тоҷик, номзади илмҳои таърих (2019)..
== Зиндагинома ==
Абдуқаюм Мамадазимов, солҳои 1993–2004 дар гимназияи №74 шаҳри Душанбе таҳсил намуда, солҳои 2004-2009 дар факултети таърихи [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]] таҳсил кардаааст. Аз соли 2016 то 2019 дар шуъбаи аспирантураи Донишгоҳи миллии Тоҷикистон таҳсил намудааст. Аз соли 2019 дотсенти кафедраи таърихи умумии факултети таърихи [[Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ]] мебошад. Муаллифи 9 кори нашршуда, аз ҷумла барномаҳои таълимӣ ва мақолаҳои илмӣ – тадқиқотӣ мебошад.
== Осор ==
* Нақш ва ҷои ҳамкориҳои гуманитарии Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Иёлоти Муттаҳидаи Амрико дар солҳои аввали барқарор намудани муносибатҳои дуҷониба. // Тоҷикистон ва ҷаҳони муосир. Д., 2019. - № 2. С. 78.; 
* Хусусиятҳои барқарор намудани муносибатҳои тиҷоративу иқтисодӣ байни Тоҷикистон ва Иёлоти Муттаҳидаи Амрико дар солҳои аввали истиқлолият // Ахбори Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон. - Д., 2019. - № 1. - С. 85; 
* Тавсеаи ҳамкориҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон ва ИМА пас аз имзои Созишнома истиқрори сулҳ ва ризоияти миллӣ // Паёми Донишгоҳи педагогӣ. - Д., 2019, - № 1 (78). - С. 91; 
* Вазъи муносибатҳои байни Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Иёлоти Муттаҳидаи Амрико дар солҳои аввали асри XXI // Ахбори Донишгоҳи миллии Тоҷикистон. - Д., 2019. -№3. - С. 73-78; 
* Ҷанбаҳои сиёсӣ ва ҳуқуқии барқарор намудани муносибатҳои дуҷонибаи Тоҷикистону Амрико». // Ахбори Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон. – Д., 2019. - № 2. - С. 75.
 
== Пайвандҳо ==  
[http://www.tgpu.tj/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=212&amp;Itemid=92&amp;lang=tj Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ]

[[Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон]] 
[[Гурӯҳ:Таърихшиносони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ]]
[[Гурӯҳ:Олимони асри XXI]]
[[Гурӯҳ:Хатмкардагони Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]]</text>
      <sha1>mu93xteovqmtgf8bfgajvucx8yp2chf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Муҳаммад ибни Исмоили Нишопурӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>311525</id>
    <revision>
      <id>1492586</id>
      <parentid>1452146</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T19:05:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492586</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="932" sha1="p3mib2qh348k7agq0xnv706jnkbv5qa" xml:space="preserve">{{Шахс/Ислом}}
'''Абубакр Муҳаммад ибни Исмоили Нишопурӣ''' ({{lang-fa|ابوبکر محمد بن اسماعیل نیشابوری}}&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://fa.wikifeqh.ir/%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF_%D8%A8%D9%86_%D8%A7%D8%B3%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C%D9%84_%D9%86%DB%8C%D8%B4%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%B1%DB%8C|title=محمد بن اسماعیل نیشابوری - ویکی فقه|website=fa.wikifeqh.ir|accessdate=2023-10-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250625042140/http://fa.wikifeqh.ir/%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF_%D8%A8%D9%86_%D8%A7%D8%B3%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C%D9%84_%D9%86%DB%8C%D8%B4%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%B1%DB%8C|archivedate=2025-06-25}}&lt;/ref&gt;; ? — 908, Нишопур) — [[сӯфӣ]], [[ориф]], [[муҳаддис]] ва донишманди шофеъии форс-тоҷик, муаллифи «Китобу-с-саҳоба».

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
{{ПБ}}</text>
      <sha1>p3mib2qh348k7agq0xnv706jnkbv5qa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ҷилолӣ Исҳоқ Бушҳоқӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>312036</id>
    <revision>
      <id>1492838</id>
      <parentid>1488547</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T01:47:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492838</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16699" sha1="todbikep131fmfdddm0ccyzov0u195n" xml:space="preserve">
{{Олим}}
'''Ҷилолӣ Исҳоқ Бушҳоқӣ''' ({{lang-ar|جيلالي إسحاق بوسحاقي}}, {{lang-en|Djilali Ishak Boushaki}}, {{ВД-Дебоча}}, [[Алҷазоир]]) як [[нависанда]]и [[Алҷазоир|алҷазоирӣ]] аст, ки дар [[Омӯзгорӣ|масъалаҳои]] таълимӣ ва [[Ҷомеъа|иҷтимоӣ]] тахассус дорад.&lt;ref&gt;https://everybodywiki.com/Djilali_Ishak_Boushaki&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://culture-people.fandom.com/fr/wiki/Djilali_Ishak_Boushaki |title=нусхаи бойгонӣ |accessdate=2023-11-04 |archivedate=2023-11-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231104095130/https://culture-people.fandom.com/fr/wiki/Djilali_Ishak_Boushaki }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://plus.wikimonde.com/wiki/Djilali_Ishak_Boushaki&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://fr.vikidia.org/wiki/Djilali_Ishak_Boushaki |title=нусхаи бойгонӣ |accessdate=2023-11-05 |archivedate=2023-11-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231105095013/https://fr.vikidia.org/wiki/Djilali_Ishak_Boushaki }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.amazon.com/stores/Djil-Ishak-Boushaki/author/B004N8LZUE&lt;/ref&gt;

== Тарҷумаи ҳол ==
Ҷилолӣ соли 1957 дар деҳаи Мералдене дар ҷанубу ғарби шаҳри [[Тения]] (собиқ Менервил) дар Алҷазоир ба дунё омадааст ва дар соли 1963 бо волидонаш дар Бесансон ба Фаронса омадааст.&lt;ref&gt;https://www.profildinfo.fr/index.php?lvl=author_see&amp;id=9202&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://sections.se-unsa.org/bordeaux/UserFiles/File/dirAdj_SEGPA.pdf&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.payot.ch/Dynamics/Result?author=Djil%20Ishak-Boushaki&amp;cId=0 |title=нусхаи бойгонӣ |accessdate=2023-11-02 |archivedate=2023-11-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231102095055/https://www.payot.ch/Dynamics/Result?author=Djil%20Ishak-Boushaki&amp;cId=0 }}&lt;/ref&gt;

Пас аз он, вай то соли 1970 дар мактаби ибтидоии ҷамъиятии Бернард Тристан маълумоти ибтидоӣ гирифт ва то соли 1975 имтиҳони ибтидоии соли шашуми худро супорид, то ба мактаби миёнаи шаҳр дохил шавад.&lt;ref&gt;https://sections.se-unsa.org/bordeaux/IMG/pdf/publi_rentree_fonctionnaires_stagiaires__2022_23.pdf&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://blogs17.ac-poitiers.fr/iensaintes/files/2016/02/Synth%C3%A8se-manuels-Segpa-Word_ASH16.pdf |title=нусхаи бойгонӣ |accessdate=2023-11-02 |archivedate=2023-11-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231102095047/http://blogs17.ac-poitiers.fr/iensaintes/files/2016/02/Synth%C3%A8se-manuels-Segpa-Word_ASH16.pdf }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.librairie-ledivan.com/livre/9782210411142-mon-cahier-d-activites-mathematiques-segpa-livre-du-professeur-noel-maillard-happe-ishak-boushaki/ |title=нусхаи бойгонӣ |accessdate=2023-11-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20241204084619/https://www.librairie-ledivan.com/livre/9782210411142-mon-cahier-d-activites-mathematiques-segpa-livre-du-professeur-noel-maillard-happe-ishak-boushaki/ |archivedate=2024-12-04}}&lt;/ref&gt;

Пас аз таҳсили бомуваффақияти миёна дар мактаби миёна дар Бесансон, ӯ таҳсили донишгоҳии худро дар Донишгоҳи Бордо идома дод ва дар он ҷо пас аз 4 соли таҳсил соҳиби унвони омӯзгорӣ шуд. Пас аз он, ӯро дар мактаби миёнаи Бесансон ҳангоми курси такмили ихтисос дар Донишгоҳи Бордо барои рушди таҳсилаш ба ҳайси муаллим ба кор гирифтанд.&lt;ref&gt;http://livreacces.free.fr/les%20auteurs.htm&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://cosoter-ressources.info/index.php?lvl=author_see&amp;id=7072 |title=нусхаи бойгонӣ |accessdate=2023-11-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231102095053/http://cosoter-ressources.info/index.php?lvl=author_see&amp;id=7072 |archivedate=2023-11-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://copainsdavant.linternaute.com/p/djilali-ishak-boushaki-1797107&lt;/ref&gt;

Пас аз он ӯ самти худро дигар кард ва тасмим гирифт, ки фаъолияти адабӣ кунад, ки дар навиштани як қатор корҳои таълимӣ ва оммавӣ ва шаҳрвандӣ дар Фаронса иштирок кард.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://parol-grandest.fr/images/outils_ressources/biblio_savoirs_de_base.pdf |title=нусхаи бойгонӣ |accessdate=2023-11-02 |archivedate=2023-11-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231102095045/https://parol-grandest.fr/images/outils_ressources/biblio_savoirs_de_base.pdf }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://bib.henallux.be/index.php?lvl=author_see&amp;id=177161&lt;/ref&gt;

Бо вуҷуди ин, Исҳоқ Бушҳоқӣ дар заминаи касбии худ ба мониторинги дарсҳо дар Бахши мутобиқшудаи таҳсилоти умумӣ ва касбӣ (SEGPA) тахассус дорад, то ба онҳое, ки дар дастгирии донишҷӯёни донишҷӯёни гирифтори мушкилоти хониш машғуланд ва ба донишҷӯёни осебпазир имкон медиҳанд, ки худро барқарор кунанд таълимӣ ва сохтани нақшаи роҳнамоии устувор.&lt;ref&gt;https://enseignants.se-unsa.org/La-Segpa-une-structure-a-proteger-et-valoriser&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://sections.se-unsa.org/bordeaux/IMG/pdf/Bordeaux_dir_adj_segpa.pdf&lt;/ref&gt;

Китобҳое, ки ӯ бо Éditions Magnard нашр кардааст, ҳадафи рушди малакаҳо ва малакаҳои зарурӣ ва зарурӣ барои кӯдакони хурдсол барои азхуд кардани забони гуфторӣ ва хаттӣ буданд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.agefma.org/uploads/pdf/ressources_documentaires/Catalogue_Outils_CRI_AGEFMA.pdf |title=нусхаи бойгонӣ |accessdate=2023-11-02 |archivedate=2023-11-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231102095044/http://www.agefma.org/uploads/pdf/ressources_documentaires/Catalogue_Outils_CRI_AGEFMA.pdf }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.sa-autrement.com/livre/9782210411142-mon-cahier-d-activites-mathematiques-segpa-livre-du-professeur-noel-maillard-happe-ishak-boushaki/ |title=нусхаи бойгонӣ |accessdate=2023-11-02 |archivedate=2024-12-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20241203145815/https://www.sa-autrement.com/livre/9782210411142-mon-cahier-d-activites-mathematiques-segpa-livre-du-professeur-noel-maillard-happe-ishak-boushaki/ }}&lt;/ref&gt;

Сарлавҳаҳое, ки бо мусоидати муаллиф Ҷилолӣ ба табъ расидаанд, мавзӯҳои марбут ба арзишҳои иҷтимоӣ, инсонӣ, дастаҷамъӣ, ахлоқӣ ва ҳамоҳангиро таҳия намудаанд ва ин асарҳо дар самти марбут ба марказҳои таълимӣ, таваҷҷуҳи наврасону ҷавонон дар байни хонандагон комёбиҳои назаррас пайдо кардаанд.&lt;ref&gt;https://sections.se-unsa.org/bordeaux/IMG/pdf/No1_-_equipe_se.pdf&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.profildinfo.fr/doc_num.php?explnum_id=17098&lt;/ref&gt;

Ҳарчанд нависанда Исҳоқ Бушҳоқӣ дар ҳоли ҳозир масъулияти мудири як муассисаи ҷамъиятии Бордоро ба ӯҳда дорад, аммо бо иштироки худ дар навъҳои гуногуни истеҳсолоти фарҳангию маърифатӣ рӯбарӯи мутахассисони соҳаи маориф ва хонандагонро идома медиҳад.&lt;ref&gt;https://sections.se-unsa.org/bordeaux/IMG/pdf/bv_ccpdasegpa_bor.pdf&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.lelivrebl.eu/livre/9782210411142-mon-cahier-d-activites-mathematiques-segpa-livre-du-professeur-noel-maillard-happe-ishak-boushaki/{{Пайванди мурда|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

Ин саҳми таълимӣ ва адабӣ ӯро ҳамчун муаллими касбӣ эътироф кард, ки вай инчунин дар фаъъолияти иттифоқҳои касаба дар бахши муаллимони иттифоқи миллии иттифоқҳои автономӣ (SE-UNSA) барои муттаҳид кардани мафҳуми мактаби фарогир, ки бояд дар бар гирад ҳама ниёзҳои махсуси таълимӣ, ва на танҳо ба донишҷӯёни маъюб.&lt;ref&gt;http://sections.se-unsa.org/bordeaux/spip.php?article7&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://cdu.univ-mayotte.fr/opac_css/index.php?lvl=author_see&amp;id=27513 |title=нусхаи бойгонӣ |accessdate=2023-11-02 |archivedate=2023-11-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231102095046/https://cdu.univ-mayotte.fr/opac_css/index.php?lvl=author_see&amp;id=27513 }}&lt;/ref&gt;

Ҳамин тариқ, манзараи китобшиносӣ ва адабии фаронсавӣ як сухангӯи коршиносеро пайдо кард, ки бо ҳамкорони худ фонди китобхонаро бо матнҳои адабии ибратбахше, ки барои оммаи васеъ бахшида шудаанд, ғанӣ гардонида, ташаббускоронро ба мутолиа барои завқ ва таваҷҷӯҳи амалӣ раҳнамоӣ намуда, дар баробари андешаи онҳост дар асоси матнхое, ки Исхок Бушакй ба онхо марок зохир кардааст.&lt;ref&gt;http://sections.se-unsa.org/24/IMG/pdf/rentree_fonctionnaires_stagiaires__2021_2022_avec_fiche_contact.pdf&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://sections.se-unsa.org/24/IMG/pdf/BV_DEGPA.pdf&lt;/ref&gt;

== Китобҳо ==
Ҷилолӣ Исҳоқ Бушҳоқӣ чанд китоб навиштааст, аз ҷумла:&lt;ref&gt;https://openlibrary.org/authors/OL13246805A/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.librarything.com/author/djilaliishakboushaki&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.profildinfo.fr/index.php?lvl=author_see&amp;id=9202&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://fr.shopping.rakuten.com/search/djil+ishak-boushaki&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://sections.se-unsa.org/bordeaux/IMG/pdf/Bordeaux_dir_adj_segpa.pdf&lt;/ref&gt;
* Бартараф кардани нокомӣ ({{Lang-fr|Dépasser l'échec}}).&lt;ref&gt;https://openlibrary.org/books/OL49821068M/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.librarything.com/work/31150698/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.goodreads.com/book/show/83654223/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.decitre.fr/livres/depasser-l-echec-9782210411500.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.amazon.com/D%C3%A9passer-l%C3%A9chec/dp/2210411505&lt;/ref&gt;
* Зиндагии синну соли худ ({{Lang-fr|Vivre son âge}}).&lt;ref&gt;https://openlibrary.org/books/OL49821060M/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.librarything.com/work/31150732/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.goodreads.com/book/show/83654275/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.amazon.fr/Vivre-son-%C3%A2ge-B%C3%A9atrice-Happe/dp/2210411017&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.decitre.fr/livres/vivre-son-age-9782210411012.html&lt;/ref&gt;
* Бадани худро зинда кунед ({{Lang-fr|Vivre son corps}}).&lt;ref&gt;https://openlibrary.org/books/OL49821053M/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.librarything.com/work/31150743/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.goodreads.com/book/show/83654269/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.sudoc.fr/075765616{{Пайванди мурда|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.sudoc.fr/082072116{{Пайванди мурда|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
* Зиндагӣ дар ҷои кор ({{Lang-fr|Vivre au travail}}).&lt;ref&gt;https://openlibrary.org/books/OL49821049M/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.librarything.com/work/31150761/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.goodreads.com/book/show/83606790/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.decitre.fr/livres/vivre-au-travail-9782210411043.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://cosoter-ressources.info/index.php?lvl=notice_display&amp;id=8703 |title=нусхаи бойгонӣ |accessdate=2023-11-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231029132631/http://cosoter-ressources.info/index.php?lvl=notice_display&amp;id=8703 |archivedate=2023-10-29}}&lt;/ref&gt;
* Дар чамъият зиндагй кардан ({{Lang-fr|Vivre en société}}).&lt;ref&gt;https://openlibrary.org/books/OL49821046M/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.librarything.com/work/31150774/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.goodreads.com/book/show/83654310/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://nicea-bmvr.nice.fr/PATRIMOINE/doc/SYRACUSE/171972/vivre-en-societe-francoise-noel-anne-maillard-beatrice-happe-djil-ishak-boushaki |title=нусхаи бойгонӣ |accessdate=2023-11-02 |archivedate=2023-11-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231104095131/https://nicea-bmvr.nice.fr/PATRIMOINE/doc/SYRACUSE/171972/vivre-en-societe-francoise-noel-anne-maillard-beatrice-happe-djil-ishak-boushaki }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://bibliotheques.ctguyane.fr/FRANCONIE/doc/SYRACUSE/96782/vivre-en-societe-francoise-noel-anne-maillard-beatrice-happe-djil-ishak-boushaki?_lg=fr-FR |title=нусхаи бойгонӣ |accessdate=2023-11-02 |archivedate=2024-12-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20241203060842/https://bibliotheques.ctguyane.fr/FRANCONIE/doc/SYRACUSE/96782/vivre-en-societe-francoise-noel-anne-maillard-beatrice-happe-djil-ishak-boushaki?_lg=fr-FR }}&lt;/ref&gt;
* Одами хуб ({{Lang-fr|Quelqu'un de bien}}).&lt;ref&gt;https://openlibrary.org/books/OL49821043M/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.librarything.com/work/31150783/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.goodreads.com/book/show/122685440/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.librairiesglenat.com/livre/826629-quelqu-un-de-bien-philippe-chapelle-magnard |title=нусхаи бойгонӣ |accessdate=2023-11-02 |archivedate=2023-11-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231104095132/https://www.librairiesglenat.com/livre/826629-quelqu-un-de-bien-philippe-chapelle-magnard }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.payot.ch/Detail/quelquun_de_bien-beatrice_happe-9782210411128 |title=нусхаи бойгонӣ |accessdate=2023-11-02 |archivedate=2023-11-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231102095054/https://www.payot.ch/Detail/quelquun_de_bien-beatrice_happe-9782210411128 }}&lt;/ref&gt;
* Шаҳрванд шавед ({{Lang-fr|Devenir citoyen}}).&lt;ref&gt;https://openlibrary.org/books/OL49821042M/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.librarything.com/work/31150796/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.goodreads.com/book/show/78487953/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.decitre.fr/livres/devenir-citoyen-9782210411111.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.amazon.com/devenir-citoyen/dp/2210411114&lt;/ref&gt;
* Математика дар кор ({{Lang-fr|Maths au travail}}).&lt;ref&gt;https://openlibrary.org/books/OL49821040M/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.librarything.com/work/31150802/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.goodreads.com/book/show/102786740/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.ammareal.fr/livre/4082000-e-116-411-maths-au-travail-fiches-photocopiables-9782210411142.html |title=нусхаи бойгонӣ |accessdate=2023-11-02 |archivedate=2023-10-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231028103729/https://www.ammareal.fr/livre/4082000-e-116-411-maths-au-travail-fiches-photocopiables-9782210411142.html }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://books.google.dz/books/about/Maths_au_travail.html?id=JtzQOwAACAAJ&lt;/ref&gt;
* Китоби фаъолияти ман: Математика ({{Lang-fr|Mon cahier d'activités: Mathématiques}}).&lt;ref&gt;https://www.librairie-ledivan.com/livre/9782210411142/{{Пайванди мурда|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.lelivrebl.eu/livre/9782210411142/{{Пайванди мурда|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.sa-autrement.com/livre/9782210411142/{{Пайванди мурда|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.lamartine.fr/livre/9782210411142/{{Пайванди мурда|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.liragif.com/livre/9782210411142/{{Пайванди мурда|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ|2|}} 
{{Пайвандҳои беруна}}
[[Гурӯҳ:Нависандаҳо]]</text>
      <sha1>todbikep131fmfdddm0ccyzov0u195n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ибни Саҳл</title>
    <ns>0</ns>
    <id>312290</id>
    <revision>
      <id>1492434</id>
      <parentid>1425370</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T15:46:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492434</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3371" sha1="232b2w8gisqxno3wjwnjjszcqpbdm4d" xml:space="preserve">{{Донишманд}}
'''Ибни Саҳл''' ({{lang-fa|أبو سعد العلاء ابن سهل}}; {{ВД-Дебоча}}) — {{риёзидон}}, физикдон, {{ахтаршинос}} ва нуршиноси форс&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=_AUtLNtg3nsC&amp;q=ibn+sahl+persian+mathematician%2FThe&amp;pg=PA89 Enterprise of Science in Islam: New Perspectives] - J. P. Hogendijk, A. I. Sabra &quot;The first clear evidence we have of a correct understanding of Ptolemy's theory of refraction does not appear in the Arabic sources available to us until the second half of the tenth century, when the Persian mathematician al-Ala ibn Sahl was able to put Ptolemy's ideas to use in formulating entirely original geometrical arguments for the construction of burning instruments by means of refraction&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.iranicaonline.org/articles/optics,&quot;There are a number of optical texts by authors with a Persian ethnicity or association. The earliest is Abu Saʿd al-ʿAlāʾ Ebn Sahl at the Persian Buyid court (945–1055), better known for his early conception of the “sine law of refraction” and burning mirrors (Rashed, 1990, pp. 464-68; 1993; 2005) than his work on optics proper (Sabra, 1989, pp. lix-lx; 1994).&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://ijhpm.org/index.php/IJHPM/article/download/111/62,&quot;Exploiting {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20191116142854/https://ijhpm.org/index.php/IJHPM/article/download/111/62 |date=2019-11-16 }} the 10th-century Persian mathematician Ibn Sahl’s development on Ptolemy’s studies of refraction,48 he generalized the relationship between incident and refracted rays in a form that presaged Snell’s law.&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.sciencelearn.org.nz/resources/1867-light-ideas-and-technology-timeline,&quot;Persian scientist Ibn Sahl writes On burning mirrors and lenses, which sets out his understanding of how curved mirrors and lenses bend and focus light. He discovers a law of refraction mathematically equivalent to Snell’s law (1615).&quot;&lt;/ref&gt;-тоҷик, муаллифи «Китобу-л-ҳаракот» ва «Фӣ-л-муҳриқа».

== Зиндагинома ==
Ӯ бо дарбори [[Хилофати Аббосиён|Хилофати Аббосӣ]] дар Бағдод робита дошт. Ибни Саҳл дар сол 363 ҳиҷрии шамсӣ рисолаи бисёр муҳимме ба номи &quot;Дар боби оинаҳо ва адасиҳои сӯзон&quot; навишт ва дар он ташреҳ кард, ки чигуна оинаҳои хамида ва адасиҳо метавонанд нурро конунӣ кунанд. Бинобар манобеъи мутааддиде, ӯ пеш аз [[Виллеброрд Снелл]], донишманди нидерландӣ, [[Қонуни шикасти нур|қонуни шикасти нурро]] кашф карда буд.

Ӯ бо истифода аз қонуни шикасти нур ба шакле аз адасиҳо даст ёфт, ки метавонистанд нурро ба хубӣ конунӣ кунанд. Соири бахшҳои рисолаи ӯ ба оинаҳои саҳмавӣ, оинаҳои байзавӣ, адасиҳои ҳамгиро ва равишҳое барои расми камони ҳазлулӣ мепардозад.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

{{ПБ}}</text>
      <sha1>232b2w8gisqxno3wjwnjjszcqpbdm4d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Маркази исмоилияи Душанбе</title>
    <ns>0</ns>
    <id>312772</id>
    <revision>
      <id>1492539</id>
      <parentid>1487922</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T18:05:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492539</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5532" sha1="jdz6z1o4m1ko9mnrz119jxardoj0cue" xml:space="preserve">{{Масҷид}}
'''Маркази исмоилияи Душанбе''' —  маркази масоили мазҳабӣ ва фарҳангии [[Исмоилия|исмоилиёни]] [[Тоҷикистон]]. 

== Таърих ==
Сохтмони Маркази исмоилияи шаҳри Душанбе соли 2003 оғоз&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://rus.ozodi.org/a/24533332.html|title=Официальная регистрация исмаилитского центра в Душанбе|website=[[Радио «Свобода»]]|date=2012-03-31|deadlink=no|accessdate=2020-10-12|archive-date=2020-10-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20201017064642/https://rus.ozodi.org/a/24533332.html}}&lt;/ref&gt; ва 12 октябри соли 2009 бо иштироки Президенти Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] ва [[Шоҳзода Карим Оғохони IV]] расман ифтитоҳ шуд.

Ин панҷумин маркази исмоилия дар саросари ҷаҳон ва нахустин марказ дар Осиёи Марказӣ аст. Қаблан чунин марказҳо дар Британияи Кабир, Конодо, Португалия ва Имороти Муттаҳидаи Арабӣ сохта шудаанд.

== Ҳадафи марказ ==
Маркази исмоилияи шаҳри Душанбе натанҳо ҷойи ибодат, балки маркази фарҳангие низ мебошад, ки ба наздикшавӣ ва муколама байни фарҳангҳои гуногун ва дину мазҳабҳо мусоидат менамояд.

Танҳо ҷамоатхона бинои хос динист, ки дар он пайравони мазҳаби исмоилия барои ибодат меоянд. Рӯзҳои шанбе ва якшанбе дарҳои марказ барои ҳамаи хоҳишмандон боз аст: аз соати 9 то соати 12 барои шахсони хоҳишманд экскурсия гузаронида мешавад.

Ҳадафи марказ андеша ва намояндагӣ аз дарки ақлонӣ ва рӯҳонии ислом аз тарафи ҷамоати исмоилӣ, уҳдадориҳои иҷтимоии он, низому тартиби он, муносибатҳои мусбии он бо ҷамоатҳое, ки дӯшодуш бо исмоилиён зиндагӣ доранд. 

Дар маросими гузошта шудани хишти аввали марказ (30 августи 2003) Шоҳзода Карим Оғохон иброз дошта буд: ''«Умеди ман ин аст, ки ин Марказ ба ҷаҳониён ёдрас мекунад: суннатҳои маънавӣ ва омӯзишии Осиёи Марказӣ ба тамаддунҳои атрофи худ таъсири мудом ва мусбат доштанд, ҳарчанд, мутаассифона, он маъмулан сарфи назар ё нодуруст фаҳмида мешавад»''. Ҳузури ҳамешагии ҷамоати исмоилӣ рамзи ҳамбастагии ҷанбаи рӯҳоният ва дунявият, ҷойгоҳ барои доир намудани тадбирҳои иҷтимоӣ, фарҳангӣ, мазҳабӣ-маросимӣ, вохӯриҳои зеҳнӣ ва ҷустуҷӯҳои маърифати рӯҳонӣ мебошад. 

== Сохтмон ==
Тарҳи бинои Маркази исмоилия бар асоси ёдгориҳои бузурги таърихии минтақа, омезиши ҳунари меъморӣ бо бисёр ҷанбаҳои ҳунармандии исломӣ, истифодаи баъзе суннатҳои мазҳабӣ дар сохтору банду басти бино бунёд гардида, он яке аз биноҳои зеботарини Душанбе ба шумор меравад.

Майдони Маркази исмоилияи шаҳри Душанбе 16 гектар ва бинои марказ 3 гектарро фаро мегирад. Барои бунёди деворҳои марказ аз Самарқанд 3 миллион дона хишт оварда шуд. Дохили бино ба аз 4 бахш – маъмурӣ, иҷтимоӣ, барои ҷавонон ва маърифатӣ бо китобхона иборат аст&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://asiaplus.news/tg/2018/10/15/guzorishi-tasvir%d3%a3-az-markazi-ismoiliyai-sha%d2%b3ri-dushanbe/|title=Гузориши тасвирӣ аз Маркази исмоилияи шаҳри Душанбе|author=Таҳмина Охонвалиева|website=asiaplus.news|date=2018-10-15|publisher=[[ASIA-Plus]]|accessdate=2023-12-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260928081304/https://asiaplus.news/tg/2018/10/15/guzorishi-tasvir%d3%a3-az-markazi-ismoiliyai-sha%d2%b3ri-dushanbe/|archivedate=2026-09-28}}&lt;/ref&gt;.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* Маркази исмоилияи Душанбе // [[Донишномаи Душанбе]]. — {{Д.}}: [[Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик|СИЭМТ]], 2016. — С. 397—398. — 732 с. — ISBN 978-99947-33-89-7.

{{ПБ}}

[[Гурӯҳ:Ниёишгоҳҳо дар Душанбе]]
[[Гурӯҳ:Ислом дар Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Исмоилия]]</text>
      <sha1>jdz6z1o4m1ko9mnrz119jxardoj0cue</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Муҳриддин Сабурӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>312860</id>
    <revision>
      <id>1492593</id>
      <parentid>1441911</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T19:28:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492593</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4464" sha1="htjl4rb8tus2qyne66lkwc7e6rphox0" xml:space="preserve">{{Адиб}}
'''Муҳриддин Сабурӣ''' (''Муҳриддин Ҳамзаев''; зод. [[25 август]]и [[1988]], деҳаи Зидеҳ, [[ноҳияи Варзоб]]) — {{шоир}} ва мунаққиди&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://halva.tj/tj/articles/talk/mu_riddin_sabur_khele_az_shoironi_avoni_mo_dar_soyai_sheri_loi_u_bozor_khuftaand/|title=Муҳриддин Сабурӣ: “Хеле аз шоирони ҷавони мо дар сояи шеъри Лоиқу Бозор хуфтаанд”|author=Ҷовидон Аслонов|website=halva.tj|date=2021-12-14|lang=|accessdate=2024-03-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240304102943/https://halva.tj/tj/articles/talk/mu_riddin_sabur_khele_az_shoironi_avoni_mo_dar_soyai_sheri_loi_u_bozor_khuftaand/|archivedate=2024-03-04}}&lt;/ref&gt; тоҷик. Ӯзви [[Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон]] (2016)

== Зиндагинома ==
Муҳриддин Сабурӣ 25 августи соли 1988 дар деҳаи Зидеҳи ноҳияи Варзоб таваллуд шудааст. Дастпарвари факултаи филологияи Донишгоҳи миллии Тоҷикистон мебошад. Аз соли 2013 то соли 2015 хабарнигори нашрияи «Мароми пойтахт»-и КИ ҲХДТ дар шаҳри Душанбе буд. Аз нимаи дуюми соли 2016 то соли 2017 ба сифати мусаҳеҳ ва баъдан ба сифати мудири шуъбаи санъати ҳафтавори «Адабиёт ва санъат» кор карда, сипас бо тавсияи Раёсати Итифоқи нависандагон вазифаи мудирияти бахши нақди ин созмони ҷамъиятиро ба уҳда гирифтааст. Мавсуф то кунун масъули ин бахш дар Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон аст. Дар баробари ин солҳои 2019, 2020, 2021 дар ҳамкорӣ бо Вазорати маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Лоиҳаи USAID «Ҳамроҳ бихонем» дар таҳия, таҳрир ва таълифи китобҳо барои бачагон саҳм гузоштааст.

== Эҷод ==
Намунаҳои ашъораш дар матбуоти даврӣ, аз ҷумла маҷаллахои «Садои Шарқ», «Паёми Суғд», «Истиқбол», ҳафтаномаи «Адабиёт ва санъат», «Тоҷикистон», «Варзоб» ва ғайра интишор ёфтаанд. Нахустин маҷмуаи шеърҳояш «Субҳи милод» соли 2014 нашр шудааст. Маҷмуаи дуюми шеъраш соли 2020 аз тарафи нашриёти «Адиб» таҳти номи «Накҳати овешан» дастраси хонандгон гардид. Оид ба нақду адабиётшиносӣ як силсила мақолаҳо ба табъ расонидааст. Маҷмуи мақолоти нақду адабиётшиносиаш бо номи «Шеър дар мизони ҳунар» (2020) интишор гардид. Мавсуф, инчунин ба нақду баррасии адабиёти хурдсолон низ машғул буда, дар ин бахш мақолаҳои зиёде интишор додааст. Дар баробари ин барои кӯдакон асарҳои илмӣ-иттилоотӣ бо номҳои «Иттиҳоди мурчагон» (2019) ва «Дунёи рангини зери об» (2020) тартиб дода, дастраси хонандагони хурдсол гардондааст.

== Ҷоизаҳо ==
Дорандаи ҷоизаи Кумитаи ҷавонон ва варзиши назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон, барандаи ҷоизаи «Килки сабз»-и ТВ «Сафина» ва рӯзномаи «Тоҷикистон» мебошад.

Дар соли 2020 барандаи Ҷоизаи адабии ба номи Мирзо Турсунзода аз рӯйи китоби «Шеър дар мизони ҳунар» гардид.

Аз соли 2016 узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон аст.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}</text>
      <sha1>htjl4rb8tus2qyne66lkwc7e6rphox0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Моҳвораи Ҳилоли Аҳмари Тоҷикистон</title>
    <ns>0</ns>
    <id>313114</id>
    <revision>
      <id>1492570</id>
      <parentid>1437699</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T18:47:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492570</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5212" sha1="r3f5xl6urxnil5zmiaebow8bt2mt51b" xml:space="preserve">{{Ид|номи ид=Моҳвораи Ҳилоли Аҳмари Тоҷикистон|таҷлил=Моҳи [[май]], ҳамасола|аз=01.05|то=31.05|марбут ба=[[Ҷамъияти Ҳилоли Аҳмари Тоҷикистон]]|тасвир=[[File:Моҳвораи Ҳилоли Аҳмар.jpg|thumb|The Red Crescent of Tajikistan]] |бар=|расман=|ҷашнгирӣ=Тибқи Қарори [[Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон]] № 504 аз 7.10.2011}}

'''Моҳвораи Ҳилоли Аҳмари Тоҷикистон''' — аз соли 2011 инҷониб, ҳамасола давоми моҳи май Моҳвораи [[Ҷамъияти Ҳилоли Аҳмари Тоҷикистон|Ҳилоли Аҳмари Тоҷикистон]] бо чорабиниҳои гуногуни фарҳангиву фароғатӣ, варзишӣ, озмунҳо ва иқдомҳои хайриявию эҳсонкорӣ дар саросари кишвар барпо мегардад.

== Дар бораи моҳвора ==
Мутобиқи Қарори [[Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон]] № 504 аз 7.10.2011 «Оид ба тартиб, шарт ва мӯҳлати гузаронидани моҳвораи Ҳилоли Аҳмар» моҳи май моҳвораи Ҳилоли Аҳмар эълон гардидааст.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://m.facebook.com/groups/293617077693162/permalink/1982923435429176/?mibextid=Nif5oz|title=Маълумотҳо вобаста ба Ҷамъияти Ҳилоли Аҳмари Тоҷикистон|author=Рустамбек Аҳмадзода|date=14.06.2022}}&lt;/ref&gt; Ҳар сол моҳи май Моҳвораи Ҳилоли Аҳмари [[Тоҷикистон]] дар саросари ҷумҳурӣ, бо роҳандозии чорабиниҳои гуногуни хайриявӣ, фарҳангиву фароғатӣ, варзишӣ, озмунҳо ва иқдомҳои  эҳсонкорӣ, косертҳои хайриявӣ ва ғайра гузаронида мешавад. 

Дар [[Тоҷикистон|Ҷумҳурии Тоҷикистон]]  ҳар сол аз ҷониби [[Ҷамъияти Ҳилоли Аҳмари Тоҷикистон]] моҳвораи Ҳилоли Аҳмар гузаронида мешавад, ки ба паҳн кардани ақидаҳои [[Ҷунбиши байнулмилалии Салиби Сурх ва Ҳилоли Аҳмар|Ҳаракати Байналмилалии Салиби Сурх ва Ҳилоли Аҳмар]] ва ҷалб кардани таваҷҷӯҳ ба барномаҳои фаъолияти Ҷамъияти мазкур равона шудааст. Мӯҳлат, тартиб ва '''шартҳои''' гузаронидани моҳвораи Ҳилоли Аҳмар аз ҷониби [[Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон]] '''муайян карда шудааст'''. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://majmilli.tj/%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BD%D0%B8-%D2%B7%D1%82-%D0%B4%D0%B0%D1%80-%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B8-%D2%B7%D0%B0%D0%BC%D1%8A%D0%B8%D1%8F%D1%82%D0%B8-%D2%B3%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%BB%D0%B8-%D0%B0%D2%B3/|title=Қонуни ҶТ «Дар бораи ҷамъияти Ҳилоли Аҳмари Тоҷикистон»|author=МММОҶТ|website=https://majmilli.tj/|date=16.04.2017|accessdate=2023-06-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230630044543/https://majmilli.tj/%d2%9b%d0%be%d0%bd%d1%83%d0%bd%d0%b8-%d2%b7%d1%82-%d0%b4%d0%b0%d1%80-%d0%b1%d0%be%d1%80%d0%b0%d0%b8-%d2%b7%d0%b0%d0%bc%d1%8a%d0%b8%d1%8f%d1%82%d0%b8-%d2%b3%d0%b8%d0%bb%d0%be%d0%bb%d0%b8-%d0%b0%d2%b3/|archivedate=2023-06-30}}&lt;/ref&gt;

[[Ҷамъияти Ҳилоли Аҳмари Тоҷикистон|ҶҲАТ]] дар асоси барномаи гузаронидани моҳвораи Ҳилоли  Аҳмар, ки аз ҷониби [[Ҷамъияти Ҳилоли Аҳмари Тоҷикистон]] ва мақомоти  давлатии [[Тоҷикистон|Ҷумҳурии Тоҷикистон]] тасдиқ шудааст, барои гузаронидани чорабиниҳо дар доираи моҳвораи  Ҳилоли Аҳмар, аз майдонҳои варзишӣ, боғ ва дигар иншооти фарҳангӣ - иҷтимоӣ  истифода карда метавонад. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://mmk.tj/content/%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BD%D0%B8-%D2%B7%D1%83%D0%BC%D2%B3%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD-%D0%B4%D0%B0%D1%80-%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B8-%D2%B7%D0%B0%D0%BC%D1%8A%D0%B8%D1%8F%D1%82%D0%B8-%D2%B3%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%BB%D0%B8-%D0%B0%D2%B3%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD|title=ҚОНУНИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН ДАР БОРАИ ҶАМЪИЯТИ ҲИЛОЛИ АҲМАРИ ТОҶИКИСТОН|author=ММК ҶТ|website=https://mmk.tj/|date=10.02.2020}}&lt;/ref&gt;

== Дар бораи Ҷамъият ==
* [[Ҷамъияти Ҳилоли Аҳмари Тоҷикистон]]

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}</text>
      <sha1>r3f5xl6urxnil5zmiaebow8bt2mt51b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ҳалима хотун</title>
    <ns>0</ns>
    <id>313211</id>
    <revision>
      <id>1492817</id>
      <parentid>1470089</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T01:31:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492817</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7337" sha1="4504r4i24bcnp9f0yf8ksqpct1wz3u8" xml:space="preserve">{{Шахс
| имя = Халиме-хатун
| оригинал имени = {{lang-ota|حلیمه خاتون}}
| дата рождения = -
| изображение = Halime Hatun'un mezarı.JPG
| ширина = 
| описание изображения = Захоронение, называемое могилой Халиме-хатун
| дата смерти = -
| место смерти = {{МестоСмерти|Сёгют}}, [[Османский бейлик]]
| супруг = [[Эртогрул]] (?)
| дети = [[Осман I]] (?)
}}
'''Ҳалима-хотун''' &lt;ref&gt;{{Книга|автор=|заглавие=Söğüt: I. Milletlerarası Osmanlı Sempozyumu|ответственный=|ссылка=https://books.google.com.tr/books?hl=tr&amp;id=3bkMAAAAIAAJ|место=|издательство=Ertuğrul Gazi'yi Anma ve Söğüt Şenliği Vakfı|год=1988|том=|allpages=150|pages=130|isbn=|ref=Söğüt}}&lt;/ref&gt; ({{Lang-ota|حلیمه خاتون}} 1281) — зани эҳтимолии [[Эртуғрул]] ва модари асосгузори [[Имперотурии Усмонӣ|Империяи Усмонӣ]] Усмон I.

== Зиндагинома==
Номи модари Усмонро касе аз солноманависон зикр накардааст &lt;ref&gt;{{Книга|заглавие=Bu mülkün kadın sultanları: Vâlide sultanlar, hâtunlar, hasekiler, kadınefendiler, sultanefendiler|ссылка=https://books.google.com.tr/books?redir_esc=y&amp;hl=tr&amp;id=6WUMAQAAMAAJ&amp;dq=havatin+hatun&amp;focus=searchwithinvolume&amp;q=domani%C3%A7|издательство=Oğlak Yayıncılık|год=2015|страницы=28|isbn=978-9-753-29623-6|автор=[[:tr:Necdet Sakaoğlu|Sakaoğlu, Necdet]]}}&lt;/ref&gt;. Дар мақолаи «Энсиклопедияи исломӣ» дар бораи Эртуғрул ва Усмон номи Ҳалима зикр нашудааст &lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{Статья|5=издательство}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot;&gt;{{Статья|4=}}&lt;/ref&gt; . Энтони Олдерсон нишон медиҳад, ки модари Усмон I тахминан туркман будааст, бидуни зикри ном &lt;ref name=&quot;ADA&quot;&gt;{{Книга|ref=Alderson|ссылка=https://ia801500.us.archive.org/11/items/in.ernet.dli.2015.69864/2015.69864.Structure-Of-The-Ottoman-Dynasty.pdf|автор=Alderson, Anthony Dolphin|заглавие=The Structure of the Ottoman Dynasty|ответственный=|год=1956|место={{Oxf.}}|издательство=Clarendon Press|том=|pages=83}}&lt;/ref&gt;.

Дар бораи замони Усмон ягон сарчашмаи таърихӣ вуҷуд надошт, дар бораи ҳаёти ӯ амалан маълумоти воқеӣ мавҷуд нест. Қариб ҳамаи ҳуҷҷатҳо баъдан қалбакӣ шуданд {{Sfn|Еремеев, Мейер|1992|страницы=|loc=Глава 10. От бейлика до султаната}} . Тамоми маълумот дар бораи Усмон ва аҷдодони ӯ дар асоси ривоятҳои шифоҳӣ ва ривоятҳо дар бораи ӯ аст, ки хеле дертар аз ҳаёти ӯ пайдо ва инкишоф ёфтааст &lt;ref&gt;{{Книга|ref=Еремеев, Мейер|ссылка=http://annales.info/islam/turkey/uchebnik/index.htm|автор=Еремеев Д.Е., Мейер М.С.|заглавие=История Турции в средние века и новое время|ответственный=|год=1992|издание=|место=Moskva|издательство=Izd-vo Moskovskogo universiteta|страницы=|страниц=246|isbn=5211022017}} {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20240521045218/http://annales.info/islam/turkey/uchebnik/index.htm |date=2024-05-21 }}&lt;/ref&gt; . Аз маъхазҳои усмонӣ, ки то мо расидааст, аввалинаш ''«Солномаи хонаи усмонон» (Тева-рих-и ал-и Усмон'' )-и Ашикпошозода мебошад, ки дар соли 1476 оғоз ёфтааст &lt;ref&gt;{{Книга|ref=Babinger|ссылка=https://books.google.ru/books/about/Die_Geschichtsschreiber_der_Osmanen_und.html?id=f7YMAAAAIAAJ&amp;redir_esc=y|автор=Babinger F., Mayr J.|заглавие=Die Geschichtsschreiber der Osmanen und ihre Werke|ответственный=|год=1927|место=|издательство=Harrassowitz|том=|pages=|allpages=477|isbn=}}{{Ref-de}}&lt;/ref&gt; . Муҳаққиқон бар ин назаранд, ки ҷудо кардани воқеият аз афсона дар ҳикояҳо дар бораи давраи аввали таърихи Усмонӣ ниҳоят душвор ва &lt;ref&gt;{{Книга|автор=Ихсаноглу Э.|заглавие=История Османского государства, общества и цивилизации: В 2-х т.|ответственный=Перевод с турецкого В. Б. Феоновой под ред. М. С. Мейера|ссылка=|место=М.|издательство=Восточная литература|год=2006|том=1|страниц=603|pages=5|isbn=5-02-018511-6|ref=Ихсаноглу}}&lt;/ref&gt; ғайриимкон аст &lt;ref&gt;{{Книга|3=|9=|автор=Финкель К.|заглавие=История Османской империи: Видение Османа|ссылка=https://books.google.ru/books?id=ar0sDgAAQBAJ&amp;hl=ru&amp;source=gbs_navlinks_s|место=Москва|издательство=АСТ|год=2017|isbn=|ref=Финкель}}&lt;/ref&gt; Колин Имбер навиштааст, ки қариб ҳамаи қиссаҳое, ки дар бораи Усмон дар солномаҳои асри XV пайдо шудаанд, сохтаанд: «Таҳлили ибтидоии матнӣ нишон медиҳад, ки қариб ҳамаи «фактҳо» дар бораи Усмон Ғозӣ ва пайравони ӯ дар ҳақиқат афсона мебошанд»  . Тарҷумаи ҳоли ҳатто падари Усмон Эртуғрул афсонавӣ аст. Дар ягон сарчашмаи муосир аз ӯ зикр нашудааст. Ягона далели шайъии мавҷудияти Эртуғрул ҳамчун шахсияти таърихӣ ду танга бо навиштаҷоти '''''Усмон б.''''' '''''Эртуғрул б.''''' '''''Гундуз Алп''''' ва '''''Усмон б.''''' '''''Эртуғрул''''', ки дар маҷмӯаҳои осорхонаи Топкапӣ &lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;/&gt; &lt;ref&gt;{{Статья|}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Статья|}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot;/&gt; маҳфузанд.

Турби Эртуғрул, сарфи назар аз ҳама азнавсозӣ, ба бинои асри 13 монанд аст. Дар наздикии дафни Эртуғрул дар Согут қабристоне ҳаст, ки таърихи онро надорад ва ба «зани Эртуғрул Ҳалима» нисбат медиҳанд &lt;ref&gt;{{Статья|5=издательство}}&lt;/ref&gt;.

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}
[[Гурӯҳ:Шахсиятҳо аз рӯи алифбо]]</text>
      <sha1>4504r4i24bcnp9f0yf8ksqpct1wz3u8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Муҳаммад ибни Ҳусайн ибни Умари Ҳиравӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>313535</id>
    <revision>
      <id>1492587</id>
      <parentid>1411132</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T19:05:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492587</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="813" sha1="3lq3cueebj26ng2oschqqnt3z26o4dg" xml:space="preserve">{{Донишманд}}
'''Муҳаммад ибни Ҳусайн ибни Умари Ҳиравӣ''' ({{lang-fa|محمد بن حسین بن عمر هروی}}&lt;ref&gt;{{Cite book|title=اخبار آل برمک / منسوب به محمد بن حسین بن عمر هروی ؛ به کوشش مایل هروی|url=http://afg.informaticspublishing.com/6/|publisher=|date=1312|language=|first=محمد|last=بن حسین بن عمر هروی|archive-url=https://web.archive.org/web/20240110165037/http://afg.informaticspublishing.com/6/|archive-date=2024-01-10|access-date=2024-01-10|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;; ? — қарни XI) — {{муаррих}}, {{мутарҷим}} ва {{нависанда}}&lt;nowiki/&gt;и форс-тоҷик ва мутарҷими «Ахбори Оли Бармак».

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}</text>
      <sha1>3lq3cueebj26ng2oschqqnt3z26o4dg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Лоланисо Исмоилова</title>
    <ns>0</ns>
    <id>313641</id>
    <revision>
      <id>1492524</id>
      <parentid>1438844</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T17:33:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492524</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5685" sha1="tdkr29a39vnkb1w8k6rjb7l41crz3jy" xml:space="preserve">{{Олим}}
'''Лола Исмоилова''' (''Исмоилова Лоланисо Иброҳимовна''; {{ВД-Дебоча}}) — {{зистшинос|Тоҷикистон}}, доктори илмҳои биология (1986), профессор (1987), ҳамсари [[Қандил Ҷӯраев]]&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

== Зиндагинома ==
Лоланисо Исмоилова 4 октябри соли 1929 дар шаҳри Душанбе ба дунё омадааст&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.angelfire.com/rnb/bashiri/TajikFigures/TajikFigures.pdf|title=Ismoilova, Lolaniso // Prominent tajik figures of the twentieth century|author=[[Эраҷ Баширӣ|Iraj Bashiri]]|website=|publisher=|accessdate=2024-01-12}}&lt;/ref&gt;. Хатмкардаи факултаи биологияи Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленин (1953). Ассистент (1953—1970), дотсенти кафедраи ҳистология (1970—1973) ва мудири кафедраи биология ва генетикаи умумии ДДТТ ба номи Абӯалӣ ибни Сино (1973—1993)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.tajmedun.tj/ru/universitet/struktura-universiteta/kafedry/kafedra-biologii-s-osnovami-genetiki/istoriya-kafedry-698/istoriya-kafedry3/?sphrase_id=155996|title=История кафедры|website=www.tajmedun.tj|accessdate=2024-01-12}}&lt;/ref&gt;.

=== Маликаи ҳусни Иттиҳоди Шӯравӣ ===
Лола Исмоилова пас аз нашри як аксаш дар маҷаллаи «Огонёк», дар декабри соли 1949 унвони ғайрирасмии «Маликаи ҳусн»-и Иттиҳоди Шӯравиро соҳиб шуд&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.bonuvon.tj/index.php/tj/khabar/2450-2012-12-12-11-33-39|title=Зебосанами тоҷик даргузашт|website=www.bonuvon.tj|publisher=[[Бонувони Тоҷикистон]]|accessdate=2024-01-12}}&lt;/ref&gt; ва 16 апрели соли 1950 дар шаҳри Гурзуфи Қрим Петр Миргородский муҷассамасози машҳур ба хотири Лола Исмоилова ҳамчун тимсоли зебоии зан пайкарае сохт&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Фаъолияти илмӣ ==
Тадқиқоти асосии Лоланисо Исмоилова ба масъалаҳои тағйироти сохт ва вазифаи ғуддаҳои лимфавӣ дар мавриди бемориҳои сӯхтагӣ оиданд. Ба тадқиқи таҷдиди баъдиҷарроҳии сутунмуҳра низ машғул шуда, тағйироти захомати талофӣ ва таҷдидии рагҳои хунгарди дохили гурдаро омӯхтааст. Як силсила пажӯҳишҳои Лоланисо Исмоилова ба масоили таҷдиди баъдиосебӣ дар ҷонварони муҳрадор ва тағйироти хунрагҳои дохили гурда ҳини гипертрофияи талофӣ ва таҷдидӣ бахшида шудаанд. Лоланисо Исмоилова исбот намуд, ки васеъ гаштани маҷрои хунгузар дар калон шудани андозаю ҳаҷми гурдаҳо нақши асосӣ намебозад. Лоланисо Исмоилова доир ба таҷдиди сипурз низ пажӯҳиш анҷом додааст, ки натиҷаи он дар илм бо номи «Феномени Браун-Исмоилова» маълум мебошад&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{ЭМТ|Исмоилова Лоланисо Иброҳимовна|8|муаллиф=}}&lt;/ref&gt;. Дар мавзӯи «Тағйироти рагҳои хунгарди гурда ҳангоми захомати талофӣ ва таҷдидӣ» рисолаи номзадӣ ва дар мавзӯи «Тағйироти сохт ва фаъолияти уқдаҳои лимфавӣ ҳангоми бемории сӯхтагӣ» рисолаи докторӣ дифоъ намудааст.

Муаллифи 200 асару мақолаҳо, аз ҷумла 16 навоварӣ, 24 дастурамали методӣ, 2 китоби дарсӣ мебошад&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

== Даргузашт ==
Лола Исмоилова 11 декабри соли 2012 дар шаҳри Душанбе пас бемории кутоҳе даргузашт&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.millat.tj//articles/didgoh/3421-lola-ismoilova-darguzasht-3421.html|title=Лола Исмоилова даргузашт|author=|website=www.millat.tj|date=2012-12-12|publisher=Миллат|lang=tg|accessdate=2024-01-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240112154620/http://www.millat.tj//articles/didgoh/3421-lola-ismoilova-darguzasht-3421.html|archivedate=2024-01-12}}&lt;/ref&gt;.

== Осор ==
* Краткий русско-таджикский-дари словарь по биологии. Д., 1973;
* Муҳофизати муҳити атроф аз ифлосшавӣ ва саломатии инсон. Д., 1984;
* Морфофункциональные изменения лимфатических узлов при ожоговой болезни: экспериментальное исследование. Д., 1986;
* Таджикский университет в судьбе первой выпускницы. Д., 2009.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{ЭМТ|Исмоилова Лоланисо Иброҳимовна|8|муаллиф= }}
{{ПБ}}</text>
      <sha1>tdkr29a39vnkb1w8k6rjb7l41crz3jy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Низомии Бохарзӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>313754</id>
    <revision>
      <id>1492611</id>
      <parentid>1419104</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T19:53:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492611</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2544" sha1="fim5lchzp7eai9l50q522oqbwvbc9vk" xml:space="preserve">{{Адиб}}
'''Мавлоно Камолуддин Абдулвосеъ ибни Ҷамолуддин Низомии Бохарзӣ''' ({{lang-fa|عبدالواسع بن جمال‌الدین نظامی باخرزی}}; ? — [[1503]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://bahambegardim.ir/baham/%D8%B9%D8%A8%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%A7%D8%B3%D8%B9-%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85%D9%8A-%D8%A8%D8%A7%D8%AE%D8%B1%D8%B2%D9%8A/|title=عبد الواسع نظامي باخرزي|author=|website=باهم بگردیم|lang=fa|accessdate=2024-01-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240114154251/https://bahambegardim.ir/baham/%D8%B9%D8%A8%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%A7%D8%B3%D8%B9-%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85%D9%8A-%D8%A8%D8%A7%D8%AE%D8%B1%D8%B2%D9%8A/|archivedate=2024-01-14}}&lt;/ref&gt;) — {{нависанда}} ва {{шоир}}&lt;nowiki/&gt;и форс-тоҷик.

== Зиндагинома ==
Зодгоҳаш Бохарз. Пас аз касби камол дарбори султон Ҳусайни Бойқаро ҳамчун муншӣ хидмат карда, ба таълифи таърихи салтанати султон пардохтааст. Азбаски дар он ташбеҳоту истиороти зиёде оварда буд, ба сул­тон Ҳусайн мақбул нашуд. Аз Низомии Бохарзӣ қасида, қитъа, номаҳо ва шеърҳои ҳачвӣ боқӣ мондааст. Инчунин бо номи «Мақомоти Ҷомӣ» асари ёддоштие таълиф кар­дааст.

Низомии Бохарзӣ асари мазкурро соли 1492 андаке пеш аз вафоти Ҷомӣ ба навиштан шурӯъ карда, пас аз вафоташ ба итмом расондааст. Дар ин асар роҷеъ ба ҷараёни зиндагӣ, фаъолияти эҷодию шӯҳрати Ҷомӣ, манзараи умумии ҳаёти сиёсию иҷтимоӣ ва илмию мадании шаҳри Ҳирот маълумоти муҳим медиҳад. Низомии Бохарзӣ воқеаву ҳодисаҳоро дар китоб аз номи худи Ҷомӣ ва шарикдарсону шогирдонаш нақл мекунад. Ӯ худро шогирди Ҷомӣ медонад ва бино ба гуфтааш қариби панҷоҳ сол бо Ҷомӣ ҳамсуҳбат будааст.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{ЭСТ|Низомии Бохарзӣ|5|муаллиф= }}</text>
      <sha1>fim5lchzp7eai9l50q522oqbwvbc9vk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Каримии Самарқандӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>314292</id>
    <revision>
      <id>1492459</id>
      <parentid>1472123</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T16:25:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492459</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2735" sha1="ce10w39rdg6rv9l2bw8jvondz94z7d7" xml:space="preserve">{{Адиб}}
'''Баҳоуддин Каримии Самарқандӣ''' ({{lang-fa|کریمی سمرقندی}}&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://lamtakam.com/dictionaries/dehkhoda/400723/%DA%A9%D8%B1%DB%8C%D9%85%DB%8C++%D8%B3%D9%85%D8%B1%D9%82%D9%86%D8%AF%DB%8C|title=معنی کریمی سمرقندی - لغت‌نامه دهخدا|website=پرسش و پاسخ تخصصی لام تا کام|lang=fa|accessdate=2024-02-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240201084434/https://lamtakam.com/dictionaries/dehkhoda/400723/%DA%A9%D8%B1%DB%8C%D9%85%DB%8C++%D8%B3%D9%85%D8%B1%D9%82%D9%86%D8%AF%DB%8C|archivedate=2024-02-01}}&lt;/ref&gt;; ? — қарни XII) — {{шоир}}и форс-тоҷики аҳли [[Самарқанд]].

== Зиндагинома ==
Шахси таҳсилдида, донишманди фозилу муътабари Самарқанд будааст, вале дар синни камолот ба сабаби касодии бозори шеъру адаб маҷбур шуд ба шаҳрҳои дигари Мовароуннаҳру Хуросон сафар кунад. Аз эҷодиёти ӯ дар манбаъҳои адабӣ (мас. «Лубобу-л-албоб»-и Авфӣ) рубоиҳо, қасидаҳо, қитъаҳо сабт гардидаанд. Дар ашъораш масъалаҳои ахлоқ ва ҳикмату андарзро матраҳ кардааст. 

Намунаҳое аз ашъори ӯ:
{{иқтибоси академикӣ|&lt;poem&gt;
Тафаккур аз пайи маънӣ ҳаме чунон бояд, 
Ки аз масоми дилу дида, ҷӯйи хун зояд. 
Шитоб, нек наёяд диранг бар дари назм, 
Ҳар он чи зуд бигӯянд, дер кай пояд?
&lt;/poem&gt;|сарчашма=}}

{{иқтибоси академикӣ|&lt;poem&gt;
Эй зада новаки мижгон зи камони абру,
Бар диле, к-ӯ сипари сабр фиканд аз ҳар сӯ.
Чун саҳар наргиси пурсеҳри ту шуд тирандоз,
Субҳи савдои ту дар теғ задан кард ғулӯ.
Ҳама шаб то саҳар аз ғамзаи сеҳрангезат
Чашми ахтаршумарам карда ба хушборӣ хӯ.
Дар ҳавои ту чу ман заррасифат бисёранд,
Офтобе чу рухат бар фалаки хубӣ ку?
Дилбарӣ аз сари зулфайни ту равнақҳо ёфт,
Ҳамчу аз хидмати махдуми ҷаҳон иззу улу...
&lt;/poem&gt;|сарчашма=}}
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{ЭМТ|Карими Самарқандӣ|9|муаллиф= }}</text>
      <sha1>ce10w39rdg6rv9l2bw8jvondz94z7d7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Исо ибни Саҳорбухт</title>
    <ns>0</ns>
    <id>314552</id>
    <revision>
      <id>1492444</id>
      <parentid>1460481</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T16:10:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492444</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1359" sha1="2jojvoq1krkye6vvkd3x28vlq5j6z1q" xml:space="preserve">{{Донишманд}}
'''Исо ибни Саҳорбухт''' ({{lang-fa|عیسی بن صهاربخت}}&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://wikijoo.ir/index.php/%D8%B9%DB%8C%D8%B3%DB%8C_%D8%A8%D9%86_%DA%86%D9%87%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%AE%D8%AA|title=عیسی بن چهاربخت - ویکیجو {{!}} دانشنامه آزاد پارسی|website=wikijoo.ir|accessdate=2024-03-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240304102406/https://wikijoo.ir/index.php/%D8%B9%DB%8C%D8%B3%DB%8C_%D8%A8%D9%86_%DA%86%D9%87%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%AE%D8%AA|archivedate=2024-03-04}}&lt;/ref&gt;; ? — [[873]]) — [[табиб]] ва дорушинос.

== Зиндагинома ==
Аз масеҳиёни Гундишопур буда, дар қарни сеюми ҳиҷрӣ зиндагӣ ба сар бурдааст. Муаллифи чандин китоб ва тарҷумаҳо мебошад. Аз ҷумлаи тарҷумаҳои вай се мақолаи ахир аз «Маҷмӯаи тафсирҳои Ҷолинус бар Китобу-л-фусул»-и Буқрот аст, ки [[Ҳунайн ибни Исҳоқ]] онҳоро ба суриёнӣ дар ҳафт мақола тартиб дода буд.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* Забеҳуллоҳ Сафо, «Таърихи улуми ақлӣ», ҷ. 1, Теҳрон, 1331 ҳ. ш.</text>
      <sha1>2jojvoq1krkye6vvkd3x28vlq5j6z1q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Муҳаммад ибни Абдулхолиқи Майҳанӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>315370</id>
    <revision>
      <id>1492585</id>
      <parentid>1457752</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T19:04:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492585</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1565" sha1="febldjkvdolk7vdjejsj2ig08sblmv1" xml:space="preserve">{{Адиб}}
'''Муҳаммад ибни Абдулхолиқи Майҳанӣ''' ({{lang-fa|محمدبن عبدالخالق میهنی}}; ? — байни солҳои 1180 ва 1190&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://fa.wikinoor.ir/wiki/%D9%85%E2%80%8D%DB%8C%E2%80%8D%D9%87%E2%80%8D%D9%86%E2%80%8D%DB%8C%E2%80%8C%D8%8C_%D9%85%E2%80%8D%D8%AD%E2%80%8D%D9%85%E2%80%8D%D8%AF_%D8%A8%E2%80%8D%D9%86%E2%80%8C_%D8%B9%E2%80%8D%D8%A8%E2%80%8D%D8%AF%D8%A7%D9%84%E2%80%8D%D8%AE%E2%80%8D%D8%A7%D9%84%E2%80%8D%D9%82%E2%80%8C|title=م‍ی‍ه‍ن‍ی‌، م‍ح‍م‍د ب‍ن‌ ع‍ب‍دال‍خ‍ال‍ق‌ - ویکی‌نور، دانشنامهٔ تخصصی|website=fa.wikinoor.ir|accessdate=2024-03-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240312004346/https://fa.wikinoor.ir/wiki/%D9%85%E2%80%8D%DB%8C%E2%80%8D%D9%87%E2%80%8D%D9%86%E2%80%8D%DB%8C%E2%80%8C%D8%8C_%D9%85%E2%80%8D%D8%AD%E2%80%8D%D9%85%E2%80%8D%D8%AF_%D8%A8%E2%80%8D%D9%86%E2%80%8C_%D8%B9%E2%80%8D%D8%A8%E2%80%8D%D8%AF%D8%A7%D9%84%E2%80%8D%D8%AE%E2%80%8D%D8%A7%D9%84%E2%80%8D%D9%82%E2%80%8C|archivedate=2024-03-12}}&lt;/ref&gt;) — дабир, муншӣ, адиб ва {{нависанда}}&lt;nowiki/&gt;и форсизабон, муаллифи рисолаи «Дастури дабирӣ»&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://rch.ac.ir/article/Details/9570|title=دستور دبیری|publisher=دایرة المعارف اسلامی|accessdate=2024-03-12|archivedate=2024-03-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240312004347/https://rch.ac.ir/article/Details/9570}}&lt;/ref&gt;.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}</text>
      <sha1>febldjkvdolk7vdjejsj2ig08sblmv1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Рафеъуддини Кирмонӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>315550</id>
    <revision>
      <id>1492652</id>
      <parentid>1471331</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T21:19:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492652</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1064" sha1="18fky8zspxssvlnw7s6qejmf0gyhhbl" xml:space="preserve">{{Шахс}}
'''Рафеъи Абҳарӣ''', '''Рафеъуддини Кирмонӣ''' (? — қарни XIII) — {{шоир}} ва [[донишманд]]и форс-тоҷик, ҳамзамони [[Камолуддин Исмоили Исфаҳонӣ]] ва Асируддини Амвонӣ.

== Зиндагинома ==
Рафеъуддини Кирмонӣ аз Абҳар буд, аммо дар Кирмон нишастӣ ва дар аҳди Ғизон намонд. Ашъори форсии беназир дорад ва марде фозил буд&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://lamtakam.com/dictionaries/dehkhoda/299776/%D8%B1%D9%81%DB%8C%D8%B9%D8%A7%D9%84%D8%AF%DB%8C%D9%86|title=معنی رفیعالدین - لغت‌نامه دهخدا|website=پرسش و پاسخ تخصصی لام تا کام|lang=fa|accessdate=2024-03-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240316071037/https://lamtakam.com/dictionaries/dehkhoda/299776/%D8%B1%D9%81%DB%8C%D8%B9%D8%A7%D9%84%D8%AF%DB%8C%D9%86|archivedate=2024-03-16}}&lt;/ref&gt;.
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}</text>
      <sha1>18fky8zspxssvlnw7s6qejmf0gyhhbl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Комрон Раҳимов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>315654</id>
    <revision>
      <id>1492480</id>
      <parentid>1413988</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T16:49:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492480</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9024" sha1="r19kvk2xzrpolvezng735v14x2t0cub" xml:space="preserve">{{Олим
|ном              = Раҳимов Комрон Ҳакимҷонович
|тасвир           =Rahimov Komron.jpg
|тавсифи тасвир   = Комрон Раҳимов дар соли 2016
|таърихи таваллуд = 19.5.1993
|зодгоҳ           = [[ноҳияи Нуробод]]
|шаҳрвандӣ        = {{парчамбандӣ|Тоҷикистон}}
|фазои илмӣ       = таърих, муносибатҳои байнамиллалӣ
|дараҷаи илмӣ     = {{дараҷаи илмӣ|номзад|илмҳои таърих}}
|ҷойҳои кор       = Донишгоҳи дӯстии халқҳои Русия ба номи Патриса Лумумба
|алма-матер       = [[Донишгоҳи славянии Русияву Тоҷикистон]]
}}
'''Раҳимов Комрон Ҳакимҷонович''' (зод. 19 майи 1993, [[ноҳияи Нуробод]]) — ҳуқуқшиноси байналмилалӣ, {{таърихшинос}} ва муҳаққиқи тоҷик, номзади илмҳои таърих (2022).

== Зиндагинома ==
Раҳимов Комрон Ҳакимҷонович 19 майи соли 1993 дар деҳоти Комсомолободи ноҳияи Нуробод дар оилаи омӯзгор ба дунё омадааст. Солҳои 2000—2011 дар мактаби № 1 таҳсил карда, дар солҳои 2011—2015 факултети ҳуқуқи [[Донишгоҳи славянии Русияву Тоҷикистон]]ро хатм кардааст&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dialog.tj/news/istorii-trjokh-molodykh-uchjonykh-iz-tadzhikistana|title=Истории трёх молодых учёных из Таджикистана {{!}} Общество {{!}} Диалог: Таджикистан и мир|author=Диалог|website=www.dialog.tj|date=2021-12-06|lang=ru|accessdate=2024-03-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240320174053/https://www.dialog.tj/news/istorii-trjokh-molodykh-uchjonykh-iz-tadzhikistana|archivedate=2024-03-20}}&lt;/ref&gt;. Солҳои 2015—2017 факултети гуманитарӣ ва ҷамъиятии Донишгоҳи дӯстии халқҳои Русияро хатм намудааст. Солҳои 2017—2020 дар зинаи аспирантураи кафедраи ҳуқуқи байналмилалии Донишкадаи ҳуқуқшиносии Донишгоҳи дӯстии халқҳои Русия таҳсили илм кардааст&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://nazaccent.ru/content/36219-ne-tolko-rabochie-kak-zhivut-i.html|title=Не только рабочие: как живут и работают в Москве ученые-мигранты|website=nazaccent.ru|lang=ru|accessdate=2024-03-20}}&lt;/ref&gt;.

== Фаъолияти корӣ ==
Мудири бахши Осиёи Марказии Маркази тадқиқоти кишварҳои пасошӯравӣ (2017 то инҷониб). Ассистенти кафедраи назария ва таърихи муносибатҳои байналмилалии Донишгоҳи дӯстии халқҳои Русия (2020—2023). Ходими калони илмии Маркази тадқиқоти Осиёи Марказӣ дар Институти Чин ва Осиёи муосири Академияи илмҳои Русия (2023). Муаллими калони кафедраи назария ва таърихи муносибатҳои байналмилалии Донишгоҳи дӯстии халқҳои Русия ба номи Патриса Лумумба (2023)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://esystem.rudn.ru/users/128954|title=Персональная информация - Рахимов Комрон Хакимджонович - ТУИС|website=esystem.rudn.ru|accessdate=2024-03-20}}&lt;/ref&gt;.

== Фаъолияти илмӣ ==
Комрон Раҳимов фориғуттаҳсили бахши аспирантураи Донишгоҳи дӯстии халқҳои Русия дар солҳои 2020—2023 буда, соли 2022 дар мавзӯи «Фаъолияти Созмони ҳамкории Шанхай оид ба таъмини амният дар Авруосиё (2001—2021)» рисолаи номзадиро ба раҳбарии Курылев Константин Петрович ҳимоя кардааст&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dissercat.com/content/deyatelnost-shankhaiskoi-organizatsii-sotrudnichestva-po-obespecheniyu-bezopasnosti-v-evrazi|title=Деятельность Шанхайской организации сотрудничества по обеспечению безопасности в Евразии (2001-2021 гг.)|author=Рахимов Комрон Хакимджонович|website=disserCat — электронная библиотека диссертаций|date=2022}}&lt;/ref&gt;.

Барои дар сатҳи зарурӣ омухтани мавзӯи ҳимояшаванда ва пешбурди кори илмӣ дар назди донишгоҳҳои бонуфузи Маскав ба монанди Донишгоҳи давлатии Маскав ба номи М. В. Ломоносов, Донишгоҳи давлатии равобити байналмилалии Вазорати умури хориҷаи Русия, Донишгоҳи давлатии ҳуқуқии Маскав ба номи О. Е. Кутафина, Академияи дипломатии Вазорати корҳои хориҷии Русия ва Донишгоҳи дӯстии халқҳои Русия, зиёда аз 25 курсҳои иловагии такмили ихтисос гузаштааст.

== Таълифот ==
Муаллифи 2-монография ва беш аз 77 мақолаи илмӣ оид ба масъалаҳои рушди ҳамгироии минтақавӣ ва амният дар фазои пасошӯравӣ дар маҷаллаҳои тақризшаванда&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.elibrary.ru/author_profile.asp?authorid=1092608|title=РАХИМОВ КОМРОН ХАКИМДЖОНОВИЧ|website=Научная электронная библиотека eLIBRARY.RU}}&lt;/ref&gt;. Иштироккунанда ва маърузачии зиёда аз 88 семинару конфронсҳои байналмиллалӣ мебошад&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://repository.rudn.ru/ru/authors/author/4985/|title=Рахимов Комрон Хакимджонович - список публикаций|website=repository.rudn.ru|accessdate=2024-03-20}}&lt;/ref&gt;.

== Узвият дар созмонҳои илмӣ ва коршиносӣ ==
Узв ва коршиноси Маркази иттилоотию таҳлилии Донишгоҳи давлатии Маскав ба номи М. В. Ломоносов (2022)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://pircenter.org/experts/rahimov-komron-hakimdzhonovich/|title=Рахимов Комрон Хакимджонович|website=ПИР-Центр|lang=ru|accessdate=2024-03-20}}&lt;/ref&gt;; коршиноси Шӯрои байналмилалии Русия (2023); узви Шӯрои олимони ҷавони Институти Чин ва Осиёи муосири Академияи илмҳои Русия (2024); узви Ҷамъияти таърихии низомии Русия (2024); узви Клуби мубоҳисавии байналмилалии Валдай (2024); узви Ассотсиатсияи ҳуқуқи байналмилалии Русия (2024); узви Клуби ҷавонони Ҷамъияти таърихии Русия (2024).

== Осор ==
* Деятельность Шанхайской организации сотрудничества по обеспечению безопасности в Евразии : монография / К. Х. Рахимов. — Москва : РУСАЙНС, 2023. — 250 с — 1000 экз&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Деятельность Шанхайской организации сотрудничества по обеспечению безопасности в Евразии : : монография - Рахимов, Комрон Хакимджонович|url=https://rusneb.ru/catalog/000199_000009_012204927/|date=2023|isbn=978-5-466-02547-7|language=ru}}&lt;/ref&gt;.
* Роль ШОС в обеспечении безопасности Центральной Азии / К. Х. Рахимов, К. П. Курылев. — Издательские решения, Москва. 2018. — 202 с — 500 экз&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Роль ШОС в обеспечении безопасности Центральной Азии : : 12+ - Рахимов, Комрон Хакимджонович|url=https://rusneb.ru/catalog/000199_000009_010670749/|date=2018|isbn=978-5-4490-5627-6|language=ru}}&lt;/ref&gt;.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}</text>
      <sha1>r19kvk2xzrpolvezng735v14x2t0cub</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1492868</id>
      <parentid>1492480</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T04:20:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>/* Эзоҳ */ навсозӣ, гурӯҳбандӣ</comment>
      <origin>1492868</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9132" sha1="hadi54l6xv2gbrks7itjjc40gt4ucqc" xml:space="preserve">{{Олим
|ном              = Раҳимов Комрон Ҳакимҷонович
|тасвир           =Rahimov Komron.jpg
|тавсифи тасвир   = Комрон Раҳимов дар соли 2016
|таърихи таваллуд = 19.5.1993
|зодгоҳ           = [[ноҳияи Нуробод]]
|шаҳрвандӣ        = {{парчамбандӣ|Тоҷикистон}}
|фазои илмӣ       = таърих, муносибатҳои байнамиллалӣ
|дараҷаи илмӣ     = {{дараҷаи илмӣ|номзад|илмҳои таърих}}
|ҷойҳои кор       = Донишгоҳи дӯстии халқҳои Русия ба номи Патриса Лумумба
|алма-матер       = [[Донишгоҳи славянии Русияву Тоҷикистон]]
}}
'''Раҳимов Комрон Ҳакимҷонович''' (зод. 19 майи 1993, [[ноҳияи Нуробод]]) — ҳуқуқшиноси байналмилалӣ, {{таърихшинос}} ва муҳаққиқи тоҷик, номзади илмҳои таърих (2022).

== Зиндагинома ==
Раҳимов Комрон Ҳакимҷонович 19 майи соли 1993 дар деҳоти Комсомолободи ноҳияи Нуробод дар оилаи омӯзгор ба дунё омадааст. Солҳои 2000—2011 дар мактаби № 1 таҳсил карда, дар солҳои 2011—2015 факултети ҳуқуқи [[Донишгоҳи славянии Русияву Тоҷикистон]]ро хатм кардааст&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dialog.tj/news/istorii-trjokh-molodykh-uchjonykh-iz-tadzhikistana|title=Истории трёх молодых учёных из Таджикистана {{!}} Общество {{!}} Диалог: Таджикистан и мир|author=Диалог|website=www.dialog.tj|date=2021-12-06|lang=ru|accessdate=2024-03-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240320174053/https://www.dialog.tj/news/istorii-trjokh-molodykh-uchjonykh-iz-tadzhikistana|archivedate=2024-03-20}}&lt;/ref&gt;. Солҳои 2015—2017 факултети гуманитарӣ ва ҷамъиятии Донишгоҳи дӯстии халқҳои Русияро хатм намудааст. Солҳои 2017—2020 дар зинаи аспирантураи кафедраи ҳуқуқи байналмилалии Донишкадаи ҳуқуқшиносии Донишгоҳи дӯстии халқҳои Русия таҳсили илм кардааст&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://nazaccent.ru/content/36219-ne-tolko-rabochie-kak-zhivut-i.html|title=Не только рабочие: как живут и работают в Москве ученые-мигранты|website=nazaccent.ru|lang=ru|accessdate=2024-03-20}}&lt;/ref&gt;.

== Фаъолияти корӣ ==
Мудири бахши Осиёи Марказии Маркази тадқиқоти кишварҳои пасошӯравӣ (2017 то инҷониб). Ассистенти кафедраи назария ва таърихи муносибатҳои байналмилалии Донишгоҳи дӯстии халқҳои Русия (2020—2023). Ходими калони илмии Маркази тадқиқоти Осиёи Марказӣ дар Институти Чин ва Осиёи муосири Академияи илмҳои Русия (2023). Муаллими калони кафедраи назария ва таърихи муносибатҳои байналмилалии Донишгоҳи дӯстии халқҳои Русия ба номи Патриса Лумумба (2023)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://esystem.rudn.ru/users/128954|title=Персональная информация - Рахимов Комрон Хакимджонович - ТУИС|website=esystem.rudn.ru|accessdate=2024-03-20}}&lt;/ref&gt;.

== Фаъолияти илмӣ ==
Комрон Раҳимов фориғуттаҳсили бахши аспирантураи Донишгоҳи дӯстии халқҳои Русия дар солҳои 2020—2023 буда, соли 2022 дар мавзӯи «Фаъолияти Созмони ҳамкории Шанхай оид ба таъмини амният дар Авруосиё (2001—2021)» рисолаи номзадиро ба раҳбарии Курылев Константин Петрович ҳимоя кардааст&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dissercat.com/content/deyatelnost-shankhaiskoi-organizatsii-sotrudnichestva-po-obespecheniyu-bezopasnosti-v-evrazi|title=Деятельность Шанхайской организации сотрудничества по обеспечению безопасности в Евразии (2001-2021 гг.)|author=Рахимов Комрон Хакимджонович|website=disserCat — электронная библиотека диссертаций|date=2022}}&lt;/ref&gt;.

Барои дар сатҳи зарурӣ омухтани мавзӯи ҳимояшаванда ва пешбурди кори илмӣ дар назди донишгоҳҳои бонуфузи Маскав ба монанди Донишгоҳи давлатии Маскав ба номи М. В. Ломоносов, Донишгоҳи давлатии равобити байналмилалии Вазорати умури хориҷаи Русия, Донишгоҳи давлатии ҳуқуқии Маскав ба номи О. Е. Кутафина, Академияи дипломатии Вазорати корҳои хориҷии Русия ва Донишгоҳи дӯстии халқҳои Русия, зиёда аз 25 курсҳои иловагии такмили ихтисос гузаштааст.

== Таълифот ==
Муаллифи 2-монография ва беш аз 77 мақолаи илмӣ оид ба масъалаҳои рушди ҳамгироии минтақавӣ ва амният дар фазои пасошӯравӣ дар маҷаллаҳои тақризшаванда&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.elibrary.ru/author_profile.asp?authorid=1092608|title=РАХИМОВ КОМРОН ХАКИМДЖОНОВИЧ|website=Научная электронная библиотека eLIBRARY.RU}}&lt;/ref&gt;. Иштироккунанда ва маърузачии зиёда аз 88 семинару конфронсҳои байналмиллалӣ мебошад&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://repository.rudn.ru/ru/authors/author/4985/|title=Рахимов Комрон Хакимджонович - список публикаций|website=repository.rudn.ru|accessdate=2024-03-20}}&lt;/ref&gt;.

== Узвият дар созмонҳои илмӣ ва коршиносӣ ==
Узв ва коршиноси Маркази иттилоотию таҳлилии Донишгоҳи давлатии Маскав ба номи М. В. Ломоносов (2022)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://pircenter.org/experts/rahimov-komron-hakimdzhonovich/|title=Рахимов Комрон Хакимджонович|website=ПИР-Центр|lang=ru|accessdate=2024-03-20}}&lt;/ref&gt;; коршиноси Шӯрои байналмилалии Русия (2023); узви Шӯрои олимони ҷавони Институти Чин ва Осиёи муосири Академияи илмҳои Русия (2024); узви Ҷамъияти таърихии низомии Русия (2024); узви Клуби мубоҳисавии байналмилалии Валдай (2024); узви Ассотсиатсияи ҳуқуқи байналмилалии Русия (2024); узви Клуби ҷавонони Ҷамъияти таърихии Русия (2024).

== Осор ==
* Деятельность Шанхайской организации сотрудничества по обеспечению безопасности в Евразии : монография / К. Х. Рахимов. — Москва : РУСАЙНС, 2023. — 250 с — 1000 экз&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Деятельность Шанхайской организации сотрудничества по обеспечению безопасности в Евразии : : монография - Рахимов, Комрон Хакимджонович|url=https://rusneb.ru/catalog/000199_000009_012204927/|date=2023|isbn=978-5-466-02547-7|language=ru}}&lt;/ref&gt;.
* Роль ШОС в обеспечении безопасности Центральной Азии / К. Х. Рахимов, К. П. Курылев. — Издательские решения, Москва. 2018. — 202 с — 500 экз&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Роль ШОС в обеспечении безопасности Центральной Азии : : 12+ - Рахимов, Комрон Хакимджонович|url=https://rusneb.ru/catalog/000199_000009_010670749/|date=2018|isbn=978-5-4490-5627-6|language=ru}}&lt;/ref&gt;.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
[[Гурӯҳ:Олимони асри XXI]]
[[Гурӯҳ:Таърихшиносони Тоҷикистон]]</text>
      <sha1>hadi54l6xv2gbrks7itjjc40gt4ucqc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Исо ибни Ҷунайди Шерозӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>315899</id>
    <revision>
      <id>1492445</id>
      <parentid>1457689</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T16:10:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492445</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1044" sha1="rlt4degenm1r3j7odyy5jfii9230vym" xml:space="preserve">{{Адиб}}
'''Исо ибни Ҷунайди Шерозӣ''' ({{lang-fa|عیسی بن جنید شیرازی}}&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://fa.wikinoor.ir/wiki/%D8%A7%D8%A8%D9%86_%D8%AC%D9%86%DB%8C%D8%AF_%D8%B4%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%B2%DB%8C%D8%8C_%D8%B9%DB%8C%D8%B3%DB%8C_%D8%A8%D9%86_%D8%AC%D9%86%DB%8C%D8%AF|title=ابن جنید شیرازی، عیسی بن جنید - ویکی‌نور، دانشنامهٔ تخصصی|website=fa.wikinoor.ir|lang=fa|accessdate=2024-04-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240404124818/https://fa.wikinoor.ir/wiki/%D8%A7%D8%A8%D9%86_%D8%AC%D9%86%DB%8C%D8%AF_%D8%B4%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%B2%DB%8C%D8%8C_%D8%B9%DB%8C%D8%B3%DB%8C_%D8%A8%D9%86_%D8%AC%D9%86%DB%8C%D8%AF|archivedate=2024-04-04}}&lt;/ref&gt;; ? — қарни XIV) — {{мутарҷим}} ва {{нависанда}}&lt;nowiki/&gt;и форс-тоҷик, мутарҷими «Шадду-л-азор-фӣ хатту-л-авзор ъан заввору-л-мазор» ба форсӣ ба номи «Ҳазор мазор».

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}</text>
      <sha1>rlt4degenm1r3j7odyy5jfii9230vym</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Раҳоии Хофӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>316270</id>
    <revision>
      <id>1492664</id>
      <parentid>1452224</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T21:23:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492664</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1547" sha1="9z2gfmcbxfhy9gigktn2b4f21v0l9y2" xml:space="preserve">{{Шахс}}
'''Мавлоно Саъдуддин Раҳоии Хофӣ''' ({{lang-fa|سعدالدین رهایی خوافی}}&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://rasekhoon.net/mashahir/show/585359/|title=سعدالدین رهایی خوافی|website=rasekhoon.net|accessdate=2024-04-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240417174401/https://rasekhoon.net/mashahir/show/585359/|archivedate=2024-04-17}}&lt;/ref&gt;; ? — 1575/76) — {{шоир}}&lt;nowiki/&gt;и форс-тоҷик.

== Зиндагинома ==
Аз авлоди орифи машҳур [[Зайнуддини Хофӣ]] (вафот 1435). Доир ба ҷараёни зиндагиаш маълумоте дастрас нест. Чун дар Ҳирот зиндагӣ ва эҷод кардааст, ӯро '''Раҳоии Ҳиравӣ''' низ гуфтаанд. Раҳоии Xофӣ шоири соҳибдевон буда, девонаш шӯҳрати зиёде доштааст. Мувофиқи ахбороти Саид Нафисӣ «Хамса»-и Низомиро тақлид карда. Дар китобхонаҳои ҷаҳон аз осори шоир чанд нусха дастнависи девони ғазалиёт ва қасоид ва як нусха достони «Лайли ва Маҷнун»-и ӯ қайд шудааст. Ин достон дар китобхонаи Бодлеан (Англия) маҳфуз аст.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{ЭСТ|Раҳоии Хофӣ|6|муаллиф=С. Асадуллоев}}</text>
      <sha1>9z2gfmcbxfhy9gigktn2b4f21v0l9y2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Маҳмадамин Оймаҳмадов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>316293</id>
    <revision>
      <id>1492551</id>
      <parentid>1471279</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T18:18:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492551</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13014" sha1="skqlhtttglk2fu8okbsddbi18wzboz7" xml:space="preserve">{{Олим}}
'''Маҳмадамин Оймаҳмадов''' ({{ВД-Дебоча}}) — иқтисоддон, [[давлатмард]] ва дипломати тоҷик, номзади илмҳои иқтисод (1987).
== Зиндагинома ==
Маҳмадамин Оймаҳмадов 4 декабри соли 1950 дар ноҳияи Орҷонкидзеобод, дар оилаи коргар таваллуд шудааст. Баъд аз хатми мактаби ҳаштсола, соли 1964 ба техникуми кооперативии шаҳри Хуҷанд дохил шуда, баъди хатми онҷо соли 1968 ба шуъбаи савдои факултаи иқтисодии [[Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленин]] дохил шудааст&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dialog.tj/news/makhmadamin-ojmakhmadov-tempy-razvitiya-ekonomiki-tadzhikistana-za-30-let-nezavisimosti-ostayutsya-vysokimi|title=Махмадамин Оймахмадов: «Темпы развития экономики Таджикистана за 30 лет независимости остаются высокими»|author=Диалог|website=www.dialog.tj|date=2022-04-30|publisher=Диалог|lang=ru|accessdate=2024-04-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240418113758/https://www.dialog.tj/news/makhmadamin-ojmakhmadov-tempy-razvitiya-ekonomiki-tadzhikistana-za-30-let-nezavisimosti-ostayutsya-vysokimi|archivedate=2024-04-18}}&lt;/ref&gt;.

== Корнома ==
Соли 1972 баъд аз хатми Донишгоҳ, бо роҳхати Вазорати савдо ба шаҳри Норак сафарбар карда мешавад. Дар тӯли 9 соли фаъолияти корӣ дар шаҳри Норак дар вазифаҳои гуногун кору фаъолият намудааст. Соли 1979 ба вазифаи раиси Ҷамъияти матлуботи шаҳри Орҷонкидзеобод интихоб шуда, 4 сол дар ин вазифа фаъолият менамояд. 4 майи соли 1982 ба вазифаи директори анбори яклухти ҷумҳуриявии шаҳри Душанбе таъйин мешавад ва то соли 1986 дар ин вазифа фаъолият намуда, 18 июни ҳамин сол ба ҳайси корманди илмии Донишкадаи иқтисодии АИ ҶШС Тоҷикистон ба кор шуруъ намуда, соли 1987 рисолаи илмии худро бо мувафаққият ҳимоя намуда, соҳиби унвони номзади илмҳои иқтисодӣ гардидааст. Худи ҳамин сол моҳи март ба вазифаи сардори Сарраёсати савдои молҳои саноатии Тоҷикматлубот таъйин мешавад. Баъди 4 моҳ ба вазифаи инструктори шуъбаи савдои КМ ҲК Тоҷикистон, таъйин мегардад. 6 октябри соли 1988 ба узвияти Шӯрои Ҷамъияти матлуботи вилояти Хатлон пешбарӣ гардида, 18 октябри соли 1988 дар рафти ташкили корҳои муттаҳидсозии вилояти Кулоб ва вилояти Қурғонтеппа, вакилони маҷлиси якҷояи ду вилоят, ӯро ба вазифаи ҷонишини аввали раиси Ҷамъияти матлуботи вилояти Хатлон интихоб менамоянд. 18 декабри соли 1989 ӯро аз нав сардори Сарраёсати савдои Тоҷикматлубот таъйин менамоянд. 28 марти соли 1991 бо қарори Шӯрои вазирони Ҷумҳурии Сотсиалистии Тоҷикистон ба вазифаи ҷонишини Вазири робитаҳои иқтисоди хориҷӣ, 3 майи соли 1992 ба вазифаи мовини Вазири робитаҳои хориҷӣ, 19 январи соли 1993 ба вазифаи ҷонишини аввали раиси Кумитаи давлатии робитаҳои хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон, 2 марти соли 1993 ба вазифаи ҷонишини аввали вазири робитаҳои иқтисоди хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон таъйин гардидааст. 23 январи соли 1995 ӯро ба вазифаи мудири шуъбаи робитаҳои хориҷӣ ва назорати асъори хориҷии Дастгоҳи Иҷроияи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон таъйин намуданд.

Маҳмадамин Оймаҳмадов 5 ноябри соли 1998 ба вазифаи ҷонишини раиси намояндагии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар Ҷумҳурии Туркия ва 3 августи соли 2004 ба вазифаи ҷонишини раиси намояндагии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар Ҷумҳурии Исломии Эрон таъйин шудааст.

Маҳмадамин Оймаҳмадов аз 12 апрели соли 2011 ба вазифаи раиси ҶСП қарзии «Арзиш» ва аз 16 августи соли 2011 дар вазифаи ҷонишини раиси Шӯрои нозирони Бонки сармоягузории «Конт» фаъолият намудааст.

Ӯ аз 16 августи соли 2011 то 12 феврали соли 2013 дар вазифаи директори ҶДММ «Конт импекс таъминот» ва аз 12 феврали соли 2013 то 1 июли соли 2015 дар вазифаи ҷонишини аввали директори генералии ҶСП «Холдинг конт групп Тоҷикистон» фаъолият намудааст.

Аз соли 2018 ӯ ба ҳайси мудири шуъбаи Иттиҳоди давлатҳои мустақили Институти омӯзиши масъалаҳои давлатҳои Осиё ва Аврупои Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон ифои вазифа намуда, аз соли 2019 инҷониб дар шуъбаи Осиёи Марказии Институт ба ҳайси ходими пешбари илмӣ фаъолияти илмӣ намудааст. Инчунин ӯ роҳбари илмии лоиҳаи «Тоҷикистон ва кишварҳои Осиёи Марказӣ: самтҳои асосии ҳамкорӣ, мушкилот ва дурнамо» (2019—2023)-и шуъбаи Осиёи Марказии Институти мазкур буд&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.osiyoavrupo.tj/tg/post/aet-va-faoliyati-olim-va-i-tisoddoni-varzida-oyma-madov-ma-madamin|title=Ҳаёт ва фаъолияти олим ва иқтисоддони варзида Оймаҳмадов Маҳмадамин|website=www.osiyoavrupo.tj|lang=tg|accessdate=2024-04-18}}{{Пайванди мурда|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

== Фаъолияти илмӣ ==
Маҳмадамин Оймаҳмадов ғайр аз масоили мубрами иқтисодӣ дар браи гумрук низ соли 1997 китоби дарсии худро ба номи «Асосҳои фаъолияти гумрукии Ҷумҳурии Тоҷикистон» бо забони русӣ ва тоҷикӣ таҳия ва ба чоп расонидааст. Соли 1997 бо супориши намояндагии Созмони Милали Муттаҳид бо мақсади дастраси сармоягузорони хориҷӣ гардонидани қонунҳои қабулшудаи Ҷумҳурии Тоҷикистон дар мавриди хоҷагии қишлоқ, китоби худро бо номи «Қонун ва қонунгузории Ҷумҳурии Тоҷикистон дар соҳаи кишоварзӣ» бо ду забон (тоҷикӣ ва англисӣ) ба табъ расонидааст. Инчунин, асарҳои ӯ дар самти иқтисодиёт ба мисли «Асосҳои фаъолияти соҳибкорӣ», «Асосҳои фаъолияти иқтисоди хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон» ва китоби рӯимизии кормандони банк ва молияи Ҷумҳурии Тоҷикистон ба номи «Фарҳанги истилоҳоти бонкдорӣ»-ро бо се забон (тоҷикӣ, русӣ ва англисӣ) ва китоби «Иқтисодиёти Ҷаҳон»-ро таълиф намудааст. Инчунин ӯ дар сафи қувваҳои мусаллаҳи кишвар ҳамчун афсари эҳтиётӣ дар қисми низоми артиши тирандозии механикакунонидашуда номнавис шуда, дорои рутбаи лейтенанти калон мебошад.

Маҳмадамин Оймаҳмадов аз мутахассисони шинохтаи самти иқтисоди кишвар буда, дар рушди муносибатҳои байналхалқӣ низ саҳми худро гузошта дар ин замина асари арзишманде таҳти унвони «Иттиҳоди Давлатҳои Мустақил»-ро бо забонҳои тоҷикӣ ва русӣ таълиф намуда дар созмондиҳӣ ва пешрафти муносибатҳои дипломатӣ низ саҳми назаррас гузоштааст.

== Осор ==
* Основы внешнеэкономической деятельности Республики Таджикистан. (ба забонҳои тоҷикӣ ва русӣ), {{Д.}} : «Дониш», 1996. — 254 с.
* Законодательные акты Республики Таджикистан&quot;О внешне экономической деятельности Республики Таджикистан&quot;. (ба забонҳои тоҷикӣ, русӣ ва инглисӣ). {{Д.}} : «Дониш», 1996. — 804 с.
* Қонунгузории Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи кишоварзӣ». {{Д.}} : «Дониш», 1997. — 404 с.
* Основы предпринимательской деятельности Республики Таджикистан. {{Д.}} : «Дониш», 1998. — 300 с. (ҳамуаллиф О. Б. Бобоев);
* Асосҳои фаъолияти гумрукӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://kartoteka.tsulbp.tj/view_kitob.php?id_kit=55|title=Картотека: Асосҳои фаолияти гумрукӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон|website=kartoteka.tsulbp.tj|accessdate=2024-04-18}}&lt;/ref&gt;. {{Д.}} : «Дониш», 1998. — 544 с.
* Основы таможенного дела&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Основы таможенного дела: учебное пособие|url=https://books.google.com/books?id=-HhvQwAACAAJ&amp;newbks=0&amp;hl=ru|publisher=Ирфон|date=1998|isbn=978-5-89855-202-2|language=tg|first=М. О.|last=Оймахмадов}}&lt;/ref&gt;. {{Д.}} : «Ирфон», 1998. — 543 с.
* Таможенный кодекс Республики Таджикистан. (ба забонҳои тоҷикӣ, русӣ ва инглисӣ). {{Д.}} : «Дониш», 1999. — 804 с.
* Современные международные банковские термины. (ба забонҳои тоҷикӣ, русӣ ва инглисӣ). Теҳрон, «Замон», 2009. — 804 с;
* Иқтисодиёти ҷаҳон. Тегеран, «Замон», 2010. — 804 с.
* Иттиҳоди Давлатҳои Мустақил. {{Д.}}: «Ганҷ», 2018. — 272 с.
* Содружество Независимых Государств. {{Д.}}: «Ганҷ», 2018. — 304 с.
* Шанхайская Организация Сотрудничества. {{Д.}}: «Ганҷ», 2019. — 504 с&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Шанхайская организация сотрудничества|url=https://books.google.com/books?id=N4zazwEACAAJ&amp;newbks=0&amp;hl=ru|publisher=Oĭmakhmadov Makhmadamin|date=2019|isbn=978-99975-45-21-3|language=ru|first=М. О.|last=Оймахмадов}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://old.kmt.tj/kitobi-nav-shanhayskaya-organizaciya-sotrudnichestva|title=Китоби нав: “Шанхайская организация сотрудничества”|date=2019-11-13|publisher=КМТ}}&lt;/ref&gt;.
* Гумрук, {{Д.}}: «Ганҷ», 2022. — 656 с.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}</text>
      <sha1>skqlhtttglk2fu8okbsddbi18wzboz7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Камолуддини Абевардӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>316456</id>
    <revision>
      <id>1492456</id>
      <parentid>1472122</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T16:21:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492456</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1452" sha1="9hard1cmejso6la30cu2b6tzx1oq1os" xml:space="preserve">{{Адиб}}
'''Камолуддин Ҳусайни Абевардӣ''' ({{lang-fa|کمال‌الدین حسین ابیوردی}}&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://lamtakam.com/dictionaries/dehkhoda/254678/%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86++%D8%A7%D8%A8%DB%8C%D9%88%D8%B1%D8%AF%DB%8C|title=معنی حسین ابیوردی - لغت‌نامه دهخدا|website=پرسش و پاسخ تخصصی لام تا کام|lang=fa|accessdate=2024-04-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240429141551/https://lamtakam.com/dictionaries/dehkhoda/254678/%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86++%D8%A7%D8%A8%DB%8C%D9%88%D8%B1%D8%AF%DB%8C|archivedate=2024-04-29}}&lt;/ref&gt;; ? — 1514, Абевард) — {{шоир}}и форс-тоҷики доираи адабии Ҳирот.

== Зиндагинома ==
Камолуддин дар ҷавонӣ аз Бовард ба Ҳирот шуд ва мулозамати кучик Мирзо гузид, сипас ба ҳаҷ рафт ва дар бозгашт дар Табрез мулозими Султон Яъқуб гашт ва пас аз чанд сол ба Ҳирот омада мулозими Мир Алишер шуд.

Намунаҳои ашъораш дар тазкираҳо оварда шудаанд. 

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{ЭМТ|Камолуддини Абевардӣ|9|муаллиф= }}
* {{ЭАСТ|Камолуддини Абевардӣ|2|муаллиф=М. Ансоров}}</text>
      <sha1>9hard1cmejso6la30cu2b6tzx1oq1os</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Яминии Симнонӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>316728</id>
    <revision>
      <id>1492802</id>
      <parentid>1425924</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T01:17:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492802</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1016" sha1="g0gjfvotdu6odhs78iyq2m0g06pn0c6" xml:space="preserve">{{Адиб}}
'''Яминии Симнонӣ''' ({{lang-fa|یمینی سمنانی}}&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.molanaacademy.com/dehkhoda/%DB%8C%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C_%D8%B3%D9%85%D9%86%D8%A7%D9%86%DB%8C|title=یمینی سمنانی|author=Targan Management Systems- http://targan.ir|website=آکادمی فرهنگی مولانا|lang=fa|accessdate=2024-05-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240508105344/https://www.molanaacademy.com/dehkhoda/%DB%8C%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C_%D8%B3%D9%85%D9%86%D8%A7%D9%86%DB%8C|archivedate=2024-05-08}}&lt;/ref&gt;; ? — 1573) — шамшергар ва {{шоир}}&lt;nowiki/&gt;и форс-тоҷик. 

== Зиндагинома ==
Асли вай аз Шероз ва аз шоирони аҳди шоҳ Таҳмосби Сафавӣ аст. Вай дар Симнон ба шамшерсозь машғул буд&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://vista.ir/m/a/745pq|title=یمینی سمنانی|website=ویستا|accessdate=2024-05-08}}&lt;/ref&gt;.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}</text>
      <sha1>g0gjfvotdu6odhs78iyq2m0g06pn0c6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ориф Амирзода</title>
    <ns>0</ns>
    <id>316773</id>
    <revision>
      <id>1492626</id>
      <parentid>1439340</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T20:29:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492626</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8078" sha1="7loadq2hyd3ayvsbwoq3omp1ow8t1rh" xml:space="preserve">{{Ҳамномҳо|Ориф (Ҳамном)| Ориф}}
{{Ҳамнасабҳо |Амирзода (Ҳамнасаб)|Амирзода}}
{{Сиёсатмадор
 |ном                  = Ориф Амирзода  
|номи аслӣ            = Амирзода Ориф Ҳамид 
|тасвир               = 
 |бар                  = 
 |тавсифи тасвир       = 
 |ном ҳангоми таваллуд = 
 |номи мустаъор        = 
 |таърихи таваллуд     =  13.01.1972 
 |зодгоҳ               = {{Зодгоҳ|Ноҳияи Ҷомӣ |ноҳияи Ҷомӣ}}, [[ҶШС Тоҷикистон]], [[ИҶШС]]
 |таърихи даргузашт    =  
 |маҳалли даргузашт    =  
 |шаҳрвандӣ            = {{Парчам|Тоҷикистон}}  
 |таҳсилот             = [[Донишгоҳи техникии Тоҷикистон|Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи академик М.С. Осимӣ]] (1995) 
 |дараҷаи илмӣ         = {{дараҷаи илмӣ |доктор|илмҳои техникӣ}} 
 |унвонҳои илмӣ        = {{Унвонҳои илмӣ||1}}  
 |миллат               = тоҷик
 |эътиқод              = 
 |ҳизб                 = [[Ҳизби халқии демократии Тоҷикистон]] 
 |ғояҳои асосӣ         = 
 |навъи фаъолият       = вакили [[Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] даъвати  VII
 |падар                = 
 |модар                = 
 |ҳамсар               = 
 |фарзандон            = 
 |ҷоизаҳо                =  [[Ифтихорномаи Ҷумҳурии Тоҷикистон]] (2021)
 |соядаст              = 
 |бари соядаст         = 
 |вебгоҳ               = 
 |викианбор            = 
}}
''' Ориф Амирзода''' ({{ВД-Дебоча}}) — олим, эколог, доктори илмҳои техникӣ (2022),&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://web.ttu.tj/en/news/193|title=ДАРАҶАИ ИЛМӢ МУБОРАК! |author=|website=ttu.tj|date= 2022|publisher= |lang=tg|accessdate=2024-05-09}}&lt;/ref&gt; арбоби давлатии [[Тоҷикистон|тоҷик]], вакили [[Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] даъвати  VII.
Дорандаи нишони [[Аълочии маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон]].
== Зиндагинома ==
Амирзода Ориф Ҳамид 13 январи соли 1972 дар ноҳияи Ҷомӣ, вилояти Хатлон ба дунё омадааст. Соли 1995 [[Донишгоҳи техникии Тоҷикистон |Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи академик М. Осимиро ]] бо ихтисоси муҳандис – сохтмончӣ (аз рӯи ихтисоси “Обтаъминкунӣ ва рафъи партовобҳо”) хатм кардааст.
* Солҳои 1995-1999 – Ассистенти кафедраи Бехатарии фаъолияти инсон ва экологияи Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи академик М.Осимӣ.
* 
* Солҳои 1999-2003 – Муаллими калони кафедраи Бехатарии фаъолияти инсон ва экологияи Донишгоҳи техники Тоҷикистон ба номи академик М.Осимӣ.
* 
* Солҳои 2003-2006 – Иҷрокунандаи вазифаи дотсенти кафедраи Бехатарии фаъолияти инсон ва экологияи Донишгоҳи техники Тоҷикистон ба номи академик М.Осимӣ.
* 
* Солҳои 2006-2007 – Декани факултети «Технологияи кимиёвӣ ва металлургия» - и Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи академик М.Осимӣ.
* 
* Солҳои 2007-2013 – Декани факултети «Сохтмон ва меъморӣ» - и Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи академик М.Осимӣ.
* 
* Солҳи 2013-2017 – Муовини ректор оид ба масъалаҳои иқтисодӣ-иҷтимоии Донишгоҳи техники Тоҷикистон ба номи академик М.Осимӣ. 
* 
* Солҳои 2017-2020 – Мудири Шӯъбаи идоракунии «Лоиҳаи дуюми обтаъминкунии шаҳри Душанбе» дар назди КВД “Обу корези Душанбе”.
*  
* Аз 01.05. 2020  то 13.08.2020 – Мудири  Лабораторияи “Экология ва рушди устувор”- и Институти  масъалаҳои об, гидроэнергетика ва экологияи Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон
* 
* Аз 13.08.2020 с. то 2025 – Бо қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз санаи 13 - уми августи соли 2020 таҳти №447 дар вазифаи Директори [[Институти масъалаҳои об, гидроэнергетика ва экология|  Институти масъалаҳои об, гидроэнергетика ва экологияи]] [[Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон]] фаъолият мекунад.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.imoge.tj/institut/mamuriyati-institut/14-mavodho/204-direktori-instiut|title=Амирзода Ориф Ҳамид Директори Институти масъалаҳои об, гидроэнергетика ва экологияи Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон |author=|website=imoge.tj|date= 2022|publisher= |lang=tg|accessdate=2024-05-09}}&lt;/ref&gt;.

* Вакили Маҷлиси вакилони халқи шаҳри Душанбе, даъватҳои V (2015-2020) ва VI (2020-2025). Аз соли 1999 то инҷониб аъзои Ҳизби халқӣ демократии Тоҷикистон.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.imoge.tj/institut/mamuriyati-institut/14-mavodho/204-direktori-instiut|title=Амирзода Ориф Ҳамид Директори Институти масъалаҳои об, гидроэнергетика ва экологияи Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон |author=|website=imoge.tj|date= 2022|publisher= |lang=tg|accessdate=2024-05-09}}&lt;/ref&gt;.
* 2 марти соли 2025 вакили Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати VII аст. 19 марти соли 2025 Раиси Комиссияи экологии Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон интихоб гардидааст.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.parlament.tj/deputats/40|title=Амирзода Ориф|author=|website=www.parlament.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2025-07-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230922093717/https://parlament.tj/deputats/40|archivedate=2023-09-22}}&lt;/ref&gt;.

== Ҷоизаҳо ==
* Дорандаи нишони [[Аълочии маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон]] 
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
[[Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Техникашиносони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Докторони улуми техникӣ]] 
[[Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи Муҳаммад Осимӣ‎]]
[[Гурӯҳ:Олимони асри XXI]]

[[Гурӯҳ:Вакилони Маҷлиси Намояндагони Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати VII]]</text>
      <sha1>7loadq2hyd3ayvsbwoq3omp1ow8t1rh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Суперҷоми футболи Тоҷикистон</title>
    <ns>0</ns>
    <id>316895</id>
    <revision>
      <id>1492713</id>
      <parentid>1468644</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T23:07:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492713</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11671" sha1="pm6cpudj4j1760uxg33qk0wexw3tv20" xml:space="preserve">{{Мусобиқаи футбол}}
'''Суперҷоми Тоҷикистон''' ({{Lang-fa|سوپرجام تاجیکستان}}) — мусобиқаи солонаи [[Футбол|футболӣ]] аст, ки аз иборат аз як бозӣ. Ду бошгоҳи ширкаткунанда дорандаи унвони қаҳрамонҳои [[Лигаи олии футболи Тоҷикистон|Лигаи Тоҷикистон]] ва [[Ҷоми Тоҷикистон]] мебошанд. Агар қаҳрамонии [[Лигаи олии футболи Тоҷикистон|Лигаи Тоҷикистон]] ва Ҷоми Тоҷикистонро як даста ба даст оварда бошад, иштирокчии дигар ҷои дуюми [[Лигаи олии футболи Тоҷикистон|Лигаи Тоҷикистон]] бозӣ мекунад. Бозӣ дар аввали мавсим, маъмулан дар моҳи март баргузор мегардад.

== Бозиҳо ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
! width=&quot;5%&quot; |Season
! width=&quot;22%&quot; |Winner
! width=&quot;10%&quot; |Score
! width=&quot;22%&quot; |Runner-up
! width=&quot;16%&quot; |Venue
! width=&quot;10%&quot; |Attendance
|-
|2010&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;''Details''&lt;/small&gt;
|'''[[Истиқлол (бошгоҳи футбол)|Istiklol]]'''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;''Winner of 2009 Tajik Cup''&lt;/small&gt;
|'''2&amp;nbsp;– 0'''
|[[Хатлон (бошгоҳи футбол)|Vakhsh Qurghonteppa]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;''Winner of 2009 Tajik League''&lt;/small&gt;
|[[ТАЛКО Арена|Metallurg Stadium]], [[Турсунзода (шаҳр)|Tursunzoda]]
|5,000
|-
|2011&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;''Details''&lt;/small&gt;
|'''[[Истиқлол (бошгоҳи футбол)|Istiklol]]'''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;''Winner of 2010 Tajik League&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;and 2010 Tajik Cup''&lt;/small&gt;
|'''1&amp;nbsp;– 0'''
|[[Регар-ТадАЗ (бошгоҳи футбол)|Regar-TadAZ Tursunzoda]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;''Runner-up of 2010 Tajik League''&lt;/small&gt;
|Tsentralnyi Stadium, [[Бохтар (шаҳр)|Qurghonteppa]]
|12,000
|-
|2012&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;''Details''&lt;/small&gt;
|'''[[Истиқлол (бошгоҳи футбол)|Istiklol]]'''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;''Winner of 2011 Tajik League''&lt;/small&gt;
|'''2&amp;nbsp;– 1'''
|[[Регар-ТадАЗ (бошгоҳи футбол)|Regar-TadAZ Tursunzoda]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;''Winner of [[2011 Tajik Cup]]''&lt;/small&gt;
|Khair Stadium, [[Ваҳдат|Vahdat]]
|
|-
|2013&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;''[[2013 Tajik Super Cup|Details]]''&lt;/small&gt;
|'''[[Равшан (бошгоҳи футбол)|Ravshan Kulob]]'''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;''Winner of 2012 Tajik League''&lt;/small&gt;
|'''2 – 1'''
|[[Регар-ТадАЗ (бошгоҳи футбол)|Regar-TadAZ Tursunzoda]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;''Winner of [[Регар-ТадАЗ (бошгоҳи футбол)|Regar-TadAZ Tursunzoda]]''&lt;/small&gt;
|
|
|-
|2014&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;''Details''&lt;/small&gt;
|'''[[Истиқлол (бошгоҳи футбол)|Istiklol]]'''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;''Winner of 2013 Tajik Cup''&lt;/small&gt;
|'''5&amp;nbsp;– 0'''
|[[Равшан (бошгоҳи футбол)|Ravshan]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;''Winner of 2013 Tajik League''&lt;/small&gt;
|Central Stadium, [[Кӯлоб|Kulob]]
|18,000
|-
|2015&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;''Details''&lt;/small&gt;
|'''[[Истиқлол (бошгоҳи футбол)|Istiklol]]'''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;''Winner of 2014 Tajik League&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;and 2014 Tajik Cup''&lt;/small&gt;
|'''2&amp;nbsp;– 2 {{After extra time}}&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;4 – 3 {{Pso}}&lt;/small&gt;'''
|[[Хайр|Khayr Vahdat]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
|[[Варзишгоҳи марказии Тоҷикистон|Pamir Stadium]], [[Душанбе|Dushanbe]]
|
|-
|2016&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;''Details''&lt;/small&gt;
|'''[[Истиқлол (бошгоҳи футбол)|Istiklol]]'''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;''Winner of 2015 Tajik League&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;and 2015 Tajik Cup''&lt;/small&gt;
|'''1&amp;nbsp;– 0'''
|Khujand&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;''Runner-up of 2015 Tajik League''&lt;/small&gt;
|[[ТАЛКО Арена|TALCO Arena]], [[Турсунзода (шаҳр)|Tursunzoda]]
|4,000
|-
|2017&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;''Details''&lt;/small&gt;
|'''Khosilot Farkhor'''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;''Runner-up of 2016 Tajik Cup''&lt;/small&gt;
|'''2&amp;nbsp;–1'''
|[[Истиқлол (бошгоҳи футбол)|Istiklol]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;''Winner of 2016 Tajik League&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;and 2016 Tajik Cup''&lt;/small&gt;
|Central Stadium, [[Ҳисор|Hisor]]
|14,000
|-
|2018&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;''Details''&lt;/small&gt;
|'''[[Истиқлол (бошгоҳи футбол)|Истиқлол]]'''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;''Winner of 2017 Tajik League''&lt;/small&gt;
|'''3&amp;nbsp;–2'''
|Khosilot Farkhor&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;''Winner of 2017 Tajik Cup''&lt;/small&gt;
|Central Stadium, [[Ҳисор|Hisor]]
|5,436
|-
|2019&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;''Details''&lt;/small&gt;
|'''[[Истиқлол (бошгоҳи футбол)|Истиқлол]]'''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;''Winner of 2018 Tajik League&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;and 2018 Tajik Cup''&lt;/small&gt;
|'''3&amp;nbsp;–0 '''
|Khujand&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;''Runner-up of 2018 Tajik League''&lt;/small&gt;
|[[Варзишгоҳи марказии Тоҷикистон|Pamir Stadium]], [[Душанбе|Душанбе]]
|7,200
|-
|2020&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;''Details''&lt;/small&gt;
|'''[[Истиқлол (бошгоҳи футбол)|Истиқлол]]'''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;''Winner of 2019 Tajikistan Higher League&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;and 2019 Tajik Cup''&lt;/small&gt;
|'''2&amp;nbsp;–1 '''
|Khujand&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;''Runner-up of 2019 Tajikistan Higher League''&lt;/small&gt;
|[[Варзишгоҳи марказии Тоҷикистон|Pamir Stadium]], [[Душанбе|Душанбе]]
|0&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://fft.tj/match-za-superkubok-tadzhikistana-2020-i-igry-chempionata-budut-prohodit-bez-zritelej/|title=МАТЧ ЗА СУПЕРКУБОК ТАДЖИКИСТАНА-2020 И ИГРЫ ЧЕМПИОНАТА БУДУТ ПРОХОДИТЬ БЕЗ ЗРИТЕЛЕЙ|website=fft.tj|date=27 March 2020|publisher=Tajikistan Football Federation|lang=Russian|accessdate=27 March 2020|archivedate=2022-12-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221221230016/https://fft.tj/match-za-superkubok-tadzhikistana-2020-i-igry-chempionata-budut-prohodit-bez-zritelej/}}&lt;/ref&gt;
|-
|2021&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;''Details''&lt;/small&gt;
|'''[[Истиқлол (бошгоҳи футбол)|Истиқлол]]'''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;''Winner of 2020 Tajikistan Higher League''&lt;/small&gt;
|'''2&amp;nbsp;–0 '''
|[[Равшан (бошгоҳи футбол)|Равшан]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;''Winner of 2020 Tajikistan Cup''&lt;/small&gt;
|Central Stadium, [[Ҳисор]]
|
|-
|2022&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;''Details''&lt;/small&gt;
|'''[[Истиқлол (бошгоҳи футбол)|Истиқлол]]'''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;''Winner of 2021 Tajikistan Higher League''&lt;/small&gt;
|'''1&amp;nbsp;–0'''
|Khujand&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;''Winner of 2021 Tajikistan Cup''&lt;/small&gt;
|[[ТАЛКО Арена]], [[Турсунзода (шаҳр)|Турсунзода]]
|5,600&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://fft.tj/istiklol-stal-odinnadtsatikratnym-obladatelem-superkubka-tadzhikistana/|title=ИСТИКЛОЛ СТАЛ ОДИННАДЦАТИКРАТНЫМ ОБЛАДАТЕЛЕМ СУПЕРКУБКА ТАДЖИКИСТАНА|website=fft.tj/|date=8 May 2022|publisher=Tajikistan Football Federation|lang=Russian|accessdate=9 May 2022|archivedate=2022-05-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220508225111/http://fft.tj/istiklol-stal-odinnadtsatikratnym-obladatelem-superkubka-tadzhikistana/}}&lt;/ref&gt;
|-
|2023&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;''Details''&lt;/small&gt;
|'''[[Равшан (бошгоҳи футбол)|Равшан]]'''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;''Winner of 2022 Tajikistan Cup''&lt;/small&gt;
|'''1&amp;nbsp;–0'''
|[[Истиқлол (бошгоҳи футбол)|Istiklol]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;''Winner of 2022 Tajikistan Higher League''&lt;/small&gt;
|Central Stadium, [[Ҳисор|Hisor]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://fft.tj/match-za-superkubok-tadzhikistana-2023-perenesen-iz-hudzhanda-v-gissar/|title=МАТЧ ЗА СУПЕРКУБОК ТАДЖИКИСТАНА-2023 ПЕРЕНЕСЕН ИЗ ХУДЖАНДА В ГИССАР|website=fft.tj|date=11 April 2023|publisher=Tajikistan Football Federation|lang=Russian|accessdate=11 April 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241219092942/https://fft.tj/match-za-superkubok-tadzhikistana-2023-perenesen-iz-hudzhanda-v-gissar/|archivedate=2024-12-19}}&lt;/ref&gt;
|9,200&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://fft.tj/evgenij-gritsenko-luchshij-igrok-matcha-za-superkubok-tadzhikistana-2023/|title=ЕВГЕНИЙ ГРИЦЕНКО – ЛУЧШИЙ ИГРОК МАТЧА ЗА СУПЕРКУБОК ТАДЖИКИСТАНА-2023|website=fft.tj/|date=6 May 2023|publisher=Tajikistan Football Federation|lang=Russian|accessdate=7 May 2023|archivedate=2023-07-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230715113434/https://fft.tj/evgenij-gritsenko-luchshij-igrok-matcha-za-superkubok-tadzhikistana-2023/}}&lt;/ref&gt;
|-
|2024&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;''Details''&lt;/small&gt;
|'''[[Истиқлол (бошгоҳи футбол)|Istiklol]]'''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;''Winner of 2023 Tajikistan Higher League''&lt;/small&gt;
|'''2&amp;nbsp;–1'''
|[[Равшан (бошгоҳи футбол)|Ravshan Kulob]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''Runner-up of 2023 Tajikistan Higher League''&lt;/small&gt;
|[[ТАЛКО Арена|TALCO Arena]], [[Турсунзода (шаҳр)|Tursunzoda]]&lt;ref name=&quot;2024 Final&quot;&gt;{{Cite web|url=https://fft.tj/istiklol-v-dvenadtsatyj-raz-vyigral-superkubok-tadzhikistana/|title=«ИСТИКЛОЛ» В ДВЕНАДЦАТЫЙ РАЗ ВЫИГРАЛ СУПЕРКУБОК ТАДЖИКИСТАНА|website=fft.tj|date=11 May 2024|publisher=Tajikistan Football Federation|lang=Russian|accessdate=12 May 2024|archivedate=2024-05-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240512170610/https://fft.tj/istiklol-v-dvenadtsatyj-raz-vyigral-superkubok-tadzhikistana/}}&lt;/ref&gt;
|7,500&lt;ref name=&quot;2024 Final&quot; /&gt;
|}

== Омор аз руи даста ==
{| class=&quot;wikitable&quot; align=&quot;center&quot;
!'''Дастаи''' &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://fft.tj/telekanal-futbol-v-pryamom-efire-pokazhet-match-za-superkubok-tadzhikistana/|title=Телеканал Футбол в прямом эфире покажет матч за Суперкубок Таджикистана|website=fft.tj|date=3 March 2017|publisher=Football Federation Tajikistan|lang=Russian|accessdate=4 March 2017|archivedate=2022-12-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221221230104/https://fft.tj/telekanal-futbol-v-pryamom-efire-pokazhet-match-za-superkubok-tadzhikistana/}}&lt;/ref&gt;
! style=&quot;background:gold;&quot; | '''Солҳо ғолиб шуданд'''
! style=&quot;background:silver;&quot; | '''Ғолибони ҷоиза'''
|-
| [[Истиқлол (бошгоҳи футбол)|Истиклол]]
| '''12''' ( 2010, 2011, 2012, 2014, 2015, 2016, 2018, 2019, 2020, 2021, 2022, 2024 )
| 2 ( 2017, 2023 )
|-
| [[Равшан (бошгоҳи футбол)|Равшан Кулоб]]
| '''2''' ( [[2013 Tajik Super Cup|2013]], 2023 )
| 3 ( 2014, 2021, 2024 )
|-
| «Ҳосилот» Фархор
| '''1''' ( 2017 )
| 1 ( 2018 )
|-
| [[Регар-ТадАЗ (бошгоҳи футбол)|Регар-ТадАЗ Турсунзода]]
|
| 3 ( 2011, 2012, [[2013 Tajik Super Cup|2013]] )
|-
| Хуҷанд
|
| 4 ( 2016, 2019, 2020, 2022 )
|-
| [[Хатлон (бошгоҳи футбол)|Вахш (Бохтар)]]
|
| 1 ( 2010 )
|-
| [[Хайр|Хайр Ваҳдат]]
|
| 1 ( 2015 )
|}

== Ҳамчунин нигаред ==
* Суперҷоми ИҶШС

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
* [https://globalsportsarchive.com/competition/soccer/1xbet-supercomi-tocikiston-2024/final/99266/ Суперҷоми Тоҷикистон]
{{National football Supercups (AFC region)}}

[[Гурӯҳ:Суперҷоми Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Футбол]]</text>
      <sha1>pm6cpudj4j1760uxg33qk0wexw3tv20</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Амриддин Шарифов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>317367</id>
    <revision>
      <id>1492863</id>
      <parentid>1480940</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T04:11:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>/* Эзоҳ */ гурӯҳбандӣ</comment>
      <origin>1492863</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5112" sha1="f2apevhvbgor3osbbg0uorz9c1qy4vn" xml:space="preserve">{{Ҳамномҳо|Амриддин (Ҳамном)|Амриддин }}
{{Олим
 |ном                 = Амриддин Шарифов
 |номи аслӣ                 = Амриддин Нуриддинович Шарифов
 |тасвир                 = 
 |бар                 = 
 |тавсифи тасвир          = 
 |таърихи таваллуд     = 28.05.1978 
 |зодгоҳ                   = {{Зодгоҳ|ноҳияи Ҳисор|ноҳияи Ҳисор }}
 |таърихи даргузашт	= 
 |шаҳрвандӣ            = {{Парчам|Тоҷикистон}}
 |маҳалли даргузашт	= 
 |фазои илмӣ          = 
 |ҷойҳои кор          = [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]]
 |дараҷаи илмӣ          = {{Дараҷаи илмӣ|номзад|илмҳои таърих}}
 |унвонҳои илмӣ        = {{Унвонҳои илмӣ||1}}
 |алма-матер           = [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]]
 |роҳбари илмӣ         = 
 |шогирдони маъруф     = 
 |маъруф ба           = 
 |мукофоту ҷоизаҳо = 
 |имзо                = 
 |бари имзо           = 
 |сайт                 = 
 |викитека             = 
 |викианбор             = 
}}

'''Шарифов Амриддин Нуриддинович''' (зод. 28 майи 1978, ноҳияи [[Ҳисор]], ҶШС Тоҷикистон) — {{муаррих}}, омӯзгор, номзади илмҳои таърих.

== Зиндагинома ==
Амриддин Шарифов 28 майи 1978 дар ноҳияи Ҳисор ба дунё омадааст.
== Корнома ==
Солҳои 1999—2004 дар [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон|ДДМТ]], факултети таърих, шӯъбаи муносибатҳои байналхалқӣ таҳсил кардааст. Солҳои 2004—2007 Аспиранти кафедраи муносибатҳои байналхалқии [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]] буд. Аз соли 2006 инҷониб омӯзгори кафедраи муносибатҳои байналхалқии [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]] мебошад&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://mo.tnu.tj/tj/kafedrai-mo/|title=Факултети муносибатҳои байнлахалқӣ|date=2024-04-26|lang=tj-TJ|accessdate=2024-05-31}}&lt;/ref&gt;. Солҳои 2011—2012 муовини декани факултети муносибатҳои байналхалқӣ оид ба бахши таълим буд. Соли 2012 ба вазифаи муовини декани факултети муносибатҳои байналмилалӣ оид ба корҳои таълимӣ гузаронида шуд.

Солҳои 2013—2014 ба сифати иҷрокунандаи вазифаи мудири кафедраи минтақашиносии хориҷӣ фаъолият намудааст. [[Соли 2014]] ба вазифаи мудири кафедраи минтақашиносии хориҷии факултети муносибатҳои байналмилалӣ интихоб гардид&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://mo.tnu.tj/tj/faculty/|title=Факултети муносибатҳои байнлахалқӣ|date=2024-04-26|lang=tj-TJ|accessdate=2024-05-31}}&lt;/ref&gt;.

Дар солҳои 2017—2018 ба сифати иҷрокунандаи вазифаи мудири кафедраи дипломатия ва сиёсати хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон фаъолият намудааст. Аз моҳи апрели соли 2018 то моҳи майи соли 2023 дотсенти кафедраи дипломатия ва сиёсати хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон ва аз 12 майи соли 2023 мудири кафедраи муносибатҳои байналхалқӣ мебошад.

== Фаъолияти илмӣ ==
Соли 2011 рисолаи номзадиро дар мавзӯи «Муносибатҳои дипломатӣ, тиҷоратӣ, иқтисодӣ ва фарҳангии Тоҷикистон ва Қазоқистон (1991—2006)», аз рӯйи ихтисоси таърихи ватанӣ — 07.00.02. ҳимоя намудааст. Муаллифи 2 монография, 50 мақолаи илмӣ ва 6 китоби дарсӣ ва воситаҳои таълимӣ мебошад. 

== Ҷоизаҳо ==

* Аълочии маориф ва илми Тоҷикистон

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
[[Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон‎]]
[[Гурӯҳ:Олимон аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Таърихшиносони Тоҷикистон‎]]
[[Гурӯҳ:Олимони асри XXI]]
[[Гурӯҳ:Хатмкардагони Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Дорандагони нишони Аълочии маорифи Тоҷикистон]]</text>
      <sha1>f2apevhvbgor3osbbg0uorz9c1qy4vn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Муҳаммадҳусайни Ақилӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>317651</id>
    <revision>
      <id>1492591</id>
      <parentid>1457753</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T19:10:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492591</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="900" sha1="tlx3sjlkf0rsa9bgc7trvb1l4d598k1" xml:space="preserve">{{Донишманд}}
'''Муҳаммад Ҳусайни Ақилӣ''' ({{lang-fa|محمّدحسين عقيلى}}&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://fa.wikinoor.ir/wiki/%D8%B9%D9%82%DB%8C%D9%84%DB%8C_%D8%B9%D9%84%D9%88%DB%8C_%D8%B4%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%B2%DB%8C%D8%8C_%D8%B3%DB%8C%D8%AF_%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86|title=عقیلی علوی شیرازی، سید محمدحسین - ویکی‌نور، دانشنامهٔ تخصصی|website=fa.wikinoor.ir|lang=fa|accessdate=2024-06-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240612182134/https://fa.wikinoor.ir/wiki/%D8%B9%D9%82%DB%8C%D9%84%DB%8C_%D8%B9%D9%84%D9%88%DB%8C_%D8%B4%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%B2%DB%8C%D8%8C_%D8%B3%DB%8C%D8%AF_%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86|archivedate=2024-06-12}}&lt;/ref&gt;; {{ВД-Дебоча}}) — [[пизишк]] ва донишманди форс-тоҷик.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}</text>
      <sha1>tlx3sjlkf0rsa9bgc7trvb1l4d598k1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Муҳаммадҳусайн Сабурии Табрезӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>317736</id>
    <revision>
      <id>1492590</id>
      <parentid>1460503</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T19:10:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492590</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1338" sha1="dp6l36ips7cba2ukko4hxs9j4ksh1dd" xml:space="preserve">{{Адиб}}
'''Муҳаммадҳусайн Сабурии Табрезӣ''' ({{lang-fa|محمدحسین صبوری تبریزی}}; қарни XVI) — {{шоир}}, [[наққош]], [[музаҳҳиб]] ва {{ахтаршинос}}и форс-тоҷик.

== Зиндагинома ==
Вай аз шоирони мактаби вуқӯъ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://wikijoo.ir/index.php/%D8%B5%D8%A8%D9%88%D8%B1%DB%8C_%D8%AA%D8%A8%D8%B1%DB%8C%D8%B2%DB%8C%D8%8C_%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86_(%D9%82%D8%B1%D9%86_%DB%B1%DB%B0%D9%82)|title=صبوری تبریزی، محمدحسین (قرن ۱۰ق) - ویکیجو {{!}} دانشنامه آزاد پارسی|website=wikijoo.ir|accessdate=2024-06-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240614051030/https://wikijoo.ir/index.php/%D8%B5%D8%A8%D9%88%D8%B1%DB%8C_%D8%AA%D8%A8%D8%B1%DB%8C%D8%B2%DB%8C%D8%8C_%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86_(%D9%82%D8%B1%D9%86_%DB%B1%DB%B0%D9%82)|archivedate=2024-06-14}}&lt;/ref&gt; ва аз мунаҷҷимони аҳди Шоҳ Аббоси Сафавӣ (996—1038 ҳ) аст, ки ба ҳусни ашъор ва макорими ахлоқ ва тарзи ғазал аз амсоли худ мумтоз ва дар фанни наққошӣ ва тазҳиб низ саромад буд.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}</text>
      <sha1>dp6l36ips7cba2ukko4hxs9j4ksh1dd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Оқилхон Розии Хофӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>317916</id>
    <revision>
      <id>1492631</id>
      <parentid>1460512</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T20:37:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492631</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2256" sha1="3tlre0ixnob3tuvaqjlhqk9p246y8r1" xml:space="preserve">{{Адиб}}
'''Оқилхон Розии Хофӣ''' ({{lang-fa|عاقل خان رازی خوافی}}; {{ВД-Дебоча}}) — {{шоир}}, [[сӯфӣ]], {{мутарҷим}}, [[давлатмард]] ва [[таърихнигор]]и форсизабони Ҳиндустон.

== Зиндагинома ==
Асли ӯ аз содоти Хофи Хуросон буд. Дар Бурҳонпур ба воя расид ва дар шумори шогирдон ва муридони Шайх Бурҳонуддин Рози Илоҳӣ ва Шайх Исо Ҷундуллоҳи Бурҳонпурӣ пайваст. Дар замони подшоҳии Аврангзеб ба унвони Оқилхон мулаққаб шуд ва ба мансабҳои гуногуни лашкарӣ ва кишварӣ, аз ҷумла ҳиҷобдории дарбори хосси шоҳ ва савбадори Деҳлӣ расид&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://wikijoo.ir/index.php/%D8%B1%D8%A7%D8%B2%DB%8C_%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%81%DB%8C%D8%8C_%D8%B9%D9%84%DB%8C_(%D8%A7%D9%88%D8%B1%D9%86%DA%AF_%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D8%AF_%D8%AD_%DB%B1%DB%B0%DB%B2%DB%B6%D9%80%DB%B1%DB%B1%DB%B0%DB%B8%D9%82)|title=رازی خوافی، علی (اورنگ آباد ح ۱۰۲۶ـ۱۱۰۸ق) - ویکیجو {{!}} دانشنامه آزاد پارسی|website=wikijoo.ir|accessdate=2024-06-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240619072147/https://wikijoo.ir/index.php/%D8%B1%D8%A7%D8%B2%DB%8C_%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%81%DB%8C%D8%8C_%D8%B9%D9%84%DB%8C_(%D8%A7%D9%88%D8%B1%D9%86%DA%AF_%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D8%AF_%D8%AD_%DB%B1%DB%B0%DB%B2%DB%B6%D9%80%DB%B1%DB%B1%DB%B0%DB%B8%D9%82)|archivedate=2024-06-19}}&lt;/ref&gt;.

== Осор ==
* «Маснавии Меҳру Моҳ» / «Нағмоту-л-ишқ», ки тарҷумаи манзуме аз ҳиндӣ ба форсӣ аст.
* «Маснавии мураққаъ» ба пайравӣ аз маснавии Мавлоно.
* «Воқеоти Оламгирӣ» ба форсӣ дар таърихи зиндагии Аврангзеб (Лоҳур, 1357қ).
* Девони ғазалиёт
* «Самароту-л-ҳаёт»
* «Шамъу парвона»
* «Наҳру баҳри маънавӣ»

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}</text>
      <sha1>3tlre0ixnob3tuvaqjlhqk9p246y8r1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ҷалолиддини Ҳумоӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>320498</id>
    <revision>
      <id>1492832</id>
      <parentid>1450754</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T01:42:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492832</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8140" sha1="e7h1in0qp7pv50qa4a50u80p4djnibt" xml:space="preserve">{{Олим}}
'''Ҷалолиддини Ҳумоӣ''' ({{lang-fa|جلال‌الدین همایی}}; {{ВД-Дебоча}}) — {{нависанда}}, [[адиб]], {{шоир}}, {{риёзидон}} ва {{таърихнигор}}и муосири эронӣ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ut.ac.ir/fa/page/4196/%D8%AC%D9%84%D8%A7%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%AF%DB%8C%D9%86-%D9%87%D9%85%D8%A7%DB%8C%DB%8C|title=جلال‌الدین همایی|website=دانشگاه تهران|lang=fa|accessdate=2024-10-29|archivedate=2024-12-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241213145514/https://ut.ac.ir/fa/page/4196/%D8%AC%D9%84%D8%A7%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%AF%DB%8C%D9%86-%D9%87%D9%85%D8%A7%DB%8C%DB%8C}}&lt;/ref&gt;.

== Зиндагинома ==
Ҳумоӣ дар хонаводаи аҳли адаб ва санъат дар Исфаҳон ва маҳаллаи қадимии [[Поқалъа]] (аз маҳаллоти ҷануби шарқии қадими Исфаҳон) мутаваллид шуд. Падараш мирзо Абулқосим Муҳаммаднасир фарзанди Ҳумои Шерозӣ буд. Нахустин муаллимони Ҳумоӣ падару модараш буданд. Вай муқаддамоти форсӣ ва арабиро назди падар ва амуи худ омӯхт. Бино ба гуфтаи худи Ҳумоӣ, дар шарҳи ҳоле аз худ саҳеҳи хондани оёти [[Қуръон]] ва абёти [[Ҳофиз]]у [[Саъдӣ|Саъдиро]] аз модару падар худ дар даврони кӯдакӣ фаро гирифта буд&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.imna.ir/news/573473/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%AF-%D9%87%D9%85%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%B3%D9%86%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86|title=استاد همایی؛ سنای ایران|website=ایمنا|date=2022-05-09|lang=fa|accessdate=2024-10-29}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://wiki.ahlolbait.com/%D8%AC%D9%84%D8%A7%D9%84_%D8%A7%D9%84%D8%AF%DB%8C%D9%86_%D9%87%D9%85%D8%A7%DB%8C%DB%8C|title=جلال الدین همایی - دانشنامه‌ی اسلامی|website=wiki.ahlolbait.com|lang=fa|accessdate=2024-10-29|archivedate=2024-12-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241204213824/https://wiki.ahlolbait.com/%D8%AC%D9%84%D8%A7%D9%84_%D8%A7%D9%84%D8%AF%DB%8C%D9%86_%D9%87%D9%85%D8%A7%DB%8C%DB%8C}}&lt;/ref&gt;.

Вай ба мадрасаи ҳақоиқ дар маҳаллаи Мушири Яхчол ва сипас ба мадрасаи Қудсия дар маҳаллаи Дарби имоми Исфаҳон роҳ меёбад ва муқаддамоти риёзиёту улуми сарфу наҳви арабиро фаро мегирад. Сипас ба иқомати бистсола дар мадрасаи Нимовард дар ҷиҳати талабагӣ дар ҳузури афроде чун Оқо шайх Алии Яздӣ, оқо Сайидмуҳаммадкозим Карунии Исфаҳонӣ ва оқо Сайидмаҳадӣ Дарчаӣ даст мезанад ва ба фақеҳи соҳибиҷоза бадал мешавад. Дар ин давраи бистсола, илова бар афзоиши сатҳи илмӣ, ба воситаи сахтии зиндагӣ, муҳаззаб ва соддазисту мутавозеъ мешавад. Сипас муддати 12 сол ба тадриси дарси фиқҳ дар давраҳои лисонс ва фавқулисонси Донишкадаи ҳуқуқи донишгоҳи Теҳрон мепардозад. Низ асарот ҳамин давраи марорат аст, ки баъдҳо мунҷар ба таълифи «Ғаззолинома» дар шарҳу тавсифи аҳволи [[Абуҳомид Муҳаммади Ғазолӣ|Имом Муҳаммади Ғаззолӣ]] аз забони Ҳумоӣ мешавад.

Чанде баъд Ҳумоӣ барои тадриси фалсафа ва адабиёт ба [[Табрез]] меравад ва ҳамзамон китоби «Таърихи адабиёт» худро менависад. Дар соли 1931 ба Теҳрон мунтақил шуд ва ба тадрис дар дабиристонҳои Дорулфунун ва Шараф пардохт. Дар ин давра шогирдоне чун [[Забеҳуллоҳ Сафо]], [[Ҳусайни Хатибӣ]] ва [[Алиакбари Шиҳобӣ|Алиакбари Шиҳобиро]] мепарваранд. Дар соли 1940 ба тадрис дар класи шашуми адабӣ, ки зери назари донишсарои олии он вақт буда ва мухтасси шогирдони аввалу дувуми Донишсарои муқаддамотии кулли кишвар мешуда, мансуб мешавад. Сипас роҳии [[Донишгоҳи Теҳрон]] мегардад ва 12 сол ба тадриси дарси фиқҳ дар Донишкадаи ҳуқуқ мепардозад ва сипас ба Донишкадаи адабиёти Донишгоҳи Теҳрон мунтақил ва ба тадриси саноеъи адабӣ дар ҳар се мақтаъи коршиносӣ, коршиноси аршад ва докторӣ машғул мешавад. Дар соли 19665 дархости бознишастагӣ мекунад ва бо вуҷуди мувофиқат бо он, кори тадрис дар донишгоҳ ҳамчунон идома [https://web.archive.org/web/20241213145514/https://ut.ac.ir/fa/page/4196/%D8%AC%D9%84%D8%A7%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%AF%DB%8C%D9%86-%D9%87%D9%85%D8%A7%DB%8C%DB%8C меёбад]. Дар соли 1973 ҷузъи аъзои Анҷумани шоҳаншоҳии фалсафаи Эрон ба раёсати ифтихории фараҳи паҳлавӣ мешавад. Аз ҷумла, шогирдони барҷастае, ки дар маҳзари устод Ҳумоӣ парвариш ёфтаанд, метавон ба [[Муҳаммадризо Шафеъии Кадканӣ]], [[Муҳаммад Муъин]], [[Қадамъалии Саромӣ]], [[Муҳаммад Хонсорӣ]] ва [[Ҷамоли Ризоӣ]] ишора кард.

== Осор ==
* Таърихи адабиёти Эрон, ба кӯшиши Моҳдухтбону Ҳумоӣ. Ширкати нашри «Ҳумо», 1375;
* Ғаззолинома, китоби фурӯшии Фурӯғӣ ва интишороти «Заввор», 1397;
* Рисола дар шарҳи аҳволи Сурӯши Исфаҳонӣ, муқаддимае бар девони шоир бо тасҳеҳи Муҳаммадҷаъфари Маҳҷуб;
* Хайёминома. Ширкати нашри «Ҳумо», 1394;
* Тафсири «Маснавӣ»-и Мавлавӣ. Достони қалъаи Зотуссурайё ё дизҳушрабо;
* Фунуни балоғат ва синооти адабӣ. Интишороти «Аҳуро», 1389;
* Мавлавинома ё Мавлавӣ. Дуҷилдӣ, ширкати нашри «Ҳумо», чопи даҳум, 1385;
* Мухторинома ё Муқаддимаи девони Усмон Мухторӣ. Интишорот илмӣ ва фарҳангӣ, 1361;
* Тасаввуф дар ислом, нигоҳе ба ирфони Шайх Абусаъиди Абулхайр. Чопи севум, интишороти «Ҳумозар», 1376;
* Таърихи улуми исломӣ. Тақрироти Ҷалолуддини Ҳумоӣ. давраи доктории адабиёти форсии Донишгоҳи Теҳрон;
* Таърихи Исфаҳон, дар ҳафт ҷилд, ба кӯшиши Моҳдухтбону Ҳумоӣ. Пажӯҳишгоҳи улуми инсонӣ ва мутолиоти фарҳангӣ, 1396;
* Девони Сано. Ба эҳтимоми Моҳдхутбону Ҳумоӣ. Чопи севум, ширкати нашри «Ҳумо», 1377.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

{{ПБ}}</text>
      <sha1>e7h1in0qp7pv50qa4a50u80p4djnibt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ибодуллоҳи Солеҳ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>320817</id>
    <revision>
      <id>1492435</id>
      <parentid>1423655</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T15:47:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492435</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7598" sha1="pykvzvoskd3cfmokajhqidicjajahms" xml:space="preserve">{{Адиб
|ном                  = Ибодуллоҳи Солеҳ
|номи аслӣ            = Солеҳов Ибодуллоҳ Саъдуллоевич 
|тасвир               =     
|тавсифи тасвир       =  
|ном ҳангоми таваллуд = 
|номи пурра           = 
|тахаллусҳо           =  
|таърихи таваллуд     = 15.01.1962 
|зодгоҳ               = {{Зодгоҳ|ноҳияи Ховалинг}}, [[ҶШС Тоҷикистон]]  
|таърихи даргузашт    = 
|маҳалли даргузашт    = 
|шаҳрвандӣ            =  {{Парчамбандӣ|Тоҷикистон}}  
|навъи фаъолият       =   [[шоир]]  
|самт                 = 
|жанр                 =  
|забони осор          = [[забони тоҷикӣ]]
|дебют                = 
|ҷоизаҳо              = 
|мукофотҳо            = 
|Lib                  = 
|сайт                 = 
|викигуфтовард        = 
|имзо                 
}}
'''Ибодуллоҳи Солеҳ''' (''Солиҳов Ибодулло Саъдуллоевич;'' [[5 январ|5.01.]][[Соли 1962|1962]], [[Лоҳутӣ (деҳа, н. Ховалинг)|деҳаи Лоҳутӣ]], [[ноҳияи Ховалинг]]) — [[шоир]] ва [[Рӯзноманигор|рӯзноманигори тоҷик]], узви Иттифоқи нависандагони Амрикои Шимолӣ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://pressa.tj/%D2%9Badri-zarro-zar-bidonad/|title=Шоири тоҷик Амрикои Шимолиро ба по хезонд…|website=Pressa.tj|lang=tj-TJ|accessdate=2024-11-26}}&lt;/ref&gt;.

== Зиндагинома ==
Ибодуллоҳи Солеҳ 5-уми январи соли 1962 дар деҳаи Лоҳутии ноҳияи Ховалинг дар оилаи зиёӣ чашм ба олами ҳастӣ кушодааст. Дар Муассисаи таҳсилоти ҳамагонии ҳамин деҳа солҳои 1969-1979 таҳсил намуда, солҳои 1981-1983 дар сафи [[Қувваҳои Мусаллаҳи Иттиҳоди Шӯравӣ]] хизмат кардаст. Соли 1983 ба Институти хоҷагии қишлоқи Тоҷикистон (ҳоло [[Донишгоҳи аграрии Тоҷикистон|Донишгоҳи аграрии Тоҷикистон ба номи Шириншоҳ Шоҳтемур]]) дохил шуда, донишгоҳи мазкурро соли 1988 бо ихтисоси зоомуҳандис хатм мекунад. Баъди хатми донишгоҳ дар соҳаҳои гуногуни хоҷагии халқ дар вазифаҳои гуногун кор ва фаъолият намудаст. Айни  замон ба фаъолияти соҳибкорӣ машғул мебошад. 

Ба эҷод намудани шеър завқи беандоза ва маҳорати баланди табиӣ дошта бо тахаллусҳои «Ҳоҷӣ» ва «Солеҳ» шеър мегӯяд. Шоир дар баробари мавзӯъҳои меҳанпарастонаю хештаншиносона ишқи поки зиндагиро ба риштаи назм кашидааст. Шоир таносуби сухан ва истифодаи санъатҳои бадеиро дар шеърҳояш моҳирона истифода бурда доимо дар ҷустуҷӯи тасвиру образҳои тозаи баланди бадеӣ аст.

Дар офаридаҳояш шебу фарози зиндагиро бо ишқу муҳаббати беандоза ба риштаи назм кашидааст. Ибодуллоҳи Солеҳ маҳорати баланди тарҷумонӣ дошта шеърҳои шоирони классику муосири хориҷиро бо забони тоҷикӣ тарҷума кардааст. Ба тарҷумаҳояш аз тарафи тарҷумонҳо ва муҳаққиқони хориҷӣ баҳо баланд дода шудааст.

== Осор ==
Шеърҳои Ибодуллоҳи Солеҳ бо бисёр забонҳои дунё тарҷума ва чоп шуда аст. Аз ҷумла, бо забони англисӣ аз ҷониби Сантош Кумар, франсузӣ Надежда Валеева, португалӣ Фатима Гаймеро ва Хорхе Сегуаре, бенгалӣ ва арабӣ Салма Хан, русӣ аз ҷониби академик МАРЛИ Людмила Садовская, узбекӣ Аслиддин Қамарзодаи Самарқандӣ, қазоқӣ аз тарафи Айнур Кумарханова ва дигарон тарҷума шудааст&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ovozitojik.uz/news/view?slug=shoiri-tojik-shoiri-jaxonii-2022|title=ШОИРИ ТОҶИК — “ШОИРИ ҶАҲОНИИ 2022” - Ovozitojik.uz|website=ovozitojik.uz|accessdate=2024-11-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230329195955/https://ovozitojik.uz/news/view?slug=shoiri-tojik-shoiri-jaxonii-2022|archivedate=2023-03-29}}&lt;/ref&gt;.

Намунаҳои ашъораш дар маҷалаҳои даврии ватанӣ ва хориҷӣ пайваста нашр мешавад. Китоби нахустинаш таҳти унвони «Ишқи Зиндагӣ» бо хатти сириллик ва форсӣ ба нашр расида, маҷмуаи дуюмаш бо номи «Сад ғазал ва сад дубайтӣ», сеюмин маҷмуаи ӯ бо номи «Ҷаҳоне дар чор сатр», &quot;Ишќи Захмин&quot; дастраси хонандагон шудааст.

Эҷодиёташ дар маҷмуаҳои дастҷаъмонаи «Суханварони Зарафшон», «Баёзи панҷгона», «Гулзори мухаммас»,“Сафинаи сухан”, дар [[Афғонистон]] дар китоби «Муруре ба шеъри муосири тоҷик», дар антологияи ҷаҳонии “Суруди сайёра”дар Мексико ва антологияи “Шоирони дунё дар васфи Тоҷикистон” ба чоп расидааст&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sabzmanesh.net/%D1%88%D0%B5%D1%8A%D1%80%D0%B8-%D0%B8%D0%B1%D0%BE%D0%B4%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%BE%D2%B3%D0%B8-%D1%81%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D2%B3-%D0%B4%D0%B0%D1%80-%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%B7%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%B8-rodolfo-s/|title=Шеъри Ибодуллоҳи Солеҳ дар|author=admin|website=بنیاد جهانی سُخن گُستران سبزمنش، Sabz manesh Foundation|date=2022-06-27|lang=fa-IR|accessdate=2024-11-26}}&lt;/ref&gt;.

Асарҳояш дар нашрияи байналмиллалии PRODIGY RUBISHED,NEW EDTION нашр шудааст, инчунин китоби «Ишқи зиндагӣ» дар сомонаи ҷаҳонии еbadollahsaieh@blog.ir ва намунаҳои ашъораш дар Сомонаи ebadolIahsaleh@blogfa.com бо ҳуруфоти форсӣ чоп шудаст.

Узви Итифоқи Нависандагони Амрикои Шимолӣ СПСА, Узви палатаи Байналмиллали нависандагон ва санъаткорони СИЕРСАТ. Академики фахрии Академияи Байналмиллали адабиёт, фарҳанг, санъат ва илмҳои иҷтимоӣ мебошад.

== Эзоҳ ==</text>
      <sha1>pykvzvoskd3cfmokajhqidicjajahms</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сабоҳат Наҷмиддинова</title>
    <ns>0</ns>
    <id>320853</id>
    <revision>
      <id>1492676</id>
      <parentid>1440006</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T21:59:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492676</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3536" sha1="h3lh5w976a4cnqqzxagl1cjji6h74w6" xml:space="preserve">{{Мусиқидон
|замина               = 
|ном                  = Сабоҳат Наҷмиддинова
|номи аслӣ            = 
|тасвир               = 
|бар                  = 
|тавсифи тасвир       = 
|ном ҳангоми таваллуд = 
|номи пурра           = 
|таърихи таваллуд     = 20.11.1966
|зодгоҳ               = {{зодгоҳ|Душанбе|шаҳри Душанбе}}, [[ҶШС Тоҷикистон]]
|таърихи даргузашт    = 
|маҳалли даргузашт    = 
|солҳои фаъолият      = 
|кишвар               = {{парчамбандӣ|Тоҷикистон}}
|касб                 = [[овозхон]]
|навъи садо           = 
|асбоб                = 
|сабк                 = 
|номи мустаъор        = 
|гурӯҳ                = 
|ҳамкорӣ              = 
|ношир                = 
|ҷоизаҳо              = [[Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон]] (2005)
|викианбор            = 
|викитека             = 
|вебгоҳ               = 
}}
'''Сабоҳат Наҷмиддинова''' (''Наҷмиддинова Сабоҳат Муҳаммадиевна''; зод. [[20 ноябр]]и [[1966]], [[Душанбе]]) — овозхон, омӯзгор&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://farazh.tj/sahifai-asosy/farhang/sabo-at-na-middinova-saroyandai-ma-bubi-khal/|title=Сабоҳат Наҷмиддинова — сарояндаи маҳбуби халқ|author=|website=Фараж|date=2017-11-25|lang=|accessdate=2024-11-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241202113325/https://farazh.tj/sahifai-asosy/farhang/sabo-at-na-middinova-saroyandai-ma-bubi-khal/|archivedate=2024-12-02}}&lt;/ref&gt; ва мақомсарои тоҷик, [[Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон]] (2005).

== Зиндагинома ==
Донишкадаи санъати ба номи Мирзо Турсунзодаро (1988) хатм карда, дар ансамбли «Шашмақом»-и ба номи Фазлиддин Шаҳобови Кумитаи телевизион ва радиои ҷумҳурӣ ба сифати овозхон кор мекунад.

== Сурудаҳо ==
Тӯли зиёда аз 25 соли фаъолият қариб 50 таронаи классикию халқиро рӯи адвори мусиқӣ оварда, ба хазинаи тиллоии Радиои Тоҷикистон ҳадя намудааст. Бо «Биё», «Ёди ширин», «Чӣ донӣ ҳоли мо», «Синахурӯш», «Эҳсон», «Бар нигори ман баред», «Муноҷот», «Исён», «Вафо», «Модар», «Фиреб», «Савдои ишқ», «Чароғи дил», «Эй ҷилваи ҷамолат», «Кӯчабоғ», «Расми баҳор», «Зиндагӣ» барин таронаҳояш дар мадди назарҳо, панҷаи маҳбубиятҳо, оғӯши муҳаббатҳо қарор гирифта, теъдоди мухлисону дилбастагони ҳунараш кам намегардад&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;Арбобони фарҳанги тоҷик. Донишнома / Муаллиф-мураттиб Ёрмуҳаммади Сучонӣ. — Душанбе, 2016. — 863 с.&lt;/ref&gt;.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

[[Гурӯҳ:Ҳунарпешагони шоистаи Тоҷикистон]]</text>
      <sha1>h3lh5w976a4cnqqzxagl1cjji6h74w6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Муҷибахон Ҷавҳарӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>320914</id>
    <revision>
      <id>1492595</id>
      <parentid>1486490</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T19:32:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492595</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10053" sha1="4kjfyuhqpc8zbf6fmousv766vu60tb9" xml:space="preserve">{{Ҳамномҳо|Муҷибахон}}
{{Ҳамнасабҳо|Ҷавҳарӣ}}
{{Сиёсатмадор
 |ном                  = 
 |номи аслӣ            = Ҷавҳарӣ Муҷибахон Одил
 |тасвир               =
 |бар                  = 
 |тавсифи тасвир       = 
 |ном ҳангоми таваллуд = 
 |номи мустаъор        = 
 |таърихи таваллуд     = 30.01.1971
 |зодгоҳ               = {{Зодгоҳ|Исфара|шаҳри Исфара}}, [[ҶШС Тоҷикистон]], [[ИҶШС]]
 |таърихи даргузашт	=  
 |маҳалли даргузашт	=  
 |шаҳрвандӣ            = {{Парчам|Тоҷикистон}}  
 |таҳсилот             = [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон|Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон]]
 |дараҷаи илмӣ         = {{Дараҷаи илмӣ|номзад|илмҳои филология}}
 |унвонҳои илмӣ        = 
 |миллат               = тоҷик
 |эътиқод              = 
 |ҳизб                 = 
 |ғояҳои асосӣ         = 
 |навъи фаъолият       =  вакили [[Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] даъвати VI ва VII.
 |падар                = 
 |модар                = 
 |ҳамсар               = 
 |фарзандон            = 
 |ҷоизаҳо            = 
 |соядаст              = 
 |бари соядаст         = 
 |вебгоҳ               = 
 |викианбор            = 
}}
'''Ҷавҳарӣ Муҷибахон Одил''' ([[30 январ]]и [[Соли 1971|1971]], [[Чоркӯҳ|деҳаи Чоркӯҳ]], [[Исфара|шаҳри Исфара]], [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]]) — [[ходими давлатӣ]], вакили [[Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] даъвати VI ва VII, [[олим]],номзади илмҳои филологӣ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ahd.tj/en/novosti-agentstva/1552-rushdi-khizmati-davlat|title=«РУШДИ ХИЗМАТИ ДАВЛАТӢ»|website=www.ahd.tj|accessdate=2024-12-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241203203455/https://www.ahd.tj/en/novosti-agentstva/1552-rushdi-khizmati-davlat|archivedate=2024-12-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sadoimardum.tj/intihobot/arori-komissiyai-markazii-intihobot-va-ra-jpursii-um-urii-to-ikistondar-borai-tib-i-r-jhati-nomzad-o-az-izbi-hal-ii-demokratii-to-ikiston-dodani-mandati-vakil-ba-nomzad-av-ar-mu-ibahon-odil/|title=Садои мардум — нашрияи Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон — Қарори Комиссияи марказии интихобот ва раъйпурсии Ҷумҳурии ТоҷикистонДар бораи тибқи рӯйхати номзадҳо аз Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистон додани мандати вакилӣ ба номзад Ҷавҳарӣ Муҷибахон Одил|lang=ru-RU|accessdate=2024-12-03|archivedate=2024-12-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241207174332/https://sadoimardum.tj/intihobot/arori-komissiyai-markazii-intihobot-va-ra-jpursii-um-urii-to-ikistondar-borai-tib-i-r-jhati-nomzad-o-az-izbi-hal-ii-demokratii-to-ikiston-dodani-mandati-vakil-ba-nomzad-av-ar-mu-ibahon-odil/}}&lt;/ref&gt;[[нависанда]], [[рӯзноманигор]], узви [[Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон]] (2021), узви [[Иттифоқи журналистони Тоҷикистон]] (2019).

== Зиндагинома ==
Ҷавҳарӣ Муҷибахон Одил 30 январи соли 1971 дар деҳаи Чоркӯҳи шаҳри Исфара, [[вилояти Суғд]], дар оилаи омӯзгор таваллуд ёфтааст. Соли 1993 Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон (ҳоло [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]])-ро бо ихтисоси [[рӯзноманигор]] хатм намудааст. Фаъолияти кориашро аз соли 1993 ба ҳайси омӯзгори фанни забон ва адабиёти тоҷик дар мактаби миёнаи умумии рақами 27-и деҳаи Чоркӯҳ оғоз намуда, соли 2005 сарвари таълимгоҳи мазкур ва соли 2010 сардори раёсати маорифи шаҳри Исфара таъйин гардидаст. Соли 2014 ба ҳайси сармутахассиси шуъбаи кадрҳои дастгоҳи раиси шаҳри Исфара, соли 2016 муовини директори филиали [[Донишгоҳи технологии Тоҷикистон]] дар шаҳри Исфара, соли 2018 директори ҳамин муассисаи олии касбӣ ва аз соли 2020 то соли 2021 мудири бахши фарҳанги шаҳри Исфара фаъолият намудааст. Аз 22 декабри соли 2021 вакили Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон интихоб гардидааст.

== Фаъолияти илмӣ ва адабӣ ==
Муҷибахон Ҷавҳарӣ соли 2020 диссертатсияи илмиашро барои дарёфти номзади илмҳои филологӣ дар мавзуи «Юсуф ва Зулайхо»-и Ховарии Шерозӣ ва муқоисаи он бо достони ҳамноми Абдураҳмони Ҷомӣ&quot; дар Шӯрои диссертатасионии 6D КОА-28 назди [[Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон|Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ]] ҳимоя намудааст. Ҳамчунин, муаллифи як монография ва зиёда аз чил мақолаҳои илмӣ буда, мақолаҳои публисистиаш пайваста дар рӯзномаву маҷаллаҳои ҷумҳуриявӣ интишор мешаванд. Асарҳои бадеии ӯ бо номи [[“Зани даруни чашма]]&quot; ва &quot;[[Дарди фироқ”]] дар [[нашриёти «Адиб»]] ба чоп расидаанд&lt;ref name=&quot;Sputnik Тоҷикистон&quot;&gt;{{Cite web|url=https://sputnik.tj/20211216/ruznomanigor-vakil-nav-parlumon-1044187618.html|title=“Рӯзноманигор, донандаи се забон, аз Чоркӯҳ”: вакили нави ҲХДТ дар парлумон кист?|author=Sputnik Тоҷикистон|website=Sputnik Тоҷикистон|date=20211216T0959+0500|lang=tg|accessdate=2024-12-03}}&lt;/ref&gt;. Инчунин ӯ муаллифи дарстурҳои тарбиявӣ барои сарпарастони гуруҳҳои академикӣ бо унвони «Раҳнамои тарбият» ва «Ислом — зидди ифрот» мебошад. Бо забонҳои русӣ ва англисӣ озодона сухан мекунад&lt;ref name=&quot;Sputnik Тоҷикистон&quot;/&gt;.
== Фаъолияти сиёсӣ ва ҷамъиятӣ ==
Муҷибахон Ҷавҳарӣ аз 22 декабри соли 2021 то 1 марти соли 2025 чун вакили [[Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] даъвати VI фаъолият намудааст.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.parlament.tj/deputats/68|title=Муҷибахон Ҷавҳарӣ|author=|website=www.parlament.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2025-03-20|archivedate=2022-09-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220926221105/https://parlament.tj/deputats/68}}&lt;/ref&gt;
2 марти соли 2025 вакили Маҷлиси намояндагони [[Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] даъвати VII интихоб гардидааст. Аз 19 марти соли 2025 Раиси Кумита оид ба масъалаҳои иҷтимоӣ, оила ва ҳифзи саломатии Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон мебошад.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.parlament.tj/deputats/68|title=Ҷавҳарӣ Муҷибахон Одил|author=|website=www.parlament.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2025-07-08|archivedate=2022-09-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220926221105/https://parlament.tj/deputats/68}}&lt;/ref&gt;.

== Ҷоиза ва мукофотҳо ==
* «Аълочии матбуоти Ҷумҳурии Тоҷикистон», 2017;
* «Аълочии маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон», 2008;
* «Аълочии фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон», 2021;
* Медали «Хидмати шоиста», 2022.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

[[Гурӯҳ:Шоирони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Адибони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Сиёсатмадорони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Сиёсатмадорон аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Сиёсатмадорони асри XXI]]
[[Гурӯҳ:Вакилони Маҷлиси Намояндагони Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати VI]]
[[Гурӯҳ:Вакилони Маҷлиси Намояндагони Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати VII]]
[[Гурӯҳ:Занҳо-сиёсатмадорони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Занҳо-олимаҳо]]
[[Гурӯҳ:Занони Тоҷикистон дар сиёсат]]
[[Гурӯҳ:Ходимони ҷамъиятии Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Дорандагони медали Хидмати шоиста]]</text>
      <sha1>4kjfyuhqpc8zbf6fmousv766vu60tb9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Макс Аминӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>321587</id>
    <revision>
      <id>1492535</id>
      <parentid>1419329</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T17:49:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492535</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5180" sha1="t5e0g8m84er8tgf4riwfgc0d2uyt0td" xml:space="preserve">{{Шахс}}

'''Макс Аминӣ''' ({{ВД-Дебоча}}) — ҳаҷвнигори эронитабори амрикоӣ, ҳунарманд, продюсер ва коргардон мебошад .&lt;ref name=&quot;laugh factory&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.laughfactory.com/comedians/70/Max%20Amini|title=Laugh Factory Profile|accessdate=2009-04-22|archiveurl=https://archive.today/20130128171302/http://www.laughfactory.com/comedians/70/Max%20Amini|archivedate=2013-01-28}}&lt;/ref&gt; Макс пеш аз ҳама ҳамчун комедиян стенд-ап дар ҷаҳон машҳур аст ва дар намоишҳои ба монанди ''Қаҳрамонон аз'' [[NBC]], ''[[:en:Real Rob|Real Rob]]'' бо Rob Schneider аз [[Нетфликс]], ва Comedy Central-и  ''Mind of Mencia'' ''баромад кардааст.'' Мунаққиди мазҳакавии Los Angeles Times Форд Хопкинс Аманиро ҳамчун «JV Эндрю Шултс» тавсиф кард ва ӯро ба рӯйхати «Беҳтарин комедияи буҷавӣ» дар соли 2024 ном бурд. Дар як эпизоди ''Подкаст Радиои Спайк'' Ҷерри Сейнфелд Макс Аминиро яке аз беҳтарин ҳаҷвнигорони пуртамошобин номид.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://podcasts.apple.com/us/podcast/jerry-seinfeld/id1247694648?i=1000494688622|title=Spike's Car Radio: Jerry Seinfeld on Apple Podcasts|website=Apple Podcasts|lang=en-US|accessdate=2022-01-20}}&lt;/ref&gt; Макс ширкати продюсерии худ Abstraction Media-ро дар соли 2010 таъсис дод, ки лоиҳаҳоро ба шабакаҳое ба мисли Voice Of America, Discovery ва ғайра фурӯхтааст.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.abstractionmedia.com/|title=Abstraction Media|website=Abstraction Media|lang=en-US|accessdate=2022-01-20}}&lt;/ref&gt; Лоиҳаҳои дигари ӯ иборатанд аз коргардонии махсуси [[Netflix]], ''Enissa Amani: Ehrenwort'' ва филми бадеии ''Ҷеймс Дуввум'', ки дар соли 2022 рӯи экран рафт.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Ҳаёти барвақтӣ ва таҳсилот ==
Макс Аминӣ дар Туксони Аризона дар оилаи волидайни эрониёни муҳоҷир, ки пас аз [[Инқилоби исломӣ дар Эрон|инқилоби соли 1979]] муҳоҷират кардаанд, таваллуд шудааст. Вай дар як мактаби миёна дар [[Вашингтон (шаҳр)|Вашингтон округи Колумбия]] таҳсил карда ва сипас ба [[Калифорния]] кӯч бастааст. Соли 2004 мактаби театр, филм ва телевизионро дар [[Донишгоҳи Калифорния дар Лос-Анҷелес|UCLA]] хатм кард. Падари Аминӣ як [[Форсҳо|форсизабон]] ва аз аҳли [[Исфаҳон]] ва модараш аз озарбойҷони эрон аз [[Табрез]] аст.&lt;ref&gt;{{Citation|title=Iranian Comedian Max Amini in FARSI – UCLA (Part 2)}}&lt;/ref&gt;

== Комедияи стенд-ап ==
Аминӣ фаъолияти комедияи стенд-апи худро соли 2002 дар LA Improv сар кард, ӯ як сафари стенд-ап бо номи «Импортҳои экзотикӣ» таҳия кард ва аз он замон дар саросари ҷаҳон баромад оғоз кардааст.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.laughfactory.com/maxamini|title=The Max Amini Channel {{!}} Laugh Factory Comedy Network|website=www.laughfactory.com|accessdate=2022-01-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220120011601/http://www.laughfactory.com/maxamini|archivedate=2022-01-20}}&lt;/ref&gt; Аминӣ дорои якчанд соатҳои махсуси мазҳакавӣ мебошад ва ба турҳои ҳунарии худ идома медиҳад ва мунтазам дар Бошгоҳи хандаҳои Ҳолливуд баромад мекунад.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.laughfactory.com/clubs/hollywood|title=Hollywood's Best Stand Up Comedy Club {{!}} Laugh Factory|website=www.laughfactory.com|accessdate=2022-01-20|archivedate=2022-01-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220120233816/http://www.laughfactory.com/clubs/hollywood}}&lt;/ref&gt;

== Фаъолият ==
Аминӣ актёри якчанд филми телевизион ва барномаҳои тафреҳӣ мебошад, аз ҷумла ''Қаҳрамонони'' NBC, ''Роб воқеии'' [[Netflix]] бо Роб Шнайдер, Comedy Central ''Mind of Mencia'' ва нақши асосии ӯ дар филми ''«Чӣ тавр Беер Понг ҳаёти маро наҷот дод»'', ки соли 2010 сохта шудааст.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

{{ПБ}}
[[Гурӯҳ:Ҳунарпешамардони синамои ИМА]]
[[Гурӯҳ:Ҳунарпешамардони телевизиони ИМА]]</text>
      <sha1>t5e0g8m84er8tgf4riwfgc0d2uyt0td</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Набз</title>
    <ns>0</ns>
    <id>321752</id>
    <revision>
      <id>1492596</id>
      <parentid>1440647</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T19:34:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492596</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6201" sha1="1fgge1fb46l17w8ys475lm3x6799rrh" xml:space="preserve">[[Акс:Pulse_sites-en.svg|мини]]
[[Акс:Radial_pulse.jpg|рост|мини| Муайян кардани суръати набз аз тарафи духтурони ҳарбии Англия]]
'''Набз''' (аз {{Lang-la|pulsus}} — зарба, тела) — якларзиши шадиди деворҳои [[Сурхраг|рагҳо]] мебошад, ки бо давраҳои дил алоқаманданд аст. Ба маънои васеътар набзро ҳама гуна тағирот дар системаи рагҳои бо фаъолияти [[дил]] алоқаманд фаҳманд, бинобар ин, дар клиника набзҳои [[Сурхраг|артериалӣ]], [[Варид|венозӣ]] ва капилляриро фарқ мекунанд. 

== Маҳдудиятҳои муқаррарии суръати дил барои гурӯҳҳои гуногун ==
Сатҳи дил бо зарба дар як дақиқа чен карда мешавад &lt;ref&gt;[http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/003399.htm U.S. Department of Health and Human Services — National Institutes of Health] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20120721042228/http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/003399.htm |date=2012-07-21 }} Пульс&lt;/ref&gt;:
[[File:Infant_Heartbeat.ogg|рост|мини|{{Center|Садои набз}}]]
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!Навзодон&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; аз 0 то 3 моҳ
! Кӯдакон аз&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; 3 то 6 моҳ
! Кӯдакон аз&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; 6 то 12 моҳ
! Кӯдакон аз&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; аз 1 сол то 10 сол
! Кӯдакони аз 10 сола боло ва&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; калонсолон, аз ҷумла пиронсолон
! Хуб омӯзонида шудааст&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; варзишгарони калонсол
|-
| 100—150
| 90—120
| 80—120
| 70—130
| 60—100 &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://pulsnorma.ru|title=Нормы ЧСС|author=Кандидат Медицинских Наук, практикующий врач Высшей категории Курганского Областного Кардиологического Диспансера.|first=Вера Олеговна|last=Чубейко|website=PulsNorma|quote=Нормальный пульс — это показатель частоты колебаний стенок сосудов насчитывающий от 60 до 100 ударов за 1 минуту, совпадающий с ритмом сердцебиения и хорошо ощущаемый при определении его методом пальпации на лучевой артерии.
P.S:. Показатели пульса от 60 до 100 — официальные границы нормы ЧСС, принятые во Всемирной Организации Здравоохранения.|date=2018-06-02|publisher=|deadlink=no|accessdate=2018-06-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180629022343/https://pulsnorma.ru/|archivedate=2018-06-29}}&lt;/ref&gt;
| 40—60
|}
Дил, мисли ҳама гуна мушакҳо, метавонад дар зери таъсири машқҳо калон шавад ва дар баробари калон шудани шумо калон мешавад. Баръакс, кӯдакони хурдсол дилҳои хурдтар доранд ва аз ин рӯ, ҳадди ақали суръати дил баландтар аст. Сатҳи дил метавонад барои назорат кардани саломатии дил ва сатҳи фитнес дар маҷмӯъ истифода шавад. Одатан, набз ҳар қадар сусттар бошад, ҳамон қадар беҳтар аст, аммо дар ҳолати брадикардия ин метавонад хатарнок бошад. Аломатҳои изтиробовар бо набзи паст заифӣ ва беҳушшавиро ба амал оварда метавонад&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.webmd.com/heart-disease/pulse-measurement|title=Pulse measurement|deadlink=no|accessdate=2012-07-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120723104209/http://www.webmd.com/heart-disease/pulse-measurement|archivedate=2012-07-23}}&lt;/ref&gt; .

== Ҳамчунин нигаред ==

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}

== Адабиёт ==

* ''Кузовлев Ф.Н.'' [https://web.archive.org/web/20071209191431/http://www.kyzovlev.ru/archives/21 Таҳлили ҳолати импулсҳои радиалӣ ҳамчун усули ташхис] . - 2007
* ''Ларинский Н.Е.'' Таърихи усулҳои ташхиси ҷисмонӣ / N. E. Ларинский, М.А.Бутов, А.В.Сахаров, С.В.Викулин, А.А.Низов; тахрири М. А. Бутов (ба 190-солагии кашфи Рене Теофил Хиацинте Лаеннек бахшида шудааст). - Рязань: РязГМУ, 2007. — 216 с.

== Пайвандҳо ==

* [http://ggym.ru/calc/hr.php Ҳисоб кардани суръати дил барои минтақаҳои гуногуни сарбории фитнес.] [http://ggym.ru/calc/hr.php Ҳисобкунак.]
* [https://pulsnorma.ru/puls-pri-fizicheskih-nagruzkah Максимум суръати дил ҳангоми машқ] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20241129235356/https://pulsnorma.ru/puls-pri-fizicheskih-nagruzkah |date=2024-11-29 }}
* [https://web.archive.org/web/20250312161728/https://pulsnorma.ru/puls-pri-hodbe Меъёрҳои суръати дил ҳангоми роҳ рафтан]
* [https://web.archive.org/web/20250415015140/https://pulsnorma.ru/puls-vo-vremya-sna Меъёри суръати дил ҳангоми хоб]
* [https://pulsnorma.ru Набзи муқаррарӣ] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20180629022343/https://pulsnorma.ru/ |date=2018-06-29 }}

[[Гурӯҳ:Системаи дилу раг]]
[[Гурӯҳ:Риёзиёт дар пизишкӣ]]</text>
      <sha1>1fgge1fb46l17w8ys475lm3x6799rrh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Лазер</title>
    <ns>0</ns>
    <id>322375</id>
    <revision>
      <id>1492504</id>
      <parentid>1476950</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T17:15:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492504</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9369" sha1="nuqptrno5fjkljj49xmr0g6otoh753m" xml:space="preserve">[[Акс:Laser.jpg|рост|мини|300x300пкс|&lt;center&gt; Лазер (лабораторияи [[НАСА|NASA]])&lt;/center&gt;]]
[[Акс:Light_Amplification_by_Stimulated_Emission_of_Radiation.jpg|рост|мини|300x300пкс|Афканишоти лазерӣ бо дарозии мавҷҳо (аз поён ба боло): 405, 445, 520, 532, 635 ва 660 нм]]
'''Лазер''' (аз {{Lang-en|laser}},  {{Lang-en2|'''L'''ight '''A'''mplification by '''S'''timulated '''E'''mission of '''R'''adiation}} — «тақвият додани [[Нӯр|нур]] тавассути афканишоти маҷбурӣ»), ё '''генератори оптикии квантӣ''', — дастгоҳест, ки нерӯи истифодашавандаро (рӯшноӣ, электрикӣ, [[Гармо|гармӣ]], [[Кимиё|кимиёвӣ]] ва ғ.) ба нерӯи когерентӣ, якранга, қутбноккардашуда ва ба афканишоти ба як нуқта равона кардашуда табдил медиҳад.

== Ҳамчунин нигаред ==

* Мазер

== Адабиёт ==

* {{Книга|автор=Тарасов Л. В.|заглавие=Физика процессов в генераторах когерентного оптического излучения|ссылка=http://www.krelib.com/nauchnye_trudy/4528|место=М.|издательство=Радио и связь|год=1981|страниц=440}} Архивная копия от 17 октября 2007 на Wayback Machine
* {{Книга|автор=Кондиленко И. И., Коротков П. А., Хижняк А. И.|заглавие=Физика лазеров|ссылка=http://www.yugzone.ru/x/kondilenko-i-i-i-dr-fizika-lazerov/|год=1984|издательство=Вища школа|место=Киев|страниц=232}}{{Пайванди мурда|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (недоступная ссылка)
* {{Книга|автор=Звелто О.|заглавие=Принципы лазеров|ссылка=http://www.tnu.in.ua/study/books.php?do=file&amp;id=2512|год=1990|издательство=Мир|место=М.|страниц=559|isbn=5-03-001053-X}}{{Пайванди мурда|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* {{Книга|автор=Бруннер В.|заглавие=Справочник по лазерной технике: Пер. с нем|ссылка=|год=1991|издательство=Энергоатомиздат|место=М.|страниц=544|isbn=5-283-02480-6}}
* {{Книга|заглавие=Квантовая электроника. Маленькая энциклопедия.|ответственный=Под ред. М. Е. Жаботинского|место=М.|издательство=«[[Советская энциклопедия]]»|год=1969|страниц=500}}
* {{Книга|автор=Тарасов Л. В.|заглавие=Лазеры. Действительность и надежды|ссылка=http://ilib.mirror1.mccme.ru/djvu/bib-kvant/kvant42.htm|место=М.|издательство=[[Наука (издательство)|Наука]]|год=1985|том=42|страниц=176|серия=Библиотечка «Квант»}} {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20100225071354/http://ilib.mirror1.mccme.ru/djvu/bib-kvant/kvant42.htm |date=2010-02-25 }} Архивная копия от 25 февраля 2010 на Wayback Machine
* {{Книга|автор=[[Вагнер, Саул Давидович|Вагнер С. Д.]]|заглавие=Оптические квантовые генераторы: Учебное пособие к спецкурсу|ссылка=|место=Петрозаводск|издательство=|год=1991|том=|страниц=|серия=}}
* {{Книга|автор=William T. Silfvast.|заглавие=Laser Fundamentals|ссылка=https://archive.org/details/laserfundamental0000silf|год=1996|издательство=Cambridge University Press|место=New York|isbn=0-521-55617-1}}{{Ref-en}}
* К 50-летию создания лазеров (рус.) // УФН. — 2011. — Т. 181.
* ''Кёбнер Г.'' Промышленное применение лазеров. — М., Машиностроение, 1988. — ISBN 5-217-00266-2. — Тираж 19700 экз. — 280 с.

== Пайвандҳо ==

* [http://ufn.ru/ru/pacs/42.55.-f/ Рӯйхати мақолаҳое,] ки дар UFN дар мавзӯи &quot;Лазерҳо&quot; нашр шудаанд ( PACS : 42.55.-f Lasers)
* [http://www.popmech.ru/article/381-kvantovyiy-svetoch/ Маяки квантӣ: Таърихи яке аз муҳимтарин ихтирооти асри 20 - лазер] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20110901060521/http://www.popmech.ru/article/381-kvantovyiy-svetoch/ |date=2011-09-01 }} // Механикаи маъмул
* [http://www.laser-portal.ru laser-portal.ru — Портали лазерӣ]
* [http://www.nsu.ru/srd/lls/russian/lls-teach.htm Маводҳои таълимии] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20090410191557/http://www.nsu.ru/srd/lls/russian/lls-teach.htm |date=2009-04-10 }} NSU оид ба лазерҳо ва фотоника
* [http://laserfaq.ru/ Саволҳо оид ба лазерии Сэм: Роҳнамои амалӣ оид ба лазерҳо барои таҷрибаомӯзон ва маҳфилҳо] (тарҷумаи қисман русӣ)
* П. В. Зарубин (профессор, номзади илмхои физикаю математика), С. Д. Полских (доктори фанхои техника). [http://www.physics-online.ru/PaperLogos/6337/%C2%FB%F1%EE%EA%EE%FD%ED%E5%F0%E3%E5%F2%E8%F7%E5%F1%EA%E8%E5%20%EB%E0%E7%E5%F0%FB.pdf Аз таърихи ба вучуд омадани лазерхо ва системахои лазерй дар СССР]{{Пайванди мурда|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (пайванди дастнорас)
* [https://web.archive.org/web/20170213050327/http://elementy.ru/news/431618/ Лазер дар асоси ҳуҷайраҳои биологӣ] // Elements.ru
* [http://habrahabr.ru/post/61109/ Лазери пурқуввати DIY дар як шом] // Ҳабр
* [https://forum.fonarevka.ru/forumdisplay.php?f=746 Лазерҳо: машваратҳои коршиносон, коркардҳо, татбиқи амалӣ] дар forum.fonarevka.ru
* [http://www.repairfaq.org/sam/lasersam.htm Саволҳо оид ба лазерии Сэм: Роҳнамои амалӣ оид ба лазерҳо барои таҷрибаомӯзон ва маҳфилҳо]{{Ref-en}}
* [https://web.archive.org/web/20090418025117/http://prn1.univ-lemans.fr/prn1/siteheberge/optique/M1G1_FBalembois_ang/co/M1G1_anglais_web.html Сарчашмаҳо.] [https://web.archive.org/web/20090418025117/http://prn1.univ-lemans.fr/prn1/siteheberge/optique/M1G1_FBalembois_ang/co/M1G1_anglais_web.html Лазер: Асосҳо (Франсуа БАЛЕМБУА ва Себастиен ФОРГЕТ)] {{Ref-en}}

* филми бадеии [www.kino-teatr.ru/kino/movie/sov/12901/annot/ «Осмони кабуд»] (режиссёр: Марк Толмачев, сценарист: Игор Неверов, оператор: Фёдор Сильченко, Студияи Одесса, 1971 ) — дар бораи ибтидои давраи лазерӣ дар тиб, аз ҷумла дар [[Чашмпизишкӣ|офтальмология]] . Амали фильм дар девори Институти илмии касалихои чашми ба номи В Филатова, Академияи илмҳои тиббии Украина . Прототипи қаҳрамони асосӣ доктор Андрей Таран проф. Л.А.Линник, ки дар соли 1963 аввалин шуда радиатсияи лазериро барои коагулятсияи ретиналӣ истифода бурд.
* фильми илмй-оммавии «Рей конструкторон» (режиссёр — А. Слободской, оператор В. Петров, « Леннаучфильм », 1985 ). Фильм ба тадкикоти сохаи лазер дар Институти физикаи умумии Академияи Фанхои СССР бо сардории академик [[Александр Прохоров|A. M. Прохоров]] бахшида шудааст.
* Фильми хуччатии [http://video.yandex.ru/search.xml?text=%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B8%20%D0%BB%D1%83%D1%87%D0%B0#search?text=%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B8%20%D0%BB%D1%83%D1%87%D0%B0&amp;filmId=84216853-00 «Асрори галабахои фаромушшуда. «Хочагони рай»] (режиссёр Алексей Вахрушев, матни онро Василий Лановой хонда дод. ЗАО «Интеллект»)

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}
{{Мақолаи хуб|Физика}}

[[Гурӯҳ:Сарчашмаҳои рӯшноӣ]]
[[Гурӯҳ:Шуоъҳои электромагнитӣ]]</text>
      <sha1>nuqptrno5fjkljj49xmr0g6otoh753m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Фирӯза Муминова</title>
    <ns>0</ns>
    <id>322546</id>
    <revision>
      <id>1492758</id>
      <parentid>1486557</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T00:16:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492758</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4548" sha1="37qvbrkmqjplqdob1xmzz4lln4xfhte" xml:space="preserve">{{Сиёсатмадор
 |ном                  =Фирӯза Муминова
|номи аслӣ            =Муминова Фирӯза Исроиловна
|тасвир               = 
 |бар                  = 
 |тавсифи тасвир       = 
 |ном ҳангоми таваллуд = 
 |номи мустаъор        = 
 |таърихи таваллуд     =  29.11.1974
 |зодгоҳ               = {{Зодгоҳ|Истаравшан|Истаравшан}}, [[ҶШС Тоҷикистон]], [[ИҶШС]]
 |таърихи даргузашт    =  
 |маҳалли даргузашт    =  
 |шаҳрвандӣ            = {{Парчам|Тоҷикистон}}  
 |таҳсилот             = [[Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров]] (2012)
 |дараҷаи илмӣ         =  
 |унвонҳои илмӣ        =  
 |миллат               = тоҷик
 |эътиқод              = 
 |ҳизб                 = [[Ҳизби халқии демократии Тоҷикистон]]
 |ғояҳои асосӣ         = 
 |навъи фаъолият       = Вакили [[Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] 
 |падар                = 
 |модар                = 
 |ҳамсар               = 
 |фарзандон            = 
 |ҷоизаҳо                =  
 |соядаст              = 
 |бари соядаст         = 
 |вебгоҳ               = 
 |викианбор            = 
}}
'''Фирӯза Муминова''' (''Муминова Фирӯза Исроиловна'', тав.29 ноябри соли 1974, ш. Уротеппа (ҳоло шаҳри [[Истаравшан]]). [[ҶШС Тоҷикистон]] )  — омӯзгор, арбоби давлатии [[Тоҷикистон|тоҷик]], вакили [[Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]].
== Зиндагинома ==
* Солҳои 1992-1995-	Котиб — коргузори созмони ҷавонони шаҳри собиқ Уротеппа (ҳоло шаҳри Истаравшан).
* Солҳои 1996-1997-	Котиба — коргузори МТМУ №6 ба номи В. Чапаев шаҳри собиқ Уротеппа (ҳоло шаҳри Истаравшан).
* Солҳои 1998-2017-	Омӯзгори синфҳои ибтидоии мактаби таҳсилоти миёнаи умумии №6.
* Солҳои 2007-2012-	Донишҷӯи Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров.
* Солҳои 2017- 2022 — Мудири шуъбаи кор бо занон ва оилаи мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатии шаҳри Истаравшан.
* Аз апрели соли  2022 — Муовини раиси шаҳри Истаравшан.
*  Аз апрели соли 2020 — вакили [[Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] даъвати VI-ум мебошад.
* Аз 17 апрели 2020 — Узви Кумитаи Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба таъмини асосҳои конститутсионӣ, ҳуқуқу озодиҳои инсон, шаҳрванд ва қонуният&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://majmilli.tj/78787878787-2/|title=Мӯъминова Фирӯза Исроиловна|author=|website=www. majmilli.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2025-02-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241109233633/https://majmilli.tj/78787878787-2/|archivedate=2024-11-09}}&lt;/ref&gt;
== Ҷоизаҳо ==
* медали ҷашнии «30-солагии Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон»(2021).
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

[[Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Сиёсатмадорон аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Сиёсатмадорони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Сиёсатмадорони асри XXI]]
[[Гурӯҳ:Вакилони Маҷлиси Намояндагони Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати VI]]
[[Гурӯҳ:Занҳо-сиёсатмадорон]]
[[Гурӯҳ:Дорандагони медали ҷашнии «30-солагии Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон»]]</text>
      <sha1>37qvbrkmqjplqdob1xmzz4lln4xfhte</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ҳусния Раҷабзода</title>
    <ns>0</ns>
    <id>322549</id>
    <revision>
      <id>1492829</id>
      <parentid>1491087</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T01:39:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492829</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6792" sha1="cryrmsd1nzio7ck0q5wfx9sjd81orfz" xml:space="preserve">{{Ҳамномҳо|Ҳусния (Ҳамном)| Ҳусния}}
{{Ҳамнасабҳо |Раҷабзода (Ҳамнасаб)|Раҷабзода}}
{{Сиёсатмадор
 |ном                  = Ҳусния Раҷабзода
|номи аслӣ            = Раҷабзода Ҳусния Ҳукуматшо
|тасвир               = 
 |бар                  = 
 |тавсифи тасвир       = 
 |ном ҳангоми таваллуд = 
 |номи мустаъор        = 
 |таърихи таваллуд     =  24.06.1982
 |зодгоҳ               = {{Зодгоҳ|ноҳияи Мурғоб|ноҳияи Мурғоб}}, [[ҶШС Тоҷикистон]], [[ИҶШС]]
 |таърихи даргузашт    =  
 |маҳалли даргузашт    =  
 |шаҳрвандӣ            = {{Парчам|Тоҷикистон}}  
 |таҳсилот             = [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]] (2004) магистратураи Академияи идоракунии хидмати давлатии назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон (2011)
 |дараҷаи илмӣ         =  
 |унвонҳои илмӣ        =  
 |миллат               = тоҷик
 |эътиқод              = 
 |ҳизб                 = [[Ҳизби халқии демократии Тоҷикистон]]
 |ғояҳои асосӣ         = 
 |навъи фаъолият       = Вакили [[Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] 
 |падар                = 
 |модар                = 
 |ҳамсар               = 
 |фарзандон            = 
 |ҷоизаҳо                =  
 |соядаст              = 
 |бари соядаст         = 
 |вебгоҳ               = 
 |викианбор            = 
}}
'''Ҳусния Раҷабзода''' (''Раҷабзода Ҳусния Ҳукуматшо'', зод. 24 июни соли 1982, [[ноҳияи Мурғоб]], [[ҶШС Тоҷикистон]], [[ИҶШС]]) — омӯзгор, [[арбоби давлатӣ]]. Вакили [[Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] даъвати VI-ум ва VII. Узви Кумитаи Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба масъалаҳои иҷтимоӣ, ҳифзи сиҳатӣ, илм, маориф, фарҳанг ва сиёсати ҷавонону занон. вакили Маҷлиси вакилони халқи ноҳия Мурғоб, даъвати ҳафтум (солҳои 2025-2030). Раиси ноҳияи Мурғоб.
== Зиндагинома ==
* Солҳои 1999-2004 - Донишҷӯи Донишгоҳи миллии Тоҷикистон.
* Солҳои 2004-2006 - Омӯзгори мактаби миёнаи №14, ба номи С. Сайниев.
* Соли 2006 (06-10) - Мудири шуъбаи умумии дастгоҳи раиси [[ноҳияи Мурғоб]].
* Солҳои 2006-2007 - Сармутахассиси кор бо занон ва оилаи назди мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатии ноҳияи Мурғоб.
* Солҳои 2007-2008 - Мутахассиси бахши назорати дастгоҳи раиси ноҳияи Мурғоб.
* Соли 2008 (02-03) - Сармутахассиси бахши маъмурӣ-ҳуқуқии дастгоҳи раиси ноҳияи Мурғоб.
* Солҳои 2008-2010 - Мудири шуъбаи умумии дастгоҳи раиси [[ноҳияи Мурғоб]].
* Соли 2011 (01-12)- Магистранти он замон Донишкадаи такмили ихтисоси хидмати давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон.
* Солҳои 2011-2013-	Мудири бахши умумӣ, назорат ва муроҷиати шаҳрвандони дастгоҳи раиси [[ноҳияи Мурғоб]].
* Солҳои 2013-2020-	Муовини раиси [[ноҳияи Мурғоб]].
* Аз моҳи марти соли 2020 —	Раиси [[ноҳияи Мурғоб]].
* Аз апрели соли 2020 — вакили [[Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] даъвати VI-ум буд.
* Аз 17 апрели соли 2020 то апрели соли 2025 — Узви Кумитаи Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба ҳамоҳангсозии фаъолияи Маҷлиси миллӣ бо Маҷлиси намояндагон, ҳокимияти иҷроия, иттиҳодияҳои ҷамъиятӣ, воситаҳои ахбори омма ва робитаҳои байнипарламентӣ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://majmilli.tj/4445555-2/|title=Раҷабзода Ҳусния Ҳукуматшо|author=|website=www. majmilli.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2025-02-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240902080519/https://majmilli.tj/4445555-2/|archivedate=2024-09-02}}&lt;/ref&gt;
* Аз 11 апрели соли 2025 - Узви Кумитаи Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба масъалаҳои иҷтимоӣ, ҳифзи сиҳатӣ, илм, маориф, фарҳанг ва сиёсати ҷавонону занон.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://majmilli.tj/rajabzoda-husniya/|title=Раҷабзода Ҳусния Ҳукуматшо|author=|website=www.majmilli.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2025-07-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20251207223830/https://majmilli.tj/rajabzoda-husniya/|archivedate=2025-12-07}}&lt;/ref&gt;.
== Ҷоизаҳо == 
* медали ҷашнии «30-солагии Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон» (2021)
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

[[Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Сиёсатмадорони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Сиёсатмадорони асри XXI]]
[[Гурӯҳ:Вакилони Маҷлиси Намояндагони Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати VI]]
[[Гурӯҳ:Вакилони Маҷлиси миллии Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати VII]]
[[Гурӯҳ:Занҳо-сиёсатмадорони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Занони Тоҷикистон дар сиёсат]]
[[Гурӯҳ:Ходимони ҷамъиятии Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Дорандагони медали ҷашнии «30-солагии Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон»]]</text>
      <sha1>cryrmsd1nzio7ck0q5wfx9sjd81orfz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Карима Ҳакимова</title>
    <ns>0</ns>
    <id>322571</id>
    <revision>
      <id>1492458</id>
      <parentid>1486556</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T16:25:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492458</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4265" sha1="ay99npzkc5nhku853zwt3szwukhb28d" xml:space="preserve">{{Сиёсатмадор
 |ном                  = Карима Ҳакимова
|номи аслӣ            = Ҳакимова Карима Муқимовна
|тасвир               = 
 |бар                  = 
 |тавсифи тасвир       = 
 |ном ҳангоми таваллуд = 
 |номи мустаъор        = 
 |таърихи таваллуд     =  01.01.1967 
 |зодгоҳ               = {{Зодгоҳ|Исфара|Исфара}}, [[ҶШС Тоҷикистон]], [[ИҶШС]]
 |таърихи даргузашт    =  
 |маҳалли даргузашт    =  
 |шаҳрвандӣ            = {{Парчам|Тоҷикистон}}  
 |таҳсилот             = [[Донишгоҳи давлатии тиббии Тоҷикистон]] (1993)  
 |дараҷаи илмӣ         =  
 |унвонҳои илмӣ        =  
 |миллат               = тоҷик
 |эътиқод              = 
 |ҳизб                 = [[Ҳизби халқии демократии Тоҷикистон]]
 |ғояҳои асосӣ         = 
 |навъи фаъолият       = Вакили [[Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] 
 |падар                = 
 |модар                = 
 |ҳамсар               = 
 |фарзандон            = 
 |ҷоизаҳо                =  
 |соядаст              = 
 |бари соядаст         = 
 |вебгоҳ               = 
 |викианбор            = 
}}
'''Карима Ҳакимова''' (''Ҳакимова Карима Муқимовна'', тав. 1 январи соли 1967, ш. [[Исфара]], [[ҶШС Тоҷикистон]], [[ИҶШС]]) — [[табиб]], арбоби давлатии [[Тоҷикистон|тоҷик]], вакили [[Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]].
== Зиндагинома ==
* Солҳои  1993-2000- [[Табиб]]и навзоди шуъбаи навзодони таваллудхонаи Беморхонаи марказии шаҳри Исфара.
* Солҳои  2000-2014- Табиби бачагонаи Маркази саломатии [[Деҳоти Ворух|Ҷамоати деҳоти Ворухи]] шаҳри Исфара.
* Солҳои 2014-2022-	Сардухтури Беморхонаи  №1, Ҷамоати деҳоти Ворухи шаҳри Исфара.
* Аз октябри соли 2022 — Табиби оилавии Маркази саломатии шаҳри Исфара.
* Аз 28 марти соли 2020 — узви [[Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] даъвати шашум аз ҳавзаи интихоботии [[вилояти Суғд]] №2 интихоб гардидааст.
* Аз 17 апрели соли 2020 — Узви Кумитаи Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба масъалаҳои иҷтимоӣ, ҳифзи сиҳатӣ, илм, маориф, фарҳанг ва сиёсати ҷавонону занон.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://majmilli.tj/123123-2/|title=Ҳакимова Карима Муқимовна|author=|website=www. majmilli.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2025-02-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241012162836/https://majmilli.tj/123123-2/|archivedate=2024-10-12}}&lt;/ref&gt;
== Ҷоизаҳо == 
* медали ҷашнии «30-солагии Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон» (2021)
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

[[Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Сиёсатмадорон аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Сиёсатмадорони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Сиёсатмадорони асри XXI]]
[[Гурӯҳ:Вакилони Маҷлиси Намояндагони Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати VI]]
[[Гурӯҳ:Занҳо-сиёсатмадорон]]
[[Гурӯҳ:Дорандагони медали ҷашнии «30-солагии Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон»]]</text>
      <sha1>ay99npzkc5nhku853zwt3szwukhb28d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дилбар Одилзода</title>
    <ns>0</ns>
    <id>322579</id>
    <revision>
      <id>1492414</id>
      <parentid>1486470</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T15:00:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492414</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5759" sha1="0r92mq1knrosvzuoul20m4dffia9o1x" xml:space="preserve">{{Сиёсатмадор
 |ном                  =  Дилбар Одилзода
|номи аслӣ            = Одилзода Дилбар Раҳим
|тасвир               = 
 |бар                  = 
 |тавсифи тасвир       = 
 |ном ҳангоми таваллуд = 
 |номи мустаъор        = 
 |таърихи таваллуд     =  17.03.1972
 |зодгоҳ               = {{Зодгоҳ|Кӯлоб|шаҳри Кӯлоб}}, [[ҶШС Тоҷикистон]], [[ИҶШС]]
 |таърихи даргузашт    =  
 |маҳалли даргузашт    =  
 |шаҳрвандӣ            = {{Парчам|Тоҷикистон}}  
 |таҳсилот             = [[Донишгоҳи давлатии Кӯлоб]] (1994)  
 |дараҷаи илмӣ         =  
 |унвонҳои илмӣ        =  
 |миллат               = тоҷик
 |эътиқод              = 
 |ҳизб                 = [[Ҳизби халқии демократии Тоҷикистон]]
 |ғояҳои асосӣ         = 
 |навъи фаъолият       = Вакили [[Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] 
 |падар                = 
 |модар                = 
 |ҳамсар               = 
 |фарзандон            = 
 |ҷоизаҳо                =  
 |соядаст              = 
 |бари соядаст         = 
 |вебгоҳ               = 
 |викианбор            = 
}}
''' Дилбар Одилзода''' (''Одилзода Дилбар Раҳим'', тав. 17 марти соли 1972, [[Кӯлоб|шаҳри Кӯлоб]], [[ҶШС Тоҷикистон]], [[ИҶШС]]) — омӯзгор, арбоби давлатии [[Тоҷикистон|тоҷик]], вакили [[Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]].
== Зиндагинома ==
* Солҳои 1989-1994-	Донишҷӯи [[Донишгоҳи давлатии Кӯлоб|Донишгоҳи давлатии омӯзгории Кӯлоб]].
* Солҳои 1994-1996-	Омӯзгори мактаби таҳсилоти умумии №28, шаҳри Кӯлоб.
* Солҳои 1996-1997-	Ҷонишини директори мактаби таҳсилоти умумии №28, шаҳри Кӯлоб.
* Солҳои 1997-2004-	Директори мактаби таҳсилоти умумии №15, шаҳри Кӯлоб.
* Солҳои 2004-2006-	Мураббии кӯдакистони №18, ноҳияи Синои шаҳри Душанбе.
* Солҳои 2006-2009-	Мураббии кӯдакистони №126, ноҳияи Фирдавсии шаҳри Душанбе.
* Солҳои 2009-2010-	Мудири кӯдакистони №127,  ноҳияи Фирдавсии шаҳри Душанбе.
* Солҳои 2010-2011-	Муовини мудири шуъбаи маорифи ноҳияи Фирдавсии  шаҳри Душанбе.
* Соли 2011 (02-12)- Мутахассиси пешбар ва муовини Раёсати кадрҳо ва корҳои махсуси Вазорати маориф  ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон.
* Солҳои 2011-2015-	Мудири шуъбаи маорифи ноҳияи Шоҳмансури шаҳри Душанбе.
* Солҳои 2015-2017-	Мудири шуъбаи маорифи ноҳияи Синои шаҳри Душанбе.
* Солҳои  2017-2018- Муовини аввали директори муассисаҳои давлатии «Маркази ҷумҳуриявии таҳсилоти  иловагии  Вазорати маориф  ва  илми  Ҷумҳурии Тоҷикистон».
* Солҳои  2018-2020- Директори муассисаи давлатии таълимии «Мактаби президентӣ барои хонандагони болаёқат дар шаҳри Кӯлоб».
* Солҳои 2020-2021-	Муовини  раиси  шаҳри  Кӯлоб.
* Соли 2022 (01-02)- Директори Коллеҷи омӯзгории шаҳри Турсунзода.
* Аз 21 феврали соли 2022 —	Муовини Раиси шаҳри Душанбе.
* Аз 28 марти соли 2020 узви Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати шашум аз ҳавзаи интихоботии вилояти Хатлон №3 интихоб гардидааст,
* Аз 17 апрели соли 2020 —	Узви Кумитаи Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба масъалаҳои иҷтимоӣ, ҳифзи сиҳатӣ, илм, маориф, фарҳанг ва сиёсати ҷавонону занон.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://majmilli.tj/500400-2/|title=Одилзода Дилбар Раҳим|author=|website=www. majmilli.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2025-02-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240826234415/https://majmilli.tj/500400-2/|archivedate=2024-08-26}}&lt;/ref&gt;
== Ҷоизаҳо == 
* [[медали «Хидмати шоиста»]] (2021)
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

[[Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Сиёсатмадорон аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Сиёсатмадорони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Сиёсатмадорони асри XXI]]
[[Гурӯҳ:Вакилони Маҷлиси Намояндагони Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати VI]]
[[Гурӯҳ:Занҳо-сиёсатмадорон]]
[[Гурӯҳ:Дорандагони медали Хидмати шоиста]]</text>
      <sha1>0r92mq1knrosvzuoul20m4dffia9o1x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мусо Мирзозода</title>
    <ns>0</ns>
    <id>322644</id>
    <revision>
      <id>1492580</id>
      <parentid>1486487</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T18:57:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492580</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4010" sha1="jr16bojv902c686tfp2tmo0cax4easp" xml:space="preserve">{{Сиёсатмадор
 |ном                  = Мусо Мирзозода
|номи аслӣ            = Мирзозода Мусо Одинамуҳамад
|тасвир               = 
 |бар                  = 
 |тавсифи тасвир       = 
 |ном ҳангоми таваллуд = 
 |номи мустаъор        = 
 |таърихи таваллуд     =  22.05.1977
 |зодгоҳ               = {{Зодгоҳ| ноҳияи Ишкошим | ноҳияи Ишкошим}}, [[ҶШС Тоҷикистон]], [[ИҶШС]]
 |таърихи даргузашт    =  
 |маҳалли даргузашт    =  
 |шаҳрвандӣ            = {{Парчам|Тоҷикистон}}  
 |таҳсилот             =  [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]] (2001)
|дараҷаи илмӣ         =  
 |унвонҳои илмӣ        =  
 |миллат               =  тоҷик
 |эътиқод              = 
 |ҳизб                 = [[Ҳизби халқии демократии Тоҷикистон]]
 |ғояҳои асосӣ         = 
 |навъи фаъолият       = узви [[Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]]
 |падар                = 
 |модар                = 
 |ҳамсар               = 
 |фарзандон            = 
 |ҷоизаҳо            = Медали 10-солагии Қувваҳои Мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Медали «Хидмати Шоиста»   
 |соядаст              = 
 |бари соядаст         = 
 |вебгоҳ               = 
 |викианбор            = 
}}

'''Мусо Мирзозода''' (''Мирзозода Мусо Одинамуҳамад'' тав. 22 майи соли 1977, [[ноҳияи Ишкошим]], [[ҶШС Тоҷикистон]], [[ИҶШС]]) – ҳуқуқшинос, узви [[Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]].
== Зиндагинома ==
* Солҳои 1998-1999-	Нозири нозироти андоз дар ноҳияи Ишкошим.
* Солҳои 1999-2005-	Мутахассиси таҳлилӣ – ҳисоботии нозироти андози ноҳияи Ишкошим.
* Солҳои 2005-2011-	Сардори нозироти андози ноҳияи Ишкошим.
* Солҳои 2011-2019-	Муовини аввали раиси ноҳияи Ишкошим.
* Аз августи соли 2019 — Раиси [[ноҳияи Ишкошим]].
* Аз 28 марти соли 2020 — узви Маҷлиси Миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати шашум аз ҳавзаи интихоботии [[Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон]] №1 интихоб шудааст.
* Аз 17 апрели соли 2020 — Узви Кумитаи Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба таъмини асосҳои конститутсионӣ, ҳуқуқу озодиҳои инсон, шаҳрванд ва қонуният
&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://majmilli.tj/1018-2/|title=Абдураҳмонзода Саидбурҳони Саидраҳмон|author=|website=www. majmilli.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2020-04-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200427190339/http://majmilli.tj/1018-2/|archivedate=2020-04-27}}&lt;/ref&gt;

== Ҷоизаҳо ==
Бо [[медали «Хидмати шоиста»]] сарфароз гардонида шудааст.
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

[[Гурӯҳ:Сиёсатмадорони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Сиёсатмадорон аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Вакилони Маҷлиси миллии Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати V]]
[[Гурӯҳ:Дорандагони медали Хидмати шоиста]]</text>
      <sha1>jr16bojv902c686tfp2tmo0cax4easp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мурод Шукурзода</title>
    <ns>0</ns>
    <id>322658</id>
    <revision>
      <id>1492579</id>
      <parentid>1486575</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T18:54:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492579</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6332" sha1="njbf0xoaognx1zglo64hv8ukki7clnh" xml:space="preserve">{{Сиёсатмадор
 |ном                  = Мурод Шукурзода
|номи аслӣ            = Шукурзода Мурод Ҷӯра
|тасвир               = 
 |бар                  = 
 |тавсифи тасвир       = 
 |ном ҳангоми таваллуд = 
 |номи мустаъор        = 
 |таърихи таваллуд     =  20.08.1965
 |зодгоҳ               = {{Зодгоҳ| Панҷакент|шаҳри Панҷакент }}, [[ҶШС Тоҷикистон]], [[ИҶШС]]
 |таърихи даргузашт    =  
 |маҳалли даргузашт    =  
 |шаҳрвандӣ            = {{Парчам|Тоҷикистон}}  
 |таҳсилот             = [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон ]] (1995) 
|дараҷаи илмӣ         =  
 |унвонҳои илмӣ        =  
 |миллат               =  тоҷик
 |эътиқод              = 
 |ҳизб                 = [[Ҳизби халқии демократии Тоҷикистон]]
 |ғояҳои асосӣ         = 
 |навъи фаъолият       = узви [[Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]]
 |падар                = 
 |модар                = 
 |ҳамсар               = 
 |фарзандон            = 
 |ҷоизаҳо            =    
 |соядаст              = 
 |бари соядаст         = 
 |вебгоҳ               = 
 |викианбор            = 
}}

'''Мурод Шукурзода''' (''Шукурзода Мурод Ҷӯра'', тав. 20 августи соли 1965, [[Панҷакент|шаҳри Панҷакент]], [[ҶШС Тоҷикистон]], [[ИҶШС]] – омӯзгор, узви [[Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]].
== Зиндагинома ==
* Солҳои 1982-1987-	Донишҷӯи Омӯзишгоҳи омӯзгории шаҳри Панҷакент.
* Солҳои 1984-1986-	Хизмат дар сафи Қувваҳои мусаллаҳи ИҶШС.
* Солҳои 1987-1989-	Омӯзгори муассисаи таҳсилоти миёнаи умумии №2, ноҳияи Қумсангир.
* Солҳои 1989-1995-	Донишҷӯи Донишгоҳи миллии Тоҷикистон.
* Солҳои 1989-1995-	Омӯзгори муассисаи таҳсилоти миёнаи умумии №9, деҳаи Ёрӣ, шаҳри Панҷакент.
* Солҳои 1995-1996-	Ҷонишини директор оид ба таълими муассисаи таҳсилоти миёнаи умумии №9, деҳаи Ёрӣ, шаҳри Панҷакент.
* Солҳои 1996-2000-	Муовини раиси Ҷамоати деҳоти Ёрӣ, шаҳри Панҷакент.
* Солҳои 2000-2001-	Раиси Ҷамоати деҳоти Ёрӣ, шаҳри Панҷакент.
* Солҳои 2001-2002-	Котиби масъули комиссияи ҳифзи ҳуқуқи кӯдаки мақомоти иҷроияи маҳаллии ҳокимияти давлатии шаҳри Панҷакент.
* Солҳои 2002-2006-	Мудири шуъбаи назорати дастгоҳи раиси шаҳри Панҷакент.
* Солҳои 2006-2007-	Мудири шуъбаи масоили иҷтимот – фарҳангӣ ва робита бо ҷомеаи дастгоҳи раиси шаҳри Панҷакент.
* Солҳои 2007-2009-	Мудири шуъбаи назорати сифати таълими Коллеҷи тиббии шаҳри Панҷакент.
* Солҳои 2009-2010-	Сармутахассиси бахш оид ба  танзими анъана ва ҷашну маросимҳои миллии мақомоти иҷроияи маҳаллии ҳокимияти давлатии шаҳри Панҷакент.
* Солҳои 2010-2011-	Мутахассиси  шуъбаи ташкилӣ ва кор бо кадрҳои дастгоҳи раиси шаҳри Панҷакент.
* Солҳои 2011-2013-	Мудири шуъбаи умумӣ, назорат ва муроҷиатҳои шаҳрвандони дастгоҳӣ раиси шаҳри Панҷакент.
* Солҳои 2013-2015-	Мудири шуъбаи ташкилӣ ва кор бо кадрҳои дастгоҳи раиси шаҳри Панҷакент.
* Аз соли 2015 —	Раиси Кумитаи иҷроияи [[Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистон]] дар шаҳри [[Панҷакент]].
* Аз 28 марти соли 2020 — узви Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати шашум аз ҳавзаи интихоботии вилояти Суғд №2 интихоб гардидааст.
* Аз 17 апрели соли 2020 — Узви Кумитаи Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба ҳамоҳангсозии фаъолияи Маҷлиси миллӣ бо Маҷлиси намояндагон, ҳокимияти иҷроия, иттиҳодияҳои ҷамъиятӣ, воситаҳои ахбори омма ва робитаҳои байнипарламентӣ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://majmilli.tj/02020202022222-2/|title=Шукурзода Мурод Ҷӯра|author=|website=www. majmilli.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2025-02-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240902080353/https://majmilli.tj/02020202022222-2/|archivedate=2024-09-02}}&lt;/ref&gt;
== Ҷоизаҳо ==
Бо Медали ҷашнии «30-солагии Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон» аз 23 июли соли 2021 сарфароз гардонида шудааст.
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
[[Гурӯҳ:Сиёсатмадорони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Сиёсатмадорон аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Вакилони Маҷлиси миллии Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати VI]]
[[Гурӯҳ:Дорандагони медали ҷашнии «30-солагии Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон»]]</text>
      <sha1>njbf0xoaognx1zglo64hv8ukki7clnh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Раҳимҷон Муқимӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>322756</id>
    <revision>
      <id>1492661</id>
      <parentid>1486533</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T21:22:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492661</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4433" sha1="n6xh4u83chn59ocjkie0qozc2qxsxwx" xml:space="preserve">{{Ҳамномҳо|Муқимӣ (Ҳамном)| Муқимӣ}}
{{Ҳамнасабҳо |Набизода (Ҳамнасаб)|Набизода}}
{{Сиёсатмадор
 |ном                  = Муқимӣ Набизода
|номи аслӣ            = Муқимӣ Раҳимҷон Набизода
|тасвир               = 
 |бар                  = 
 |тавсифи тасвир       = 
 |ном ҳангоми таваллуд = 
 |номи мустаъор        = 
 |таърихи таваллуд     =  26.06.1962     
 |зодгоҳ               = {{Зодгоҳ|ноҳияи Рашт|ноҳияи Рашт}}, [[ҶШС Тоҷикистон]], [[ИҶШС]]
 |таърихи даргузашт    =  
 |маҳалли даргузашт    =  
 |шаҳрвандӣ            = {{Парчам|Тоҷикистон}}  
 |таҳсилот             =  [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]] (1984)
 |дараҷаи илмӣ         =  
 |унвонҳои илмӣ        =  
 |миллат               = тоҷик
 |эътиқод              = 
 |ҳизб                 = [[Ҳизби халқии демократии Тоҷикистон]]
 |ғояҳои асосӣ         = 
 |навъи фаъолият       = Вакили [[Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] 
 |падар                = 
 |модар                = 
 |ҳамсар               = 
 |фарзандон            = 
 |ҷоизаҳо                =  
 |соядаст              = 
 |бари соядаст         = 
 |вебгоҳ               = 
 |викианбор            = 
}}
'''Муқимӣ Набизода''' (''Муқимӣ Раҳимҷон Набизода'' тав. [[26 июн]]и [[соли 1962]], [[ноҳияи Рашт]]) — арбоби давлатии [[Тоҷикистон|тоҷик]], вакили [[Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]].
== Зиндагинома ==
* Солҳои 1984-1986-	Иқтисодчии Раёсати хоҷагии қишлоқи Кумитаи   иҷроияи  ҳокимияти давлатии ноҳияи Ғарм (ҳоло ноҳияи Рашт).
* Солҳои 1986-1990-	Мутахассиси пешбар оид ба назорат ва тафтишоти иттиҳодияи агросаноатии ноҳияи Ғарм (ҳоло ноҳияи Рашт).
* Солҳои 1990-1992-	Нозири Кумитаи назорати халқии ноҳияи Ғарм (ҳоло ноҳияи Рашт).
* Солҳои 1992-1994-	Нозири давлатии нозироти андози ноҳияи Ғарм (ҳоло ноҳияи Рашт).
* Солҳои 1994-2005-	Директори совхози «Тагоба»-и ноҳияи Рашт.
* Солҳои 2005-2012-	Cардори раёсати молияи ноҳияи Рашт.
* Соли 2012 (02-06) — Муовини раиси ноҳияи Рашт.
* Солҳои 2012-2019-	Муовини якуми раиси ноҳияи Рашт.
* Солҳои 2019-2020-	Иҷрокунандаи вазифаи раиси ноҳияи Рашт.
* Аз 7 апрели соли  2020 — Раиси [[ноҳияи Рашт]].
* Аз 28 марти соли 2020 — узви Маҷлиси Миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати шашум аз ҳавзаи интихоботии шаҳру ноҳияҳои тобеи ҷумҳурӣ №5 интихоб шудааст.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://majmilli.tj/123123123-2/|title=Муқимӣ Раҳимҷон Набизода|author=|website=www. majmilli.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2025-02-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250215140830/https://majmilli.tj/123123123-2/|archivedate=2025-02-15}}&lt;/ref&gt;
== Ҷоизаҳо ==
*  [[Ордени Дӯстӣ]] (2000)
* [[медали «Хидмати шоиста»]] (2022)
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

[[Гурӯҳ:Сиёсатмадорон аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Сиёсатмадорони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Сиёсатмадорони асри XXI]]
[[Гурӯҳ:Вакилони Маҷлиси Намояндагони Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати VI]]
[[Гурӯҳ:Дорандагони медали Хидмати шоиста]]</text>
      <sha1>n6xh4u83chn59ocjkie0qozc2qxsxwx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ясавия</title>
    <ns>0</ns>
    <id>322783</id>
    <revision>
      <id>1492803</id>
      <parentid>1428281</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T01:18:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492803</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4215" sha1="6p72699tmktqglq32hnj89ba5ayg6fh" xml:space="preserve">'''Ясавия''' — тариқаи суфиён аст, ки [[Аҳмади Ясавӣ]] бунёд кардааст. Дар байни туркзабонҳои Осиёи Миёна паҳн гардидаст.

== Доктрина ==
Аҳмад Ясавӣ устоди саввуми таъриқаи [[Хоҷагон|Хоҷагон (Ховаҷагон)]] ва вориси [[Юсуфи Ҳамадонӣ]] буд. Тафовут байни тариқаи ясавия аз як шохаи дигари Хоҷагон, яъне тақдири [[нақшбандия]], пойбандӣ ба зикри Ҷалӣ (Ҷаҳрӣ), яъне «зикри баланд» аст &lt;ref&gt;{{Статья|автор=Абдулло С.|заглавие=Познавая себя и Бога|оригинал=|ссылка=http://www.safarabdulloh.kz/img/articles/Misl.pdf|автор издания=|издание=Мысль|тип=Журнал|место=Алма-Ата|издательство=|год=2008|выпуск=|том=|номер=3|страницы=90-91|isbn=|issn=|DOI=|bibcode=|arxiv=|pmid=|язык=ru|ref=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150123030710/http://www.safarabdulloh.kz/img/articles/Misl.pdf|archivedate=2015-01-23}}&lt;/ref&gt;.

Роҳи камолоти Ясавӣ аз 4 марҳилаи асосӣ иборат:

# [[Шариат]]
# [[Тариқат]]
# [[Ҳақиқат]]
# [[Маърифат]], яъне шинохти комил ва мутлақи ҳастӣ ва дарки асрори олами илоҳӣ, нопадид шудан дар Худо.


Халифаҳои маъруфи таъриқаи Ясавия: Мансур Ато, Саид Ато Хоразмӣ, Сулаймон Ато Боқирғонӣ, Абдулмалик Ато, Тоҷхоҷа ва писараш Занги Ато, Узун Ҳасан Ато, Сайид Ато, Садр Ато, Бадр Ато буданд.

== Силсила ==

=== Силсила пеш аз Аҳмад Ясавӣ ===

# [[Муҳаммад|Паёмбар Муҳаммад]]
# [[Абубакри Сиддиқ]]
# [[Салмони Форсӣ]]
# Қосим бин Муҳаммад
# [[Ҷаъфари Содиқ]]
# [[Боязиди Бастомӣ]]
# [[Абулҳасан Ҳарконӣ]]
# [[Абуали Фармади]]
# [[Юсуфи Ҳамадонӣ]]
# Абдулло Веркӣ аз Хоразм
# Муҳаммад Ҳасан бин Ҳусайн ал-Андакӣ (ваф. [[Соли 1157|1157]] )
# [[Аҳмади Ясавӣ]]

=== Силсила аз Аҳмад Ясавӣ ===
# [[Аҳмади Ясавӣ]]
# Ҳаким-ата Сулаймон Бақирғанӣ
# Ямин-Ато
# Шайх Алишайх
# Занги-Ато
# Сайид-ато
# Мавдуд Шайх
# Шайх Ҳодим
# Шайх [[Ҷамолиддин Азизон]]
# Шайх Худойдод Валӣ
# Али Шайх
# Қосим Шайх
# Пирим Шайх
# Олим Шайх (номи пурра — Ҳазрати Азизон Олим Шайх, муаллифи китоби машҳури «Ламаҳот»)
# Мавлоно [[Имлои Бухороӣ|Эшони Имло]]
# [[Турамурод Сӯфӣ]]

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}

== Адабиёт ==

* {{Статья|автор=Санан Мехти|заглавие=Путь Ясави и его роль в развитии ислама в Центральной Азии|оригинал=|ссылка=http://www.lib.csu.ru/vch/101/150.pdf|автор издания=|издание=Вестник Челябинского государственного университета|тип=журнал|место=Челябинск|издательство=|год=2007|выпуск=|том=|номер=23|страницы=150-159|isbn=|issn=|DOI=|bibcode=|arxiv=|pmid=|язык=ru|ref=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304202017/http://www.lib.csu.ru/vch/101/150.pdf|archivedate=2016-03-04}}

== Пайвандҳо ==

* [https://web.archive.org/web/20200426084733/http://www.tyurk.ru/file4_24.shtm Дар бораи Хоҷа Аҳмад Ясавӣ]

[[Гурӯҳ:Тариқатҳо]]
[[Гурӯҳ:Истилоҳоти исломӣ]]
[[Гурӯҳ:Ясавия]]</text>
      <sha1>6p72699tmktqglq32hnj89ba5ayg6fh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мнемоника</title>
    <ns>0</ns>
    <id>322871</id>
    <revision>
      <id>1492569</id>
      <parentid>1483053</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T18:41:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492569</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8389" sha1="f1fhb6tmbp9qozboaxua0tamden3zo1" xml:space="preserve">'''Мнемоника''' ({{Lang-grc|μνημονικόν}} — ''санъати дар хотир нигоҳ доштан''), '''мнемотехника''' — маҷмӯи усулҳои махсус ва тарзи [[Хотира (жанри бадеӣ)|дар хотир нигоҳ доштани]] иттилооти зарурӣ ва ҳаҷми [[Хотира (жанри бадеӣ)|хотираро]] тавассути ташкили [[ассотсиатсия (равоншиносӣ)]] зиёд ва васеъ мекунад.
[[Акс:Month_-_Knuckles_(ru).svg|мини|320x320пкс|Қоидаи мнемоникӣ барои дар хотир нигоҳ доштани шумораи рӯзҳо дар як моҳ бо истифода аз [[Ангушт|ангуштони худ]].]]

Мнемоника ба [[асотири Юнони Қадим]] олиҳаи хотира — [[Мнемосина]] алоқаманд аст.

== Усулҳо ==

=== Алифбои рақамӣ ===
Моҳияти он дар он аст, ки ба ҳар як рақам ҳарфҳои ҳамсадо таъин карда мешавад. Якчанд чунин алифбо маълум аст.

* '''0''' — ҳарфҳои '''H''' ва '''Л''' дар калимаи «'''Н''' o '''Л»''' ё ҳарфи '''X''' — салиб, набудани арзиши ададӣ.
* '''1''' — '''Р''' аз калимаи «'''Раз'''» ё ҳарфи '''К''', ки аз рақами 1 ба осонӣ кашида мешавад.
* '''2''' — '''D''' — «Д'''вa»'''
* '''3''' — '''T''' аз «'''Три'''», ё '''З''' — 
* '''4''' — '''Ч''' аз вожаи « '''Чор''' »'''Ж'''  ҳарфи '''Ц''', ки шабоҳат дорад.
* '''5''' — '''P''' — &quot; '''панҷ''' &quot; аз рӯи шабоҳати садо ё '''В''' аз рӯи намуди зоҳирӣ.
* '''6''' — '''Ш''' — “ '''Ш''' аст” ё '''Щ (''' инчунин дар асоси шабоҳати садо).
* '''7''' — '''С''' — « '''Хафт''' ».
* '''8''' - '''В''' - &quot; '''В''' ҳашт&quot; ё аз ҷиҳати садо ба '''F''' монанд.
* '''9''' - '''М''' аз калимаи « '''М''' ного», зеро 9 адади калонтарин аст.

== Мусобиқаҳои хотира ==
Аз соли 1991 инҷониб Чемпионати ҷаҳон оид ба хотира гузаронида мешавад. Дар аввал, ки дар Лондон баргузор шуд, бритониёӣ Доминик О'Брайен пирӯз шуд. Ҳоло дар 30 кишвари ҷаҳон мусобиқаҳо аз рӯи фанҳои зерин баргузор мешаванд: тасвирҳои абстрактӣ, калимаҳо, номҳо ва чеҳраҳо, кортҳо бо суръат, пайдарпайии кортҳо дар як соат, рақамҳо бо суръат, рақамҳо дар як соат, рақамҳои дуӣ бо суръат, санаҳои таърихӣ, рақамҳои шунидаро гуфтан ва ғайра{{Sfn|Матвеев, Станислав|2013|страницы=137}}.

== Дар адабиёт ==

* «Мнемон» — як ҳикояи кӯтоҳи фантастикии Роберт Шекли соли 1971.

== Ҳамчунин нигаред ==

* [[Тафаккури визуалӣ]]
* [[Тафаккури тасвирӣ]]
* [[Формулаи эпикӣ]]
* [[Объектҳо дар HTML]]
* [[Кипу]]

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{БСЭ3|Мнемоника}}
* {{БСЭ3|Мнемотехника}}
* Мнемотехника // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.
* {{Книга||автор=Денис Букин|заглавие=Развитие памяти по методике спецслужб|издательство=[[Альпина Паблишер]]|год=2014|место=М.|страниц=486|isbn=978-5-9614-4730-9}}
* ''Дёмин Р. Н.'' Танец как форма философствования и мнемотехники. //Философия — Детям. Человек среди людей: Материалы Второй Международной Научно-практической конференции. 25-28 мая 2006 г. — М., 2006. — С. 98—100.
* С.&amp;amp;nbsp;А.&amp;amp;nbsp;Гарибян. Школа памяти. Суперактивизация памяти через возрождение эмоций. — М.: Цицеро, 1992. — 64 с. — ISBN 5-8286-0017-6.
* [http://mnemotexnika.narod.ru/uchebnik.htm Козаренко В. А. Учебник мнемотехники, 2002, электронная публикация]
* ''Авшарян Г. Э. ''. [https://web.archive.org/web/20100429092534/http://www.fb2lib.net.ru/read_online/98789 Суперпамять. Проверенный тренинг для школьника]. — М.: АСТ, Прайм-Еврознак, АСТ Москва, ВКТ, 2008. — 224 с. — 4000 экз. — ISBN 978-5-226-00682-1.
* {{Книга|автор=Станислав Матвеев|заглавие=Феноменальная память. Методы запоминания информации|издательство=[[Альпина Паблишер]]|год=2013|место=М.|страниц=160|isbn=978-5-9614-1876-7|ref=Матвеев, Станислав}}
* Оакли Б. Думай как математик: Как решать любые задачи быстрее и эффективнее / Пер. с англ. — М.: Альпина Паблишер, 2015. — ISBN 978-5-9614-3080-6.
* ''Леонтьев&amp;amp;nbsp;А.&amp;amp;nbsp;Н.'' Развитие памяти. — М.-Л., 1931.

== Пайвандҳо ==
* [http://www.gramota.ru/class/memos/?page=2 Хофиз ба забони русй]
* [http://mnemotexnika.narod.ru В. Козаренко «Мнемотехника: ёддошт дар асоси тафаккури визуалӣ»]
* [http://samvel.ru/stp/metodika/ Мактаби муаллифии Самвел Гарибян]
* [http://psylib.org.ua/books/yates02/index.htm Фрэнсис Йейтс Санъати хотира]
* [http://chemworld.narod.ru/uchitel/mnemonic.html Маҷмӯаи қоидаҳои мнемоникӣ барои химия]
* [http://zapominalki.ru Mnemonics барои калимаҳои англисӣ] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20240624154352/http://zapominalki.ru/ |date=2024-06-24 }}
* [http://www.mnemonica.ru/ Мнемоника.] [http://www.mnemonica.ru/ EN — омӯзиши хотира]
* [https://web.archive.org/web/20240921043442/https://remember-all.ru/ Омӯзиш ва рушди хотира]
* [http://stepanov.lk.net/mnemo/mnemoar.html Мақолаҳо дар бораи ёддоштҳо ва одамони муқобил] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20210610082907/http://stepanov.lk.net/mnemo/mnemoar.html |date=2021-06-10 }}
* [https://ksw.net.ua/mnemonyka-yskusstvo-zapomynanyya/ Мнемоника: Санъати хотира] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20250220052632/https://ksw.net.ua/mnemonyka-yskusstvo-zapomynanyya/ |date=2025-02-20 }}
* [http://ctac.livejournal.com/7508.html Хурмои сабзӣ, фазанҳо, доираҳо ва шимҳои Пифагор (ё маҷмӯи ибораҳои ҷолиб)] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20250220054136/https://ctac.livejournal.com/7508.html |date=2025-02-20 }} . Якчанд забонҳои олмонӣ, англисӣ ва фаронсавӣ мавҷуданд.
* [http://schatzwort.blogspot.de/ schatz-wort] Истифодаи дастгоҳҳои мнемоникӣ барои ба ёд овардани калимаҳои олмонӣ.
* [http://brainoff.ru/tehniki.htm Усулҳои дар хотир нигоҳ доштани маълумот] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20190927132903/http://brainoff.ru/tehniki.htm |date=2019-09-27 }}

[[Гурӯҳ:Хотира]]
[[Гурӯҳ:Усулҳои таълим]]</text>
      <sha1>f1fhb6tmbp9qozboaxua0tamden3zo1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дарёҳои Эрон</title>
    <ns>0</ns>
    <id>323548</id>
    <revision>
      <id>1492411</id>
      <parentid>1469831</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T14:51:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492411</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2232" sha1="f5jgvtstlw27kipqqa6gq81zhbg2lls" xml:space="preserve">Дар байни дарёҳои [[Эрон]] танҳо дар [[Карун (дарё)|Карун]] киштӣ ҳаракат карда метавонад. Қариб [[Дарё|дарёи]] калон нест ({{Lang-fa|رود}}, ''rud'') ба 1000 км намерасад (дарёи Ҳилманд калонтарин маҳсуб мешавад, вале бештари маҷрои он аз қаламрави [[Афғонистон]] мегузарад). Номи баъзе дарёҳо пасвандҳои турки доранд ''-чай'' ({{Lang-az|Çay}}: [[дарё]]). Аз сабаби иқлими биёбон дар тобистон дарёҳои хурд хушк мешаванд. Дарёҳо ё ба [[Баҳри Хазар]] ё ба [[Халиҷи Форс]] мерезанд (аксар вақт тавассути системаҳои обии [[Байнаннаҳрайн]]).

== Феҳристи дарёҳои калонтарин ==
{| class=&quot;standard sortable&quot;
!Дарё
! Дарозӣ, км
! Резишгоҳ
|-
| [[Карун (дарё)|Карун]]
| 890
| [[Шаттул-Араб]]
|-
| Керче
| 870
| [[Даҷла]]
|-
| [[Сафедрӯд]]
| 720
| [[Баҳри Хазар]]
|-
| [[Атрак]] *
| 669
| [[Баҳри Хазар]]
|-
| Дес
| 515
| [[Карун (дарё)|Карун]]
|-
| Заб хурд *
| 456
| [[Даҷла]]
|-
| Сеймер
| 417
| [[Карун (дарё)|Карун]]
|-
| Зайендеруд
| 400
| Гавхунй
|-
| Кешефруд
| 260
| [[Ҳарӣ Рӯд (дарё)|Ҳарӣ Рӯд]]
|-
| [[Гургонрӯд]]
| 251
| [[Баҳри Хазар]]
|}

== Пайвандҳо ==
* [https://web.archive.org/web/20210624234921/https://iranianholiday.com/ru/%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B8-%D0%B2-%D0%B8%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B5/ Дарёҳо дар Эрон]
* [http://www.gecont.ru/articles/geo/iran.htm Географияи Эрон: релеф, иклим, ахолй, олами набототу хайвонот] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20250327165429/http://gecont.ru/articles/geo/iran.htm |date=2025-03-27 }}

[[Гурӯҳ:Дарёҳои Эрон]]
[[Гурӯҳ:Феҳристи дарёҳо аз рӯи кишвар]]</text>
      <sha1>f5jgvtstlw27kipqqa6gq81zhbg2lls</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Файзулло Қосимӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>323608</id>
    <revision>
      <id>1492747</id>
      <parentid>1486564</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T23:51:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492747</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5769" sha1="9e95kcjoqysnjhe0zxm25fgg1s2vvpb" xml:space="preserve">{{Сиёсатмадор
 |ном                  = 
 |номи аслӣ            = Файзулло Қосимӣ
 |тасвир               = 
 |бар                  = 
 |тавсифи тасвир       = 
 |ном ҳангоми таваллуд = 
 |номи мустаъор        = 
 |таърихи таваллуд     = 2.02.1966 
 |зодгоҳ               = {{Зодгоҳ|шаҳри Хуҷанд |шаҳри Хуҷанд }}, [[ҶШС Тоҷикистон]], [[ИҶШС]]
 |таърихи даргузашт    =  
 |маҳалли даргузашт    =  
 |шаҳрвандӣ            = {{Парчам|Тоҷикистон}}  
 |таҳсилот             =Донишкадаи муҳандисони ирригатсия ва механиконии хоҷагии қишлоқи шаҳри Тошканд (1987), [[Донишгоҳи давлатии ҳуқуқ, бизнес ва сиёсати Тоҷикистон]]
 |дараҷаи илмӣ         = 
 |унвонҳои илмӣ        = 
 |миллат               = тоҷик
 |эътиқод              = 
 |ҳизб                 = [[Ҳизби халқии демократии Тоҷикистон]]
 |ғояҳои асосӣ         = 
 |навъи фаъолият       = вакили  [[Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] 
 |падар                = 
 |модар                = 
 |ҳамсар               = 
 |фарзандон            = 
 |ҷоизаҳо            = {{медали Хидмати шоиста}}
 |соядаст              = 
 |бари соядаст         = 
 |вебгоҳ               = 
 |викианбор            = 
}}

''' Файзулло Қосимӣ''' ([[2 феврал]]и соли  соли [[1966]], [[шаҳри Хуҷанд]], [[ҶШС Тоҷикистон]]) — вакили [[Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] даъвати  VII.&lt;ref name=&quot;Файзулло Қосимӣ&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.parlament.tj/deputats/66|title=Файзулло Қосимӣ|author=|website=www.parlament.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2025-03-18|archivedate=2023-06-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230601190801/https://www.parlament.tj/deputats/66}}&lt;/ref&gt;

== Зиндагинома ==
Фаъолияти кориашро аз солҳои 1987-1992 ба ҳайси муҳандис-заминсоз дар филиали Институти лоиҳакашии «Тоҷикгипрозем»-и шаҳри Хуҷанд оғоз  кардааст;

* Солҳои 1992-1996 — Сармутахассиси гуруҳи худмаблағгузори шуъбаи заминистифодабарӣ ва заминсозии Ҳукумати шаҳри [[Хуҷанд]];
* Солҳои 1996-1999 — Раиси кумитаи захираҳои замин ва заминсозии шаҳри Хуҷанд;
* Солҳои 1999-2005 — Раиси кумитаи захираҳои замин ва заминсозии [[ноҳияи Бобоҷон Ғафуров]];
* Солҳои 2005-2006 — Муовини аввали раиси кумитаи заминсозии [[вилояти Суғд]];
* Солҳои 2006-2010 — Раиси кумитаи заминсозии вилояти Суғд;
* Солҳои 2011-2014 — Сардори Сарраёсати кишоварзии вилояти Суғд;
* Соли 2015 — Директори намояндагии КВД «Бақайдгирии молу мулки ғайриманқул» Ҷумҳурии Тоҷикистон дар вилояти Суғд;
* Солҳои 2015-2016 — Раиси кумитаи идораи замини ноҳияи Ҷаббор Расулов;
* Соли 2016-2021 —  Муовини якуми раиси [[ноҳияи Ҷаббор Расулов]] фаъолият намудааст.
* 8 апрели соли 2020 —  вакили Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон (даъвати VI) интихоб гардидааст.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.parlament.tj/deputats/66|title=Файзулло Қосимӣ|author=|website=www.parlament.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2025-03-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230601190801/https://www.parlament.tj/deputats/66|archivedate=2023-06-01}}&lt;/ref&gt;
* 
== Ҷоизаҳо ==
Бо фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 3 июли соли 2010, таҳти №900 рутбаи тахассусии мушовири давлатии дараҷаи 3 дода шудааст.

* Соли 2019 ба мукофоти давлати [[медали «Хидмати шоиста»]] сарфароз гардидааст.
* Соли 2021 ба мукофоти давлати медали ҷашнии «30-солагии Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон» сарфароз гардидааст.&lt;ref name=&quot;Файзулло Қосимӣ&quot;/&gt;
== Нигаред низ ==
* [[Вакили Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]]

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

[[Гурӯҳ:Сиёсатмадорони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Сиёсатмадорон аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Вакилони Маҷлиси Намояндагони Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати VI]]
[[Гурӯҳ:Дорандагони медали ҷашнии «30-солагии Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон»]]</text>
      <sha1>9e95kcjoqysnjhe0zxm25fgg1s2vvpb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Файзалӣ Идизода</title>
    <ns>0</ns>
    <id>323657</id>
    <revision>
      <id>1492745</id>
      <parentid>1488149</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T23:50:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492745</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8355" sha1="1ashyjk827yn4sxdpr6ptjxsh08xmd8" xml:space="preserve">{{Ходими давлатӣ
|ном                  =  
|номи аслӣ            = Идизода Файзалӣ Фузайлшо
|тартиб               = 4
|тасвир              = 
|бар                  = 
|вазифа               = Раиси [[Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]]
|парчам               = Flag of Tajikistan.svg
|аввалдавр            = 
|охирдавр             = 
|пешгузашта           = [[Маҳмадтоир Зокирзода]] 
|ҷонишин              =   
|маълумот             = 
|касб                 = 
|ҳизб                 = [[Ҳизби халқии демократии Тоҷикистон]]  
|таърихи таваллуд     = 03.01.1977
|зодгоҳ               = {{Зодгоҳ|ноҳияи Рашт}}, [[ҶШС Тоҷикистон]], [[ИҶШС]]
|ҳамсар               = 
|фарзандон            = 
|миллат               = [[тоҷик]]
|эътиқод              = [[ислом]]
|падар                = 
|модар                = 
|ҷоизаҳо              =  
|викианбор            = 
}}

'''Файзалӣ Идизода''' (зод. [[3 январ|3 январи]] 1977, [[ноҳияи Ғарм]]) — [[давлатмард]] ва [[Ҳуқуқшиносӣ|ҳуқуқшиноси]] тоҷик, номзади илмҳои ҳуқуқ ([[2011]]), майори адлия. Раиси [[Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] даъвати VII.

== Зиндагинома ==
Файзалӣ Идизода 3 январи соли 1977 дар ноҳияи Ғарм дар оилаи зиёӣ ба дунё омадааст. Пас аз хатми мактаби миёнаи № 3-и ноҳияи Ғарм ба шуъбаи рӯзонаи факултаи ҳуқуқшиносии Донишгоҳи миллии Тоҷикистон дохил шуда, онро соли 1998 бо ихтисоси ҳуқуқшинос хатм намудааст.

Моҳи сентябри соли 2008 ба шуъбаи рӯзонаи аспирантураи Бахши ҳуқуқи байналмилалии Институти давлат ва ҳуқуқи Академияи илмҳои Русия дохил шуда, то моҳи июли соли 2011 дар ин муассиса таҳсили илм намудааст.

16 июни соли 2011 рисолаи номзадиашро дар мавзӯи «Асосҳои байналхалқӣ-ҳуқуқии иштироки созмонҳои байналмилалӣ дар ҳалли низои мусаллаҳонаи Тоҷикистон» ҳимоя намудааст&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.parlament.tj/chairman|title=Раис|author=|website=www.parlament.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2025-04-09|archivedate=2023-06-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230601183122/https://www.parlament.tj/chairman}}&lt;/ref&gt;.

=== Хонавода ===
Оиладор, соҳиби чор фарзанд.

== Корнома ==
Фаъолияти кориро дар шуъбаи полиси андози гурӯҳи ноҳияҳои Рашт ба ҳайси таҳқиқотчӣ оғоз кардааст. Соли 2001 ба тариқи гузариш ба мақомоти прокуратура гузашта, то соли 2008 дар вазифаи муфаттиши прокуратураи ҳарбии минтақаи Қаротегин, воқеъ дар шаҳраки Ғарми ноҳияи Рашт, кор кардааст.

Соли 2011 пас аз хатми аспирантура дар кафедраи ҳуқуқи байналхалқии факултети ҳуқуқшиносии Донишгоҳи миллии Тоҷикистон ба ҳайси ассистент ва муаллими калон ба донишҷӯён аз фанҳои ҳуқуқи байналмилалӣ ва ҳуқуқи Аврупо дарс додааст.

Аз 6 марти соли 2012 ба вазифаи муовини декани факултети ҳуқуқшиносӣ оид ба илм таъйин гардидааст. Аз 9 апрели соли 2013 ба вазифаи муовини декани факултети мазкур оид ба корҳои таълим интиқол шудааст.

Бо фармоиши вазири маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 11 июли соли 2013 ба вазифаи муовини ректори Донишкадаи омӯзгории Тоҷикистон дар ноҳияи Рашт оид ба таълим таъин гардидааст.

Аз 1 сентябри соли 2014 то 30 сентябри соли 2015 дар вазифаи муовини декани факултети ҳуқуқшиносии Донишгоҳи миллии Тоҷикистон оид ба корҳои тарбия ва аз 24 октябри соли 2015 то инҷониб дар вазифаи дотсенти кафедраи ҳуқуқи байналхалқии факултети мазкур кор карда истодааст.

19 январи соли 2018 бо фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон ба вазифаи директори Маркази миллии қонунгузории назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон таъин гардида, то 30 июли ҳамон сол дар ин вазифа кор кардааст.

Бо қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 30 июли соли 2018 ба вазифаи ректори Муассисаи давлатии таълимии «Донишкадаи омӯзгории Тоҷикистон дар ноҳияи Рашт» таъин гардида, то 21 январи соли 2020 дар ин вазифа кор кардааст.

Бо амри Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 6 марти соли 2020 ба вазифаи Сардори раёсати маориф, фарҳанг ва иттилооти Дастгоҳи иҷроияи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон таъин гардида, то 4 майи соли 2021 дар ин вазифа кор кардааст.

Аз 6 майи соли 2021 ҳамчун вакили Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати VI ва аз 14 майи соли 2021 ба ҳайси раиси Кумитаи сохтори давлатӣ ва худидоракунии маҳаллии Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон кор мекард.

Аз 3 марти соли 2025 вакили Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон аст.

19 марти соли 2025, дар нахустин иҷлосияи парлумони навинтихоб Файзалӣ Идизода раиси Маҷлиси намояндагони Тоҷикистон интихоб гардид. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://asiaplus.news/tg/2025/03/20/fajzal%d3%a3-idizoda-kist-va-charo-ma%d2%b3z-%d3%af-raisi-parlumon-shud/|title=Файзалӣ Идизода кист ва чаро маҳз ӯ раиси парлумон шуд?|author=|website=www.asiaplustj.|date=2025-03-20|lang=tg|accessdate=2025-03-20}}&lt;/ref&gt;.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.parlament.tj/chairman|title=Раис|author=|website=www.parlament.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2025-04-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230601183122/https://www.parlament.tj/chairman|archivedate=2023-06-01}}&lt;/ref&gt;.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

[[Гурӯҳ:Сиёсатмадорони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Номзадҳои улуми ҳуқуқшиносӣ]]
[[Гурӯҳ:Вакилони Маҷлиси Намояндагони Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати VI]]
[[Гурӯҳ:Вакилони Маҷлиси Намояндагони Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати VII]]</text>
      <sha1>1ashyjk827yn4sxdpr6ptjxsh08xmd8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мунаввар Абдусаломзода</title>
    <ns>0</ns>
    <id>323761</id>
    <revision>
      <id>1492577</id>
      <parentid>1486568</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T18:51:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492577</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5504" sha1="lpyibyuizbti48vqdsah65nrb1orxe8" xml:space="preserve">{{Ҳамномҳо|Мунаввар}}
{{Ҳамнасабҳо|Абдусаломзода}}
{{Сиёсатмадор
 |ном                  =Мунаввар Абдусаломзода
|номи аслӣ            =Абдусаломзода Мунаввар Алиакбар
|тасвир               = 
 |бар                  = 
 |тавсифи тасвир       = 
 |ном ҳангоми таваллуд = 
 |номи мустаъор        = 
 |таърихи таваллуд     =  3.02.1980
 |зодгоҳ               = {{Зодгоҳ|Ноҳияи  Кӯшониён|ноҳияи  Кӯшониён}}, [[ҶШС Тоҷикистон]], [[ИҶШС]]
 |таърихи даргузашт    =  
 |маҳалли даргузашт    =  
 |шаҳрвандӣ            = {{Парчам|Тоҷикистон}}  
 |таҳсилот             = [[Донишгоҳи давлатии Бохтар]] 
 |дараҷаи илмӣ         =  
 |унвонҳои илмӣ        =  
 |миллат               = тоҷик
 |эътиқод              = 
 |ҳизб                 = [[Ҳизби халқии демократии Тоҷикистон]]
 |ғояҳои асосӣ         = 
 |навъи фаъолият       = Вакили [[Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] 
 |падар                = 
 |модар                = 
 |ҳамсар               = 
 |фарзандон            = 
 |ҷоизаҳо                =  
 |соядаст              = 
 |бари соядаст         = 
 |вебгоҳ               = 
 |викианбор            = 
}}
'''Мунаввар Абдусаломзода''' (''Абдусаломзода Мунаввар Алиакбар'', тав. 3 феврали соли 1980, [[Ноҳияи Кӯшониён]], [[вилояти Хатлон]], [[ҶШС Тоҷикистон]] )  —  арбоби давлатӣ, [[Тоҷикистон|тоҷик]], вакили [[Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] даъвати VI ва VII.
== Зиндагинома ==
Мунаввар Абдусаломзода 3  феврали соли 1980 дар [[Ноҳияи Кӯшониён]], [[вилояти Хатлон]]  дар оилаи хизматчии давлатӣ таваллуд шудааст.
Соли  2003  Донишгоҳи  давлатии  Бохтар  ба  номи  Н. Хусравро бо дипломи аъло хатм кардааст. Ихтисос - омӯзгори  фанни  химия.
* Солҳои 1999-2001 — Мутахассиси  дараҷаи дуюми шуъбаи кор бо ҷавонони Ҳукумати  шаҳри Бохтар.
* Солҳои 2001-2005 — Омӯзгори фанни химия-биология дар Литсейи  давлатии   № 1-и [[ноҳияи Кӯшониён]].
* Солҳои 2005-2007 — Омӯзгори синфҳои ибтидоӣ  дар  мактаби № 13-и  ноҳияи  Ҷ. Балхӣ.
* Солҳои 2007-2008 — Омӯзгори фанни химия дар Литсейи давлатии № 1-и ноҳияи Кӯшониён.
* Соли 2008 - 2009 — Ҷонишини директор оид ба корҳои тарбиявӣ дар Литсейи давлатии № 1-и ноҳияи Бохтар.
* Соли 2009 - 2016  — Мудири бахши  ҷавонон,  варзиш  ва  сайёҳии ноҳияи  Кӯшониён.
* Аз 25 октябри соли 2016 - 28 апрелли 2021 — Раиси  Кумитаи  иҷроияи Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистон дар [[ноҳияи Кӯшониён]].
* Аз  28 апрели 2021 то 1 марти соли 2025 — Вакили Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон аз ҳавзаи якмандатаи Вахш  №32.
* Аз 2 марти соли 2025 вакили Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон интихоб гардидааст.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.parlament.tj/deputats/71|title=Абдусаломзода Мунаввар Алиакбар|author=|website=www.parlament.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2025-07-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230530144151/https://parlament.tj/deputats/71|archivedate=2023-05-30}}&lt;/ref&gt;.
== Ҷоизаҳо ==
* медали чашнии &quot;30-солагии Истиқлолияти давлатии Чумҳурии Тоҷикистон&quot;.
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

[[Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Сиёсатмадорон аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Сиёсатмадорони асри XXI]]
[[Гурӯҳ:Вакилони Маҷлиси Намояндагони Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати VI]]
[[Гурӯҳ:Вакилони Маҷлиси Намояндагони Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати VII]]
[[Гурӯҳ:Занҳо-сиёсатмадорони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Занони Тоҷикистон дар сиёсат]]
[[Гурӯҳ:Ходимони ҷамъиятии Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Дорандагони медали ҷашнии «30-солагии Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон»]]</text>
      <sha1>lpyibyuizbti48vqdsah65nrb1orxe8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Муҳамадулло Шерализода</title>
    <ns>0</ns>
    <id>323764</id>
    <revision>
      <id>1492583</id>
      <parentid>1439321</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T19:01:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492583</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6435" sha1="k0fhds508m6lo361v1vjog2by05kte0" xml:space="preserve">{{Сиёсатмадор
 |ном                  =Муҳамадулло Шерализода
|номи аслӣ            = Шерализода Муҳамадулло Умар
|тасвир               = 
 |бар                  = 
 |тавсифи тасвир       = 
 |ном ҳангоми таваллуд = 
 |номи мустаъор        = 
 |таърихи таваллуд     =  5.05.1975
 |зодгоҳ               = {{Зодгоҳ|ноҳияи Варзоб|ноҳияи Варзоб}}, [[ҶШС Тоҷикистон]], [[ИҶШС]]
 |таърихи даргузашт    =  
 |маҳалли даргузашт    =  
 |шаҳрвандӣ            = {{Парчам|Тоҷикистон}}  
 |таҳсилот             = [[Донишгоҳи техникии Тоҷикистон]] (1997)
 |дараҷаи илмӣ         = {{Дараҷаи илмӣ|номзад|илмҳои техникӣ}} 
 |унвонҳои илмӣ        = {{Унвонҳои илмӣ||1}} 
 |миллат               = тоҷик
 |эътиқод              = 
 |ҳизб                 = [[Ҳизби халқии демократии Тоҷикистон]]
 |ғояҳои асосӣ         = 
 |навъи фаъолият       = Вакили [[Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] 
 |падар                = 
 |модар                = 
 |ҳамсар               = 
 |фарзандон            = 
 |ҷоизаҳо                =  
 |соядаст              = 
 |бари соядаст         = 
 |вебгоҳ               = 
 |викианбор            = 
}}
'''Муҳамадулло Шерализода''' (''Шерализода Муҳамадулло Умар'', тав. 5 майи соли 1975, [[ноҳияи Варзоб]], [[ҶШС Тоҷикистон]] )  —  арбоби давлатӣ, [[Тоҷикистон|тоҷик]],  вакили [[Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] даъвати VI ва VII.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.parlament.tj/deputats/70|title=Шерализода Муҳамадулло Умар|author=|website=www.parlament.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2025-07-08|archivedate=2023-09-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230922074204/https://parlament.tj/deputats/70}}&lt;/ref&gt;.
== Зиндагинома ==
Муҳамадулло Шерализода 5 майи соли 1975 дар [[ноҳияи Варзоб]], ҷ/д Лучоб, деҳаи Косатароши боло ба дунё омадааст. Соли 1997 [[Донишгоҳи техникии Тоҷикистон |Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи академик М.С. Осимиро]] хатм намудааст. Ихтисос:«Сохтмони саноатӣ ва гражданӣ» бо тахассуси  муҳандис - сохтмончӣ. 
* Солҳои 1992 - 1997 — Донишҷӯи  шуъбаи рӯзонаи  Донишгоҳи  техникии Тоҷикистон  ба номи академик М.С. Осимӣ, факултети «Сохтмон ва меъморӣ».
* Солҳои 1997 - 2004 — Ассистенти кафедраи «Бехатарии фаъолияти инсон  ва экология» - и Донишгоҳи техникии Тоҷикистон   ба номи академик  М.С. Осимӣ.
* Солҳои 2004 - 2011 — Муаллими  калони  кафедраи «Бехатарии фаъолияти  инсон  ва экология» - и Донишгоҳи  техникии Тоҷикистон  ба номи академик  М.С. Осимӣ.
* Солҳои 2011-2012  — Дотсенти кафедраи «Бехатарии фаъолияти инсон  ва экология» - и Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи академик М.С. Осимӣ  ба тариқи озмун.
* Солҳои 2012 - 2014 — Мудири  кафедраи «Бехатарии фаъолияти инсон  ва экология» - и Донишгоҳи  техникии Тоҷикистон ба номи академик М.С. Осимӣ  ба тариқи озмун.
* Солҳои 2014 - 2015 — Декани факултети «Сохтмон ва меъморӣ» - и  Донишгоҳи  техникии Тоҷикистон ба номи академик М.С. Осимӣ.
* Солҳои 2015 - 2018 — Директори иҷроияи Гурӯҳи татбиқи лоиҳаи «Таҷдид ва идомаи сохтмони мактабҳои миёна».
* Солҳои 2018 - 2022  — Раиси [[ноҳияи  Варзоб]].
* аз 14 августи соли 2022 то 1 марти соли 2025 — Вакили Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии ҶумҳурииТоҷикистон даъвати VI, узви Кумита оид ба корҳои байналмилалӣ, иттиҳодияи ҷамъиятӣ ва иттилоот.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.parlament.tj/deputats/70|title=Шерализода Муҳамадулло Умар|author=|website=www.parlament.tj/|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2025-03-21|archivedate=2023-09-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230922074204/https://parlament.tj/deputats/70}}&lt;/ref&gt; 
* 2 марти соли 2025 вакили  Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати VII интихоб гардидааст.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.parlament.tj/deputats/70|title=Шерализода Муҳамадулло Умар|author=|website=www.parlament.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2025-07-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230922074204/https://parlament.tj/deputats/70|archivedate=2023-09-22}}&lt;/ref&gt;
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

[[Гурӯҳ:Сиёсатмадорон аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Сиёсатмадорони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Сиёсатмадорони асри XXI]]
[[Гурӯҳ:Вакилони Маҷлиси Намояндагони Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати VI]]
[[Гурӯҳ:Вакилони Маҷлиси Намояндагони Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати VII]]</text>
      <sha1>k0fhds508m6lo361v1vjog2by05kte0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Фазлидин Икромов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>323894</id>
    <revision>
      <id>1492744</id>
      <parentid>1437986</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T23:50:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492744</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12017" sha1="sfhz54jun4y6whqollb3ri7huc6dvd1" xml:space="preserve">{{Сиёсатмадор
 |ном                  = Фазлидин Икромов
|номи аслӣ            = Икромов Фазлидин Маҳмазоитович
|тасвир               = 
 |бар                  = 
 |тавсифи тасвир       = 
 |ном ҳангоми таваллуд = 
 |номи мустаъор        = 
 |таърихи таваллуд     =  12.07.1966
 |зодгоҳ               = {{Зодгоҳ|ноҳияи Лахш|ноҳияи Лахш}}, [[ҶШС Тоҷикистон]], [[ИҶШС]]
 |таърихи даргузашт    =  
 |маҳалли даргузашт    =  
 |шаҳрвандӣ            = {{Парчам|Тоҷикистон}}  
 |таҳсилот             = [[Донишгоҳи аграрии Тоҷикистон|Институти хоҷагии қишлоқи Тоҷикистон]](1988)
 |дараҷаи илмӣ         = {{Дараҷаи илмӣ|доктор|илмҳои бойторӣ}} 
 |унвонҳои илмӣ        = {{Унвонҳои илмӣ ||1}} 
 |миллат               = тоҷик
 |эътиқод              = 
 |ҳизб                 = [[Ҳизби аграрии Тоҷикистон]]
 |ғояҳои асосӣ         = 
 |навъи фаъолият       = Вакили [[Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] 
 |падар                = 
 |модар                = 
 |ҳамсар               = 
 |фарзандон            = 
 |ҷоизаҳо                =  
 |соядаст              = 
 |бари соядаст         = 
 |вебгоҳ               = 
 |викианбор            = 
}}
'''Фазлидин Икромов''' (''Икромов Фазлидин Маҳмазоитович'' тав.  12 июли соли 1966 дар [[ноҳияи Лахш]] [[ҶШС Тоҷикистон]]) — олим, арбоби давлатии [[Тоҷикистон|тоҷик]], вакили [[Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]].
== Зиндагинома ==
Фазлидин Икромов 12 июли соли 1966 дар [[ноҳияи Лахш]] дар оилаи коргар таваллуд ёфтааст. Солҳои 1974 – 1983 дар мактаби таҳсилоти миёнаи умумии №12 ба номи А. Навоии ноҳияи мазкур таҳсил намудааст. Соли 1983 ба факултаи зооинженерии Институти хоҷагии қишлоқи Тоҷикистон (ҳоло Донишгоҳи аграрии Тоҷикистон ба ном Ш.Шоҳтемур) шомил гардида, онро соли 1988 бомуваффақият хатм намудааст. Баъди хатми донишгоҳ ҳамчун мутахассиси лаёқатманд ба Институти илмию таҳқиқотии чорводории (илмҳои бойторӣ) Тоҷикистон ба кор фиристода шуда, дар вазифаи мутахассиси калон, солҳои 1989 – 1992 дар аспирантураи рӯзона таҳсил намуд. Аз соли 1992 ба ҳайси ходими хурди илмӣ, соли 1993 ходими илмӣ ва аз соли 1999 ходими калони илмӣ дар муассисаи номбурда фаъолият намуд.
Аз рӯи натиҷаи таҳқиқотҳои илмӣ, рисолаи номзадиро соли 1998 оид ба самти илмҳои бойторӣ дифоъ намуд, ки аз тарафи Комиссияи олии аттестатсионии Федератсияи Руссия тасдиқ гардидааст.
Соли 2000 ба вазифаи мудири шуъбаи иттилоот ва тарғиботи илмию техникӣ, солҳои 2002 – 2008 ба вазифаи котиби илмии Институти илмию таҳқиқотии чорводории Тоҷикистон, таъин шуд. Дар ин давра ӯ аъзои Шӯрои илмӣ, комиссияи методӣ, комиссияи озмунӣ ва аттестатсионии институт интихоб гардидааст.

Икромов Ф. М. аз 2 майи соли 2008 бо қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон №215 ба вазифаи директори Институти чорводории Академияи илмҳои кишоварзии Тоҷикистон таъин гардида, то соли 2015 дар ин вазифаи пурмасъул фаъолият намудааст. Дар ин муддат барои тарҳрезӣ, ҳамоҳангсозии мавзӯъҳои илмӣ ва рушди таҳқиқотҳои илмӣ дар соҳаи чорводорӣ, ҷалб ва тарбияи олимони ҷавони соҳа саҳмгузорӣ кард. Дар таҳия ва баррасии як қатор барномаҳои давлатӣ оид ба рушди бахшҳои соҳаи чорводорӣ, инчунин санадҳои меъёрию ҳуқуқии соҳавӣ фаъолона иштирок намуд, ки ин барномаву санадҳои муҳим аз ҷониби Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон ба тасвиб расида, барои таҳкимбахшии соҳа дар ҷумҳурӣ мусоидат намудаанд. Икромов Фазлидин аз 22 майи соли 2015 бо қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон таҳти № 335 ба вазифаи сардори Хадамоти назорати давлатии зотпарварии Вазорати кишоварзии Ҷумҳурии Тоҷикистон таъин гардида, то соли 2018 дар ин вазифа фаъолият намудааст. Аз 16 октябри соли 2018 ба вазифаи саркотиби илмии Академияи илмҳои кишоварзии Тоҷикистон таъин шуда, дар ҳамоҳангсозии фаъолияти илмию таълимии муассисаҳои Академия саҳми арзанда дорад.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.parlament.tj/deputats/24|title=Икромов Фазлидин Маҳмазоитович|author=|website=www. majmilli.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2025-03-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230601201726/https://www.parlament.tj/deputats/24|archivedate=2023-06-01}}&lt;/ref&gt; 
== Фаъолияти илмӣ ==
Икромов Ф. аз рӯи натиҷаи корҳои илмию таҳқиқотӣ, муаллифи 68
мақолаву корҳои илмӣ,  аз он ҷумла ҳаммуаллифи чунин асарҳои илмии соҳавӣ: «Барномаи илмию техникӣ оид ба офаридани ҷинсу зотҳои нави чорво дар Тоҷикистон» (с.1996 ), «Саҳми олимон дар рушди илми чорводорӣ» (с. 2000 ), «Асосҳои илмӣ ва амалии баланд бардоштани маҳсулнокии чорво, парранда ва занбӯри асал» (с.2007), «Низоми илмии пешбурди кишоварзии Тоҷикистон» (с. 2009), «Дастуру тавсияҳо оид ба рушди чорводорӣ дар Тоҷикистон» (с.2010), «Низоми илмии пешбурди соҳаи чорводории Тоҷикистон» (с.2019), «Фаъолияти илмиии Академияи илмҳои кишоварзӣ ва дигари муассисаҳои комплекси агросаноатии Тоҷикистон», (солҳои 2018 ва 2019), инчунин панҷ тавсияномаву дастурамалҳои илмӣ оид ба масъалаҳои селексия ва технологияи чорводорӣ, соҳаҳои гӯсфанду бузпарварӣ ва стандардҳои миллӣ оид ба баҳодиҳии зотҳои чорво мебошад. Роҳбарии илмии се нафар унвонҷуёнро ба уҳда дорад.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.parlament.tj/deputats/24|title=Икромов Фазлидин Маҳмазоитович|author=|website=www. majmilli.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2025-03-25|archivedate=2023-06-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230601201726/https://www.parlament.tj/deputats/24}}&lt;/ref&gt; 
== Фаъолияти ҷамъиятӣ ==
Дар ҳайатҳои гурӯҳҳои мутахассисону олимони кишвар, дар курсҳои бозомӯзии соҳавӣ ва як қатор семинару конференсияҳои ҷумҳуриявию байналмилалӣ берун аз ҳудуди ҷумҳурӣ (дар Федератсияи Россия, Ҷумҳуриҳои Қазоқистон, Қирғизистон, Ӯзбекистон, Туркманистон, мамлакатҳои ИМА, Эрон ва Ҷумҳурии мардумии Чин) ширкат варзида, бо баромадҳои илмӣ барои муаррифии дастовардҳои илму истеҳсолоти чорводории кишвар кӯшиш ба харҷ додааст. Барои саҳмгузорӣ дар пешбурди илму истеҳсолоти чорводории ҷумҳурӣ бо якчанд мукофоту ифтихорномаҳои Институти илмию тадқиқотии чорводорӣ (1990, 2000), Раёсати Академияи илмҳои кишоварзии Тоҷикистон (1998, 2000, 2010) ва Вазорати кишоварзии Ҷумҳурии Тоҷикистон (1999, 2006) сарфароз гардонида шудааст.

Аз соли 2005 аъзои [[Ҳизби аграрии Тоҷикистон]] ва ба ҳайати Кумитаи марказии ҳизб шомил мебошад.

Аз 6 марти соли 2020 бо қарори Комиссияи марказии интихобот ва райъпурсии Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳамчун вакили Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон интихоб гардидааст.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.parlament.tj/deputats/24|title=Икромов Фазлидин Маҳмазоитович|author=|website=www. majmilli.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2025-03-25|archivedate=2023-06-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230601201726/https://www.parlament.tj/deputats/24}}&lt;/ref&gt;

2 марти соли 2025 то инҷониб —  вакили [[Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] даъвати VII.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.parlament.tj/deputats/24|title=Икромов Фазлидин Маҳмазоитович|author=|website=www.parlament.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2025-04-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230601201726/https://www.parlament.tj/deputats/24|archivedate=2023-06-01}}&lt;/ref&gt;.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
[[Гурӯҳ:Сиёсатмадорон аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Сиёсатмадорони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Сиёсатмадорони асри XXI]]
[[Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Байторшиносони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Олимони асри XXI]]
[[Гурӯҳ:Вакилони Маҷлиси Намояндагони Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати VI]]
[[Гурӯҳ:Вакилони Маҷлиси Намояндагони Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати VII]]</text>
      <sha1>sfhz54jun4y6whqollb3ri7huc6dvd1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Муҳаммадраҳим Юсуфӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>323916</id>
    <revision>
      <id>1492588</id>
      <parentid>1486563</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T19:07:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492588</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6599" sha1="my0ii30cck7nfks2ikfjvpidkzxhjd2" xml:space="preserve">{{Сиёсатмадор
 |ном                  = Муҳаммадраҳим Юсуфӣ
|номи аслӣ            = Муҳаммадраҳим Юсуфӣ
|тасвир               = 
 |бар                  = 
 |тавсифи тасвир       = 
 |ном ҳангоми таваллуд = 
 |номи мустаъор        = 
 |таърихи таваллуд     =  08.12.1970
 |зодгоҳ               = [[Сомониён (шаҳрак)|Сомониён]], {{Зодгоҳ|ноҳияи Ленин|ноҳияи Рӯдакӣ}},  [[ҶШС Тоҷикистон]], [[ИҶШС]]
 |таърихи даргузашт    =  
 |маҳалли даргузашт    =  
 |шаҳрвандӣ            = {{Парчам|Тоҷикистон}}  
 |таҳсилот             =  [[Донишгоҳи аграрии Тоҷикистон]] (1982)
 |дараҷаи илмӣ         =  
 |унвонҳои илмӣ        =  
 |миллат               = тоҷик
 |эътиқод              = 
 |ҳизб                 = [[Ҳизби халқии демократии Тоҷикистон]]
 |ғояҳои асосӣ         = 
 |навъи фаъолият       = Вакили [[Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] 
 |падар                = 
 |модар                = 
 |ҳамсар               = 
 |фарзандон            = 
 |ҷоизаҳо                =  
 |соядаст              = 
 |бари соядаст         = 
 |вебгоҳ               = 
 |викианбор            = 
}}
'''Муҳаммадраҳим Юсуфӣ''' (''Муҳаммадраҳим Юсуфӣ'' зод. [[10 сентябр]]и [[1960]], [[ноҳияи Ленин]], [[Сомониён (шаҳрак)|Сомониён]]) — агроном, арбоби давлатии [[Тоҷикистон|тоҷик]], вакили [[Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]].

== Зиндагинома ==
* Солҳои 1977—1982 — Донишҷӯи [[Донишгоҳи аграрии Тоҷикистон]].
* Солҳои 1982—1983 — Агроном-тухмипарвар, хочагии таҷрибавии Ҳосилот ноҳияи Рӯдакӣ.
* Солҳои 1983—1984 — Агроном, Стансияи озмоиши мошинҳо-и (МИС) ноҳияи Рӯдакӣ.
* Солҳои 1984—1984 — Ходими хурди илмӣ, Институти зироатпарварии Тоҷикистон.
* Солҳои 1984—1987 — Муовини мудири шуъба, Мудири шуъбаи ташкилии комитети комсомолии ноҳияи Рӯдакӣ.
* Солҳои 1987—1988 — Инструктори шуъбаи коргарҷавонони комитети марказии ЛКСМ Тоҷикистон.
* Солҳои 1988—1990 — Котиби якуми комитети комсомолии ноҳияи Рӯдакӣ.
* Солҳои 1990—1991 — Мудири шуъбаи иҷтимоӣ — иқтисодии комитети марказии ЛКСМ Тоҷикистон.
* Солҳои 1991—1992 — Сардори раёсати тараққиёти ташаббус ва алоқа бо созмонҳои ҷавонони Комитети давлатии физкултура, спорт ва ҷавонони назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон.
* Солҳои 1992 −1997 — Соҳибкор, муовини Директори фирмаи «Ҷавонӣ», Директори агрофирмаи «Дружба», Директори маркази техникии «Агросервис».
* Солҳои 1997—2007 — Раиси ҷамоати шаҳраки Сомониён (Ленин) ноҳияи Рӯдакӣ.
* Солҳои 2007—2012 — Муовини якуми Раиси ноҳияи Рӯдакӣ.
* Солҳои 2012—2015 — Директори муассисаи давлатии илмии «Боғи марказии ботаникии Тоҷикистон».
* (Ирам), муассисаи давлатии «Маҷмӯи меҳмонхонаҳои Дастгоҳи иҷроияи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон».
* Солҳои 2015—2018 — Раиси [[ноҳияи Рӯдакӣ]].
* Солҳои 2018—2020 — Раиси [[ноҳияи Фирдавсӣ|ноҳияи Фирдавсии]] шаҳри [[Душанбе]].
* Соли 2020 — Вакили Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон, аз ҳавзаи интихоботии якмандатаи Сомонӣ, № 8
* 30 декабри соли 2020 — Раиси Комиссияи экологӣ, узви Кумита оид ба корҳои байналмилалӣ, иттиҳодияи ҷамъияти ва иттилооти Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон интихоб шудааст.&lt;ref name=&quot;Муҳаммадраҳим Юсуфӣ&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.parlament.tj/deputats/40|title=Муҳаммадраҳим Юсуфӣ|author=|website=www.parlament.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2025-03-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230922093717/https://parlament.tj/deputats/40|archivedate=2023-09-22}}&lt;/ref&gt;

== Ҷоизаҳо ==
* [[Аълочии маорифи Тоҷикистон|Аълочии маъорифи Тоҷикистон]] (2005),
* Аълочии фарҳанги Тоҷикистон (2006),
* медали «Милитсияи Тоҷикстон» (2018)
* медали ҷашнии «30 солагии Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон» (2021),
* [[Донори ифтихории Тоҷикистон]] (2022)&lt;ref name=&quot;Муҳаммадраҳим Юсуфӣ&quot;/&gt;

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

[[Гурӯҳ:Сиёсатмадорони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Сиёсатмадорони асри XXI]]
[[Гурӯҳ:Вакилони Маҷлиси Намояндагони Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати VI]]
[[Гурӯҳ:Дорандагони нишони Аълочии маорифи Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Донорони ифтихории Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Дорандагони медали ҷашнии «30-солагии Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон»]]</text>
      <sha1>my0ii30cck7nfks2ikfjvpidkzxhjd2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Принсипҳои Ҷокякарта</title>
    <ns>0</ns>
    <id>324200</id>
    <revision>
      <id>1492645</id>
      <parentid>1451118</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T21:06:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492645</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24038" sha1="ewp8trh4g5upvzubll8iyb8anqdv6oh" xml:space="preserve">'''Принсипҳои Ҷокякарта''' (англ. Yogyakarta Principles) — маҷмӯи принсипҳо оид ба татбиқи меъёрҳои ҳуқуқи байналмилалии инсон нисбат ба тамоюли ҷинсӣ ва ҳувияти гендерӣ мебошанд, ки аз ҷониби гурӯҳи коршиносони соҳа дар Ҷокякарта, Индонезия, рӯзҳои 6–9 ноябри соли 2006 қабул карда шудаанд.

Принсипҳои Ҷокякарта доираи васеи стандартҳои ҳуқуқи инсонро дар бар мегиранд ва татбиқшавии онҳоро ба масъалаҳои тамоюли ҷинсӣ ва ҳувияти гендерӣ шарҳ медиҳанд. Онҳо бо назардошти таҷрибаи васеъ ҳуҷҷатгузоришудаи поймолкунии ҳуқуқ дар тамоми ҷаҳон таҳия шудаанд. Ин принсипҳо инчунин роҳи таъмини баробарии комили шахсони ЛГБТ дар саросари ҷаҳонро нишон медиҳанд. Ҳар як принсип бо тавсияҳои муфассал ба давлатҳо оид ба роҳҳои хотима додан ба табъиз ва поймолкунии ҳуқуқ ҳамроҳӣ мешавад. Дар баробари ин, принсипҳо тавсияҳоеро барои низоми ҳифзи ҳуқуқи инсони СММ, муассисаҳои миллӣ оид ба ҳуқуқи инсон, ВАО, созмонҳои ғайридавлатӣ ва дигарон дар бар мегиранд.

Таҳиягарони принсипҳо шомили шахсиятҳои нуфузманд, аз ҷумла собиқ Комиссари Олии СММ оид ба ҳуқуқи инсон, коршиносони мустақили СММ, аъзои кумитаҳои СММ оид ба назорати риояи созишномаҳои байналмилалӣ, додрасҳо, фаъолони ҷомеаи шаҳрвандӣ ва донишмандон мебошанд.

Принсипҳои Ҷокякарта 26 март дар Женева аз ҷониби гурӯҳи иборат аз 29 коршиноси байналмилалӣ дар соҳаи ҳуқуқи инсон дар ҷаласаи Шӯрои ҳуқуқи инсони СММ нашр шуданд.

== Версияҳои ==

=== '''2006 Мундариҷаи Принсипҳои Ҷокякарта''' ===
Принсипҳо як санади муфассали ҳуқуқиро ташкил медиҳанд, ки масоили қонунгузориро баррасӣ мекунанд. [https://web.archive.org/web/20160304090627/http:/www.yogyakartaprinciples.org/principles_en_overview.htm]

* Дар пешгуфтор, поймолшавии ҳуқуқи инсон бар асоси тамоюли ҷинсӣ ва ҳувияти гендерӣ эътироф мешавад, ки ин амр ягонагӣ ва шаъну шарафи шахсро зери хатар мегузорад. Ҳамчунин, асосҳои ҳуқуқии дахлдор муқаррар ва мафҳумҳои калидӣ таъриф карда мешаванд.

* Ҳуқуқи истифодаи умумии ҳамаи ҳуқуқ ва озодиҳо, ҳуқуқ ба табъизнопазирӣ ва ҳуқуқ ба эътирофи шахсияти ҳуқуқӣ дар Принсипҳои 1–3 муқаррар карда мешаванд.
** ''Мисол'': 
*** Қонунҳое, ки гомосексуализмро ҷиноятӣ мекунанд, ҳуқуқи байналмилалии инсонро нисбат ба табъизнопазирӣ поймол менамоянд (мавқеи расмии Кумитаи СММ оид ба ҳуқуқи инсон). Дар ду кишвари Осиёи Марказӣ чунин қонунгузорӣ то ҳол амал мекунад (Ӯзбекистон [https://www.lex.uz/acts/111457] ва Туркманистон [https://ombudsman.gov.tm/doc/%D0%A3%D0%B3%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D1%8B%D0%B9%20%D0%BA%D0%BE%D0%B4%D0%B5%D0%BA%D1%81.pdf]).

* '''Ҳуқуқ ба ҳаёт, озодӣ ва дахлнопазирии шахсӣ, ҳуқуқ ба эмин будан аз зӯроварӣ''' ва шиканҷа дар Принсипҳои 4–11 ба расмият дароварда мешаванд.
** ''Мисол'':
*** Дар баъзе кишварҳо ҳанӯз ҳам қонунҳое мавҷуданд, ки ҷазои қатлро барои “муносибатҳои ихтиёрии ҷинсӣ байни шахсони болиғи ҳамҷинс [https://news.un.org/ru/story/2018/09/1339042] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20250404080645/https://news.un.org/ru/story/2018/09/1339042 |date=2025-04-04 }}” пешбинӣ мекунанд, гарчанде ки қатъномаҳои СММ чунин қонунҳоро ошкоро маҳкум мекунанд.

* Ҳуқуқҳои иқтисодӣ, иҷтимоӣ ва фарҳангӣ дар Принсипҳои 12–18 танзим карда мешаванд. Онҳо аҳамияти табъизнопазириро дар соҳаҳои ҳифзи иҷтимоӣ, маориф, тандурустии ҷинсӣ ва репродуктивӣ ва ислоҳи ҷинсӣ таъкид мекунанд.
** ''Мисол'':
*** Соли 2024 Кумитаи ҳуқуқҳои иқтисодӣ, иҷтимоӣ ва фарҳангӣ, ҳангоми баррасии гузориши Қирғизистон, аз маҳдудиятҳои табъизомези мухторияти трансгендерҳо дар масъалаҳои тандурустӣ ва мухторияти ҷисмонӣ нигаронӣ изҳор кард, махсусан дар робита ба Қонуни “Дар бораи ҳифзи саломатии шаҳрвандон” [https://ombudsman.gov.tm/doc/%D0%A3%D0%B3%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D1%8B%D0%B9%20%D0%BA%D0%BE%D0%B4%D0%B5%D0%BA%D1%81.pdf], ки мувофиқи он синни ҳадди ақал барои дастрасӣ ба амалиёти тасдиқи ҷинс ба 25 сол [https://docstore.ohchr.org/SelfServices/FilesHandler.ashx?enc=4slQ6QSmlBEDzFEovLCuWxKZKjpkovGC93a5Gd0CRNBrn4wwqrpXU5XW0%2BsDii74jAYJ1VjuCPuelfKXLLzYLIeDauAPDOUGjHW79wRnjolD21rKhJnk%2FVzkNZ7gineX]{{Пайванди мурда|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} баланд бардошта шуд.

* '''Ҳуқуқ ба изҳори озоди ақида ва иттиҳод''' дар Принсипҳои 19–21 муқаррар карда мешавад.
** ''Мисол'':
*** Як гирдиҳамоии осоишта ба ҷонибдорӣ аз баробарии шахсони ҳар гуна тамоюли ҷинсӣ ва ҳувияти гендерӣ аз ҷониби мақомот манъ карда шуд ва иштирокчиёни он мавриди таъқиб ва ҳамлаи нерӯҳои пулис ва гурӯҳҳои миллатгарои радикалӣ қарор гирифтанд.

* '''Озодии ҳаракат ва ҳуқуқи паноҳандагӣ ҷӯстан''' дар Принсипҳои 22 ва 23 муқаррар карда мешавад.
** ''Мисол'':
*** Ба шахсоне, ки асосан аз таъқибҳо бар асоси тамоюли ҷинсӣ метарсанд, бояд мақоми паноҳанда дода шавад (Роҳнамои UNHCR оид ба аризаҳои паноҳандагӣ вобаста ба тамоюли ҷинсӣ ва ҳувияти гендерӣ).

* '''Ҳуқуқ ба иштирок дар ҳаёти фарҳангӣ ва таъсиси оила''' дар Принсипҳои 24–26 муқаррар шудааст.
** ''Мисол'':
*** Давлатҳо вазифадоранд, ки табъизро байни муносибатҳои мухталиф ҷинсӣ ва ҳамҷинс дар тақсими имтиёзҳои шарикӣ, аз ҷумла нафақаи гум кардани ноновар, пешгирӣ кунанд (мавқеи расмии Кумитаи СММ оид ба ҳуқуқи инсон).

* '''Ҳуқуқи ҳомиёни ҳуқуқ''' тибқи Принсипи 27 танзим мешавад. Ин Принсип ҳуқуқи ҳифз ва тарғиби ҳуқуқи инсонро бидуни табъиз бо асоси тамоюли ҷинсӣ ва ҳувияти гендерӣ эътироф мекунад, инчунин ӯҳдадории давлатҳоро барои таъмини ҳимояи ҳомиёни ҳуқуқ, ки дар ин соҳаҳо кор мекунанд, муайян месозад.
* ''Мисол'':
** Ҳомиёни ҳуқуқ, ки бо мушкилоти тамоюли ҷинсӣ ва ҳувияти гендерӣ дар кишварҳо ва минтақаҳои гуногуни ҷаҳон машғуланд, «таҳдид мешаванд, манзил ва идораҳояшон ҳадафи ҳамлаҳои вайронгарона қарор мегиранд ва худашон мавриди ҳамла ва шиканҷа қарор мегиранд».

* '''Ҳуқуқ ба ҳимояи самараноки ҳуқуқӣ ва ҷавобгарӣ''' тибқи Принсипҳои 28 ва 29 танзим мешавад.
** ''Мисол'':
*** Комиссари олии СММ оид ба ҳуқуқи инсон аз «ҷазо надодани ҷиноятҳое, ки ба хушунат нисбати ЛГБТ алоқаманданд» ва «масъулияти давлатҳо барои таъмин намудани ҳимояи самаранок» аст, изҳори нигаронӣ кардааст.
* '''Тавсияҳои иловагӣ:''' Принсипҳо 16 тавсияи иловагӣ барои муассисаҳои миллии ҳифзи ҳуқуқи инсон, ташкилотҳои касбӣ, донорҳо, ташкилотҳои ҷамъиятӣ, Комиссари Олии СММ оид ба ҳуқуқи инсон, агентҳои СММ, ниҳодҳои шартномавӣ, расмиёти махсус ва дигарон пешниҳод мекунанд.

=== '''2017 Принсипҳои Ҷокякарта Плюс 10''' ===

* Пешгуфтор: Пешгуфтор тағйироти ҳуқуқи байналмилалии инсонро ёдовар мешавад ва нияти мунтазам таҷдид кардани Принсипҳоро таъкид мекунад. Дар он мафҳумҳои баёнгарии гендерӣ ва нишонаҳои ҷинсӣ муайян карда мешаванд, ки ба Принсипҳои аввалия татбиқ мешаванд. Инчунин, дар он эътироф карда мешавад, ки ин асосҳо бо дигар асосҳои зикршуда дар Принсипҳо робитаи мутақобил доранд.

* '''Принсипи 30''' ҳуқуқ ба ҳимояи давлатӣ аз хушунат ва табъизро эътироф мекунад.
* '''Принсипи 31''' ҳуқуқ ба шинохти ҳуқуқиро бидуни истинод ба ҷинс, гендер, тамоюли ҷинсӣ, ҳувияти гендерӣ, баёнгарии гендерӣ ё нишонаҳои ҷинсӣ эътироф мекунад ва даъват мекунад, ки дохил кардани чунин маълумот ба ҳуҷҷатҳои тасдиқкунандаи шахсият қатъ карда шавад.
* '''Принсипи 32''' ҳуқуқ ба дахлнопазирии ҷисмонӣ ва равонӣ, мустақилият ва худмуайянсозиро эътироф мекунад, аз ҷумла озодиро аз шиканҷа ва муносибати бераҳмона. Ин Принсип даъват мекунад, ки касе бидуни розигии худ ба амалиётҳои тиббии таҷовузкорона ё бебозгашт барои тағйири нишонаҳои ҷинсӣ дучор нашавад, ба истиснои ҳолатҳое, ки барои пешгирии зарари ҷиддӣ ва фаврӣ заруранд.
* '''Принсипи 33''' озодиро аз ҷинояткорсозии ғайримустақим ё мустақим ва ҷазо, аз ҷумла дар асоси ҳуқуқи урфӣ, динӣ, ахлоқи ҷамъиятӣ, саргардонӣ, ҳамҷинсбозӣ ва тарғиб эътироф мекунад.
* '''Принсипи 34''' ҳуқуқ ба ҳифозат аз камбизоатӣ ва ҷудокунии иҷтимоиро пешбинӣ мекунад.
* '''Принсипи 35''' ҳуқуқ ба дастрасии бехатар ва баробар ба воситаҳои санитарӣ ва гигиениро пешбинӣ мекунад.
* '''Принсипи 36''' даъват мекунад, ки ҳуқуқҳо дар Интернет ҳамон тавр ҳимоя шаванд, ки берун аз он.
* '''Принсипи 37''' ҳуқуқ ба донистани ҳақиқатро дар бораи вайронкуниҳои ҳуқуқи инсон, аз ҷумла тафтишот ва ҷуброни зарар, ки бо мӯҳлати даъво маҳдуд намешавад, ва дастрасӣ ба сабтҳои тиббиро пешбинӣ мекунад.
* '''Принсипи 38''' ҳуқуқи амал кардан ва ифода кардани гуногунии фарҳангиро пешбинӣ мекунад.
* '''Уҳдадориҳои иловагии давлатҳо''': Принсипҳои Ҷокякарта Плюс 10 як қатор уҳдадориҳои иловагиро барои давлатҳо муқаррар мекунад, аз ҷумла дар робита ба ҳолати ВНМО, дастрасӣ ба варзиш, мубориза бо табъиз ҳангоми интихоби пеш аз таваллуд ва технологияҳои тағйири генетикӣ, боздошт ва паноҳгоҳ, таҳсил, ҳуқуқ ба саломатӣ, инчунин озодии ҷамъомад ва иттиҳодияҳои осоишта.
* '''Тавсияҳои иловагӣ''': Принсипҳо тавсияҳо барои муассисаҳои миллии ҳифзи ҳуқуқи инсон ва ташкилотҳои варзишӣ дар бар мегиранд.

== Таърих ==
Принсипҳои Ҷакарта дар вохӯрии Комиссияи Байналмилалии Ҳуқуқшиносон, Хадамоти Байналмилалии Ҳуқуқи Башар ва коршиносони ҳуқуқи башар аз саросари ҷаҳон дар ҷазираи Ява аз 6 то 9 ноябри соли 2006 таҳия шуданд. Дар ин семинар моҳият, доираи амал ва иҷрои ӯҳдадориҳои давлатҳо дар соҳаи ҳуқуқи башар мутобиқ ба шартномаҳо ва қонунгузории мавҷудаи ҳуқуқи башар нисбат ба тамоюли ҷинсӣ ва ҳувияти гендерӣ баррасӣ шуданд.

Принсипҳое, ки дар ин вохӯрӣ таҳия шуданд, аз ҷониби коршиносони ҳуқуқи башар аз саросари ҷаҳон, аз ҷумла судяҳо, донишмандон, собиқ Комиссари Олии СММ оид ба ҳуқуқи башар, намояндагони ташкилотҳои ғайридавлатӣ ва дигарон қабул гардиданд [https://web.archive.org/web/20160304122237/http:/www.yogyakartaprinciples.org/principles_en_about.htm].

Принсипҳо ба номи шаҳри Ҷакарта номгузорӣ шудаанд, ки дар он ҷо конфронс баргузор гардид. Ин принсипҳо аз ҷониби давлатҳо ҳамчун шартнома қабул нашудаанд ва аз ин рӯ, худ ба худ як қисми ҳатмии ҳуқуқи байналмилалии ҳуқуқи башар нестанд [https://digitallibrary.un.org/record/698021?ln=en&amp;v=pdf]. Бо вуҷуди ин, онҳо ҳамчун дастур барои тафсири шартномаҳои ҳуқуқи башар пешбинӣ шудаанд.

== Сабабҳо ==
Принсипҳо ҳамчун посух ба гузоришҳо дар бораи ҳолатҳои шиканҷа ва хушунат дар саросари ҷаҳон таҳия шудаанд. Ба инҳо ҳамлаҳои ҷинсӣ ва таҷовуз, шиканҷа ва муносибати бераҳмона, қатлҳои ғайриқонунӣ, кушторҳои вобаста ба “номус”, дахолат ба ҳаёти шахсӣ, боздоштҳои худсарона, зӯроварии тиббӣ, маҳдудсозии озодии баён ва гирдиҳамоиҳо, инчунин табъиз, пешдовариҳо ва стигматизатсия дар соҳаҳои меҳнат, тандурустӣ, маориф, манзил, ҳуқуқи оилавӣ, дастрасӣ ба адолат ва муҳоҷират [https://yogyakartaprinciples.org/preambule-ru/] шомил мешаванд.

Гуфта мешавад, ки ин мушкилот миллионҳо одамонро фаро гирифтааст, ки бо сабаби тамоюли эҳтимолӣ ё воқеии ҷинсӣ ё ҳувияти гендерии худ мавриди ҳамла қарор гирифтаанд [https://web.archive.org/web/20081110140624/http:/www.alertnet.org/thenews/newsdesk/HRW/d7bc1e961a61c711589cc05ab4fbede3.htm].

Муаллифон тавзеҳ медиҳанд, ки Принсипҳо нишон медиҳанд, ки чӣ гуна ҳуқуқи байналмилалии ҳуқуқи башар метавонад ба масъалаҳои тамоюли ҷинсӣ ва ҳувияти гендерӣ татбиқ гардад, то мутобиқати он бо ҳуқуқи байналмилалӣ таъмин шавад ва ҳамаи давлатҳо ӯҳдадориҳои худро дар ин самт эътироф кунанд.

Онҳо изҳор мекунанд, ки агар одамон дар ҳама ҷо озод ва баробар дар шаъну ҳуқуқҳои худ эътироф карда шаванд, ин бояд ба шахсони ЛГБТ низ дахл дошта бошад.

== Вокунишҳо ==

=== '''Созмони Милали Муттаҳид''' ===
Принсипҳо аз ҷониби Созмони Милали Муттаҳид қабул нашудаанд ва кӯшиши дохил кардани ҳувияти гендерӣ ва тамоюли ҷинсӣ ба категорияҳои нави манъи табъиз борҳо аз ҷониби Маҷмаи Умумии СММ, Шӯрои Ҳуқуқи Башар ва дигар сохторҳои СММ рад карда шудааст [https://ishr.ch/latest-updates/majority-ga-third-committee-unable-accept-report-human-right-sexual-education/].

=== '''Муассисаҳои минтақавӣ''' ===
Шӯрои Аврупо дар санади худ бо номи «Ҳуқуқи башар ва ҳувияти гендерӣ» [https://rm.coe.int/16806da753] қайд мекунад, ки Принсипи 3-и Принсипҳои Ҷакарта «аҳамияти махсус» дорад. Онҳо ба давлатҳои узв тавсия медиҳанд, ки «стерилизатсия ва дигар шаклҳои табобати маҷбурии тиббиро ҳамчун талаботи ҳатмӣ барои эътирофи ҳувияти гендерии шахс дар қонунгузории марбут ба тағйири ҷинсият бекор намоянд». Ҳамчунин тавсия дода мешавад, ки «амалиётҳои ислоҳии ҷинс, аз ҷумла терапияи гормоналӣ, ҷарроҳӣ ва дастгирии равонӣ барои шахсони трансгендер дастрас карда шаванд ва хароҷоти онҳо дар доираи барномаҳои давлатӣ оид ба суғуртаи тиббӣ ҷуброн карда шавад».

=== '''Муассисаҳои миллӣ''' ===
Ба Принсипҳо бисёр ҳукуматҳои миллӣ ва қарорҳои судӣ истинод кардаанд.

==== '''Бразилия''' ====
Дар қарори якдилона аз 5 майи соли 2011, Додгоҳи Олии Федералии Бразилия аввалин додгоҳи олии ҷаҳон гардид, ки иттиҳодҳои шаҳрвандии ҳамҷинсро ҳамчун сохторҳои оилавии баробарҳуқуқ бо гетеросексуалҳо эътироф кард ва Принсипҳои Ҷакартаро ҳамчун як дастури муҳими ҳуқуқӣ истифода бурд [https://web.archive.org/web/20250622233028/https://portal.stf.jus.br/processos/detalhe.asp?incidente=2598238].

==== '''Ҳиндустон''' ====
Додгоҳи Олии Ҳиндустон ҳангоми баррасии парвандаи NLSA бар зидди Иттиҳоди Ҳиндустон (2014) ба Принсипҳои Ҷакарта (2007) истинод кард, ки дар он ҳуқуқи худидентификатсияи ҷинс эътироф шуда, ҷинси ғайрибинарӣ ҳамчун «ҷинси сеюм» пазируфта шуд. Додгоҳ қарор кард, ки Принсипҳои Ҷакарта бояд то он даме ки бо ҳуқуқҳои асосии дар Конститутсияи Ҳиндустон кафолатёфта мутобиқанд, эътироф ва риоя карда шаванд [https://web.archive.org/web/20140527105348/http:/supremecourtofindia.nic.in/outtoday/wc40012.pdf].

== Одамони интерсекс ==
Дар Принсипҳои Ҷакарта одамони интерсекс танҳо ишора шудаанд. Форуми Осиёву Уқёнуси Ором оид ба муассисаҳои миллии ҳуқуқи башар (APF) изҳор медорад: «Принсипҳо татбиқи ҳуқуқи байналмилалии ҳуқуқи башар нисбат ба одамони интерсексро дуруст ё ба таври кофӣ баррасӣ намекунанд. Дар онҳо ҷудосозии мушаххаси аломатҳои ҷинсӣ вуҷуд надорад» [https://www.undp.org/sites/g/files/zskgke326/files/migration/asia_pacific_rbap/rbap-hhd-2016-promoting-and-protecting-human-rights-in-relation-to-sogi-and-sex.pdf].

Ин масъалаҳо дар Принсипҳои навшудаи Ҷакарта Плюс 10 ҳал шуданд. Борис Диттрих аз Human Rights Watch қайд мекунад, ки ин навсозӣ «кӯдакони интерсексро аз тағйири иҷбории аломатҳои ҷинсии онҳо муҳофизат мекунад» [https://www.hrw.org/news/2017/11/28/global-principles-protecting-lgbti-rights-updated].</text>
      <sha1>ewp8trh4g5upvzubll8iyb8anqdv6oh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дилноза Аҳмадзода</title>
    <ns>0</ns>
    <id>324423</id>
    <revision>
      <id>1492416</id>
      <parentid>1431892</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T15:00:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492416</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5691" sha1="52wwf0ao1ah2c0wn4kq65e6mlv4mx22" xml:space="preserve">{{Сиёсатмадор
 |ном                  = Дилноза Аҳмадзода
|номи аслӣ            =  Аҳмадзода Дилноза Давроналӣ
 |тасвир               = 
 |бар                  = 
 |тавсифи тасвир       = 
 |ном ҳангоми таваллуд = 
 |номи мустаъор        = 
 |таърихи таваллуд     =  23.10.1989
 |зодгоҳ               = {{Зодгоҳ|Хуҷанд |шаҳри Хуҷанд}},  [[ҶШС Тоҷикистон]], [[ИҶШС]]
 |таърихи даргузашт    =  
 |маҳалли даргузашт    =  
 |шаҳрвандӣ            = {{Парчам|Тоҷикистон}}  
 |таҳсилот             = [[Донишгоҳи давлатии ҳуқуқ, бизнес ва сиёсати Тоҷикистон]] (2011), Академияи идоракунии давлатии назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон (2021)
 |дараҷаи илмӣ         =  
 |унвонҳои илмӣ        =  
 |миллат               = тоҷик
 |эътиқод              = 
 |ҳизб                 = [[Ҳизби халқии демократии Тоҷикистон]]
 |ғояҳои асосӣ         = 
 |навъи фаъолият       = вакили [[Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] даъвати  VII
 |падар                = 
 |модар                = 
 |ҳамсар               = 
 |фарзандон            = 
 |ҷоизаҳо            = 
 |соядаст              = 
 |бари соядаст         = 
 |вебгоҳ               = 
 |викианбор            = 
}}
'''Дилноза Аҳмадзода''' (''Аҳмадзода Дилноза Давроналӣ''; тав. [[23 октябр]]и [[соли 1989]],[[Хуҷанд| шаҳри Хуҷанд]], [[ҶШС Тоҷикистон]]) — сиёсатмадори тоҷик, [[ҳуқуқшинос]], менеҷер-иқтисодчӣ, вакили [[Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] даъвати  VII.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.parlament.tj/deputats/67|title=Дилноза Аҳмадзода|author=|website=www.parlament.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2025-04-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230530013827/https://parlament.tj/deputats/67|archivedate=2023-05-30}}&lt;/ref&gt;. 

== Корнома ==
* 01.2012 - 25.08.2012 - Хабарнигори рӯзномаи «Тирози ҷаҳон», [[Хуҷанд| шаҳри Хуҷанд]];
* Солҳои 2012 - 2015 - Омӯзгори факултаи ҳуқуқшиносии [[Донишгоҳи давлатии ҳуқуқ, бизнес ва сиёсати  Тоҷикистон]], [[Хуҷанд| шаҳри Хуҷанд]];
* Соли 2015 (08-09) - Сардори Раёсати рушди туризми дастгоҳи марказии [[Кумитаи ҷавонон, варзиш ва сайёҳии назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон]], [[Душанбе |шаҳри Душанбе]];
* Солҳои 2015-2017 - Сардори Раёсати кор бо ҷавонони дастгоҳи марказии [[Кумитаи ҷавонон, варзиш ва сайёҳии назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон]], [[Душанбе |шаҳри Душанбе]];
* Аз 23 январи 2017 то 21 феврали соли 2022 - Муовини раиси [[Кумитаи ҷавонон, варзиш ва сайёҳии назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон]] [[Душанбе |шаҳри Душанбе]];
* Аз 23 майи соли 2019 то соли 2022 - Муовини якуми Раиси Ташкилоти ҷамъиятии “Пайравони  Пешвои миллат”, [[Душанбе |шаҳри Душанбе]];
* Аз 12 феврали соли 2020 то соли 2022 - Муовини раиси [[Иттифоқи ҷавонони Тоҷикистон]], [[Душанбе |шаҳри Душанбе]];
* Аз 21 феврали соли 2022 то 7 феврали соли 2024 - Муовини директори Агентии хизмати давлатии назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, [[Душанбе |шаҳри Душанбе]];
* Аз 7 феврали соли 2024 то 2025 - Муовини сардори Саридораи ҳифзи сирри давлатии назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон, [[Душанбе |шаҳри Душанбе]];
* Аз 2 марти соли 2025 - вакили [[Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] даъвати  VII.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.parlament.tj/deputats/67|title=Дилноза Аҳмадзода|author=|website=www.parlament.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2025-04-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230530013827/https://parlament.tj/deputats/67|archivedate=2023-05-30}}&lt;/ref&gt;.
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

[[Гурӯҳ:Сиёсатмадорони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Сиёсатмадорон аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Сиёсатмадорони асри XXI]]
[[Гурӯҳ:Вакилони Маҷлиси Намояндагони Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати VII]]
[[Гурӯҳ:Занони Тоҷикистон дар сиёсат]]
[[Гурӯҳ:Занҳо-сиёсатмадорони Тоҷикистон]]</text>
      <sha1>52wwf0ao1ah2c0wn4kq65e6mlv4mx22</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Зарафо Қиёмзода</title>
    <ns>0</ns>
    <id>324482</id>
    <revision>
      <id>1492427</id>
      <parentid>1486472</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T15:35:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492427</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7656" sha1="hzgt4bewwc2z9qvni0qr2agwnxdhq9s" xml:space="preserve">{{Ҳамномҳо|Зарафо (Ҳамном)| Зарафо}}
{{Ҳамнасабҳо |Қиёмзода (Ҳамнасаб)|Қиёмзода}}
{{Сиёсатмадор
 |ном                  = Зарафо Қиёмзода
|номи аслӣ            = Қиёмзода Зарафо 
 |тасвир               = 
 |бар                  = 
 |тавсифи тасвир       = 
 |ном ҳангоми таваллуд = 
 |номи мустаъор        = 
 |таърихи таваллуд     =  20.02.1984
 |зодгоҳ               = {{Зодгоҳ|ноҳияи Шаҳритус}},  [[ҶШС Тоҷикистон]], [[ИҶШС]]
 |таърихи даргузашт    =  
 |маҳалли даргузашт    =  
 |шаҳрвандӣ            = {{Парчам|Тоҷикистон}}  
 |таҳсилот             = [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]] (2008) 
 |дараҷаи илмӣ         =  
 |унвонҳои илмӣ        =  
 |миллат               = тоҷик
 |эътиқод              = 
 |ҳизб                 = [[Ҳизби халқии демократии Тоҷикистон]]
 |ғояҳои асосӣ         = 
 |навъи фаъолият       = вакили [[Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] даъвати  VII
 |падар                = 
 |модар                = 
 |ҳамсар               = 
 |фарзандон            = 
 |ҷоизаҳо            = 
 |соядаст              = 
 |бари соядаст         = 
 |вебгоҳ               = 
 |викианбор            = 
}}
'''Зарафо Қиёмзода''' (''Қиёмзода Зарафо ''; тав. [[20 феврал]]и [[соли 1984]], [[ноҳияи Шаҳритус]], [[ҶШС Тоҷикистон]]) — сиёсатмадори тоҷик, муҳандис-систематехник, номзади илмҳои иқтисодӣ, вакили [[Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] даъвати  VII.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.parlament.tj/deputats/7|title=Қиёмзода Зарафо|author=|website=www.parlament.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2025-04-15|archivedate=2023-06-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230607080806/https://parlament.tj/deputats/7}}&lt;/ref&gt;.

== Корнома ==
Зарафо Қиёмзода 20 феврали соли 1984  дар деҳаи Қизил-Аскари (имрӯза Тусиён)-и ноҳияи Шаҳритуси вилояти Хатлон дар оилаи омӯзгор таваллуд шудааст. Соли 2003 муассисаи таҳсилоти миёнаи умумии № 46 ба номи Набиев Мустафоқулро хатм намудааст.

Соли 2003 ба факултаи биологияи [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]] дохил гардида соли 2008 донишгоҳи номбурдаро бомуваффаққият хатм намудаст, худи ҳамин сол ба аспирантураи Академияи илмҳои ҶТ дохил шуд. Соли 2011 аспирантураро хатм намуда, дар лабораторияи биологияи молекулавӣ ва биотехнологияи рустаниҳои Институти физиология ва генетикаи рустаниҳо ба ҳайси лаборанти калон ба кор оғоз намудааст. Соли 2012 ба вазифаи ходими илмии озмоишгоҳи биологияи молекулавӣ ва биотехнология гузаронида шудааст. Сентябри соли 2012 ба ҳайси ассистенти кафедраи физиологияи рустаниҳои факултети биологияи [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]] фаъолияти кориро оғоз намуд.

Соли 2016 дар факултети биология ба вазифаи муовини декан оид ба илм ва робитаҳои байналмилалӣ таъйин гардида, ҳамзамон иҷрокунандаи вазифаи дотсентии кафедраи физиологияи рустаниҳо ва биотехнологияи [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]]-ро ба уҳда дошт.

Соли 2017 котиби илмии Шӯрои диссертатсионии биология барои дарёфти унвони доктор PhD таъйин гардид. Соли 2019 ба вазифаи мудири кафедраи физиологияи рустаниҳо ва биотехнологияи ДМТ гузаронида шуд. Соли 2020 бо Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон муовини раиси Кумитаи ҳифзи муҳити зисти назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон таъйин гардида, соли 2021 бо Қарори ҲҶТ ба вазифаи муовини якуми раиси Кумитаи ҳифзи муҳит зист гузаронида шуд ва то январи соли 2025 дар ҳамин вазифа фаъолият кардааст.

Аз соли 2013 узви Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистон мебошад.
2 марти соли 2025 вакили Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон интихоб гардидааст.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.parlament.tj/deputats/7|title=Қиёмзода Зарафо|author=|website=www.parlament.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2025-04-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230607080806/https://parlament.tj/deputats/7|archivedate=2023-06-07}}&lt;/ref&gt;. 
== Фаъолияти илмӣ ==
Соли 2013 рисолаи номзадиашро дар мавзӯи «Хосиятҳои биохимиявии махсуси антикосидантии генотипҳои in vitro картошкаи ба намак устувор» ҳимоя намуда, ба унвони номзади илмҳои биологӣ мушарраф гардидааст.
муаллифи зиёда 60 маводҳои илмии нашршуда ва 2 –монография, 1- дастури таълимӣ ва 1 ихтироот (патенти илмӣ).
== Ҷоизаҳо ==
* [[медали «Хидмати шоиста»]].
* [[Аълочии маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон]], 
* медали соҳавии Кумитаи ҳифзи муҳити зисти назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон бахшида ба 30-солагии Истиқлолият.
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

[[Гурӯҳ:Сиёсатмадорони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Сиёсатмадорон аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Сиёсатмадорони асри XXI]]
[[Гурӯҳ:Вакилони Маҷлиси Намояндагони Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати VII]]
[[Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Занони Тоҷикистон дар сиёсат]]
[[Гурӯҳ:Занҳо-сиёсатмадорони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Дорандагони нишони Аълочии маорифи Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Дорандагони медали Хидмати шоиста]]</text>
      <sha1>hzgt4bewwc2z9qvni0qr2agwnxdhq9s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сарвиноз Маҷидзода</title>
    <ns>0</ns>
    <id>324519</id>
    <revision>
      <id>1492694</id>
      <parentid>1438411</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T22:18:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492694</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4520" sha1="j57m1qzvqc532odk98vcgh3ncuu1cqi" xml:space="preserve">{{Сиёсатмадор
 |ном                  = Сарвиноз Маҷидзода
|номи аслӣ            = Маҷидзода Сарвиноз Комил
 |тасвир               = 
 |бар                  = 
 |тавсифи тасвир       = 
 |ном ҳангоми таваллуд = 
 |номи мустаъор        = 
 |таърихи таваллуд     =  18.09.1986
 |зодгоҳ               = {{Зодгоҳ|Бохтар|шаҳри Бохтар}},  [[ҶШС Тоҷикистон]], [[ИҶШС]]
 |таърихи даргузашт    =  
 |маҳалли даргузашт    =  
 |шаҳрвандӣ            = {{Парчам|Тоҷикистон}}  
 |таҳсилот             = [[Донишкадаи соҳибкорӣ ва хизмати Тоҷикистон]] (2009) 
 |дараҷаи илмӣ         = {{Дараҷаи илмӣ|номзад|илмҳои иқтисод}}  
 |унвонҳои илмӣ        = {{Унвонҳои илмӣ||1}}  
 |миллат               = тоҷик
 |эътиқод              = 
 |ҳизб                 = [[Ҳизби ислоҳоти иқтисодии Тоҷикистон]]
 |ғояҳои асосӣ         = 
 |навъи фаъолият       = вакили [[Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] даъвати  VII
 |падар                = 
 |модар                = 
 |ҳамсар               = 
 |фарзандон            = 
 |ҷоизаҳо            = 
 |соядаст              = 
 |бари соядаст         = 
 |вебгоҳ               = 
 |викианбор            = 
}}
'''Сарвиноз Маҷидзода''' (''Маҷидзода Сарвиноз Комил''; тав. [[18 сентябр]]и [[соли 1986]], шаҳри [[Бохтар]], [[ҶШС Тоҷикистон]]) — сиёсатмадори тоҷик, [[иқтисодчӣ]], номзади илмҳои иқтисодӣ, вакили [[Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] даъвати VI ва даъвати  VII.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.parlament.tj/deputats/51|title=Маҷидзода Сарвиноз Комил|author=|website=www.parlament.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2025-04-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230530043053/https://parlament.tj/deputats/51|archivedate=2023-05-30}}&lt;/ref&gt;. 

== Корнома ==
* Солҳои 2009-2011- Ходими хурди илмии [[Институти иқтисодиёт ва демография]]и [[Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон]];
* Солҳои 2011-2015 - Ходими илмии [[Институти иқтисодиёт ва демография]]и [[Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон]];
* Аз январи соли 2015 то с 2020 - Ходими калони илмии [[Институти иқтисодиёт ва демография]]и [[Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон]];
* Аз 2 марти соли 2020 то 1 марти соли2925 - Вакили [[Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] даъвати VI;
* Аз 2 марти соли 2020 то инҷониб - Вакили [[Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] даъвати VII&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.parlament.tj/deputats/51|title=Маҷидзода Сарвиноз Комил|author=|website=www.parlament.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2025-04-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230530043053/https://parlament.tj/deputats/51|archivedate=2023-05-30}}&lt;/ref&gt;. 
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

[[Гурӯҳ:Сиёсатмадорони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Сиёсатмадорон аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Сиёсатмадорони асри XXI]]
[[Гурӯҳ:Вакилони Маҷлиси Намояндагони Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати VII]]
[[Гурӯҳ:Занҳо-сиёсатмадорони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Занҳо-олимаҳо]]
[[Гурӯҳ:Занони Тоҷикистон дар сиёсат]]
[[Гурӯҳ:Ходимони ҷамъиятии Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Иқтисодшиносони Тоҷикистон]]</text>
      <sha1>j57m1qzvqc532odk98vcgh3ncuu1cqi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ронни Кулман</title>
    <ns>0</ns>
    <id>324673</id>
    <revision>
      <id>1492669</id>
      <parentid>1484600</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T21:37:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492669</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4893" sha1="atpo78xh9a11tz5t5n2lpkrrkzkadnp" xml:space="preserve">{{Варзишгар|масса=138—150 [[кг]]&lt;ref name=&quot;bigroncoleman&quot;/&gt;}}

'''Роналд Дин Кулман''' (инчунин ''Коулман'', [[Забони инглисӣ|инглисӣ]] Ronald ''Dean Coleman''; тав. [[13 май|13 майи]] [[соли 1964]], Бастроп ({{Lang-en|Bastrop}} ([[Луизиана]], [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|ИМА]]) —[[Бадансозӣ|бадансози]] касбӣ, ғолиби ҳашткаратаи [[Конкурс|озмуни]] [[Ҷаноби Олимпия]] ва дигар мусобиқаҳои бонуфуз аст.

== Тарҷумаи ҳол ==
Ронни барандаи 8 каратаи [[Ҷаноби Олимпия|ҷаноби Олимпи]] ([[Соли 1998|1998—2005]]) ва ҳамагӣ 26 ғолиби [[бадансозӣ|бадансози]] касбии ''IFBB'' мебошад.

== Ҳаёти шахсӣ ==
Ронни Колман дар синни 43-солагӣ бо Роуайда Кристин Ачкар ({{Lang-en|Rouaida Christine Achkar}}) [[Декабр|моҳи декабри]] [[Соли 2007|2007]] издивоҷ кард. Ӯ ду духтар дорад, Ҷамелия ({{Lang-en|Jamilleah}}) ва Валенсия Даниэл ({{Lang-en|Valencia Daniel}}).

== Дастовардҳо ==
* [[Соли 1990|1990]] — Ҷаноби Техас
* [[Соли 1991|1991]] — Чемпионати ҷаҳон оид ба бадансозӣ дар вазни вазнин
* [[Соли 1991|1991]] — Ҷаноби Коинот
* [[Соли 1995|1995]] — Ҷоми Канада
* [[Соли 1996|1996]] — Ҷоми Канада
* [[Соли 1997|1997]] — Гран-при Русия
* [[Соли 1998|1998]] — Шаби чемпионҳо
* [[Соли 1998|1998]] - Чемпионат дар Торонто
* [[Соли 1998|1998]] — Ҷаноби Олимпия
* [[Соли 1998|1998]] — Гран-при Финландия
* [[Соли 1998|1998]] — Гран-при Олмон
* [[Соли 1999|1999]] — [[Ҷаноби Олимпия]]
* [[Соли 1999|1999]] — Чемпионати ҷаҳон оид ба касбӣ
* [[Соли 1999|1999]] — Гран-при Бритониё
* [[Соли 2000|2000]] — [[Ҷаноби Олимпия]]
* [[Соли 2000|2000]] — Гран-при Бритониё
* [[Соли 2000|2000]] — Чемпионати ҷаҳон оид ба касбӣ
* [[Соли 2001|2001]] — Арнолд Классик
* [[Соли 2001|2001]] — [[Ҷаноби Олимпия]]
* [[Соли 2001|2001]] — Гран При Зеландияи Нав
* [[Соли 2002|2002]] — [[Ҷаноби Олимпия]]
* [[Соли 2002|2002]] — Гран-при Ҳолланд
* [[Соли 2003|2003]] — [[Ҷаноби Олимпия]]
* [[Соли 2003|2003]] — Гран-прии Русия
* [[Соли 2004|2004]] — [[Ҷаноби Олимпия]]
* [[Соли 2004|2004]] — Гран-при Бритониё
* [[Соли 2004|2004]] — Гран-при Ҳолланд
* [[Соли 2004|2004]] — Гран-при Русия
* [[Соли 2005|2005]] — [[Ҷаноби Олимпия]]

== Маълумоти антропометрӣ ==
* Баландӣ — 180 см
* Вазни рақобат — 133 кг
* Вазни берун аз мавсим: 149 кг
* Мушак дар мавсими берун аз мавсимӣ — 61 см
* Мушак дар рақобат — 58 см
* Рон — 93 см
* Қади сина — 152 см
* Камар — 80 см

== Филмнома ==
* 1996 — «Омӯзиши аввал» ({{Lang-en|First Training}})
* 2000 — «Аҷоиб» ({{Lang-en|Unbelievable}})
* 2003 — «Баҳои ғалаба» ({{Lang-en|The Cost of Redemption}})
* 2005 — «Дар роҳ» ({{Lang-en|On the Road}})
* 2006 — «Беҳаёт» ({{Lang-en|Relentless}})
* 2007 — «Масъулнопазир» ({{Lang-en|Invincible}})
* 2018 — «Шоҳ» ({{Lang-en|The King}})

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
* [http://www.bigroncoleman.com/ Сомонаи расмии Ронни Коулман] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20040405232010/http://bigroncoleman.com/ |date=2004-04-05 }}{{Ref-en}}
* [https://body-bar.ru/personalities/ronnie-coleman/ Тарҷумаи муфассали Ронни Коулман дар вебсайти Body-bar.ru] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20250518105729/https://body-bar.ru/personalities/ronnie-coleman/ |date=2025-05-18 }}{{Ref-ru}}
* [https://web.archive.org/web/20121024002833/http://fatalenergy.com.ru/power/index.php?newsid=1148905248 Сухбат бо чемпион]{{Ref-ru}}

[[Гурӯҳ:Шахсиятҳо аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Афроди зинда]]
[[Гурӯҳ:Зодагони соли 1964]]
[[Гурӯҳ:Зодагони 13 май]]</text>
      <sha1>atpo78xh9a11tz5t5n2lpkrrkzkadnp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Заррина Яминзода</title>
    <ns>0</ns>
    <id>324962</id>
    <revision>
      <id>1492429</id>
      <parentid>1471006</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T15:37:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492429</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8534" sha1="a97bnavdlmezb9cvbs4tbq2ttqn542n" xml:space="preserve">{{Олим
| ном     = Яминзода Заррина Акрам
| тасвир  = Заррина Яминзода.jpg
}}
'''Яминзода Заррина Акрам'''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tut.tj/personnel/yaminzoda-zarrina-akram/|title=Яминзода Заррина Акрам|publisher=Донишгоҳи технологии Тоҷикистон|lang=|accessdate=2025-05-15}}&lt;/ref&gt; (''Яминова Зарина Акрамовна''; {{ВД-Дебоча}}) — муҳаққиқ, [[муҳандис]] ва ихтироъкори тоҷик, доктори илмҳои техникӣ (2023), дотсент (2021). Узви вобастаи [[Академияи муҳандисии Тоҷикистон]] (аз 2022).

== Зиндагинома ==
Заррина Яминзода 28 октябри соли 1985 дар ноҳияи Панҷ ба дунё омадааст&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://farazh.tj/sahifai-asosy/farhang/rahnavardi-rohi-ilm/|title=Раҳнаварди роҳи илм|author=|website=Фараж|date=2021-02-06|lang=|accessdate=2025-05-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250709052726/https://farazh.tj/sahifai-asosy/farhang/rahnavardi-rohi-ilm/|archivedate=2025-07-09}}&lt;/ref&gt;. Соли 2003 мактаби миёнаи умумии № 1-и ноҳияи Панҷро хатм намуда, тибқи квотаи президентӣ соли 2008 [[Донишгоҳи технологии Тоҷикистон|Донишгоҳи технологии Тоҷикистонро]] бо дипломи аъло (тахассус — муҳандис-технологи саноати сабук) хатм кардааст&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://peshina.bonuvon.tj/index.php/tj/fe-rist/far-ang/3716-ikhtiro-kori-olamshumul|title=Ихтироъкори оламшумул|author=Бунафша Раҳмонова|date=2020-08-19|publisher=[[Бонувони Тоҷикистон]]}}&lt;/ref&gt;.

Соли 2018 дар Ҷумҳурии Мардумии Чин аз такмили ихтисос гузаштааст&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Соли 2017 дар шаҳри Ивановои Русия рисолаи номзадии худро дар мавзуи «Истифодаи партовҳои абрешимӣ барои ҳосил намудани ширеш ва ресмони муштарак» таҳти роҳбарии [[Аскаралӣ Ишматов]] ва соли 2023 рисолаи докториашро дар мавзуи «Принсипҳои илмию амалӣ таҳияи технологияҳои самти экологӣ барои пардоздиҳии маводи табиии нассоҷӣ» ҳимоя кардааст&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://vak.tj/old/index.php/ru/navgon/e-lon-o-oid-ba-himoyai-dissertatsiyaho/4995-imoyai-yaminzoda-zarrina-akram?&amp;cal_offset=4p|title=Ҳимояи Яминзода Заррина Акрам|website=vak.tj|accessdate=2025-05-27}}{{Пайванди мурда|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

=== Хонавода ===
Оиладор ва соҳиби ду фарзанд аст.

== Корнома ==
* Сарнозир-ҳамоҳангсози КИТ бо факултетҳо (2013—2014);
* Ҳамоҳангсози КИТ ва таҳриргари техникии ниҳоии нашрияҳои Донишгоҳи технологии Тоҷикистон (2014—2016);
* Ассистенти кафедраи технологияи маснуоти нассоҷии Донишгоҳи технологии Тоҷикистон (2014—2016); 
* Мудири сектори татбиқот ва кор бо ММПИ Донишгоҳи технологии Тоҷикистон (2016—2017);
* Муаллими калони кафедраи технологияи маснуоти нассоҷии Донишгоҳи технологии Тоҷикистон (2016—2019);
* Сарнозир-ҳамоҳангсози докторантура PhD Донишгоҳи технологии Тоҷикистон (2017—2018); 
* Мудири шуъбаи омодасозии кадрҳои илмӣ ва илмӣ-педагогӣ Донишгоҳи технологии Тоҷикистон (2018—2020);
* Дотсенти кафедраи технологияи маснуоти нассоҷии Донишгоҳи технологии Тоҷикистон (2021);
* Декани факултети Муштараки Донишгоҳи технологии Тоҷикистон ва Донишгоҳи технологии Тоҷикистон (2020—2024);
* Иҷрокунандаи вазифаи профессори кафедраи технологияи маснуоти нассоҷии Донишгоҳи технологии Тоҷикистон;
* Муовини ректор оид ба илм ва татбиқоти Донишгоҳи технологии Тоҷикистон (аз 2 августи 2024).

== Таълифот ва ихтироъот ==
Соҳиби 10 нахустпатенти ихтирооти ҶТ, 2 патенти авруосиёии Федератсияи Русия, 6 монография, 2 китоби дарсӣ, бешаз 120 мақолаи илмиӣ ки дар дохили кишвар, Австрия, Олмон, Чехия, Италия, Қазоқистон, Қирғизстон, Узбекистон, Болгария, Италия, Ҳиндустон, Англия, Беларус, Федератсияи Русия ва ғайра ба нашр расидаанд.

Ихтирооташ солҳои 2012, 2014, 2022 ва 2023 дар комбинати нассоҷӣ «Нассоҷи тоҷик», ҶДММ «Ноҳид» ва ҶДММ «Ваҳдат текстайл» тибқи эксперименталӣ тадбиқ шудаанд.

== Ҷоизаҳо ==
* Ҷоизаи Исмоили Сомонӣ барои олимони ҷавон дар соҳаи илм ва техника (2019);
* Ҷоизаи давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон барои олимону омӯзгорони фанҳои табиатшиносӣ, дақиқ ва риёзӣ (2024),
* Узви вобастаи Академияи муҳандисони Ҷумҳурии Тоҷикистон.
* Аълочии маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон (2021);
* Нишони МД Маркази миллии патенту иттилоот, барои саҳми арзанда дар ихтироъкорӣ (2025).
* Медали тилои В. И. Блинников барои саҳми худ дар фаъолияти ихтироъкорӣ аз ҷониби Муассисаи патентии Авруосиёӣ (Медали № 081 аз апрели 2019);
* Медали нуқра KIWIE-2016 (Кореяи Ҷануби) барои занҳои ихтироъкори ҷаҳон;
* Дипломи дараҷаи 1 Вазорати маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон байни ихтироъкорони ҷавони ҷумҳурӣ «Навовари беҳтарин-2014»;

== Осор ==
;Китобҳои дарсӣ
* Яминзода З. А. Асосоҳои тадқиқоти илмӣ: Китоби дарсӣ / Ҳакимов Ғ.Қ., Яминзода З. А. — Д., 2020. — 195 с. — ISBN 978-99975-981-7-2
* Яминзода З. А. Хосият, сохт, таҳлил ва дизайни матоъҳо: Китоби дарсӣ / Яминзода З. А. — Д., 2021. — 355 с. — ISBN 978-99975-68-88-5

;Монографияҳо
* Яминова З. А., Ишматов А. Б.. Применение шелковых отходов в ткачестве (Монография) — Д. : «ПРОМЭКСПО», 2018. — 167 с. — ISBN 978-99975-998-7-2.
* Яминова З. А., Ишматов А. Б.. Применение шелковых отходов в ткачестве (Монография) — Германия: «LAMBERT Fcademic Publishing», 2018. — 167 с. — ISBN 978-613-9-90774-8.
* Яминзода З. А. Экологически направленные технологии крашения и отделки тканей из натуральных волокон: Монография. — Д. : ТУТ, 2024. — 281 с. — ISBN 978-99985-854-9-2.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
{{ПБ}}

[[Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон]]</text>
      <sha1>a97bnavdlmezb9cvbs4tbq2ttqn542n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Равшани Ҳамроҳ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>325005</id>
    <revision>
      <id>1492869</id>
      <parentid>1487909</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T06:21:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zolfeqar Fatihzadeh</username>
        <id>30846</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ҷоизаҳо ва узвиятҳо */ вироишоти сабкӣ, илова</comment>
      <origin>1492869</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7042" sha1="i5wu1zbks74hx8nu8rnsgo7dbheb7r8" xml:space="preserve">{{Адиб|забони осор=тоҷикӣ|ҷоизаҳои адабӣ=Барандаи Ҷоизаи ба номи Қутбӣ Киром (2010).
Аълочии маорифи Тоҷикистон 1989.
Ҷоизаи адабии МИрзо Турсунзода (2025)|викианбор=Равшани ҳамроҳ}}

'''Равшани Ҳамроҳ''' (''Ҳамроев Равшанқул Замонович''; зод. [[18 сентябр|18 сентябри]] [[1960]], [[Вашан|деҳаи Вашан]], [[ноҳияи Айнӣ]]) — {{шоир}}, {{нависанда}} ва [[омӯзгор]], номзади илмҳои филология (2021)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://vak.tj/old/images/pdf_files/Farmoish_27_2021.pdf|title=Фармоиши раиси Комиссияи олии аттестатсионии назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|website=vak.tj|accessdate=2025-05-16}}{{Пайванди мурда|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;, узви [[Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон]] (2001)&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Зиндагинома ==
Равшани Ҳамроҳ соли 1960 дар деҳаи [[Вашан]]и ноҳияи [[Айнӣ (шаҳрак)|Айнӣ]] ба дунё омадааст. Соли 1976 мактаби 8-солаи деҳаро хатм намуда, ба Омӯзишгоҳи омӯзгории шаҳри Панҷакент дохил шуд. Соли 1980, пас аз хатми омӯзишгоҳ, донишҷӯи факултаи филологияи Донишкадаи давлатии омӯзгории шаҳри Хуҷанд шудааст&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://navisandagan.tj/tj/%D2%B3%D0%B0%D0%BC%D1%80%D0%BE%D2%B3-%D1%80%D0%B0%D0%B2%D1%88%D0%B0%D0%BD/|title=Ҳамроҳ Равшан|author=Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон|website=navisandagan.tj|date=2020|publisher=navisandagan.tj}}&lt;/ref&gt; .

== Корнома ==
Солҳои 1984-1989 дар мактаби миёнаи №35 ноҳияи Ёвон омӯзгорӣ, солҳои 1989-1992 дар шуъбаи маорифи ноҳия мушовирӣ кардааст. Аз соли 1992 дар мактаби миёнаи зодгоҳаш муаллим буда, аз соли 1994 дар Коллеҷи омӯзгории Панҷакент дарс мегӯяд.

== Таълифот ==
Шеърҳояш дар рӯзномаву маҷаллаҳои ҷумҳуриявӣ ва вилоятию ноҳиявӣ, маҷмӯаҳои дастҷамъӣ ба табъ расидаанд. Муаллифи маҷмӯаҳои «Гарди ситора» (1990), «Гули абр» (1997), «Андешаҳо аз решаҳо» (1999), «Таронаҳо ва хонаҳо» (2001), «Забони чашм» (2003), «Тафсири фиғони мурғ» (2004), «Оҳанги бедорӣ» (2006), «Ташнаи дидор» (2007), «Саду як ғазал» (2009), «Солнома» (2011), «Дарахти оҳ» (2013), «Аз чароғи хона то шамъи мазор» (2016), «Ниҳоли сабзи борон»(2020) ва Шасти Равшан»(2023) мебошад.

Як маҷмӯаи ашъори ҳаҷвӣ дорад, ки бо номи «Витамини ханда» (1999) чоп шудааст.

== Сабки шеър ва мавқеъ дар адабиёт ==
Мувофиқи баррасии муҳаққиқон, шеърҳои Равшани Ҳамроҳ бо эҳсоси амиқи ватандӯстӣ, самимият ва завқи зебоипарастӣ фарқ мекунанд. Сабки ӯ ғолибан лирикӣ буда, шеъру ғазалҳояш пур аз танзу зарофати нозуканд. Ӯ дар ғазал инчунин ибораҳои фарҳангитаборро бо диди тоза ва пухта истифода мекунад. Аз назари танқидӣ, баъзе шеъраш дорои калимаҳоест, ки шояд барои баъзе хонандагон бегона намоянд, вале шоир бо малакаи суханварӣ тавонистааст онҳоро шево ва муътадил истифода барад&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://old.kmt.tj/chand-rashkhai-kalam-sarsuhani-yusufchon-akhmadzoda-ba-kitobi-ravshani-khamrok|title=Чанд раҳшаи қалам|author=Юсуфҷон Аҳмадзода|date=соли 2020|publisher=Сомонаи китобхонаи миллии Тоҷикистон}}&lt;/ref&gt;.

== Фаъолияти илмӣ ==
Равшани Ҳамроҳ дар мавзӯи «Поэтикаи ашъори Гулназар»&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tgpu.tj/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=2774:data&amp;lang=tj&amp;fbclid=IwY2xjawKXr0JleHRuA2FlbQIxMABicmlkETFuT1JSZ0diem5OUUs0bnpVAR7qSNPj3utaE2OKjk21ZdBU3mQy3-q0AghmqWsirpefPHkcqMfNMKGSKBSozQ_aem_H3Eac9NBquEd74agKYwEfQ|title=ДАРЕҒО, ГУЛНАЗАР ҲАМ АЗ НАЗАР РАФТ!|website=tgpu.tj|accessdate=2025-05-19}}&lt;/ref&gt; соли 2019 рисолаи номзадӣ дифоъ кардааст.

Муаллифи чанд рисолаи илмию методӣ, аз ҷумла, «Саргузашти Ҳазрати Муҳаммад» (2009), «Қиссаҳо аз рӯзгори Имоми Аъзам» (2010), «Таълимгоҳи бузургон» (2010), «Қонуни зар ва дарёи пургуҳар» (2010), «Фарзанди қарни ХХ» (2011) ва «Рӯзгори омӯзгор» (2013) буда, бештар аз 50 мақолааш дар матбуоти маҳалливу марказӣ ба табъ расидаанд.

Соли 2013 «Тазкирату-л-авлиё»-и Шайх Атторро бо хати кириллӣ ба чоп расондааст.

== Ҷоизаҳо ва узвиятҳо ==

* Барандаи Ҷоизаи ба номи Қутбӣ Киром (2010).
* Аълочии маорифи Тоҷикистон 1989. 
* Ҷоизаи адабии ба номи Мирзо Турсунзода 2025 &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://asiaplus.news/tg/2025/06/12/da%d2%b3-adibi-to%d2%b7ik-sazovori-%d2%b7oiza%d2%b3oi-ajn%d3%a3-va-tursunzoda-shudand-on%d2%b3o-kistand/|title=Даҳ адиби тоҷик сазовори ҷоизаҳои Айнӣ ва Турсунзода шуданд. Онҳо кистанд? {{!}} Tajikistan News ASIA-Plus|website=asiaplus.news|lang=en|accessdate=2025-11-29}}&lt;/ref&gt;.
* Медали [[Медали Хизмати шоиста]] (2026)


Аз соли 2001 узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон аст.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

[[Гурӯҳ:Шоирони тоҷик]]
[[Гурӯҳ:Адибони тоҷик]]
[[Гурӯҳ:Омӯзгорон]]
[[Гурӯҳ:Узвони Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Зодагони ноҳияи Айнӣ]]</text>
      <sha1>i5wu1zbks74hx8nu8rnsgo7dbheb7r8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ҷеймс Майкл Тайлер</title>
    <ns>0</ns>
    <id>325018</id>
    <revision>
      <id>1492837</id>
      <parentid>1481436</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T01:46:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492837</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15158" sha1="fhjh3q7onxvfvwgj5ud1u6isfo0nsaf" xml:space="preserve">{{Синамогар
|зодгоҳ = {{Зодгоҳ|Уинона|Уинона, Миссисипӣ}}, [[Миссисипӣ]], [[ИМА]]}}'''Ҷеймс Майкл Тайлер''' ({{Lang-en|James Michael Tyler}}; [[28 май|28 майи]] [[соли 1962]], [[Уинона]], [[Миссисипӣ]] – [[24 октябр|24 октябри]] [[Соли 2021|2021]], [[Лос-Анҷелес]], [[Калифорния]]) — [[ҳунарпеша]]и [[ИМА|амрикоӣ]], ки бо нақши Гантер дар силсилафилми телевизионии [[Дӯстон|«Дӯстон»]] маъруф аст.

== Тарҷумаи ҳол ==
Ҷеймс Майкл Тайлер, фарзанди хурдӣ миёни шаш фарзанд, дар Уинона, [[Миссисипӣ]], ИМА таваллуд шудааст. Падараш капитани мустаъфии [[Нерӯи ҳавоии Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|нерӯҳои ҳавоӣ]] ва модараш хонашин буд. Вақте ки Тайлер 11-сола буд, волидонаш вафот карданд ва ӯ ба Андерсон, [[Каролинаи Ҷанубӣ|Каролина]]  барои зиндагӣ бо хоҳараш кӯчид. Дар он ҷо ӯ барномаи дусоларо дар Коллеҷи маҳаллии Андерсон (ҳоло [[:en:Anderson University (South Carolina)|Донишгоҳи Андерсон]]) хатм кардааст. Сипас ӯ дар [[:en:Clemson University|Донишгоҳи Клемсон]] таҳсил карда, дар он ҷо дараҷаи геологияро хатм кардааст. Дар давраи таҳсил ӯ узви театри донишҷӯён буд, бинобар ин тасмим гирифт, ки ҳунарпеша шавад. Соли 1987 дараҷаи магистри санъати тасвириро дар [[Донишгоҳи Ҷорҷия]] гирифтааст.

== Фаъолият ==
Соли 1988, ӯ ба [[Лос Анҷелес|Лос-Анҷелес]] кӯчид ва ёвари продюсер ва ёвари муҳаррири филми &quot;Марди фарбеҳ ва кӯдак&quot; шуд.

Аз соли 1994 то 2004 Ҷеймс Майкл Тайлер дар ситкоми «[[Дӯстон]]» Гантерро бозӣ кардааст.  Гантер як коргари қаҳвахонаи маркази «Перк» буд, ки ба Рейчел Грин, ки [[Ҷенифер Энистон]] бозӣ кардааст, муҳаббати бебаҳо дошт. Таҷрибаи воқеии ӯ ҳамчун бариста ба ёвари директор дар «Дӯстон» идея дод, ки ӯро дар паси пешгоҳи «Перк» гузорад, то маҷмӯа &quot;аслитар&quot; ба назар расад. Ин боиси касби даҳсола бо намоиш дар 148 аз 236 қисми «Дӯстон» шуд. Ӯ актёри бештар такроршаванда ва зоҳиршавандаи намоиш аст.

Як шаб пеш аз намоиши аввалинаш дар «Дӯстон», як дӯсти деринаш пурсид, ки оё ӯ метавонад дар мӯи Тайлер амалияи сафедкуниро анҷом диҳад. Тайлер розӣ шуд ва ба таҳиякунандагони «Дӯстон» он қадар писанд омад, ки он чизе, ки бояд якдафъаина бошад, ба як қисми хислати ӯ табдил ёфт. Дар охири даҳ сол ӯ маҷбур шуд, ки мӯи худро ҳар ҳафта сафед кунад.

Ба ифтихори 15-солагии «Дӯстон» дар соли 2009, Тайлер расман нусхаи поп-апи муваққатии Central Perk-ро дар [[Лондон]] кушод. Он дар давоми ду ҳафта аз моҳи сентябр то октябр кушода буд ва мухлисон метавонистанд барои гирифтани қаҳваи ройгон ва дидани ашёи хотиравӣ аз намоишнома муроҷиат кунанд&lt;ref&gt;{{cite news |author=Thorley, Chantelle |date=September 15, 2009 |url=http://www.eventmagazine.co.uk/news/search/938562/London-celebrate-15-years-Friends-Central-Perk-pop-up/ |title=London to celebrate 15 years of Friends with Central Perk pop-up |work=Event |access-date=September 22, 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100410130417/http://www.eventmagazine.co.uk/news/search/938562/London-celebrate-15-years-Friends-Central-Perk-pop-up |archive-date=April 10, 2010 |accessdate=2025-05-18 |archivedate=2010-04-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100410130417/http://www.eventmagazine.co.uk/news/search/938562/London-celebrate-15-years-Friends-Central-Perk-pop-up }}&lt;/ref&gt;.  Ӯ дар ситкоми ҳаҷвии «Nobody's Watching», зоҳир шуд ва худро дар маҷмӯи «Перк» бозӣ мекард.

Ба ифтихори 20-солагии «Дӯстон» соли 2014, Тайлер дар як нусхаи «Перк» дар &quot;SoHo&quot; баромад кард&lt;ref&gt;{{cite news |author=Locker, Melissa |url=https://time.com/3386614/friends-20th-anniversary-central-perk/ |title=Central Perk From Friends Is Now a Real Place, and Gunther Is There |magazine=[[Time (magazine)|Time]] |date=September 16, 2014 |access-date=January 2, 2020 |accessdate=2025-05-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181003144447/http://time.com/3386614/friends-20th-anniversary-central-perk/ |archivedate=2018-10-03 }}&lt;/ref&gt;.

Тайлер дар ситкоми BBC/Showtime «Эпизодҳо» (мавсими 2, қисми 6) ҳамчун мураббии хоккей бозӣ кард, вақте ки [[Мэтт Леблан]] кӯшиш мекунад, ки ситораҳои асосии дигарро аз «Дӯстон» дар видеои таблиғотии намоиши телевизионии афсонавии «Pucks» пайдо кунанд&lt;ref name=&quot;ABC&quot;&gt;{{Cite web|date=October 24, 2021|title=James Michael Tyler, who played Gunther on 'Friends,' dies|url=https://abcnews.go.com/Entertainment/wireStory/james-michael-tyler-played-gunther-friends-dies-80761393|website=[[ABC News (United States)|ABC News]]|access-date=October 26, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Ran&quot;&gt;{{Cite news|date=October 2, 2020|title=The Cast of Friends: Where Are They Now?|work=[[Ranker]]|url=https://www.ranker.com/list/cast-of-friends-then-and-now/derrick-deane#Jennifer%20Aniston|access-date=October 26, 2021}}&lt;/ref&gt;.

== Ҳаёти шахсӣ ва солҳои охир ==
Дар соли 1995, Тайлер бо мураббии шахсиаш Барбара Чадсӣ издивоҷ кард ва онҳо дар [[Ҳолливуд]] зиндагӣ мекарданд. Аз соли 2003 инҷониб ҳамсарон алоҳида зиндагӣ мекарданд ва соли 2014 расман ҷудо шуданд («аз сабаби ихтилофҳои оштинопазир»). Соли 2017 ӯ бо Ҷенифер Карно издивоҷ кард&lt;ref name=&quot;Independent&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/tv/news/james-michael-tyler-death-friends-gunther-b1944489.html|title=James Michael Tyler, who played Gunther on Friends, has died aged 59|website=[[The Independent]]|date=2021-10-24|lang=en|accessdate=2021-10-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211109173823/https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/tv/news/james-michael-tyler-dead-friends-gunther-b1944576.html|archivedate=2021-11-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.instagram.com/p/B2DXqf_BLuy/|title=James Michael Tyler on Instagram: &quot;My lovely wife ... Jenn.|website=[[Instagram]]|date=2019-09-05|lang=en|accessdate=2021-09-23}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;LAD&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.ladbible.com/entertainment/53021-james-michael-tyler-wife-20211025|title=Who Was James Michael Tyler’s Wife?|website=[[LADbible]]|date=2021-10-25|accessdate=2021-10-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211028012721/https://www.ladbible.com/entertainment/53021-james-michael-tyler-wife-20211025|archivedate=2021-10-28}}&lt;/ref&gt;.

Тайлер аз мусиқӣ, бозӣ кардани теннис, голф ва давидан лаззат мебурд.

Соли 2018, ҳунарпеша ба саратони ғадуди простата ташхис карда шуд, аммо ӯ ҳеҷ гоҳ дар бораи он то июни соли 2021, чанде пас аз пахши махсуси «Дӯстон:Якҷошавӣ» сухан нагуфт&lt;ref name=&quot;NBC News 2021&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.nbcnews.com/pop-culture/pop-culture-news/friends-actor-james-michael-tyler-who-played-gunther-shares-prostate-n1271563|title='Friends' actor James Michael Tyler, who played Gunther, shares prostate cancer diagnosis|website=[[NBC News]]|date=2021-06-21|accessdate=2021-06-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220228185221/https://www.nbcnews.com/pop-culture/pop-culture-news/friends-actor-james-michael-tyler-who-played-gunther-shares-prostate-n1271563|archivedate=2022-02-28}}&lt;/ref&gt;. Ӯ аз бемории саратон [[24 октябр|24 октябри]] [[соли 2021]] дар синни 60-солагӣ дар хонаи худ дар [[Лос Анҷелес|Лос-Анҷелес]] даргузашт&lt;ref name=&quot;Independent&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.yahoo.com/entertainment/friends-james-michael-tyler-dead-213908534.html|title=Friends' James Michael Tyler Dead at 59 Following Stage 4 Prostate Cancer Diagnosis|website=[[Yahoo!]]|date=2021-10-24|lang=en|accessdate=2021-10-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211026185951/https://www.yahoo.com/entertainment/friends-james-michael-tyler-dead-213908534.html|archivedate=2021-10-26}}&lt;/ref&gt;.

== Филмнома ==
=== Синамо ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! Сол
! Номгӯй 
! Нақш
! class=&quot;unsortable&quot; | Шарҳҳо
|-
|1992
|''The Roommate''
|Bar Patron
|Аввалин нақш, [[филми кӯтоҳмуддат]]
|-
|1997
|''[[Motel Blue]]''&lt;ref name=BFI/&gt;&lt;ref name=&quot;Rotten Tomatoes&quot;/&gt;
|Oscar Bevins
|
|-
|1997
|''The Disturbance at Dinner''&lt;ref name=BFI&gt;{{cite web|url=https://www2.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2bc3151c9a|archive-url=https://web.archive.org/web/20220416143812/https://www2.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2bc3151c9a|url-status=dead|archive-date=April 16, 2022|title=James Michael Tyler|publisher=[[British Film Institute]]|access-date=October 24, 2021|accessdate=2025-05-18|archivedate=2022-04-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220416143812/https://www2.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2bc3151c9a}}&lt;/ref&gt;
|Wilson Pomade
|
|-
|1999
|''[[Foreign Correspondents (film)|Foreign Correspondents]]''&lt;ref name=&quot;Rotten Tomatoes&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.rottentomatoes.com/celebrity/james_michael_tyler|title=James Michael Tyler|website=[[Rotten Tomatoes]]|access-date=October 24, 2021}}&lt;/ref&gt;
|Randy
|
|-
|2010
|''Jason's Big Problem''&lt;ref name=&quot;Rotten Tomatoes&quot;/&gt;
|Blane
|
|-
|2020
|''Processing''&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
|Frank Brandt
|Филми кӯтоҳмуддат 
|-
|2020
|''The Gesture and The Word''&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news|date=October 25, 2021|title=James Michael Tyler: Friends stars show 'gratitude' for Gunther actor|language=en-GB|work=[[BBC News]]|url=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-59032751|access-date=October 25, 2021}}&lt;/ref&gt;
|Gilbert (the postman)
|Филми кӯтоҳмуддат - The Gesture and the Word &lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=Y4NFFSsd4hk Short film - The Gesture and The Word]&lt;/ref&gt;
|}

=== Телевизион ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! Сол
! Номгӯй 
! Нақш
! class=&quot;unsortable&quot; | Шарҳҳо
|-
|1994–2004
|''[[Дӯстон]]''&lt;ref name=&quot;Rotten Tomatoes&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;TVG Filmography&quot;&gt;{{cite web|title=James Michael Tyler List of Movies and TV Shows|url=https://www.tvguide.com/celebrities/betty-lynn/credits/3000434635/|work=[[TV Guide]]|access-date=October 24, 2021}}&lt;/ref&gt;
|Gunther
|148 қисм
|-
|2000
|''[[Just Shoot Me!]]''&lt;ref name=&quot;Rotten Tomatoes&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;TVG Filmography&quot;/&gt;
|Doctor
|Қисм: &quot;Donnie Returns&quot;
|-
|2001
|''[[Sabrina the Teenage Witch (1996 TV series)|Sabrina, the Teenage Witch]]''&lt;ref name=&quot;Rotten Tomatoes&quot;/&gt;
|Ethan
|Қисм: &quot;My Best Shot&quot;
|-
|2004
|''[[Iron Chef America]]: Battle of the Masters''&lt;ref name=&quot;LOAC&quot;&gt;{{Cite web|date=October 26, 2021|title=Muere James Michael Tyler, actor de la serie 'Friends'|url=https://www.laopinioncoruna.es/vida-y-estilo/gente/2021/10/26/muere-james-michael-tyler-actor-58815373.html|access-date=October 26, 2021|website=[[:es:La Opinión A Coruña|La Opinión A Coruña]]|language=es-ES}}&lt;/ref&gt;
|Judge
|Қисм: Morimoto/Flay VS. Sakai/Batali
|-
|2005
|''[[Scrubs (TV series)|Scrubs]]''&lt;ref name=&quot;Rotten Tomatoes&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;TVG Filmography&quot;/&gt;
|Therapist
|Қисм: &quot;My Faith in Humanity&quot;
|-
|2006
|''[[Nobody's Watching]]''
|Худ
|
|-
|2010
|''Keeping up with the Downs''&lt;ref&gt;{{Cite web|date=October 24, 2021|title=Falleció el actor que interpretó al inolvidable &quot;Gunther&quot; en Friends|url=https://www.lacapitalmdp.com/fallecio-el-actor-que-interpreto-al-inolvidable-gunther-en-friends/|access-date=October 25, 2021|website=[[La Capital (Mar del Plata)]]|language=es-ES}}&lt;/ref&gt;
|Chase
|[[Made for TV]] филми кӯтоҳмуддат
|-
|2012
|''[[Episodes (TV series)|Episodes]]''&lt;ref name=&quot;ABC&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Ran&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;LOAC&quot;/&gt;
|Худ
|Қисми 6, мавсими 2
|-
|2013
|''Modern Music''&lt;ref name=&quot;LOAC&quot;/&gt;
|Chad Levitz
|Нақши марказӣ, 5 қисм ([[Web series]])
|-
|2021
|''[[Friends: The Reunion]]''&lt;ref name=&quot;Rotten Tomatoes&quot;/&gt;
|Худ
|[[HBO Max]]
|}

=== Бозиҳои видеоӣ ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Сол
!Номгӯй 
!Нақш
!Шарҳҳо
|-
|2005
|''[[Friends: The One with All the Trivia]]''
|Сухангӯ ва мизбон
|&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite news |date=October 24, 2021 |title=James Michael Tyler, Friends Gunther Actor, Dies at 59 |work=[[Screen Rant]] |url=https://screenrant.com/james-michael-tyler-death-obituary/ |access-date=October 26, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=June 21, 2021 |title=What Is Gunther From 'Friends' Doing Now, Anyways? |work=[[Marie Claire]] |url=https://www.marieclaire.com/culture/a36491685/what-is-gunther-from-friends-doing-now/ |access-date=October 26, 2021}}&lt;/ref&gt;
|-
|2005
|''Friends: Scene It?''
|Сӯхангӯ
|DVD board game&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
|}

===Музик видео===
{|class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|-
!scope=&quot;col&quot;|Сол
!scope=&quot;col&quot;|Номгӯй 
!scope=&quot;col&quot;|Овозхон
|-
!scope=&quot;row&quot;| 2007
|&quot;Come Tomorrow&quot;
|[[Chicane]]
|}

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}
[[Гурӯҳ:Ҳунарпешаҳои мард асри XXI]]
[[Гурӯҳ:Ҳунарпешаҳои мард асри XX]]
[[Гурӯҳ:Ҳунарпешамардони телевизиони ИМА]]
[[Гурӯҳ:Ҳунарпешаҳо аз рӯи алифбо]]</text>
      <sha1>fhjh3q7onxvfvwgj5ud1u6isfo0nsaf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қуллаи Маскав</title>
    <ns>0</ns>
    <id>325392</id>
    <revision>
      <id>1492812</id>
      <parentid>1447329</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T01:28:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492812</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2049" sha1="aaaurn6ivk6fuamqkjq6znhbr19c7tj" xml:space="preserve">{{МА
|кишвар = Тоҷикистон}}
'''Қуллаи Маскав''' — қуллаи баландиаш 6785 м дар [[Қаторкӯҳи Пётри Якум|қаторкӯҳҳои Пётри I]], ғарби [[Помир]] мебошад.

Дар ҷанубу шарқи [[Ноҳияи Лахш|ноҳияи Ҷиргатоли]] [[Ноҳияҳои тобеи ҷумҳурӣ|вилояти тобеи ҷумҳурии]] [[Тоҷикистон]] воқеъ аст, тақрибан 10&amp;nbsp;км дар ғарби [[қуллаи Исмоили Сомонӣ]], баландтарин кӯҳи Тоҷикистон.

Қуллаи Маскав инчунин номи ду кӯҳи хурдтар дар Иёлоти Муттаҳида ва Австралия аст:
== Пайвандҳо ==
* [https://web.archive.org/web/20111002161228/http://www.mountainzone.com/mountains/detail.asp?fid=4792756 Қуллаи Маскав] дар иёлати Аризона (Шаҳристони Явапай), ИМА (2,343 м, 34,403082N, 112,396001W)
* [http://www.exploroz.com/Places/52224/VIC/Moscow_Peak.aspx Қуллаи Маскав] дар Виктория, Австралия ( [https://web.archive.org/web/20251009035442/http://maps.bonzle.com/c/a?a=p&amp;p=32758&amp;cmd=sp 1,647 м], 6,84401S, 148,1437E)
* [http://www.geonames.org/1220986/pik-moskva.html Ҷойгиршавии қуллаи Маскав дар geonames.org]
* Нашри онлайни [http://bse.sci-lib.com/article078406.html ''Энсиклопедияи бузурги шӯравӣ''] (in Russian)
* [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/393498/Moscow-Peak Қуллаи Маскав дар ''Encyclopædia Britannica'' Online], 2008.
* [http://www.summitpost.org/area/range/171075/pamir-1055-1072-1084-1080-1088.html Акси қуллаи Маскав дар summitpost.org]
{{ПБ}}
[[Гурӯҳ:Кӯҳҳои Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Қуллаҳои шашҳазорметрӣ]]
[[Гурӯҳ:Қуллаҳои шашҳазорметрии Тоҷикистон]]</text>
      <sha1>aaaurn6ivk6fuamqkjq6znhbr19c7tj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хуршед Худойбердиев</title>
    <ns>0</ns>
    <id>325758</id>
    <revision>
      <id>1492785</id>
      <parentid>1470902</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T00:47:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492785</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5593" sha1="toxri5utz36ijgoek49updv3qld5jsr" xml:space="preserve">{{Олим
 |ном                 = Хуршед Худойбердиев
 |номи аслӣ           = Худойбердиев Хуршед Атохонович
 |тасвир              = 
 |бар                 = 180
 |тавсифи тасвир      = 
 |таърихи таваллуд    = 10.04.1980 
 |зодгоҳ              = {{Зодгоҳ|Исфара|шаҳри Исфара}}, вилояти Ленинобод, [[ИҶШС]]
 |шаҳрвандӣ           = {{Тоҷикистон}}Тоҷикистон 
 |таърихи даргузашт	  =
 |маҳалли даргузашт   =
 |фазои илмӣ          = 
 |ҷойҳои кор          = 
 |дараҷаи илмӣ        = {{Дараҷаи илмӣ|доктор|илмҳои техникӣ}}
 |унвонҳои илмӣ       = {{Унвонҳои илмӣ||0}}
 |алма-матер          = 
 |роҳбари илмӣ        = 
 |шогирдони маъруф    = 
 |маъруф ба           = 
 |ҷоизаҳо             = 
 |имзо                = 
 |бари имзо           = 
 |сайт                = 
 |викитека            = 
 |викианбор           = 
}}
'''Худойбердиев Хуршед Атохонович''' (зод. [[10 апрел]]и [[1980]], [[Исфара]]) — донишманди соҳаи технологияҳои иттилоотӣ, доктори илмҳои техникӣ (2024).

== Зиндагинома ==
Хуршед Худойбердиев 10 апрели соли 1980 дар шаҳри Исфара ба дунё омадааст. Хатмкардаи гимназия-коллеҷи шаҳри Исфара ба номи А. Азизов ва Филиали хуҷандии Донишгоҳи технологии Тоҷикистон (ФХДТТ) (1997—2002) мебошад.  

== Коронома ==
Хуршед Худойбердиев корро дар кафедраи барномасозӣ ва технологияҳои иттилоотии ФХДТТ ба ҳайси ассистенти кафедра (2002—2006) оғоз кардааст. Аспиранти Донишгоҳи технологии Тоҷикистон (2005—2009) ҳамзамон омӯзгори калон (2006—2010), мудири кафедраи таъминоти барномавӣ ва технологияҳои иттилоотии Донишкадаи политехникии Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи академик М. С. Осимӣ (ДПДТТ, 2010—2013), мудири кафедраи манзумаҳои иттилоотӣ ва иқтисодиёт (2013—2015), мудири кафедраи барномарезӣ ва низомҳои иттилоотӣ (2015—2019), дотсент ихтисоси иттилоот, техникаи ҳисоббарор ва идоракунӣ (2018). 

Рисолаи докториро дар мавзуи «Балоиҳагири ва коркарди низомҳои худкори коркарди маълумот бо забони тоҷикӣ» дифоъ кардааст&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://vak.tj/hac_new/index.php/navgoni/ehlonho-oid-ba-imoya/375-imoyai-khudojberdiev-khurshed-atokhonovich|title=Ҳимояи Худойбердиев Хуршед Атохонович|author=|website=vak.tj|date=2024-04-11|lang=|accessdate=2025-07-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250625203838/https://vak.tj/hac_new/index.php/navgoni/ehlonho-oid-ba-imoya/375-imoyai-khudojberdiev-khurshed-atokhonovich|archivedate=2025-06-25}}&lt;/ref&gt;.

Дар лоиҳаҳои самти лингвистикаи забони тоҷикӣ (таҳияи луғатҳои электронӣ, маҷмуи барномаҳои [[TajSpell]] барои санҷиши имлои забони тоҷикӣ, талаффузи компютерии матни тоҷикӣ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://khovar.tj/ihtirokorii-hurshed/|title=ИХТИРОЪКОРИИ ХУРШЕД|publisher=АМИТ &quot;Ховар&quot;|lang=|accessdate=2025-07-02}}&lt;/ref&gt;, тарҷумони худкори матни забони тоҷикӣ, маҳзани овози забони тоҷикӣ, низоми иттилоотии TajLINGVO барои коркарди худкори маълумот бо забони тоҷикӣ ва ғ.) саҳм гузоштааст.

== Таълифот ==
Муаллифи 3 монографияи илмӣ, 72 мақолаҳои илмӣ ва 32 шаҳодатномаҳои дар соҳаи ихтирои маводди зеҳнӣ, 10 китоби дарсӣ, 20 дастурамал таълимию методӣ барои донишҷӯёни ихтисоси самти технологияҳои иттилоотӣ.

== Ҷоизаҳо ==
* Аълочии маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон (2011);
* Ҷоизаи АИТ дар соҳаи илм ва техника (2017)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.khujand.tj/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=2016:joiza&amp;catid=36:navgoni&amp;Itemid=182&amp;lang=ru|title=Устодони ДПДТТ ҷоизаи академияи илмҳоро соҳиб шуданд|website=www.khujand.tj|publisher=Мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатии шаҳри Хуҷанд|accessdate=2025-07-02}}&lt;/ref&gt;;
* Ҷоизаи давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон барои олимону омӯзгорони фанҳои табиатшиносӣ, дақиқ ва риёзӣ (2021).

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}</text>
      <sha1>toxri5utz36ijgoek49updv3qld5jsr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Илҳом Камолзода</title>
    <ns>0</ns>
    <id>325818</id>
    <revision>
      <id>1492440</id>
      <parentid>1438464</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T15:54:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492440</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5174" sha1="laajkehpk8fyxbom4xwaqikekcnutof" xml:space="preserve">{{Сиёсатмадор
 |ном                  = Илҳом Камолзода
|номи аслӣ            = Камолзода Илҳом Икром
|тасвир               = 
 |бар                  = 
 |тавсифи тасвир       = 
 |ном ҳангоми таваллуд = 
 |номи мустаъор        = 
 |таърихи таваллуд     =  14.04.1981
 |зодгоҳ               = {{Зодгоҳ|ноҳияи Рӯдакӣ|ноҳияи Рӯдакӣ}}, [[ҶШС Тоҷикистон]], [[ИҶШС]]
 |таърихи даргузашт    =  
 |маҳалли даргузашт    =  
 |шаҳрвандӣ            = {{Парчам|Тоҷикистон}}  
 |таҳсилот             = [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]](2003)
 |дараҷаи илмӣ         = {{Дараҷаи илмӣ|доктор|илмҳои ҳуқуқшиносӣ}} 
 |унвонҳои илмӣ        = {{Унвонҳои илмӣ ||0}} 
 |миллат               = тоҷик
 |эътиқод              = 
 |ҳизб                 = [[Ҳизби халқии демократии Тоҷикистон]] 
 |ғояҳои асосӣ         = 
 |навъи фаъолият       = вакили [[Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] даъвати  VII
 |падар                = 
 |модар                = 
 |ҳамсар               = 
 |фарзандон            = 
 |ҷоизаҳо                =  
 |соядаст              = 
 |бари соядаст         = 
 |вебгоҳ               = 
 |викианбор            = 
}}
'''Илҳом Камолзода''' (''Камолзода Илҳом Икром'' тав.  14 апрели соли 1981 дар [[ноҳияи Рӯдакӣ]] [[ҶШС Тоҷикистон]]) — ҳуқуқшиносӣ-байналмилалӣ, олим, арбоби давлатии [[Тоҷикистон|тоҷик]], вакили [[Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]].
== Зиндагинома ==
* Солҳои 1998-2003- Донишҷӯи шуъбаи рӯзонаи факултети ҳуқуқшиносии Донишгоҳи миллии Тоҷикистон.
* Солҳои 2005-2012- Ассистенти кафедраи назария ва таърихи давлат ва ҳуқуқи факултети ҳуқуқшиносии Донишгоҳи миллии Тоҷикистон. 
* Солҳои 2012-2017- Муовини декан оид ба тарбия,  таълимӣ факултети ҳуқуқшиносӣ ҳамзамон  дотсенти кафедраи назария ва таърихи давлат ва ҳуқуқи факултети ҳуқуқшиносии Донишгоҳи миллии Тоҷикистон.
* Солҳои 2017-2022 - Сардори раёсати муносибатҳои байналмилалии Вазорати маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон.
* Солҳои 2022-2024 - Муовини ректор оид ба илм ва инноватсияи Донишгоҳи байналмилалии забонҳои ба номи Сотим Улуғзода.
* Аз октябри соли 2024 то 2025 - и.в. профессор кафедраи назария ва таърихи давлат ва ҳуқуқи  факултети ҳуқуқшиносии [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]].
* Аз 2 марти соли 2025 — Вакили Маҷлиси намояндагони Маҷлиси олии Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати  VII.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.parlament.tj/deputats/25|title=Камолзода Илҳом Икром|author=|website=www.parlament.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2025-07-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230530051409/https://parlament.tj/deputats/25|archivedate=2023-05-30}}&lt;/ref&gt;.
* Аз 19 марти соли 2025 дар ҷаласаи якуми иҷлосияи якуми Маҷлиси намояндагони Маҷлиси олии Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати ҳафтум раиси Кумитаи сохтори давлатӣ ва худидоракунии маҳалли Маҷлиси намояндагони маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон интихоб шуд.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.parlament.tj/deputats/25|title=Камолзода Илҳом Икром|author=|website=www.parlament.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2025-07-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230530051409/https://parlament.tj/deputats/25|archivedate=2023-05-30}}&lt;/ref&gt;.
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
[[Гурӯҳ:Сиёсатмадорон аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Сиёсатмадорони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Вакилони Маҷлиси Намояндагони Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати VII]]
[[Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Ҳуқуқшиносони Тоҷикистон]]</text>
      <sha1>laajkehpk8fyxbom4xwaqikekcnutof</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ҳокимбек Содиқзода</title>
    <ns>0</ns>
    <id>326024</id>
    <revision>
      <id>1492822</id>
      <parentid>1471043</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T01:35:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492822</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4251" sha1="klrhp64oemxdgdef8zaopp8zjyagqh5" xml:space="preserve">{{Шахс
| ном = Ҳокимбек Содиқзода
| номи аслӣ = Содиқзода Ҳокимбек Ҷаббор
| ном ҳангоми таваллуд = 
| тасвир =
| бар = 
| тавсифи тасвир = 
| таърихи таваллуд = 01.11.1987
| зодгоҳ = [[ҶШС Тоҷикистон]]
| табаият = {{парчамбандӣ|Тоҷикистон}}
| шаҳрвандӣ = 
| падар = 
| модар = 
| ҳамсар = 
| фарзандон = 
| пеша = ҳуқуқшинос
| ҷоизаҳо = 
| соядаст = 
| сайт = 
| викианбор = 
}}
'''Содиқзода Ҳокимбек Ҷаббор''' (зод. [[1 ноябр]]и [[1987]], ҶШС Тоҷикистон) — ҳуқуқшиноси тоҷик, номзади илмҳои сиёсатшиносӣ (2021)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://vak.tj/old/index.php/ru/novosti/ob-yavleniya-o-zashchite-dissertatsij/3009-zashchita-sodikzoda-khokimbek-dzhabbor|title=Защита Содикзода Хокимбек Джаббор|website=vak.tj|accessdate=2025-07-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250714020153/http://vak.tj/old/index.php/ru/novosti/ob-yavleniya-o-zashchite-dissertatsij/3009-zashchita-sodikzoda-khokimbek-dzhabbor|archivedate=2025-07-14}}&lt;/ref&gt;.

== Зиндагинома ==
Ҳокимбек Содиқзода 1 ноябри соли 1987 дар Ҷумҳурии Тоҷикистон ба дунё омадааст. Соли 2010 бахши рӯзонаи факултети ҳуқуқшиносии Донишкадаи иқтисодии Тоҷикистонро бо ихтисоси ҳуқуқшинос ва дипломи аъло хатм кардааст.

== Фаъолияти меҳнатӣ ==
Ҳокимбек Содиқзода дар солҳои 2007—2010 ба сифати мутахассиси шуъбаи кор бо ҷавонони Донишкадаи иқтисодии Точикистон, солҳои 2010—2010 мутахассиси пешбари шуъбаи ҳуқуқи Дастгоҳи Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон, солҳои 2010—2012 сармутахассиси шуъба оид ба таъмини асосҳои конститутсионӣ, ҳуқуқу озодиҳои инсон, шаҳрванд ва қонунияти Дастгоҳи Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон, солҳои 2012—2014 мушовири калони Кумитаи Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Точикистон оид ба тартиботи ҳуқуқӣ, мудофиа ва амният ва солхои 2014—2015 сармутахассиси шуъбаи кафолатҳои ҳуқуқи инсони Дастгоҳи иҷроияи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, солҳои 2015—2022 сармутахассиси раёсати кафолатҳои ҳуқуқи инсони Дастгоҳи иҷроияи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон кору фаъолият намудааст.

Аз соли 2022 бо амри Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон ба мансаби мудири шуъбаи раёсати кафолатҳои ҳуқуқи инсони Дастгоҳи иҷроияи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон таъйин гардидааст.

== Фаъолияти илмӣ ва омӯзгорӣ ==
Ҳокимбек Содиқзода номзади илмҳои сиёсатшиносӣ буда, дар солҳои гуногун ба донишҷӯёни Донишгоҳи молия ва иқтисоди Точикистон ва Академияи идоракунии давлатии назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон дарс гуфтааст. Муаллифи беш аз 17 мақолаи илмию оммавӣ дар мавзӯъҳои мухталифи ҳуқуқӣ ва сиёсатшиносӣ мебошад.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

[[Гурӯҳ:Номзадҳои улуми сиёсатшиносӣ]]</text>
      <sha1>klrhp64oemxdgdef8zaopp8zjyagqh5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ҷамшед Ҷамшедзода</title>
    <ns>0</ns>
    <id>327736</id>
    <revision>
      <id>1492856</id>
      <parentid>1449747</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T03:48:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>/* Эзоҳ */ навсозӣ, гурӯҳбандӣ</comment>
      <origin>1492856</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6589" sha1="20130thgch9r300tb55i1g5qu6isrbt" xml:space="preserve">{{Шахс
|ном      = Ҷамшедзода Ҷамшед 
|номи аслӣ = Ҷамшедзода Ҷамшед Назаршо 
|акс = 
|паҳно = 
|тавзеҳи акс = 
|мақом              = [[Судяи Суди конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] 
|давраи мақом       = аз 11 июли соли 2019 
|таърихи таваллуд   = 18.11.1973 
|маҳалли таваллуд   = деҳаи Шод, [[ноҳияи Роштқалъа]], [[ВМКБ]]
|таърихи даргузашт  = 13.1.2026
|маҳалли даргузашт  = [[Душанбе]]
|таҳсилгоҳ          = [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]] (2000) 
|дараҷаи илмӣ       = [[Номзади илмҳои ҳуқуқшиносӣ]] 
|ҷоизаҳо            = Ифтихорномаи Ҷумҳурии Тоҷикистон 
}}
'''Ҷамшедзода Ҷамшед Назаршо''' ([[18 ноябр]]и [[1973]], [[ноҳияи Роштқалъа]] — [[13 январ]]и [[2026]], [[Душанбе]]) — [[Ҳуқуқшиносӣ|ҳуқуқшиноси]] тоҷик, номзади илмҳои ҳуқуқшиносӣ (2011), Судяи [[Суди конститутсионии Тоҷикистон|Суди конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] (2019—2026).

== Зиндагинома ==
Ҷамшед Ҷамшедзода 18 ноябри соли 1973 дар деҳаи Шоди ноҳияи Роштқалъаи Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон таваллуд шудааст. Соли 2000 факултети ҳуқуқшиносии Донишгоҳи давлатии миллии Тоҷикистонро бо ихтисоси ҳуқуқшинос хатм намудааст.

=== Хонавода ===
Оиладор, соҳиби 3 фарзанд мебошад.

== Корнома ==
Фаъолияти кориашро соли 2000 аз вазифаи ходими хурди илмии Институти фалсафа ва ҳуқуқи Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон оғоз намуда, ҳамчунин то соли 2017 ходими калони илмии Институти давлат ва хуқуқи Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон, иҷрокунандаи вазифаи мудири кафедраи давлатшиносӣ ва хуқуқи байналхалқии Донишкадаи андоз ва хуқуқ, котиби илмии Институти давлат ва хуқуқи Академияи илмњои Ҷумҳурии Тоҷикистон, котиби илмии Институти фалсафа, сиёатшиносӣ ва хуқуқи Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон, ҳамзамон дотсенти кафедраи хуқуқи конститусионии факултети ҳуқуқшиносии ДМТ, иҷрокунандаи вазифаи муовини директор оид ба илм ва таълими Институти фалсафа, сиёатшиносӣ ва хуқуқи Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон кор кардааст.

Аз соли 2017 то 10 июли соли 2019 фаъоляти меҳнатиашро дар вазифаи муовини ректор оид ба илм, инноватсия ва робитаҳои байналмилалии Донишкадаи идоракунии давлатии назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон идома додааст.

Аз соли 2011 то соли 2019 ба ҳайси узви Комиссияи марказии интихобот ва раъйпурсии Ҷумҳурии Тоҷикистон фаъолият намудааст&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://prezident.tj/event/'news/18706|title=Тағйироти кадрӣ|author=|website=|date=2019-07-09|publisher=Президенти Тоҷикистон|lang=|accessdate=2026-01-13}}&lt;/ref&gt;.

Аз 11 июли соли 2019 бо пешниҳоди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон аз ҷониби Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон Судяи Суди конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон интихоб гардид&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://constcourt.tj/%d2%b7amshedzoda-chamshed-nazarsho/|title=Ҷамшедзода Ҷамшед Назаршо – Суди Конститутсиони Ҷумҳурии Тоҷикистон|lang=|accessdate=2026-01-13}}&lt;/ref&gt;.

== Фаъолияти илмӣ ==
Соли 2011 дар шӯрои диссертатсионии Институти давлат ва ҳуқуқи Академияи илмҳои Россия (шаҳри Маскав) дар мавзуи «Хизмати давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон (самти ҳуқуқӣ-конститутсионӣ)» рисолаи номзадиро дифоъ намуда, сазовори дараҷаи илмии номзади илмҳои ҳуқуқшиносӣ гардидааст.

== Даргузашт ==
Ҷамшед Ҷамшедзода 13 январи соли 2026 дар шаҳри Душанбе даргузашт. Бино ба иттилои расонаҳо, мавсуф дар натиҷаи афтодан аз ошёнаи 9-уми бинои истиқоматӣ ба ҳалокат расидааст. Мақомоти ҳифзи ҳуқуқи Тоҷикистон дар робита ба ин ҳодиса таҳқиқот бурда истодаанд&lt;ref&gt;{{Cite news|accessdate=2026-01-13|author=Алишер Зарифӣ, Барот Юсуфӣ|date=2026-01-13|language=tg|work=Радиои Озодӣ|title=Додраси олитарин додгоҳи Тоҷикистон аз бинои нӯҳтабақа афтода, ҷон додааст|url=https://www.ozodi.org/a/dodrasi-tojikiston-az-binoi-nuhtabaqa-aftoda-jon-dodaast/33646878.html}}&lt;/ref&gt;.

== Ҷоизаҳо ==
* Ифтихорномаи Ҷумҳурии Тоҷикистон (2016).

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
[[Гурӯҳ:Ҳуқуқшиносони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Номзадҳои улуми ҳуқуқшиносӣ]]
[[Гурӯҳ:Хатмкардагони Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Зодагони ноҳияи Роштқалъа]]</text>
      <sha1>20130thgch9r300tb55i1g5qu6isrbt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Султон Усмонов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>328391</id>
    <revision>
      <id>1492710</id>
      <parentid>1470767</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T23:06:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492710</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4249" sha1="smowpswicetxzwfoe85hwi4usy3pqfh" xml:space="preserve">{{Шахсият
|ном               = Султон Усмонов
|номи_аслӣ         = Усмонов Султон
|тасвир            = 
|тавсифи_тасвир    = 
|таърихи_таваллуд  = 11.7.1958
|маҳалли_таваллуд  = [[ҶШС Тоҷикистон]]
|шаҳрвандӣ         = {{flag|Tajikistan}}
|пеша              = [[коргардон]], [[ҳунарпеша]]
|мактаб            = [[Донишкадаи давлатии санъати театрии ба номи А. В. Луначарский|ГИТИС (Москва)]]
|солҳои_фаъолият   = 1980 — то ҳол
|вазифа            = Саркоргардони [[Театри давлатии академӣ-драмавии ба номи Абулқосим Лоҳутӣ|Театри ба номи А. Лоҳутӣ]]
|ҷоизаҳо           = [[Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон]], Шоҳҷоизаи фестивали «Парасту»
}}

'''Султон Усмонов''' (зод. 11 июли 1958) — [[коргардон]] ва ҳунарпешаи маъруфи тоҷик, [[Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон]]. Саркоргардони [[Театри давлатии академӣ-драмавии ба номи Абулқосим Лоҳутӣ]] (аз соли 2018).

== Зиндагинома ==
Султон Усмонов 11 июли соли 1958 ба дунё омадааст. Хатмкардаи шуъбаи актёрии Донишкадаи санъати Тоҷикистон ва факултаи коргардонии [[Донишкадаи давлатии санъати театрии Россия]] (ГИТИС, Москва) мебошад.

== Фаъолияти ҳунарӣ ==
Ӯ дар театрҳои мухталифи кишвар, аз ҷумла Театри опера ва балет, Театри драмаи русии ба номи Маяковский ва Театри ҷавонон фаъолият кардааст. Тӯли 10 сол дар Театри давлатии академии тамошобини ҷавони шаҳри [[Алматӣ]] (Қазоқистон) ба ҳайси коргардон кор намудааст.&lt;ref name=&quot;javonon&quot;&gt;{{Cite web|url=http://javonon.tj/news/culture/sulton-usmonov-teatr-boyad-az-tamoshobin-du-adam-peshtar-boshad/|title=СУЛТОН УСМОНОВ: “ТЕАТР БОЯД АЗ ТАМОШОБИН ДУ ҚАДАМ ПЕШТАР БОШАД”|website=javonon.tj|accessdate=2026-02-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250429015123/http://javonon.tj/news/culture/sulton-usmonov-teatr-boyad-az-tamoshobin-du-adam-peshtar-boshad/|archivedate=2025-04-29}}&lt;/ref&gt;

Соли 2018 саркоргардони [[Театри давлатии академӣ-драмавии ба номи Абулқосим Лоҳутӣ|Театри Лоҳутӣ]] таъин гардид.

=== Намоишномаҳои машҳур: ===
* «Рустам ва Суҳроб» (Шоҳҷоизаи ҷашнвораи «Фаҷр», Эрон);&lt;ref name=&quot;pressa&quot;&gt;{{Cite web|url=https://pressa.tj/sulton-usmonov-sarrezhissyori-teatri-lo-ut-tain-shud/|title=Султон Усмонов – саррежиссёри театри Лоҳутӣ таъин шуд|website=pressa.tj|accessdate=2026-02-17}}&lt;/ref&gt;
* «Фирдавсӣ» (Гран-прии «Парасту-2019»);&lt;ref name=&quot;vecherka&quot;&gt;{{Cite web|url=https://vecherka.tj/archives/37777|title=Гран-при фестивали «Парасту-2019» ба намоишномаи «Фирдавсӣ» дода шуд|website=vecherka.tj}}&lt;/ref&gt;
* «Пораабри сафеди Чингизхон» (Ҷойи аввал, «Парасту-2023»);
* «Калигула» (А. Камю).

== Ҷоизаҳо ==
* [[Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон]];
* Шоҳҷоизаи Ҷашнвораи байналмилалии «Фаҷр» (Эрон, 2009).

== Эзоҳ ==
{{reflist}}

[[Гурӯҳ:Ҳунарпешагони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Коргардони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Зодагони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Зодагони соли 1958]]</text>
      <sha1>smowpswicetxzwfoe85hwi4usy3pqfh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тобиш Ҳилолӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>328524</id>
    <revision>
      <id>1492729</id>
      <parentid>1470793</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T23:25:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492729</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6712" sha1="bf4vkweh98nlkqleibn1x42409wkc8z" xml:space="preserve">{{Мусиқидон
 |замина               = 
 |ном                  = Тобиш Ҳилолӣ
 |номи аслӣ            = Тоҷиддин
 |тасвир               = 
 |бар                  = 
 |тавсифи тасвир       = 
 |ном ҳангоми таваллуд = Тоҷиддин
 |номи пурра           = Тоҷиддин (Тобиш Ҳилолӣ)
 |таърихи таваллуд     = 25.09.1966
 |зодгоҳ               = {{Зодгоҳ|деҳаи Сангев|ноҳияи Дарвоз|Тоҷикистон}}
 |таърихи даргузашт    = 
 |маҳалли даргузашт    = 
 |солҳои фаъолият      = 1991 — то имрӯз
 |кишвар               = {{Парчам|Тоҷикистон}} Тоҷикистон
 |касб                 = овозхон, оҳангсоз, омӯзгор
 |навъи садо           = тенор  &lt;!-- агар маълум набошад, метавонед холӣ гузоред --&gt;
 |асбоб                = [[Фортепиано]]
 |сабк                 = ватандӯстона, ҳамосӣ, лирикӣ
 |номи мустаъор        = Тобиш Ҳилолӣ
 |гурӯҳ                = Ансамбли «Марзбон»-и Қӯшунҳои сарҳадӣ
 |ҳамкорӣ              = [[Малика Саидова]], [[Ҷаъфар Ҷалол]], [[Нигина Амонқулова]]
 |ношир                = 
 |ҷоизаҳо              = 
 |викианбор            = 
 |викитека             = 
 |вебгоҳ               = 
}}

'''Тобиш Ҳилолӣ''' (номи аслиаш '''Тоҷиддин'''; тав. [[25 сентябр]]и [[1961]], деҳаи Сангев, [[ноҳияи Дарвоз]]) — овозхон ва оҳангсози маъруфи тоҷик, ки бештар бо иҷрои таронаҳои ватандӯстона ва ҳамосӣ машҳур гардидааст. 

== Зиндагинома ==
Тобиш Ҳилолӣ 25 сентябри соли 1966 дар деҳаи Сангеви ноҳияи Дарвоз ба дунё омадааст. Дар даврони наврасии ӯ оилаашон ба [[ноҳияи Ҷалолиддини Балхӣ]] (собиқ Колхозобод) кӯч баст ва ӯ мактаби миёнаро дар ҳамон ҷо хатм намуд. 

Соли 1984 ба шуъбаи мусиқӣ ва суруди факултаи мусиқӣ-педагогии [[Донишкадаи давлатии фарҳанг ва санъати Тоҷикистон ба номи Мирзо Турсунзода]] дохил мешавад. Аз соли 1985 то 1987 дар сафи Артиши Иттиҳоди Шӯравӣ хидмат карда, пас аз бозгашт таҳсилро дубора аз курси аввал оғоз мекунад ва соли 1991 донишкадаро хатм мекунад.

== Фаъолияти ҳунарӣ ==
Пас аз хатми донишкада, Тобиш Ҳилолӣ дар мактаби миёнаи №53-и шаҳри Душанбе ба ҳайси омӯзгори фанни суруд ва мусиқӣ ба фаъолият шурӯъ кард. Дар ҳамон солҳои душвори ҷанги шаҳрвандӣ ӯ ба эҷоди оҳангҳо машғул шуд. 

Нахустин муваффақияти ӯ ҳамчун оҳангсоз соли 1995 буд, вақте таронаи «Мусофирӣ»-и ӯ дар иҷрои [[Малика Саидова]] ба рӯйхати 15 таронаи беҳтарини сол шомил гардид.

=== Силсилаи таронаҳои ватандорӣ ===
Шӯҳрати воқеии Тобиш Ҳилолӣ соли 2006 бо таронаи '''«Номуси ватандорӣ»''' (ҳамроҳ бо [[Ҷаъфар Ҷалол]]) оғоз ёфт. Ин тарона дар ҷашни 15-солагии Иҷлосияи XVI Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар ҳузури Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон иҷро гардид.

Силсилаи таронаҳои ватанхоҳии ӯ, аз ҷумла:
* «Савганди ватандорӣ» (маъруф ба «Қасам»);
* «Ғурури ниёгон»;
* «Сарсупурдаи ватан»;
* «Муноҷот».

Тобиш Ҳилолӣ дар саҳна бо тарзи хоси иҷрои худ машҳур аст&lt;ref name=&quot;javonon&quot;&gt;{{cite web|author=Сайёраи Қиёмиддин|url=http://www.javonon.tj/news/culture/tobish-ilol-az-vatan-nametavonam-bee-sos-arf-zanam/|title=Тобиш Ҳилолӣ: «Аз Ватан наметавонам беэҳсос ҳарф занам»|publisher=Ҷавонони Тоҷикистон|date=2022-06-27|accessdate=2026-02-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230916053932/http://javonon.tj/news/culture/tobish-ilol-az-vatan-nametavonam-bee-sos-arf-zanam/|archivedate=2023-09-16}}&lt;/ref&gt;.

== Бастакорӣ ==
Тобиш Ҳилолӣ муаллифи садҳо оҳангҳои лирикӣ ва шӯх аст, ки ҳунармандони маъруфи тоҷик онҳоро иҷро кардаанд:
* [[Нигина Амонқулова]];
* Сангалӣ Мирзоев;
* Валиҷон Азизов;
* Ситораи Кароматулло;
* Шабнами Тоҷиддин ва дигарон.

Чандин оҳангҳои ӯ аз ҷониби ҳунармандони форсизабони берун аз Тоҷикистон низ бозхонӣ шудаанд.

== Эзоҳ ==
{{reflist}}

== Пайвандҳои беруна ==
* [http://www.ruzgor.tj/adabiyot-va-farhang/950-tobish-hiloli-tarona-biboyad-muhabbat-bizoyad-9224.html Тобиш Ҳилолӣ: Тарона бибояд муҳаббат бизояд] — мусоҳиба бо «Радиои Озодӣ».
* [http://www.javonon.tj/news/culture/tobish-ilol-az-vatan-nametavonam-bee-sos-arf-zanam/ Тобиш Ҳилолӣ: «Аз Ватан наметавонам беэҳсос ҳарф занам»] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20230916053932/http://javonon.tj/news/culture/tobish-ilol-az-vatan-nametavonam-bee-sos-arf-zanam/ |date=2023-09-16 }} — нашрияи «Ҷавонони Тоҷикистон».

[[Гурӯҳ:Овозхонони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Бастакорони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Зодагони ноҳияи Дарвоз]]
[[Гурӯҳ:Хатмкардагони Донишкадаи давлатии санъати Тоҷикистон]]</text>
      <sha1>bf4vkweh98nlkqleibn1x42409wkc8z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қаҳваранг</title>
    <ns>0</ns>
    <id>329951</id>
    <revision>
      <id>1492525</id>
      <parentid>1486068</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T17:33:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1492525</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2208" sha1="cg19gr5knk2atv44os61z2as4krmj47" xml:space="preserve">{{Қуттии ранг
|hex= 804030
|r=128|g=64|b=48
|c=0|m=50|y=63|k=50
|h=12|s=63|v=50
|тасвир={{photomontage
|photo1a=Espresso-roasted coffee beans.jpg
|photo1b= Medved mzoo.jpg
|photo1c=
|photo2a= Tharsis and Valles Marineris - Mars Orbiter Mission (30055660701).png
|photo2b= Amber Brown Eye.jpg
|photo2c=
|photo3a=
|photo3b=Beige and brown oil-paper umbrella on the edge of a wooden house in Luang Prabang Laos.jpg
|photo3c=
|color_border = #964B00
|size = 250
|position = center
}}
}}
'''Қаҳваранг''' [[Ранг|рангест]], ки аз ранги [[норинҷӣ]] тиратар ва аз ранги сиёҳ пасттар аст. Онро метавон бо омехтани рангҳои [[Сурх|сурху]] [[зард]] бо як ранги сеюм, ба монанди [[кабуд]], ба даст овард.

Ранги қаҳваранг дар табиат бисёр дида мешавад. Унсурҳои муҳити зист, аз қабили [[Маъдан|маъданҳо]], [[хок]] ва [[чӯб]], аксар вақт ранги қаҳваранг доранд. Аз ин сабаб, бисёре аз [[Ҷонварон|ҷонварон]] [[Пӯст|пӯст]], пашм, пулакча ва ё парҳои қаҳваранг доранд, то ки тавонанд дар муҳити зисташон худашонро беҳтар пинҳон кунанд. Инчунин, ранги қаҳварангро дар биологияи [[Инсон|инсон]] низ дидан мумкин аст. Масалан, [[Мӯй|мӯйҳои]] қаҳваранг, [[Чашм|чашми]] қаҳваранг, [[Пӯст|пӯсти]] қаҳваранг ([[Зангӣ|зангӣ]]) ва ғайра. Бисёре аз растаниҳо ҳам, ин рангро дар нахҳояшон, пӯстлохашон, меваҳову тухмаҳояшон доранд.

== Решаи ном ==
Решааш аз калимаи арабии {{lang-ar|قَهْوَة}} - [[Қаҳва|қаҳва]] гирифта шудааст, чун донаҳои ин растанӣ дорои ин ранг ҳастанд.

{{Тобишҳои қаҳваранг}}</text>
      <sha1>cg19gr5knk2atv44os61z2as4krmj47</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Фурудгоҳи Нуқус</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330062</id>
    <revision>
      <id>1492761</id>
      <parentid>1470040</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T00:23:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492761</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4712" sha1="o7qa7s7ze5ejxds70y6odd2xo81hzhz" xml:space="preserve">{{Infobox airport
| ном              = Фурудгоҳи Нуқус
| nativename       = Nukus aeroporti
| IATA             = NCU
| ICAO             = UZNN
| type             = Ҳамагона
| operator         = [[Uzbekistan Airways]]
| city-served      = [[Нуқус]]
| location         = [[Нуқус]], [[Қорақалпоғистон]], [[Ӯзбекистон]]
| elevation-m      = 76
| elevation-f      = 249
| coordinates      = {{Coord|42|29|17|N|059|37|24|E|type:airport}}
| website          = [https://www.uzairways.com uzairways.com]
| metric-elev      = y
| metric-rwy       = y
| r1-number        = 15/33
| r1-length-m      = 3,000
| r1-surface       = [[Бетон]]
| r2-number        = 07/25
| r2-length-m      = 600
| r2-surface       = [[Бетон]]
}}

'''Фурудгоҳи Нуқус''' (ӯзбекӣ: ''Nukus aeroporti''; ИОТА: '''NCU''', ИКАО: '''UZNN''') — фурудгоҳи шаҳри [[Нуқус]] буда, маркази нақлиёти ҳавоии [[Қорақалпоғистон|Қорақалпоқистон]] мебошад.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.uzairways.com/en/flights/international-airport-nukus |title=Фурудгоҳи Нуқус |publisher=Uzbekistan Airways |accessdate=2026-04-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191021154432/https://www.uzairways.com/en/flights/international-airport-nukus |archivedate=2019-10-21 }}&lt;/ref&gt;

[[Нуқус]] пойтахти [[Ҷумҳурии Қароқалпоқистон|Ҷумҳурии Мухтори Қорақалпоқистон]] дар [[Ӯзбекистон]] буда, дар наздикии бодияи [[Қизилқум]] воқеъ аст. Фурудгоҳ дар паст тарин баландӣ дар байни фурудгоҳҳои Ӯзбекистон — 76 метр аз сатҳи баҳр — ҷойгир аст.

== Таърих ==
Фурудгоҳи Нуқус дар давраи [[Иттиҳоди Шӯравӣ]] сохта шудааст. Дар давраи Шӯравӣ дар ин ҷо яке аз эскадрилияҳои озмоишии авиатсионӣ мустақар буд, ки дар озмоишҳои силоҳи кимиёвӣ иштирок мекард.

Пас аз истиқлолияти [[Ӯзбекистон]] дар соли [[1991]], фурудгоҳ пурра ба нақлиёти ҳамагона табдил ёфт ва хатҳои ба шаҳрҳои Россия ва [[Қазоқистон]] кушода шуданд. Фурудгоҳ танҳо роҳи ҳавоии мусофирбарии ин минтақаи дурдаст мебошад.

== Авиакомпанияҳо ва хатҳои парвоз ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:80%; font-size:90%;&quot;
! Авиакомпания !! Хатҳои асосӣ
|-
| [[Uzbekistan Airways]] || [[Алмаото]], [[Ақтой]], [[Истамбул]], [[Маскав]], [[Тошканд]], [[Муйноқ]]
|-
| [[Silk Avia]] || [[Тошканд]]
|-
| [[Pobeda]] || [[Маскав]]
|-
| [[Centrum Air]] || [[Алмаото]], [[Ақтой]], [[Атирой]], [[Тошканд]]
|-
| [[FlyArystan]] || [[Алмаото]]
|-
| [[SCAT Airlines]] || [[Ақтой]]
|}

Фурудгоҳи Нуқус дар ҳафта беш аз 20 парвози мусофирбарӣ ба шаҳрҳои Ӯзбекистон ва ИДМ дорад.

== Зерсохтор ==
=== Хатҳои фуруд ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:55%; font-size:90%;&quot;
! Рақам !! Дарозӣ (м) !! Паҳнӣ (м) !! Рӯйпӯш
|-
| 15/33 || 3,000 || 48 || Бетон
|-
| 07/25 || 600 || 25 || Бетон
|}

Хати асосии 3,000-метра барои парвозҳои мусофирбарӣ истифода мешавад.

=== Терминал ===
Терминали фурудгоҳ барои хизматрасонии мусофирони дохилӣ ва байналмилалӣ мувофиқ карда шудааст. Ин фурудгоҳ ягона нуқтаи пайвасти ҳавоии Қорақалпоғистон бо дигар минтақаҳо мебошад.

== Нигаред низ ==
* [[Нуқус]]
* [[Қорақалпоғистон]]
* [[Ӯзбекистон]]
* [[Uzbekistan Airways]]

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
* [https://www.uzairways.com/en/flights/international-airport-nukus Саҳифаи расмии фурудгоҳ] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20191021154432/https://www.uzairways.com/en/flights/international-airport-nukus |date=2019-10-21 }}

[[Гурӯҳ:Фурудгоҳҳои Ӯзбекистон]]
[[Гурӯҳ:Нақлиёти ҳавоӣ]]</text>
      <sha1>o7qa7s7ze5ejxds70y6odd2xo81hzhz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Фурудгоҳи байналмилалии Намангон</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330063</id>
    <revision>
      <id>1492768</id>
      <parentid>1470055</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T00:24:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492768</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4869" sha1="l1qsx4w2x9wvszwehdfylyqklv4d15o" xml:space="preserve">{{Infobox airport
| ном              = Фурудгоҳи байналмилалии Намангон
| nativename       = Namangan xalqaro aeroporti
| IATA             = NMA
| ICAO             = UZFN
| type             = Ҳамагона
| operator         = [[Uzbekistan Airways]]
| city-served      = [[Намангон]]
| location         = [[Намангон]], [[Ӯзбекистон]]
| elevation-m      = 520
| elevation-f      = 1,706
| coordinates      = {{Coord|40|59|14|N|071|33|23|E|type:airport}}
| website          = [https://www.uzairways.com uzairways.com]
| metric-elev      = y
| metric-rwy       = y
| r1-number        = 10/28
| r1-length-m      = 3,261
| r1-surface       = [[Асфалт]]
}}

'''Фурудгоҳи байналмилалии Намангон''' (ӯзбекӣ: ''Namangan xalqaro aeroporti''; ИОТА: '''NMA''', ИКАО: '''UZFN''') — фурудгоҳи байналмилалии шаҳри [[Намангон]] буда, дар ғарби ин шаҳр воқеъ аст.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.uzairways.com/en/flights/international-airport-namangan |title=Фурудгоҳи байналмилалии Намангон |publisher=Uzbekistan Airways |accessdate=2026-04-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191021155907/https://www.uzairways.com/en/flights/international-airport-namangan |archivedate=2019-10-21 }}&lt;/ref&gt;

Фурудгоҳ дар баландии 520 метр аз сатҳи баҳр ҷойгир буда, тавассути [[Uzbekistan Airways]] идора карда мешавад. Он яке аз серодамтарин фурудгоҳҳои [[Ӯзбекистон]] мебошад ва хатҳои мустақим ба шаҳрҳои Аврупо, Россия ва Ховари Миёна дорад.

== Таърих ==
Фурудгоҳи Намангон дар давраи [[Иттиҳоди Шӯравӣ]] сохта шудааст. Аз соли [[1991]], пас аз истиқлолияти [[Ӯзбекистон]], фурудгоҳ ба маркази нақлиёти ҳавоии вилоят табдил ёфт.

Дар солҳои 2010-ум навсозии куллии терминал анҷом ёфт. Дар ин давра шумори хатҳои байналмилалӣ назаррас афзуд: хатҳои нав ба [[Истамбул]], [[Дубай]], [[Ҷидда]] ва шаҳрҳои Россия кушода шуданд. Имрӯзҳо Намангон аз рӯи шумори мусофирон дар Ӯзбекистон ҷойи сеюмро ишғол мекунад.

== Авиакомпанияҳо ва хатҳои парвоз ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:80%; font-size:90%;&quot;
! Авиакомпания !! Хатҳои асосӣ
|-
| [[Uzbekistan Airways]] || [[Маскав]], [[Санкт-Петербург]], [[Тошканд]], [[Деҳлӣ]], [[Уфа]], [[Сочи]], [[Екатеринбург]]
|-
| [[Ural Airlines]] || [[Маскав]], [[Иркутск]], [[Сочи]], [[Екатеринбург]]
|-
| [[Silk Avia]] || [[Тошканд]]
|-
| [[Qanot Sharq]] || [[Маскав]], [[Санкт-Петербург]], [[Истамбул]], [[Дубай]]
|-
| [[Centrum Air]] || [[Маскав]], [[Санкт-Петербург]], [[Новосибирск]], [[Самарқанд]], [[Истамбул]]
|-
| [[Flynas]] || [[Ҷидда]]
|-
| [[Jazeera Airways]] || [[Кувайт]]
|-
| [[Red Wings Airlines]] || [[Маҳачқалъа]]
|}

== Зерсохтор ==
=== Хати фуруд ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:55%; font-size:90%;&quot;
! Рақам !! Дарозӣ (м) !! Рӯйпӯш
|-
| 10/28 || 3,261 || Асфалт
|}

Хати фуруди 3,261-метра имкони қабули ҳавопаймоҳои бузург — аз ҷумла [[Boeing 767]] ва [[Airbus A330]] — медиҳад.

=== Терминал ===
Терминали байналмилалӣ баъди навсозии солҳои 2010-ум иқтидори назаррасро дорад. Дар он дӯконҳои Дюти фри, ресторанҳо, хизматрасониҳои VIP ва Wi-Fi мавҷуд аст.

== Нигаред низ ==
* [[Намангон]]
* [[Ӯзбекистон]]
* [[Uzbekistan Airways]]
* [[Фурудгоҳи байналмилалии Тошканд]]

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
* [https://www.uzairways.com/en/flights/international-airport-namangan Саҳифаи расмии фурудгоҳ] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20191021155907/https://www.uzairways.com/en/flights/international-airport-namangan |date=2019-10-21 }}

[[Гурӯҳ:Фурудгоҳҳои Ӯзбекистон]]
[[Гурӯҳ:Фурудгоҳҳои байналмилалӣ]]
[[Гурӯҳ:Нақлиёти ҳавоӣ]]</text>
      <sha1>l1qsx4w2x9wvszwehdfylyqklv4d15o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Фурудгоҳи байналмилалии Куала-Лумпур</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330126</id>
    <revision>
      <id>1492766</id>
      <parentid>1470844</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T00:24:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492766</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5316" sha1="e72x8rn8u4ipxyeuvwnsu5962q5yupa" xml:space="preserve">{{Infobox airport
| ном            = Фурудгоҳи байналмилалии Куала-Лумпур
| nativename     = Lapangan Terbang Antarabangsa Kuala Lumpur
| IATA           = KUL
| ICAO           = WMKK
| type           = Ҷамъиятӣ
| operator       = Malaysia Airports Holdings
| city-served    = [[Куала-Лумпур]]
| location       = Сепанг, [[Куала-Лумпур]], [[Малайзия]]
| elevation-m    = 21
| coordinates    = {{coord|2|44|45|N|101|41|52|E|type:airport}}
| website        = {{URL|klia.com.my}}
| metric-elev    = Y
| metric-rwy     = Y
| r1-number      = 14L/32R
| r1-length-m    = 4050
| r1-surface     = Асфалт
| r2-number      = 14R/32L
| r2-length-m    = 4050
| r2-surface     = Асфалт
| r3-number      = 15/33
| r3-length-m    = 4000
| r3-surface     = Асфалт
}}

'''Фурудгоҳи байналмилалии Куала-Лумпур''' — фурудгоҳи байналмилалии асосии [[Малайзия]] буда, дар 50 километрии ҷанубии [[Куала-Лумпур]] дар шаҳри Сепанг воқеъ аст.&lt;ref&gt;[https://www.klia.com.my Дар бораи фурудгоҳ] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20221020100144/https://klia.com.my/ |date=2022-10-20 }}. Сайти расмии фурудгоҳ.&lt;/ref&gt; Фурудгоҳ яке аз серодамтарин фурудгоҳҳои Осиёи Ҷанубу Шарқӣ мебошад. Соли [[2019]] он 62,3 миллион мусофир қабул намуд.&lt;ref&gt;[https://www.aci.aero/data-centre/annual-traffic-data/ Омори мусофирони ҷаҳон]. ACI World.&lt;/ref&gt;

== Таърих ==
=== Бунёд ===
Лоиҳаи сохтмони фурудгоҳи нав дар солҳои 1990-ум тасдиқ шуд, зеро фурудгоҳи кӯҳнаи Субанг иқтидори кофӣ надошт. Тарҳрезиро меъмори ҷопонӣ [[Кишо Курокава]] анҷом дод, ки концепсияи «фурудгоҳ дар ҷангал, ҷангал дар фурудгоҳ»-ро пешниҳод кард.
=== Кушоиш ===
Фурудгоҳ дар [[27 июн]]и [[1998]] — пеш аз [[Бозиҳои Кишварҳои Мушатаракаи Миллатҳо|Бозиҳои Коммонвелс]] дар Куала-Лумпур — расман кушода шуд.&lt;ref&gt;[https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-pacific-15098823 KLIA history]. BBC News.&lt;/ref&gt; Дар соли [[2014]] терминали KLIA2 барои ширкатҳои арзонқимат кушода шуд.
=== Замони муосир ===
Фурудгоҳ ҳамчун маркази муҳими транзитӣ дар Осиёи Ҷанубу Шарқӣ шинохта шудааст. Барномаи васеъшавӣ идома дорад ва иқтидори оянда ба 100 миллион мусофир дар сол мерасад. Фурудгоҳ ҳамчун маркази асосии [[Malaysia Airlines]] ва [[AirAsia]] хизмат мекунад.

== Авиакомпанияҳо ва хатҳои парвоз ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size:90%; width:70%;&quot;
! Ширкат !! Хатҳои асосӣ
|-
| [[Malaysia Airlines]] || Лондон, Токио, Сидней, Ҳонгконг, Деҳлӣ ва 60+ хат
|-
| [[AirAsia]] || Бангкок, Ҷакарта, Манила, Сеул, Токио ва 100+ хат
|-
| [[Emirates]] || Дубай
|-
| [[Qatar Airways]] || Доҳа
|-
| [[Singapore Airlines]] || Сингапур
|-
| [[Cathay Pacific]] || Ҳонгконг
|-
| [[Turkish Airlines]] || Истанбул
|}

== Зерсохтор ==
=== Рохҳои парвоз ===
Фурудгоҳ се рохи парвоз дорад:

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Рақам !! Дарозӣ (м) !! Рӯйпӯш
|-
| 14L/32R || 4 050 || Асфалт
|-
| 14R/32L || 4 050 || Асфалт
|-
| 15/33 || 4 000 || Асфалт
|}
=== Терминалҳо ===
Фурудгоҳ ду терминал дорад. KLIA — терминали асосӣ — барои ширкатҳои бузурги байналмилалӣ хизмат мекунад. KLIA2 — ки дар соли [[2014]] кушода шуд — барои ширкатҳои арзонқимат, аз ҷумла [[AirAsia]], тахассус дорад. Фурудгоҳ бо хатти KLIA Ekspres дар 28 дақиқа ба маркази Куала-Лумпур пайваст аст.

== Оморҳо ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Шумораи мусофирон
! Сол !! Мусофирон (млн)
|-
| [[2015]] || 48,9
|-
| [[2016]] || 52,6
|-
| [[2017]] || 58,5
|-
| [[2018]] || 59,9
|-
| [[2019]] || 62,3
|}

== Нигаред низ ==
* [[Куала-Лумпур]]
* [[Малайзия]]
* [[Malaysia Airlines]]
* [[AirAsia]]

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
* [https://web.archive.org/web/20221020100144/https://klia.com.my/ Сайти расмии фурудгоҳ]
* [https://www.flightradar24.com/airport/KUL Парвозҳо дар FlightRadar24]

[[Гурӯҳ:Фурудгоҳҳои Малайзия]]
[[Гурӯҳ:Фурудгоҳҳои байналмилалӣ]]
[[Гурӯҳ:Куала-Лумпур]]</text>
      <sha1>e72x8rn8u4ipxyeuvwnsu5962q5yupa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Фурудгоҳи байналмилалии Чатрапати Шиваҷӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330127</id>
    <revision>
      <id>1492776</id>
      <parentid>1470876</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T00:25:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492776</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5533" sha1="1xrc28m79ud8ij86ap8c06plnheubub" xml:space="preserve">{{Infobox airport
| ном            = Фурудгоҳи байналмилалии Чатрапати Шиваҷӣ
| nativename     = छत्रपति शिवाजी महाराज अंतरराष्ट्रीय हवाई अड्डा
| IATA           = BOM
| ICAO           = VABB
| type           = Ҷамъиятӣ
| operator       = Adani Airport Holdings
| city-served    = [[Мумбай]]
| location       = [[Мумбай]], [[Ҳиндустон]]
| elevation-m    = 11
| coordinates    = {{coord|19|05|19|N|72|52|05|E|type:airport}}
| website        = {{URL|csmia.aero}}
| metric-elev    = Y
| metric-rwy     = Y
| r1-number      = 09/27
| r1-length-m    = 3660
| r1-surface     = Асфалт
| r2-number      = 14/32
| r2-length-m    = 2987
| r2-surface     = Асфалт
}}

'''Фурудгоҳи байналмилалии Чатрапати Шиваҷӣ''' — фурудгоҳи байналмилалии асосии [[Мумбай]] буда, дуюмин фурудгоҳи серодами [[Ҳиндустон]] мебошад.&lt;ref&gt;[https://www.csmia.aero Дар бораи фурудгоҳ] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20250320043609/https://csmia.aero/ |date=2025-03-20 }}. Сайти расмии фурудгоҳ.&lt;/ref&gt; Фурудгоҳ бо номи [[Чатрапати Шиваҷӣ]] — асосгузори Империяи Маратҳа — номгузорӣ шудааст. Соли [[2019]] фурудгоҳ 49,8 миллион мусофир қабул намуд.&lt;ref&gt;[https://www.aci.aero/data-centre/annual-traffic-data/ Омори мусофирони ҷаҳон]. ACI World.&lt;/ref&gt;

== Таърих ==
=== Солҳои аввал ===
Фурудгоҳ дар соли [[1942]] ҳамчун пойгоҳи ҳавоии ҳарбии Бритониё дар давраи [[Ҷанги Дуюми Ҷаҳонӣ]] сохта шуд. Пас аз ҷанг ва истиқлолияти [[Ҳиндустон]] дар соли [[1947]], фурудгоҳ ба фурудгоҳи мусофирбарӣ табдил ёфт. Дар соли [[1999]] номи он ба Чатрапати Шиваҷӣ иваз карда шуд.
=== Тараққиёт ===
Дар солҳои 2000-ум фурудгоҳ аз навсозии бузург гузашт. Терминали 2 (T2) — бо меъмории муосир ва унсурҳои санъати ҳиндӣ — дар соли [[2014]] кушода шуд.&lt;ref&gt;[https://www.reuters.com/article/india-mumbai-airport Mumbai airport new terminal opens]. Reuters, 2014.&lt;/ref&gt; Ин терминал борҳо ҳамчун яке аз зеботарин терминалҳои ҷаҳон эътироф шудааст.
=== Замони муосир ===
Фурудгоҳ дар маркази шаҳри Мумбай воқеъ аст, ки ин ҳам авзоиш ва ҳам маҳдудият мебошад. Рохҳои парвоз ба кӯчаҳои зичи шаҳрӣ наздик буда, сохтмони рохи парвози нав имконнопазир аст. Бо вуҷуди ин, фурудгоҳ ҳамчун маркази асосии [[Air India]] ва дарвозаи асосии молиявии Ҳиндустон хизмат мекунад.

== Авиакомпанияҳо ва хатҳои парвоз ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size:90%; width:70%;&quot;
! Ширкат !! Хатҳои асосӣ
|-
| [[Air India]] || Лондон, Нью-Йорк, Франкфурт, Сингапур, Ҳонгконг
|-
| [[IndiGo]] || Деҳлӣ, Бангалор, Дубай, Бангкок ва 80+ хат
|-
| [[Emirates]] || Дубай
|-
| [[British Airways]] || Лондон
|-
| [[Lufthansa]] || Франкфурт
|-
| [[Singapore Airlines]] || Сингапур
|-
| [[Cathay Pacific]] || Ҳонгконг
|}

== Зерсохтор ==
=== Рохҳои парвоз ===
Фурудгоҳ ду рохи парвоз дорад:

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Рақам !! Дарозӣ (м) !! Рӯйпӯш
|-
| 09/27 || 3 660 || Асфалт
|-
| 14/32 || 2 987 || Асфалт
|}
=== Терминалҳо ===
Фурудгоҳ ду терминал дорад. Терминали 1 барои парвозҳои дохилии ширкатҳои арзонқимат хизмат мекунад. Терминали 2 (T2) — ки дар соли [[2014]] кушода шуд — барои парвозҳои байналмилалӣ ва дохилии ширкатҳои бузург тахассус дорад. Фурудгоҳ бо хатти метрои Мумбай ба маркази шаҳр пайваст аст.

== Оморҳо ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Шумораи мусофирон
! Сол !! Мусофирон (млн)
|-
| [[2015]] || 36,7
|-
| [[2016]] || 40,8
|-
| [[2017]] || 45,2
|-
| [[2018]] || 49,8
|-
| [[2019]] || 49,8
|}

== Нигаред низ ==
* [[Мумбай]]
* [[Ҳиндустон]]
* [[Air India]]
* [[Чатрапати Шиваҷӣ]]

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
* [https://www.csmia.aero Сайти расмии фурудгоҳ] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20250320043609/https://csmia.aero/ |date=2025-03-20 }}
* [https://www.flightradar24.com/airport/BOM Парвозҳо дар FlightRadar24]

[[Гурӯҳ:Фурудгоҳҳои Ҳиндустон]]
[[Гурӯҳ:Фурудгоҳҳои байналмилалӣ]]
[[Гурӯҳ:Мумбай]]</text>
      <sha1>1xrc28m79ud8ij86ap8c06plnheubub</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Фурудгоҳи байналмилалии Исломобод</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330169</id>
    <revision>
      <id>1492765</id>
      <parentid>1470835</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T00:24:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492765</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5235" sha1="dzu9ujnjhdt6y572zk89avcot096tf2" xml:space="preserve">{{Infobox airport
| ном            = Фурудгоҳи байналмилалии Исломобод
| nativename     = اسلام آباد بین الاقوامی ہوائی اڈا
| IATA           = ISB
| ICAO           = OPIS
| type           = Ҷамъиятӣ
| operator       = Идораи авиатсияи мулкии Покистон (PCAA)
| city-served    = [[Исломобод]]
| location       = [[Исломобод]], [[Покистон]]
| elevation-m    = 507
| coordinates    = {{coord|33|33|40|N|72|49|52|E|type:airport}}
| website        = {{URL|isb.com.pk}}
| metric-elev    = Y
| metric-rwy     = Y
| r1-number      = 10L/28R
| r1-length-m    = 3600
| r1-surface     = Асфалт
| r2-number      = 10R/28L
| r2-length-m    = 3600
| r2-surface     = Асфалт
}}

'''Фурудгоҳи байналмилалии Исломобод''' — фурудгоҳи байналмилалии нави [[Исломобод]] ва [[Равалпиндӣ]] буда, аз соли [[2018]] фаъолият мекунад.&lt;ref&gt;[https://isb.com.pk Дар бораи фурудгоҳ] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20250223183948/https://isb.com.pk/ |date=2025-02-23 }}. Сайти расмии фурудгоҳ.&lt;/ref&gt; Фурудгоҳ ба ҷои фурудгоҳи кӯҳнаи Беназир Бхутто сохта шуд ва бузургтарин фурудгоҳи [[Покистон]] мебошад. Соли [[2019]] фурудгоҳ 6,6 миллион мусофир қабул намуд.&lt;ref&gt;[https://www.aci.aero/data-centre/annual-traffic-data/ Омори мусофирони ҷаҳон]. ACI World.&lt;/ref&gt;

== Таърих ==
=== Солҳои аввал ===
Фурудгоҳи кӯҳнаи Исломобод (Чаклала) аз солҳои 1940-ум фаъолият мекард ва барои ҳам парвозҳои мулкӣ ва ҳам ҳарбӣ истифода мешуд. Бо афзоиши мусофирон дар солҳои 2000-ум, фурудгоҳ иқтидори кофӣ надошт ва зарурати сохтмони фурудгоҳи нав пайдо шуд.
=== Сохтмон ===
Лоиҳаи фурудгоҳи нав дар соли [[2005]] тасдиқ шуд. Сохтмон аз ҷониби ширкати CPG Consultants тарҳрезӣ шуд. Арзиши лоиҳа 400 миллион доллари амрикоиро ташкил дод. Сохтмон дар соли [[2007]] оғоз шуд аммо борҳо ба таъхир афтод.
=== Замони муосир ===
Фурудгоҳи нав дар [[20 апрел]]и [[2018]] расман кушода шуд ва ҳамаи парвозҳо аз фурудгоҳи кӯҳна ба ин ҷо кӯчонида шуданд.&lt;ref&gt;[https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-43855498 Pakistan opens new Islamabad airport]. BBC News, 2018.&lt;/ref&gt; Фурудгоҳ иқтидори қабули 25 миллион мусофирро дар сол дорад. [[Pakistan International Airlines|PIA]] маркази асосии худро дар ин ҷо дорад.

== Авиакомпанияҳо ва хатҳои парвоз ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size:90%; width:70%;&quot;
! Ширкат !! Хатҳои асосӣ
|-
| [[Pakistan International Airlines|PIA]] || Лондон, Ҷидда, Дубай, Карочӣ, Лоҳур
|-
| [[Emirates]] || Дубай
|-
| [[Turkish Airlines]] || Истанбул
|-
| [[Qatar Airways]] || Доҳа
|-
| [[Saudia]] || Ҷидда, Риёз
|-
| [[Flydubai]] || Дубай
|-
| [[Air China]] || Пекин
|}

== Зерсохтор ==
=== Рохҳои парвоз ===
Фурудгоҳ ду рохи парвоз дорад:

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Рақам !! Дарозӣ (м) !! Рӯйпӯш
|-
| 10L/28R || 3 600 || Асфалт
|-
| 10R/28L || 3 600 || Асфалт
|}
=== Терминалҳо ===
Фурудгоҳ як терминали асосӣ дорад ки масоҳаташ 55 000 метри мурабба мебошад. Терминал 15 дарвозаи савор шудан дорад ва бо системаи муосири коркарди чамадонҳо муҷаҳҳаз аст. Бахши VIP ва бахши ҳоҷиён ба таври алоҳида фаъолият мекунанд.

== Оморҳо ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Шумораи мусофирон
! Сол !! Мусофирон (млн)
|-
| [[2018]] || 4,8
|-
| [[2019]] || 6,6
|-
| [[2020]] || 3,1
|-
| [[2021]] || 5,0
|-
| [[2022]] || 6,2
|}

== Нигаред низ ==
* [[Исломобод]]
* [[Покистон]]
* [[Pakistan International Airlines]]
* [[Фурудгоҳи байналмилалии Карочӣ]]

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
* [https://isb.com.pk Сайти расмии фурудгоҳ] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20250223183948/https://isb.com.pk/ |date=2025-02-23 }}
* [https://www.flightradar24.com/airport/ISB Парвозҳо дар FlightRadar24]

[[Гурӯҳ:Фурудгоҳҳои Покистон]]
[[Гурӯҳ:Фурудгоҳҳои байналмилалӣ]]
[[Гурӯҳ:Исломобод]]</text>
      <sha1>dzu9ujnjhdt6y572zk89avcot096tf2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Фурудгоҳи байналмилалии Ҳазрат Шоҳҷалол</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330171</id>
    <revision>
      <id>1492777</id>
      <parentid>1470888</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T00:25:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492777</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4915" sha1="5iuol6g7qr209cqzqshyaaycttqypbh" xml:space="preserve">{{Infobox airport
| ном            = Фурудгоҳи байналмилалии Ҳазрат Шоҳҷалол
| nativename     = হযরত শাহজালাল আন্তর্জাতিক বিমানবন্দর
| IATA           = DAC
| ICAO           = VGHS
| type           = Ҷамъиятӣ
| operator       = Идораи авиатсияи мулкии Бангладеш
| city-served    = [[Дакка]]
| location       = [[Дакка]], [[Бангладеш]]
| elevation-m    = 9
| coordinates    = {{coord|23|50|49|N|90|23|57|E|type:airport}}
| website        = {{URL|caab.gov.bd}}
| metric-elev    = Y
| metric-rwy     = Y
| r1-number      = 14/32
| r1-length-m    = 3200
| r1-surface     = Асфалт
}}

'''Фурудгоҳи байналмилалии Ҳазрат Шоҳҷалол''' — фурудгоҳи байналмилалии асосии [[Бангладеш]] буда, дар [[Дакка]] воқеъ аст.&lt;ref&gt;[https://caab.gov.bd Дар бораи фурудгоҳ] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20260325111415/https://caab.gov.bd/ |date=2026-03-25 }}. Идораи авиатсияи мулкии Бангладеш.&lt;/ref&gt; Фурудгоҳ бо номи сӯфии асримиёнагии бангладешӣ Ҳазрат Шоҳҷалол номгузорӣ шудааст. Соли [[2019]] фурудгоҳ 8,4 миллион мусофир қабул намуд ва серодамтарин фурудгоҳи кишвар мебошад.&lt;ref&gt;[https://www.aci.aero/data-centre/annual-traffic-data/ Омори мусофирони ҷаҳон]. ACI World.&lt;/ref&gt;

== Таърих ==
=== Солҳои аввал ===
Фурудгоҳ дар соли [[1941]] ҳамчун пойгоҳи ҳавоии Тезгаон дар давраи [[Ҷанги Дуюми Ҷаҳонӣ]] сохта шуд. Пас аз истиқлолияти [[Бангладеш]] дар соли [[1971]], фурудгоҳ ба фурудгоҳи байналмилалии асосии кишвар табдил ёфт.
=== Тараққиёт ===
Дар соли [[1980]] терминали нав кушода шуд ва фурудгоҳ ба макони кунунии худ дар Курмитола кӯчонида шуд. Дар соли [[2010]] фурудгоҳ расман бо номи Ҳазрат Шоҳҷалол номгузорӣ шуд.&lt;ref&gt;[https://www.bbc.co.uk/news/world-south-asia Dhaka airport renamed]. BBC News.&lt;/ref&gt; Терминали 2-и нав дар ҳоли сохтмон аст.
=== Замони муосир ===
Фурудгоҳ серодамтарин маркази ҳавоии [[Бангладеш]] мебошад. Лоиҳаи терминали 3 бо кӯмаки [[Ҷопон]] (JICA) дар ҳоли сохтмон аст ва иқтидорро ба 20 миллион мусофир дар сол мерасонад. [[Biman Bangladesh Airlines]] маркази асосии худро дар ин ҷо дорад.

== Авиакомпанияҳо ва хатҳои парвоз ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size:90%; width:70%;&quot;
! Ширкат !! Хатҳои асосӣ
|-
| [[Biman Bangladesh Airlines]] || Лондон, Сингапур, Дубай, Куала-Лумпур
|-
| [[Emirates]] || Дубай
|-
| [[Turkish Airlines]] || Истанбул
|-
| [[Qatar Airways]] || Доҳа
|-
| [[Singapore Airlines]] || Сингапур
|-
| [[IndiGo]] || Деҳлӣ, Колкатта
|}

== Зерсохтор ==
=== Рохҳои парвоз ===
Фурудгоҳ як рохи парвоз дорад:

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Рақам !! Дарозӣ (м) !! Рӯйпӯш
|-
| 14/32 || 3 200 || Асфалт
|}
=== Терминалҳо ===
Фурудгоҳ ду терминал дорад: терминали 1 барои парвозҳои дохилӣ ва терминали 2 барои парвозҳои байналмилалӣ истифода мешавад. Терминали 3 дар ҳоли сохтмон аст ва дар соли [[2026]] кушода мешавад.

== Оморҳо ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Шумораи мусофирон
! Сол !! Мусофирон (млн)
|-
| [[2015]] || 5,8
|-
| [[2016]] || 6,2
|-
| [[2017]] || 7,0
|-
| [[2018]] || 7,8
|-
| [[2019]] || 8,4
|}

== Нигаред низ ==
* [[Дакка]]
* [[Бангладеш]]
* [[Biman Bangladesh Airlines]]

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
* [https://caab.gov.bd Сайти расмии фурудгоҳ] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20260325111415/https://caab.gov.bd/ |date=2026-03-25 }}
* [https://www.flightradar24.com/airport/DAC Парвозҳо дар FlightRadar24]

[[Гурӯҳ:Фурудгоҳҳои Бангладеш]]
[[Гурӯҳ:Фурудгоҳҳои байналмилалӣ]]
[[Гурӯҳ:Дакка]]</text>
      <sha1>5iuol6g7qr209cqzqshyaaycttqypbh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Фурудгоҳи байналмилалии Мактан-Себу</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330185</id>
    <revision>
      <id>1492767</id>
      <parentid>1469695</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T00:24:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492767</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4527" sha1="1euvt14821fln3xd6lcg2phbsqa1tuu" xml:space="preserve">{{Infobox airport
| ном            = Фурудгоҳи байналмилалии Мактан-Себу
| nativename     = Mactan–Cebu International Airport
| IATA           = CEB
| ICAO           = RPVM
| type           = Ҷамъиятӣ
| operator       = GMR-Megawide Cebu Airport Corporation
| city-served    = [[Себу]]
| location       = Ҷазираи Мактан, [[Себу]], [[Филиппин]]
| elevation-m    = 9
| coordinates    = {{coord|10|18|29|N|123|58|38|E|type:airport}}
| website        = {{URL|mactancebuairport.com}}
| metric-elev    = Y
| metric-rwy     = Y
| r1-number      = 04/22
| r1-length-m    = 3300
| r1-surface     = Бетон
}}

'''Фурудгоҳи байналмилалии Мактан-Себу''' — фурудгоҳи байналмилалии асосии [[Себу]] ва дуюмин фурудгоҳи серодами [[Филиппин]] мебошад.&lt;ref&gt;[https://mactancebuairport.com Дар бораи фурудгоҳ] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20260415235137/https://www.mactancebuairport.com/ |date=2026-04-15 }}. Сайти расмии фурудгоҳ.&lt;/ref&gt; Фурудгоҳ дар ҷазираи Мактан дар наздикии Себу воқеъ аст. Соли [[2019]] фурудгоҳ 12,8 миллион мусофир қабул намуд.&lt;ref&gt;[https://www.aci.aero/data-centre/annual-traffic-data/ Омори мусофирони ҷаҳон]. ACI World.&lt;/ref&gt;

== Таърих ==
=== Солҳои аввал ===
Фурудгоҳ дар давраи [[Ҷанги Дуюми Ҷаҳонӣ]] дар солҳои 1940-ум ҳамчун пойгоҳи ҳавоии ҳарбӣ сохта шуд. Пас аз ҷанг ба фурудгоҳи мулкӣ табдил ёфт.
=== Тараққиёт ===
Дар солҳои 1990-ум фурудгоҳ ба фурудгоҳи байналмилалӣ табдил ёфт. Терминали 2-и нав дар соли [[2018]] кушода шуд ва яке аз муосиртарин терминалҳои Филиппин мебошад.&lt;ref&gt;[https://www.bbc.co.uk/news/ Cebu airport terminal 2]. BBC News, 2018.&lt;/ref&gt; Тарҳрезиро ширкатҳои ҳиндустонӣ ва филиппинӣ анҷом доданд.
=== Замони муосир ===
Фурудгоҳ дуюмин маркази ҳавоии Филиппин мебошад. [[Cebu Pacific]] маркази худро дар ин ҷо дорад. Терминали 2 иқтидори 12,5 миллион мусофирро дорад. Фурудгоҳ ба яке аз марказҳои муҳими сайёҳии ҷанубу шарқии Осиё табдил шудааст.

== Авиакомпанияҳо ва хатҳои парвоз ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size:90%; width:70%;&quot;
! Ширкат !! Хатҳои асосӣ
|-
| [[Cebu Pacific]] || Манила, Токио, Сеул, Сингапур
|-
| [[Philippine Airlines]] || Манила, Токио
|-
| [[Korean Air]] || Сеул
|-
| [[Cathay Pacific]] || Ҳонгконг
|-
| [[Singapore Airlines]] || Сингапур
|}

== Зерсохтор ==
=== Рохҳои парвоз ===
Фурудгоҳ як рохи парвоз дорад:

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Рақам !! Дарозӣ (м) !! Рӯйпӯш
|-
| 04/22 || 3 300 || Бетон
|}
=== Терминалҳо ===
Фурудгоҳ ду терминал дорад: терминали 1 барои парвозҳои дохилӣ ва терминали 2 барои парвозҳои байналмилалӣ. Терминали 2 дар соли [[2018]] кушода шуд ва бо тарҳи муосир маъруф аст.

== Оморҳо ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Шумораи мусофирон
! Сол !! Мусофирон (млн)
|-
| [[2015]] || 7,5
|-
| [[2016]] || 8,5
|-
| [[2017]] || 9,9
|-
| [[2018]] || 11,5
|-
| [[2019]] || 12,8
|}

== Нигаред низ ==
* [[Себу]]
* [[Филиппин]]
* [[Cebu Pacific]]
* [[Фурудгоҳи байналмилалии Нинои Акино]]

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
* [https://web.archive.org/web/20260415235137/https://www.mactancebuairport.com/ Сайти расмии фурудгоҳ]
* [https://www.flightradar24.com/airport/CEB Парвозҳо дар FlightRadar24]

[[Гурӯҳ:Фурудгоҳҳои Филиппин]]
[[Гурӯҳ:Фурудгоҳҳои байналмилалӣ]]
[[Гурӯҳ:Себу]]</text>
      <sha1>1euvt14821fln3xd6lcg2phbsqa1tuu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Фурудгоҳи байналмилалии Бруней</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330186</id>
    <revision>
      <id>1492763</id>
      <parentid>1470826</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T00:24:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492763</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4371" sha1="e91rdo3soscvvdnnbo5sawdfx7v6epn" xml:space="preserve">{{Infobox airport
| ном            = Фурудгоҳи байналмилалии Бруней
| nativename     = Lapangan Terbang Antarabangsa Brunei
| IATA           = BWN
| ICAO           = WBSB
| type           = Ҷамъиятӣ
| operator       = Идораи авиатсияи мулкии Бруней
| city-served    = [[Бандар-Сери-Бегаван]]
| location       = [[Бандар-Сери-Бегаван]], [[Бруней]]
| elevation-m    = 22
| coordinates    = {{coord|4|56|29|N|114|56|27|E|type:airport}}
| website        = {{URL|civil-aviation.gov.bn}}
| metric-elev    = Y
| metric-rwy     = Y
| r1-number      = 03/21
| r1-length-m    = 3658
| r1-surface     = Асфалт
}}

'''Фурудгоҳи байналмилалии Бруней''' — ягона фурудгоҳи байналмилалии [[Бруней]] буда, дар пойтахт [[Бандар-Сери-Бегаван]] воқеъ аст.&lt;ref&gt;[https://civil-aviation.gov.bn Дар бораи фурудгоҳ] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20170522222002/http://civil-aviation.gov.bn/ |date=2017-05-22 }}. Идораи авиатсияи мулкии Бруней.&lt;/ref&gt; Фурудгоҳ маркази асосии [[Royal Brunei Airlines]] мебошад. Соли [[2019]] фурудгоҳ 1,9 миллион мусофир қабул намуд.&lt;ref&gt;[https://www.aci.aero/data-centre/annual-traffic-data/ Омори мусофирони ҷаҳон]. ACI World.&lt;/ref&gt;

== Таърих ==
=== Солҳои аввал ===
Фурудгоҳ дар давраи мустамликаи [[Британияи Кабир|Британия]] дар солҳои 1940-ум сохта шуд. Дар давраи [[Ҷанги Дуюми Ҷаҳонӣ]] аз ҷониби нерӯҳои ҷопонӣ ва баъдан мутаффиқин истифода мешуд.
=== Тараққиёт ===
Пас аз истиқлолияти Бруней дар соли [[1984]] фурудгоҳ навсозӣ шуд. Терминали нав дар солҳои 1990-ум сохта шуд ва иқтидори фурудгоҳ зиёд гардид.
=== Замони муосир ===
Фурудгоҳ ягона маркази ҳавоии байналмилалии Бруней мебошад. [[Royal Brunei Airlines]] парвозҳо ба Лондон, Мелбурн, Токио ва шаҳрҳои Осиёро иҷро мекунад. Терминали кунунӣ иқтидори қабули 3 миллион мусофирро дорад.

== Авиакомпанияҳо ва хатҳои парвоз ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size:90%; width:70%;&quot;
! Ширкат !! Хатҳои асосӣ
|-
| [[Royal Brunei Airlines]] || Лондон, Мелбурн, Токио, Сеул, Сингапур
|-
| [[AirAsia]] || Куала-Лумпур
|-
| [[Singapore Airlines]] || Сингапур
|-
| [[Malaysia Airlines]] || Кота-Кинабалу
|-
| [[Cebu Pacific]] || Манила
|}

== Зерсохтор ==
=== Рохҳои парвоз ===
Фурудгоҳ як рохи парвоз дорад:

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Рақам !! Дарозӣ (м) !! Рӯйпӯш
|-
| 03/21 || 3 658 || Асфалт
|}
=== Терминалҳо ===
Фурудгоҳ як терминали асосӣ дорад ки иқтидори қабули 3 миллион мусофирро дорад. Терминал бо тарҳи исломии муосир сохта шудааст. Лоиҳаи васеъшавӣ дар ҳоли тарҳрезӣ аст.

== Оморҳо ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Шумораи мусофирон
! Сол !! Мусофирон (млн)
|-
| [[2015]] || 1,5
|-
| [[2016]] || 1,6
|-
| [[2017]] || 1,7
|-
| [[2018]] || 1,8
|-
| [[2019]] || 1,9
|}

== Нигаред низ ==
* [[Бандар-Сери-Бегаван]]
* [[Бруней]]
* [[Royal Brunei Airlines]]

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
* [https://web.archive.org/web/20170522222002/http://civil-aviation.gov.bn/ Сайти расмии фурудгоҳ]
* [https://www.flightradar24.com/airport/BWN Парвозҳо дар FlightRadar24]

[[Гурӯҳ:Фурудгоҳҳои Бруней]]
[[Гурӯҳ:Фурудгоҳҳои байналмилалӣ]]
[[Гурӯҳ:Бандар-Сери-Бегаван]]</text>
      <sha1>e91rdo3soscvvdnnbo5sawdfx7v6epn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Фурудгоҳи байналмилалии Дананг</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330199</id>
    <revision>
      <id>1492764</id>
      <parentid>1470831</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T00:24:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492764</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4125" sha1="qg0yhr219tob5hc2m6whyha37expumt" xml:space="preserve">{{Infobox airport
| ном            = Фурудгоҳи байналмилалии Дананг
| nativename     = Sân bay quốc tế Đà Nẵng
| IATA           = DAD
| ICAO           = VVDN
| type           = Ҷамъиятӣ
| operator       = Airports Corporation of Vietnam
| city-served    = [[Дананг]]
| location       = [[Дананг]], [[Ветнам]]
| elevation-m    = 10
| coordinates    = {{coord|16|02|22|N|108|11|58|E|type:airport}}
| website        = {{URL|danangairportterminal.vn}}
| metric-elev    = Y
| metric-rwy     = Y
| r1-number      = 17L/35R
| r1-length-m    = 3500
| r1-surface     = Бетон
| r2-number      = 17R/35L
| r2-length-m    = 3048
| r2-surface     = Бетон
}}

'''Фурудгоҳи байналмилалии Дананг''' — фурудгоҳи байналмилалии [[Дананг]] ва сеюмин фурудгоҳи серодами [[Ветнам]] мебошад.&lt;ref&gt;[https://danangairportterminal.vn Дар бораи фурудгоҳ] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20241120063335/https://danangairportterminal.vn/ |date=2024-11-20 }}. Сайти расмии фурудгоҳ.&lt;/ref&gt; Дананг маркази Ветнами марказӣ ва мақсади маъруфи сайёҳон мебошад. Соли [[2019]] фурудгоҳ 15,5 миллион мусофир қабул намуд.&lt;ref&gt;[https://www.aci.aero/data-centre/annual-traffic-data/ Омори мусофирони ҷаҳон]. ACI World.&lt;/ref&gt;

== Таърих ==
=== Солҳои аввал ===
Фурудгоҳ дар давраи мустамликаи [[Фаронса]] сохта шуд. Дар давраи [[Ҷанги Ветнам]] пойгоҳи бузурги ҳавоии ИМА буд.
=== Тараққиёт ===
Пас аз ҷанг фурудгоҳ ба мулкии давлат гузашт. Терминали нави байналмилалӣ дар соли [[2017]] кушода шуд.&lt;ref&gt;[https://www.reuters.com/article/ Da Nang airport new terminal]. Reuters, 2017.&lt;/ref&gt;
=== Замони муосир ===
Фурудгоҳ парвозҳо ба Сеул, Токио, Сингапур, Бангкок ва шаҳрҳои Чинро хизмат мерасонад. Дананг маркази сайёҳии марказии Ветнам мебошад. [[VietJet Air]] ва [[Vietnam Airlines]] парвозҳои зиёд доранд.

== Авиакомпанияҳо ва хатҳои парвоз ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size:90%; width:70%;&quot;
! Ширкат !! Хатҳои асосӣ
|-
| [[Vietnam Airlines]] || Ханой, Хошимин, Сеул, Токио
|-
| [[VietJet Air]] || Ханой, Хошимин, Сеул, Бангкок
|-
| [[Korean Air]] || Сеул
|-
| [[Asiana Airlines]] || Сеул
|-
| [[Singapore Airlines]] || Сингапур
|}

== Зерсохтор ==
=== Рохҳои парвоз ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Рақам !! Дарозӣ (м) !! Рӯйпӯш
|-
| 17L/35R || 3 500 || Бетон
|-
| 17R/35L || 3 048 || Бетон
|}
=== Терминалҳо ===
Фурудгоҳ ду терминал дорад: терминали дохилӣ ва терминали байналмилалӣ (нав, кушодашуда дар [[2017]]). Масоҳати терминали нав 48 000 метри мурабба мебошад.

== Оморҳо ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Шумораи мусофирон
! Сол !! Мусофирон (млн)
|-
| [[2015]] || 6,9
|-
| [[2016]] || 9,0
|-
| [[2017]] || 10,9
|-
| [[2018]] || 13,3
|-
| [[2019]] || 15,5
|}

== Нигаред низ ==
* [[Дананг]]
* [[Ветнам]]
* [[Vietnam Airlines]]

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
* [https://web.archive.org/web/20241120063335/https://danangairportterminal.vn/ Сайти расмии фурудгоҳ]
* [https://www.flightradar24.com/airport/DAD Парвозҳо дар FlightRadar24]

[[Гурӯҳ:Фурудгоҳҳои Ветнам]]
[[Гурӯҳ:Фурудгоҳҳои байналмилалӣ]]
[[Гурӯҳ:Дананг]]</text>
      <sha1>qg0yhr219tob5hc2m6whyha37expumt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Фурудгоҳи байналмилалии Нанкин Лукоу</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330204</id>
    <revision>
      <id>1492769</id>
      <parentid>1470850</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T00:24:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492769</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4271" sha1="rpb9ys9sh2fzlklc0zvxjfny6r0snuz" xml:space="preserve">{{Infobox airport
| ном            = Фурудгоҳи байналмилалии Нанкин Лукоу
| nativename     = 南京禄口国际机场
| IATA           = NKG
| ICAO           = ZSNJ
| type           = Ҷамъиятӣ
| operator       = Eastern Airports Group
| city-served    = [[Нанкин]]
| location       = [[Нанкин]], [[Ҷумҳурии Мардумии Чин|Чин]]
| elevation-m    = 15
| coordinates    = {{coord|31|44|02|N|118|51|36|E|type:airport}}
| website        = {{URL|njiairport.com}}
| metric-elev    = Y
| metric-rwy     = Y
| r1-number      = 06/24
| r1-length-m    = 3600
| r1-surface     = Бетон
| r2-number      = 07/25
| r2-length-m    = 3600
| r2-surface     = Бетон
}}

'''Фурудгоҳи байналмилалии Нанкин Лукоу''' — фурудгоҳи байналмилалии [[Нанкин]] — маркази устони [[Ҷянсу]] мебошад.&lt;ref&gt;[https://www.njiairport.com Дар бораи фурудгоҳ] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20220122141018/http://www.njiairport.com/ |date=2022-01-22 }}. Сайти расмии фурудгоҳ.&lt;/ref&gt; Нанкин пойтахти таърихии Чин ва яке аз бузургтарин шаҳрҳои шарқи кишвар мебошад. Соли [[2019]] фурудгоҳ 30,2 миллион мусофир қабул намуд.&lt;ref&gt;[https://www.aci.aero/data-centre/annual-traffic-data/ Омори мусофирони ҷаҳон]. ACI World.&lt;/ref&gt;

== Таърих ==
=== Солҳои аввал ===
Фурудгоҳ дар соли [[1997]] кушода шуд ва фурудгоҳи кӯҳнаи Дагиаочанро иваз кард. Нанкин ҳамчун пойтахти кишвар дар давраи [[Ҷумҳурии Чин]] (1927–1949) таърихи бой дорад.
=== Тараққиёт ===
Терминали 2 дар соли [[2014]] кушода шуд ва иқтидори фурудгоҳро ду баробар зиёд кард. Арзиши лоиҳа 8,5 миллиард юань буд.&lt;ref&gt;[https://www.reuters.com/article/ Nanjing airport T2]. Reuters, 2014.&lt;/ref&gt;
=== Замони муосир ===
Фурудгоҳ маркази [[China Eastern Airlines]] ва [[Juneyao Airlines]] дар Нанкин мебошад. Хатти метрои S1 фурудгоҳро ба маркази шаҳр ва истгоҳи роҳи оҳани суръатнок мепайвандад.

== Авиакомпанияҳо ва хатҳои парвоз ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size:90%; width:70%;&quot;
! Ширкат !! Хатҳои асосӣ
|-
| [[China Eastern Airlines]] || Пекин, Гуанҷжоу, Шэнчжэн
|-
| [[Juneyao Airlines]] || Шанхай, Чэнду
|-
| [[Hainan Airlines]] || Пекин, Ҳайкоу
|-
| [[Korean Air]] || Сеул
|-
| [[Thai AirAsia]] || Бангкок
|}

== Зерсохтор ==
=== Рохҳои парвоз ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Рақам !! Дарозӣ (м) !! Рӯйпӯш
|-
| 06/24 || 3 600 || Бетон
|-
| 07/25 || 3 600 || Бетон
|}
=== Терминалҳо ===
Фурудгоҳ ду терминал дорад (T1 ва T2). Масоҳати умумии онҳо 420 000 метри мурабба мебошад. Хатти метрои S1 фурудгоҳро ба маркази Нанкин мепайвандад.

== Оморҳо ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Шумораи мусофирон
! Сол !! Мусофирон (млн)
|-
| [[2015]] || 17,2
|-
| [[2016]] || 19,5
|-
| [[2017]] || 22,4
|-
| [[2018]] || 26,0
|-
| [[2019]] || 30,2
|}

== Нигаред низ ==
* [[Нанкин]]
* [[Ҷумҳурии Мардумии Чин|Чин]]
* [[China Eastern Airlines]]

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
* [https://www.njiairport.com Сайти расмии фурудгоҳ] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20220122141018/http://www.njiairport.com/ |date=2022-01-22 }}
* [https://www.flightradar24.com/airport/NKG Парвозҳо дар FlightRadar24]

[[Гурӯҳ:Фурудгоҳҳои Чин]]
[[Гурӯҳ:Фурудгоҳҳои байналмилалӣ]]
[[Гурӯҳ:Нанкин]]</text>
      <sha1>rpb9ys9sh2fzlklc0zvxjfny6r0snuz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Фурудгоҳи байналмилалии Уҳон Тянхэ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330273</id>
    <revision>
      <id>1492774</id>
      <parentid>1470869</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T00:24:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492774</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3987" sha1="cko87njmmzpizguts81gd75f28zegrr" xml:space="preserve">{{Infobox airport
| ном            = Фурудгоҳи байналмилалии Уҳон Тянхэ
| nativename     = 武汉天河国际机场
| IATA           = WUH
| ICAO           = ZHHH
| type           = Ҷамъиятӣ
| operator       = Hubei Airport Group
| city-served    = [[Уҳон]]
| location       = [[Уҳон]], [[Ҷумҳурии Мардумии Чин|Чин]]
| elevation-m    = 34
| coordinates    = {{coord|30|47|05|N|114|12|38|E|type:airport}}
| website        = {{URL|whairport.com}}
| metric-elev    = Y
| metric-rwy     = Y
| r1-number      = 04L/22R
| r1-length-m    = 3400
| r1-surface     = Бетон
| r2-number      = 04R/22L
| r2-length-m    = 3600
| r2-surface     = Бетон
}}

'''Фурудгоҳи байналмилалии Уҳон Тянхэ''' — фурудгоҳи байналмилалии асосии [[Уҳон]] — маркази устони [[Ҳубэй]] мебошад.&lt;ref&gt;[https://www.whairport.com Дар бораи фурудгоҳ] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20260418125448/http://www.whairport.com/ |date=2026-04-18 }}. Сайти расмии фурудгоҳ.&lt;/ref&gt; Уҳон маркази нақлиётии марказии Чин мебошад. Соли [[2019]] фурудгоҳ 27,2 миллион мусофир қабул намуд.&lt;ref&gt;[https://www.aci.aero/data-centre/annual-traffic-data/ Омори мусофирони ҷаҳон]. ACI World.&lt;/ref&gt;

== Таърих ==
=== Солҳои аввал ===
Фурудгоҳ дар соли [[1995]] кушода шуд ва фурудгоҳи кӯҳнаи Уҳон (Наньху)-ро иваз кард.
=== Тараққиёт ===
Терминали 2 дар соли [[2008]] ва терминали 3 дар соли [[2017]] кушода шуданд. Терминали 3 яке аз бузургтарин дар марказии Чин мебошад.&lt;ref&gt;[https://www.reuters.com/article/ Wuhan airport T3]. Reuters, 2017.&lt;/ref&gt;
=== Замони муосир ===
Фурудгоҳ маркази [[China Southern Airlines]] ва [[China Eastern Airlines]] дар Уҳон мебошад. Хатти метрои 2 фурудгоҳро ба маркази шаҳр ва истгоҳи роҳи оҳани суръатнок мепайвандад.

== Авиакомпанияҳо ва хатҳои парвоз ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size:90%; width:70%;&quot;
! Ширкат !! Хатҳои асосӣ
|-
| [[China Southern Airlines]] || Пекин, Гуанҷжоу, Шанхай
|-
| [[China Eastern Airlines]] || Шанхай, Куньмин
|-
| [[Air China]] || Пекин, Чэнду
|-
| [[Korean Air]] || Сеул
|-
| [[Thai AirAsia]] || Бангкок
|}

== Зерсохтор ==
=== Рохҳои парвоз ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Рақам !! Дарозӣ (м) !! Рӯйпӯш
|-
| 04L/22R || 3 400 || Бетон
|-
| 04R/22L || 3 600 || Бетон
|}
=== Терминалҳо ===
Фурудгоҳ се терминал дорад. Терминали 3 дар соли [[2017]] кушода шуд ва масоҳаташ 490 000 метри мурабба мебошад. Хатти метро фурудгоҳро ба маркази Уҳон мепайвандад.

== Оморҳо ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Шумораи мусофирон
! Сол !! Мусофирон (млн)
|-
| [[2015]] || 18,9
|-
| [[2016]] || 20,5
|-
| [[2017]] || 23,1
|-
| [[2018]] || 24,9
|-
| [[2019]] || 27,2
|}

== Нигаред низ ==
* [[Уҳон]]
* [[Ҷумҳурии Мардумии Чин|Чин]]

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
* [https://web.archive.org/web/20260418125448/http://www.whairport.com/ Сайти расмии фурудгоҳ]
* [https://www.flightradar24.com/airport/WUH Парвозҳо дар FlightRadar24]

[[Гурӯҳ:Фурудгоҳҳои Чин]]
[[Гурӯҳ:Фурудгоҳҳои байналмилалӣ]]
[[Гурӯҳ:Уҳон]]</text>
      <sha1>cko87njmmzpizguts81gd75f28zegrr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Фурудгоҳи байналмилалии Табрез</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330462</id>
    <revision>
      <id>1492772</id>
      <parentid>1470861</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T00:24:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492772</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3766" sha1="93rw7qjvhlpcmjndeyedjx7et6ht6kn" xml:space="preserve">{{Infobox airport
| ном            = Фурудгоҳи байналмилалии Табрез
| nativename     = فرودگاه بین‌المللی تبریز
| IATA           = TBZ
| ICAO           = OITT
| type           = Ҷамъиятӣ
| operator       = Идораи фурудгоҳҳои Эрон
| city-served    = [[Табрез]]
| location       = [[Табрез]], [[Эрон]]
| elevation-m    = 1367
| coordinates    = {{coord|38|07|59|N|46|14|07|E|type:airport}}
| website        = {{URL|tabriz.airport.ir}}
| metric-elev    = Y
| metric-rwy     = Y
| r1-number      = 12/30
| r1-length-m    = 3262
| r1-surface     = Асфалт
}}

'''Фурудгоҳи байналмилалии Табрез''' — фурудгоҳи байналмилалии [[Табрез]] — маркази устони Озарбойҷони Шарқӣ ва сеюмин шаҳри бузурги [[Эрон]] мебошад.&lt;ref&gt;[https://www.tabriz.airport.ir Дар бораи фурудгоҳ] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20220808230133/https://tabriz.airport.ir/ |date=2022-08-08 }}. Идораи фурудгоҳҳо.&lt;/ref&gt; Табрез маркази таърихӣ ва тиҷоратии шимолу ғарбии Эрон мебошад. Соли [[2019]] фурудгоҳ 5,0 миллион мусофир қабул намуд.&lt;ref&gt;[https://www.aci.aero/data-centre/annual-traffic-data/ Омори мусофирони ҷаҳон]. ACI World.&lt;/ref&gt;

== Таърих ==
=== Солҳои аввал ===
Фурудгоҳ дар солҳои 1950-ум кушода шуд. Табрез аз қадим маркази муҳими тиҷоратии [[Роҳи абрешим]] буд.
=== Тараққиёт ===
Терминали нав дар солҳои 2010-ум навсозӣ шуд. Иқтидори фурудгоҳ ба 5 миллион мусофир расид.&lt;ref&gt;[https://www.reuters.com/article/ Tabriz airport renovation]. Reuters.&lt;/ref&gt;
=== Замони муосир ===
Фурудгоҳ маркази ҳавоии шимолу ғарбии Эрон мебошад. Парвозҳо ба Теҳрон, Машҳад, Исфаҳон, Истанбул ва Ал-Наҷаф иҷро мешаванд. [[Бозори Табрез]] аз мероси ҷаҳонии [[ЮНЕСКО]] мебошад.

== Авиакомпанияҳо ва хатҳои парвоз ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size:90%; width:70%;&quot;
! Ширкат !! Хатҳои асосӣ
|-
| [[Iran Air]] || Теҳрон, Машҳад
|-
| [[Mahan Air]] || Теҳрон
|-
| [[ATA Airlines]] || Теҳрон, Киш
|-
| [[Turkish Airlines]] || Истанбул
|}

== Зерсохтор ==
=== Рохҳои парвоз ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Рақам !! Дарозӣ (м) !! Рӯйпӯш
|-
| 12/30 || 3 262 || Асфалт
|}
=== Терминалҳо ===
Фурудгоҳ як терминал дорад ки навсозӣ шудааст. Фурудгоҳ дар 18 км аз маркази Табрез ҷойгир аст.

== Оморҳо ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Шумораи мусофирон
! Сол !! Мусофирон (млн)
|-
| [[2016]] || 3,2
|-
| [[2017]] || 3,8
|-
| [[2018]] || 4,5
|-
| [[2019]] || 5,0
|}

== Нигаред низ ==
* [[Табрез]]
* [[Эрон]]
* [[Бозори Табрез]]

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
* [https://web.archive.org/web/20220808230133/https://tabriz.airport.ir/ Сайти расмии фурудгоҳ]
* [https://www.flightradar24.com/airport/TBZ Парвозҳо дар FlightRadar24]

[[Гурӯҳ:Фурудгоҳҳои Эрон]]
[[Гурӯҳ:Фурудгоҳҳои байналмилалӣ]]
[[Гурӯҳ:Табрез]]</text>
      <sha1>93rw7qjvhlpcmjndeyedjx7et6ht6kn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Фурудгоҳи байналмилалии Наннин Усюй</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330477</id>
    <revision>
      <id>1492770</id>
      <parentid>1470851</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T00:24:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492770</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4617" sha1="ftyyi4j2yrs8jd6q81rvkq2shkl8f50" xml:space="preserve">{{Infobox airport
| ном            = Фурудгоҳи байналмилалии Наннин Усюй
| nativename     = 南宁吴圩国际机场
| IATA           = NNG
| ICAO           = ZGNN
| type           = Ҷамъиятӣ
| operator       = Guangxi Airport Group
| city-served    = [[Наннин]]
| location       = [[Наннин]], [[Ҷумҳурии Мардумии Чин|Чин]]
| elevation-m    = 128
| coordinates    = {{coord|22|36|31|N|108|10|27|E|type:airport}}
| website        = {{URL|nnairport.com}}
| metric-elev    = Y
| metric-rwy     = Y
| r1-number      = 05/23
| r1-length-m    = 3200
| r1-surface     = Бетон
| r2-number      = 06/24
| r2-length-m    = 3800
| r2-surface     = Бетон
}}

'''Фурудгоҳи байналмилалии Наннин Усюй''' — фурудгоҳи байналмилалии [[Наннин]] — маркази минтақаи худмухтори [[Гуансӣ]] дар ҷанубии [[Ҷумҳурии Мардумии Чин|Чин]] мебошад.&lt;ref&gt;[https://www.nnairport.com Дар бораи фурудгоҳ] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20161201052641/http://www.nnairport.com/ |date=2016-12-01 }}. Guangxi Airport Group.&lt;/ref&gt; Наннин дарвозаи муҳими Чин ба [[Осиёи Ҷанубу Шарқӣ]] ва маркази ASEAN Expo мебошад. Соли [[2019]] фурудгоҳ 16,0 миллион мусофир қабул намуд.&lt;ref&gt;[https://www.aci.aero/data-centre/annual-traffic-data/ Омори мусофирони ҷаҳон]. ACI World.&lt;/ref&gt;

== Таърих ==
=== Солҳои аввал ===
Фурудгоҳ дар соли [[1962]] кушода шуд. Наннин маркази минтақаи худмухтори Гуансӣ бо аҳолии зиёда аз 8 миллион нафар ва ҷойгоҳи наздик ба сарҳади [[Ветнам]] мебошад.
=== Тараққиёт ===
Терминали 2 дар соли [[2014]] кушода шуд бо иқтидори 16 миллион мусофир. Рохи парвози дуюм дар соли [[2019]] ба истифода дода шуд.&lt;ref&gt;[https://www.reuters.com/article/ Nanning airport T2 expansion]. Reuters, 2014.&lt;/ref&gt; Минтақаи озоди тиҷоратии Наннин-ASEAN дар наздикии фурудгоҳ рушд меёбад.
=== Замони муосир ===
Фурудгоҳ маркази ҳавоии ҷанубу ғарбии Чин ва дарвозаи ASEAN мебошад. Наннин мизбони солонаи ASEAN Expo буда, парвозҳо ба Пекин, Шанхай, Гуанҷжоу, Ханой, Бангкок, Сингапур ва Куала-Лумпур иҷро мешаванд. Лоиҳаи терминали 3 тасдиқ шудааст.

== Авиакомпанияҳо ва хатҳои парвоз ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size:90%; width:70%;&quot;
! Ширкат !! Хатҳои асосӣ
|-
| [[China Southern Airlines]] || Пекин, Гуанҷжоу, Шанхай
|-
| [[GX Airlines]] || Пекин, Чэнду, Ханчжоу
|-
| [[Hainan Airlines]] || Пекин, Хайкоу
|-
| [[Vietnam Airlines]] || Ханой
|-
| [[Thai AirAsia]] || Бангкок
|-
| [[AirAsia]] || Куала-Лумпур
|}

== Зерсохтор ==
=== Рохҳои парвоз ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Рақам !! Дарозӣ (м) !! Рӯйпӯш
|-
| 05/23 || 3 200 || Бетон
|-
| 06/24 || 3 800 || Бетон
|}
=== Терминалҳо ===
Фурудгоҳ ду терминал дорад (T1 ва T2). Терминали 2 навтарин аст ва дар соли [[2014]] кушода шуд. Хатти метрои 1 фурудгоҳро ба маркази Наннин мепайвандад.

== Оморҳо ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Шумораи мусофирон
! Сол !! Мусофирон (млн)
|-
| [[2016]] || 12,8
|-
| [[2017]] || 14,0
|-
| [[2018]] || 15,2
|-
| [[2019]] || 16,0
|}

== Нигаред низ ==
* [[Наннин]]
* [[Гуансӣ]]
* [[Ҷумҳурии Мардумии Чин|Чин]]
* [[Осиёи Ҷанубу Шарқӣ]]

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
* [https://web.archive.org/web/20161201052641/http://www.nnairport.com/ Сайти расмии фурудгоҳ]
* [https://www.flightradar24.com/airport/NNG Парвозҳо дар FlightRadar24]

[[Гурӯҳ:Фурудгоҳҳои Чин]]
[[Гурӯҳ:Фурудгоҳҳои байналмилалӣ]]
[[Гурӯҳ:Наннин]]</text>
      <sha1>ftyyi4j2yrs8jd6q81rvkq2shkl8f50</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Фурудгоҳи байналмилалии Фучжоу Чанлэ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330479</id>
    <revision>
      <id>1492775</id>
      <parentid>1470872</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T00:25:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492775</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4460" sha1="aaww1v8zoatxyxfpb0fsylrvwbezsvi" xml:space="preserve">{{Infobox airport
| ном            = Фурудгоҳи байналмилалии Фучжоу Чанлэ
| nativename     = 福州长乐国际机场
| IATA           = FOC
| ICAO           = ZSFZ
| type           = Ҷамъиятӣ
| operator       = Fujian Airport Group
| city-served    = [[Фучжоу]]
| location       = [[Фучжоу]], [[Ҷумҳурии Мардумии Чин|Чин]]
| elevation-m    = 14
| coordinates    = {{coord|25|56|05|N|119|39|47|E|type:airport}}
| website        = {{URL|fzairport.com}}
| metric-elev    = Y
| metric-rwy     = Y
| r1-number      = 03/21
| r1-length-m    = 3600
| r1-surface     = Бетон
}}

'''Фурудгоҳи байналмилалии Фучжоу Чанлэ''' — фурудгоҳи байналмилалии [[Фучжоу]] — маркази устони [[Фуҷян]] дар ҷанубу шарқии [[Ҷумҳурии Мардумии Чин|Чин]] мебошад.&lt;ref&gt;[https://www.fzairport.com Дар бораи фурудгоҳ] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20251207215243/http://fzairport.com/ |date=2025-12-07 }}. Fujian Airport Group.&lt;/ref&gt; Фучжоу маркази устони Фуҷян ва яке аз қадимтарин шаҳрҳои соҳилии Чин мебошад. Соли [[2019]] фурудгоҳ 15,3 миллион мусофир қабул намуд.&lt;ref&gt;[https://www.aci.aero/data-centre/annual-traffic-data/ Омори мусофирони ҷаҳон]. ACI World.&lt;/ref&gt;

== Таърих ==
=== Солҳои аввал ===
Фурудгоҳ дар соли [[1997]] кушода шуд ва ҷойгузини фурудгоҳи кӯҳнаи Ичжэн гардид. Фучжоу маркази устони Фуҷян бо таърихи беш аз 2200 сола ва мавқеъ дар соҳили Баҳри Чин мебошад.
=== Тараққиёт ===
Терминали 2 дар соли [[2019]] кушода шуд бо масоҳати 227 000 метри мураббаъ ва иқтидори 20 миллион мусофир. Рохи парвоз дар соли [[2015]] то 3600 метр дароз карда шуд.&lt;ref&gt;[https://www.reuters.com/article/ Fuzhou airport T2]. Reuters, 2019.&lt;/ref&gt;
=== Замони муосир ===
Фурудгоҳ маркази ҳавоии устони Фуҷян мебошад. Парвозҳо ба Пекин, Шанхай, Гуанҷжоу, Тайбей, Сингапур ва Сеул иҷро мешаванд. Фучжоу дарвозаи наздиктарин ба [[Тайван]] ва маркази диаспораи чинии ҷанубу шарқии Осиё мебошад.

== Авиакомпанияҳо ва хатҳои парвоз ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size:90%; width:70%;&quot;
! Ширкат !! Хатҳои асосӣ
|-
| [[Xiamen Airlines]] || Пекин, Шанхай, Амстердам
|-
| [[Air China]] || Пекин, Чэнду
|-
| [[China Southern Airlines]] || Гуанҷжоу, Шанхай
|-
| [[Mandarin Airlines]] || Тайбей
|-
| [[Singapore Airlines]] || Сингапур
|}

== Зерсохтор ==
=== Рохҳои парвоз ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Рақам !! Дарозӣ (м) !! Рӯйпӯш
|-
| 03/21 || 3 600 || Бетон
|}
=== Терминалҳо ===
Фурудгоҳ ду терминал дорад (T1 ва T2). Терминали 2 навтарин аст ва дар соли [[2019]] кушода шуд. Хатти метрои 5 фурудгоҳро ба маркази Фучжоу мепайвандад. Масофа аз маркази шаҳр 45 км мебошад.

== Оморҳо ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Шумораи мусофирон
! Сол !! Мусофирон (млн)
|-
| [[2016]] || 11,6
|-
| [[2017]] || 12,9
|-
| [[2018]] || 14,2
|-
| [[2019]] || 15,3
|}

== Нигаред низ ==
* [[Фучжоу]]
* [[Фуҷян]]
* [[Ҷумҳурии Мардумии Чин|Чин]]

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
* [https://www.fzairport.com Сайти расмии фурудгоҳ] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20251207215243/http://fzairport.com/ |date=2025-12-07 }}
* [https://www.flightradar24.com/airport/FOC Парвозҳо дар FlightRadar24]

[[Гурӯҳ:Фурудгоҳҳои Чин]]
[[Гурӯҳ:Фурудгоҳҳои байналмилалӣ]]
[[Гурӯҳ:Фучжоу]]</text>
      <sha1>aaww1v8zoatxyxfpb0fsylrvwbezsvi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Фурудгоҳи байналмилалии Рас-ал-Хайма</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330487</id>
    <revision>
      <id>1492771</id>
      <parentid>1470855</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T00:24:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492771</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4404" sha1="sbj01l3c0kmxhsmeam6szqdncgwol5k" xml:space="preserve">{{Infobox airport
| ном            = Фурудгоҳи байналмилалии Рас-ал-Хайма
| nativename     = مطار رأس الخيمة الدولي
| IATA           = RKT
| ICAO           = OMRK
| type           = Ҷамъиятӣ
| operator       = RAK Airport
| city-served    = [[Рас-ал-Хайма]]
| location       = [[Рас-ал-Хайма]], [[Аморати Муттаҳидаи Араб]]
| elevation-m    = 31
| coordinates    = {{coord|25|36|51|N|55|56|17|E|type:airport}}
| website        = {{URL|rasalkhaimahairport.com}}
| metric-elev    = Y
| metric-rwy     = Y
| r1-number      = 17/35
| r1-length-m    = 3750
| r1-surface     = Асфалт
}}

'''Фурудгоҳи байналмилалии Рас-ал-Хайма''' — фурудгоҳи байналмилалии [[Рас-ал-Хайма]] — яке аз ҳафт аморатҳои [[Аморати Муттаҳидаи Араб]] мебошад.&lt;ref&gt;[https://www.rasalkhaimahairport.com Дар бораи фурудгоҳ] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20190916035842/http://rasalkhaimahairport.com/ |date=2019-09-16 }}. Сайти расмии фурудгоҳ.&lt;/ref&gt; Рас-ал-Хайма шимолитарин аморат буда, бо кӯҳҳои [[Ҳаҷар]] ва соҳили зебо маъруф аст. Соли [[2019]] фурудгоҳ 1,0 миллион мусофир қабул намуд.&lt;ref&gt;[https://www.aci.aero/data-centre/annual-traffic-data/ Омори мусофирони ҷаҳон]. ACI World.&lt;/ref&gt;

== Таърих ==
=== Солҳои аввал ===
Фурудгоҳ дар солҳои 1970-ум кушода шуд. Рас-ал-Хайма яке аз қадимтарин аморатҳо бо таърихи беш аз 7000 сола мебошад ва маркази қадимии тиҷорати баҳрии Халиҷи Форс буд.
=== Тараққиёт ===
Фурудгоҳ дар солҳои 2000 навсозӣ шуд ва терминали нав кушода шуд. Рохи парвоз дар соли [[2012]] то 3750 метр дароз карда шуд ки онро қобили қабули тайёраҳои бузург мекунад.&lt;ref&gt;[https://www.reuters.com/article/ RAK airport expansion]. Reuters, 2012.&lt;/ref&gt;
=== Замони муосир ===
Фурудгоҳ алтернативаи фурудгоҳҳои серодами Дубай ва Шорҷа мебошад. Парвозҳо ба Мумбай, Қоҳира, Александрия ва шаҳрҳои дигар иҷро мешаванд. Рас-ал-Хайма маркази рушдёбандаи сайёҳӣ бо баландтарин зиплайни ҷаҳон мебошад.

== Авиакомпанияҳо ва хатҳои парвоз ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size:90%; width:70%;&quot;
! Ширкат !! Хатҳои асосӣ
|-
| [[Air India Express]] || Мумбай, Каликут
|-
| [[SpiceJet]] || Делӣ, Мумбай
|-
| [[Air Arabia]] || Қоҳира, Александрия
|-
| [[Smartwings]] || Прага (мавсимӣ)
|}

== Зерсохтор ==
=== Рохҳои парвоз ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Рақам !! Дарозӣ (м) !! Рӯйпӯш
|-
| 17/35 || 3 750 || Асфалт
|}
=== Терминалҳо ===
Фурудгоҳ як терминал дорад. Масофа аз маркази Рас-ал-Хайма 18 км ва аз Дубай 100 км мебошад. Фурудгоҳ ба сифати алтернативаи арзонтар ба фурудгоҳи Дубай маъруф аст.

== Оморҳо ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Шумораи мусофирон
! Сол !! Мусофирон (ҳазор)
|-
| [[2016]] || 600
|-
| [[2017]] || 700
|-
| [[2018]] || 850
|-
| [[2019]] || 1 000
|}

== Нигаред низ ==
* [[Рас-ал-Хайма]]
* [[Аморати Муттаҳидаи Араб]]

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
* [https://web.archive.org/web/20190916035842/http://rasalkhaimahairport.com/ Сайти расмии фурудгоҳ]
* [https://www.flightradar24.com/airport/RKT Парвозҳо дар FlightRadar24]

[[Гурӯҳ:Фурудгоҳҳои Аморати Муттаҳидаи Араб]]
[[Гурӯҳ:Фурудгоҳҳои байналмилалӣ]]
[[Гурӯҳ:Рас-ал-Хайма]]</text>
      <sha1>sbj01l3c0kmxhsmeam6szqdncgwol5k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Фурудгоҳи байналмилалии Урумчи Дивопу</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330512</id>
    <revision>
      <id>1492773</id>
      <parentid>1470864</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T00:24:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492773</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5027" sha1="olpajzvra6jm43h1lh6qaf534nxeljx" xml:space="preserve">{{Infobox airport
| ном            = Фурудгоҳи байналмилалии Урумчи Дивопу
| nativename     = 乌鲁木齐地窝堡国际机场
| IATA           = URC
| ICAO           = ZWWW
| type           = Ҷамъиятӣ
| operator       = Xinjiang Airport Group
| city-served    = [[Урумчи]]
| location       = [[Урумчи]], [[Ҷумҳурии Мардумии Чин|Чин]]
| elevation-m    = 647
| coordinates    = {{coord|43|54|27|N|87|28|26|E|type:airport}}
| website        = {{URL|xjairport.com}}
| metric-elev    = Y
| metric-rwy     = Y
| r1-number      = 07/25
| r1-length-m    = 3600
| r1-surface     = Бетон
| r2-number      = 08/26
| r2-length-m    = 3200
| r2-surface     = Бетон
}}

'''Фурудгоҳи байналмилалии Урумчи Дивопу''' — фурудгоҳи байналмилалии [[Урумчи]] — маркази минтақаи худмухтори [[Синҷон]] дар ғарби дури [[Ҷумҳурии Мардумии Чин|Чин]] мебошад.&lt;ref&gt;[https://www.xjairport.com Дар бораи фурудгоҳ] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20260403141902/https://www.xjairport.com/ |date=2026-04-03 }}. Xinjiang Airport Group.&lt;/ref&gt; Урумчи бузургтарин шаҳри Осиёи Марказии Чин ва дарвозаи муҳим ба кишварҳои [[Осиёи Марказӣ]] мебошад. Соли [[2019]] фурудгоҳ 24,1 миллион мусофир қабул намуд.&lt;ref&gt;[https://www.aci.aero/data-centre/annual-traffic-data/ Омори мусофирони ҷаҳон]. ACI World.&lt;/ref&gt;

== Таърих ==
=== Солҳои аввал ===
Фурудгоҳ дар соли [[1973]] кушода шуд. Урумчи аз ҳама баҳрҳо дуртарин шаҳри бузурги ҷаҳон буда, дар Роҳи Абрешим ҷойгир аст. Минтақаи Синҷон бо фарҳанги бой ва табиати гуногун маъруф мебошад.
=== Тараққиёт ===
Терминали 3 дар соли [[2009]] кушода шуд бо иқтидори 18 миллион мусофир. Рохи парвози дуюм дар соли [[2015]] ба истифода дода шуд.&lt;ref&gt;[https://www.reuters.com/article/ Urumqi airport T3 expansion]. Reuters, 2009.&lt;/ref&gt; Фурудгоҳи нави Урумчи дар ҳоли сохтмон аст ва дар соли [[2026]] кушода мешавад.
=== Замони муосир ===
Фурудгоҳ маркази ҳавоии ғарби дури Чин ва пули ҳавоӣ ба [[Осиёи Марказӣ]] мебошад. Парвозҳо ба Пекин, Шанхай, Гуанҷжоу, Олмаато, Душанбе, Тошканд, Исломобод ва шаҳрҳои Осиёи Ғарбӣ иҷро мешаванд. Ин фурудгоҳ маркази асосии [[China Southern Airlines]] дар минтақаи Синҷон мебошад.&lt;ref&gt;[https://www.bloomberg.com/news/articles/ Urumqi as Belt and Road hub]. Bloomberg.&lt;/ref&gt;

== Авиакомпанияҳо ва хатҳои парвоз ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size:90%; width:70%;&quot;
! Ширкат !! Хатҳои асосӣ
|-
| [[China Southern Airlines]] || Пекин, Шанхай, Гуанҷжоу, Олмаато
|-
| [[Urumqi Air]] || Пекин, Чэнду, Ланчжоу
|-
| [[Air China]] || Пекин, Чэнду
|-
| [[Air Astana]] || Олмаато
|-
| [[Somon Air]] || Душанбе
|-
| [[Pakistan International Airlines]] || Исломобод
|}

== Зерсохтор ==
=== Рохҳои парвоз ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Рақам !! Дарозӣ (м) !! Рӯйпӯш
|-
| 07/25 || 3 600 || Бетон
|-
| 08/26 || 3 200 || Бетон
|}
=== Терминалҳо ===
Фурудгоҳ се терминал дорад (T1, T2, T3). Терминали 3 бузургтарин ва навтарин аст. Фурудгоҳи нав бо иқтидори 80 миллион мусофир дар ҳоли сохтмон аст. Хатти метро ва автобус фурудгоҳро ба маркази Урумчи мепайвандад.

== Оморҳо ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Шумораи мусофирон
! Сол !! Мусофирон (млн)
|-
| [[2016]] || 20,0
|-
| [[2017]] || 21,5
|-
| [[2018]] || 23,0
|-
| [[2019]] || 24,1
|}

== Нигаред низ ==
* [[Урумчи]]
* [[Синҷон]]
* [[Ҷумҳурии Мардумии Чин|Чин]]
* [[Роҳи Абрешим]]

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
* [https://web.archive.org/web/20260403141902/https://www.xjairport.com/ Сайти расмии фурудгоҳ]
* [https://www.flightradar24.com/airport/URC Парвозҳо дар FlightRadar24]

[[Гурӯҳ:Фурудгоҳҳои Чин]]
[[Гурӯҳ:Фурудгоҳҳои байналмилалӣ]]
[[Гурӯҳ:Урумчи]]</text>
      <sha1>olpajzvra6jm43h1lh6qaf534nxeljx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Намоиши «Шайх Санъон»</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330726</id>
    <revision>
      <id>1492600</id>
      <parentid>1470816</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T19:42:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492600</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3410" sha1="ozi0fr5mbpbdaf33iy9hl1gytqmnar5" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width:23em; float:right; margin-left:1em; border:1px solid #a2a9b1; background:#f8f9fa; padding:5px; font-size:90%;&quot;
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:125%; background:#cedff2;&quot; | Шайх Санъон
|-
! Жанр
| Драмаи фалсафӣ, театри шоирона
|-
! Манбаъ
| «Мантиқ-ут-тайр» — [[Фаридуддин Аттор]]
|-
! Коргардон
| [[Фаррух Қосимов]]
|-
! Театр
| Театри давлатии ҷавонони «Аҳорун»
|}

'''«Шайх Санъон»''' — намоиш бар асоси қиссаи маъруфи ирфонии «Шайх Санъон» аз асари «Мантиқ-ут-тайр»-и [[Аттори Нишопурӣ|Фаридуддин Аттор]] таҳия шудааст.

Ин намоиш ба Театри давлатии тамошобини ҷавон «Аҳорун ва коргардон [[Фаррух Қосимов]] алоқаманд буда, яке аз намунаҳои муҳими театри фалсафии тоҷик маҳсуб мешавад.

== Мазмун ==
Намоишнома саргузашти шайхи орифро ба тасвир мекашад, ки пас аз солҳои тӯлонии ибодат ба духтари тарсо дил мебандад. Барои расидан ба муҳаббати ӯ, вай аз эътиқод ва мақоми иҷтимоии худ даст мекашад.

Ин қисса рамзи ишқи маънавӣ ва ҷустуҷӯи ҳақиқат мебошад.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.britannica.com/topic/Mantiq-al-Tayr
|title=The Conference of the Birds
|publisher=Encyclopaedia Britannica
|language=en
}}&lt;/ref&gt;

== Саҳнасозӣ ==
Намоишнома бо услуби хоси театри «Аҳорун» таҳия шуда, омезиши унсурҳои анъанавии шарқӣ ва театрии муосирро дар бар мегирад.

Коргардон Фаррух Қосимов дар ин асар аз забони рамзӣ ва образҳои фалсафӣ истифода кардааст.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://asiaplus.tj/
|title=Матлабҳо дар бораи театри тоҷик
|publisher=Asia-Plus
|language=tg
|accessdate=2026-04-17
|archivedate=2022-01-17
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220117025457/http://www.asiaplus.tj/
}}&lt;/ref&gt;

== Нақшҳо ==
* Шайх — [[Абдулмӯъмин Шарифӣ]]
* Тарсодухтар — [[Мавлона Наҷмуддинова|Мавлона Наҷмиддинова]]

== Арзиш ==
«Шайх Санъон» ҳамчун яке аз намоишҳои муҳими театри муосири тоҷик арзёбӣ мешавад ва дар чорабиниҳои фарҳангӣ муаррифӣ гардидааст.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://khovar.tj/
|title=Хабарҳо оид ба театри тоҷик
|publisher=АМИТ «Ховар»
|language=tg
}}&lt;/ref&gt;

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Пайвандҳои беруна ==
* https://web.archive.org/web/20220117025457/http://www.asiaplus.tj/
* https://khovar.tj/

{{ПБ}}

[[Гурӯҳ:Намоишномаҳои тоҷикӣ]]
[[Гурӯҳ:Театри Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Фарҳанги Тоҷикистон]]</text>
      <sha1>ozi0fr5mbpbdaf33iy9hl1gytqmnar5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Фурудгоҳи байналмилалии Блез Диан</title>
    <ns>0</ns>
    <id>331131</id>
    <revision>
      <id>1492762</id>
      <parentid>1486252</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T00:24:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492762</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4181" sha1="j5x68yrkfteas8s68ke6vm61cliufkf" xml:space="preserve">{{Infobox airport
| ном            = Фурудгоҳи байналмилалии Блез Диан
| nativename     = Aéroport international Blaise-Diagne
| IATA           = DSS
| ICAO           = GOBD
| type           = Ҷамъиятӣ
| operator       = LAS Aéroport International Blaise Diagne
| city-served    = [[Дакар]]
| location       = [[Дисс]], [[Тиес]], [[Сенегал]]
| elevation-m    = 88
| coordinates    = {{coord|14|40|14|N|17|04|22|W|type:airport}}
| website        = {{URL|aibd.sn}}
| metric-elev    = Y
| metric-rwy     = Y
| r1-number      = 01/19
| r1-length-m    = 3500
| r1-surface     = Бетон
}}

'''Фурудгоҳи байналмилалии Блез Диан''' — фурудгоҳи асосии байналмилалии [[Дакар]] — пойтахти [[Сенегал]] мебошад.&lt;ref&gt;[https://www.aibd.sn Дар бораи фурудгоҳ] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20260414000943/https://aibd.sn/ |date=2026-04-14 }}. AIBD SA.&lt;/ref&gt; Фурудгоҳ ба номи Блез Диан — нахустин намояндаи Африқои Ғарбӣ дар парлумони Фаронса номгузорӣ шудааст ва дар соли [[2023]] зиёда аз 2,5 миллион мусофир хизмат расонд.&lt;ref&gt;[https://www.aci.aero/data-centre/annual-traffic-data/ Омори мусофирони ҷаҳон]. ACI World.&lt;/ref&gt; Фурудгоҳ маркази асосии [[Air Sénégal]] мебошад.

== Таърих ==
=== Солҳои аввал ===
Сохтмони фурудгоҳ дар соли [[2007]] оғоз ёфт. Лоиҳа барои иваз кардани фурудгоҳи кӯҳнаи Леополд Седар Сенгор тарҳрезӣ шуда буд.
=== Тараққиёт ===
Фурудгоҳ дар соли [[2017]] кушода шуд ва фурудгоҳи кӯҳнаи Дакар-Йофф баста шуд.&lt;ref&gt;[https://www.reuters.com/article/ Senegal new airport opens]. Reuters, 2017.&lt;/ref&gt; Фурудгоҳ 47 км аз маркази Дакар ҷойгир аст.
=== Замони муосир ===
Фурудгоҳ маркази асосии Air Sénégal ва дарвозаи Африқои Ғарбӣ мебошад. Парвозҳо ба зиёда аз 30 самт дар Африқо, Аврупо ва Амрикои Шимолӣ иҷро мешаванд. Хатти TER ва автобуси BRT фурудгоҳро ба маркази Дакар мепайвандад.

== Авиакомпанияҳо ва хатҳои парвоз ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size:90%; width:70%;&quot;
! Ширкат !! Хатҳои асосӣ
|-
| [[Air Sénégal]] || Париж, Барселона, Ню-Йорк, Аккра
|-
| [[Air France]] || Париж
|-
| [[Brussels Airlines]] || Брюссел
|-
| [[Iberia]] || Мадрид
|-
| [[Royal Air Maroc]] || Касабланка
|-
| [[Turkish Airlines]] || Истанбул
|}

== Зерсохтор ==
=== Рохҳои парвоз ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Рақам !! Дарозӣ (м) !! Рӯйпӯш
|-
| 01/19 || 3 500 || Бетон
|}
=== Терминалҳо ===
Фурудгоҳ як терминали муосир бо иқтидори 3 миллион мусофир дар як сол дорад. Лоиҳаи васеъкунӣ то 10 миллион мусофир дар соли [[2025]] нақша гирифта шудааст.

== Оморҳо ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Шумораи мусофирон
! Сол !! Мусофирон (млн)
|-
| [[2019]] || 2,8
|-
| [[2020]] || 0,9
|-
| [[2021]] || 1,4
|-
| [[2023]] || 2,5
|}

== Нигаред низ ==
* [[Дакар]]
* [[Сенегал]]
* [[Air Sénégal]]

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
* [https://web.archive.org/web/20260414000943/https://aibd.sn/ Сайти расмии фурудгоҳ]
* [https://www.flightradar24.com/airport/DSS Парвозҳо дар FlightRadar24]

[[Гурӯҳ:Фурудгоҳҳои Сенегал]]
[[Гурӯҳ:Фурудгоҳҳои байналмилалӣ]]
[[Гурӯҳ:Дакар]]</text>
      <sha1>j5x68yrkfteas8s68ke6vm61cliufkf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мақбараи Хайём</title>
    <ns>0</ns>
    <id>331247</id>
    <revision>
      <id>1492547</id>
      <parentid>1476109</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T18:13:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492547</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28792" sha1="hsgj78spnq4oa9e3b9dhdaeemq4mo70" xml:space="preserve">{{Ёдмон}}
'''Мақбараи Умари Хайём''' (кушода шудааст: 2 апрели соли 1963) — ''Мақбараи Умари Хайём'', яке аз марказҳои сайёҳии Нишопур, рамзи шаҳри [[Нишопур]] ва намунаи барҷастаи меъмории муосири Эрон аст. Онро Ҳушанг Сейҳун тарҳрезӣ карда, [[22 сентябр|22 сентябри]] [[соли 1962]] ба анҷом расонидааст.  Тарҳи он бар асоси ҳаёт, замон ва андешаҳои [[Умари Хайём]] сохта шудааст, ки бар асоси се нақши Хайём ҳамчун &quot; [[Риёзиёт|риёзидон]] &quot;, &quot; [[Ахтаршиносӣ|ахтаршинос]] &quot; ва &quot; шоир &quot; сохта шудааст. Сохторҳои атрофи [[мақбара]] касби падари Хайёмро (хаймасозӣ) ба ёд меоранд; 

Мақбараи Умари Хайём 22 метр баландӣ дорад; сохтори бино он аз бетон бо асли металлӣ иборат аст; ва он дар [[Боғ|боғе]] дар канори ҷанубу шарқии [[Нишопур]] ҷойгир аст.

Ин бино ۱۸ آذر ۱۳۵۴ бо рақами бақайдгирии 1175 ҳамчун яке аз ёдгориҳои миллии Эрон сабти ном шудааст. 

== Таърихи мақбараи Хайём ==
Пешниҳоди Ясой қабул нашуд ва аз ӯ хоҳиш карда шуд, ки нақшаи алоҳидаро барои сохтмони Мақбараи Хайём пешниҳод кунад. 
{{аввали иқтибос}}«Қабр хеле бад ба назар мерасад. Ман зуд-зуд ба он ҷо мерафтам ва ҳар вақте ки ман будам, воқеан ба ман таъсир мерасонд ва ҳар як хориҷие, ки ба ин ҷо меояд ва ин манзараро мебинад, ба ман таъсир мекунад. Гарчанде ки шумо медонед, ки рубоиҳо ва шеърҳои ҳаким Хайём дар Аврупо то чӣ андоза қадр карда мешаванд ва дар ҳоле ки сохтани ин қабр пули зиедро талаб намекунад, чаро мо бояд онро нодида гирем. Он дар яке аз ҷойҳои дурдаст, ҷойгир аст. Ҳоло, ки хориҷиён меоянд ва мехоҳанд ин қабрро ислоҳ кунанд, мо сазовори он нестем, ки худамон ин корро накунем ва мо бояд донем, ки ҳамон шарафҳое, ки Ҳаким [[Абулқосим Фирдавсӣ]] ба мо додааст, аз ҷониби [[Хайём|Ҳаким Хайём]] низ дода шудааст.»{{охири иқтибос|сарчашма=}}


=== Даврони муосир ===

==== Пешниҳодҳои аввалия ====
Дар замони муосир, Мақбараи Хайём дар ҷониби шарқии масҷиди Муҳаммад Маҳроқ дар як утоқи хурди айвонмонанд ҷойгир аст. Меҳмонони хориҷие, ки аз [[мақбара]] дидан мекунанд, борҳо дархост кардаанд, ки барои Хайём мақбара сохта шавад, аммо ҳукумати Эрон ба онҳо иҷозат надодааст. Вақте ки Мортимер Дюранд, вазири ваколатдори Бритониё дар Эрон, аз номи маҳфили Умар Хайём дар [[Лондон]], ба [[Носируддиншоҳ|Носируддиншоҳ Қоҷор]] пешниҳод кард, ки дар паҳлӯи Имомзодаи Маҳроқ барои Хайём мақбара сохта шавад, [[Носируддиншоҳ]] посух дод:{{аввали иқтибос}} &quot;Мо дар Эрон шоирон дорем, ки аз Хайём, аз ҷумла худам, хеле беҳтаранд.&quot; {{охири иқтибос|сарчашма=}}  8 тираи [[соли 1927]], вақте ки Арбоб Кайхусро, намояндаи зардуштӣ дар Маҷлиси Миллӣ, дархост кард, ки аз буҷаи парлумон бист ҳазор туман барои сохтмони [[Мақбараи Фирдавсӣ]] сарф шавад, Абдуллоҳ Ясой, намояндаи [[Симнон]] ва [[Домғон|Домғон]] пешниҳод кард, ки мақбараи Хайём бо ҳамон маблағ таъмир карда шавад ва гуфт:
{{аввали иқтибос}}Санги оддии ёдгории Хайём то [[соли 1934]] истода буд, вақте ки меҳмонони маросими ифтитоҳи [[Мақбараи Фирдавсӣ]], ки ба [[Тӯс]] мерафтанд, низ ин қабрро зиёрат карданд.{{охири иқтибос|сарчашма=}} Сипас, пешниҳод карда шуд, ки ин оромгоҳро бо роҳи беҳтар ва мувофиқтар аз нав созанд; аз ин рӯ, ҳамзамон бо ҷашни ҳазорсолагии Фирдавсӣ, Анҷумани миллии ёдгориҳо барои Хайём [[оромгоҳ]] сохт. Тарроҳӣ ва сохтмони ин [[сутуни сангӣ]] аз ҷониби Карим Тоҳирзод Беҳзод анҷом дода шудааст. Ин [[мақбара]] дар шакли саҳнаи чоркунҷа ва бинои сангии кушода сохта шудааст, ки дар паҳлӯи мақбара ва масҷиди Муҳаммад Маҳроқ ҷойгир буд. [[Мақбара]] аз ду айвони болоӣ ва поёнӣ ва як девори кӯтоҳи сангии Халаҷ иборат буд, ки дар атрофи макони мақбара ва дар болои мақбара, ки се ё чор метр дуртар аз девори мақбара буд, истифода мешуд; инчунин як сутуни сангӣ бо чор байт аз шоир Малик аш-Шуъора Баҳор, ки бо хати Насталиқ дар он [[кандакорӣ]] шудааст. Ин асар бо роҳи омезиши шаклҳои ғарбӣ ва ороишҳои эронӣ, ки ба асарҳои услуби арт-деко монанданд, сохта шудааст.

==== [[Санги ёдгорӣ]] ====
[[Акс:آرامگاه_عمرخیام_هنگام_نوروز.jpg|мини|444x444пкс|Намуди наздики бинои мақбара]]
Монанд ба вазъияти [[мақбараи Фирдавсӣ]] (ки Беҳзод низ масъули сохтмонаш буд), қабр аз ибтидо бо мушкилоти зиёди сохторӣ рӯбарӯ шуд ва аз сабаби набудани таҳкурсии дуруст, он ба зудӣ фурӯ рафтан ва вайрон шудан гирифт.

Мақбара дар боғи қадимӣ ҷойгир буда, дорои китобхона, осорхона ва меҳмонхона мебошад. Дар даромадгоҳи [[боғ]] муҷассамаи Хайём гузошта шудааст. Масоҳати боғи Хайём 20 ҳазор метри мураббаъ ва дарозии он 18 метр буда, бо дарахтони санавбар иҳота шудааст.  Ин мақбара омехтаи санъати меъмории муосир ва қадимаи Эрон аст, ки аз ҷониби Ҳушанг Сайҳун тарҳрезӣ шудааст. 

Дар ромб ва навиштаҷоти сафолакдори мақбара, бист [[Рубоӣ|рубоии]] [[Умари Хайём]] бо хати курсив аз ҷониби Муртазо Абдулрасулӣ дар соли 1339 ҳиҷрӣ навишта шудааст. Ин кор таҳти назорати тарроҳ ва [[меъмор]]и бино, [[муҳандис]] Сайҳун, анҷом дода шудааст ва намунаи беназири истифодаи хати курсив дар навиштаҷоти меъморӣ мебошад. Гарчанде ки имрӯз фаромӯш шудааст, хати курсив аввалин [[Хушнависии форсӣ|хати эронӣ]] аст ва дар замони [[Умари Хайём]] дар байни котибон васеъ истифода мешуд. Худи Ҳушанг Сайҳун дар бораи ин бино мегӯяд:

==== Оромгоҳи кунунӣ ====
Пас аз марги [[Умари Хайём]] дар соли 1123 ё 1134, ҷасади ӯ дар қабристони марказии Ҳиро дар [[Нишопур]], ки қабри махсус надошт, дафн карда шуд. [[Низомии Арӯзии Самарқандӣ]] хабар дод, ки соли 1112, зимни мулоқоти дӯстона дар [[Балх]], Хайём гуфт: {{аввали иқтибос}}«Бигзор қабри ман дар ҷое бошад, ки ҳар баҳор шимол [шамол] ба ман гул меборонад».{{охири иқтибос|сарчашма=}}

== Сохтори бинои мақбара ==
Бо дархости Анҷумани миллии ёдгориҳо, Ҷалолуддин Ҳумайӣ аз шеърҳое, ки ба Хайём нисбат дода шудаанд, бист рубоиро интихоб кард ва ин бист рубоиро бо хатти Муртазо Абдулрасулӣ дар рӯи сафолҳои мозаикии кабуди осмонӣ ва зард дар лозенҷҳои таҳкурсии бино (''ҳар як лозенҷ ду рубоӣ дорад'') ҷойгир карданд:
 
Бино 10 [[сутун]] дорад, ки ''10 аввалин рақами дурақамаи математикӣ ва пойгоҳи асосии рақамҳо мебошад''. Аз ҳар як сутун, ду теғи диагоналӣ ба боло спиралӣ мешаванд, то он даме ки онҳо бо ҳам бархӯрда, боми биноро ташкил медиҳанд ва аз тарафи дигар поён меоянд, ки худ як шакли мураккаби математикӣ аст. Ин шакли геометрӣ ва рақами 10 ҳарду рамзи дониши математикии Хайём мебошанд.Бархӯрди теғҳо бо якдигар фазоҳои пур ва холӣ ва махсусан дар боло ситораҳои ба ҳам печидаро ба вуҷуд меорад, ки тавассути онҳо ''осмони кабуди Нишопур'' намоён аст. Тадриҷан, дар наздикии болои гунбаз, ситораҳо хурдтар мешаванд ва дар ниҳоят ситораи панҷгӯша онҳоро пурра мекунад. Ин ситораҳо ва нақши осмон ба шахсияти астрономии Хайём ишора мекунанд.Теғҳо ба ҳам бархӯрда, даҳ лозенҷи калонро ташкил медиҳанд, ки пур аз сафолҳо бо хатти Насталиқи шикаста, бо тарзи абстрактӣ ва муосир, бо услуби хаттотони бузурге ба монанди Мир Эмод, мебошанд. Рубоиётро Ҷалол Ҳумайӣ ва хаттотро Муртазо Абдул Расулӣ интихоб кардаанд. Ин аввалин бино дар таърихи меъмории Эрон аст, ки аз хатти Насталиқи шикаста истифода кардааст. Даруни ин лозенҷҳо низ пур аз шеърҳо дар шакли гулҳо, баргҳо ва пилта ва оро додашуда бо сафолҳои мозаикӣ мебошад, ки ҳамаи онҳо ба шеъри Хайём ишора мекунанд.

== Нигораҳо ==
[[Акс:آرامگاه_عمرخیام_هنگام_نوروز.jpg|мини|444x444пкс|Намуди наздики бинои мақбара]]

; Пояи аввал (ғарбӣ)

Ба номи худои раҳмон ва меҳрубон! 
هو الله تعالی ـ بسم الله الرحمن الرحیم - هو الملک الکریم
 {{Шеър}}
{{Байт|مرغی دیدم نشسته بر باره طوس|در پیش نهاده کله کیکاووس}}
{{Байт|با کله همی گفت که افسوس افسوس|کو بانگ جرس‌ها و کجا ناله کوس}}
{{Поёни шеър}}

هو الملک الکریم وله ایضاً رحمة الله علیه و غفر انه
{{Шеър}}
{{Байт|هر نیک و بدی که در نهاد بشر است|اندوه و غمی که در قضا و قدر است}}
{{Байт|با چرخ مکن حواله کاندر ره عقل|چرخ از تو هزار بار بیچاره‌تر است}}
{{Поёни шеър}}
حرره العبد الفقیر المحتاج برحمة الله عبدالرسولی ۱۳۳۹


; Пояи дуюм

بسم الله الرحمن الرحیم وله ایضاً علیه الرحمة والغفران
هو الملک الکریم وله رحمة الله علیه
{{Шеър}}
{{Байт|از دی که گذشت هیچ ازو یاد مکن|فردا که نیامده‌ست فریاد مکن}}
{{Байт|ربر نامده و گذشته بنیاد مکن|حالی خوش باش و عمر بر باد مکن}}
{{Поёни шеър}}

{{Шеър}}
{{Байт|دشمن به غلط گفت که من فلسفیم|ایزد داند که آنچه او گفت نیم}}
{{Байт|لیکن چو در این غم آشیان آمده‌ام|آخر کم از آنکه من بدانم که کیم}}
{{Поёни шеър}}

; Пояи сеюм

هو الله تعالی
{{Шеър}}
{{Байт|هم دانهٔ امید به خرمن ماند|هم باغ و سرای بی تو و من ماند}}
{{Байт|سیم و زر خویش از درمی تا به جوی|با دوست بخور گرنه به دشمن ماند}}
{{Поёни шеър}}
حقیقة الحق سبحانه وتعالی وله رحمة الله علیه وغفر الله له

{{Шеър}}
{{Байт|در کارگه کوزه‌گری رفتم دوش|دیدم دو هزار کوزه گویا و خموش}}
{{Байт|ناگاه یکی کوزه برآورد خروش|کو کوزه‌گر و کوزه‌خر و کوزه فروش}}
{{Поёни шеър}}

; Пояи чорум
{{Шеър}}
{{Байт|در دایره‌ای که آمد و رفتن ماست|او را نه بدایت نه نهایت پیداست}}
{{Байт|کس می‌نزند دمی در این معنی راست|کاین آمدن از کجا و رفتن به کجاست}}
{{Поёни шеър}}
هو الملک الکریم وله رحمة الله علیه وغفر الله له حقیقة الحق سبحانه و تعالی

{{Шеър}}
{{Байт|هر سبزه که بر کنار جویی رسته است|گویی ز لب فرشته‌خویی رسته است}}
{{Байт|پا بر سر سبزه تا به خواری ننهی|کان سبزه ز خاک لاله‌رویی رسته است}}
{{Поёни шеър}}
هو العزیز هو العلی الأکبر وله رحمة الله علیه خیام علیه الرحمة والغفران فرماید


; Пояи панҷум
{{Шеър}}
{{Байт|آنانکه محیط فضل و آداب شدند|در جمع کمال شمع اصحاب شدند}}
{{Байт|ره زین شب تاریک نبردند برون|گفتند فسانه‌ای و در خواب شدند}}
{{Поёни шеър}}
حقیقة الحق سبحانه وتعالی هو الله تعالی بسم الله الرحمن الرحیم وله رحمة الله علیه وغفر الله له

{{Шеър}}
{{Байт|ای دل همه اسباب جهان خواسته گیر|باغ طربت به سبزه آراسته گیر}}
{{Байт|و آنگاه بر آن سبزه شبی چون شبنم|بنشسته و بامداد برخاسته گیر}}
{{Поёни шеър}}

{{Шеър}}
{{Байт|این کوزه چو من عاشق زاری بوده‌ست|در بند سر زلف نگاری بوده‌ست}}
{{Байт|این دسته که بر گردن او می‌بینی|دستی‌ست که بر گردن یاری بوده‌ست}}
{{Поёни шеър}}

; Пояи шашум

حقیقة الحق سبحانه وتعالی. هو الله تعالی. بسم الله الرحمن الرحیم

{{Шеър}}
{{Байт|ابر آمد و باز بر سر سبزه گریست|بی بادهٔ گل‌رنگ نمی‌باید زیست}}
{{Байт|این سبزه که امروز تماشاگه ماست|تا سبزهٔ خاک ما تماشاگه کیست؟}}
{{Поёни шеър}}
هو الملک الکریم

{{Шеър}}
{{Байт|آن‌ها که کهن شدند و این‌ها که نواند|هر کس به مراد خویش یک تک بدوند}}
{{Байт|این کهنه‌جهان به کس نماند باقی|رفتند و رویم دیگر آیند و روند}}
{{Поёни шеър}}

; Пояи ҳафтум

هو الله تعالی بسم الله الرحمن الرحیم حکیم عمر خیام علیه الرحمة و الغفران فرماید

{{Шеър}}
{{Байт|ای دوست غم جهان فرسوده مخور|بیهوده غم جهان فرسوده مخور}}
{{Байт|چون بوده گذشت و نیست نابوده پدید|خوش باش غم بوده و نابوده مخور}}
{{Поёни шеър}}
هو الملک الکریم وله ایضاً رحمة الله علیه و غفر الله له

{{Шеър}}
{{Байт|تا چند اسیر رنگ و بو خواهی شد|چند از پی هر زشت و نکو خواهی شد}}
{{Байт|گر چشمه زمزمی و گر آب حیات|آخر به دل خاک فرو خواهی شد}}
{{Поёни шеър}}

; Пояи ҳаштум

حقیقة الحق سبحانه وتعالی. بسم الله الرحمن الرحیم وله رحمة الله علیه وغفر الله له

{{Шеър}}
{{Байт|آن مایه ز دنیا که خوری یا پوشی|معذوری اگر در طلبش می‌کوشی}}
{{Байт|باقی همه رایگان نیرزد هشدار|تا عمر گرانبها بدان نفروشی}}
{{Поёни шеър}}

هو الملک الکریم وله ایضاً رحمة الله علیه وغفر الله له

{{Шеър}}
{{Байт|ما لعبتگانیم و فلک لعبت‌باز|از روی حقیقتی نه از روی مجاز}}
{{Байт|یک‌چند درین بساط بازی کردیم|رفتیم به صندوق عدم یک‌یک باز!}}
{{Поёни шеър}}

; Пояи нӯҳум

بسم الله الرحمن الرحیم و له ایضاً علیه رحمة و الغفران

{{Шеър}}
{{Байт|چون عمر به سر رسد چه شیرین و چه تلخ|پیمانه چو پر شود چه بغداد و چه بلخ}}
{{Байт|می نوش که بعد از من و تو ماه بسی|از سلخ به غره آید از غره به سلخ}}
{{Поёни шеър}}

و له رحمة علیه و الغفران

{{Шеър}}
{{Байт|برخیز و مخور غم جهان گذران|بنشین و دمی به شادمانی گذران}}
{{Байт|در طبع جهان اگر وفایی بودی|نوبت بتو خود نیامدی از دگران}}
{{Поёни шеър}}


&lt;gallery caption=&quot;Мақбараи Хайём&quot;&gt;
Акс:WILLIAM_SIMPSON,_FRGS_RI_(1823-1899).jpg|пайванд=پرونده:WILLIAM_SIMPSON,_FRGS_RI_(1823-1899).jpg|алт=نقاشی از آرامگاه قدیم عمر خیام، سیمپسون| [https://cdn.yjc.ir/files/fa/news/1396/3/16/6323792_563.jpg Расми қабри қадимии Умари Хайём, Симпсон] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20260518203730/https://cdn.yjc.ir/files/fa/news/1396/3/16/6323792_563.jpg |date=2026-05-18 }}
Акс:At_the_Tomb_of_Omar_Khayyam_-_by_Jay_Hambidge.jpg|пайванд=پرونده:At_the_Tomb_of_Omar_Khayyam_-_by_Jay_Hambidge.jpg|алт=«در آرامگاه خیام» اثر Jay Hambidge در سفرنامه از «قسطنطنیه تا نیشابور»| [https://cdn.yjc.ir/files/fa/news/1396/3/16/6323792_563.jpg «Дар мақбараи Хайём»-и Ҷей Ҳамбиҷ дар сафарнома аз «Қонстантинопол то Нишопур»] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20260518203730/https://cdn.yjc.ir/files/fa/news/1396/3/16/6323792_563.jpg |date=2026-05-18 }}
Акс:Mausoleum_of_Omar_Khayyám.jpg|пайванд=پرونده:Mausoleum_of_Omar_Khayyám.jpg
Акс:Ceiling_of_Tomb_of_Omar_Khayyam.jpg|пайванд=پرونده:Ceiling_of_Tomb_of_Omar_Khayyam.jpg|алт=زیر سقف مقبره در شب| [https://cdn.yjc.ir/files/fa/news/1396/3/16/6323792_563.jpg Дар зери боми мақбара шабона] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20260518203730/https://cdn.yjc.ir/files/fa/news/1396/3/16/6323792_563.jpg |date=2026-05-18 }}
Акс:سقف_آرامگاه_خیام.jpg|пайванд=پرونده:سقف_آرامگاه_خیام.jpg
Акс:Construction_of_The_Mausoleum_of_Omar_Khayyam.png|пайванд=پرونده:Construction_of_The_Mausoleum_of_Omar_Khayyam.png|алт=آرامگاه خیام در حال ساخت| [https://web.archive.org/web/20260518203730/https://cdn.yjc.ir/files/fa/news/1396/3/16/6323792_563.jpg Мақбараи Хайём дар ҳоли сохтмон аст]
Акс:آرامگاه_خیام_نیشابور_Mausoleum_of_Omar_Khayyam.jpg|пайванд=پرونده:آرامگاه_خیام_نیشابور_Mausoleum_of_Omar_Khayyam.jpg|алт=آرامگاه خیام در شب| [https://cdn.yjc.ir/files/fa/news/1396/3/16/6323792_563.jpg Мақбараи Умари Хайём шабона] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20260518203730/https://cdn.yjc.ir/files/fa/news/1396/3/16/6323792_563.jpg |date=2026-05-18 }}
Акс:Khayam,_neyshabur.jpg|пайванд=پرونده:Khayam,_neyshabur.jpg
Акс:آرامگاه_عمر_خیام_4.jpg|пайванд=پرونده:آرامگاه_عمر_خیام_4.jpg|алт=نگاره ای از آرامگاه خیام| Акси мақбараи Умари Хайём
Акс:Khayyamtomb97.jpg|пайванд=پرونده:Khayyamtomb97.jpg|алт=نگاره ای از آرامگاه خیام| [https://cdn.yjc.ir/files/fa/news/1396/3/16/6323792_563.jpg Акси мақбараи Хайём] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20260518203730/https://cdn.yjc.ir/files/fa/news/1396/3/16/6323792_563.jpg |date=2026-05-18 }}
Акс:خیام_مزار.jpg|пайванд=پرونده:خیام_مزار.jpg|алт=سنگ قبر خیام| [https://cdn.yjc.ir/files/fa/news/1396/3/16/6323792_563.jpg Санги мақбараи  Хайём] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20260518203730/https://cdn.yjc.ir/files/fa/news/1396/3/16/6323792_563.jpg |date=2026-05-18 }}
Акс:Khayam.jpg22.jpg|пайванд=پرونده:Khayam.jpg22.jpg|алт=نگاره ای از آرامگاه خیام در شب| [https://web.archive.org/web/20260518203730/https://cdn.yjc.ir/files/fa/news/1396/3/16/6323792_563.jpg Акси мақбараи  Хайём дар шаб.]
Акс:Previous_Tomb_of_Omar_Khayyam.jpg|пайванд=پرونده:Previous_Tomb_of_Omar_Khayyam.jpg|алт=مقبره قدیمی عمر خیام، واقع در فلکه خیام نیشابور| [https://cdn.yjc.ir/files/fa/news/1396/3/16/6323792_563.jpg Мақбараи қадимии Умар Хайём пеш аз сохтмони мақбараи кунунӣ, ки дар майдони Хайём, Нишобур ҷойгир аст.] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20260518203730/https://cdn.yjc.ir/files/fa/news/1396/3/16/6323792_563.jpg |date=2026-05-18 }}
Акс:Imam_Zadeh_Mahroogh_in_Early_Morning_Mist.jpg|пайванд=پرونده:Imam_Zadeh_Mahroogh_in_Early_Morning_Mist.jpg|алт=مقبره امام‌زاده محروق، در مجاورت باغ آرامگاه خیام| [https://cdn.yjc.ir/files/fa/news/1396/3/16/6323792_563.jpg Мақбараи Имомзода Маҳруғ, дар паҳлӯи боғи қабри Хайём.] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20260518203730/https://cdn.yjc.ir/files/fa/news/1396/3/16/6323792_563.jpg |date=2026-05-18 }}
Акс:The_monuments_of_the_city_gates_of_Nishapur.jpg_(no_filter).jpg|пайванд=پرونده:The_monuments_of_the_city_gates_of_Nishapur.jpg_(no_filter).jpg|алт=ستون‌های یادبود دروازه‌های نیشابور، در نزدیکی بلوار منتهی به آرامگاه خیام| [https://cdn.yjc.ir/files/fa/news/1396/3/16/6323792_563.jpg Сутунҳои ёдгорӣ дар назди дарвозаҳои Нишопур, дар наздикии хиёбоне, ки ба сӯи қабри Хайём мебарад] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20260518203730/https://cdn.yjc.ir/files/fa/news/1396/3/16/6323792_563.jpg |date=2026-05-18 }}
Акс:نیشابور.jpg|пайванд=پرونده:نیشابور.jpg
Акс:Mausoleum_of_Omar_Khayyám.jpg|пайванд=پرونده:Mausoleum_of_Omar_Khayyám.jpg
&lt;/gallery&gt;
{{Эзоҳ|۲}}

== Нигаред==
* [[Мақбараи Саъдӣ]]
* [[Мақбараи Ҷалолиддини Балхӣ]]
* [[Мақбараи Фирдавсӣ]]

== Ҷустуҷӯҳои марбут ==

* Феҳристи ёдгориҳои миллии шаҳри Нишопур

== Манобеъ ==
* Ҳошим Ҷаводзода, 2001, Китобхонаи Хуросон, Маркази таблиғотии Эрони Нав
* [https://web.archive.org/web/20100921003428/http://www.khayyam.info/persian/khayyam_persian010.htm Вебсайти ҳаким Умар Хайём Нишобурӣ]
* Рубоиёти Ҳаким Умари Хайём, таҳрири Нисо Ҳамзазода, Муқаддима: Доктор Муҳаммад Ҳасани Сайдон, Чопкунанда: Ширкати чопи абрешими Рашт
* Ҳабибулло Фазоалӣ, Атласи хат, матбааи Машъал, Исфаҳон 1350
* Ҳусейн Баҳр-ул-Олумӣ, Дафтари кории Анҷумани корҳои миллӣ, Теҳрон 1976
* [https://web.archive.org/web/20101119135608/http://archnet.org/library/sites/one-site.jsp?site_id=12444 Arch Net]
* [https://web.archive.org/web/20160529152146/http://www.khayyamnameh.ir/باغ-آرامگاه-خيام-زبان-اولين-نگهبان/ Боғ ва қабри Хайём аз суханони аввалин нигаҳбони он]

== Пайванди беруна ==

* [https://web.archive.org/web/20100921003428/http://www.khayyam.info/persian/khayyam_persian010.htm Вебсайти ҳаким Умар Хайём Нишопурӣ]
* [https://www.mizanonline.ir/fa/news/145747/%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%A2%D8%B1%D8%A7%D9%85%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%AE%DB%8C%D8%A7%D9%85-%D8%AC%D8%A7%D8%B0%D8%A8%D9%87-%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%B4%DA%AF%D8%B1%DB%8C-%D8%AE%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%86-%D8%B1%D8%B6%D9%88%DB%8C-%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D9%88%DB%8C%D8%B1 Нигоҳе ба &quot;Мақбараи Хайём&quot;, як макони сайёҳӣ дар Хуросони Разавӣ + аксҳо] - Агентии иттилоотии Мизон
* [https://web.archive.org/web/20140329230923/http://551.ir/fa/neyshabur/tourism/تصاویر-360-درجه-از-باغ-آرامگاه-خیام Тасвирҳои 360-дараҷаи боғи қабри Хайём], рӯзи Нишопур
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
{{Шаҳристонҳо ва шаҳрҳои устони Хуросони разавӣ}}
{{ПБ}}
[[Гурӯҳ:Мақбараҳои Эрон]]
[[Гурӯҳ:Умари Хайём]]
[[Гурӯҳ:Меъмории Эрон]]
[[Гурӯҳ:Нишопур]]
[[Гурӯҳ:Мероси фарҳангии Эрон]]
[[Гурӯҳ:Осори миллии Эрон]]</text>
      <sha1>hsgj78spnq4oa9e3b9dhdaeemq4mo70</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Касро Тоҳирӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>331643</id>
    <revision>
      <id>1492463</id>
      <parentid>1474183</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T16:30:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492463</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12255" sha1="kdzzi2cjfn99layejz5hnc2g6rlfwzp" xml:space="preserve">{{Short description|Футболбози эронӣ (таваллуд 2006)}}
{{Use dmy dates|date=September 2024}}
{{Варзишгар
| name = Касро Тоҳирӣ
| image = Kasra Taheri.jpg
| caption = Касро Тоҳирӣ дар майдони тамринӣ соли 2023
| fullname =
| birth_date = {{Birth date and age|df=y|2006|8|6}}
| birth_place = [[Ясуҷ]], Эрон
| height = 1.86 m&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce115/pdf/SquadLists-English.pdf|title=FIFA U-17 World Cup Indonesia 2023 Squad list|access-date=5 February 2024}}&lt;/ref&gt;
| currentclub = [[Paykan F.C.|Пайкон]]&lt;br&gt;(қарзӣ аз [[FC Rubin Kazan|Рубин Қазон]])
| clubnumber = 90
| position = [[Forward (association football)#Striker|ҳамлагар]]
| youthyears1 =
| youthclubs1 = [[Sepahan S.C.|Сипоҳон]]
| years1 = 2023–2024
| clubs1 = [[Sepahan S.C.|Сипоҳон]]
| caps1 = 0
| goals1 = 0
| years2 = 2024–
| clubs2 = [[FC Rubin Kazan|Рубин Қазон]]
| caps2 = 4
| goals2 = 0
| years3 = 2025–
| clubs3 = → [[Paykan F.C.|Пайкон]] (қарзӣ)
| caps3 = 6
| goals3 = 4
| nationalyears1 = 2022–2023
| nationalteam1 = [[Iran national under-17 football team|Эрон U17]]
| nationalcaps1 = 19
| nationalgoals1 = 12
| nationalyears2 = 2024–2025
| nationalteam2 = [[Iran national under-20 football team|Эрон U20]]
| nationalcaps2 = 3
| nationalgoals2 = 3
| nationalyears3 = 2025–
| nationalteam3 = [[Iran national under-23 football team|Эрон U23]]
| nationalcaps3 = 2
| nationalgoals3 = 5
| nationalyears4 = 2025–
| nationalteam4 = [[Iran national football team|Эрон]]
| nationalcaps4 = 2
| nationalgoals4 = 0
| club-update = 3 October 2025
| nationalteam-update = 14 October 2025
}}
'''Касро Тоҳирӣ''' ({{lang|fa|کسری طاهری}}; тав. 6 августи 2006) — футболбози эронӣ аст, ки дар мавқеи [[Forward (association football)#Striker|ҳамлагар]] барои Пайкон ба таври қарзӣ аз бошгоҳи русии Рубин Қазон ва тими миллии Эрон бозӣ мекунад.

== Фаъолияти ибтидоӣ ==
Дар синни 11-солагӣ, Тоҳирӣ дар озмоиши ҷавонони Сипоҳон иштирок кард ва ба тими ҷавонони онҳо пазируфта шуд.&lt;ref name=&quot;toopball&quot;&gt;{{Cite web|title=کسری طاهری|url=https://toopball.com/search/kasra-taheri/|access-date=2024-02-06|website=toopball.com|language=fa-IR|accessdate=2026-05-22|archivedate=2025-02-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250225052951/https://toopball.com/search/kasra-taheri/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ملی‌پوش نوجوان سپاهانی در آستانه جدایی!|url=https://www.varzesh3.com/news/1950767/%D9%85%D9%84%DB%8C-%D9%BE%D9%88%D8%B4-%D9%86%D9%88%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%86-%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D9%93%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%AC%D8%AF%D8%A7%DB%8C%DB%8C|access-date=2024-02-06|website=www.varzesh3.com|language=fa-IR}}&lt;/ref&gt;

== Фаъолияти бошгоҳӣ ==
19 феврали соли 2024 Тоҳирӣ бо бошгоҳи Премер-лигаи Русия Рубин Қазон шартномаи сесола ба имзо расонд.&lt;ref&gt;{{cite web|publisher=FC Rubin Kazan|url=https://rubin-kazan.ru/posts/kasra-taheri-stal-igrokom-rubina|title=КАСРА ТАХЕРИ СТАЛ ИГРОКОМ &quot;РУБИНА&quot;|date=19 February 2024|language=ru|accessdate=2026-05-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240220144855/https://rubin-kazan.ru/posts/kasra-taheri-stal-igrokom-rubina|archivedate=2024-02-20}}&lt;/ref&gt; Ӯ чаҳорумин бозигари эронӣ дар таърихи «Рубин» гардид, баъд аз Сардор Озмун, Ризо Шакорӣ ва Алиризо Ҳақиқӣ.

Тоҳирӣ аввалин бозии худро барои «Рубин» 8 апрели соли 2024 муқобили Оренбург анҷом дод.&lt;ref&gt;{{cite web|publisher=FC Rubin Kazan|url=https://eng.premierliga.ru/match/match_15667.html|title=Orenburg v Rubin game report|date=8 April 2024}}&lt;/ref&gt;

== Фаъолияти байналмилалӣ ==
Тоҳирӣ дар ҳайати тими то 16 солаҳои Эрон дар соли 2022 CAFA U-16 Championship иштирок кард. Ӯ дар ҷараёни мусобиқа 3 гол зад, ки дуюмин натиҷаи беҳтарин дар даста буд ва тими ӯ қаҳрамон гардид.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=کسری طاهری پدیده فوتبال ایران|trans-title=Kasri Taheri is a phenomenon of Iranian football|url=https://www.iribnews.ir/fa/news/4084588/%DA%A9%D8%B3%D8%B1%DB%8C-%D8%B7%D8%A7%D9%87%D8%B1%DB%8C-%D9%BE%D8%AF%DB%8C%D8%AF%D9%87-%D9%81%D9%88%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D9%84-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86|access-date=2024-02-06|website=iribnews.ir|language=fa-IR}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=دوست دارم از سپاهان به لیگ انگلیس بروم|url=https://www.sepahansc.com/%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1/%D8%AF%D9%88%D8%B3%D8%AA-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%85-%D8%A7%D8%B2-%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D9%87%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%87-%D9%84%DB%8C%DA%AF-%D8%A7%D9%86%DA%AF%D9%84%DB%8C%D8%B3-%D8%A8%D8%B1%D9%88%D9%85|access-date=2024-02-06|publisher=Sepahan SC|language=fa-IR|accessdate=2026-05-22|archivedate=2023-09-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230907212958/https://www.sepahansc.com/%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1/%D8%AF%D9%88%D8%B3%D8%AA-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%85-%D8%A7%D8%B2-%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D9%87%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%87-%D9%84%DB%8C%DA%AF-%D8%A7%D9%86%DA%AF%D9%84%DB%8C%D8%B3-%D8%A8%D8%B1%D9%88%D9%85}}&lt;/ref&gt;

Дар ҳайати Эрон U17, Тоҳирӣ дар 2023 AFC U-17 Asian Cup иштирок кард.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=&quot;کسری طاهری&quot; بازیکن یاسوجی در فهرست نهایی بازیکنان تیم ملی نوجوانان|url=https://asrdena.ir/fa/news/20215/%DA%A9%D8%B3%D8%B1%DB%8C-%D8%B7%D8%A7%D9%87%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C%DA%A9%D9%86-%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D9%88%D8%AC%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%81%D9%87%D8%B1%D8%B3%D8%AA-%D9%86%D9%87%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C%DA%A9%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%AA%DB%8C%D9%85-%D9%85%D9%84%DB%8C-%D9%86%D9%88%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%A7%D9%86|access-date=2024-02-06|website=asrdena.ir|language=fa-IR|accessdate=2026-05-22|archivedate=2025-02-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250225052854/https://asrdena.ir/fa/news/20215/%DA%A9%D8%B3%D8%B1%DB%8C-%D8%B7%D8%A7%D9%87%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C%DA%A9%D9%86-%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D9%88%D8%AC%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%81%D9%87%D8%B1%D8%B3%D8%AA-%D9%86%D9%87%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C%DA%A9%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%AA%DB%8C%D9%85-%D9%85%D9%84%DB%8C-%D9%86%D9%88%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%A7%D9%86}}&lt;/ref&gt; Ӯ дар ҷараёни мусобиқа 2 гол зад, ки ҳар ду муқобили Афғонистон дар марҳилаи гурӯҳӣ буданд. Эрон баъдан ба нимфинал роҳ ёфт ва ба 2023 FIFA U-17 World Cup роҳхат гирифт.&lt;ref name=&quot;toopball&quot;/&gt;

Тоҳирӣ узви ҳайати Эрон U17 буд, ки дар 2023 FIFA U-17 World Cup иштирок кард. Ӯ дар марҳилаи гурӯҳӣ муқобили Бразилия ва Каледонияи Нав 2 гол зад ва ба дастааш барои роҳ ёфтан ба даври 1/8 ниҳоӣ кӯмак кард. Дар он марҳила онҳо аз Марокаш дар зарбаҳои пеналтӣ шикаст хӯрданд ва Тоҳирӣ низ пеналти худро аз даст дод.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=کسری طاهری، ستاره تأثیرگذار تیم ملی ایران در جام جهانی نوجوانان|url=https://www.tarafdari.com/node/2388206|access-date=2024-02-06|website=tarafdari.com|language=fa-IR}}&lt;/ref&gt;

Касро Тоҳирӣ моҳи августи соли 2025 аз ҷониби Равонхоҳ ба Эрон U23 барои иштирок дар 2026 AFC U-23 Asian Cup qualification даъват шуд.&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date=12 August 2025 |title=روانخواه 26 بازیکن را به اردوی تدارکاتی دعوت کرد |url=https://the-ffiri.com/fa/news/26771/%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%87-26-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C%DA%A9%D9%86-%D8%B1%D8%A7-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D9%88%DB%8C-%D8%AA%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D8%AA%DB%8C-%D8%AF%D8%B9%D9%88%D8%AA-%DA%A9%D8%B1%D8%AF |access-date=2025-08-17 |website=Iran Football Federation Website |language=fa |accessdate=2026-05-22 |archivedate=2025-08-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250812191039/https://the-ffiri.com/fa/news/26771/%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%87-26-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C%DA%A9%D9%86-%D8%B1%D8%A7-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D9%88%DB%8C-%D8%AA%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D8%AA%DB%8C-%D8%AF%D8%B9%D9%88%D8%AA-%DA%A9%D8%B1%D8%AF }}&lt;/ref&gt;

Қалъанавоӣ 4 октябри соли 2025 Касро Тоҳириро ба урдуи тими миллии Эрон барои бозиҳои дӯстона муқобили [[Русия]] ва Танзания даъват кард.&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date=4 October 2025 |title=قلعه‌نویی شاگردانش را برای اردوی مهرماه به خط کرد |url=https://the-ffiri.com/fa/news/27643/%D9%82%D9%84%D8%B9%D9%87%E2%80%8C%D9%86%D9%88%DB%8C%DB%8C-%D8%B4%D8%A7%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4-%D8%B1%D8%A7-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D9%88%DB%8C-%D9%85%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%87-%D8%A8%D9%87-%D8%AE%D8%B7-%DA%A9%D8%B1%D8%AF |access-date= |website=Iranian Football Federation |language=fa |accessdate=2026-05-22 |archivedate=2025-10-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20251005032630/https://the-ffiri.com/fa/news/27643/%D9%82%D9%84%D8%B9%D9%87%E2%80%8C%D9%86%D9%88%DB%8C%DB%8C-%D8%B4%D8%A7%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4-%D8%B1%D8%A7-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D9%88%DB%8C-%D9%85%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%87-%D8%A8%D9%87-%D8%AE%D8%B7-%DA%A9%D8%B1%D8%AF }}&lt;/ref&gt;

Ӯ аввалин бозии худро 10 октябри соли 2025 дар бозии дӯстона муқобили Русия анҷом дод.

=== Байналмилалӣ ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|+ Бозиҳо ва голҳо аз рӯи тими миллӣ ва сол
|-
! Тими миллӣ
! Сол
! Бозиҳо
! Голҳо
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | Тоҷикистон
| 2025
| 5
| 1
|-
| 2026
| 3
| 0
|-
! colspan=&quot;2&quot; | Ҳамагӣ
! 8
! 1
|}
== Омори фаъолияти бозигар ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ Бозиҳо ва голҳо аз рӯи бошгоҳ, мавсим ва мусобиқа
|-
! rowspan=&quot;2&quot; | Бошгоҳ
! rowspan=&quot;2&quot; | Мавсим
! colspan=&quot;2&quot; | Лига
! colspan=&quot;2&quot; | Ҷом
! colspan=&quot;2&quot; | Мусобиқаҳои қитъавӣ
! colspan=&quot;2&quot; | Ҳамагӣ
|-
! Бозиҳо
! Голҳо
! Бозиҳо
! Голҳо
! Бозиҳо
! Голҳо
! Бозиҳо
! Голҳо
|-
| Сипоҳон
| Лигаи Про Халиҷи Форс 2023–24
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | Рубин Қазон
| Мавсими 2023–24 Рубин Қазон
| 2
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 2
| 0
|-
| Мавсими 2024–25 Рубин Қазон
| 2
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 2
| 0
|-
| Пайкон
| Лигаи Про Халиҷи Форс 2025–26
| 10
| 4
| 2
| 0
| 0
| 0
| 12
| 4
|-
! colspan=&quot;2&quot; | Ҳамагӣ
! 14
! 4
! 2
! 0
! 0
! 0
! 16
! 4
|}
== Дастовардҳо ==
=== Байналмилалӣ ===
'''Эрон U16'''

CAFA U-16 Championship: 2022

==References==
&lt;references /&gt;

==External links==
* [https://int.soccerway.com/players/kasra-taheri/911889/ Kasra Taheri at Soccerway]

{{DEFAULTSORT:Taheri, Kasra}}
[[Гурӯҳ:Зодагони соли 2006]]
[[Гурӯҳ:Зодагони Эрон]]
[[Гурӯҳ:Футболбозон аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Варзишгарон аз рӯи алифбо]]</text>
      <sha1>kdzzi2cjfn99layejz5hnc2g6rlfwzp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Тобишҳои қаҳваранг</title>
    <ns>10</ns>
    <id>333356</id>
    <revision>
      <id>1492465</id>
      <parentid>1487069</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T16:33:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1492465</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="831" sha1="t422qscyxmz2jhdqxvagk5r0aaqy2uh" xml:space="preserve">{{Тобишҳои ранг
|номи_ранг=қаҳваранг
|shownote=1
|state={{{state&lt;includeonly&gt;|autocollapse&lt;/includeonly&gt;}}}
|ранги_замина=#6F4E37

| #F5DEB3 | Гандумранг   | Гандумранг
| #C3B091 | Хокӣ         | Хокӣ
| #B58B4A | Малла        | Малла
| #CD7F32 | Биринҷӣ      | Биринҷӣ (ранг)
| #D2691E | Дорчинӣ      | Дорчинӣ
| #954535 | Рахш         | Рахш (ранг)
| #6F4E37 | Қаҳваранг    | Қаҳваранг
| #483C32 | Мушкин       | Мушкин
| #800020 | Ҷигарранг    | Ҷигарранг

}}{{main other|
{{#if:{{{nocategory|}}}
 |
 |[[Гурӯҳ:Тобишҳои қаҳваранг]]
}}
}}
&lt;noinclude&gt;
{{documentation}}
[[Гурӯҳ:Шаблонҳо:Тобишҳои ранг]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>t422qscyxmz2jhdqxvagk5r0aaqy2uh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тобишҳои сурх</title>
    <ns>0</ns>
    <id>333373</id>
    <revision>
      <id>1492500</id>
      <parentid>1486795</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T17:09:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>/* Гуногунии ранги сурх */</comment>
      <origin>1492500</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10123" sha1="0rk2xeuu1tkonibofih5b79ocmr7mw9" xml:space="preserve">{{Қуттии ранг
| ном=Сурх
| тасвир=Shades of Red.svg
| hex=FF0000
| дарозии мавҷ=~630–740&lt;ref&gt;Thomas J. Bruno, Paris D. N. Svoronos. ''CRC Handbook of Fundamental Spectroscopic Correlation Charts.'' CRC Press, 2005.&lt;br /&gt;[http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/vision/specol.html#c1 Color&lt;/ref&gt;
| басомад=~480–405
}}
'''Ранги сурх''' вобаста ба серрангӣ ва [[Равшанӣ|равшанӣ]] метавонад тобишҳои гуногун дошта бошад. Бо омехтани [[Сафед|сафед]] [[Сурх|сурх]] равшантар ва бо омехтани [[Сиёҳ|сиёҳ]] тиратар мешавад.

Дар [[Забони тоҷикӣ|забони тоҷикӣ]] тобишҳои ранг дар [[Гӯйиш|гӯйишҳои]] ноҳияҳои гуногун ба тарзҳои мухталиф ифода мешаванд. Масалан, тобиши аз сурхи холис равшантарро чунин меноманд:
* сурхи '''рӯшан''' ([[Ноҳияи Ашт|Ашт]], [[Исфара]])&lt;ref name=&quot;pitfi&quot;&gt;{{cite journal
 |title=Паёмномаи фарҳанг
 |publisher=Пажӯҳишгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон
 |year=2020
 |issue=1 (49)
 |page=7
 |url =https://www.pitfi.tj/sites/default/files/payomnomai_farhang/payomnomai_farhang_2020_01.pdf
}}&lt;/ref&gt;
* сурхи '''сафедхеста''' ([[Панҷ (шаҳрак)|Панҷ]])&lt;ref name=&quot;pitfi&quot; /&gt;
* сурхи '''паст''' ([[Хуҷанд]], [[Истаравшан]])
* сурхи '''беранг''' ([[Леваканд|Левакант]])&lt;ref name=&quot;pitfi&quot; /&gt;

Тобиши аз сурхи асосӣ тиратарро чунин меноманд:
* сурхи '''баланд''' ([[Исфара]], [[Хуҷанд]], [[Истаравшан]], [[Самарқанд]])&lt;ref name=&quot;pitfi&quot; /&gt;
* сурхи '''банур''' ([[Ноҳияи Ашт|Ашт]])&lt;ref name=&quot;pitfi&quot; /&gt;
* сурхи '''сияҳдуқ''' ([[Восеъ]], [[Кӯлоб]], [[Панҷ (шаҳрак)|Панҷ]])&lt;ref name=&quot;pitfi&quot; /&gt;
* сурхи '''сиёҳдиқ''' ([[Леваканд|Левакант]])&lt;ref name=&quot;pitfi&quot; /&gt;
* сурхи '''баста''' ([[Истаравшан]])
* сурхи '''сияҳлош''' ([[Панҷ (шаҳрак)|Панҷ]])&lt;ref name=&quot;pitfi&quot; /&gt;
* сурхи '''сиёҳхеста''' ([[Қубодиён]], [[Тоҷикобод]])&lt;ref name=&quot;pitfi&quot; /&gt;

==Дар системаҳои рангӣ==

===Сурх (RGB)===
{{Қуттии ранг
|ном=Сурх (RGB)
|тасвир=Synthese+.svg
|андозаи_тасвир=200px
|hex=FF0000
|r=255
|g=0
|b=0
|c=0
|m=100
|y=100
|k=0
|h=0
|s=100
|v=100
}}
'''Сурхи [[Модели рангии RGB|модели RGB]]''' ин дурахшонтарин ранги сурхест, ки [[монитори компютер]] намоиш дода метавонад. Ин ранг ба сурхи норинҷитоби [[ранги спектрӣ]] наздик мебошад. Сурх ('''R''' - red) дар модели рангии RGB дар баробари [[сабз]] ('''G''' - green) ва [[кабуд]] ('''B''' - blue) яке аз се [[ранги асосӣ|ранги асосии]] [[Нур|нур]] ба шумор меравад.&lt;ref name=&quot;css3-color&quot;&gt;[https://www.w3.org/TR/css3-color/#html4 W3C TR CSS3 Color Module, HTML4 color keywords]. W3C. (майи 2003). 16 сентябри 2008 санҷида шуд.&lt;/ref&gt;
{{Clear}}

===Сурх (CMYK)===
{{Қуттии ранг
|ном=Сурх (CMYK)
|тасвир=SubtractiveColor.svg
|андозаи_тасвир=200px
|hex=ED1B24
|r=237
|g=27
|b=36
|c=0
|m=89
|y=85
|k=7
|h=357
|s=89
|v=93
}}
'''Сурхи [[Модели рангии CMYK|модели CMYK]]''' ранги сурхест, ки дар чоп бо омехтани миқдори баробари [[Арғавонӣ|арғавонӣ]] ва [[Зард|зард]] ҳосил мешавад. Ин ранг ба [[Тобишҳои сурх#Сурх (RGB)|сурхи равшани экран]] монанд аст, вале дурахши камтар дорад.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20070310213952/http://www.tintbook.com/ CMYK]&lt;/ref&gt;
{{Clear}}

===Сурх (Crayola)===
{{Қуттии ранг
|ном=Сурх (Crayola)
|hex=ED0A3F
|r=237
|g=10
|b=63
|c=0
|m=96
|y=73
|k=7
|h=346
|s=96
|v=93
|тасвир=Crayola-Red.jpg
|андозаи_тасвир=200px
}}
Ин ранг ранги '''сурхи''' [[Қалами ранга|қаламҳои рангаи]] [[Crayola]] мебошад.
{{Clear}}

===Сурх (Pantone)===
{{Қуттии ранг
|hex=ED2839
|ном=Сурх (Pantone)
|тасвир = Paroc Red Pantone 185.svg
|r=237
|g=40
|b=57
|c=0
|m=83
|y=76
|k=7
|h=355
|s=83
|v=93
}}
'''Сурхи [[Pantone]]''' ин рангест аз рӯйхати рангҳои Pantone Textile Paper eXtended (TPX), ки бо рақами 032M — Red сабт шудааст.&lt;ref name=&quot;Pantone TPX&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.pantone.com/pages/pantone/colorfinder.aspx |title=Pantone TPX |accessdate=2026-08-29 |archivedate=2015-09-10 |archiveurl=http://webarchive.loc.gov/all/20150910082906/http://www.pantone.com/pages/pantone/colorfinder.aspx }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Type the word &quot;Red&quot; into the indicated window on the Pantone Color Finder and the color will appear.&lt;/ref&gt;
{{Clear}}

==Гуногунии ранги сурх==
Ранги сурхро метавон ҳамчун номи умумии як гурӯҳи рангҳо донист, ки тобишҳои гуногунро дар бар мегирад. Одамон аз қадим пай бурдаанд, ки ҳамаи сурхҳо яксон нестанд ва ба бисёр тобишҳои сурх номҳои хосро додаанд.

===Қирмизӣ===
{{Main article|Қирмизӣ}}
{{Қуттии ранг
|ном=Қирмизӣ
|тасвир=Maple Leaf Red Ground 2000px.jpg
|hex=DC143C
|r=220
|g=20
|b=60
|c=0
|m=91
|y=73
|k=14
|h=348
|s=91
|v=86
|андозаи_тасвир=150px
}}
'''Қирмизӣ''' ранги сурхи баста ва тираест, ки каме [[Кабуд|кабуд]] ё [[Бунафш|бунафш]] дорад ва аз ин сабаб андаке ба [[Сафсар|сафсар]] моил мешавад. Дар чархи рангҳои [[Модели рангии RGB|RGB]] он байни ранги [[гулобӣ (ранг)|гулобию]] сурх ва дар чархи рангҳои [[RYB]] байни [[Арғавонӣ|арғавонӣ]] ва сурх ҷойгир аст.
{{Clear}}

===Лолагӣ===
{{Қуттии ранг
|ном=Лолагӣ
|hex=DC343B
|r=255
|g=49
|b=38
|c=0
|m=81
|y=85
|k=0
|h=3
|s=85
|v=100
|тасвир=Red poppies vertical.jpg
|андозаи_тасвир=200px
}}
'''Сурхи лолагӣ''' дар Ҳисор, Норак, Левакант ба кор бурда мешавад.&lt;ref name=&quot;pitfi&quot; /&gt;
{{Clear}}

===Гулнорӣ===
{{Қуттии ранг
|ном=Гулнорӣ
|hex=FF6347
|r=255
|g=99
|b=71
|c=0
|m=61
|y=72
|k=0
|h=9
|s=72
|v=100
|тасвир=Granatapfelblüte 3.jpg
|андозаи_тасвир=250px
}}
'''Сурхи гулнориро''' ҳунармандони [[Тоҷикобод]] дар ороиш ва гулдӯзӣ ба кор мебаранд. Номи ин ранг аз ранги гули [[Анор|анор]] гирифта шуда, ба сурхи равшани [[Норинҷӣ|норинҷитоб]] майл мекунад.&lt;ref name=&quot;pitfi&quot; /&gt;
{{Clear}}

===Ҳиногӣ===
{{Қуттии ранг
|ном=Ҳиногӣ
|hex=E04A2F
|r=224
|g=74
|b=47
|c=0
|m=67
|y=79
|k=12
|h=9
|s=79
|v=88
|тасвир=மருதாணி (HENNA).jpg
|андозаи_тасвир=150px
}}
'''Сурхи ҳиногӣ''' як сурхи дурахшонест моил ба [[Норинҷӣ|норинҷӣ]], ки дар [[Сӯзанӣ|сӯзаниҳои]] тоҷикони [[Нурато]] ва [[Бухоро]] ба кор мебурданд. Номи он аз [[ҳино]] гирифта шудааст, зеро ранги он ба сурхии ҳосилшуда аз ҳино монанд аст.&lt;ref&gt;{{cite book
 |last=Sukhareva
 |first=O. A.
 |title=Suzani: Central Asian Decorative Embroidery
 |trans-title=Сӯзанӣ: гулдӯзии ороишии Осиёи Миёна
 |place=Tashkent
 |publisher=IICAS; SMI-ASIA
 |year=2011
 |page=22
 |editor-last1=Mustafayev
 |editor-first1=Sh. M.
 |editor-last2=Khakimov
 |editor-first2=A. A.
 |others=Мушовири бадеӣ ва тақризгар: R. Q. Qayumov
}}&lt;/ref&gt;
{{Clear}}

===Лол===
{{Қуттии ранг
|ном=Лол
|hex=CB236B
|r=203
|g=35
|b=107
|c=0
|m=83
|y=47
|k=20
|h=334
|s=83
|v=80
|тасвир=Calcite-Spinel-dtn37a.jpg
|андозаи_тасвир=150px
}}
'''Сурхи лол''' ранги сурхи баста ва дурахшонест, ки номаш аз ранги санги қимматбаҳои [[Лаъл|лаъл]] (шакли арабишудаи лол) гирифта шудааст.&lt;ref&gt;{{Cite web
 |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/%D9%84%D8%B9%D9%84-3
 |title=لعل
 |website=واژه‌یاب
 |work=لغت‌نامه دهخدا
 |language=fa
 |access-date=28 августи 2026
}}&lt;/ref&gt; Ин ранг одатан сурхи каме [[Арғавонӣ|арғувонитоб]] буда, ба ранги баъзе навъҳои [[Ёқут|ёқут]] монанд аст.&lt;ref&gt;{{Cite web
 |url=https://www.gia.edu/spinel-quality-factor
 |title=Spinel Quality Factors
 |website=Gemological Institute of America
 |publisher=GIA
 |language=en
 |access-date=28 августи 2026
}}&lt;/ref&gt;

===Рахш===
{{main|Рахш (ранг)}}
{{Қуттии ранг
|тасвир = Lusitano Hengst (132668445).jpeg
|ном = Рахш
|hex = 954535
|r = 149
|g = 69
|b = 53
|h = 10
|s = 64
|v = 58
}}
{{Clear}}

==Адабиёт==
{{reflist}}
{{Тобишҳои сурх}}
{{Гурӯҳбандии рангҳо}}</text>
      <sha1>0rk2xeuu1tkonibofih5b79ocmr7mw9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1492502</id>
      <parentid>1492500</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T17:13:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>/* Лол */</comment>
      <origin>1492502</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10133" sha1="pyy7tpfm6a9whocyx6xrp9j3p44uvo0" xml:space="preserve">{{Қуттии ранг
| ном=Сурх
| тасвир=Shades of Red.svg
| hex=FF0000
| дарозии мавҷ=~630–740&lt;ref&gt;Thomas J. Bruno, Paris D. N. Svoronos. ''CRC Handbook of Fundamental Spectroscopic Correlation Charts.'' CRC Press, 2005.&lt;br /&gt;[http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/vision/specol.html#c1 Color&lt;/ref&gt;
| басомад=~480–405
}}
'''Ранги сурх''' вобаста ба серрангӣ ва [[Равшанӣ|равшанӣ]] метавонад тобишҳои гуногун дошта бошад. Бо омехтани [[Сафед|сафед]] [[Сурх|сурх]] равшантар ва бо омехтани [[Сиёҳ|сиёҳ]] тиратар мешавад.

Дар [[Забони тоҷикӣ|забони тоҷикӣ]] тобишҳои ранг дар [[Гӯйиш|гӯйишҳои]] ноҳияҳои гуногун ба тарзҳои мухталиф ифода мешаванд. Масалан, тобиши аз сурхи холис равшантарро чунин меноманд:
* сурхи '''рӯшан''' ([[Ноҳияи Ашт|Ашт]], [[Исфара]])&lt;ref name=&quot;pitfi&quot;&gt;{{cite journal
 |title=Паёмномаи фарҳанг
 |publisher=Пажӯҳишгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон
 |year=2020
 |issue=1 (49)
 |page=7
 |url =https://www.pitfi.tj/sites/default/files/payomnomai_farhang/payomnomai_farhang_2020_01.pdf
}}&lt;/ref&gt;
* сурхи '''сафедхеста''' ([[Панҷ (шаҳрак)|Панҷ]])&lt;ref name=&quot;pitfi&quot; /&gt;
* сурхи '''паст''' ([[Хуҷанд]], [[Истаравшан]])
* сурхи '''беранг''' ([[Леваканд|Левакант]])&lt;ref name=&quot;pitfi&quot; /&gt;

Тобиши аз сурхи асосӣ тиратарро чунин меноманд:
* сурхи '''баланд''' ([[Исфара]], [[Хуҷанд]], [[Истаравшан]], [[Самарқанд]])&lt;ref name=&quot;pitfi&quot; /&gt;
* сурхи '''банур''' ([[Ноҳияи Ашт|Ашт]])&lt;ref name=&quot;pitfi&quot; /&gt;
* сурхи '''сияҳдуқ''' ([[Восеъ]], [[Кӯлоб]], [[Панҷ (шаҳрак)|Панҷ]])&lt;ref name=&quot;pitfi&quot; /&gt;
* сурхи '''сиёҳдиқ''' ([[Леваканд|Левакант]])&lt;ref name=&quot;pitfi&quot; /&gt;
* сурхи '''баста''' ([[Истаравшан]])
* сурхи '''сияҳлош''' ([[Панҷ (шаҳрак)|Панҷ]])&lt;ref name=&quot;pitfi&quot; /&gt;
* сурхи '''сиёҳхеста''' ([[Қубодиён]], [[Тоҷикобод]])&lt;ref name=&quot;pitfi&quot; /&gt;

==Дар системаҳои рангӣ==

===Сурх (RGB)===
{{Қуттии ранг
|ном=Сурх (RGB)
|тасвир=Synthese+.svg
|андозаи_тасвир=200px
|hex=FF0000
|r=255
|g=0
|b=0
|c=0
|m=100
|y=100
|k=0
|h=0
|s=100
|v=100
}}
'''Сурхи [[Модели рангии RGB|модели RGB]]''' ин дурахшонтарин ранги сурхест, ки [[монитори компютер]] намоиш дода метавонад. Ин ранг ба сурхи норинҷитоби [[ранги спектрӣ]] наздик мебошад. Сурх ('''R''' - red) дар модели рангии RGB дар баробари [[сабз]] ('''G''' - green) ва [[кабуд]] ('''B''' - blue) яке аз се [[ранги асосӣ|ранги асосии]] [[Нур|нур]] ба шумор меравад.&lt;ref name=&quot;css3-color&quot;&gt;[https://www.w3.org/TR/css3-color/#html4 W3C TR CSS3 Color Module, HTML4 color keywords]. W3C. (майи 2003). 16 сентябри 2008 санҷида шуд.&lt;/ref&gt;
{{Clear}}

===Сурх (CMYK)===
{{Қуттии ранг
|ном=Сурх (CMYK)
|тасвир=SubtractiveColor.svg
|андозаи_тасвир=200px
|hex=ED1B24
|r=237
|g=27
|b=36
|c=0
|m=89
|y=85
|k=7
|h=357
|s=89
|v=93
}}
'''Сурхи [[Модели рангии CMYK|модели CMYK]]''' ранги сурхест, ки дар чоп бо омехтани миқдори баробари [[Арғавонӣ|арғавонӣ]] ва [[Зард|зард]] ҳосил мешавад. Ин ранг ба [[Тобишҳои сурх#Сурх (RGB)|сурхи равшани экран]] монанд аст, вале дурахши камтар дорад.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20070310213952/http://www.tintbook.com/ CMYK]&lt;/ref&gt;
{{Clear}}

===Сурх (Crayola)===
{{Қуттии ранг
|ном=Сурх (Crayola)
|hex=ED0A3F
|r=237
|g=10
|b=63
|c=0
|m=96
|y=73
|k=7
|h=346
|s=96
|v=93
|тасвир=Crayola-Red.jpg
|андозаи_тасвир=200px
}}
Ин ранг ранги '''сурхи''' [[Қалами ранга|қаламҳои рангаи]] [[Crayola]] мебошад.
{{Clear}}

===Сурх (Pantone)===
{{Қуттии ранг
|hex=ED2839
|ном=Сурх (Pantone)
|тасвир = Paroc Red Pantone 185.svg
|r=237
|g=40
|b=57
|c=0
|m=83
|y=76
|k=7
|h=355
|s=83
|v=93
}}
'''Сурхи [[Pantone]]''' ин рангест аз рӯйхати рангҳои Pantone Textile Paper eXtended (TPX), ки бо рақами 032M — Red сабт шудааст.&lt;ref name=&quot;Pantone TPX&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.pantone.com/pages/pantone/colorfinder.aspx |title=Pantone TPX |accessdate=2026-08-29 |archivedate=2015-09-10 |archiveurl=http://webarchive.loc.gov/all/20150910082906/http://www.pantone.com/pages/pantone/colorfinder.aspx }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Type the word &quot;Red&quot; into the indicated window on the Pantone Color Finder and the color will appear.&lt;/ref&gt;
{{Clear}}

==Гуногунии ранги сурх==
Ранги сурхро метавон ҳамчун номи умумии як гурӯҳи рангҳо донист, ки тобишҳои гуногунро дар бар мегирад. Одамон аз қадим пай бурдаанд, ки ҳамаи сурхҳо яксон нестанд ва ба бисёр тобишҳои сурх номҳои хосро додаанд.

===Қирмизӣ===
{{Main article|Қирмизӣ}}
{{Қуттии ранг
|ном=Қирмизӣ
|тасвир=Maple Leaf Red Ground 2000px.jpg
|hex=DC143C
|r=220
|g=20
|b=60
|c=0
|m=91
|y=73
|k=14
|h=348
|s=91
|v=86
|андозаи_тасвир=150px
}}
'''Қирмизӣ''' ранги сурхи баста ва тираест, ки каме [[Кабуд|кабуд]] ё [[Бунафш|бунафш]] дорад ва аз ин сабаб андаке ба [[Сафсар|сафсар]] моил мешавад. Дар чархи рангҳои [[Модели рангии RGB|RGB]] он байни ранги [[гулобӣ (ранг)|гулобию]] сурх ва дар чархи рангҳои [[RYB]] байни [[Арғавонӣ|арғавонӣ]] ва сурх ҷойгир аст.
{{Clear}}

===Лолагӣ===
{{Қуттии ранг
|ном=Лолагӣ
|hex=DC343B
|r=255
|g=49
|b=38
|c=0
|m=81
|y=85
|k=0
|h=3
|s=85
|v=100
|тасвир=Red poppies vertical.jpg
|андозаи_тасвир=200px
}}
'''Сурхи лолагӣ''' дар Ҳисор, Норак, Левакант ба кор бурда мешавад.&lt;ref name=&quot;pitfi&quot; /&gt;
{{Clear}}

===Гулнорӣ===
{{Қуттии ранг
|ном=Гулнорӣ
|hex=FF6347
|r=255
|g=99
|b=71
|c=0
|m=61
|y=72
|k=0
|h=9
|s=72
|v=100
|тасвир=Granatapfelblüte 3.jpg
|андозаи_тасвир=250px
}}
'''Сурхи гулнориро''' ҳунармандони [[Тоҷикобод]] дар ороиш ва гулдӯзӣ ба кор мебаранд. Номи ин ранг аз ранги гули [[Анор|анор]] гирифта шуда, ба сурхи равшани [[Норинҷӣ|норинҷитоб]] майл мекунад.&lt;ref name=&quot;pitfi&quot; /&gt;
{{Clear}}

===Ҳиногӣ===
{{Қуттии ранг
|ном=Ҳиногӣ
|hex=E04A2F
|r=224
|g=74
|b=47
|c=0
|m=67
|y=79
|k=12
|h=9
|s=79
|v=88
|тасвир=மருதாணி (HENNA).jpg
|андозаи_тасвир=150px
}}
'''Сурхи ҳиногӣ''' як сурхи дурахшонест моил ба [[Норинҷӣ|норинҷӣ]], ки дар [[Сӯзанӣ|сӯзаниҳои]] тоҷикони [[Нурато]] ва [[Бухоро]] ба кор мебурданд. Номи он аз [[ҳино]] гирифта шудааст, зеро ранги он ба сурхии ҳосилшуда аз ҳино монанд аст.&lt;ref&gt;{{cite book
 |last=Sukhareva
 |first=O. A.
 |title=Suzani: Central Asian Decorative Embroidery
 |trans-title=Сӯзанӣ: гулдӯзии ороишии Осиёи Миёна
 |place=Tashkent
 |publisher=IICAS; SMI-ASIA
 |year=2011
 |page=22
 |editor-last1=Mustafayev
 |editor-first1=Sh. M.
 |editor-last2=Khakimov
 |editor-first2=A. A.
 |others=Мушовири бадеӣ ва тақризгар: R. Q. Qayumov
}}&lt;/ref&gt;
{{Clear}}

===Лол===
{{Қуттии ранг
|ном=Лол
|hex=CB236B
|r=203
|g=35
|b=107
|c=0
|m=83
|y=47
|k=20
|h=334
|s=83
|v=80
|тасвир=Calcite-Spinel-dtn37a.jpg
|андозаи_тасвир=150px
}}
'''Сурхи лол''' ранги сурхи баста ва дурахшонест, ки номаш аз ранги санги қимматбаҳои [[Лаъл|лаъл]] (шакли арабишудаи лол) гирифта шудааст.&lt;ref&gt;{{Cite web
 |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/%D9%84%D8%B9%D9%84-3
 |title=لعل
 |website=واژه‌یاب
 |work=لغت‌نامه دهخدا
 |language=fa
 |access-date=28 августи 2026
}}&lt;/ref&gt; Ин ранг одатан сурхи каме [[Арғавонӣ|арғувонитоб]] буда, ба ранги баъзе навъҳои [[Ёқут|ёқут]] монанд аст.&lt;ref&gt;{{Cite web
 |url=https://www.gia.edu/spinel-quality-factor
 |title=Spinel Quality Factors
 |website=Gemological Institute of America
 |publisher=GIA
 |language=en
 |access-date=28 августи 2026
}}&lt;/ref&gt;
{{clear}}

===Рахш===
{{main|Рахш (ранг)}}
{{Қуттии ранг
|тасвир = Lusitano Hengst (132668445).jpeg
|ном = Рахш
|hex = 954535
|r = 149
|g = 69
|b = 53
|h = 10
|s = 64
|v = 58
}}
{{Clear}}

==Адабиёт==
{{reflist}}
{{Тобишҳои сурх}}
{{Гурӯҳбандии рангҳо}}</text>
      <sha1>pyy7tpfm6a9whocyx6xrp9j3p44uvo0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1492508</id>
      <parentid>1492502</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T17:19:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>/* Рахш */</comment>
      <origin>1492508</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10170" sha1="ikjj6i2ep8rj7mbdy5c8lor3aiyj6ts" xml:space="preserve">{{Қуттии ранг
| ном=Сурх
| тасвир=Shades of Red.svg
| hex=FF0000
| дарозии мавҷ=~630–740&lt;ref&gt;Thomas J. Bruno, Paris D. N. Svoronos. ''CRC Handbook of Fundamental Spectroscopic Correlation Charts.'' CRC Press, 2005.&lt;br /&gt;[http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/vision/specol.html#c1 Color&lt;/ref&gt;
| басомад=~480–405
}}
'''Ранги сурх''' вобаста ба серрангӣ ва [[Равшанӣ|равшанӣ]] метавонад тобишҳои гуногун дошта бошад. Бо омехтани [[Сафед|сафед]] [[Сурх|сурх]] равшантар ва бо омехтани [[Сиёҳ|сиёҳ]] тиратар мешавад.

Дар [[Забони тоҷикӣ|забони тоҷикӣ]] тобишҳои ранг дар [[Гӯйиш|гӯйишҳои]] ноҳияҳои гуногун ба тарзҳои мухталиф ифода мешаванд. Масалан, тобиши аз сурхи холис равшантарро чунин меноманд:
* сурхи '''рӯшан''' ([[Ноҳияи Ашт|Ашт]], [[Исфара]])&lt;ref name=&quot;pitfi&quot;&gt;{{cite journal
 |title=Паёмномаи фарҳанг
 |publisher=Пажӯҳишгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон
 |year=2020
 |issue=1 (49)
 |page=7
 |url =https://www.pitfi.tj/sites/default/files/payomnomai_farhang/payomnomai_farhang_2020_01.pdf
}}&lt;/ref&gt;
* сурхи '''сафедхеста''' ([[Панҷ (шаҳрак)|Панҷ]])&lt;ref name=&quot;pitfi&quot; /&gt;
* сурхи '''паст''' ([[Хуҷанд]], [[Истаравшан]])
* сурхи '''беранг''' ([[Леваканд|Левакант]])&lt;ref name=&quot;pitfi&quot; /&gt;

Тобиши аз сурхи асосӣ тиратарро чунин меноманд:
* сурхи '''баланд''' ([[Исфара]], [[Хуҷанд]], [[Истаравшан]], [[Самарқанд]])&lt;ref name=&quot;pitfi&quot; /&gt;
* сурхи '''банур''' ([[Ноҳияи Ашт|Ашт]])&lt;ref name=&quot;pitfi&quot; /&gt;
* сурхи '''сияҳдуқ''' ([[Восеъ]], [[Кӯлоб]], [[Панҷ (шаҳрак)|Панҷ]])&lt;ref name=&quot;pitfi&quot; /&gt;
* сурхи '''сиёҳдиқ''' ([[Леваканд|Левакант]])&lt;ref name=&quot;pitfi&quot; /&gt;
* сурхи '''баста''' ([[Истаравшан]])
* сурхи '''сияҳлош''' ([[Панҷ (шаҳрак)|Панҷ]])&lt;ref name=&quot;pitfi&quot; /&gt;
* сурхи '''сиёҳхеста''' ([[Қубодиён]], [[Тоҷикобод]])&lt;ref name=&quot;pitfi&quot; /&gt;

==Дар системаҳои рангӣ==

===Сурх (RGB)===
{{Қуттии ранг
|ном=Сурх (RGB)
|тасвир=Synthese+.svg
|андозаи_тасвир=200px
|hex=FF0000
|r=255
|g=0
|b=0
|c=0
|m=100
|y=100
|k=0
|h=0
|s=100
|v=100
}}
'''Сурхи [[Модели рангии RGB|модели RGB]]''' ин дурахшонтарин ранги сурхест, ки [[монитори компютер]] намоиш дода метавонад. Ин ранг ба сурхи норинҷитоби [[ранги спектрӣ]] наздик мебошад. Сурх ('''R''' - red) дар модели рангии RGB дар баробари [[сабз]] ('''G''' - green) ва [[кабуд]] ('''B''' - blue) яке аз се [[ранги асосӣ|ранги асосии]] [[Нур|нур]] ба шумор меравад.&lt;ref name=&quot;css3-color&quot;&gt;[https://www.w3.org/TR/css3-color/#html4 W3C TR CSS3 Color Module, HTML4 color keywords]. W3C. (майи 2003). 16 сентябри 2008 санҷида шуд.&lt;/ref&gt;
{{Clear}}

===Сурх (CMYK)===
{{Қуттии ранг
|ном=Сурх (CMYK)
|тасвир=SubtractiveColor.svg
|андозаи_тасвир=200px
|hex=ED1B24
|r=237
|g=27
|b=36
|c=0
|m=89
|y=85
|k=7
|h=357
|s=89
|v=93
}}
'''Сурхи [[Модели рангии CMYK|модели CMYK]]''' ранги сурхест, ки дар чоп бо омехтани миқдори баробари [[Арғавонӣ|арғавонӣ]] ва [[Зард|зард]] ҳосил мешавад. Ин ранг ба [[Тобишҳои сурх#Сурх (RGB)|сурхи равшани экран]] монанд аст, вале дурахши камтар дорад.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20070310213952/http://www.tintbook.com/ CMYK]&lt;/ref&gt;
{{Clear}}

===Сурх (Crayola)===
{{Қуттии ранг
|ном=Сурх (Crayola)
|hex=ED0A3F
|r=237
|g=10
|b=63
|c=0
|m=96
|y=73
|k=7
|h=346
|s=96
|v=93
|тасвир=Crayola-Red.jpg
|андозаи_тасвир=200px
}}
Ин ранг ранги '''сурхи''' [[Қалами ранга|қаламҳои рангаи]] [[Crayola]] мебошад.
{{Clear}}

===Сурх (Pantone)===
{{Қуттии ранг
|hex=ED2839
|ном=Сурх (Pantone)
|тасвир = Paroc Red Pantone 185.svg
|r=237
|g=40
|b=57
|c=0
|m=83
|y=76
|k=7
|h=355
|s=83
|v=93
}}
'''Сурхи [[Pantone]]''' ин рангест аз рӯйхати рангҳои Pantone Textile Paper eXtended (TPX), ки бо рақами 032M — Red сабт шудааст.&lt;ref name=&quot;Pantone TPX&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.pantone.com/pages/pantone/colorfinder.aspx |title=Pantone TPX |accessdate=2026-08-29 |archivedate=2015-09-10 |archiveurl=http://webarchive.loc.gov/all/20150910082906/http://www.pantone.com/pages/pantone/colorfinder.aspx }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Type the word &quot;Red&quot; into the indicated window on the Pantone Color Finder and the color will appear.&lt;/ref&gt;
{{Clear}}

==Гуногунии ранги сурх==
Ранги сурхро метавон ҳамчун номи умумии як гурӯҳи рангҳо донист, ки тобишҳои гуногунро дар бар мегирад. Одамон аз қадим пай бурдаанд, ки ҳамаи сурхҳо яксон нестанд ва ба бисёр тобишҳои сурх номҳои хосро додаанд.

===Қирмизӣ===
{{Main article|Қирмизӣ}}
{{Қуттии ранг
|ном=Қирмизӣ
|тасвир=Maple Leaf Red Ground 2000px.jpg
|hex=DC143C
|r=220
|g=20
|b=60
|c=0
|m=91
|y=73
|k=14
|h=348
|s=91
|v=86
|андозаи_тасвир=150px
}}
'''Қирмизӣ''' ранги сурхи баста ва тираест, ки каме [[Кабуд|кабуд]] ё [[Бунафш|бунафш]] дорад ва аз ин сабаб андаке ба [[Сафсар|сафсар]] моил мешавад. Дар чархи рангҳои [[Модели рангии RGB|RGB]] он байни ранги [[гулобӣ (ранг)|гулобию]] сурх ва дар чархи рангҳои [[RYB]] байни [[Арғавонӣ|арғавонӣ]] ва сурх ҷойгир аст.
{{Clear}}

===Лолагӣ===
{{Қуттии ранг
|ном=Лолагӣ
|hex=DC343B
|r=255
|g=49
|b=38
|c=0
|m=81
|y=85
|k=0
|h=3
|s=85
|v=100
|тасвир=Red poppies vertical.jpg
|андозаи_тасвир=200px
}}
'''Сурхи лолагӣ''' дар Ҳисор, Норак, Левакант ба кор бурда мешавад.&lt;ref name=&quot;pitfi&quot; /&gt;
{{Clear}}

===Гулнорӣ===
{{Қуттии ранг
|ном=Гулнорӣ
|hex=FF6347
|r=255
|g=99
|b=71
|c=0
|m=61
|y=72
|k=0
|h=9
|s=72
|v=100
|тасвир=Granatapfelblüte 3.jpg
|андозаи_тасвир=250px
}}
'''Сурхи гулнориро''' ҳунармандони [[Тоҷикобод]] дар ороиш ва гулдӯзӣ ба кор мебаранд. Номи ин ранг аз ранги гули [[Анор|анор]] гирифта шуда, ба сурхи равшани [[Норинҷӣ|норинҷитоб]] майл мекунад.&lt;ref name=&quot;pitfi&quot; /&gt;
{{Clear}}

===Ҳиногӣ===
{{Қуттии ранг
|ном=Ҳиногӣ
|hex=E04A2F
|r=224
|g=74
|b=47
|c=0
|m=67
|y=79
|k=12
|h=9
|s=79
|v=88
|тасвир=மருதாணி (HENNA).jpg
|андозаи_тасвир=150px
}}
'''Сурхи ҳиногӣ''' як сурхи дурахшонест моил ба [[Норинҷӣ|норинҷӣ]], ки дар [[Сӯзанӣ|сӯзаниҳои]] тоҷикони [[Нурато]] ва [[Бухоро]] ба кор мебурданд. Номи он аз [[ҳино]] гирифта шудааст, зеро ранги он ба сурхии ҳосилшуда аз ҳино монанд аст.&lt;ref&gt;{{cite book
 |last=Sukhareva
 |first=O. A.
 |title=Suzani: Central Asian Decorative Embroidery
 |trans-title=Сӯзанӣ: гулдӯзии ороишии Осиёи Миёна
 |place=Tashkent
 |publisher=IICAS; SMI-ASIA
 |year=2011
 |page=22
 |editor-last1=Mustafayev
 |editor-first1=Sh. M.
 |editor-last2=Khakimov
 |editor-first2=A. A.
 |others=Мушовири бадеӣ ва тақризгар: R. Q. Qayumov
}}&lt;/ref&gt;
{{Clear}}

===Лол===
{{Қуттии ранг
|ном=Лол
|hex=CB236B
|r=203
|g=35
|b=107
|c=0
|m=83
|y=47
|k=20
|h=334
|s=83
|v=80
|тасвир=Calcite-Spinel-dtn37a.jpg
|андозаи_тасвир=150px
}}
'''Сурхи лол''' ранги сурхи баста ва дурахшонест, ки номаш аз ранги санги қимматбаҳои [[Лаъл|лаъл]] (шакли арабишудаи лол) гирифта шудааст.&lt;ref&gt;{{Cite web
 |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/%D9%84%D8%B9%D9%84-3
 |title=لعل
 |website=واژه‌یاب
 |work=لغت‌نامه دهخدا
 |language=fa
 |access-date=28 августи 2026
}}&lt;/ref&gt; Ин ранг одатан сурхи каме [[Арғавонӣ|арғувонитоб]] буда, ба ранги баъзе навъҳои [[Ёқут|ёқут]] монанд аст.&lt;ref&gt;{{Cite web
 |url=https://www.gia.edu/spinel-quality-factor
 |title=Spinel Quality Factors
 |website=Gemological Institute of America
 |publisher=GIA
 |language=en
 |access-date=28 августи 2026
}}&lt;/ref&gt;
{{clear}}

===Рахш===
{{main|Рахш (ранг)}}
{{Қуттии ранг
|тасвир = Lusitano Hengst (132668445).jpeg
|ном = Рахш
|hex = 954535
|r = 149
|g = 69
|b = 53
|h = 10
|s = 64
|v = 58
}}
{{Clear}}
===Ақиқӣ===
{{main|Ақиқӣ}}

==Адабиёт==
{{reflist}}
{{Тобишҳои сурх}}
{{Гурӯҳбандии рангҳо}}</text>
      <sha1>ikjj6i2ep8rj7mbdy5c8lor3aiyj6ts</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1492509</id>
      <parentid>1492508</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T17:19:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>/* Рахш */</comment>
      <origin>1492509</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10206" sha1="8cqi2l4pt6fks1zrrvsclb1yfcy51kt" xml:space="preserve">{{Қуттии ранг
| ном=Сурх
| тасвир=Shades of Red.svg
| hex=FF0000
| дарозии мавҷ=~630–740&lt;ref&gt;Thomas J. Bruno, Paris D. N. Svoronos. ''CRC Handbook of Fundamental Spectroscopic Correlation Charts.'' CRC Press, 2005.&lt;br /&gt;[http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/vision/specol.html#c1 Color&lt;/ref&gt;
| басомад=~480–405
}}
'''Ранги сурх''' вобаста ба серрангӣ ва [[Равшанӣ|равшанӣ]] метавонад тобишҳои гуногун дошта бошад. Бо омехтани [[Сафед|сафед]] [[Сурх|сурх]] равшантар ва бо омехтани [[Сиёҳ|сиёҳ]] тиратар мешавад.

Дар [[Забони тоҷикӣ|забони тоҷикӣ]] тобишҳои ранг дар [[Гӯйиш|гӯйишҳои]] ноҳияҳои гуногун ба тарзҳои мухталиф ифода мешаванд. Масалан, тобиши аз сурхи холис равшантарро чунин меноманд:
* сурхи '''рӯшан''' ([[Ноҳияи Ашт|Ашт]], [[Исфара]])&lt;ref name=&quot;pitfi&quot;&gt;{{cite journal
 |title=Паёмномаи фарҳанг
 |publisher=Пажӯҳишгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон
 |year=2020
 |issue=1 (49)
 |page=7
 |url =https://www.pitfi.tj/sites/default/files/payomnomai_farhang/payomnomai_farhang_2020_01.pdf
}}&lt;/ref&gt;
* сурхи '''сафедхеста''' ([[Панҷ (шаҳрак)|Панҷ]])&lt;ref name=&quot;pitfi&quot; /&gt;
* сурхи '''паст''' ([[Хуҷанд]], [[Истаравшан]])
* сурхи '''беранг''' ([[Леваканд|Левакант]])&lt;ref name=&quot;pitfi&quot; /&gt;

Тобиши аз сурхи асосӣ тиратарро чунин меноманд:
* сурхи '''баланд''' ([[Исфара]], [[Хуҷанд]], [[Истаравшан]], [[Самарқанд]])&lt;ref name=&quot;pitfi&quot; /&gt;
* сурхи '''банур''' ([[Ноҳияи Ашт|Ашт]])&lt;ref name=&quot;pitfi&quot; /&gt;
* сурхи '''сияҳдуқ''' ([[Восеъ]], [[Кӯлоб]], [[Панҷ (шаҳрак)|Панҷ]])&lt;ref name=&quot;pitfi&quot; /&gt;
* сурхи '''сиёҳдиқ''' ([[Леваканд|Левакант]])&lt;ref name=&quot;pitfi&quot; /&gt;
* сурхи '''баста''' ([[Истаравшан]])
* сурхи '''сияҳлош''' ([[Панҷ (шаҳрак)|Панҷ]])&lt;ref name=&quot;pitfi&quot; /&gt;
* сурхи '''сиёҳхеста''' ([[Қубодиён]], [[Тоҷикобод]])&lt;ref name=&quot;pitfi&quot; /&gt;

==Дар системаҳои рангӣ==

===Сурх (RGB)===
{{Қуттии ранг
|ном=Сурх (RGB)
|тасвир=Synthese+.svg
|андозаи_тасвир=200px
|hex=FF0000
|r=255
|g=0
|b=0
|c=0
|m=100
|y=100
|k=0
|h=0
|s=100
|v=100
}}
'''Сурхи [[Модели рангии RGB|модели RGB]]''' ин дурахшонтарин ранги сурхест, ки [[монитори компютер]] намоиш дода метавонад. Ин ранг ба сурхи норинҷитоби [[ранги спектрӣ]] наздик мебошад. Сурх ('''R''' - red) дар модели рангии RGB дар баробари [[сабз]] ('''G''' - green) ва [[кабуд]] ('''B''' - blue) яке аз се [[ранги асосӣ|ранги асосии]] [[Нур|нур]] ба шумор меравад.&lt;ref name=&quot;css3-color&quot;&gt;[https://www.w3.org/TR/css3-color/#html4 W3C TR CSS3 Color Module, HTML4 color keywords]. W3C. (майи 2003). 16 сентябри 2008 санҷида шуд.&lt;/ref&gt;
{{Clear}}

===Сурх (CMYK)===
{{Қуттии ранг
|ном=Сурх (CMYK)
|тасвир=SubtractiveColor.svg
|андозаи_тасвир=200px
|hex=ED1B24
|r=237
|g=27
|b=36
|c=0
|m=89
|y=85
|k=7
|h=357
|s=89
|v=93
}}
'''Сурхи [[Модели рангии CMYK|модели CMYK]]''' ранги сурхест, ки дар чоп бо омехтани миқдори баробари [[Арғавонӣ|арғавонӣ]] ва [[Зард|зард]] ҳосил мешавад. Ин ранг ба [[Тобишҳои сурх#Сурх (RGB)|сурхи равшани экран]] монанд аст, вале дурахши камтар дорад.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20070310213952/http://www.tintbook.com/ CMYK]&lt;/ref&gt;
{{Clear}}

===Сурх (Crayola)===
{{Қуттии ранг
|ном=Сурх (Crayola)
|hex=ED0A3F
|r=237
|g=10
|b=63
|c=0
|m=96
|y=73
|k=7
|h=346
|s=96
|v=93
|тасвир=Crayola-Red.jpg
|андозаи_тасвир=200px
}}
Ин ранг ранги '''сурхи''' [[Қалами ранга|қаламҳои рангаи]] [[Crayola]] мебошад.
{{Clear}}

===Сурх (Pantone)===
{{Қуттии ранг
|hex=ED2839
|ном=Сурх (Pantone)
|тасвир = Paroc Red Pantone 185.svg
|r=237
|g=40
|b=57
|c=0
|m=83
|y=76
|k=7
|h=355
|s=83
|v=93
}}
'''Сурхи [[Pantone]]''' ин рангест аз рӯйхати рангҳои Pantone Textile Paper eXtended (TPX), ки бо рақами 032M — Red сабт шудааст.&lt;ref name=&quot;Pantone TPX&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.pantone.com/pages/pantone/colorfinder.aspx |title=Pantone TPX |accessdate=2026-08-29 |archivedate=2015-09-10 |archiveurl=http://webarchive.loc.gov/all/20150910082906/http://www.pantone.com/pages/pantone/colorfinder.aspx }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Type the word &quot;Red&quot; into the indicated window on the Pantone Color Finder and the color will appear.&lt;/ref&gt;
{{Clear}}

==Гуногунии ранги сурх==
Ранги сурхро метавон ҳамчун номи умумии як гурӯҳи рангҳо донист, ки тобишҳои гуногунро дар бар мегирад. Одамон аз қадим пай бурдаанд, ки ҳамаи сурхҳо яксон нестанд ва ба бисёр тобишҳои сурх номҳои хосро додаанд.

===Қирмизӣ===
{{Main article|Қирмизӣ}}
{{Қуттии ранг
|ном=Қирмизӣ
|тасвир=Maple Leaf Red Ground 2000px.jpg
|hex=DC143C
|r=220
|g=20
|b=60
|c=0
|m=91
|y=73
|k=14
|h=348
|s=91
|v=86
|андозаи_тасвир=150px
}}
'''Қирмизӣ''' ранги сурхи баста ва тираест, ки каме [[Кабуд|кабуд]] ё [[Бунафш|бунафш]] дорад ва аз ин сабаб андаке ба [[Сафсар|сафсар]] моил мешавад. Дар чархи рангҳои [[Модели рангии RGB|RGB]] он байни ранги [[гулобӣ (ранг)|гулобию]] сурх ва дар чархи рангҳои [[RYB]] байни [[Арғавонӣ|арғавонӣ]] ва сурх ҷойгир аст.
{{Clear}}

===Лолагӣ===
{{Қуттии ранг
|ном=Лолагӣ
|hex=DC343B
|r=255
|g=49
|b=38
|c=0
|m=81
|y=85
|k=0
|h=3
|s=85
|v=100
|тасвир=Red poppies vertical.jpg
|андозаи_тасвир=200px
}}
'''Сурхи лолагӣ''' дар Ҳисор, Норак, Левакант ба кор бурда мешавад.&lt;ref name=&quot;pitfi&quot; /&gt;
{{Clear}}

===Гулнорӣ===
{{Қуттии ранг
|ном=Гулнорӣ
|hex=FF6347
|r=255
|g=99
|b=71
|c=0
|m=61
|y=72
|k=0
|h=9
|s=72
|v=100
|тасвир=Granatapfelblüte 3.jpg
|андозаи_тасвир=250px
}}
'''Сурхи гулнориро''' ҳунармандони [[Тоҷикобод]] дар ороиш ва гулдӯзӣ ба кор мебаранд. Номи ин ранг аз ранги гули [[Анор|анор]] гирифта шуда, ба сурхи равшани [[Норинҷӣ|норинҷитоб]] майл мекунад.&lt;ref name=&quot;pitfi&quot; /&gt;
{{Clear}}

===Ҳиногӣ===
{{Қуттии ранг
|ном=Ҳиногӣ
|hex=E04A2F
|r=224
|g=74
|b=47
|c=0
|m=67
|y=79
|k=12
|h=9
|s=79
|v=88
|тасвир=மருதாணி (HENNA).jpg
|андозаи_тасвир=150px
}}
'''Сурхи ҳиногӣ''' як сурхи дурахшонест моил ба [[Норинҷӣ|норинҷӣ]], ки дар [[Сӯзанӣ|сӯзаниҳои]] тоҷикони [[Нурато]] ва [[Бухоро]] ба кор мебурданд. Номи он аз [[ҳино]] гирифта шудааст, зеро ранги он ба сурхии ҳосилшуда аз ҳино монанд аст.&lt;ref&gt;{{cite book
 |last=Sukhareva
 |first=O. A.
 |title=Suzani: Central Asian Decorative Embroidery
 |trans-title=Сӯзанӣ: гулдӯзии ороишии Осиёи Миёна
 |place=Tashkent
 |publisher=IICAS; SMI-ASIA
 |year=2011
 |page=22
 |editor-last1=Mustafayev
 |editor-first1=Sh. M.
 |editor-last2=Khakimov
 |editor-first2=A. A.
 |others=Мушовири бадеӣ ва тақризгар: R. Q. Qayumov
}}&lt;/ref&gt;
{{Clear}}

===Лол===
{{Қуттии ранг
|ном=Лол
|hex=CB236B
|r=203
|g=35
|b=107
|c=0
|m=83
|y=47
|k=20
|h=334
|s=83
|v=80
|тасвир=Calcite-Spinel-dtn37a.jpg
|андозаи_тасвир=150px
}}
'''Сурхи лол''' ранги сурхи баста ва дурахшонест, ки номаш аз ранги санги қимматбаҳои [[Лаъл|лаъл]] (шакли арабишудаи лол) гирифта шудааст.&lt;ref&gt;{{Cite web
 |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/%D9%84%D8%B9%D9%84-3
 |title=لعل
 |website=واژه‌یاب
 |work=لغت‌نامه دهخدا
 |language=fa
 |access-date=28 августи 2026
}}&lt;/ref&gt; Ин ранг одатан сурхи каме [[Арғавонӣ|арғувонитоб]] буда, ба ранги баъзе навъҳои [[Ёқут|ёқут]] монанд аст.&lt;ref&gt;{{Cite web
 |url=https://www.gia.edu/spinel-quality-factor
 |title=Spinel Quality Factors
 |website=Gemological Institute of America
 |publisher=GIA
 |language=en
 |access-date=28 августи 2026
}}&lt;/ref&gt;
{{clear}}

===Рахш===
{{main|Рахш (ранг)}}
{{Қуттии ранг
|тасвир = Lusitano Hengst (132668445).jpeg
|ном = Рахш
|hex = 954535
|r = 149
|g = 69
|b = 53
|h = 10
|s = 64
|v = 58
|андозаи_тасвир=150px
}}
{{Clear}}

===Ақиқӣ===
{{main|Ақиқӣ}}

==Адабиёт==
{{reflist}}
{{Тобишҳои сурх}}
{{Гурӯҳбандии рангҳо}}</text>
      <sha1>8cqi2l4pt6fks1zrrvsclb1yfcy51kt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1492510</id>
      <parentid>1492509</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T17:19:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>/* Рахш */</comment>
      <origin>1492510</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10206" sha1="er4kubmy1jlglqp40hubqmy56nqk790" xml:space="preserve">{{Қуттии ранг
| ном=Сурх
| тасвир=Shades of Red.svg
| hex=FF0000
| дарозии мавҷ=~630–740&lt;ref&gt;Thomas J. Bruno, Paris D. N. Svoronos. ''CRC Handbook of Fundamental Spectroscopic Correlation Charts.'' CRC Press, 2005.&lt;br /&gt;[http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/vision/specol.html#c1 Color&lt;/ref&gt;
| басомад=~480–405
}}
'''Ранги сурх''' вобаста ба серрангӣ ва [[Равшанӣ|равшанӣ]] метавонад тобишҳои гуногун дошта бошад. Бо омехтани [[Сафед|сафед]] [[Сурх|сурх]] равшантар ва бо омехтани [[Сиёҳ|сиёҳ]] тиратар мешавад.

Дар [[Забони тоҷикӣ|забони тоҷикӣ]] тобишҳои ранг дар [[Гӯйиш|гӯйишҳои]] ноҳияҳои гуногун ба тарзҳои мухталиф ифода мешаванд. Масалан, тобиши аз сурхи холис равшантарро чунин меноманд:
* сурхи '''рӯшан''' ([[Ноҳияи Ашт|Ашт]], [[Исфара]])&lt;ref name=&quot;pitfi&quot;&gt;{{cite journal
 |title=Паёмномаи фарҳанг
 |publisher=Пажӯҳишгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон
 |year=2020
 |issue=1 (49)
 |page=7
 |url =https://www.pitfi.tj/sites/default/files/payomnomai_farhang/payomnomai_farhang_2020_01.pdf
}}&lt;/ref&gt;
* сурхи '''сафедхеста''' ([[Панҷ (шаҳрак)|Панҷ]])&lt;ref name=&quot;pitfi&quot; /&gt;
* сурхи '''паст''' ([[Хуҷанд]], [[Истаравшан]])
* сурхи '''беранг''' ([[Леваканд|Левакант]])&lt;ref name=&quot;pitfi&quot; /&gt;

Тобиши аз сурхи асосӣ тиратарро чунин меноманд:
* сурхи '''баланд''' ([[Исфара]], [[Хуҷанд]], [[Истаравшан]], [[Самарқанд]])&lt;ref name=&quot;pitfi&quot; /&gt;
* сурхи '''банур''' ([[Ноҳияи Ашт|Ашт]])&lt;ref name=&quot;pitfi&quot; /&gt;
* сурхи '''сияҳдуқ''' ([[Восеъ]], [[Кӯлоб]], [[Панҷ (шаҳрак)|Панҷ]])&lt;ref name=&quot;pitfi&quot; /&gt;
* сурхи '''сиёҳдиқ''' ([[Леваканд|Левакант]])&lt;ref name=&quot;pitfi&quot; /&gt;
* сурхи '''баста''' ([[Истаравшан]])
* сурхи '''сияҳлош''' ([[Панҷ (шаҳрак)|Панҷ]])&lt;ref name=&quot;pitfi&quot; /&gt;
* сурхи '''сиёҳхеста''' ([[Қубодиён]], [[Тоҷикобод]])&lt;ref name=&quot;pitfi&quot; /&gt;

==Дар системаҳои рангӣ==

===Сурх (RGB)===
{{Қуттии ранг
|ном=Сурх (RGB)
|тасвир=Synthese+.svg
|андозаи_тасвир=200px
|hex=FF0000
|r=255
|g=0
|b=0
|c=0
|m=100
|y=100
|k=0
|h=0
|s=100
|v=100
}}
'''Сурхи [[Модели рангии RGB|модели RGB]]''' ин дурахшонтарин ранги сурхест, ки [[монитори компютер]] намоиш дода метавонад. Ин ранг ба сурхи норинҷитоби [[ранги спектрӣ]] наздик мебошад. Сурх ('''R''' - red) дар модели рангии RGB дар баробари [[сабз]] ('''G''' - green) ва [[кабуд]] ('''B''' - blue) яке аз се [[ранги асосӣ|ранги асосии]] [[Нур|нур]] ба шумор меравад.&lt;ref name=&quot;css3-color&quot;&gt;[https://www.w3.org/TR/css3-color/#html4 W3C TR CSS3 Color Module, HTML4 color keywords]. W3C. (майи 2003). 16 сентябри 2008 санҷида шуд.&lt;/ref&gt;
{{Clear}}

===Сурх (CMYK)===
{{Қуттии ранг
|ном=Сурх (CMYK)
|тасвир=SubtractiveColor.svg
|андозаи_тасвир=200px
|hex=ED1B24
|r=237
|g=27
|b=36
|c=0
|m=89
|y=85
|k=7
|h=357
|s=89
|v=93
}}
'''Сурхи [[Модели рангии CMYK|модели CMYK]]''' ранги сурхест, ки дар чоп бо омехтани миқдори баробари [[Арғавонӣ|арғавонӣ]] ва [[Зард|зард]] ҳосил мешавад. Ин ранг ба [[Тобишҳои сурх#Сурх (RGB)|сурхи равшани экран]] монанд аст, вале дурахши камтар дорад.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20070310213952/http://www.tintbook.com/ CMYK]&lt;/ref&gt;
{{Clear}}

===Сурх (Crayola)===
{{Қуттии ранг
|ном=Сурх (Crayola)
|hex=ED0A3F
|r=237
|g=10
|b=63
|c=0
|m=96
|y=73
|k=7
|h=346
|s=96
|v=93
|тасвир=Crayola-Red.jpg
|андозаи_тасвир=200px
}}
Ин ранг ранги '''сурхи''' [[Қалами ранга|қаламҳои рангаи]] [[Crayola]] мебошад.
{{Clear}}

===Сурх (Pantone)===
{{Қуттии ранг
|hex=ED2839
|ном=Сурх (Pantone)
|тасвир = Paroc Red Pantone 185.svg
|r=237
|g=40
|b=57
|c=0
|m=83
|y=76
|k=7
|h=355
|s=83
|v=93
}}
'''Сурхи [[Pantone]]''' ин рангест аз рӯйхати рангҳои Pantone Textile Paper eXtended (TPX), ки бо рақами 032M — Red сабт шудааст.&lt;ref name=&quot;Pantone TPX&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.pantone.com/pages/pantone/colorfinder.aspx |title=Pantone TPX |accessdate=2026-08-29 |archivedate=2015-09-10 |archiveurl=http://webarchive.loc.gov/all/20150910082906/http://www.pantone.com/pages/pantone/colorfinder.aspx }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Type the word &quot;Red&quot; into the indicated window on the Pantone Color Finder and the color will appear.&lt;/ref&gt;
{{Clear}}

==Гуногунии ранги сурх==
Ранги сурхро метавон ҳамчун номи умумии як гурӯҳи рангҳо донист, ки тобишҳои гуногунро дар бар мегирад. Одамон аз қадим пай бурдаанд, ки ҳамаи сурхҳо яксон нестанд ва ба бисёр тобишҳои сурх номҳои хосро додаанд.

===Қирмизӣ===
{{Main article|Қирмизӣ}}
{{Қуттии ранг
|ном=Қирмизӣ
|тасвир=Maple Leaf Red Ground 2000px.jpg
|hex=DC143C
|r=220
|g=20
|b=60
|c=0
|m=91
|y=73
|k=14
|h=348
|s=91
|v=86
|андозаи_тасвир=150px
}}
'''Қирмизӣ''' ранги сурхи баста ва тираест, ки каме [[Кабуд|кабуд]] ё [[Бунафш|бунафш]] дорад ва аз ин сабаб андаке ба [[Сафсар|сафсар]] моил мешавад. Дар чархи рангҳои [[Модели рангии RGB|RGB]] он байни ранги [[гулобӣ (ранг)|гулобию]] сурх ва дар чархи рангҳои [[RYB]] байни [[Арғавонӣ|арғавонӣ]] ва сурх ҷойгир аст.
{{Clear}}

===Лолагӣ===
{{Қуттии ранг
|ном=Лолагӣ
|hex=DC343B
|r=255
|g=49
|b=38
|c=0
|m=81
|y=85
|k=0
|h=3
|s=85
|v=100
|тасвир=Red poppies vertical.jpg
|андозаи_тасвир=200px
}}
'''Сурхи лолагӣ''' дар Ҳисор, Норак, Левакант ба кор бурда мешавад.&lt;ref name=&quot;pitfi&quot; /&gt;
{{Clear}}

===Гулнорӣ===
{{Қуттии ранг
|ном=Гулнорӣ
|hex=FF6347
|r=255
|g=99
|b=71
|c=0
|m=61
|y=72
|k=0
|h=9
|s=72
|v=100
|тасвир=Granatapfelblüte 3.jpg
|андозаи_тасвир=250px
}}
'''Сурхи гулнориро''' ҳунармандони [[Тоҷикобод]] дар ороиш ва гулдӯзӣ ба кор мебаранд. Номи ин ранг аз ранги гули [[Анор|анор]] гирифта шуда, ба сурхи равшани [[Норинҷӣ|норинҷитоб]] майл мекунад.&lt;ref name=&quot;pitfi&quot; /&gt;
{{Clear}}

===Ҳиногӣ===
{{Қуттии ранг
|ном=Ҳиногӣ
|hex=E04A2F
|r=224
|g=74
|b=47
|c=0
|m=67
|y=79
|k=12
|h=9
|s=79
|v=88
|тасвир=மருதாணி (HENNA).jpg
|андозаи_тасвир=150px
}}
'''Сурхи ҳиногӣ''' як сурхи дурахшонест моил ба [[Норинҷӣ|норинҷӣ]], ки дар [[Сӯзанӣ|сӯзаниҳои]] тоҷикони [[Нурато]] ва [[Бухоро]] ба кор мебурданд. Номи он аз [[ҳино]] гирифта шудааст, зеро ранги он ба сурхии ҳосилшуда аз ҳино монанд аст.&lt;ref&gt;{{cite book
 |last=Sukhareva
 |first=O. A.
 |title=Suzani: Central Asian Decorative Embroidery
 |trans-title=Сӯзанӣ: гулдӯзии ороишии Осиёи Миёна
 |place=Tashkent
 |publisher=IICAS; SMI-ASIA
 |year=2011
 |page=22
 |editor-last1=Mustafayev
 |editor-first1=Sh. M.
 |editor-last2=Khakimov
 |editor-first2=A. A.
 |others=Мушовири бадеӣ ва тақризгар: R. Q. Qayumov
}}&lt;/ref&gt;
{{Clear}}

===Лол===
{{Қуттии ранг
|ном=Лол
|hex=CB236B
|r=203
|g=35
|b=107
|c=0
|m=83
|y=47
|k=20
|h=334
|s=83
|v=80
|тасвир=Calcite-Spinel-dtn37a.jpg
|андозаи_тасвир=150px
}}
'''Сурхи лол''' ранги сурхи баста ва дурахшонест, ки номаш аз ранги санги қимматбаҳои [[Лаъл|лаъл]] (шакли арабишудаи лол) гирифта шудааст.&lt;ref&gt;{{Cite web
 |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/%D9%84%D8%B9%D9%84-3
 |title=لعل
 |website=واژه‌یاب
 |work=لغت‌نامه دهخدا
 |language=fa
 |access-date=28 августи 2026
}}&lt;/ref&gt; Ин ранг одатан сурхи каме [[Арғавонӣ|арғувонитоб]] буда, ба ранги баъзе навъҳои [[Ёқут|ёқут]] монанд аст.&lt;ref&gt;{{Cite web
 |url=https://www.gia.edu/spinel-quality-factor
 |title=Spinel Quality Factors
 |website=Gemological Institute of America
 |publisher=GIA
 |language=en
 |access-date=28 августи 2026
}}&lt;/ref&gt;
{{clear}}

===Рахш===
{{main|Рахш (ранг)}}
{{Қуттии ранг
|тасвир = Lusitano Hengst (132668445).jpeg
|ном = Рахш
|hex = 954535
|r = 149
|g = 69
|b = 53
|h = 10
|s = 64
|v = 58
|андозаи_тасвир=250px
}}
{{Clear}}

===Ақиқӣ===
{{main|Ақиқӣ}}

==Адабиёт==
{{reflist}}
{{Тобишҳои сурх}}
{{Гурӯҳбандии рангҳо}}</text>
      <sha1>er4kubmy1jlglqp40hubqmy56nqk790</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1492846</id>
      <parentid>1492510</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T02:14:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ақиқӣ */</comment>
      <origin>1492846</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11158" sha1="tiwbb0ne3am8c3s3ad75kcvposl8jx6" xml:space="preserve">{{Қуттии ранг
| ном=Сурх
| тасвир=Shades of Red.svg
| hex=FF0000
| дарозии мавҷ=~630–740&lt;ref&gt;Thomas J. Bruno, Paris D. N. Svoronos. ''CRC Handbook of Fundamental Spectroscopic Correlation Charts.'' CRC Press, 2005.&lt;br /&gt;[http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/vision/specol.html#c1 Color&lt;/ref&gt;
| басомад=~480–405
}}
'''Ранги сурх''' вобаста ба серрангӣ ва [[Равшанӣ|равшанӣ]] метавонад тобишҳои гуногун дошта бошад. Бо омехтани [[Сафед|сафед]] [[Сурх|сурх]] равшантар ва бо омехтани [[Сиёҳ|сиёҳ]] тиратар мешавад.

Дар [[Забони тоҷикӣ|забони тоҷикӣ]] тобишҳои ранг дар [[Гӯйиш|гӯйишҳои]] ноҳияҳои гуногун ба тарзҳои мухталиф ифода мешаванд. Масалан, тобиши аз сурхи холис равшантарро чунин меноманд:
* сурхи '''рӯшан''' ([[Ноҳияи Ашт|Ашт]], [[Исфара]])&lt;ref name=&quot;pitfi&quot;&gt;{{cite journal
 |title=Паёмномаи фарҳанг
 |publisher=Пажӯҳишгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон
 |year=2020
 |issue=1 (49)
 |page=7
 |url =https://www.pitfi.tj/sites/default/files/payomnomai_farhang/payomnomai_farhang_2020_01.pdf
}}&lt;/ref&gt;
* сурхи '''сафедхеста''' ([[Панҷ (шаҳрак)|Панҷ]])&lt;ref name=&quot;pitfi&quot; /&gt;
* сурхи '''паст''' ([[Хуҷанд]], [[Истаравшан]])
* сурхи '''беранг''' ([[Леваканд|Левакант]])&lt;ref name=&quot;pitfi&quot; /&gt;

Тобиши аз сурхи асосӣ тиратарро чунин меноманд:
* сурхи '''баланд''' ([[Исфара]], [[Хуҷанд]], [[Истаравшан]], [[Самарқанд]])&lt;ref name=&quot;pitfi&quot; /&gt;
* сурхи '''банур''' ([[Ноҳияи Ашт|Ашт]])&lt;ref name=&quot;pitfi&quot; /&gt;
* сурхи '''сияҳдуқ''' ([[Восеъ]], [[Кӯлоб]], [[Панҷ (шаҳрак)|Панҷ]])&lt;ref name=&quot;pitfi&quot; /&gt;
* сурхи '''сиёҳдиқ''' ([[Леваканд|Левакант]])&lt;ref name=&quot;pitfi&quot; /&gt;
* сурхи '''баста''' ([[Истаравшан]])
* сурхи '''сияҳлош''' ([[Панҷ (шаҳрак)|Панҷ]])&lt;ref name=&quot;pitfi&quot; /&gt;
* сурхи '''сиёҳхеста''' ([[Қубодиён]], [[Тоҷикобод]])&lt;ref name=&quot;pitfi&quot; /&gt;

==Дар системаҳои рангӣ==

===Сурх (RGB)===
{{Қуттии ранг
|ном=Сурх (RGB)
|тасвир=Synthese+.svg
|андозаи_тасвир=200px
|hex=FF0000
|r=255
|g=0
|b=0
|c=0
|m=100
|y=100
|k=0
|h=0
|s=100
|v=100
}}
'''Сурхи [[Модели рангии RGB|модели RGB]]''' ин дурахшонтарин ранги сурхест, ки [[монитори компютер]] намоиш дода метавонад. Ин ранг ба сурхи норинҷитоби [[ранги спектрӣ]] наздик мебошад. Сурх ('''R''' - red) дар модели рангии RGB дар баробари [[сабз]] ('''G''' - green) ва [[кабуд]] ('''B''' - blue) яке аз се [[ранги асосӣ|ранги асосии]] [[Нур|нур]] ба шумор меравад.&lt;ref name=&quot;css3-color&quot;&gt;[https://www.w3.org/TR/css3-color/#html4 W3C TR CSS3 Color Module, HTML4 color keywords]. W3C. (майи 2003). 16 сентябри 2008 санҷида шуд.&lt;/ref&gt;
{{Clear}}

===Сурх (CMYK)===
{{Қуттии ранг
|ном=Сурх (CMYK)
|тасвир=SubtractiveColor.svg
|андозаи_тасвир=200px
|hex=ED1B24
|r=237
|g=27
|b=36
|c=0
|m=89
|y=85
|k=7
|h=357
|s=89
|v=93
}}
'''Сурхи [[Модели рангии CMYK|модели CMYK]]''' ранги сурхест, ки дар чоп бо омехтани миқдори баробари [[Арғавонӣ|арғавонӣ]] ва [[Зард|зард]] ҳосил мешавад. Ин ранг ба [[Тобишҳои сурх#Сурх (RGB)|сурхи равшани экран]] монанд аст, вале дурахши камтар дорад.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20070310213952/http://www.tintbook.com/ CMYK]&lt;/ref&gt;
{{Clear}}

===Сурх (Crayola)===
{{Қуттии ранг
|ном=Сурх (Crayola)
|hex=ED0A3F
|r=237
|g=10
|b=63
|c=0
|m=96
|y=73
|k=7
|h=346
|s=96
|v=93
|тасвир=Crayola-Red.jpg
|андозаи_тасвир=200px
}}
Ин ранг ранги '''сурхи''' [[Қалами ранга|қаламҳои рангаи]] [[Crayola]] мебошад.
{{Clear}}

===Сурх (Pantone)===
{{Қуттии ранг
|hex=ED2839
|ном=Сурх (Pantone)
|тасвир = Paroc Red Pantone 185.svg
|r=237
|g=40
|b=57
|c=0
|m=83
|y=76
|k=7
|h=355
|s=83
|v=93
}}
'''Сурхи [[Pantone]]''' ин рангест аз рӯйхати рангҳои Pantone Textile Paper eXtended (TPX), ки бо рақами 032M — Red сабт шудааст.&lt;ref name=&quot;Pantone TPX&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.pantone.com/pages/pantone/colorfinder.aspx |title=Pantone TPX |accessdate=2026-08-29 |archivedate=2015-09-10 |archiveurl=http://webarchive.loc.gov/all/20150910082906/http://www.pantone.com/pages/pantone/colorfinder.aspx }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Type the word &quot;Red&quot; into the indicated window on the Pantone Color Finder and the color will appear.&lt;/ref&gt;
{{Clear}}

==Гуногунии ранги сурх==
Ранги сурхро метавон ҳамчун номи умумии як гурӯҳи рангҳо донист, ки тобишҳои гуногунро дар бар мегирад. Одамон аз қадим пай бурдаанд, ки ҳамаи сурхҳо яксон нестанд ва ба бисёр тобишҳои сурх номҳои хосро додаанд.

===Қирмизӣ===
{{Main article|Қирмизӣ}}
{{Қуттии ранг
|ном=Қирмизӣ
|тасвир=Maple Leaf Red Ground 2000px.jpg
|hex=DC143C
|r=220
|g=20
|b=60
|c=0
|m=91
|y=73
|k=14
|h=348
|s=91
|v=86
|андозаи_тасвир=150px
}}
'''Қирмизӣ''' ранги сурхи баста ва тираест, ки каме [[Кабуд|кабуд]] ё [[Бунафш|бунафш]] дорад ва аз ин сабаб андаке ба [[Сафсар|сафсар]] моил мешавад. Дар чархи рангҳои [[Модели рангии RGB|RGB]] он байни ранги [[гулобӣ (ранг)|гулобию]] сурх ва дар чархи рангҳои [[RYB]] байни [[Арғавонӣ|арғавонӣ]] ва сурх ҷойгир аст.
{{Clear}}

===Лолагӣ===
{{Қуттии ранг
|ном=Лолагӣ
|hex=DC343B
|r=255
|g=49
|b=38
|c=0
|m=81
|y=85
|k=0
|h=3
|s=85
|v=100
|тасвир=Red poppies vertical.jpg
|андозаи_тасвир=200px
}}
'''Сурхи лолагӣ''' дар Ҳисор, Норак, Левакант ба кор бурда мешавад.&lt;ref name=&quot;pitfi&quot; /&gt;
{{Clear}}

===Гулнорӣ===
{{Қуттии ранг
|ном=Гулнорӣ
|hex=FF6347
|r=255
|g=99
|b=71
|c=0
|m=61
|y=72
|k=0
|h=9
|s=72
|v=100
|тасвир=Granatapfelblüte 3.jpg
|андозаи_тасвир=250px
}}
'''Сурхи гулнориро''' ҳунармандони [[Тоҷикобод]] дар ороиш ва гулдӯзӣ ба кор мебаранд. Номи ин ранг аз ранги гули [[Анор|анор]] гирифта шуда, ба сурхи равшани [[Норинҷӣ|норинҷитоб]] майл мекунад.&lt;ref name=&quot;pitfi&quot; /&gt;
{{Clear}}

===Ҳиногӣ===
{{Қуттии ранг
|ном=Ҳиногӣ
|hex=E04A2F
|r=224
|g=74
|b=47
|c=0
|m=67
|y=79
|k=12
|h=9
|s=79
|v=88
|тасвир=மருதாணி (HENNA).jpg
|андозаи_тасвир=150px
}}
'''Сурхи ҳиногӣ''' як сурхи дурахшонест моил ба [[Норинҷӣ|норинҷӣ]], ки дар [[Сӯзанӣ|сӯзаниҳои]] тоҷикони [[Нурато]] ва [[Бухоро]] ба кор мебурданд. Номи он аз [[ҳино]] гирифта шудааст, зеро ранги он ба сурхии ҳосилшуда аз ҳино монанд аст.&lt;ref&gt;{{cite book
 |last=Sukhareva
 |first=O. A.
 |title=Suzani: Central Asian Decorative Embroidery
 |trans-title=Сӯзанӣ: гулдӯзии ороишии Осиёи Миёна
 |place=Tashkent
 |publisher=IICAS; SMI-ASIA
 |year=2011
 |page=22
 |editor-last1=Mustafayev
 |editor-first1=Sh. M.
 |editor-last2=Khakimov
 |editor-first2=A. A.
 |others=Мушовири бадеӣ ва тақризгар: R. Q. Qayumov
}}&lt;/ref&gt;
{{Clear}}

===Лол===
{{Қуттии ранг
|ном=Лол
|hex=CB236B
|r=203
|g=35
|b=107
|c=0
|m=83
|y=47
|k=20
|h=334
|s=83
|v=80
|тасвир=Calcite-Spinel-dtn37a.jpg
|андозаи_тасвир=150px
}}
'''Сурхи лол''' ранги сурхи баста ва дурахшонест, ки номаш аз ранги санги қимматбаҳои [[Лаъл|лаъл]] (шакли арабишудаи лол) гирифта шудааст.&lt;ref&gt;{{Cite web
 |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/%D9%84%D8%B9%D9%84-3
 |title=لعل
 |website=واژه‌یاب
 |work=لغت‌نامه دهخدا
 |language=fa
 |access-date=28 августи 2026
}}&lt;/ref&gt; Ин ранг одатан сурхи каме [[Арғавонӣ|арғувонитоб]] буда, ба ранги баъзе навъҳои [[Ёқут|ёқут]] монанд аст.&lt;ref&gt;{{Cite web
 |url=https://www.gia.edu/spinel-quality-factor
 |title=Spinel Quality Factors
 |website=Gemological Institute of America
 |publisher=GIA
 |language=en
 |access-date=28 августи 2026
}}&lt;/ref&gt;
{{clear}}

===Рахш===
{{main|Рахш (ранг)}}
{{Қуттии ранг
|тасвир = Lusitano Hengst (132668445).jpeg
|ном = Рахш
|hex = 954535
|r = 149
|g = 69
|b = 53
|h = 10
|s = 64
|v = 58
|андозаи_тасвир=250px
}}
{{Clear}}

===Ақиқӣ===
{{main|Ақиқӣ}}
{{Қуттии ранг
|ном=Ақиқӣ
|hex=C21E56
|r=194
|g=30
|b=86
|c=0
|m=85
|y=56
|k=24
|h=340
|s=85
|v=76
|source=[[Pantone TPX]]&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt;
|isccname=Vivid red
}}
'''Сурхи ақиқӣ''' яке аз тобишҳои ранги сурх буда, ба гулобӣ майл мекунад. Номи он аз санги [[ақиқ]] гирифта шудааст, ки баъзе навъҳои он ранги сурх доранд.
{{Clear}}

===Гулгун===
{{Қуттии ранг
|ном=Гулгун
|hex=C21E56
|r=194
|g=30
|b=86
|c=0
|m=85
|y=56
|k=24
|h=340
|s=85
|v=76
|тасвир=A red rose with dewdrops 1.jpg
|андозаи_тасвир=150px
}}
'''Гулгун''' яке аз тобишҳои ранги сурх буда, ба гулобӣ майл мекунад. Номи он аз калимаи «гул» гирифта шуда, ба ранги гулҳои сурх ишора мекунад.
{{Clear}}

==Адабиёт==
{{reflist}}
{{Тобишҳои сурх}}
{{Гурӯҳбандии рангҳо}}</text>
      <sha1>tiwbb0ne3am8c3s3ad75kcvposl8jx6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1492847</id>
      <parentid>1492846</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T02:20:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>/* Гулгун */</comment>
      <origin>1492847</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12709" sha1="8rf5iiq1sz82npo2385iw2b9uwk7akt" xml:space="preserve">{{Қуттии ранг
| ном=Сурх
| тасвир=Shades of Red.svg
| hex=FF0000
| дарозии мавҷ=~630–740&lt;ref&gt;Thomas J. Bruno, Paris D. N. Svoronos. ''CRC Handbook of Fundamental Spectroscopic Correlation Charts.'' CRC Press, 2005.&lt;br /&gt;[http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/vision/specol.html#c1 Color&lt;/ref&gt;
| басомад=~480–405
}}
'''Ранги сурх''' вобаста ба серрангӣ ва [[Равшанӣ|равшанӣ]] метавонад тобишҳои гуногун дошта бошад. Бо омехтани [[Сафед|сафед]] [[Сурх|сурх]] равшантар ва бо омехтани [[Сиёҳ|сиёҳ]] тиратар мешавад.

Дар [[Забони тоҷикӣ|забони тоҷикӣ]] тобишҳои ранг дар [[Гӯйиш|гӯйишҳои]] ноҳияҳои гуногун ба тарзҳои мухталиф ифода мешаванд. Масалан, тобиши аз сурхи холис равшантарро чунин меноманд:
* сурхи '''рӯшан''' ([[Ноҳияи Ашт|Ашт]], [[Исфара]])&lt;ref name=&quot;pitfi&quot;&gt;{{cite journal
 |title=Паёмномаи фарҳанг
 |publisher=Пажӯҳишгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон
 |year=2020
 |issue=1 (49)
 |page=7
 |url =https://www.pitfi.tj/sites/default/files/payomnomai_farhang/payomnomai_farhang_2020_01.pdf
}}&lt;/ref&gt;
* сурхи '''сафедхеста''' ([[Панҷ (шаҳрак)|Панҷ]])&lt;ref name=&quot;pitfi&quot; /&gt;
* сурхи '''паст''' ([[Хуҷанд]], [[Истаравшан]])
* сурхи '''беранг''' ([[Леваканд|Левакант]])&lt;ref name=&quot;pitfi&quot; /&gt;

Тобиши аз сурхи асосӣ тиратарро чунин меноманд:
* сурхи '''баланд''' ([[Исфара]], [[Хуҷанд]], [[Истаравшан]], [[Самарқанд]])&lt;ref name=&quot;pitfi&quot; /&gt;
* сурхи '''банур''' ([[Ноҳияи Ашт|Ашт]])&lt;ref name=&quot;pitfi&quot; /&gt;
* сурхи '''сияҳдуқ''' ([[Восеъ]], [[Кӯлоб]], [[Панҷ (шаҳрак)|Панҷ]])&lt;ref name=&quot;pitfi&quot; /&gt;
* сурхи '''сиёҳдиқ''' ([[Леваканд|Левакант]])&lt;ref name=&quot;pitfi&quot; /&gt;
* сурхи '''баста''' ([[Истаравшан]])
* сурхи '''сияҳлош''' ([[Панҷ (шаҳрак)|Панҷ]])&lt;ref name=&quot;pitfi&quot; /&gt;
* сурхи '''сиёҳхеста''' ([[Қубодиён]], [[Тоҷикобод]])&lt;ref name=&quot;pitfi&quot; /&gt;

==Дар системаҳои рангӣ==

===Сурх (RGB)===
{{Қуттии ранг
|ном=Сурх (RGB)
|тасвир=Synthese+.svg
|андозаи_тасвир=200px
|hex=FF0000
|r=255
|g=0
|b=0
|c=0
|m=100
|y=100
|k=0
|h=0
|s=100
|v=100
}}
'''Сурхи [[Модели рангии RGB|модели RGB]]''' ин дурахшонтарин ранги сурхест, ки [[монитори компютер]] намоиш дода метавонад. Ин ранг ба сурхи норинҷитоби [[ранги спектрӣ]] наздик мебошад. Сурх ('''R''' - red) дар модели рангии RGB дар баробари [[сабз]] ('''G''' - green) ва [[кабуд]] ('''B''' - blue) яке аз се [[ранги асосӣ|ранги асосии]] [[Нур|нур]] ба шумор меравад.&lt;ref name=&quot;css3-color&quot;&gt;[https://www.w3.org/TR/css3-color/#html4 W3C TR CSS3 Color Module, HTML4 color keywords]. W3C. (майи 2003). 16 сентябри 2008 санҷида шуд.&lt;/ref&gt;
{{Clear}}

===Сурх (CMYK)===
{{Қуттии ранг
|ном=Сурх (CMYK)
|тасвир=SubtractiveColor.svg
|андозаи_тасвир=200px
|hex=ED1B24
|r=237
|g=27
|b=36
|c=0
|m=89
|y=85
|k=7
|h=357
|s=89
|v=93
}}
'''Сурхи [[Модели рангии CMYK|модели CMYK]]''' ранги сурхест, ки дар чоп бо омехтани миқдори баробари [[Арғавонӣ|арғавонӣ]] ва [[Зард|зард]] ҳосил мешавад. Ин ранг ба [[Тобишҳои сурх#Сурх (RGB)|сурхи равшани экран]] монанд аст, вале дурахши камтар дорад.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20070310213952/http://www.tintbook.com/ CMYK]&lt;/ref&gt;
{{Clear}}

===Сурх (Crayola)===
{{Қуттии ранг
|ном=Сурх (Crayola)
|hex=ED0A3F
|r=237
|g=10
|b=63
|c=0
|m=96
|y=73
|k=7
|h=346
|s=96
|v=93
|тасвир=Crayola-Red.jpg
|андозаи_тасвир=200px
}}
Ин ранг ранги '''сурхи''' [[Қалами ранга|қаламҳои рангаи]] [[Crayola]] мебошад.
{{Clear}}

===Сурх (Pantone)===
{{Қуттии ранг
|hex=ED2839
|ном=Сурх (Pantone)
|тасвир = Paroc Red Pantone 185.svg
|r=237
|g=40
|b=57
|c=0
|m=83
|y=76
|k=7
|h=355
|s=83
|v=93
}}
'''Сурхи [[Pantone]]''' ин рангест аз рӯйхати рангҳои Pantone Textile Paper eXtended (TPX), ки бо рақами 032M — Red сабт шудааст.&lt;ref name=&quot;Pantone TPX&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.pantone.com/pages/pantone/colorfinder.aspx |title=Pantone TPX |accessdate=2026-08-29 |archivedate=2015-09-10 |archiveurl=http://webarchive.loc.gov/all/20150910082906/http://www.pantone.com/pages/pantone/colorfinder.aspx }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Type the word &quot;Red&quot; into the indicated window on the Pantone Color Finder and the color will appear.&lt;/ref&gt;
{{Clear}}

==Гуногунии ранги сурх==
Ранги сурхро метавон ҳамчун номи умумии як гурӯҳи рангҳо донист, ки тобишҳои гуногунро дар бар мегирад. Одамон аз қадим пай бурдаанд, ки ҳамаи сурхҳо яксон нестанд ва ба бисёр тобишҳои сурх номҳои хосро додаанд.

===Қирмизӣ===
{{Main article|Қирмизӣ}}
{{Қуттии ранг
|ном=Қирмизӣ
|тасвир=Maple Leaf Red Ground 2000px.jpg
|hex=DC143C
|r=220
|g=20
|b=60
|c=0
|m=91
|y=73
|k=14
|h=348
|s=91
|v=86
|андозаи_тасвир=150px
}}
'''Қирмизӣ''' ранги сурхи баста ва тираест, ки каме [[Кабуд|кабуд]] ё [[Бунафш|бунафш]] дорад ва аз ин сабаб андаке ба [[Сафсар|сафсар]] моил мешавад. Дар чархи рангҳои [[Модели рангии RGB|RGB]] он байни ранги [[гулобӣ (ранг)|гулобию]] сурх ва дар чархи рангҳои [[RYB]] байни [[Арғавонӣ|арғавонӣ]] ва сурх ҷойгир аст.
{{Clear}}

===Лолагӣ===
{{Қуттии ранг
|ном=Лолагӣ
|hex=DC343B
|r=255
|g=49
|b=38
|c=0
|m=81
|y=85
|k=0
|h=3
|s=85
|v=100
|тасвир=Red poppies vertical.jpg
|андозаи_тасвир=200px
}}
'''Сурхи лолагӣ''' дар Ҳисор, Норак, Левакант ба кор бурда мешавад.&lt;ref name=&quot;pitfi&quot; /&gt;
{{Clear}}

===Гулнорӣ===
{{Қуттии ранг
|ном=Гулнорӣ
|hex=FF6347
|r=255
|g=99
|b=71
|c=0
|m=61
|y=72
|k=0
|h=9
|s=72
|v=100
|тасвир=Granatapfelblüte 3.jpg
|андозаи_тасвир=250px
}}
'''Сурхи гулнориро''' ҳунармандони [[Тоҷикобод]] дар ороиш ва гулдӯзӣ ба кор мебаранд. Номи ин ранг аз ранги гули [[Анор|анор]] гирифта шуда, ба сурхи равшани [[Норинҷӣ|норинҷитоб]] майл мекунад.&lt;ref name=&quot;pitfi&quot; /&gt;
{{Clear}}

===Ҳиногӣ===
{{Қуттии ранг
|ном=Ҳиногӣ
|hex=E04A2F
|r=224
|g=74
|b=47
|c=0
|m=67
|y=79
|k=12
|h=9
|s=79
|v=88
|тасвир=மருதாணி (HENNA).jpg
|андозаи_тасвир=150px
}}
'''Сурхи ҳиногӣ''' як сурхи дурахшонест моил ба [[Норинҷӣ|норинҷӣ]], ки дар [[Сӯзанӣ|сӯзаниҳои]] тоҷикони [[Нурато]] ва [[Бухоро]] ба кор мебурданд. Номи он аз [[ҳино]] гирифта шудааст, зеро ранги он ба сурхии ҳосилшуда аз ҳино монанд аст.&lt;ref&gt;{{cite book
 |last=Sukhareva
 |first=O. A.
 |title=Suzani: Central Asian Decorative Embroidery
 |trans-title=Сӯзанӣ: гулдӯзии ороишии Осиёи Миёна
 |place=Tashkent
 |publisher=IICAS; SMI-ASIA
 |year=2011
 |page=22
 |editor-last1=Mustafayev
 |editor-first1=Sh. M.
 |editor-last2=Khakimov
 |editor-first2=A. A.
 |others=Мушовири бадеӣ ва тақризгар: R. Q. Qayumov
}}&lt;/ref&gt;
{{Clear}}

===Лол===
{{Қуттии ранг
|ном=Лол
|hex=CB236B
|r=203
|g=35
|b=107
|c=0
|m=83
|y=47
|k=20
|h=334
|s=83
|v=80
|тасвир=Calcite-Spinel-dtn37a.jpg
|андозаи_тасвир=150px
}}
'''Сурхи лол''' ранги сурхи баста ва дурахшонест, ки номаш аз ранги санги қимматбаҳои [[Лаъл|лаъл]] (шакли арабишудаи лол) гирифта шудааст.&lt;ref&gt;{{Cite web
 |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/%D9%84%D8%B9%D9%84-3
 |title=لعل
 |website=واژه‌یاب
 |work=لغت‌نامه دهخدا
 |language=fa
 |access-date=28 августи 2026
}}&lt;/ref&gt; Ин ранг одатан сурхи каме [[Арғавонӣ|арғувонитоб]] буда, ба ранги баъзе навъҳои [[Ёқут|ёқут]] монанд аст.&lt;ref&gt;{{Cite web
 |url=https://www.gia.edu/spinel-quality-factor
 |title=Spinel Quality Factors
 |website=Gemological Institute of America
 |publisher=GIA
 |language=en
 |access-date=28 августи 2026
}}&lt;/ref&gt;
{{clear}}

===Рахш===
{{main|Рахш (ранг)}}
{{Қуттии ранг
|тасвир = Lusitano Hengst (132668445).jpeg
|ном = Рахш
|hex = 954535
|r = 149
|g = 69
|b = 53
|h = 10
|s = 64
|v = 58
|андозаи_тасвир=250px
}}
{{Clear}}

===Ақиқӣ===
{{main|Ақиқӣ}}
{{Қуттии ранг
|ном=Ақиқӣ
|hex=C21E56
|r=194
|g=30
|b=86
|c=0
|m=85
|y=56
|k=24
|h=340
|s=85
|v=76
|source=[[Pantone TPX]]&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt;
|isccname=Vivid red
}}
'''Сурхи ақиқӣ''' яке аз тобишҳои ранги сурх буда, ба гулобӣ майл мекунад. Номи он аз санги [[ақиқ]] гирифта шудааст, ки баъзе навъҳои он ранги сурх доранд.
{{Clear}}


===Гулгун===
{{Қуттии ранг
|ном=Гулгун
|hex=C21E56
|r=194
|g=30
|b=86
|c=0
|m=85
|y=56
|k=24
|h=340
|s=85
|v=76
|тасвир=A red rose with dewdrops 1.jpg
|андозаи_тасвир=200px
}}
'''Гулгун''' яке аз тобишҳои ранги сурх буда, ба ранги гулбаргҳои [[садбарг]] монанд аст.&lt;ref name=&quot;FarhangiGulgun&quot;&gt;{{cite book
 |title=Фарҳанги тафсирии забони тоҷикӣ
 |volume=1
 |editor=Сайфиддин Назарзода
 |publisher=Институти забон ва адабиёти ба номи Абӯабдулло Рӯдакӣ
 |place=Душанбе
 |year=2018
 |page=350
 |url=https://www.izar.tj/sites/default/files/field/jurnal/farkhangi_tafsirii_zaboni_tochiki_childi_1_dushanbe_-_2018.pdf
 |language=tg
}}&lt;/ref&gt; Дар адабиёти классикии тоҷик ин вожа барои тасвири чеҳраи сурхтоб ва шароби сурх истифода мешуд. Масалан, «чеҳраи гулгун» ба рӯйи сурхтоб ва «бодаи гулгун» ба шароби сурх ишора мекунад.&lt;ref name=&quot;FarhangiGulgun&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;MirzoevGul&quot;&gt;{{cite journal
 |last1=Мирзоев
 |first1=Сайфиддин
 |last2=Умарова
 |first2=Фирӯза
 |title=Фитоними гул ва нақши он дар сохтани калимаҳои мураккаб: дар пояи маводи достони «Юсуф ва Зулайхо»-и Абдураҳмони Ҷомӣ
 |journal=Суханшиносӣ
 |year=2024
 |issue=1 (45)
 |page=111
 |url=https://sukhanshinosi.iza.tj/sites/default/files/Book-sukhanshinosi/2024/sukhan_n1_2023.pdf
 |language=tg
}}&lt;/ref&gt;

Аз ин вожа калимаи «гулгуна» пайдо шудааст, ки яке аз маъноҳои он сурхиест, ки барои ороиши рухсора истифода мешавад.&lt;ref name=&quot;FarhangiGulgun&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;MirzoevGul&quot;/&gt;
{{Clear}}

==Адабиёт==
{{reflist}}
{{Тобишҳои сурх}}
{{Гурӯҳбандии рангҳо}}</text>
      <sha1>8rf5iiq1sz82npo2385iw2b9uwk7akt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1492848</id>
      <parentid>1492847</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T02:48:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>/* Гулгун */</comment>
      <origin>1492848</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12664" sha1="qqbf5bxmw0e0s8c4a0me65a9hrw12nu" xml:space="preserve">{{Қуттии ранг
| ном=Сурх
| тасвир=Shades of Red.svg
| hex=FF0000
| дарозии мавҷ=~630–740&lt;ref&gt;Thomas J. Bruno, Paris D. N. Svoronos. ''CRC Handbook of Fundamental Spectroscopic Correlation Charts.'' CRC Press, 2005.&lt;br /&gt;[http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/vision/specol.html#c1 Color&lt;/ref&gt;
| басомад=~480–405
}}
'''Ранги сурх''' вобаста ба серрангӣ ва [[Равшанӣ|равшанӣ]] метавонад тобишҳои гуногун дошта бошад. Бо омехтани [[Сафед|сафед]] [[Сурх|сурх]] равшантар ва бо омехтани [[Сиёҳ|сиёҳ]] тиратар мешавад.

Дар [[Забони тоҷикӣ|забони тоҷикӣ]] тобишҳои ранг дар [[Гӯйиш|гӯйишҳои]] ноҳияҳои гуногун ба тарзҳои мухталиф ифода мешаванд. Масалан, тобиши аз сурхи холис равшантарро чунин меноманд:
* сурхи '''рӯшан''' ([[Ноҳияи Ашт|Ашт]], [[Исфара]])&lt;ref name=&quot;pitfi&quot;&gt;{{cite journal
 |title=Паёмномаи фарҳанг
 |publisher=Пажӯҳишгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон
 |year=2020
 |issue=1 (49)
 |page=7
 |url =https://www.pitfi.tj/sites/default/files/payomnomai_farhang/payomnomai_farhang_2020_01.pdf
}}&lt;/ref&gt;
* сурхи '''сафедхеста''' ([[Панҷ (шаҳрак)|Панҷ]])&lt;ref name=&quot;pitfi&quot; /&gt;
* сурхи '''паст''' ([[Хуҷанд]], [[Истаравшан]])
* сурхи '''беранг''' ([[Леваканд|Левакант]])&lt;ref name=&quot;pitfi&quot; /&gt;

Тобиши аз сурхи асосӣ тиратарро чунин меноманд:
* сурхи '''баланд''' ([[Исфара]], [[Хуҷанд]], [[Истаравшан]], [[Самарқанд]])&lt;ref name=&quot;pitfi&quot; /&gt;
* сурхи '''банур''' ([[Ноҳияи Ашт|Ашт]])&lt;ref name=&quot;pitfi&quot; /&gt;
* сурхи '''сияҳдуқ''' ([[Восеъ]], [[Кӯлоб]], [[Панҷ (шаҳрак)|Панҷ]])&lt;ref name=&quot;pitfi&quot; /&gt;
* сурхи '''сиёҳдиқ''' ([[Леваканд|Левакант]])&lt;ref name=&quot;pitfi&quot; /&gt;
* сурхи '''баста''' ([[Истаравшан]])
* сурхи '''сияҳлош''' ([[Панҷ (шаҳрак)|Панҷ]])&lt;ref name=&quot;pitfi&quot; /&gt;
* сурхи '''сиёҳхеста''' ([[Қубодиён]], [[Тоҷикобод]])&lt;ref name=&quot;pitfi&quot; /&gt;

==Дар системаҳои рангӣ==

===Сурх (RGB)===
{{Қуттии ранг
|ном=Сурх (RGB)
|тасвир=Synthese+.svg
|андозаи_тасвир=200px
|hex=FF0000
|r=255
|g=0
|b=0
|c=0
|m=100
|y=100
|k=0
|h=0
|s=100
|v=100
}}
'''Сурхи [[Модели рангии RGB|модели RGB]]''' ин дурахшонтарин ранги сурхест, ки [[монитори компютер]] намоиш дода метавонад. Ин ранг ба сурхи норинҷитоби [[ранги спектрӣ]] наздик мебошад. Сурх ('''R''' - red) дар модели рангии RGB дар баробари [[сабз]] ('''G''' - green) ва [[кабуд]] ('''B''' - blue) яке аз се [[ранги асосӣ|ранги асосии]] [[Нур|нур]] ба шумор меравад.&lt;ref name=&quot;css3-color&quot;&gt;[https://www.w3.org/TR/css3-color/#html4 W3C TR CSS3 Color Module, HTML4 color keywords]. W3C. (майи 2003). 16 сентябри 2008 санҷида шуд.&lt;/ref&gt;
{{Clear}}

===Сурх (CMYK)===
{{Қуттии ранг
|ном=Сурх (CMYK)
|тасвир=SubtractiveColor.svg
|андозаи_тасвир=200px
|hex=ED1B24
|r=237
|g=27
|b=36
|c=0
|m=89
|y=85
|k=7
|h=357
|s=89
|v=93
}}
'''Сурхи [[Модели рангии CMYK|модели CMYK]]''' ранги сурхест, ки дар чоп бо омехтани миқдори баробари [[Арғавонӣ|арғавонӣ]] ва [[Зард|зард]] ҳосил мешавад. Ин ранг ба [[Тобишҳои сурх#Сурх (RGB)|сурхи равшани экран]] монанд аст, вале дурахши камтар дорад.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20070310213952/http://www.tintbook.com/ CMYK]&lt;/ref&gt;
{{Clear}}

===Сурх (Crayola)===
{{Қуттии ранг
|ном=Сурх (Crayola)
|hex=ED0A3F
|r=237
|g=10
|b=63
|c=0
|m=96
|y=73
|k=7
|h=346
|s=96
|v=93
|тасвир=Crayola-Red.jpg
|андозаи_тасвир=200px
}}
Ин ранг ранги '''сурхи''' [[Қалами ранга|қаламҳои рангаи]] [[Crayola]] мебошад.
{{Clear}}

===Сурх (Pantone)===
{{Қуттии ранг
|hex=ED2839
|ном=Сурх (Pantone)
|тасвир = Paroc Red Pantone 185.svg
|r=237
|g=40
|b=57
|c=0
|m=83
|y=76
|k=7
|h=355
|s=83
|v=93
}}
'''Сурхи [[Pantone]]''' ин рангест аз рӯйхати рангҳои Pantone Textile Paper eXtended (TPX), ки бо рақами 032M — Red сабт шудааст.&lt;ref name=&quot;Pantone TPX&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.pantone.com/pages/pantone/colorfinder.aspx |title=Pantone TPX |accessdate=2026-08-29 |archivedate=2015-09-10 |archiveurl=http://webarchive.loc.gov/all/20150910082906/http://www.pantone.com/pages/pantone/colorfinder.aspx }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Type the word &quot;Red&quot; into the indicated window on the Pantone Color Finder and the color will appear.&lt;/ref&gt;
{{Clear}}

==Гуногунии ранги сурх==
Ранги сурхро метавон ҳамчун номи умумии як гурӯҳи рангҳо донист, ки тобишҳои гуногунро дар бар мегирад. Одамон аз қадим пай бурдаанд, ки ҳамаи сурхҳо яксон нестанд ва ба бисёр тобишҳои сурх номҳои хосро додаанд.

===Қирмизӣ===
{{Main article|Қирмизӣ}}
{{Қуттии ранг
|ном=Қирмизӣ
|тасвир=Maple Leaf Red Ground 2000px.jpg
|hex=DC143C
|r=220
|g=20
|b=60
|c=0
|m=91
|y=73
|k=14
|h=348
|s=91
|v=86
|андозаи_тасвир=150px
}}
'''Қирмизӣ''' ранги сурхи баста ва тираест, ки каме [[Кабуд|кабуд]] ё [[Бунафш|бунафш]] дорад ва аз ин сабаб андаке ба [[Сафсар|сафсар]] моил мешавад. Дар чархи рангҳои [[Модели рангии RGB|RGB]] он байни ранги [[гулобӣ (ранг)|гулобию]] сурх ва дар чархи рангҳои [[RYB]] байни [[Арғавонӣ|арғавонӣ]] ва сурх ҷойгир аст.
{{Clear}}

===Лолагӣ===
{{Қуттии ранг
|ном=Лолагӣ
|hex=DC343B
|r=255
|g=49
|b=38
|c=0
|m=81
|y=85
|k=0
|h=3
|s=85
|v=100
|тасвир=Red poppies vertical.jpg
|андозаи_тасвир=200px
}}
'''Сурхи лолагӣ''' дар Ҳисор, Норак, Левакант ба кор бурда мешавад.&lt;ref name=&quot;pitfi&quot; /&gt;
{{Clear}}

===Гулнорӣ===
{{Қуттии ранг
|ном=Гулнорӣ
|hex=FF6347
|r=255
|g=99
|b=71
|c=0
|m=61
|y=72
|k=0
|h=9
|s=72
|v=100
|тасвир=Granatapfelblüte 3.jpg
|андозаи_тасвир=250px
}}
'''Сурхи гулнориро''' ҳунармандони [[Тоҷикобод]] дар ороиш ва гулдӯзӣ ба кор мебаранд. Номи ин ранг аз ранги гули [[Анор|анор]] гирифта шуда, ба сурхи равшани [[Норинҷӣ|норинҷитоб]] майл мекунад.&lt;ref name=&quot;pitfi&quot; /&gt;
{{Clear}}

===Ҳиногӣ===
{{Қуттии ранг
|ном=Ҳиногӣ
|hex=E04A2F
|r=224
|g=74
|b=47
|c=0
|m=67
|y=79
|k=12
|h=9
|s=79
|v=88
|тасвир=மருதாணி (HENNA).jpg
|андозаи_тасвир=150px
}}
'''Сурхи ҳиногӣ''' як сурхи дурахшонест моил ба [[Норинҷӣ|норинҷӣ]], ки дар [[Сӯзанӣ|сӯзаниҳои]] тоҷикони [[Нурато]] ва [[Бухоро]] ба кор мебурданд. Номи он аз [[ҳино]] гирифта шудааст, зеро ранги он ба сурхии ҳосилшуда аз ҳино монанд аст.&lt;ref&gt;{{cite book
 |last=Sukhareva
 |first=O. A.
 |title=Suzani: Central Asian Decorative Embroidery
 |trans-title=Сӯзанӣ: гулдӯзии ороишии Осиёи Миёна
 |place=Tashkent
 |publisher=IICAS; SMI-ASIA
 |year=2011
 |page=22
 |editor-last1=Mustafayev
 |editor-first1=Sh. M.
 |editor-last2=Khakimov
 |editor-first2=A. A.
 |others=Мушовири бадеӣ ва тақризгар: R. Q. Qayumov
}}&lt;/ref&gt;
{{Clear}}

===Лол===
{{Қуттии ранг
|ном=Лол
|hex=CB236B
|r=203
|g=35
|b=107
|c=0
|m=83
|y=47
|k=20
|h=334
|s=83
|v=80
|тасвир=Calcite-Spinel-dtn37a.jpg
|андозаи_тасвир=150px
}}
'''Сурхи лол''' ранги сурхи баста ва дурахшонест, ки номаш аз ранги санги қимматбаҳои [[Лаъл|лаъл]] (шакли арабишудаи лол) гирифта шудааст.&lt;ref&gt;{{Cite web
 |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/%D9%84%D8%B9%D9%84-3
 |title=لعل
 |website=واژه‌یاب
 |work=لغت‌نامه دهخدا
 |language=fa
 |access-date=28 августи 2026
}}&lt;/ref&gt; Ин ранг одатан сурхи каме [[Арғавонӣ|арғувонитоб]] буда, ба ранги баъзе навъҳои [[Ёқут|ёқут]] монанд аст.&lt;ref&gt;{{Cite web
 |url=https://www.gia.edu/spinel-quality-factor
 |title=Spinel Quality Factors
 |website=Gemological Institute of America
 |publisher=GIA
 |language=en
 |access-date=28 августи 2026
}}&lt;/ref&gt;
{{clear}}

===Рахш===
{{main|Рахш (ранг)}}
{{Қуттии ранг
|тасвир = Lusitano Hengst (132668445).jpeg
|ном = Рахш
|hex = 954535
|r = 149
|g = 69
|b = 53
|h = 10
|s = 64
|v = 58
|андозаи_тасвир=250px
}}
{{Clear}}

===Ақиқӣ===
{{main|Ақиқӣ}}
{{Қуттии ранг
|ном=Ақиқӣ
|hex=C21E56
|r=194
|g=30
|b=86
|c=0
|m=85
|y=56
|k=24
|h=340
|s=85
|v=76
|source=[[Pantone TPX]]&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt;
|isccname=Vivid red
}}
'''Сурхи ақиқӣ''' яке аз тобишҳои ранги сурх буда, ба гулобӣ майл мекунад. Номи он аз санги [[ақиқ]] гирифта шудааст, ки баъзе навъҳои он ранги сурх доранд.
{{Clear}}


===Гулгун===
{{Қуттии ранг
|ном=Гулгун
|hex=C21E56
|r=194
|g=30
|b=86
|c=0
|m=85
|y=56
|k=24
|h=340
|s=85
|v=76
|тасвир=A red rose with dewdrops 1.jpg
|андозаи_тасвир=200px
}}
'''Гулгун''' яке аз тобишҳои ранги сурх буда, ба ранги гули [[садбарг]] монанд аст.&lt;ref name=&quot;FarhangiGulgun&quot;&gt;{{cite book
 |title=Фарҳанги тафсирии забони тоҷикӣ
 |volume=1
 |editor=Сайфиддин Назарзода
 |publisher=Институти забон ва адабиёти ба номи Абӯабдулло Рӯдакӣ
 |place=Душанбе
 |year=2018
 |page=350
 |url=https://www.izar.tj/sites/default/files/field/jurnal/farkhangi_tafsirii_zaboni_tochiki_childi_1_dushanbe_-_2018.pdf
 |language=tg
}}&lt;/ref&gt; Дар адабиёти тоҷик ин калима барои тасвири рӯйи сурхтоб ва шароби сурх низ истифода мешавад. Масалан, «чеҳраи гулгун» ба рӯйи сурхтоб ва «бодаи гулгун» ба шароби сурх гуфта мешавад.&lt;ref name=&quot;FarhangiGulgun&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;MirzoevGul&quot;&gt;{{cite journal
 |last1=Мирзоев
 |first1=Сайфиддин
 |last2=Умарова
 |first2=Фирӯза
 |title=Фитоними гул ва нақши он дар сохтани калимаҳои мураккаб: дар пояи маводи достони «Юсуф ва Зулайхо»-и Абдураҳмони Ҷомӣ
 |journal=Суханшиносӣ
 |year=2024
 |issue=1 (45)
 |page=111
 |url=https://sukhanshinosi.iza.tj/sites/default/files/Book-sukhanshinosi/2024/sukhan_n1_2023.pdf
 |language=tg
}}&lt;/ref&gt;

Калимаи «гулгуна» низ аз ҳамин вожа гирифта шуда, ба сурхие гуфта мешавад, ки барои ороиши рухсора истифода мешавад.&lt;ref name=&quot;FarhangiGulgun&quot;/&gt;
{{Clear}}

==Адабиёт==
{{reflist}}
{{Тобишҳои сурх}}
{{Гурӯҳбандии рангҳо}}</text>
      <sha1>qqbf5bxmw0e0s8c4a0me65a9hrw12nu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1492850</id>
      <parentid>1492848</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T02:49:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>/* Гулгун */</comment>
      <origin>1492850</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12664" sha1="f9dmd1idjciaju3fbelmqbzsn6qdjay" xml:space="preserve">{{Қуттии ранг
| ном=Сурх
| тасвир=Shades of Red.svg
| hex=FF0000
| дарозии мавҷ=~630–740&lt;ref&gt;Thomas J. Bruno, Paris D. N. Svoronos. ''CRC Handbook of Fundamental Spectroscopic Correlation Charts.'' CRC Press, 2005.&lt;br /&gt;[http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/vision/specol.html#c1 Color&lt;/ref&gt;
| басомад=~480–405
}}
'''Ранги сурх''' вобаста ба серрангӣ ва [[Равшанӣ|равшанӣ]] метавонад тобишҳои гуногун дошта бошад. Бо омехтани [[Сафед|сафед]] [[Сурх|сурх]] равшантар ва бо омехтани [[Сиёҳ|сиёҳ]] тиратар мешавад.

Дар [[Забони тоҷикӣ|забони тоҷикӣ]] тобишҳои ранг дар [[Гӯйиш|гӯйишҳои]] ноҳияҳои гуногун ба тарзҳои мухталиф ифода мешаванд. Масалан, тобиши аз сурхи холис равшантарро чунин меноманд:
* сурхи '''рӯшан''' ([[Ноҳияи Ашт|Ашт]], [[Исфара]])&lt;ref name=&quot;pitfi&quot;&gt;{{cite journal
 |title=Паёмномаи фарҳанг
 |publisher=Пажӯҳишгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон
 |year=2020
 |issue=1 (49)
 |page=7
 |url =https://www.pitfi.tj/sites/default/files/payomnomai_farhang/payomnomai_farhang_2020_01.pdf
}}&lt;/ref&gt;
* сурхи '''сафедхеста''' ([[Панҷ (шаҳрак)|Панҷ]])&lt;ref name=&quot;pitfi&quot; /&gt;
* сурхи '''паст''' ([[Хуҷанд]], [[Истаравшан]])
* сурхи '''беранг''' ([[Леваканд|Левакант]])&lt;ref name=&quot;pitfi&quot; /&gt;

Тобиши аз сурхи асосӣ тиратарро чунин меноманд:
* сурхи '''баланд''' ([[Исфара]], [[Хуҷанд]], [[Истаравшан]], [[Самарқанд]])&lt;ref name=&quot;pitfi&quot; /&gt;
* сурхи '''банур''' ([[Ноҳияи Ашт|Ашт]])&lt;ref name=&quot;pitfi&quot; /&gt;
* сурхи '''сияҳдуқ''' ([[Восеъ]], [[Кӯлоб]], [[Панҷ (шаҳрак)|Панҷ]])&lt;ref name=&quot;pitfi&quot; /&gt;
* сурхи '''сиёҳдиқ''' ([[Леваканд|Левакант]])&lt;ref name=&quot;pitfi&quot; /&gt;
* сурхи '''баста''' ([[Истаравшан]])
* сурхи '''сияҳлош''' ([[Панҷ (шаҳрак)|Панҷ]])&lt;ref name=&quot;pitfi&quot; /&gt;
* сурхи '''сиёҳхеста''' ([[Қубодиён]], [[Тоҷикобод]])&lt;ref name=&quot;pitfi&quot; /&gt;

==Дар системаҳои рангӣ==

===Сурх (RGB)===
{{Қуттии ранг
|ном=Сурх (RGB)
|тасвир=Synthese+.svg
|андозаи_тасвир=200px
|hex=FF0000
|r=255
|g=0
|b=0
|c=0
|m=100
|y=100
|k=0
|h=0
|s=100
|v=100
}}
'''Сурхи [[Модели рангии RGB|модели RGB]]''' ин дурахшонтарин ранги сурхест, ки [[монитори компютер]] намоиш дода метавонад. Ин ранг ба сурхи норинҷитоби [[ранги спектрӣ]] наздик мебошад. Сурх ('''R''' - red) дар модели рангии RGB дар баробари [[сабз]] ('''G''' - green) ва [[кабуд]] ('''B''' - blue) яке аз се [[ранги асосӣ|ранги асосии]] [[Нур|нур]] ба шумор меравад.&lt;ref name=&quot;css3-color&quot;&gt;[https://www.w3.org/TR/css3-color/#html4 W3C TR CSS3 Color Module, HTML4 color keywords]. W3C. (майи 2003). 16 сентябри 2008 санҷида шуд.&lt;/ref&gt;
{{Clear}}

===Сурх (CMYK)===
{{Қуттии ранг
|ном=Сурх (CMYK)
|тасвир=SubtractiveColor.svg
|андозаи_тасвир=200px
|hex=ED1B24
|r=237
|g=27
|b=36
|c=0
|m=89
|y=85
|k=7
|h=357
|s=89
|v=93
}}
'''Сурхи [[Модели рангии CMYK|модели CMYK]]''' ранги сурхест, ки дар чоп бо омехтани миқдори баробари [[Арғавонӣ|арғавонӣ]] ва [[Зард|зард]] ҳосил мешавад. Ин ранг ба [[Тобишҳои сурх#Сурх (RGB)|сурхи равшани экран]] монанд аст, вале дурахши камтар дорад.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20070310213952/http://www.tintbook.com/ CMYK]&lt;/ref&gt;
{{Clear}}

===Сурх (Crayola)===
{{Қуттии ранг
|ном=Сурх (Crayola)
|hex=ED0A3F
|r=237
|g=10
|b=63
|c=0
|m=96
|y=73
|k=7
|h=346
|s=96
|v=93
|тасвир=Crayola-Red.jpg
|андозаи_тасвир=200px
}}
Ин ранг ранги '''сурхи''' [[Қалами ранга|қаламҳои рангаи]] [[Crayola]] мебошад.
{{Clear}}

===Сурх (Pantone)===
{{Қуттии ранг
|hex=ED2839
|ном=Сурх (Pantone)
|тасвир = Paroc Red Pantone 185.svg
|r=237
|g=40
|b=57
|c=0
|m=83
|y=76
|k=7
|h=355
|s=83
|v=93
}}
'''Сурхи [[Pantone]]''' ин рангест аз рӯйхати рангҳои Pantone Textile Paper eXtended (TPX), ки бо рақами 032M — Red сабт шудааст.&lt;ref name=&quot;Pantone TPX&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.pantone.com/pages/pantone/colorfinder.aspx |title=Pantone TPX |accessdate=2026-08-29 |archivedate=2015-09-10 |archiveurl=http://webarchive.loc.gov/all/20150910082906/http://www.pantone.com/pages/pantone/colorfinder.aspx }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Type the word &quot;Red&quot; into the indicated window on the Pantone Color Finder and the color will appear.&lt;/ref&gt;
{{Clear}}

==Гуногунии ранги сурх==
Ранги сурхро метавон ҳамчун номи умумии як гурӯҳи рангҳо донист, ки тобишҳои гуногунро дар бар мегирад. Одамон аз қадим пай бурдаанд, ки ҳамаи сурхҳо яксон нестанд ва ба бисёр тобишҳои сурх номҳои хосро додаанд.

===Қирмизӣ===
{{Main article|Қирмизӣ}}
{{Қуттии ранг
|ном=Қирмизӣ
|тасвир=Maple Leaf Red Ground 2000px.jpg
|hex=DC143C
|r=220
|g=20
|b=60
|c=0
|m=91
|y=73
|k=14
|h=348
|s=91
|v=86
|андозаи_тасвир=150px
}}
'''Қирмизӣ''' ранги сурхи баста ва тираест, ки каме [[Кабуд|кабуд]] ё [[Бунафш|бунафш]] дорад ва аз ин сабаб андаке ба [[Сафсар|сафсар]] моил мешавад. Дар чархи рангҳои [[Модели рангии RGB|RGB]] он байни ранги [[гулобӣ (ранг)|гулобию]] сурх ва дар чархи рангҳои [[RYB]] байни [[Арғавонӣ|арғавонӣ]] ва сурх ҷойгир аст.
{{Clear}}

===Лолагӣ===
{{Қуттии ранг
|ном=Лолагӣ
|hex=DC343B
|r=255
|g=49
|b=38
|c=0
|m=81
|y=85
|k=0
|h=3
|s=85
|v=100
|тасвир=Red poppies vertical.jpg
|андозаи_тасвир=200px
}}
'''Сурхи лолагӣ''' дар Ҳисор, Норак, Левакант ба кор бурда мешавад.&lt;ref name=&quot;pitfi&quot; /&gt;
{{Clear}}

===Гулнорӣ===
{{Қуттии ранг
|ном=Гулнорӣ
|hex=FF6347
|r=255
|g=99
|b=71
|c=0
|m=61
|y=72
|k=0
|h=9
|s=72
|v=100
|тасвир=Granatapfelblüte 3.jpg
|андозаи_тасвир=250px
}}
'''Сурхи гулнориро''' ҳунармандони [[Тоҷикобод]] дар ороиш ва гулдӯзӣ ба кор мебаранд. Номи ин ранг аз ранги гули [[Анор|анор]] гирифта шуда, ба сурхи равшани [[Норинҷӣ|норинҷитоб]] майл мекунад.&lt;ref name=&quot;pitfi&quot; /&gt;
{{Clear}}

===Ҳиногӣ===
{{Қуттии ранг
|ном=Ҳиногӣ
|hex=E04A2F
|r=224
|g=74
|b=47
|c=0
|m=67
|y=79
|k=12
|h=9
|s=79
|v=88
|тасвир=மருதாணி (HENNA).jpg
|андозаи_тасвир=150px
}}
'''Сурхи ҳиногӣ''' як сурхи дурахшонест моил ба [[Норинҷӣ|норинҷӣ]], ки дар [[Сӯзанӣ|сӯзаниҳои]] тоҷикони [[Нурато]] ва [[Бухоро]] ба кор мебурданд. Номи он аз [[ҳино]] гирифта шудааст, зеро ранги он ба сурхии ҳосилшуда аз ҳино монанд аст.&lt;ref&gt;{{cite book
 |last=Sukhareva
 |first=O. A.
 |title=Suzani: Central Asian Decorative Embroidery
 |trans-title=Сӯзанӣ: гулдӯзии ороишии Осиёи Миёна
 |place=Tashkent
 |publisher=IICAS; SMI-ASIA
 |year=2011
 |page=22
 |editor-last1=Mustafayev
 |editor-first1=Sh. M.
 |editor-last2=Khakimov
 |editor-first2=A. A.
 |others=Мушовири бадеӣ ва тақризгар: R. Q. Qayumov
}}&lt;/ref&gt;
{{Clear}}

===Лол===
{{Қуттии ранг
|ном=Лол
|hex=CB236B
|r=203
|g=35
|b=107
|c=0
|m=83
|y=47
|k=20
|h=334
|s=83
|v=80
|тасвир=Calcite-Spinel-dtn37a.jpg
|андозаи_тасвир=150px
}}
'''Сурхи лол''' ранги сурхи баста ва дурахшонест, ки номаш аз ранги санги қимматбаҳои [[Лаъл|лаъл]] (шакли арабишудаи лол) гирифта шудааст.&lt;ref&gt;{{Cite web
 |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/%D9%84%D8%B9%D9%84-3
 |title=لعل
 |website=واژه‌یاب
 |work=لغت‌نامه دهخدا
 |language=fa
 |access-date=28 августи 2026
}}&lt;/ref&gt; Ин ранг одатан сурхи каме [[Арғавонӣ|арғувонитоб]] буда, ба ранги баъзе навъҳои [[Ёқут|ёқут]] монанд аст.&lt;ref&gt;{{Cite web
 |url=https://www.gia.edu/spinel-quality-factor
 |title=Spinel Quality Factors
 |website=Gemological Institute of America
 |publisher=GIA
 |language=en
 |access-date=28 августи 2026
}}&lt;/ref&gt;
{{clear}}

===Рахш===
{{main|Рахш (ранг)}}
{{Қуттии ранг
|тасвир = Lusitano Hengst (132668445).jpeg
|ном = Рахш
|hex = 954535
|r = 149
|g = 69
|b = 53
|h = 10
|s = 64
|v = 58
|андозаи_тасвир=250px
}}
{{Clear}}

===Ақиқӣ===
{{main|Ақиқӣ}}
{{Қуттии ранг
|ном=Ақиқӣ
|hex=C21E56
|r=194
|g=30
|b=86
|c=0
|m=85
|y=56
|k=24
|h=340
|s=85
|v=76
|source=[[Pantone TPX]]&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt;
|isccname=Vivid red
}}
'''Сурхи ақиқӣ''' яке аз тобишҳои ранги сурх буда, ба гулобӣ майл мекунад. Номи он аз санги [[ақиқ]] гирифта шудааст, ки баъзе навъҳои он ранги сурх доранд.
{{Clear}}


===Гулгун===
{{Қуттии ранг
|ном=Гулгун
|hex=C21E56
|r=194
|g=30
|b=86
|c=0
|m=85
|y=56
|k=24
|h=340
|s=85
|v=76
|тасвир=A red rose with dewdrops 1.jpg
|андозаи_тасвир=210px
}}
'''Гулгун''' яке аз тобишҳои ранги сурх буда, ба ранги гули [[садбарг]] монанд аст.&lt;ref name=&quot;FarhangiGulgun&quot;&gt;{{cite book
 |title=Фарҳанги тафсирии забони тоҷикӣ
 |volume=1
 |editor=Сайфиддин Назарзода
 |publisher=Институти забон ва адабиёти ба номи Абӯабдулло Рӯдакӣ
 |place=Душанбе
 |year=2018
 |page=350
 |url=https://www.izar.tj/sites/default/files/field/jurnal/farkhangi_tafsirii_zaboni_tochiki_childi_1_dushanbe_-_2018.pdf
 |language=tg
}}&lt;/ref&gt; Дар адабиёти тоҷик ин калима барои тасвири рӯйи сурхтоб ва шароби сурх низ истифода мешавад. Масалан, «чеҳраи гулгун» ба рӯйи сурхтоб ва «бодаи гулгун» ба шароби сурх гуфта мешавад.&lt;ref name=&quot;FarhangiGulgun&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;MirzoevGul&quot;&gt;{{cite journal
 |last1=Мирзоев
 |first1=Сайфиддин
 |last2=Умарова
 |first2=Фирӯза
 |title=Фитоними гул ва нақши он дар сохтани калимаҳои мураккаб: дар пояи маводи достони «Юсуф ва Зулайхо»-и Абдураҳмони Ҷомӣ
 |journal=Суханшиносӣ
 |year=2024
 |issue=1 (45)
 |page=111
 |url=https://sukhanshinosi.iza.tj/sites/default/files/Book-sukhanshinosi/2024/sukhan_n1_2023.pdf
 |language=tg
}}&lt;/ref&gt;

Калимаи «гулгуна» низ аз ҳамин вожа гирифта шуда, ба сурхие гуфта мешавад, ки барои ороиши рухсора истифода мешавад.&lt;ref name=&quot;FarhangiGulgun&quot;/&gt;
{{Clear}}

==Адабиёт==
{{reflist}}
{{Тобишҳои сурх}}
{{Гурӯҳбандии рангҳо}}</text>
      <sha1>f9dmd1idjciaju3fbelmqbzsn6qdjay</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1492872</id>
      <parentid>1492850</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T11:48:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ҳиногӣ */</comment>
      <origin>1492872</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12664" sha1="4sb204tvn5alm75djpy5pqcswg2eoi0" xml:space="preserve">{{Қуттии ранг
| ном=Сурх
| тасвир=Shades of Red.svg
| hex=FF0000
| дарозии мавҷ=~630–740&lt;ref&gt;Thomas J. Bruno, Paris D. N. Svoronos. ''CRC Handbook of Fundamental Spectroscopic Correlation Charts.'' CRC Press, 2005.&lt;br /&gt;[http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/vision/specol.html#c1 Color&lt;/ref&gt;
| басомад=~480–405
}}
'''Ранги сурх''' вобаста ба серрангӣ ва [[Равшанӣ|равшанӣ]] метавонад тобишҳои гуногун дошта бошад. Бо омехтани [[Сафед|сафед]] [[Сурх|сурх]] равшантар ва бо омехтани [[Сиёҳ|сиёҳ]] тиратар мешавад.

Дар [[Забони тоҷикӣ|забони тоҷикӣ]] тобишҳои ранг дар [[Гӯйиш|гӯйишҳои]] ноҳияҳои гуногун ба тарзҳои мухталиф ифода мешаванд. Масалан, тобиши аз сурхи холис равшантарро чунин меноманд:
* сурхи '''рӯшан''' ([[Ноҳияи Ашт|Ашт]], [[Исфара]])&lt;ref name=&quot;pitfi&quot;&gt;{{cite journal
 |title=Паёмномаи фарҳанг
 |publisher=Пажӯҳишгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон
 |year=2020
 |issue=1 (49)
 |page=7
 |url =https://www.pitfi.tj/sites/default/files/payomnomai_farhang/payomnomai_farhang_2020_01.pdf
}}&lt;/ref&gt;
* сурхи '''сафедхеста''' ([[Панҷ (шаҳрак)|Панҷ]])&lt;ref name=&quot;pitfi&quot; /&gt;
* сурхи '''паст''' ([[Хуҷанд]], [[Истаравшан]])
* сурхи '''беранг''' ([[Леваканд|Левакант]])&lt;ref name=&quot;pitfi&quot; /&gt;

Тобиши аз сурхи асосӣ тиратарро чунин меноманд:
* сурхи '''баланд''' ([[Исфара]], [[Хуҷанд]], [[Истаравшан]], [[Самарқанд]])&lt;ref name=&quot;pitfi&quot; /&gt;
* сурхи '''банур''' ([[Ноҳияи Ашт|Ашт]])&lt;ref name=&quot;pitfi&quot; /&gt;
* сурхи '''сияҳдуқ''' ([[Восеъ]], [[Кӯлоб]], [[Панҷ (шаҳрак)|Панҷ]])&lt;ref name=&quot;pitfi&quot; /&gt;
* сурхи '''сиёҳдиқ''' ([[Леваканд|Левакант]])&lt;ref name=&quot;pitfi&quot; /&gt;
* сурхи '''баста''' ([[Истаравшан]])
* сурхи '''сияҳлош''' ([[Панҷ (шаҳрак)|Панҷ]])&lt;ref name=&quot;pitfi&quot; /&gt;
* сурхи '''сиёҳхеста''' ([[Қубодиён]], [[Тоҷикобод]])&lt;ref name=&quot;pitfi&quot; /&gt;

==Дар системаҳои рангӣ==

===Сурх (RGB)===
{{Қуттии ранг
|ном=Сурх (RGB)
|тасвир=Synthese+.svg
|андозаи_тасвир=200px
|hex=FF0000
|r=255
|g=0
|b=0
|c=0
|m=100
|y=100
|k=0
|h=0
|s=100
|v=100
}}
'''Сурхи [[Модели рангии RGB|модели RGB]]''' ин дурахшонтарин ранги сурхест, ки [[монитори компютер]] намоиш дода метавонад. Ин ранг ба сурхи норинҷитоби [[ранги спектрӣ]] наздик мебошад. Сурх ('''R''' - red) дар модели рангии RGB дар баробари [[сабз]] ('''G''' - green) ва [[кабуд]] ('''B''' - blue) яке аз се [[ранги асосӣ|ранги асосии]] [[Нур|нур]] ба шумор меравад.&lt;ref name=&quot;css3-color&quot;&gt;[https://www.w3.org/TR/css3-color/#html4 W3C TR CSS3 Color Module, HTML4 color keywords]. W3C. (майи 2003). 16 сентябри 2008 санҷида шуд.&lt;/ref&gt;
{{Clear}}

===Сурх (CMYK)===
{{Қуттии ранг
|ном=Сурх (CMYK)
|тасвир=SubtractiveColor.svg
|андозаи_тасвир=200px
|hex=ED1B24
|r=237
|g=27
|b=36
|c=0
|m=89
|y=85
|k=7
|h=357
|s=89
|v=93
}}
'''Сурхи [[Модели рангии CMYK|модели CMYK]]''' ранги сурхест, ки дар чоп бо омехтани миқдори баробари [[Арғавонӣ|арғавонӣ]] ва [[Зард|зард]] ҳосил мешавад. Ин ранг ба [[Тобишҳои сурх#Сурх (RGB)|сурхи равшани экран]] монанд аст, вале дурахши камтар дорад.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20070310213952/http://www.tintbook.com/ CMYK]&lt;/ref&gt;
{{Clear}}

===Сурх (Crayola)===
{{Қуттии ранг
|ном=Сурх (Crayola)
|hex=ED0A3F
|r=237
|g=10
|b=63
|c=0
|m=96
|y=73
|k=7
|h=346
|s=96
|v=93
|тасвир=Crayola-Red.jpg
|андозаи_тасвир=200px
}}
Ин ранг ранги '''сурхи''' [[Қалами ранга|қаламҳои рангаи]] [[Crayola]] мебошад.
{{Clear}}

===Сурх (Pantone)===
{{Қуттии ранг
|hex=ED2839
|ном=Сурх (Pantone)
|тасвир = Paroc Red Pantone 185.svg
|r=237
|g=40
|b=57
|c=0
|m=83
|y=76
|k=7
|h=355
|s=83
|v=93
}}
'''Сурхи [[Pantone]]''' ин рангест аз рӯйхати рангҳои Pantone Textile Paper eXtended (TPX), ки бо рақами 032M — Red сабт шудааст.&lt;ref name=&quot;Pantone TPX&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.pantone.com/pages/pantone/colorfinder.aspx |title=Pantone TPX |accessdate=2026-08-29 |archivedate=2015-09-10 |archiveurl=http://webarchive.loc.gov/all/20150910082906/http://www.pantone.com/pages/pantone/colorfinder.aspx }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Type the word &quot;Red&quot; into the indicated window on the Pantone Color Finder and the color will appear.&lt;/ref&gt;
{{Clear}}

==Гуногунии ранги сурх==
Ранги сурхро метавон ҳамчун номи умумии як гурӯҳи рангҳо донист, ки тобишҳои гуногунро дар бар мегирад. Одамон аз қадим пай бурдаанд, ки ҳамаи сурхҳо яксон нестанд ва ба бисёр тобишҳои сурх номҳои хосро додаанд.

===Қирмизӣ===
{{Main article|Қирмизӣ}}
{{Қуттии ранг
|ном=Қирмизӣ
|тасвир=Maple Leaf Red Ground 2000px.jpg
|hex=DC143C
|r=220
|g=20
|b=60
|c=0
|m=91
|y=73
|k=14
|h=348
|s=91
|v=86
|андозаи_тасвир=150px
}}
'''Қирмизӣ''' ранги сурхи баста ва тираест, ки каме [[Кабуд|кабуд]] ё [[Бунафш|бунафш]] дорад ва аз ин сабаб андаке ба [[Сафсар|сафсар]] моил мешавад. Дар чархи рангҳои [[Модели рангии RGB|RGB]] он байни ранги [[гулобӣ (ранг)|гулобию]] сурх ва дар чархи рангҳои [[RYB]] байни [[Арғавонӣ|арғавонӣ]] ва сурх ҷойгир аст.
{{Clear}}

===Лолагӣ===
{{Қуттии ранг
|ном=Лолагӣ
|hex=DC343B
|r=255
|g=49
|b=38
|c=0
|m=81
|y=85
|k=0
|h=3
|s=85
|v=100
|тасвир=Red poppies vertical.jpg
|андозаи_тасвир=200px
}}
'''Сурхи лолагӣ''' дар Ҳисор, Норак, Левакант ба кор бурда мешавад.&lt;ref name=&quot;pitfi&quot; /&gt;
{{Clear}}

===Гулнорӣ===
{{Қуттии ранг
|ном=Гулнорӣ
|hex=FF6347
|r=255
|g=99
|b=71
|c=0
|m=61
|y=72
|k=0
|h=9
|s=72
|v=100
|тасвир=Granatapfelblüte 3.jpg
|андозаи_тасвир=250px
}}
'''Сурхи гулнориро''' ҳунармандони [[Тоҷикобод]] дар ороиш ва гулдӯзӣ ба кор мебаранд. Номи ин ранг аз ранги гули [[Анор|анор]] гирифта шуда, ба сурхи равшани [[Норинҷӣ|норинҷитоб]] майл мекунад.&lt;ref name=&quot;pitfi&quot; /&gt;
{{Clear}}

===Ҳиногӣ===
{{Қуттии ранг
|ном=Ҳиногӣ
|hex=E04A2F
|r=224
|g=74
|b=47
|c=0
|m=67
|y=79
|k=12
|h=9
|s=79
|v=88
|тасвир=மருதாணி (HENNA).jpg
|андозаи_тасвир=150px
}}
'''Сурхи ҳиногӣ''' як сурхи дурахшонест моил ба [[Норинҷӣ|норинҷӣ]], ки дар [[Сӯзанӣ|сӯзаниҳои]] тоҷикони [[Нурато]] ва [[Бухоро]] ба кор мебурданд. Номи он аз [[ҳино]] гирифта шудааст, зеро ранги он ба сурхии аз ҳино ҳосилшуда монанд аст.&lt;ref&gt;{{cite book
 |last=Sukhareva
 |first=O. A.
 |title=Suzani: Central Asian Decorative Embroidery
 |trans-title=Сӯзанӣ: гулдӯзии ороишии Осиёи Миёна
 |place=Tashkent
 |publisher=IICAS; SMI-ASIA
 |year=2011
 |page=22
 |editor-last1=Mustafayev
 |editor-first1=Sh. M.
 |editor-last2=Khakimov
 |editor-first2=A. A.
 |others=Мушовири бадеӣ ва тақризгар: R. Q. Qayumov
}}&lt;/ref&gt;
{{Clear}}

===Лол===
{{Қуттии ранг
|ном=Лол
|hex=CB236B
|r=203
|g=35
|b=107
|c=0
|m=83
|y=47
|k=20
|h=334
|s=83
|v=80
|тасвир=Calcite-Spinel-dtn37a.jpg
|андозаи_тасвир=150px
}}
'''Сурхи лол''' ранги сурхи баста ва дурахшонест, ки номаш аз ранги санги қимматбаҳои [[Лаъл|лаъл]] (шакли арабишудаи лол) гирифта шудааст.&lt;ref&gt;{{Cite web
 |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/%D9%84%D8%B9%D9%84-3
 |title=لعل
 |website=واژه‌یاب
 |work=لغت‌نامه دهخدا
 |language=fa
 |access-date=28 августи 2026
}}&lt;/ref&gt; Ин ранг одатан сурхи каме [[Арғавонӣ|арғувонитоб]] буда, ба ранги баъзе навъҳои [[Ёқут|ёқут]] монанд аст.&lt;ref&gt;{{Cite web
 |url=https://www.gia.edu/spinel-quality-factor
 |title=Spinel Quality Factors
 |website=Gemological Institute of America
 |publisher=GIA
 |language=en
 |access-date=28 августи 2026
}}&lt;/ref&gt;
{{clear}}

===Рахш===
{{main|Рахш (ранг)}}
{{Қуттии ранг
|тасвир = Lusitano Hengst (132668445).jpeg
|ном = Рахш
|hex = 954535
|r = 149
|g = 69
|b = 53
|h = 10
|s = 64
|v = 58
|андозаи_тасвир=250px
}}
{{Clear}}

===Ақиқӣ===
{{main|Ақиқӣ}}
{{Қуттии ранг
|ном=Ақиқӣ
|hex=C21E56
|r=194
|g=30
|b=86
|c=0
|m=85
|y=56
|k=24
|h=340
|s=85
|v=76
|source=[[Pantone TPX]]&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt;
|isccname=Vivid red
}}
'''Сурхи ақиқӣ''' яке аз тобишҳои ранги сурх буда, ба гулобӣ майл мекунад. Номи он аз санги [[ақиқ]] гирифта шудааст, ки баъзе навъҳои он ранги сурх доранд.
{{Clear}}


===Гулгун===
{{Қуттии ранг
|ном=Гулгун
|hex=C21E56
|r=194
|g=30
|b=86
|c=0
|m=85
|y=56
|k=24
|h=340
|s=85
|v=76
|тасвир=A red rose with dewdrops 1.jpg
|андозаи_тасвир=210px
}}
'''Гулгун''' яке аз тобишҳои ранги сурх буда, ба ранги гули [[садбарг]] монанд аст.&lt;ref name=&quot;FarhangiGulgun&quot;&gt;{{cite book
 |title=Фарҳанги тафсирии забони тоҷикӣ
 |volume=1
 |editor=Сайфиддин Назарзода
 |publisher=Институти забон ва адабиёти ба номи Абӯабдулло Рӯдакӣ
 |place=Душанбе
 |year=2018
 |page=350
 |url=https://www.izar.tj/sites/default/files/field/jurnal/farkhangi_tafsirii_zaboni_tochiki_childi_1_dushanbe_-_2018.pdf
 |language=tg
}}&lt;/ref&gt; Дар адабиёти тоҷик ин калима барои тасвири рӯйи сурхтоб ва шароби сурх низ истифода мешавад. Масалан, «чеҳраи гулгун» ба рӯйи сурхтоб ва «бодаи гулгун» ба шароби сурх гуфта мешавад.&lt;ref name=&quot;FarhangiGulgun&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;MirzoevGul&quot;&gt;{{cite journal
 |last1=Мирзоев
 |first1=Сайфиддин
 |last2=Умарова
 |first2=Фирӯза
 |title=Фитоними гул ва нақши он дар сохтани калимаҳои мураккаб: дар пояи маводи достони «Юсуф ва Зулайхо»-и Абдураҳмони Ҷомӣ
 |journal=Суханшиносӣ
 |year=2024
 |issue=1 (45)
 |page=111
 |url=https://sukhanshinosi.iza.tj/sites/default/files/Book-sukhanshinosi/2024/sukhan_n1_2023.pdf
 |language=tg
}}&lt;/ref&gt;

Калимаи «гулгуна» низ аз ҳамин вожа гирифта шуда, ба сурхие гуфта мешавад, ки барои ороиши рухсора истифода мешавад.&lt;ref name=&quot;FarhangiGulgun&quot;/&gt;
{{Clear}}

==Адабиёт==
{{reflist}}
{{Тобишҳои сурх}}
{{Гурӯҳбандии рангҳо}}</text>
      <sha1>4sb204tvn5alm75djpy5pqcswg2eoi0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Тобишҳои сурх</title>
    <ns>10</ns>
    <id>333374</id>
    <revision>
      <id>1492460</id>
      <parentid>1487182</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T16:26:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1492460</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="985" sha1="bkrm30o8eojvta55guq2zlainayzhd3" xml:space="preserve">{{Тобишҳои ранг
|номи_ранг=сурх
|shownote=1
|state={{{state&lt;includeonly&gt;|autocollapse&lt;/includeonly&gt;}}}
|ранги_замина=#FF0000

| #FF6347 | Гулнорӣ      | Тобишҳои сурх #Гулнорӣ
| #DC343B | Лолагӣ       | Тобишҳои сурх #Лолагӣ
| #E04A2F | Ҳиногӣ       | Тобишҳои сурх #Ҳиногӣ
| #FF0000 | Сурх         | Сурх
| #DC143C | Қирмизӣ      | Қирмизӣ
| #CB236B | Лол          | Тобишҳои сурх #Лол
| #C21E56 | Гулгун       | Гулгун
| #B31B1B | Ақиқӣ        | Ақиқӣ
| #954535 | Рахш         | Рахш (ранг)
| #800020 | Ҷигарранг    | Ҷигарранг

}}{{main other|
{{#if:{{{nocategory|}}}
 |
 |{{#ifeq:{{PAGENAME}}|Тобишҳои сурх
   |
   |[[Гурӯҳ:Тобишҳои сурх]]
  }}
}}
}}
&lt;noinclude&gt;
{{documentation}}
[[Гурӯҳ:Шаблонҳо:Тобишҳои ранг]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bkrm30o8eojvta55guq2zlainayzhd3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1492462</id>
      <parentid>1492460</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T16:28:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1492462</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="924" sha1="6ermz8287blk09rfx088pdlz8cy4l75" xml:space="preserve">{{Тобишҳои ранг
|номи_ранг=сурх
|shownote=1
|state={{{state&lt;includeonly&gt;|autocollapse&lt;/includeonly&gt;}}}
|ранги_замина=#FF0000

| #FF6347 | Гулнорӣ      | Тобишҳои сурх #Гулнорӣ
| #DC343B | Лолагӣ       | Тобишҳои сурх #Лолагӣ
| #E04A2F | Ҳиногӣ       | Тобишҳои сурх #Ҳиногӣ
| #FF0000 | Сурх         | Сурх
| #DC143C | Қирмизӣ      | Қирмизӣ
| #CB236B | Лол          | Тобишҳои сурх #Лол
| #C21E56 | Гулгун       | Гулгун
| #B31B1B | Ақиқӣ        | Ақиқӣ
| #954535 | Рахш         | Рахш (ранг)
| #800020 | Ҷигарранг    | Ҷигарранг

}}{{main other|
{{#if:{{{nocategory|}}}
 |
 |[[Гурӯҳ:Тобишҳои сурх]]
}}
}}
&lt;noinclude&gt;
{{documentation}}
[[Гурӯҳ:Шаблонҳо:Тобишҳои ранг]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6ermz8287blk09rfx088pdlz8cy4l75</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1492849</id>
      <parentid>1492462</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T02:49:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1492849</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="951" sha1="j78h6iq9g2ij3vt1hdymkp4h6lj2trt" xml:space="preserve">{{Тобишҳои ранг
|номи_ранг=сурх
|shownote=1
|state={{{state&lt;includeonly&gt;|autocollapse&lt;/includeonly&gt;}}}
|ранги_замина=#FF0000

| #FF6347 | Гулнорӣ      | Тобишҳои сурх #Гулнорӣ
| #DC343B | Лолагӣ       | Тобишҳои сурх #Лолагӣ
| #E04A2F | Ҳиногӣ       | Тобишҳои сурх #Ҳиногӣ
| #FF0000 | Сурх         | Сурх
| #DC143C | Қирмизӣ      | Қирмизӣ
| #CB236B | Лол          | Тобишҳои сурх #Лол
| #C21E56 | Гулгун       | Тобишҳои сурх #Гулгун
| #B31B1B | Ақиқӣ        | Ақиқӣ
| #954535 | Рахш         | Рахш (ранг)
| #800020 | Ҷигарранг    | Ҷигарранг

}}{{main other|
{{#if:{{{nocategory|}}}
 |
 |[[Гурӯҳ:Тобишҳои сурх]]
}}
}}
&lt;noinclude&gt;
{{documentation}}
[[Гурӯҳ:Шаблонҳо:Тобишҳои ранг]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>j78h6iq9g2ij3vt1hdymkp4h6lj2trt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ҳотамбег Хайров</title>
    <ns>0</ns>
    <id>333400</id>
    <revision>
      <id>1492823</id>
      <parentid>1488619</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T01:37:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492823</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12513" sha1="e54t0fxeganmhvx118oo2nzzwkadqzb" xml:space="preserve">{{Олим
 |ном                  = Ҳотамбег Хайров
 |номи аслӣ            = Хайров Ҳотамбег Сайфидинович
 |тасвир               = Хайров_Ҳ.С._2016.jpg
 |паҳнои тасвир        = 
 |тавсифи тасвир       = Ҳотамбег Хайров дар ҳуҷраи кории Маркази ҷумҳуриявии ғизо. Душанбе, соли 2016.
 |таърихи таваллуд     = 01.07.1956
 |зодгоҳ               = деҳаи Чӯянгарон, [[ноҳияи Орҷоникидзеобод]], [[ҶШС Тоҷикистон]], [[ИҶШС]]
 |таърихи даргузашт    = 
 |маҳалли даргузашт    = 
 |шаҳрвандӣ            = {{Парчамбандӣ|ИҶШС}}&lt;br&gt;{{Парчамбандӣ|Тоҷикистон}}
 |фазои илмӣ           = [[гигиена|беҳдошт]], [[диетология]], беҳдошти муҳити зист
 |ҷойҳои кор           = [[Донишгоҳи давлатии тиббии Тоҷикистон ба номи Абуалӣ ибни Сино|ДДТТ ба номи Абуалӣ ибни Сино]], МД «Маркази ҷумҳуриявии ғизо»
 |дараҷаи илмӣ         = {{Дараҷаи илмӣ|доктор|илмҳои тиб}} (2000)
 |унвонҳои илмӣ        = {{Унвонҳои илмӣ||0}}, академики Академияи байналмилалии ғизои табиӣ ва биотехнология (Русия)
 |алма-матер           = 
 |роҳбари илмӣ         = 
 |шогирдони маъруф     = 
 |маъруф ба            = асосгузор ва директори Муассисаи давлатии «Маркази ҷумҳуриявии ғизо» (2001–2020)
 |ҷоизаҳо              = 
 |сомона               = 
 |викианбор            = 
}}

'''Ҳотамбег Хайров''' (''Хайров Ҳотамбег Сайфидинович''; зод. [[1 июл]]и [[1956]], деҳаи [[Чӯянгарон]], [[ноҳияи Орҷоникидзеобод]], [[ҶШС Тоҷикистон]]) — мутахассиси тоҷик дар соҳаи беҳдошти ғизо ва диетология, [[доктори илмҳои тиб]] (2000), [[профессор]], академики Академияи байналмилалии ғизои табиӣ ва биотехнология (Русия).

== Зиндагинома ==
Ҳотамбег Хайров 1 июли соли 1956 дар деҳаи Чӯянгарони ноҳияи Орҷоникидзеобод ба дунё омадааст. Солҳои 1971—1975 Омӯзишгоҳи тиббии шаҳри Орҷоникидзеободро хатм намуда, таҳсилро дар факултаи санитарию эпидемиологии Донишгоҳи тиббии шаҳри Днепропетровски Ҷумҳурии Укройн идома додааст (1975—1981).

== Фаъолияти корӣ ==
* 1981—1983 — мудири шуъбаи коммуналии Стансияи санитарию эпидемиологии шаҳри Орҷоникидзеобод;
* 1983—1985 — ассистенти кафедраи гигиенаи умумии [[Донишгоҳи давлатии тиббии Тоҷикистон]];
* 1985—1988 — аспиранти Пажӯҳишгоҳи илмӣ-тадқиқотии ғизои Академияи илмҳои тиббии ИҶШС (Маскав);
* 1988—1992 — ассистенти кафедраи гигиенаи умумии Донишгоҳи давлатии тиббии Тоҷикистон;
* 1992—1996 — коромӯз ва ходими илмӣ дар [[Пажӯҳишгоҳи илмӣ-тадқиқотии ғизои Академияи илмҳои тиббии Русия]];
* 1996—2000 — докторанти Пажӯҳишгоҳи илмӣ-тадқиқотии ғизои АИТР (Маскав);
* 2001—2020 — директори Муассисаи давлатии «Маркази ҷумҳуриявии ғизо»-и Вазорати тандурустӣ ва ҳифзи иҷтимоии аҳолии Ҷумҳурии Тоҷикистон&lt;sup&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://khovar.tj/pursed-avob-medi-em-baroi-tabobati-diabeti-and-ch-guna-izo-boyad-istemol-kard/|title=ПУРСЕД, ҶАВОБ МЕДИҲЕМ. Барои табобати диабети қанд чӣ гуна ғизо бояд истеъмол кард?|website=АМИТ &quot;Ховар&quot;|date=2019-07-10|lang=ru-RU|accessdate=2026-08-28}}&lt;/ref&gt;&lt;/sup&gt;;
* 2020—2025 — мудири кафедраи беҳдошти муҳити зисти Донишгоҳи давлатии тиббии Тоҷикистон&lt;sup&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.niin.vestnik-tnu.com/Journal/2021/niin_2021_2n.pdf|title=Илм ва фановарӣ, №12|date=2021|accessdate=2026-08-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260828071322/https://www.niin.vestnik-tnu.com/Journal/2021/niin_2021_2n.pdf|archivedate=2026-08-28}}&lt;/ref&gt;&lt;/sup&gt;;
* Аз соли 2025 — профессори кафедраи беҳдошти муҳити зисти Донишгоҳи давлатии тиббии Тоҷикистон&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tajmedun.tj/upload/iblock/691/AVTOREFERAT.pdf|title=Особенности питания и развития алиментарных заболеваний среди студентов вузов Хатлонской области Республики Таджикистан|author=Рахмоналиев Орзу Боронович|website=tajmedun.tj|date=2025|publisher=Таджикский государственный медицинский университет имени Абуали ибни Сино|accessdate=2026-09-23}}&lt;/ref&gt;.

== Фаъолияти илмӣ ==
Соли 1988 дар Пажӯҳишгоҳи ғизои АИТ ИҶШС дар шаҳри Маскав рисолаи номзадиро дар мавзӯи «Омӯзиши эксперименталии таъсири чарбҳои вояи ғизо ба баъзе таассур ва таркиби бофтаҳои иммунӣ» ҳимоя намуд.

Соли 2000 дар Комиссияи олии аттестатсионии Вазорати маорифи Федератсияи Русия рисолаи докториро дар мавзӯи «Арзёбии ғизои воқеӣ ва эпидемиологияи бемориҳои алиментарӣ дар байни мактаббачагон ва занони ҷавони Ҷумҳурии Тоҷикистон» муҳофизат кард.

== Саҳм дар соҳаи тандурустӣ ==
Ҳотамбег Хайров дар Ҷумҳурии Тоҷикистон аввалин бор:

* Бо дастгирии Вазорати тандурустии Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Пажӯҳишгоҳи илмӣ-тадқиқотии ғизои Академияи илмҳои тиббии Русия Муассисаи давлатии «Маркази ҷумҳуриявии ғизо»-ро таъсис дод;
* Ҳамчун ҳамоҳансози миллӣ оид ба масъалаҳои ғизо дар назди Ташкилоти умумиҷаҳонии тандурустӣ (зерсохтори СММ) ва мушовири созмонҳои байналмилалӣ фаъолият намуда, пешгири ва табобати норасоии ғизоро (гипотрофияро) дар вилояти Хатлони Ҷумҳурии Тоҷикистон ба роҳ монд;
* «Меъёрҳои тавсиявии истеъмоли моддаҳои ғизоӣ ва неру барои гурӯҳҳои алоҳидаи аҳолии Ҷумҳурии Тоҷикистон»-ро таҳия кард;
* Барномаҳои инноватсионии рақамиро барои баҳодиҳии хосияту статуси ғизо ва бемориҳои алиментарӣ (гипотрофия, фарбеҳӣ, диабети қанди намуди 2, фишорбаландӣ ва ғ.)-ро таҳия намуда, истифодаи онҳоро дар амал тадбиқ намуд;
* Амалигардонии масъалаҳои ғизои солим, безарар ва табобатиро дар сатҳи байнисоҳавӣ (тавассути ҳуҷҷатҳои ҳукуматӣ ва барномаҳои таълимии макотибҳои таҳсилоти олии касбии тиббӣ) ба роҳ монд (коркард ва таҳия кард).

== Осор ==
Муаллифи беш аз 200 мақолаи илмӣ, 60 дастури методиву таълимӣ ва 9 китобу монография, ҳамчунин ҳаммуаллифи 7 ҳуҷҷати стратегӣ ва барномаҳои Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон (аз ҷумла «Стратегия оид ба ғизо ва фаъолияти ҷисмонӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон барои солҳои 2015—2024» ва «Барномаи пешгирии фарбеҳӣ ва ташаккули ғизои солим барои солҳои 2019—2024»), 4 махзани маълумоти рақамӣ (патент) ва 9 Қоидаву меъёрҳои санитарии ҶТ (СанПиН) мебошад.

; Китобҳо

* ''«Ғизои одам»'' (ҳамроҳ бо Мартинчик А. Н.). — Д.: Донишварон, 2016. — 460 с.
* ''«Ғизои табобатӣ»'' (ҳамроҳ бо Содиқова Д. Н.). — Д.: Контраст, 2018. — 573 с.
* ''«Тавонбахшии беморон ва маъюбон»'' (ҳаммуаллиф). — Д.: Нашри Камол, 2018. — 720 с.
* ''«Ғизои солим бо дарназардошти мавсимҳои сол»'' (ҳамроҳ бо [[Насим Олимзода|Н. Х. Олимзода]]). — Д.: Контраст, 2020. — 345 с.
* ''«Беҳдошти ғизо»''. — Д.: ДДТТ, 2022. — 626 с.
* ''«Диетология»''. — Д.: ҶДММ «Бебок», 2023. — 520 с.
* ''«Маҷмӯи лексияҳо аз фанни беҳдошти ғизо»''. — Д.: ҶДММ «Бебок», 2023. — 211 с.
* ''«Особенности и статус питания пожилого возраста»'' (монография, ҳаммуаллиф). — Д.: ДДТТ, 2025. — 123 с.
* ''«Гуногунии агробиологии Тоҷикистон»'' (ҳаммуаллиф). — Д.: ФАО, 2025. — 256 с.

; Патентҳо ва манбаъҳои иттилоотӣ

* Манбаи иттилоотӣ оид ба баҳодиҳии ғизои воқеӣ (Реестри давлатӣ № 2201600342, 2016).
* Манбаи иттилоотӣ оид ба омӯзиши паҳншавии бемории фарбеҳӣ ва омилҳои хавфи инкишофи он (Реестри давлатӣ № 2201700350, 2017).
* Манбаи иттилоотӣ оид ба муайян намудани бемориҳои алиментарӣ, сарфи неру ва хосияти ғизогирӣ (Реестри давлатӣ № 2202100479, 2021).
* Махзани маълумотии «Муайян ва пешниҳод намудани ғизои солим ва табобатӣ» (Реестри давлатӣ № 2202300510, 2023).

== Нигористон ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;180&quot;&gt;
Хайров_Ҳ.С._диплом_1998.jpeg|Супоридани дипломи академик ба Ҳотамбег Хайров аз ҷониби академик [[Виктор Тутелян|В. А. Тутелян]]. Маскав, 17 декабри 1998.
Хайров_Ҳ.С._ҷаласа_1998.jpeg|Ҷаласаи Шӯрои олимони Академияи байналмилалии ғизои табиӣ ва биотехнология. Маскав, 17 декабри 1998.
Китобҳои Хайров Ҳ. С. 2026.png|Китобҳо ва монографияҳои илмию таълимии Ҳотамбег Хайров. ДДТТ, соли 2026.
&lt;/gallery&gt;

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

[[Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон]]</text>
      <sha1>e54t0fxeganmhvx118oo2nzzwkadqzb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Раҳмоналӣ Мирализода</title>
    <ns>0</ns>
    <id>334075</id>
    <revision>
      <id>1492437</id>
      <parentid>1488945</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T15:50:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASHGIRD</username>
        <id>8035</id>
      </contributor>
      <origin>1492437</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8320" sha1="phy8wsmajd1clt6alyqgzzgug4qp1sw" xml:space="preserve">{{Адиб
| ном                  = Раҳмоналӣ Мирализода
| номи аслӣ            = Шералиев Раҳмоналӣ Миралиевич
| тасвир               = 
| бар                  = 
| тавсифи тасвир       = 
| номи пурра           = Мирализода Раҳмоналӣ Миралӣ
| таърихи таваллуд     = 10.10.1967
| зодгоҳ               = деҳаи Калкот, {{зодгоҳ|ноҳияи Данғара}}, [[вилояти Кӯлоб]], [[ҶШС Тоҷикистон]]
| таърихи даргузашт    = 
| маҳалли даргузашт    = 
| маҳалли дафн         = 
| шаҳрвандӣ            = {{Парчамбандӣ|Тоҷикистон}}
| таҳсилот             = [[Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон]] (1994)
| навъи фаъолият       = {{рӯзноманигор|Тоҷикистон}}, {{шоир|Тоҷикистон}}
| солҳои фаъолият      = 1996 — то ҳол
| жанр                 = [[шеър]]
| забони осор          = [[забони тоҷикӣ|тоҷикӣ]]
}}

'''Раҳмоналӣ Мирализода''' (''Шералиев Раҳмоналӣ Миралиевич''; зод. [[10 октябр]]и [[1967]], деҳаи Калкот, [[ноҳияи Данғара]]) — [[рӯзноманигор]], [[шоир]], ношир ва пажӯҳишгари тоҷик.

== Зиндагинома ==
Раҳмоналӣ Мирализода 10 октябри соли 1967 дар деҳаи Калкоти ноҳияи Данғараи вилояти Хатлон ба дунё омадааст. Солҳои 1986–1988 дар сафи Қувваҳои мусаллаҳи ИҶШС хидмат кардааст. 

Соли 1994 факултети филологияи тоҷики [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон|Донишгоҳи давлатии миллии Тоҷикистонро]] хатм намудааст.

== Корнома ==
Фаъолияти меҳнатии худро соли 1989 ҳамчун мудири китобхонаи мактаби миёнаи № 17-и ноҳияи Данғара оғоз кардааст:
* 1996—1997 — муҳаррири шуъбаи маънавиёти ТВ «Пойтахт»;
* 1997—1999 — мудири шуъбаи маънавиёти ТВ «Пойтахт»;
* 1999—2001 — мухбири радиои мустақими «Садои Душанбе»;
* 2001—2004 — сармуҳаррири Идораи фарҳанг ва маънавиёти Телевизиони Тоҷикистон;
* 2004 — сармуҳаррири Идораи барномаҳои иттилоотии «Ахбор»-и Телевизиони Тоҷикистон;
* 2005 — сармуҳаррири Идораи «Субҳ» ва сипас сармуҳаррири Идораи «Театр-студия»-и Телевизиони Тоҷикистон;
* 2006—2010 — сармуҳаррири идораи кинои ҶДММ «Тоҷикистон»;
* 2010—2012 — роҳбари иттиҳодияи эҷодии ҶДММ «Студия МК»;
* 2012—2017 — сармуҳаррири муассисаи рӯзномаи «Тоҷиксодиротбонк»;
* 2017—2019 — сардори котиботи ҶСК «Тоҷиксодиротбонк»;
* 2019—2020 — муовини директори нашриёти «Адиб» &lt;ref name=&quot;khovar_20202&quot;&gt;{{cite news|title=Нашриёти «Адиб» ҳафтаи шашум аст, ки намоиш-фурӯши китоб доир менамояд|newspaper=[[АМИТ «Ховар»]]|date=2020-02-08|url=https://khovar.tj/2020/02/nashriyoti-adib-aftai-shashum-ast-ki-namoish-fur-shi-kitob-doir-menamoyad/|accessdate=2026-10-09|lang=tg}}&lt;/ref&gt;;
* 2020—2025 — сардори Раёсати табъу нашр ва матбуоти [[Вазорати фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон]] &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sputnik.tj/20200913/Mansabero-ki-bo-24-hazor-somoni-maosh-ba-ozmun-guzoshtand-Miralizoda-girift-aks-1031891524.html|title=Мансаберо, ки бо 2,4 ҳазор сомонӣ маош ба озмун гузоштанд, Мирализода гирифт-акс|website=Sputnik Тоҷикистон|date=2020-09-13|lang=tg|accessdate=2026-10-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;khovar_20212&quot;&gt;{{cite news|title=ГАНҶ МАГИР, КИТОБ ГИР. Имрӯз дар намоиши «Китоби Душанбе» 1 ҳазору 600 номгӯй асар пешниҳод гардид|newspaper=[[АМИТ «Ховар»]]|date=2021-08-20|url=https://khovar.tj/2021/08/gan-magir-kitob-gir-imr-z-dar-namoishi-kitobi-dushanbe-1-azoru-600-nomg-j-asar-peshni-odi-sokinon-va-me-monon-gardonida-shud/|accessdate=2026-10-09|lang=tg}}&lt;/ref&gt;;
* Аз 27 январи соли 2025 — директори [[Адиб (нашриёт)|Муассисаи давлатии нашриявии «Адиб»]]-и Вазорати фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон &lt;ref name=&quot;khovar_2025&quot;&gt;{{cite news|title=Имрӯз дар Душанбе беш аз 15 ҳазор нусха китоб ба намоиш-фурӯш пешниҳод гардид|newspaper=[[АМИТ «Ховар»]]|date=2025-02-10|url=https://khovar.tj/2025/02/be-tarin-yori-vafodor-kitob-ast-kitob-imr-z-dar-dushanbe-besh-az-15-azor-nusha-kitob-ba-namoish-fur-sh-peshni-od-gardid/|accessdate=2026-10-09|lang=tg}}&lt;/ref&gt;.

== Фаъолияти эҷодӣ ва илмӣ ==
Раҳмоналӣ Мирализода ба ғайр аз фаъолияти роҳбарӣ ва рӯзноманигорӣ, ба шеърнависӣ ва тарҷумонӣ машғул аст. Ашъори ӯ дар нашрияҳои даврии Тоҷикистон ба чоп расидаанд.

Соли 2021 китоби «Афсонаҳои молиявӣ барои бачаҳо»-ро (муаллифон Е. Е. Фролова ва Е. В. Кармадонова) ба забони тоҷикӣ тарҷума кардааст &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://khkt.tj/tj/fehrist/kitob/item/afsona-oi-moliyav-baroi-bacha-o.html|title=Афсонаҳои молиявӣ барои бачаҳо|website=khkt.tj|publisher=Хонаи китоби Тоҷикистон|accessdate=2026-10-09}}&lt;/ref&gt;.

Аввали августи соли 2026 дар Вазорати фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон китоби ӯ бо номи «Дар ҳавои Мавлоно» рӯнамоӣ гардид &lt;ref name=&quot;khovar_2026_mavlono&quot;&gt;{{cite news |title=Китоби «Дар ҳавои Мавлоно»-и Раҳмоналӣ Мирализода рӯнамоӣ гардид |newspaper=[[АМИТ «Ховар»]] |date=2026-08-03 |url=https://khovar.tj/2026/08/kitobi-dar-avoi-mavlono-i-ra-monal-miralizoda-r-namo-gardid/ |accessdate=2026-10-09 |lang=tg}}&lt;/ref&gt;. Ин асар дар Озмуни XXI байналмилалии «Санъати китоб»-и давлатҳои аъзои ИДМ дар номинатсияи «Муколамаи фарҳангҳо» сазовори ҷоиза гардидааст &lt;ref name=&quot;khovar_2026_cis&quot;&gt;{{cite news |title=«Шоҳнома»-и Абулқосим Фирдавсӣ дар озмуни байналмилалӣ соҳиби Шоҳҷоиза гардид |newspaper=[[АМИТ «Ховар»]] |date=2026-07-24 |url=https://khovar.tj/2026/07/sho-noma-i-abul-osim-firdavs-dar-ozmuni-bajnalmilal-so-ibi-sho-oiza-gardid/ |accessdate=2026-10-09 |lang=tg}}&lt;/ref&gt;.

== Осор ==
* «Афсонаҳои молиявӣ барои бачаҳо» (тарҷума, 2021);
* «Дар ҳавои Мавлоно» (Душанбе, 2026).

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
* {{Cite web|url=https://shoiron.tj/authors/133-rahmonal_miralizoda|title=Шеърҳои Раҳмоналӣ Мирализода|website=shoiron.tj|publisher=Шоирон|lang=tg|accessdate=2026-10-09}}

[[Гурӯҳ:Рӯзноманигорони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Шоирони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Хатмкардагони Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]]</text>
      <sha1>phy8wsmajd1clt6alyqgzzgug4qp1sw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1492439</id>
      <parentid>1492437</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T15:53:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASHGIRD</username>
        <id>8035</id>
      </contributor>
      <origin>1492439</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8181" sha1="8cooxieyagimrz44j8u256j4azdvk1m" xml:space="preserve">{{Адиб
| ном                  = Раҳмоналӣ Мирализода
| номи аслӣ            = Раҳмоналӣ Шералӣ
| тасвир               = Раҳмоналӣ Мирализода.jpg
| бар                  = 
| тавсифи тасвир       = 
| номи пурра           = Мирализода Раҳмоналӣ Миралӣ
| таърихи таваллуд     = 10.10.1967
| зодгоҳ               = деҳаи Калкот, {{зодгоҳ|ноҳияи Данғара}}, [[вилояти Кӯлоб]], [[ҶШС Тоҷикистон]]
| таърихи даргузашт    = 
| маҳалли даргузашт    = 
| маҳалли дафн         = 
| шаҳрвандӣ            = {{Парчамбандӣ|Тоҷикистон}}
| таҳсилот             = [[Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон]] (1994)
| навъи фаъолият       = {{рӯзноманигор|Тоҷикистон}}, {{шоир|Тоҷикистон}}
| солҳои фаъолият      = 1996 — то ҳол
| жанр                 = [[шеър]]
| забони осор          = [[забони тоҷикӣ|тоҷикӣ]]
}}

'''Раҳмоналӣ Мирализода''' (''Шералиев Раҳмоналӣ Миралиевич''; зод. [[10 октябр]]и [[1967]], деҳаи Калкот, [[ноҳияи Данғара]]) — [[рӯзноманигор]], [[шоир]], ношир ва пажӯҳишгари тоҷик.

== Зиндагинома ==
Раҳмоналӣ Мирализода 10 октябри соли 1967 дар деҳаи Калкоти ноҳияи Данғараи вилояти Хатлон ба дунё омадааст. Солҳои 1986–1988 дар сафи Қувваҳои мусаллаҳи ИҶШС хидмат кардааст. Соли 1994 факултети филологияи тоҷики [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон|Донишгоҳи давлатии миллии Тоҷикистонро]] хатм намудааст. 

== Корнома ==

* 1989—1990 — мудири китобхонаи мактаби миёнаи № 17-и ноҳияи Данғара;

* 1996—1997 — муҳаррири шуъбаи маънавиёти ТВ «Пойтахт»;
* 1997—1999 — мудири шуъбаи маънавиёти ТВ «Пойтахт»;
* 1999—2001 — мухбири радиои мустақими «Садои Душанбе»;
* 2001—2004 — сармуҳаррири Идораи фарҳанг ва маънавиёти Телевизиони Тоҷикистон;
* 2004 — сармуҳаррири Идораи барномаҳои иттилоотии «Ахбор»-и Телевизиони Тоҷикистон;
* 2005 — сармуҳаррири Идораи «Субҳ» ва сипас сармуҳаррири Идораи «Театр-студия»-и Телевизиони Тоҷикистон;
* 2006—2010 — сармуҳаррири идораи кинои ҶДММ «Тоҷикистон»;
* 2010—2012 — роҳбари иттиҳодияи эҷодии ҶДММ «Студия МК»;
* 2012—2017 — сармуҳаррири муассисаи рӯзномаи «Тоҷиксодиротбонк»;
* 2017—2019 — сардори котиботи ҶСК «Тоҷиксодиротбонк»;
* 2019—2020 — муовини директори нашриёти «Адиб» &lt;ref name=&quot;khovar_20202&quot;&gt;{{cite news|title=Нашриёти «Адиб» ҳафтаи шашум аст, ки намоиш-фурӯши китоб доир менамояд|newspaper=[[АМИТ «Ховар»]]|date=2020-02-08|url=https://khovar.tj/2020/02/nashriyoti-adib-aftai-shashum-ast-ki-namoish-fur-shi-kitob-doir-menamoyad/|accessdate=2026-10-09|lang=tg}}&lt;/ref&gt;;
* 2020—2025 — сардори Раёсати табъу нашр ва матбуоти [[Вазорати фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон]] &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sputnik.tj/20200913/Mansabero-ki-bo-24-hazor-somoni-maosh-ba-ozmun-guzoshtand-Miralizoda-girift-aks-1031891524.html|title=Мансаберо, ки бо 2,4 ҳазор сомонӣ маош ба озмун гузоштанд, Мирализода гирифт-акс|website=Sputnik Тоҷикистон|date=2020-09-13|lang=tg|accessdate=2026-10-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;khovar_20212&quot;&gt;{{cite news|title=ГАНҶ МАГИР, КИТОБ ГИР. Имрӯз дар намоиши «Китоби Душанбе» 1 ҳазору 600 номгӯй асар пешниҳод гардид|newspaper=[[АМИТ «Ховар»]]|date=2021-08-20|url=https://khovar.tj/2021/08/gan-magir-kitob-gir-imr-z-dar-namoishi-kitobi-dushanbe-1-azoru-600-nomg-j-asar-peshni-odi-sokinon-va-me-monon-gardonida-shud/|accessdate=2026-10-09|lang=tg}}&lt;/ref&gt;;
* Аз 27 январи соли 2025 — директори [[Адиб (нашриёт)|Муассисаи давлатии нашриявии «Адиб»]]&lt;ref name=&quot;khovar_2025&quot;&gt;{{cite news|title=Имрӯз дар Душанбе беш аз 15 ҳазор нусха китоб ба намоиш-фурӯш пешниҳод гардид|newspaper=[[АМИТ «Ховар»]]|date=2025-02-10|url=https://khovar.tj/2025/02/be-tarin-yori-vafodor-kitob-ast-kitob-imr-z-dar-dushanbe-besh-az-15-azor-nusha-kitob-ba-namoish-fur-sh-peshni-od-gardid/|accessdate=2026-10-09|lang=tg}}&lt;/ref&gt;.

== Фаъолияти эҷодӣ ва илмӣ ==
Раҳмоналӣ Мирализода ба ғайр аз фаъолияти роҳбарӣ ва рӯзноманигорӣ, ба шеърнависӣ ва тарҷумонӣ машғул аст. Ашъори ӯ дар нашрияҳои даврии Тоҷикистон ба чоп расидаанд.

Соли 2021 китоби «Афсонаҳои молиявӣ барои бачаҳо»-ро (муаллифон Е. Е. Фролова ва Е. В. Кармадонова) ба забони тоҷикӣ тарҷума кардааст &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://khkt.tj/tj/fehrist/kitob/item/afsona-oi-moliyav-baroi-bacha-o.html|title=Афсонаҳои молиявӣ барои бачаҳо|website=khkt.tj|publisher=Хонаи китоби Тоҷикистон|accessdate=2026-10-09}}&lt;/ref&gt;.

Аввали августи соли 2026 дар Вазорати фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон китоби ӯ бо номи «Дар ҳавои Мавлоно» рӯнамоӣ гардид &lt;ref name=&quot;khovar_2026_mavlono&quot;&gt;{{cite news |title=Китоби «Дар ҳавои Мавлоно»-и Раҳмоналӣ Мирализода рӯнамоӣ гардид |newspaper=[[АМИТ «Ховар»]] |date=2026-08-03 |url=https://khovar.tj/2026/08/kitobi-dar-avoi-mavlono-i-ra-monal-miralizoda-r-namo-gardid/ |accessdate=2026-10-09 |lang=tg}}&lt;/ref&gt;. Ин асар дар Озмуни XXI байналмилалии «Санъати китоб»-и давлатҳои аъзои ИДМ дар номинатсияи «Муколамаи фарҳангҳо» сазовори ҷоиза гардидааст &lt;ref name=&quot;khovar_2026_cis&quot;&gt;{{cite news |title=«Шоҳнома»-и Абулқосим Фирдавсӣ дар озмуни байналмилалӣ соҳиби Шоҳҷоиза гардид |newspaper=[[АМИТ «Ховар»]] |date=2026-07-24 |url=https://khovar.tj/2026/07/sho-noma-i-abul-osim-firdavs-dar-ozmuni-bajnalmilal-so-ibi-sho-oiza-gardid/ |accessdate=2026-10-09 |lang=tg}}&lt;/ref&gt;.

== Осор ==
* «Афсонаҳои молиявӣ барои бачаҳо» (тарҷума, 2021);
* «Дар ҳавои Мавлоно» (Душанбе, 2026).

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
* {{Cite web|url=https://shoiron.tj/authors/133-rahmonal_miralizoda|title=Шеърҳои Раҳмоналӣ Мирализода|website=shoiron.tj|publisher=Шоирон|lang=tg|accessdate=2026-10-09}}

[[Гурӯҳ:Рӯзноманигорони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Шоирони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Хатмкардагони Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]]</text>
      <sha1>8cooxieyagimrz44j8u256j4azdvk1m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шведҳо</title>
    <ns>0</ns>
    <id>334688</id>
    <revision>
      <id>1492794</id>
      <parentid>1492280</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T00:56:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492794</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27853" sha1="41qyvtl6r0318ofcviol92sslc7pa33" xml:space="preserve">{{Мардум
|ном = Шведҳо
|номи аслӣ = {{lang-sv|Svenskar}}

|парчам = Flag of Sweden.svg
|андозаи парчам = 80
|зернависи парчам = [[Парчами Шветсия]]

|нишон = Great coat of arms of Sweden.svg
|андозаи нишон = 80
|зернависи нишон = [[Нишони Шветсия]]

|тасвир = Map of the Swedish Diaspora in the World.svg
|андозаи тасвир = 280px
|зернависи тасвир = Паҳншавии шведҳо дар ҷаҳон

|минтақаи таърихӣ1 = {{парчамбандӣ|Шветсия}}
|аҳолии таърихӣ1 = ~7–8 миллион
|манбаи таърихӣ1 =

|минтақаи таърихӣ2 = {{парчамбандӣ|Дания}}
|аҳолии таърихӣ2 = 16 620
|манбаи таърихӣ2 = &lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://www.statistikbanken.dk/
 |title=Statistikbanken
 |publisher=Statistics Denmark
 |access-date=15 May 2020
}}&lt;/ref&gt;

|минтақаи таърихӣ3 = {{парчамбандӣ|Финландия}}
|аҳолии таърихӣ3 = 7 816
|манбаи таърихӣ3 = &lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://pxdata.stat.fi/PxWeb/pxweb/en/StatFin/StatFin__vaerak/statfin_vaerak_pxt_11rg.px/
 |title=Population by Region, Nationality, Age, Sex and Year
 |publisher=Statistics Finland
 |access-date=12 January 2026
}}&lt;/ref&gt;

|минтақаи таърихӣ4 = {{парчамбандӣ|Эстония}}
|аҳолии таърихӣ4 = 811 (2021)
|манбаи таърихӣ4 = &lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://andmed.stat.ee/en/stat/rahvaloendus__rel2021__rahvastiku-demograafilised-ja-etno-kultuurilised-naitajad__rahvus-emakeel/RL21428
 |title=Population and Housing Census 2021
 |publisher=Statistics Estonia
}}&lt;/ref&gt;

|минтақаи таърихӣ5 = {{парчамбандӣ|Украина}}
|аҳолии таърихӣ5 = ~200 (2022)
|манбаи таърихӣ5 = &lt;ref&gt;{{cite thesis
 |last=Malitska
 |first=Julia
 |title=Negotiating Imperial Rule: Colonists and Marriage in the Nineteenth-century Black Sea Steppe
 |publisher=Södertörn University
 |year=2017
 |url=https://sh.diva-portal.org/smash/get/diva2:1092923/FULLTEXT01.pdf
}}&lt;/ref&gt;

|минтақа1 = {{парчамбандӣ|Иёлоти Муттаҳидаи Амрико}}
|аҳолӣ1 = 4 347 703 (2013)
|манбаъ1 = 

|минтақа2 = {{парчамбандӣ|Канада}}
|аҳолӣ2 = 341 845 (2011)
|манбаъ2 = &lt;ref name=&quot;Canada2011&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www12.statcan.gc.ca/nhs-enm/2011/dp-pd/dt-td/index-eng.cfm
 |title=2011 National Household Survey: Data tables
 |publisher=Statistics Canada
 |date=8 May 2013
}}&lt;/ref&gt;

|минтақа6 = {{парчамбандӣ|Британияи Кабир}}
|аҳолӣ6 = ~100 000
|манбаъ6 = &lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://londonsvenskar.com/about-us/
 |title=About us
 |website=LondonSwedes
 |access-date=23 December 2016
}}&lt;/ref&gt;

|минтақа7 = {{парчамбандӣ|Норвегия}}
|аҳолӣ7 = 36 887–90 000
|манбаъ7 = &lt;ref&gt;[https://www.ssb.no/statistikkbanken Statistics Norway — Statistikkbanken]&lt;/ref&gt;

|минтақа8 = {{парчамбандӣ|Австралия}}
|аҳолӣ8 = 46 699 (2021)
|манбаъ8 = &lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/2407_AUS
 |title=2021 Census — Swedish Ancestry
 |publisher=Australian Bureau of Statistics
}}&lt;/ref&gt;

|минтақа9 = {{парчамбандӣ|Фаронса}}
|аҳолӣ9 = 30 000
|манбаъ9 = &lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://www.diplomatie.gouv.fr/fr/dossiers-pays/suede/relations-bilaterales/
 |title=Relations bilatérales entre la Suède et la France
 |publisher=Ministère de l'Europe et des Affaires étrangères
 |access-date=4 January 2023
}}&lt;/ref&gt;

|минтақа10 = {{парчамбандӣ|Олмон}}
|аҳолӣ10 = 23 000
|манбаъ10 = &lt;ref&gt;{{cite web
 |url=http://www.utlandsjobb.nu/landsfakta/fakta-om-tyskland/
 |title=Fakta om Tyskland
 |website=Utlandsjobb.nu
 |access-date=23 December 2016
 |accessdate=2018-04-18
 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161224170836/http://www.utlandsjobb.nu/landsfakta/fakta-om-tyskland/
 |archivedate=2016-12-24
}}&lt;/ref&gt;

|минтақа11 = {{парчамбандӣ|Испания}}
|аҳолӣ11 = 20 385
|манбаъ11 = &lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://www.ine.es/
 |title=Estadísticas de población
 |publisher=Instituto Nacional de Estadística
}}&lt;/ref&gt;

|минтақа13 = {{парчамбандӣ|Таиланд}}
|аҳолӣ13 = 15 000
|манбаъ13 = &lt;ref&gt;{{cite news
 |last=Jariyasombat
 |first=Peerawat
 |title=Little Stockholm rising in Hua Hin
 |url=https://www.bangkokpost.com/life/social-and-lifestyle/1195557/little-stockholm-rising-in-hua-hin
 |newspaper=Bangkok Post
 |date=9 February 2017
}}&lt;/ref&gt;

|минтақа14 = {{парчамбандӣ|Португалия}}
|аҳолӣ14 = 8 000
|манбаъ14 = &lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://sefstat.sef.pt/Docs/Rifa2020.pdf
 |title=Relatório de Imigração, Fronteiras e Asilo 2020
 |publisher=Serviço de Estrangeiros e Fronteiras
}}&lt;/ref&gt;

|минтақа16 = {{парчамбандӣ|Русия}}
|аҳолӣ16 = 7 400
|манбаъ16 = &lt;ref name=&quot;JoshuaProject&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://joshuaproject.net/people_groups/15148
 |title=Swedish People
 |website=Joshua Project
 |access-date=10 August 2020
}}&lt;/ref&gt;

|минтақа17 = {{парчамбандӣ|Швейтсария}}
|аҳолӣ17 = 6 800
|манбаъ17 = &lt;ref name=&quot;JoshuaProject&quot;/&gt;

|минтақа18 = {{парчамбандӣ|Белгия}}
|аҳолӣ18 = 4 600
|манбаъ18 = &lt;ref name=&quot;JoshuaProject&quot;/&gt;

|минтақа19 = {{парчамбандӣ|Нидерланд}}
|аҳолӣ19 = 4 000
|манбаъ19 = &lt;ref name=&quot;JoshuaProject&quot;/&gt;

|минтақа20 = {{парчамбандӣ|Италия}}
|аҳолӣ20 = 3 233
|манбаъ20 = &lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://www.tuttitalia.it/statistiche/cittadini-stranieri/svezia/
 |title=Cittadini svedesi in Italia
 |website=Tuttitalia.it
 |access-date=15 May 2020
}}&lt;/ref&gt;

|минтақа21 = {{парчамбандӣ|Лаҳистон}}
|аҳолӣ21 = 2 560
|манбаъ21 = &lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://www.wiadomosci.onet.pl/swiat/czy-szwedzi-uciekaja-do-polski-dane-i-statystki-urzedow/90x3qqh.amp/
 |title=Czy Szwedzi uciekają do Polski?
 |website=Onet
 |accessdate=2025-10-26
 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190809205152/https://www.wiadomosci.onet.pl/swiat/czy-szwedzi-uciekaja-do-polski-dane-i-statystki-urzedow/90x3qqh.amp/
 |archivedate=2019-08-09
}}&lt;/ref&gt;

|минтақа22 = {{парчамбандӣ|Туркия}}
|аҳолӣ22 = 2 500
|манбаъ22 = &lt;ref name=&quot;JoshuaProject&quot;/&gt;

|минтақа23 = {{парчамбандӣ|Юнон}}
|аҳолӣ23 = 2 300
|манбаъ23 = &lt;ref name=&quot;JoshuaProject&quot;/&gt;

|минтақа24 = {{парчамбандӣ|Австрия}}
|аҳолӣ24 = 2 000
|манбаъ24 = &lt;ref name=&quot;JoshuaProject&quot;/&gt;

|минтақа25 = {{парчамбандӣ|Ҷопон}}
|аҳолӣ25 = 1 971 (2024)
|манбаъ25 = &lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://www.e-stat.go.jp/
 |title=2024年末在留外国人統計
 |publisher=Statistics Bureau of Japan
 |date=11 July 2025
}}&lt;/ref&gt;

|минтақа26 = {{парчамбандӣ|Зеландияи Нав}}
|аҳолӣ26 = 1 911 (2018)
|манбаъ26 = &lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://www.stats.govt.nz/tools/2018-census-ethnic-group-summaries/swedish
 |title=2018 Census ethnic group summaries: Swedish
 |publisher=Stats NZ
}}&lt;/ref&gt;

|минтақа27 = {{парчамбандӣ|Ирландия}}
|аҳолӣ27 = 1 800
|манбаъ27 = &lt;ref name=&quot;JoshuaProject&quot;/&gt;

|минтақа28 = {{парчамбандӣ|Люксембург}}
|аҳолӣ28 = 1 600
|манбаъ28 = &lt;ref name=&quot;JoshuaProject&quot;/&gt;

|минтақа29 = {{парчамбандӣ|Кореяи Ҷанубӣ}}
|аҳолӣ29 = 1 420 (2024)
|манбаъ29 = &lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://www.immigration.go.kr/immigration/1569/subview.do
 |title=2024년 9월 출입국외국인정책 통계월보
 |publisher=Korea Immigration Service
 |date=21 October 2024
}}&lt;/ref&gt;

|забон = [[Забони шведӣ]]

|динҳо = Асосан [[Масеҳияти лютеранӣ|масеҳияти лютеранӣ]], аз ҷумла [[Калисои Шветсия]]&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://www.svenskakyrkan.se/statistik
 |title=Statistik
 |publisher=Svenska kyrkan
}}&lt;/ref&gt;

|ҷузъе аз = [[Халқҳои германӣ|Халқҳои германии шимолӣ]]

|халқҳои наздик = {{hlist|[[Норвегиҳо]]| [[Даниягиҳо]]}}

|пайдоиш = [[Скандинавия]]
}}
'''Шведҳо''' ({{lang-sv|svenskar}}) — [[халқ]]и [[Скандинавия|скандинавӣ]] ва яке аз халқҳои [[Аврупои Шимолӣ]] мебошанд, ки таърихан дар сарзамини имрӯзаи [[Шветсия]] ташаккул ёфтаанд. Онҳоро пеш аз ҳама таърих, [[забони шведӣ]] ва мероси фарҳангии муштарак ба ҳам мепайвандад. Бештари шведҳо дар Шветсия зиндагӣ мекунанд, аммо ҷомеаҳои шведӣ дар кишварҳои дигар низ вуҷуд доранд.&lt;ref name=&quot;norden&quot;&gt;[https://www.norden.org/en/information/facts-about-sweden Nordic Co-operation. «Facts about Sweden».]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;museum-vikings&quot;&gt;[https://historiska.se/en/explore-history/history-hub/who-were-the-vikings/ Swedish History Museum. «Who were the Vikings?»]&lt;/ref&gt;

Вожаи «швед» метавонад ҳам ба шахси мансуб ба халқи швед ва ҳам, дар маънои шаҳрвандӣ, ба сокини дорои шаҳрвандии Шветсия ишора кунад. Ин ду мафҳум яксон нестанд: дар Шветсия, ғайр аз шведҳо, [[Саамиҳо|саамиҳо]], финҳои Шветсия ва намояндагони халқҳои дигар низ зиндагӣ мекунанд. Аз ин рӯ, ҳамаи шаҳрвандони кишварро аз рӯи асли қавмӣ швед ҳисобидан дуруст нест.&lt;ref name=&quot;minorities&quot;&gt;[https://www.government.se/government-policy/national-minorities-and-minority-languages/swedens-work-with-national-minorities/ Government Offices of Sweden. «Sweden’s work with national minorities».]&lt;/ref&gt;

== Ном ==

Номи шведии ин халқ ''svenskar'' ва шакли танҳоии он ''svensk'' мебошад. Ин калимаҳо бо номи қадимии ''свеар'' (''svear'') алоқаманданд. Свеарҳо яке аз гурӯҳҳои аҳолии қадими қисмати марказию шарқии Шветсияи имрӯзаро ташкил медоданд. Нависандаи румӣ [[Тасит]] дар асри I милодӣ аз гурӯҳе бо номи ''Suiones'' ёд кардааст, ки онро маъмулан бо свеарҳо алоқаманд медонанд. Аммо маъно ва ҳудуди чунин номҳои қадимӣ ҳамеша бо мафҳуми имрӯзаи миллат мувофиқат намекарданд.&lt;ref name=&quot;saob&quot;&gt;[https://svenska.se/?activeTab=saob&amp;exactMatch=true&amp;homografNr=0&amp;id=9696755&amp;q=svea-rike Svenska Akademiens ordbok. «Svear».]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;museum-vikings&quot; /&gt;

== Пайдоиш ва таърих ==

=== Давраҳои қадим ===

Одамон ҳазорон сол пеш дар қаламрави Шветсияи имрӯза зиндагӣ мекарданд. Аввалин сокинон бештар ба шикор, моҳидорӣ ва ҷамъоварии ғизо машғул буданд. Баъдтар кишоварзӣ, чорводорӣ ва деҳаҳои доимӣ пайдо шуданд. Дар тӯли асрҳо дар минтақа гурӯҳҳои гуногуни аҳолӣ зиндагӣ мекарданд ва бо ҳам робита доштанд.&lt;ref name=&quot;history&quot;&gt;[https://d3bwu0f92zgi29.cloudfront.net/culture/history/history-of-sweden Swedish Institute. «History of Sweden».]&lt;/ref&gt;

Дар сарчашмаҳои таърихӣ аз ''свеарҳо'' ва ''гётҳо'' (''götar'') ёд мешавад. Онҳо дар минтақаҳои гуногуни сарзамине мезистанд, ки баъдтар ба Шветсия табдил ёфт. Пайдоиши шведҳои имрӯзаро ба як қабила ё як гурӯҳи қадимӣ маҳдуд кардан мумкин нест, зеро ин халқ дар натиҷаи равандҳои тӯлонии таърихӣ ва омезиши ҷомеаҳои гуногун ташаккул ёфтааст.&lt;ref name=&quot;museum-vikings&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;museum-kingdom&quot;&gt;[https://historiska.se/en/explore-history/history-hub/when-sweden-became-sweden/ Swedish History Museum. «When Sweden became Sweden».]&lt;/ref&gt;

=== Давраи викингҳо ===

Тақрибан аз асри VIII то XI дар Скандинавия [[Давраи викингҳо]] идома дошт. Баъзе сокинони сарзамини Шветсияи имрӯза бо киштиҳо ба минтақаҳои дигари Аврупо мерафтанд. Онҳо бо тиҷорат, сафарҳои баҳрӣ ва баъзан ғоратгарӣ машғул мешуданд. Роҳҳои тиҷоратии шарқӣ онҳоро аз тариқи дарёҳои Аврупои Шарқӣ то [[Баҳри Сиёҳ]], [[Империяи Византия]] ва сарзаминҳои мусулмоннишин мерасонданд.&lt;ref name=&quot;history&quot; /&gt;

Вале на ҳамаи сокинони он давра викинг буданд. Аксари мардум дар деҳаҳо зиндагӣ карда, ба кишоварзӣ ва ҳунармандӣ машғул мешуданд. Ба гуфтаи [[Осорхонаи таърихи Шветсия]], викингҳо халқи алоҳида набуданд ва дар он замон давлати Шветсия ба шакли имрӯза ҳанӯз вуҷуд надошт.&lt;ref name=&quot;museum-vikings&quot; /&gt;

=== Ташаккули давлат ===

Дар асрҳои XI–XIII мулкҳо ва минтақаҳои гуногун тадриҷан зери ҳокимияти подшоҳони муштарак муттаҳид шуданд. Ҳамзамон [[масеҳият]] паҳн гардид ва сохтори давлатӣ мустаҳкам шуд. Аммо ин раванд дар як сол ё бо фаъолияти як подшоҳ анҷом наёфт.&lt;ref name=&quot;museum-kingdom&quot; /&gt;

Соли 1397 Шветсия, [[Дания]] ва [[Норвегия]] ба [[Иттиҳоди Калмар]] ҳамроҳ шуданд. Пас аз низоъҳои тӯлонӣ, соли 1523 [[Густав I Ваза]] подшоҳи Шветсия интихоб гардид ва иттиҳод барои Шветсия поён ёфт. Дар замони ӯ ҳокимияти шоҳӣ мустаҳкам шуд ва [[Ислоҳоти протестантӣ]] дар кишвар оғоз ёфт.&lt;ref name=&quot;history&quot; /&gt;

Дар асри XVII Шветсия ба яке аз давлатҳои пурқудрати Аврупои Шимолӣ табдил ёфт. Он дар ҷангҳои бузурги Аврупо ширкат карда, заминҳоеро дар соҳилҳои [[Баҳри Балтика]] зери назорат гирифт. Аммо баъди шикаст дар [[Ҷанги бузурги шимолӣ]] (1700–1721) қисми зиёди ин қаламравҳоро аз даст дод. Соли 1809 [[Финландия]], ки чандин аср қисми давлати Шветсия буд, ба зери ҳокимияти [[Империяи Русия]] гузашт.&lt;ref name=&quot;history&quot; /&gt;

=== Асрҳои XIX ва XX ===

Дар асри XIX қисми зиёди шведҳо ҳанӯз дар деҳот зиндагӣ мекарданд. Камбизоатӣ, мушкилоти кишоварзӣ ва ҷустуҷӯи зиндагии беҳтар боис шуданд, ки бисёриҳо ба [[Амрикои Шимолӣ]] муҳоҷират кунанд. Аз миёнаҳои асри XIX то соли 1930 тақрибан 1,5 миллион нафар аз Шветсия ба хориҷ кӯчиданд. Бештари муҳоҷирон ба [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико]] рафтанд.&lt;ref name=&quot;history&quot; /&gt;

Бо рушди саноат, шаҳрҳо калон шуданд ва зиндагии мардум тағйир ёфт. Дар асри XX ҳуқуқи интихобот васеъ гардид, низоми ҳифзи иҷтимоӣ рушд кард ва Шветсия ба кишвари саноатии пешрафта табдил ёфт.&lt;ref name=&quot;history&quot; /&gt;

Дар [[Ҷанги дуюми ҷаҳон]] Шветсия расман бетараф буд ва аз ишғоли низомӣ эмин монд. Бо вуҷуди ин, давлат бо Олмони фашистӣ тиҷорат мекард ва ба гузариши баъзе нерӯҳои олмонӣ аз қаламраваш иҷозат дода буд. Дар айни замон, Шветсия ба гурезагон, аз ҷумла яҳудиён аз кишварҳои ишғолшуда, паноҳ дод.&lt;ref name=&quot;ww2&quot;&gt;[https://www.archives.gov/research/holocaust/finding-aid/civilian/rg-84-sweden.html National Archives (United States). «Sweden: State Department and Foreign Affairs Records».]&lt;/ref&gt;

Шветсия соли 1995 ба [[Иттиҳоди Аврупо]] ва 7 марти соли 2024 ба [[НАТО]] пайваст. Ин рӯйдодҳо ба таърихи давлати Шветсия тааллуқ доранд ва набояд бо таърихи худи халқи швед яксон дониста шаванд.&lt;ref name=&quot;nato&quot;&gt;[https://www.government.se/press-releases/2024/03/sweden-is-a-nato-member/ Government Offices of Sweden. «Sweden is a NATO member», 7 марти 2024.]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;history&quot; /&gt;

== Забон ==

Забони асосии шведҳо [[забони шведӣ]] аст. Он ба шохаи [[Забонҳои германии шимолӣ|забонҳои германии шимолӣ]] дохил шуда, бо забонҳои [[забони норвегӣ|норвегӣ]] ва [[забони даниягӣ|даниягӣ]] хешовандии наздик дорад. Забони шведӣ дар Шветсия забони расмӣ буда, дар [[Финландия]] низ яке аз ду забони миллии кишвар мебошад.&lt;ref name=&quot;norden&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;finland-swedes&quot;&gt;[https://www.svenskfinland.fi/ Svenskfinland. «A guide to the Swedish-speaking population of Finland».]&lt;/ref&gt;

Дар худи Шветсия лаҳҷаҳои гуногуни шведӣ мавҷуданд. Гуфтори минтақаҳои ҷанубӣ, марказӣ ва шимолӣ аз ҷиҳати талаффуз ва баъзе калимаҳо фарқ мекунад. Дар баробари ин, дар Шветсия забонҳои ақаллиятҳои миллӣ, аз ҷумла финӣ, сомӣ, меянкиели, ромонӣ ва идишӣ низ ҳифз мешаванд.&lt;ref name=&quot;minorities&quot; /&gt;

== Фарҳанг ва анъанаҳо ==

Фарҳанги шведҳо дар тӯли асрҳо зери таъсири зиндагии деҳот, иқлими шимолӣ, масеҳият, муносибат бо кишварҳои ҳамсоя ва тағйироти ҷомеаи муосир шакл гирифтааст. Он ҳам анъанаҳои қадимӣ ва ҳам адабиёт, мусиқӣ, кино ва дигар шаклҳои фарҳанги имрӯзаро дар бар мегирад.&lt;ref name=&quot;culture&quot;&gt;[https://visitsweden.com/what-to-do/culture-history-and-art/culture/ Visit Sweden. «Swedish culture».]&lt;/ref&gt;

[[Акс:Maypole erection valje 4.jpg|thumb|Ҷашни миёнаи тобистон дар Шветсия: бардоштани сутуни бо баргу гул ороёфта.]]

Яке аз ҷашнҳои машҳури шведҳо '''[[Мидсоммар]]''' — ҷашни миёнаи тобистон аст, ки дар охири моҳи июн баргузор мешавад. Дар ин рӯз мардум бо хонавода ва дӯстон ҷамъ меоянд, гулчанбар месозанд ва дар гирди сутуни бо баргу гул ороёфта суруду рақс мекунанд. Аз хӯрокҳои маъмули ҷашн моҳии маринадшуда, картошкаи нав ва қулфинай мебошанд.&lt;ref name=&quot;midsummer&quot;&gt;[https://visitsweden.com/what-to-do/culture-history-and-art/swedish-traditions/midsummer-tradition/midsummer/ Visit Sweden. «Midsummer in Sweden – a cherished tradition».]&lt;/ref&gt;

Рӯзи 13 декабр дар Шветсия '''[[Рӯзи Люсия]]''' ҷашн гирифта мешавад. Дар ин маросим, ки ба фасли торики зимистон рост меояд, кӯдакон ва калонсолон бо либосҳои сафед суруд мехонанд ва чароғ ё шамъ мебардоранд. Ин ҷашн рамзи рӯшноӣ дар рӯзҳои кӯтоҳи зимистон дониста мешавад.&lt;ref name=&quot;lucia&quot;&gt;[https://visitsweden.com/what-to-do/culture-history-and-art/swedish-traditions/christmas/lucia/ Visit Sweden. «Lucia – bearer of light, hymns and Swedish treats».]&lt;/ref&gt;

Дар зиндагии рӯзмарра расми '''[[Фика (анъана)|фика]]''' низ маъруф аст. Фика ба маънои танаффуси кӯтоҳ барои нӯшидани қаҳва ё чой, аксаран бо ширинӣ ва суҳбат бо дигарон, истифода мешавад. Ин одат ҳам дар хона ва ҳам дар ҷойи кор дида мешавад.&lt;ref name=&quot;norden&quot; /&gt;

Дар миёни намояндагони машҳури фарҳанги шведӣ нависанда [[Астрид Линдгрен]], коргардон [[Ингмар Бергман]] ва гурӯҳи мусиқии [[ABBA]] номбар мешаванд. Аз донишмандону ихтироъкорони шведӣ [[Карл Линней]], ки дар паҳн кардани низоми [[Номенклатураи бинарӣ|номгузории дунома]] нақши муҳим дошт, ва [[Алфред Нобел]], бунёдгузори [[Ҷоизаи Нобел]], шинохта шудаанд.&lt;ref name=&quot;culture&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;history&quot; /&gt;

== Дин ==

Дар гузашта аксари шведҳо ба боварҳои [[Дини бостонии Скандинавия|қадимии скандинавӣ]] пайравӣ мекарданд. Аз асрҳои миёна масеҳият тадриҷан густариш ёфт. Баъди ислоҳоти асри XVI [[Лютеранӣ|лютеранӣ]] шакли асосии масеҳият дар Шветсия гардид.&lt;ref name=&quot;history&quot; /&gt;

Имрӯз дар ҷомеаи Шветсия ҳам масеҳиён ва пайравони динҳои дигар ва ҳам одамони бедину ғайримазҳабӣ зиндагӣ мекунанд. [[Калисои Шветсия]] то ҳол аз ташкилотҳои калони динии кишвар мебошад, вале узвият дар калисо ҳатман маънои эътиқоди шахсиро надорад.&lt;ref name=&quot;church&quot;&gt;[https://www.svenskakyrkan.se/statistik Church of Sweden. «Svenska kyrkan i siffror» — омори узвият ва фаъолияти калисо.]&lt;/ref&gt;

== Шведҳо берун аз Шветсия ==

Дар асрҳои XIX ва XX муҳоҷирони шведӣ дар ИМА ва [[Канада]] ҷомеаҳои худро ташкил карданд. Наслҳои онҳо имрӯз ҳам дар баъзе минтақаҳо анъанаҳо ва ёди аҷдоди шведии худро нигоҳ медоранд. Шведҳо ҳамчунин дар дигар кишварҳои Аврупо ва ҷаҳон зиндагӣ мекунанд.&lt;ref name=&quot;history&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;diaspora&quot;&gt;[https://www.sviv.se/opinion/kartlaggning/ Svenskar i Världen. «Kartläggningen av utlandssvenskar», таҳқиқоти соли 2022.]&lt;/ref&gt;

Бино ба баррасии созмони ''Svenskar i Världen'', соли 2022 тақрибан 685 ҳазор шведи муқими хориҷ аз кишвар ба ҳисоб гирифта шудаанд. Ин рақам тахминӣ буда, ба афроди шведие дахл дорад, ки берун аз Шветсия зиндагӣ мекунанд; он шумораи ҳамаи одамони шведитабори ҷаҳонро нишон намедиҳад.&lt;ref name=&quot;diaspora&quot; /&gt;

Дар Финландия низ ҷомеаи деринаи шведизабон вуҷуд дорад. Аксари намояндагони он худро финландӣ мешуморанд ва дар баробари ин забону фарҳанги шведии худро нигоҳ медоранд. Тибқи омори расмии Финландия, дар охири соли 2025 забони модарии 284 611 сокини кишвар шведӣ сабт шудааст. Ин шумораи шведизабонон аст, на шумораи ҳатмии одамони дорои асли қавмии шведӣ.&lt;ref name=&quot;finland-swedes&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;finland-stats&quot;&gt;[https://otos.stat.fi/server/api/core/bitstreams/f3e835da-b220-4251-8079-7b7309d1d2a4/content Statistics Finland. «Finland in Figures 2026», саҳ. 8.]&lt;/ref&gt;

== Аҳолӣ ва ҳувияти шведӣ ==

Соли 2025 аҳолии Шветсия тақрибан 10,6 миллион нафар буд. Вале ин шумораи тамоми сокинони давлат аст, на шумораи шведҳо ҳамчун гурӯҳи қавмӣ. Шветсия омори расмии аҳолиро аз рӯи мансубияти қавмӣ ҷамъоварӣ намекунад. Аз ин рӯ, шумораи дақиқи шведҳо дар дохили кишвар ва дар саросари ҷаҳон маълум нест.&lt;ref name=&quot;norden&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[https://minorityrights.org/country/sweden/ Minority Rights Group. «Sweden».]&lt;/ref&gt;

Ҳувияти шведӣ дар тӯли таърих тағйир ёфтааст. Он танҳо ба насаб ё пайдоиши оилавӣ вобаста нест: забон, фарҳанг, таҷрибаи зиндагӣ ва тарзи худшиносии одамон низ нақш доранд. Ҷомеаи Шветсияи имрӯз гуногунфарҳанг аст ва дар он гурӯҳҳои зиёде бо таъриху забонҳои мухталиф зиндагӣ мекунанд.&lt;ref name=&quot;museum-vikings&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;minorities&quot; /&gt;

== Адабиёт ==
{{reflist}}

[[Гурӯҳ:Шведҳо]]
[[Гурӯҳ:Халқҳои германӣ]]
[[Гурӯҳ:Халқҳои Скандинавия]]
[[Гурӯҳ:Халқҳои Аврупо]]</text>
      <sha1>41qyvtl6r0318ofcviol92sslc7pa33</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Рахш (ранг)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>334736</id>
    <revision>
      <id>1492451</id>
      <parentid>1492249</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T16:16:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1492451</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7619" sha1="q7hbl22ztvm3afe3cb3ug8s2g567o27" xml:space="preserve">{{Қуттии ранг
|ном = Рахш
|hex = 954535
|r = 149
|g = 69
|b = 53
|h = 10
|s = 64
|v = 58
}}
'''Рахш''' — яке аз [[Тобишҳои қаҳваранг|тобишҳои ранги қаҳваранг]] буда, ба ранги сурх майл мекунад. Дар табиат ин ранг дар пашми баъзе [[Асп|аспҳо]], [[Мӯй|мӯйи инсон]] ва меваи [[шоҳбулут]] дида мешавад.&lt;ref name=&quot;Paterson&quot;&gt;{{cite book
 |last=Paterson
 |first=Ian
 |title=A Dictionary of Colour: A Lexicon of the Language of Colour
 |publisher=Thorogood Publishing
 |year=2003
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

Дар адабиёти классикии тоҷик «рахш» маъноҳои гуногун дошта, ба рангҳои сурхтоб, омехтаи сурху сафед ва аспҳои дорои чунин ранг ишора мекард. Аз ин рӯ, маънои қадимии он на ҳамеша ба тобиши имрӯзаи ин ранг мувофиқат мекунад.&lt;ref name=&quot;Dehkhoda&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/رخش-2
 |title=رخش
 |website=Луғатномаи Деҳхудо
 |language=fa
}}&lt;/ref&gt;

== Решаи ном ==

[[Акс:Chestnut03.jpg|thumb|Меваи [[Шоҳбулут|шоҳбулут]], ки номи англисии ранги ''chestnut'' аз он гирифта шудааст.]]

Вожаи «рахш» аз калимаҳои қадимии забонҳои эронӣ буда, дар фарҳангҳои луғат бо маъноҳои гуногун шарҳ дода шудааст. Дар ''Луғатномаи Деҳхудо'' яке аз маъноҳои он омехтаи рангҳои сурх ва сафед, инчунин ранги аспи абраш — аспе, ки дар баданаш доғҳои гуногунранг дорад — мебошад.

Дар баъзе фарҳангҳо «рахш» ба ранги сурх ва инчунин ба ранге байни сиёҳ ва бур гуфта шудааст.

Ин вожа дар забонҳои дигари эронӣ низ решаҳои қадимӣ дорад. Дар забони суғдӣ шакли ''raxš'' ҳамчун номи аспи Рустам сабт шудааст. Вожаҳои ҳамрешаи он дар забони хоразмӣ (''raxtak'' — «сурх»), мозандаронӣ (''raš'' — «сурхтоб») ва курдӣ (''reş'' — «сиёҳ») низ дида мешаванд. Ба ақидаи баъзе забоншиносон, вожаи «рахш» эҳтимол аз забони суғдӣ ба форсӣ гузаштааст.[2]

== Рахш дар «Шоҳнома» ==

[[Рахш (асп)|Рахш]] инчунин номи аспи [[Рустам|Рустами Дастон]], қаҳрамони [[Шоҳнома]]и [[Абулқосим Фирдавсӣ]] мебошад. Номи ин асп бо маъноҳои қадимии вожаи «рахш» ва ранги бадани он пайвастагӣ дорад. Дар «Шоҳнома» Рахш ҳамчун дорои ранги бур ва доғҳои сурхтоб буда, бо зӯрию далерии худ аз дигар аспҳо фарқ мекард.

Фирдавсӣ дар бахши «Гирифтани Рустам Рахшро» ранги ин аспро чунин тасвир мекунад:

&lt;poem&gt;
Ҳаме Рахш хонем, буру абраш аст,
Ба хубӣ чу обу ба ранги оташ аст.
&lt;/poem&gt;
&lt;ref name=&quot;Shahnameh&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://fa.wikisource.org/wiki/شاهنامه_(تصحیح_ژول_مل)/گرفتن_رستم_رخش_را
 |title=Шоҳнома — Гирифтани Рустам Рахшро
 |author=Абулқосим Фирдавсӣ
 |publisher=Викинабишта
 |language=fa
}}&lt;/ref&gt;

Дар ин байт калимаи «абраш» ба аспе ишора мекунад, ки ранги баданаш яксон нест ва дар он доғҳо ё холҳои ранги дигар дида мешаванд. Ташбеҳи ранги асп ба оташ низ ба сурхтоб будани он ишора мекунад.

== Рахш дар табиат ==

Рангҳои қаҳваранги сурхтоб дар табиат хеле маъмуланд. Онҳо дар пӯсти дарахтон, меваҳо, мӯйи ҳайвонот ва пари баъзе парандагон дида мешаванд.

Аз намунаҳои ин ранг дар табиат метавон инҳоро ном бурд:

* [[Шоҳбулут]] — пӯсти меваи он ранги қаҳваранги сурхтоб дорад;
* [[Асп]] — баъзе аспҳо ранги мӯйи сурхтоб ё қаҳваранги сурхтоб доранд;
* [[Бонго (оҳу)|Бонго]] (''Tragelaphus eurycerus'') — як навъи оҳуи африқоӣ, ки ранги баданаш сурхтобу қаҳваранг аст;
* [[Дарахткӯби шоҳбулутранг]] (''Celeus castaneus'') — парандае, ки қисми зиёди парҳояш ранги шоҳбулутӣ дорад;
* [[Читтаки шоҳбулутпушт]] (''Poecile rufescens'') — парандаи хурде, ки қисми пушти баданаш қаҳваранги сурхтоб мебошад.

[[Акс:Parus rufescensDU1N028CA.JPG|thumb|Читтаки шоҳбулутпушт, ки ранги пушти баданаш ба рахш наздик аст.]]

== Истифода дар фарҳанг ва зиндагӣ ==

=== Асппарварӣ ===

Дар [[Асппарварӣ|асппарварӣ]] ранги сурхтоб ё шоҳбулутӣ яке аз рангҳои маъмули мӯйи асп ба шумор меравад.

Дар забони англисӣ чунин рангро ''chestnut'' меноманд. Аспҳои дорои ин ранг метавонанд аз сурхи равшан то қаҳваранги тира тобишҳои гуногун дошта бошанд.

Дар таснифи ранги аспҳо, ''chestnut'' ба ранги асосии мӯй ишора мекунад, дар ҳоле ки аломатҳои сафед ё доғҳои бадан ҷудогона тавсиф мешаванд. Ин фарқият барои муқоисаи ранги аспҳои имрӯза бо Рахши достонии Фирдавсӣ муҳим аст.

=== Ранги мӯй ===

Дар тавсифи [[Ранги мӯй|ранги мӯйи инсон]] низ қаҳваранги сурхтоб истифода мешавад. Мӯйи чунин ранг дар рӯшноии гуногун метавонад бештар сурх, мисранг ё қаҳваранг намояд.

=== Санъат ва тарроҳӣ ===

Рахш ва тобишҳои наздик ба он дар [[Рассомӣ|рассомӣ]], [[Тарроҳӣ|тарроҳӣ]], [[Меъмории дохилӣ|ороиши дохилӣ]], истеҳсоли либос ва дигар соҳаҳо истифода мешаванд. Ин ранг ба гурӯҳи рангҳои гарми табиӣ мансуб аст ва бо тобишҳои зарди хокӣ, қаймоқӣ ва қаҳваранг ҳамоҳанг мешавад.

== Адабиёт ==

{{эзоҳ}}

*

{{Тобишҳои қаҳваранг}}
{{Тобишҳои сурх}}</text>
      <sha1>q7hbl22ztvm3afe3cb3ug8s2g567o27</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1492454</id>
      <parentid>1492451</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T16:19:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>/* Решаи ном */</comment>
      <origin>1492454</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7790" sha1="smqy6afgc7pzhuc0tz1xvg2k69m54c0" xml:space="preserve">{{Қуттии ранг
|ном = Рахш
|hex = 954535
|r = 149
|g = 69
|b = 53
|h = 10
|s = 64
|v = 58
}}
'''Рахш''' — яке аз [[Тобишҳои қаҳваранг|тобишҳои ранги қаҳваранг]] буда, ба ранги сурх майл мекунад. Дар табиат ин ранг дар пашми баъзе [[Асп|аспҳо]], [[Мӯй|мӯйи инсон]] ва меваи [[шоҳбулут]] дида мешавад.&lt;ref name=&quot;Paterson&quot;&gt;{{cite book
 |last=Paterson
 |first=Ian
 |title=A Dictionary of Colour: A Lexicon of the Language of Colour
 |publisher=Thorogood Publishing
 |year=2003
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

Дар адабиёти классикии тоҷик «рахш» маъноҳои гуногун дошта, ба рангҳои сурхтоб, омехтаи сурху сафед ва аспҳои дорои чунин ранг ишора мекард. Аз ин рӯ, маънои қадимии он на ҳамеша ба тобиши имрӯзаи ин ранг мувофиқат мекунад.&lt;ref name=&quot;Dehkhoda&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/رخش-2
 |title=رخش
 |website=Луғатномаи Деҳхудо
 |language=fa
}}&lt;/ref&gt;

== Решаи ном ==
[[Акс:Chestnut03.jpg|thumb|Меваи [[Шоҳбулут|шоҳбулут]], ки номи англисии ранги ''chestnut'' аз он гирифта шудааст.]]

Вожаи «рахш» аз калимаҳои қадимии забонҳои эронӣ буда, дар фарҳангҳои луғат бо маъноҳои гуногун шарҳ дода шудааст. Дар [[Луғатномаи Деҳхудо]] яке аз маъноҳои он омехтаи рангҳои сурх ва сафед, инчунин ранги аспи абраш, аспе, ки дар баданаш доғҳои гуногунранг дорад, мебошад.

Дар баъзе фарҳангҳо «рахш» ба ранги сурх ва инчунин ба ранге байни сиёҳ ва бур гуфта шудааст.

Ин вожа дар забонҳои дигари эронӣ низ решаҳои қадимӣ дорад. Дар [[забони суғдӣ]] шакли ''raxš'' ҳамчун номи аспи [[Рустам]] сабт шудааст. Вожаҳои ҳамрешаи он дар [[забони хоразмӣ]] (''raxtak'' — «сурх»), [[забони мозандаронӣ|мозандаронӣ]] (''raš'' — «сурхтоб») ва [[забони курдӣ|курдӣ]] (''reş'' — «сиёҳ») низ дида мешаванд. Ба ақидаи баъзе забоншиносон, вожаи «рахш» эҳтимол аз забони суғдӣ ба форсӣ гузаштааст.&lt;ref&gt;Cheung, Johnny (2007). ''Etymological Dictionary of the Iranian Verb'', саҳ. 313–314.&lt;/ref&gt;

== Рахш дар «Шоҳнома» ==

[[Рахш (асп)|Рахш]] инчунин номи аспи [[Рустам|Рустами Дастон]], қаҳрамони [[Шоҳнома]]и [[Абулқосим Фирдавсӣ]] мебошад. Номи ин асп бо маъноҳои қадимии вожаи «рахш» ва ранги бадани он пайвастагӣ дорад. Дар «Шоҳнома» Рахш ҳамчун дорои ранги бур ва доғҳои сурхтоб буда, бо зӯрию далерии худ аз дигар аспҳо фарқ мекард.

Фирдавсӣ дар бахши «Гирифтани Рустам Рахшро» ранги ин аспро чунин тасвир мекунад:

&lt;poem&gt;
Ҳаме Рахш хонем, буру абраш аст,
Ба хубӣ чу обу ба ранги оташ аст.
&lt;/poem&gt;
&lt;ref name=&quot;Shahnameh&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://fa.wikisource.org/wiki/شاهنامه_(تصحیح_ژول_مل)/گرفتن_رستم_رخش_را
 |title=Шоҳнома — Гирифтани Рустам Рахшро
 |author=Абулқосим Фирдавсӣ
 |publisher=Викинабишта
 |language=fa
}}&lt;/ref&gt;

Дар ин байт калимаи «абраш» ба аспе ишора мекунад, ки ранги баданаш яксон нест ва дар он доғҳо ё холҳои ранги дигар дида мешаванд. Ташбеҳи ранги асп ба оташ низ ба сурхтоб будани он ишора мекунад.

== Рахш дар табиат ==

Рангҳои қаҳваранги сурхтоб дар табиат хеле маъмуланд. Онҳо дар пӯсти дарахтон, меваҳо, мӯйи ҳайвонот ва пари баъзе парандагон дида мешаванд.

Аз намунаҳои ин ранг дар табиат метавон инҳоро ном бурд:

* [[Шоҳбулут]] — пӯсти меваи он ранги қаҳваранги сурхтоб дорад;
* [[Асп]] — баъзе аспҳо ранги мӯйи сурхтоб ё қаҳваранги сурхтоб доранд;
* [[Бонго (оҳу)|Бонго]] (''Tragelaphus eurycerus'') — як навъи оҳуи африқоӣ, ки ранги баданаш сурхтобу қаҳваранг аст;
* [[Дарахткӯби шоҳбулутранг]] (''Celeus castaneus'') — парандае, ки қисми зиёди парҳояш ранги шоҳбулутӣ дорад;
* [[Читтаки шоҳбулутпушт]] (''Poecile rufescens'') — парандаи хурде, ки қисми пушти баданаш қаҳваранги сурхтоб мебошад.

[[Акс:Parus rufescensDU1N028CA.JPG|thumb|Читтаки шоҳбулутпушт, ки ранги пушти баданаш ба рахш наздик аст.]]

== Истифода дар фарҳанг ва зиндагӣ ==

=== Асппарварӣ ===

Дар [[Асппарварӣ|асппарварӣ]] ранги сурхтоб ё шоҳбулутӣ яке аз рангҳои маъмули мӯйи асп ба шумор меравад.

Дар забони англисӣ чунин рангро ''chestnut'' меноманд. Аспҳои дорои ин ранг метавонанд аз сурхи равшан то қаҳваранги тира тобишҳои гуногун дошта бошанд.

Дар таснифи ранги аспҳо, ''chestnut'' ба ранги асосии мӯй ишора мекунад, дар ҳоле ки аломатҳои сафед ё доғҳои бадан ҷудогона тавсиф мешаванд. Ин фарқият барои муқоисаи ранги аспҳои имрӯза бо Рахши достонии Фирдавсӣ муҳим аст.

=== Ранги мӯй ===

Дар тавсифи [[Ранги мӯй|ранги мӯйи инсон]] низ қаҳваранги сурхтоб истифода мешавад. Мӯйи чунин ранг дар рӯшноии гуногун метавонад бештар сурх, мисранг ё қаҳваранг намояд.

=== Санъат ва тарроҳӣ ===

Рахш ва тобишҳои наздик ба он дар [[Рассомӣ|рассомӣ]], [[Тарроҳӣ|тарроҳӣ]], [[Меъмории дохилӣ|ороиши дохилӣ]], истеҳсоли либос ва дигар соҳаҳо истифода мешаванд. Ин ранг ба гурӯҳи рангҳои гарми табиӣ мансуб аст ва бо тобишҳои зарди хокӣ, қаймоқӣ ва қаҳваранг ҳамоҳанг мешавад.

== Адабиёт ==

{{эзоҳ}}

*

{{Тобишҳои қаҳваранг}}
{{Тобишҳои сурх}}</text>
      <sha1>smqy6afgc7pzhuc0tz1xvg2k69m54c0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1492464</id>
      <parentid>1492454</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T16:31:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>/* Рахш дар «Шоҳнома» */</comment>
      <origin>1492464</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7791" sha1="20ncbun0icjrzj39x1a78ppx4k6lncq" xml:space="preserve">{{Қуттии ранг
|ном = Рахш
|hex = 954535
|r = 149
|g = 69
|b = 53
|h = 10
|s = 64
|v = 58
}}
'''Рахш''' — яке аз [[Тобишҳои қаҳваранг|тобишҳои ранги қаҳваранг]] буда, ба ранги сурх майл мекунад. Дар табиат ин ранг дар пашми баъзе [[Асп|аспҳо]], [[Мӯй|мӯйи инсон]] ва меваи [[шоҳбулут]] дида мешавад.&lt;ref name=&quot;Paterson&quot;&gt;{{cite book
 |last=Paterson
 |first=Ian
 |title=A Dictionary of Colour: A Lexicon of the Language of Colour
 |publisher=Thorogood Publishing
 |year=2003
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

Дар адабиёти классикии тоҷик «рахш» маъноҳои гуногун дошта, ба рангҳои сурхтоб, омехтаи сурху сафед ва аспҳои дорои чунин ранг ишора мекард. Аз ин рӯ, маънои қадимии он на ҳамеша ба тобиши имрӯзаи ин ранг мувофиқат мекунад.&lt;ref name=&quot;Dehkhoda&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/رخش-2
 |title=رخش
 |website=Луғатномаи Деҳхудо
 |language=fa
}}&lt;/ref&gt;

== Решаи ном ==
[[Акс:Chestnut03.jpg|thumb|Меваи [[Шоҳбулут|шоҳбулут]], ки номи англисии ранги ''chestnut'' аз он гирифта шудааст.]]

Вожаи «рахш» аз калимаҳои қадимии забонҳои эронӣ буда, дар фарҳангҳои луғат бо маъноҳои гуногун шарҳ дода шудааст. Дар [[Луғатномаи Деҳхудо]] яке аз маъноҳои он омехтаи рангҳои сурх ва сафед, инчунин ранги аспи абраш, аспе, ки дар баданаш доғҳои гуногунранг дорад, мебошад.

Дар баъзе фарҳангҳо «рахш» ба ранги сурх ва инчунин ба ранге байни сиёҳ ва бур гуфта шудааст.

Ин вожа дар забонҳои дигари эронӣ низ решаҳои қадимӣ дорад. Дар [[забони суғдӣ]] шакли ''raxš'' ҳамчун номи аспи [[Рустам]] сабт шудааст. Вожаҳои ҳамрешаи он дар [[забони хоразмӣ]] (''raxtak'' — «сурх»), [[забони мозандаронӣ|мозандаронӣ]] (''raš'' — «сурхтоб») ва [[забони курдӣ|курдӣ]] (''reş'' — «сиёҳ») низ дида мешаванд. Ба ақидаи баъзе забоншиносон, вожаи «рахш» эҳтимол аз забони суғдӣ ба форсӣ гузаштааст.&lt;ref&gt;Cheung, Johnny (2007). ''Etymological Dictionary of the Iranian Verb'', саҳ. 313–314.&lt;/ref&gt;

== Рахш дар «Шоҳнома» ==
{{main|Рахш (асп)}}
Рахш инчунин номи аспи [[Рустам|Рустами Дастон]], қаҳрамони [[Шоҳнома]]и [[Абулқосим Фирдавсӣ]] мебошад. Номи ин асп бо маъноҳои қадимии вожаи «рахш» ва ранги бадани он пайвастагӣ дорад. Дар «Шоҳнома» Рахш ҳамчун дорои ранги бур ва доғҳои сурхтоб буда, бо зӯрию далерии худ аз дигар аспҳо фарқ мекард.

Фирдавсӣ дар бахши «Гирифтани Рустам Рахшро» ранги ин аспро чунин тасвир мекунад:

{{quote|Ҳаме Рахш хонем, буру абраш аст,&lt;br&gt;Ба хубӣ чу обу ба ранги оташ аст.&lt;ref name=&quot;Shahnameh&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://fa.wikisource.org/wiki/شاهنامه_(تصحیح_ژول_مل)/گرفتن_رستم_رخش_را
 |title=Шоҳнома — Гирифтани Рустам Рахшро
 |author=Абулқосим Фирдавсӣ
 |publisher=Викинабишта
 |language=fa
}}&lt;/ref&gt;}}

Дар ин байт калимаи «абраш» ба аспе ишора мекунад, ки ранги баданаш яксон нест ва дар он доғҳо ё холҳои ранги дигар дида мешаванд. Ташбеҳи ранги асп ба оташ низ ба сурхтоб будани он ишора мекунад.

== Рахш дар табиат ==

Рангҳои қаҳваранги сурхтоб дар табиат хеле маъмуланд. Онҳо дар пӯсти дарахтон, меваҳо, мӯйи ҳайвонот ва пари баъзе парандагон дида мешаванд.

Аз намунаҳои ин ранг дар табиат метавон инҳоро ном бурд:

* [[Шоҳбулут]] — пӯсти меваи он ранги қаҳваранги сурхтоб дорад;
* [[Асп]] — баъзе аспҳо ранги мӯйи сурхтоб ё қаҳваранги сурхтоб доранд;
* [[Бонго (оҳу)|Бонго]] (''Tragelaphus eurycerus'') — як навъи оҳуи африқоӣ, ки ранги баданаш сурхтобу қаҳваранг аст;
* [[Дарахткӯби шоҳбулутранг]] (''Celeus castaneus'') — парандае, ки қисми зиёди парҳояш ранги шоҳбулутӣ дорад;
* [[Читтаки шоҳбулутпушт]] (''Poecile rufescens'') — парандаи хурде, ки қисми пушти баданаш қаҳваранги сурхтоб мебошад.

[[Акс:Parus rufescensDU1N028CA.JPG|thumb|Читтаки шоҳбулутпушт, ки ранги пушти баданаш ба рахш наздик аст.]]

== Истифода дар фарҳанг ва зиндагӣ ==

=== Асппарварӣ ===

Дар [[Асппарварӣ|асппарварӣ]] ранги сурхтоб ё шоҳбулутӣ яке аз рангҳои маъмули мӯйи асп ба шумор меравад.

Дар забони англисӣ чунин рангро ''chestnut'' меноманд. Аспҳои дорои ин ранг метавонанд аз сурхи равшан то қаҳваранги тира тобишҳои гуногун дошта бошанд.

Дар таснифи ранги аспҳо, ''chestnut'' ба ранги асосии мӯй ишора мекунад, дар ҳоле ки аломатҳои сафед ё доғҳои бадан ҷудогона тавсиф мешаванд. Ин фарқият барои муқоисаи ранги аспҳои имрӯза бо Рахши достонии Фирдавсӣ муҳим аст.

=== Ранги мӯй ===

Дар тавсифи [[Ранги мӯй|ранги мӯйи инсон]] низ қаҳваранги сурхтоб истифода мешавад. Мӯйи чунин ранг дар рӯшноии гуногун метавонад бештар сурх, мисранг ё қаҳваранг намояд.

=== Санъат ва тарроҳӣ ===

Рахш ва тобишҳои наздик ба он дар [[Рассомӣ|рассомӣ]], [[Тарроҳӣ|тарроҳӣ]], [[Меъмории дохилӣ|ороиши дохилӣ]], истеҳсоли либос ва дигар соҳаҳо истифода мешаванд. Ин ранг ба гурӯҳи рангҳои гарми табиӣ мансуб аст ва бо тобишҳои зарди хокӣ, қаймоқӣ ва қаҳваранг ҳамоҳанг мешавад.

== Адабиёт ==

{{эзоҳ}}

*

{{Тобишҳои қаҳваранг}}
{{Тобишҳои сурх}}</text>
      <sha1>20ncbun0icjrzj39x1a78ppx4k6lncq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1492469</id>
      <parentid>1492464</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T16:36:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>/* Рахш дар «Шоҳнома» */</comment>
      <origin>1492469</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7423" sha1="mmwqw2az5pqxs68fhl954gkfps8o8os" xml:space="preserve">{{Қуттии ранг
|ном = Рахш
|hex = 954535
|r = 149
|g = 69
|b = 53
|h = 10
|s = 64
|v = 58
}}
'''Рахш''' — яке аз [[Тобишҳои қаҳваранг|тобишҳои ранги қаҳваранг]] буда, ба ранги сурх майл мекунад. Дар табиат ин ранг дар пашми баъзе [[Асп|аспҳо]], [[Мӯй|мӯйи инсон]] ва меваи [[шоҳбулут]] дида мешавад.&lt;ref name=&quot;Paterson&quot;&gt;{{cite book
 |last=Paterson
 |first=Ian
 |title=A Dictionary of Colour: A Lexicon of the Language of Colour
 |publisher=Thorogood Publishing
 |year=2003
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

Дар адабиёти классикии тоҷик «рахш» маъноҳои гуногун дошта, ба рангҳои сурхтоб, омехтаи сурху сафед ва аспҳои дорои чунин ранг ишора мекард. Аз ин рӯ, маънои қадимии он на ҳамеша ба тобиши имрӯзаи ин ранг мувофиқат мекунад.&lt;ref name=&quot;Dehkhoda&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/رخش-2
 |title=رخش
 |website=Луғатномаи Деҳхудо
 |language=fa
}}&lt;/ref&gt;

== Решаи ном ==
[[Акс:Chestnut03.jpg|thumb|Меваи [[Шоҳбулут|шоҳбулут]], ки номи англисии ранги ''chestnut'' аз он гирифта шудааст.]]

Вожаи «рахш» аз калимаҳои қадимии забонҳои эронӣ буда, дар фарҳангҳои луғат бо маъноҳои гуногун шарҳ дода шудааст. Дар [[Луғатномаи Деҳхудо]] яке аз маъноҳои он омехтаи рангҳои сурх ва сафед, инчунин ранги аспи абраш, аспе, ки дар баданаш доғҳои гуногунранг дорад, мебошад.

Дар баъзе фарҳангҳо «рахш» ба ранги сурх ва инчунин ба ранге байни сиёҳ ва бур гуфта шудааст.

Ин вожа дар забонҳои дигари эронӣ низ решаҳои қадимӣ дорад. Дар [[забони суғдӣ]] шакли ''raxš'' ҳамчун номи аспи [[Рустам]] сабт шудааст. Вожаҳои ҳамрешаи он дар [[забони хоразмӣ]] (''raxtak'' — «сурх»), [[забони мозандаронӣ|мозандаронӣ]] (''raš'' — «сурхтоб») ва [[забони курдӣ|курдӣ]] (''reş'' — «сиёҳ») низ дида мешаванд. Ба ақидаи баъзе забоншиносон, вожаи «рахш» эҳтимол аз забони суғдӣ ба форсӣ гузаштааст.&lt;ref&gt;Cheung, Johnny (2007). ''Etymological Dictionary of the Iranian Verb'', саҳ. 313–314.&lt;/ref&gt;

== Рахш дар «Шоҳнома» ==
{{main|Рахш (асп)}}
Рахш инчунин номи аспи [[Рустам|Рустами Дастон]], қаҳрамони «[[Шоҳнома]]»-и [[Абулқосим Фирдавсӣ]] мебошад. Ин асп ранги бур бо доғҳои сурхтоб дошт ва бо зӯру далерии худ машҳур буд.

Фирдавсӣ ранги Рахшро чунин тасвир мекунад:

{{quote|Ҳаме Рахш хонем, буру абраш аст,&lt;br&gt;Ба хубӣ чу обу ба ранги оташ аст.&lt;ref name=&quot;Shahnameh&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://fa.wikisource.org/wiki/شاهنامه_(تصحیح_ژول_مل)/گرفتن_رستم_رخش_را
 |title=Шоҳнома — Гирифтани Рустам Рахшро
 |author=Абулқосим Фирдавсӣ
 |publisher=Викинабишта
 |language=fa
}}&lt;/ref&gt;}}

Дар ин байт «абраш» ба аспи доғдор ишора мекунад, ки ранги баданаш яксон нест. Монанд кардани ранги Рахш ба оташ низ сурхтоб будани онро нишон медиҳад.

== Рахш дар табиат ==

Рангҳои қаҳваранги сурхтоб дар табиат хеле маъмуланд. Онҳо дар пӯсти дарахтон, меваҳо, мӯйи ҳайвонот ва пари баъзе парандагон дида мешаванд.

Аз намунаҳои ин ранг дар табиат метавон инҳоро ном бурд:

* [[Шоҳбулут]] — пӯсти меваи он ранги қаҳваранги сурхтоб дорад;
* [[Асп]] — баъзе аспҳо ранги мӯйи сурхтоб ё қаҳваранги сурхтоб доранд;
* [[Бонго (оҳу)|Бонго]] (''Tragelaphus eurycerus'') — як навъи оҳуи африқоӣ, ки ранги баданаш сурхтобу қаҳваранг аст;
* [[Дарахткӯби шоҳбулутранг]] (''Celeus castaneus'') — парандае, ки қисми зиёди парҳояш ранги шоҳбулутӣ дорад;
* [[Читтаки шоҳбулутпушт]] (''Poecile rufescens'') — парандаи хурде, ки қисми пушти баданаш қаҳваранги сурхтоб мебошад.

[[Акс:Parus rufescensDU1N028CA.JPG|thumb|Читтаки шоҳбулутпушт, ки ранги пушти баданаш ба рахш наздик аст.]]

== Истифода дар фарҳанг ва зиндагӣ ==

=== Асппарварӣ ===

Дар [[Асппарварӣ|асппарварӣ]] ранги сурхтоб ё шоҳбулутӣ яке аз рангҳои маъмули мӯйи асп ба шумор меравад.

Дар забони англисӣ чунин рангро ''chestnut'' меноманд. Аспҳои дорои ин ранг метавонанд аз сурхи равшан то қаҳваранги тира тобишҳои гуногун дошта бошанд.

Дар таснифи ранги аспҳо, ''chestnut'' ба ранги асосии мӯй ишора мекунад, дар ҳоле ки аломатҳои сафед ё доғҳои бадан ҷудогона тавсиф мешаванд. Ин фарқият барои муқоисаи ранги аспҳои имрӯза бо Рахши достонии Фирдавсӣ муҳим аст.

=== Ранги мӯй ===

Дар тавсифи [[Ранги мӯй|ранги мӯйи инсон]] низ қаҳваранги сурхтоб истифода мешавад. Мӯйи чунин ранг дар рӯшноии гуногун метавонад бештар сурх, мисранг ё қаҳваранг намояд.

=== Санъат ва тарроҳӣ ===

Рахш ва тобишҳои наздик ба он дар [[Рассомӣ|рассомӣ]], [[Тарроҳӣ|тарроҳӣ]], [[Меъмории дохилӣ|ороиши дохилӣ]], истеҳсоли либос ва дигар соҳаҳо истифода мешаванд. Ин ранг ба гурӯҳи рангҳои гарми табиӣ мансуб аст ва бо тобишҳои зарди хокӣ, қаймоқӣ ва қаҳваранг ҳамоҳанг мешавад.

== Адабиёт ==

{{эзоҳ}}

*

{{Тобишҳои қаҳваранг}}
{{Тобишҳои сурх}}</text>
      <sha1>mmwqw2az5pqxs68fhl954gkfps8o8os</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1492475</id>
      <parentid>1492469</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T16:43:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>/* Решаи ном */</comment>
      <origin>1492475</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7244" sha1="1cz1lku432ogf171swi5ex6e6ua4t5g" xml:space="preserve">{{Қуттии ранг
|ном = Рахш
|hex = 954535
|r = 149
|g = 69
|b = 53
|h = 10
|s = 64
|v = 58
}}
'''Рахш''' — яке аз [[Тобишҳои қаҳваранг|тобишҳои ранги қаҳваранг]] буда, ба ранги сурх майл мекунад. Дар табиат ин ранг дар пашми баъзе [[Асп|аспҳо]], [[Мӯй|мӯйи инсон]] ва меваи [[шоҳбулут]] дида мешавад.&lt;ref name=&quot;Paterson&quot;&gt;{{cite book
 |last=Paterson
 |first=Ian
 |title=A Dictionary of Colour: A Lexicon of the Language of Colour
 |publisher=Thorogood Publishing
 |year=2003
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

Дар адабиёти классикии тоҷик «рахш» маъноҳои гуногун дошта, ба рангҳои сурхтоб, омехтаи сурху сафед ва аспҳои дорои чунин ранг ишора мекард. Аз ин рӯ, маънои қадимии он на ҳамеша ба тобиши имрӯзаи ин ранг мувофиқат мекунад.&lt;ref name=&quot;Dehkhoda&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/رخش-2
 |title=رخش
 |website=Луғатномаи Деҳхудо
 |language=fa
}}&lt;/ref&gt;

== Решаи ном ==
Вожаи «рахш» аз калимаҳои қадимии забонҳои эронӣ буда, дар фарҳангҳои луғат бо маъноҳои гуногун шарҳ дода шудааст. Дар [[Луғатномаи Деҳхудо]] яке аз маъноҳои он омехтаи рангҳои сурх ва сафед, инчунин ранги аспи абраш, аспе, ки дар баданаш доғҳои гуногунранг дорад, мебошад.

Дар баъзе фарҳангҳо «рахш» ба ранги сурх ва инчунин ба ранге байни сиёҳ ва бур гуфта шудааст.

Ин вожа дар забонҳои дигари эронӣ низ решаҳои қадимӣ дорад. Дар [[забони суғдӣ]] шакли ''raxš'' ҳамчун номи аспи [[Рустам]] сабт шудааст. Вожаҳои ҳамрешаи он дар [[забони хоразмӣ]] (''raxtak'' — «сурх»), [[забони мозандаронӣ|мозандаронӣ]] (''raš'' — «сурхтоб») ва [[забони курдӣ|курдӣ]] (''reş'' — «сиёҳ») низ дида мешаванд. Ба ақидаи баъзе забоншиносон, вожаи «рахш» эҳтимол аз забони суғдӣ ба форсӣ гузаштааст.&lt;ref&gt;Cheung, Johnny (2007). ''Etymological Dictionary of the Iranian Verb'', саҳ. 313–314.&lt;/ref&gt;

== Рахш дар «Шоҳнома» ==
{{main|Рахш (асп)}}
Рахш инчунин номи аспи [[Рустам|Рустами Дастон]], қаҳрамони «[[Шоҳнома]]»-и [[Абулқосим Фирдавсӣ]] мебошад. Ин асп ранги бур бо доғҳои сурхтоб дошт ва бо зӯру далерии худ машҳур буд.

Фирдавсӣ ранги Рахшро чунин тасвир мекунад:

{{quote|Ҳаме Рахш хонем, буру абраш аст,&lt;br&gt;Ба хубӣ чу обу ба ранги оташ аст.&lt;ref name=&quot;Shahnameh&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://fa.wikisource.org/wiki/شاهنامه_(تصحیح_ژول_مل)/گرفتن_رستم_رخش_را
 |title=Шоҳнома — Гирифтани Рустам Рахшро
 |author=Абулқосим Фирдавсӣ
 |publisher=Викинабишта
 |language=fa
}}&lt;/ref&gt;}}

Дар ин байт «абраш» ба аспи доғдор ишора мекунад, ки ранги баданаш яксон нест. Монанд кардани ранги Рахш ба оташ низ сурхтоб будани онро нишон медиҳад.

== Рахш дар табиат ==

Рангҳои қаҳваранги сурхтоб дар табиат хеле маъмуланд. Онҳо дар пӯсти дарахтон, меваҳо, мӯйи ҳайвонот ва пари баъзе парандагон дида мешаванд.

Аз намунаҳои ин ранг дар табиат метавон инҳоро ном бурд:

* [[Шоҳбулут]] — пӯсти меваи он ранги қаҳваранги сурхтоб дорад;
* [[Асп]] — баъзе аспҳо ранги мӯйи сурхтоб ё қаҳваранги сурхтоб доранд;
* [[Бонго (оҳу)|Бонго]] (''Tragelaphus eurycerus'') — як навъи оҳуи африқоӣ, ки ранги баданаш сурхтобу қаҳваранг аст;
* [[Дарахткӯби шоҳбулутранг]] (''Celeus castaneus'') — парандае, ки қисми зиёди парҳояш ранги шоҳбулутӣ дорад;
* [[Читтаки шоҳбулутпушт]] (''Poecile rufescens'') — парандаи хурде, ки қисми пушти баданаш қаҳваранги сурхтоб мебошад.

[[Акс:Parus rufescensDU1N028CA.JPG|thumb|Читтаки шоҳбулутпушт, ки ранги пушти баданаш ба рахш наздик аст.]]

== Истифода дар фарҳанг ва зиндагӣ ==

=== Асппарварӣ ===

Дар [[Асппарварӣ|асппарварӣ]] ранги сурхтоб ё шоҳбулутӣ яке аз рангҳои маъмули мӯйи асп ба шумор меравад.

Дар забони англисӣ чунин рангро ''chestnut'' меноманд. Аспҳои дорои ин ранг метавонанд аз сурхи равшан то қаҳваранги тира тобишҳои гуногун дошта бошанд.

Дар таснифи ранги аспҳо, ''chestnut'' ба ранги асосии мӯй ишора мекунад, дар ҳоле ки аломатҳои сафед ё доғҳои бадан ҷудогона тавсиф мешаванд. Ин фарқият барои муқоисаи ранги аспҳои имрӯза бо Рахши достонии Фирдавсӣ муҳим аст.

=== Ранги мӯй ===

Дар тавсифи [[Ранги мӯй|ранги мӯйи инсон]] низ қаҳваранги сурхтоб истифода мешавад. Мӯйи чунин ранг дар рӯшноии гуногун метавонад бештар сурх, мисранг ё қаҳваранг намояд.

=== Санъат ва тарроҳӣ ===

Рахш ва тобишҳои наздик ба он дар [[Рассомӣ|рассомӣ]], [[Тарроҳӣ|тарроҳӣ]], [[Меъмории дохилӣ|ороиши дохилӣ]], истеҳсоли либос ва дигар соҳаҳо истифода мешаванд. Ин ранг ба гурӯҳи рангҳои гарми табиӣ мансуб аст ва бо тобишҳои зарди хокӣ, қаймоқӣ ва қаҳваранг ҳамоҳанг мешавад.

== Адабиёт ==

{{эзоҳ}}

*

{{Тобишҳои қаҳваранг}}
{{Тобишҳои сурх}}</text>
      <sha1>1cz1lku432ogf171swi5ex6e6ua4t5g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1492477</id>
      <parentid>1492475</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T16:45:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>/* Рахш дар «Шоҳнома» */</comment>
      <origin>1492477</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7373" sha1="1gnsb02duarlpb87pmoi3e1av14ccjp" xml:space="preserve">{{Қуттии ранг
|ном = Рахш
|hex = 954535
|r = 149
|g = 69
|b = 53
|h = 10
|s = 64
|v = 58
}}
'''Рахш''' — яке аз [[Тобишҳои қаҳваранг|тобишҳои ранги қаҳваранг]] буда, ба ранги сурх майл мекунад. Дар табиат ин ранг дар пашми баъзе [[Асп|аспҳо]], [[Мӯй|мӯйи инсон]] ва меваи [[шоҳбулут]] дида мешавад.&lt;ref name=&quot;Paterson&quot;&gt;{{cite book
 |last=Paterson
 |first=Ian
 |title=A Dictionary of Colour: A Lexicon of the Language of Colour
 |publisher=Thorogood Publishing
 |year=2003
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

Дар адабиёти классикии тоҷик «рахш» маъноҳои гуногун дошта, ба рангҳои сурхтоб, омехтаи сурху сафед ва аспҳои дорои чунин ранг ишора мекард. Аз ин рӯ, маънои қадимии он на ҳамеша ба тобиши имрӯзаи ин ранг мувофиқат мекунад.&lt;ref name=&quot;Dehkhoda&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/رخش-2
 |title=رخش
 |website=Луғатномаи Деҳхудо
 |language=fa
}}&lt;/ref&gt;

== Решаи ном ==
Вожаи «рахш» аз калимаҳои қадимии забонҳои эронӣ буда, дар фарҳангҳои луғат бо маъноҳои гуногун шарҳ дода шудааст. Дар [[Луғатномаи Деҳхудо]] яке аз маъноҳои он омехтаи рангҳои сурх ва сафед, инчунин ранги аспи абраш, аспе, ки дар баданаш доғҳои гуногунранг дорад, мебошад.

Дар баъзе фарҳангҳо «рахш» ба ранги сурх ва инчунин ба ранге байни сиёҳ ва бур гуфта шудааст.

Ин вожа дар забонҳои дигари эронӣ низ решаҳои қадимӣ дорад. Дар [[забони суғдӣ]] шакли ''raxš'' ҳамчун номи аспи [[Рустам]] сабт шудааст. Вожаҳои ҳамрешаи он дар [[забони хоразмӣ]] (''raxtak'' — «сурх»), [[забони мозандаронӣ|мозандаронӣ]] (''raš'' — «сурхтоб») ва [[забони курдӣ|курдӣ]] (''reş'' — «сиёҳ») низ дида мешаванд. Ба ақидаи баъзе забоншиносон, вожаи «рахш» эҳтимол аз забони суғдӣ ба форсӣ гузаштааст.&lt;ref&gt;Cheung, Johnny (2007). ''Etymological Dictionary of the Iranian Verb'', саҳ. 313–314.&lt;/ref&gt;

== Рахш дар «Шоҳнома» ==
[[File:Sleeping Rustam.jpg|thumb|Рустам хоб асту Рахш бо шер меҷангад. Солҳои 1515–1522.]]
{{main|Рахш (асп)}}
Рахш инчунин номи аспи [[Рустам|Рустами Дастон]], қаҳрамони «[[Шоҳнома]]»-и [[Абулқосим Фирдавсӣ]] мебошад. Ин асп ранги бур бо доғҳои сурхтоб дошт ва бо зӯру далерии худ машҳур буд.

Фирдавсӣ ранги Рахшро чунин тасвир мекунад:

{{quote|Ҳаме Рахш хонем, буру абраш аст,&lt;br&gt;Ба хубӣ чу обу ба ранги оташ аст.&lt;ref name=&quot;Shahnameh&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://fa.wikisource.org/wiki/شاهنامه_(تصحیح_ژول_مل)/گرفتن_رستم_رخش_را
 |title=Шоҳнома — Гирифтани Рустам Рахшро
 |author=Абулқосим Фирдавсӣ
 |publisher=Викинабишта
 |language=fa
}}&lt;/ref&gt;}}

Дар ин байт «абраш» ба аспи доғдор ишора мекунад, ки ранги баданаш яксон нест. Монанд кардани ранги Рахш ба оташ низ сурхтоб будани онро нишон медиҳад.

== Рахш дар табиат ==

Рангҳои қаҳваранги сурхтоб дар табиат хеле маъмуланд. Онҳо дар пӯсти дарахтон, меваҳо, мӯйи ҳайвонот ва пари баъзе парандагон дида мешаванд.

Аз намунаҳои ин ранг дар табиат метавон инҳоро ном бурд:

* [[Шоҳбулут]] — пӯсти меваи он ранги қаҳваранги сурхтоб дорад;
* [[Асп]] — баъзе аспҳо ранги мӯйи сурхтоб ё қаҳваранги сурхтоб доранд;
* [[Бонго (оҳу)|Бонго]] (''Tragelaphus eurycerus'') — як навъи оҳуи африқоӣ, ки ранги баданаш сурхтобу қаҳваранг аст;
* [[Дарахткӯби шоҳбулутранг]] (''Celeus castaneus'') — парандае, ки қисми зиёди парҳояш ранги шоҳбулутӣ дорад;
* [[Читтаки шоҳбулутпушт]] (''Poecile rufescens'') — парандаи хурде, ки қисми пушти баданаш қаҳваранги сурхтоб мебошад.

[[Акс:Parus rufescensDU1N028CA.JPG|thumb|Читтаки шоҳбулутпушт, ки ранги пушти баданаш ба рахш наздик аст.]]

== Истифода дар фарҳанг ва зиндагӣ ==

=== Асппарварӣ ===

Дар [[Асппарварӣ|асппарварӣ]] ранги сурхтоб ё шоҳбулутӣ яке аз рангҳои маъмули мӯйи асп ба шумор меравад.

Дар забони англисӣ чунин рангро ''chestnut'' меноманд. Аспҳои дорои ин ранг метавонанд аз сурхи равшан то қаҳваранги тира тобишҳои гуногун дошта бошанд.

Дар таснифи ранги аспҳо, ''chestnut'' ба ранги асосии мӯй ишора мекунад, дар ҳоле ки аломатҳои сафед ё доғҳои бадан ҷудогона тавсиф мешаванд. Ин фарқият барои муқоисаи ранги аспҳои имрӯза бо Рахши достонии Фирдавсӣ муҳим аст.

=== Ранги мӯй ===

Дар тавсифи [[Ранги мӯй|ранги мӯйи инсон]] низ қаҳваранги сурхтоб истифода мешавад. Мӯйи чунин ранг дар рӯшноии гуногун метавонад бештар сурх, мисранг ё қаҳваранг намояд.

=== Санъат ва тарроҳӣ ===

Рахш ва тобишҳои наздик ба он дар [[Рассомӣ|рассомӣ]], [[Тарроҳӣ|тарроҳӣ]], [[Меъмории дохилӣ|ороиши дохилӣ]], истеҳсоли либос ва дигар соҳаҳо истифода мешаванд. Ин ранг ба гурӯҳи рангҳои гарми табиӣ мансуб аст ва бо тобишҳои зарди хокӣ, қаймоқӣ ва қаҳваранг ҳамоҳанг мешавад.

== Адабиёт ==

{{эзоҳ}}

*

{{Тобишҳои қаҳваранг}}
{{Тобишҳои сурх}}</text>
      <sha1>1gnsb02duarlpb87pmoi3e1av14ccjp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1492479</id>
      <parentid>1492477</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T16:47:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1492479</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7422" sha1="mjhoxb4vb622ikp3tzd5lzkdoiqiymx" xml:space="preserve">{{Қуттии ранг
|тасвир = Lusitano Hengst (132668445).jpeg
|ном = Рахш
|hex = 954535
|r = 149
|g = 69
|b = 53
|h = 10
|s = 64
|v = 58
}}
'''Рахш''' — яке аз [[Тобишҳои қаҳваранг|тобишҳои ранги қаҳваранг]] буда, ба ранги сурх майл мекунад. Дар табиат ин ранг дар пашми баъзе [[Асп|аспҳо]], [[Мӯй|мӯйи инсон]] ва меваи [[шоҳбулут]] дида мешавад.&lt;ref name=&quot;Paterson&quot;&gt;{{cite book
 |last=Paterson
 |first=Ian
 |title=A Dictionary of Colour: A Lexicon of the Language of Colour
 |publisher=Thorogood Publishing
 |year=2003
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

Дар адабиёти классикии тоҷик «рахш» маъноҳои гуногун дошта, ба рангҳои сурхтоб, омехтаи сурху сафед ва аспҳои дорои чунин ранг ишора мекард. Аз ин рӯ, маънои қадимии он на ҳамеша ба тобиши имрӯзаи ин ранг мувофиқат мекунад.&lt;ref name=&quot;Dehkhoda&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/رخش-2
 |title=رخش
 |website=Луғатномаи Деҳхудо
 |language=fa
}}&lt;/ref&gt;

== Решаи ном ==
Вожаи «рахш» аз калимаҳои қадимии забонҳои эронӣ буда, дар фарҳангҳои луғат бо маъноҳои гуногун шарҳ дода шудааст. Дар [[Луғатномаи Деҳхудо]] яке аз маъноҳои он омехтаи рангҳои сурх ва сафед, инчунин ранги аспи абраш, аспе, ки дар баданаш доғҳои гуногунранг дорад, мебошад.

Дар баъзе фарҳангҳо «рахш» ба ранги сурх ва инчунин ба ранге байни сиёҳ ва бур гуфта шудааст.

Ин вожа дар забонҳои дигари эронӣ низ решаҳои қадимӣ дорад. Дар [[забони суғдӣ]] шакли ''raxš'' ҳамчун номи аспи [[Рустам]] сабт шудааст. Вожаҳои ҳамрешаи он дар [[забони хоразмӣ]] (''raxtak'' — «сурх»), [[забони мозандаронӣ|мозандаронӣ]] (''raš'' — «сурхтоб») ва [[забони курдӣ|курдӣ]] (''reş'' — «сиёҳ») низ дида мешаванд. Ба ақидаи баъзе забоншиносон, вожаи «рахш» эҳтимол аз забони суғдӣ ба форсӣ гузаштааст.&lt;ref&gt;Cheung, Johnny (2007). ''Etymological Dictionary of the Iranian Verb'', саҳ. 313–314.&lt;/ref&gt;

== Рахш дар «Шоҳнома» ==
[[File:Sleeping Rustam.jpg|thumb|Рустам хоб асту Рахш бо шер меҷангад. Солҳои 1515–1522.]]
{{main|Рахш (асп)}}
Рахш инчунин номи аспи [[Рустам|Рустами Дастон]], қаҳрамони «[[Шоҳнома]]»-и [[Абулқосим Фирдавсӣ]] мебошад. Ин асп ранги бур бо доғҳои сурхтоб дошт ва бо зӯру далерии худ машҳур буд.

Фирдавсӣ ранги Рахшро чунин тасвир мекунад:

{{quote|Ҳаме Рахш хонем, буру абраш аст,&lt;br&gt;Ба хубӣ чу обу ба ранги оташ аст.&lt;ref name=&quot;Shahnameh&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://fa.wikisource.org/wiki/شاهنامه_(تصحیح_ژول_مل)/گرفتن_رستم_رخش_را
 |title=Шоҳнома — Гирифтани Рустам Рахшро
 |author=Абулқосим Фирдавсӣ
 |publisher=Викинабишта
 |language=fa
}}&lt;/ref&gt;}}

Дар ин байт «абраш» ба аспи доғдор ишора мекунад, ки ранги баданаш яксон нест. Монанд кардани ранги Рахш ба оташ низ сурхтоб будани онро нишон медиҳад.

== Рахш дар табиат ==

Рангҳои қаҳваранги сурхтоб дар табиат хеле маъмуланд. Онҳо дар пӯсти дарахтон, меваҳо, мӯйи ҳайвонот ва пари баъзе парандагон дида мешаванд.

Аз намунаҳои ин ранг дар табиат метавон инҳоро ном бурд:

* [[Шоҳбулут]] — пӯсти меваи он ранги қаҳваранги сурхтоб дорад;
* [[Асп]] — баъзе аспҳо ранги мӯйи сурхтоб ё қаҳваранги сурхтоб доранд;
* [[Бонго (оҳу)|Бонго]] (''Tragelaphus eurycerus'') — як навъи оҳуи африқоӣ, ки ранги баданаш сурхтобу қаҳваранг аст;
* [[Дарахткӯби шоҳбулутранг]] (''Celeus castaneus'') — парандае, ки қисми зиёди парҳояш ранги шоҳбулутӣ дорад;
* [[Читтаки шоҳбулутпушт]] (''Poecile rufescens'') — парандаи хурде, ки қисми пушти баданаш қаҳваранги сурхтоб мебошад.

[[Акс:Parus rufescensDU1N028CA.JPG|thumb|Читтаки шоҳбулутпушт, ки ранги пушти баданаш ба рахш наздик аст.]]

== Истифода дар фарҳанг ва зиндагӣ ==

=== Асппарварӣ ===

Дар [[Асппарварӣ|асппарварӣ]] ранги сурхтоб ё шоҳбулутӣ яке аз рангҳои маъмули мӯйи асп ба шумор меравад.

Дар забони англисӣ чунин рангро ''chestnut'' меноманд. Аспҳои дорои ин ранг метавонанд аз сурхи равшан то қаҳваранги тира тобишҳои гуногун дошта бошанд.

Дар таснифи ранги аспҳо, ''chestnut'' ба ранги асосии мӯй ишора мекунад, дар ҳоле ки аломатҳои сафед ё доғҳои бадан ҷудогона тавсиф мешаванд. Ин фарқият барои муқоисаи ранги аспҳои имрӯза бо Рахши достонии Фирдавсӣ муҳим аст.

=== Ранги мӯй ===

Дар тавсифи [[Ранги мӯй|ранги мӯйи инсон]] низ қаҳваранги сурхтоб истифода мешавад. Мӯйи чунин ранг дар рӯшноии гуногун метавонад бештар сурх, мисранг ё қаҳваранг намояд.

=== Санъат ва тарроҳӣ ===

Рахш ва тобишҳои наздик ба он дар [[Рассомӣ|рассомӣ]], [[Тарроҳӣ|тарроҳӣ]], [[Меъмории дохилӣ|ороиши дохилӣ]], истеҳсоли либос ва дигар соҳаҳо истифода мешаванд. Ин ранг ба гурӯҳи рангҳои гарми табиӣ мансуб аст ва бо тобишҳои зарди хокӣ, қаймоқӣ ва қаҳваранг ҳамоҳанг мешавад.

== Адабиёт ==

{{эзоҳ}}

*

{{Тобишҳои қаҳваранг}}
{{Тобишҳои сурх}}</text>
      <sha1>mjhoxb4vb622ikp3tzd5lzkdoiqiymx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1492482</id>
      <parentid>1492479</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T16:52:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>/* Рахш дар табиат */</comment>
      <origin>1492482</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6625" sha1="29uxzuaoinav97p6w70vkdo6cte8aki" xml:space="preserve">{{Қуттии ранг
|тасвир = Lusitano Hengst (132668445).jpeg
|ном = Рахш
|hex = 954535
|r = 149
|g = 69
|b = 53
|h = 10
|s = 64
|v = 58
}}
'''Рахш''' — яке аз [[Тобишҳои қаҳваранг|тобишҳои ранги қаҳваранг]] буда, ба ранги сурх майл мекунад. Дар табиат ин ранг дар пашми баъзе [[Асп|аспҳо]], [[Мӯй|мӯйи инсон]] ва меваи [[шоҳбулут]] дида мешавад.&lt;ref name=&quot;Paterson&quot;&gt;{{cite book
 |last=Paterson
 |first=Ian
 |title=A Dictionary of Colour: A Lexicon of the Language of Colour
 |publisher=Thorogood Publishing
 |year=2003
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

Дар адабиёти классикии тоҷик «рахш» маъноҳои гуногун дошта, ба рангҳои сурхтоб, омехтаи сурху сафед ва аспҳои дорои чунин ранг ишора мекард. Аз ин рӯ, маънои қадимии он на ҳамеша ба тобиши имрӯзаи ин ранг мувофиқат мекунад.&lt;ref name=&quot;Dehkhoda&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/رخش-2
 |title=رخش
 |website=Луғатномаи Деҳхудо
 |language=fa
}}&lt;/ref&gt;

== Решаи ном ==
Вожаи «рахш» аз калимаҳои қадимии забонҳои эронӣ буда, дар фарҳангҳои луғат бо маъноҳои гуногун шарҳ дода шудааст. Дар [[Луғатномаи Деҳхудо]] яке аз маъноҳои он омехтаи рангҳои сурх ва сафед, инчунин ранги аспи абраш, аспе, ки дар баданаш доғҳои гуногунранг дорад, мебошад.

Дар баъзе фарҳангҳо «рахш» ба ранги сурх ва инчунин ба ранге байни сиёҳ ва бур гуфта шудааст.

Ин вожа дар забонҳои дигари эронӣ низ решаҳои қадимӣ дорад. Дар [[забони суғдӣ]] шакли ''raxš'' ҳамчун номи аспи [[Рустам]] сабт шудааст. Вожаҳои ҳамрешаи он дар [[забони хоразмӣ]] (''raxtak'' — «сурх»), [[забони мозандаронӣ|мозандаронӣ]] (''raš'' — «сурхтоб») ва [[забони курдӣ|курдӣ]] (''reş'' — «сиёҳ») низ дида мешаванд. Ба ақидаи баъзе забоншиносон, вожаи «рахш» эҳтимол аз забони суғдӣ ба форсӣ гузаштааст.&lt;ref&gt;Cheung, Johnny (2007). ''Etymological Dictionary of the Iranian Verb'', саҳ. 313–314.&lt;/ref&gt;

== Рахш дар «Шоҳнома» ==
[[File:Sleeping Rustam.jpg|thumb|Рустам хоб асту Рахш бо шер меҷангад. Солҳои 1515–1522.]]
{{main|Рахш (асп)}}
Рахш инчунин номи аспи [[Рустам|Рустами Дастон]], қаҳрамони «[[Шоҳнома]]»-и [[Абулқосим Фирдавсӣ]] мебошад. Ин асп ранги бур бо доғҳои сурхтоб дошт ва бо зӯру далерии худ машҳур буд.

Фирдавсӣ ранги Рахшро чунин тасвир мекунад:

{{quote|Ҳаме Рахш хонем, буру абраш аст,&lt;br&gt;Ба хубӣ чу обу ба ранги оташ аст.&lt;ref name=&quot;Shahnameh&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://fa.wikisource.org/wiki/شاهنامه_(تصحیح_ژول_مل)/گرفتن_رستم_رخش_را
 |title=Шоҳнома — Гирифтани Рустам Рахшро
 |author=Абулқосим Фирдавсӣ
 |publisher=Викинабишта
 |language=fa
}}&lt;/ref&gt;}}

Дар ин байт «абраш» ба аспи доғдор ишора мекунад, ки ранги баданаш яксон нест. Монанд кардани ранги Рахш ба оташ низ сурхтоб будани онро нишон медиҳад.

Ранги рахш дар табиат бисёр дида мешавад. Ин ранг дар пӯсти дарахтон, меваҳо, мӯйи ҳайвонот ва пари парандагон вомехӯрад.

Намунаҳои ранги рахш дар табиат:

* [[Шоҳбулут]] — пӯсти мевааш қаҳваранги сурхтоб аст;
* [[Асп]] — мӯйи баъзе аспҳо ранги рахш дорад;
* [[Бонго]] — оҳуи африқоӣ бо мӯйи қаҳваранги сурхтоб ва ғайра.

== Истифода дар фарҳанг ва зиндагӣ ==

=== Асппарварӣ ===

Дар [[Асппарварӣ|асппарварӣ]] ранги сурхтоб ё шоҳбулутӣ яке аз рангҳои маъмули мӯйи асп ба шумор меравад.

Дар забони англисӣ чунин рангро ''chestnut'' меноманд. Аспҳои дорои ин ранг метавонанд аз сурхи равшан то қаҳваранги тира тобишҳои гуногун дошта бошанд.

Дар таснифи ранги аспҳо, ''chestnut'' ба ранги асосии мӯй ишора мекунад, дар ҳоле ки аломатҳои сафед ё доғҳои бадан ҷудогона тавсиф мешаванд. Ин фарқият барои муқоисаи ранги аспҳои имрӯза бо Рахши достонии Фирдавсӣ муҳим аст.

=== Ранги мӯй ===

Дар тавсифи [[Ранги мӯй|ранги мӯйи инсон]] низ қаҳваранги сурхтоб истифода мешавад. Мӯйи чунин ранг дар рӯшноии гуногун метавонад бештар сурх, мисранг ё қаҳваранг намояд.

=== Санъат ва тарроҳӣ ===

Рахш ва тобишҳои наздик ба он дар [[Рассомӣ|рассомӣ]], [[Тарроҳӣ|тарроҳӣ]], [[Меъмории дохилӣ|ороиши дохилӣ]], истеҳсоли либос ва дигар соҳаҳо истифода мешаванд. Ин ранг ба гурӯҳи рангҳои гарми табиӣ мансуб аст ва бо тобишҳои зарди хокӣ, қаймоқӣ ва қаҳваранг ҳамоҳанг мешавад.

== Адабиёт ==

{{эзоҳ}}

*

{{Тобишҳои қаҳваранг}}
{{Тобишҳои сурх}}</text>
      <sha1>29uxzuaoinav97p6w70vkdo6cte8aki</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1492484</id>
      <parentid>1492482</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T16:52:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>/* Асппарварӣ */</comment>
      <origin>1492484</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5730" sha1="dzehc5vn2j28v3w4jhxcpyzrqvr348z" xml:space="preserve">{{Қуттии ранг
|тасвир = Lusitano Hengst (132668445).jpeg
|ном = Рахш
|hex = 954535
|r = 149
|g = 69
|b = 53
|h = 10
|s = 64
|v = 58
}}
'''Рахш''' — яке аз [[Тобишҳои қаҳваранг|тобишҳои ранги қаҳваранг]] буда, ба ранги сурх майл мекунад. Дар табиат ин ранг дар пашми баъзе [[Асп|аспҳо]], [[Мӯй|мӯйи инсон]] ва меваи [[шоҳбулут]] дида мешавад.&lt;ref name=&quot;Paterson&quot;&gt;{{cite book
 |last=Paterson
 |first=Ian
 |title=A Dictionary of Colour: A Lexicon of the Language of Colour
 |publisher=Thorogood Publishing
 |year=2003
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

Дар адабиёти классикии тоҷик «рахш» маъноҳои гуногун дошта, ба рангҳои сурхтоб, омехтаи сурху сафед ва аспҳои дорои чунин ранг ишора мекард. Аз ин рӯ, маънои қадимии он на ҳамеша ба тобиши имрӯзаи ин ранг мувофиқат мекунад.&lt;ref name=&quot;Dehkhoda&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/رخش-2
 |title=رخش
 |website=Луғатномаи Деҳхудо
 |language=fa
}}&lt;/ref&gt;

== Решаи ном ==
Вожаи «рахш» аз калимаҳои қадимии забонҳои эронӣ буда, дар фарҳангҳои луғат бо маъноҳои гуногун шарҳ дода шудааст. Дар [[Луғатномаи Деҳхудо]] яке аз маъноҳои он омехтаи рангҳои сурх ва сафед, инчунин ранги аспи абраш, аспе, ки дар баданаш доғҳои гуногунранг дорад, мебошад.

Дар баъзе фарҳангҳо «рахш» ба ранги сурх ва инчунин ба ранге байни сиёҳ ва бур гуфта шудааст.

Ин вожа дар забонҳои дигари эронӣ низ решаҳои қадимӣ дорад. Дар [[забони суғдӣ]] шакли ''raxš'' ҳамчун номи аспи [[Рустам]] сабт шудааст. Вожаҳои ҳамрешаи он дар [[забони хоразмӣ]] (''raxtak'' — «сурх»), [[забони мозандаронӣ|мозандаронӣ]] (''raš'' — «сурхтоб») ва [[забони курдӣ|курдӣ]] (''reş'' — «сиёҳ») низ дида мешаванд. Ба ақидаи баъзе забоншиносон, вожаи «рахш» эҳтимол аз забони суғдӣ ба форсӣ гузаштааст.&lt;ref&gt;Cheung, Johnny (2007). ''Etymological Dictionary of the Iranian Verb'', саҳ. 313–314.&lt;/ref&gt;

== Рахш дар «Шоҳнома» ==
[[File:Sleeping Rustam.jpg|thumb|Рустам хоб асту Рахш бо шер меҷангад. Солҳои 1515–1522.]]
{{main|Рахш (асп)}}
Рахш инчунин номи аспи [[Рустам|Рустами Дастон]], қаҳрамони «[[Шоҳнома]]»-и [[Абулқосим Фирдавсӣ]] мебошад. Ин асп ранги бур бо доғҳои сурхтоб дошт ва бо зӯру далерии худ машҳур буд.

Фирдавсӣ ранги Рахшро чунин тасвир мекунад:

{{quote|Ҳаме Рахш хонем, буру абраш аст,&lt;br&gt;Ба хубӣ чу обу ба ранги оташ аст.&lt;ref name=&quot;Shahnameh&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://fa.wikisource.org/wiki/شاهنامه_(تصحیح_ژول_مل)/گرفتن_رستم_رخش_را
 |title=Шоҳнома — Гирифтани Рустам Рахшро
 |author=Абулқосим Фирдавсӣ
 |publisher=Викинабишта
 |language=fa
}}&lt;/ref&gt;}}

Дар ин байт «абраш» ба аспи доғдор ишора мекунад, ки ранги баданаш яксон нест. Монанд кардани ранги Рахш ба оташ низ сурхтоб будани онро нишон медиҳад.

Ранги рахш дар табиат бисёр дида мешавад. Ин ранг дар пӯсти дарахтон, меваҳо, мӯйи ҳайвонот ва пари парандагон вомехӯрад.

Намунаҳои ранги рахш дар табиат:

* [[Шоҳбулут]] — пӯсти мевааш қаҳваранги сурхтоб аст;
* [[Асп]] — мӯйи баъзе аспҳо ранги рахш дорад;
* [[Бонго]] — оҳуи африқоӣ бо мӯйи қаҳваранги сурхтоб ва ғайра.

== Истифода дар фарҳанг ва зиндагӣ ==

=== Ранги мӯй ===

Дар тавсифи [[Ранги мӯй|ранги мӯйи инсон]] низ қаҳваранги сурхтоб истифода мешавад. Мӯйи чунин ранг дар рӯшноии гуногун метавонад бештар сурх, мисранг ё қаҳваранг намояд.

=== Санъат ва тарроҳӣ ===

Рахш ва тобишҳои наздик ба он дар [[Рассомӣ|рассомӣ]], [[Тарроҳӣ|тарроҳӣ]], [[Меъмории дохилӣ|ороиши дохилӣ]], истеҳсоли либос ва дигар соҳаҳо истифода мешаванд. Ин ранг ба гурӯҳи рангҳои гарми табиӣ мансуб аст ва бо тобишҳои зарди хокӣ, қаймоқӣ ва қаҳваранг ҳамоҳанг мешавад.

== Адабиёт ==

{{эзоҳ}}

*

{{Тобишҳои қаҳваранг}}
{{Тобишҳои сурх}}</text>
      <sha1>dzehc5vn2j28v3w4jhxcpyzrqvr348z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1492487</id>
      <parentid>1492484</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T16:55:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>Ботили нусхаи [[Special:Diff/1492484|1492484]] аз тарафи [[Special:Contributions/Zosya95|Zosya95]] ([[User talk:Zosya95|Баҳс]])</comment>
      <origin>1492487</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5661" sha1="lru1kallsmyhw6cz88gt2yfg2ds7yd6" xml:space="preserve">{{Қуттии ранг
|тасвир = Lusitano Hengst (132668445).jpeg
|ном = Рахш
|hex = 954535
|r = 149
|g = 69
|b = 53
|h = 10
|s = 64
|v = 58
}}
'''Рахш''' — яке аз [[Тобишҳои қаҳваранг|тобишҳои ранги қаҳваранг]] буда, ба ранги сурх майл мекунад. Дар табиат ин ранг дар пашми баъзе [[Асп|аспҳо]], [[Мӯй|мӯйи инсон]] ва меваи [[шоҳбулут]] дида мешавад.&lt;ref name=&quot;Paterson&quot;&gt;{{cite book
 |last=Paterson
 |first=Ian
 |title=A Dictionary of Colour: A Lexicon of the Language of Colour
 |publisher=Thorogood Publishing
 |year=2003
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

Дар адабиёти классикии тоҷик «рахш» маъноҳои гуногун дошта, ба рангҳои сурхтоб, омехтаи сурху сафед ва аспҳои дорои чунин ранг ишора мекард. Аз ин рӯ, маънои қадимии он на ҳамеша ба тобиши имрӯзаи ин ранг мувофиқат мекунад.&lt;ref name=&quot;Dehkhoda&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/رخش-2
 |title=رخش
 |website=Луғатномаи Деҳхудо
 |language=fa
}}&lt;/ref&gt;

== Решаи ном ==
Вожаи «рахш» аз калимаҳои қадимии забонҳои эронӣ буда, дар фарҳангҳои луғат бо маъноҳои гуногун шарҳ дода шудааст. Дар [[Луғатномаи Деҳхудо]] яке аз маъноҳои он омехтаи рангҳои сурх ва сафед, инчунин ранги аспи абраш, аспе, ки дар баданаш доғҳои гуногунранг дорад, мебошад.

Дар баъзе фарҳангҳо «рахш» ба ранги сурх ва инчунин ба ранге байни сиёҳ ва бур гуфта шудааст.

Ин вожа дар забонҳои дигари эронӣ низ решаҳои қадимӣ дорад. Дар [[забони суғдӣ]] шакли ''raxš'' ҳамчун номи аспи [[Рустам]] сабт шудааст. Вожаҳои ҳамрешаи он дар [[забони хоразмӣ]] (''raxtak'' — «сурх»), [[забони мозандаронӣ|мозандаронӣ]] (''raš'' — «сурхтоб») ва [[забони курдӣ|курдӣ]] (''reş'' — «сиёҳ») низ дида мешаванд. Ба ақидаи баъзе забоншиносон, вожаи «рахш» эҳтимол аз забони суғдӣ ба форсӣ гузаштааст.&lt;ref&gt;Cheung, Johnny (2007). ''Etymological Dictionary of the Iranian Verb'', саҳ. 313–314.&lt;/ref&gt;

== Рахш дар «Шоҳнома» ==
[[File:Sleeping Rustam.jpg|thumb|Рустам хоб асту Рахш бо шер меҷангад. Солҳои 1515–1522.]]
{{main|Рахш (асп)}}
Рахш инчунин номи аспи [[Рустам|Рустами Дастон]], қаҳрамони «[[Шоҳнома]]»-и [[Абулқосим Фирдавсӣ]] мебошад. Ин асп ранги бур бо доғҳои сурхтоб дошт ва бо зӯру далерии худ машҳур буд.

Фирдавсӣ ранги Рахшро чунин тасвир мекунад:

{{quote|Ҳаме Рахш хонем, буру абраш аст,&lt;br&gt;Ба хубӣ чу обу ба ранги оташ аст.&lt;ref name=&quot;Shahnameh&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://fa.wikisource.org/wiki/شاهنامه_(تصحیح_ژول_مل)/گرفتن_رستم_رخش_را
 |title=Шоҳнома — Гирифтани Рустам Рахшро
 |author=Абулқосим Фирдавсӣ
 |publisher=Викинабишта
 |language=fa
}}&lt;/ref&gt;}}

Дар ин байт «абраш» ба аспи доғдор ишора мекунад, ки ранги баданаш яксон нест. Монанд кардани ранги Рахш ба оташ низ сурхтоб будани онро нишон медиҳад.

Ранги рахш дар табиат бисёр дида мешавад. Ин ранг дар пӯсти дарахтон, меваҳо, мӯйи ҳайвонот ва пари парандагон вомехӯрад.

Намунаҳои ранги рахш дар табиат:

* [[Шоҳбулут]] — пӯсти мевааш қаҳваранги сурхтоб аст;
* [[Асп]] — мӯйи баъзе аспҳо ранги рахш дорад;
* [[Бонго]] — оҳуи африқоӣ бо мӯйи қаҳваранги сурхтоб ва ғайра.

== Корбурд ==

=== Ранги мӯй ===

Дар тавсифи [[Ранги мӯй|ранги мӯйи инсон]] низ қаҳваранги сурхтоб истифода мешавад. Мӯйи чунин ранг дар рӯшноии гуногун метавонад бештар сурх, мисранг ё қаҳваранг намояд.

=== Санъат ===

Рахш ва тобишҳои наздик ба он дар [[Рассомӣ|рассомӣ]], [[Тарроҳӣ|тарроҳӣ]], [[Меъмории дохилӣ|ороиши дохилӣ]], истеҳсоли либос ва дигар соҳаҳо истифода мешаванд. Ин ранг ба гурӯҳи рангҳои гарми табиӣ мансуб аст ва бо тобишҳои зарди хокӣ, қаймоқӣ ва қаҳваранг ҳамоҳанг мешавад.

== Адабиёт ==
{{reflist}}

{{Тобишҳои қаҳваранг}}
{{Тобишҳои сурх}}</text>
      <sha1>lru1kallsmyhw6cz88gt2yfg2ds7yd6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1492490</id>
      <parentid>1492487</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T16:58:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>/* Рахш дар «Шоҳнома» */</comment>
      <origin>1492490</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5090" sha1="tecmm5rg6ae86o910e5wngjcwmcbwc8" xml:space="preserve">{{Қуттии ранг
|тасвир = Lusitano Hengst (132668445).jpeg
|ном = Рахш
|hex = 954535
|r = 149
|g = 69
|b = 53
|h = 10
|s = 64
|v = 58
}}
'''Рахш''' — яке аз [[Тобишҳои қаҳваранг|тобишҳои ранги қаҳваранг]] буда, ба ранги сурх майл мекунад. Дар табиат ин ранг дар пашми баъзе [[Асп|аспҳо]], [[Мӯй|мӯйи инсон]] ва меваи [[шоҳбулут]] дида мешавад.&lt;ref name=&quot;Paterson&quot;&gt;{{cite book
 |last=Paterson
 |first=Ian
 |title=A Dictionary of Colour: A Lexicon of the Language of Colour
 |publisher=Thorogood Publishing
 |year=2003
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

Дар адабиёти классикии тоҷик «рахш» маъноҳои гуногун дошта, ба рангҳои сурхтоб, омехтаи сурху сафед ва аспҳои дорои чунин ранг ишора мекард. Аз ин рӯ, маънои қадимии он на ҳамеша ба тобиши имрӯзаи ин ранг мувофиқат мекунад.&lt;ref name=&quot;Dehkhoda&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/رخش-2
 |title=رخش
 |website=Луғатномаи Деҳхудо
 |language=fa
}}&lt;/ref&gt;

== Решаи ном ==
Вожаи «рахш» аз калимаҳои қадимии забонҳои эронӣ буда, дар фарҳангҳои луғат бо маъноҳои гуногун шарҳ дода шудааст. Дар [[Луғатномаи Деҳхудо]] яке аз маъноҳои он омехтаи рангҳои сурх ва сафед, инчунин ранги аспи абраш, аспе, ки дар баданаш доғҳои гуногунранг дорад, мебошад.

Дар баъзе фарҳангҳо «рахш» ба ранги сурх ва инчунин ба ранге байни сиёҳ ва бур гуфта шудааст.

Ин вожа дар забонҳои дигари эронӣ низ решаҳои қадимӣ дорад. Дар [[забони суғдӣ]] шакли ''raxš'' ҳамчун номи аспи [[Рустам]] сабт шудааст. Вожаҳои ҳамрешаи он дар [[забони хоразмӣ]] (''raxtak'' — «сурх»), [[забони мозандаронӣ|мозандаронӣ]] (''raš'' — «сурхтоб») ва [[забони курдӣ|курдӣ]] (''reş'' — «сиёҳ») низ дида мешаванд. Ба ақидаи баъзе забоншиносон, вожаи «рахш» эҳтимол аз забони суғдӣ ба форсӣ гузаштааст.&lt;ref&gt;Cheung, Johnny (2007). ''Etymological Dictionary of the Iranian Verb'', саҳ. 313–314.&lt;/ref&gt;

== Рахш дар «Шоҳнома» ==
[[File:Sleeping Rustam.jpg|thumb|Рустам хоб асту Рахш бо шер меҷангад. Солҳои 1515–1522.]]
{{main|Рахш (асп)}}
Рахш инчунин номи аспи [[Рустам|Рустами Дастон]], қаҳрамони «[[Шоҳнома]]»-и [[Абулқосим Фирдавсӣ]] мебошад. Ин асп ранги бур бо доғҳои сурхтоб дошт ва бо зӯру далерии худ машҳур буд.

Фирдавсӣ ранги Рахшро чунин тасвир мекунад:

{{quote|Ҳаме Рахш хонем, буру абраш аст,&lt;br&gt;Ба хубӣ чу обу ба ранги оташ аст.&lt;ref name=&quot;Shahnameh&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://fa.wikisource.org/wiki/شاهنامه_(تصحیح_ژول_مل)/گرفتن_رستم_رخش_را
 |title=Шоҳнома — Гирифтани Рустам Рахшро
 |author=Абулқосим Фирдавсӣ
 |publisher=Викинабишта
 |language=fa
}}&lt;/ref&gt;}}

Дар ин байт «абраш» ба аспи доғдор ишора мекунад, ки ранги баданаш яксон нест. Монанд кардани ранги Рахш ба оташ низ сурхтоб будани онро нишон медиҳад.

== Корбурд ==

=== Ранги мӯй ===

Дар тавсифи [[Ранги мӯй|ранги мӯйи инсон]] низ қаҳваранги сурхтоб истифода мешавад. Мӯйи чунин ранг дар рӯшноии гуногун метавонад бештар сурх, мисранг ё қаҳваранг намояд.

=== Санъат ===

Рахш ва тобишҳои наздик ба он дар [[Рассомӣ|рассомӣ]], [[Тарроҳӣ|тарроҳӣ]], [[Меъмории дохилӣ|ороиши дохилӣ]], истеҳсоли либос ва дигар соҳаҳо истифода мешаванд. Ин ранг ба гурӯҳи рангҳои гарми табиӣ мансуб аст ва бо тобишҳои зарди хокӣ, қаймоқӣ ва қаҳваранг ҳамоҳанг мешавад.

== Адабиёт ==
{{reflist}}

{{Тобишҳои қаҳваранг}}
{{Тобишҳои сурх}}</text>
      <sha1>tecmm5rg6ae86o910e5wngjcwmcbwc8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1492495</id>
      <parentid>1492490</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T17:04:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>/* Корбурд */</comment>
      <origin>1492495</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5374" sha1="31qirbhgj0kolis33pwm7h2co5e3p71" xml:space="preserve">{{Қуттии ранг
|тасвир = Lusitano Hengst (132668445).jpeg
|ном = Рахш
|hex = 954535
|r = 149
|g = 69
|b = 53
|h = 10
|s = 64
|v = 58
}}
'''Рахш''' — яке аз [[Тобишҳои қаҳваранг|тобишҳои ранги қаҳваранг]] буда, ба ранги сурх майл мекунад. Дар табиат ин ранг дар пашми баъзе [[Асп|аспҳо]], [[Мӯй|мӯйи инсон]] ва меваи [[шоҳбулут]] дида мешавад.&lt;ref name=&quot;Paterson&quot;&gt;{{cite book
 |last=Paterson
 |first=Ian
 |title=A Dictionary of Colour: A Lexicon of the Language of Colour
 |publisher=Thorogood Publishing
 |year=2003
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

Дар адабиёти классикии тоҷик «рахш» маъноҳои гуногун дошта, ба рангҳои сурхтоб, омехтаи сурху сафед ва аспҳои дорои чунин ранг ишора мекард. Аз ин рӯ, маънои қадимии он на ҳамеша ба тобиши имрӯзаи ин ранг мувофиқат мекунад.&lt;ref name=&quot;Dehkhoda&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/رخش-2
 |title=رخش
 |website=Луғатномаи Деҳхудо
 |language=fa
}}&lt;/ref&gt;

== Решаи ном ==
Вожаи «рахш» аз калимаҳои қадимии забонҳои эронӣ буда, дар фарҳангҳои луғат бо маъноҳои гуногун шарҳ дода шудааст. Дар [[Луғатномаи Деҳхудо]] яке аз маъноҳои он омехтаи рангҳои сурх ва сафед, инчунин ранги аспи абраш, аспе, ки дар баданаш доғҳои гуногунранг дорад, мебошад.

Дар баъзе фарҳангҳо «рахш» ба ранги сурх ва инчунин ба ранге байни сиёҳ ва бур гуфта шудааст.

Ин вожа дар забонҳои дигари эронӣ низ решаҳои қадимӣ дорад. Дар [[забони суғдӣ]] шакли ''raxš'' ҳамчун номи аспи [[Рустам]] сабт шудааст. Вожаҳои ҳамрешаи он дар [[забони хоразмӣ]] (''raxtak'' — «сурх»), [[забони мозандаронӣ|мозандаронӣ]] (''raš'' — «сурхтоб») ва [[забони курдӣ|курдӣ]] (''reş'' — «сиёҳ») низ дида мешаванд. Ба ақидаи баъзе забоншиносон, вожаи «рахш» эҳтимол аз забони суғдӣ ба форсӣ гузаштааст.&lt;ref&gt;Cheung, Johnny (2007). ''Etymological Dictionary of the Iranian Verb'', саҳ. 313–314.&lt;/ref&gt;

== Рахш дар «Шоҳнома» ==
[[File:Sleeping Rustam.jpg|thumb|Рустам хоб асту Рахш бо шер меҷангад. Солҳои 1515–1522.]]
{{main|Рахш (асп)}}
Рахш инчунин номи аспи [[Рустам|Рустами Дастон]], қаҳрамони «[[Шоҳнома]]»-и [[Абулқосим Фирдавсӣ]] мебошад. Ин асп ранги бур бо доғҳои сурхтоб дошт ва бо зӯру далерии худ машҳур буд.

Фирдавсӣ ранги Рахшро чунин тасвир мекунад:

{{quote|Ҳаме Рахш хонем, буру абраш аст,&lt;br&gt;Ба хубӣ чу обу ба ранги оташ аст.&lt;ref name=&quot;Shahnameh&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://fa.wikisource.org/wiki/شاهنامه_(تصحیح_ژول_مل)/گرفتن_رستم_رخش_را
 |title=Шоҳнома — Гирифтани Рустам Рахшро
 |author=Абулқосим Фирдавсӣ
 |publisher=Викинабишта
 |language=fa
}}&lt;/ref&gt;}}

Дар ин байт «абраш» ба аспи доғдор ишора мекунад, ки ранги баданаш яксон нест. Монанд кардани ранги Рахш ба оташ низ сурхтоб будани онро нишон медиҳад.

== Корбурд ==
Ранги рахш дар табиат бисёр дида мешавад. Ин ранг дар пӯсти дарахтон, меваҳо, мӯйи ҳайвонот ва пари парандагон вомехӯрад.

Намунаҳои ранги рахш дар табиат:

* [[Шоҳбулут]] — пӯсти мевааш қаҳваранги сурхтоб аст;
* [[Асп]] — мӯйи баъзе аспҳо ранги рахш дорад;
* [[Бонго]] — оҳуи африқоӣ бо мӯйи қаҳваранги сурхтоб ва ғайра.

=== Ранги мӯй ===

[[Ранги мӯй|Мӯйи инсон]] низ метавонад ранги рахш дошта бошад. Чунин мӯй вобаста ба рӯшноӣ сурхтоб, мисранг ё қаҳваранг менамояд.

=== Санъат ===

Ранги рахш дар [[Рассомӣ|рассомӣ]], [[Тарроҳӣ|тарроҳӣ]], [[Меъмории дохилӣ|ороиши дохилӣ]] ва истеҳсоли либос истифода мешавад ва он ранги гарм ба шумор меравад.

== Адабиёт ==
{{reflist}}

{{Тобишҳои қаҳваранг}}
{{Тобишҳои сурх}}</text>
      <sha1>31qirbhgj0kolis33pwm7h2co5e3p71</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1492497</id>
      <parentid>1492495</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T17:07:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1492497</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7787" sha1="4ey5sy7vsaa1m06t86tg43tofztnvhl" xml:space="preserve">{{Қуттии ранг
|тасвир = Lusitano Hengst (132668445).jpeg
|ном = Рахш
|hex = 954535
|r = 149
|g = 69
|b = 53
|h = 10
|s = 64
|v = 58
}}
'''Рахш''' — яке аз [[Тобишҳои қаҳваранг|тобишҳои ранги қаҳваранг]] буда, ба ранги сурх майл мекунад.&lt;ref name=&quot;ChestnutColor&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.color-registry.org/color/chestnut
 |title=Chestnut Color – #954535
 |website=Register of Color Names
 |language=en
}}&lt;/ref&gt; Дар табиат ин ранг дар пашми баъзе [[Асп|аспҳо]], [[Мӯй|мӯйи инсон]] ва меваи [[шоҳбулут]] дида мешавад.&lt;ref name=&quot;Paterson&quot;&gt;{{cite book
 |last=Paterson
 |first=Ian
 |title=A Dictionary of Colour: A Lexicon of the Language of Colour
 |publisher=Thorogood Publishing
 |year=2003
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;HorseColor&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://msu-prod.dotcmscloud.com/resources/genetics_of_coat_color_of_horses_e0981
 |title=Genetics of Coat Color of Horses
 |publisher=Michigan State University Extension
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ChestnutTree&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.woodlandtrust.org.uk/trees-woods-and-wildlife/british-trees/a-z-of-british-trees/sweet-chestnut/
 |title=Sweet Chestnut (Castanea sativa)
 |publisher=Woodland Trust
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

Дар адабиёти классикии тоҷик «рахш» маъноҳои гуногун дошта, ба рангҳои сурхтоб, омехтаи сурху сафед ва аспҳои дорои чунин ранг ишора мекард. Аз ин рӯ, маънои қадимии он на ҳамеша ба тобиши имрӯзаи ин ранг мувофиқат мекунад.&lt;ref name=&quot;Dehkhoda&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/رخش-2
 |title=رخش
 |website=Луғатномаи Деҳхудо
 |language=fa
}}&lt;/ref&gt;

== Решаи ном ==
Вожаи «рахш» аз калимаҳои қадимии забонҳои эронӣ буда, дар фарҳангҳои луғат бо маъноҳои гуногун шарҳ дода шудааст. Дар [[Луғатномаи Деҳхудо]] яке аз маъноҳои он омехтаи рангҳои сурх ва сафед, инчунин ранги аспи абраш, аспе, ки дар баданаш доғҳои гуногунранг дорад, мебошад.&lt;ref name=&quot;Dehkhoda&quot;/&gt;

Дар баъзе фарҳангҳо «рахш» ба ранги сурх ва инчунин ба ранге байни сиёҳ ва бур гуфта шудааст.&lt;ref name=&quot;Dehkhoda&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Steingass&quot;&gt;{{cite book
 |last=Steingass
 |first=Francis Joseph
 |title=A Comprehensive Persian-English Dictionary
 |publisher=Routledge &amp; K. Paul
 |year=1892
 |url=https://dsal.uchicago.edu/dictionaries/steingass/
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

Ин вожа дар забонҳои дигари эронӣ низ решаҳои қадимӣ дорад. Дар [[забони суғдӣ]] шакли ''raxš'' ҳамчун номи аспи [[Рустам]] сабт шудааст.&lt;ref name=&quot;Lurje&quot;&gt;{{cite book
 |last=Lurje
 |first=Pavel B.
 |title=Personal Names in Sogdian Texts
 |year=2010
 |publisher=Österreichische Akademie der Wissenschaften
 |page=335
 |isbn=978-3-7001-7024-2
 |url=https://www.austriaca.at/0xc1aa5572_0x0024e90f
 |language=en
}}&lt;/ref&gt; Вожаҳои ҳамрешаи он дар [[забони хоразмӣ]] (''raxtak'' — «сурх»), [[забони мозандаронӣ|мозандаронӣ]] (''raš'' — «сурхтоб») ва [[забони курдӣ|курдӣ]] (''reş'' — «сиёҳ») низ дида мешаванд. Ба ақидаи баъзе забоншиносон, вожаи «рахш» эҳтимол аз забони суғдӣ ба форсӣ гузаштааст.&lt;ref&gt;Cheung, Johnny (2007). ''Etymological Dictionary of the Iranian Verb'', саҳ. 313–314.&lt;/ref&gt;

== Рахш дар «Шоҳнома» ==
[[File:Sleeping Rustam.jpg|thumb|Рустам хоб асту Рахш бо шер меҷангад. Солҳои 1515–1522.&lt;ref name=&quot;BritishMuseum&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://islamicworld.britishmuseum.org/collection/RFM797
 |title=Painting, manuscript (detached illustrated folio)
 |publisher=The British Museum
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;]]
{{main|Рахш (асп)}}
Рахш инчунин номи аспи [[Рустам|Рустами Дастон]], қаҳрамони «[[Шоҳнома]]»-и [[Абулқосим Фирдавсӣ]] мебошад. Ин асп ранги бур бо доғҳои сурхтоб дошт ва бо зӯру далерии худ машҳур буд.&lt;ref name=&quot;RakhshMet&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.metmuseum.org/art/collection/search/447299
 |title=Rustam Captures Rakhsh
 |publisher=The Metropolitan Museum of Art
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Dehkhoda&quot;/&gt;

Фирдавсӣ ранги Рахшро чунин тасвир мекунад:

{{quote|Ҳаме Рахш хонем, буру абраш аст,&lt;br&gt;Ба хубӣ чу обу ба ранги оташ аст.&lt;ref name=&quot;Shahnameh&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://fa.wikisource.org/wiki/شاهنامه_(تصحیح_ژول_مل)/گرفتن_رستم_رخش_را
 |title=Шоҳнома — Гирифтани Рустам Рахшро
 |author=Абулқосим Фирдавсӣ
 |publisher=Викинабишта
 |language=fa
}}&lt;/ref&gt;}}

Дар ин байт «абраш» ба аспи доғдор ишора мекунад, ки ранги баданаш яксон нест. Монанд кардани ранги Рахш ба оташ низ сурхтоб будани онро нишон медиҳад.&lt;ref name=&quot;Dehkhoda&quot;/&gt;

== Корбурд ==
Ранги рахш дар табиат бисёр дида мешавад. Ин ранг дар пӯсти дарахтон, меваҳо, мӯйи ҳайвонот ва пари парандагон вомехӯрад.

Намунаҳои ранги рахш дар табиат:

* [[Шоҳбулут]] — пӯсти мевааш қаҳваранги сурхтоб аст;&lt;ref name=&quot;ChestnutTree&quot;/&gt;
* [[Асп]] — мӯйи баъзе аспҳо ранги рахш дорад;&lt;ref name=&quot;HorseColor&quot;/&gt;
* [[Бонго]] — оҳуи африқоӣ бо мӯйи қаҳваранги сурхтоб ва ғайра.&lt;ref name=&quot;Bongo&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.sfzoo.org/animals-exhibits/a-to-z/eastern-mountain-bongo/
 |title=Eastern Mountain Bongo
 |publisher=San Francisco Zoo &amp; Gardens
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

=== Ранги мӯй ===

[[Ранги мӯй|Мӯйи инсон]] низ метавонад ранги рахш дошта бошад. Чунин мӯй вобаста ба рӯшноӣ сурхтоб, мисранг ё қаҳваранг менамояд.&lt;ref name=&quot;AuburnHair&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/auburn
 |title=Auburn
 |publisher=Collins English Dictionary
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

=== Санъат ===

Ранги рахш дар [[Рассомӣ|рассомӣ]], [[Тарроҳӣ|тарроҳӣ]], [[Меъмории дохилӣ|ороиши дохилӣ]] ва истеҳсоли либос истифода мешавад ва он ранги гарм ба шумор меравад.&lt;ref name=&quot;ChestnutInterior&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.homesandgardens.com/interior-design/chestnut-brown-color-trend
 |title=Designers are choosing this really specific shade of brown to warm up rooms but keep them neutral
 |author=Pippa Blenkinsop
 |date=2024-11-16
 |website=Homes &amp; Gardens
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

== Адабиёт ==
{{reflist}}

{{Тобишҳои қаҳваранг}}
{{Тобишҳои сурх}}</text>
      <sha1>4ey5sy7vsaa1m06t86tg43tofztnvhl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1492498</id>
      <parentid>1492497</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T17:08:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1492498</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7630" sha1="sbl3q6awk5kmdw8bzyewwbpbv6q6u0i" xml:space="preserve">{{Қуттии ранг
|тасвир = Lusitano Hengst (132668445).jpeg
|ном = Рахш
|hex = 954535
|r = 149
|g = 69
|b = 53
|h = 10
|s = 64
|v = 58
}}
'''Рахш''' — яке аз [[Тобишҳои қаҳваранг|тобишҳои ранги қаҳваранг]] буда, ба ранги сурх майл мекунад.&lt;ref name=&quot;ChestnutColor&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.color-registry.org/color/chestnut
 |title=Chestnut Color – #954535
 |website=Register of Color Names
}}&lt;/ref&gt; Дар табиат ин ранг дар пашми баъзе [[Асп|аспҳо]], [[Мӯй|мӯйи инсон]] ва меваи [[шоҳбулут]] дида мешавад.&lt;ref name=&quot;Paterson&quot;&gt;{{cite book
 |last=Paterson
 |first=Ian
 |title=A Dictionary of Colour: A Lexicon of the Language of Colour
 |publisher=Thorogood Publishing
 |year=2003
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;HorseColor&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://msu-prod.dotcmscloud.com/resources/genetics_of_coat_color_of_horses_e0981
 |title=Genetics of Coat Color of Horses
 |publisher=Michigan State University Extension
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ChestnutTree&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.woodlandtrust.org.uk/trees-woods-and-wildlife/british-trees/a-z-of-british-trees/sweet-chestnut/
 |title=Sweet Chestnut (Castanea sativa)
 |publisher=Woodland Trust
}}&lt;/ref&gt;

Дар адабиёти классикии тоҷик «рахш» маъноҳои гуногун дошта, ба рангҳои сурхтоб, омехтаи сурху сафед ва аспҳои дорои чунин ранг ишора мекард. Аз ин рӯ, маънои қадимии он на ҳамеша ба тобиши имрӯзаи ин ранг мувофиқат мекунад.&lt;ref name=&quot;Dehkhoda&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/رخش-2
 |title=رخش
 |website=Луғатномаи Деҳхудо
 |language=fa
}}&lt;/ref&gt;

== Решаи ном ==
Вожаи «рахш» аз калимаҳои қадимии забонҳои эронӣ буда, дар фарҳангҳои луғат бо маъноҳои гуногун шарҳ дода шудааст. Дар [[Луғатномаи Деҳхудо]] яке аз маъноҳои он омехтаи рангҳои сурх ва сафед, инчунин ранги аспи абраш, аспе, ки дар баданаш доғҳои гуногунранг дорад, мебошад.&lt;ref name=&quot;Dehkhoda&quot;/&gt;

Дар баъзе фарҳангҳо «рахш» ба ранги сурх ва инчунин ба ранге байни сиёҳ ва бур гуфта шудааст.&lt;ref name=&quot;Dehkhoda&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Steingass&quot;&gt;{{cite book
 |last=Steingass
 |first=Francis Joseph
 |title=A Comprehensive Persian-English Dictionary
 |publisher=Routledge &amp; K. Paul
 |year=1892 |url=https://dsal.uchicago.edu/dictionaries/steingass/
}}&lt;/ref&gt;

Ин вожа дар забонҳои дигари эронӣ низ решаҳои қадимӣ дорад. Дар [[забони суғдӣ]] шакли ''raxš'' ҳамчун номи аспи [[Рустам]] сабт шудааст.&lt;ref name=&quot;Lurje&quot;&gt;{{cite book
 |last=Lurje
 |first=Pavel B.
 |title=Personal Names in Sogdian Texts
 |year=2010
 |publisher=Österreichische Akademie der Wissenschaften
 |page=335
 |isbn=978-3-7001-7024-2
|url=https://www.austriaca.at/0xc1aa5572_0x0024e90f
}}&lt;/ref&gt; Вожаҳои ҳамрешаи он дар [[забони хоразмӣ]] (''raxtak'' — «сурх»), [[забони мозандаронӣ|мозандаронӣ]] (''raš'' — «сурхтоб») ва [[забони курдӣ|курдӣ]] (''reş'' — «сиёҳ») низ дида мешаванд. Ба ақидаи баъзе забоншиносон, вожаи «рахш» эҳтимол аз забони суғдӣ ба форсӣ гузаштааст.&lt;ref&gt;Cheung, Johnny (2007). ''Etymological Dictionary of the Iranian Verb'', саҳ. 313–314.&lt;/ref&gt;

== Рахш дар «Шоҳнома» ==
[[File:Sleeping Rustam.jpg|thumb|Рустам хоб асту Рахш бо шер меҷангад. Солҳои 1515–1522.&lt;ref name=&quot;BritishMuseum&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://islamicworld.britishmuseum.org/collection/RFM797
 |title=Painting, manuscript (detached illustrated folio)
 |publisher=The British Museum
}}&lt;/ref&gt;]]
{{main|Рахш (асп)}}
Рахш инчунин номи аспи [[Рустам|Рустами Дастон]], қаҳрамони «[[Шоҳнома]]»-и [[Абулқосим Фирдавсӣ]] мебошад. Ин асп ранги бур бо доғҳои сурхтоб дошт ва бо зӯру далерии худ машҳур буд.&lt;ref name=&quot;RakhshMet&quot;&gt;{{cite web
|url=https://www.metmuseum.org/art/collection/search/447299
 |title=Rustam Captures Rakhsh
 |publisher=The Metropolitan Museum of Art
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Dehkhoda&quot;/&gt;

Фирдавсӣ ранги Рахшро чунин тасвир мекунад:

{{quote|Ҳаме Рахш хонем, буру абраш аст,&lt;br&gt;Ба хубӣ чу обу ба ранги оташ аст.&lt;ref name=&quot;Shahnameh&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://fa.wikisource.org/wiki/شاهنامه_(تصحیح_ژول_مل)/گرفتن_رستم_رخش_را
 |title=Шоҳнома — Гирифтани Рустам Рахшро
 |author=Абулқосим Фирдавсӣ
 |publisher=Викинабишта
 |language=fa
}}&lt;/ref&gt;}}

Дар ин байт «абраш» ба аспи доғдор ишора мекунад, ки ранги баданаш яксон нест. Монанд кардани ранги Рахш ба оташ низ сурхтоб будани онро нишон медиҳад.&lt;ref name=&quot;Dehkhoda&quot;/&gt;

== Корбурд ==
Ранги рахш дар табиат бисёр дида мешавад. Ин ранг дар пӯсти дарахтон, меваҳо, мӯйи ҳайвонот ва пари парандагон вомехӯрад.

Намунаҳои ранги рахш дар табиат:

* [[Шоҳбулут]] — пӯсти мевааш қаҳваранги сурхтоб аст;&lt;ref name=&quot;ChestnutTree&quot;/&gt;
* [[Асп]] — мӯйи баъзе аспҳо ранги рахш дорад;&lt;ref name=&quot;HorseColor&quot;/&gt;
* [[Бонго]] — оҳуи африқоӣ бо мӯйи қаҳваранги сурхтоб ва ғайра.&lt;ref name=&quot;Bongo&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.sfzoo.org/animals-exhibits/a-to-z/eastern-mountain-bongo/
 |title=Eastern Mountain Bongo
 |publisher=San Francisco Zoo &amp; Gardens
}}&lt;/ref&gt;

=== Ранги мӯй ===

[[Ранги мӯй|Мӯйи инсон]] низ метавонад ранги рахш дошта бошад. Чунин мӯй вобаста ба рӯшноӣ сурхтоб, мисранг ё қаҳваранг менамояд.&lt;ref name=&quot;AuburnHair&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/auburn
 |title=Auburn
 |publisher=Collins English Dictionary
}}&lt;/ref&gt;

=== Санъат ===

Ранги рахш дар [[Рассомӣ|рассомӣ]], [[Тарроҳӣ|тарроҳӣ]], [[Меъмории дохилӣ|ороиши дохилӣ]] ва истеҳсоли либос истифода мешавад ва он ранги гарм ба шумор меравад.&lt;ref name=&quot;ChestnutInterior&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.homesandgardens.com/interior-design/chestnut-brown-color-trend
 |title=Designers are choosing this really specific shade of brown to warm up rooms but keep them neutral
 |author=Pippa Blenkinsop
 |date=2024-11-16
 |website=Homes &amp; Gardens
}}&lt;/ref&gt;

== Адабиёт ==
{{reflist}}

{{Тобишҳои қаҳваранг}}
{{Тобишҳои сурх}}</text>
      <sha1>sbl3q6awk5kmdw8bzyewwbpbv6q6u0i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1492511</id>
      <parentid>1492498</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T17:20:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1492511</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7665" sha1="nb1a5606rj3ingqc2cb1ytmoohomcz3" xml:space="preserve">{{Қуттии ранг
|тасвир = Lusitano Hengst (132668445).jpeg
|ном = Рахш
|hex = 954535
|r = 149
|g = 69
|b = 53
|h = 10
|s = 64
|v = 58
|андозаи_тасвир=250px
}}
'''Рахш''' — яке аз [[Тобишҳои қаҳваранг|тобишҳои ранги қаҳваранг]] буда, ба ранги сурх майл мекунад.&lt;ref name=&quot;ChestnutColor&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.color-registry.org/color/chestnut
 |title=Chestnut Color – #954535
 |website=Register of Color Names
}}&lt;/ref&gt; Дар табиат ин ранг дар пашми баъзе [[Асп|аспҳо]], [[Мӯй|мӯйи инсон]] ва меваи [[шоҳбулут]] дида мешавад.&lt;ref name=&quot;Paterson&quot;&gt;{{cite book
 |last=Paterson
 |first=Ian
 |title=A Dictionary of Colour: A Lexicon of the Language of Colour
 |publisher=Thorogood Publishing
 |year=2003
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;HorseColor&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://msu-prod.dotcmscloud.com/resources/genetics_of_coat_color_of_horses_e0981
 |title=Genetics of Coat Color of Horses
 |publisher=Michigan State University Extension
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ChestnutTree&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.woodlandtrust.org.uk/trees-woods-and-wildlife/british-trees/a-z-of-british-trees/sweet-chestnut/
 |title=Sweet Chestnut (Castanea sativa)
 |publisher=Woodland Trust
}}&lt;/ref&gt;

Дар адабиёти классикии тоҷик «рахш» маъноҳои гуногун дошта, ба рангҳои сурхтоб, омехтаи сурху сафед ва аспҳои дорои чунин ранг ишора мекард. Аз ин рӯ, маънои қадимии он на ҳамеша ба тобиши имрӯзаи ин ранг мувофиқат мекунад.&lt;ref name=&quot;Dehkhoda&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/رخش-2
 |title=رخش
 |website=Луғатномаи Деҳхудо
 |language=fa
}}&lt;/ref&gt;

== Решаи ном ==
Вожаи «рахш» аз калимаҳои қадимии забонҳои эронӣ буда, дар фарҳангҳои луғат бо маъноҳои гуногун шарҳ дода шудааст. Дар [[Луғатномаи Деҳхудо]] яке аз маъноҳои он омехтаи рангҳои сурх ва сафед, инчунин ранги аспи абраш, аспе, ки дар баданаш доғҳои гуногунранг дорад, мебошад.&lt;ref name=&quot;Dehkhoda&quot;/&gt;

Дар баъзе фарҳангҳо «рахш» ба ранги сурх ва инчунин ба ранге байни сиёҳ ва бур гуфта шудааст.&lt;ref name=&quot;Dehkhoda&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Steingass&quot;&gt;{{cite book
 |last=Steingass
 |first=Francis Joseph
 |title=A Comprehensive Persian-English Dictionary
 |publisher=Routledge &amp; K. Paul
 |year=1892 |url=https://dsal.uchicago.edu/dictionaries/steingass/
}}&lt;/ref&gt;

Ин вожа дар забонҳои дигари эронӣ низ решаҳои қадимӣ дорад. Дар [[забони суғдӣ]] шакли ''raxš'' ҳамчун номи аспи [[Рустам]] сабт шудааст.&lt;ref name=&quot;Lurje&quot;&gt;{{cite book
 |last=Lurje
 |first=Pavel B.
 |title=Personal Names in Sogdian Texts
 |year=2010
 |publisher=Österreichische Akademie der Wissenschaften
 |page=335
 |isbn=978-3-7001-7024-2
|url=https://www.austriaca.at/0xc1aa5572_0x0024e90f
}}&lt;/ref&gt; Вожаҳои ҳамрешаи он дар [[забони хоразмӣ]] (''raxtak'' — «сурх»), [[забони мозандаронӣ|мозандаронӣ]] (''raš'' — «сурхтоб») ва [[забони курдӣ|курдӣ]] (''reş'' — «сиёҳ») низ дида мешаванд. Ба ақидаи баъзе забоншиносон, вожаи «рахш» эҳтимол аз забони суғдӣ ба форсӣ гузаштааст.&lt;ref&gt;Cheung, Johnny (2007). ''Etymological Dictionary of the Iranian Verb'', саҳ. 313–314.&lt;/ref&gt;

== Рахш дар «Шоҳнома» ==
[[File:Sleeping Rustam.jpg|thumb|Рустам хоб асту Рахш бо шер меҷангад. Солҳои 1515–1522.&lt;ref name=&quot;BritishMuseum&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://islamicworld.britishmuseum.org/collection/RFM797
 |title=Painting, manuscript (detached illustrated folio)
 |publisher=The British Museum
}}&lt;/ref&gt;]]
{{main|Рахш (асп)}}
Рахш инчунин номи аспи [[Рустам|Рустами Дастон]], қаҳрамони «[[Шоҳнома]]»-и [[Абулқосим Фирдавсӣ]] мебошад. Ин асп ранги бур бо доғҳои сурхтоб дошт ва бо зӯру далерии худ машҳур буд.&lt;ref name=&quot;RakhshMet&quot;&gt;{{cite web
|url=https://www.metmuseum.org/art/collection/search/447299
 |title=Rustam Captures Rakhsh
 |publisher=The Metropolitan Museum of Art
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Dehkhoda&quot;/&gt;

Фирдавсӣ ранги Рахшро чунин тасвир мекунад:

{{quote|Ҳаме Рахш хонем, буру абраш аст,&lt;br&gt;Ба хубӣ чу обу ба ранги оташ аст.&lt;ref name=&quot;Shahnameh&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://fa.wikisource.org/wiki/شاهنامه_(تصحیح_ژول_مل)/گرفتن_رستم_رخش_را
 |title=Шоҳнома — Гирифтани Рустам Рахшро
 |author=Абулқосим Фирдавсӣ
 |publisher=Викинабишта
 |language=fa
}}&lt;/ref&gt;}}

Дар ин байт «абраш» ба аспи доғдор ишора мекунад, ки ранги баданаш яксон нест. Монанд кардани ранги Рахш ба оташ низ сурхтоб будани онро нишон медиҳад.&lt;ref name=&quot;Dehkhoda&quot;/&gt;

== Корбурд ==
Ранги рахш дар табиат бисёр дида мешавад. Ин ранг дар пӯсти дарахтон, меваҳо, мӯйи ҳайвонот ва пари парандагон вомехӯрад.

Намунаҳои ранги рахш дар табиат:

* [[Шоҳбулут]] — пӯсти мевааш қаҳваранги сурхтоб аст;&lt;ref name=&quot;ChestnutTree&quot;/&gt;
* [[Асп]] — мӯйи баъзе аспҳо ранги рахш дорад;&lt;ref name=&quot;HorseColor&quot;/&gt;
* [[Бонго]] — оҳуи африқоӣ бо мӯйи қаҳваранги сурхтоб ва ғайра.&lt;ref name=&quot;Bongo&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.sfzoo.org/animals-exhibits/a-to-z/eastern-mountain-bongo/
 |title=Eastern Mountain Bongo
 |publisher=San Francisco Zoo &amp; Gardens
}}&lt;/ref&gt;

=== Ранги мӯй ===

[[Ранги мӯй|Мӯйи инсон]] низ метавонад ранги рахш дошта бошад. Чунин мӯй вобаста ба рӯшноӣ сурхтоб, мисранг ё қаҳваранг менамояд.&lt;ref name=&quot;AuburnHair&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/auburn
 |title=Auburn
 |publisher=Collins English Dictionary
}}&lt;/ref&gt;

=== Санъат ===

Ранги рахш дар [[Рассомӣ|рассомӣ]], [[Тарроҳӣ|тарроҳӣ]], [[Меъмории дохилӣ|ороиши дохилӣ]] ва истеҳсоли либос истифода мешавад ва он ранги гарм ба шумор меравад.&lt;ref name=&quot;ChestnutInterior&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.homesandgardens.com/interior-design/chestnut-brown-color-trend
 |title=Designers are choosing this really specific shade of brown to warm up rooms but keep them neutral
 |author=Pippa Blenkinsop
 |date=2024-11-16
 |website=Homes &amp; Gardens
}}&lt;/ref&gt;

== Адабиёт ==
{{reflist}}

{{Тобишҳои қаҳваранг}}
{{Тобишҳои сурх}}</text>
      <sha1>nb1a5606rj3ingqc2cb1ytmoohomcz3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1492515</id>
      <parentid>1492511</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T17:24:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>/* Корбурд */</comment>
      <origin>1492515</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7711" sha1="lngwl8rsliyu9vnb5uhjpb06cu8rvoo" xml:space="preserve">{{Қуттии ранг
|тасвир = Lusitano Hengst (132668445).jpeg
|ном = Рахш
|hex = 954535
|r = 149
|g = 69
|b = 53
|h = 10
|s = 64
|v = 58
|андозаи_тасвир=250px
}}
'''Рахш''' — яке аз [[Тобишҳои қаҳваранг|тобишҳои ранги қаҳваранг]] буда, ба ранги сурх майл мекунад.&lt;ref name=&quot;ChestnutColor&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.color-registry.org/color/chestnut
 |title=Chestnut Color – #954535
 |website=Register of Color Names
}}&lt;/ref&gt; Дар табиат ин ранг дар пашми баъзе [[Асп|аспҳо]], [[Мӯй|мӯйи инсон]] ва меваи [[шоҳбулут]] дида мешавад.&lt;ref name=&quot;Paterson&quot;&gt;{{cite book
 |last=Paterson
 |first=Ian
 |title=A Dictionary of Colour: A Lexicon of the Language of Colour
 |publisher=Thorogood Publishing
 |year=2003
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;HorseColor&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://msu-prod.dotcmscloud.com/resources/genetics_of_coat_color_of_horses_e0981
 |title=Genetics of Coat Color of Horses
 |publisher=Michigan State University Extension
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ChestnutTree&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.woodlandtrust.org.uk/trees-woods-and-wildlife/british-trees/a-z-of-british-trees/sweet-chestnut/
 |title=Sweet Chestnut (Castanea sativa)
 |publisher=Woodland Trust
}}&lt;/ref&gt;

Дар адабиёти классикии тоҷик «рахш» маъноҳои гуногун дошта, ба рангҳои сурхтоб, омехтаи сурху сафед ва аспҳои дорои чунин ранг ишора мекард. Аз ин рӯ, маънои қадимии он на ҳамеша ба тобиши имрӯзаи ин ранг мувофиқат мекунад.&lt;ref name=&quot;Dehkhoda&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/رخش-2
 |title=رخش
 |website=Луғатномаи Деҳхудо
 |language=fa
}}&lt;/ref&gt;

== Решаи ном ==
Вожаи «рахш» аз калимаҳои қадимии забонҳои эронӣ буда, дар фарҳангҳои луғат бо маъноҳои гуногун шарҳ дода шудааст. Дар [[Луғатномаи Деҳхудо]] яке аз маъноҳои он омехтаи рангҳои сурх ва сафед, инчунин ранги аспи абраш, аспе, ки дар баданаш доғҳои гуногунранг дорад, мебошад.&lt;ref name=&quot;Dehkhoda&quot;/&gt;

Дар баъзе фарҳангҳо «рахш» ба ранги сурх ва инчунин ба ранге байни сиёҳ ва бур гуфта шудааст.&lt;ref name=&quot;Dehkhoda&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Steingass&quot;&gt;{{cite book
 |last=Steingass
 |first=Francis Joseph
 |title=A Comprehensive Persian-English Dictionary
 |publisher=Routledge &amp; K. Paul
 |year=1892 |url=https://dsal.uchicago.edu/dictionaries/steingass/
}}&lt;/ref&gt;

Ин вожа дар забонҳои дигари эронӣ низ решаҳои қадимӣ дорад. Дар [[забони суғдӣ]] шакли ''raxš'' ҳамчун номи аспи [[Рустам]] сабт шудааст.&lt;ref name=&quot;Lurje&quot;&gt;{{cite book
 |last=Lurje
 |first=Pavel B.
 |title=Personal Names in Sogdian Texts
 |year=2010
 |publisher=Österreichische Akademie der Wissenschaften
 |page=335
 |isbn=978-3-7001-7024-2
|url=https://www.austriaca.at/0xc1aa5572_0x0024e90f
}}&lt;/ref&gt; Вожаҳои ҳамрешаи он дар [[забони хоразмӣ]] (''raxtak'' — «сурх»), [[забони мозандаронӣ|мозандаронӣ]] (''raš'' — «сурхтоб») ва [[забони курдӣ|курдӣ]] (''reş'' — «сиёҳ») низ дида мешаванд. Ба ақидаи баъзе забоншиносон, вожаи «рахш» эҳтимол аз забони суғдӣ ба форсӣ гузаштааст.&lt;ref&gt;Cheung, Johnny (2007). ''Etymological Dictionary of the Iranian Verb'', саҳ. 313–314.&lt;/ref&gt;

== Рахш дар «Шоҳнома» ==
[[File:Sleeping Rustam.jpg|thumb|Рустам хоб асту Рахш бо шер меҷангад. Солҳои 1515–1522.&lt;ref name=&quot;BritishMuseum&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://islamicworld.britishmuseum.org/collection/RFM797
 |title=Painting, manuscript (detached illustrated folio)
 |publisher=The British Museum
}}&lt;/ref&gt;]]
{{main|Рахш (асп)}}
Рахш инчунин номи аспи [[Рустам|Рустами Дастон]], қаҳрамони «[[Шоҳнома]]»-и [[Абулқосим Фирдавсӣ]] мебошад. Ин асп ранги бур бо доғҳои сурхтоб дошт ва бо зӯру далерии худ машҳур буд.&lt;ref name=&quot;RakhshMet&quot;&gt;{{cite web
|url=https://www.metmuseum.org/art/collection/search/447299
 |title=Rustam Captures Rakhsh
 |publisher=The Metropolitan Museum of Art
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Dehkhoda&quot;/&gt;

Фирдавсӣ ранги Рахшро чунин тасвир мекунад:

{{quote|Ҳаме Рахш хонем, буру абраш аст,&lt;br&gt;Ба хубӣ чу обу ба ранги оташ аст.&lt;ref name=&quot;Shahnameh&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://fa.wikisource.org/wiki/شاهنامه_(تصحیح_ژول_مل)/گرفتن_رستم_رخش_را
 |title=Шоҳнома — Гирифтани Рустам Рахшро
 |author=Абулқосим Фирдавсӣ
 |publisher=Викинабишта
 |language=fa
}}&lt;/ref&gt;}}

Дар ин байт «абраш» ба аспи доғдор ишора мекунад, ки ранги баданаш яксон нест. Монанд кардани ранги Рахш ба оташ низ сурхтоб будани онро нишон медиҳад.&lt;ref name=&quot;Dehkhoda&quot;/&gt;

== Корбурд ==
[[File:Brown hair.jpg|thumb|Мӯи рахш]]
Ранги рахш дар табиат бисёр дида мешавад. Ин ранг дар пӯсти дарахтон, меваҳо, мӯйи ҳайвонот ва пари парандагон вомехӯрад.

Намунаҳои ранги рахш дар табиат:

* [[Шоҳбулут]] — пӯсти мевааш қаҳваранги сурхтоб аст;&lt;ref name=&quot;ChestnutTree&quot;/&gt;
* [[Асп]] — мӯйи баъзе аспҳо ранги рахш дорад;&lt;ref name=&quot;HorseColor&quot;/&gt;
* [[Бонго]] — оҳуи африқоӣ бо мӯйи қаҳваранги сурхтоб ва ғайра.&lt;ref name=&quot;Bongo&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.sfzoo.org/animals-exhibits/a-to-z/eastern-mountain-bongo/
 |title=Eastern Mountain Bongo
 |publisher=San Francisco Zoo &amp; Gardens
}}&lt;/ref&gt;

=== Ранги мӯй ===

[[Ранги мӯй|Мӯйи инсон]] низ метавонад ранги рахш дошта бошад. Чунин мӯй вобаста ба рӯшноӣ сурхтоб, мисранг ё қаҳваранг менамояд.&lt;ref name=&quot;AuburnHair&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/auburn
 |title=Auburn
 |publisher=Collins English Dictionary
}}&lt;/ref&gt;

=== Санъат ===

Ранги рахш дар [[Рассомӣ|рассомӣ]], [[Тарроҳӣ|тарроҳӣ]], [[Меъмории дохилӣ|ороиши дохилӣ]] ва истеҳсоли либос истифода мешавад ва он ранги гарм ба шумор меравад.&lt;ref name=&quot;ChestnutInterior&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.homesandgardens.com/interior-design/chestnut-brown-color-trend
 |title=Designers are choosing this really specific shade of brown to warm up rooms but keep them neutral
 |author=Pippa Blenkinsop
 |date=2024-11-16
 |website=Homes &amp; Gardens
}}&lt;/ref&gt;

== Адабиёт ==
{{reflist}}

{{Тобишҳои қаҳваранг}}
{{Тобишҳои сурх}}</text>
      <sha1>lngwl8rsliyu9vnb5uhjpb06cu8rvoo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1492516</id>
      <parentid>1492515</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T17:24:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>/* Рахш дар «Шоҳнома» */</comment>
      <origin>1492516</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7721" sha1="eyzeeejiv7boe61w19gyard2jl31zu6" xml:space="preserve">{{Қуттии ранг
|тасвир = Lusitano Hengst (132668445).jpeg
|ном = Рахш
|hex = 954535
|r = 149
|g = 69
|b = 53
|h = 10
|s = 64
|v = 58
|андозаи_тасвир=250px
}}
'''Рахш''' — яке аз [[Тобишҳои қаҳваранг|тобишҳои ранги қаҳваранг]] буда, ба ранги сурх майл мекунад.&lt;ref name=&quot;ChestnutColor&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.color-registry.org/color/chestnut
 |title=Chestnut Color – #954535
 |website=Register of Color Names
}}&lt;/ref&gt; Дар табиат ин ранг дар пашми баъзе [[Асп|аспҳо]], [[Мӯй|мӯйи инсон]] ва меваи [[шоҳбулут]] дида мешавад.&lt;ref name=&quot;Paterson&quot;&gt;{{cite book
 |last=Paterson
 |first=Ian
 |title=A Dictionary of Colour: A Lexicon of the Language of Colour
 |publisher=Thorogood Publishing
 |year=2003
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;HorseColor&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://msu-prod.dotcmscloud.com/resources/genetics_of_coat_color_of_horses_e0981
 |title=Genetics of Coat Color of Horses
 |publisher=Michigan State University Extension
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ChestnutTree&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.woodlandtrust.org.uk/trees-woods-and-wildlife/british-trees/a-z-of-british-trees/sweet-chestnut/
 |title=Sweet Chestnut (Castanea sativa)
 |publisher=Woodland Trust
}}&lt;/ref&gt;

Дар адабиёти классикии тоҷик «рахш» маъноҳои гуногун дошта, ба рангҳои сурхтоб, омехтаи сурху сафед ва аспҳои дорои чунин ранг ишора мекард. Аз ин рӯ, маънои қадимии он на ҳамеша ба тобиши имрӯзаи ин ранг мувофиқат мекунад.&lt;ref name=&quot;Dehkhoda&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/رخش-2
 |title=رخش
 |website=Луғатномаи Деҳхудо
 |language=fa
}}&lt;/ref&gt;

== Решаи ном ==
Вожаи «рахш» аз калимаҳои қадимии забонҳои эронӣ буда, дар фарҳангҳои луғат бо маъноҳои гуногун шарҳ дода шудааст. Дар [[Луғатномаи Деҳхудо]] яке аз маъноҳои он омехтаи рангҳои сурх ва сафед, инчунин ранги аспи абраш, аспе, ки дар баданаш доғҳои гуногунранг дорад, мебошад.&lt;ref name=&quot;Dehkhoda&quot;/&gt;

Дар баъзе фарҳангҳо «рахш» ба ранги сурх ва инчунин ба ранге байни сиёҳ ва бур гуфта шудааст.&lt;ref name=&quot;Dehkhoda&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Steingass&quot;&gt;{{cite book
 |last=Steingass
 |first=Francis Joseph
 |title=A Comprehensive Persian-English Dictionary
 |publisher=Routledge &amp; K. Paul
 |year=1892 |url=https://dsal.uchicago.edu/dictionaries/steingass/
}}&lt;/ref&gt;

Ин вожа дар забонҳои дигари эронӣ низ решаҳои қадимӣ дорад. Дар [[забони суғдӣ]] шакли ''raxš'' ҳамчун номи аспи [[Рустам]] сабт шудааст.&lt;ref name=&quot;Lurje&quot;&gt;{{cite book
 |last=Lurje
 |first=Pavel B.
 |title=Personal Names in Sogdian Texts
 |year=2010
 |publisher=Österreichische Akademie der Wissenschaften
 |page=335
 |isbn=978-3-7001-7024-2
|url=https://www.austriaca.at/0xc1aa5572_0x0024e90f
}}&lt;/ref&gt; Вожаҳои ҳамрешаи он дар [[забони хоразмӣ]] (''raxtak'' — «сурх»), [[забони мозандаронӣ|мозандаронӣ]] (''raš'' — «сурхтоб») ва [[забони курдӣ|курдӣ]] (''reş'' — «сиёҳ») низ дида мешаванд. Ба ақидаи баъзе забоншиносон, вожаи «рахш» эҳтимол аз забони суғдӣ ба форсӣ гузаштааст.&lt;ref&gt;Cheung, Johnny (2007). ''Etymological Dictionary of the Iranian Verb'', саҳ. 313–314.&lt;/ref&gt;

== Рахш дар «Шоҳнома» ==
[[File:Sleeping Rustam.jpg|thumb|Рустам хоб асту Рахш бо шер меҷангад. Солҳои 1515–1522.&lt;ref name=&quot;BritishMuseum&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://islamicworld.britishmuseum.org/collection/RFM797
 |title=Painting, manuscript (detached illustrated folio)
 |publisher=The British Museum
}}&lt;/ref&gt;]]
{{main|Рахш (асп)}}
Рахш инчунин номи аспи [[Рустам|Рустами Дастон]], қаҳрамони «[[Шоҳнома]]»-и [[Абулқосим Фирдавсӣ]] мебошад. Ин асп ранги бур бо доғҳои сурхтоб дошт ва бо зӯру далерии худ машҳур буд.&lt;ref name=&quot;RakhshMet&quot;&gt;{{cite web
|url=https://www.metmuseum.org/art/collection/search/447299
 |title=Rustam Captures Rakhsh
 |publisher=The Metropolitan Museum of Art
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Dehkhoda&quot;/&gt;

Фирдавсӣ ранги Рахшро чунин тасвир мекунад:

{{quote|Ҳаме Рахш хонем, буру абраш аст,&lt;br&gt;Ба хубӣ чу обу ба ранги оташ аст.&lt;ref name=&quot;Shahnameh&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://fa.wikisource.org/wiki/شاهنامه_(تصحیح_ژول_مل)/گرفتن_رستم_رخش_را
 |title=Шоҳнома — Гирифтани Рустам Рахшро
 |author=Абулқосим Фирдавсӣ
 |publisher=Викинабишта
 |language=fa
}}&lt;/ref&gt;}}

Дар ин байт «абраш» ба аспи доғдор ишора мекунад, ки ранги баданаш яксон нест. Монанд кардани ранги Рахш ба оташ низ сурхтоб будани онро нишон медиҳад.&lt;ref name=&quot;Dehkhoda&quot;/&gt;
{{clear}}

== Корбурд ==
[[File:Brown hair.jpg|thumb|Мӯи рахш]]
Ранги рахш дар табиат бисёр дида мешавад. Ин ранг дар пӯсти дарахтон, меваҳо, мӯйи ҳайвонот ва пари парандагон вомехӯрад.

Намунаҳои ранги рахш дар табиат:

* [[Шоҳбулут]] — пӯсти мевааш қаҳваранги сурхтоб аст;&lt;ref name=&quot;ChestnutTree&quot;/&gt;
* [[Асп]] — мӯйи баъзе аспҳо ранги рахш дорад;&lt;ref name=&quot;HorseColor&quot;/&gt;
* [[Бонго]] — оҳуи африқоӣ бо мӯйи қаҳваранги сурхтоб ва ғайра.&lt;ref name=&quot;Bongo&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.sfzoo.org/animals-exhibits/a-to-z/eastern-mountain-bongo/
 |title=Eastern Mountain Bongo
 |publisher=San Francisco Zoo &amp; Gardens
}}&lt;/ref&gt;

=== Ранги мӯй ===

[[Ранги мӯй|Мӯйи инсон]] низ метавонад ранги рахш дошта бошад. Чунин мӯй вобаста ба рӯшноӣ сурхтоб, мисранг ё қаҳваранг менамояд.&lt;ref name=&quot;AuburnHair&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/auburn
 |title=Auburn
 |publisher=Collins English Dictionary
}}&lt;/ref&gt;

=== Санъат ===

Ранги рахш дар [[Рассомӣ|рассомӣ]], [[Тарроҳӣ|тарроҳӣ]], [[Меъмории дохилӣ|ороиши дохилӣ]] ва истеҳсоли либос истифода мешавад ва он ранги гарм ба шумор меравад.&lt;ref name=&quot;ChestnutInterior&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.homesandgardens.com/interior-design/chestnut-brown-color-trend
 |title=Designers are choosing this really specific shade of brown to warm up rooms but keep them neutral
 |author=Pippa Blenkinsop
 |date=2024-11-16
 |website=Homes &amp; Gardens
}}&lt;/ref&gt;

== Адабиёт ==
{{reflist}}

{{Тобишҳои қаҳваранг}}
{{Тобишҳои сурх}}</text>
      <sha1>eyzeeejiv7boe61w19gyard2jl31zu6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1492519</id>
      <parentid>1492516</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T17:27:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>/* Корбурд */</comment>
      <origin>1492519</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7791" sha1="c98dtytlrciq6n0f35itgj2gbk5refx" xml:space="preserve">{{Қуттии ранг
|тасвир = Lusitano Hengst (132668445).jpeg
|ном = Рахш
|hex = 954535
|r = 149
|g = 69
|b = 53
|h = 10
|s = 64
|v = 58
|андозаи_тасвир=250px
}}
'''Рахш''' — яке аз [[Тобишҳои қаҳваранг|тобишҳои ранги қаҳваранг]] буда, ба ранги сурх майл мекунад.&lt;ref name=&quot;ChestnutColor&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.color-registry.org/color/chestnut
 |title=Chestnut Color – #954535
 |website=Register of Color Names
}}&lt;/ref&gt; Дар табиат ин ранг дар пашми баъзе [[Асп|аспҳо]], [[Мӯй|мӯйи инсон]] ва меваи [[шоҳбулут]] дида мешавад.&lt;ref name=&quot;Paterson&quot;&gt;{{cite book
 |last=Paterson
 |first=Ian
 |title=A Dictionary of Colour: A Lexicon of the Language of Colour
 |publisher=Thorogood Publishing
 |year=2003
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;HorseColor&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://msu-prod.dotcmscloud.com/resources/genetics_of_coat_color_of_horses_e0981
 |title=Genetics of Coat Color of Horses
 |publisher=Michigan State University Extension
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ChestnutTree&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.woodlandtrust.org.uk/trees-woods-and-wildlife/british-trees/a-z-of-british-trees/sweet-chestnut/
 |title=Sweet Chestnut (Castanea sativa)
 |publisher=Woodland Trust
}}&lt;/ref&gt;

Дар адабиёти классикии тоҷик «рахш» маъноҳои гуногун дошта, ба рангҳои сурхтоб, омехтаи сурху сафед ва аспҳои дорои чунин ранг ишора мекард. Аз ин рӯ, маънои қадимии он на ҳамеша ба тобиши имрӯзаи ин ранг мувофиқат мекунад.&lt;ref name=&quot;Dehkhoda&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/رخش-2
 |title=رخش
 |website=Луғатномаи Деҳхудо
 |language=fa
}}&lt;/ref&gt;

== Решаи ном ==
Вожаи «рахш» аз калимаҳои қадимии забонҳои эронӣ буда, дар фарҳангҳои луғат бо маъноҳои гуногун шарҳ дода шудааст. Дар [[Луғатномаи Деҳхудо]] яке аз маъноҳои он омехтаи рангҳои сурх ва сафед, инчунин ранги аспи абраш, аспе, ки дар баданаш доғҳои гуногунранг дорад, мебошад.&lt;ref name=&quot;Dehkhoda&quot;/&gt;

Дар баъзе фарҳангҳо «рахш» ба ранги сурх ва инчунин ба ранге байни сиёҳ ва бур гуфта шудааст.&lt;ref name=&quot;Dehkhoda&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Steingass&quot;&gt;{{cite book
 |last=Steingass
 |first=Francis Joseph
 |title=A Comprehensive Persian-English Dictionary
 |publisher=Routledge &amp; K. Paul
 |year=1892 |url=https://dsal.uchicago.edu/dictionaries/steingass/
}}&lt;/ref&gt;

Ин вожа дар забонҳои дигари эронӣ низ решаҳои қадимӣ дорад. Дар [[забони суғдӣ]] шакли ''raxš'' ҳамчун номи аспи [[Рустам]] сабт шудааст.&lt;ref name=&quot;Lurje&quot;&gt;{{cite book
 |last=Lurje
 |first=Pavel B.
 |title=Personal Names in Sogdian Texts
 |year=2010
 |publisher=Österreichische Akademie der Wissenschaften
 |page=335
 |isbn=978-3-7001-7024-2
|url=https://www.austriaca.at/0xc1aa5572_0x0024e90f
}}&lt;/ref&gt; Вожаҳои ҳамрешаи он дар [[забони хоразмӣ]] (''raxtak'' — «сурх»), [[забони мозандаронӣ|мозандаронӣ]] (''raš'' — «сурхтоб») ва [[забони курдӣ|курдӣ]] (''reş'' — «сиёҳ») низ дида мешаванд. Ба ақидаи баъзе забоншиносон, вожаи «рахш» эҳтимол аз забони суғдӣ ба форсӣ гузаштааст.&lt;ref&gt;Cheung, Johnny (2007). ''Etymological Dictionary of the Iranian Verb'', саҳ. 313–314.&lt;/ref&gt;

== Рахш дар «Шоҳнома» ==
[[File:Sleeping Rustam.jpg|thumb|Рустам хоб асту Рахш бо шер меҷангад. Солҳои 1515–1522.&lt;ref name=&quot;BritishMuseum&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://islamicworld.britishmuseum.org/collection/RFM797
 |title=Painting, manuscript (detached illustrated folio)
 |publisher=The British Museum
}}&lt;/ref&gt;]]
{{main|Рахш (асп)}}
Рахш инчунин номи аспи [[Рустам|Рустами Дастон]], қаҳрамони «[[Шоҳнома]]»-и [[Абулқосим Фирдавсӣ]] мебошад. Ин асп ранги бур бо доғҳои сурхтоб дошт ва бо зӯру далерии худ машҳур буд.&lt;ref name=&quot;RakhshMet&quot;&gt;{{cite web
|url=https://www.metmuseum.org/art/collection/search/447299
 |title=Rustam Captures Rakhsh
 |publisher=The Metropolitan Museum of Art
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Dehkhoda&quot;/&gt;

Фирдавсӣ ранги Рахшро чунин тасвир мекунад:

{{quote|Ҳаме Рахш хонем, буру абраш аст,&lt;br&gt;Ба хубӣ чу обу ба ранги оташ аст.&lt;ref name=&quot;Shahnameh&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://fa.wikisource.org/wiki/شاهنامه_(تصحیح_ژول_مل)/گرفتن_رستم_رخش_را
 |title=Шоҳнома — Гирифтани Рустам Рахшро
 |author=Абулқосим Фирдавсӣ
 |publisher=Викинабишта
 |language=fa
}}&lt;/ref&gt;}}

Дар ин байт «абраш» ба аспи доғдор ишора мекунад, ки ранги баданаш яксон нест. Монанд кардани ранги Рахш ба оташ низ сурхтоб будани онро нишон медиҳад.&lt;ref name=&quot;Dehkhoda&quot;/&gt;
{{clear}}

== Корбурд ==
[[File:Brown hair.jpg|thumb|150px|Мӯи рахш]]
[[File:Chestnut02.jpg|thumb|150px|Меваи шоҳбулут]]
Ранги рахш дар табиат бисёр дида мешавад. Ин ранг дар пӯсти дарахтон, меваҳо, мӯйи ҳайвонот ва пари парандагон вомехӯрад.

Намунаҳои ранги рахш дар табиат:

* [[Шоҳбулут]] — пӯсти мевааш қаҳваранги сурхтоб аст;&lt;ref name=&quot;ChestnutTree&quot;/&gt;
* [[Асп]] — мӯйи баъзе аспҳо ранги рахш дорад;&lt;ref name=&quot;HorseColor&quot;/&gt;
* [[Бонго]] — оҳуи африқоӣ бо мӯйи қаҳваранги сурхтоб ва ғайра.&lt;ref name=&quot;Bongo&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.sfzoo.org/animals-exhibits/a-to-z/eastern-mountain-bongo/
 |title=Eastern Mountain Bongo
 |publisher=San Francisco Zoo &amp; Gardens
}}&lt;/ref&gt;

=== Ранги мӯй ===

[[Ранги мӯй|Мӯйи инсон]] низ метавонад ранги рахш дошта бошад. Чунин мӯй вобаста ба рӯшноӣ сурхтоб, мисранг ё қаҳваранг менамояд.&lt;ref name=&quot;AuburnHair&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/auburn
 |title=Auburn
 |publisher=Collins English Dictionary
}}&lt;/ref&gt;

=== Санъат ===

Ранги рахш дар [[Рассомӣ|рассомӣ]], [[Тарроҳӣ|тарроҳӣ]], [[Меъмории дохилӣ|ороиши дохилӣ]] ва истеҳсоли либос истифода мешавад ва он ранги гарм ба шумор меравад.&lt;ref name=&quot;ChestnutInterior&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.homesandgardens.com/interior-design/chestnut-brown-color-trend
 |title=Designers are choosing this really specific shade of brown to warm up rooms but keep them neutral
 |author=Pippa Blenkinsop
 |date=2024-11-16
 |website=Homes &amp; Gardens
}}&lt;/ref&gt;

== Адабиёт ==
{{reflist}}

{{Тобишҳои қаҳваранг}}
{{Тобишҳои сурх}}</text>
      <sha1>c98dtytlrciq6n0f35itgj2gbk5refx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1492521</id>
      <parentid>1492519</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T17:28:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>/* Корбурд */</comment>
      <origin>1492521</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7791" sha1="ljc29xzyi45dujn1x0ohjwrwsj21c0c" xml:space="preserve">{{Қуттии ранг
|тасвир = Lusitano Hengst (132668445).jpeg
|ном = Рахш
|hex = 954535
|r = 149
|g = 69
|b = 53
|h = 10
|s = 64
|v = 58
|андозаи_тасвир=250px
}}
'''Рахш''' — яке аз [[Тобишҳои қаҳваранг|тобишҳои ранги қаҳваранг]] буда, ба ранги сурх майл мекунад.&lt;ref name=&quot;ChestnutColor&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.color-registry.org/color/chestnut
 |title=Chestnut Color – #954535
 |website=Register of Color Names
}}&lt;/ref&gt; Дар табиат ин ранг дар пашми баъзе [[Асп|аспҳо]], [[Мӯй|мӯйи инсон]] ва меваи [[шоҳбулут]] дида мешавад.&lt;ref name=&quot;Paterson&quot;&gt;{{cite book
 |last=Paterson
 |first=Ian
 |title=A Dictionary of Colour: A Lexicon of the Language of Colour
 |publisher=Thorogood Publishing
 |year=2003
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;HorseColor&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://msu-prod.dotcmscloud.com/resources/genetics_of_coat_color_of_horses_e0981
 |title=Genetics of Coat Color of Horses
 |publisher=Michigan State University Extension
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ChestnutTree&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.woodlandtrust.org.uk/trees-woods-and-wildlife/british-trees/a-z-of-british-trees/sweet-chestnut/
 |title=Sweet Chestnut (Castanea sativa)
 |publisher=Woodland Trust
}}&lt;/ref&gt;

Дар адабиёти классикии тоҷик «рахш» маъноҳои гуногун дошта, ба рангҳои сурхтоб, омехтаи сурху сафед ва аспҳои дорои чунин ранг ишора мекард. Аз ин рӯ, маънои қадимии он на ҳамеша ба тобиши имрӯзаи ин ранг мувофиқат мекунад.&lt;ref name=&quot;Dehkhoda&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/رخش-2
 |title=رخش
 |website=Луғатномаи Деҳхудо
 |language=fa
}}&lt;/ref&gt;

== Решаи ном ==
Вожаи «рахш» аз калимаҳои қадимии забонҳои эронӣ буда, дар фарҳангҳои луғат бо маъноҳои гуногун шарҳ дода шудааст. Дар [[Луғатномаи Деҳхудо]] яке аз маъноҳои он омехтаи рангҳои сурх ва сафед, инчунин ранги аспи абраш, аспе, ки дар баданаш доғҳои гуногунранг дорад, мебошад.&lt;ref name=&quot;Dehkhoda&quot;/&gt;

Дар баъзе фарҳангҳо «рахш» ба ранги сурх ва инчунин ба ранге байни сиёҳ ва бур гуфта шудааст.&lt;ref name=&quot;Dehkhoda&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Steingass&quot;&gt;{{cite book
 |last=Steingass
 |first=Francis Joseph
 |title=A Comprehensive Persian-English Dictionary
 |publisher=Routledge &amp; K. Paul
 |year=1892 |url=https://dsal.uchicago.edu/dictionaries/steingass/
}}&lt;/ref&gt;

Ин вожа дар забонҳои дигари эронӣ низ решаҳои қадимӣ дорад. Дар [[забони суғдӣ]] шакли ''raxš'' ҳамчун номи аспи [[Рустам]] сабт шудааст.&lt;ref name=&quot;Lurje&quot;&gt;{{cite book
 |last=Lurje
 |first=Pavel B.
 |title=Personal Names in Sogdian Texts
 |year=2010
 |publisher=Österreichische Akademie der Wissenschaften
 |page=335
 |isbn=978-3-7001-7024-2
|url=https://www.austriaca.at/0xc1aa5572_0x0024e90f
}}&lt;/ref&gt; Вожаҳои ҳамрешаи он дар [[забони хоразмӣ]] (''raxtak'' — «сурх»), [[забони мозандаронӣ|мозандаронӣ]] (''raš'' — «сурхтоб») ва [[забони курдӣ|курдӣ]] (''reş'' — «сиёҳ») низ дида мешаванд. Ба ақидаи баъзе забоншиносон, вожаи «рахш» эҳтимол аз забони суғдӣ ба форсӣ гузаштааст.&lt;ref&gt;Cheung, Johnny (2007). ''Etymological Dictionary of the Iranian Verb'', саҳ. 313–314.&lt;/ref&gt;

== Рахш дар «Шоҳнома» ==
[[File:Sleeping Rustam.jpg|thumb|Рустам хоб асту Рахш бо шер меҷангад. Солҳои 1515–1522.&lt;ref name=&quot;BritishMuseum&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://islamicworld.britishmuseum.org/collection/RFM797
 |title=Painting, manuscript (detached illustrated folio)
 |publisher=The British Museum
}}&lt;/ref&gt;]]
{{main|Рахш (асп)}}
Рахш инчунин номи аспи [[Рустам|Рустами Дастон]], қаҳрамони «[[Шоҳнома]]»-и [[Абулқосим Фирдавсӣ]] мебошад. Ин асп ранги бур бо доғҳои сурхтоб дошт ва бо зӯру далерии худ машҳур буд.&lt;ref name=&quot;RakhshMet&quot;&gt;{{cite web
|url=https://www.metmuseum.org/art/collection/search/447299
 |title=Rustam Captures Rakhsh
 |publisher=The Metropolitan Museum of Art
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Dehkhoda&quot;/&gt;

Фирдавсӣ ранги Рахшро чунин тасвир мекунад:

{{quote|Ҳаме Рахш хонем, буру абраш аст,&lt;br&gt;Ба хубӣ чу обу ба ранги оташ аст.&lt;ref name=&quot;Shahnameh&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://fa.wikisource.org/wiki/شاهنامه_(تصحیح_ژول_مل)/گرفتن_رستم_رخش_را
 |title=Шоҳнома — Гирифтани Рустам Рахшро
 |author=Абулқосим Фирдавсӣ
 |publisher=Викинабишта
 |language=fa
}}&lt;/ref&gt;}}

Дар ин байт «абраш» ба аспи доғдор ишора мекунад, ки ранги баданаш яксон нест. Монанд кардани ранги Рахш ба оташ низ сурхтоб будани онро нишон медиҳад.&lt;ref name=&quot;Dehkhoda&quot;/&gt;
{{clear}}

== Корбурд ==
[[File:Brown hair.jpg|thumb|200px|Мӯи рахш]]
[[File:Chestnut02.jpg|thumb|200px|Меваи шоҳбулут]]
Ранги рахш дар табиат бисёр дида мешавад. Ин ранг дар пӯсти дарахтон, меваҳо, мӯйи ҳайвонот ва пари парандагон вомехӯрад.

Намунаҳои ранги рахш дар табиат:

* [[Шоҳбулут]] — пӯсти мевааш қаҳваранги сурхтоб аст;&lt;ref name=&quot;ChestnutTree&quot;/&gt;
* [[Асп]] — мӯйи баъзе аспҳо ранги рахш дорад;&lt;ref name=&quot;HorseColor&quot;/&gt;
* [[Бонго]] — оҳуи африқоӣ бо мӯйи қаҳваранги сурхтоб ва ғайра.&lt;ref name=&quot;Bongo&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.sfzoo.org/animals-exhibits/a-to-z/eastern-mountain-bongo/
 |title=Eastern Mountain Bongo
 |publisher=San Francisco Zoo &amp; Gardens
}}&lt;/ref&gt;

=== Ранги мӯй ===

[[Ранги мӯй|Мӯйи инсон]] низ метавонад ранги рахш дошта бошад. Чунин мӯй вобаста ба рӯшноӣ сурхтоб, мисранг ё қаҳваранг менамояд.&lt;ref name=&quot;AuburnHair&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/auburn
 |title=Auburn
 |publisher=Collins English Dictionary
}}&lt;/ref&gt;

=== Санъат ===

Ранги рахш дар [[Рассомӣ|рассомӣ]], [[Тарроҳӣ|тарроҳӣ]], [[Меъмории дохилӣ|ороиши дохилӣ]] ва истеҳсоли либос истифода мешавад ва он ранги гарм ба шумор меравад.&lt;ref name=&quot;ChestnutInterior&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.homesandgardens.com/interior-design/chestnut-brown-color-trend
 |title=Designers are choosing this really specific shade of brown to warm up rooms but keep them neutral
 |author=Pippa Blenkinsop
 |date=2024-11-16
 |website=Homes &amp; Gardens
}}&lt;/ref&gt;

== Адабиёт ==
{{reflist}}

{{Тобишҳои қаҳваранг}}
{{Тобишҳои сурх}}</text>
      <sha1>ljc29xzyi45dujn1x0ohjwrwsj21c0c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1492522</id>
      <parentid>1492521</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T17:28:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>/* Санъат */</comment>
      <origin>1492522</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7801" sha1="qeqx0soe4mjasd8db7d6d7ud01ytf0a" xml:space="preserve">{{Қуттии ранг
|тасвир = Lusitano Hengst (132668445).jpeg
|ном = Рахш
|hex = 954535
|r = 149
|g = 69
|b = 53
|h = 10
|s = 64
|v = 58
|андозаи_тасвир=250px
}}
'''Рахш''' — яке аз [[Тобишҳои қаҳваранг|тобишҳои ранги қаҳваранг]] буда, ба ранги сурх майл мекунад.&lt;ref name=&quot;ChestnutColor&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.color-registry.org/color/chestnut
 |title=Chestnut Color – #954535
 |website=Register of Color Names
}}&lt;/ref&gt; Дар табиат ин ранг дар пашми баъзе [[Асп|аспҳо]], [[Мӯй|мӯйи инсон]] ва меваи [[шоҳбулут]] дида мешавад.&lt;ref name=&quot;Paterson&quot;&gt;{{cite book
 |last=Paterson
 |first=Ian
 |title=A Dictionary of Colour: A Lexicon of the Language of Colour
 |publisher=Thorogood Publishing
 |year=2003
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;HorseColor&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://msu-prod.dotcmscloud.com/resources/genetics_of_coat_color_of_horses_e0981
 |title=Genetics of Coat Color of Horses
 |publisher=Michigan State University Extension
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ChestnutTree&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.woodlandtrust.org.uk/trees-woods-and-wildlife/british-trees/a-z-of-british-trees/sweet-chestnut/
 |title=Sweet Chestnut (Castanea sativa)
 |publisher=Woodland Trust
}}&lt;/ref&gt;

Дар адабиёти классикии тоҷик «рахш» маъноҳои гуногун дошта, ба рангҳои сурхтоб, омехтаи сурху сафед ва аспҳои дорои чунин ранг ишора мекард. Аз ин рӯ, маънои қадимии он на ҳамеша ба тобиши имрӯзаи ин ранг мувофиқат мекунад.&lt;ref name=&quot;Dehkhoda&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/رخش-2
 |title=رخش
 |website=Луғатномаи Деҳхудо
 |language=fa
}}&lt;/ref&gt;

== Решаи ном ==
Вожаи «рахш» аз калимаҳои қадимии забонҳои эронӣ буда, дар фарҳангҳои луғат бо маъноҳои гуногун шарҳ дода шудааст. Дар [[Луғатномаи Деҳхудо]] яке аз маъноҳои он омехтаи рангҳои сурх ва сафед, инчунин ранги аспи абраш, аспе, ки дар баданаш доғҳои гуногунранг дорад, мебошад.&lt;ref name=&quot;Dehkhoda&quot;/&gt;

Дар баъзе фарҳангҳо «рахш» ба ранги сурх ва инчунин ба ранге байни сиёҳ ва бур гуфта шудааст.&lt;ref name=&quot;Dehkhoda&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Steingass&quot;&gt;{{cite book
 |last=Steingass
 |first=Francis Joseph
 |title=A Comprehensive Persian-English Dictionary
 |publisher=Routledge &amp; K. Paul
 |year=1892 |url=https://dsal.uchicago.edu/dictionaries/steingass/
}}&lt;/ref&gt;

Ин вожа дар забонҳои дигари эронӣ низ решаҳои қадимӣ дорад. Дар [[забони суғдӣ]] шакли ''raxš'' ҳамчун номи аспи [[Рустам]] сабт шудааст.&lt;ref name=&quot;Lurje&quot;&gt;{{cite book
 |last=Lurje
 |first=Pavel B.
 |title=Personal Names in Sogdian Texts
 |year=2010
 |publisher=Österreichische Akademie der Wissenschaften
 |page=335
 |isbn=978-3-7001-7024-2
|url=https://www.austriaca.at/0xc1aa5572_0x0024e90f
}}&lt;/ref&gt; Вожаҳои ҳамрешаи он дар [[забони хоразмӣ]] (''raxtak'' — «сурх»), [[забони мозандаронӣ|мозандаронӣ]] (''raš'' — «сурхтоб») ва [[забони курдӣ|курдӣ]] (''reş'' — «сиёҳ») низ дида мешаванд. Ба ақидаи баъзе забоншиносон, вожаи «рахш» эҳтимол аз забони суғдӣ ба форсӣ гузаштааст.&lt;ref&gt;Cheung, Johnny (2007). ''Etymological Dictionary of the Iranian Verb'', саҳ. 313–314.&lt;/ref&gt;

== Рахш дар «Шоҳнома» ==
[[File:Sleeping Rustam.jpg|thumb|Рустам хоб асту Рахш бо шер меҷангад. Солҳои 1515–1522.&lt;ref name=&quot;BritishMuseum&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://islamicworld.britishmuseum.org/collection/RFM797
 |title=Painting, manuscript (detached illustrated folio)
 |publisher=The British Museum
}}&lt;/ref&gt;]]
{{main|Рахш (асп)}}
Рахш инчунин номи аспи [[Рустам|Рустами Дастон]], қаҳрамони «[[Шоҳнома]]»-и [[Абулқосим Фирдавсӣ]] мебошад. Ин асп ранги бур бо доғҳои сурхтоб дошт ва бо зӯру далерии худ машҳур буд.&lt;ref name=&quot;RakhshMet&quot;&gt;{{cite web
|url=https://www.metmuseum.org/art/collection/search/447299
 |title=Rustam Captures Rakhsh
 |publisher=The Metropolitan Museum of Art
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Dehkhoda&quot;/&gt;

Фирдавсӣ ранги Рахшро чунин тасвир мекунад:

{{quote|Ҳаме Рахш хонем, буру абраш аст,&lt;br&gt;Ба хубӣ чу обу ба ранги оташ аст.&lt;ref name=&quot;Shahnameh&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://fa.wikisource.org/wiki/شاهنامه_(تصحیح_ژول_مل)/گرفتن_رستم_رخش_را
 |title=Шоҳнома — Гирифтани Рустам Рахшро
 |author=Абулқосим Фирдавсӣ
 |publisher=Викинабишта
 |language=fa
}}&lt;/ref&gt;}}

Дар ин байт «абраш» ба аспи доғдор ишора мекунад, ки ранги баданаш яксон нест. Монанд кардани ранги Рахш ба оташ низ сурхтоб будани онро нишон медиҳад.&lt;ref name=&quot;Dehkhoda&quot;/&gt;
{{clear}}

== Корбурд ==
[[File:Brown hair.jpg|thumb|200px|Мӯи рахш]]
[[File:Chestnut02.jpg|thumb|200px|Меваи шоҳбулут]]
Ранги рахш дар табиат бисёр дида мешавад. Ин ранг дар пӯсти дарахтон, меваҳо, мӯйи ҳайвонот ва пари парандагон вомехӯрад.

Намунаҳои ранги рахш дар табиат:

* [[Шоҳбулут]] — пӯсти мевааш қаҳваранги сурхтоб аст;&lt;ref name=&quot;ChestnutTree&quot;/&gt;
* [[Асп]] — мӯйи баъзе аспҳо ранги рахш дорад;&lt;ref name=&quot;HorseColor&quot;/&gt;
* [[Бонго]] — оҳуи африқоӣ бо мӯйи қаҳваранги сурхтоб ва ғайра.&lt;ref name=&quot;Bongo&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.sfzoo.org/animals-exhibits/a-to-z/eastern-mountain-bongo/
 |title=Eastern Mountain Bongo
 |publisher=San Francisco Zoo &amp; Gardens
}}&lt;/ref&gt;

=== Ранги мӯй ===

[[Ранги мӯй|Мӯйи инсон]] низ метавонад ранги рахш дошта бошад. Чунин мӯй вобаста ба рӯшноӣ сурхтоб, мисранг ё қаҳваранг менамояд.&lt;ref name=&quot;AuburnHair&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/auburn
 |title=Auburn
 |publisher=Collins English Dictionary
}}&lt;/ref&gt;

=== Санъат ===

Ранги рахш дар [[Рассомӣ|рассомӣ]], [[Тарроҳӣ|тарроҳӣ]], [[Меъмории дохилӣ|ороиши дохилӣ]] ва истеҳсоли либос истифода мешавад ва он ранги гарм ба шумор меравад.&lt;ref name=&quot;ChestnutInterior&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.homesandgardens.com/interior-design/chestnut-brown-color-trend
 |title=Designers are choosing this really specific shade of brown to warm up rooms but keep them neutral
 |author=Pippa Blenkinsop
 |date=2024-11-16
 |website=Homes &amp; Gardens
}}&lt;/ref&gt;
{{clear}}

== Адабиёт ==
{{reflist}}

{{Тобишҳои қаҳваранг}}
{{Тобишҳои сурх}}</text>
      <sha1>qeqx0soe4mjasd8db7d6d7ud01ytf0a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ақиқӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>334737</id>
    <revision>
      <id>1492851</id>
      <parentid>1492252</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T02:51:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1492851</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15798" sha1="0nl2dgtju1mm0ppglayciwspeupo3t5" xml:space="preserve">{{Қуттии ранг
|hex = B31B1B
|r = 179
|g = 27
|b = 27
|h = 0
|s = 85
|v = 70
}}

'''Ақиқӣ''' ё '''ақиқранг''' — яке аз [[Тобишҳои сурх|тобишҳои ранги сурх]] мебошад, ки номи худро аз ранги [[Ақиқ|ақиқи сурх]] гирифтааст. Ин санги нимқиматбаҳо як навъи [[Халседон|халседон]] буда, бо рангҳои сурх, норанҷӣ ва қаҳваранги сурхтоб шинохта мешавад. Ранги он ба мавҷудияти пайвастҳои [[Оҳан|оҳан]] вобаста аст.&lt;ref name=&quot;TajikAgate&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://igees.tj/tj/news/308-mineraloi-toikiston-ai.html
 |title=Минералҳои Тоҷикистон. Ақиқ
 |publisher=Институти геология, сохтмони ба заминҷунбӣ тобовар ва сейсмологияи Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон
 |date=2 February 2025
 |language=tg
}}&lt;/ref&gt;

Дар низоми [[RGB]] ин ранг аз 179 воҳиди сурх, 27 воҳиди сабз ва 27 воҳиди кабуд иборат аст. Дар низоми [[CMYK]], ки бештар дар чоп истифода мешавад, меъёрҳои расмии Донишгоҳи Корнелл барои он 0% кабудтоб, 100% арғувонӣ, 79% зард ва 20% сиёҳро нишон медиҳанд.&lt;ref name=&quot;CornellColors&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://human.cornell.edu/about/communications/brand-resources
 |title=Brand Resources
 |publisher=Cornell University, College of Human Ecology
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

Бояд қайд кард, ки санги ақиқ дар табиат тобишҳои гуногун дорад. Аз ин рӯ, ранги #B31B1B танҳо як намунаи мушаххаси ақиқранг аст ва тамоми рангҳои ин минералро ифода намекунад.

== Ном ва решашиносӣ ==

[[Акс:Carnelian sard (mineral specimen).jpg|thumb|Сангҳои сайқалёфтаи [[Ақиқ|ақиқи сурх]], ки номи ранг аз онҳо гирифта шудааст.]]

Номи англисии ''carnelian'' аз номи санги нимқиматбаҳои ҳамном гирифта шудааст. Ин калима шакли тағйирёфтаи ''cornelian'' мебошад, ки решаи он ба вожаи фаронсавии қадими ''corneline'' мерасад.

Аз рӯи яке аз тафсирҳои пазируфташуда, номи санг аз калимаи лотинии ''cornum'' — номи меваи дарахти [[Зоғол]] — пайдо шудааст. Сабаб он аст, ки ранги сурхтоби баъзе навъҳои ақиқ ба ранги меваи пухтаи ин дарахт монанд мебошад.

Дар давраҳои баъдӣ шакли ин калима зери таъсири вожаи лотинии ''caro'' ё ''carnem'', ба маънои «гӯшт», тағйир ёфт. Ин тағйиротро бо монандии ранги баъзе навъҳои ақиқ ба ранги гӯшт шарҳ медиҳанд.&lt;ref name=&quot;Etymology&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.etymonline.com/word/carnelian
 |title=Carnelian
 |publisher=Online Etymology Dictionary
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

Дар забони англисӣ калимаҳои ''carnelian'' ва ''cornelian'' ҳар ду барои ифодаи ин минерал истифода шудаанд, ҳарчанд шакли якум имрӯз маъмултар мебошад.

Аввалин истифодаи сабтшудаи ''carnelian'' ҳамчун номи ранг дар забони англисӣ ба соли 1899 рост меояд.&lt;ref name=&quot;MaerzPaul&quot;&gt;{{cite book
 |last1=Maerz
 |first1=Aloys John
 |last2=Paul
 |first2=Morris Rea
 |title=A Dictionary of Color
 |publisher=McGraw-Hill
 |year=1930
 |page=192
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

Аммо шакли ''cornelian'' ҳамчун номи ранги расмии Донишгоҳи Корнелл қабл аз он низ истифода мешуд. Ин ном, аз ҷумла, дар ''The World Almanac''-и соли 1892 ва ''Living Church Annual and Whittaker's Churchman's Almanac''-и соли 1896 зикр шудааст.&lt;ref name=&quot;Almanac1892&quot;&gt;{{cite book
 |url=https://books.google.com/books?id=qO0bAAAAIAAJ&amp;pg=PA186
 |title=The World Almanac
 |chapter=College Colors
 |year=1892
 |page=186
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Almanac1896&quot;&gt;{{cite book
 |url=https://books.google.com/books?id=O_k8AQAAIAAJ&amp;pg=PA61
 |title=Living Church Annual and Whittaker's Churchman's Almanac
 |chapter=Table of College Colors
 |year=1896
 |page=61
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

=== Номи тоҷикӣ ===

Дар забони тоҷикӣ минерали ''carnelian'' бо номи '''ақиқи сурх''' ё '''ақиқи ҷигарӣ''' маълум аст. Ин номҳо аз вожаи «ақиқ» гирифта шудаанд, ки барои гурӯҳи сангҳои ороишии дорои рангҳои гуногун истифода мешавад.

Ба иттилои Институти геологияи Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон, ақиқ яке аз навъҳои минерали халседон мебошад. Навъи сурхи он, ки дар минералшиносии аврупоӣ ''carnelian'' ё ''карнеол'' ном дорад, аз қадим ҳамчун санги ороишӣ истифода мешавад.&lt;ref name=&quot;TajikAgate&quot;/&gt;

Азбаски номи ранг аз ҳамин минерал гирифта шудааст, «ақиқранг» ва «сурхи ақиқ» метавонанд барои ифодаи ин тобиши ранг дар забони тоҷикӣ истифода шаванд.

Бо вуҷуди ин, маънои умумии вожаи «ақиқ» васеътар аст, зеро ҳамаи ақиқҳо сурх нестанд ва баъзе навъҳои онҳо ранги зард, норанҷӣ, қаҳваранг ё рангҳои дигар доранд.

== Хусусиятҳои ранг ==

Ақиқранг дар намунаи #B31B1B сурхи серранг буда, нисбат ба сурхи равшани холис тира ва каме фурӯнишаста менамояд.

Ранги санги табиии ақиқ бошад, метавонад аз норанҷии равшан то сурхи тира ва қаҳваранги сурхтоб тағйир ёбад.

Сабаби асосии рангҳои сурх ва норанҷии минерал мавҷудияти пайвастҳои оҳан дар таркиби он мебошад. Миқдор ва ҳолати ин пайвастҳо ба шиддат ва тобиши ранг таъсир мерасонанд.&lt;ref name=&quot;Britannica&quot;&gt;{{cite encyclopedia
 |url=https://en.wikisource.org/wiki/1911_Encyclopædia_Britannica/Carnelian
 |title=Carnelian
 |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica
 |edition=11
 |year=1911
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

Дар муқоиса бо дигар рангҳо, ақиқранг ба [[Сурх]], [[Қирмизӣ]] ва баъзе [[Тобишҳои қаҳваранг|тобишҳои қаҳваранги сурхтоб]] наздик аст. Аммо дар таснифи рақамии рангҳо он ҳамчун намунаи алоҳида бо рамзи мушаххас муайян карда мешавад.

== Ақиқранг дар фарҳанг ==

=== Фарҳанги форсӣ-тоҷикӣ ===

[[Ақиқ]] аз қадим дар фарҳанг ва адабиёти халқҳои эронӣ ҳамчун санги ороишӣ ва рамзи зебоӣ шинохта шудааст.

Дар [[Адабиёти форсӣ|шеъри классикии форсӣ-тоҷикӣ]] ранги сурхи ақиқ бештар барои тавсифи лабони маъшуқ истифода мешуд. Шоирон лаби сурхро ба ақиқ, [[Лаъл]] ва дигар сангҳои гаронбаҳо монанд мекарданд.

Ин ташбеҳҳо на танҳо ба ранги санг, балки ба дурахшиш, арзиш ва зебоии он низ ишора мекарданд.&lt;ref name=&quot;TajikAgate&quot;/&gt;

Ақиқи сурх дар ҳунарҳои анъанавии заргарӣ низ мавқеи муҳим дорад. Аз он [[Ангуштарин]], гарданбанд, дастпона, муҳра ва дигар ашёи ороишӣ месозанд.

Дар баъзе минтақаҳо аз ақиқ барои сохтани муҳр ва ороиши ашёи рӯзгор низ истифода мекарданд. Сангҳои ақиқӣ дар ёдгориҳои бостоншиносии [[Мисри Қадим]], [[Эрон]], [[Осиёи Марказӣ]] ва дигар минтақаҳо ёфт шудаанд.&lt;ref name=&quot;TajikAgate&quot;/&gt;

=== Донишгоҳи Корнелл ===

Яке аз маъруфтарин намунаҳои истифодаи ақиқранг дар рамзҳои расмӣ ба [[Донишгоҳи Корнелл]] дар [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико]] тааллуқ дорад.

Ду ранги расмии ин донишгоҳ '''сурхи ақиқӣ ва сафед''' мебошанд. Онҳо дар нишонаҳо, парчамҳо, либосҳои варзишӣ ва дигар маводи расмии донишгоҳ истифода мешаванд.

Пайдоиши истифодаи ин рангҳо ба соли 1868 бармегардад. Дар маросими ифтитоҳи донишгоҳ, ки 7 октябри ҳамон сол баргузор шуд, парчами сурхе бо навиштаҷоти сафеди «Cornell University» истифода гардид.

Баъдтар ҳамин ду ранг ба рамзҳои асосии донишгоҳ табдил ёфтанд.&lt;ref name=&quot;CornellHistory&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://faq.enrollment.cornell.edu/kb/article/219-what-are-cornell-s-school-colors/
 |title=What are Cornell's school colors?
 |publisher=Cornell University
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

Имрӯз ранги сурхи расмии донишгоҳ бо рамзи #B31B1B муайян шудааст. Ин ранг дар якҷоягӣ бо сафед ва сиёҳ қисми асосии низоми ҳувияти визуалии муассисаро ташкил медиҳад.&lt;ref name=&quot;CornellColors&quot;/&gt;

=== Ширкати Campbell's ===

Рангҳои сурху сафеди Донишгоҳи Корнелл ба тарҳи бастабандии маҳсулоти ширкати амрикоии [[Campbell's]] низ таъсир расондаанд.

Соли 1898 Ҳербертон Л. Вилямс ({{lang-en|Herberton L. Williams}}), яке аз роҳбарони ширкат, бозии [[Футболи амрикоӣ|футболи амрикоӣ]] миёни дастаҳои донишгоҳҳои Корнелл ва Пенсилванияро тамошо кард.

Ба гуфтаи таърихи расмии варзиши Донишгоҳи Корнелл, рангҳои сурху сафеди либоси бозигарони Корнелл ба ӯ писанд омаданд. Вай баъдтар пешниҳод кард, ки ширкати Campbell's низ барои тамғаҳои маҳсулоти худ ҳамин ду рангро истифода барад.

То он вақт рангҳои асосии бастабандии ширкат сиёҳ ва норанҷӣ буданд. Тамғаҳои нави сурху сафед аз соли 1899 ба истифода даромаданд ва бо гузашти вақт ба яке аз рамзҳои шинохтаи ширкат табдил ёфтанд.&lt;ref name=&quot;Campbells&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://cornellbigred.com/sports/2007/7/11/History.aspx
 |title=History of Athletics at Cornell
 |publisher=Cornell University Athletics
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

=== Меъморӣ ва тарабхонаи Carnelian Room ===

Номи ақиқранг дар меъморӣ ва номгузории муассисаҳо низ истифода шудааст.

'''Carnelian Room''' тарабхонаи машҳуре буд, ки дар ошёнаи 52-уми бинои [[555 California Street]] дар шаҳри [[Сан-Франсиско]], иёлати [[Калифорния]] ҷойгир буд.

Ин бино, ки қаблан ҳамчун маркази Бонки Амрико маъруф буд, бо рӯйпӯши берунии сангии сурхтоб шинохта мешавад. Номи тарабхона низ ба ранги ин рӯйпӯш ишора мекард.

Тарабхона бо манзараи васеи шаҳри Сан-Франсиско, хизматрасонии бошукӯҳ ва баргузор кардани маросимҳои махсус маъруф буд.

Соли 2009 эълон гардид, ки тарабхона дар охири сол фаъолияти худро қатъ мекунад. Яке аз сабабҳои асосии ин қарор коҳиши хароҷоти муштариён барои тарабхонаҳои гаронарзиш дар давраи [[Бӯҳрони молиявии ҷаҳонии солҳои 2007–2008|бӯҳрони молиявии ҷаҳонӣ]] буд.

Carnelian Room 31 декабри соли 2009 баста шуд.&lt;ref name=&quot;CarnelianRoom&quot;&gt;{{cite news
 |url=https://www.sfgate.com/restaurants/article/Carnelian-Room-calling-it-quits-3218151.php
 |title=Carnelian Room calling it quits
 |work=San Francisco Chronicle
 |date=3 September 2009
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

Соли 2013 фазои собиқи тарабхона ба ширкати финландии таҳиякунандаи бозиҳои видеоӣ [[Supercell]] ба иҷора дода шуд.&lt;ref name=&quot;Supercell&quot;&gt;{{cite news
 |url=https://www.bizjournals.com/sanfrancisco/blog/2013/12/sign-of-the-times-finnish-gaming.html
 |title=Sign of the times: Finnish gaming group grabs top of BofA tower
 |work=San Francisco Business Times
 |date=5 December 2013
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

=== Варзиш ===

Рангҳои сурхи наздик ба ақиқранг дар либос ва нишонаҳои дастаҳои варзишӣ истифода мешаванд.

Масалан, дастаи [[Лос-Анҷелес Эйнҷелс]] ({{lang-en|Los Angeles Angels}}), ки дар [[Лигаи олии бейсбол]] бозӣ мекунад, сурхро ҳамчун яке аз рангҳои асосии худ истифода мебарад.

Нишонаи даста ҳарфи калони «A»-ро дар бар мегирад, ки бо сурх, сурхи тира ва ҳошияҳои рангҳои дигар оро дода шудааст. Бо вуҷуди ин, ранги расмии даста ҳатман ба рамзи мушаххаси ақиқранги #B31B1B баробар нест.&lt;ref name=&quot;Angels&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.angelsmediaguide.com/files/basic-html/page18.html
 |title=2026 Los Angeles Angels Media Guide — The Name, Logo, and Colors
 |publisher=Los Angeles Angels
 |year=2026
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

== Адабиёт ==
{{эзоҳ}}

{{Тобишҳои сурх}}</text>
      <sha1>0nl2dgtju1mm0ppglayciwspeupo3t5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Лотинисозӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>334738</id>
    <revision>
      <id>1492526</id>
      <parentid>1492276</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T17:35:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492526</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35857" sha1="sezbib4q3vzt26lidxb7pnp7osme3zw" xml:space="preserve">'''Лотинисозии номҳо''' ({{lang-en|Latinisation of names}}) ё '''лотиникунии номҳо''' — ба шакл ва қоидаҳои [[Забони лотинӣ|забони лотинӣ]] мутобиқ кардани номи одамон, ҷойҳо ва дигар номҳои хос мебошад. Дар ин раванд номи аслӣ метавонад тағйир ёбад: ба он пасванди лотинӣ илова мекунанд, талаффузашро ба забони лотинӣ мувофиқ месозанд ё маънои онро ба лотинӣ тарҷума мекунанд.&lt;ref name=&quot;Oxford&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://en.oxforddictionaries.com/definition/latinize
 |title=Latinize
 |publisher=Oxford Dictionaries
 |language=en
 |accessdate=2022-06-26
 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171027232816/https://en.oxforddictionaries.com/definition/latinize
 |archivedate=2017-10-27
}}&lt;/ref&gt;

Масалан, номи донишманди машҳури тоҷик [[Абуалӣ ибни Сино]] дар Аврупои асрҳои миёна ба шакли '''Авитсенна''' ({{lang-la|Avicenna}}) паҳн гардид. Ин ном аз мутобиқ шудани «Ибни Сино» ба талаффуз ва навишти лотинӣ пайдо шудааст. Имрӯз ҳам дар бисёр забонҳои аврупоӣ ӯро бештар бо ҳамин ном мешиносанд.&lt;ref name=&quot;TajikAvicenna&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://tajmedun.tj/tj/akhbor/donishgoh/ibni-sino-olimi-ensiklopedist-va-akimi-buzurgi-to-ik/
 |title=Ибни Сино — олими энсиклопедист ва ҳакими бузурги тоҷик
 |publisher=Донишгоҳи давлатии тиббии Тоҷикистон ба номи Абуалӣ ибни Сино
 |language=tg
}}&lt;/ref&gt;

Лотинӣ кардани номҳо махсусан дар Аврупои асрҳои миёна ва давраи [[Эҳё]] маъмул буд. Дар он замон лотинӣ забони асосии илму дониш, китобҳои дарсӣ ва мукотибаи донишмандон ба шумор мерафт. Олимони кишварҳои гуногун, ки забонҳои модариашон аз ҳам фарқ мекарданд, метавонистанд тавассути лотинӣ бо якдигар муошират кунанд.

Аз ин рӯ, бисёре аз донишмандон номи худро ба шакли лотинӣ менавиштанд. Баъзе аз ин номҳо чунон машҳур шуданд, ки то имрӯз бештар аз номи аслии соҳибонашон истифода мешаванд.&lt;ref name=&quot;Agricola&quot;&gt;{{cite journal
 |last=Weber
 |first=Lutz W.
 |title=Georgius Agricola (1494–1555): Scholar, Physician, Scientist, Entrepreneur, Diplomat
 |journal=Toxicological Sciences
 |volume=69
 |issue=2
 |pages=292–294
 |year=2002
 |doi=10.1093/toxsci/69.2.292
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

Лотинисозии номҳо ҳоло ҳам дар баъзе соҳаҳои илм, махсусан дар [[Таксономия (биология)|таснифот]] ва [[Номгузории илмӣ|номгузории илмии]] организмҳо, истифода мешавад.

== Фарқ аз ҳуруфгардонӣ ==

Лотинӣ кардани номҳоро набояд бо '''[[Ҳуруфгардонӣ|ҳуруфгардонӣ]]''' ё '''транслитератсия''' яксон донист.

Ҳуруфгардонӣ маънои аз як навъи хат ба навъи дигари хат гузаронидани калимаро дорад. Дар ин ҳолат ҳарфҳои номи аслӣ бо ҳарфҳои хатти дигар ифода мешаванд, вале худи ном одатан тағйир намеёбад.

Масалан:

* '''Душанбе → Dushanbe''' — номи шаҳр бо ҳарфҳои лотинӣ навишта шудааст.
* '''Рустам → Rustam''' — номи шахс ба алифбои лотинӣ гузаронида шудааст.
* '''Тоҷикистон → Tojikiston''' — шакли лотинии номи кишвар аст.

Дар ҳамаи ин мисолҳо танҳо хат тағйир ёфтааст. Номҳо ба қоидаҳои грамматикии забони лотинӣ мутобиқ нашудаанд.

Аммо дар лотинисозии номҳо мумкин аст худи сохти ном низ тағйир ёбад. Масалан:

* '''Ибни Сино → Avicenna''' — номи донишманд ба шакли лотинӣ мутобиқ шудааст.
* '''Georg Bauer → Georgius Agricola''' — номи донишманди олмонӣ ба лотинӣ баргардонида шудааст.
* '''Carl Linnaeus → Carolus Linnaeus''' — номи табиатшиноси шведӣ дар шакли лотинӣ истифода шудааст.

Дар забони тоҷикӣ истилоҳи «ҳуруфгардонӣ» барои ифодаи транслитератсия истифода мешавад. Кумитаи забон ва истилоҳоти назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон низ ҳангоми баррасии масъалаҳои номгузорӣ байни ҳуруфгардонӣ ва тарҷумаи номҳо фарқ мегузорад.&lt;ref name=&quot;TajikTerminology&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.istilohot.tj/tg/content/peshvoi-millat-va-rushdi-sanadkhoi-meyorii-khukukii-chumkhurii-tochikiston-dar-sokhai-zaboni
 |title=Пешвои миллат ва рушди санадҳои меъёрии ҳуқуқии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар соҳаи забони давлатӣ
 |publisher=Кумитаи забон ва истилоҳоти назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон
 |language=tg
}}&lt;/ref&gt;

Ҳамчунин бояд байни ҳуруфгардонӣ ва [[Транскрипсия (забоншиносӣ)|транскрипсия]] фарқ гузошт. Ҳуруфгардонӣ бештар ба мувофиқати ҳарфҳои ду хат такя мекунад, дар ҳоле ки транскрипсия кӯшиш мекунад талаффузи калимаро нишон диҳад.

Лотинисозии номҳо метавонад аз ҳар ду усул истифода барад, аммо ҳадафи асосии он мутобиқ кардани ном ба анъанаҳои забони лотинӣ мебошад.

== Роҳҳои лотинӣ кардани номҳо ==

Номҳоро бо чанд роҳ ба шакли лотинӣ мутобиқ мекунанд.

=== Мутобиқ кардани талаффуз ===

Дар ин усул номи аслӣ мувофиқи тарзи талаффуз ва навишти забони лотинӣ тағйир дода мешавад.

Яке аз намунаҳои машҳур номи Абуалӣ ибни Сино мебошад. Номи ӯ дар асарҳои лотинии асрҳои миёна ба шакли ''Avicenna'' даромад.

Донишманди дигари машҳур [[Абубакр Муҳаммад Закариёи Розӣ]] дар Аврупо бо номҳои ''Rhazes'' ва ''Rasis'' маъруф буд. Ҳар ду шакл аз номи «Розӣ» пайдо шудаанд.&lt;ref name=&quot;Razi&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.loc.gov/item/2021666821/
 |title=The Comprehensive Book on Medicine
 |publisher=Library of Congress
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

Чунин тағйирот бештар ҳангоми тарҷумаи китобҳои илмӣ аз забонҳои арабӣ ва дигар забонҳо ба лотинӣ ба вуҷуд меомад.

=== Илова кардани пасвандҳои лотинӣ ===

Баъзан барои лотинӣ кардани ном ба охири он пасвандҳои хоси забони лотинӣ илова мекарданд.

Масалан, номҳои мардона дар забони лотинӣ аксар вақт бо ''-us'' ё ''-ius'' анҷом меёбанд. Аз ин рӯ, донишмандон метавонистанд номи худро бо чунин пасвандҳо нависанд.

Масалан:

* ''Albert'' → ''Albertus'';
* ''Nicolaus'' — шакли лотинии номи Николас ё Никлас;
* ''Carl'' → ''Carolus''.

Ин тарз ба ном имкон медод, ки ба қоидаҳои грамматикии лотинӣ мувофиқ шавад.

Забони лотинӣ дорои [[Ҳолат (дастур)|ҳолатҳои грамматикӣ]] мебошад. Яъне шакли охири исм вобаста ба вазифаи он дар ҷумла тағйир меёбад. Номи шахс ҳам метавонад чунин тағйиротро қабул кунад.

Масалан, номи ''Carolus Linnaeus'' дар ҳолати изофӣ ба шакли ''Caroli Linnaei'' меояд, ки маънои «аз они Карл Линней» ё «асари Карл Линней»-ро ифода мекунад.&lt;ref name=&quot;Linnaeus&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.loc.gov/item/2021668119/
 |title=Botanical Notebook of Linnaeus
 |publisher=Library of Congress
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

=== Тарҷумаи маънои ном ===

Дар баъзе мавридҳо на танҳо талаффуз, балки маънои номи шахс ба забони лотинӣ тарҷума мешуд.

Намунаи маъруфи ин усул донишманди олмонӣ [[Георгиус Агрикола]] (1494–1555) мебошад.

Номи аслии ӯ '''Georg Bauer''' буд. Вожаи олмонии ''Bauer'' маънои «деҳқон» ё «кишоварз»-ро дорад. Ӯ насаби худро ба калимаи лотинии ''Agricola'' иваз кард, ки ҳамон маъноро ифода мекунад.

Ҳамин тавр, ''Georg Bauer'' ба ''Georgius Agricola'' табдил ёфт. Донишманд бо ҳамин номи лотинӣ асарҳои худро нашр мекард ва баъдтар дар таърихи [[Минералшиносӣ|минералшиносӣ]] машҳур гардид.&lt;ref name=&quot;Agricola&quot;/&gt;

Ин усул дар байни донишмандони давраи Эҳё маъмул буд. Баъзеҳо насабашонро пурра тарҷума мекарданд, баъзеҳо танҳо ба он шакли лотинӣ медоданд.

=== Интихоби номи нав ===

Баъзе донишмандон номи лотиниеро интихоб мекарданд, ки ба зодгоҳ, фаъолияти илмӣ ё хусусияти дигари онҳо ишора мекард.

Масалан, ситорашиноси олмонӣ [[Иоганн Мюллер]], ки бо номи ''Regiomontanus'' маъруф аст, номи худро аз тарҷумаи лотинии номи зодгоҳаш — Кёнигсберг — гирифта буд. ''Regiomontanus'' тақрибан маънои «аз кӯҳи шоҳӣ»-ро дорад.

Дар чунин ҳолат номи нав тарҷумаи мустақими номи шахс набуд, балки номи лотиние буд, ки ба зиндагӣ ё пайдоиши ӯ ишора мекард.&lt;ref name=&quot;ClassicalNames&quot;&gt;{{cite journal
 |last=Ashley
 |first=L. R. N.
 |title=Classical Pseudonyms in Europe at the Time of the Reformation
 |journal=Names
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

== Таърих ==

=== Давраи Руми Қадим ===

Таърихи лотинӣ кардани номҳо ба давраи [[Руми Қадим]] мерасад.

Бо васеъ шудани ҳудуди [[Империяи Рум]], римиён бо халқҳои гуногуне рӯ ба рӯ шуданд, ки забонҳо ва номҳои онҳо аз лотинӣ фарқ мекарданд.

Дар ҳуҷҷатҳои давлатӣ, навиштаҷот ва асарҳои таърихӣ номҳои шахсону шаҳрҳои хориҷӣ аксар вақт ба шакли мувофиқ ба забони лотинӣ оварда мешуданд.

Ин кор барои истифодаи номҳо дар ҷумлаҳои лотинӣ ва мутобиқ кардани онҳо ба қоидаҳои забон мусоидат мекард.

Баъзе аз ин шаклҳои лотинӣ баъдтар ба забонҳои дигари Аврупо низ гузаштанд.

=== Асрҳои миёна ===

Пас аз суқути Империяи Руми Ғарбӣ забони лотинӣ дар Аврупои Ғарбӣ ҳамчун забони муҳими калисо, таълим ва дониш боқӣ монд.

Дар асрҳои миёна бисёре аз китобҳои динӣ, фалсафӣ ва илмӣ бо лотинӣ навишта мешуданд. Донишгоҳҳои аврупоӣ низ аз ин забон истифода мекарданд.

Аз ин рӯ, номҳои донишмандони хориҷӣ ҳангоми тарҷумаи асарҳояшон ба лотинӣ мутобиқ карда мешуданд.

Ин раванд махсусан дар асрҳои XII–XIII, вақте осори олимони ҷаҳони ислом ба забони лотинӣ тарҷума гардид, густариш ёфт.

Шаҳри [[Толедо]] дар Испания яке аз марказҳои муҳими ин фаъолият буд. Дар он ҷо осори тиббӣ, риёзӣ, фалсафӣ ва ситорашиносӣ аз арабӣ ба лотинӣ тарҷума мешуданд.&lt;ref name=&quot;TajikEurope&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://omuzgor-gazeta.tj/9313-2/
 |title=Роҳҳои интиқоли илми тоҷикон ба Аврупо
 |publisher=Нашрияи «Омӯзгор»
 |language=tg
}}&lt;/ref&gt;

Дар ҳамин раванд номҳои бисёр донишмандони Шарқ низ шаклҳои лотинӣ гирифтанд.

=== Давраи Эҳё ===

Дар [[Эҳё|давраи Эҳё]], махсусан дар асрҳои XV–XVI, лотинӣ кардани номҳо дар байни донишмандони аврупоӣ боз ҳам маъмултар шуд.

Ин давра бо афзоиши таваҷҷуҳ ба фарҳанг, адабиёт ва фалсафаи [[Юнони Қадим]] ва Руми Қадим шинохта мешавад.

Донишмандоне, ки ба омӯзиши осори қадим машғул буданд, аксар вақт номҳои худро ба шакли юнонӣ ё лотинӣ иваз мекарданд.

Онҳо бо чунин номҳо китоб менавиштанд, дар донишгоҳҳо дарс медоданд ва бо донишмандони кишварҳои дигар мукотиба мекарданд.

Номи лотинӣ метавонист барои донишманд як ҳувияти байналмилалии илмӣ ба вуҷуд орад. Ба ин тартиб, номи ӯ барои хонандагони кишварҳои гуногуни Аврупо шинохтатар мешуд.&lt;ref name=&quot;Agricola&quot;/&gt;

Дар баъзе мавридҳо лотинисозӣ ба пинҳон кардани пайдоиши иҷтимоии шахс низ мусоидат мекард. Масалан, насабе, ки дар забони маҳаллӣ ба касби одӣ ишора мекард, дар шакли лотинӣ метавонад расмӣ ва илмӣ намояд.

=== Давраи муосир ===

Аз асрҳои XVII–XIX забонҳои миллии Аврупо тадриҷан ҷойи лотиниро дар таълим ва нашри асарҳои илмӣ гирифтанд.

Бо рушди матбуот ва донишгоҳҳои миллӣ олимон бештар ба забонҳои англисӣ, фаронсавӣ, олмонӣ ва дигар забонҳо асар менавиштанд.

Бо вуҷуди ин, бисёре аз номҳои лотинишуда дар истифода боқӣ монданд. Имрӯз ҳам шахсиятҳои таърихие чун Авитсенна, Конфутсий ва Николай Коперник дар баъзе забонҳо бо шаклҳое шинохта мешаванд, ки аз анъанаҳои лотинӣ гузаштаанд.

Лотинӣ кардани номҳо дар илм низ аз байн нарафтааст. Ин анъана махсусан дар номгузории организмҳо боқӣ мондааст.&lt;ref name=&quot;NaturalHistory&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.nhm.ac.uk/discover/what-is-taxonomy.html
 |title=What is taxonomy?
 |publisher=Natural History Museum, London
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

== Номҳои донишмандони Шарқ дар Аврупо ==

Яке аз намунаҳои муҳими лотинисозии номҳо тағйир ёфтани номи донишмандони Шарқ ҳангоми паҳн шудани осори онҳо дар Аврупо мебошад.

Дар асрҳои миёна асарҳои зиёди донишмандони Осиёи Марказӣ, Эрон ва дигар минтақаҳои ҷаҳони ислом ба лотинӣ тарҷума шуданд.

Номҳои муаллифон низ дар ин тарҷумаҳо ба шаклҳои лотинӣ даромаданд. Баъзе аз онҳо то имрӯз дар адабиёти илмии Аврупо истифода мешаванд.&lt;ref name=&quot;TajikEurope&quot;/&gt;

=== Абуалӣ ибни Сино — Авитсенна ===

{{Асосӣ|Абуалӣ ибни Сино}}

Абуалӣ ибни Сино (980–1037) аз маъруфтарин донишмандони форсу тоҷик мебошад. Ӯ дар соҳаҳои тиб, фалсафа, мантиқ ва дигар илмҳо асарҳои муҳим навиштааст.

Дар Аврупои асрҳои миёна номи ӯ ба шакли ''Avicenna'' паҳн гардид.

Яке аз маъруфтарин асарҳои ӯ, «[[Ал-Қонун фӣ-т-тиб]]», ба забони лотинӣ тарҷума шуд ва бо номи ''Canon medicinae'' машҳур гардид.

Ин асар дар донишгоҳҳои Аврупо барои омӯзиши тиб истифода мешуд. Дар баъзе нашрҳои лотинӣ номи муаллиф ҳамчун ''Avicenna'' оварда шудааст.&lt;ref name=&quot;AvicennaWest&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://exhibitions.kelsey.lsa.umich.edu/art-science-healing/canonical.php
 |title=The Art and Science of Healing: Canonical Works
 |publisher=University of Michigan
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

Дар Тоҷикистон ин донишманд бо номи аслии худ — Абуалӣ ибни Сино — шинохта мешавад. Аммо шакли лотинишудаи «Авитсенна» дар забонҳои аврупоӣ то имрӯз истифода мешавад.&lt;ref name=&quot;TajikAvicenna&quot;/&gt;

=== Закариёи Розӣ — Разес ===

{{Асосӣ|Закариёи Розӣ}}

[[Абубакр Муҳаммад Закариёи Розӣ]] (тақрибан 865–925) яке аз донишмандони машҳури тиб, кимиё ва фалсафа буд.

Дар осори лотинии асрҳои миёна номи ӯ ба шаклҳои ''Rhazes'' ва ''Rasis'' навишта мешуд.

Китоби тиббии ӯ «Ал-Ҳовӣ» ба лотинӣ тарҷума шуда, бо номи ''Continens Rasis'' маъруф гардид.

Тарҷумаҳои осори Розӣ дар донишгоҳҳои Аврупои асрҳои миёна ва давраҳои баъдӣ истифода мешуданд.&lt;ref name=&quot;Razi&quot;/&gt;

=== Аҳмади Фарғонӣ — Алфраганус ===

{{Асосӣ|Аҳмади Фарғонӣ}}

[[Аҳмади Фарғонӣ]], ситорашинос ва риёзидони асри IX, дар Аврупо бо номи ''Alfraganus'' шинохта мешуд.

Ин шакли лотинии нисбаи «Фарғонӣ» мебошад, ки ба зодгоҳ ё пайдоиши ҷуғрофии донишманд ишора мекунад.

Асарҳои ӯ дар бораи ҳаракати ҷирмҳои осмонӣ ва сохтори коинот ба лотинӣ тарҷума гардида, дар рушди ситорашиносии аврупоӣ таъсир гузоштанд.&lt;ref name=&quot;Alfraganus&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.loc.gov/item/2021666858/
 |title=Muhammad al-Farghani's Elements of Chronology and Astronomy
 |publisher=Library of Congress
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

Нашрияҳои тоҷикӣ низ зикр мекунанд, ки Фарғонӣ дар Аврупо бо номи «Алфраганус» машҳур гардида буд.&lt;ref name=&quot;TajikEurope&quot;/&gt;

== Номҳои донишмандони аврупоӣ ==

Дар Аврупо низ лотинисозии номҳо васеъ истифода мешуд.

=== Карл Линней ===

{{Асосӣ|Карл Линней}}

[[Карл Линней]] (1707–1778) табиатшиноси шведӣ ва яке аз асосгузорони [[Таксономия (биология)|таксономияи муосир]] буд.

Ӯ дар асарҳои илмии худ номи лотинии ''Carolus Linnaeus''-ро истифода мекард.

Дар ин ном ''Carolus'' шакли лотинии «Карл» мебошад. Насаби ''Linnaeus'' низ ба анъанаи номгузории лотинии донишмандони он давра мувофиқ буд.

Линней барои номгузории илмии организмҳо низ аз забони лотинӣ истифода мебурд. Ин анъана дар ташаккули низоми муосири номгузории биологӣ аҳамияти калон дошт.&lt;ref name=&quot;NaturalHistory&quot;/&gt;

=== Георгиус Агрикола ===

{{Асосӣ|Георгиус Агрикола}}

Номи аслии донишманди олмонӣ Георгиус Агрикола ''Georg Bauer'' буд.

Ӯ номи худро ба шакли ''Georgius Agricola'' гардонд. Қисми ''Georgius'' шакли лотинии номи шахсӣ ва ''Agricola'' тарҷумаи насаби олмонии ӯ буд.

Ин мисол нишон медиҳад, ки лотинисозӣ танҳо тағйир додани ҳарфҳо набуда, метавонад тарҷумаи маънои номро низ дар бар гирад.&lt;ref name=&quot;Agricola&quot;/&gt;

=== Николай Коперник ===

{{Асосӣ|Николай Коперник}}

[[Николай Коперник]] (1473–1543), ситорашиноси маъруф, дар асарҳои лотинӣ бо номи ''Nicolaus Copernicus'' шинохта мешуд.

Номи шахсии ''Nicolaus'' шакли лотинии Николас аст ва насаби ''Copernicus'' низ ба анъанаи лотинии номгузории илмии он давра мувофиқ мебошад.

Ин шакли ном то имрӯз дар таърихи ситорашиносӣ васеъ истифода мешавад.

== Номҳои шахсиятҳои таърихии дигар ==

Лотинисозӣ танҳо ба донишмандони Аврупо ва ҷаҳони ислом маҳдуд набуд.

Масалан, файласуфи машҳури Чин [[Конфутсий]] дар забони чинӣ бо номи ''Кун Футсзӣ'' ({{lang-zh|孔夫子}}; ''Kǒng Fūzǐ'') шинохта мешуд. Ин ном маънои «Устод Кун»-ро дорад.

Мубаллиғони масеҳии аврупоӣ ҳангоми тарҷума ва муаррифии осори фалсафии Чин ин номро ба шакли лотинии ''Confucius'' мутобиқ карданд.

Ин шакл баъдтар ба забонҳои гуногуни Аврупо роҳ ёфт ва имрӯз дар бисёр кишварҳо истифода мешавад.&lt;ref name=&quot;Confucius&quot;&gt;{{cite encyclopedia
 |url=https://plato.stanford.edu/entries/Confucius/
 |title=Confucius
 |encyclopedia=Stanford Encyclopedia of Philosophy
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

Чунин ҳолат нишон медиҳад, ки номи лотинишуда метавонад аз ҳудуди забони лотинӣ берун рафта, ба номи байналмилалии як шахс табдил ёбад.

== Лотинӣ кардани номҳои ҷуғрофӣ ==

{{Ҳамчунин|Ҷойномшиносӣ}}

Лотинӣ кардан дар мавриди [[Ҷойном|номҳои ҷуғрофӣ]] низ истифода шудааст.

Дар давраи Руми Қадим ва асрҳои миёна номҳои шаҳрҳо, сарзаминҳо ва минтақаҳои гуногун ба шакли лотинӣ навишта мешуданд.

Масалан, шаҳри имрӯзаи [[Йорк]] дар Англия дар замони римиён бо номи ''Eboracum'' ё ''Eburacum'' маъруф буд.

Ин ном аз шакли қадимии келтии ''Eborakon'' пайдо шудааст. Римиён онро ба сохти номҳои лотинӣ мутобиқ карданд.&lt;ref name=&quot;York&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.snsbi.org.uk/exploring-names/place-names/york/
 |title=York — the archaeology of a place-name
 |publisher=Society for Name Studies in Britain and Ireland
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

Бо гузашти асрҳо ва тағйир ёфтани забонҳои сокинони минтақа номи шаҳр чандин бор дигаргун шуд. Дар ниҳоят шакли имрӯзаи ''York'' ба вуҷуд омад.

Номҳои ҷуғрофии лотинишуда дар харитаҳои қадимӣ, китобҳои таърихӣ ва санадҳои калисоӣ бисёр дида мешаванд.

Баъзе аз онҳо ба забонҳои муосири аврупоӣ низ гузаштаанд. Аммо на ҳамаи номҳои хориҷии дорои шакли лотинӣ ҳатман натиҷаи лотинисозӣ мебошанд; баъзан ном танҳо тавассути забони дигар иқтибос шудааст.

== Лотинисозӣ дар номгузории илмӣ ==

{{Асосӣ|Номгузории илмӣ|Номгузории дунома}}

Яке аз муҳимтарин соҳаҳое, ки анъанаи лотинисозӣ дар он то имрӯз боқӣ мондааст, [[Биология|биология]] мебошад.

Дар биология ҳар [[Намуд (биология)|намуд]] номи илмие дорад, ки ба донишмандони кишварҳои гуногун имкон медиҳад онро бе вобастагӣ ба забони маҳаллӣ муайян кунанд.

Масалан, номи илмии инсон ''[[Homo sapiens]]'' аст. Ин ном аз ду қисми лотинӣ иборат мебошад:

* ''Homo'' — номи [[Ҷинс (биология)|ҷинс]], ба маънои «инсон»;
* ''sapiens'' — [[Эпитети намудӣ|эпитети намудӣ]], ба маънои «хирадманд».

Чунин тарзи номгузориро '''[[Номгузории дунома]]''' ё '''номенклатураи бинарӣ''' меноманд.

Ҳамаи номҳои илмӣ ҳатман аз калимаҳои аслии лотинӣ сохта намешаванд. Баъзеашон аз забонҳои юнонӣ, арабӣ, форсӣ, забонҳои маҳаллӣ ё номҳои одамон гирифта мешаванд.

Аммо дар номгузории илмӣ онҳо мувофиқи қоидаҳои муайян ҳамчун номҳои лотинӣ истифода мешаванд.&lt;ref name=&quot;MadridCode&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.iaptglobal.org/icn
 |title=International Code of Nomenclature for algae, fungi, and plants
 |publisher=International Association for Plant Taxonomy
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

=== Номгузорӣ ба шарафи донишмандон ===

Бисёр организмҳо ба шарафи одамони машҳур, аз ҷумла донишмандон, сайёҳон ва муҳаққиқони табиат номгузорӣ шудаанд.

Дар чунин ҳолат номи шахс метавонад ба шакли лотинӣ мутобиқ шавад.

Масалан, ''[[Avicennia]]'' номи илмии як ҷинси растаниҳои мангрӣ мебошад. Ин ном ба шарафи Абуалӣ ибни Сино гузошта шудааст.

Номи ''Avicennia'' аз шакли лотинишудаи номи ӯ — ''Avicenna'' — гирифта шудааст. Ин ҷинсро Карл Линней соли 1753 дар асари ''Species Plantarum'' нашр кардааст.&lt;ref name=&quot;Kew&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:41194-1/general-information
 |title=Avicennia L.
 |publisher=Plants of the World Online, Royal Botanic Gardens, Kew
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

Ин мисол нишон медиҳад, ки лотинисозии номҳо чӣ гуна метавонад аз номи як донишманд ба номгузории илмии растаниҳо роҳ ёбад.

=== Пасвандҳои лотинӣ дар номҳои илмӣ ===

Дар ботаника барои сохтани номҳои илмӣ аз номи одамон пасвандҳои гуногун истифода мешаванд.

Масалан, дар баъзе ҳолатҳо ба номи шахс пасвандҳои ''-i'', ''-ii'', ''-ae'', ''-iana'' ё ''-ianus'' илова мешаванд.

Ин пасвандҳо метавонанд ба шахсе, ки организм ба шарафи ӯ номгузорӣ шудааст, ишора кунанд.

Қоидаҳои чунин номгузорӣ дар [[Кодекси байналмилалии номгузории обсабзҳо, занбӯруғҳо ва растаниҳо]] муайян шудаанд.

Дар таҳрири соли 2025, ки бо номи '''Кодекси Мадрид''' маъруф аст, тарзи сохтани эпитетҳои намудӣ аз номҳои одамон шарҳ дода шудааст.&lt;ref name=&quot;MadridNames&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.iaptglobal.org/_functions/code/madrid?m=art14
 |title=International Code of Nomenclature for algae, fungi, and plants — Article 60
 |publisher=International Association for Plant Taxonomy
 |year=2025
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

Ин қоидаҳо барои он муҳиманд, ки номҳои илмӣ дар кишварҳои гуногун ба тарзи ягона навишта шаванд.

Дар Тоҷикистон низ дар асарҳои ботаникӣ ва дигар таҳқиқоти биологӣ номҳои лотинӣ дар баробари номҳои тоҷикӣ истифода мешаванд. Масалан, дар таҳқиқоти флораи Тоҷикистон номи намудҳо мувофиқи низоми номгузории дунома оварда мешавад.&lt;ref name=&quot;TajikScience&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://istilohot.tj/tg/category/%D0%B3%D1%83%D0%B7%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%88%D2%B3%D0%BE
 |title=Гузоришҳо
 |publisher=Кумитаи забон ва истилоҳоти назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон
 |language=tg
}}&lt;/ref&gt;

== Аҳамият ва маҳдудиятҳо ==

Лотинӣ кардани номҳо дар таърихи илм ва фарҳанг аҳамияти калон дошт.

Ин раванд ба паҳн шудани осори донишмандони кишварҳои гуногун мусоидат кард. Номҳои онҳо дар китобҳои лотинӣ барои хонандагони аврупоӣ шинохтатар шуданд ва баъзе аз ин номҳо то имрӯз дар истифода боқӣ мондаанд.

Аммо лотинисозӣ метавонад мушкилот низ ба вуҷуд орад.

Баъзан номи лотинишуда аз номи аслии шахс чунон фарқ мекунад, ки хонанда намефаҳмад ҳар ду ба як нафар тааллуқ доранд.

Масалан, шахсе, ки танҳо номи «Авитсенна»-ро медонад, мумкин аст дар аввал дарк накунад, ки сухан дар бораи Абуалӣ ибни Сино меравад.

Дар баъзе ҳолатҳо шакли лотинии ном метавонад талаффуз ё маънои аслии онро тағйир диҳад. Ғайр аз ин, номҳои лотинишуда ҳамеша тарҷумаи дақиқи номҳои аслӣ нестанд.

Аз ҳамин сабаб, дар асарҳои таърихӣ ва донишномаҳои муосир бисёр вақт номи аслии шахс дар баробари шаклҳои таърихии лотинишудаи он оварда мешавад.

Лотинӣ кардани номҳо набояд бо тағйир додани алифбои як забон низ омехта шавад. Масалан, гузариши забони тоҷикӣ аз хатти форсӣ ба алифбои лотинӣ дар солҳои 1920–1930 ба таърихи хат ва сиёсати забон алоқаманд аст. Ин раванд аз лотинӣ кардани номи шахсони алоҳида, ба монанди «Ибни Сино → Авитсенна», фарқ мекунад.&lt;ref name=&quot;TajikAlphabet&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.qalai-khujand.tj/index.php/ru/using-joomla/extensions/components/content-component/article-categories/1510-pajdoshi-khat
 |title=Пайдоши хат
 |publisher=Маҷмааи таърихию фарҳангии Қалъаи Хуҷанд
 |language=tg
}}&lt;/ref&gt;

== Ҳамчунин нигаред ==

* [[Забони лотинӣ]]
* [[Лотинӣ]]
* [[Ҳуруфгардонӣ]]
* [[Транскрипсия (забоншиносӣ)]]
* [[Номи хос]]
* [[Ҷойномшиносӣ]]
* [[Номгузории илмӣ]]
* [[Номгузории дунома]]
* [[Номенклатураи бинарӣ]]
* [[Абуалӣ ибни Сино]]
* [[Карл Линней]]

== Эзоҳ ==

{{эзоҳ}}

{{ПБ}}

[[Гурӯҳ:Забони лотинӣ]]
[[Гурӯҳ:Номшиносӣ]]
[[Гурӯҳ:Таърихи илм]]</text>
      <sha1>sezbib4q3vzt26lidxb7pnp7osme3zw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Абрам Калонтаров</title>
    <ns>0</ns>
    <id>334778</id>
    <revision>
      <id>1492468</id>
      <timestamp>2026-11-05T16:36:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zolfeqar Fatihzadeh</username>
        <id>30846</id>
      </contributor>
      <comment>Саҳифаи нав:  {{Шахс |ном                  = Абрам Калонтаров |номи аслӣ            = {{lang-he|אַיבראַם קאַלאָנטאַראָװ}} |тасвир               = Abram Kalontarov.png |тавсифи тасвир       = Абрам Калонтаров |таърихи таваллуд     = 1865 |зодгоҳ               = [[Самарқанд]], [[Аморати Бухоро]] |таърихи даргузашт    = 1951 |маҳалли...</comment>
      <origin>1492468</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11486" sha1="qydq0ywwe7rlftou4qeuthoqullg1nw" xml:space="preserve">
{{Шахс
|ном                  = Абрам Калонтаров
|номи аслӣ            = {{lang-he|אַיבראַם קאַלאָנטאַראָװ}}
|тасвир               = Abram Kalontarov.png
|тавсифи тасвир       = Абрам Калонтаров
|таърихи таваллуд     = 1865
|зодгоҳ               = [[Самарқанд]], [[Аморати Бухоро]]
|таърихи даргузашт    = 1951
|маҳалли даргузашт    = [[Самарқанд]], [[ҶШС Ӯзбекистон]], [[ИҶШС]]
|шаҳрвандӣ            = [[Аморати Бухоро]]; [[Империяи Русия]]; [[Иттиҳоди Шӯравӣ]]
|пеша                 = [[Савдогар]], [[соҳибкор]]
|ҳамсар               = Хана Калонтарова
|фарзандон            = Яфа (Ева), Ривко, Соро (Сара), Михаил (Миша)
|падар                = Исак Калонтаров
|модар                = Эстер Калонтарова
}}

'''Абрам Калонтаров''' (маъруф ба '''Авроми Қалам'''; {{lang-he|אַיבראַם קאַלאָנטאַראָװ}}; [[1865]], [[Самарқанд]], [[Аморати Бухоро]] — [[1951]], Самарқанд, [[ҶШС Ӯзбекистон|ҶШС Ӯзбакистон]], [[ИҶШС]]) — савдогар ва соҳибкори самарқандии яҳудитабор, аз намояндагони [[Яҳудиёни Бухоро|яҳудиёни Бухоро]]. Ӯ ҳамчун савдогари гилдияи якум, вакили [[Думаи давлатии Империяи Русия]] (1907), инчунин яке аз муассисон ва аъзои ҳайати роҳбарикунандаи [[Бонки Русияву Осиё]] дар Маскав (1910) ёд мешавад.&lt;ref name=&quot;tbt&quot;&gt;{{cite journal
 |last=Бадалов
 |first=Иосиф
 |title=Его имя бессмертно. К 60-летию со дня смерти Абрама Калонтарова
 |journal=The Bukharian Times
 |date=6–12 мая 2011
 |volume=IX
 |issue=482
 |page=30
 |url=https://sdyehudim.files.wordpress.com/2011/07/bt-482_bukhariantimes_opt.pdf
 |access-date=2026-11-05
 |language=ru
}}&lt;/ref&gt;

== Зиндагинома ==

Абрам Калонтаров соли 1865 дар шаҳри [[Самарқанд]] дар оилаи Исак ва Эстер Калонтаровҳо ба дунё омадааст. Бобои ӯ аз ҷониби падар, Моше Калонтар, ҳамчун яке аз бунёдгузорони маҳаллаи яҳудиёни Бухоро дар Самарқанд, ки бо номи «Маҳаллаи яҳудиён» маъруф буд, шинохта мешуд.

Вақте Абрам ҳаштсола буд, падараш Исаак даргузашт. Пас аз марги падар, тарбияи Абрам, бародари хурдиаш Яъқуб ва хоҳараш Мирямро бобояшон Моше Калонтар ба уҳда гирифт.&lt;ref name=&quot;tbt&quot; /&gt;

=== Фаъолияти тиҷоратӣ ===

Абрам Калонтаров ва бародараш Яъқуб ба фаъолияти тиҷоратӣ машғул шуданд. Онҳо на танҳо бо шаҳрҳои бузурги Русия, аз ҷумла [[Маскав]] ва [[Санкт-Петербург]], балки бо як қатор кишварҳои [[Аврупо]] низ робитаҳои тиҷоратӣ доштанд.

Бародарон аз [[Осиёи Марказӣ]] [[пахта]] ва маҳсулоти истеҳсолкунандагони маҳаллиро ба бозорҳои Русия ва Аврупо содир мекарданд. Дар навбати худ, аз ин кишварҳо молҳои саноатӣ, маҳсулоти чарчинворӣ ва дигар колоҳои серхаридорро ба Осиёи Марказӣ ворид менамуданд.&lt;ref name=&quot;tbt&quot; /&gt;

Калонтаров ҳамроҳи аҳли оилааш ба кишварҳои гуногун сафар мекард. Ӯ дар меҳмонхонаҳои Санкт-Петербург, Маскав, [[Берлин]] ва дигар шаҳрҳои Аврупо ҳуҷраҳои махсуси худро дошт.

Фарзандони ӯ дар шаҳрҳои гуногун ба дунё омадаанд: духтари калониаш Яфа дар Самарқанд, духтари дуюмаш Ривко дар Берлин, духтари хурдиаш Соро дар Самарқанд ва писараш Михаил дар Маскав таваллуд шудаанд.&lt;ref name=&quot;tbt&quot; /&gt;

=== Фаъолияти сиёсӣ ва бонкдорӣ ===

Тибқи маълумоти нашрияи ''The Bukharian Times'', Абрам Калонтаров соли 1907 вакили Думаи давлатии Империяи Русия интихоб шудааст.

Соли 1910 ӯ дар таъсиси [[Бонки Русияву Осиё]] дар Маскав ҳамчун яке аз муассисон ва аъзои ҳайати роҳбарикунанда иштирок кардааст.

Калонтаров ба далели сармоягузорӣ ва фаъолияти густурдаи тиҷоратиаш мақоми савдогари гилдияи якумро дар Империяи Русия соҳиб шуда буд.&lt;ref name=&quot;tbt&quot; /&gt;

=== Зиндагӣ дар давраи шӯравӣ ===

Пас аз [[Инқилоби Октябр]]и соли 1917 вазъи сиёсӣ ва иқтисодии кишвар тағйир ёфт. Ҳукумати шӯравӣ ба мусодираи моликияти хусусӣ ва милликунонии дороиҳои соҳибкорону тоҷирон оғоз кард.

Дар солҳои 1920 Абрам Калонтаров тамоми молу мулки худро ихтиёран ба ихтиёри давлат супорид ва худ дар хонаи иҷора зиндагӣ мекард.

Дар иваз, мақомоти шӯравӣ ба Калонтаров ва аҳли оилааш санади махсуси ҳимоя доданд, ки амнияти онҳоро кафолат медод.&lt;ref name=&quot;tbt&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;smtr&quot; /&gt;

Соли 1930 Абрам Калонтаров ва писараш Михаил боздошт ва ба [[Тошканд]] интиқол дода шуданд.

Ба гуфтаи манбаъ, шиносони Калонтаров бо пешниҳоди санади ҳимоя ба кормандони Идораи давлатии сиёсӣ тавонистанд барои озод шудани Абрам ва Михаил мусоидат кунанд.&lt;ref name=&quot;tbt&quot; /&gt;

== Хонаи Абрам Калонтаров дар Самарқанд ==

Абрам Калонтаров дар шаҳрҳои гуногун соҳиби хонаҳо ва амволи ғайриманқул буд. Яке аз маъруфтарин биноҳои марбут ба ӯ қасри истиқоматиест, ки солҳои 1910–1916 дар Самарқанд бунёд шудааст.

Ин бино имрӯз ҳамчун [[Осорхонаи кишваршиносии вилояти Самарқанд]] истифода мешавад ва таҳти ҳимояи давлат қарор дорад.

Лоиҳаи биноро меъмори австриягӣ [[Отто Нелле]] таҳия карда, дар сохтмони он устоҳои олмонӣ ва самарқандӣ иштирок кардаанд.&lt;ref name=&quot;smtr&quot;&gt;{{cite web
 |title=Самаркандская резиденция российского императора
 |url=https://samtur.uz/ct/18-samarkandskaja-rezidencija-imperatora.html
 |website=Samtur.uz
 |publisher=Самаркандский туристический и информационный портал
 |date=2018-12-21
 |access-date=2026-11-05
 |language=ru
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211008053337/https://samtur.uz/ct/18-samarkandskaja-rezidencija-imperatora.html
 |archive-date=2021-10-08
}}&lt;/ref&gt;

=== Ҳадафи сохтмони қаср ===

Бино бо мақсади истиқболи эҳтимолии императори Русия [[Николайи II]] дар Самарқанд сохта шуда буд.

Калонтаров ният дошт, ки дар сурати сафари император ба Осиёи Марказӣ ӯро дар ҳамин қаср меҳмондорӣ кунад.

Аммо бинобар оғози [[Ҷанги якуми ҷаҳонӣ]] ва нооромиҳои инқилобӣ дар Империяи Русия сафари император ба Осиёи Марказӣ амалӣ нагардид.&lt;ref name=&quot;tbt&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;smtr&quot; /&gt;

=== Истифодаи бино дар давраи шӯравӣ ===

Баъдтар он ба Хонаи фарҳанг табдил дода шуд. Аз соли 1934 бино ҳамчун осорхонаи таърих ва фарҳанг истифода мешуд. Соли 1981 дар он Осорхонаи кишваршиносии вилояти Самарқанд ҷойгир карда шуд.&lt;ref name=&quot;smtr&quot; /&gt;

== Хонавода ==

Ҳамсари Абрам Калонтаров Хана Калонтарова буд. Онҳо чор фарзанд доштанд:

* '''Яфа (Ева) Калонтарова''' — духтари калонӣ, зодаи Самарқанд;
* '''Ривко Калонтарова''' — духтари дуюм, зодаи Берлин;
* '''Соро (Сара) Калонтарова''' — духтари хурдӣ, зодаи Самарқанд;
* '''Михаил (Миша) Калонтаров''' — писар, зодаи Маскав.

Падари ӯ Исак Калонтаров, модараш Эстер Калонтарова ва бобояш аз ҷониби падар Моше Калонтар буданд.&lt;ref name=&quot;tbt&quot; /&gt;

== Даргузашт ==

Абрам Калонтаров соли 1951 дар шаҳри Самарқанд, [[ҶШС Ӯзбекистон]], дар синни тақрибан 85–86-солагӣ даргузашт.&lt;ref name=&quot;tbt&quot; /&gt;

== Ҷусторҳои вобаста ==

* [[Яҳудиёни Бухоро]]
* [[Самарқанд]]
* [[Аморати Бухоро]]

== Эзоҳ ==

{{эзоҳ}}

== Пайвандҳои беруна ==

* [https://sdyehudim.files.wordpress.com/2011/07/bt-482_bukhariantimes_opt.pdf Иосиф Бадалов. «Его имя бессмертно»] — ''The Bukharian Times'', № 482, 2011.
* [https://samtur.uz/ct/18-samarkandskaja-rezidencija-imperatora.html «Самаркандская резиденция российского императора»] — Samtur.uz.

{{DEFAULTSORT:Калонтаров, Абрам}}

[[Гурӯҳ:Яҳудиёни Бухоро]]
[[Гурӯҳ:Соҳибкорон]]
[[Гурӯҳ:Савдогарон]]
[[Гурӯҳ:Зодагони Самарқанд]]
[[Гурӯҳ:Зодагони соли 1865]]
[[Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1951]]
[[Гурӯҳ:Даргузаштагон дар Самарқанд]]</text>
      <sha1>qydq0ywwe7rlftou4qeuthoqullg1nw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1492470</id>
      <parentid>1492468</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T16:37:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zolfeqar Fatihzadeh</username>
        <id>30846</id>
      </contributor>
      <comment>мусавварсозӣ, ба ҳазф, сарчашмаҳо</comment>
      <origin>1492470</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11466" sha1="82fdm2cd9u61na7i73z1a7pl0qohe7n" xml:space="preserve">
{{Шахс
|ном                  = Абрам Калонтаров
|номи аслӣ            = {{lang-he|אַיבראַם קאַלאָנטאַראָװ}}
|тасвир               = 
|тавсифи тасвир       = Абрам Калонтаров
|таърихи таваллуд     = 1865
|зодгоҳ               = [[Самарқанд]], [[Аморати Бухоро]]
|таърихи даргузашт    = 1951
|маҳалли даргузашт    = [[Самарқанд]], [[ҶШС Ӯзбекистон]], [[ИҶШС]]
|шаҳрвандӣ            = [[Аморати Бухоро]]; [[Империяи Русия]]; [[Иттиҳоди Шӯравӣ]]
|пеша                 = [[Савдогар]], [[соҳибкор]]
|ҳамсар               = Хана Калонтарова
|фарзандон            = Яфа (Ева), Ривко, Соро (Сара), Михаил (Миша)
|падар                = Исак Калонтаров
|модар                = Эстер Калонтарова
}}

'''Абрам Калонтаров''' (маъруф ба '''Авроми Қалам'''; {{lang-he|אַיבראַם קאַלאָנטאַראָװ}}; [[1865]], [[Самарқанд]], [[Аморати Бухоро]] — [[1951]], Самарқанд, [[ҶШС Ӯзбекистон|ҶШС Ӯзбакистон]], [[ИҶШС]]) — савдогар ва соҳибкори самарқандии яҳудитабор, аз намояндагони [[Яҳудиёни Бухоро|яҳудиёни Бухоро]]. Ӯ ҳамчун савдогари гилдияи якум, вакили [[Думаи давлатии Империяи Русия]] (1907), инчунин яке аз муассисон ва аъзои ҳайати роҳбарикунандаи [[Бонки Русияву Осиё]] дар Маскав (1910) ёд мешавад.&lt;ref name=&quot;tbt&quot;&gt;{{cite journal
 |last=Бадалов
 |first=Иосиф
 |title=Его имя бессмертно. К 60-летию со дня смерти Абрама Калонтарова
 |journal=The Bukharian Times
 |date=6–12 мая 2011
 |volume=IX
 |issue=482
 |page=30
 |url=https://sdyehudim.files.wordpress.com/2011/07/bt-482_bukhariantimes_opt.pdf
 |access-date=2026-11-05
 |language=ru
}}&lt;/ref&gt;

== Зиндагинома ==

Абрам Калонтаров соли 1865 дар шаҳри [[Самарқанд]] дар оилаи Исак ва Эстер Калонтаровҳо ба дунё омадааст. Бобои ӯ аз ҷониби падар, Моше Калонтар, ҳамчун яке аз бунёдгузорони маҳаллаи яҳудиёни Бухоро дар Самарқанд, ки бо номи «Маҳаллаи яҳудиён» маъруф буд, шинохта мешуд.

Вақте Абрам ҳаштсола буд, падараш Исаак даргузашт. Пас аз марги падар, тарбияи Абрам, бародари хурдиаш Яъқуб ва хоҳараш Мирямро бобояшон Моше Калонтар ба уҳда гирифт.&lt;ref name=&quot;tbt&quot; /&gt;

=== Фаъолияти тиҷоратӣ ===

Абрам Калонтаров ва бародараш Яъқуб ба фаъолияти тиҷоратӣ машғул шуданд. Онҳо на танҳо бо шаҳрҳои бузурги Русия, аз ҷумла [[Маскав]] ва [[Санкт-Петербург]], балки бо як қатор кишварҳои [[Аврупо]] низ робитаҳои тиҷоратӣ доштанд.

Бародарон аз [[Осиёи Марказӣ]] [[пахта]] ва маҳсулоти истеҳсолкунандагони маҳаллиро ба бозорҳои Русия ва Аврупо содир мекарданд. Дар навбати худ, аз ин кишварҳо молҳои саноатӣ, маҳсулоти чарчинворӣ ва дигар колоҳои серхаридорро ба Осиёи Марказӣ ворид менамуданд.&lt;ref name=&quot;tbt&quot; /&gt;

Калонтаров ҳамроҳи аҳли оилааш ба кишварҳои гуногун сафар мекард. Ӯ дар меҳмонхонаҳои Санкт-Петербург, Маскав, [[Берлин]] ва дигар шаҳрҳои Аврупо ҳуҷраҳои махсуси худро дошт.

Фарзандони ӯ дар шаҳрҳои гуногун ба дунё омадаанд: духтари калониаш Яфа дар Самарқанд, духтари дуюмаш Ривко дар Берлин, духтари хурдиаш Соро дар Самарқанд ва писараш Михаил дар Маскав таваллуд шудаанд.&lt;ref name=&quot;tbt&quot; /&gt;

=== Фаъолияти сиёсӣ ва бонкдорӣ ===

Тибқи маълумоти нашрияи ''The Bukharian Times'', Абрам Калонтаров соли 1907 вакили Думаи давлатии Империяи Русия интихоб шудааст.

Соли 1910 ӯ дар таъсиси [[Бонки Русияву Осиё]] дар Маскав ҳамчун яке аз муассисон ва аъзои ҳайати роҳбарикунанда иштирок кардааст.

Калонтаров ба далели сармоягузорӣ ва фаъолияти густурдаи тиҷоратиаш мақоми савдогари гилдияи якумро дар Империяи Русия соҳиб шуда буд.&lt;ref name=&quot;tbt&quot; /&gt;

=== Зиндагӣ дар давраи шӯравӣ ===

Пас аз [[Инқилоби Октябр]]и соли 1917 вазъи сиёсӣ ва иқтисодии кишвар тағйир ёфт. Ҳукумати шӯравӣ ба мусодираи моликияти хусусӣ ва милликунонии дороиҳои соҳибкорону тоҷирон оғоз кард.

Дар солҳои 1920 Абрам Калонтаров тамоми молу мулки худро ихтиёран ба ихтиёри давлат супорид ва худ дар хонаи иҷора зиндагӣ мекард.

Дар иваз, мақомоти шӯравӣ ба Калонтаров ва аҳли оилааш санади махсуси ҳимоя доданд, ки амнияти онҳоро кафолат медод.&lt;ref name=&quot;tbt&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;smtr&quot; /&gt;

Соли 1930 Абрам Калонтаров ва писараш Михаил боздошт ва ба [[Тошканд]] интиқол дода шуданд.

Ба гуфтаи манбаъ, шиносони Калонтаров бо пешниҳоди санади ҳимоя ба кормандони Идораи давлатии сиёсӣ тавонистанд барои озод шудани Абрам ва Михаил мусоидат кунанд.&lt;ref name=&quot;tbt&quot; /&gt;

== Хонаи Абрам Калонтаров дар Самарқанд ==

Абрам Калонтаров дар шаҳрҳои гуногун соҳиби хонаҳо ва амволи ғайриманқул буд. Яке аз маъруфтарин биноҳои марбут ба ӯ қасри истиқоматиест, ки солҳои 1910–1916 дар Самарқанд бунёд шудааст.

Ин бино имрӯз ҳамчун [[Осорхонаи кишваршиносии вилояти Самарқанд]] истифода мешавад ва таҳти ҳимояи давлат қарор дорад.

Лоиҳаи биноро меъмори австриягӣ [[Отто Нелле]] таҳия карда, дар сохтмони он устоҳои олмонӣ ва самарқандӣ иштирок кардаанд.&lt;ref name=&quot;smtr&quot;&gt;{{cite web
 |title=Самаркандская резиденция российского императора
 |url=https://samtur.uz/ct/18-samarkandskaja-rezidencija-imperatora.html
 |website=Samtur.uz
 |publisher=Самаркандский туристический и информационный портал
 |date=2018-12-21
 |access-date=2026-11-05
 |language=ru
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211008053337/https://samtur.uz/ct/18-samarkandskaja-rezidencija-imperatora.html
 |archive-date=2021-10-08
}}&lt;/ref&gt;

=== Ҳадафи сохтмони қаср ===

Бино бо мақсади истиқболи эҳтимолии императори Русия [[Николайи II]] дар Самарқанд сохта шуда буд.

Калонтаров ният дошт, ки дар сурати сафари император ба Осиёи Марказӣ ӯро дар ҳамин қаср меҳмондорӣ кунад.

Аммо бинобар оғози [[Ҷанги якуми ҷаҳонӣ]] ва нооромиҳои инқилобӣ дар Империяи Русия сафари император ба Осиёи Марказӣ амалӣ нагардид.&lt;ref name=&quot;tbt&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;smtr&quot; /&gt;

=== Истифодаи бино дар давраи шӯравӣ ===

Баъдтар он ба Хонаи фарҳанг табдил дода шуд. Аз соли 1934 бино ҳамчун осорхонаи таърих ва фарҳанг истифода мешуд. Соли 1981 дар он Осорхонаи кишваршиносии вилояти Самарқанд ҷойгир карда шуд.&lt;ref name=&quot;smtr&quot; /&gt;

== Хонавода ==

Ҳамсари Абрам Калонтаров Хана Калонтарова буд. Онҳо чор фарзанд доштанд:

* '''Яфа (Ева) Калонтарова''' — духтари калонӣ, зодаи Самарқанд;
* '''Ривко Калонтарова''' — духтари дуюм, зодаи Берлин;
* '''Соро (Сара) Калонтарова''' — духтари хурдӣ, зодаи Самарқанд;
* '''Михаил (Миша) Калонтаров''' — писар, зодаи Маскав.

Падари ӯ Исак Калонтаров, модараш Эстер Калонтарова ва бобояш аз ҷониби падар Моше Калонтар буданд.&lt;ref name=&quot;tbt&quot; /&gt;

== Даргузашт ==

Абрам Калонтаров соли 1951 дар шаҳри Самарқанд, [[ҶШС Ӯзбекистон]], дар синни тақрибан 85–86-солагӣ даргузашт.&lt;ref name=&quot;tbt&quot; /&gt;

== Ҷусторҳои вобаста ==

* [[Яҳудиёни Бухоро]]
* [[Самарқанд]]
* [[Аморати Бухоро]]

== Эзоҳ ==

{{эзоҳ}}

== Пайвандҳои беруна ==

* [https://sdyehudim.files.wordpress.com/2011/07/bt-482_bukhariantimes_opt.pdf Иосиф Бадалов. «Его имя бессмертно»] — ''The Bukharian Times'', № 482, 2011.
* [https://samtur.uz/ct/18-samarkandskaja-rezidencija-imperatora.html «Самаркандская резиденция российского императора»] — Samtur.uz.

{{DEFAULTSORT:Калонтаров, Абрам}}

[[Гурӯҳ:Яҳудиёни Бухоро]]
[[Гурӯҳ:Соҳибкорон]]
[[Гурӯҳ:Савдогарон]]
[[Гурӯҳ:Зодагони Самарқанд]]
[[Гурӯҳ:Зодагони соли 1865]]
[[Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1951]]
[[Гурӯҳ:Даргузаштагон дар Самарқанд]]</text>
      <sha1>82fdm2cd9u61na7i73z1a7pl0qohe7n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Фандак</title>
    <ns>0</ns>
    <id>334779</id>
    <revision>
      <id>1492499</id>
      <timestamp>2026-11-05T17:09:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zolfeqar Fatihzadeh</username>
        <id>30846</id>
      </contributor>
      <comment>Саҳифаи нав:  [[Акс:Zippo gorit J.P.jpg|thumb|180px|Фандаки бензинии тамғаи «[[Zippo]]», истеҳсоли соли 2005]]  '''Фандак''' — дастгоҳест барои ба вуҷуд овардани [[оташ]]. Фандак вобаста ба сохт ва навъи сӯзишворӣ метавонад газӣ, [[бензин]]ӣ ё барқӣ бошад. Фандакҳои барқӣ ба навъҳои дорои камони бар...</comment>
      <origin>1492499</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20252" sha1="8vrfnlnihnhr665g1f4v9g4d41h7ffd" xml:space="preserve">
[[Акс:Zippo gorit J.P.jpg|thumb|180px|Фандаки бензинии тамғаи «[[Zippo]]», истеҳсоли соли 2005]]

'''Фандак''' — дастгоҳест барои ба вуҷуд овардани [[оташ]]. Фандак вобаста ба сохт ва навъи сӯзишворӣ метавонад газӣ, [[бензин]]ӣ ё барқӣ бошад. Фандакҳои барқӣ ба навъҳои дорои камони барқӣ ва унсури гармкунанда ҷудо мешаванд.

Баъзе фандакҳо вазифаҳои иловагӣ, аз ҷумла [[соат]], [[қутбнамо]] ё чароғакро низ доранд.

== Таърих ==

[[Акс:Austrian-windproof.jpg|thumb|140px|Фандаки австриягии солҳои 1920]]
[[Акс:Cricket Navy Blue.jpg|thumb|180px|Фандаки газии яккаратаи муосири «[[Cricket]]»]]

Нахустин фандакҳои механикӣ дар асоси механизми оташзании силоҳҳои оташфишони чақмоқдор сохта шудаанд.

Соли 1662 сайёҳи турк [[Авлиё Чалабӣ]] дар ҳайати як ҳайати дипломатии усмонӣ ба [[Вена]] сафар карда, фандакҳои дар он ҷо истеҳсолшавандаро тавсиф намуд. Ба гуфтаи ӯ, ин дастгоҳҳо аз қуттии хурде иборат буданд, ки дар дохилашон маводи оташгиранда, пӯлод, сулфур ва чӯби қатрондор ҷойгир мешуд. Ҳангоми ба вуҷуд омадани шарора чӯб оташ мегирифт. Чалабӣ чунин дастгоҳҳоро барои сарбозон ҳангоми сафарҳои низомӣ муфид донистааст.&lt;ref&gt;Evliya Çelebi. ''Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi''. Таҳрири Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı ва Robert Dankoff. — Istanbul: Yapı Kredi Yayınları, 2006. — Ҷ. 7. — С. 100. ISBN 975-08-0578-X.&lt;/ref&gt;

=== Пайдоиши фандакҳои газӣ ===

Нахустин фандаки газӣ, ки бо номи «[[Фандаки Дёберейнер]]» маъруф аст, соли 1823 аз ҷониби кимиёшиноси олмонӣ [[Иоҳан Волфганг Дёберейнер]] ихтироъ гардид.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://metro.co.uk/2009/03/03/weird-fact-of-the-day-that-you-probably-didnt-know-may-to-june-2009-502753/
 |title=Weird Fact of the Day (that you probably didn't know) – May to June 2009
 |website=Metro
 |date=2009-03-03
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

Дар ин дастгоҳ [[ҳидроген]], ки дар натиҷаи реаксияи кимиёӣ ҳосил мешуд, бо таъсири каталитикии [[платина]] оташ мегирифт. Бо вуҷуди хатари таркиши ҳидроген ва истифодаи кислотаи сӯзон, чунин фандакҳо то соли 1880 истеҳсол мешуданд.

Соли 1867 ширкати [[Cartier]] барои як навъи фандаки механикӣ патент гирифт.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://www.softmixer.com/2011/08/blog-post_8425.html
 |title=Мир вещей: Зажигалка
 |website=SOFTMIXER
 |language=ru
}}&lt;/ref&gt;

Бо вуҷуди ин, андозаи калони механизмҳои оташзании чақмоқдор имкони сохтани фандакҳои хурдро маҳдуд мекард.

Соли 1903 кимиёшиноси австриягӣ [[Карл Ауэр фон Велсбах]] хӯлаи [[ферросерий]]ро кашф кард. Истифодаи ин хӯла барои истеҳсоли фандакҳои нисбатан хурд ва қулай замина фароҳам овард.

Дар фандакҳои механикии чунин навъ чархи пӯлодии дандонадор ҳангоми соиш бо порчаи ферросерий шарора ба вуҷуд меорад. Ин шарора фитилаи бо бензин таршуда ё гази аз клапан хориҷшавандаро меафрӯзад.

=== Рушди истеҳсол дар асри XX ===

Рушди фандакҳо дар давраи [[Ҷанги якуми ҷаҳонӣ]] суръат гирифт. Сарбозон барои равшан кардани роҳ дар торикӣ аз гӯгирд истифода мебурданд, аммо алангаи ногаҳонии гӯгирд метавонист ҷойгиршавии онҳоро ошкор кунад.

Зарурати ба вуҷуд овардани оташ бе дурахши шадид ба такмили фандакҳо мусоидат намуд.

То анҷоми ҷанг истеҳсоли фандакҳо ба як соҳаи саноатӣ табдил ёфт. Дар он давра [[Австрия]] ва [[Олмон]] аз марказҳои асосии истеҳсоли онҳо буданд.

Соли 1932 соҳибкори амрикоӣ [[Ҷорҷ Грант Блейсделл]] ширкати [[Zippo]]-ро таъсис дода, истеҳсоли фандакҳои ҳамин тамғаро оғоз кард. Фандакҳои Zippo бо устуворӣ, қобилияти кор кардан дар шароити шамол ва кафолати дарозмуддат маъруф гардиданд.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://www.mervserve.com/single-post/2017/04/20/gadget-of-the-week
 |title=Gadget of the Week
 |website=Mervserve
 |date=2017-04-21
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

Соли 1947 ширкати [[DuPont]] дар намоишгоҳи байналмилалии [[Порис]] фандаки газии дорои сохтори муосирро муаррифӣ кард.

Соли 1961 фурӯши фандакҳои газии яккаратаи тамғаи [[Cricket]] оғоз гардид.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://cricketlighters.com/ru/
 |title=Официальный сайт Cricket
 |website=Cricket
 |language=ru
}}&lt;/ref&gt;

Дар солҳои 1980 истеҳсоли фандакҳои турбогазӣ густариш ёфт. Ин фандакҳо алангаи мутамарказ ва пурқувват ҳосил мекунанд, ки дар муқоиса бо фандакҳои маъмулӣ ба шамол устувортар аст.

== Сохт ва тарзи кор ==

Фандакҳо аз рӯйи тарзи ҳосил кардани оташ ба ду гурӯҳи асосӣ ҷудо мешаванд:

* фандакҳои сӯзишворидор;
* фандакҳои барқӣ.

=== Фандакҳои сӯзишворидор ===

[[Акс:Feuerzeugsteinrp.jpg|thumb|150px|Қисмҳои механизми шарорадиҳандаи фандаки газӣ]]
[[Акс:Disassembled lighter.JPG|thumb|Фандаки газии пьезоэлектрикӣ дар ҳолати ҷудошуда]]

Аксари фандакҳои маъмулӣ бо сӯзондани миқдори муайяни сӯзишвории зудоташгиранда кор мекунанд.

Сӯзишворӣ дар зарфи махсуси дохили фандак нигоҳ дошта мешавад. Ҳангоми фаъол шудани механизми оташзанӣ он аланга мегирад.

==== Сӯзишворӣ ====

Дар фандакҳо бештар карбогидридҳои зудбухоршаванда истифода мешаванд. Дар фандакҳои бензинӣ сӯзишворӣ одатан [[бензин]] ё маҳлулҳои сабуки нафтӣ мебошад.

Дар фандакҳои газӣ бештар газҳои моеъшудаи карбогидридӣ, аз ҷумла омехтаи [[пропан]] ва [[бутан]], истифода мешаванд.

Фарқи асосии онҳо дар суръати бухоршавии сӯзишворӣ мебошад. Газҳои моеъшуда зуд бухор мешаванд ва бинобар ин дар зарфҳои маҳкам зери фишор нигоҳ дошта мешаванд.

Бензин нисбатан сусттар бухор мешавад ва дар фандакҳои бензинӣ маъмулан ба воситаи маводи ҷаббанда ва фитила истифода мегардад.

Дар фандакҳои газӣ омехтаи пропан ва бутан пас аз гузаштан аз механизми танзимкунандаи ҷараёни газ бухор шуда, бо ҳаво омехтаи оташгиранда ҳосил мекунад. Дар фандакҳои бензинӣ буғи бензин месӯзад.

==== Интиқоли сӯзишворӣ ====

Дар фандакҳои газӣ барои танзими миқдори гази ба минтақаи сӯзиш воридшаванда механизми махсус истифода мешавад.

Ин механизм ҷараёни газро танзим намуда, барои ба вуҷуд омадани алангаи устувор мусоидат мекунад.

Фандакҳои турбогазӣ ҷараёни мутамаркази газ ҳосил мекунанд. Аз ин сабаб алангаи онҳо дар муқоиса бо алангаи фандакҳои одӣ ба таъсири шамол устувортар мебошад.

Дар фандакҳои бензинӣ барои интиқоли сӯзишворӣ аз зарф ба минтақаи оташгирӣ [[фитила]]и пахтагин истифода мешавад.

==== Усулҳои оташзанӣ ====

Барои оташгиронии сӯзишворӣ дар фандакҳо чанд усул истифода мешавад:

* '''Оташзании механикӣ''' — шарора дар натиҷаи соиши чархи пӯлодии дандонадор бо порчаи хӯлаи ферросерий ба вуҷуд меояд.
* '''Оташзании пьезоэлектрикӣ''' — унсури пьезоэлектрикӣ ҳангоми фишор шиддати баланди барқӣ ҳосил мекунад ва шарораи барқӣ газро меафрӯзад.
* '''Оташзании каталитикӣ''' — бо истифода аз [[катализатор]] реаксияи сӯзишворӣ бо оксигени ҳаво оғоз меёбад.

=== Фандакҳои барқӣ ===

Фандакҳои барқӣ барои ҳосил кардани ҳарорати баланд ба сӯзишвории кимиёӣ эҳтиёҷ надоранд.

Онҳо тавассути гузаронидани ҷараёни барқ аз унсури гармкунанда ё ба вуҷуд овардани разряди барқӣ кор мекунанд.

Дар ибтидо фандакҳои барқӣ асосан дастгоҳҳои собит буданд ва аз шабакаи барқ кор мекарданд. Чунин фандакҳо дар нимаи дуюми асри XX, аз ҷумла дар [[Иттиҳоди Шӯравӣ]], истифода мешуданд.

Баъзе фандакҳои барқии собит бо истифода аз электромагнит ва механизми тамосӣ силсилаи шарораҳоро ба вуҷуд меоварданд, ки барои афрӯхтани газ дар таҷҳизоти рӯзгор истифода мешуданд. Бартариҳои онҳо кори зуд, сохтори нисбатан сода ва давомнокии истифода буданд. Камбудиҳо вобастагӣ аз шабакаи барқ, пайдоиши халалҳои радиоӣ ва хатари осеби барқӣ ба ҳисоб мерафтанд.

==== Фандакҳои камонӣ ====

Дар асри XXI фандакҳои ҷайбии барқӣ, ки аз аккумулятор кор мекунанд, паҳн гардиданд. Дар фандакҳои камонӣ схемаи электронии хурд шиддати баланд ҳосил мекунад. Ин шиддат дар байни электродҳо [[камони барқӣ]] ба вуҷуд меорад.

Барои баланд бардоштани шиддат дар чунин дастгоҳҳо табдилдиҳандаи импулсӣ ва трансформаторҳои электромагнитӣ ё пьезоэлектрикӣ истифода мешаванд.

==== Фандакҳои дорои унсури гармкунанда ====

Дар ин навъи фандакҳо порчаи сими [[нихром]]ӣ бо таъсири ҷараёни барқ то сурх шудан гарм мегардад. Тарзи кори онҳо ба оташгираки барқии мошин монанд аст. Азбаски чунин фандакҳо алангаи кушода ҳосил намекунанд, онҳоро '''фандакҳои беаланга''' низ меноманд.

Онҳо дар ҷойҳое истифода мешаванд, ки истифодаи алангаи кушода маҳдуд аст.

== Навъҳо аз рӯйи таъйинот ==

[[Акс:Ciglow.jpg|thumb|150px|Фандаки барқии собити беаланга]]
[[Акс:Rothenberger wind-resistant lighter.JPG|thumb|Фандаки газии ошхонагӣ]]

Сохт ва тарҳи фандак аз таъйиноти он вобаста аст. Аз рӯйи истифода фандакҳо асосан ба навъҳои зерин ҷудо мешаванд:

=== Фандакҳои ҷайбӣ ===

Фандакҳои ҷайбӣ андозаи хурд доранд ва барои ҳамроҳ бурдан мувофиқанд.

Онҳо метавонанд бензинӣ, газӣ ё барқӣ бошанд. Тарҳ, ранг ва шакли зоҳирии онҳо гуногун аст.

Баъзе фандакҳои ҷайбӣ яккарата буда, баъзеи дигар барои пур кардани дубораи сӯзишворӣ ё заряд пешбинӣ шудаанд.

=== Фандакҳои ошхонагӣ ===

Фандакҳои ошхонагӣ барои афрӯхтани [[плитаи газӣ]], таҷҳизоти газии рӯзгор, танӯр ва [[камина]] истифода мешаванд.

Онҳо одатан танаи дароз доранд, то истифодабаранда тавонад аз масофаи бехатартар газро даргиронад ва хатари [[сӯхтагӣ]] кам шавад.

=== Фандакҳои рӯйимизӣ ===

Фандакҳои рӯйимизӣ нисбат ба фандакҳои ҷайбӣ калонтар ва вазнинтар буда, барои истифода дар ҷойи муайян пешбинӣ шудаанд. Онҳо метавонанд ҳам вазифаи амалӣ ва ҳам хусусияти ороишӣ дошта бошанд.

=== Фандакҳои собит ===

Фандакҳои собит одатан дар ҷойҳои ҷамъиятӣ ё утоқҳои махсус насб карда мешаванд. Баъзе навъҳои онҳо беаланга буда, барои ҷойҳое пешбинӣ шудаанд, ки истифодаи оташи кушода маҳдуд мебошад.

=== Фандакҳои ламсӣ ===

Дар баъзе фандакҳои муосир оташзанӣ бо ёрии ҳисгари ламсӣ анҷом дода мешавад. Дар чунин дастгоҳҳо барои фаъол кардани механизми оташзанӣ ба ҷойи фишанги механикӣ аз ҳисгари электронӣ истифода мешавад.

== Маҳдудиятҳои ҳуқуқӣ ==

=== Маҳдуд кардани фандакҳои бозичамонанд ===

Дар [[Иттиҳоди Аврупо]] ва баъзе иёлатҳои [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико]] барои фурӯши фандакҳои ороишии ба бозича монанд маҳдудиятҳо ҷорӣ шудаанд.

Ин маҳдудиятҳо ба фандакҳое дахл доранд, ки ба шакли ҳайвонот, қаҳрамонҳои филмҳои тасвирӣ, чароғакҳо, дурбинҳо ва дигар ашёи ғайримуқаррарӣ сохта шудаанд.

Чунин фандакҳо метавонанд диққати кӯдаконро ҷалб карда, бо бозича иштибоҳ шаванд. Истифодаи онҳо аз ҷониби кӯдакон хатари сӯхтагӣ ва сар задани сӯхторро зиёд мекунад.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://web.archive.org/web/20180114075443/http://www.nbcnews.com/id/23784988/
 |title=Maine first state to ban sale of novelty lighters
 |website=NBC News
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

== Бехатарӣ ва меъёрҳо ==

Барои истеҳсол ва истифодаи фандакҳо талаботи байналмилалӣ ва миллӣ муқаррар шудаанд.

Яке аз чунин санадҳо стандарти байналмилалии '''ISO 9994:2005(E)''' бо номи ''Lighters — Safety specification'' («Фандакҳо — талаботи бехатарӣ») мебошад.

Ин стандарт талаботи техникӣ ва усулҳои санҷиши бехатарии фандакҳоро муайян мекунад.

Аз ҷумла, дар он масъалаҳои зерин баррасӣ мешаванд:

* маҳдудияти баландии аланга;
* устувории фандак ҳангоми афтидан;
* муқовимат ба сӯзиши давомдор;
* тобоварӣ ба ҳарорати муҳити атроф;
* талабот ба аломатҳои огоҳкунанда;
* пешгирии фаъолшавии тасодуфии фандак.

Дар стандарти мазкур инчунин барои баъзе механизмҳои оташзанӣ талаботи махсуси фаъолсозӣ пешбинӣ шудааст.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://web.archive.org/web/20160127041343/http://www.cricketlighters.com/_import_pdf/02_Norme_ISO_9994.pdf
 |title=ISO 9994:2005(E) — Lighters — Safety specification
 |date=2005-09-01
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

Стандарти аврупоии '''EN 13869:2002''' низ ба масъалаи бехатарии фандакҳо, аз ҷумла коҳиш додани ҷолибияти онҳо барои кӯдакон, дахл дорад.

Фандакҳое, ки ба бозича монанданд, метавонанд сабаби истифодаи нодуруст, сӯхтагӣ ва сӯхтор шаванд.

== Ҷусторҳои вобаста ==

* [[Гӯгирд]]
* [[Оташ]]
* [[Ферросерий]]
* [[Zippo]]
* [[Cricket]]
* [[Камони барқӣ]]
* [[Пропан]]
* [[Бутан]]

== Эзоҳ ==

{{эзоҳ}}

== Пайвандҳои беруна ==

* [https://web.archive.org/web/20160127041343/http://www.cricketlighters.com/_import_pdf/02_Norme_ISO_9994.pdf Стандарти байналмилалии ISO 9994:2005 — талаботи бехатарии фандакҳо] {{ref-en}}
* [http://vintagelighters.ru/ Энсиклопедияи интернетии фандакҳо] {{ref-ru}}
* [http://www.vintagelighterbook.com/ Маълумот дар бораи фандакҳои таърихӣ ва коллексионӣ] {{ref-en}}

[[Гурӯҳ:Фандакҳо]]
[[Гурӯҳ:Асбобҳои оташгиронӣ]]</text>
      <sha1>8vrfnlnihnhr665g1f4v9g4d41h7ffd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1492501</id>
      <parentid>1492499</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T17:12:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zolfeqar Fatihzadeh</username>
        <id>30846</id>
      </contributor>
      <comment>ба ҳазф, викисозӣ, вироишоти сабкӣ</comment>
      <origin>1492501</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20285" sha1="hyj7t3c2cc4bfcrdv55bi3swbs50k0x" xml:space="preserve">'''Фандак''' — дастгоҳест барои ба вуҷуд овардани [[оташ]].Одатан, фандак барои гирно кардани сигор, оташи оташдон ва ангишти кабобпаз истифода мешавад. Фандак вобаста ба сохт ва навъи сӯзишворӣ метавонад газӣ, [[бензин]]ӣ ё барқӣ бошад. Фандакҳои барқӣ ба навъҳои дорои камони барқӣ ва унсури гармкунанда ҷудо мешаванд.

Баъзе фандакҳо вазифаҳои иловагӣ, аз ҷумла [[соат]], [[қутбнамо]] ё чароғакро низ доранд.

== Таърих ==

[[Акс:Austrian-windproof.jpg|thumb|140px|Фандаки австриягии солҳои 1920]]
[[Акс:Cricket Navy Blue.jpg|thumb|180px|Фандаки газии яккаратаи муосири «[[Cricket]]»]]

Нахустин фандакҳои механикӣ дар асоси механизми оташзании силоҳҳои оташфишони чақмоқдор сохта шудаанд.

Соли 1662 сайёҳи турк [[Авлиё Чалабӣ]] дар ҳайати як ҳайати дипломатии усмонӣ ба [[Вена]] сафар карда, фандакҳои дар он ҷо истеҳсолшавандаро тавсиф намуд. Ба гуфтаи ӯ, ин дастгоҳҳо аз қуттии хурде иборат буданд, ки дар дохилашон маводи оташгиранда, пӯлод, сулфур ва чӯби қатрондор ҷойгир мешуд. Ҳангоми ба вуҷуд омадани шарора чӯб оташ мегирифт. Чалабӣ чунин дастгоҳҳоро барои сарбозон ҳангоми сафарҳои низомӣ муфид донистааст.&lt;ref&gt;Evliya Çelebi. ''Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi''. Таҳрири Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı ва Robert Dankoff. — Istanbul: Yapı Kredi Yayınları, 2006. — Ҷ. 7. — С. 100. ISBN 975-08-0578-X.&lt;/ref&gt;

=== Пайдоиши фандакҳои газӣ ===

Нахустин фандаки газӣ, ки бо номи «[[Фандаки Дёберейнер]]» маъруф аст, соли 1823 аз ҷониби кимиёшиноси олмонӣ [[Иоҳан Волфганг Дёберейнер]] ихтироъ гардид.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://metro.co.uk/2009/03/03/weird-fact-of-the-day-that-you-probably-didnt-know-may-to-june-2009-502753/
 |title=Weird Fact of the Day (that you probably didn't know) – May to June 2009
 |website=Metro
 |date=2009-03-03
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

Дар ин дастгоҳ [[ҳидроген]], ки дар натиҷаи реаксияи кимиёӣ ҳосил мешуд, бо таъсири каталитикии [[платина]] оташ мегирифт. Бо вуҷуди хатари таркиши ҳидроген ва истифодаи кислотаи сӯзон, чунин фандакҳо то соли 1880 истеҳсол мешуданд.

Соли 1867 ширкати [[Cartier]] барои як навъи фандаки механикӣ патент гирифт.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://www.softmixer.com/2011/08/blog-post_8425.html
 |title=Мир вещей: Зажигалка
 |website=SOFTMIXER
 |language=ru
}}&lt;/ref&gt;

Бо вуҷуди ин, андозаи калони механизмҳои оташзании чақмоқдор имкони сохтани фандакҳои хурдро маҳдуд мекард.

Соли 1903 кимиёшиноси австриягӣ [[Карл Ауэр фон Велсбах]] хӯлаи [[ферросерий]]ро кашф кард. Истифодаи ин хӯла барои истеҳсоли фандакҳои нисбатан хурд ва қулай замина фароҳам овард.

Дар фандакҳои механикии чунин навъ чархи пӯлодии дандонадор ҳангоми соиш бо порчаи ферросерий шарора ба вуҷуд меорад. Ин шарора фитилаи бо бензин таршуда ё гази аз клапан хориҷшавандаро меафрӯзад.

=== Рушди истеҳсол дар асри XX ===

Рушди фандакҳо дар давраи [[Ҷанги якуми ҷаҳонӣ]] суръат гирифт. Сарбозон барои равшан кардани роҳ дар торикӣ аз гӯгирд истифода мебурданд, аммо алангаи ногаҳонии гӯгирд метавонист ҷойгиршавии онҳоро ошкор кунад.

Зарурати ба вуҷуд овардани оташ бе дурахши шадид ба такмили фандакҳо мусоидат намуд.

То анҷоми ҷанг истеҳсоли фандакҳо ба як соҳаи саноатӣ табдил ёфт. Дар он давра [[Австрия]] ва [[Олмон]] аз марказҳои асосии истеҳсоли онҳо буданд.

Соли 1932 соҳибкори амрикоӣ [[Ҷорҷ Грант Блейсделл]] ширкати [[Zippo]]-ро таъсис дода, истеҳсоли фандакҳои ҳамин тамғаро оғоз кард. Фандакҳои Zippo бо устуворӣ, қобилияти кор кардан дар шароити шамол ва кафолати дарозмуддат маъруф гардиданд.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://www.mervserve.com/single-post/2017/04/20/gadget-of-the-week
 |title=Gadget of the Week
 |website=Mervserve
 |date=2017-04-21
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

Соли 1947 ширкати [[DuPont]] дар намоишгоҳи байналмилалии [[Порис]] фандаки газии дорои сохтори муосирро муаррифӣ кард.

Соли 1961 фурӯши фандакҳои газии яккаратаи тамғаи [[Cricket]] оғоз гардид.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://cricketlighters.com/ru/
 |title=Официальный сайт Cricket
 |website=Cricket
 |language=ru
}}&lt;/ref&gt;

Дар солҳои 1980 истеҳсоли фандакҳои турбогазӣ густариш ёфт. Ин фандакҳо алангаи мутамарказ ва пурқувват ҳосил мекунанд, ки дар муқоиса бо фандакҳои маъмулӣ ба шамол устувортар аст.

== Сохт ва тарзи кор ==

Фандакҳо аз рӯйи тарзи ҳосил кардани оташ ба ду гурӯҳи асосӣ ҷудо мешаванд:

* фандакҳои сӯзишворидор;
* фандакҳои барқӣ.

=== Фандакҳои сӯзишворидор ===

[[Акс:Feuerzeugsteinrp.jpg|thumb|150px|Қисмҳои механизми шарорадиҳандаи фандаки газӣ]]
[[Акс:Disassembled lighter.JPG|thumb|Фандаки газии пьезоэлектрикӣ дар ҳолати ҷудошуда]]

Аксари фандакҳои маъмулӣ бо сӯзондани миқдори муайяни сӯзишвории зудоташгиранда кор мекунанд.

Сӯзишворӣ дар зарфи махсуси дохили фандак нигоҳ дошта мешавад. Ҳангоми фаъол шудани механизми оташзанӣ он аланга мегирад.

==== Сӯзишворӣ ====

Дар фандакҳо бештар карбогидридҳои зудбухоршаванда истифода мешаванд. Дар фандакҳои бензинӣ сӯзишворӣ одатан [[бензин]] ё маҳлулҳои сабуки нафтӣ мебошад.

Дар фандакҳои газӣ бештар газҳои моеъшудаи карбогидридӣ, аз ҷумла омехтаи [[пропан]] ва [[бутан]], истифода мешаванд.

Фарқи асосии онҳо дар суръати бухоршавии сӯзишворӣ мебошад. Газҳои моеъшуда зуд бухор мешаванд ва бинобар ин дар зарфҳои маҳкам зери фишор нигоҳ дошта мешаванд.

Бензин нисбатан сусттар бухор мешавад ва дар фандакҳои бензинӣ маъмулан ба воситаи маводи ҷаббанда ва фитила истифода мегардад.

Дар фандакҳои газӣ омехтаи пропан ва бутан пас аз гузаштан аз механизми танзимкунандаи ҷараёни газ бухор шуда, бо ҳаво омехтаи оташгиранда ҳосил мекунад. Дар фандакҳои бензинӣ буғи бензин месӯзад.

==== Интиқоли сӯзишворӣ ====

Дар фандакҳои газӣ барои танзими миқдори гази ба минтақаи сӯзиш воридшаванда механизми махсус истифода мешавад.

Ин механизм ҷараёни газро танзим намуда, барои ба вуҷуд омадани алангаи устувор мусоидат мекунад.

Фандакҳои турбогазӣ ҷараёни мутамаркази газ ҳосил мекунанд. Аз ин сабаб алангаи онҳо дар муқоиса бо алангаи фандакҳои одӣ ба таъсири шамол устувортар мебошад.

Дар фандакҳои бензинӣ барои интиқоли сӯзишворӣ аз зарф ба минтақаи оташгирӣ [[фитила]]и пахтагин истифода мешавад.

==== Усулҳои оташзанӣ ====

Барои оташгиронии сӯзишворӣ дар фандакҳо чанд усул истифода мешавад:

* '''Оташзании механикӣ''' — шарора дар натиҷаи соиши чархи пӯлодии дандонадор бо порчаи хӯлаи ферросерий ба вуҷуд меояд.
* '''Оташзании пьезоэлектрикӣ''' — унсури пьезоэлектрикӣ ҳангоми фишор шиддати баланди барқӣ ҳосил мекунад ва шарораи барқӣ газро меафрӯзад.
* '''Оташзании каталитикӣ''' — бо истифода аз [[катализатор]] реаксияи сӯзишворӣ бо оксигени ҳаво оғоз меёбад.

=== Фандакҳои барқӣ ===

Фандакҳои барқӣ барои ҳосил кардани ҳарорати баланд ба сӯзишвории кимиёӣ эҳтиёҷ надоранд.

Онҳо тавассути гузаронидани ҷараёни барқ аз унсури гармкунанда ё ба вуҷуд овардани разряди барқӣ кор мекунанд.

Дар ибтидо фандакҳои барқӣ асосан дастгоҳҳои собит буданд ва аз шабакаи барқ кор мекарданд. Чунин фандакҳо дар нимаи дуюми асри XX, аз ҷумла дар [[Иттиҳоди Шӯравӣ]], истифода мешуданд.

Баъзе фандакҳои барқии собит бо истифода аз электромагнит ва механизми тамосӣ силсилаи шарораҳоро ба вуҷуд меоварданд, ки барои афрӯхтани газ дар таҷҳизоти рӯзгор истифода мешуданд. Бартариҳои онҳо кори зуд, сохтори нисбатан сода ва давомнокии истифода буданд. Камбудиҳо вобастагӣ аз шабакаи барқ, пайдоиши халалҳои радиоӣ ва хатари осеби барқӣ ба ҳисоб мерафтанд.

==== Фандакҳои камонӣ ====

Дар асри XXI фандакҳои ҷайбии барқӣ, ки аз аккумулятор кор мекунанд, паҳн гардиданд. Дар фандакҳои камонӣ схемаи электронии хурд шиддати баланд ҳосил мекунад. Ин шиддат дар байни электродҳо [[камони барқӣ]] ба вуҷуд меорад.

Барои баланд бардоштани шиддат дар чунин дастгоҳҳо табдилдиҳандаи импулсӣ ва трансформаторҳои электромагнитӣ ё пьезоэлектрикӣ истифода мешаванд.

==== Фандакҳои дорои унсури гармкунанда ====

Дар ин навъи фандакҳо порчаи сими [[нихром]]ӣ бо таъсири ҷараёни барқ то сурх шудан гарм мегардад. Тарзи кори онҳо ба оташгираки барқии мошин монанд аст. Азбаски чунин фандакҳо алангаи кушода ҳосил намекунанд, онҳоро '''фандакҳои беаланга''' низ меноманд.

Онҳо дар ҷойҳое истифода мешаванд, ки истифодаи алангаи кушода маҳдуд аст.

== Навъҳо аз рӯйи таъйинот ==

[[Акс:Ciglow.jpg|thumb|150px|Фандаки барқии собити беаланга]]
[[Акс:Rothenberger wind-resistant lighter.JPG|thumb|Фандаки газии ошхонагӣ]]

Сохт ва тарҳи фандак аз таъйиноти он вобаста аст. Аз рӯйи истифода фандакҳо асосан ба навъҳои зерин ҷудо мешаванд:

=== Фандакҳои ҷайбӣ ===

Фандакҳои ҷайбӣ андозаи хурд доранд ва барои ҳамроҳ бурдан мувофиқанд.

Онҳо метавонанд бензинӣ, газӣ ё барқӣ бошанд. Тарҳ, ранг ва шакли зоҳирии онҳо гуногун аст.

Баъзе фандакҳои ҷайбӣ яккарата буда, баъзеи дигар барои пур кардани дубораи сӯзишворӣ ё заряд пешбинӣ шудаанд.

=== Фандакҳои ошхонагӣ ===

Фандакҳои ошхонагӣ барои афрӯхтани [[плитаи газӣ]], таҷҳизоти газии рӯзгор, танӯр ва [[камина]] истифода мешаванд.

Онҳо одатан танаи дароз доранд, то истифодабаранда тавонад аз масофаи бехатартар газро даргиронад ва хатари [[сӯхтагӣ]] кам шавад.

=== Фандакҳои рӯйимизӣ ===

Фандакҳои рӯйимизӣ нисбат ба фандакҳои ҷайбӣ калонтар ва вазнинтар буда, барои истифода дар ҷойи муайян пешбинӣ шудаанд. Онҳо метавонанд ҳам вазифаи амалӣ ва ҳам хусусияти ороишӣ дошта бошанд.

=== Фандакҳои собит ===

Фандакҳои собит одатан дар ҷойҳои ҷамъиятӣ ё утоқҳои махсус насб карда мешаванд. Баъзе навъҳои онҳо беаланга буда, барои ҷойҳое пешбинӣ шудаанд, ки истифодаи оташи кушода маҳдуд мебошад.

=== Фандакҳои ламсӣ ===

Дар баъзе фандакҳои муосир оташзанӣ бо ёрии ҳисгари ламсӣ анҷом дода мешавад. Дар чунин дастгоҳҳо барои фаъол кардани механизми оташзанӣ ба ҷойи фишанги механикӣ аз ҳисгари электронӣ истифода мешавад.

== Маҳдудиятҳои ҳуқуқӣ ==

=== Маҳдуд кардани фандакҳои бозичамонанд ===

Дар [[Иттиҳоди Аврупо]] ва баъзе иёлатҳои [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико]] барои фурӯши фандакҳои ороишии ба бозича монанд маҳдудиятҳо ҷорӣ шудаанд.

Ин маҳдудиятҳо ба фандакҳое дахл доранд, ки ба шакли ҳайвонот, қаҳрамонҳои филмҳои тасвирӣ, чароғакҳо, дурбинҳо ва дигар ашёи ғайримуқаррарӣ сохта шудаанд.

Чунин фандакҳо метавонанд диққати кӯдаконро ҷалб карда, бо бозича иштибоҳ шаванд. Истифодаи онҳо аз ҷониби кӯдакон хатари сӯхтагӣ ва сар задани сӯхторро зиёд мекунад.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://web.archive.org/web/20180114075443/http://www.nbcnews.com/id/23784988/
 |title=Maine first state to ban sale of novelty lighters
 |website=NBC News
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

== Бехатарӣ ва меъёрҳо ==

Барои истеҳсол ва истифодаи фандакҳо талаботи байналмилалӣ ва миллӣ муқаррар шудаанд.

Яке аз чунин санадҳо стандарти байналмилалии '''ISO 9994:2005(E)''' бо номи ''Lighters — Safety specification'' («Фандакҳо — талаботи бехатарӣ») мебошад.

Ин стандарт талаботи техникӣ ва усулҳои санҷиши бехатарии фандакҳоро муайян мекунад.

Аз ҷумла, дар он масъалаҳои зерин баррасӣ мешаванд:

* маҳдудияти баландии аланга;
* устувории фандак ҳангоми афтидан;
* муқовимат ба сӯзиши давомдор;
* тобоварӣ ба ҳарорати муҳити атроф;
* талабот ба аломатҳои огоҳкунанда;
* пешгирии фаъолшавии тасодуфии фандак.

Дар стандарти мазкур инчунин барои баъзе механизмҳои оташзанӣ талаботи махсуси фаъолсозӣ пешбинӣ шудааст.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://web.archive.org/web/20160127041343/http://www.cricketlighters.com/_import_pdf/02_Norme_ISO_9994.pdf
 |title=ISO 9994:2005(E) — Lighters — Safety specification
 |date=2005-09-01
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

Стандарти аврупоии '''EN 13869:2002''' низ ба масъалаи бехатарии фандакҳо, аз ҷумла коҳиш додани ҷолибияти онҳо барои кӯдакон, дахл дорад.

Фандакҳое, ки ба бозича монанданд, метавонанд сабаби истифодаи нодуруст, сӯхтагӣ ва сӯхтор шаванд.

== Ҷусторҳои вобаста ==

* [[Гӯгирд]]
* [[Оташ]]
* [[Ферросерий]]
* [[Zippo]]
* [[Cricket]]
* [[Камони барқӣ]]
* [[Пропан]]
* [[Бутан]]

== Эзоҳ ==

{{эзоҳ}}

== Пайвандҳои беруна ==

* [https://web.archive.org/web/20160127041343/http://www.cricketlighters.com/_import_pdf/02_Norme_ISO_9994.pdf Стандарти байналмилалии ISO 9994:2005 — талаботи бехатарии фандакҳо] {{ref-en}}
* [http://vintagelighters.ru/ Энсиклопедияи интернетии фандакҳо] {{ref-ru}}
* [http://www.vintagelighterbook.com/ Маълумот дар бораи фандакҳои таърихӣ ва коллексионӣ] {{ref-en}}

[[Гурӯҳ:Фандакҳо]]
[[Гурӯҳ:Асбобҳои оташгиронӣ]]</text>
      <sha1>hyj7t3c2cc4bfcrdv55bi3swbs50k0x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1492503</id>
      <parentid>1492501</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T17:15:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zolfeqar Fatihzadeh</username>
        <id>30846</id>
      </contributor>
      <comment>ороиш, викисозӣ, вироишоти сабкӣ</comment>
      <origin>1492503</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20374" sha1="a79aglxsd4623f97bywvjkwj9n28mk0" xml:space="preserve">[[Акс:Match Lighter.jpg|мини|246x246пкс|Анвоъи фандак]]'''Фандак''' — дастгоҳест барои ба вуҷуд овардани [[оташ]].Одатан, фандак барои гирно кардани сигор, оташи оташдон ва ангишти кабобпаз истифода мешавад. Фандак вобаста ба сохт ва навъи сӯзишворӣ метавонад газӣ, [[бензин]]ӣ ё барқӣ бошад. Фандакҳои барқӣ ба навъҳои дорои камони барқӣ ва унсури гармкунанда ҷудо мешаванд.

Баъзе фандакҳо вазифаҳои иловагӣ, аз ҷумла [[соат]], [[қутбнамо]] ё чароғакро низ доранд.

== Таърих ==

[[Акс:Austrian-windproof.jpg|thumb|223x223px|Фандаки австриягии солҳои 1920]]
[[Акс:Cricket Navy Blue.jpg|thumb|180px|Фандаки газии яккаратаи муосири «[[Cricket]]»]]

Нахустин фандакҳои механикӣ дар асоси механизми оташзании силоҳҳои оташфишони чақмоқдор сохта шудаанд.

Соли 1662 сайёҳи турк [[Авлиё Чалабӣ]] дар ҳайати як ҳайати дипломатии усмонӣ ба [[Вена]] сафар карда, фандакҳои дар он ҷо истеҳсолшавандаро тавсиф намуд. Ба гуфтаи ӯ, ин дастгоҳҳо аз қуттии хурде иборат буданд, ки дар дохилашон маводи оташгиранда, пӯлод, сулфур ва чӯби қатрондор ҷойгир мешуд. Ҳангоми ба вуҷуд омадани шарора чӯб оташ мегирифт. Чалабӣ чунин дастгоҳҳоро барои сарбозон ҳангоми сафарҳои низомӣ муфид донистааст.&lt;ref&gt;Evliya Çelebi. ''Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi''. Таҳрири Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı ва Robert Dankoff. — Istanbul: Yapı Kredi Yayınları, 2006. — Ҷ. 7. — С. 100. ISBN 975-08-0578-X.&lt;/ref&gt;

=== Пайдоиши фандакҳои газӣ ===

Нахустин фандаки газӣ, ки бо номи «[[Фандаки Дёберейнер]]» маъруф аст, соли 1823 аз ҷониби кимиёшиноси олмонӣ [[Иоҳан Волфганг Дёберейнер]] ихтироъ гардид.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://metro.co.uk/2009/03/03/weird-fact-of-the-day-that-you-probably-didnt-know-may-to-june-2009-502753/
 |title=Weird Fact of the Day (that you probably didn't know) – May to June 2009
 |website=Metro
 |date=2009-03-03
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

Дар ин дастгоҳ [[ҳидроген]], ки дар натиҷаи реаксияи кимиёӣ ҳосил мешуд, бо таъсири каталитикии [[платина]] оташ мегирифт. Бо вуҷуди хатари таркиши ҳидроген ва истифодаи кислотаи сӯзон, чунин фандакҳо то соли 1880 истеҳсол мешуданд.

Соли 1867 ширкати [[Cartier]] барои як навъи фандаки механикӣ патент гирифт.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://www.softmixer.com/2011/08/blog-post_8425.html
 |title=Мир вещей: Зажигалка
 |website=SOFTMIXER
 |language=ru
}}&lt;/ref&gt;

Бо вуҷуди ин, андозаи калони механизмҳои оташзании чақмоқдор имкони сохтани фандакҳои хурдро маҳдуд мекард.

Соли 1903 кимиёшиноси австриягӣ [[Карл Ауэр фон Велсбах]] хӯлаи [[ферросерий]]ро кашф кард. Истифодаи ин хӯла барои истеҳсоли фандакҳои нисбатан хурд ва қулай замина фароҳам овард.

Дар фандакҳои механикии чунин навъ чархи пӯлодии дандонадор ҳангоми соиш бо порчаи ферросерий шарора ба вуҷуд меорад. Ин шарора фитилаи бо бензин таршуда ё гази аз клапан хориҷшавандаро меафрӯзад.

=== Рушди истеҳсол дар асри XX ===

Рушди фандакҳо дар давраи [[Ҷанги якуми ҷаҳонӣ]] суръат гирифт. Сарбозон барои равшан кардани роҳ дар торикӣ аз гӯгирд истифода мебурданд, аммо алангаи ногаҳонии гӯгирд метавонист ҷойгиршавии онҳоро ошкор кунад.

Зарурати ба вуҷуд овардани оташ бе дурахши шадид ба такмили фандакҳо мусоидат намуд.

То анҷоми ҷанг истеҳсоли фандакҳо ба як соҳаи саноатӣ табдил ёфт. Дар он давра [[Австрия]] ва [[Олмон]] аз марказҳои асосии истеҳсоли онҳо буданд.

Соли 1932 соҳибкори амрикоӣ [[Ҷорҷ Грант Блейсделл]] ширкати [[Zippo]]-ро таъсис дода, истеҳсоли фандакҳои ҳамин тамғаро оғоз кард. Фандакҳои Zippo бо устуворӣ, қобилияти кор кардан дар шароити шамол ва кафолати дарозмуддат маъруф гардиданд.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://www.mervserve.com/single-post/2017/04/20/gadget-of-the-week
 |title=Gadget of the Week
 |website=Mervserve
 |date=2017-04-21
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

Соли 1947 ширкати [[DuPont]] дар намоишгоҳи байналмилалии [[Порис]] фандаки газии дорои сохтори муосирро муаррифӣ кард.

Соли 1961 фурӯши фандакҳои газии яккаратаи тамғаи [[Cricket]] оғоз гардид.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://cricketlighters.com/ru/
 |title=Официальный сайт Cricket
 |website=Cricket
 |language=ru
}}&lt;/ref&gt;

Дар солҳои 1980 истеҳсоли фандакҳои турбогазӣ густариш ёфт. Ин фандакҳо алангаи мутамарказ ва пурқувват ҳосил мекунанд, ки дар муқоиса бо фандакҳои маъмулӣ ба шамол устувортар аст.

== Сохт ва тарзи кор ==

Фандакҳо аз рӯйи тарзи ҳосил кардани оташ ба ду гурӯҳи асосӣ ҷудо мешаванд:

* фандакҳои сӯзишворидор;
* фандакҳои барқӣ.

=== Фандакҳои сӯзишворидор ===

[[Акс:Feuerzeugsteinrp.jpg|thumb|322x322px|Қисмҳои механизми шарорадиҳандаи фандаки газӣ]]
[[Акс:Disassembled lighter.JPG|thumb|Фандаки газии пьезоэлектрикӣ дар ҳолати ҷудошуда]]

Аксари фандакҳои маъмулӣ бо сӯзондани миқдори муайяни сӯзишвории зудоташгиранда кор мекунанд.

Сӯзишворӣ дар зарфи махсуси дохили фандак нигоҳ дошта мешавад. Ҳангоми фаъол шудани механизми оташзанӣ он аланга мегирад.

==== Сӯзишворӣ ====

Дар фандакҳо бештар карбогидридҳои зудбухоршаванда истифода мешаванд. Дар фандакҳои бензинӣ сӯзишворӣ одатан [[бензин]] ё маҳлулҳои сабуки нафтӣ мебошад.

Дар фандакҳои газӣ бештар газҳои моеъшудаи карбогидридӣ, аз ҷумла омехтаи [[пропан]] ва [[бутан]], истифода мешаванд.

Фарқи асосии онҳо дар суръати бухоршавии сӯзишворӣ мебошад. Газҳои моеъшуда зуд бухор мешаванд ва бинобар ин дар зарфҳои маҳкам зери фишор нигоҳ дошта мешаванд.

Бензин нисбатан сусттар бухор мешавад ва дар фандакҳои бензинӣ маъмулан ба воситаи маводи ҷаббанда ва фитила истифода мегардад.

Дар фандакҳои газӣ омехтаи пропан ва бутан пас аз гузаштан аз механизми танзимкунандаи ҷараёни газ бухор шуда, бо ҳаво омехтаи оташгиранда ҳосил мекунад. Дар фандакҳои бензинӣ буғи бензин месӯзад.

==== Интиқоли сӯзишворӣ ====

Дар фандакҳои газӣ барои танзими миқдори гази ба минтақаи сӯзиш воридшаванда механизми махсус истифода мешавад.

Ин механизм ҷараёни газро танзим намуда, барои ба вуҷуд омадани алангаи устувор мусоидат мекунад.

Фандакҳои турбогазӣ ҷараёни мутамаркази газ ҳосил мекунанд. Аз ин сабаб алангаи онҳо дар муқоиса бо алангаи фандакҳои одӣ ба таъсири шамол устувортар мебошад.

Дар фандакҳои бензинӣ барои интиқоли сӯзишворӣ аз зарф ба минтақаи оташгирӣ [[фитила]]и пахтагин истифода мешавад.

==== Усулҳои оташзанӣ ====

Барои оташгиронии сӯзишворӣ дар фандакҳо чанд усул истифода мешавад:

* '''Оташзании механикӣ''' — шарора дар натиҷаи соиши чархи пӯлодии дандонадор бо порчаи хӯлаи ферросерий ба вуҷуд меояд.
* '''Оташзании пьезоэлектрикӣ''' — унсури пьезоэлектрикӣ ҳангоми фишор шиддати баланди барқӣ ҳосил мекунад ва шарораи барқӣ газро меафрӯзад.
* '''Оташзании каталитикӣ''' — бо истифода аз [[катализатор]] реаксияи сӯзишворӣ бо оксигени ҳаво оғоз меёбад.

=== Фандакҳои барқӣ ===

Фандакҳои барқӣ барои ҳосил кардани ҳарорати баланд ба сӯзишвории кимиёӣ эҳтиёҷ надоранд.

Онҳо тавассути гузаронидани ҷараёни барқ аз унсури гармкунанда ё ба вуҷуд овардани разряди барқӣ кор мекунанд.

Дар ибтидо фандакҳои барқӣ асосан дастгоҳҳои собит буданд ва аз шабакаи барқ кор мекарданд. Чунин фандакҳо дар нимаи дуюми асри XX, аз ҷумла дар [[Иттиҳоди Шӯравӣ]], истифода мешуданд.

Баъзе фандакҳои барқии собит бо истифода аз электромагнит ва механизми тамосӣ силсилаи шарораҳоро ба вуҷуд меоварданд, ки барои афрӯхтани газ дар таҷҳизоти рӯзгор истифода мешуданд. Бартариҳои онҳо кори зуд, сохтори нисбатан сода ва давомнокии истифода буданд. Камбудиҳо вобастагӣ аз шабакаи барқ, пайдоиши халалҳои радиоӣ ва хатари осеби барқӣ ба ҳисоб мерафтанд.

==== Фандакҳои камонӣ ====

Дар асри XXI фандакҳои ҷайбии барқӣ, ки аз аккумулятор кор мекунанд, паҳн гардиданд. Дар фандакҳои камонӣ схемаи электронии хурд шиддати баланд ҳосил мекунад. Ин шиддат дар байни электродҳо [[камони барқӣ]] ба вуҷуд меорад.

Барои баланд бардоштани шиддат дар чунин дастгоҳҳо табдилдиҳандаи импулсӣ ва трансформаторҳои электромагнитӣ ё пьезоэлектрикӣ истифода мешаванд.

==== Фандакҳои дорои унсури гармкунанда ====

Дар ин навъи фандакҳо порчаи сими [[нихром]]ӣ бо таъсири ҷараёни барқ то сурх шудан гарм мегардад. Тарзи кори онҳо ба оташгираки барқии мошин монанд аст. Азбаски чунин фандакҳо алангаи кушода ҳосил намекунанд, онҳоро '''фандакҳои беаланга''' низ меноманд.

Онҳо дар ҷойҳое истифода мешаванд, ки истифодаи алангаи кушода маҳдуд аст.

== Навъҳо аз рӯйи таъйинот ==

[[Акс:Ciglow.jpg|thumb|200x200px|Фандаки барқии собити беаланга]]
[[Акс:Rothenberger wind-resistant lighter.JPG|thumb|Фандаки газии ошхонагӣ]]

Сохт ва тарҳи фандак аз таъйиноти он вобаста аст. Аз рӯйи истифода фандакҳо асосан ба навъҳои зерин ҷудо мешаванд:

=== Фандакҳои ҷайбӣ ===

Фандакҳои ҷайбӣ андозаи хурд доранд ва барои ҳамроҳ бурдан мувофиқанд.

Онҳо метавонанд бензинӣ, газӣ ё барқӣ бошанд. Тарҳ, ранг ва шакли зоҳирии онҳо гуногун аст.

Баъзе фандакҳои ҷайбӣ яккарата буда, баъзеи дигар барои пур кардани дубораи сӯзишворӣ ё заряд пешбинӣ шудаанд.

=== Фандакҳои ошхонагӣ ===

Фандакҳои ошхонагӣ барои афрӯхтани [[плитаи газӣ]], таҷҳизоти газии рӯзгор, танӯр ва [[камина]] истифода мешаванд.

Онҳо одатан танаи дароз доранд, то истифодабаранда тавонад аз масофаи бехатартар газро даргиронад ва хатари [[сӯхтагӣ]] кам шавад.

=== Фандакҳои рӯйимизӣ ===

Фандакҳои рӯйимизӣ нисбат ба фандакҳои ҷайбӣ калонтар ва вазнинтар буда, барои истифода дар ҷойи муайян пешбинӣ шудаанд. Онҳо метавонанд ҳам вазифаи амалӣ ва ҳам хусусияти ороишӣ дошта бошанд.

=== Фандакҳои собит ===

Фандакҳои собит одатан дар ҷойҳои ҷамъиятӣ ё утоқҳои махсус насб карда мешаванд. Баъзе навъҳои онҳо беаланга буда, барои ҷойҳое пешбинӣ шудаанд, ки истифодаи оташи кушода маҳдуд мебошад.

=== Фандакҳои ламсӣ ===

Дар баъзе фандакҳои муосир оташзанӣ бо ёрии ҳисгари ламсӣ анҷом дода мешавад. Дар чунин дастгоҳҳо барои фаъол кардани механизми оташзанӣ ба ҷойи фишанги механикӣ аз ҳисгари электронӣ истифода мешавад.

== Маҳдудиятҳои ҳуқуқӣ ==

=== Маҳдуд кардани фандакҳои бозичамонанд ===

Дар [[Иттиҳоди Аврупо]] ва баъзе иёлатҳои [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико]] барои фурӯши фандакҳои ороишии ба бозича монанд маҳдудиятҳо ҷорӣ шудаанд.

Ин маҳдудиятҳо ба фандакҳое дахл доранд, ки ба шакли ҳайвонот, қаҳрамонҳои филмҳои тасвирӣ, чароғакҳо, дурбинҳо ва дигар ашёи ғайримуқаррарӣ сохта шудаанд.

Чунин фандакҳо метавонанд диққати кӯдаконро ҷалб карда, бо бозича иштибоҳ шаванд. Истифодаи онҳо аз ҷониби кӯдакон хатари сӯхтагӣ ва сар задани сӯхторро зиёд мекунад.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://web.archive.org/web/20180114075443/http://www.nbcnews.com/id/23784988/
 |title=Maine first state to ban sale of novelty lighters
 |website=NBC News
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

== Бехатарӣ ва меъёрҳо ==

Барои истеҳсол ва истифодаи фандакҳо талаботи байналмилалӣ ва миллӣ муқаррар шудаанд.

Яке аз чунин санадҳо стандарти байналмилалии '''ISO 9994:2005(E)''' бо номи ''Lighters — Safety specification'' («Фандакҳо — талаботи бехатарӣ») мебошад.

Ин стандарт талаботи техникӣ ва усулҳои санҷиши бехатарии фандакҳоро муайян мекунад.

Аз ҷумла, дар он масъалаҳои зерин баррасӣ мешаванд:

* маҳдудияти баландии аланга;
* устувории фандак ҳангоми афтидан;
* муқовимат ба сӯзиши давомдор;
* тобоварӣ ба ҳарорати муҳити атроф;
* талабот ба аломатҳои огоҳкунанда;
* пешгирии фаъолшавии тасодуфии фандак.

Дар стандарти мазкур инчунин барои баъзе механизмҳои оташзанӣ талаботи махсуси фаъолсозӣ пешбинӣ шудааст.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://web.archive.org/web/20160127041343/http://www.cricketlighters.com/_import_pdf/02_Norme_ISO_9994.pdf
 |title=ISO 9994:2005(E) — Lighters — Safety specification
 |date=2005-09-01
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

Стандарти аврупоии '''EN 13869:2002''' низ ба масъалаи бехатарии фандакҳо, аз ҷумла коҳиш додани ҷолибияти онҳо барои кӯдакон, дахл дорад.

Фандакҳое, ки ба бозича монанданд, метавонанд сабаби истифодаи нодуруст, сӯхтагӣ ва сӯхтор шаванд.

== Ҷусторҳои вобаста ==

* [[Гӯгирд]]
* [[Оташ]]
* [[Ферросерий]]
* [[Zippo]]
* [[Cricket]]
* [[Камони барқӣ]]
* [[Пропан]]
* [[Бутан]]

== Эзоҳ ==

{{эзоҳ}}

== Пайвандҳои беруна ==

* [https://web.archive.org/web/20160127041343/http://www.cricketlighters.com/_import_pdf/02_Norme_ISO_9994.pdf Стандарти байналмилалии ISO 9994:2005 — талаботи бехатарии фандакҳо] {{ref-en}}
* [http://vintagelighters.ru/ Энсиклопедияи интернетии фандакҳо] {{ref-ru}}
* [http://www.vintagelighterbook.com/ Маълумот дар бораи фандакҳои таърихӣ ва коллексионӣ] {{ref-en}}

[[Гурӯҳ:Фандакҳо]]
[[Гурӯҳ:Асбобҳои оташгиронӣ]]</text>
      <sha1>a79aglxsd4623f97bywvjkwj9n28mk0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1492536</id>
      <parentid>1492503</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T17:51:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zolfeqar Fatihzadeh</username>
        <id>30846</id>
      </contributor>
      <origin>1492536</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20374" sha1="4gkrforcyky51o9a22a3hn05rvhrhee" xml:space="preserve">[[Акс:Match Lighter.jpg|мини|246x246пкс|Анвоъи фандак]]'''Фандак''' — дастгоҳест барои ба вуҷуд овардани [[оташ]].Одатан, фандак барои гирон кардани сигор, оташи оташдон ва ангишти кабобпаз истифода мешавад. Фандак вобаста ба сохт ва навъи сӯзишворӣ метавонад газӣ, [[бензин]]ӣ ё барқӣ бошад. Фандакҳои барқӣ ба навъҳои дорои камони барқӣ ва унсури гармкунанда ҷудо мешаванд.

Баъзе фандакҳо вазифаҳои иловагӣ, аз ҷумла [[соат]], [[қутбнамо]] ё чароғакро низ доранд.

== Таърих ==

[[Акс:Austrian-windproof.jpg|thumb|223x223px|Фандаки австриягии солҳои 1920]]
[[Акс:Cricket Navy Blue.jpg|thumb|180px|Фандаки газии яккаратаи муосири «[[Cricket]]»]]

Нахустин фандакҳои механикӣ дар асоси механизми оташзании силоҳҳои оташфишони чақмоқдор сохта шудаанд.

Соли 1662 сайёҳи турк [[Авлиё Чалабӣ]] дар ҳайати як ҳайати дипломатии усмонӣ ба [[Вена]] сафар карда, фандакҳои дар он ҷо истеҳсолшавандаро тавсиф намуд. Ба гуфтаи ӯ, ин дастгоҳҳо аз қуттии хурде иборат буданд, ки дар дохилашон маводи оташгиранда, пӯлод, сулфур ва чӯби қатрондор ҷойгир мешуд. Ҳангоми ба вуҷуд омадани шарора чӯб оташ мегирифт. Чалабӣ чунин дастгоҳҳоро барои сарбозон ҳангоми сафарҳои низомӣ муфид донистааст.&lt;ref&gt;Evliya Çelebi. ''Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi''. Таҳрири Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı ва Robert Dankoff. — Istanbul: Yapı Kredi Yayınları, 2006. — Ҷ. 7. — С. 100. ISBN 975-08-0578-X.&lt;/ref&gt;

=== Пайдоиши фандакҳои газӣ ===

Нахустин фандаки газӣ, ки бо номи «[[Фандаки Дёберейнер]]» маъруф аст, соли 1823 аз ҷониби кимиёшиноси олмонӣ [[Иоҳан Волфганг Дёберейнер]] ихтироъ гардид.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://metro.co.uk/2009/03/03/weird-fact-of-the-day-that-you-probably-didnt-know-may-to-june-2009-502753/
 |title=Weird Fact of the Day (that you probably didn't know) – May to June 2009
 |website=Metro
 |date=2009-03-03
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

Дар ин дастгоҳ [[ҳидроген]], ки дар натиҷаи реаксияи кимиёӣ ҳосил мешуд, бо таъсири каталитикии [[платина]] оташ мегирифт. Бо вуҷуди хатари таркиши ҳидроген ва истифодаи кислотаи сӯзон, чунин фандакҳо то соли 1880 истеҳсол мешуданд.

Соли 1867 ширкати [[Cartier]] барои як навъи фандаки механикӣ патент гирифт.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://www.softmixer.com/2011/08/blog-post_8425.html
 |title=Мир вещей: Зажигалка
 |website=SOFTMIXER
 |language=ru
}}&lt;/ref&gt;

Бо вуҷуди ин, андозаи калони механизмҳои оташзании чақмоқдор имкони сохтани фандакҳои хурдро маҳдуд мекард.

Соли 1903 кимиёшиноси австриягӣ [[Карл Ауэр фон Велсбах]] хӯлаи [[ферросерий]]ро кашф кард. Истифодаи ин хӯла барои истеҳсоли фандакҳои нисбатан хурд ва қулай замина фароҳам овард.

Дар фандакҳои механикии чунин навъ чархи пӯлодии дандонадор ҳангоми соиш бо порчаи ферросерий шарора ба вуҷуд меорад. Ин шарора фитилаи бо бензин таршуда ё гази аз клапан хориҷшавандаро меафрӯзад.

=== Рушди истеҳсол дар асри XX ===

Рушди фандакҳо дар давраи [[Ҷанги якуми ҷаҳонӣ]] суръат гирифт. Сарбозон барои равшан кардани роҳ дар торикӣ аз гӯгирд истифода мебурданд, аммо алангаи ногаҳонии гӯгирд метавонист ҷойгиршавии онҳоро ошкор кунад.

Зарурати ба вуҷуд овардани оташ бе дурахши шадид ба такмили фандакҳо мусоидат намуд.

То анҷоми ҷанг истеҳсоли фандакҳо ба як соҳаи саноатӣ табдил ёфт. Дар он давра [[Австрия]] ва [[Олмон]] аз марказҳои асосии истеҳсоли онҳо буданд.

Соли 1932 соҳибкори амрикоӣ [[Ҷорҷ Грант Блейсделл]] ширкати [[Zippo]]-ро таъсис дода, истеҳсоли фандакҳои ҳамин тамғаро оғоз кард. Фандакҳои Zippo бо устуворӣ, қобилияти кор кардан дар шароити шамол ва кафолати дарозмуддат маъруф гардиданд.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://www.mervserve.com/single-post/2017/04/20/gadget-of-the-week
 |title=Gadget of the Week
 |website=Mervserve
 |date=2017-04-21
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

Соли 1947 ширкати [[DuPont]] дар намоишгоҳи байналмилалии [[Порис]] фандаки газии дорои сохтори муосирро муаррифӣ кард.

Соли 1961 фурӯши фандакҳои газии яккаратаи тамғаи [[Cricket]] оғоз гардид.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://cricketlighters.com/ru/
 |title=Официальный сайт Cricket
 |website=Cricket
 |language=ru
}}&lt;/ref&gt;

Дар солҳои 1980 истеҳсоли фандакҳои турбогазӣ густариш ёфт. Ин фандакҳо алангаи мутамарказ ва пурқувват ҳосил мекунанд, ки дар муқоиса бо фандакҳои маъмулӣ ба шамол устувортар аст.

== Сохт ва тарзи кор ==

Фандакҳо аз рӯйи тарзи ҳосил кардани оташ ба ду гурӯҳи асосӣ ҷудо мешаванд:

* фандакҳои сӯзишворидор;
* фандакҳои барқӣ.

=== Фандакҳои сӯзишворидор ===

[[Акс:Feuerzeugsteinrp.jpg|thumb|322x322px|Қисмҳои механизми шарорадиҳандаи фандаки газӣ]]
[[Акс:Disassembled lighter.JPG|thumb|Фандаки газии пьезоэлектрикӣ дар ҳолати ҷудошуда]]

Аксари фандакҳои маъмулӣ бо сӯзондани миқдори муайяни сӯзишвории зудоташгиранда кор мекунанд.

Сӯзишворӣ дар зарфи махсуси дохили фандак нигоҳ дошта мешавад. Ҳангоми фаъол шудани механизми оташзанӣ он аланга мегирад.

==== Сӯзишворӣ ====

Дар фандакҳо бештар карбогидридҳои зудбухоршаванда истифода мешаванд. Дар фандакҳои бензинӣ сӯзишворӣ одатан [[бензин]] ё маҳлулҳои сабуки нафтӣ мебошад.

Дар фандакҳои газӣ бештар газҳои моеъшудаи карбогидридӣ, аз ҷумла омехтаи [[пропан]] ва [[бутан]], истифода мешаванд.

Фарқи асосии онҳо дар суръати бухоршавии сӯзишворӣ мебошад. Газҳои моеъшуда зуд бухор мешаванд ва бинобар ин дар зарфҳои маҳкам зери фишор нигоҳ дошта мешаванд.

Бензин нисбатан сусттар бухор мешавад ва дар фандакҳои бензинӣ маъмулан ба воситаи маводи ҷаббанда ва фитила истифода мегардад.

Дар фандакҳои газӣ омехтаи пропан ва бутан пас аз гузаштан аз механизми танзимкунандаи ҷараёни газ бухор шуда, бо ҳаво омехтаи оташгиранда ҳосил мекунад. Дар фандакҳои бензинӣ буғи бензин месӯзад.

==== Интиқоли сӯзишворӣ ====

Дар фандакҳои газӣ барои танзими миқдори гази ба минтақаи сӯзиш воридшаванда механизми махсус истифода мешавад.

Ин механизм ҷараёни газро танзим намуда, барои ба вуҷуд омадани алангаи устувор мусоидат мекунад.

Фандакҳои турбогазӣ ҷараёни мутамаркази газ ҳосил мекунанд. Аз ин сабаб алангаи онҳо дар муқоиса бо алангаи фандакҳои одӣ ба таъсири шамол устувортар мебошад.

Дар фандакҳои бензинӣ барои интиқоли сӯзишворӣ аз зарф ба минтақаи оташгирӣ [[фитила]]и пахтагин истифода мешавад.

==== Усулҳои оташзанӣ ====

Барои оташгиронии сӯзишворӣ дар фандакҳо чанд усул истифода мешавад:

* '''Оташзании механикӣ''' — шарора дар натиҷаи соиши чархи пӯлодии дандонадор бо порчаи хӯлаи ферросерий ба вуҷуд меояд.
* '''Оташзании пьезоэлектрикӣ''' — унсури пьезоэлектрикӣ ҳангоми фишор шиддати баланди барқӣ ҳосил мекунад ва шарораи барқӣ газро меафрӯзад.
* '''Оташзании каталитикӣ''' — бо истифода аз [[катализатор]] реаксияи сӯзишворӣ бо оксигени ҳаво оғоз меёбад.

=== Фандакҳои барқӣ ===

Фандакҳои барқӣ барои ҳосил кардани ҳарорати баланд ба сӯзишвории кимиёӣ эҳтиёҷ надоранд.

Онҳо тавассути гузаронидани ҷараёни барқ аз унсури гармкунанда ё ба вуҷуд овардани разряди барқӣ кор мекунанд.

Дар ибтидо фандакҳои барқӣ асосан дастгоҳҳои собит буданд ва аз шабакаи барқ кор мекарданд. Чунин фандакҳо дар нимаи дуюми асри XX, аз ҷумла дар [[Иттиҳоди Шӯравӣ]], истифода мешуданд.

Баъзе фандакҳои барқии собит бо истифода аз электромагнит ва механизми тамосӣ силсилаи шарораҳоро ба вуҷуд меоварданд, ки барои афрӯхтани газ дар таҷҳизоти рӯзгор истифода мешуданд. Бартариҳои онҳо кори зуд, сохтори нисбатан сода ва давомнокии истифода буданд. Камбудиҳо вобастагӣ аз шабакаи барқ, пайдоиши халалҳои радиоӣ ва хатари осеби барқӣ ба ҳисоб мерафтанд.

==== Фандакҳои камонӣ ====

Дар асри XXI фандакҳои ҷайбии барқӣ, ки аз аккумулятор кор мекунанд, паҳн гардиданд. Дар фандакҳои камонӣ схемаи электронии хурд шиддати баланд ҳосил мекунад. Ин шиддат дар байни электродҳо [[камони барқӣ]] ба вуҷуд меорад.

Барои баланд бардоштани шиддат дар чунин дастгоҳҳо табдилдиҳандаи импулсӣ ва трансформаторҳои электромагнитӣ ё пьезоэлектрикӣ истифода мешаванд.

==== Фандакҳои дорои унсури гармкунанда ====

Дар ин навъи фандакҳо порчаи сими [[нихром]]ӣ бо таъсири ҷараёни барқ то сурх шудан гарм мегардад. Тарзи кори онҳо ба оташгираки барқии мошин монанд аст. Азбаски чунин фандакҳо алангаи кушода ҳосил намекунанд, онҳоро '''фандакҳои беаланга''' низ меноманд.

Онҳо дар ҷойҳое истифода мешаванд, ки истифодаи алангаи кушода маҳдуд аст.

== Навъҳо аз рӯйи таъйинот ==

[[Акс:Ciglow.jpg|thumb|200x200px|Фандаки барқии собити беаланга]]
[[Акс:Rothenberger wind-resistant lighter.JPG|thumb|Фандаки газии ошхонагӣ]]

Сохт ва тарҳи фандак аз таъйиноти он вобаста аст. Аз рӯйи истифода фандакҳо асосан ба навъҳои зерин ҷудо мешаванд:

=== Фандакҳои ҷайбӣ ===

Фандакҳои ҷайбӣ андозаи хурд доранд ва барои ҳамроҳ бурдан мувофиқанд.

Онҳо метавонанд бензинӣ, газӣ ё барқӣ бошанд. Тарҳ, ранг ва шакли зоҳирии онҳо гуногун аст.

Баъзе фандакҳои ҷайбӣ яккарата буда, баъзеи дигар барои пур кардани дубораи сӯзишворӣ ё заряд пешбинӣ шудаанд.

=== Фандакҳои ошхонагӣ ===

Фандакҳои ошхонагӣ барои афрӯхтани [[плитаи газӣ]], таҷҳизоти газии рӯзгор, танӯр ва [[камина]] истифода мешаванд.

Онҳо одатан танаи дароз доранд, то истифодабаранда тавонад аз масофаи бехатартар газро даргиронад ва хатари [[сӯхтагӣ]] кам шавад.

=== Фандакҳои рӯйимизӣ ===

Фандакҳои рӯйимизӣ нисбат ба фандакҳои ҷайбӣ калонтар ва вазнинтар буда, барои истифода дар ҷойи муайян пешбинӣ шудаанд. Онҳо метавонанд ҳам вазифаи амалӣ ва ҳам хусусияти ороишӣ дошта бошанд.

=== Фандакҳои собит ===

Фандакҳои собит одатан дар ҷойҳои ҷамъиятӣ ё утоқҳои махсус насб карда мешаванд. Баъзе навъҳои онҳо беаланга буда, барои ҷойҳое пешбинӣ шудаанд, ки истифодаи оташи кушода маҳдуд мебошад.

=== Фандакҳои ламсӣ ===

Дар баъзе фандакҳои муосир оташзанӣ бо ёрии ҳисгари ламсӣ анҷом дода мешавад. Дар чунин дастгоҳҳо барои фаъол кардани механизми оташзанӣ ба ҷойи фишанги механикӣ аз ҳисгари электронӣ истифода мешавад.

== Маҳдудиятҳои ҳуқуқӣ ==

=== Маҳдуд кардани фандакҳои бозичамонанд ===

Дар [[Иттиҳоди Аврупо]] ва баъзе иёлатҳои [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико]] барои фурӯши фандакҳои ороишии ба бозича монанд маҳдудиятҳо ҷорӣ шудаанд.

Ин маҳдудиятҳо ба фандакҳое дахл доранд, ки ба шакли ҳайвонот, қаҳрамонҳои филмҳои тасвирӣ, чароғакҳо, дурбинҳо ва дигар ашёи ғайримуқаррарӣ сохта шудаанд.

Чунин фандакҳо метавонанд диққати кӯдаконро ҷалб карда, бо бозича иштибоҳ шаванд. Истифодаи онҳо аз ҷониби кӯдакон хатари сӯхтагӣ ва сар задани сӯхторро зиёд мекунад.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://web.archive.org/web/20180114075443/http://www.nbcnews.com/id/23784988/
 |title=Maine first state to ban sale of novelty lighters
 |website=NBC News
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

== Бехатарӣ ва меъёрҳо ==

Барои истеҳсол ва истифодаи фандакҳо талаботи байналмилалӣ ва миллӣ муқаррар шудаанд.

Яке аз чунин санадҳо стандарти байналмилалии '''ISO 9994:2005(E)''' бо номи ''Lighters — Safety specification'' («Фандакҳо — талаботи бехатарӣ») мебошад.

Ин стандарт талаботи техникӣ ва усулҳои санҷиши бехатарии фандакҳоро муайян мекунад.

Аз ҷумла, дар он масъалаҳои зерин баррасӣ мешаванд:

* маҳдудияти баландии аланга;
* устувории фандак ҳангоми афтидан;
* муқовимат ба сӯзиши давомдор;
* тобоварӣ ба ҳарорати муҳити атроф;
* талабот ба аломатҳои огоҳкунанда;
* пешгирии фаъолшавии тасодуфии фандак.

Дар стандарти мазкур инчунин барои баъзе механизмҳои оташзанӣ талаботи махсуси фаъолсозӣ пешбинӣ шудааст.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://web.archive.org/web/20160127041343/http://www.cricketlighters.com/_import_pdf/02_Norme_ISO_9994.pdf
 |title=ISO 9994:2005(E) — Lighters — Safety specification
 |date=2005-09-01
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

Стандарти аврупоии '''EN 13869:2002''' низ ба масъалаи бехатарии фандакҳо, аз ҷумла коҳиш додани ҷолибияти онҳо барои кӯдакон, дахл дорад.

Фандакҳое, ки ба бозича монанданд, метавонанд сабаби истифодаи нодуруст, сӯхтагӣ ва сӯхтор шаванд.

== Ҷусторҳои вобаста ==

* [[Гӯгирд]]
* [[Оташ]]
* [[Ферросерий]]
* [[Zippo]]
* [[Cricket]]
* [[Камони барқӣ]]
* [[Пропан]]
* [[Бутан]]

== Эзоҳ ==

{{эзоҳ}}

== Пайвандҳои беруна ==

* [https://web.archive.org/web/20160127041343/http://www.cricketlighters.com/_import_pdf/02_Norme_ISO_9994.pdf Стандарти байналмилалии ISO 9994:2005 — талаботи бехатарии фандакҳо] {{ref-en}}
* [http://vintagelighters.ru/ Энсиклопедияи интернетии фандакҳо] {{ref-ru}}
* [http://www.vintagelighterbook.com/ Маълумот дар бораи фандакҳои таърихӣ ва коллексионӣ] {{ref-en}}

[[Гурӯҳ:Фандакҳо]]
[[Гурӯҳ:Асбобҳои оташгиронӣ]]</text>
      <sha1>4gkrforcyky51o9a22a3hn05rvhrhee</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1492750</id>
      <parentid>1492536</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T23:53:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1492750</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20599" sha1="73anp9tbjm86hpj5soyyunp49n8s662" xml:space="preserve">[[Акс:Match Lighter.jpg|мини|246x246пкс|Анвоъи фандак]]'''Фандак''' — дастгоҳест барои ба вуҷуд овардани [[оташ]].Одатан, фандак барои гирон кардани сигор, оташи оташдон ва ангишти кабобпаз истифода мешавад. Фандак вобаста ба сохт ва навъи сӯзишворӣ метавонад газӣ, [[бензин]]ӣ ё барқӣ бошад. Фандакҳои барқӣ ба навъҳои дорои камони барқӣ ва унсури гармкунанда ҷудо мешаванд.

Баъзе фандакҳо вазифаҳои иловагӣ, аз ҷумла [[соат]], [[қутбнамо]] ё чароғакро низ доранд.

== Таърих ==

[[Акс:Austrian-windproof.jpg|thumb|223x223px|Фандаки австриягии солҳои 1920]]
[[Акс:Cricket Navy Blue.jpg|thumb|180px|Фандаки газии яккаратаи муосири «[[Cricket]]»]]

Нахустин фандакҳои механикӣ дар асоси механизми оташзании силоҳҳои оташфишони чақмоқдор сохта шудаанд.

Соли 1662 сайёҳи турк [[Авлиё Чалабӣ]] дар ҳайати як ҳайати дипломатии усмонӣ ба [[Вена]] сафар карда, фандакҳои дар он ҷо истеҳсолшавандаро тавсиф намуд. Ба гуфтаи ӯ, ин дастгоҳҳо аз қуттии хурде иборат буданд, ки дар дохилашон маводи оташгиранда, пӯлод, сулфур ва чӯби қатрондор ҷойгир мешуд. Ҳангоми ба вуҷуд омадани шарора чӯб оташ мегирифт. Чалабӣ чунин дастгоҳҳоро барои сарбозон ҳангоми сафарҳои низомӣ муфид донистааст.&lt;ref&gt;Evliya Çelebi. ''Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi''. Таҳрири Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı ва Robert Dankoff. — Istanbul: Yapı Kredi Yayınları, 2006. — Ҷ. 7. — С. 100. ISBN 975-08-0578-X.&lt;/ref&gt;

=== Пайдоиши фандакҳои газӣ ===

Нахустин фандаки газӣ, ки бо номи «[[Фандаки Дёберейнер]]» маъруф аст, соли 1823 аз ҷониби кимиёшиноси олмонӣ [[Иоҳан Волфганг Дёберейнер]] ихтироъ гардид.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://metro.co.uk/2009/03/03/weird-fact-of-the-day-that-you-probably-didnt-know-may-to-june-2009-502753/
 |title=Weird Fact of the Day (that you probably didn't know) – May to June 2009
 |website=Metro
 |date=2009-03-03
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

Дар ин дастгоҳ [[ҳидроген]], ки дар натиҷаи реаксияи кимиёӣ ҳосил мешуд, бо таъсири каталитикии [[платина]] оташ мегирифт. Бо вуҷуди хатари таркиши ҳидроген ва истифодаи кислотаи сӯзон, чунин фандакҳо то соли 1880 истеҳсол мешуданд.

Соли 1867 ширкати [[Cartier]] барои як навъи фандаки механикӣ патент гирифт.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://www.softmixer.com/2011/08/blog-post_8425.html
 |title=Мир вещей: Зажигалка
 |website=SOFTMIXER
 |language=ru
}}&lt;/ref&gt;

Бо вуҷуди ин, андозаи калони механизмҳои оташзании чақмоқдор имкони сохтани фандакҳои хурдро маҳдуд мекард.

Соли 1903 кимиёшиноси австриягӣ [[Карл Ауэр фон Велсбах]] хӯлаи [[ферросерий]]ро кашф кард. Истифодаи ин хӯла барои истеҳсоли фандакҳои нисбатан хурд ва қулай замина фароҳам овард.

Дар фандакҳои механикии чунин навъ чархи пӯлодии дандонадор ҳангоми соиш бо порчаи ферросерий шарора ба вуҷуд меорад. Ин шарора фитилаи бо бензин таршуда ё гази аз клапан хориҷшавандаро меафрӯзад.

=== Рушди истеҳсол дар асри XX ===

Рушди фандакҳо дар давраи [[Ҷанги якуми ҷаҳонӣ]] суръат гирифт. Сарбозон барои равшан кардани роҳ дар торикӣ аз гӯгирд истифода мебурданд, аммо алангаи ногаҳонии гӯгирд метавонист ҷойгиршавии онҳоро ошкор кунад.

Зарурати ба вуҷуд овардани оташ бе дурахши шадид ба такмили фандакҳо мусоидат намуд.

То анҷоми ҷанг истеҳсоли фандакҳо ба як соҳаи саноатӣ табдил ёфт. Дар он давра [[Австрия]] ва [[Олмон]] аз марказҳои асосии истеҳсоли онҳо буданд.

Соли 1932 соҳибкори амрикоӣ [[Ҷорҷ Грант Блейсделл]] ширкати [[Zippo]]-ро таъсис дода, истеҳсоли фандакҳои ҳамин тамғаро оғоз кард. Фандакҳои Zippo бо устуворӣ, қобилияти кор кардан дар шароити шамол ва кафолати дарозмуддат маъруф гардиданд.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://www.mervserve.com/single-post/2017/04/20/gadget-of-the-week
 |title=Gadget of the Week
 |website=Mervserve
 |date=2017-04-21
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

Соли 1947 ширкати [[DuPont]] дар намоишгоҳи байналмилалии [[Порис]] фандаки газии дорои сохтори муосирро муаррифӣ кард.

Соли 1961 фурӯши фандакҳои газии яккаратаи тамғаи [[Cricket]] оғоз гардид.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://cricketlighters.com/ru/
 |title=Официальный сайт Cricket
 |website=Cricket
 |language=ru
}}&lt;/ref&gt;

Дар солҳои 1980 истеҳсоли фандакҳои турбогазӣ густариш ёфт. Ин фандакҳо алангаи мутамарказ ва пурқувват ҳосил мекунанд, ки дар муқоиса бо фандакҳои маъмулӣ ба шамол устувортар аст.

== Сохт ва тарзи кор ==

Фандакҳо аз рӯйи тарзи ҳосил кардани оташ ба ду гурӯҳи асосӣ ҷудо мешаванд:

* фандакҳои сӯзишворидор;
* фандакҳои барқӣ.

=== Фандакҳои сӯзишворидор ===

[[Акс:Feuerzeugsteinrp.jpg|thumb|322x322px|Қисмҳои механизми шарорадиҳандаи фандаки газӣ]]
[[Акс:Disassembled lighter.JPG|thumb|Фандаки газии пьезоэлектрикӣ дар ҳолати ҷудошуда]]

Аксари фандакҳои маъмулӣ бо сӯзондани миқдори муайяни сӯзишвории зудоташгиранда кор мекунанд.

Сӯзишворӣ дар зарфи махсуси дохили фандак нигоҳ дошта мешавад. Ҳангоми фаъол шудани механизми оташзанӣ он аланга мегирад.

==== Сӯзишворӣ ====

Дар фандакҳо бештар карбогидридҳои зудбухоршаванда истифода мешаванд. Дар фандакҳои бензинӣ сӯзишворӣ одатан [[бензин]] ё маҳлулҳои сабуки нафтӣ мебошад.

Дар фандакҳои газӣ бештар газҳои моеъшудаи карбогидридӣ, аз ҷумла омехтаи [[пропан]] ва [[бутан]], истифода мешаванд.

Фарқи асосии онҳо дар суръати бухоршавии сӯзишворӣ мебошад. Газҳои моеъшуда зуд бухор мешаванд ва бинобар ин дар зарфҳои маҳкам зери фишор нигоҳ дошта мешаванд.

Бензин нисбатан сусттар бухор мешавад ва дар фандакҳои бензинӣ маъмулан ба воситаи маводи ҷаббанда ва фитила истифода мегардад.

Дар фандакҳои газӣ омехтаи пропан ва бутан пас аз гузаштан аз механизми танзимкунандаи ҷараёни газ бухор шуда, бо ҳаво омехтаи оташгиранда ҳосил мекунад. Дар фандакҳои бензинӣ буғи бензин месӯзад.

==== Интиқоли сӯзишворӣ ====

Дар фандакҳои газӣ барои танзими миқдори гази ба минтақаи сӯзиш воридшаванда механизми махсус истифода мешавад.

Ин механизм ҷараёни газро танзим намуда, барои ба вуҷуд омадани алангаи устувор мусоидат мекунад.

Фандакҳои турбогазӣ ҷараёни мутамаркази газ ҳосил мекунанд. Аз ин сабаб алангаи онҳо дар муқоиса бо алангаи фандакҳои одӣ ба таъсири шамол устувортар мебошад.

Дар фандакҳои бензинӣ барои интиқоли сӯзишворӣ аз зарф ба минтақаи оташгирӣ [[фитила]]и пахтагин истифода мешавад.

==== Усулҳои оташзанӣ ====

Барои оташгиронии сӯзишворӣ дар фандакҳо чанд усул истифода мешавад:

* '''Оташзании механикӣ''' — шарора дар натиҷаи соиши чархи пӯлодии дандонадор бо порчаи хӯлаи ферросерий ба вуҷуд меояд.
* '''Оташзании пьезоэлектрикӣ''' — унсури пьезоэлектрикӣ ҳангоми фишор шиддати баланди барқӣ ҳосил мекунад ва шарораи барқӣ газро меафрӯзад.
* '''Оташзании каталитикӣ''' — бо истифода аз [[катализатор]] реаксияи сӯзишворӣ бо оксигени ҳаво оғоз меёбад.

=== Фандакҳои барқӣ ===

Фандакҳои барқӣ барои ҳосил кардани ҳарорати баланд ба сӯзишвории кимиёӣ эҳтиёҷ надоранд.

Онҳо тавассути гузаронидани ҷараёни барқ аз унсури гармкунанда ё ба вуҷуд овардани разряди барқӣ кор мекунанд.

Дар ибтидо фандакҳои барқӣ асосан дастгоҳҳои собит буданд ва аз шабакаи барқ кор мекарданд. Чунин фандакҳо дар нимаи дуюми асри XX, аз ҷумла дар [[Иттиҳоди Шӯравӣ]], истифода мешуданд.

Баъзе фандакҳои барқии собит бо истифода аз электромагнит ва механизми тамосӣ силсилаи шарораҳоро ба вуҷуд меоварданд, ки барои афрӯхтани газ дар таҷҳизоти рӯзгор истифода мешуданд. Бартариҳои онҳо кори зуд, сохтори нисбатан сода ва давомнокии истифода буданд. Камбудиҳо вобастагӣ аз шабакаи барқ, пайдоиши халалҳои радиоӣ ва хатари осеби барқӣ ба ҳисоб мерафтанд.

==== Фандакҳои камонӣ ====

Дар асри XXI фандакҳои ҷайбии барқӣ, ки аз аккумулятор кор мекунанд, паҳн гардиданд. Дар фандакҳои камонӣ схемаи электронии хурд шиддати баланд ҳосил мекунад. Ин шиддат дар байни электродҳо [[камони барқӣ]] ба вуҷуд меорад.

Барои баланд бардоштани шиддат дар чунин дастгоҳҳо табдилдиҳандаи импулсӣ ва трансформаторҳои электромагнитӣ ё пьезоэлектрикӣ истифода мешаванд.

==== Фандакҳои дорои унсури гармкунанда ====

Дар ин навъи фандакҳо порчаи сими [[нихром]]ӣ бо таъсири ҷараёни барқ то сурх шудан гарм мегардад. Тарзи кори онҳо ба оташгираки барқии мошин монанд аст. Азбаски чунин фандакҳо алангаи кушода ҳосил намекунанд, онҳоро '''фандакҳои беаланга''' низ меноманд.

Онҳо дар ҷойҳое истифода мешаванд, ки истифодаи алангаи кушода маҳдуд аст.

== Навъҳо аз рӯйи таъйинот ==

[[Акс:Ciglow.jpg|thumb|200x200px|Фандаки барқии собити беаланга]]
[[Акс:Rothenberger wind-resistant lighter.JPG|thumb|Фандаки газии ошхонагӣ]]

Сохт ва тарҳи фандак аз таъйиноти он вобаста аст. Аз рӯйи истифода фандакҳо асосан ба навъҳои зерин ҷудо мешаванд:

=== Фандакҳои ҷайбӣ ===

Фандакҳои ҷайбӣ андозаи хурд доранд ва барои ҳамроҳ бурдан мувофиқанд.

Онҳо метавонанд бензинӣ, газӣ ё барқӣ бошанд. Тарҳ, ранг ва шакли зоҳирии онҳо гуногун аст.

Баъзе фандакҳои ҷайбӣ яккарата буда, баъзеи дигар барои пур кардани дубораи сӯзишворӣ ё заряд пешбинӣ шудаанд.

=== Фандакҳои ошхонагӣ ===

Фандакҳои ошхонагӣ барои афрӯхтани [[плитаи газӣ]], таҷҳизоти газии рӯзгор, танӯр ва [[камина]] истифода мешаванд.

Онҳо одатан танаи дароз доранд, то истифодабаранда тавонад аз масофаи бехатартар газро даргиронад ва хатари [[сӯхтагӣ]] кам шавад.

=== Фандакҳои рӯйимизӣ ===

Фандакҳои рӯйимизӣ нисбат ба фандакҳои ҷайбӣ калонтар ва вазнинтар буда, барои истифода дар ҷойи муайян пешбинӣ шудаанд. Онҳо метавонанд ҳам вазифаи амалӣ ва ҳам хусусияти ороишӣ дошта бошанд.

=== Фандакҳои собит ===

Фандакҳои собит одатан дар ҷойҳои ҷамъиятӣ ё утоқҳои махсус насб карда мешаванд. Баъзе навъҳои онҳо беаланга буда, барои ҷойҳое пешбинӣ шудаанд, ки истифодаи оташи кушода маҳдуд мебошад.

=== Фандакҳои ламсӣ ===

Дар баъзе фандакҳои муосир оташзанӣ бо ёрии ҳисгари ламсӣ анҷом дода мешавад. Дар чунин дастгоҳҳо барои фаъол кардани механизми оташзанӣ ба ҷойи фишанги механикӣ аз ҳисгари электронӣ истифода мешавад.

== Маҳдудиятҳои ҳуқуқӣ ==

=== Маҳдуд кардани фандакҳои бозичамонанд ===

Дар [[Иттиҳоди Аврупо]] ва баъзе иёлатҳои [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико]] барои фурӯши фандакҳои ороишии ба бозича монанд маҳдудиятҳо ҷорӣ шудаанд.

Ин маҳдудиятҳо ба фандакҳое дахл доранд, ки ба шакли ҳайвонот, қаҳрамонҳои филмҳои тасвирӣ, чароғакҳо, дурбинҳо ва дигар ашёи ғайримуқаррарӣ сохта шудаанд.

Чунин фандакҳо метавонанд диққати кӯдаконро ҷалб карда, бо бозича иштибоҳ шаванд. Истифодаи онҳо аз ҷониби кӯдакон хатари сӯхтагӣ ва сар задани сӯхторро зиёд мекунад.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=http://www.nbcnews.com/id/23784988/
 |title=Maine first state to ban sale of novelty lighters
 |website=NBC News
 |language=en
 |accessdate=2021-08-22
 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180114075443/http://www.nbcnews.com/id/23784988/
 |archivedate=2018-01-14
}}&lt;/ref&gt;

== Бехатарӣ ва меъёрҳо ==

Барои истеҳсол ва истифодаи фандакҳо талаботи байналмилалӣ ва миллӣ муқаррар шудаанд.

Яке аз чунин санадҳо стандарти байналмилалии '''ISO 9994:2005(E)''' бо номи ''Lighters — Safety specification'' («Фандакҳо — талаботи бехатарӣ») мебошад.

Ин стандарт талаботи техникӣ ва усулҳои санҷиши бехатарии фандакҳоро муайян мекунад.

Аз ҷумла, дар он масъалаҳои зерин баррасӣ мешаванд:

* маҳдудияти баландии аланга;
* устувории фандак ҳангоми афтидан;
* муқовимат ба сӯзиши давомдор;
* тобоварӣ ба ҳарорати муҳити атроф;
* талабот ба аломатҳои огоҳкунанда;
* пешгирии фаъолшавии тасодуфии фандак.

Дар стандарти мазкур инчунин барои баъзе механизмҳои оташзанӣ талаботи махсуси фаъолсозӣ пешбинӣ шудааст.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=http://www.cricketlighters.com/_import_pdf/02_Norme_ISO_9994.pdf
 |title=ISO 9994:2005(E) — Lighters — Safety specification
 |date=2005-09-01
 |language=en
 |accessdate=2016-01-20
 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160127041343/http://www.cricketlighters.com/_import_pdf/02_Norme_ISO_9994.pdf
 |archivedate=2016-01-27
}}&lt;/ref&gt;

Стандарти аврупоии '''EN 13869:2002''' низ ба масъалаи бехатарии фандакҳо, аз ҷумла коҳиш додани ҷолибияти онҳо барои кӯдакон, дахл дорад.

Фандакҳое, ки ба бозича монанданд, метавонанд сабаби истифодаи нодуруст, сӯхтагӣ ва сӯхтор шаванд.

== Ҷусторҳои вобаста ==

* [[Гӯгирд]]
* [[Оташ]]
* [[Ферросерий]]
* [[Zippo]]
* [[Cricket]]
* [[Камони барқӣ]]
* [[Пропан]]
* [[Бутан]]

== Эзоҳ ==

{{эзоҳ}}

== Пайвандҳои беруна ==

* [https://web.archive.org/web/20160127041343/http://www.cricketlighters.com/_import_pdf/02_Norme_ISO_9994.pdf Стандарти байналмилалии ISO 9994:2005 — талаботи бехатарии фандакҳо] {{ref-en}}
* [http://vintagelighters.ru/ Энсиклопедияи интернетии фандакҳо] {{ref-ru}}
* [http://www.vintagelighterbook.com/ Маълумот дар бораи фандакҳои таърихӣ ва коллексионӣ] {{ref-en}}

[[Гурӯҳ:Фандакҳо]]
[[Гурӯҳ:Асбобҳои оташгиронӣ]]</text>
      <sha1>73anp9tbjm86hpj5soyyunp49n8s662</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Mantis</title>
    <ns>10</ns>
    <id>334781</id>
    <revision>
      <id>1492514</id>
      <timestamp>2026-11-05T17:22:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>Саҳифаи нав: {{TaxInfo|mode={{{1|}}}|parent=Mantinae|rang=Авлод|latin=Mantis (насекомые){{!}}Mantis|name=}}</comment>
      <origin>1492514</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="108" sha1="lka29ejpt042ebty145ymn87u5igy15" xml:space="preserve">{{TaxInfo|mode={{{1|}}}|parent=Mantinae|rang=Авлод|latin=Mantis (насекомые){{!}}Mantis|name=}}</text>
      <sha1>lka29ejpt042ebty145ymn87u5igy15</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ҷавоҳир Синдоров</title>
    <ns>0</ns>
    <id>334782</id>
    <revision>
      <id>1492518</id>
      <timestamp>2026-11-05T17:26:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zolfeqar Fatihzadeh</username>
        <id>30846</id>
      </contributor>
      <comment>Саҳифаи нав:  {{Шахс |ном = Ҷавоҳир Синдаров |номи аслӣ = Javohir Sindarov |тасвир = Javokhir Sindarov (cropped).jpg |тавсифи тасвир = Ҷавоҳир Синдаров |пеша = [[Шатранҷбоз]] |миллат = ӯзбек |кишвар = {{UZB}} |унвон = [[Гроссмейстер (шатранҷ)|Гроссмейстер]] (2018) |ҷоизаҳо = «Ӯзбекистон ифтихори» (2022), «Варзишгар...</comment>
      <origin>1492518</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15298" sha1="g2u1o68vcsb34di5mqrpzcroql4qytu" xml:space="preserve">
{{Шахс
|ном = Ҷавоҳир Синдаров
|номи аслӣ = Javohir Sindarov
|тасвир = Javokhir Sindarov (cropped).jpg
|тавсифи тасвир = Ҷавоҳир Синдаров
|пеша = [[Шатранҷбоз]]
|миллат = ӯзбек
|кишвар = {{UZB}}
|унвон = [[Гроссмейстер (шатранҷ)|Гроссмейстер]] (2018)
|ҷоизаҳо = «Ӯзбекистон ифтихори» (2022), «Варзишгари шоистаи Ӯзбекистон» (2025), орденҳои «Меҳнат шуҳрати» ва «Фидокорона хизматлари учун» (2026)
|вебгоҳ = https://ratings.fide.com/profile/14205483
}}

'''Ҷавоҳир Санҷарбекович Синдаров''' ({{lang-uz|Javohir Sindarov}}) — [[шатранҷ]]бози [[Ӯзбекистон|ӯзбекистонӣ]], [[гроссмейстер (шатранҷ)|гроссмейстери байналмилалӣ]] (2018), қаҳрамони Олимпиадаи ҷаҳонии шатранҷ (2022), барандаи Ҷоми ҷаҳонии шатранҷ (2025) ва ғолиби Мусобиқаи довталабон (2026).

Соли 2022 ба ӯ унвони фахрии «Ӯзбекистон ифтихори» дода шуд.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://president.uz/ru/lists/view/5418
|title=Указ Президента Республики Узбекистан от 10 августа 2022 года «О награждении победителей и участников 44-й Всемирной шахматной олимпиады»
|website=Сомонаи расмии Президенти Ҷумҳурии Ӯзбекистон
|date=2022-08-10
|language=ru
}}&lt;/ref&gt; Соли 2025 унвони «Варзишгари шоистаи Ҷумҳурии Ӯзбекистон»-ро соҳиб гардид.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://president.uz/ru/lists/view/8712
|title=О присвоении Синдарову Жавохиру Санжарбековичу почётного звания «Заслуженный спортсмен Республики Узбекистан»
|website=Сомонаи расмии Президенти Ҷумҳурии Ӯзбекистон
|date=2025-11-27
|language=ru
}}&lt;/ref&gt;

== Зиндагинома ва фаъолияти варзишӣ ==

Ҷавоҳир Синдаров аз чаҳорсолагӣ ба бозии шатранҷ машғул шудааст. Соли 2012 дар мусобиқаи қаҳрамонии Осиё байни мактаббачагон дар навъи [[блитс (шатранҷ)|блитс]] ғолиб омад.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://vesti.uz/6-3/
|title=6-летний узбекский школьник выиграл чемпионат Азии по шахматам
|website=Вести.uz
|date=2012-12-24
|language=ru
}}&lt;/ref&gt;

Солҳои 2014 ва 2015 низ дар мусобиқаҳои қаҳрамонии Осиё байни мактаббачагон пирӯз шуд.&lt;ref name=&quot;blitz&quot;&gt;{{cite web
|url=https://www.gazeta.uz/ru/2021/12/30/blitz-1/
|title=Шахматист Жавохир Синдаров ворвался в топ-5. Итоги первого дня ЧМ по блицу
|website=Gazeta.uz
|date=2021-12-30
|language=ru
}}&lt;/ref&gt;

Соли 2014 дар мусобиқаи қаҳрамонии ҷаҳон оид ба шатранҷи зудбозӣ дар гурӯҳи синнии то 9-солаҳо унвони қаҳрамони ҷаҳонро ба даст овард.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://podrobno.uz/cat/sport/dva-uzb-shkolnika-chemp-mira-po-shahmatam/
|title=Два узбекских школьника стали чемпионами мира по шахматам
|website=Podrobno.uz
|date=2014-06-18
|language=ru
}}&lt;/ref&gt;

=== Гроссмейстер шудан ===

Соли 2017 Синдаров унвони устоди байналмилалии шатранҷро гирифт.

Соли 2018 дар синни 12 солу 10 моҳу 8 рӯз меъёрҳои зарурии унвони гроссмейстерро иҷро кард. Дар он замон ӯ яке аз ҷавонтарин гроссмейстерҳои таърихи шатранҷ ва ҷавонтарин гроссмейстери Осиё ба ҳисоб мерафт.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://darakchi.uz/ru/58927
|title=Жавохир Синдаров стал самым юным гроссмейстером Азии
|website=Darakchi
|date=2018-10-17
|language=ru
}}&lt;/ref&gt;

Унвони расмии гроссмейстер баъдтар, соли 2019, тасдиқ гардид. Дере нагузашта шатранҷбози ҳиндӣ [[Гукеш Доммараҷу]] аз рӯйи синни соҳиб шудани ин унвон аз Синдаров пеш гузашт.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://en.chessbase.com/post/gukesh-becomes-second-youngest-gm-in-history
|title=Gukesh becomes second youngest GM in history
|author=Sagar Shah
|website=ChessBase
|date=2019-01-15
|language=en
}}&lt;/ref&gt;

=== Муваффақиятҳои солҳои 2018—2022 ===

Соли 2018 Синдаров дар ҳайати тими миллии наврасони Ӯзбекистон ғолиби Олимпиадаи шатранҷ байни наврасони то 16-сола гардид.&lt;ref name=&quot;olympiad&quot;&gt;{{cite web
|url=https://www.gazeta.uz/ru/2022/08/09/chess-champions/
|title=Узбекистан впервые в истории победил на шахматной олимпиаде
|website=Gazeta.uz
|date=2022-08-09
|language=ru
}}&lt;/ref&gt;

Ҳамон сол дар мусобиқаи қаҳрамонии шатранҷи Ӯзбекистон байни калонсолон медали биринҷӣ ба даст овард.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=http://theweekinchess.com/html/twic1228.html#17
|title=The Week in Chess 1228
|author=Mark Crowther
|date=2018-05-21
|language=en
}}&lt;/ref&gt;

Солҳои 2019 ва 2021 қаҳрамони шатранҷи Ӯзбекистон шуд.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.chess.com/ru/players/javokhir-sindarov
|title=Javokhir Sindarov
|website=Chess.com
|language=ru
}}&lt;/ref&gt;

Соли 2020 дар мусобиқаи қаҳрамонии Осиё байни наврасони то 18-сола пирӯз гардид.&lt;ref name=&quot;blitz&quot;/&gt;

Дар [[Олимпиадаи шатранҷи соли 2022]], ки дар шаҳри [[Ченнай]]и [[Ҳиндустон]] баргузор шуд, Синдаров дар ҳайати тими миллии Ӯзбекистон иштирок кард.

Ӯ дар ин мусобиқа панҷ пирӯзӣ, ду бохт ва се мусовӣ ба даст овард. Тими Ӯзбекистон бори аввал дар таърихи худ ғолиби Олимпиадаи ҷаҳонии шатранҷ гардид.&lt;ref name=&quot;olympiad&quot;/&gt;

=== Мусобиқаҳои солҳои 2023—2025 ===

Дар мусобиқаи ''FIDE Grand Swiss 2023'' Синдаров баъд аз шаш давр дар ҷойи дуюм қарор дошт, аммо баъдан аз ғолиби ояндаи мусобиқа [[Видит Гуҷратӣ]] мағлуб шуд.

Ӯ мусобиқаро бо 7 имтиёз дар ҷойи ҳаштум анҷом дод ва дар фаъолияти варзишии худ бори аввал ба сатҳи рейтинги 2700 расид.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.gazeta.uz/ru/2023/11/06/grand-swiss/
|title=Как шахматисты Узбекистана выступили на главном турнире года — Большой швейцарке
|author=Георгий Шванов
|website=Gazeta.uz
|date=2023-11-06
|language=ru
}}&lt;/ref&gt;

Соли 2025 дар мусобиқаи байналмилалии ''TePe Sigeman &amp; Co'' дар шаҳри [[Малмё]]и [[Шветсия]] ҷойи якумро гирифт. Ҳамон сол дар мусобиқаи ''UzChess Cup Masters'' дар [[Тошканд]] ҷойи дуюмро соҳиб шуд.

=== Ҷоми ҷаҳонии шатранҷ — 2025 ===

Соли 2025 Ҷавоҳир Синдаров ғолиби [[Ҷоми ҷаҳонии шатранҷ]] гардид ва ҳамчун ҷавонтарин ғолиби ин мусобиқа дар таърихи он шинохта шуд.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.kommersant.ru/doc/8231360
|title=Шахматист Жавохир Синдаров стал самым молодым победителем Кубка мира
|website=Коммерсантъ
|date=2025-11-26
|language=ru
}}&lt;/ref&gt;

Ин пирӯзӣ ба ӯ имкони иштирок дар [[Мусобиқаи довталабон оид ба шатранҷ — 2026|Мусобиқаи довталабони соли 2026]]-ро фароҳам овард.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.championat.com/other/news-6257918-19-letnij-zhavohir-sindarov-vyigral-kubok-mira-2025-po-shahmatam.html
|title=19-летний Жавохир Синдаров выиграл Кубок мира — 2025 по шахматам
|author=Дарья Певнева
|website=Чемпионат
|language=ru
}}&lt;/ref&gt;

=== Мусобиқаи довталон — 2026 ===

Соли 2026 Синдаров дар Мусобиқаи довталон оид ба шатранҷ иштирок карда, ғолиби он гардид.

Ӯ ҳанӯз як давр пеш аз анҷоми мусобиқа пирӯзии умумии худро таъмин кард.

Дар 14 давр шаш пирӯзӣ ва ҳашт мусовӣ ба даст оварда, бе ягон бохт мусобиқаро бо 10 имтиёз анҷом дод.

Ин натиҷа дар шакли муосири Мусобиқаи довталон, ки аз соли 2013 истифода мешавад, рекордӣ ба ҳисоб мерафт.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.championat.com/other/news-6425490-zhavohir-sindarov-ustanovil-rekord-po-kolichestvu-pobed-na-turnire-pretendentov.html
|title=Жавохир Синдаров установил рекорд по количеству побед на турнире претендентов
|author=Арина Кашина
|website=Чемпионат
|date=2026-04-09
|language=ru
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.championat.com/other/news-6432882-zhavohir-sindarov-pobil-rekord-yana-nepomnyaschego-na-turnirah-pretendentov-po-shahmatam.html
|title=Жавохир Синдаров побил рекорд Яна Непомнящего на турнирах претендентов по шахматам
|author=Батраз Томаев
|website=Чемпионат
|date=2026-04-15
|language=ru
}}&lt;/ref&gt;

== Натиҷаҳои варзишӣ ==

Дар ҷадвал аломатҳои «+», «−» ва «=» мутаносибан шумораи пирӯзиҳо, бохтҳо ва мусовиҳоро нишон медиҳанд.

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! Сол
! Шаҳр
! Мусобиқа
! +
! −
! =
! Имтиёз
! Ҷой
|-
| 2016
| [[Пардубитсе]]
| CZECH OPEN 2016 — GM Open
| 2
| 0
| 7
| 5,5 аз 9
| —
|-
| 2017
| [[Тошканд]]
| Ёдбуди Ағзамов
| 6
| 3
| 0
| 6 аз 9
| —
|-
| 2017
| [[Тошканд]]
| Zone 3.4 Men Championship
| 5
| 2
| 2
| 6 аз 9
| —
|-
| 2018
| [[Воронеж]]
| Ёдбуди Алехин
| 5
| 1
| 3
| 6,5 аз 9
| —
|-
| 2018
| [[Измит]]
| Қаҳрамонии ҷаҳон байни наврасон
| 6
| 3
| 2
| 7 аз 11
| —
|-
| 2018
| [[Будапешт]]
| First Saturday GM
| 6
| 1
| 2
| 7 аз 9
| —
|-
| 2021
| [[Рига]]
| FIDE Grand Swiss
| 2
| 2
| 7
| 5,5 аз 11
| 62
|-
| 2022
| [[Тошканд]]
| Ёдбуди Ағзамов
| 6
| 1
| 3
| 7,5 аз 10
| 2
|-
| 2022
| [[Ченнай]]
| Олимпиадаи 44-уми шатранҷ
| 5
| 2
| 3
| 6,5 аз 10
| —
|-
| 2023
| [[Вейк-ан-Зее]]
| Tata Steel Challengers
| 5
| 1
| 7
| 8,5 аз 13
| 3
|-
| 2023
| [[Дуглас (ҷазираи Мэн)|Дуглас]]
| FIDE Grand Swiss
| 4
| 1
| 6
| 7 аз 11
| 8
|-
| 2024
| [[Тошканд]]
| UzChess Cup Masters
| 1
| 1
| 7
| 4,5 аз 9
| 5
|-
| 2025
| [[Малмё]]
| TePe Sigeman &amp; Co
| 2
| 0
| 5
| 4,5 аз 7
| 1
|-
| 2025
| [[Тошканд]]
| UzChess Cup Masters
| 3
| 1
| 5
| 5,5 аз 9
| 2
|-
| 2026
| [[Вейк-ан-Зее]]
| Tata Steel Masters
| 4
| 0
| 9
| 8,5 аз 13
| 2
|-
| 2026
| [[Пейя]]
| Мусобиқаи довталон
| 6
| 0
| 8
| 10 аз 14
| 1
|}

== Рейтинг ==

Мувофиқи маълумоти [[Федератсияи байналмилалии шатранҷ]] (FIDE), то моҳи апрели соли 2026 рейтинги Синдаров дар шатранҷи зудбозӣ 2727 ва дар блитс 2662 буд.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://ratings.fide.com/profile/14205483
|title=Sindarov, Javokhir — FIDE Chess Profile
|website=International Chess Federation
|language=en
}}&lt;/ref&gt;

Рақами мушаххаси ӯ дар пойгоҳи FIDE — '''14205483''' мебошад.

== Ҷоизаҳо ва унвонҳо ==

* '''2017''' — устоди байналмилалии шатранҷ;
* '''2018''' — гроссмейстери байналмилалӣ (тасдиқи расмӣ соли 2019);
* '''2022''' — унвони фахрии «Ӯзбекистон ифтихори»;
* '''2025''' — унвони фахрии «Варзишгари шоистаи Ҷумҳурии Ӯзбекистон»;
* '''2026''' — ордени «Меҳнат шуҳрати»;&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://president.uz/ru/lists/view/9115
|title=О награждении Синдарова Жавохира Санжарбековича орденом «Меҳнат шуҳрати»
|website=Сомонаи расмии Президенти Ҷумҳурии Ӯзбекистон
|date=2026-04-17
|language=ru
}}&lt;/ref&gt;
* '''2026''' — ордени «Фидокорона хизматлари учун».&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://president.uz/ru/lists/view/9672
|title=О награждении победителей и участников 46-й Всемирной шахматной олимпиады и 3-й Парашахматной олимпиады
|website=Сомонаи расмии Президенти Ҷумҳурии Ӯзбекистон
|date=2026-09-28
|language=ru
}}&lt;/ref&gt;

== Ҷусторҳои вобаста ==

* [[Шатранҷ]]
* [[Гроссмейстер (шатранҷ)]]
* [[Федератсияи байналмилалии шатранҷ]]
* [[Олимпиадаи шатранҷ]]
* [[Ҷоми ҷаҳонии шатранҷ]]

== Эзоҳ ==

{{эзоҳ}}

== Пайвандҳо ба берун ==

* [https://ratings.fide.com/profile/14205483 Саҳифаи Ҷавоҳир Синдаров дар сомонаи FIDE]
* [https://www.chess.com/ru/players/javokhir-sindarov Саҳифаи Ҷавоҳир Синдаров дар Chess.com]

[[Гурӯҳ:Шатранҷбозони Ӯзбекистон]]
[[Гурӯҳ:Гроссмейстерҳои шатранҷ]]
[[Гурӯҳ:Ғолибони олимпиадаҳои шатранҷ]]</text>
      <sha1>g2u1o68vcsb34di5mqrpzcroql4qytu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гурӯҳ:Хатмкардагони Донишгоҳи миллии Тоҷикистон</title>
    <ns>14</ns>
    <id>334787</id>
    <revision>
      <id>1492854</id>
      <timestamp>2026-11-06T03:43:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>гурӯҳбандӣ</comment>
      <origin>1492854</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="67" sha1="6tq81kv38hdry321smswi8j1bvaqt36" xml:space="preserve">[[Гурӯҳ:Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]]</text>
      <sha1>6tq81kv38hdry321smswi8j1bvaqt36</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Олимони Донишгоҳи миллии Тоҷикистон</title>
    <ns>0</ns>
    <id>334788</id>
    <redirect title="Ректорони Донишгоҳи миллии Тоҷикистон" />
    <revision>
      <id>1492871</id>
      <timestamp>2026-11-06T08:05:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>Шухрат Саъдиев moved page [[Олимони Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]] to [[Ректорони Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]]: ивази ном</comment>
      <origin>1492871</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="89" sha1="nb7madhu8ut0cpitn96ddz3nfn9ng5r" xml:space="preserve">#равона [[Ректорони Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]]</text>
      <sha1>nb7madhu8ut0cpitn96ddz3nfn9ng5r</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>