Донишкадаи политехникии Донишгоҳи техникии Тоҷикистон

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="tg">
  <siteinfo>
    <sitename>Википедиа</sitename>
    <dbname>tgwiki</dbname>
    <base>https://tg.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%B0%D2%B3%D0%B8%D1%84%D0%B0%D0%B8_%D0%B0%D1%81%D0%BB%D3%A3</base>
    <generator>MediaWiki 1.48.0-wmf.3</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Медиа</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Вижа</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Баҳс</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Корбар</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Баҳси корбар</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Википедиа</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Баҳси Википедиа</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Акс</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Баҳси акс</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">Медиавики</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Баҳси медиавики</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Шаблон</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Баҳси шаблон</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Роҳнамо</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Баҳси роҳнамо</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Гурӯҳ</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Баҳси гурӯҳ</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Портал</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Баҳси портал</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">Лоиҳа</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">Баҳси Лоиҳа</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Модул</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Баҳси Модул</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Донишкадаи политехникии Донишгоҳи техникии Тоҷикистон</title>
    <ns>0</ns>
    <id>60369</id>
    <revision>
      <id>1492904</id>
      <parentid>1439493</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T02:21:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Каримов Ибодкул</username>
        <id>164970</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1492904</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11559" sha1="16mjbkt6zrz0jqtkyljc5bsapcw97gq" xml:space="preserve">{{Қуттии донишгоҳ
 |ном               = Донишкадаи политехникии Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи кадемик М.С. Осимӣ дар шаҳри Хуҷанд
 |ихтисора          =ДПДТТХ 
 |аслӣ              =Донишкадаи политехникии Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи кадемик М.С. Осимӣ дар шаҳри Хуҷанд 
 |номбайнал         = Khujand Polytechnic Institute
 |шиор              = 
 |навъ              = Муассисаи давлатии таълимӣ
 |донишҷӯён         = 3100
 |донишҷӯёни хориҷӣ = 
 |омӯзгорон         = 160
 |нишонӣ            =Ҷумҳурии Тоҷикистон, &lt;br&gt;  735700 ш. Хуҷанд, &lt;br&gt;  хиёбони И.Сомонӣ, 226 &lt;br&gt; Тел.: +992 (3422) 6-04-54 
 |сайт              = www.polytech.tj
 |edu_region        = TJ
 |директор=Саъдуллозода Шаҳриёр Саъдулло
 |таъсис=2010
 |тасвир=[[File:Корпус Худжадского политехнического института.jpg|300px]]
 |логотип=[[File:Logo of KPI TTU.png|100px]]
 |
 }}

=== Роҳбарият ===

* '''Муовини директор оид ба илм, инноватсия ва робитаҳои байналмилалӣ:''' [[Маҳмудӣ Фарҳод|Маҳмудӣ Фарҳод (Бобокалонов)]] — номзади илмҳои кишоварзӣ&lt;ref&gt;[https://www.polytech.tj/page/submenu/management Роҳбарияти Донишкадаи политехникии ДТТ]. Сомонаи расмии ДПДТТ.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://scholar.google.com/citations?user=CbS6G_MAAAAJ Профили илмӣ дар Google Scholar].&lt;/ref&gt;.

=== [https://w.wiki/CJfU Донишкадаи политехникии Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи академик М.С. Осимӣ дар шаҳри Хуҷанд] (ДП ДТТХ) яке аз дастовардҳои назарраси соҳаи таҳсилоти олии касбии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар солҳои соҳибистиқлолӣ ҳисоб ёфта, муассисаи давлатии таҳсилоти олии касбии пешбари соҳаи техникаву технология дар шимоли Ҷумҳурии Тоҷикистон мебошад. ===

== Таърих ==
Муассисаи давлатии таълимии &quot;Донишкадаи политехникии Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи академик М.С. Осимӣ дар шаҳри Хуҷанд&quot; бо қарори Ҳуқумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 12 феврали соли 2010, таҳти №58 дар асоси ҳамҷояшавии филиали Донишгоҳи технологии Тоҷикистон дар шаҳри Хуҷанд ва филиали Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи академик М.С. Осимӣ  дар шаҳри Хуҷанд ташкил ёфтааст.

Мутобиқи дастуру супоришҳои Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат, президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ҳадафҳои асосии донишкада – баланд бардоштани сифати таълим, тарбияи ахлоқиву ватандӯстӣ, азхудкунонии технологияҳои муосири иттилоотиву муҳандисӣ, сатҳи забондонӣ, яъне тарбия кардан ва ба воя расонидани наслҳои замони нав мебошад.

Ташкилшавии донишкада ба соли маориф ва фарҳанги техникӣ рост омад ва раёсати донишкада кори худро аз таҳия ва амалигардонии нақшаву стандартҳои касбии ихтисосҳо бо ворид гардонидани принсипи салоҳиятнокии касбӣ ва иҷрои ҳаматарафаи талаботи низоми кредитии таҳсилот оғоз кард. 

Имрӯзҳо Донишкада аз рӯи ҳамаи зинаҳои таҳсилоти олии касбӣ: &lt;mapframe latitude=&quot;40.271946&quot; longitude=&quot;69.641068&quot; zoom=&quot;17&quot; width=&quot;300&quot; height=&quot;200&quot;&gt;
{
  &quot;type&quot;: &quot;FeatureCollection&quot;,
  &quot;features&quot;: [
    {
      &quot;type&quot;: &quot;Feature&quot;,
      &quot;properties&quot;: {},
      &quot;geometry&quot;: {
        &quot;type&quot;: &quot;Point&quot;,
        &quot;coordinates&quot;: [ 69.641422, 40.272155 ]
      }
    }
  ]
}
&lt;/mapframe&gt;– 29 ихтисоси зинаи бакалавриат бо шакли таҳсили рӯзона ва фосилавӣ,

– 19 ихтисоси зинаи магистратура бо шакли таҳсили рӯзона,

– 9 ихтисоси зинаи докторантура PhD бо шакли таҳсили рӯзона

фаъолият дошта, ҳамасола ҳудуди 800 – 900 нафар муҳандисон, иқтисодчиён ва технологҳои дорои салоҳияти баланди касбӣ омода менамояд.

Дар Донишкада беш аз 160 нафар ҳайати профессорию омузгорӣ фаъолият бурда, ба 3100 нафар донишҷӯён таълим медиҳанд. Ҳиссаи ҳайати профессорию омузгории дорои дараҷа ва унвони илмӣ 47% -ро ташкил медиҳад. 

== Факултаҳо ==
Дар донишкада 4 факултет фаъолият дорад:
* Муҳандисӣ-иқтисодӣ (ФМИ)
* Информатика ва энергетика (ФИЭ) Декани факултет номзади илмҳои иқтисодӣ, и.в. дотсент Акрамова Заррина Башировна&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://dev.polytech.tj/faculty-parent-tj/fakulteti-informatika-va-energetika/|title=Факултети Информатика ва энергетика – Донишкадаи политехникии Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи академик М.С.Осимӣ дар шаҳри Хуҷанд|lang=tj-TJ|accessdate=2025-05-01}}{{Пайванди мурда|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; мебошанд. Дар факултет таълим дар зинаи бакалавр аз рӯйи 10 самт, дар зинаи магистратура аз рӯйи 2 самт ва дар зинаи докторантура аз рӯйи ихтисос (PhD) аз рӯйи 3 самти ихтисос ба роҳ монда шудааст. '''Зинаи бакалавриат (таҳсилоти рӯзона)'''
** 1-250107 – иқтисодиёт ва идора дар корхона;
** 1250110 – тиҷорат
** 1-26020323 – логистика
** 1-270101 – иқтисодиёт ва ташкили истеҳсолот (аз рӯйи самтҳо)
** 1-380202 – дастгоҳҳо ва низомҳои биотехникӣ ва тиббӣ
** 1-400101 – таъмини барномавии технологияи иттилоотӣ
** 1-430103 – таъмини барқ
** 1-450101 – низомҳои бисёрқанотаи телеробитаҳо
** 1-530105 – ҳаракатдиҳандаҳои автоматии барқӣ
** 1-530107 – технологияҳои иттилоотӣ ва идоракунӣ дар системаҳои техникӣ       Хатмкунанда-бакалавр метавонад таҳсилашро дар зинаи магистратура идома диҳад. Муҳлати хониш дар магистратура 2 сол буда, қабул ба магистратура дар асоси озмун ба роҳ монда шудааст.  '''Зинаи магистратура'''
** 1-250107m – иқтисодиёт ва идора дар корхона
** 1-430103m – таъмини барқ   '''Зинаи докторантура аз рӯйи ихтисос (PhD)'''
** 6D050700 – менеҷмент
** 6D070400 – техникаи ҳисоббарор ва таъминоти барномавӣ
** 6D071800 – энергетикаи электрикӣ  Ба донишҷӯёни ихтисосҳои 1-400101, 1-400102, 1-260103 ва 1-450101 маҷмӯи курсҳои васеъ, ки бо техникаҳои ҳисоббарор ва барномарезӣ вобастаанд, омӯзонида мешаванд.  Бо мақсади баланд бардоштани дониши мутахассисони оянда, дар факултет синфхонаҳои махсуси компютерӣ ташкил карда шуда, машғулиятҳо дар онҳо гузаронида мешаванд. Илова бар фанҳои тахуссусии ин соҳа (донишҷӯён то панҷ забони барномарезиро азхуд мекунанд), таваҷҷуҳи махсус ба омӯзиши фанҳои риёзӣ дода мешавад. Бо назардошти талаботи бозори меҳнат ба донишҷӯён  технологияҳои мобилӣ, барномарезӣ ба таҷҳизот, моделиронӣ ва ташкили ҳимояи маълумот омӯзонида мешавад&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://dev.polytech.tj/faculty-parent-tj/fakulteti-informatika-va-energetika/|title=Факултети Информатика ва энергетика – Донишкадаи политехникии Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи академик М.С.Осимӣ дар шаҳри Хуҷанд|lang=tj-TJ|accessdate=2025-05-01}}{{Пайванди мурда|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.
* Муҳандисӣ-технологӣ (ФМТ)
* Сохтмон ва нақлиёт (ФСН). 

== Директорони донишкада ==
* 2010 — 2014 [[Анвар Мақсудов|Мақсудов Анвар Темурович]]
* 2014 — 2015 [[Дилрабо Мансурова|Дилрабо Сайдуллоевна Мансурова]]
* 2015 — 2023 [[Дилафрӯз Сангинова|Саидӣ Дилафрӯз Раббизода]]
* 2023 — ин ҷониб  Саъдуллозода Шаҳриёр Саъдулло &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://polytech.tj/page/submenu/management|title=Роҳбарият. Саъдуллозода Шаҳриёр Саъдулло|website=polytech.tj|accessdate=2024-12-05|archivedate=2024-12-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241204222351/https://polytech.tj/page/submenu/management}}&lt;/ref&gt;

== Пайвандҳо ==
# [https://polytech.tj/ Сомонаи расмӣ] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20241204144328/https://www.polytech.tj/ |date=2024-12-04 }}
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
[[Гурӯҳ:Мактабҳои олии Хуҷанд]]
[[Гурӯҳ:Маориф дар Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи Муҳаммад Осимӣ]]</text>
      <sha1>16mjbkt6zrz0jqtkyljc5bsapcw97gq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1492905</id>
      <parentid>1492904</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T02:22:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Каримов Ибодкул</username>
        <id>164970</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Роҳбарият */</comment>
      <origin>1492905</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12246" sha1="ixqoabm1shhd92y8xm8oowrw36smcz4" xml:space="preserve">{{Қуттии донишгоҳ
 |ном               = Донишкадаи политехникии Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи кадемик М.С. Осимӣ дар шаҳри Хуҷанд
 |ихтисора          =ДПДТТХ 
 |аслӣ              =Донишкадаи политехникии Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи кадемик М.С. Осимӣ дар шаҳри Хуҷанд 
 |номбайнал         = Khujand Polytechnic Institute
 |шиор              = 
 |навъ              = Муассисаи давлатии таълимӣ
 |донишҷӯён         = 3100
 |донишҷӯёни хориҷӣ = 
 |омӯзгорон         = 160
 |нишонӣ            =Ҷумҳурии Тоҷикистон, &lt;br&gt;  735700 ш. Хуҷанд, &lt;br&gt;  хиёбони И.Сомонӣ, 226 &lt;br&gt; Тел.: +992 (3422) 6-04-54 
 |сайт              = www.polytech.tj
 |edu_region        = TJ
 |директор=Саъдуллозода Шаҳриёр Саъдулло
 |таъсис=2010
 |тасвир=[[File:Корпус Худжадского политехнического института.jpg|300px]]
 |логотип=[[File:Logo of KPI TTU.png|100px]]
 |
 }}

=== Роҳбарият ===

*

=== Фаъолияти илмӣ ===
Самтҳои асосии таҳқиқоти илмии Фарҳод Маҳмудӣ ба омӯзиши агротехнологияҳои муосири парвариши зироатҳои кишоварзӣ, татбиқи инноватсияҳо дар агросектор ва зиёд кардани ҳосилнокии растаниҳо равона шудаанд. Муаллифи як силсила мақолаҳо ва дастурҳои илмӣ-методист, ки дар базаҳои байналмилалии иқтибосории илмӣ (аз ҷумла Google Scholar) ба қайд гирифта шудаанд.
*'''Муовини директор оид ба илм, инноватсия ва робитаҳои байналмилалӣ:''' [[Маҳмудӣ Фарҳод|Маҳмудӣ Фарҳод (Бобокалонов)]] — номзади илмҳои кишоварзӣ&lt;ref&gt;[https://www.polytech.tj/page/submenu/management Роҳбарияти Донишкадаи политехникии ДТТ]. Сомонаи расмии ДПДТТ.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://scholar.google.com/citations?user=CbS6G_MAAAAJ Профили илмӣ дар Google Scholar].&lt;/ref&gt;.

=== [https://w.wiki/CJfU Донишкадаи политехникии Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи академик М.С. Осимӣ дар шаҳри Хуҷанд] (ДП ДТТХ) яке аз дастовардҳои назарраси соҳаи таҳсилоти олии касбии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар солҳои соҳибистиқлолӣ ҳисоб ёфта, муассисаи давлатии таҳсилоти олии касбии пешбари соҳаи техникаву технология дар шимоли Ҷумҳурии Тоҷикистон мебошад. ===

== Таърих ==
Муассисаи давлатии таълимии &quot;Донишкадаи политехникии Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи академик М.С. Осимӣ дар шаҳри Хуҷанд&quot; бо қарори Ҳуқумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 12 феврали соли 2010, таҳти №58 дар асоси ҳамҷояшавии филиали Донишгоҳи технологии Тоҷикистон дар шаҳри Хуҷанд ва филиали Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи академик М.С. Осимӣ  дар шаҳри Хуҷанд ташкил ёфтааст.

Мутобиқи дастуру супоришҳои Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат, президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ҳадафҳои асосии донишкада – баланд бардоштани сифати таълим, тарбияи ахлоқиву ватандӯстӣ, азхудкунонии технологияҳои муосири иттилоотиву муҳандисӣ, сатҳи забондонӣ, яъне тарбия кардан ва ба воя расонидани наслҳои замони нав мебошад.

Ташкилшавии донишкада ба соли маориф ва фарҳанги техникӣ рост омад ва раёсати донишкада кори худро аз таҳия ва амалигардонии нақшаву стандартҳои касбии ихтисосҳо бо ворид гардонидани принсипи салоҳиятнокии касбӣ ва иҷрои ҳаматарафаи талаботи низоми кредитии таҳсилот оғоз кард. 

Имрӯзҳо Донишкада аз рӯи ҳамаи зинаҳои таҳсилоти олии касбӣ: &lt;mapframe latitude=&quot;40.271946&quot; longitude=&quot;69.641068&quot; zoom=&quot;17&quot; width=&quot;300&quot; height=&quot;200&quot;&gt;
{
  &quot;type&quot;: &quot;FeatureCollection&quot;,
  &quot;features&quot;: [
    {
      &quot;type&quot;: &quot;Feature&quot;,
      &quot;properties&quot;: {},
      &quot;geometry&quot;: {
        &quot;type&quot;: &quot;Point&quot;,
        &quot;coordinates&quot;: [ 69.641422, 40.272155 ]
      }
    }
  ]
}
&lt;/mapframe&gt;– 29 ихтисоси зинаи бакалавриат бо шакли таҳсили рӯзона ва фосилавӣ,

– 19 ихтисоси зинаи магистратура бо шакли таҳсили рӯзона,

– 9 ихтисоси зинаи докторантура PhD бо шакли таҳсили рӯзона

фаъолият дошта, ҳамасола ҳудуди 800 – 900 нафар муҳандисон, иқтисодчиён ва технологҳои дорои салоҳияти баланди касбӣ омода менамояд.

Дар Донишкада беш аз 160 нафар ҳайати профессорию омузгорӣ фаъолият бурда, ба 3100 нафар донишҷӯён таълим медиҳанд. Ҳиссаи ҳайати профессорию омузгории дорои дараҷа ва унвони илмӣ 47% -ро ташкил медиҳад. 

== Факултаҳо ==
Дар донишкада 4 факултет фаъолият дорад:
* Муҳандисӣ-иқтисодӣ (ФМИ)
* Информатика ва энергетика (ФИЭ) Декани факултет номзади илмҳои иқтисодӣ, и.в. дотсент Акрамова Заррина Башировна&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://dev.polytech.tj/faculty-parent-tj/fakulteti-informatika-va-energetika/|title=Факултети Информатика ва энергетика – Донишкадаи политехникии Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи академик М.С.Осимӣ дар шаҳри Хуҷанд|lang=tj-TJ|accessdate=2025-05-01}}{{Пайванди мурда|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; мебошанд. Дар факултет таълим дар зинаи бакалавр аз рӯйи 10 самт, дар зинаи магистратура аз рӯйи 2 самт ва дар зинаи докторантура аз рӯйи ихтисос (PhD) аз рӯйи 3 самти ихтисос ба роҳ монда шудааст. '''Зинаи бакалавриат (таҳсилоти рӯзона)'''
** 1-250107 – иқтисодиёт ва идора дар корхона;
** 1250110 – тиҷорат
** 1-26020323 – логистика
** 1-270101 – иқтисодиёт ва ташкили истеҳсолот (аз рӯйи самтҳо)
** 1-380202 – дастгоҳҳо ва низомҳои биотехникӣ ва тиббӣ
** 1-400101 – таъмини барномавии технологияи иттилоотӣ
** 1-430103 – таъмини барқ
** 1-450101 – низомҳои бисёрқанотаи телеробитаҳо
** 1-530105 – ҳаракатдиҳандаҳои автоматии барқӣ
** 1-530107 – технологияҳои иттилоотӣ ва идоракунӣ дар системаҳои техникӣ       Хатмкунанда-бакалавр метавонад таҳсилашро дар зинаи магистратура идома диҳад. Муҳлати хониш дар магистратура 2 сол буда, қабул ба магистратура дар асоси озмун ба роҳ монда шудааст.  '''Зинаи магистратура'''
** 1-250107m – иқтисодиёт ва идора дар корхона
** 1-430103m – таъмини барқ   '''Зинаи докторантура аз рӯйи ихтисос (PhD)'''
** 6D050700 – менеҷмент
** 6D070400 – техникаи ҳисоббарор ва таъминоти барномавӣ
** 6D071800 – энергетикаи электрикӣ  Ба донишҷӯёни ихтисосҳои 1-400101, 1-400102, 1-260103 ва 1-450101 маҷмӯи курсҳои васеъ, ки бо техникаҳои ҳисоббарор ва барномарезӣ вобастаанд, омӯзонида мешаванд.  Бо мақсади баланд бардоштани дониши мутахассисони оянда, дар факултет синфхонаҳои махсуси компютерӣ ташкил карда шуда, машғулиятҳо дар онҳо гузаронида мешаванд. Илова бар фанҳои тахуссусии ин соҳа (донишҷӯён то панҷ забони барномарезиро азхуд мекунанд), таваҷҷуҳи махсус ба омӯзиши фанҳои риёзӣ дода мешавад. Бо назардошти талаботи бозори меҳнат ба донишҷӯён  технологияҳои мобилӣ, барномарезӣ ба таҷҳизот, моделиронӣ ва ташкили ҳимояи маълумот омӯзонида мешавад&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://dev.polytech.tj/faculty-parent-tj/fakulteti-informatika-va-energetika/|title=Факултети Информатика ва энергетика – Донишкадаи политехникии Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи академик М.С.Осимӣ дар шаҳри Хуҷанд|lang=tj-TJ|accessdate=2025-05-01}}{{Пайванди мурда|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.
* Муҳандисӣ-технологӣ (ФМТ)
* Сохтмон ва нақлиёт (ФСН). 

== Директорони донишкада ==
* 2010 — 2014 [[Анвар Мақсудов|Мақсудов Анвар Темурович]]
* 2014 — 2015 [[Дилрабо Мансурова|Дилрабо Сайдуллоевна Мансурова]]
* 2015 — 2023 [[Дилафрӯз Сангинова|Саидӣ Дилафрӯз Раббизода]]
* 2023 — ин ҷониб  Саъдуллозода Шаҳриёр Саъдулло &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://polytech.tj/page/submenu/management|title=Роҳбарият. Саъдуллозода Шаҳриёр Саъдулло|website=polytech.tj|accessdate=2024-12-05|archivedate=2024-12-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241204222351/https://polytech.tj/page/submenu/management}}&lt;/ref&gt;

== Пайвандҳо ==
# [https://polytech.tj/ Сомонаи расмӣ] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20241204144328/https://www.polytech.tj/ |date=2024-12-04 }}
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
[[Гурӯҳ:Мактабҳои олии Хуҷанд]]
[[Гурӯҳ:Маориф дар Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи Муҳаммад Осимӣ]]</text>
      <sha1>ixqoabm1shhd92y8xm8oowrw36smcz4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1492906</id>
      <parentid>1492905</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T02:32:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Каримов Ибодкул</username>
        <id>164970</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Факултаҳо */</comment>
      <origin>1492906</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12777" sha1="bcr9zuevgeogyjt52m8icu32o0utwjm" xml:space="preserve">{{Қуттии донишгоҳ
 |ном               = Донишкадаи политехникии Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи кадемик М.С. Осимӣ дар шаҳри Хуҷанд
 |ихтисора          =ДПДТТХ 
 |аслӣ              =Донишкадаи политехникии Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи кадемик М.С. Осимӣ дар шаҳри Хуҷанд 
 |номбайнал         = Khujand Polytechnic Institute
 |шиор              = 
 |навъ              = Муассисаи давлатии таълимӣ
 |донишҷӯён         = 3100
 |донишҷӯёни хориҷӣ = 
 |омӯзгорон         = 160
 |нишонӣ            =Ҷумҳурии Тоҷикистон, &lt;br&gt;  735700 ш. Хуҷанд, &lt;br&gt;  хиёбони И.Сомонӣ, 226 &lt;br&gt; Тел.: +992 (3422) 6-04-54 
 |сайт              = www.polytech.tj
 |edu_region        = TJ
 |директор=Саъдуллозода Шаҳриёр Саъдулло
 |таъсис=2010
 |тасвир=[[File:Корпус Худжадского политехнического института.jpg|300px]]
 |логотип=[[File:Logo of KPI TTU.png|100px]]
 |
 }}

=== Роҳбарият ===

*

=== Фаъолияти илмӣ ===
Самтҳои асосии таҳқиқоти илмии Фарҳод Маҳмудӣ ба омӯзиши агротехнологияҳои муосири парвариши зироатҳои кишоварзӣ, татбиқи инноватсияҳо дар агросектор ва зиёд кардани ҳосилнокии растаниҳо равона шудаанд. Муаллифи як силсила мақолаҳо ва дастурҳои илмӣ-методист, ки дар базаҳои байналмилалии иқтибосории илмӣ (аз ҷумла Google Scholar) ба қайд гирифта шудаанд.
*'''Муовини директор оид ба илм, инноватсия ва робитаҳои байналмилалӣ:''' [[Маҳмудӣ Фарҳод|Маҳмудӣ Фарҳод (Бобокалонов)]] — номзади илмҳои кишоварзӣ&lt;ref&gt;[https://www.polytech.tj/page/submenu/management Роҳбарияти Донишкадаи политехникии ДТТ]. Сомонаи расмии ДПДТТ.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://scholar.google.com/citations?user=CbS6G_MAAAAJ Профили илмӣ дар Google Scholar].&lt;/ref&gt;.

=== [https://w.wiki/CJfU Донишкадаи политехникии Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи академик М.С. Осимӣ дар шаҳри Хуҷанд] (ДП ДТТХ) яке аз дастовардҳои назарраси соҳаи таҳсилоти олии касбии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар солҳои соҳибистиқлолӣ ҳисоб ёфта, муассисаи давлатии таҳсилоти олии касбии пешбари соҳаи техникаву технология дар шимоли Ҷумҳурии Тоҷикистон мебошад. ===

== Таърих ==
Муассисаи давлатии таълимии &quot;Донишкадаи политехникии Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи академик М.С. Осимӣ дар шаҳри Хуҷанд&quot; бо қарори Ҳуқумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 12 феврали соли 2010, таҳти №58 дар асоси ҳамҷояшавии филиали Донишгоҳи технологии Тоҷикистон дар шаҳри Хуҷанд ва филиали Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи академик М.С. Осимӣ  дар шаҳри Хуҷанд ташкил ёфтааст.

Мутобиқи дастуру супоришҳои Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат, президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ҳадафҳои асосии донишкада – баланд бардоштани сифати таълим, тарбияи ахлоқиву ватандӯстӣ, азхудкунонии технологияҳои муосири иттилоотиву муҳандисӣ, сатҳи забондонӣ, яъне тарбия кардан ва ба воя расонидани наслҳои замони нав мебошад.

Ташкилшавии донишкада ба соли маориф ва фарҳанги техникӣ рост омад ва раёсати донишкада кори худро аз таҳия ва амалигардонии нақшаву стандартҳои касбии ихтисосҳо бо ворид гардонидани принсипи салоҳиятнокии касбӣ ва иҷрои ҳаматарафаи талаботи низоми кредитии таҳсилот оғоз кард. 

Имрӯзҳо Донишкада аз рӯи ҳамаи зинаҳои таҳсилоти олии касбӣ: &lt;mapframe latitude=&quot;40.271946&quot; longitude=&quot;69.641068&quot; zoom=&quot;17&quot; width=&quot;300&quot; height=&quot;200&quot;&gt;
{
  &quot;type&quot;: &quot;FeatureCollection&quot;,
  &quot;features&quot;: [
    {
      &quot;type&quot;: &quot;Feature&quot;,
      &quot;properties&quot;: {},
      &quot;geometry&quot;: {
        &quot;type&quot;: &quot;Point&quot;,
        &quot;coordinates&quot;: [ 69.641422, 40.272155 ]
      }
    }
  ]
}
&lt;/mapframe&gt;– 29 ихтисоси зинаи бакалавриат бо шакли таҳсили рӯзона ва фосилавӣ,

– 19 ихтисоси зинаи магистратура бо шакли таҳсили рӯзона,

– 9 ихтисоси зинаи докторантура PhD бо шакли таҳсили рӯзона

фаъолият дошта, ҳамасола ҳудуди 800 – 900 нафар муҳандисон, иқтисодчиён ва технологҳои дорои салоҳияти баланди касбӣ омода менамояд.

Дар Донишкада беш аз 160 нафар ҳайати профессорию омузгорӣ фаъолият бурда, ба 3100 нафар донишҷӯён таълим медиҳанд. Ҳиссаи ҳайати профессорию омузгории дорои дараҷа ва унвони илмӣ 47% -ро ташкил медиҳад. 

== Факултаҳо ==
Дар донишкада 4 факултет фаъолият дорад:
* Муҳандисӣ-иқтисодӣ (ФМИ)
* Информатика ва энергетика (ФИЭ) Декани факултет номзади илмҳои иқтисодӣ, и.в. дотсент Акрамова Заррина Башировна&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://dev.polytech.tj/faculty-parent-tj/fakulteti-informatika-va-energetika/|title=Факултети Информатика ва энергетика – Донишкадаи политехникии Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи академик М.С.Осимӣ дар шаҳри Хуҷанд|lang=tj-TJ|accessdate=2025-05-01}}{{Пайванди мурда|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; мебошанд. Дар факултет таълим дар зинаи бакалавр аз рӯйи 10 самт, дар зинаи магистратура аз рӯйи 2 самт ва дар зинаи докторантура аз рӯйи ихтисос (PhD) аз рӯйи 3 самти ихтисос ба роҳ монда шудааст. '''Зинаи бакалавриат (таҳсилоти рӯзона)'''
** 1-250107 – иқтисодиёт ва идора дар корхона;
** 1250110 – тиҷорат
** 1-26020323 – логистика
** 1-270101 – иқтисодиёт ва ташкили истеҳсолот (аз рӯйи самтҳо)
** 1-380202 – дастгоҳҳо ва низомҳои биотехникӣ ва тиббӣ
** 1-400101 – таъмини барномавии технологияи иттилоотӣ
** 1-430103 – таъмини барқ
** 1-450101 – низомҳои бисёрқанотаи телеробитаҳо
** 1-530105 – ҳаракатдиҳандаҳои автоматии барқӣ
** 1-530107 – технологияҳои иттилоотӣ ва идоракунӣ дар системаҳои техникӣ       Хатмкунанда-бакалавр метавонад таҳсилашро дар зинаи магистратура идома диҳад. Муҳлати хониш дар магистратура 2 сол буда, қабул ба магистратура дар асоси озмун ба роҳ монда шудааст.  '''Зинаи магистратура'''
** 1-250107m – иқтисодиёт ва идора дар корхона
** 1-430103m – таъмини барқ   '''Зинаи докторантура аз рӯйи ихтисос (PhD)'''
** 6D050700 – менеҷмент
** 6D070400 – техникаи ҳисоббарор ва таъминоти барномавӣ
** 6D071800 – энергетикаи электрикӣ  Ба донишҷӯёни ихтисосҳои 1-400101, 1-400102, 1-260103 ва 1-450101 маҷмӯи курсҳои васеъ, ки бо техникаҳои ҳисоббарор ва барномарезӣ вобастаанд, омӯзонида мешаванд.  Бо мақсади баланд бардоштани дониши мутахассисони оянда, дар факултет синфхонаҳои махсуси компютерӣ ташкил карда шуда, машғулиятҳо дар онҳо гузаронида мешаванд. Илова бар фанҳои тахуссусии ин соҳа (донишҷӯён то панҷ забони барномарезиро азхуд мекунанд), таваҷҷуҳи махсус ба омӯзиши фанҳои риёзӣ дода мешавад. Бо назардошти талаботи бозори меҳнат ба донишҷӯён  технологияҳои мобилӣ, барномарезӣ ба таҷҳизот, моделиронӣ ва ташкили ҳимояи маълумот омӯзонида мешавад&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://dev.polytech.tj/faculty-parent-tj/fakulteti-informatika-va-energetika/|title=Факултети Информатика ва энергетика – Донишкадаи политехникии Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи академик М.С.Осимӣ дар шаҳри Хуҷанд|lang=tj-TJ|accessdate=2025-05-01}}{{Пайванди мурда|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.
* Муҳандисӣ-технологӣ (ФМТ)
** **Камолов Насимҷон Шарифбоевич** — доктори илмҳои ветеринарӣ, муҳаққиқи Политехникӣ институти Донишгоҳи техникии Тоҷикистон, муаллифи мақолаҳои илмӣ дар нашрияҳои байналмилалӣ&lt;ref&gt;[https://7universum.com/ru/psy/authors/item/kamolov-nasimdzhon-sharifboyevich Профили Камолов Насимҷон Шарифбоевич дар маҷаллаи «7universum»].&lt;/ref&gt;.
* Сохтмон ва нақлиёт (ФСН). 

== Директорони донишкада ==
* 2010 — 2014 [[Анвар Мақсудов|Мақсудов Анвар Темурович]]
* 2014 — 2015 [[Дилрабо Мансурова|Дилрабо Сайдуллоевна Мансурова]]
* 2015 — 2023 [[Дилафрӯз Сангинова|Саидӣ Дилафрӯз Раббизода]]
* 2023 — ин ҷониб  Саъдуллозода Шаҳриёр Саъдулло &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://polytech.tj/page/submenu/management|title=Роҳбарият. Саъдуллозода Шаҳриёр Саъдулло|website=polytech.tj|accessdate=2024-12-05|archivedate=2024-12-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241204222351/https://polytech.tj/page/submenu/management}}&lt;/ref&gt;

== Пайвандҳо ==
# [https://polytech.tj/ Сомонаи расмӣ] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20241204144328/https://www.polytech.tj/ |date=2024-12-04 }}
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
[[Гурӯҳ:Мактабҳои олии Хуҷанд]]
[[Гурӯҳ:Маориф дар Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи Муҳаммад Осимӣ]]</text>
      <sha1>bcr9zuevgeogyjt52m8icu32o0utwjm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1492907</id>
      <parentid>1492906</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T02:33:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Каримов Ибодкул</username>
        <id>164970</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Факултаҳо */</comment>
      <origin>1492907</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12725" sha1="shemb6lhshmmtiz6atsp13mlqjnnyw9" xml:space="preserve">{{Қуттии донишгоҳ
 |ном               = Донишкадаи политехникии Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи кадемик М.С. Осимӣ дар шаҳри Хуҷанд
 |ихтисора          =ДПДТТХ 
 |аслӣ              =Донишкадаи политехникии Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи кадемик М.С. Осимӣ дар шаҳри Хуҷанд 
 |номбайнал         = Khujand Polytechnic Institute
 |шиор              = 
 |навъ              = Муассисаи давлатии таълимӣ
 |донишҷӯён         = 3100
 |донишҷӯёни хориҷӣ = 
 |омӯзгорон         = 160
 |нишонӣ            =Ҷумҳурии Тоҷикистон, &lt;br&gt;  735700 ш. Хуҷанд, &lt;br&gt;  хиёбони И.Сомонӣ, 226 &lt;br&gt; Тел.: +992 (3422) 6-04-54 
 |сайт              = www.polytech.tj
 |edu_region        = TJ
 |директор=Саъдуллозода Шаҳриёр Саъдулло
 |таъсис=2010
 |тасвир=[[File:Корпус Худжадского политехнического института.jpg|300px]]
 |логотип=[[File:Logo of KPI TTU.png|100px]]
 |
 }}

=== Роҳбарият ===

*

=== Фаъолияти илмӣ ===
Самтҳои асосии таҳқиқоти илмии Фарҳод Маҳмудӣ ба омӯзиши агротехнологияҳои муосири парвариши зироатҳои кишоварзӣ, татбиқи инноватсияҳо дар агросектор ва зиёд кардани ҳосилнокии растаниҳо равона шудаанд. Муаллифи як силсила мақолаҳо ва дастурҳои илмӣ-методист, ки дар базаҳои байналмилалии иқтибосории илмӣ (аз ҷумла Google Scholar) ба қайд гирифта шудаанд.
*'''Муовини директор оид ба илм, инноватсия ва робитаҳои байналмилалӣ:''' [[Маҳмудӣ Фарҳод|Маҳмудӣ Фарҳод (Бобокалонов)]] — номзади илмҳои кишоварзӣ&lt;ref&gt;[https://www.polytech.tj/page/submenu/management Роҳбарияти Донишкадаи политехникии ДТТ]. Сомонаи расмии ДПДТТ.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://scholar.google.com/citations?user=CbS6G_MAAAAJ Профили илмӣ дар Google Scholar].&lt;/ref&gt;.

=== [https://w.wiki/CJfU Донишкадаи политехникии Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи академик М.С. Осимӣ дар шаҳри Хуҷанд] (ДП ДТТХ) яке аз дастовардҳои назарраси соҳаи таҳсилоти олии касбии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар солҳои соҳибистиқлолӣ ҳисоб ёфта, муассисаи давлатии таҳсилоти олии касбии пешбари соҳаи техникаву технология дар шимоли Ҷумҳурии Тоҷикистон мебошад. ===

== Таърих ==
Муассисаи давлатии таълимии &quot;Донишкадаи политехникии Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи академик М.С. Осимӣ дар шаҳри Хуҷанд&quot; бо қарори Ҳуқумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 12 феврали соли 2010, таҳти №58 дар асоси ҳамҷояшавии филиали Донишгоҳи технологии Тоҷикистон дар шаҳри Хуҷанд ва филиали Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи академик М.С. Осимӣ  дар шаҳри Хуҷанд ташкил ёфтааст.

Мутобиқи дастуру супоришҳои Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат, президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ҳадафҳои асосии донишкада – баланд бардоштани сифати таълим, тарбияи ахлоқиву ватандӯстӣ, азхудкунонии технологияҳои муосири иттилоотиву муҳандисӣ, сатҳи забондонӣ, яъне тарбия кардан ва ба воя расонидани наслҳои замони нав мебошад.

Ташкилшавии донишкада ба соли маориф ва фарҳанги техникӣ рост омад ва раёсати донишкада кори худро аз таҳия ва амалигардонии нақшаву стандартҳои касбии ихтисосҳо бо ворид гардонидани принсипи салоҳиятнокии касбӣ ва иҷрои ҳаматарафаи талаботи низоми кредитии таҳсилот оғоз кард. 

Имрӯзҳо Донишкада аз рӯи ҳамаи зинаҳои таҳсилоти олии касбӣ: &lt;mapframe latitude=&quot;40.271946&quot; longitude=&quot;69.641068&quot; zoom=&quot;17&quot; width=&quot;300&quot; height=&quot;200&quot;&gt;
{
  &quot;type&quot;: &quot;FeatureCollection&quot;,
  &quot;features&quot;: [
    {
      &quot;type&quot;: &quot;Feature&quot;,
      &quot;properties&quot;: {},
      &quot;geometry&quot;: {
        &quot;type&quot;: &quot;Point&quot;,
        &quot;coordinates&quot;: [ 69.641422, 40.272155 ]
      }
    }
  ]
}
&lt;/mapframe&gt;– 29 ихтисоси зинаи бакалавриат бо шакли таҳсили рӯзона ва фосилавӣ,

– 19 ихтисоси зинаи магистратура бо шакли таҳсили рӯзона,

– 9 ихтисоси зинаи докторантура PhD бо шакли таҳсили рӯзона

фаъолият дошта, ҳамасола ҳудуди 800 – 900 нафар муҳандисон, иқтисодчиён ва технологҳои дорои салоҳияти баланди касбӣ омода менамояд.

Дар Донишкада беш аз 160 нафар ҳайати профессорию омузгорӣ фаъолият бурда, ба 3100 нафар донишҷӯён таълим медиҳанд. Ҳиссаи ҳайати профессорию омузгории дорои дараҷа ва унвони илмӣ 47% -ро ташкил медиҳад. 

== Факултаҳо ==
Дар донишкада 4 факултет фаъолият дорад:
* Муҳандисӣ-иқтисодӣ (ФМИ)
* Информатика ва энергетика (ФИЭ) Декани факултет номзади илмҳои иқтисодӣ, и.в. дотсент Акрамова Заррина Башировна&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://dev.polytech.tj/faculty-parent-tj/fakulteti-informatika-va-energetika/|title=Факултети Информатика ва энергетика – Донишкадаи политехникии Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи академик М.С.Осимӣ дар шаҳри Хуҷанд|lang=tj-TJ|accessdate=2025-05-01}}{{Пайванди мурда|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; мебошанд. Дар факултет таълим дар зинаи бакалавр аз рӯйи 10 самт, дар зинаи магистратура аз рӯйи 2 самт ва дар зинаи докторантура аз рӯйи ихтисос (PhD) аз рӯйи 3 самти ихтисос ба роҳ монда шудааст. '''Зинаи бакалавриат (таҳсилоти рӯзона)'''
** 1-250107 – иқтисодиёт ва идора дар корхона;
** 1250110 – тиҷорат
** 1-26020323 – логистика
** 1-270101 – иқтисодиёт ва ташкили истеҳсолот (аз рӯйи самтҳо)
** 1-380202 – дастгоҳҳо ва низомҳои биотехникӣ ва тиббӣ
** 1-400101 – таъмини барномавии технологияи иттилоотӣ
** 1-430103 – таъмини барқ
** 1-450101 – низомҳои бисёрқанотаи телеробитаҳо
** 1-530105 – ҳаракатдиҳандаҳои автоматии барқӣ
** 1-530107 – технологияҳои иттилоотӣ ва идоракунӣ дар системаҳои техникӣ       Хатмкунанда-бакалавр метавонад таҳсилашро дар зинаи магистратура идома диҳад. Муҳлати хониш дар магистратура 2 сол буда, қабул ба магистратура дар асоси озмун ба роҳ монда шудааст.  '''Зинаи магистратура'''
** 1-250107m – иқтисодиёт ва идора дар корхона
** 1-430103m – таъмини барқ   '''Зинаи докторантура аз рӯйи ихтисос (PhD)'''
** 6D050700 – менеҷмент
** 6D070400 – техникаи ҳисоббарор ва таъминоти барномавӣ
** 6D071800 – энергетикаи электрикӣ  Ба донишҷӯёни ихтисосҳои 1-400101, 1-400102, 1-260103 ва 1-450101 маҷмӯи курсҳои васеъ, ки бо техникаҳои ҳисоббарор ва барномарезӣ вобастаанд, омӯзонида мешаванд.  Бо мақсади баланд бардоштани дониши мутахассисони оянда, дар факултет синфхонаҳои махсуси компютерӣ ташкил карда шуда, машғулиятҳо дар онҳо гузаронида мешаванд. Илова бар фанҳои тахуссусии ин соҳа (донишҷӯён то панҷ забони барномарезиро азхуд мекунанд), таваҷҷуҳи махсус ба омӯзиши фанҳои риёзӣ дода мешавад. Бо назардошти талаботи бозори меҳнат ба донишҷӯён  технологияҳои мобилӣ, барномарезӣ ба таҷҳизот, моделиронӣ ва ташкили ҳимояи маълумот омӯзонида мешавад&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://dev.polytech.tj/faculty-parent-tj/fakulteti-informatika-va-energetika/|title=Факултети Информатика ва энергетика – Донишкадаи политехникии Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи академик М.С.Осимӣ дар шаҳри Хуҷанд|lang=tj-TJ|accessdate=2025-05-01}}{{Пайванди мурда|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.
* Муҳандисӣ-технологӣ (ФМТ)
** Декани факултети муҳандисӣ технологӣ, Камолов Насимҷон Шарифбоевич — доктори илмҳои ветеринарӣ, муаллифи мақолаҳои илмӣ дар нашрияҳои байналмилалӣ&lt;ref&gt;[https://7universum.com/ru/psy/authors/item/kamolov-nasimdzhon-sharifboyevich Профили Камолов Насимҷон Шарифбоевич дар маҷаллаи «7universum»].&lt;/ref&gt;.
* Сохтмон ва нақлиёт (ФСН). 

== Директорони донишкада ==
* 2010 — 2014 [[Анвар Мақсудов|Мақсудов Анвар Темурович]]
* 2014 — 2015 [[Дилрабо Мансурова|Дилрабо Сайдуллоевна Мансурова]]
* 2015 — 2023 [[Дилафрӯз Сангинова|Саидӣ Дилафрӯз Раббизода]]
* 2023 — ин ҷониб  Саъдуллозода Шаҳриёр Саъдулло &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://polytech.tj/page/submenu/management|title=Роҳбарият. Саъдуллозода Шаҳриёр Саъдулло|website=polytech.tj|accessdate=2024-12-05|archivedate=2024-12-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241204222351/https://polytech.tj/page/submenu/management}}&lt;/ref&gt;

== Пайвандҳо ==
# [https://polytech.tj/ Сомонаи расмӣ] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20241204144328/https://www.polytech.tj/ |date=2024-12-04 }}
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
[[Гурӯҳ:Мактабҳои олии Хуҷанд]]
[[Гурӯҳ:Маориф дар Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи Муҳаммад Осимӣ]]</text>
      <sha1>shemb6lhshmmtiz6atsp13mlqjnnyw9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Миранда (футболбоз)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>167770</id>
    <revision>
      <id>1492873</id>
      <parentid>1476142</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T12:12:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lp0 on fire</username>
        <id>113020</id>
      </contributor>
      <comment>remove cross-wiki spam</comment>
      <origin>1492873</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8832" sha1="duotoulfmbz2navtben8arrywxyxrws" xml:space="preserve">{{Варақаи футболбоз
 |embed = no
 |ном = Миранда 
 |акс = 20141118 AUTBRA 5077.jpg
 |андозаи_акс = 200
 |alt = 
 |шарҳи_акс = Miranda playing for Brazil in 2014
 |номи_пурра = Жуан Миранда де Соуза Филю&lt;br&gt;(João Miranda de Souza Filho)
 |ном_ҳангоми_таваллуд = 
 |таърихи_таваллуд = {{таърихи таваллуд ва син|1984|9|7|df=y}}
 |макони_таваллуд = [[Паранавай]], [[Бразилия]]&lt;ref group=қайд&gt;[[:en:Brazil|Brazil]], [[:en:Paranavaí|Paranavaí]]&lt;/ref&gt;
 |таърихи_вафот = 
 |макони_вафот = 
 |қад = {{convert|1.86|m|ftin|0|abbr=on}}
 |мавқеъ = {{afp|CB}}
 |бошгоҳи_кунунӣ = {{расми парчам|Италия}} [[Интер Милан|Интернатсонале]][[:en:Inter Milan|&lt;sup&gt;en&lt;/sup&gt;]]
 |рақам = 25

 |солҳои_ҷавонӣ1 = 
 |бошгоҳҳои_ҷавонӣ1 = {{расми парчам|Бразилия}} [[Коритиба Фоот Бол Клуб|Коритиба]][[:en:Coritiba Foot Ball Club|&lt;sup&gt;en&lt;/sup&gt;]]

 |солҳо1 = 2004–2005
 |бошгоҳҳо1 = {{расми парчам|Бразилия}} [[Коритиба Фоот Бол Клуб|Коритиба]][[:en:Coritiba Foot Ball Club|&lt;sup&gt;en&lt;/sup&gt;]]
 |баромадҳо1 = 45
 |голҳо1 = 2
 |солҳо2 = 2005–2006
 |бошгоҳҳо2 = {{расми парчам|Фаронса}} [[Сок Монтбелйард (бошгоҳи футбол)|Сок Монтбелйард]][[:en:FC Sochaux-Montbéliard|&lt;sup&gt;en&lt;/sup&gt;]]
 |баромадҳо2 = 20
 |голҳо2 = 0
 |солҳо3 = 2006–2011
 |бошгоҳҳо3 = {{расми парчам|Бразилия}} [[Cан Пауло]][[:en:São Paulo FC|&lt;sup&gt;en&lt;/sup&gt;]]
 |баромадҳо3 = 128
 |голҳо3 = 4
 |солҳо4 = 2011–2015
 |бошгоҳҳо4 = {{расми парчам|Испания}} [[Атлетико Мадрид]][[:en:Atlético Madrid|&lt;sup&gt;en&lt;/sup&gt;]]
 |баромадҳо4 = 117
 |голҳо4 = 7
 |солҳо5 = 2015–
 |бошгоҳҳо5 = {{расми парчам|Италия}} [[Интер Милан|Интернатсонале]][[:en:Inter Milan|&lt;sup&gt;en&lt;/sup&gt;]]
 |баромадҳо5 = 57
 |голҳо5 = 1

 |солҳои_умумӣ = 
 |баромадҳои_умумӣ = 
 |голҳои_умумӣ =

 |солҳои_миллӣ1 = 2009–
 |дастаи_миллӣ1 = {{Футбол|Brazil}}[[:en:Brazil national football team|&lt;sup&gt;en&lt;/sup&gt;]]
 |баромадҳои_миллӣ1 = 39
 |голҳои_миллӣ1 = 1

 |шаблонҳои_медал-title = 
 |шаблонҳои_медал = 
 |шаблонҳои_медал-expand = 
 |module = 
 |азнавсозии_бошгоҳ = 19 February 2017
 |азнавсозии_дастаи_миллӣ = 28 March 2017
 }}
'''Жуан Миранда де Соуза Филю''' ({{lang-pt|''João Miranda de Souza Filho''}}; [[7 сентябр]]и [[1984]], [[Паранавай]], [[Бразилия]]) —  футболбози [[Бразилия|бразилӣ]], {{afp|cb}}.&lt;ref&gt;[[:en:Miranda (footballer)|Miranda (footballer)]]&lt;/ref&gt;
== Маснади бошгоҳӣ ==
Дар санаи 29 июли соли 2005, Миранда бо дастаи фаронсавии Сошо барои чор сол шартнома баст.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.uol.com.br/esporte/futebol/ultimas/2005/07/29/ult33u46935.jhtm|title=Sochaux contrata zagueiro brasileiro João Miranda - 29/07/2005 - AFP - Esporte|website=www.uol.com.br|accessdate=2025-01-16}}&lt;/ref&gt;  

Миранда моҳи августи соли 2006 ба Бразилия баргашта, ба таври қарзӣ ба Сан-Паулу ҳамроҳ шуд.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.uol.com.br/esporte/futebol/ultimas/2006/08/28/ult59u104092.jhtm|title=São Paulo contrata zagueiro Miranda, 'herdeiro' de Lugano - 28/08/2006 - UOL Esporte - Futebol|website=www.uol.com.br|accessdate=2025-01-16}}&lt;/ref&gt; Моҳи марти соли 2007, ӯ бо клуби Сан-Паулу то соли 2011 шартнома имзо кард. Миранда моҳи июли соли 2011 ба дастаи испании Атлетико Мадрид пайваст.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ge.globo.com/futebol/noticia/2011/01/miranda-assina-com-atletico-de-madri-e-deixa-o-sao-paulo-no-mes-de-julho.html|title=Miranda fecha com Atlético de Madri e deixa o São Paulo no mês de julho|author=Por GLOBOESPORTE COM São Paulo|website=globoesporte.com|date=2011-01-07|accessdate=2025-01-16}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.eurosport.com/football/la-liga/2011-2012/miranda-eyeing-exit_sto4281401/story.shtml|title=Miranda eyeing Atletico exit, defender claims several offers on table|website=www.eurosport.com|accessdate=2025-01-16}}&lt;/ref&gt; Санаи 30 июни соли 2015, Миранда ба Интер Милан пайваст.&lt;ref&gt;{{Cite news|accessdate=2025-01-16|date=2015-07-01|language=en-GB|work=BBC Sport|title=Miranda: Inter Milan sign defender from Atletico Madrid|url=https://www.bbc.com/sport/football/33357130}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.foxsports.com/stories/soccer/miranda-completes-transfer-move-to-inter-milan-from-atletico-madrid|title=Miranda completes transfer move to Inter Milan from Atletico Madrid|website=FOX Sports|lang=en-US|accessdate=2025-01-16}}&lt;/ref&gt;  

Дар санаи 26 июли соли 2019, эълон шуд, ки шартномаи Миранда бо Интер ба таври мутақобила бекор карда шуд. Интер инчунин эълон кард, ки ӯ ба дастаи чинӣ Ҷиангсу Сунинг ҳамроҳ мешавад. Дар санаи 28 феврали соли 2021, Ҷиангсу эълон кард, ки клуб пароканда мешавад ва бинобар ин, ҳамаи бозингарони клуб аз шартномаҳои худ озод карда мешаванд, аз ҷумла Миранда.&lt;ref&gt;{{Cite news|accessdate=2025-01-16|author=Reuters|date=2021-02-28|id=0261-3077|language=en-GB|work=The Guardian|title=Chinese Super League in disarray as champions Jiangsu cease operations|url=https://www.theguardian.com/football/2021/feb/28/chinese-super-league-in-disarray-as-champions-jiangsu-cease-operations}}&lt;/ref&gt;  

Дар санаи 6 марти соли 2021, президенти клуби Сан-Паулу, Хулио Казарес, тасдиқ кард, ки Миранда ба дастаи Сан-Паулу дар асоси гузариши озод бармегардад. Ӯ шартномаи 1 солу 8 моҳа имзо кард.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ge.globo.com/futebol/times/sao-paulo/noticia/miranda-e-anunciado-por-julio-casares-como-reforco-do-sao-paulo.ghtml|title=Miranda é do São Paulo!|website=ge|date=2021-03-06|lang=pt-br|accessdate=2025-01-16}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|accessdate=2025-01-16|date=2014-08-22|language=en-GB|work=BBC Sport|title=Atletico Madrid beat Real Madrid to win Spanish Super Cup|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/28905486}}&lt;/ref&gt; Дар санаи 11 январи соли 2023, Миранда тавассути Instagram дар синни 38-солагӣ эълон кард, ки аз футбол истеъфо медиҳад.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://trivela.com.br/brasil/miranda-encerra-uma-carreira-que-o-coloca-entre-os-zagueiros-da-mais-alta-estirpe-que-o-brasil-teve-neste-seculo/|title=Miranda encerra uma carreira que o coloca entre os zagueiros da mais alta estirpe que o Brasil teve neste século|author=Leandro Stein|website=Trivela|date=2023-01-11|lang=pt-BR|accessdate=2025-01-16}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ge.globo.com/futebol/times/sao-paulo/noticia/2023/01/11/zagueiro-miranda-anuncia-aposentadoria-do-futebol.ghtml|title=Zagueiro Miranda anuncia aposentadoria do futebol|website=ge|date=2023-01-11|lang=pt-br|accessdate=2025-01-16}}&lt;/ref&gt;
== Мунтахаби миллӣ ==
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ|group=қайд|liststyle=lower-alpha}}
== Пайвандҳо ==
{{эзоҳ}}
[[Гурӯҳ:Зодагони 7 сентябр]]
[[Гурӯҳ:Зодагони соли 1984]]
[[Гурӯҳ:Муҳофизатгарони футбол]]
[[Гурӯҳ:Футболбозони Бразилия]]
[[Гурӯҳ:Футболбозони тими миллии футболи Бразилия]]
[[Гурӯҳ:Бозингарони БФ Коритиба Фоот Бол Клуб]]
[[Гурӯҳ:Бозингарони БФ Сок Монтбелйард]]
[[Гурӯҳ:Бозингарони БФ Cан Пауло]]
[[Гурӯҳ:Бозингарони БФ Атлетико Мадрид]]
[[Гурӯҳ:Бозингарони БФ Интер Милан]]
{{Brazil-footy-bio-stub}}</text>
      <sha1>duotoulfmbz2navtben8arrywxyxrws</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Абдуллозода Насим Абдулло (Ҳамробоев Насимҷон)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>215282</id>
    <revision>
      <id>1492889</id>
      <parentid>1479867</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T16:24:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>14imronasim</username>
        <id>57258</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1492889</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8721" sha1="eqf5ax73lj9hdlysm8jijgnuq4h3crb" xml:space="preserve">{{Олим
 |ном              = Насимҷон Ҳамробоев 
 |тасвир           =
 |бар              = 200px
 |тавсифи тасвир   = 
 |таърихи таваллуд = 14.10.1978
 |зодгоҳ           = {{Зодгоҳ|ноҳияи Ғафуров}}, [[вилояти Суғд]], [[ҶШС Тоҷикистон]]
 |таърихи даргузашт= 
 |шаҳрвандӣ        = {{Парчамбандӣ|Тоҷикистон}}
 |маҳалли даргузашт= 
 |фазои илмӣ       = [[адабиётшиносӣ]]
 |ҷойҳои кор       = Донишгоҳи давлатии Хуҷанд
 |дараҷаи илмӣ     = {{дараҷаи илмӣ|доктор|илмҳои филология}}
 |унвонҳои илмӣ    = [[Профессор]]
 |алма-матер       = [[Донишгоҳи давлатии Хуҷанд]]
 |роҳбари илмӣ     = 
 |шогирдони маъруф = 
 |маъруф ба        = 
 |ҷоизаҳо          = [[Аълочии маорифи Тоҷикистон]] (2014)
 |имзо             = 
 |бари имзо        = 
 |сайт             = 
 |викитека         = 
 |викианбор        = 
}}
'''''Абдуллозода Насим Абдулло''' ('''Ҳамробоев''' '''Насимҷон Абдуллоҷонович)'''''; 14 октябри 1978, ноҳияи Бобоҷон Ғафуров, [[вилояти Суғд]]) — доктори илмҳои филология (2019), [[Аълочии маорифи Тоҷикистон]], (2014)

== Зиндагинома ==
Абдуллозода Насим Абдулло (Ҳамробоев Насимҷон Абдуллоҷонович) 14 октябри соли 1978 дар ҷамоати Хистеварзи ноҳияи Бобоҷон Ғафуров, дар оилаи коргар ба дунё омадааст. Соли 2000 факултети филологияи тоҷики [[Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров]]ро хатм намудааст. Солҳои 2000—2003 аспиранти кафедраи адабиёти классикии Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров буд. Пас аз хатми аспирантура дар дар Маркази пажӯҳиши тамаддуни давраи Сомониён ба ҳайси ходими хурди илмӣ (дар муддати солҳои 2000—2002), ходими калони илмӣ (дар муддати солҳои 2003—2004) корҳои илмиро давом додаст. Дар муддати солҳои 2006—2017 дар факултети забонҳои шарқи Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик [[Бобоҷон Ғафуров]], ба ҳайси ҷонишини декан оид ба таълими факултети забонҳои шарқ (с.2006-2010), декани факултети забонҳои шарқ (2012—2015), докторанти кафедраи забон ва адабиёти факултети забонҳои шарқ (2015—2017), аз моҳи октябри соли 2017 то 03-июли соли 2025 мудири шуъбаи табъу нашри раёсати илм ва инноватсия [[Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров|Донишгоҳ]] ва аз моҳи июли соли 2025 ба ҳайси муовини аввали ректори МДТ- [[Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров|&quot;донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров&quot;]] кору фаъолиятро идома медиҳад.

== Фаъолияти илмӣ ==
Соли 2004 дар мавзӯи «Ҳаракати тарҷума дар адабиёти форсу тоҷик (асрҳои VIII—X)» рисолаи номзадиро дифоъ намуда, соли 2012 соҳиби дипломи дотсент (КОА Федератсияи Росия) гаштааст. Аз соли 2008 бо машварат ва роҳбарии шарқшиноси маъруф, узви вобастаи АМИҶТ, муовини аввали вазири корҳои хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон, профессор Низомиддин Зоҳидӣ аз болои рисолаи докторӣ кор карда, 14-уми октябри соли 2019 рисолаи докториашро дар мавзӯи «Марҳалаҳои ташаккул ва таҳаввули ҳаракати тарҷума дар адабиёти форсу тоҷик (асрҳои X—XIV)» бо муваффақият ҳимоя кардааст.
Самти кори илмии ӯ ба масоили марҳалаҳои ташаккули ҳаракати тарҷума дар адабиёти Арабу Аҷам (тарҷумаҳои асримиёнагӣ) равона шудааст. Ӯ аввалин маротиба заминаҳои густариши ҳаракати тарҷума дар аҳди Сомониён ва омилҳои ташаккули усулу равишҳои тарҷума аз забони арабӣ ба забони тоҷикиро муайян намуда, нақши тарҷумаро ҳамчун воситаи ҳифзу эҳёи осори классикии форсӣ-тоҷикӣ нишон додааст. Дар заминаи мавзӯи мазкур зери роҳбарии ӯ 3 нафар рисолаҳои номзадӣ навишта истодаанд.

== Осор ==
Дотсент Насимҷон Ҳамробоев муаллифи 2 монография ва беш аз 70 мақолаҳои илмӣ ва илмӣ-омавӣ мебошад. Дарвоқеъ китоби «Мероси ҷовидон»-и Н. А. Ҳамробоев фарогири пажӯҳишномаи муфассал ва мунтахаби 13 асари тарҷумашудаи асаримиёнагӣ буда, дар он маълумоти арзишманди таърихӣ ва илмӣ ҷамъоварӣ гаштаанд. Инчунин монографияи илмии ӯ «Ҳаракати тарҷума дар адабиёти форсу тоҷик (асрҳои VII-Х)» паҳлуҳои мухталифи осори давраи Сомониёнро дар худ ҷой дода, дар асар нақши Сомониён ба рушди фарҳанги давр ва таъсирпазирии он ба илму фарҳанги оянда хуб таҳқиқ гаштааст, ки ин ба дастовардҳои муҳими илмӣ соҳиб будани ин олими тоҷикро хабар медиҳад.

=== Китобҳо (Монографияҳо) ===
# Насимҷон Ҳамробоев. Ҳаракати тарҷума дар адабиёти форсу тоҷик (асрҳои VII-Х). — Хуҷанд: Нури маърифат, 2016. −304 саҳ;
# Насимҷон Ҳамробоев. Мероси ҷовидон (китоби 1). — Хуҷанд: Нури маърифат, 2018. −312 саҳ.
# Насимҷон Ҳамробоев. Осорномаи Узви вобастаи АИ ҶТ Низомиддин Зоҳидӣ (осорнома ва мухтасари рӯзгори профессор Низомиддин Зоҳидӣ). — Хуҷанд: Меъроҷ. — 76 саҳ.
# Насимҷон Ҳамробоев. Таърих, назария ва амалияи тарҷума. — Хуҷанд: Нури маърифат, 2019. — 386 саҳ

== Ҷоизаҳо ==
* [[Аълочии маорифи Тоҷикистон]], (2014)

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
* [http://www.hgu.tj/personlist/viewperson/348.html Шахсиятҳои Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров]
* [https://search.rsl.ru/ru/record/01004300653 Рисолаи номзади дар мавзӯъи «Переводческое движение в персидско-таджикской литературе VIII—X в»]{{Пайванди мурда|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

[[Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Зодагони ноҳияи Ғафуров]]
[[Гурӯҳ:Филологони Тоҷикистон]]</text>
      <sha1>eqf5ax73lj9hdlysm8jijgnuq4h3crb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1492890</id>
      <parentid>1492889</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T16:30:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>14imronasim</username>
        <id>57258</id>
      </contributor>
      <origin>1492890</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9034" sha1="87vmbo0mjxr6adwat4e8eqeoirjshgo" xml:space="preserve">{{Олим
 |ном              = Абдуллозода Насим Абдулло / Ҳамробоев Насимҷон 
 |тасвир           =
 |бар              = 200px
 |тавсифи тасвир   = 
 |таърихи таваллуд = 14.10.1978
 |зодгоҳ           = {{Зодгоҳ|ноҳияи Ғафуров}}, [[вилояти Суғд]], [[ҶШС Тоҷикистон]]
 |таърихи даргузашт= 
 |шаҳрвандӣ        = {{Парчамбандӣ|Тоҷикистон}}
 |маҳалли даргузашт= 
 |фазои илмӣ       = [[адабиётшиносӣ]]
 |ҷойҳои кор       = Донишгоҳи давлатии Хуҷанд
 |дараҷаи илмӣ     = {{дараҷаи илмӣ|доктор|илмҳои филология}}
 |унвонҳои илмӣ    = [[Профессор]]
 |алма-матер       = [[Донишгоҳи давлатии Хуҷанд]]
 |роҳбари илмӣ     = 
 |шогирдони маъруф = 
 |маъруф ба        = 
 |ҷоизаҳо          = [[Аълочии маорифи Тоҷикистон]] (2014)
 |имзо             = 
 |бари имзо        = 
 |сайт             = 
 |викитека         = 
 |викианбор        = 
}}
'''''Абдуллозода Насим Абдулло''' ('''Ҳамробоев''' '''Насимҷон Абдуллоҷонович)'''''; 14 октябри 1978, ноҳияи Бобоҷон Ғафуров, [[вилояти Суғд]]) — доктори илмҳои филология (2019), [[Аълочии маорифи Тоҷикистон]], (2014)

== Зиндагинома ==
Абдуллозода Насим Абдулло (Ҳамробоев Насимҷон Абдуллоҷонович) 14 октябри соли 1978 дар ҷамоати Хистеварзи ноҳияи Бобоҷон Ғафуров, дар оилаи коргар ба дунё омадааст. Соли 2000 факултети филологияи тоҷики [[Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров]]ро хатм намудааст. Солҳои 2000—2003 аспиранти кафедраи адабиёти классикии Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров буд. Пас аз хатми аспирантура дар дар Маркази пажӯҳиши тамаддуни давраи Сомониён ба ҳайси ходими хурди илмӣ (дар муддати солҳои 2000—2002), ходими калони илмӣ (дар муддати солҳои 2003—2004) корҳои илмиро давом додаст. Дар муддати солҳои 2006—2017 дар факултети забонҳои шарқи Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик [[Бобоҷон Ғафуров]], ба ҳайси ҷонишини декан оид ба таълими факултети забонҳои шарқ (с.2006-2010), декани факултети забонҳои шарқ (2012—2015), докторанти кафедраи забон ва адабиёти факултети забонҳои шарқ (2015—2017), аз моҳи октябри соли 2017 то 03-июли соли 2025 мудири шуъбаи табъу нашри раёсати илм ва инноватсия [[Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров|Донишгоҳ]] ва аз моҳи июли соли 2025 ба ҳайси муовини аввали ректори МДТ- [[Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров|&quot;донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров&quot;]] кору фаъолиятро идома медиҳад.

== Фаъолияти илмӣ ==
Соли 2004 дар мавзӯи «Ҳаракати тарҷума дар адабиёти форсу тоҷик (асрҳои VIII—X)» рисолаи номзадиро дифоъ намуда, соли 2012 соҳиби дипломи дотсент (КОА Федератсияи Росия) гаштааст. Аз соли 2008 бо машварат ва роҳбарии шарқшиноси маъруф, узви вобастаи АМИҶТ, муовини аввали вазири корҳои хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон, профессор Низомиддин Зоҳидӣ аз болои рисолаи докторӣ кор карда, 14-уми октябри соли 2019 рисолаи докториашро дар мавзӯи «Марҳалаҳои ташаккул ва таҳаввули ҳаракати тарҷума дар адабиёти форсу тоҷик (асрҳои X—XIV)» бо муваффақият ҳимоя кардааст.
Самти кори илмии ӯ ба масоили марҳалаҳои ташаккули ҳаракати тарҷума дар адабиёти Арабу Аҷам (тарҷумаҳои асримиёнагӣ) равона шудааст. Ӯ аввалин маротиба заминаҳои густариши ҳаракати тарҷума дар аҳди Сомониён ва омилҳои ташаккули усулу равишҳои тарҷума аз забони арабӣ ба забони тоҷикиро муайян намуда, нақши тарҷумаро ҳамчун воситаи ҳифзу эҳёи осори классикии форсӣ-тоҷикӣ нишон додааст. Дар заминаи мавзӯи мазкур зери роҳбарии ӯ 3 нафар рисолаҳои номзадӣ навишта истодаанд.

== Осор ==
Дотсент Насимҷон Ҳамробоев муаллифи 2 монография ва беш аз 70 мақолаҳои илмӣ ва илмӣ-омавӣ мебошад. Дарвоқеъ китоби «Мероси ҷовидон»-и Н. А. Ҳамробоев фарогири пажӯҳишномаи муфассал ва мунтахаби 13 асари тарҷумашудаи асаримиёнагӣ буда, дар он маълумоти арзишманди таърихӣ ва илмӣ ҷамъоварӣ гаштаанд. Инчунин монографияи илмии ӯ «Ҳаракати тарҷума дар адабиёти форсу тоҷик (асрҳои VII-Х)» паҳлуҳои мухталифи осори давраи Сомониёнро дар худ ҷой дода, дар асар нақши Сомониён ба рушди фарҳанги давр ва таъсирпазирии он ба илму фарҳанги оянда хуб таҳқиқ гаштааст, ки ин ба дастовардҳои муҳими илмӣ соҳиб будани ин олими тоҷикро хабар медиҳад.

=== Китобҳо (Монографияҳо) ===
# Насимҷон Ҳамробоев. Ҳаракати тарҷума дар адабиёти форсу тоҷик (асрҳои VII-Х). — Хуҷанд: Нури маърифат, 2016. −304 саҳ;
# Насимҷон Ҳамробоев. Мероси ҷовидон (китоби 1). — Хуҷанд: Нури маърифат, 2018. −312 саҳ.
# Насимҷон Ҳамробоев. Осорномаи Узви вобастаи АИ ҶТ Низомиддин Зоҳидӣ (осорнома ва мухтасари рӯзгори профессор Низомиддин Зоҳидӣ). — Хуҷанд: Меъроҷ. — 76 саҳ.
# Насимҷон Ҳамробоев. Таърих, назария ва амалияи тарҷума. — Хуҷанд: Нури маърифат, 2019. — 386 саҳ

== Ҷоизаҳо ==
* [[Медали &quot;Хизмати шоиста&quot; (2026); Аълочии маорифи Тоҷикистон|Медали &quot;Хизмати шоиста&quot; (2026);]] 
* [[Медали &quot;Хизмати шоиста&quot; (2026); Аълочии маорифи Тоҷикистон|Аълочии маорифи Тоҷикистон]], (2014)

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
* [http://www.hgu.tj/personlist/viewperson/348.html Шахсиятҳои Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров]
* [https://search.rsl.ru/ru/record/01004300653 Рисолаи номзади дар мавзӯъи «Переводческое движение в персидско-таджикской литературе VIII—X в»]{{Пайванди мурда|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

[[Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Зодагони ноҳияи Ғафуров]]
[[Гурӯҳ:Филологони Тоҷикистон]]</text>
      <sha1>87vmbo0mjxr6adwat4e8eqeoirjshgo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1492891</id>
      <parentid>1492890</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T16:32:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>14imronasim</username>
        <id>57258</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ҷоизаҳо */</comment>
      <origin>1492891</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9081" sha1="3k3lb8podtxjtgog3slyh29y4rh2of9" xml:space="preserve">{{Олим
 |ном              = Абдуллозода Насим Абдулло / Ҳамробоев Насимҷон 
 |тасвир           =
 |бар              = 200px
 |тавсифи тасвир   = 
 |таърихи таваллуд = 14.10.1978
 |зодгоҳ           = {{Зодгоҳ|ноҳияи Ғафуров}}, [[вилояти Суғд]], [[ҶШС Тоҷикистон]]
 |таърихи даргузашт= 
 |шаҳрвандӣ        = {{Парчамбандӣ|Тоҷикистон}}
 |маҳалли даргузашт= 
 |фазои илмӣ       = [[адабиётшиносӣ]]
 |ҷойҳои кор       = Донишгоҳи давлатии Хуҷанд
 |дараҷаи илмӣ     = {{дараҷаи илмӣ|доктор|илмҳои филология}}
 |унвонҳои илмӣ    = [[Профессор]]
 |алма-матер       = [[Донишгоҳи давлатии Хуҷанд]]
 |роҳбари илмӣ     = 
 |шогирдони маъруф = 
 |маъруф ба        = 
 |ҷоизаҳо          = Медали &quot;Хизмати шоиста&quot; (2026); Аълочии маорифи Тоҷикистон (2014)
 |имзо             = 
 |бари имзо        = 
 |сайт             = 
 |викитека         = 
 |викианбор        = 
}}
'''''Абдуллозода Насим Абдулло''' ('''Ҳамробоев''' '''Насимҷон Абдуллоҷонович)'''''; 14 октябри 1978, ноҳияи Бобоҷон Ғафуров, [[вилояти Суғд]]) — доктори илмҳои филология (2019), [[Аълочии маорифи Тоҷикистон]], (2014)

== Зиндагинома ==
Абдуллозода Насим Абдулло (Ҳамробоев Насимҷон Абдуллоҷонович) 14 октябри соли 1978 дар ҷамоати Хистеварзи ноҳияи Бобоҷон Ғафуров, дар оилаи коргар ба дунё омадааст. Соли 2000 факултети филологияи тоҷики [[Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров]]ро хатм намудааст. Солҳои 2000—2003 аспиранти кафедраи адабиёти классикии Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров буд. Пас аз хатми аспирантура дар дар Маркази пажӯҳиши тамаддуни давраи Сомониён ба ҳайси ходими хурди илмӣ (дар муддати солҳои 2000—2002), ходими калони илмӣ (дар муддати солҳои 2003—2004) корҳои илмиро давом додаст. Дар муддати солҳои 2006—2017 дар факултети забонҳои шарқи Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик [[Бобоҷон Ғафуров]], ба ҳайси ҷонишини декан оид ба таълими факултети забонҳои шарқ (с.2006-2010), декани факултети забонҳои шарқ (2012—2015), докторанти кафедраи забон ва адабиёти факултети забонҳои шарқ (2015—2017), аз моҳи октябри соли 2017 то 03-июли соли 2025 мудири шуъбаи табъу нашри раёсати илм ва инноватсия [[Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров|Донишгоҳ]] ва аз моҳи июли соли 2025 ба ҳайси муовини аввали ректори МДТ- [[Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров|&quot;донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров&quot;]] кору фаъолиятро идома медиҳад.

== Фаъолияти илмӣ ==
Соли 2004 дар мавзӯи «Ҳаракати тарҷума дар адабиёти форсу тоҷик (асрҳои VIII—X)» рисолаи номзадиро дифоъ намуда, соли 2012 соҳиби дипломи дотсент (КОА Федератсияи Росия) гаштааст. Аз соли 2008 бо машварат ва роҳбарии шарқшиноси маъруф, узви вобастаи АМИҶТ, муовини аввали вазири корҳои хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон, профессор Низомиддин Зоҳидӣ аз болои рисолаи докторӣ кор карда, 14-уми октябри соли 2019 рисолаи докториашро дар мавзӯи «Марҳалаҳои ташаккул ва таҳаввули ҳаракати тарҷума дар адабиёти форсу тоҷик (асрҳои X—XIV)» бо муваффақият ҳимоя кардааст.
Самти кори илмии ӯ ба масоили марҳалаҳои ташаккули ҳаракати тарҷума дар адабиёти Арабу Аҷам (тарҷумаҳои асримиёнагӣ) равона шудааст. Ӯ аввалин маротиба заминаҳои густариши ҳаракати тарҷума дар аҳди Сомониён ва омилҳои ташаккули усулу равишҳои тарҷума аз забони арабӣ ба забони тоҷикиро муайян намуда, нақши тарҷумаро ҳамчун воситаи ҳифзу эҳёи осори классикии форсӣ-тоҷикӣ нишон додааст. Дар заминаи мавзӯи мазкур зери роҳбарии ӯ 3 нафар рисолаҳои номзадӣ навишта истодаанд.

== Осор ==
Дотсент Насимҷон Ҳамробоев муаллифи 2 монография ва беш аз 70 мақолаҳои илмӣ ва илмӣ-омавӣ мебошад. Дарвоқеъ китоби «Мероси ҷовидон»-и Н. А. Ҳамробоев фарогири пажӯҳишномаи муфассал ва мунтахаби 13 асари тарҷумашудаи асаримиёнагӣ буда, дар он маълумоти арзишманди таърихӣ ва илмӣ ҷамъоварӣ гаштаанд. Инчунин монографияи илмии ӯ «Ҳаракати тарҷума дар адабиёти форсу тоҷик (асрҳои VII-Х)» паҳлуҳои мухталифи осори давраи Сомониёнро дар худ ҷой дода, дар асар нақши Сомониён ба рушди фарҳанги давр ва таъсирпазирии он ба илму фарҳанги оянда хуб таҳқиқ гаштааст, ки ин ба дастовардҳои муҳими илмӣ соҳиб будани ин олими тоҷикро хабар медиҳад.

=== Китобҳо (Монографияҳо) ===
# Насимҷон Ҳамробоев. Ҳаракати тарҷума дар адабиёти форсу тоҷик (асрҳои VII-Х). — Хуҷанд: Нури маърифат, 2016. −304 саҳ;
# Насимҷон Ҳамробоев. Мероси ҷовидон (китоби 1). — Хуҷанд: Нури маърифат, 2018. −312 саҳ.
# Насимҷон Ҳамробоев. Осорномаи Узви вобастаи АИ ҶТ Низомиддин Зоҳидӣ (осорнома ва мухтасари рӯзгори профессор Низомиддин Зоҳидӣ). — Хуҷанд: Меъроҷ. — 76 саҳ.
# Насимҷон Ҳамробоев. Таърих, назария ва амалияи тарҷума. — Хуҷанд: Нури маърифат, 2019. — 386 саҳ

== Ҷоизаҳо ==
* [[Медали &quot;Хизмати шоиста&quot; (2026); Аълочии маорифи Тоҷикистон|Медали &quot;Хизмати шоиста&quot; (2026);]] 
* [[Медали &quot;Хизмати шоиста&quot; (2026); Аълочии маорифи Тоҷикистон|Аълочии маорифи Тоҷикистон]], (2014)

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
* [http://www.hgu.tj/personlist/viewperson/348.html Шахсиятҳои Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров]
* [https://search.rsl.ru/ru/record/01004300653 Рисолаи номзади дар мавзӯъи «Переводческое движение в персидско-таджикской литературе VIII—X в»]{{Пайванди мурда|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

[[Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Зодагони ноҳияи Ғафуров]]
[[Гурӯҳ:Филологони Тоҷикистон]]</text>
      <sha1>3k3lb8podtxjtgog3slyh29y4rh2of9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1492892</id>
      <parentid>1492891</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T16:40:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>14imronasim</username>
        <id>57258</id>
      </contributor>
      <origin>1492892</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9131" sha1="9nr45mdtkumeieytlkns03aeyoq0530" xml:space="preserve">{{Олим
 |ном              = Абдуллозода Насим Абдулло / Ҳамробоев Насимҷон 
 |тасвир           =
[[Акс:Википедия чпг.jpg|мини]]
 |бар              = 200px
 |тавсифи тасвир   = 
 |таърихи таваллуд = 14.10.1978
 |зодгоҳ           = {{Зодгоҳ|ноҳияи Ғафуров}}, [[вилояти Суғд]], [[ҶШС Тоҷикистон]]
 |таърихи даргузашт= 
 |шаҳрвандӣ        = {{Парчамбандӣ|Тоҷикистон}}
 |маҳалли даргузашт= 
 |фазои илмӣ       = [[адабиётшиносӣ]]
 |ҷойҳои кор       = Донишгоҳи давлатии Хуҷанд
 |дараҷаи илмӣ     = {{дараҷаи илмӣ|доктор|илмҳои филология}}
 |унвонҳои илмӣ    = [[Профессор]]
 |алма-матер       = [[Донишгоҳи давлатии Хуҷанд]]
 |роҳбари илмӣ     = 
 |шогирдони маъруф = 
 |маъруф ба        = 
 |ҷоизаҳо          = Медали &quot;Хизмати шоиста&quot; (2026); Аълочии маорифи Тоҷикистон (2014)
 |имзо             = 
 |бари имзо        = 
 |сайт             = 
 |викитека         = 
 |викианбор        = 
}}
'''''Абдуллозода Насим Абдулло''' ('''Ҳамробоев''' '''Насимҷон Абдуллоҷонович)'''''; 14 октябри 1978, ноҳияи Бобоҷон Ғафуров, [[вилояти Суғд]]) — доктори илмҳои филология (2019), [[Аълочии маорифи Тоҷикистон]], (2014)

== Зиндагинома ==
Абдуллозода Насим Абдулло (Ҳамробоев Насимҷон Абдуллоҷонович) 14 октябри соли 1978 дар ҷамоати Хистеварзи ноҳияи Бобоҷон Ғафуров, дар оилаи коргар ба дунё омадааст. Соли 2000 факултети филологияи тоҷики [[Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров]]ро хатм намудааст. Солҳои 2000—2003 аспиранти кафедраи адабиёти классикии Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров буд. Пас аз хатми аспирантура дар дар Маркази пажӯҳиши тамаддуни давраи Сомониён ба ҳайси ходими хурди илмӣ (дар муддати солҳои 2000—2002), ходими калони илмӣ (дар муддати солҳои 2003—2004) корҳои илмиро давом додаст. Дар муддати солҳои 2006—2017 дар факултети забонҳои шарқи Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик [[Бобоҷон Ғафуров]], ба ҳайси ҷонишини декан оид ба таълими факултети забонҳои шарқ (с.2006-2010), декани факултети забонҳои шарқ (2012—2015), докторанти кафедраи забон ва адабиёти факултети забонҳои шарқ (2015—2017), аз моҳи октябри соли 2017 то 03-июли соли 2025 мудири шуъбаи табъу нашри раёсати илм ва инноватсия [[Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров|Донишгоҳ]] ва аз моҳи июли соли 2025 ба ҳайси муовини аввали ректори МДТ- [[Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров|&quot;донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров&quot;]] кору фаъолиятро идома медиҳад.

== Фаъолияти илмӣ ==
Соли 2004 дар мавзӯи «Ҳаракати тарҷума дар адабиёти форсу тоҷик (асрҳои VIII—X)» рисолаи номзадиро дифоъ намуда, соли 2012 соҳиби дипломи дотсент (КОА Федератсияи Росия) гаштааст. Аз соли 2008 бо машварат ва роҳбарии шарқшиноси маъруф, узви вобастаи АМИҶТ, муовини аввали вазири корҳои хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон, профессор Низомиддин Зоҳидӣ аз болои рисолаи докторӣ кор карда, 14-уми октябри соли 2019 рисолаи докториашро дар мавзӯи «Марҳалаҳои ташаккул ва таҳаввули ҳаракати тарҷума дар адабиёти форсу тоҷик (асрҳои X—XIV)» бо муваффақият ҳимоя кардааст.
Самти кори илмии ӯ ба масоили марҳалаҳои ташаккули ҳаракати тарҷума дар адабиёти Арабу Аҷам (тарҷумаҳои асримиёнагӣ) равона шудааст. Ӯ аввалин маротиба заминаҳои густариши ҳаракати тарҷума дар аҳди Сомониён ва омилҳои ташаккули усулу равишҳои тарҷума аз забони арабӣ ба забони тоҷикиро муайян намуда, нақши тарҷумаро ҳамчун воситаи ҳифзу эҳёи осори классикии форсӣ-тоҷикӣ нишон додааст. Дар заминаи мавзӯи мазкур зери роҳбарии ӯ 3 нафар рисолаҳои номзадӣ навишта истодаанд.

== Осор ==
Дотсент Насимҷон Ҳамробоев муаллифи 2 монография ва беш аз 70 мақолаҳои илмӣ ва илмӣ-омавӣ мебошад. Дарвоқеъ китоби «Мероси ҷовидон»-и Н. А. Ҳамробоев фарогири пажӯҳишномаи муфассал ва мунтахаби 13 асари тарҷумашудаи асаримиёнагӣ буда, дар он маълумоти арзишманди таърихӣ ва илмӣ ҷамъоварӣ гаштаанд. Инчунин монографияи илмии ӯ «Ҳаракати тарҷума дар адабиёти форсу тоҷик (асрҳои VII-Х)» паҳлуҳои мухталифи осори давраи Сомониёнро дар худ ҷой дода, дар асар нақши Сомониён ба рушди фарҳанги давр ва таъсирпазирии он ба илму фарҳанги оянда хуб таҳқиқ гаштааст, ки ин ба дастовардҳои муҳими илмӣ соҳиб будани ин олими тоҷикро хабар медиҳад.

=== Китобҳо (Монографияҳо) ===
# Насимҷон Ҳамробоев. Ҳаракати тарҷума дар адабиёти форсу тоҷик (асрҳои VII-Х). — Хуҷанд: Нури маърифат, 2016. −304 саҳ;
# Насимҷон Ҳамробоев. Мероси ҷовидон (китоби 1). — Хуҷанд: Нури маърифат, 2018. −312 саҳ.
# Насимҷон Ҳамробоев. Осорномаи Узви вобастаи АИ ҶТ Низомиддин Зоҳидӣ (осорнома ва мухтасари рӯзгори профессор Низомиддин Зоҳидӣ). — Хуҷанд: Меъроҷ. — 76 саҳ.
# Насимҷон Ҳамробоев. Таърих, назария ва амалияи тарҷума. — Хуҷанд: Нури маърифат, 2019. — 386 саҳ

== Ҷоизаҳо ==
* [[Медали &quot;Хизмати шоиста&quot; (2026); Аълочии маорифи Тоҷикистон|Медали &quot;Хизмати шоиста&quot; (2026);]] 
* [[Медали &quot;Хизмати шоиста&quot; (2026); Аълочии маорифи Тоҷикистон|Аълочии маорифи Тоҷикистон]], (2014)

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
* [http://www.hgu.tj/personlist/viewperson/348.html Шахсиятҳои Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров]
* [https://search.rsl.ru/ru/record/01004300653 Рисолаи номзади дар мавзӯъи «Переводческое движение в персидско-таджикской литературе VIII—X в»]{{Пайванди мурда|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

[[Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Зодагони ноҳияи Ғафуров]]
[[Гурӯҳ:Филологони Тоҷикистон]]</text>
      <sha1>9nr45mdtkumeieytlkns03aeyoq0530</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1492893</id>
      <parentid>1492892</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T16:50:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>14imronasim</username>
        <id>57258</id>
      </contributor>
      <origin>1492893</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9136" sha1="3prjyj1nqzl61rfhzpbxo8pbftm3k0w" xml:space="preserve">{{Олим
 |ном              = Абдуллозода Насим Абдулло / Ҳамробоев Насимҷон 
 |тасвир           = 
[[Акс:Барои википедия.jpg|мини]]
 |бар              = 200px
 |тавсифи тасвир   = 
 |таърихи таваллуд = 14.10.1978
 |зодгоҳ           = {{Зодгоҳ|ноҳияи Ғафуров}}, [[вилояти Суғд]], [[ҶШС Тоҷикистон]]
 |таърихи даргузашт= 
 |шаҳрвандӣ        = {{Парчамбандӣ|Тоҷикистон}}
 |маҳалли даргузашт= 
 |фазои илмӣ       = [[адабиётшиносӣ]]
 |ҷойҳои кор       = Донишгоҳи давлатии Хуҷанд
 |дараҷаи илмӣ     = {{дараҷаи илмӣ|доктор|илмҳои филология}}
 |унвонҳои илмӣ    = [[Профессор]]
 |алма-матер       = [[Донишгоҳи давлатии Хуҷанд]]
 |роҳбари илмӣ     = 
 |шогирдони маъруф = 
 |маъруф ба        = 
 |ҷоизаҳо          = Медали &quot;Хизмати шоиста&quot; (2026); Аълочии маорифи Тоҷикистон (2014)
 |имзо             = 
 |бари имзо        = 
 |сайт             = 
 |викитека         = 
 |викианбор        = 
}}
'''''Абдуллозода Насим Абдулло''' ('''Ҳамробоев''' '''Насимҷон Абдуллоҷонович)'''''; 14 октябри 1978, ноҳияи Бобоҷон Ғафуров, [[вилояти Суғд]]) — доктори илмҳои филология (2019), [[Аълочии маорифи Тоҷикистон]], (2014)

== Зиндагинома ==
Абдуллозода Насим Абдулло (Ҳамробоев Насимҷон Абдуллоҷонович) 14 октябри соли 1978 дар ҷамоати Хистеварзи ноҳияи Бобоҷон Ғафуров, дар оилаи коргар ба дунё омадааст. Соли 2000 факултети филологияи тоҷики [[Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров]]ро хатм намудааст. Солҳои 2000—2003 аспиранти кафедраи адабиёти классикии Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров буд. Пас аз хатми аспирантура дар дар Маркази пажӯҳиши тамаддуни давраи Сомониён ба ҳайси ходими хурди илмӣ (дар муддати солҳои 2000—2002), ходими калони илмӣ (дар муддати солҳои 2003—2004) корҳои илмиро давом додаст. Дар муддати солҳои 2006—2017 дар факултети забонҳои шарқи Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик [[Бобоҷон Ғафуров]], ба ҳайси ҷонишини декан оид ба таълими факултети забонҳои шарқ (с.2006-2010), декани факултети забонҳои шарқ (2012—2015), докторанти кафедраи забон ва адабиёти факултети забонҳои шарқ (2015—2017), аз моҳи октябри соли 2017 то 03-июли соли 2025 мудири шуъбаи табъу нашри раёсати илм ва инноватсия [[Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров|Донишгоҳ]] ва аз моҳи июли соли 2025 ба ҳайси муовини аввали ректори МДТ- [[Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров|&quot;донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров&quot;]] кору фаъолиятро идома медиҳад.

== Фаъолияти илмӣ ==
Соли 2004 дар мавзӯи «Ҳаракати тарҷума дар адабиёти форсу тоҷик (асрҳои VIII—X)» рисолаи номзадиро дифоъ намуда, соли 2012 соҳиби дипломи дотсент (КОА Федератсияи Росия) гаштааст. Аз соли 2008 бо машварат ва роҳбарии шарқшиноси маъруф, узви вобастаи АМИҶТ, муовини аввали вазири корҳои хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон, профессор Низомиддин Зоҳидӣ аз болои рисолаи докторӣ кор карда, 14-уми октябри соли 2019 рисолаи докториашро дар мавзӯи «Марҳалаҳои ташаккул ва таҳаввули ҳаракати тарҷума дар адабиёти форсу тоҷик (асрҳои X—XIV)» бо муваффақият ҳимоя кардааст.
Самти кори илмии ӯ ба масоили марҳалаҳои ташаккули ҳаракати тарҷума дар адабиёти Арабу Аҷам (тарҷумаҳои асримиёнагӣ) равона шудааст. Ӯ аввалин маротиба заминаҳои густариши ҳаракати тарҷума дар аҳди Сомониён ва омилҳои ташаккули усулу равишҳои тарҷума аз забони арабӣ ба забони тоҷикиро муайян намуда, нақши тарҷумаро ҳамчун воситаи ҳифзу эҳёи осори классикии форсӣ-тоҷикӣ нишон додааст. Дар заминаи мавзӯи мазкур зери роҳбарии ӯ 3 нафар рисолаҳои номзадӣ навишта истодаанд.

== Осор ==
Дотсент Насимҷон Ҳамробоев муаллифи 2 монография ва беш аз 70 мақолаҳои илмӣ ва илмӣ-омавӣ мебошад. Дарвоқеъ китоби «Мероси ҷовидон»-и Н. А. Ҳамробоев фарогири пажӯҳишномаи муфассал ва мунтахаби 13 асари тарҷумашудаи асаримиёнагӣ буда, дар он маълумоти арзишманди таърихӣ ва илмӣ ҷамъоварӣ гаштаанд. Инчунин монографияи илмии ӯ «Ҳаракати тарҷума дар адабиёти форсу тоҷик (асрҳои VII-Х)» паҳлуҳои мухталифи осори давраи Сомониёнро дар худ ҷой дода, дар асар нақши Сомониён ба рушди фарҳанги давр ва таъсирпазирии он ба илму фарҳанги оянда хуб таҳқиқ гаштааст, ки ин ба дастовардҳои муҳими илмӣ соҳиб будани ин олими тоҷикро хабар медиҳад.

=== Китобҳо (Монографияҳо) ===
# Насимҷон Ҳамробоев. Ҳаракати тарҷума дар адабиёти форсу тоҷик (асрҳои VII-Х). — Хуҷанд: Нури маърифат, 2016. −304 саҳ;
# Насимҷон Ҳамробоев. Мероси ҷовидон (китоби 1). — Хуҷанд: Нури маърифат, 2018. −312 саҳ.
# Насимҷон Ҳамробоев. Осорномаи Узви вобастаи АИ ҶТ Низомиддин Зоҳидӣ (осорнома ва мухтасари рӯзгори профессор Низомиддин Зоҳидӣ). — Хуҷанд: Меъроҷ. — 76 саҳ.
# Насимҷон Ҳамробоев. Таърих, назария ва амалияи тарҷума. — Хуҷанд: Нури маърифат, 2019. — 386 саҳ

== Ҷоизаҳо ==
* [[Медали &quot;Хизмати шоиста&quot; (2026); Аълочии маорифи Тоҷикистон|Медали &quot;Хизмати шоиста&quot; (2026);]] 
* [[Медали &quot;Хизмати шоиста&quot; (2026); Аълочии маорифи Тоҷикистон|Аълочии маорифи Тоҷикистон]], (2014)

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
* [http://www.hgu.tj/personlist/viewperson/348.html Шахсиятҳои Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров]
* [https://search.rsl.ru/ru/record/01004300653 Рисолаи номзади дар мавзӯъи «Переводческое движение в персидско-таджикской литературе VIII—X в»]{{Пайванди мурда|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

[[Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Зодагони ноҳияи Ғафуров]]
[[Гурӯҳ:Филологони Тоҷикистон]]</text>
      <sha1>3prjyj1nqzl61rfhzpbxo8pbftm3k0w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1492894</id>
      <parentid>1492893</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T17:00:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>14imronasim</username>
        <id>57258</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>14imronasim moved page [[Насимҷон Ҳамробоев]] to [[Абдуллозода Насим Абдулло (Ҳамробоев Насимҷон)]]</comment>
      <origin>1492893</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9136" sha1="3prjyj1nqzl61rfhzpbxo8pbftm3k0w" xml:space="preserve">{{Олим
 |ном              = Абдуллозода Насим Абдулло / Ҳамробоев Насимҷон 
 |тасвир           = 
[[Акс:Барои википедия.jpg|мини]]
 |бар              = 200px
 |тавсифи тасвир   = 
 |таърихи таваллуд = 14.10.1978
 |зодгоҳ           = {{Зодгоҳ|ноҳияи Ғафуров}}, [[вилояти Суғд]], [[ҶШС Тоҷикистон]]
 |таърихи даргузашт= 
 |шаҳрвандӣ        = {{Парчамбандӣ|Тоҷикистон}}
 |маҳалли даргузашт= 
 |фазои илмӣ       = [[адабиётшиносӣ]]
 |ҷойҳои кор       = Донишгоҳи давлатии Хуҷанд
 |дараҷаи илмӣ     = {{дараҷаи илмӣ|доктор|илмҳои филология}}
 |унвонҳои илмӣ    = [[Профессор]]
 |алма-матер       = [[Донишгоҳи давлатии Хуҷанд]]
 |роҳбари илмӣ     = 
 |шогирдони маъруф = 
 |маъруф ба        = 
 |ҷоизаҳо          = Медали &quot;Хизмати шоиста&quot; (2026); Аълочии маорифи Тоҷикистон (2014)
 |имзо             = 
 |бари имзо        = 
 |сайт             = 
 |викитека         = 
 |викианбор        = 
}}
'''''Абдуллозода Насим Абдулло''' ('''Ҳамробоев''' '''Насимҷон Абдуллоҷонович)'''''; 14 октябри 1978, ноҳияи Бобоҷон Ғафуров, [[вилояти Суғд]]) — доктори илмҳои филология (2019), [[Аълочии маорифи Тоҷикистон]], (2014)

== Зиндагинома ==
Абдуллозода Насим Абдулло (Ҳамробоев Насимҷон Абдуллоҷонович) 14 октябри соли 1978 дар ҷамоати Хистеварзи ноҳияи Бобоҷон Ғафуров, дар оилаи коргар ба дунё омадааст. Соли 2000 факултети филологияи тоҷики [[Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров]]ро хатм намудааст. Солҳои 2000—2003 аспиранти кафедраи адабиёти классикии Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров буд. Пас аз хатми аспирантура дар дар Маркази пажӯҳиши тамаддуни давраи Сомониён ба ҳайси ходими хурди илмӣ (дар муддати солҳои 2000—2002), ходими калони илмӣ (дар муддати солҳои 2003—2004) корҳои илмиро давом додаст. Дар муддати солҳои 2006—2017 дар факултети забонҳои шарқи Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик [[Бобоҷон Ғафуров]], ба ҳайси ҷонишини декан оид ба таълими факултети забонҳои шарқ (с.2006-2010), декани факултети забонҳои шарқ (2012—2015), докторанти кафедраи забон ва адабиёти факултети забонҳои шарқ (2015—2017), аз моҳи октябри соли 2017 то 03-июли соли 2025 мудири шуъбаи табъу нашри раёсати илм ва инноватсия [[Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров|Донишгоҳ]] ва аз моҳи июли соли 2025 ба ҳайси муовини аввали ректори МДТ- [[Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров|&quot;донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров&quot;]] кору фаъолиятро идома медиҳад.

== Фаъолияти илмӣ ==
Соли 2004 дар мавзӯи «Ҳаракати тарҷума дар адабиёти форсу тоҷик (асрҳои VIII—X)» рисолаи номзадиро дифоъ намуда, соли 2012 соҳиби дипломи дотсент (КОА Федератсияи Росия) гаштааст. Аз соли 2008 бо машварат ва роҳбарии шарқшиноси маъруф, узви вобастаи АМИҶТ, муовини аввали вазири корҳои хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон, профессор Низомиддин Зоҳидӣ аз болои рисолаи докторӣ кор карда, 14-уми октябри соли 2019 рисолаи докториашро дар мавзӯи «Марҳалаҳои ташаккул ва таҳаввули ҳаракати тарҷума дар адабиёти форсу тоҷик (асрҳои X—XIV)» бо муваффақият ҳимоя кардааст.
Самти кори илмии ӯ ба масоили марҳалаҳои ташаккули ҳаракати тарҷума дар адабиёти Арабу Аҷам (тарҷумаҳои асримиёнагӣ) равона шудааст. Ӯ аввалин маротиба заминаҳои густариши ҳаракати тарҷума дар аҳди Сомониён ва омилҳои ташаккули усулу равишҳои тарҷума аз забони арабӣ ба забони тоҷикиро муайян намуда, нақши тарҷумаро ҳамчун воситаи ҳифзу эҳёи осори классикии форсӣ-тоҷикӣ нишон додааст. Дар заминаи мавзӯи мазкур зери роҳбарии ӯ 3 нафар рисолаҳои номзадӣ навишта истодаанд.

== Осор ==
Дотсент Насимҷон Ҳамробоев муаллифи 2 монография ва беш аз 70 мақолаҳои илмӣ ва илмӣ-омавӣ мебошад. Дарвоқеъ китоби «Мероси ҷовидон»-и Н. А. Ҳамробоев фарогири пажӯҳишномаи муфассал ва мунтахаби 13 асари тарҷумашудаи асаримиёнагӣ буда, дар он маълумоти арзишманди таърихӣ ва илмӣ ҷамъоварӣ гаштаанд. Инчунин монографияи илмии ӯ «Ҳаракати тарҷума дар адабиёти форсу тоҷик (асрҳои VII-Х)» паҳлуҳои мухталифи осори давраи Сомониёнро дар худ ҷой дода, дар асар нақши Сомониён ба рушди фарҳанги давр ва таъсирпазирии он ба илму фарҳанги оянда хуб таҳқиқ гаштааст, ки ин ба дастовардҳои муҳими илмӣ соҳиб будани ин олими тоҷикро хабар медиҳад.

=== Китобҳо (Монографияҳо) ===
# Насимҷон Ҳамробоев. Ҳаракати тарҷума дар адабиёти форсу тоҷик (асрҳои VII-Х). — Хуҷанд: Нури маърифат, 2016. −304 саҳ;
# Насимҷон Ҳамробоев. Мероси ҷовидон (китоби 1). — Хуҷанд: Нури маърифат, 2018. −312 саҳ.
# Насимҷон Ҳамробоев. Осорномаи Узви вобастаи АИ ҶТ Низомиддин Зоҳидӣ (осорнома ва мухтасари рӯзгори профессор Низомиддин Зоҳидӣ). — Хуҷанд: Меъроҷ. — 76 саҳ.
# Насимҷон Ҳамробоев. Таърих, назария ва амалияи тарҷума. — Хуҷанд: Нури маърифат, 2019. — 386 саҳ

== Ҷоизаҳо ==
* [[Медали &quot;Хизмати шоиста&quot; (2026); Аълочии маорифи Тоҷикистон|Медали &quot;Хизмати шоиста&quot; (2026);]] 
* [[Медали &quot;Хизмати шоиста&quot; (2026); Аълочии маорифи Тоҷикистон|Аълочии маорифи Тоҷикистон]], (2014)

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
* [http://www.hgu.tj/personlist/viewperson/348.html Шахсиятҳои Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров]
* [https://search.rsl.ru/ru/record/01004300653 Рисолаи номзади дар мавзӯъи «Переводческое движение в персидско-таджикской литературе VIII—X в»]{{Пайванди мурда|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

[[Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Зодагони ноҳияи Ғафуров]]
[[Гурӯҳ:Филологони Тоҷикистон]]</text>
      <sha1>3prjyj1nqzl61rfhzpbxo8pbftm3k0w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ҳамробоев Насимҷон</title>
    <ns>0</ns>
    <id>321258</id>
    <redirect title="Абдуллозода Насим Абдулло (Ҳамробоев Насимҷон)" />
    <revision>
      <id>1492896</id>
      <parentid>1417371</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T17:02:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>1543</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Исправление двойного перенаправления с [[Насимҷон Ҳамробоев]] на [[Абдуллозода Насим Абдулло (Ҳамробоев Насимҷон)]]</comment>
      <origin>1492896</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="104" sha1="blxsj6i8bsumid5fj74ltyibspyqxvy" xml:space="preserve">#равона [[Абдуллозода Насим Абдулло (Ҳамробоев Насимҷон)]]</text>
      <sha1>blxsj6i8bsumid5fj74ltyibspyqxvy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Федерал резерв</title>
    <ns>0</ns>
    <id>322387</id>
    <revision>
      <id>1492911</id>
      <parentid>1433534</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T07:24:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zolfeqar Fatihzadeh</username>
        <id>30846</id>
      </contributor>
      <comment>ороиш, вироишоти сабкӣ, аломатҳои китобат, дархости сарчашма</comment>
      <origin>1492911</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="73007" sha1="1uztm145kmuuk6krryr6ic87h8chqxh" xml:space="preserve">{{Бонки марказӣ
|номи бонк         = Низоми захираи федералӣ
|логотип           = [[Акс:Seal of the United States Federal Reserve System.svg|115px]]&lt;br&gt;Муҳри Низоми захираи федералӣ&lt;br&gt;&lt;br&gt;[[Акс:Flag of the United States Federal Reserve.svg|160px]]&lt;br&gt;Парчами Низоми захираи федералӣ
|тасвир2           = Federal Reserve.jpg
|зернавис          =
|макон             = [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико]], [[Вашингтон]]
|координатаҳо      =
|санаи таъсис      = 23 декабри соли 1913
|санаи барҳамдиҳӣ  =
|президент         = [[Кевин Уорш]]
|арз               = [[Доллари ИМА]]
|нархи баҳра       = 3,50–3,75%
|мизони пасандозҳо =
|захираҳо          =
|вебгоҳ            = [https://www.federalreserve.gov/ www.federalreserve.gov]
|пешина            =
|баъдина           =
|пайнавиштҳо       =
}}

'''Сомонаи захираи федерол''' ({{lang-en|Federal Reserve System}}), '''Федерол резерв''' (FRS, Federal Reserve, Fed) — як муассисаи мустақили федералӣ мебошад, ки 23 декабри соли 1913 барои иҷрои вазифаҳои [[бонки марказӣ]] ва назорати мутамарказ аз болои [[Низоми бонкӣ|низоми бонкии]] тиҷории [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико]] таъсис дода шудааст.

== Вижагӣ ==
Бонки феделаии Амрико аз 12 бонки федералии захиравӣ иборат аст.{{Гузариш|Федеральные резервные банки}}, ки дар шаҳрҳои калон ҷойгиранд, тақрибан се ҳазор бонкҳои тиҷории ба ном аъзо, Шӯрои мудирони аз ҷониби президент таъйиншуда, Кумитаи федералии бозори боз ва шӯроҳои машваратӣ иборат мебошад. Асоси таъсиси он Қонун дар бораи захираи федералӣ мебошад. Давлат дар идораи системаи захиравии федералӣ нақши ҳалкунанда мебозад, гарчанде ки шакли моликияти сармояи хусусӣ — бонки саҳҳомии дорои мақоми махсуси саҳмияҳо мебошад.

Аз нуқтаи назари мудирият, Бонки федеролии Амрико як агентии мустақил дар ҳукумати ИМА мебошад. Ҳамчун Бонки марказии миллӣ Захираи федералӣ ваколати худро аз Конгресси ИМА ба даст меорад. Мустақилият дар кори он бо он таъмин карда мешавад, ки тасмимҳо оид ба сиёсати пулию қарзӣ қабулшуда набояд аз ҷониби Президенти Иёлоти Муттаҳида ё ягон каси дигар аз шохаҳои иҷроия ё қонунгузории ҳукумат тасдиқ карда шаванд. Захираи федералӣ аз ҷониби Конгресс маблағгузорӣ намешавд. Шартҳои Шӯрои мудирони Захираи федералӣ якчанд давраҳои президентӣ ва конгрессро дар бар мегиранд. Ҳамзамон, ФР таҳти назорати Конгресс қарор дорад, ки зуд-зуд фаъолияти ФР-ро мавриди таҳлилу баррасӣ медиҳад ва метавонад масъулиятҳои ФР-ро тавассути қонунгузорӣ тағйир диҳад&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.federalreserve.gov/faqs/about_14986.htm|title=The Fed - Who owns the Federal Reserve?|publisher=Board of Governors of the Federal Reserve System|lang=en|deadlink=no|accessdate=2020-03-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200325091555/https://www.federalreserve.gov/faqs/about_14986.htm|archivedate=2020-03-25}}&lt;/ref&gt; .
 
Бен Бернанке аз соли 2006 то соли 2014 ба ҳайси раиси шӯрои мудирони Захираи Федералӣ кор кардааст. Дар моҳи феврали соли 2014 ӯро Ҷанет Йеллен иваз кард, ки ду сол муовини ӯ буд&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.interfax.ru/business/350374|title=Главой ФРС США впервые стала женщина|author=|website=|date=|publisher=Interfax.ru|lang=ru|deadlink=no|accessdate=2020-03-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200807111601/https://www.interfax.ru/business/350374|archivedate=2020-08-07}}&lt;/ref&gt; . Аз 5 феврали соли 2018 Ҷером Пауэлл раиси Бонки Федеролии ИМА мебошад.

== Таърихи БФА ==
Аввалин муассисае, ки ҳамчун бонки марказии Иёлоти Муттаҳида хидмат мекард, Бонки якуми Иёлоти Муттаҳида буд, ки аз ҷониби Александр Хэмилтон дар соли 1791 таъсис дода шуда буд. Муҳлати ваколати ӯ дар соли 1811 тамдид карда нашуд. Соли 1816 Банки дуюми ИМА ташкил ёфт; Комиссияи ӯ дар соли 1836 пас аз танқиди президент Эндрю Ҷексон таҷдид карда нашуд. Аз соли 1837 то соли 1862 банки марказӣ расман вуҷуд надошт. Ин давраро дар Иёлоти Муттаҳида «давраи бонкдории озод» меноманд. Аз соли 1862 то соли 1913 дар Иёлоти Муттаҳидаи Амрико дар асоси қонуни дахлдор системаи бонкҳои миллӣ амал мекард. Силсилаи ҳамҳамаҳои бонкӣ дар солҳои 1873, 1893 ва 1907 ба системаи мутамаркази бонкӣ талаботи қавиеро ба вуҷуд овард.
[[Акс:Erie_and_Kalamazoo_Banknote_1853.jpg|рост|мини| Банкнота панҷдолларӣ аз яке аз бонкҳои амрикоӣ аз соли 1853]]
[[Акс:1862_-_Five_Cent_Currency_Note_-_Allentown_PA.jpg|рост|мини| Банкнотаи панҷсенти яке аз бонкҳои амрикоӣ аз соли 1862]]
Ҷадвали замонии бонкҳои марказии ИМА:

* '''1791 — 1811:''' Бонки якуми Иёлоти Муттаҳида ;
* '''1811 — 1816:''' Бонки марказӣ вуҷуд надошт;
* '''1816 — 1836:''' Бонки дуюми Иёлоти Муттаҳида ;
* '''1837 — 1862:''' «Давраи бонкдории озод»;
* '''1863 — 1913:''' Бонкҳои миллӣ;
* '''1913 — ҳоло:''' Системаи захираи федеролӣ.

[[Акс:1907_eagle_reverse_1.jpg|рост|мини| 1907 Тангаи тиллои даҳ доллар]]
Дар нимаи асри 19 муомилоти пулии ИМА дар ҳолати бӯҳронӣ қарор дошт: то оғози ҷанги шаҳрвандӣ дар кишвар 7 ҳазор намуди [[Банкнота|пулҳои]] пулҳои гуногун аз бонкҳои гуногун, аз ҷумла 5,5 ҳазор намуди пулҳои қалбакӣ дар муомилот қарор дошт. Танҳо соли 1864 қонуни федералӣ қабул карда шуд, ки дар он ҳар як бонк бояд пасандозҳои муштариёнро бо захираҳои муайян таъмин намояд, ки ҳаҷми он аз мақоми бонк вобаста буд. Дар баробари ин, бонкҳо ҳуқуқ пайдо карданд, ки як қисми захираҳои худро дар бонкҳои [[Ню-Йорк]] нигоҳ доранд, ки ин ба таҳкими мавқеъҳои ин бонкҳо мусоидат кард. Соли 1900 Санади стандарти тиллоӣ қабул карда шуд, ки он биметаллизмро хотима дод ва тиллоро ҳамчун металли ягонаи пулӣ муқаррар кард.

Ташаббуси таъсиси бонки марказӣ дар Иёлоти Муттаҳида аз доираҳои бонкии ин кишвар, пеш аз ҳама бонкдорони пурқудрати Ню-Йорк ба вуҷуд омадааст. Дар баробари ин дар бораи дараҷаи иштироки давлатӣ ва хусусӣ дар идораи системаи бонки марказӣ баҳсу мунозираҳои тезу тунд сурат гирифтанд&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://cyberleninka.ru/article/n/federalnaya-rezervnaya-sistema-ssha-istoriya-sozdaniya-i-uchastiya-v-upravlenii-gosudarstvennym-dolgom|title=ФЕДЕРАЛЬНАЯ РЕЗЕРВНАЯ СИСТЕМА США: ИСТОРИЯ СОЗДАНИЯ И УЧАСТИЯ В УПРАВЛЕНИИ ГОСУДАРСТВЕННЫМ ДОЛГОМ|accessdate=2023-05-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230526202435/https://cyberleninka.ru/article/n/federalnaya-rezervnaya-sistema-ssha-istoriya-sozdaniya-i-uchastiya-v-upravlenii-gosudarstvennym-dolgom|archivedate=2023-05-26}}&lt;/ref&gt; .

=== Таъсиси Бонки сеюми марказӣ ===
Дар чоряки охири асри 19 ва ибтидои асри 20, иқтисоди ИМА як қатор ваҳшатҳои молиявиро аз сар гузаронд. Такони асосии ташкили бонки марказии сеюм ваҳшати бонкии соли 1907 буд. Бисёре аз иқтисоддонҳо ва ҷонибдорони системаи федералии захиравӣ изҳор доштанд, ки системаҳои қаблӣ ду камбудии асосӣ доштанд: арзӣ «ғайриэластикӣ» ва норасоии пардохтпазирӣ ё мушкилоти нақдинагӣ. Дар соли 1908, пас аз бӯҳрони молиявии соли 1907, Конгресс Санади Олдрих-Врилендро қабул кард, ки Комиссияи Миллии Монетариро барои омӯзиши вариантҳои имконпазири ислоҳоти пулӣ ва бонкӣ таъсис дод.

=== Қонун дар бораи Захираи Федералӣ ===
Аъзои сенат Нелсон Олдрич ду комиссия ташкил кард: яке барои омӯзиши амиқи системаи пулии Амрико ва дигаре (раисаш худи Олдрич) барои омӯхтан ва ҳисобот додани системаҳои бонкии Аврупо. Олдрич бо муносибати манфӣ ба бонкҳои марказӣ ба Аврупо омада, пас аз омӯзиши низоми бонкии Олмон ақидаашро дигар кард ва бартарии онро нисбат ба системаи вомбаргҳои давлатӣ, ки қаблан Олдрих онро бартар мешумурд, дид. Идеяи бонки марказӣ аз ҷониби сиёсатмадорони мухолиф сахт интиқод карда шуд, ки ба он бо шубҳа менигарист ва Олдрихро ба сабаби муносибати наздикаш бо бонкдорони сарватманд (ба монанди Ҷ. П. Морган) ва издивоҷи духтараш бо Ҷон Д. Рокфеллер айбдор карданд .

Соли 1910 маблағгузорони пешқадами ИМА (худи Нелсон Олдрих, бонкдорон Пол Уорбург, Фрэнк Вандерлип, [[Гарри Дэвидсон|Ҳарри Дэвидсон]], Бенҷамин Стронг, ёвари вазири хазинаи ИМА [[Пиатт Эндрю|Эндрю Пиатт]]) даҳ рӯз дар ҷазираи Ҷекилл барои созиш оид ба сохтор ва низоми бонки марказии онядаи Амрико андешаборон мекунанд. Дар натиҷа нақша ҳамоне буд, ки Олдрич баъдан ба Конгресси ИМА пешниҳод кард&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.minneapolisfed.org/article/1989/paul-warburgs-crusade-to-establish-a-central-bank-in-the-united-states|title=Paul Warburg's Crusade to Establish a Central Bank in the United States {{!}} Federal Reserve Bank of Minneapolis|publisher=www.minneapolisfed.org|deadlink=no|accessdate=2020-03-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200124173748/https://www.minneapolisfed.org/article/1989/paul-warburgs-crusade-to-establish-a-central-bank-in-the-united-states|archivedate=2020-01-24}}&lt;/ref&gt; .

Олдрич як бонки марказии комилан хусусиро бо дахолати ҳадди ақали ҳукумат ҷонибдорӣ кард, аммо гузашт кард, ки ҳукумат бояд дар Шӯрои директорон намояндагӣ кунад. Аксарияти ҷумҳурихоҳон нақшаи Олдричро пуштибонӣ карданд, аммо пуштибонии онҳо барои қабули қонун дар Конгресс кофӣ набуд. Демократҳои прогрессивӣ системаи захиравии аз ҷониби ҳукумат ва идорашавандаро, ки аз назорати банкирҳо ва брокерҳо озод буданд, тарафдорӣ карданд. Демократҳои консервативӣ идеяи системаи захиравии хусусӣ, вале ғайримутамарказро, ки аз назорати [[Уолл-стрит|Уолл Стрит]] бармеомад, ҷонибдорӣ карданд. Қонун дар бораи захираҳои федералӣ&lt;ref&gt;[http://www.law.cornell.edu/uscode/uscode12/usc_sup_01_12_10_3.html Действующий закон о ФРС на сайте Института юридической информации] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20090331025615/http://www.law.cornell.edu/uscode/uscode12/usc_sup_01_12_10_3.html |date=2009-03-31 }}{{Ref-en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;law&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.federalreserve.gov/aboutthefed/fract.htm|title=Federal Reserve Board - Federal Reserve Act|publisher=Board of Governors of the Federal Reserve System|lang=en|deadlink=no|accessdate=2020-03-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200308211626/https://www.federalreserve.gov/aboutthefed/fract.htm|archivedate=2020-03-08}}&lt;/ref&gt;, ки соли 1913 аз тарафи Конгресс тасвиб шуда буд, ақидаҳои бештари ҳизби демократи ИМА-ро инъикос мекард; Аксари ҷумҳурихоҳон ба қабули он мухолиф буданд.

Дар натиҷа, системаи федералии захиравӣ дар моҳи декабри соли 1913 ҳамчун агентии мустақили ҳукумати ИМА таъсис дода шуд. Президент ва Конгресс аз ҳуқуқи дахолати мустақим ба фаъолияти Захираи федералӣ маҳрум буданд, аммо онҳо метавонистанд қонунҳои танзимкунандаи онро қабул кунанд.

=== Дар байни ду ҷанг ===
1923 — Кумитаи сармоягузории бозори боз барои ҳамоҳангсозии фаъолияти системаи федералии захиравӣ таъсис дода шуд ({{Lang-en|Open Market Investment Committee}} (OMIC)). Ба он мудирони бонкҳои федералии захираҳои Ню-Йорк, Бостон, Филаделфия, Чикаго ва Кливленд шомил буданд.

1930 — Кумита бо Ассотсиатсияи сиёсати бозори боз иваз карда шуд ({{Lang-en|Open Market
Policy Conference}} (OMPC) мудирон ва аъзои раёсати 12 Бонки Захираи Федералӣ ширкат доштанд.

1933 — Корпоратсияи федералии бимаи пасандозҳо (FDIC) таъсис дода шуд.{{Lang-en|Federal Deposit Insurance Corporation}} (FDIC)). Ба Шӯрои Федералии Захира ваколат дода шуд, ки ба талаботи захиравии бонкҳои аъзо тағйирот ворид кунад.

1935 — Пас аз қабули Қонуни бонкӣ сохтори системаи федералии захиравӣ ба шакле гирифт, ки то имрӯз вуҷуд дорад: Шӯро Шӯрои мудирон номида шуд ({{Lang-en|Board of Governors}} системаи федералии захиравӣ аз ҳафт аъзо иборат аст, ки яке аз онҳо раиси Раёсат мебошад. Ба ҳайати Шӯро дигар вазири молия ва нозири арз дохил нашуданд. Роҳбарони Бонки Захиравӣ ба президентҳо табдил ёфтанд ва Ассотсиатсияи Сиёсати Бозори боз Кумитаи Федералии Бозори боз (FOMC) табдили ном кард {{Sfn|Корнелиус Лука|2005|страницы=136}} .

=== Таърихи Муосири БФА ===
Дар давоми ҷанги дуюми ҷаҳонӣ дар назди системаи молиявии ИМА ҳадафи арзон кардани маблағгузории хароҷоти ҳарбӣ барои ҳукумати федералӣ таҳия карда шуд. Соли 1942 БФА ҳамчун маркази эмиссионӣ расман ӯҳдадор шуд, ки даромаднокии пасти коғазҳои қиматноки қарзии давлатиро нигоҳ дорад-барои векселҳои кӯтоҳмуддати хазинадорӣ на бештар аз 0,375 % ва вомбаргҳои дарозмуддат (Bonds) на бештар аз 2,5 % нигоҳ дорад. Бо гирифтани чунин ӯҳдадориҳо, бонки Федералии Амрико дигар наметавонист ба ҳаҷми коғазҳои қиматноки қарзии давлатӣ таъсир расонад. Агар Хазинадорӣ векселҳои нав мефурӯхт ё аҳолӣ мехост, ки векселҳои қаблан харидашударо фурӯшад, бинобар ин нархи онҳо дар бозори боз коҳиш меёфт (тахфифаш меафзуд), БФА маҷбур шуд, ки барзиёд харидорӣ кунад, то ки даромаднокӣ афзоиш наёбад. Ин боиси афзоиши ӯҳдадориҳои пулии БМА шуд, ки дар асл имконияти таъсиррасонӣ ба андозаро аз пойгоҳи пулӣ дар кишвар даст дод&lt;ref name=&quot;Lacker&quot;/&gt;. Вазорати молия имконият дошт, ки қариб ҳар миқдори пулеро, ки расман бо фоизи бениҳоят паст қарз гирифта мешуд, мунтазам ба даст орад, аммо дар асл БМА доимо пул нашр мекард. Дар давраи баъдиҷангӣ амалияи фоизи пасти қарзи давлатӣ бо вуҷуди таназзул дар иқтисодиёт ва таваррум 14 % дар соли 1947, 8 % дар соли 1948 расид. Раиси онвақтаи ФРС Марринер Экклз кӯшиш кард, ки ба чунин сиёсат муқобила кунад, аммо президент Ҳарри Трумэн Вайро бо Томас Маккейб иваз кард.

Барои паст кардани тавррум нарх ва музди кор тавассути назорати доимии Органи танзими нарх (аз соли 1941 то соли 1947 мавчуд буд) ба таври сунъӣ паст карда мешуд. Дар соли 1950, [[ҷанги Корея]] оғоз шуд, таваррум аз 21 % гузашт ва назорати нархҳо дар шакли Идораи устувории нархҳо барқарор карда шуд (ки аз соли 1951 то соли 1953 вуҷуд дошт). Аслан чораҳои иқтисодии таъсиррасонӣ бо чораҳои маъмурӣ иваз карда шуданд. Дар айни замон, аз БФ талаб карда шуд, ки фоизи пасти қарзро нигоҳ дорад ва ҳамзамон сатҳи таваррум ва бекориро коҳиш диҳад. Марринер Эклз изҳор дошт: «Ё системаи федералии захиравӣ бояд ҳамчун як мақоми мустақил эътироф карда шавад, ё он бояд танҳо ҳамчун агентӣ ё бюрои хазинадорӣ баррасӣ карда шавад»&lt;ref name=&quot;Lacker&quot;/&gt; .

Дар соли 1951, президент Гарри Трумэн намояндагони Захираи федералӣ ва Вазорати молияи ИМА-ро ба Кохи Сафед даъват кард, ки дар ниҳоят «Созишнома» бастанд. Департаменти хазинадорӣ аз маҷбур кардани БФА барои харидани коғазҳои қиматноки хазинадорӣ худдорӣ кард. Ба Захираи федералӣ дар пешбурди сиёсати пулию қарзӣ барои мӯътадилсозии макроиқтисод бидуни вобастагӣ ба эҳтиёҷоти қарзи хазинадорӣ мустақилият дода шуд. Захираи федералӣ ба пешбурди сиёсатҳое, ки ба устувории нархҳо нигаронида шудааст, оғоз кард&lt;ref name=&quot;Lacker&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.richmondfed.org/-/media/RichmondFedOrg/publications/research/economic_quarterly/2001/winter/pdf/lacker.pdf|title=Introduction to Special Issue|author=Jeffrey M. Lacker|date=Winter 2001|publisher=Economic Quarterly|accessdate=2023-04-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230511201946/https://www.richmondfed.org/-/media/RichmondFedOrg/publications/research/economic_quarterly/2001/winter/pdf/lacker.pdf|archivedate=2023-05-11}}&lt;/ref&gt; . Вилям Мартин, ки он вақт ёвари котиби хазина буд, сарвари гуфтушунид буд. Пас аз се ҳафта, ӯ ба ҷои МакКейб раиси БФА таъйин шуд.

Нигарониҳои зиёде вуҷуд доштанд, ки аз ҷониби БФА даст кашидан аз пуштибонии доимӣ бозори озоди авроқи баҳодор бозори қарзи давлатиро вайрон мекунад. Хуруҷ аз бозори вомбаргҳо ба таҷдиди дохилии сиёсати БФА оварда расонд ва ҳоло нақши асосӣ ба Кумитаи федералии бозори боз дода мешавад. Дарвоқеъ бозори пуриқтидор ва пардохтпазир ба вуҷуд омад&lt;ref name=&quot;Lacker&quot;/&gt; .

Пас аз ин Созишнома, Захираи федералӣ суръати мӯътадили афзоиши пешниҳоди пулро нигоҳ дошт, ки ба қобилияти харидории доллар каме таъсири расонд. Дар давоми чордаҳ соли оянда, суръати миёнаи солонаи таваррум нархҳои истеъмолӣ камтар аз 1,5 % буд&lt;ref&gt;{{Книга|автор=Лоуренс Уайт|часть=Денежная политика США в послевоенные годы|заглавие=Борьба экономических идей: Великие споры и эксперименты последнего столетия|isbn=978-5-98379-240-1}}&lt;/ref&gt; .

Моҳи июли соли 1979 президенти ИМА [[Ҷимми Картер]] Пол Волкерро раиси системаи федералии захиравӣ таъйин кард. Волкер муяссар шуд, ки [[таваррум]]ро пешгирӣ карда, онро аз 13-14 % (1979—1980) то 1 % (1986) бо роҳи кам кардани муомилоти пул ва пурзӯр кардани сиёсати пулию қарзӣ коҳиш диҳад. Пол Волкерро дар соли 1987 Алан Гринспен ба ҳайси раиси БФА иваз кард. Аз феврали соли 2006 мақоми раиси БФА-ро Бен Бернанке бар ӯҳда дошт, ки дар соли 2014 Ҷонет Йелленро иваз кард. Аз соли 2018 то имрӯз ин вазифаро Ҷером Пауэлл бар ӯҳда дорад.

== Вазъи ҳуқуқии системаи федералии захиравӣ ==
Қонун дар бораи захираҳои федералӣ муқаррар мекунад, ки системаи федералии захиравӣ аз бонкҳои минтақавии федералии захиравӣ иборат аст, ки [[Шахси ҳуқуқӣ|шахси ҳуқуқии]] мустақил доранд, вале аз ҷониби Шӯрои мудирони Бонки федералии захиравӣ, ки аз ҷониби Президенти Иёлоти Муттаҳида таъйин карда мешавад, идора карда мешаванд.

Умуман, тамоми системаи захираи федералӣ як агентии мустақили федералии ҳукумати ИМА мебошад.

Соли 1982 Суди округии ИМА оид ба округи марказии Калифорния дар парвандаи Ҷон Люис бар зидди Иёлоти Муттаҳида қарор кард, ки бонкҳои захиравии федералӣ, ки қисми системаи федералии захиравӣ мебошанд, тибқи Қонуни федералӣ дар бораи даъвоҳо муассисаҳо нестанд муассисаҳои давлатӣ ва кормандон. Қарори суд ба татбиқи Санади даъвоҳои шиканҷа дар Бонки Захираи федералӣ дахл дорад ва дар бораи вазъи системаи федералии захиравӣ дар маҷмӯъ ягон муайянкунӣ намедиҳад.

== Вазифаҳои БФА ==
Вазифаҳои кунунии Захираи федералӣ инҳоянд:

* иҷрои вазифаҳои Бонки марказии Иёлоти Муттаҳида;
* нигоҳ доштани таносуби байни манфиатҳои бонкҳои тиҷоратӣ ва манфиатҳои миллӣ;
* таъмини назорат ва танзими муассисаҳои бонкӣ;
* ҳимояи ҳуқуқҳои қарзи истеъмолкунандагон;
* пуштибонии афзоиши маҷмӯи пулӣ, ки дар дарозмуддат ба иқтидори иқтисодии афзоиши истеҳсолот мувофиқат мекунад;
* мусоидат ба ноил шудан ба ҳадафҳои максималии шуғлнокӣ;
* нигоҳ доштани устувории нарх ва таъмини фоизи мӯътадили дарозмуддат;
* таъмини устувории низоми молиявӣ, назорати хавфҳои системавӣ дар бозорҳои молиявӣ;
* расонидани хадамоти молиявӣ ба депозитарийҳо, аз ҷумла ҳукумати ИМА ва муассисаҳои расмии байналмилалӣ;
* иштирок дар фаъолияти низоми пардохтҳои байналмилалӣ ва дохилӣ;
* ҳалли мушкилоти пардохтпазирӣ дар сатҳи маҳаллӣ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.federalreserve.gov/aboutthefed/pf.htm|title=Federal Reserve Board - Purposes &amp; Functions|publisher=www.federalreserve.gov|lang=en|deadlink=no|accessdate=2020-03-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200326220219/https://www.federalreserve.gov/aboutthefed/pf.htm|archivedate=2020-03-26}}&lt;/ref&gt; .

== Сохтори ташкилӣ ==

=== Сохтори системаи федералии захиравӣ ===
* 12 бонки федералии захиравии минтақавӣ ба муассисаҳои амонатӣ ва ҳукумати федералӣ хидматҳои бонкӣ мерасонанд. Онҳо ҳисобҳои муассисаҳои амонатиро идора карда, хидматҳои гуногуни пардохтро таъмин менамоянд, аз ҷумла инкассои чекҳо, интиқоли электронии маблағҳо, тақсим ва ҷамъоварии пули нақд (банкнот ва тангаҳо). Барои ҳукумати федералӣ, бонкҳои захиравӣ ҳамчун агентҳои фискалӣ амал мекунанд, яъне муассисаҳое, ки идоракунии маблағҳои давлатии молиявиро таъмин мекунанд. Ба вазифаҳои онҳо дохил мешаванд: идоракунии ҳисобҳои давлатӣ, ки барои сабти воридоти андоз ва дигар даромадҳои буҷетӣ пешбинӣ шудаанд, инчунин барои хароҷоти давлатӣ истифода мегарданд; нигоҳдории захираҳои расмии давлатӣ; идоракунии қарзи дохилӣ ва хориҷии давлатӣ, аз ҷумла ташкил ва ҷойгиркунии облигацияҳои давлатӣ ва дигар коғазҳои қиматноки давлатӣ. Ин нақшро одатан бонки марказии кишвар иҷро мекунад&lt;ref name=&quot;FRS purpose&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.federalreserve.gov/pf/pdf/pf_complete.pdf|title=Цели и функции Федеральной резервной системы|deadlink=no|accessdate=2012-01-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140111193753/http://www.federalreserve.gov/pf/pdf/pf_complete.pdf|archivedate=2014-01-11}}&lt;/ref&gt;.
* Бонкҳои узв тибқи қонун вазифадоранд, ки саҳмияҳои бонкҳои федералии захиравии худро ба андозаи 6 фоизи сармояи худ обуна кунанд, ки 3 фоиз фавран пардохт карда мешаванд ва 3 фоиз бо талаби Шӯрои мудирон пардохт карда мешаванд. Тибқи қонун, онҳо барои ин саҳмияҳо ҳар сол ба андозаи 6 дарсад дивиденд мегиранд, агар сармояи бонки узв аз 10 000 000 000 доллар зиёд набошад. Барои бонки аъзое, ки сармояаш аз 10 000 000 000 доллари ИМА зиёд аст, дивиденд бо меъёри баробар ба даромади баландтарини вомбаргҳои хазинадории 10-сола дар музоядаи охирини пеш аз пардохти дивиденд фурӯхташуда маҳдуд карда мешавад. Илова бар ин, даромади дивидендҳо низ набояд аз 6 фоиз зиёд бошад. Бонкҳои аъзо ҳамчунин '''ҳуқуқ доранд''', ки дар интихоботи аъзои '''(синфи А ва синфи B)''' шӯрои директорони бонкҳои захиравӣ ширкат варзанд.&lt;ref name=&quot;FRS purpose&quot; /&gt;.

# Бонкҳои миллӣ бонкҳое мебошанд, ки аз ҳукумати федералӣ оиннома (''ҳуқуқи анҷом додани фаъолияти бонкӣ'') мегиранд. Ба ҳолати 19 январи соли 2012 шумораи умумии бонкҳо 1933 ададро ташкил медиҳад&lt;ref name=&quot;ФКСД&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www2.fdic.gov/idasp/main_bankfind.asp|title=Федеральная корпорация страхования депозитов|deadlink=yes|accessdate=2012-01-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120411171752/http://www2.fdic.gov/idasp/main_bankfind.asp|archivedate=2012-04-11}}&lt;/ref&gt; . Ин бонкҳо қонунан аъзои Бонки федералӣ мебошанд .
# Бонкҳои давлатӣ бонкҳое мебошанд, ки аз ҷониби ҳукумати иёлот оиннома дода шудаанд ва дар дохили он давлат тиҷорат мекунанд. То 19 январи соли 2012 шумораи умумии бонкҳои давлатӣ 5430 ададро ташкил медиҳад, ки аз онҳо 829 бонк аъзои системаи федералии захиравӣ мебошанд&lt;ref name=&quot;ФКСД&quot; /&gt; .

* Шӯрои мудирони захираҳои федералӣ як ниҳоди федеролии ҳукумат аст&lt;ref name=&quot;FRS purpose&quot;/&gt; ки аз ҳафт аъзо иборат аст, ки [[Президенти Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|аз ҷониби Президенти Иёлоти Муттаҳида]] таъйин ва аз ҷониби Сенат тасдиқ карда мешаванд .
* Кумитаи федералии бозори боз (FOMC)
* Якчанд шӯроҳои машваратӣ ва комитаҳои коргарӣ. Се нафари онҳо бевосита ба шӯрои ҳокимҳо маслиҳат медиҳанд. Дуи аввал бо қонунӣ, сеюмӣ бевосита аз ҷониби шӯрои мудирон таъйин шудааст&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.federalreserve.gov/aboutthefed/advisorydefault.htm|title=Federal Reserve Board - Advisory Councils|publisher=Board of Governors of the Federal Reserve System|lang=en|deadlink=no|accessdate=2020-03-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150413204008/http://www.federalreserve.gov/aboutthefed/advisorydefault.htm|archivedate=2015-04-13}}&lt;/ref&gt; .

Дар зер тасвири схематикии сохтори системаи федералии захиравӣ оварда шудааст, ки ҷузъҳои онро (бо шаклҳои гуногуни моликият) ва доираи қудрат (таъсир) равшан нишон медиҳад.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|
|
| align=&quot;center&quot; | Ҳукумати федералӣ тавассути [[Президенти Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|президенти Иёлоти Муттаҳида]]
|-
|
|
| align=&quot;center&quot; | &lt;big&gt;↓&lt;/big&gt; ''таъинот''
|-
| align=&quot;center&quot; | &quot; FOMC &quot; ва Шӯроҳои машваратӣ ва кумитаҳои корӣ
| align=&quot;center&quot; | &lt;big&gt;→&lt;/big&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt; ''маслиҳат''
| align=&quot;center&quot; | Шӯрои мудирони системаи федералии захиравӣ
|
| align=&quot;center&quot; | бонкҳои аъзо
|-
|
|
| align=&quot;center&quot; | &lt;big&gt;↓&lt;/big&gt; ''идоракунӣ''
|
| align=&quot;center&quot; | &lt;big&gt;↓&lt;/big&gt; ''саҳмдорон''
|-
|
|
| align=&quot;center&quot; | Шӯрои мудирони бонкҳои федералии захиравӣ
| align=&quot;center&quot; | &lt;big&gt;→&lt;/big&gt;
''назорат''
| align=&quot;center&quot; | 12 бонкҳои федералии захиравии минтақавӣ
|-
|}

=== Роҳбарияти олӣ ===
[[Акс:Jerome_H._Powell,_Federal_Reserve_Chair.jpg|мини| Ҷером Пауэлл (раиси Шӯрои мудирони БФА)]]
Мақоми роҳбарикунандаи БФА Шӯрои мудирони системаи федералии захиравӣ мебошад, ки аз ҳафт аъзо иборат буда, аз ҷониби [[Президенти Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|Президенти Иёлоти Муттаҳида]] бо тасдиқи Сенат таъйин карда мешавад. Ҳар як узви Шӯро ба муҳлати 14 сол бидуни ҳуқуқи тамдиди ваколаташ таъйин карда мешавад&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.federalreserve.gov/faqs/about_12591.htm|title=The Fed - Who are the members of the Federal Reserve Board, and how are they selected?|publisher=Board of Governors of the Federal Reserve System|lang=en|deadlink=no|accessdate=2020-03-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180523014729/https://www.federalreserve.gov/faqs/about_12591.htm|archivedate=2018-05-23}}&lt;/ref&gt; . Як узви Шӯро дар ду сол як маротиба таъйин карда мешавад ва ба ҳамин тариқ, ҳар як Президент метавонад танҳо ду аъзоро таъйин кунад (ё чор нафар, агар Президент ба муҳлати дуюм интихоб шавад), ба шарте ки ҳеч кас вазифаи худро пеш аз вақт холӣ накунад.

Шӯрои мудиронро раис ва муовини раис роҳбарӣ мекунанд, ки аз ҷониби Президент аз ҷумлаи ҳафт узви Раёсат ба муҳлати чор сол бидуни маҳдудият барои тамдид интихоб карда мешаванд&lt;ref name=&quot;law&quot;/&gt; .

Қонун дар бораи БФА ба президенти Иёлоти Муттаҳида ҳуқуқ медиҳад, ки ҳар як узви Раёсатро аз кор озод кунад . Ҳамин тариқ, [[Роналд Рейган|президент Рейган]] дар соли 1987 раиси Шӯро Пол Волкерро аз кор озод кард&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.huffpost.com/entry/stiglitz-the-fall-of-wall_b_126911|title=Stiglitz: The Fall of Wall Street Is to Market Fundamentalism What the Fall of the Berlin Wall Was to Communism|author=Nathan Gardels|date=2008-10-17|publisher=HuffPost|lang=en|deadlink=no|accessdate=2020-03-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201211110032/https://www.huffpost.com/entry/stiglitz-the-fall-of-wall_b_126911|archivedate=2020-12-11}}&lt;/ref&gt; .

То соли 2015, дар системаи федералии захиравӣ {{Шумора|18574}} нафар кор мекарданд&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.federalreserve.gov/publications/annual-report/statistical-tables/2015-statistical-table-13.htm|title=FRB: Annual Report 2015 - Statistical Table 13|publisher=www.federalreserve.gov|deadlink=no|accessdate=2017-01-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170124112651/https://www.federalreserve.gov/publications/annual-report/statistical-tables/2015-statistical-table-13.htm|archivedate=2017-01-24}}&lt;/ref&gt; .

Аз 29 сентябри соли 2022 аъзои Шӯро инҳоянд:
{| class=&quot;wikitable&quot;
!
Портрет
!
Член Совета
!
Вступил в должность
!
Окончание полномочий
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Акс:Jerome_H._Powell,_Federal_Reserve_Chair.jpg|пайванд=Файл: Jerome_H._Powell,_Federal_Reserve_Chair.jpg|125x125пкс]]
| rowspan=&quot;2&quot; |Джером Пауэлл&lt;br&gt;&lt;br&gt;(председатель)
|5 февраля 2018&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(в качестве председателя)&lt;/small&gt;
23 мая 2022&lt;small&gt;(reappointment)&lt;/small&gt;
|15 мая 2026&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(в качестве председателя)&lt;/small&gt;
|-
|25 мая 2012&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(в качестве члена)&lt;/small&gt;
16 июня 2014&lt;small&gt;(reappointment)&lt;/small&gt;
|31 января 2028&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(в качестве члена)&lt;/small&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Акс:Lael_Brainard_(14438068496).jpg|пайванд=Файл: Lael_Brainard_(14438068496).jpg|125x125пкс]]
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Брейнард, Лайл|Лайл Брейнард]]&lt;br&gt;&lt;br&gt;(заместителем председатель)
|23 мая 2022&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(в качестве заместителем председателя)&lt;/small&gt;
|15 мая 2026&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(в качестве заместителем председателя)&lt;/small&gt;
|-
|16 июня 2014&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(в качестве члена)&lt;/small&gt;
|31 января 2026&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(в качестве члена)&lt;/small&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Акс:Michael_S._Barr,_Federal_Reserve_Member.jpg|пайванд=Файл: Michael_S._Barr,_Federal_Reserve_Member.jpg|125x125пкс]]
| rowspan=&quot;2&quot; |Michael Barr&lt;br&gt;&lt;br&gt;(заместителем председатель)
|19 июля 2022&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(в качестве заместителем председателя)&lt;/small&gt;
|13 июля 2026&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(в качестве заместителем председателя)&lt;/small&gt;
|-
|19 июля 2022&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(в качестве члена)&lt;/small&gt;
|31 января 2032&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(в качестве члена)&lt;/small&gt;
|-
|[[Акс:Michelle_Bowman_(cropped).jpg|пайванд=Файл: Michelle_Bowman_(cropped).jpg|135x135пкс]]
|Michelle Bowman
|26 ноября 2018
1 февраля 2020&lt;small&gt;(reappointment)&lt;/small&gt;
|31 января 2034
|-
|[[Акс:Christopher_J._Waller,_Federal_Reserve_Governor_2.jpg|пайванд=Файл: Christopher_J._Waller,_Federal_Reserve_Governor_2.jpg|125x125пкс]]
|Christopher Waller
|18 декабря 2020
|31 января 2030
|-
|[[Акс:Lisa_D._Cook,_Federal_Reserve_Governor.jpg|пайванд=Файл: Lisa_D._Cook,_Federal_Reserve_Governor.jpg|125x125пкс]]
|[[Кук, Лиза|Лиза Кук]]
|23 мая 2022
|31 января 2024
|-
|[[Акс:Jefferson_Philip_BDM_June_16_22-091_8x10_(52247534443).jpg|пайванд=Файл: Jefferson_Philip_BDM_June_16_22-091_8x10_(52247534443).jpg|125x125пкс]]
|Philip Jefferson
|23 мая 2022
|31 января 2036
|}
Идораи БФА дар [[Вашингтон (шаҳр)|Вашингтон, DC]] ҷойгир аст.

Вазифаҳои Шӯро:

* назорат ба фаъолияти системавии БФА;
* қабули қарорҳои меъёрӣ;
* муайян кардани талабот ба захираҳои арзҳо.

=== Бонкҳои федералии захиравӣ ===
[[Акс:Federal_Reserve_Districts_Map.svg|рост|мини|400x400пкс| Харитаи филиалҳои минтақавии бонкҳои федералии амрико]]
Шӯрои мудирони 12 филиали минтақавии системаи федералии захиравӣ, ки бонкҳои федералии захиравӣ номида мешаванд, назорат мекунанд. Идораҳои минтақавӣ аз лиҳози ҷуғрофӣ дар 25 филиал ҷойгир шудаанд ва ваколатҳои худро дар иёлотҳои ба онҳо вогузоршуда амалӣ мекунанд ва бо номи шаҳрҳое, ки қароргоҳи онҳо дар онҳо ҷойгир аст (Сан-Франсиско, Канзас-Сити ва ғ.) номгузорӣ шудааст.

Ҳар як идораи минтақавӣ шӯрои мудирони худро дорад&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.federalreserve.gov/generalinfo/listdirectors/|title=Список членов советов управляющих ФРБ|deadlink=no|accessdate=2008-11-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081119181405/http://www.federalreserve.gov/generalinfo/listdirectors/|archivedate=2008-11-19}}&lt;/ref&gt;, ки аз 9 аъзо иборат аст ва ба синфҳои А, В ва С тақсим шудааст ва дар ҳар кадоме се нафар&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.law.cornell.edu/uscode/text/12/302|title=12 U.S. Code § 302 - Number of members; classes|publisher=LII / Legal Information Institute|lang=en|deadlink=no|accessdate=2020-03-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200804175454/https://www.law.cornell.edu/uscode/text/12/302|archivedate=2020-08-04}}&lt;/ref&gt; :

* Се мудирони дараҷаи А аз ҷониби бонкҳои узв аз ҳисоби намояндагони худ интихоб карда мешаванд (яке аз бонкҳои калон&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.federalreserve.gov/releases/lbr/current/default.htm|title=FRB: Large Commercial Banks-- December 31, 2019|publisher=www.federalreserve.gov|deadlink=no|accessdate=2020-03-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210708011634/https://www.federalreserve.gov/releases/lbr/current/default.htm|archivedate=2021-07-08}}&lt;/ref&gt;, яке аз бонкҳои миёна, дигаре аз бонкҳои хурд);
* Се мудирони синфи В аз ҷониби бонкҳои узв аз байни шахсони берун аз низоми бонкӣ интихоб карда мешаванд (яке аз бонкҳои калон, яке аз бонкҳои миёна, яке аз бонкҳои хурд). Ягон мудири дараҷаи В набояд мансабдор, роҳбар ё корманди ягон бонки дигар бошад;
* Се мудири синфи C аз ҷониби Шӯрои федералии захиравӣ таъйин карда мешаванд. Мисли менеҷерони синфи В, онҳо ҳақ надоранд, ки афсар, мудир, корманд ё саҳмдори ягон бонки дигар бошанд&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.law.cornell.edu/uscode/text/12/303|title=12 U.S. Code § 303 - Qualifications and disabilities|publisher=LII / Legal Information Institute|lang=en|deadlink=no|accessdate=2020-03-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200804144311/https://www.law.cornell.edu/uscode/text/12/303|archivedate=2020-08-04}}&lt;/ref&gt; .

Президенти ҳар як идораи минтақавӣ бо ризоияти Шӯрои мудирони системаи федералии захиравӣ таъйин карда мешавад.

Ҳар як минтақа дорои аломати рақамӣ ва ҳарфӣ бо тартиби алифбо мувофиқи рӯйхат мебошад:
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Номер территории
!Буква
!Расположение центра
!Федеральный резервный банк
!Сайт
|-
|1
|A
|[[Бустун|Бостон]] (штат [[Массачусетс]])
|Федеральный резервный банк Бостона
|http://www.bos.frb.org {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20131005213916/http://www.bos.frb.org/ |date=2013-10-05 }}
|-
|2
|B
|[[Ню-Йорк|Нью-Йорк]] (штат [[Ню-Йорк (иёлат)|Нью-Йорк]])
|Федеральный резервный банк Нью-Йорка
|http://www.newyorkfed.org
|-
|3
|C
|[[Филаделфия|Филадельфия]] (штат [[Пенсилвания|Пенсильвания]])
|Федеральный резервный банк Филадельфии
|http://www.philadelphiafed.org
|-
|4
|D
|[[Кливленд]] (штат [[Оҳайо|Огайо]])
|Федеральный резервный банк Кливленда
|http://www.clevelandfed.org
|-
|5
|E
|Ричмонд (штат [[Вирҷиния|Виргиния]])
|Федеральный резервный банк Ричмонда
|http://www.richmondfed.org
|-
|6
|F
|[[Атланта]] (штат [[Ҷорҷия|Джорджия]])
|Федеральный резервный банк Атланты
|http://www.frbatlanta.org
|-
|7
|G
|[[Чикаго]] (штат [[Иллинойс]])
|Федеральный резервный банк Чикаго
|http://www.chicagofed.org
|-
|8
|H
|Сент-Луис (штат [[Миссурӣ|Миссури]])
|Федеральный резервный банк Сент-Луиса
|http://www.stlouisfed.org
|-
|9
|I
|[[Миннеаполис]] (штат [[Миннесота]])
|Федеральный резервный банк Миннеаполиса
|http://www.minneapolisfed.org
|-
|10
|J
|Канзас-Сити (штат [[Миссурӣ|Миссури]])
|Федеральный резервный банк Канзас-Сити
|http://www.kansascityfed.org
|-
|11
|K
|[[Даллас, Техас|Даллас]] (штат [[Техас]])
|Федеральный резервный банк Далласа
|http://www.dallasfed.org
|-
|12
|L
|[[Сан-Франсиско|Сан-Франциско]] (штат [[Калифорния]])
|Федеральный резервный банк Сан-Франциско
|http://www.frbsf.org
|}
Вазифаҳои шӯъбаҳои минтақавии Системаи федералии захиравӣ:

* меъёри фоизро бо иҷозати Шӯрои мудирони системаи федералии захиравӣ муқаррар мекунад;
* назорат аз болои вазъи муассисаҳои иқтисодию молиявии маҳаллӣ;
* ба хукумати ИМА ва дигар амонатгузорон хидамоти молиявй расонанд.

=== Кумитаи федералии бозори боз ===
Дар байни Шӯрои мудирони Бонки федералии захиравӣ ва филиалҳои минтақавии Системаи федералии захиравӣ Кумитаи федералии бозори кушод (FOMC) ҷойгир аст, ки мақоми калидии масъули сиёсати пулию қарзӣ мебошад. Қарорҳои он ба ҳавасмандгардонии рушди иқтисодӣ дар баробари нигоҳ доштани устувории нарх ва муомилоти пул нигаронида шудаанд.

Кумитаи федералии бозори кушод аз 12 аъзо иборат аст&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.federalreserve.gov/monetarypolicy/fomc.htm|title=The Fed - Federal Open Market Committee|publisher=Board of Governors of the Federal Reserve System|lang=en|deadlink=no|accessdate=2020-03-08|archiveurl=https://archive.today/20170616123702/https://www.federalreserve.gov/monetarypolicy/fomc.htm|archivedate=2017-06-16}}&lt;/ref&gt; :

* 7 нафар аъзои Шӯрои мудирони захираҳои федералӣ
* 4 нафар аъзоён аз чумлаи президентхои ФРБ — ба мухлати як сол дар асоси ротационй интихоб мешаванд. Ротатсия равандест, ки дар он ҳар сол Шӯрои мудирони федералӣ як аъзоро аз байни раисони федералӣ дар ҳар як чаҳор гурӯҳ интихоб мекунад:

# Бостон, Филаделфия ва Ричмонд
# Кливленд ва Чикаго
# Атланта, Сент-Луис ва Даллас
# Миннеаполис, Канзас Сити ва Сан-Франсиско

* Президенти федералии Ню-Йорк дар асоси пурравақт хизмат мекунад. Мавқеи раиси Шӯрои мудирони Бонки федеролии Ню Йорк мақоми дуввуми муҳимтарин дар сохтори идораи ФР ба ҳисоб меравад. Дар [[Администрация Президента США|маъмурияти]] 44-умин раисиҷумҳури ИМА [[Барак Обама]] мақоми вазири 75-уми хазинаро Тимоти Гейтнер, ки қаблан раиси Бонки федеролии Ню-Йорк буд, ишғол кард.

Президентҳои федералии федералӣ, ки овоздиҳӣ надоранд, дар ҷаласаҳои Кумита ширкат мекунанд, дар муҳокимаҳо ширкат мекунанд ва иқтисод ва таҳаввулоти ояндаро арзёбӣ мекунанд. Протоколҳои ҷаласаҳои кумита мунтазам дар вебсайти расмии захираи федералӣ нашр карда мешаванд&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.federalreserve.gov/monetarypolicy/fomccalendars.htm|title=The Fed - Meeting calendars and information|publisher=Board of Governors of the Federal Reserve System|lang=en|deadlink=no|accessdate=2020-03-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210129081905/https://www.federalreserve.gov/monetarypolicy/fomccalendars.htm|archivedate=2021-01-29}}&lt;/ref&gt; . Тақвими ҷаласа ва вақти нашри протоколҳо пешакӣ маълуманд ва хабари муҳими молиявӣ мебошанд.

=== бонкҳои аъзо ===
Ҳар як бонки тиҷорӣ, ки ба талаботи низоми федералии захиравӣ мувофиқат мекунад, метавонад соҳиби (саҳмдори) филиали минтақавии маҳаллӣ гардад.

Аз 19 январи соли 2012:

* Шумораи банкхои миллй 1933 банкро ташкил медихад, ки хамаи онхо аъзои системаи федералии захирахо мебошанд;
* Банкхои давлатй — 5430 банк, аз он чумла 829 банк аъзои системаи федералии захирахо мебошанд. Ҳамин тариқ, аз 7363 бонк 2762-тоаш аъзо мебошанд, ки тақрибан 38%-и бонкҳоро ташкил медиҳад.

Вазифаҳои бонкҳои саҳҳомии ФРБ:

* гирифтани дивидендҳои собит аз рӯи саҳмияҳои FRB ба ивази пасандози гузошташуда;
* иштирок дар интихоботи 6 нафар аз 9 мудирони филиалҳои минтақавии минтақавӣ (синфҳои А ва Б).

Рӯйхати бонкҳое, ки аъзои Системаи федералии захиравӣ мебошанд, дар вебсайтҳои филиалҳои дахлдори минтақавӣ нашр карда мешаванд.

== Хусусиятҳои захираи федералӣ ҳамчун Бонки марказӣ ==

=== Шакли моликияти сармоя ===
Сармояи бонкҳои федералии захиравӣ дар шакли моликияти саҳҳомӣ буда, аз ҳисоби фурӯши саҳмияҳои ин бонкҳо ташаккул меёбад. Харидорони асосӣ бонкҳои тиҷоратӣ мебошанд, ки ҳуқуқи овоз надоранд, вале метавонанд аз 9 мудири филиали минтақавӣ 6 нафарро интихоб кунанд ва инчунин дивиденд гиранд. Дар ин маврид Иёлоти Муттаҳида аз кишварҳое фарқ мекунад, ки сармояи бонки марказӣ пурра ба давлат тааллуқ дорад (Британияи Кабир, Канада) ё ҷамъияти саҳҳомӣ буда, дар он саҳми давлат дорад (Белгия, Ҷопон).

Саҳмияҳои бонкҳои захиравии федералӣ, ки бонкҳо дар ивази сармояи захиравӣ мегиранд, як қатор маҳдудиятҳо доранд: онҳоро фурӯхтан ва иваз кардан мумкин нест ва онҳо новобаста аз фоидаи ФРД ба андозаи 6 % дивидендҳои собит пардохт мекунанд .

=== Фоидаи амалиётӣ ===
[[Акс:Выплаты_ФРС_Казначейству_США_2002-2015_гг.jpg|рост|мини|400x400пкс|Пардохтҳои захираи федералӣ ба хазинадории ИМА, 2002—2015 ]]
Захираи федералӣ эмиссияи пулиро анҷом медиҳад, ки асосан барои харидани ӯҳдадориҳои (вомбаргҳои) хазинадории ИМА истифода мешавад (танҳо дар ҳолатҳои махсус дороиҳои дигар харида мешаванд). Ҳамин тариқ, муомилоти мубодилавӣ бо доллар танҳо ба эътимод ба ҳукумати ИМА ва системаи молиявии ИМА дар маҷмӯъ асос ёфтааст.

Илова ба як қисми сеньораж дар шакли пардохтҳои фоизӣ аз рӯи вомбаргҳои хазинадорӣ, даромади ФР аз даромад аз амалиёти пардохт, пасандозҳо ва муомилот бо коғазҳои қиматнок иборат аст.

Аъзоён ва раёсати захираи федералӣ корманди давлатӣ намешаванд, аммо ҷуброни онҳо аз ҷониби Конгресси ИМА муқаррар карда мешавад&lt;ref&gt;http://www.federalreserve.gov/faqs/about_12591.htm {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20250130052612/https://www.federalreserve.gov/faqs/about_12591.htm |date=2025-01-30 }} Who are the members of the Federal Reserve Board, and how are they selected?&lt;/ref&gt; . Дар соли 2008 маоши солонаи раис 191 300 доллари амрикоиро ва дигар аъзои Раёсат 172 200 доллари амрикоиро ташкил дод.

Пас аз пардохти маош ба роҳбарон ва кормандони ФР ва дивидендҳои муқарраршуда аз саҳмияҳо, ФР фоидаи боқимондаро ба суратҳисобҳои хазинадорӣ, ки ба қисми даромади буҷет мегузарад, интиқол медиҳад.

Масалан, соли 2010 системаи федералии захиравӣ 81,689 миллиард доллар даромади соф гирифт, ки аз он 1,583 миллиард доллар ҳамчун дивидендҳо ба саҳҳомон пардохта шуд, 884 миллион доллар ба қисми даромади буҷет ва пардохтҳо ба хазинадории ИМА 79,268 миллиард долларро ташкил дод&lt;ref&gt;[http://www.federalreserve.gov/publications/annual-report/2010-federal-reserve-system-audits.htm#1 Финансовый отчёт совета управляющих ФРС за 2010 г.] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20250101223540/https://www.federalreserve.gov/publications/annual-report/2010-federal-reserve-system-audits.htm#1 |date=2025-01-01 }}{{Ref-en}}&lt;/ref&gt; .

Тавозуни ҷории Захираи федералӣ: [http://www.federalreserve.gov/releases/h41/Current/ Ҳисоботи омори захираи федералӣ, фасли H.4.1]{{Ref-en}}

=== Истиқлол ===
Додани мустақилияти васеъ ба ФР дар қабули қарорҳо бо ҳисоботдиҳӣ ва аудити фаъолиятҳо, ки бояд дар чаҳорчӯби муқаррарнамудаи қонун сурат гирад, якҷоя карда мешавад. Тибқи Қонун дар бораи захираи федералӣ, ФР ҳамасола ба Палатаи намояндагон ва ду маротиба дар як сол ба Кумитаи бонкии палата ҳисобот медиҳад.

Фаъолияти бонкҳои захиравии федералӣ на камтар аз як маротиба дар як сол аз ҷониби Идораи баҳисобгирии давлатӣ ё ширкатҳои бузурги аудитории мустақили миллӣ тафтиш карда мешавад. Тағйироти соли 1978 ба Санади ҳисобдорӣ ва аудит аз соли 1950 фаъолияти аудиторҳоро танзим мекунад.&lt;ref name=&quot;usc714&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.law.cornell.edu/uscode/text/31/714|title=31 USC § 714 - Audit of Financial Institutions Examination Council, Federal Reserve Board, Federal reserve banks, Federal Deposit Insurance Corporation, and Office of Comptroller of the Currency|deadlink=no|accessdate=2013-11-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131211074711/http://www.law.cornell.edu/uscode/text/31/714|archivedate=2013-12-11}}&lt;/ref&gt;. Ҳамин тариқ, аудитҳое, ки дар Захираи федералӣ гузаронида мешаванд, баррасии амалҳо ва қарорҳои сиёсати пулию қарзӣ (аз ҷумла амалиёти қарздиҳии бонкӣ) ё дигар амалиёти аз ҷониби FOMC иҷозатдодашударо дар бар намегирад. Аудиторҳо инчунин амалиёти бозори озоди ФР, муомилот бо ҳукуматҳои хориҷӣ, бонкҳо ва дигар муассисаҳои молиявиро баррасӣ намекунанд.&lt;ref name=&quot;usc714&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;usj&quot;&gt;{{Cite web|url=http://blogs.wsj.com/economics/2009/08/31/what-would-a-federal-reserve-audit-show/tab/article/?mg=blogs-wsj&amp;url=http%253A%252F%252Fblogs.wsj.com%252Feconomics%252F2009%252F08%252F31%252Fwhat-would-a-federal-reserve-audit-show%252Ftab%252Farticle|title=What would Federal Reserve Audit show?|date=2009|deadlink=no|accessdate=2013-11-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131106044616/http://blogs.wsj.com/economics/2009/08/31/what-would-a-federal-reserve-audit-show/tab/article/?mg=blogs-wsj&amp;url=http%253A%252F%252Fblogs.wsj.com%252Feconomics%252F2009%252F08%252F31%252Fwhat-would-a-federal-reserve-audit-show%252Ftab%252Farticle|archivedate=2013-11-06}}&lt;/ref&gt;. Дар соли 1993 Дафтари Ҳисоботи Ҳукумат аз Конгресси ИМА дархост кард, ки маҳдудиятҳоро дар ваколатҳои аудити худ бекор кунад.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.gao.gov/assets/110/105269.pdf|title=Federal Reserve Systems Audits: GAO Acces Restrictions|date=1993|deadlink=no|accessdate=2013-11-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150924020925/http://www.gao.gov/assets/110/105269.pdf|archivedate=2015-09-24}}&lt;/ref&gt;,аммо Конгресс рад кард. Дар соли 2009, конгрессмен Рон Пол HR 1207-ро сарпарастӣ кард.(«Қонуни федералии захиравӣ оид ба шаффофият»), ки ба гузаронидани аудити якдафъаинаи пурраи ФР то охири соли 2010 нигаронида шудааст.&lt;ref name=&quot;usj&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.govtrack.us/congress/bills/111/hr1207|title=H.R. 1207 (111th): Federal Reserve Transparency Act of 2009|deadlink=no|accessdate=2013-11-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140109090406/https://www.govtrack.us/congress/bills/111/hr1207|archivedate=2014-01-09}}&lt;/ref&gt;. 25 июли соли 2012 лоиҳаи қонун бо баъзе ислоҳот аз ҷониби Палатаи Намояндагон бо овози 327 мухолифи 98 мухолиф ба тасвиб расид.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://clerk.house.gov/evs/2012/roll513.xml|title=Bill Summary &amp; Status 111th Congress (2009 - 2010)|deadlink=no|accessdate=2013-11-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131206214415/http://clerk.house.gov/evs/2012/roll513.xml|archivedate=2013-12-06}}&lt;/ref&gt;. Барои тасвиби лоиҳаи қонун он бояд дар Сенат дастгирӣ пайдо кунад ва ҳарду палата бояд дар бораи мӯҳтавои лоиҳа ба як тавофуқ бирасанд.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.washingtonpost.com/blogs/2chambers/post/audit-the-fed-bill-set-for-house-vote/2012/07/24/gJQAJypU7W_blog.html|title=‘Audit the Fed’ bill passes in the House with bipartisan support|date=2012-07-25|deadlink=no|accessdate=2013-11-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131028153620/http://www.washingtonpost.com/blogs/2chambers/post/audit-the-fed-bill-set-for-house-vote/2012/07/24/gJQAJypU7W_blog.html|archivedate=2013-10-28}}&lt;/ref&gt;.

== Гардиши пул дар муомилот ==
[[Акс:Money_Stock_Measures_Jan_1959_to_Feb_2016.jpeg|рост|мини|400x400пкс| Ҷузъҳои ба мавсим тасҳеҳшудаи пешниҳоди пулии ИМА, январи соли 1959 то феврали 2016 (бо миллиардҳо доллар)&lt;ref name=&quot;Показатели&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.federalreserve.gov/releases/h6/current/default.htm|title=The Fed - Money Stock and Debt Measures - H.6 Release - March 05, 2020|publisher=www.federalreserve.gov|lang=en|deadlink=no|accessdate=2020-03-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200308211605/https://www.federalreserve.gov/releases/h6/current/default.htm|archivedate=2020-03-08}}&lt;/ref&gt;]]
[[Акс:Money_Stock_Measures_Feb_1996_to_Feb_2016.jpeg|рост|мини|400x400пкс| Ҷузъҳои ба мавсим тасҳеҳшудаи пешниҳоди пулии ИМА, феврали 1996 то феврали 2016 (бо миллиардҳо доллар)&lt;ref name=&quot;Показатели&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.federalreserve.gov/releases/h6/current/default.htm|title=The Fed - Money Stock and Debt Measures - H.6 Release - March 05, 2020|publisher=www.federalreserve.gov|lang=en|deadlink=no|accessdate=2020-03-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200308211605/https://www.federalreserve.gov/releases/h6/current/default.htm|archivedate=2020-03-08}}&lt;/ref&gt;]]
Шӯрои мудирони Захираи федералӣ мунтазам дар бораи ҳаҷми пулҳои ҷорӣ гузориш нашр мекунад&lt;ref name=&quot;Показатели&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.federalreserve.gov/releases/h6/current/default.htm|title=The Fed - Money Stock and Debt Measures - H.6 Release - March 05, 2020|publisher=www.federalreserve.gov|lang=en|deadlink=no|accessdate=2020-03-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200308211605/https://www.federalreserve.gov/releases/h6/current/default.htm|archivedate=2020-03-08}}&lt;/ref&gt; . Он инчунин динамикаи тағирёбии агрегатҳои асосии пулии М2 ва М3&lt;ref name=&quot;Показатели&quot; /&gt; инъикос мекунад, ки аз онҳо нишондиҳандаи асосии молиявию бонкии ҳаҷми пул дар муомилот маҷмӯи пулии М2 ба ҳисоб меравад.

Методологияи ҳисобкунии нишондиҳандаҳоро Системаи федералии захиравӣ муайян мекунад&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.federalreserve.gov/faqs/money_12845.htm|title=The Fed - What is the money supply? Is it important?|publisher=Board of Governors of the Federal Reserve System|lang=en|deadlink=no|accessdate=2020-03-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200302060816/https://www.federalreserve.gov/faqs/money_12845.htm|archivedate=2020-03-02}}&lt;/ref&gt; :
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Нишондиҳанд
! Тавсиф
|-
| М0
| Маблағи умумии пули нақд дар муомилот, инчунин суратҳисобҳои бонкии марказӣ, ки метавонанд ба пули нақд табдил дода шаванд.
|-
| М1
| M0 + қисми M0 ҳамчун захира ё пули нақд дар нигаҳдорӣ + пасандозҳои талабшаванда («ҳисоби чекии ҷорӣ», ки аз он пул аз чекҳои муштарӣ гирифта мешавад ё «ҳисоби бонкии ҷорӣ», ки дар он чекҳо дода мешаванд, аз ҷумла онҳое, ки ба пластикаи дебетӣ алоқаманданд) кортҳои)).
|-
| М2
| M1 + аксари пасандозҳои муҳлатдор, ҳисобҳои амонатии бозори пул ва сертификатҳои амонатӣ то $100,000.
|-
| М3
| M2 + ҳама шаҳодатномаҳои амонатии дигар, пасандозҳои евро доллар ва амалиёти репо .
|}
Маълумоти M3 дар моҳи марти соли 2006 ба итмом мерасад, зеро ФР бо истинод ба арзиши баланди ҷамъоварии маълумот ва маълумоти маҳдуди он, нашри маълумотро қатъ кард. Се агрегати пулии боқимонда дар оянда ба таври муфассал нашр карда мешаванд&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.federalreserve.gov/releases/h6/discm3.htm|title=FRB: H.6 Release--Discontinuance of M3|publisher=www.federalreserve.gov|deadlink=no|accessdate=2020-03-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200303081443/https://www.federalreserve.gov/releases/h6/discm3.htm|archivedate=2020-03-03}}&lt;/ref&gt; .

Бонкдории захиравии фраксионалӣ ба он оварда мерасонад, ки пешниҳоди ниҳоии пул нисбат ба пешниҳоди пулии бонки марказӣ ба таври назаррас зиёд мешавад. Масалан, дар моҳи январи соли 2007 захираи пули бонки марказӣ 750,5 миллиард долларро ташкил дод, дар ҳоле ки захираи пули бонкҳои тиҷоратӣ (дар маҷмӯъи М2) 6,33 триллион долларро ташкил дод.

== Танқиди фаъолияти федералӣ ==
Ҳам таърихи Санади захираи федеролӣ ва ҳам фаъолияти кунунии Захираи федералӣ мавзӯъи иттиҳомот ва критики ФРС будааст

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
* {{Вебгоҳи расмӣ|www.federalreserve.gov|Федеральной резервной системы США|lang=en}}
* [http://www.fedspeak.ru Бюллетень «Fedspeak» на русском языке] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20241214160116/http://fedspeak.ru/ |date=2024-12-14 }}
* [http://www.vestifinance.ru/articles/7706 Вести Экономика ― Кто на самом деле управляет Америкой, или 10 фактов о ФРС] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20180628090649/http://www.vestifinance.ru/articles/7706 |date=2018-06-28 }}
* [http://home.hiwaay.net/~becraft/FRS-myth.htm Деньги и Федеральная резервная система: Миф и Реальность]{{Ref-en}}
* [http://www.sanders.senate.gov/newsroom/news/?id=9e2a4ea8-6e73-4be2-a753-62060dcbb3c3 Аудит ФРС] на странице сенатора Берни Сандерса{{Ref-en}}

{{ПБ}}
[[Гурӯҳ:Бонкдорӣ]]
[[Гурӯҳ:Бонкҳои Амрико]]
[[Гурӯҳ:Ожонсии федеролии Амрико]]
[[Гурӯҳ:Бонкҳои Марказӣ]]
[[Гурӯҳ:Pages with unreviewed translations]]</text>
      <sha1>1uztm145kmuuk6krryr6ic87h8chqxh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Фурудгоҳи байналмилалии Нгура Рай</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330184</id>
    <revision>
      <id>1492908</id>
      <parentid>1463171</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T03:03:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vanguard Man</username>
        <id>125365</id>
      </contributor>
      <origin>1492908</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4488" sha1="ob20i3kavcmivdsq6t7q7o2jc2nvs8n" xml:space="preserve">{{Infobox airport|ном=Фурудгоҳи байналмилалии Нгура Рай|nativename=Bandar Udara Internasional Ngurah Rai|IATA=DPS|ICAO=WADD|type=Ҷамъиятӣ|operator=PT Angkasa Pura I|city-served=[[Балӣ]]|location=Денпасар, [[Балӣ]], [[Индонезия]]|elevation-m=4|coordinates={{coord|8|44|52|S|115|10|04|E|type:airport}}|website={{URL|baliairport.com}}|metric-elev=Y|metric-rwy=Y|r1-number=09/27|r1-length-m=3000|r1-surface=Асфалт|image=Ngurah Rai Internasional Airport Welcome Sign.jpg}}
[[Акс:I Gusti Ngurah Rai International Airport Logo.png|мини|Logo]]
'''Фурудгоҳи байналмилалии Нгура Рай''' — фурудгоҳи байналмилалии асосии ҷазираи [[Балӣ]] буда, дуюмин фурудгоҳи серодами [[Индонезия]] мебошад.&lt;ref&gt;[https://baliairport.com Дар бораи фурудгоҳ]. Сайти расмии фурудгоҳ.&lt;/ref&gt; Фурудгоҳ бо номи қаҳрамони миллии индонезиягӣ И Густи Нгура Рай номгузорӣ шудааст. Соли [[2019]] фурудгоҳ 24,2 миллион мусофир қабул намуд.&lt;ref&gt;[https://www.aci.aero/data-centre/annual-traffic-data/ Омори мусофирони ҷаҳон]. ACI World.&lt;/ref&gt;

== Таърих ==
=== Солҳои аввал ===
Фурудгоҳ дар давраи мустамликаи [[Нидерланд]] дар солҳои 1930-ум сохта шуд. Дар давраи [[Ҷанги Дуюми Ҷаҳонӣ]] аз ҷониби нерӯҳои Ҷопон ва баъдан мутаффиқин истифода мешуд.
=== Тараққиёт ===
Бо рушди саноати сайёҳии Балӣ дар солҳои 1970–80-ум фурудгоҳ борҳо васеъ карда шуд. Терминали нави байналмилалӣ дар соли [[2013]] кушода шуд. Тарҳрезии он аз меъмории анъанавии Балӣ илҳом гирифтааст.&lt;ref&gt;[https://www.bbc.co.uk/news/ Bali new airport terminal opens]. BBC News, 2013.&lt;/ref&gt;
=== Замони муосир ===
Фурудгоҳ дарвозаи асосии сайёҳони ҷаҳон ба [[Балӣ]] мебошад. Иқтидори кунунӣ 25 миллион мусофир дар сол аст. Терминали байналмилалӣ бо тарҳи анъанавии балигӣ сохта шудааст ва яке аз зеботарин терминалҳои Осиё мебошад.

== Авиакомпанияҳо ва хатҳои парвоз ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size:90%; width:70%;&quot;
! Ширкат !! Хатҳои асосӣ
|-
| [[Garuda Indonesia]] || Ҷакарта, Сингапур, Токио
|-
| [[Lion Air]] || Ҷакарта, Сурабая
|-
| [[Singapore Airlines]] || Сингапур
|-
| [[Qantas]] || Сидней, Мелбурн
|-
| [[Korean Air]] || Сеул
|-
| [[Emirates]] || Дубай
|}

== Зерсохтор ==
=== Рохҳои парвоз ===
Фурудгоҳ як рохи парвоз дорад:

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Рақам !! Дарозӣ (м) !! Рӯйпӯш
|-
| 09/27 || 3 000 || Асфалт
|}
=== Терминалҳо ===
Фурудгоҳ ду терминал дорад: терминали дохилӣ ва терминали байналмилалӣ. Терминали байналмилалии нав дар соли [[2013]] кушода шуд ва масоҳаташ 65 000 метри мурабба мебошад. Тарҳрезии он аз фарҳанги ҳиндуии Балӣ илҳом гирифтааст.

== Оморҳо ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Шумораи мусофирон
! Сол !! Мусофирон (млн)
|-
| [[2015]] || 17,1
|-
| [[2016]] || 19,8
|-
| [[2017]] || 22,0
|-
| [[2018]] || 23,8
|-
| [[2019]] || 24,2
|}

== Нигаред низ ==
* [[Балӣ]]
* [[Индонезия]]
* [[Garuda Indonesia]]
* [[Фурудгоҳи байналмилалии Сукарно-Ҳатта]]

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
* [https://baliairport.com Сайти расмии фурудгоҳ]
* [https://www.flightradar24.com/airport/DPS Парвозҳо дар FlightRadar24]

[[Гурӯҳ:Фурудгоҳҳои Индонезия]]
[[Гурӯҳ:Фурудгоҳҳои байналмилалӣ]]
[[Гурӯҳ:Балӣ]]</text>
      <sha1>ob20i3kavcmivdsq6t7q7o2jc2nvs8n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Фурудгоҳи байналмилалии Ҷуанда</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330200</id>
    <revision>
      <id>1492919</id>
      <parentid>1463363</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T07:50:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vanguard Man</username>
        <id>125365</id>
      </contributor>
      <origin>1492919</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3896" sha1="mx6kv1aattkb5mqvr6stygnydkfyjcb" xml:space="preserve">{{Infobox airport
| ном            = Фурудгоҳи байналмилалии Ҷуанда
| nativename     = Bandar Udara Internasional Juanda
| IATA           = SUB
| ICAO           = WARR
| type           = Ҷамъиятӣ
| operator       = PT Angkasa Pura I
| city-served    = [[Сурабая]]
| location       = [[Сурабая]], [[Индонезия]]
| elevation-m    = 3
| coordinates    = {{coord|7|22|52|S|112|47|12|E|type:airport}}
| website        = {{URL|juanda-airport.com}}
| metric-elev    = Y
| metric-rwy     = Y
| r1-number      = 10/28
| r1-length-m    = 3000
| r1-surface     = Бетон
}}
[[Акс:Logo of Juanda International Airport.png|мини|Logo]]
'''Фурудгоҳи байналмилалии Ҷуанда''' — фурудгоҳи байналмилалии [[Сурабая]] ва сеюмин фурудгоҳи серодами [[Индонезия]] мебошад.&lt;ref&gt;[https://juanda-airport.com Дар бораи фурудгоҳ]. Сайти расмии фурудгоҳ.&lt;/ref&gt; Фурудгоҳ бо номи Ҷуанда — қаҳрамони миллии Индонезия — номгузорӣ шудааст. Соли [[2019]] фурудгоҳ 18,9 миллион мусофир қабул намуд.&lt;ref&gt;[https://www.aci.aero/data-centre/annual-traffic-data/ Омори мусофирони ҷаҳон]. ACI World.&lt;/ref&gt;

== Таърих ==
=== Солҳои аввал ===
Фурудгоҳ дар соли [[1964]] кушода шуд. Сурабая дуюмин шаҳри бузурги Индонезия мебошад ва маркази тиҷоратии шарқи ҷазираи Ява аст.
=== Тараққиёт ===
Терминали 2 дар соли [[2014]] кушода шуд ва иқтидори фурудгоҳро ду баробар зиёд кард.&lt;ref&gt;[https://www.reuters.com/article/ Surabaya airport T2 opens]. Reuters, 2014.&lt;/ref&gt;
=== Замони муосир ===
Фурудгоҳ парвозҳои дохилӣ ва байналмилалиро хизмат мерасонад. [[Lion Air]] ва [[Garuda Indonesia]] парвозҳои зиёд доранд. Иқтидори кунунӣ 25 миллион мусофир дар сол аст.

== Авиакомпанияҳо ва хатҳои парвоз ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size:90%; width:70%;&quot;
! Ширкат !! Хатҳои асосӣ
|-
| [[Lion Air]] || Ҷакарта, Балӣ, Макассар
|-
| [[Garuda Indonesia]] || Ҷакарта, Сингапур
|-
| [[Citilink]] || Ҷакарта, Балӣ
|-
| [[AirAsia]] || Куала-Лумпур
|-
| [[Singapore Airlines]] || Сингапур
|}

== Зерсохтор ==
=== Рохҳои парвоз ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Рақам !! Дарозӣ (м) !! Рӯйпӯш
|-
| 10/28 || 3 000 || Бетон
|}
=== Терминалҳо ===
Фурудгоҳ ду терминал дорад: терминали 1 барои парвозҳои дохилӣ ва терминали 2 барои парвозҳои байналмилалӣ. Терминали 2 дар соли [[2014]] кушода шуд.

== Оморҳо ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Шумораи мусофирон
! Сол !! Мусофирон (млн)
|-
| [[2015]] || 17,4
|-
| [[2016]] || 18,5
|-
| [[2017]] || 18,3
|-
| [[2018]] || 18,6
|-
| [[2019]] || 18,9
|}

== Нигаред низ ==
* [[Сурабая]]
* [[Индонезия]]
* [[Фурудгоҳи байналмилалии Сукарно-Ҳатта]]

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
* [https://juanda-airport.com Сайти расмии фурудгоҳ]
* [https://www.flightradar24.com/airport/SUB Парвозҳо дар FlightRadar24]

[[Гурӯҳ:Фурудгоҳҳои Индонезия]]
[[Гурӯҳ:Фурудгоҳҳои байналмилалӣ]]
[[Гурӯҳ:Сурабая]]</text>
      <sha1>mx6kv1aattkb5mqvr6stygnydkfyjcb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тобишҳои сурх</title>
    <ns>0</ns>
    <id>333373</id>
    <revision>
      <id>1492881</id>
      <parentid>1492872</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T14:02:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>/* Гулгун */</comment>
      <origin>1492881</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13204" sha1="8rshybmt18w9iibywumm86i5ec1hihz" xml:space="preserve">{{Қуттии ранг
| ном=Сурх
| тасвир=Shades of Red.svg
| hex=FF0000
| дарозии мавҷ=~630–740&lt;ref&gt;Thomas J. Bruno, Paris D. N. Svoronos. ''CRC Handbook of Fundamental Spectroscopic Correlation Charts.'' CRC Press, 2005.&lt;br /&gt;[http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/vision/specol.html#c1 Color&lt;/ref&gt;
| басомад=~480–405
}}
'''Ранги сурх''' вобаста ба серрангӣ ва [[Равшанӣ|равшанӣ]] метавонад тобишҳои гуногун дошта бошад. Бо омехтани [[Сафед|сафед]] [[Сурх|сурх]] равшантар ва бо омехтани [[Сиёҳ|сиёҳ]] тиратар мешавад.

Дар [[Забони тоҷикӣ|забони тоҷикӣ]] тобишҳои ранг дар [[Гӯйиш|гӯйишҳои]] ноҳияҳои гуногун ба тарзҳои мухталиф ифода мешаванд. Масалан, тобиши аз сурхи холис равшантарро чунин меноманд:
* сурхи '''рӯшан''' ([[Ноҳияи Ашт|Ашт]], [[Исфара]])&lt;ref name=&quot;pitfi&quot;&gt;{{cite journal
 |title=Паёмномаи фарҳанг
 |publisher=Пажӯҳишгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон
 |year=2020
 |issue=1 (49)
 |page=7
 |url =https://www.pitfi.tj/sites/default/files/payomnomai_farhang/payomnomai_farhang_2020_01.pdf
}}&lt;/ref&gt;
* сурхи '''сафедхеста''' ([[Панҷ (шаҳрак)|Панҷ]])&lt;ref name=&quot;pitfi&quot; /&gt;
* сурхи '''паст''' ([[Хуҷанд]], [[Истаравшан]])
* сурхи '''беранг''' ([[Леваканд|Левакант]])&lt;ref name=&quot;pitfi&quot; /&gt;

Тобиши аз сурхи асосӣ тиратарро чунин меноманд:
* сурхи '''баланд''' ([[Исфара]], [[Хуҷанд]], [[Истаравшан]], [[Самарқанд]])&lt;ref name=&quot;pitfi&quot; /&gt;
* сурхи '''банур''' ([[Ноҳияи Ашт|Ашт]])&lt;ref name=&quot;pitfi&quot; /&gt;
* сурхи '''сияҳдуқ''' ([[Восеъ]], [[Кӯлоб]], [[Панҷ (шаҳрак)|Панҷ]])&lt;ref name=&quot;pitfi&quot; /&gt;
* сурхи '''сиёҳдиқ''' ([[Леваканд|Левакант]])&lt;ref name=&quot;pitfi&quot; /&gt;
* сурхи '''баста''' ([[Истаравшан]])
* сурхи '''сияҳлош''' ([[Панҷ (шаҳрак)|Панҷ]])&lt;ref name=&quot;pitfi&quot; /&gt;
* сурхи '''сиёҳхеста''' ([[Қубодиён]], [[Тоҷикобод]])&lt;ref name=&quot;pitfi&quot; /&gt;

==Дар системаҳои рангӣ==

===Сурх (RGB)===
{{Қуттии ранг
|ном=Сурх (RGB)
|тасвир=Synthese+.svg
|андозаи_тасвир=200px
|hex=FF0000
|r=255
|g=0
|b=0
|c=0
|m=100
|y=100
|k=0
|h=0
|s=100
|v=100
}}
'''Сурхи [[Модели рангии RGB|модели RGB]]''' ин дурахшонтарин ранги сурхест, ки [[монитори компютер]] намоиш дода метавонад. Ин ранг ба сурхи норинҷитоби [[ранги спектрӣ]] наздик мебошад. Сурх ('''R''' - red) дар модели рангии RGB дар баробари [[сабз]] ('''G''' - green) ва [[кабуд]] ('''B''' - blue) яке аз се [[ранги асосӣ|ранги асосии]] [[Нур|нур]] ба шумор меравад.&lt;ref name=&quot;css3-color&quot;&gt;[https://www.w3.org/TR/css3-color/#html4 W3C TR CSS3 Color Module, HTML4 color keywords]. W3C. (майи 2003). 16 сентябри 2008 санҷида шуд.&lt;/ref&gt;
{{Clear}}

===Сурх (CMYK)===
{{Қуттии ранг
|ном=Сурх (CMYK)
|тасвир=SubtractiveColor.svg
|андозаи_тасвир=200px
|hex=ED1B24
|r=237
|g=27
|b=36
|c=0
|m=89
|y=85
|k=7
|h=357
|s=89
|v=93
}}
'''Сурхи [[Модели рангии CMYK|модели CMYK]]''' ранги сурхест, ки дар чоп бо омехтани миқдори баробари [[Арғавонӣ|арғавонӣ]] ва [[Зард|зард]] ҳосил мешавад. Ин ранг ба [[Тобишҳои сурх#Сурх (RGB)|сурхи равшани экран]] монанд аст, вале дурахши камтар дорад.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20070310213952/http://www.tintbook.com/ CMYK]&lt;/ref&gt;
{{Clear}}

===Сурх (Crayola)===
{{Қуттии ранг
|ном=Сурх (Crayola)
|hex=ED0A3F
|r=237
|g=10
|b=63
|c=0
|m=96
|y=73
|k=7
|h=346
|s=96
|v=93
|тасвир=Crayola-Red.jpg
|андозаи_тасвир=200px
}}
Ин ранг ранги '''сурхи''' [[Қалами ранга|қаламҳои рангаи]] [[Crayola]] мебошад.
{{Clear}}

===Сурх (Pantone)===
{{Қуттии ранг
|hex=ED2839
|ном=Сурх (Pantone)
|тасвир = Paroc Red Pantone 185.svg
|r=237
|g=40
|b=57
|c=0
|m=83
|y=76
|k=7
|h=355
|s=83
|v=93
}}
'''Сурхи [[Pantone]]''' ин рангест аз рӯйхати рангҳои Pantone Textile Paper eXtended (TPX), ки бо рақами 032M — Red сабт шудааст.&lt;ref name=&quot;Pantone TPX&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.pantone.com/pages/pantone/colorfinder.aspx |title=Pantone TPX |accessdate=2026-08-29 |archivedate=2015-09-10 |archiveurl=http://webarchive.loc.gov/all/20150910082906/http://www.pantone.com/pages/pantone/colorfinder.aspx }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Type the word &quot;Red&quot; into the indicated window on the Pantone Color Finder and the color will appear.&lt;/ref&gt;
{{Clear}}

==Гуногунии ранги сурх==
Ранги сурхро метавон ҳамчун номи умумии як гурӯҳи рангҳо донист, ки тобишҳои гуногунро дар бар мегирад. Одамон аз қадим пай бурдаанд, ки ҳамаи сурхҳо яксон нестанд ва ба бисёр тобишҳои сурх номҳои хосро додаанд.

===Қирмизӣ===
{{Main article|Қирмизӣ}}
{{Қуттии ранг
|ном=Қирмизӣ
|тасвир=Maple Leaf Red Ground 2000px.jpg
|hex=DC143C
|r=220
|g=20
|b=60
|c=0
|m=91
|y=73
|k=14
|h=348
|s=91
|v=86
|андозаи_тасвир=150px
}}
'''Қирмизӣ''' ранги сурхи баста ва тираест, ки каме [[Кабуд|кабуд]] ё [[Бунафш|бунафш]] дорад ва аз ин сабаб андаке ба [[Сафсар|сафсар]] моил мешавад. Дар чархи рангҳои [[Модели рангии RGB|RGB]] он байни ранги [[гулобӣ (ранг)|гулобию]] сурх ва дар чархи рангҳои [[RYB]] байни [[Арғавонӣ|арғавонӣ]] ва сурх ҷойгир аст.
{{Clear}}

===Лолагӣ===
{{Қуттии ранг
|ном=Лолагӣ
|hex=DC343B
|r=255
|g=49
|b=38
|c=0
|m=81
|y=85
|k=0
|h=3
|s=85
|v=100
|тасвир=Red poppies vertical.jpg
|андозаи_тасвир=200px
}}
'''Сурхи лолагӣ''' дар Ҳисор, Норак, Левакант ба кор бурда мешавад.&lt;ref name=&quot;pitfi&quot; /&gt;
{{Clear}}

===Гулнорӣ===
{{Қуттии ранг
|ном=Гулнорӣ
|hex=FF6347
|r=255
|g=99
|b=71
|c=0
|m=61
|y=72
|k=0
|h=9
|s=72
|v=100
|тасвир=Granatapfelblüte 3.jpg
|андозаи_тасвир=250px
}}
'''Сурхи гулнориро''' ҳунармандони [[Тоҷикобод]] дар ороиш ва гулдӯзӣ ба кор мебаранд. Номи ин ранг аз ранги гули [[Анор|анор]] гирифта шуда, ба сурхи равшани [[Норинҷӣ|норинҷитоб]] майл мекунад.&lt;ref name=&quot;pitfi&quot; /&gt;
{{Clear}}

===Ҳиногӣ===
{{Қуттии ранг
|ном=Ҳиногӣ
|hex=E04A2F
|r=224
|g=74
|b=47
|c=0
|m=67
|y=79
|k=12
|h=9
|s=79
|v=88
|тасвир=மருதாணி (HENNA).jpg
|андозаи_тасвир=150px
}}
'''Сурхи ҳиногӣ''' як сурхи дурахшонест моил ба [[Норинҷӣ|норинҷӣ]], ки дар [[Сӯзанӣ|сӯзаниҳои]] тоҷикони [[Нурато]] ва [[Бухоро]] ба кор мебурданд. Номи он аз [[ҳино]] гирифта шудааст, зеро ранги он ба сурхии аз ҳино ҳосилшуда монанд аст.&lt;ref&gt;{{cite book
 |last=Sukhareva
 |first=O. A.
 |title=Suzani: Central Asian Decorative Embroidery
 |trans-title=Сӯзанӣ: гулдӯзии ороишии Осиёи Миёна
 |place=Tashkent
 |publisher=IICAS; SMI-ASIA
 |year=2011
 |page=22
 |editor-last1=Mustafayev
 |editor-first1=Sh. M.
 |editor-last2=Khakimov
 |editor-first2=A. A.
 |others=Мушовири бадеӣ ва тақризгар: R. Q. Qayumov
}}&lt;/ref&gt;
{{Clear}}

===Лол===
{{Қуттии ранг
|ном=Лол
|hex=CB236B
|r=203
|g=35
|b=107
|c=0
|m=83
|y=47
|k=20
|h=334
|s=83
|v=80
|тасвир=Calcite-Spinel-dtn37a.jpg
|андозаи_тасвир=150px
}}
'''Сурхи лол''' ранги сурхи баста ва дурахшонест, ки номаш аз ранги санги қимматбаҳои [[Лаъл|лаъл]] (шакли арабишудаи лол) гирифта шудааст.&lt;ref&gt;{{Cite web
 |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/%D9%84%D8%B9%D9%84-3
 |title=لعل
 |website=واژه‌یاب
 |work=لغت‌نامه دهخدا
 |language=fa
 |access-date=28 августи 2026
}}&lt;/ref&gt; Ин ранг одатан сурхи каме [[Арғавонӣ|арғувонитоб]] буда, ба ранги баъзе навъҳои [[Ёқут|ёқут]] монанд аст.&lt;ref&gt;{{Cite web
 |url=https://www.gia.edu/spinel-quality-factor
 |title=Spinel Quality Factors
 |website=Gemological Institute of America
 |publisher=GIA
 |language=en
 |access-date=28 августи 2026
}}&lt;/ref&gt;
{{clear}}

===Рахш===
{{main|Рахш (ранг)}}
{{Қуттии ранг
|тасвир = Lusitano Hengst (132668445).jpeg
|ном = Рахш
|hex = 954535
|r = 149
|g = 69
|b = 53
|h = 10
|s = 64
|v = 58
|андозаи_тасвир=250px
}}
{{Clear}}

===Ақиқӣ===
{{main|Ақиқӣ}}
{{Қуттии ранг
|ном=Ақиқӣ
|hex=C21E56
|r=194
|g=30
|b=86
|c=0
|m=85
|y=56
|k=24
|h=340
|s=85
|v=76
|source=[[Pantone TPX]]&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt;
|isccname=Vivid red
}}
'''Сурхи ақиқӣ''' яке аз тобишҳои ранги сурх буда, ба гулобӣ майл мекунад. Номи он аз санги [[ақиқ]] гирифта шудааст, ки баъзе навъҳои он ранги сурх доранд.
{{Clear}}


===Гулгун===
{{Қуттии ранг
|ном=Гулгун
|hex=C21E56
|r=194
|g=30
|b=86
|c=0
|m=85
|y=56
|k=24
|h=340
|s=85
|v=76
|тасвир=A red rose with dewdrops 1.jpg
|андозаи_тасвир=210px
}}
'''Гулгун''' яке аз тобишҳои ранги сурх буда, ба ранги гули [[садбарг]] монанд аст.&lt;ref name=&quot;FarhangiGulgun&quot;&gt;{{cite book
 |title=Фарҳанги тафсирии забони тоҷикӣ
 |volume=1
 |editor=Сайфиддин Назарзода
 |publisher=Институти забон ва адабиёти ба номи Абӯабдулло Рӯдакӣ
 |place=Душанбе
 |year=2018
 |page=350
 |url=https://www.izar.tj/sites/default/files/field/jurnal/farkhangi_tafsirii_zaboni_tochiki_childi_1_dushanbe_-_2018.pdf
 |language=tg
}}&lt;/ref&gt; Дар адабиёти тоҷик ин калима барои тасвири рӯйи сурхтоб ва шароби сурх низ истифода мешавад. Масалан, «чеҳраи гулгун» ба рӯйи сурхтоб ва «бодаи гулгун» ба шароби сурх гуфта мешавад.&lt;ref name=&quot;FarhangiGulgun&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;MirzoevGul&quot;&gt;{{cite journal
 |last1=Мирзоев
 |first1=Сайфиддин
 |last2=Умарова
 |first2=Фирӯза
 |title=Фитоними гул ва нақши он дар сохтани калимаҳои мураккаб: дар пояи маводи достони «Юсуф ва Зулайхо»-и Абдураҳмони Ҷомӣ
 |journal=Суханшиносӣ
 |year=2024
 |issue=1 (45)
 |page=111
 |url=https://sukhanshinosi.iza.tj/sites/default/files/Book-sukhanshinosi/2024/sukhan_n1_2023.pdf
 |language=tg
}}&lt;/ref&gt;

Калимаи «гулгуна» низ аз ҳамин вожа гирифта шуда, ба сурхие гуфта мешавад, ки барои ороиши рухсора истифода мешавад.&lt;ref name=&quot;FarhangiGulgun&quot;/&gt;

Ин вожа дар ашъори [[Абӯабдуллоҳи Рӯдакӣ]] низ омадааст:

{{quote|Самоъу бодаи гулгун ва лӯъбатон чу моҳ,&lt;br&gt;Агар фаришта бибинад, дарафтад дар чоҳ.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://ganjoor.net/roodaki/baghimande/sh104
 |title=Рӯдакӣ — Қасидаҳо ва қитъаҳо, №104
 |website=Ганҷур
 |language=fa
}}&lt;/ref&gt;}}

Дар ин байт «бодаи гулгун» ба маънои шароби сурх аст.
{{Clear}}

==Адабиёт==
{{reflist}}
{{Тобишҳои сурх}}
{{Гурӯҳбандии рангҳо}}</text>
      <sha1>8rshybmt18w9iibywumm86i5ec1hihz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Эҳёи тирбороншуда</title>
    <ns>0</ns>
    <id>334792</id>
    <revision>
      <id>1492882</id>
      <timestamp>2026-11-06T14:46:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>Саҳифаи нав: File:Krushelnycki.jpg|thumb|350px|Хонаводаи Крушелнитский дар аввали солҳои 1930. Аз чап ба рост, нишаста: Володимира, Тарас, Мария, Лариса ва Антин; истода: Остап, Ҳалина, Иван, Наталя ва Богдан. Антин ва панҷ фарзанди ӯ — Володимира, Тарас, Остап, Иван ва Богдан — дар солҳои 1934...</comment>
      <origin>1492882</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38763" sha1="3rhlfnznhj5y2aqqnmmfmf06b4eusk0" xml:space="preserve">[[File:Krushelnycki.jpg|thumb|350px|Хонаводаи Крушелнитский дар аввали солҳои 1930. Аз чап ба рост, нишаста: Володимира, Тарас, Мария, Лариса ва Антин; истода: Остап, Ҳалина, Иван, Наталя ва Богдан. Антин ва панҷ фарзанди ӯ — Володимира, Тарас, Остап, Иван ва Богдан — дар солҳои 1934—1937 қурбони саркӯбҳои сталинӣ шуданд.&lt;ref name=&quot;family&quot;&gt;[https://uinp.gov.ua/istorychnyy-kalendar/lystopad/12/1905-narodyvsya-ivan-krushelnyckyy-poet-zhertva-represiy «1905 – народився Іван Крушельницький, поет, жертва репресій»]. Донишкадаи хотираи миллии Украина.&lt;/ref&gt;]]

'''Эҳёи тирбороншуда''' (укр. ''Розстріляне відродження''; рус. ''Расстрелянное возрождение''), ки онро баъзан '''Ренессанси сурх''' (укр. ''Червоний ренесанс'') низ меноманд, номи маҷозии насли адибон, ҳунармандон ва зиёиёни украинии солҳои 1920 ва аввали солҳои 1930 аст, ки дар рушди адабиёт, театр, санъати тасвирӣ, мусиқӣ, синамо ва илм саҳми муҳим гузоштанд, вале бисёре аз онҳо дар давраи ҳукмронии Иосиф Сталин таъқиб, зиндонӣ ё ба қатл расонда шуданд. Баъзе намояндагони ин насл аз саркӯбҳо наҷот ёфтанд, аммо барои идомаи фаъолият маҷбур шуданд аз андешаҳои мустақилонаи худ даст кашанд ё осорашонро ба талаботи идеологии ҳукумат мутобиқ созанд.&lt;ref name=&quot;esu&quot;&gt;[https://esu.com.ua/article-888054 «Розстріляне відродження»]. ''Енциклопедія Сучасної України'' (Энсиклопедияи Украинаи муосир).&lt;/ref&gt;

Ин истилоҳ ҳам ба насли эҷодкорони он давра ва ҳам ба падидаи таърихие ишора мекунад, ки дар он болоравии бесобиқаи фарҳанги украинӣ бо саркӯби сиёсии намояндагони он ҳамзамон сурат гирифт. Номи мазкур баъд аз нашри маҷмуаи адабии ''«Розстріляне відродження: Антологія 1917—1933»'' дар Париж, соли 1959, машҳур гардид.&lt;ref name=&quot;history&quot;&gt;Рубльов О. С. [https://www.history.org.ua/?termin=Rozstriliane_vidrodzhennia «Розстріляне відродження»]. ''Енциклопедія історії України'' (Энсиклопедияи таърихи Украина), ҷилди 9.&lt;/ref&gt;

== Пайдоиши ном ==

Ибораи «Эҳёи тирбороншуда» ду воқеияти ба ҳам зидро муттаҳид мекунад: «эҳё» ба шукуфоии адабиёту фарҳанг ва «тирбороншуда» ба сарнавишти фоҷиавии бисёре аз эҷодкорони он давра ишора дорад.

Ин ном бештар бо адабиётшиноси украинӣ '''Юрий Лавриненко''' (1905—1987) алоқаманд аст. Ӯ ҳанӯз дар солҳои 1940 аз чунин таъбир истифода мебурд. Соли 1958 ношир ва рӯзноманигори лаҳистонӣ '''Ежи Гедройтс''' дар номае ба Лавриненко пешниҳод кард, ки маҷмуаи осори адибони украинии солҳои 1917—1933 бо ҳамин унвон нашр шавад. Маҷмуа соли 1959 дар Париж, дар доираи нашрияҳои маҷаллаи ''Kultura'', ба табъ расид ва унвони он ба истилоҳи маъмули таърихи адабиёти Украина табдил ёфт.&lt;ref name=&quot;history&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;esu&quot;/&gt;

Дар ин китоб намунаҳои назм, наср, намоишнома ва мақолаҳои адабии нависандагон гирд оварда шуданд, ки бисёре аз онҳо дар Иттиҳоди Шӯравӣ мамнуъ ё фаромӯш шуда буданд. Ба шарофати ин нашр хонандагони берун аз Украина бо осори бахши муҳими насли адабии солҳои 1920 ошно гардиданд.&lt;ref name=&quot;anthology&quot;&gt;Лавриненко Ю. [https://ukrkniga.org.ua/ukrkniga-text/87/1/ ''Розстріляне відродження: Антологія 1917—1933'']. Париж: Instytut Literacki, 1959; нашри баъдӣ: Киев, 2004.&lt;/ref&gt;

Бархе адабиётшиносон, аз ҷумла Ярина Тсимбал, бар ин назаранд, ки «Эҳёи тирбороншуда» барои номи китоб мувофиқ аст, вале наметавонад тамоми гуногунии эҷодкорони давраро нишон диҳад, зеро на ҳамаи онҳо кушта шуданд. Ӯ истилоҳи «Ренессанси сурх»-ро низ муҳим медонад: ин таъбир ҳанӯз дар солҳои 1920 аз тарафи баъзе намояндагони худи ҷунбиши фарҳангӣ истифода мешуд. Масалан, соли 1925 Александри Лейтес дар бораи эҳёи адабиёти украинӣ навишт ва Володимир Гадзинский мафҳуми «Ренессанси сурх»-ро дар эҷодиёти худ ба кор бурд.&lt;ref&gt;[https://litakcent.com/2016/03/03/jaryna-cymbal-u-1920-h-psyholohichnyj-roman-pereduvav-masovym-zhanram/ «Ярина Цимбал: Психологічний роман передував масовим жанрам»]. ''ЛітАкцент'', 3 марти 2016.&lt;/ref&gt;

== Заминаҳои таърихӣ ==

Дар асри XIX забон ва фарҳанги украинӣ дар қисми зиёди сарзаминҳои украинӣ, ки зери ҳокимияти Империяи Русия қарор доштанд, бо маҳдудиятҳо рӯ ба рӯ буданд. Аз ҷумла, фармони Эмс дар соли 1876 нашри бисёре аз китобҳо ва истифодаи оммавии забони украиниро маҳдуд кард. Бо вуҷуди ин, нависандагоне чун Пантелеймон Кулиш, Иван Франко ва Михайло Котсюбинский ба рушди адабиёти миллӣ идома доданд.

Инқилобҳои солҳои 1905 ва 1917, барҳам хӯрдани Империяи Русия ва мубориза барои истиқлоли Украина дар солҳои 1917—1921 ба фаъолшавии ҳаракатҳои миллӣ ва фарҳангӣ замина фароҳам оварданд. Пас аз барқарор шудани ҳокимияти шӯравӣ дар қисми зиёди Украина, мақомоти нав дар доираи сиёсати ба истилоҳ ''маҳалликунонӣ'' ба густариши забонҳо ва фарҳангҳои миллатҳои ғайрирус иҷозат доданд.

Дар Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Украина ин сиёсат бо номи '''украиникунонӣ''' шинохта шуд. Забони украинӣ дар мактабҳо, идораҳо, нашрияҳо ва муассисаҳои фарҳангӣ бештар истифода мешуд. Ин шароит ба пайдоиши маҷаллаҳо, нашриётҳо, театрҳо ва гурӯҳҳои нави адабӣ мусоидат кард. Бисёре аз ҷавонон, аз ҷумла фарзандони деҳқонон, коргарон ва табақаи миёна, ба ҳаёти фарҳангӣ ворид шуданд.&lt;ref name=&quot;esu&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;lit&quot;&gt;[https://esu.com.ua/article-55764 «Література Українська»]. ''Енциклопедія Сучасної України''.&lt;/ref&gt;

Бо вуҷуди маҳдуд будани озодиҳои сиёсӣ, солҳои 1920 барои адабиёт ва санъати украинӣ давраи таҷрибаҳои ҷасуронаи эҷодӣ гардид. Адибон аз равияҳои нав, аз ҷумла модернизм, символизм, футуризм, экспрессионизм ва неокласситсизм истифода мебурданд. Онҳо мехостанд адабиёти украинӣ на танҳо воситаи баёни масъалаҳои маҳаллӣ, балки қисми фаъоли фарҳанги ҷаҳонӣ бошад.

Ҳамзамон, Украина аз ҷиҳати сиёсӣ тақсим шуда буд: бахше аз сарзаминҳои украинӣ дар ҳайати Иттиҳоди Шӯравӣ ва бахшҳои дигар дар ҳудуди Лаҳистон, Руминия ва Чехословакия қарор доштанд. Робита бо муҳити адабии Аврупо ва муҳоҷирони украинӣ низ ба гуногунии андешаҳо таъсир мерасонд.

== Иттиҳодияҳои адабӣ ==

Дар солҳои 1920 дар Украина гурӯҳҳо ва созмонҳои сершумори адабӣ фаъол буданд. Онҳо дар бораи забони адабӣ, вазифаи нависанда, муносибати санъат ба сиёсат ва самти ояндаи фарҳанги украинӣ баҳс мекарданд.

* '''«Гарт»''' — иттиҳодияи нависандагони пролетарӣ, ки дар ҳаёти адабии нимаи аввали солҳои 1920 нуфуз дошт.
* '''ВАПЛИТЕ''' (укр. ''Вільна академія пролетарської літератури'', яъне «Академияи озоди адабиёти пролетарӣ») — созмони адабие, ки соли 1925 дар Харков таъсис ёфт. Микола Хвиловий яке аз чеҳраҳои асосии он буд. Ин созмон дар аввали соли 1928 зери фишори сиёсӣ фаъолияташро қатъ кард.
* '''«Плуг»''' («Испор») — иттиҳодияи нависандагони деҳқон, ки ба адабиёти оммавӣ ва инъикоси ҳаёти деҳот аҳаммият медод.
* '''«Ланка»''' («Ҳалқа») — гурӯҳи адабие, ки баъдан бо номи '''МАРС''' («Устохонаи каломи инқилобӣ») фаъолият кард. Валерян Пидмогилний, Евген Плужник ва Григорий Косинка аз намояндагони он буданд.
* '''«Молодняк»''' («Ҷавонон») — иттиҳодияи адибони ҷавони шӯравӣ.
* '''«Західна Україна»''' («Украинаи Ғарбӣ») — иттиҳодияи адибоне, ки бо зиндагӣ ва масъалаҳои Украинаи Ғарбӣ робита доштанд.
* '''Неоклассикҳо''' — маҳфили адабӣ, ки Микола Зеров, Павло Филипович ва Михайло Драй-Хмара аз намояндагони маъруфи он буданд. Ин маҳфил созмони расмии якхела набуд.

Солҳои 1925—1928 баҳси бузурги адабӣ сурат гирифт. Микола Хвиловий ва ҳамфикронаш тарафдори боло бурдани сатҳи бадеии адабиёт ва истифода аз таҷрибаи фарҳанги Аврупо буданд. Онҳо бо тобеъ сохтани адабиёти украинӣ ба намунаҳои марказии русӣ мухолифат мекарданд. Ба тадриҷ ин баҳси адабӣ хусусияти сиёсӣ гирифт ва мақомот онро ҳамчун зуҳури «миллатгароӣ» мавриди ҳамла қарор доданд.&lt;ref name=&quot;lit&quot;/&gt;

== Навоварӣ дар адабиёт ва ҳунар ==

=== Наср ===

Нависандагони ин насл шаклҳои нави қисса ва романро меозмуданд. Дар осори онҳо олами ботинии инсон, мушкилоти ахлоқӣ, зиндагии шаҳрӣ, тағйироти иҷтимоӣ ва таъсири инқилоб ба шахсият ҷойгоҳи муҳим доштанд.

'''Микола Хвиловий''' дар новеллаи ''«Ман (Романтика)»'' (укр. ''Я (Романтика)'') зиддияти байни садоқат ба андешаи инқилобӣ ва арзишҳои инсониро нишон медиҳад. Қаҳрамони асар барои иҷрои вазифаи инқилобӣ ба куштани модари худ даст мезанад. Ин воқеа масъалаи қурбон кардани ахлоқ ба хотири идеологияро ба миён мегузорад.

'''Валерян Пидмогилний''' дар романи ''«Шаҳр»'' (укр. ''Місто'', 1928) масъалаҳои худшиносӣ, орзуи пешрафт ва муносибати инсон бо муҳити нави шаҳриро баррасӣ мекунад. Ин асар аз намунаҳои муҳими насри равоншинохтии Украина ба шумор меравад.

'''Юрий Яновский''', '''Майк Йогансен''', '''Григорий Косинка''' ва дигарон низ ба шаклҳои нави баён, таҷрибаҳои сабкӣ ва таҳлили зиндагии муосир рӯ оварданд.

=== Назм ===

Дар назми ин давра символизм, футуризм ва неокласситсизм равнақ ёфтанд. '''Павло Тичина''' бо маҷмуаи ''«Кларнетҳои офтобӣ»'' (укр. ''Сонячні кларнети'', 1918) шинохта шуд. Шеърҳои ибтидоии ӯ бо оҳангнокӣ, тасвирҳои табиат ва забони рамзӣ фарқ мекунанд.

'''Михайл Семенко''' яке аз пешвоёни футуризми украинӣ буд. Ӯ ба навсозии забони шеър, шаклҳои озод ва тасвири зиндагии шаҳрӣ таваҷҷӯҳ мекард. Неоклассикҳо, аз ҷумла '''Микола Зеров''', '''Павло Филипович''' ва '''Михайло Драй-Хмара''', ба мероси адабиёти классикии ҷаҳон, тарҷума ва шаклҳои дақиқи шеърӣ аҳаммият медоданд.

=== Театр, синамо ва санъати тасвирӣ ===

'''Лес Курбас''' аз бунёдгузорони театри навини украинӣ буд. Ӯ дар театри '''«Березил»''' услубҳои тозаи коргардонӣ, бозигарӣ ва ороиши саҳнаро истифода мекард. Ҳамкории ӯ бо драматург '''Микола Кулиш''' дар навсозии театри украинӣ аҳаммияти калон дошт.

Дар санъати тасвирӣ '''Михайло Бойчук''' мактаби хоси наққошии деворӣ ва рассомии бузургҳаҷмро ба вуҷуд овард. Шогирдону ҳамфикрони ӯ, ки бо номи '''бойчукистҳо''' машҳур буданд, аз ҷумла Иван Падалка ва Васил Седляр, баъдтар қурбони таъқибот шуданд. Қисми зиёди осори ин мактаб аз байн бурда шуд.&lt;ref name=&quot;esu&quot;/&gt;

Дар синамо '''Олександр Довженко''' ва дигар коргардонҳо ба инкишофи забони бадеии кинои украинӣ саҳм гузоштанд. Навовариҳои ин давра танҳо бо адабиёт маҳдуд набуданд ва театр, рассомӣ, меъморӣ ва мусиқиро низ фаро мегирифтанд.

== Оғози саркӯбҳо ==

Аз охири солҳои 1920 ҳукумати шӯравӣ назорати идеологиро бар фарҳанг сахттар кард. Баҳсҳои озоди адабӣ маҳдуд шуданд, фаъолияти созмонҳои мустақил қатъ гардид ва аз нависандагон талаб мешуд, ки мувофиқи сиёсати ҳизби коммунист эҷод кунанд.

Соли 1930 мурофиаи намоишии «Иттиҳоди озодии Украина» баргузор гардид, ки дар он як гурӯҳ зиёиён бо иттиҳомҳои сиёсӣ муҳокима шуданд. Дар солҳои баъдӣ боздоштҳо ва таъқибот густариш ёфтанд. Ҳамзамон бо гуруснагии фоҷиабори солҳои 1932—1933 дар Украина, сиёсатҳои пешинаи украиникунонӣ маҳдуд шуда, фишор ба намояндагони фарҳанги миллӣ зиёд гардид.&lt;ref name=&quot;esu&quot;/&gt;

Яке аз рӯйдодҳои рамзии оғози саркӯби густарда боздошти нависанда '''Михайло Яловий''' ва худкушии '''Микола Хвиловий''' дар моҳи майи соли 1933 буд. Хвиловий 13 майи ҳамон сол дар Харков, дар бинои истиқоматии адибон бо номи '''«Слово»''' («Калима»), ба зиндагии худ хотима дод.

Баъди кушта шудани сиёсатмадори шӯравӣ Сергей Киров дар декабри соли 1934, мақомоти амниятӣ боздоштҳои навро оғоз карданд. Дар ҳамон моҳ як гурӯҳи нависандагон, аз ҷумла Григорий Косинка, Кост Буревий ва бародарон Ивану Тарас Крушелнитский, ба қатл расонда шуданд. Бисёри дигарон ба зиндонҳо ва урдугоҳҳои меҳнатии Соловки, Сибир ва Колима фиристода шуданд.&lt;ref name=&quot;esu&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;family&quot;/&gt;

Қисми муҳими осори ин адибон манъ гардид, нусхаҳои китобҳо аз китобхонаҳои умумӣ ҷамъоварӣ шуданд ва номи баъзе аз онҳо аз таърихи расмии адабиёт берун монд. Ҳатто баъд аз сафедкунии ҳуқуқии як қатор қурбониён дар солҳои 1950, осори онҳо на ҳамеша ба хонандагон дастрас шуд.

== Тирборони Сандармох ==

Нуқтаи фоҷиабори саркӯбҳои ин давра қатли гурӯҳии маҳбусони сиёсӣ дар маҳалли '''Сандармох''' дар Карелия, воқеъ дар шимолу ғарби Русия, буд. Аз 27 октябр то 4 ноябри соли 1937 мақомоти НКВД дар ин ҷо '''1111 маҳбуси Соловки'''-ро ба қатл расонданд. Ба маълумоти Донишкадаи хотираи миллии Украина, 287 нафари онҳо украинҳо ё шахсони вобаста ба Украина буданд.&lt;ref name=&quot;sandarmokh&quot;&gt;[https://www.uinp.gov.ua/istorychnyy-kalendar/zhovten/27/1937-pochatok-naymasovishyh-rozstriliv-u-sandarmosi «1937 – початок наймасовіших розстрілів у Сандармосі»]. Донишкадаи хотираи миллии Украина.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://uinp.gov.ua/istorychnyy-kalendar/serpen/5/1937-symvolichnyy-den-pochatku-velykoho-teroru «1937 – символічний день початку Великого терору»]. Донишкадаи хотираи миллии Украина.&lt;/ref&gt;

'''3 ноябри соли 1937''' як гурӯҳи бузурги намояндагони фарҳанг ва илми Украина дар Сандармох тирборон шуд. Дар миёни онҳо Лес Курбас, Микола Кулиш, Микола Зеров, Валерян Пидмогилний, Павло Филипович, Михайло Яловий, Григорий Эпик, Марко Вороний ва дигарон буданд. Ҳукмҳоро ниҳодҳои ғайрисудии НКВД, аз ҷумла ҳайатҳои сенафарае, ки '''«сегонаҳои НКВД»''' ном доштанд, содир мекарданд.&lt;ref name=&quot;sandarmokh&quot;/&gt;

Сандармох танҳо яке аз ҷойҳои қатли ом дар замони '''Террори бузург''' (1937—1938) буд. Маҳалли қабрҳои дастаҷамъӣ солҳои тӯлонӣ пинҳон монд ва танҳо соли 1997 ошкор гардид.&lt;ref name=&quot;sandarmokh&quot;/&gt;

== Густариши таъқибот ==

Шумораи дақиқи зиёиёни украиние, ки дар солҳои 1930 таъқиб шуданд, маълум нест. Дар баъзе таҳқиқот шумораи умумии қурбониён даҳҳо ҳазор нафар арзёбӣ мешавад, вале ин ҳисобҳо ба гурӯҳҳои гуногуни иҷтимоӣ тааллуқ доранд ва онҳоро набояд бо шумораи адибони кушташуда яксон донист.

Созмони муҳоҷирони украинӣ '''«Слово»''' соли 1954 арзёбӣ карда буд, ки аз 259 нависандаи украиние, ки соли 1930 асарҳояшон нашр мешуд, пас аз соли 1938 танҳо 36 нафар дар нашриётҳо ҳузур доштанд. Ба гуфтаи ин созмон, бахши бузурги дигарон боздошт, бадарға ё кушта шуда буданд, вале ин омор ба ҳисобу китоби созмони муҳоҷирон такя мекунад ва омори расмии пурраи ҳамаи қурбониён нест.&lt;ref name=&quot;anthology&quot;/&gt;

Саркӯбҳо танҳо ба нависандагон маҳдуд намешуданд. Рассомон, коргардонҳо, омӯзгорон, рӯзноманигорон, олимон, забоншиносон ва кормандони муассисаҳои фарҳангӣ низ мавриди таъқиб қарор гирифтанд. Бисёре аз онҳо ба «миллатгароӣ», «фаъолияти зиддишӯравӣ» ё «терроризм» муттаҳам карда шуданд; ин айбҳо аксаран сохта буданд.&lt;ref name=&quot;esu&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;sandarmokh&quot;/&gt;

== Сарнавишти намояндагон ==

Намояндагони ин наслро аз рӯйи сарнавишташон метавон ба чанд гурӯҳи шартӣ ҷудо кард.

Гурӯҳи якум онҳоеро дар бар мегирад, ки ба қатл расонда шуданд, дар урдугоҳҳо ҷон бохтанд ё дар шароити таъқибот худкушӣ карданд. Микола Зеров, Валерян Пидмогилний, Микола Кулиш, Лес Курбас, Михайло Бойчук ва Микола Хвиловий аз ҷумлаи чеҳраҳои шинохтаи ин гурӯҳанд.

Гурӯҳи дуюм шахсонеро фаро мегирад, ки аз зиндон ва урдугоҳҳо зинда баромаданд. Масалан, '''Остап Вишня''' ва '''Борис Антоненко-Давидович''' дар шароити гуногун ба фаъолияти адабӣ баргаштанд. Бархе аз онҳо баъди озодӣ ҳам зери назорати мақомот буданд.

Гурӯҳи сеюм эҷодкоронеро дар бар мегирад, ки асарҳояшон манъ ё нодида гирифта мешуданд, ҳарчанд худи онҳо ҳатман дар давраи Террори бузург қатл нашуданд. Бархе аз ин афрод пеш аз авҷи саркӯбҳо даргузаштанд ё ба хориҷ кӯчиданд.

Ба гурӯҳи чорум онҳое мансуб буданд, ки зинда монданд ва дар шароити нави сиёсӣ маҷбур шуданд равиши эҷодиашонро тағйир диҳанд. Павло Тичина, Максим Рилский ва Володимир Сосюра аз ҷумлаи адибоне буданд, ки фаъолияти баъдии онҳо дар фазои сахти назорати ҳизбӣ идома ёфт. Осори ин шахсон аз нигоҳи адабӣ ва муносибат ба ҳокимият яксон набуд; аз ин рӯ сарнавишти онҳоро танҳо бо як баҳогузории умумӣ шарҳ додан дуруст нест.&lt;ref name=&quot;esu&quot;/&gt;

=== Бархе аз намояндагони Эҳёи тирбороншуда ===

Дар ҷадвал намояндагони зикршуда дар мақолаи аслии украинӣ бо шакли кӯтоҳи маълумоти зиндагӣ ва фаъолияти онҳо оварда шудаанд. Солу ҷойи даргузашти баъзе ашхос дар манбаъҳои гуногун фарқ мекунанд; барои таҳқиқоти тарҷумаи ҳолӣ ба манбаъҳои махсус низ муроҷиат бояд кард.

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! Шахс
! Солҳои зиндагӣ
! Фаъолият
! Сарнавишт
|-
| Михайло Яловий (Юлиан Шпол)
| 1895—1937
| Нависанда; раиси нахустини ВАПЛИТЕ
| 3 ноябри 1937 дар Сандармох тирборон шуд.
|-
| Микола Хвиловий
| 1893—1933
| Нависанда ва публитсист
| 13 майи 1933 дар Харков худкушӣ кард.
|-
| Валерян Пидмогилний
| 1901—1937
| Нависанда ва тарҷумон
| 3 ноябри 1937 дар Сандармох тирборон шуд.
|-
| Григорий Косинка
| 1899—1934
| Нависанда, устоди ҳикояи кӯтоҳ
| Декабри 1934 дар Киев тирборон шуд.
|-
| Микола Кулиш
| 1892—1937
| Драматург ва рӯзноманигор
| 3 ноябри 1937 дар Сандармох тирборон шуд.
|-
| Евген Плужник
| 1898—1936
| Шоир, драматург ва тарҷумон
| Дар зиндони Соловки даргузашт.
|-
| Михайл Семенко
| 1893—1937
| Шоир, пешвои футуризми украинӣ
| Октябри 1937 дар Киев тирборон шуд.
|-
| Валерян Полишчук
| 1897—1937
| Нависанда ва мунаққиди адабӣ
| Соли 1937 дар Сандармох тирборон шуд.
|-
| Павло Филипович
| 1891—1937
| Шоир, адабиётшинос ва неоклассик
| 3 ноябри 1937 дар Сандармох тирборон шуд.
|-
| Микола Зеров
| 1890—1937
| Шоир, тарҷумон ва неоклассик
| 3 ноябри 1937 дар Сандармох тирборон шуд.
|-
| Михайло Драй-Хмара
| 1889—1939
| Шоир, адабиётшинос ва тарҷумон
| Дар бадарғаи Колима ҷон бохт.
|-
| Володимир Свидзинский
| 1885—1941
| Шоир ва тарҷумон
| Соли 1941 ҳангоми интиқоли маҳбусон кушта шуд.
|-
| Майк Йогансен
| 1895—1937
| Шоир ва нависанда
| Октябри 1937 дар Киев тирборон шуд.
|-
| Дмитро Фалковский
| 1898—1934
| Шоир, нависанда ва филмноманавис
| Декабри 1934 дар Киев тирборон шуд.
|-
| Олес Досвитний
| 1891—1934
| Нависанда, публитсист ва филмноманавис
| Марти 1934 дар Харков тирборон шуд.
|-
| Олекса Влизко
| 1908—1934
| Шоир ва нависанда
| Декабри 1934 дар Киев тирборон шуд.
|-
| Гео Шкурупий
| 1903—1937
| Нависанда ва филмноманавис
| Соли 1937 ба қатл расонда шуд.
|-
| Олекса Слисаренко
| 1891—1937
| Нависанда ва узви ВАПЛИТЕ
| 3 ноябри 1937 дар Сандармох тирборон шуд.
|-
| Мирослав Ирчан
| 1897—1937
| Нависанда, драматург ва тарҷумон
| 3 ноябри 1937 дар Сандармох тирборон шуд.
|-
| Дмитро Бузко
| 1891—1937
| Нависанда ва филмноманавис
| Ноябри 1937 дар Одесса тирборон шуд.
|-
| Володимир Ярошенко
| 1898—1937
| Нависанда, масалнавис ва драматург
| Октябри 1937 дар Киев тирборон шуд.
|-
| Марко Вороний
| 1904—1937
| Шоир ва тарҷумон
| 3 ноябри 1937 дар Сандармох тирборон шуд.
|-
| Васил Вражливий
| 1903—1937
| Нависанда ва тарҷумон
| Соли 1937 ҳангоми саркӯбҳои сиёсӣ кушта шуд.
|-
| Сергий Пилипенко
| 1891—1934
| Нависанда ва асосгузори «Плуг»
| Соли 1934 ба қатл расонда шуд.
|-
| Кост Буревий
| 1888—1934
| Драматург ва мунаққиди адабӣ
| Декабри 1934 дар Киев тирборон шуд.
|-
| Иван Микитенко
| 1897—1937
| Нависанда ва драматург
| Соли 1937 дар шароити номаълуми таъқибот даргузашт.
|-
| Пилип Капелгородский
| 1882—1938
| Нависанда ва ҳаҷвнигор
| Соли 1938 дар Полтава ба қатл расонда шуд.
|-
| Клим Полишчук
| 1891—1937
| Нависанда ва публитсист
| 3 ноябри 1937 дар Сандармох тирборон шуд.
|-
| Григорий Эпик
| 1901—1937
| Нависанда ва тарҷумон
| 3 ноябри 1937 дар Сандармох тирборон шуд.
|-
| Васил Бобинский
| 1898—1938
| Шоир ва тарҷумон
| Соли 1938 ба қатл расонда шуд.
|-
| Дмитро Загул
| 1890—1944
| Шоир, тарҷумон ва адабиётшинос
| Дар бадарғаи Колима даргузашт.
|-
| Олександр Соколовский
| 1896—1938
| Романнавис
| Соли 1938 дар Киев ба қатл расонда шуд.
|-
| Васил Чечвянский
| 1888—1937
| Нависандаи ҳаҷвӣ
| Июли 1937 дар Киев тирборон шуд.
|-
| Юрий Вухнал
| 1906—1937
| Нависанда ва ҳаҷвнигор
| Июли 1937 дар Харков тирборон шуд.
|-
| Дмитро Тас
| 1901—1938
| Шоир ва публитсист
| Феврали 1938 дар вилояти Маскав ба қатл расонда шуд.
|-
| Гордий Котсюба
| 1892—1938
| Нависанда
| Декабри 1938 дар Харков ба қатл расонда шуд.
|-
| Лес Курбас
| 1887—1937
| Коргардони театр ва ҳунарпеша
| 3 ноябри 1937 дар Сандармох тирборон шуд.
|-
| Михайло Бойчук
| 1882—1937
| Рассом ва асосгузори мактаби бойчукистҳо
| 13 июли 1937 дар Киев тирборон шуд.
|-
| Иван Падалка
| 1894—1937
| Рассом, шогирди Бойчук
| 13 июли 1937 дар Киев тирборон шуд.
|-
| Васил Седляр
| 1899—1937
| Рассом, шогирди Бойчук
| 13 июли 1937 дар Киев тирборон шуд.
|-
| Антон Приходко
| 1891—1938
| Ходими давлатӣ ва публитсист
| Январи 1938 дар Архангелск тирборон шуд.
|}

== Аҳаммияти таърихӣ ва фарҳангӣ ==

Эҳёи тирбороншуда яке аз марҳилаҳои муҳими рушди фарҳанги муосири Украина ба шумор меравад. Дар муддати кӯтоҳ эҷодкорони ин давра адабиёт, театр ва санъати миллиро ба ҷараёнҳои муосири ҷаҳонӣ пайвастанд. Онҳо ба масъалаҳои ҳувияти миллӣ, озодии эҷод, нақши шахсият ва муносибати санъат бо ҳокимияти сиёсӣ таваҷҷӯҳ мекарданд.

Саркӯбҳо ба ин раванд зарбаи сахт заданд. Кушта шудани адибону ҳунармандон, манъи китобҳо ва аз байн бурдани осори санъат пайвастагии наслҳои эҷодиро халалдор кард. Илова бар ин, барқарор шудани назорати шадиди идеологӣ, ривоҷи реализми сотсиалистӣ ҳамчун равиши расмии адабӣ ва маҳдуд шудани сиёсати украиникунонӣ ба самти фарҳанги Украина таъсири ҷиддӣ гузошт.&lt;ref name=&quot;esu&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;lit&quot;/&gt;

Дар нимаи дуюми асри XX, бахусус баъд аз марги Сталин, номи бархе аз қурбониён дубора ба адабиётшиносӣ баргашт. Бо вуҷуди ин, омӯзиши васеи мероси онҳо бештар дар солҳои охири Иттиҳоди Шӯравӣ ва баъди соҳибистиқлол шудани Украина имконпазир гардид. Имрӯз ин истилоҳ на танҳо ёдоварии фоҷиаи таърихӣ, балки рамзи имкониятҳои аздастрафтаи рушди фарҳангии Украина мебошад.

== Инъикос дар синамо ==

* ''«Ренессанси сурх»'' (укр. ''Червоний ренесанс'', 2004) — силсилафилми мустанади сегона дар бораи фарҳанги украинӣ ва саркӯби намояндагони он.
* ''«Купала»'' (укр. ''Купала'') — филми зиндагиномавӣ, ки ба таъқиби зиёиён ва сиёсати забонӣ дар Беларус низ дахл мекунад ва дар он ба сарнавишти зиёиёни украинӣ ишора мешавад.
* ''«Хонаи «Слово». Романи нотамом»'' (укр. ''Будинок «Слово». Нескінчений роман'') — филми таърихии Тарас Томенко дар бораи муҳити адибони Харков ва сарнавишти онҳо дар замони Сталин.

== Ҳамчунин нигаред ==

* [[Саркӯбҳои сталинӣ]]
* [[Террори бузург]]
* [[Реализми сотсиалистӣ]]
* [[Адабиёти украинӣ]]
* [[Таърихи Украина]]
* [[Сандармох]]
* [[ГУЛАГ]]
* [[Русикунонӣ]]

== Адабиёт ==

* Лавриненко Юрий. ''Розстріляне відродження: Антологія 1917—1933. Поезія — проза — драма — есей''. — Париж: Instytut Literacki, 1959.
* Рубльов О. С. [https://www.history.org.ua/?termin=Rozstriliane_vidrodzhennia «Розстріляне відродження»] // ''Енциклопедія історії України''. — Ҷ. 9.
* [https://esu.com.ua/article-888054 «Розстріляне відродження»] // ''Енциклопедія Сучасної України''.
* [https://esu.com.ua/article-55764 «Література Українська»] // ''Енциклопедія Сучасної України''.
* [https://www.uinp.gov.ua/istorychnyy-kalendar/zhovten/27/1937-pochatok-naymasovishyh-rozstriliv-u-sandarmosi «1937 – початок наймасовіших розстрілів у Сандармосі»] // Донишкадаи хотираи миллии Украина.
* [https://ukrkniga.org.ua/ukrkniga-text/87/1/ «Розстріляне відродження» — матни антологияи Юрий Лавриненко].

== Эзоҳ ==
&lt;references /&gt;

[[Гурӯҳ:Таърихи Украина]]
[[Гурӯҳ:Адабиёти украинӣ]]
[[Гурӯҳ:Фарҳанги Украина]]
[[Гурӯҳ:Саркӯбҳои сиёсӣ дар Иттиҳоди Шӯравӣ]]
[[Гурӯҳ:Террори бузург]]</text>
      <sha1>3rhlfnznhj5y2aqqnmmfmf06b4eusk0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Абдул Сайид</title>
    <ns>0</ns>
    <id>334797</id>
    <revision>
      <id>1492897</id>
      <timestamp>2026-11-06T18:26:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zolfeqar Fatihzadeh</username>
        <id>30846</id>
      </contributor>
      <comment>Саҳифаи нав:  {{Шахс |ном = Абдул Эл-Сайид |номи аслӣ = Abdulrahman Mohamed El-Sayed |тасвир = Abdul El-Sayed meet-and-greet by Conlan Houston 5 (cropped).jpg |тавсифи тасвир = Абдул Эл-Сайид дар соли 2025 |санаи таваллуд = 31 октябри 1984 |зодгоҳ = [[Рочестер-Ҳиллз]], [[Мичиган]], [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико]] |шаҳрвандӣ = Иёлоти М...</comment>
      <origin>1492897</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16999" sha1="72dbwudyxm2oenmwbmjzjvzr6zadzum" xml:space="preserve">
{{Шахс
|ном = Абдул Эл-Сайид
|номи аслӣ = Abdulrahman Mohamed El-Sayed
|тасвир = Abdul El-Sayed meet-and-greet by Conlan Houston 5 (cropped).jpg
|тавсифи тасвир = Абдул Эл-Сайид дар соли 2025
|санаи таваллуд = 31 октябри 1984
|зодгоҳ = [[Рочестер-Ҳиллз]], [[Мичиган]], [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико]]
|шаҳрвандӣ = [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико]]
|пеша = [[Сиёсатмадор]], [[эпидемиолог]], пажӯҳишгар
|ҳизб = [[Ҳизби демократии ИМА]]
|таҳсилот = [[Донишгоҳи Мичиган]], [[Донишгоҳи Оксфорд]], [[Донишгоҳи Колумбия]]
|ҳамсар = Сара Ҷукаку
|фарзандон = 2
|вебгоҳ = https://abdulforsenate.com/
}}

'''Абдулраҳмон Муҳаммад ал-Сайид''' ({{lang-en|Abdulrahman Mohamed El-Sayed}}; зод. [[31 октябр]]и [[1984]], [[Рочестер-Ҳиллз]], [[Мичиган]], [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико]]) — [[эпидемиология|эпидемиолог]], пажӯҳишгари соҳаи тандурустии ҷамъиятӣ ва сиёсатмадори амрикоӣ, узви [[Ҳизби демократии ИМА]]. Ӯ дар интихоботи соли 2026 ба [[Сенати Иёлоти Муттаҳидаи Амрико]] аз иёлати Мичиган интихоб гардид ва қарор аст аз 3 январи соли 2027 ба иҷрои ваколатҳояш оғоз кунад.&lt;ref name=&quot;AP2026&quot;&gt;{{cite web
|url=https://apnews.com/projects/elections-2026/michigan-us-senate-results/
|title=Michigan U.S. Senate Election Results 2026
|website=Associated Press
|language=en
}}&lt;/ref&gt;

Эл-Сайид аввалин мусулмоне мебошад, ки ба Сенати ИМА интихоб шудааст.&lt;ref name=&quot;Guardian2026&quot;&gt;{{cite news
|url=https://www.theguardian.com/us-news/2026/nov/03/abdul-el-sayed-mike-rogers-michigan-senate
|title=Progressive Abdul El-Sayed wins Michigan Senate race to become first Muslim US senator
|author=Joseph Gedeon
|work=The Guardian
|date=2026-11-04
|language=en
}}&lt;/ref&gt;

Ӯ қаблан роҳбарии Раёсати тандурустии шаҳри [[Детройт]] (2015—2017) ва Раёсати тандурустӣ, хадамоти инсонӣ ва собиқадорони ҷангии ноҳияи Уэйн (2023—2025)-ро ба уҳда дошт.

== Зиндагинома ==

=== Кӯдакӣ ва хонавода ===

Абдулраҳмон Муҳаммад ал-Сайид 31 октябри соли 1984 дар шаҳри Рочестер-Ҳиллзи иёлати Мичиган ба дунё омадааст. Ӯ дар минтақаи ҷанубу шарқии Мичиган ба воя расидааст.&lt;ref name=&quot;Vogue2018&quot;&gt;{{cite news
|url=https://www.vogue.com/article/abdul-el-sayed-michigan-governor-democratic-primary-interview
|title=Can Abdul El-Sayed Pull Off the Next Big Progressive Midterm Upset in Michigan?
|author=Bridget Read
|work=Vogue
|date=2018-08-01
|language=en
}}&lt;/ref&gt;

Падари ӯ Муҳаммад ал-Сайид зодаи шаҳри [[Искандария]]и [[Миср]] буда, барои таҳсил дар зинаи докторӣ ба Иёлоти Муттаҳида муҳоҷират кардааст. Модараш Фаттен Эл-Комӣ дар соҳаи ҳамширагӣ фаъолият дошт.

Волидайни ӯ ҳангоми сесолагиаш аз ҳам ҷудо шуданд. Баъдан Абдулро падар ва модарандараш Жаклин Эл-Сайид тарбия карданд. Падар ва модарандараш ҳар ду муҳандиси механик буданд.&lt;ref&gt;{{cite news
|url=https://www.theglobeandmail.com/news/world/us-politics/michigan-abdul-el-sayed/article34966598/
|title=Will this man seeking to lead Michigan be America's first Muslim governor?
|author=Marcus Gee
|work=The Globe and Mail
|date=2017-05-12
|language=en
}}&lt;/ref&gt;

=== Таҳсилот ===

Соли 2003 Эл-Сайид мактаби миёнаи Андовери Блумфилд-Ҳиллзро хатм кард. Дар давраи мактабхонӣ ба гӯштин, футболи амрикоӣ ва лакросс машғул буд.

Баъдан ба [[Донишгоҳи Мичиган]] дохил шуда, биология ва сиёсатшиносиро омӯхт. Соли 2007 таҳсилро бо дараҷаи бакалавр ва баҳои аъло ба анҷом расонд.&lt;ref name=&quot;Michigan2008&quot;&gt;{{cite web
|url=https://record.umich.edu/articles/u-m-dual-md-phd-student-named-rhodes-scholar/
|title=U-M dual MD/PhD student named Rhodes Scholar
|author=Joe Serwach
|website=University of Michigan
|date=2008-11-24
|language=en
}}&lt;/ref&gt;

Ҳангоми таҳсил дар риштаи тиб соҳиби бурсияи бонуфузи [[Бурсияи Родс|Родс]] гардид. Ин бурсия ба ӯ имкон дод, ки таҳсилашро дар [[Донишгоҳи Оксфорд]]и Бритониё идома диҳад. Соли 2011 дар Коллеҷи Ориели Донишгоҳи Оксфорд дараҷаи доктори фалсафаро дар соҳаи тандурустии ҷамъиятӣ ба даст овард. Мавзуи пажӯҳиши ӯ нобаробарӣ дар паҳншавии фарбеҳӣ дар Англия буд. Соли 2014 таҳсилро дар [[Донишгоҳи Колумбия]] ба анҷом расонда, дараҷаи доктори тиб (MD)-ро соҳиб шуд.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.pdsoros.org/meet-the-fellows/abdul-elsayed
|title=Abdul El-Sayed
|website=Paul &amp; Daisy Soros Fellowships for New Americans
|language=en
}}&lt;/ref&gt;

Ӯ давраи ординатураи тиббиро нагузаштааст ва барои фаъолияти мустақили клиникӣ иҷозатномаи табибӣ нагирифтааст.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.politico.com/news/2026/05/12/abdul-el-sayed-doctor-physician-00916389
|title=Michigan Senate hopeful El-Sayed calls himself a 'physician' but has little history treating patients
|website=Politico
|date=2026-05-12
|language=en
}}&lt;/ref&gt;

== Фаъолияти илмӣ ва тандурустӣ ==

=== Донишгоҳи Колумбия ===

Соли 2014 Эл-Сайид ба ҳайати омӯзгорони Мактаби тандурустии ҷамъиятии Мейлмани Донишгоҳи Колумбия пайваст ва ба ҳайси устоди ёвари эпидемиология фаъолият кард. Пажӯҳишҳои ӯ масъалаҳои нобаробарии саломатӣ, бемориҳои музмин ва омилҳои иҷтимоии таъсиррасон ба тандурустиро фаро мегирифтанд.

=== Раёсати тандурустии Детройт ===

Соли 2015 Эл-Сайид директори иҷроияи Раёсати тандурустии шаҳри Детройт таъйин шуд. Дар ин вазифа ӯ ба барқарорсозӣ ва густариши хадамоти тандурустии ҷамъиятии шаҳр машғул гардид. Фаъолияти ӯ масъалаҳои пешгирии бемориҳо, беҳтар кардани дастрасӣ ба хадамоти тиббӣ ва ҳифзи саломатии аҳолиро дар бар мегирифт.

Соли 2017 аз вазифа истеъфо дод, то дар интихоботи губернатории Мичиган иштирок кунад.&lt;ref&gt;{{cite news
|url=http://www.freep.com/story/news/local/michigan/detroit/2015/11/24/detroits-new-public-health-director-aims-innovate/76015628/
|title=Detroit's new public health director aims to innovate
|author=Matt Helms
|work=Detroit Free Press
|date=2015-11-24
|language=en
}}&lt;/ref&gt;

=== Фаъолият дар ноҳияи Уэйн ===

Солҳои 2023—2025 Ал-Сайид роҳбари Раёсати тандурустӣ, хадамоти инсонӣ ва собиқадорони ҷангии ноҳияи Вэйн дар иёлати Мичиган буд. Дар ин мақом ӯ ба идоракунии барномаҳои тандурустии ҷамъиятӣ ва хадамоти иҷтимоии ноҳия машғул шуд.

== Фаъолияти сиёсӣ ==

=== Интихоботи губернатории Мичиган (2018) ===

Соли 2017 Ал-Сайид номзадии худро барои мақоми губернатори Мичиган аз Ҳизби демократӣ пешниҳод кард.

Ӯ дар маъракаи интихоботӣ ба масъалаҳои таъмини дастрасии умумӣ ба хадамоти тиббӣ, маориф, ҳифзи муҳити зист ва мубориза бо нобаробарии иқтисодӣ таваҷҷуҳ дошт.

Мавқеи сиёсии ӯ ба ҷиноҳи пешрафта ё прогрессивии Ҳизби демократӣ наздик буд. Номзадии ӯро сиёсатмадорон [[Берни Сандерс]] ва [[Александрия Окасио-Кортес]] дастгирӣ карданд.

Дар интихоботи муқаддамотии 7 августи соли 2018 Ал-Сайид тақрибан 340 560 овоз, ё 30 дарсади овозҳоро ба даст овард ва аз [[Гретчен Уитмер]] мағлуб шуд.&lt;ref&gt;{{cite news
|url=https://www.nytimes.com/interactive/2018/08/07/us/elections/results-michigan-primary-elections.html
|title=Michigan Primary Election Results
|author=Sarah Almukhtar
|work=The New York Times
|date=2018-08-07
|language=en
}}&lt;/ref&gt;

=== Фаъолияти сиёсӣ баъди соли 2018 ===

Моҳи сентябри соли 2018 Ал-Сайид созмони сиёсии ''Southpaw Michigan''-ро таъсис дод. Ҳадафи ин созмон дастгирии номзадҳои пешрафта ва ташаббусҳои сиёсӣ дар Мичиган буд.&lt;ref&gt;{{cite news
|url=https://www.politico.com/story/2018/09/24/michigan-abdul-el-sayed-pac-800327
|title=Michigan progressive El-Sayed launches PAC after governor run
|author=Daniel Strauss
|work=Politico
|date=2018-09-24
|language=en
}}&lt;/ref&gt;

Соли 2020 дар гурӯҳи кории муштараки [[Ҷо Байден]] ва Берни Сандерс оид ба сиёсати тандурустӣ иштирок кард.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://abcnews.go.com/Politics/biden-sanders-announce-aoc-kerry-jayapal-chairs-unity/story?id=70654480
|title=Biden, Sanders announce AOC, Kerry, Jayapal as co-chairs of unity task forces
|website=ABC News
|date=2020-05-13
|language=en
}}&lt;/ref&gt;

=== Интихоботи Сенати ИМА (2026) ===

Моҳи апрели соли 2025 Ал-Сайид эълон кард, ки дар интихоботи соли 2026 барои курсии Сенати ИМА аз иёлати Мичиган номзад мешавад. Ин курсӣ то он вақт дар ихтиёри сенатори демократ Ҳэри Питерс буд, ки аз иштирок дар интихоботи навбатӣ даст кашид. Дар интихоботи муқаддамотии Ҳизби демократӣ рақиби асосии ӯ узви Палатаи намояндагони ИМА Ҳейли Стивенс буд.

Маъракаи интихоботӣ рақобати ҷиноҳҳои муътадил ва пешрафтаи Ҳизби демократиро инъикос мекард. 5 августи соли 2026 пирӯзии Ал-Сайид дар интихоботи муқаддамотӣ эълон шуд. Ӯ 48,4 дарсади овозҳоро ба даст овард, дар ҳоле ки Стивенс 47,6 дарсад гирифт.&lt;ref name=&quot;NPR2026&quot;&gt;{{cite news
|url=https://www.npr.org/2026/08/05/nx-s1-5920403/michigan-senate-el-sayed-stevens-democrats
|title=Progressive Abdul El-Sayed wins Michigan's Democratic primary for Senate
|work=NPR
|date=2026-08-05
|language=en
}}&lt;/ref&gt;

Дар интихоботи умумии 3 ноябри соли 2026 Ал-Сайид бо номзади Ҳизби ҷумҳурихоҳ [[Майк Роҷерс]] рақобат кард. Тибқи натиҷаҳои интихобот, Ал-Сайид пирӯз гардид ва нахустин мусулмоне шуд, ки ба Сенати Иёлоти Муттаҳида интихоб шудааст.&lt;ref name=&quot;AP2026&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Guardian2026&quot; /&gt;

Давраи ваколати сенатории ӯ бояд 3 январи соли 2027 оғоз шавад. Ӯ дар Сенат ҳамроҳи сенатори дигари Мичиган Элисса Слоткин намояндагии иёлатро ба уҳда хоҳад дошт.

== Дидгоҳҳои сиёсӣ ==

Ал-Сайид ба ҷиноҳи пешрафтаи Ҳизби демократии ИМА мансуб дониста мешавад. Ӯ аз густариши барномаҳои иҷтимоӣ, беҳтар кардани дастрасӣ ба хадамоти тиббӣ ва коҳиш додани нобаробарии иқтисодӣ ҷонибдорӣ мекунад.

=== Тандурустӣ ===

Яке аз самтҳои асосии фаъолияти сиёсии Эл-Сайид ислоҳоти низоми тандурустии ИМА мебошад. Ӯ аз таъмини фарогирии умумии тиббӣ ва густариши нақши давлат дар дастрас кардани хадамоти тиббӣ ҷонибдорӣ мекунад.

=== Иқтисод ва кор ===

Ал-Сайид аз тақвияти ҳуқуқҳои кормандон, фаъолияти иттифоқҳои касаба ва чораҳои коҳишдиҳандаи нобаробарии иқтисодӣ пуштибонӣ мекунад.

=== Муҳити зист ===

Ӯ аз сиёсати мубориза бо тағйирёбии иқлим, коҳиши олудашавии муҳити зист ва рушди энергетикаи тоза ҷонибдорӣ мекунад.

=== Сиёсати хориҷӣ ===

Ал-Сайид дар масъалаҳои сиёсати хориҷӣ, аз ҷумла ҷанг дар Ғазза, мавқеъҳои интиқодӣ нисбат ба баъзе тасмимҳои ҳукумати ИМА баён кардааст. Дар интихоботи муқаддамотии президентии Ҳизби демократӣ дар Мичиган дар соли 2024 ӯ ба нишони эътироз аз сиёсати маъмурияти Ҷо Байден дар робита ба ҷанги Ғазза овози «бе интихоби номзад» дод.&lt;ref&gt;{{cite news
|url=https://bridgemi.com/michigan-government/fact-checks-abdul-el-sayed-record-on-misogyny-defund-the-police-kamala-harris/
|title=Fact checks: Abdul El-Sayed record on misogyny, defund the police, Kamala Harris
|author=Jordyn Hermani
|work=Bridge Michigan
|date=2026-07-29
|language=en
}}&lt;/ref&gt;

== Зиндагии шахсӣ ==

Эл-Сайид соли 2006 бо Сара Ҷукаку издивоҷ кард. Онҳо ду фарзанд доранд. Ӯ дар хонаводаи амрикоии мисритабор ба воя расидааст ва пайрави дини [[ислом]] мебошад.

== Ҷусторҳои вобаста ==

* [[Ҳизби демократии ИМА]]
* [[Мичиган]]
* [[Эпидемиология]]
* [[Тандурустии ҷамъиятӣ]]

== Эзоҳ ==
&lt;references/&gt;

== Пайвандҳо ба берун ==

* [https://abdulforsenate.com/ Сомонаи маъракаи интихоботии Абдул Эл-Сайид]
* [https://www.britannica.com/biography/Abdul-El-Sayed Зиндагиномаи Абдул Эл-Сайид дар Encyclopaedia Britannica]

[[Гурӯҳ:Зодагони соли 1984]]
[[Гурӯҳ:Зодагони 31 октябр]]
[[Гурӯҳ:Сиёсатмадорони Иёлоти Муттаҳидаи Амрико]]
[[Гурӯҳ:Аъзои Ҳизби демократии ИМА]]
[[Гурӯҳ:Эпидемиологҳо]]
[[Гурӯҳ:Хатмкардагони Донишгоҳи Мичиган]]
[[Гурӯҳ:Хатмкардагони Донишгоҳи Оксфорд]]
[[Гурӯҳ:Хатмкардагони Донишгоҳи Колумбия]]</text>
      <sha1>72dbwudyxm2oenmwbmjzjvzr6zadzum</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1492898</id>
      <parentid>1492897</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T18:27:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zolfeqar Fatihzadeh</username>
        <id>30846</id>
      </contributor>
      <comment>/* Пайвандҳо ба берун */ вироишоти сабкӣ, ороиш, викисозӣ</comment>
      <origin>1492898</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16998" sha1="l8hbc63nxspyn5m3imgqbylei5bu7lc" xml:space="preserve">
{{Шахс
|ном = Абдул Эл-Сайид
|номи аслӣ = Abdulrahman Mohamed El-Sayed
|тасвир = Abdul El-Sayed meet-and-greet by Conlan Houston 5 (cropped).jpg
|тавсифи тасвир = Абдул Эл-Сайид дар соли 2025
|санаи таваллуд = 31 октябри 1984
|зодгоҳ = [[Рочестер-Ҳиллз]], [[Мичиган]], [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико]]
|шаҳрвандӣ = [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико]]
|пеша = [[Сиёсатмадор]], [[эпидемиолог]], пажӯҳишгар
|ҳизб = [[Ҳизби демократии ИМА]]
|таҳсилот = [[Донишгоҳи Мичиган]], [[Донишгоҳи Оксфорд]], [[Донишгоҳи Колумбия]]
|ҳамсар = Сара Ҷукаку
|фарзандон = 2
|вебгоҳ = https://abdulforsenate.com/
}}

'''Абдулраҳмон Муҳаммад ал-Сайид''' ({{lang-en|Abdulrahman Mohamed El-Sayed}}; зод. [[31 октябр]]и [[1984]], [[Рочестер-Ҳиллз]], [[Мичиган]], [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико]]) — [[эпидемиология|эпидемиолог]], пажӯҳишгари соҳаи тандурустии ҷамъиятӣ ва сиёсатмадори амрикоӣ, узви [[Ҳизби демократии ИМА]]. Ӯ дар интихоботи соли 2026 ба [[Сенати Иёлоти Муттаҳидаи Амрико]] аз иёлати Мичиган интихоб гардид ва қарор аст аз 3 январи соли 2027 ба иҷрои ваколатҳояш оғоз кунад.&lt;ref name=&quot;AP2026&quot;&gt;{{cite web
|url=https://apnews.com/projects/elections-2026/michigan-us-senate-results/
|title=Michigan U.S. Senate Election Results 2026
|website=Associated Press
|language=en
}}&lt;/ref&gt;

Эл-Сайид аввалин мусулмоне мебошад, ки ба Сенати ИМА интихоб шудааст.&lt;ref name=&quot;Guardian2026&quot;&gt;{{cite news
|url=https://www.theguardian.com/us-news/2026/nov/03/abdul-el-sayed-mike-rogers-michigan-senate
|title=Progressive Abdul El-Sayed wins Michigan Senate race to become first Muslim US senator
|author=Joseph Gedeon
|work=The Guardian
|date=2026-11-04
|language=en
}}&lt;/ref&gt;

Ӯ қаблан роҳбарии Раёсати тандурустии шаҳри [[Детройт]] (2015—2017) ва Раёсати тандурустӣ, хадамоти инсонӣ ва собиқадорони ҷангии ноҳияи Уэйн (2023—2025)-ро ба уҳда дошт.

== Зиндагинома ==

=== Кӯдакӣ ва хонавода ===

Абдулраҳмон Муҳаммад ал-Сайид 31 октябри соли 1984 дар шаҳри Рочестер-Ҳиллзи иёлати Мичиган ба дунё омадааст. Ӯ дар минтақаи ҷанубу шарқии Мичиган ба воя расидааст.&lt;ref name=&quot;Vogue2018&quot;&gt;{{cite news
|url=https://www.vogue.com/article/abdul-el-sayed-michigan-governor-democratic-primary-interview
|title=Can Abdul El-Sayed Pull Off the Next Big Progressive Midterm Upset in Michigan?
|author=Bridget Read
|work=Vogue
|date=2018-08-01
|language=en
}}&lt;/ref&gt;

Падари ӯ Муҳаммад ал-Сайид зодаи шаҳри [[Искандария]]и [[Миср]] буда, барои таҳсил дар зинаи докторӣ ба Иёлоти Муттаҳида муҳоҷират кардааст. Модараш Фаттен Эл-Комӣ дар соҳаи ҳамширагӣ фаъолият дошт.

Волидайни ӯ ҳангоми сесолагиаш аз ҳам ҷудо шуданд. Баъдан Абдулро падар ва модарандараш Жаклин Эл-Сайид тарбия карданд. Падар ва модарандараш ҳар ду муҳандиси механик буданд.&lt;ref&gt;{{cite news
|url=https://www.theglobeandmail.com/news/world/us-politics/michigan-abdul-el-sayed/article34966598/
|title=Will this man seeking to lead Michigan be America's first Muslim governor?
|author=Marcus Gee
|work=The Globe and Mail
|date=2017-05-12
|language=en
}}&lt;/ref&gt;

=== Таҳсилот ===

Соли 2003 Эл-Сайид мактаби миёнаи Андовери Блумфилд-Ҳиллзро хатм кард. Дар давраи мактабхонӣ ба гӯштин, футболи амрикоӣ ва лакросс машғул буд.

Баъдан ба [[Донишгоҳи Мичиган]] дохил шуда, биология ва сиёсатшиносиро омӯхт. Соли 2007 таҳсилро бо дараҷаи бакалавр ва баҳои аъло ба анҷом расонд.&lt;ref name=&quot;Michigan2008&quot;&gt;{{cite web
|url=https://record.umich.edu/articles/u-m-dual-md-phd-student-named-rhodes-scholar/
|title=U-M dual MD/PhD student named Rhodes Scholar
|author=Joe Serwach
|website=University of Michigan
|date=2008-11-24
|language=en
}}&lt;/ref&gt;

Ҳангоми таҳсил дар риштаи тиб соҳиби бурсияи бонуфузи [[Бурсияи Родс|Родс]] гардид. Ин бурсия ба ӯ имкон дод, ки таҳсилашро дар [[Донишгоҳи Оксфорд]]и Бритониё идома диҳад. Соли 2011 дар Коллеҷи Ориели Донишгоҳи Оксфорд дараҷаи доктори фалсафаро дар соҳаи тандурустии ҷамъиятӣ ба даст овард. Мавзуи пажӯҳиши ӯ нобаробарӣ дар паҳншавии фарбеҳӣ дар Англия буд. Соли 2014 таҳсилро дар [[Донишгоҳи Колумбия]] ба анҷом расонда, дараҷаи доктори тиб (MD)-ро соҳиб шуд.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.pdsoros.org/meet-the-fellows/abdul-elsayed
|title=Abdul El-Sayed
|website=Paul &amp; Daisy Soros Fellowships for New Americans
|language=en
}}&lt;/ref&gt;

Ӯ давраи ординатураи тиббиро нагузаштааст ва барои фаъолияти мустақили клиникӣ иҷозатномаи табибӣ нагирифтааст.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.politico.com/news/2026/05/12/abdul-el-sayed-doctor-physician-00916389
|title=Michigan Senate hopeful El-Sayed calls himself a 'physician' but has little history treating patients
|website=Politico
|date=2026-05-12
|language=en
}}&lt;/ref&gt;

== Фаъолияти илмӣ ва тандурустӣ ==

=== Донишгоҳи Колумбия ===

Соли 2014 Эл-Сайид ба ҳайати омӯзгорони Мактаби тандурустии ҷамъиятии Мейлмани Донишгоҳи Колумбия пайваст ва ба ҳайси устоди ёвари эпидемиология фаъолият кард. Пажӯҳишҳои ӯ масъалаҳои нобаробарии саломатӣ, бемориҳои музмин ва омилҳои иҷтимоии таъсиррасон ба тандурустиро фаро мегирифтанд.

=== Раёсати тандурустии Детройт ===

Соли 2015 Эл-Сайид директори иҷроияи Раёсати тандурустии шаҳри Детройт таъйин шуд. Дар ин вазифа ӯ ба барқарорсозӣ ва густариши хадамоти тандурустии ҷамъиятии шаҳр машғул гардид. Фаъолияти ӯ масъалаҳои пешгирии бемориҳо, беҳтар кардани дастрасӣ ба хадамоти тиббӣ ва ҳифзи саломатии аҳолиро дар бар мегирифт.

Соли 2017 аз вазифа истеъфо дод, то дар интихоботи губернатории Мичиган иштирок кунад.&lt;ref&gt;{{cite news
|url=http://www.freep.com/story/news/local/michigan/detroit/2015/11/24/detroits-new-public-health-director-aims-innovate/76015628/
|title=Detroit's new public health director aims to innovate
|author=Matt Helms
|work=Detroit Free Press
|date=2015-11-24
|language=en
}}&lt;/ref&gt;

=== Фаъолият дар ноҳияи Уэйн ===

Солҳои 2023—2025 Ал-Сайид роҳбари Раёсати тандурустӣ, хадамоти инсонӣ ва собиқадорони ҷангии ноҳияи Вэйн дар иёлати Мичиган буд. Дар ин мақом ӯ ба идоракунии барномаҳои тандурустии ҷамъиятӣ ва хадамоти иҷтимоии ноҳия машғул шуд.

== Фаъолияти сиёсӣ ==

=== Интихоботи губернатории Мичиган (2018) ===

Соли 2017 Ал-Сайид номзадии худро барои мақоми губернатори Мичиган аз Ҳизби демократӣ пешниҳод кард.

Ӯ дар маъракаи интихоботӣ ба масъалаҳои таъмини дастрасии умумӣ ба хадамоти тиббӣ, маориф, ҳифзи муҳити зист ва мубориза бо нобаробарии иқтисодӣ таваҷҷуҳ дошт.

Мавқеи сиёсии ӯ ба ҷиноҳи пешрафта ё прогрессивии Ҳизби демократӣ наздик буд. Номзадии ӯро сиёсатмадорон [[Берни Сандерс]] ва [[Александрия Окасио-Кортес]] дастгирӣ карданд.

Дар интихоботи муқаддамотии 7 августи соли 2018 Ал-Сайид тақрибан 340 560 овоз, ё 30 дарсади овозҳоро ба даст овард ва аз [[Гретчен Уитмер]] мағлуб шуд.&lt;ref&gt;{{cite news
|url=https://www.nytimes.com/interactive/2018/08/07/us/elections/results-michigan-primary-elections.html
|title=Michigan Primary Election Results
|author=Sarah Almukhtar
|work=The New York Times
|date=2018-08-07
|language=en
}}&lt;/ref&gt;

=== Фаъолияти сиёсӣ баъди соли 2018 ===

Моҳи сентябри соли 2018 Ал-Сайид созмони сиёсии ''Southpaw Michigan''-ро таъсис дод. Ҳадафи ин созмон дастгирии номзадҳои пешрафта ва ташаббусҳои сиёсӣ дар Мичиган буд.&lt;ref&gt;{{cite news
|url=https://www.politico.com/story/2018/09/24/michigan-abdul-el-sayed-pac-800327
|title=Michigan progressive El-Sayed launches PAC after governor run
|author=Daniel Strauss
|work=Politico
|date=2018-09-24
|language=en
}}&lt;/ref&gt;

Соли 2020 дар гурӯҳи кории муштараки [[Ҷо Байден]] ва Берни Сандерс оид ба сиёсати тандурустӣ иштирок кард.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://abcnews.go.com/Politics/biden-sanders-announce-aoc-kerry-jayapal-chairs-unity/story?id=70654480
|title=Biden, Sanders announce AOC, Kerry, Jayapal as co-chairs of unity task forces
|website=ABC News
|date=2020-05-13
|language=en
}}&lt;/ref&gt;

=== Интихоботи Сенати ИМА (2026) ===

Моҳи апрели соли 2025 Ал-Сайид эълон кард, ки дар интихоботи соли 2026 барои курсии Сенати ИМА аз иёлати Мичиган номзад мешавад. Ин курсӣ то он вақт дар ихтиёри сенатори демократ Ҳэри Питерс буд, ки аз иштирок дар интихоботи навбатӣ даст кашид. Дар интихоботи муқаддамотии Ҳизби демократӣ рақиби асосии ӯ узви Палатаи намояндагони ИМА Ҳейли Стивенс буд.

Маъракаи интихоботӣ рақобати ҷиноҳҳои муътадил ва пешрафтаи Ҳизби демократиро инъикос мекард. 5 августи соли 2026 пирӯзии Ал-Сайид дар интихоботи муқаддамотӣ эълон шуд. Ӯ 48,4 дарсади овозҳоро ба даст овард, дар ҳоле ки Стивенс 47,6 дарсад гирифт.&lt;ref name=&quot;NPR2026&quot;&gt;{{cite news
|url=https://www.npr.org/2026/08/05/nx-s1-5920403/michigan-senate-el-sayed-stevens-democrats
|title=Progressive Abdul El-Sayed wins Michigan's Democratic primary for Senate
|work=NPR
|date=2026-08-05
|language=en
}}&lt;/ref&gt;

Дар интихоботи умумии 3 ноябри соли 2026 Ал-Сайид бо номзади Ҳизби ҷумҳурихоҳ [[Майк Роҷерс]] рақобат кард. Тибқи натиҷаҳои интихобот, Ал-Сайид пирӯз гардид ва нахустин мусулмоне шуд, ки ба Сенати Иёлоти Муттаҳида интихоб шудааст.&lt;ref name=&quot;AP2026&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Guardian2026&quot; /&gt;

Давраи ваколати сенатории ӯ бояд 3 январи соли 2027 оғоз шавад. Ӯ дар Сенат ҳамроҳи сенатори дигари Мичиган Элисса Слоткин намояндагии иёлатро ба уҳда хоҳад дошт.

== Дидгоҳҳои сиёсӣ ==

Ал-Сайид ба ҷиноҳи пешрафтаи Ҳизби демократии ИМА мансуб дониста мешавад. Ӯ аз густариши барномаҳои иҷтимоӣ, беҳтар кардани дастрасӣ ба хадамоти тиббӣ ва коҳиш додани нобаробарии иқтисодӣ ҷонибдорӣ мекунад.

=== Тандурустӣ ===

Яке аз самтҳои асосии фаъолияти сиёсии Эл-Сайид ислоҳоти низоми тандурустии ИМА мебошад. Ӯ аз таъмини фарогирии умумии тиббӣ ва густариши нақши давлат дар дастрас кардани хадамоти тиббӣ ҷонибдорӣ мекунад.

=== Иқтисод ва кор ===

Ал-Сайид аз тақвияти ҳуқуқҳои кормандон, фаъолияти иттифоқҳои касаба ва чораҳои коҳишдиҳандаи нобаробарии иқтисодӣ пуштибонӣ мекунад.

=== Муҳити зист ===

Ӯ аз сиёсати мубориза бо тағйирёбии иқлим, коҳиши олудашавии муҳити зист ва рушди энергетикаи тоза ҷонибдорӣ мекунад.

=== Сиёсати хориҷӣ ===

Ал-Сайид дар масъалаҳои сиёсати хориҷӣ, аз ҷумла ҷанг дар Ғазза, мавқеъҳои интиқодӣ нисбат ба баъзе тасмимҳои ҳукумати ИМА баён кардааст. Дар интихоботи муқаддамотии президентии Ҳизби демократӣ дар Мичиган дар соли 2024 ӯ ба нишони эътироз аз сиёсати маъмурияти Ҷо Байден дар робита ба ҷанги Ғазза овози «бе интихоби номзад» дод.&lt;ref&gt;{{cite news
|url=https://bridgemi.com/michigan-government/fact-checks-abdul-el-sayed-record-on-misogyny-defund-the-police-kamala-harris/
|title=Fact checks: Abdul El-Sayed record on misogyny, defund the police, Kamala Harris
|author=Jordyn Hermani
|work=Bridge Michigan
|date=2026-07-29
|language=en
}}&lt;/ref&gt;

== Зиндагии шахсӣ ==

Эл-Сайид соли 2006 бо Сара Ҷукаку издивоҷ кард. Онҳо ду фарзанд доранд. Ӯ дар хонаводаи амрикоии мисритабор ба воя расидааст ва пайрави дини [[ислом]] мебошад.

== Ҷусторҳои вобаста ==

* [[Ҳизби демократии ИМА]]
* [[Мичиган]]
* [[Эпидемиология]]
* [[Тандурустии ҷамъиятӣ]]

== Эзоҳ ==
&lt;references/&gt;

== Пайвандҳои беруна ==

* [https://abdulforsenate.com/ Сомонаи маъракаи интихоботии Абдул Эл-Сайид]
* [https://www.britannica.com/biography/Abdul-El-Sayed Зиндагиномаи Абдул Эл-Сайид дар Encyclopaedia Britannica]

[[Гурӯҳ:Зодагони соли 1984]]
[[Гурӯҳ:Зодагони 31 октябр]]
[[Гурӯҳ:Сиёсатмадорони Иёлоти Муттаҳидаи Амрико]]
[[Гурӯҳ:Аъзои Ҳизби демократии ИМА]]
[[Гурӯҳ:Эпидемиологҳо]]
[[Гурӯҳ:Хатмкардагони Донишгоҳи Мичиган]]
[[Гурӯҳ:Хатмкардагони Донишгоҳи Оксфорд]]
[[Гурӯҳ:Хатмкардагони Донишгоҳи Колумбия]]</text>
      <sha1>l8hbc63nxspyn5m3imgqbylei5bu7lc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ширкати навпо</title>
    <ns>0</ns>
    <id>334798</id>
    <revision>
      <id>1492899</id>
      <timestamp>2026-11-06T18:42:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zolfeqar Fatihzadeh</username>
        <id>30846</id>
      </contributor>
      <comment>Саҳифаи нав:  '''Ширкати навпо''' ({{lang-en|startup company}}, аз ''start up'' — «оғоз кардан», «ба роҳ андохтан») — [[ширкат]] ё созмони тиҷориест, ки дар марҳилаи аввали фаъолияти худ қарор дорад ва барои дарёфти модели устувор, такроршаванда ва қобили тавсеаи соҳибкорӣ фаъолият мекунад.&lt;ref n...</comment>
      <origin>1492899</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21855" sha1="i3162jlofum131y5ztjrrvlifytwfqi" xml:space="preserve">
'''Ширкати навпо''' ({{lang-en|startup company}}, аз ''start up'' — «оғоз кардан», «ба роҳ андохтан») — [[ширкат]] ё созмони тиҷориест, ки дар марҳилаи аввали фаъолияти худ қарор дорад ва барои дарёфти модели устувор, такроршаванда ва қобили тавсеаи соҳибкорӣ фаъолият мекунад.&lt;ref name=&quot;blank&quot;&gt;Steve Blank. [https://steveblank.com/2010/01/25/whats-a-startup-first-principles/ What's A Startup? First Principles]. 25 январи 2010. (англисӣ)&lt;/ref&gt;

Ширкатҳои навпо одатан барои амалӣ намудани ғояҳои нав, таҳияи маҳсулот ё пешниҳоди хидматрасониҳои инноватсионӣ таъсис меёбанд. Фаъолияти онҳо бо сатҳи баланди номуайянӣ ва хатари иқтисодӣ алоқаманд аст. Барои рушди чунин ширкатҳо аксаран сармояи хусусӣ, маблағгузории венчурӣ ва дигар шаклҳои сармоягузорӣ истифода мешаванд.

Истилоҳи англисии ''startup'' дар матбуоти иқтисодӣ ҳанӯз дар солҳои 1970 истифода мешуд. Он дар солҳои 1990, бахусус ҳангоми рушди ширкатҳои интернетӣ ва пайдоиши ҳубоби доткомҳо, маъруфияти бештар пайдо кард.&lt;ref&gt;John Simpson, Edmund Weiner. ''The Oxford English Dictionary''. Oxford University Press, 1989. ISBN 978-0-19-861186-8.&lt;/ref&gt;

== Мафҳум ==

Дар адабиёти иқтисодӣ барои мафҳуми ширкати навпо таърифҳои гуногун пешниҳод шудаанд.

Соҳибкори амрикоӣ [[Стив Бланк]], таҳиягари усули рушди муштариён (''customer development''), ширкати навпоро сохтори муваққатие мешуморад, ки ҳадафи он ҷустуҷӯи модели тиҷоратии такроршаванда ва қобили тавсеа мебошад.&lt;ref name=&quot;blank&quot;/&gt;

[[Эрик Рис]], муаллифи китоби ''The Lean Startup'', ширкати навпоро ташкилоте медонад, ки дар шароити номуайянии баланд барои эҷоди маҳсулот ё хизматрасонии нав фаъолият мекунад.&lt;ref&gt;Eric Ries. ''The Lean Startup: How Today's Entrepreneurs Use Continuous Innovation to Create Radically Successful Businesses''. Crown Business, 2011.&lt;/ref&gt;

[[Пол Грэм]], соҳибкор ва яке аз муассисони [[Y Combinator]], рушди босуръатро хусусияти асосии ширкатҳои навпо мешуморад. Ба андешаи ӯ, синни ками ширкат, истифодаи технологияҳои нав ё ҷалби сармояи венчурӣ ба танҳоӣ барои ширкати навпо донистани як ташкилот кофӣ нест.&lt;ref name=&quot;graham&quot;&gt;Paul Graham. [https://www.paulgraham.com/growth.html Startup = Growth]. Сентябри 2012. (англисӣ)&lt;/ref&gt;

Гарчанде ширкатҳои навпо бештар бо бахши [[технологияҳои иттилоотӣ]] алоқаманд дониста мешаванд, онҳо метавонанд дар соҳаҳои саноат, кишоварзӣ, тандурустӣ, маориф, молия ва хидматрасонӣ низ фаъолият кунанд.

Барои муайян кардани ширкатҳои навпо дар раддабандиҳои иқтисодӣ одатан чунин нишондиҳандаҳо истифода мешаванд:

* синни ширкат;
* шумораи кормандон;
* ҳаҷми даромад ва суръати афзоиши он;
* хусусияти инноватсионии маҳсулот ё хидматрасонӣ;
* имконияти рушди босуръат;
* сатҳи иштироки муассисон дар идоракунии ширкат;
* иқтидори ҷалби сармоягузорӣ.

Бо вуҷуди ин, меъёрҳои ягонаи байналмилалӣ барои муайян кардани ширкатҳои навпо вуҷуд надоранд.&lt;ref&gt;Natalie Robehmed. [https://www.forbes.com/sites/natalierobehmed/2013/12/16/what-is-a-startup/ What Is A Startup?]. ''Forbes'', 16 декабри 2013. (англисӣ)&lt;/ref&gt;

== Марҳилаҳои рушд ==

Рушди ширкатҳои навпо аз марҳилаҳои гуногун иборат буда, вобаста ба хусусияти фаъолияти ширкат, бозор ва тарзи маблағгузорӣ метавонад шаклҳои гуногун дошта бошад.

Одатан раванди рушди чунин ширкатҳо аз пайдоиши ғоя оғоз шуда, таҳияи маҳсулот, санҷиши бозор, ҷалби муштариён ва ташкили фаъолияти устувори тиҷоратиро дар бар мегирад.

=== Рушди муштариён ===

Стив Бланк дар модели рушди муштариён чор марҳилаи асосиро ҷудо мекунад:

# '''Муайян кардани муштариён''' — таҳияи фарзияҳо дар бораи мушкилоти муштариёни эҳтимолӣ ва роҳҳои ҳалли онҳо тавассути маҳсулот ё хизматрасонии ширкат.
# '''Санҷиши муштариён''' — санҷидани фарзияҳо, муайян кардани талаботи воқеии бозор ва таҳияи нақшаи фурӯш.
# '''Ҷалби муштариён''' — оғози фурӯши маҳсулот, рушди фаъолияти маркетингӣ ва васеъ кардани доираи муштариён.
# '''Ташкили ширкат''' — ташаккули сохтори расмии идоракунӣ ва равандҳои тиҷоратӣ барои рушди минбаъда.

Агар дар марҳилаи санҷиш маълум шавад, ки маҳсулот ба талаботи бозор ҷавобгӯ нест, ширкат метавонад ба марҳилаи муайян кардани муштариён баргардад ва ғояи худро тағйир диҳад.

Ин равиш ба истифодаи оқилонаи захираҳо, санҷиши пайдарпайи фарзияҳо ва коҳиш додани хароҷоти нолозим асос меёбад.

=== Маҳсулоти ҳадди ақали қобили истифода ===

Яке аз мафҳумҳои муҳим дар рушди ширкатҳои навпо '''маҳсулоти ҳадди ақали қобили истифода''' ({{lang-en|Minimum Viable Product}}, MVP) мебошад.

Ин шакли ибтидоии маҳсулот аст, ки дорои хусусиятҳои асосии зарурӣ буда, барои санҷидани талаботи бозор ва ҷамъоварии фикру мулоҳизаҳои муштариён истифода мешавад.

Истифодаи чунин маҳсулот ба ширкат имкон медиҳад, ки пеш аз сарфи маблағҳои зиёд муносибати муштариёнро ба ғояи пешниҳодшуда муайян кунад.

== Маблағгузорӣ ==

Маблағгузорӣ яке аз масъалаҳои асосии фаъолияти ширкатҳои навпо мебошад. Чунин ширкатҳо дар марҳилаҳои аввал аксаран даромади устувор надоранд ва барои таҳияи маҳсулот, ҷалби кормандон ва ворид шудан ба бозор ба сармоя ниёз доранд.

Яке аз шаклҳои маъмули маблағгузорӣ '''сармоягузории венчурӣ''' мебошад. Дар ин шакл сармоягузор бо умеди афзоиши арзиши ширкат ва гирифтани фоида дар оянда маблағгузорӣ мекунад.

Сармоягузории венчурӣ бо хатари баланд алоқаманд аст, зеро на ҳамаи ширкатҳои навпо метавонанд ба фаъолияти устувор ва даромаднокӣ бирасанд.

=== Сармоягузории ибтидоӣ ===

'''Сармоягузории ибтидоӣ''' ({{lang-en|seed funding}}) маблағгузориест, ки дар марҳилаҳои аввали таъсиси ширкат ҷалб карда мешавад.

Манбаъҳои чунин маблағгузорӣ метавонанд маблағҳои шахсии муассисон, хешовандон, дӯстон ё сармоягузорони хусусӣ бошанд.

Ин маблағҳо одатан барои таҳияи нақшаи тиҷоратӣ, сохтани намунаи аввалини маҳсулот, омӯзиши бозор ва пардохти хароҷоти ибтидоӣ истифода мешаванд.&lt;ref&gt;Martin Zwilling. [https://www.forbes.com/sites/martinzwilling/2011/12/19/early-stage-startups-need-friends-family-and-fools/ Early-Stage Startups Need Friends, Family, and Fools]. ''Forbes'', 19 декабри 2011. (англисӣ)&lt;/ref&gt;

=== Сармоягузории фариштагон ===

'''Сармоягузорони фаришта''' ({{lang-en|angel investors}}) шахсони дорои сармояи хусусӣ мебошанд, ки ба ширкатҳои навпо дар марҳилаҳои аввали рушди онҳо маблағ мегузоранд. Онҳо бар ивази сармоягузорӣ метавонанд ҳиссае аз моликияти ширкатро ба даст оранд. Дар баъзе ҳолатҳо чунин сармоягузорон дар мудирияти ширкат, таҳияи роҳбурд ва пайдо кардани шарикони тиҷорӣ низ иштирок мекунанд.

=== Давраҳои сармоягузории венчурӣ ===

Пас аз таҳияи маҳсулоти аввалин ва ҷалби муштариён ширкат метавонад ба давраҳои минбаъдаи маблағгузорӣ гузарад.

Ин давраҳо маъмулан бо ҳарфҳои лотинии A, B, C ва ғайра ишора мешаванд.

* '''Давраи A''' — ҷалби сармоя барои рушди маҳсулоти санҷидашуда, васеъ кардани фаъолияти ширкат ва афзоиши шумораи муштариён.
* '''Давраи B''' — маблағгузорӣ барои тавсеаи бозор, афзоиши истеҳсолот ё хидматрасонӣ ва рушди сохтори идоракунӣ.
* '''Давраи C ва давраҳои баъдӣ''' — ҷалби сармоя барои густариши минбаъда, ворид шудан ба бозорҳои нав ё амалӣ намудани нақшаҳои бузурги тиҷоратӣ.

Ин тақсимбандӣ шартӣ буда, ҳамаи ширкатҳо ҳатман аз тамоми давраҳо намегузаранд.&lt;ref name=&quot;funding&quot;&gt;Paul Graham. [https://www.paulgraham.com/startupfunding.html How to Fund a Startup]. Ноябри 2005. (англисӣ)&lt;/ref&gt;

=== Пешниҳоди аввалияи оммавии саҳмияҳо ===

Дар марҳилаҳои пешрафтаи рушд баъзе ширкатҳо метавонанд пешниҳоди аввалияи оммавии саҳмияҳо ({{lang-en|Initial Public Offering}}, IPO)-ро анҷом диҳанд.

Дар ин раванд саҳмияҳои ширкат бори аввал барои харид ба доираи васеи сармоягузорон пешниҳод мешаванд. Пешниҳоди аввалияи оммавии саҳмияҳо метавонад ба ширкат имкони ҷалби сармояи иловагӣ ва ба саҳмдорон имкони фурӯши ҳиссаи худро фароҳам оварад. Бо вуҷуди ин, на ҳамаи ширкатҳои навпо пешниҳоди оммавии саҳмияҳоро ҳадафи ниҳоии худ қарор медиҳанд.

== Таърихи пайдоиш ва рушд ==

Пайдоиш ва густариши ширкатҳои навпо бо рушди соҳибкории инноватсионӣ, технологияҳои иттилоотӣ ва бозори сармояи венчурӣ алоқаманд аст.

Дар нимаи дуюми асри XX рушди технологияҳои компютерӣ ва таъсиси ширкатҳои нави технологӣ барои ташаккули ин шакли соҳибкорӣ замина фароҳам овард.

Дар солҳои 1990, бо густариши [[Интернет]] ва рушди ширкатҳои интернетӣ, шумораи ширкатҳои навпо афзоиш ёфт.

Дар ҳамин давра бисёр ширкатҳои технологӣ сармояи зиёд ҷалб карданд. Афзоиши босуръати арзиши онҳо ба пайдоиши ҳубоби иқтисодии доткомҳо мусоидат кард.

Дар ибтидои асри XXI рушди инфрасохтори рақамӣ, хизматрасониҳои абрӣ ва дастрасии васеъ ба интернет хароҷоти таъсиси ширкатҳои навро коҳиш дод. Ин тағйирот ба соҳибкорон имкон фароҳам овард, ки бо захираҳои нисбатан маҳдуд маҳсулоти рақамӣ таҳия намуда, онҳоро ба бозорҳои байналмилалӣ пешниҳод кунанд.

[[Google]], [[Amazon]], [[Facebook]], [[Salesforce]] ва дигар ширкатҳои технологӣ дар давраҳои аввали фаъолияти худ аз намунаҳои соҳибкории босуръат рушдкунанда ба ҳисоб мерафтанд.&lt;ref&gt;Ludwig Siegele. [https://www.economist.com/special-report/2014/01/18/a-cambrian-moment A Cambrian moment]. ''The Economist'', 18 январи 2014. (англисӣ)&lt;/ref&gt;

== Нақши иқтисодӣ ==

Ширкатҳои навпо дар рушди иқтисоди инноватсионӣ, ҷорӣ намудани технологияҳои нав ва ташкили ҷойҳои корӣ нақш доранд. Онҳо метавонанд ба рақобат дар бозор мусоидат кунанд, маҳсулот ва хизматрасониҳои нав пешниҳод намоянд ва усулҳои анъанавии фаъолияти тиҷоратиро тағйир диҳанд.

Тибқи пажӯҳиши Бунёди Кауффман, ширкатҳои навтаъсис дар Иёлоти Муттаҳида дар солҳои 1977—2005 дар ташкили ҷойҳои нави корӣ нақши муҳим бозидаанд.&lt;ref&gt;Tim Kane. [https://www.kauffman.org/wp-content/uploads/2009/12/firm_formation_importance_of_startups.pdf The Importance of Startups in Job Creation and Job Destruction]. Kauffman Foundation, июли 2010. (англисӣ)&lt;/ref&gt;

Ҳамзамон, фаъолияти ширкатҳои навпо бо хатари баланди нокомӣ алоқаманд аст. Норасоии маблағ, набудани талаботи кофӣ ба маҳсулот, рақобати шадид ва мушкилоти мудирият метавонанд боиси қатъ гардидани фаъолияти онҳо шаванд.

== Экосистемаи ширкатҳои навпо ==

'''Экосистемаи ширкатҳои навпо''' маҷмӯи ташкилотҳо, муассисаҳо, сармоягузорон ва шароитест, ки ба таъсис ва рушди ширкатҳои нав мусоидат мекунад.

Ба ин экосистема одатан дохил мешаванд:

* [[донишгоҳ]]ҳо ва муассисаҳои илмӣ;
* технопаркҳо ва марказҳои инноватсионӣ;
* инкубаторҳои тиҷоратӣ;
* акселераторҳои тиҷоратӣ;
* фондҳои сармоягузории венчурӣ;
* сармоягузорони хусусӣ;
* барномаҳои грантӣ;
* платформаҳои маблағгузории дастаҷамъона;
* ташкилотҳои машваратӣ ва касбӣ;
* чорабиниҳо ва озмунҳои соҳибкорӣ.

Ҳамкории ин ниҳодҳо барои мубодилаи дониш, ҷалби сармоя, рушди технологияҳо ва ворид шудани ширкатҳои нав ба бозор шароити мусоид фароҳам меорад.

=== Инкубаторҳо ва акселераторҳо ===

'''Инкубатори тиҷоратӣ''' ташкилот ё барномаест, ки ба соҳибкорони навкор дар марҳилаҳои аввали таъсиси ширкат кӯмак мерасонад. Чунин кумак метавонад пешниҳоди ҷойи кор, машваратҳои ҳуқуқӣ ва иқтисодӣ, омӯзиш ва дастрасӣ ба шабакаи сармоягузоронро дар бар гирад.

'''Акселератори тиҷоратӣ''' барномаест, ки барои рушди босуръати ширкатҳои навпо дар муддати муайян пешбинӣ шудааст.

Акселераторҳо маъмулан омӯзиш, роҳнамоии мутахассисон, дастгирии тиҷоратӣ ва имкони муаррифии лоиҳаҳоро ба сармоягузорон пешниҳод мекунанд.

=== Водии Силикон ===

Водии Силикон дар иёлати [[Калифорния]]и [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико]] яке аз марказҳои маъруфи ҷаҳонии соҳибкории технологӣ ва сармоягузории венчурӣ мебошад. Рушди ин минтақа бо фаъолияти [[Донишгоҳи Стэнфорд]], муассисаҳои илмӣ, ширкатҳои технологӣ ва фондҳои сармоягузорӣ алоқаманд аст. Дар Водии Силикон ширкатҳои зиёди технологӣ, марказҳои пажӯҳишӣ, инкубаторҳо ва акселераторҳои тиҷоратӣ фаъолият мекунанд.

Ин минтақа ҳамчун яке аз намунаҳои экосистемаи соҳибкории инноватсионӣ шинохта мешавад.&lt;ref&gt;Rip Empson. [https://techcrunch.com/2012/11/20/startup-genome-ranks-the-worlds-top-startup-ecosystems-silicon-valley-tel-aviv-l-a-lead-the-way/ Startup Genome Ranks The World's Top Startup Ecosystems]. ''TechCrunch'', 20 ноябри 2012. (англисӣ)&lt;/ref&gt;

=== Нақши донишгоҳҳо ===

Донишгоҳҳо дар рушди ширкатҳои навпо тавассути омода кардани мутахассисон, гузаронидани пажӯҳишҳои илмӣ ва дастгирии лоиҳаҳои инноватсионӣ саҳм мегузоранд. Масалан, [[Донишкадаи технологии Массачусетс]] барномаҳои гуногуни дастгирии соҳибкорӣ ва рушди технологияҳоро роҳандозӣ кардааст.

Дар доираи чунин барномаҳо донишҷӯён, хатмкунандагон ва пажӯҳишгарон метавонанд ғояҳои худро ба маҳсулот ва хизматрасониҳои тиҷоратӣ табдил диҳанд. Дастгирии донишгоҳҳо метавонад аз пешниҳоди машварат ва омӯзиш то маблағгузории ибтидоӣ ва робита бо сармоягузоронро дар бар гирад.

== Ҷусторҳои вобаста ==

* [[Корофаринӣ]]
* [[Инноватсия]]
* [[Сармоягузорӣ]]

== Эзоҳ ==
&lt;references/&gt;

== Пайвандҳои беруна ==

* [https://steveblank.com/ Сомонаи Стив Бланк] (англисӣ)
* [https://www.paulgraham.com/ Мақолаҳои Пол Грэм дар бораи соҳибкорӣ] (англисӣ)
* [https://www.ycombinator.com/ Сомонаи Y Combinator] (англисӣ)

[[Гурӯҳ:Истилоҳоти иқтисодӣ]]
[[Гурӯҳ:Соҳибкорӣ]]
[[Гурӯҳ:Тиҷорат]]
[[Гурӯҳ:Сармоягузорӣ]]
[[Гурӯҳ:Навъҳои ташкилотҳо]]</text>
      <sha1>i3162jlofum131y5ztjrrvlifytwfqi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1492900</id>
      <parentid>1492899</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T18:46:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zolfeqar Fatihzadeh</username>
        <id>30846</id>
      </contributor>
      <comment>аломатҳои китобат, мусавварсозӣ</comment>
      <origin>1492900</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21851" sha1="bjt941e15qd5wky1dn9a7p8otb8d992" xml:space="preserve">
'''Ширкати навпо''' ({{lang-en|startup company}}, аз ''start up'' — «оғоз кардан», «ба роҳ андохтан») — ширкат ё созмони тиҷориест, ки дар марҳилаи аввали фаъолияти худ қарор дорад ва барои дарёфти модели устувор, такроршаванда ва қобили тавсеаи соҳибкорӣ фаъолият мекунад.&lt;ref name=&quot;blank&quot;&gt;Steve Blank. [https://steveblank.com/2010/01/25/whats-a-startup-first-principles/ What's A Startup? First Principles]. 25 январи 2010. (англисӣ)&lt;/ref&gt;

Ширкатҳои навпо одатан барои амалӣ намудани ғояҳои нав, таҳияи маҳсулот ё пешниҳоди хидматрасониҳои инноватсионӣ таъсис меёбанд. Фаъолияти онҳо бо сатҳи баланди номуайянӣ ва хатари иқтисодӣ алоқаманд аст. Барои рушди чунин ширкатҳо аксаран сармояи хусусӣ, маблағгузории венчурӣ ва дигар шаклҳои сармоягузорӣ истифода мешаванд.

Истилоҳи англисии ''startup'' дар матбуоти иқтисодӣ ҳанӯз дар солҳои 1970 истифода мешуд. Он дар солҳои 1990, бахусус ҳангоми рушди ширкатҳои интернетӣ ва пайдоиши ҳубоби доткомҳо, маъруфияти бештар пайдо кард.&lt;ref&gt;John Simpson, Edmund Weiner. ''The Oxford English Dictionary''. Oxford University Press, 1989. ISBN 978-0-19-861186-8.&lt;/ref&gt;

== Мафҳум ==

Дар адабиёти иқтисодӣ барои мафҳуми ширкати навпо таърифҳои гуногун пешниҳод шудаанд.

Соҳибкори амрикоӣ [[Стив Бланк]], таҳиягари усули рушди муштариён (''customer development''), ширкати навпоро сохтори муваққатие мешуморад, ки ҳадафи он ҷустуҷӯи модели тиҷоратии такроршаванда ва қобили тавсеа мебошад.&lt;ref name=&quot;blank&quot;/&gt;

[[Эрик Рис]], муаллифи китоби ''The Lean Startup'', ширкати навпоро ташкилоте медонад, ки дар шароити номуайянии баланд барои эҷоди маҳсулот ё хизматрасонии нав фаъолият мекунад.&lt;ref&gt;Eric Ries. ''The Lean Startup: How Today's Entrepreneurs Use Continuous Innovation to Create Radically Successful Businesses''. Crown Business, 2011.&lt;/ref&gt;

[[Пол Грэм]], соҳибкор ва яке аз муассисони [[Y Combinator]], рушди босуръатро хусусияти асосии ширкатҳои навпо мешуморад. Ба андешаи ӯ, синни ками ширкат, истифодаи технологияҳои нав ё ҷалби сармояи венчурӣ ба танҳоӣ барои ширкати навпо донистани як ташкилот кофӣ нест.&lt;ref name=&quot;graham&quot;&gt;Paul Graham. [https://www.paulgraham.com/growth.html Startup = Growth]. Сентябри 2012. (англисӣ)&lt;/ref&gt;

Гарчанде ширкатҳои навпо бештар бо бахши [[технологияҳои иттилоотӣ]] алоқаманд дониста мешаванд, онҳо метавонанд дар соҳаҳои саноат, кишоварзӣ, тандурустӣ, маориф, молия ва хидматрасонӣ низ фаъолият кунанд.

Барои муайян кардани ширкатҳои навпо дар раддабандиҳои иқтисодӣ одатан чунин нишондиҳандаҳо истифода мешаванд:

* синни ширкат;
* шумораи кормандон;
* ҳаҷми даромад ва суръати афзоиши он;
* хусусияти инноватсионии маҳсулот ё хидматрасонӣ;
* имконияти рушди босуръат;
* сатҳи иштироки муассисон дар идоракунии ширкат;
* иқтидори ҷалби сармоягузорӣ.

Бо вуҷуди ин, меъёрҳои ягонаи байналмилалӣ барои муайян кардани ширкатҳои навпо вуҷуд надоранд.&lt;ref&gt;Natalie Robehmed. [https://www.forbes.com/sites/natalierobehmed/2013/12/16/what-is-a-startup/ What Is A Startup?]. ''Forbes'', 16 декабри 2013. (англисӣ)&lt;/ref&gt;

== Марҳилаҳои рушд ==

Рушди ширкатҳои навпо аз марҳилаҳои гуногун иборат буда, вобаста ба хусусияти фаъолияти ширкат, бозор ва тарзи маблағгузорӣ метавонад шаклҳои гуногун дошта бошад.

Одатан раванди рушди чунин ширкатҳо аз пайдоиши ғоя оғоз шуда, таҳияи маҳсулот, санҷиши бозор, ҷалби муштариён ва ташкили фаъолияти устувори тиҷоратиро дар бар мегирад.

=== Рушди муштариён ===

Стив Бланк дар модели рушди муштариён чор марҳилаи асосиро ҷудо мекунад:

# '''Муайян кардани муштариён''' — таҳияи фарзияҳо дар бораи мушкилоти муштариёни эҳтимолӣ ва роҳҳои ҳалли онҳо тавассути маҳсулот ё хизматрасонии ширкат.
# '''Санҷиши муштариён''' — санҷидани фарзияҳо, муайян кардани талаботи воқеии бозор ва таҳияи нақшаи фурӯш.
# '''Ҷалби муштариён''' — оғози фурӯши маҳсулот, рушди фаъолияти маркетингӣ ва васеъ кардани доираи муштариён.
# '''Ташкили ширкат''' — ташаккули сохтори расмии идоракунӣ ва равандҳои тиҷоратӣ барои рушди минбаъда.

Агар дар марҳилаи санҷиш маълум шавад, ки маҳсулот ба талаботи бозор ҷавобгӯ нест, ширкат метавонад ба марҳилаи муайян кардани муштариён баргардад ва ғояи худро тағйир диҳад.

Ин равиш ба истифодаи оқилонаи захираҳо, санҷиши пайдарпайи фарзияҳо ва коҳиш додани хароҷоти нолозим асос меёбад.

=== Маҳсулоти ҳадди ақали қобили истифода ===

Яке аз мафҳумҳои муҳим дар рушди ширкатҳои навпо '''маҳсулоти ҳадди ақали қобили истифода''' ({{lang-en|Minimum Viable Product}}, MVP) мебошад.

Ин шакли ибтидоии маҳсулот аст, ки дорои хусусиятҳои асосии зарурӣ буда, барои санҷидани талаботи бозор ва ҷамъоварии фикру мулоҳизаҳои муштариён истифода мешавад.

Истифодаи чунин маҳсулот ба ширкат имкон медиҳад, ки пеш аз сарфи маблағҳои зиёд муносибати муштариёнро ба ғояи пешниҳодшуда муайян кунад.

== Маблағгузорӣ ==

Маблағгузорӣ яке аз масъалаҳои асосии фаъолияти ширкатҳои навпо мебошад. Чунин ширкатҳо дар марҳилаҳои аввал аксаран даромади устувор надоранд ва барои таҳияи маҳсулот, ҷалби кормандон ва ворид шудан ба бозор ба сармоя ниёз доранд.

Яке аз шаклҳои маъмули маблағгузорӣ '''сармоягузории венчурӣ''' мебошад. Дар ин шакл сармоягузор бо умеди афзоиши арзиши ширкат ва гирифтани фоида дар оянда маблағгузорӣ мекунад.

Сармоягузории венчурӣ бо хатари баланд алоқаманд аст, зеро на ҳамаи ширкатҳои навпо метавонанд ба фаъолияти устувор ва даромаднокӣ бирасанд.

=== Сармоягузории ибтидоӣ ===

'''Сармоягузории ибтидоӣ''' ({{lang-en|seed funding}}) маблағгузориест, ки дар марҳилаҳои аввали таъсиси ширкат ҷалб карда мешавад.

Манбаъҳои чунин маблағгузорӣ метавонанд маблағҳои шахсии муассисон, хешовандон, дӯстон ё сармоягузорони хусусӣ бошанд.

Ин маблағҳо одатан барои таҳияи нақшаи тиҷоратӣ, сохтани намунаи аввалини маҳсулот, омӯзиши бозор ва пардохти хароҷоти ибтидоӣ истифода мешаванд.&lt;ref&gt;Martin Zwilling. [https://www.forbes.com/sites/martinzwilling/2011/12/19/early-stage-startups-need-friends-family-and-fools/ Early-Stage Startups Need Friends, Family, and Fools]. ''Forbes'', 19 декабри 2011. (англисӣ)&lt;/ref&gt;

=== Сармоягузории фариштагон ===

'''Сармоягузорони фаришта''' ({{lang-en|angel investors}}) шахсони дорои сармояи хусусӣ мебошанд, ки ба ширкатҳои навпо дар марҳилаҳои аввали рушди онҳо маблағ мегузоранд. Онҳо бар ивази сармоягузорӣ метавонанд ҳиссае аз моликияти ширкатро ба даст оранд. Дар баъзе ҳолатҳо чунин сармоягузорон дар мудирияти ширкат, таҳияи роҳбурд ва пайдо кардани шарикони тиҷорӣ низ иштирок мекунанд.

=== Давраҳои сармоягузории венчурӣ ===

Пас аз таҳияи маҳсулоти аввалин ва ҷалби муштариён ширкат метавонад ба давраҳои минбаъдаи маблағгузорӣ гузарад.

Ин давраҳо маъмулан бо ҳарфҳои лотинии A, B, C ва ғайра ишора мешаванд.

* '''Давраи A''' — ҷалби сармоя барои рушди маҳсулоти санҷидашуда, васеъ кардани фаъолияти ширкат ва афзоиши шумораи муштариён.
* '''Давраи B''' — маблағгузорӣ барои тавсеаи бозор, афзоиши истеҳсолот ё хидматрасонӣ ва рушди сохтори идоракунӣ.
* '''Давраи C ва давраҳои баъдӣ''' — ҷалби сармоя барои густариши минбаъда, ворид шудан ба бозорҳои нав ё амалӣ намудани нақшаҳои бузурги тиҷоратӣ.

Ин тақсимбандӣ шартӣ буда, ҳамаи ширкатҳо ҳатман аз тамоми давраҳо намегузаранд.&lt;ref name=&quot;funding&quot;&gt;Paul Graham. [https://www.paulgraham.com/startupfunding.html How to Fund a Startup]. Ноябри 2005. (англисӣ)&lt;/ref&gt;

=== Пешниҳоди аввалияи оммавии саҳмияҳо ===

Дар марҳилаҳои пешрафтаи рушд баъзе ширкатҳо метавонанд пешниҳоди аввалияи оммавии саҳмияҳо ({{lang-en|Initial Public Offering}}, IPO)-ро анҷом диҳанд.

Дар ин раванд саҳмияҳои ширкат бори аввал барои харид ба доираи васеи сармоягузорон пешниҳод мешаванд. Пешниҳоди аввалияи оммавии саҳмияҳо метавонад ба ширкат имкони ҷалби сармояи иловагӣ ва ба саҳмдорон имкони фурӯши ҳиссаи худро фароҳам оварад. Бо вуҷуди ин, на ҳамаи ширкатҳои навпо пешниҳоди оммавии саҳмияҳоро ҳадафи ниҳоии худ қарор медиҳанд.

== Таърихи пайдоиш ва рушд ==

Пайдоиш ва густариши ширкатҳои навпо бо рушди соҳибкории инноватсионӣ, технологияҳои иттилоотӣ ва бозори сармояи венчурӣ алоқаманд аст.

Дар нимаи дуюми асри XX рушди технологияҳои компютерӣ ва таъсиси ширкатҳои нави технологӣ барои ташаккули ин шакли соҳибкорӣ замина фароҳам овард.

Дар солҳои 1990, бо густариши [[Интернет]] ва рушди ширкатҳои интернетӣ, шумораи ширкатҳои навпо афзоиш ёфт.

Дар ҳамин давра бисёр ширкатҳои технологӣ сармояи зиёд ҷалб карданд. Афзоиши босуръати арзиши онҳо ба пайдоиши ҳубоби иқтисодии доткомҳо мусоидат кард.

Дар ибтидои асри XXI рушди инфрасохтори рақамӣ, хизматрасониҳои абрӣ ва дастрасии васеъ ба интернет хароҷоти таъсиси ширкатҳои навро коҳиш дод. Ин тағйирот ба соҳибкорон имкон фароҳам овард, ки бо захираҳои нисбатан маҳдуд маҳсулоти рақамӣ таҳия намуда, онҳоро ба бозорҳои байналмилалӣ пешниҳод кунанд.

[[Google]], [[Amazon]], [[Facebook]], [[Salesforce]] ва дигар ширкатҳои технологӣ дар давраҳои аввали фаъолияти худ аз намунаҳои соҳибкории босуръат рушдкунанда ба ҳисоб мерафтанд.&lt;ref&gt;Ludwig Siegele. [https://www.economist.com/special-report/2014/01/18/a-cambrian-moment A Cambrian moment]. ''The Economist'', 18 январи 2014. (англисӣ)&lt;/ref&gt;

== Нақши иқтисодӣ ==

Ширкатҳои навпо дар рушди иқтисоди инноватсионӣ, ҷорӣ намудани технологияҳои нав ва ташкили ҷойҳои корӣ нақш доранд. Онҳо метавонанд ба рақобат дар бозор мусоидат кунанд, маҳсулот ва хизматрасониҳои нав пешниҳод намоянд ва усулҳои анъанавии фаъолияти тиҷоратиро тағйир диҳанд.

Тибқи пажӯҳиши Бунёди Кауффман, ширкатҳои навтаъсис дар Иёлоти Муттаҳида дар солҳои 1977—2005 дар ташкили ҷойҳои нави корӣ нақши муҳим бозидаанд.&lt;ref&gt;Tim Kane. [https://www.kauffman.org/wp-content/uploads/2009/12/firm_formation_importance_of_startups.pdf The Importance of Startups in Job Creation and Job Destruction]. Kauffman Foundation, июли 2010. (англисӣ)&lt;/ref&gt;

Ҳамзамон, фаъолияти ширкатҳои навпо бо хатари баланди нокомӣ алоқаманд аст. Норасоии маблағ, набудани талаботи кофӣ ба маҳсулот, рақобати шадид ва мушкилоти мудирият метавонанд боиси қатъ гардидани фаъолияти онҳо шаванд.

== Экосистемаи ширкатҳои навпо ==

'''Экосистемаи ширкатҳои навпо''' маҷмӯи ташкилотҳо, муассисаҳо, сармоягузорон ва шароитест, ки ба таъсис ва рушди ширкатҳои нав мусоидат мекунад.

Ба ин экосистема одатан дохил мешаванд:

* [[донишгоҳ]]ҳо ва муассисаҳои илмӣ;
* технопаркҳо ва марказҳои инноватсионӣ;
* инкубаторҳои тиҷоратӣ;
* акселераторҳои тиҷоратӣ;
* фондҳои сармоягузории венчурӣ;
* сармоягузорони хусусӣ;
* барномаҳои грантӣ;
* платформаҳои маблағгузории дастаҷамъона;
* ташкилотҳои машваратӣ ва касбӣ;
* чорабиниҳо ва озмунҳои соҳибкорӣ.

Ҳамкории ин ниҳодҳо барои мубодилаи дониш, ҷалби сармоя, рушди технологияҳо ва ворид шудани ширкатҳои нав ба бозор шароити мусоид фароҳам меорад.

=== Инкубаторҳо ва акселераторҳо ===

'''Инкубатори тиҷоратӣ''' ташкилот ё барномаест, ки ба соҳибкорони навкор дар марҳилаҳои аввали таъсиси ширкат кӯмак мерасонад. Чунин кумак метавонад пешниҳоди ҷойи кор, машваратҳои ҳуқуқӣ ва иқтисодӣ, омӯзиш ва дастрасӣ ба шабакаи сармоягузоронро дар бар гирад.

'''Акселератори тиҷоратӣ''' барномаест, ки барои рушди босуръати ширкатҳои навпо дар муддати муайян пешбинӣ шудааст.

Акселераторҳо маъмулан омӯзиш, роҳнамоии мутахассисон, дастгирии тиҷоратӣ ва имкони муаррифии лоиҳаҳоро ба сармоягузорон пешниҳод мекунанд.

=== Водии Силикон ===

Водии Силикон дар иёлати [[Калифорния]]и [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико]] яке аз марказҳои маъруфи ҷаҳонии соҳибкории технологӣ ва сармоягузории венчурӣ мебошад. Рушди ин минтақа бо фаъолияти [[Донишгоҳи Стэнфорд]], муассисаҳои илмӣ, ширкатҳои технологӣ ва фондҳои сармоягузорӣ алоқаманд аст. Дар Водии Силикон ширкатҳои зиёди технологӣ, марказҳои пажӯҳишӣ, инкубаторҳо ва акселераторҳои тиҷоратӣ фаъолият мекунанд.

Ин минтақа ҳамчун яке аз намунаҳои экосистемаи соҳибкории инноватсионӣ шинохта мешавад.&lt;ref&gt;Rip Empson. [https://techcrunch.com/2012/11/20/startup-genome-ranks-the-worlds-top-startup-ecosystems-silicon-valley-tel-aviv-l-a-lead-the-way/ Startup Genome Ranks The World's Top Startup Ecosystems]. ''TechCrunch'', 20 ноябри 2012. (англисӣ)&lt;/ref&gt;

=== Нақши донишгоҳҳо ===

Донишгоҳҳо дар рушди ширкатҳои навпо тавассути омода кардани мутахассисон, гузаронидани пажӯҳишҳои илмӣ ва дастгирии лоиҳаҳои инноватсионӣ саҳм мегузоранд. Масалан, [[Донишкадаи технологии Массачусетс]] барномаҳои гуногуни дастгирии соҳибкорӣ ва рушди технологияҳоро роҳандозӣ кардааст.

Дар доираи чунин барномаҳо донишҷӯён, хатмкунандагон ва пажӯҳишгарон метавонанд ғояҳои худро ба маҳсулот ва хизматрасониҳои тиҷоратӣ табдил диҳанд. Дастгирии донишгоҳҳо метавонад аз пешниҳоди машварат ва омӯзиш то маблағгузории ибтидоӣ ва робита бо сармоягузоронро дар бар гирад.

== Ҷусторҳои вобаста ==

* [[Корофаринӣ]]
* [[Инноватсия]]
* [[Сармоягузорӣ]]

== Эзоҳ ==
&lt;references/&gt;

== Пайвандҳои беруна ==

* [https://steveblank.com/ Сомонаи Стив Бланк] (англисӣ)
* [https://www.paulgraham.com/ Мақолаҳои Пол Грэм дар бораи соҳибкорӣ] (англисӣ)
* [https://www.ycombinator.com/ Сомонаи Y Combinator] (англисӣ)

[[Гурӯҳ:Истилоҳоти иқтисодӣ]]
[[Гурӯҳ:Соҳибкорӣ]]
[[Гурӯҳ:Тиҷорат]]
[[Гурӯҳ:Сармоягузорӣ]]
[[Гурӯҳ:Навъҳои ташкилотҳо]]</text>
      <sha1>bjt941e15qd5wky1dn9a7p8otb8d992</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1492901</id>
      <parentid>1492900</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T18:48:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zolfeqar Fatihzadeh</username>
        <id>30846</id>
      </contributor>
      <comment>ороиш, вироишоти сабкӣ</comment>
      <origin>1492901</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21855" sha1="mm8thcgmq0ios7julazhx4whdh4jmo4" xml:space="preserve">
'''Ширкати навпо''' ({{lang-en|startup company}}, аз ''start up'' — «оғоз кардан», «ба роҳ андохтан») — ширкат ё созмони тиҷориест, ки дар марҳилаи аввали фаъолияти худ қарор дорад ва барои дарёфти модели устувор, такроршаванда ва қобили тавсеаи соҳибкорӣ фаъолият мекунад.&lt;ref name=&quot;blank&quot;&gt;Steve Blank. [https://steveblank.com/2010/01/25/whats-a-startup-first-principles/ What's A Startup? First Principles]. 25 январи 2010. (англисӣ)&lt;/ref&gt;

Ширкатҳои навпо одатан барои амалӣ намудани ғояҳои нав, таҳияи маҳсулот ё пешниҳоди хидматрасониҳои инноватсионӣ таъсис меёбанд. Фаъолияти онҳо бо сатҳи баланди номуайянӣ ва хатари иқтисодӣ алоқаманд аст. Барои рушди чунин ширкатҳо аксаран сармояи хусусӣ, маблағгузории венчурӣ ва дигар шаклҳои сармоягузорӣ истифода мешаванд.

Истилоҳи англисии ''startup'' дар матбуоти иқтисодӣ ҳанӯз дар солҳои 1970 истифода мешуд. Он дар солҳои 1990, бахусус ҳангоми рушди ширкатҳои интернетӣ ва пайдоиши [[ҳубоби доткомҳо]], маъруфияти бештар пайдо кард.&lt;ref&gt;John Simpson, Edmund Weiner. ''The Oxford English Dictionary''. Oxford University Press, 1989. ISBN 978-0-19-861186-8.&lt;/ref&gt;

== Мафҳум ==

Дар адабиёти иқтисодӣ барои мафҳуми ширкати навпо таърифҳои гуногун пешниҳод шудаанд.

Соҳибкори амрикоӣ [[Стив Бланк]], таҳиягари усули рушди муштариён (''customer development''), ширкати навпоро сохтори муваққатие мешуморад, ки ҳадафи он ҷустуҷӯи модели тиҷоратии такроршаванда ва қобили тавсеа мебошад.&lt;ref name=&quot;blank&quot;/&gt;

[[Эрик Рис]], муаллифи китоби ''The Lean Startup'', ширкати навпоро ташкилоте медонад, ки дар шароити номуайянии баланд барои эҷоди маҳсулот ё хизматрасонии нав фаъолият мекунад.&lt;ref&gt;Eric Ries. ''The Lean Startup: How Today's Entrepreneurs Use Continuous Innovation to Create Radically Successful Businesses''. Crown Business, 2011.&lt;/ref&gt;

[[Пол Грэм]], соҳибкор ва яке аз муассисони [[Y Combinator]], рушди босуръатро хусусияти асосии ширкатҳои навпо мешуморад. Ба андешаи ӯ, синни ками ширкат, истифодаи технологияҳои нав ё ҷалби сармояи венчурӣ ба танҳоӣ барои ширкати навпо донистани як ташкилот кофӣ нест.&lt;ref name=&quot;graham&quot;&gt;Paul Graham. [https://www.paulgraham.com/growth.html Startup = Growth]. Сентябри 2012. (англисӣ)&lt;/ref&gt;

Гарчанде ширкатҳои навпо бештар бо бахши [[технологияҳои иттилоотӣ]] алоқаманд дониста мешаванд, онҳо метавонанд дар соҳаҳои саноат, кишоварзӣ, тандурустӣ, маориф, молия ва хидматрасонӣ низ фаъолият кунанд.

Барои муайян кардани ширкатҳои навпо дар раддабандиҳои иқтисодӣ одатан чунин нишондиҳандаҳо истифода мешаванд:

* синни ширкат;
* шумораи кормандон;
* ҳаҷми даромад ва суръати афзоиши он;
* хусусияти инноватсионии маҳсулот ё хидматрасонӣ;
* имконияти рушди босуръат;
* сатҳи иштироки муассисон дар идоракунии ширкат;
* иқтидори ҷалби сармоягузорӣ.

Бо вуҷуди ин, меъёрҳои ягонаи байналмилалӣ барои муайян кардани ширкатҳои навпо вуҷуд надоранд.&lt;ref&gt;Natalie Robehmed. [https://www.forbes.com/sites/natalierobehmed/2013/12/16/what-is-a-startup/ What Is A Startup?]. ''Forbes'', 16 декабри 2013. (англисӣ)&lt;/ref&gt;

== Марҳилаҳои рушд ==

Рушди ширкатҳои навпо аз марҳилаҳои гуногун иборат буда, вобаста ба хусусияти фаъолияти ширкат, бозор ва тарзи маблағгузорӣ метавонад шаклҳои гуногун дошта бошад.

Одатан раванди рушди чунин ширкатҳо аз пайдоиши ғоя оғоз шуда, таҳияи маҳсулот, санҷиши бозор, ҷалби муштариён ва ташкили фаъолияти устувори тиҷоратиро дар бар мегирад.

=== Рушди муштариён ===

Стив Бланк дар модели рушди муштариён чор марҳилаи асосиро ҷудо мекунад:

# '''Муайян кардани муштариён''' — таҳияи фарзияҳо дар бораи мушкилоти муштариёни эҳтимолӣ ва роҳҳои ҳалли онҳо тавассути маҳсулот ё хизматрасонии ширкат.
# '''Санҷиши муштариён''' — санҷидани фарзияҳо, муайян кардани талаботи воқеии бозор ва таҳияи нақшаи фурӯш.
# '''Ҷалби муштариён''' — оғози фурӯши маҳсулот, рушди фаъолияти маркетингӣ ва васеъ кардани доираи муштариён.
# '''Ташкили ширкат''' — ташаккули сохтори расмии идоракунӣ ва равандҳои тиҷоратӣ барои рушди минбаъда.

Агар дар марҳилаи санҷиш маълум шавад, ки маҳсулот ба талаботи бозор ҷавобгӯ нест, ширкат метавонад ба марҳилаи муайян кардани муштариён баргардад ва ғояи худро тағйир диҳад.

Ин равиш ба истифодаи оқилонаи захираҳо, санҷиши пайдарпайи фарзияҳо ва коҳиш додани хароҷоти нолозим асос меёбад.

=== Маҳсулоти ҳадди ақали қобили истифода ===

Яке аз мафҳумҳои муҳим дар рушди ширкатҳои навпо '''маҳсулоти ҳадди ақали қобили истифода''' ({{lang-en|Minimum Viable Product}}, MVP) мебошад.

Ин шакли ибтидоии маҳсулот аст, ки дорои хусусиятҳои асосии зарурӣ буда, барои санҷидани талаботи бозор ва ҷамъоварии фикру мулоҳизаҳои муштариён истифода мешавад.

Истифодаи чунин маҳсулот ба ширкат имкон медиҳад, ки пеш аз сарфи маблағҳои зиёд муносибати муштариёнро ба ғояи пешниҳодшуда муайян кунад.

== Маблағгузорӣ ==

Маблағгузорӣ яке аз масъалаҳои асосии фаъолияти ширкатҳои навпо мебошад. Чунин ширкатҳо дар марҳилаҳои аввал аксаран даромади устувор надоранд ва барои таҳияи маҳсулот, ҷалби кормандон ва ворид шудан ба бозор ба сармоя ниёз доранд.

Яке аз шаклҳои маъмули маблағгузорӣ '''сармоягузории венчурӣ''' мебошад. Дар ин шакл сармоягузор бо умеди афзоиши арзиши ширкат ва гирифтани фоида дар оянда маблағгузорӣ мекунад.

Сармоягузории венчурӣ бо хатари баланд алоқаманд аст, зеро на ҳамаи ширкатҳои навпо метавонанд ба фаъолияти устувор ва даромаднокӣ бирасанд.

=== Сармоягузории ибтидоӣ ===

'''Сармоягузории ибтидоӣ''' ({{lang-en|seed funding}}) маблағгузориест, ки дар марҳилаҳои аввали таъсиси ширкат ҷалб карда мешавад.

Манбаъҳои чунин маблағгузорӣ метавонанд маблағҳои шахсии муассисон, хешовандон, дӯстон ё сармоягузорони хусусӣ бошанд.

Ин маблағҳо одатан барои таҳияи нақшаи тиҷоратӣ, сохтани намунаи аввалини маҳсулот, омӯзиши бозор ва пардохти хароҷоти ибтидоӣ истифода мешаванд.&lt;ref&gt;Martin Zwilling. [https://www.forbes.com/sites/martinzwilling/2011/12/19/early-stage-startups-need-friends-family-and-fools/ Early-Stage Startups Need Friends, Family, and Fools]. ''Forbes'', 19 декабри 2011. (англисӣ)&lt;/ref&gt;

=== Сармоягузории фариштагон ===

'''Сармоягузорони фаришта''' ({{lang-en|angel investors}}) шахсони дорои сармояи хусусӣ мебошанд, ки ба ширкатҳои навпо дар марҳилаҳои аввали рушди онҳо маблағ мегузоранд. Онҳо бар ивази сармоягузорӣ метавонанд ҳиссае аз моликияти ширкатро ба даст оранд. Дар баъзе ҳолатҳо чунин сармоягузорон дар мудирияти ширкат, таҳияи роҳбурд ва пайдо кардани шарикони тиҷорӣ низ иштирок мекунанд.

=== Давраҳои сармоягузории венчурӣ ===

Пас аз таҳияи маҳсулоти аввалин ва ҷалби муштариён ширкат метавонад ба давраҳои минбаъдаи маблағгузорӣ гузарад.

Ин давраҳо маъмулан бо ҳарфҳои лотинии A, B, C ва ғайра ишора мешаванд.

* '''Давраи A''' — ҷалби сармоя барои рушди маҳсулоти санҷидашуда, васеъ кардани фаъолияти ширкат ва афзоиши шумораи муштариён.
* '''Давраи B''' — маблағгузорӣ барои тавсеаи бозор, афзоиши истеҳсолот ё хидматрасонӣ ва рушди сохтори идоракунӣ.
* '''Давраи C ва давраҳои баъдӣ''' — ҷалби сармоя барои густариши минбаъда, ворид шудан ба бозорҳои нав ё амалӣ намудани нақшаҳои бузурги тиҷоратӣ.

Ин тақсимбандӣ шартӣ буда, ҳамаи ширкатҳо ҳатман аз тамоми давраҳо намегузаранд.&lt;ref name=&quot;funding&quot;&gt;Paul Graham. [https://www.paulgraham.com/startupfunding.html How to Fund a Startup]. Ноябри 2005. (англисӣ)&lt;/ref&gt;

=== Пешниҳоди аввалияи оммавии саҳмияҳо ===

Дар марҳилаҳои пешрафтаи рушд баъзе ширкатҳо метавонанд пешниҳоди аввалияи оммавии саҳмияҳо ({{lang-en|Initial Public Offering}}, IPO)-ро анҷом диҳанд.

Дар ин раванд саҳмияҳои ширкат бори аввал барои харид ба доираи васеи сармоягузорон пешниҳод мешаванд. Пешниҳоди аввалияи оммавии саҳмияҳо метавонад ба ширкат имкони ҷалби сармояи иловагӣ ва ба саҳмдорон имкони фурӯши ҳиссаи худро фароҳам оварад. Бо вуҷуди ин, на ҳамаи ширкатҳои навпо пешниҳоди оммавии саҳмияҳоро ҳадафи ниҳоии худ қарор медиҳанд.

== Таърихи пайдоиш ва рушд ==

Пайдоиш ва густариши ширкатҳои навпо бо рушди соҳибкории инноватсионӣ, технологияҳои иттилоотӣ ва бозори сармояи венчурӣ алоқаманд аст.

Дар нимаи дуюми асри XX рушди технологияҳои компютерӣ ва таъсиси ширкатҳои нави технологӣ барои ташаккули ин шакли соҳибкорӣ замина фароҳам овард.

Дар солҳои 1990, бо густариши [[Интернет]] ва рушди ширкатҳои интернетӣ, шумораи ширкатҳои навпо афзоиш ёфт.

Дар ҳамин давра бисёр ширкатҳои технологӣ сармояи зиёд ҷалб карданд. Афзоиши босуръати арзиши онҳо ба пайдоиши ҳубоби иқтисодии доткомҳо мусоидат кард.

Дар ибтидои асри XXI рушди инфрасохтори рақамӣ, хизматрасониҳои абрӣ ва дастрасии васеъ ба интернет хароҷоти таъсиси ширкатҳои навро коҳиш дод. Ин тағйирот ба соҳибкорон имкон фароҳам овард, ки бо захираҳои нисбатан маҳдуд маҳсулоти рақамӣ таҳия намуда, онҳоро ба бозорҳои байналмилалӣ пешниҳод кунанд.

[[Google]], [[Amazon]], [[Facebook]], [[Salesforce]] ва дигар ширкатҳои технологӣ дар давраҳои аввали фаъолияти худ аз намунаҳои соҳибкории босуръат рушдкунанда ба ҳисоб мерафтанд.&lt;ref&gt;Ludwig Siegele. [https://www.economist.com/special-report/2014/01/18/a-cambrian-moment A Cambrian moment]. ''The Economist'', 18 январи 2014. (англисӣ)&lt;/ref&gt;

== Нақши иқтисодӣ ==

Ширкатҳои навпо дар рушди иқтисоди инноватсионӣ, ҷорӣ намудани технологияҳои нав ва ташкили ҷойҳои корӣ нақш доранд. Онҳо метавонанд ба рақобат дар бозор мусоидат кунанд, маҳсулот ва хизматрасониҳои нав пешниҳод намоянд ва усулҳои анъанавии фаъолияти тиҷоратиро тағйир диҳанд.

Тибқи пажӯҳиши Бунёди Кауффман, ширкатҳои навтаъсис дар Иёлоти Муттаҳида дар солҳои 1977—2005 дар ташкили ҷойҳои нави корӣ нақши муҳим бозидаанд.&lt;ref&gt;Tim Kane. [https://www.kauffman.org/wp-content/uploads/2009/12/firm_formation_importance_of_startups.pdf The Importance of Startups in Job Creation and Job Destruction]. Kauffman Foundation, июли 2010. (англисӣ)&lt;/ref&gt;

Ҳамзамон, фаъолияти ширкатҳои навпо бо хатари баланди нокомӣ алоқаманд аст. Норасоии маблағ, набудани талаботи кофӣ ба маҳсулот, рақобати шадид ва мушкилоти мудирият метавонанд боиси қатъ гардидани фаъолияти онҳо шаванд.

== Экосистемаи ширкатҳои навпо ==

'''Экосистемаи ширкатҳои навпо''' маҷмӯи ташкилотҳо, муассисаҳо, сармоягузорон ва шароитест, ки ба таъсис ва рушди ширкатҳои нав мусоидат мекунад.

Ба ин экосистема одатан дохил мешаванд:

* [[донишгоҳ]]ҳо ва муассисаҳои илмӣ;
* технопаркҳо ва марказҳои инноватсионӣ;
* инкубаторҳои тиҷоратӣ;
* акселераторҳои тиҷоратӣ;
* фондҳои сармоягузории венчурӣ;
* сармоягузорони хусусӣ;
* барномаҳои грантӣ;
* платформаҳои маблағгузории дастаҷамъона;
* ташкилотҳои машваратӣ ва касбӣ;
* чорабиниҳо ва озмунҳои соҳибкорӣ.

Ҳамкории ин ниҳодҳо барои мубодилаи дониш, ҷалби сармоя, рушди технологияҳо ва ворид шудани ширкатҳои нав ба бозор шароити мусоид фароҳам меорад.

=== Инкубаторҳо ва акселераторҳо ===

'''Инкубатори тиҷоратӣ''' ташкилот ё барномаест, ки ба соҳибкорони навкор дар марҳилаҳои аввали таъсиси ширкат кӯмак мерасонад. Чунин кумак метавонад пешниҳоди ҷойи кор, машваратҳои ҳуқуқӣ ва иқтисодӣ, омӯзиш ва дастрасӣ ба шабакаи сармоягузоронро дар бар гирад.

'''Акселератори тиҷоратӣ''' барномаест, ки барои рушди босуръати ширкатҳои навпо дар муддати муайян пешбинӣ шудааст.

Акселераторҳо маъмулан омӯзиш, роҳнамоии мутахассисон, дастгирии тиҷоратӣ ва имкони муаррифии лоиҳаҳоро ба сармоягузорон пешниҳод мекунанд.

=== Водии Силикон ===

Водии Силикон дар иёлати [[Калифорния]]и [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико]] яке аз марказҳои маъруфи ҷаҳонии соҳибкории технологӣ ва сармоягузории венчурӣ мебошад. Рушди ин минтақа бо фаъолияти [[Донишгоҳи Стэнфорд]], муассисаҳои илмӣ, ширкатҳои технологӣ ва фондҳои сармоягузорӣ алоқаманд аст. Дар Водии Силикон ширкатҳои зиёди технологӣ, марказҳои пажӯҳишӣ, инкубаторҳо ва акселераторҳои тиҷоратӣ фаъолият мекунанд.

Ин минтақа ҳамчун яке аз намунаҳои экосистемаи соҳибкории инноватсионӣ шинохта мешавад.&lt;ref&gt;Rip Empson. [https://techcrunch.com/2012/11/20/startup-genome-ranks-the-worlds-top-startup-ecosystems-silicon-valley-tel-aviv-l-a-lead-the-way/ Startup Genome Ranks The World's Top Startup Ecosystems]. ''TechCrunch'', 20 ноябри 2012. (англисӣ)&lt;/ref&gt;

=== Нақши донишгоҳҳо ===

Донишгоҳҳо дар рушди ширкатҳои навпо тавассути омода кардани мутахассисон, гузаронидани пажӯҳишҳои илмӣ ва дастгирии лоиҳаҳои инноватсионӣ саҳм мегузоранд. Масалан, [[Донишкадаи технологии Массачусетс]] барномаҳои гуногуни дастгирии соҳибкорӣ ва рушди технологияҳоро роҳандозӣ кардааст.

Дар доираи чунин барномаҳо донишҷӯён, хатмкунандагон ва пажӯҳишгарон метавонанд ғояҳои худро ба маҳсулот ва хизматрасониҳои тиҷоратӣ табдил диҳанд. Дастгирии донишгоҳҳо метавонад аз пешниҳоди машварат ва омӯзиш то маблағгузории ибтидоӣ ва робита бо сармоягузоронро дар бар гирад.

== Ҷусторҳои вобаста ==

* [[Корофаринӣ]]
* [[Инноватсия]]
* [[Сармоягузорӣ]]

== Эзоҳ ==
&lt;references/&gt;

== Пайвандҳои беруна ==

* [https://steveblank.com/ Сомонаи Стив Бланк] (англисӣ)
* [https://www.paulgraham.com/ Мақолаҳои Пол Грэм дар бораи соҳибкорӣ] (англисӣ)
* [https://www.ycombinator.com/ Сомонаи Y Combinator] (англисӣ)

[[Гурӯҳ:Истилоҳоти иқтисодӣ]]
[[Гурӯҳ:Соҳибкорӣ]]
[[Гурӯҳ:Тиҷорат]]
[[Гурӯҳ:Сармоягузорӣ]]
[[Гурӯҳ:Навъҳои ташкилотҳо]]</text>
      <sha1>mm8thcgmq0ios7julazhx4whdh4jmo4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ҳубоби доткомҳо</title>
    <ns>0</ns>
    <id>334799</id>
    <revision>
      <id>1492902</id>
      <timestamp>2026-11-06T18:55:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zolfeqar Fatihzadeh</username>
        <id>30846</id>
      </contributor>
      <comment>Саҳифаи нав:  '''Ҳубоби доткомҳо''' ({{lang-en|Dot-com bubble}}) — ҳубоби иқтисодӣ ва давраи афзоиши босуръати арзиши саҳмияҳои ширкатҳои интернетӣ буд, ки тақрибан солҳои [[1995]]—[[2001]] ба вуҷуд омад. Ин падида асосан бо рушди [[Интернет]], афзоиши сармоягузорӣ ба ширкатҳои технологӣ ва ин...</comment>
      <origin>1492902</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18536" sha1="7xnmvih1ehvnfcu8tln0d9k1lq6e7pa" xml:space="preserve">
'''Ҳубоби доткомҳо''' ({{lang-en|Dot-com bubble}}) — ҳубоби иқтисодӣ ва давраи афзоиши босуръати арзиши саҳмияҳои ширкатҳои интернетӣ буд, ки тақрибан солҳои [[1995]]—[[2001]] ба вуҷуд омад. Ин падида асосан бо рушди [[Интернет]], афзоиши сармоягузорӣ ба ширкатҳои технологӣ ва интизориҳои баланд аз имкониятҳои тиҷорати электронӣ алоқаманд буд.

[[Акс:Nasdaq Composite dot-com bubble.svg|thumb|300px|Тағйирёбии шохиси NASDAQ Composite дар давраи ҳубоби доткомҳо ва пас аз он]]

Нуқтаи авҷи ҳубоб 10 марти соли 2000 ба қайд гирифта шуд. Дар ин рӯз NASDAQ Composite, ки саҳмияҳои ширкатҳои зиёди технологиро дар бар мегирад, дар ҷараёни савдо ба 5132,52 нуқта расид ва дар сатҳи 5048,62 нуқта баста шуд. Пас аз ин давра шохис ба коҳиши тӯлонӣ дучор гардид.&lt;ref name=&quot;wired&quot;&gt;Tony Long. [https://www.wired.com/2010/03/0310nasdaq-bust/ March 10, 2000: Pop Goes the Nasdaq!]. ''Wired'', 10 марти 2010. (англисӣ)&lt;/ref&gt;

Ҳубоб дар натиҷаи болоравии босуръати арзиши саҳмияҳои ширкатҳои интернетӣ, таъсиси шумораи зиёди [[ширкати навпо|ширкатҳои навпо]] ва гузариши ширкатҳои анъанавӣ ба фаъолияти интернетӣ ташаккул ёфт.

Бисёре аз сармоягузорон интизор доштанд, ки истифодаи интернет имкониятҳои нави даромад ба вуҷуд меорад ва ширкатҳои интернетӣ метавонанд бо суръати баланд рушд кунанд. Ин интизориҳо ба афзоиши арзиши бозории ширкатҳое мусоидат карданд, ки баъзеи онҳо ҳанӯз даромади устувор надоштанд.

Фурӯпошии ҳубоб боиси коҳиши шадиди арзиши саҳмияҳо, муфлисшавии ширкатҳои интернетӣ ва талафоти бузурги сармоягузорон гардид.&lt;ref name=&quot;kommersant&quot;&gt;[https://www.kommersant.ru/doc/855711 Пузырь NASDAQ]. ''Коммерсантъ'', 28 феврали 2008. (русӣ)&lt;/ref&gt;

== Заминаҳои пайдоиш ==

Рушди ҳубоби доткомҳо бо густариши [[Интернет|Шабакаи ҷаҳонии веб]] дар солҳои 1990 алоқаманд буд. Соли 1993 нашри веб-браузери Mosaic ба истифодаи васеътари веб мусоидат кард. Дар солҳои баъдӣ интернет тадриҷан ба воситаи муҳими муошират, паҳн кардани иттилоот ва фаъолияти тиҷоратӣ табдил ёфт. Дар нимаи дуюми солҳои 1990 ширкатҳои зиёде ба пешниҳоди маҳсулот ва хидматрасонӣ тавассути интернет оғоз карданд.

Сармоягузорон ба ширкатҳое, ки аз интернет барои фаъолияти тиҷоратӣ истифода мебурданд, таваҷҷуҳи зиёд зоҳир мекарданд. Дар натиҷа арзиши саҳмияҳои бисёре аз онҳо бо суръати баланд афзоиш ёфт. Дар ҳамин давра мафҳуми '''«иқтисоди нав»''' ({{lang-en|New Economy}}) маъруф гардид. Тарафдорони ин назария чунин мешумориданд, ки технологияҳои рақамӣ метавонанд тарзи фаъолияти иқтисодиро ба таври куллӣ тағйир диҳанд.

== Сабабҳои ташаккули ҳубоб ==

Ташаккули ҳубоби доткомҳо натиҷаи омезиши омилҳои иқтисодӣ, технологӣ ва рафтори сармоягузорон буд. Яке аз омилҳои асосӣ интизориҳои аз ҳад баланд нисбат ба рушди ширкатҳои интернетӣ ба ҳисоб мерафт. Сармоягузорон дар баъзе ҳолатҳо арзиши ширкатҳоро на аз рӯйи даромад ё фоидаи воқеии онҳо, балки дар асоси имкониятҳои эҳтимолии рушди оянда муайян мекарданд. Баъзе ширкатҳо барои ҷалби муштариён ва баланд бардоштани маъруфияти худ маблағҳои зиёдро ба [[реклама]] ва [[маркетинг]] сарф менамуданд. Бо вуҷуди ин, чунин хароҷот на ҳамеша ба афзоиши даромади устувор оварда мерасонд.

Дар натиҷа байни арзиши бозории як қатор ширкатҳо ва нишондиҳандаҳои воқеии иқтисодии онҳо фарқияти назаррас ба вуҷуд омад.&lt;ref name=&quot;bcs&quot;&gt;[https://bcs-express.ru/novosti-i-analitika/made-in-america-krupneishie-krizisy-xxi-veka-chast-1 Made in America. Крупнейшие кризисы XXI века]. ''БКС Экспресс'', 3 июни 2020. (русӣ)&lt;/ref&gt;

=== Интернет ҳамчун воситаи тиҷорат ===

Яке аз масъалаҳои муҳими давраи ҳубоби доткомҳо фарқ гузоштан байни истифодаи интернет ҳамчун воситаи тиҷорат ва мавҷудияти модели устувори тиҷоратӣ буд.

Истифодаи интернет метавонад хароҷоти амалиётиро кам кунад, суръати хидматрасониро баланд бардорад ва дастрасиро ба муштариёни бештар таъмин намояд. Аммо худи истифодаи интернет кафолати даромаднокии ширкат нест. Намунаи истифодаи интернет барои рушди тиҷорати анъанавӣ фаъолияти [[Amazon]] мебошад. Фурӯши мол аз рӯйи феҳрист ва таҳвили он ба муштариён пеш аз пайдоиши интернет низ вуҷуд дошт. Интернет ба ширкатҳо имкон дод, ки фармоиш, пардохт, навсозии феҳристи маҳсулот ва равандҳои [[логистика]]ро автоматӣ кунанд.

Намунаи дигари истифодаи интернет барои ташкили модели нави тиҷоратӣ [[eBay]] мебошад. Ин платформа имконият фароҳам овард, ки шахсони алоҳида ва соҳибкорони хурду миёна молҳои худро тавассути музоядаҳои интернетӣ ба харидорони минтақаҳои гуногун пешниҳод кунанд.

Интернет инчунин ба рушди савдои электронии саҳмияҳо мусоидат намуд. Сармоягузорон имконият пайдо карданд, ки нархи коғазҳои қиматнокро аз фосилаи дур пайгирӣ карда, барои анҷом додани муомилот ба миёнаравони биржавӣ дастур диҳанд.

== Раванди рӯйдодҳо ==

Дар солҳои 1995—1999 арзиши саҳмияҳои ширкатҳои интернетӣ ва технологӣ босуръат боло рафт. Дар ин давра ширкатҳои зиёди интернетӣ таъсис ёфтанд ва сармоягузорон ба онҳо маблағҳои калон равона карданд.

Баъзе ширкатҳо ҳатто пеш аз ба даст овардани фоида тавассути пешниҳоди аввалияи оммавии саҳмияҳо ({{lang-en|Initial Public Offering}}, IPO) ба бозори саҳомӣ ворид шуданд.

10 марти соли 2000 шохиси NASDAQ Composite ба баландтарин сатҳи худ дар он давра расид. Ин сана маъмулан ҳамчун нуқтаи авҷи ҳубоби доткомҳо шинохта мешавад.&lt;ref name=&quot;wired&quot;/&gt; Пас аз ин арзиши саҳмияҳои бисёре аз ширкатҳои технологӣ ба коҳиш оғоз кард.

Дар солҳои 2000—2002 коҳиши бозори саҳомӣ идома ёфт. Бисёре аз ширкатҳои интернетӣ, ки фаъолияти онҳо аз ҷалби пайвастаи сармоя вобаста буд, ба мушкилоти молиявӣ рӯ ба рӯ шуданд. Дар натиҷа садҳо ширкат муфлис шуданд, фаъолияти худро қатъ карданд ё аз ҷониби ширкатҳои дигар харидорӣ гардиданд.

Пас аз фурӯпошии ҳубоб истилоҳи «дотком» муддате барои ишора ба моделҳои тиҷоратии нопухта ё аз ҷиҳати иқтисодӣ ноустувор низ истифода мешуд.

Истилоҳи '''дотком''' аз номи [[домени сатҳи болоӣ|домени сатҳи болоии]] [[.com]] гирифта шудааст. Ин домен дар ибтидо асосан барои ташкилотҳои тиҷоратӣ пешбинӣ шуда буд.

== Паёмадҳо ==

Фурӯпошии ҳубоби доткомҳо ба бозори саҳомӣ, фаъолияти ширкатҳои технологӣ ва шуғли мутахассисони соҳаи технологияҳои иттилоотӣ таъсири назаррас расонд.

=== Муфлисшавии ширкатҳо ===

Яке аз паёмадҳои асосии фурӯпошии ҳубоб муфлисшавии ширкатҳое буд, ки модели устувори даромад надоштанд. Баъзе ширкатҳо захираҳои молиявии худро пурра сарф карданд ва натавонистанд сармояи иловагӣ ҷалб намоянд. Дар натиҷа онҳо маҷбур шуданд фаъолияти худро қатъ кунанд, дороиҳояшонро фурӯшанд ё ба ширкатҳои дигар ҳамроҳ шаванд. Номҳои домении баъзе ширкатҳои барҳамхӯрда низ аз ҷониби рақибон ё сармоягузорони дигар харидорӣ шуданд.

=== Таъсир ба ширкатҳои телекоммуникатсионӣ ===

Фурӯпошии ҳубоб танҳо ба ширкатҳои интернетӣ маҳдуд нашуд. Ширкатҳои соҳаи [[телекоммуникатсия]] ва истеҳсолкунандагони таҷҳизоти шабакавӣ низ аз коҳиши сармоягузорӣ зарар диданд. Дар солҳои рушди интернет баъзе ширкатҳо бо интизори афзоиши босуръати талабот ба инфрасохтори иртиботӣ сармоягузориҳои калон анҷом дода буданд. Пас аз коҳиши талабот як қатор ширкатҳо ба мушкилоти молиявӣ дучор шуданд. Аз ҷумла, [[WorldCom]], [[Global Crossing]] ва [[NorthPoint Communications]] бо буҳронҳои молиявӣ рӯ ба рӯ гардиданд.

Ширкатҳое чун [[Cisco Systems|Cisco]], [[Nortel]] ва [[Corning Incorporated|Corning]] низ аз коҳиши талабот ба таҷҳизоти телекоммуникатсионӣ таъсир диданд.

=== Коҳиши арзиши бозории ширкатҳо ===

Дар давраи фурӯпошии ҳубоб арзиши бозории ширкатҳои саҳомӣ ба таври назаррас коҳиш ёфт. Тибқи арзёбии дар мақолаи аслӣ овардашуда, аз моҳи марти соли 2000 то моҳи октябри соли 2002 бозори саҳомии Иёлоти Муттаҳида тақрибан 5 триллион доллари ИМА аз арзиши худро аз даст дод. Ин коҳиш ба сармоягузорони хусусӣ, фондҳои сармоягузорӣ ва ширкатҳои молиявӣ таъсир расонд.

=== Таъсир ба бозори меҳнат ===

Коҳиши фаъолияти ширкатҳои интернетӣ ва технологӣ боиси ихтисори ҷойҳои корӣ гардид. Бисёре аз мутахассисони соҳаи технологияҳои иттилоотӣ, аз ҷумла [[барномасоз]]он ва муҳандисони компютерӣ, ҷойҳои кори худро аз даст доданд. Дар баъзе минтақаҳо афзоиши шумораи корҷӯён рақобатро дар бозори меҳнати технологӣ шадидтар кард.

Дар Иёлоти Муттаҳида коҳиши талабот ба кормандони соҳаи компютерӣ ба таваҷҷуҳи довталабон ба баъзе барномаҳои таҳсилоти марбут ба ин соҳа низ таъсир расонд.

=== Тағйирот дар бозори сармоя ===

Фурӯпошии ҳубоби доткомҳо таваҷҷуҳи мақомоти танзимкунандаи бозори молиявиро ба масъалаҳои арзёбии ширкатҳо, шаффофияти иттилоот ва манфиатҳои сармоягузорон ҷалб кард. Яке аз масъалаҳои мавриди баҳс мустақилияти таҳлилгарони молиявӣ ва эҳтимоли бархӯрди манфиатҳо байни фаъолияти таҳлилӣ ва хизматрасониҳои сармоягузорӣ буд.

Дар солҳои баъдӣ дар Иёлоти Муттаҳида чораҳое барои беҳтар кардани шаффофияти таҳлилҳои молиявӣ ва ҳифзи манфиатҳои сармоягузорон андешида шуданд.

== Ширкатҳое, ки аз буҳрон гузаштанд ==

Бо вуҷуди муфлисшавии ширкатҳои зиёд, баъзе ширкатҳои интернетӣ тавонистанд фаъолияти худро идома диҳанд. Аз ҷумла, [[Amazon]] ва [[eBay]] аз давраи коҳиши бозор гузаштанд ва дар солҳои баъдӣ ба рушди фаъолияти худ идома доданд.

[[Google]], ки соли 1998 таъсис ёфта буд, низ баъдтар ба яке аз ширкатҳои бузурги соҳаи технологияҳои иттилоотӣ табдил ёфт. Таҷрибаи ин ширкатҳо нишон дод, ки истифодаи интернет дар якҷоягӣ бо модели устувори тиҷоратӣ метавонад барои рушди дарозмуддати ширкат замина фароҳам оварад.

== Аҳамияти таърихӣ ==

Ҳубоби доткомҳо яке аз рӯйдодҳои муҳими таърихи иқтисоди рақамӣ ва бозори саҳомӣ дар охири асри XX ва ибтидои асри XXI ба ҳисоб меравад.

Ин рӯйдод нишон дод, ки рушди босуръати технологияҳои нав метавонад ҳам имкониятҳои бузурги иқтисодӣ ва ҳам хатари аз ҳад баланд арзёбӣ шудани дороиҳоро ба вуҷуд оварад.

Фурӯпошии ҳубоб ба тағйир ёфтани муносибати сармоягузорон нисбат ба ширкатҳои интернетӣ мусоидат кард. Пас аз он ба нишондиҳандаҳои молиявӣ, модели даромад ва устувории фаъолияти ширкатҳо таваҷҷуҳи бештар зоҳир гардид.

Ҳамзамон, буҳрон рушди интернетро қатъ накард. Дар солҳои баъдӣ [[тиҷорати электронӣ]], хизматрасониҳои рақамӣ ва платформаҳои интернетӣ ба бахшҳои муҳими иқтисоди ҷаҳонӣ табдил ёфтанд.

== Ҷусторҳои вобаста ==

* [[Ширкати навпо]]
* [[Тиҷорати электронӣ]]
* [[Сармоягузорӣ]]

== Эзоҳ ==
&lt;references/&gt;

== Пайвандҳо ба берун ==

* [https://www.wired.com/2010/03/0310nasdaq-bust/ March 10, 2000: Pop Goes the Nasdaq!] — мақола дар бораи фурӯпошии NASDAQ (англисӣ).
* [https://www.kommersant.ru/doc/855711 Пузырь NASDAQ] — мақолаи рӯзномаи «Коммерсантъ» (русӣ).
* [https://lenta.ru/articles/2005/01/28/dotcom/ Увлекательный мир доткомовских мошенников] — мақола дар бораи давраи доткомҳо (русӣ).

[[Гурӯҳ:Таърихи иқтисод]]
[[Гурӯҳ:Ҳубобҳои иқтисодӣ]]
[[Гурӯҳ:Тиҷорати электронӣ]]
[[Гурӯҳ:Буҳронҳои молиявӣ]]
[[Гурӯҳ:Истилоҳоти интернет]]</text>
      <sha1>7xnmvih1ehvnfcu8tln0d9k1lq6e7pa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ҷигарранг</title>
    <ns>0</ns>
    <id>334800</id>
    <revision>
      <id>1492903</id>
      <timestamp>2026-11-06T23:54:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>Саҳифаи нав: {{Қуттии ранг |hex=800000 |r=128 |g=0 |b=0 |c=0 |m=100 |y=100 |k=50 |h=0 |s=100 |v=50 |тасвир=Textile_LACMA_M.55.12.27.jpg |андозаи_тасвир=210px }} '''Ҷигарранг''' ё '''ҷигарӣ''' яке аз тобишҳои тираи [[ранги сурх]] буда, ба [[ранги қаҳваранг]] моил аст. Он ба ранги шоҳбулут монанд буда, вобаста ба тобиш метавонад сур...</comment>
      <origin>1492903</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9834" sha1="1jm58j2edydfmzcbo21f67xxv9i76be" xml:space="preserve">{{Қуттии ранг
|hex=800000
|r=128
|g=0
|b=0
|c=0
|m=100
|y=100
|k=50
|h=0
|s=100
|v=50
|тасвир=Textile_LACMA_M.55.12.27.jpg
|андозаи_тасвир=210px
}}
'''Ҷигарранг''' ё '''ҷигарӣ''' яке аз тобишҳои тираи [[ранги сурх]] буда, ба [[ранги қаҳваранг]] моил аст. Он ба ранги шоҳбулут монанд буда, вобаста ба тобиш метавонад сурхи қаҳваранг ё сурхи арғувонӣ намояд.&lt;ref name=&quot;Oxford&quot;&gt;{{cite web
 |title=Maroon
 |url=https://www.oxfordlearnersdictionaries.com/definition/english/maroon_1
 |website=Oxford Advanced Learner's Dictionary
 |publisher=Oxford University Press
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

Дар забони тоҷикӣ вожаҳои «ҷигарӣ» ва «ҷигарранг» барои ифодаи тобишҳои сурхтобу қаҳваранг истифода мешаванд.&lt;ref name=&quot;Tiroz&quot;&gt;{{cite web
 |title=Истеҳсоли рангҳои табиӣ ва рангкунии матоъҳо
 |url=https://tiroz.tj/iste-soli-rang-oi-tabi-va-rangkunii-mato-o/
 |website=Tiroz.tj
 |language=tg
}}&lt;/ref&gt;

Дар низоми рангҳои вебии [[HTML]] ва [[CSS]] ҷигарранг бо рамзи шонздаҳии '''#800000''' муайян шудааст. Ин ранг аз сурхи холис тира буда, нисфи шиддати сурхи равшан (#FF0000)-ро дорад.&lt;ref name=&quot;W3C&quot;&gt;{{cite web
 |title=CSS Color Module Level 3
 |url=https://www.w3.org/TR/css-color-3/
 |publisher=World Wide Web Consortium
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

== Пайдоиши ном ==

[[Акс:Chestnut02.jpg|thumb|Номи англисии ҷигарранг аз калимаи фаронсавии ''marron'', яъне «шоҳбулут», гирифта шудааст.]]

Номи англисии ин ранг — ''maroon'' — аз калимаи фаронсавии ''marron'', ба маънои «[[шоҳбулут]]», гирифта шудааст. Ин вожа ба калимаи итолиёии ''marrone'' бармегардад, ки он низ маънои шоҳбулут ва ранги қаҳварангро дорад.&lt;ref name=&quot;Etymonline&quot;&gt;{{cite web
 |title=Maroon
 |url=https://www.etymonline.com/word/maroon
 |website=Online Etymology Dictionary
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

Дар забони фаронсавӣ ''marron'' ҳам барои шоҳбулут ва ҳам барои ифодаи ранги қаҳваранг истифода мешавад. Дар забони англисӣ бошад, ''maroon'' бештар ба тобишҳои тираи сурх ишора мекунад.

Истифодаи калимаи ''maroon'' ҳамчун номи ранг дар забони англисӣ аз охири асри XVIII сабт шудааст. Дар китоби ''A Dictionary of Color'' (1930) нахустин истифодаи он ба соли [[1789]] нисбат дода шудааст.&lt;ref name=&quot;Maerz&quot;&gt;{{cite book
 |last1=Maerz
 |first1=Aloys John
 |last2=Paul
 |first2=Morris Rea
 |title=A Dictionary of Color
 |publisher=McGraw-Hill
 |place=New York
 |year=1930
 |page=198
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

== Хусусиятҳои ранг ==

Ҷигарранг ба гурӯҳи рангҳои сурх ва қаҳваранг дохил мешавад. Он аз сурхи равшан тира ва камҷилотар буда, ба баъзе тобишҳои шаробӣ, қирмизӣ ва арғувонӣ монанд аст.

Фарҳангҳои забони англисӣ ҷигаррангро ба тарзҳои гуногун шарҳ медиҳанд. Масалан, ''Oxford Advanced Learner's Dictionary'' онро сурхи қаҳваранг ва ''Merriam-Webster'' сурхи тира маънидод мекунанд.&lt;ref name=&quot;Oxford&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Maroon
 |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/maroon
 |website=Merriam-Webster Dictionary
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

Дар низоми [[RGB]] қиматҳои ҷигарранг чунинанд:

* '''Сурх (R):''' 128
* '''Сабз (G):''' 0
* '''Кабуд (B):''' 0

Дар низоми [[CMYK]] ин ранг бо қиматҳои зерин ифода мешавад:

* '''Кабуди осмонӣ (C):''' 0%
* '''Арғувонӣ (M):''' 100%
* '''Зард (Y):''' 100%
* '''Сиёҳ (K):''' 50%

Дар низоми [[HSV]] ҷигарранг дорои кунҷи рангии 0°, серии 100% ва равшании 50% мебошад.

Қиматҳои боло ба ҷигарранги стандартии вебӣ (#800000) мувофиқанд. Дар дигар низомҳои ранг ва соҳаҳои истеҳсолӣ тобишҳои гуногуни ҷигарранг истифода мешаванд.

== Тобишҳо ==

=== Ҷигарранги Крайола ===

{{Қуттии ранг
|ном=Ҷигарранги Крайола
|hex=C32148
|r=195
|g=33
|b=72
|c=0
|m=83
|y=63
|k=24
|h=346
|s=83
|v=76
}}

'''Ҷигарранги Крайола''' (англ. ''Crayola maroon'') тобиши нисбатан равшан ва гулобитоби ҷигарранг мебошад.

Ширкати [[Crayola]] аз соли 1958 ин рангро бо номи ''maroon'' дар маҷмӯаи қаламҳои рангаи худ истифода мебарад. Пештар он бо номи ''dark red'' («сурхи тира») маъруф буд.

=== Ҷигарранги серранг ===

{{Қуттии ранг
|ном=Ҷигарранги серранг
|hex=B03060
|r=176
|g=48
|b=96
|c=0
|m=73
|y=45
|k=31
|h=338
|s=73
|v=69
}}

'''Ҷигарранги серранг''' (англ. ''rich maroon'') яке аз тобишҳои равшантар ва гулобитоби ҷигарранг аст.

Ин ранг дар низоми номгузории рангҳои [[X11]] бо номи ''maroon'' муаррифӣ мешавад. Рамзи шонздаҳии он #B03060 буда, аз ҷигарранги стандартии HTML/CSS (#800000) фарқ мекунад.

=== Ҷигарранги мармуз ===

{{Қуттии ранг
|ном=Ҷигарранги мармуз
|hex=AD4379
|r=173
|g=67
|b=121
|c=0
|m=61
|y=30
|k=32
|h=329
|s=61
|v=68
}}

'''Ҷигарранги мармуз''' (англ. ''mystic maroon'') тобиши бунафшгуни ҷигарранг мебошад.

Ин ранг соли 1990 барои маҷмӯаи қаламҳои рангаи филизии ''Silver Swirls''-и ширкати Crayola таҳия шудааст. Азбаски экранҳои муқаррарӣ ҷилои филизиро мустақиман нишон дода наметавонанд, намунаи рақамии он танҳо ранги асосиро инъикос мекунад.

== Истифода дар фарҳанг ==

Ҷигарранг дар либос, ороиш, рамзҳои давлатӣ, нишонҳои варзишӣ ва тарроҳӣ истифода мешавад.

=== Рамзҳои давлатӣ ===

[[Акс:Flag of Qatar.svg|thumb|Парчами Қатар бо ранги ҷигарии тира ва сафед.]]

* '''[[Қатар]]:''' Парчами давлатии Қатар аз ду ранг — ҷигарӣ ва сафед — иборат аст. Тобиши ҷигарии он дар кишвар бо номи ''Ал-Адам'' (Al Adaam) шинохта мешавад ва бо таъриху ҳувияти миллӣ пайванд дорад.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=National Flag
 |url=https://mofa.gov.qa/en/state-of-qatar/Key-Facts-and-Information/national-flag
 |publisher=Ministry of Foreign Affairs of Qatar
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

* '''[[Квинсленд]]:''' Ҷигарранг 13 ноябри соли 2003 ҳамчун ранги расмии иёлати Квинсленди [[Австралия]] эълон гардид. Ин ранг дар либоси дастаҳои варзишӣ ва чорабиниҳои фарҳангии иёлат истифода мешавад. Рамзи расмии рақамии он #73182C аст.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=State Colour and Emblems
 |url=https://www.qld.gov.au/government/government-system/state-flag-emblems/flag-emblems-icons/colour-emblems
 |publisher=Queensland Government
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

=== Дин ва либос ===

Дар анъанаи [[буддоия]]и тибетӣ, махсусан дар миёни роҳибони равияи [[Ваҷраяна]], либосҳои сурхи тира ва ҷигарранг васеъ истифода мешаванд.

Ҷигарранг инчунин барои [[берет]]ҳои низомӣ истифода мешавад. Дар бисёр кишварҳо берети ҷигарранг бо нерӯҳои ҳавобурд ва десантӣ алоқаманд аст.

=== Варзиш ва муассисаҳои таълимӣ ===

Ҷигарранг яке аз рангҳои маъмули дастаҳои варзишӣ ва муассисаҳои таълимӣ мебошад. Он бештар бо рангҳои сафед, заррин ё сиёҳ якҷоя истифода мешавад.

Аз ҷумла, донишгоҳҳои [[Донишгоҳи Чикаго|Чикаго]], [[Донишгоҳи Техас A&amp;M|Техас A&amp;M]] ва [[Донишгоҳи давлатии Миссисипӣ|давлатии Миссисипӣ]] ҷигаррангро дар рамзҳои худ истифода мебаранд.

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}

{{Тобишҳои сурх}}
{{Тобишҳои қаҳваранг}}</text>
      <sha1>1jm58j2edydfmzcbo21f67xxv9i76be</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ҳубоби ҳуши маснӯӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>334801</id>
    <revision>
      <id>1492909</id>
      <timestamp>2026-11-07T07:18:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zolfeqar Fatihzadeh</username>
        <id>30846</id>
      </contributor>
      <comment>Саҳифаи нав:  '''Ҳубоби ҳуши маснӯӣ''' (англ. ''AI bubble'') — мафҳуми иқтисодиест, ки ба эҳтимоли ташаккули ҳубоби иқтисодӣ дар бозори саҳмияҳо ва сармоягузориҳои марбут ба [[ҳуши маснӯӣ]] ишора мекунад. Ин мафҳум дар заминаи афзоиши босуръати сармоягузорӣ ба фанновариҳои ҳуши м...</comment>
      <origin>1492909</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33360" sha1="mno38y53ou3yqm0840trdv5ehehu2x2" xml:space="preserve">
'''Ҳубоби ҳуши маснӯӣ''' (англ. ''AI bubble'') — мафҳуми иқтисодиест, ки ба эҳтимоли ташаккули ҳубоби иқтисодӣ дар бозори саҳмияҳо ва сармоягузориҳои марбут ба [[ҳуши маснӯӣ]] ишора мекунад. Ин мафҳум дар заминаи афзоиши босуръати сармоягузорӣ ба фанновариҳои ҳуши маснӯӣ, махсусан аз соли 2025, мавриди баҳси иқтисоддонҳо, таҳлилгарони молиявӣ ва сармоягузорон қарор гирифтааст.&lt;ref name=&quot;npr&quot;&gt;Maria Aspan. [https://www.npr.org/2025/08/30/g-s1-86377/ai-nvidia-economy-stocks AI and Nvidia have been bright spots in an uncertain economy, but there are doubts now]. ''NPR'', 30 августи 2025. Дастрасӣ: 2026-11-07. (англисӣ)&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;wsjbet&quot;&gt;Konrad Putzier, Justin Lahart. [https://www.wsj.com/economy/the-ai-build-out-is-becoming-the-biggest-economic-bet-in-u-s-history-c60716dd The AI Build-Out Is Becoming the Biggest Economic Bet in U.S. History]. ''The Wall Street Journal'', 23 сентябри 2026. Дастрасӣ: 2026-11-07. (англисӣ)&lt;/ref&gt;

[[Акс:2025 AI Bubble Speculation 2.png|thumb|300px|Нақшаи сармоягузориҳои даврӣ байни ширкатҳои соҳаи ҳуши маснӯӣ, ки соли 2025 мавриди таваҷҷуҳи таҳлилгарон қарор гирифт.]]

Ба андешаи бархе таҳлилгарон, афзоиши босуръати арзиши ширкатҳои технологӣ, сармоягузориҳои азим ба марказҳои додаҳо, истифодаи қарз барои маблағгузории зерсохтор ва номуайянии даромаднокии баъзе ширкатҳо метавонанд нишонаҳои ташаккули ҳубоби молиявӣ бошанд.

Яке аз масъалаҳои асосии баҳс сармоягузориҳои даврӣ мебошад, ки дар он ширкатҳои истеҳсолкунандаи таҷҳизот, таъминкунандагони хизматрасониҳои абрӣ ва таҳиягарони моделҳои ҳуши маснӯӣ ҳамзамон сармоягузор, таъминкунанда ва муштарии якдигар мебошанд.&lt;ref name=&quot;nbc&quot;&gt;Rob Wile. [https://www.nbcnews.com/business/economy/openai-nvidia-amd-deals-risks-rcna234806 The AI boom's reliance on circular deals is raising fears of a bubble]. ''NBC News'', 6 октябри 2025. Дастрасӣ: 2026-11-07. (англисӣ)&lt;/ref&gt;

Бархе аз коршиносон ин вазъиятро бо [[ҳубоби доткомҳо]] дар охири солҳои 1990 муқоиса мекунанд. Дар муқобил, дигар таҳлилгарон таъкид менамоянд, ки ширкатҳои бузурги технологии имрӯза, бар хилофи бисёре аз ширкатҳои интернетии он давра, дорои даромади воқеӣ, фоидаи назаррас ва захираҳои калони молиявӣ мебошанд.&lt;ref name=&quot;axios&quot;&gt;Madison Mills. [https://www.axios.com/2025/10/09/ai-bubble-stock-market Goldman Sachs says we're not in an AI bubble (yet)]. ''Axios'', 9 октябри 2025. Дастрасӣ: 2026-11-07. (англисӣ)&lt;/ref&gt;

То ноябри соли 2026 масъалаи мавҷудият, андоза ва эҳтимоли фурӯпошии ҳубоби ҳуши маснӯӣ ҳамоно мавзӯи баҳс буд.

== Таърих ==

=== Рушди сармоягузорӣ дар соли 2025 ===

Дар моҳи январи соли 2025 муаррифии чатботи чинии [[DeepSeek]] ва натиҷаҳои рақобатпазири он дар муқоиса бо моделҳои гаронбаҳои амрикоӣ боиси тағйироти назаррас дар бозори саҳмияҳои технологӣ гардид.

Дар натиҷа арзиши саҳмияҳои [[Nvidia]] дар як рӯз тақрибан 17 дарсад коҳиш ёфт, ки ба аз даст рафтани тақрибан 600 миллиард доллари ИМА аз арзиши бозории ширкат баробар буд. Рӯзи баъдӣ саҳмияҳои ширкат 8,8 дарсад боло рафтанд.&lt;ref name=&quot;bbcdeepseek&quot;&gt;Peter Hoskins, Charlotte Edwards. [https://www.bbc.com/news/articles/c4gpq01rvd4o Nvidia and Microsoft shares steady after DeepSeek AI app shock]. ''BBC News'', 28 январи 2025. Дастрасӣ: 2026-11-07. (англисӣ)&lt;/ref&gt;

Ин рӯйдод баҳсҳоро дар бораи зарурати хароҷоти бузург барои омӯзиши моделҳои ҳуши маснӯӣ ва устувории арзиши ширкатҳои технологӣ тақвият дод.

9 июли соли 2025 Nvidia аввалин ширкати ҷаҳон гардид, ки арзиши бозории он ба 4 триллион доллар расид. Афзоиши талабот ба [[нимноқил]]ҳо ва [[воҳиди коркарди графикӣ|воҳидҳои коркарди графикӣ]] (GPU), ки барои омӯзиш ва истифодаи моделҳои ҳуши маснӯӣ заруранд, аз омилҳои асосии рушди ширкат ба ҳисоб мерафт.&lt;ref name=&quot;nvidia4&quot;&gt;Charlotte Edwards. [https://www.bbc.com/news/articles/c8j13m74lklo Nvidia becomes world's first $4tn company]. ''BBC News'', 9 июли 2025. Дастрасӣ: 2026-11-07. (англисӣ)&lt;/ref&gt;

Дар моҳи октябри соли 2025 арзиши бозории Nvidia аз 5 триллион доллар гузашт.&lt;ref name=&quot;reutersnvidia&quot;&gt;Niket Nishant, Rashika Singh. [https://www.reuters.com/business/nvidia-poised-record-5-trillion-market-valuation-2025-10-29/ Nvidia hits $5 trillion valuation as AI boom powers meteoric rise]. ''Reuters'', 29 октябри 2025. Дастрасӣ: 2026-11-07. (англисӣ)&lt;/ref&gt;

Ҳамзамон, ширкатҳои бузурги технологӣ, аз ҷумла [[Microsoft]], [[Alphabet]], [[Meta Platforms|Meta]] ва [[Amazon]], сармоягузорӣ ба зерсохтори ҳуши маснӯӣ ва марказҳои додаҳоро афзоиш доданд.

Microsoft эълон кард, ки дар се моҳи то охири сентябри соли 2025 барои зерсохтори ҳуши маснӯӣ тақрибан 35 миллиард доллар харҷ кардааст. Бо вуҷуди афзоиши даромад ва фоида, нигаронии сармоягузорон аз хароҷоти оянда ба арзиши саҳмияҳои ширкат таъсир расонд.&lt;ref name=&quot;skyresults&quot;&gt;Connor Sephton. [https://news.sky.com/story/microsoft-alphabet-and-meta-results-overshadowed-by-growing-fears-of-ai-bubble-13460474 Microsoft, Alphabet and Meta results overshadowed by growing fears of AI bubble]. ''Sky News'', 30 октябри 2025. Дастрасӣ: 2026-11-07. (англисӣ)&lt;/ref&gt;

=== Рӯйдодҳои соли 2026 ===

Дар соли 2026 масъалаи маблағгузории рушди ҳуши маснӯӣ тавассути қарз ва бозори вомбаргҳо аҳамияти бештар пайдо кард. Бино ба гузориши ''The Wall Street Journal'' аз сентябри соли 2026, сармоягузорӣ ба зерсохтори ҳуши маснӯӣ ба яке аз бузургтарин барномаҳои сармоягузорӣ дар таърихи иқтисоди Иёлоти Муттаҳида табдил меёфт. Ҳаҷми он тақрибан 3,6 дарсади маҷмӯи маҳсулоти дохилӣ арзёбӣ шуда буд.&lt;ref name=&quot;wsjbet&quot; /&gt;

Дар тобистони соли 2026 бозори саҳомии [[Кореяи Ҷанубӣ]] коҳиши шадидро аз сар гузаронд. Шохиси [[KOSPI]] дар давоми тақрибан 40 рӯз 44 дарсад поин рафт. Ин рӯйдод бо коҳиши арзиши саҳмияҳои ширкатҳои нимноқилсоз, аз ҷумла [[Samsung Electronics]] ва SK Hynix, ва нигарониҳо аз талаботи оянда ба таҷҳизоти ҳуши маснӯӣ алоқаманд дониста шуд.&lt;ref name=&quot;korea&quot;&gt;Hong-Ji Kim. [https://www.aljazeera.com/economy/2026/7/29/south-koreas-stock-market-plunges-as-ai-driven-boom-fades South Korea's stock market plunges as AI-driven boom fades]. ''Reuters'', тавассути ''Al Jazeera'', 29 июли 2026. Дастрасӣ: 2026-11-07. (англисӣ)&lt;/ref&gt;

Дар моҳи октябри соли 2026 бозори саҳомии ширкатҳои технологии [[Чин]] низ коҳиш ёфт. Шохиси STAR50 нисбат ба моҳи июл тақрибан 40 дарсад поин рафт. Баъзе расонаҳо ин рӯйдодро нишонаи фурӯпошии ҳубоби ҳуши маснӯӣ дар Чин арзёбӣ карданд.&lt;ref name=&quot;guardianchina&quot;&gt;Amy Hawkins. [https://www.theguardian.com/world/2026/oct/27/chinese-markets-lose-trillions-ai-race-beijing Chinese markets lose trillions as race for AI supremacy with US takes its toll]. ''The Guardian'', 27 октябри 2026. Дастрасӣ: 2026-11-07. (англисӣ)&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nprchina&quot;&gt;[https://www.npr.org/2026/10/28/nx-s1-6020519/tech-the-ai-bubble-has-already-burst-in-china-could-the-u-s-be-next Tech: The AI Bubble Has Already Burst In China. Could The U.S. Be Next?]. ''NPR'', 28 октябри 2026. Дастрасӣ: 2026-11-07. (англисӣ)&lt;/ref&gt;

Бо вуҷуди ин, талабот ба иқтидори ҳисоббарорӣ барои ҳуши маснӯӣ дар баъзе бозорҳо аз пешниҳоди мавҷуда зиёд буд, ки ба афзоиши нархи хизматрасониҳои ҳисоббарорӣ мусоидат мекард.&lt;ref name=&quot;wsjcompute&quot;&gt;Kate Clark ва дигарон. [https://www.wsj.com/tech/ai/ai-computing-power-demand-a63da9b9 The Desperate Hunt for AI Computing Power Is Upending Silicon Valley]. ''The Wall Street Journal'', 9 октябри 2026. Дастрасӣ: 2026-11-07. (англисӣ)&lt;/ref&gt;

== Далелҳои ҷонибдорони мавҷудияти ҳубоб ==

=== Арзёбии аз ҳад баланди ширкатҳо ===

Яке аз далелҳои асосии ҷонибдорони назарияи ҳубоби ҳуши маснӯӣ афзоиши босуръати арзиши бозории ширкатҳои технологӣ мебошад.

Мунаққидон бар он назаранд, ки арзиши саҳмияҳои баъзе ширкатҳо бештар ба интизориҳои рушди оянда такя мекунад, на ба нишондиҳандаҳои воқеии даромаднокӣ.

Дар соли 2025 афзоиши арзиши ширкатҳои бузурги технологӣ боиси мутамарказшавии қисми назарраси арзиши бозори саҳомӣ дар дасти чанд ширкат гардид.

Тибқи гузоришҳои моҳи октябри соли 2025, панҷ ширкати бузург — [[Nvidia]], [[Microsoft]], [[Apple]], Alphabet ва [[Amazon]] — тақрибан 30 дарсади вазни шохиси [[S&amp;P 500]] ва 20 дарсади шохиси MSCI World-ро ташкил медоданд.&lt;ref name=&quot;skybank&quot;&gt;[https://news.sky.com/story/bank-of-england-warns-of-sharp-correction-for-markets-if-ai-bubble-bursts-13446896 Bank of England warns of 'sharp correction' for markets if AI bubble bursts - and IMF agrees]. ''Sky News'', 8 октябри 2025. Дастрасӣ: 2026-11-07. (англисӣ)&lt;/ref&gt;

Баъзе таҳлилгарон ҳушдор доданд, ки чунин тамаркуз метавонад бозори саҳомиро нисбат ба тағйироти арзиши саҳмияҳои чанд ширкати бузург осебпазир кунад.

=== Номуайянии даромаднокӣ ===

Яке аз масъалаҳои муҳими баҳс фарқияти байни хароҷоти рушди ҳуши маснӯӣ ва даромади воқеии маҳсулоту хизматрасониҳои он мебошад.

Таҳияи моделҳои бузурги ҳуши маснӯӣ ба таҷҳизоти ҳисоббарории гаронбаҳо, неруи барқ, марказҳои додаҳо ва мутахассисони баландихтисос ниёз дорад.

Дар моҳи феврали соли 2026 пажӯҳиши Бюрои миллии таҳқиқоти иқтисодии Иёлоти Муттаҳида (NBER) нишон дод, ки тақрибан 90 дарсади ширкатҳои пурсидашуда ҳанӯз таъсири назарраси ҳуши маснӯиро ба шуғл ё маҳсулнокии худ мушоҳида накардаанд. Бо вуҷуди ин, роҳбарони ширкатҳо интизор доштанд, ки дар оянда ҳуши маснӯӣ метавонад маҳсулнокиро тақрибан 1,4 дарсад ва ҳаҷми истеҳсолотро 0,8 дарсад афзоиш диҳад.&lt;ref name=&quot;nber&quot;&gt;Ivan Yotzov ва дигарон. [https://www.nber.org/papers/w34836 Firm Data on AI]. ''National Bureau of Economic Research'', Working Paper 34836, феврали 2026. DOI: 10.3386/w34836. Дастрасӣ: 2026-11-07. (англисӣ)&lt;/ref&gt;

Ин натиҷаҳо бо баҳси маъруф ба парадокси маҳсулнокӣ муқоиса шудаанд.

==== Хароҷоти OpenAI ====

[[OpenAI]], таҳиягари [[ChatGPT]], яке аз ширкатҳое мебошад, ки дар баҳсҳои марбут ба ҳубоби ҳуши маснӯӣ бештар мавриди таваҷҷуҳ қарор гирифтааст.

Тибқи гузоришҳои соли 2025, ширкат нақшаҳои бузурги сармоягузорӣ ба марказҳои додаҳо ва зерсохтори ҳисоббарориро эълон карда буд. Дар моҳи ноябри соли 2025 Сэм Олтман аз уҳдадориҳои зерсохторӣ ба маблағи тақрибан 1,4 триллион доллар ва даромади солонаи такроршавандаи тақрибан 20 миллиард доллар хабар дод.&lt;ref name=&quot;techcrunch&quot;&gt;Julie Bort. [https://techcrunch.com/2025/11/06/sam-altman-says-openai-has-20b-arr-and-about-1-4-trillion-in-data-center-commitments/ Sam Altman says OpenAI has $20B ARR and about $1.4 trillion in data center commitments]. ''TechCrunch'', 6 ноябри 2025. Дастрасӣ: 2026-11-07. (англисӣ)&lt;/ref&gt;

Дар гузоришҳои дигари молиявӣ пешбинӣ мешуд, ки OpenAI то соли 2028 метавонад ҳамасола зарари амалиётӣ бинад. Ин пешгӯиҳо дар бораи устувории модели молиявии ширкат баҳсҳоро ба вуҷуд оварданд.&lt;ref name=&quot;fortuneopenai&quot;&gt;Dave Smith. [https://fortune.com/2025/11/12/openai-cash-burn-rate-annual-losses-2028-profitable-2030-financial-documents/ OpenAI says it plans to report stunning annual losses through 2028]. ''Fortune'', 12 ноябри 2025. Дастрасӣ: 2026-11-07. (англисӣ)&lt;/ref&gt;

Бархе таҳлилгарон ҳушдор доданд, ки афзоиши хароҷоти омӯзиши моделҳои нав метавонад аз афзоиши имкониятҳои онҳо пеш гузарад.

=== Сармоягузории даврӣ ===

'''Сармоягузории даврӣ''' (англ. ''circular investment'') ба муносибатҳои молиявие ишора мекунад, ки дар онҳо ширкатҳо ҳамзамон ба якдигар сармоя мегузоранд ва аз якдигар маҳсулот ё хизматрасонӣ мехаранд.

Дар бахши ҳуши маснӯӣ чунин муносибатҳо байни истеҳсолкунандагони нимноқилҳо, таъминкунандагони хизматрасониҳои абрӣ ва таҳиягарони моделҳои ҳуши маснӯӣ ба вуҷуд омадаанд.

Масалан, моҳи сентябри соли 2025 Nvidia нақшаи сармоягузории то 100 миллиард доллар ба OpenAI-ро эълон кард. Ҳамзамон, OpenAI барои рушди зерсохтори худ ба таҷҳизоти ҳисоббарории Nvidia ниёз дошт.&lt;ref name=&quot;bbcjamali&quot;&gt;Lily Jamali. [https://www.bbc.co.uk/news/articles/cz69qy760weo 'It's going to be really bad': Fears over AI bubble bursting grow in Silicon Valley]. ''BBC News'', 11 октябри 2025. Дастрасӣ: 2026-11-07. (англисӣ)&lt;/ref&gt;

Моҳи октябри соли 2025 OpenAI инчунин бо AMD созишномаи бузурги таъмини таҷҳизоти ҳисоббарориро эълон кард.

Ширкатҳои Microsoft ва [[Oracle]] низ бо OpenAI муносибатҳои густурдаи сармоягузорӣ ва тиҷоратӣ доштанд.

Бархе таҳлилгарон изҳори нигаронӣ карданд, ки чунин муносибатҳо метавонанд арзиши ширкатҳо ва талаботи бозориро аз сатҳи воқеӣ баландтар нишон диҳанд.&lt;ref name=&quot;bloombergcircular&quot;&gt;Cedric Sam ва дигарон. [https://www.bloomberg.com/graphics/2026-ai-circular-deals/ A Guide to the Circular Deals Underpinning the AI Boom]. ''Bloomberg'', 22 январи 2026, навсозӣ 19 августи 2026. Дастрасӣ: 2026-11-07. (англисӣ)&lt;/ref&gt;

Дар муқобил, ҷонибдорони чунин созишномаҳо таъкид мекунанд, ки онҳо метавонанд барои маблағгузории рушди технология ва таъмини иқтидори ҳисоббарорӣ зарур бошанд.

=== Афзоиши қарз ===

Афзоиши истифодаи қарз барои маблағгузории зерсохтори ҳуши маснӯӣ яке аз омилҳои дигари нигаронии таҳлилгарон мебошад.

Дар солҳои аввали рушди босуръати ҳуши маснӯӣ ширкатҳои бузурги технологӣ қисми зиёди хароҷоти худро аз ҳисоби гардиши пулии фаъолияти асосӣ маблағгузорӣ мекарданд.

Аммо дар соли 2026 истифодаи вомбаргҳо, қарзҳои хусусӣ ва дигар воситаҳои молиявӣ афзоиш ёфт.&lt;ref name=&quot;reutersdebt&quot;&gt;Yoruk Bahceli. [https://www.reuters.com/business/finance/ai-debt-sales-reshape-global-corporate-bond-markets-2026-06-01/ AI debt sales reshape global corporate bond markets]. ''Reuters'', 2026. Дастрасӣ: 2026-11-07. (англисӣ)&lt;/ref&gt;

Таҳлилгарони Morgan Stanley соли 2025 пешбинӣ карда буданд, ки ҳаҷми қарзҳои марбут ба сохтмони марказҳои додаҳо метавонад то соли 2028 аз як триллион доллар гузарад.&lt;ref name=&quot;nytimesdebt&quot;&gt;Cade Metz. [https://www.nytimes.com/2025/11/10/technology/ai-data-centers-debt-risks.html Why Debt Funding Is Ratcheting Up the Risks of the A.I. Boom]. ''The New York Times'', 10 ноябри 2025. Дастрасӣ: 2026-11-07. (англисӣ)&lt;/ref&gt;

Истифодаи қарз метавонад рушди зерсохторро суръат бахшад, аммо ҳамзамон хатари молиявиро дар сурати коҳиши талабот ё даромаднокӣ зиёд мекунад.

=== Лоиҳаи Stargate ===

Stargate Project яке аз ташаббусҳои бузурги рушди зерсохтори ҳуши маснӯӣ дар Иёлоти Муттаҳида мебошад.

Лоиҳа моҳи январи соли 2025 бо иштироки OpenAI, Oracle ва SoftBank муаррифӣ гардид. Дар доираи он нақшаи сармоягузории то 500 миллиард доллар ба марказҳои додаҳо ва зерсохтори ҳисоббарорӣ эълон шуд.

Дар соли 2026 баъзе бахшҳои лоиҳа бо мушкилоти молиявӣ, таъхирҳо ва мухолифати ҷомеаҳои маҳаллӣ рӯ ба рӯ шуданд.

Моҳи сентябри соли 2026 Oracle дар робита ба яке аз лоиҳаҳои маркази додаҳо дар иёлати [[Ню-Мексико]] огоҳиномаи ҳолатҳои фавқулодаи шартномавӣ ирсол кард.&lt;ref name=&quot;oraclenm&quot;&gt;Samantha Subin. [https://www.cnbc.com/2026/09/24/oracle-data-center-force-majeure.html Oracle sends 'force majeure' notice about data center project — stock drops 3%]. ''CNBC'', 24 сентябри 2026. Дастрасӣ: 2026-11-07. (англисӣ)&lt;/ref&gt;

Ин рӯйдодҳо баҳсҳоро дар бораи хавфҳои молиявии сармоягузориҳои бузург ба марказҳои додаҳо тақвият доданд.

== Назари бонкҳои марказӣ ва ниҳодҳои молиявӣ ==

=== Бонки Англия ===

Дар моҳи октябри соли 2025 Бонки Англия аз эҳтимоли ислоҳи шадиди арзиши дороиҳо дар бозорҳои ҷаҳонӣ дар сурати аз ҳад баланд арзёбӣ шудани ширкатҳои марбут ба ҳуши маснӯӣ ҳушдор дод.

Ба гуфтаи ин ниҳод, агар хароҷоти зерсохтори ҳуши маснӯӣ аз интизориҳо зиёдтар ва даромаднокии он камтар шавад, арзиши бозории ширкатҳои технологӣ метавонад ба таври назаррас коҳиш ёбад.&lt;ref name=&quot;boe&quot;&gt;Kalyeena Makortoff. [https://www.theguardian.com/business/2025/oct/08/bank-of-england-warns-of-growing-risk-that-ai-bubble-could-burst Bank of England warns of growing risk that AI bubble could burst]. ''The Guardian'', 8 октябри 2025. Дастрасӣ: 2026-11-07. (англисӣ)&lt;/ref&gt;

=== Сандуқи байналмилалии пул ===

[[Сандуқи байналмилалии пул]] низ ба хавфҳои эҳтимолии бозори саҳомӣ ва таъсири коҳиши арзиши ширкатҳои технологӣ ба иқтисоди ҷаҳонӣ таваҷҷуҳ зоҳир кард.

Директори иҷроияи ин ниҳод Кристалина Георгиева вазъиятро бо ҳубоби доткомҳо муқоиса карда, ҳушдор дод, ки коҳиши шадиди бозор метавонад ба рушди иқтисоди ҷаҳонӣ, аз ҷумла иқтисоди кишварҳои рӯ ба рушд, таъсири манфӣ расонад.&lt;ref name=&quot;skybank&quot;/&gt;

=== Захираи федералии Иёлоти Муттаҳида ===

Дар соли 2026 баъзе намояндагони [[Федерал резерв|Низоми захираи федералӣи]] Иёлоти Муттаҳида ба суръати афзоиши сармоягузорӣ, номуайянии даромаднокӣ ва истифодаи қарз дар соҳаи ҳуши маснӯӣ таваҷҷуҳ зоҳир карданд.&lt;ref name=&quot;reutersfed&quot;&gt;Michael S. Derby. [https://www.reuters.com/legal/transactional/furious-pace-ai-investment-some-fed-officials-radar-now-2026-08-06/ Furious pace of AI investment on some Fed officials' radar now]. ''Reuters'', 6 августи 2026. Дастрасӣ: 2026-11-07. (англисӣ)&lt;/ref&gt;

Ҷефф Шмид, раиси Бонки захираи федералии Канзас-Сити, зарурати арзёбии онро таъкид кард, ки оё экосистемаи ҳуши маснӯӣ метавонад ба бахше табдил ёбад, ки нокомии он барои низоми молиявӣ хатари ҷиддӣ ба вуҷуд оварад.&lt;ref name=&quot;schmid&quot;&gt;Howard Schneider. [https://www.reuters.com/business/finance/feds-schmid-need-understand-if-ai-ecosystem-getting-too-big-fail-2026-09-25/ Fed's Schmid: Need to understand if AI &quot;ecosystem&quot; getting too big to fail]. ''Reuters'', 25 сентябри 2026. Дастрасӣ: 2026-11-07. (англисӣ)&lt;/ref&gt;

== Муқоиса бо ҳубоби доткомҳо ==

Ҳубоби эҳтимолии ҳуши маснӯӣ аксар вақт бо [[ҳубоби доткомҳо]] муқоиса мешавад.

Дар охири солҳои 1990 арзиши саҳмияҳои ширкатҳои интернетӣ босуръат афзоиш ёфт. Бисёре аз онҳо ҳанӯз даромади устувор надоштанд ва арзиши бозориашон асосан ба интизориҳои рушди оянда вобаста буд.

Пас аз соли 2000 фурӯпошии ҳубоби доткомҳо боиси муфлисшавии ширкатҳои зиёд ва коҳиши шадиди арзиши саҳмияҳои технологӣ гардид.

Сармоягузор Рей Далио дар соли 2025 изҳор дошт, ки вазъияти бозори ҳуши маснӯӣ аз баъзе ҷиҳатҳо ба давраи ҳубоби доткомҳо монанд аст.&lt;ref name=&quot;ftdalio&quot;&gt;John Foley, Adam Samson. [https://www.ft.com/content/eef8dbc9-bd04-4502-bdc2-1092aa4251b2 Wall Street's AI 'bubble' echoes dotcom excesses, Ray Dalio warns]. ''Financial Times'', 27 январи 2025. Дастрасӣ: 2026-11-07. (англисӣ)&lt;/ref&gt;

Дар моҳи октябри соли 2025 таҳлилгар Ҷулиен Гарран изҳор дошт, ки ҳубоби эҳтимолии ҳуши маснӯӣ аз рӯйи арзёбии ӯ метавонад аз ҳубоби доткомҳо 17 маротиба ва аз ҳубоби бозори амволи ғайриманқули соли 2008 чор маротиба бузургтар бошад. Ин рақамҳо арзёбии худи таҳлилгар мебошанд ва ҳамчун хулосаи умумии иқтисоддонҳо қабул нашудаанд.&lt;ref name=&quot;cnn17&quot;&gt;Allison Morrow. [https://edition.cnn.com/2025/10/18/business/ai-bubble-analyst-nightcap Why this analyst says the AI bubble is 17 times bigger than the dot-com bust]. ''CNN'', 18 октябри 2025. Дастрасӣ: 2026-11-07. (англисӣ)&lt;/ref&gt;

Яке аз фарқиятҳои муҳим он аст, ки ширкатҳои бузурги технологии имрӯза дар муқоиса бо бисёре аз ширкатҳои давраи доткомҳо дорои фаъолияти тиҷоратии васеъ, даромади калон ва захираҳои молиявии назаррас мебошанд.

== Назари мухолифон ==

На ҳамаи иқтисоддонҳо ва ниҳодҳои молиявӣ бар он назаранд, ки бозори ҳуши маснӯӣ дар ҳолати ҳубоби иқтисодӣ қарор дорад.

=== Goldman Sachs ===

Таҳлилгарони Goldman Sachs изҳор доштаанд, ки болоравии арзиши саҳмияҳои ширкатҳои бузурги технологӣ қисман ба афзоиши воқеии фоидаи онҳо асос меёбад.

Питер Оппенҳаймер, стратеги асосии саҳмияҳои ин бонк, таъкид кардааст, ки таносуби нархи саҳмияҳо ба фоидаи пешбинишуда дар баъзе ширкатҳои бузурги технологӣ аз сатҳҳои давраи ҳубоби доткомҳо пасттар мебошад.&lt;ref name=&quot;axios&quot;/&gt;

=== Morgan Stanley ===

Таҳлилгарони Morgan Stanley нигарониҳо аз ҳубоби ҳуши маснӯиро бармаҳал арзёбӣ кардаанд. Ба гуфтаи онҳо, ширкатҳои бузурги имрӯза дар муқоиса бо давраҳои қаблии ҳубобҳои иқтисодӣ дорои гардиши пулии устувортар ва захираҳои молиявии бештар мебошанд.

Онҳо инчунин таъкид мекунанд, ки ширкатҳои пешсафи технологӣ аллакай аз фаъолияти худ даромади назаррас ба даст меоранд.&lt;ref name=&quot;morningbrew&quot;&gt;Sam Klebanov. [https://www.morningbrew.com/stories/2025/10/10/is-there-an-ai-bubble-or-not Is there an AI bubble or not?]. ''Morning Brew'', 10 октябри 2025. Дастрасӣ: 2026-11-07. (англисӣ)&lt;/ref&gt;

=== JPMorgan ===

Дар таҳлили моҳи декабри соли 2025 JPMorgan бо истифода аз панҷ меъёр вазъи бозори ҳуши маснӯиро арзёбӣ кард.

Бонк ба хулоса омад, ки рушди бозор на танҳо ба интизориҳои сармоягузорон, балки ба афзоиши воқеии даромади ширкатҳо низ вобаста аст.&lt;ref name=&quot;jpmorgan&quot;&gt;Jacob Manoukian. [https://privatebank.jpmorgan.com/nam/en/insights/markets-and-investing/ideas-and-insights/is-ai-a-bubble-here-are-5-ways-to-find-out Is AI a bubble? Here are 5 ways to find out]. ''J.P. Morgan Private Bank'', 12 декабри 2025. Дастрасӣ: 2026-11-07. (англисӣ)&lt;/ref&gt;

=== Ҷером Пауэлл ===

Ҷером Пауэлл, раиси Низоми захираи федералии Иёлоти Муттаҳида, моҳи октябри соли 2025 байни рушди ҳуши маснӯӣ ва ҳубоби доткомҳо фарқ гузошт.

Ба гуфтаи ӯ, ширкатҳои бузурги имрӯза даромади воқеӣ доранд ва сармоягузорӣ ба марказҳои додаҳои ҳуши маснӯӣ ба рушди иқтисодӣ мусоидат мекунад.&lt;ref name=&quot;powell&quot;&gt;Jaures Yip. [https://www.cnbc.com/2025/10/29/powell-says-ai-different-from-dotcom-bubble-major-source-gdp-growth.html Powell says AI is different from dotcom bubble and is major source of economic growth]. ''CNBC'', 29 октябри 2025. Дастрасӣ: 2026-11-07. (англисӣ)&lt;/ref&gt;

== Ҷусторҳои вобаста ==

* [[Ҳуши маснӯӣ]]
* [[Ҳубоби доткомҳо]]
* [[Ширкати навпо]]
* [[Инқилоби рақамӣ]]
* [[Сармоягузорӣ]]

== Эзоҳ ==
&lt;references/&gt;

== Мутолиаи бештар ==

* Radhika Desai. ''DeepSeek Upends Silicon Valley's Sci-Fin-Fi Business Model''. International Critical Thought, ҷилди 15, шумораи 4, саҳ. 656–674, 2025. DOI: 10.1080/21598282.2025.2579900.
* Elliot Goodell Ugalde. ''The AI bubble isn't new — Karl Marx explained the mechanisms behind it nearly 150 years ago''. The Conversation, 30 ноябри 2025. DOI: 10.64628/AAM.xqmhy659t.
* Sean Williams. [https://finance.yahoo.com/news/prediction-artificial-intelligence-ai-bubble-100600582.html Prediction: The Artificial Intelligence (AI) Bubble Will Burst in 2025. Here's Why]. ''The Motley Fool'', 19 декабри 2024. Дастрасӣ: 2026-11-07. (англисӣ).

== Пайвандҳои берун ==

* [https://ai-circular-economy.com AI Circular Economy] — маълумот дар бораи муносибатҳои молиявии даврӣ дар соҳаи ҳуши маснӯӣ.
* [https://www.youtube.com/watch?v=0wxBHxpMFXA Robert Reich on the AI bubble] — шарҳи Роберт Райх дар бораи ҳубоби ҳуши маснӯӣ (англисӣ).

[[Гурӯҳ:Ҳуши маснӯӣ]]
[[Гурӯҳ:Ҳубобҳои иқтисодӣ]]
[[Гурӯҳ:Таърихи иқтисод]]
[[Гурӯҳ:Таърихи ҳуши маснӯӣ]]
[[Гурӯҳ:Иқтисод дар солҳои 2020]]
[[Гурӯҳ:Назарияҳои иқтисодӣ]]</text>
      <sha1>mno38y53ou3yqm0840trdv5ehehu2x2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1492910</id>
      <parentid>1492909</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T07:19:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zolfeqar Fatihzadeh</username>
        <id>30846</id>
      </contributor>
      <origin>1492910</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33358" sha1="d9hem9yd4g8zwfaafq5erqe009eiyrb" xml:space="preserve">
'''Ҳубоби ҳуши маснӯӣ''' ({{Lang-en|AI bubble}}) — мафҳуми иқтисодиест, ки ба эҳтимоли ташаккули ҳубоби иқтисодӣ дар бозори саҳмияҳо ва сармоягузориҳои марбут ба [[ҳуши маснӯӣ]] ишора мекунад. Ин мафҳум дар заминаи афзоиши босуръати сармоягузорӣ ба фанновариҳои ҳуши маснӯӣ, махсусан аз соли 2025, мавриди баҳси иқтисоддонҳо, таҳлилгарони молиявӣ ва сармоягузорон қарор гирифтааст.&lt;ref name=&quot;npr&quot;&gt;Maria Aspan. [https://www.npr.org/2025/08/30/g-s1-86377/ai-nvidia-economy-stocks AI and Nvidia have been bright spots in an uncertain economy, but there are doubts now]. ''NPR'', 30 августи 2025. Дастрасӣ: 2026-11-07. (англисӣ)&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;wsjbet&quot;&gt;Konrad Putzier, Justin Lahart. [https://www.wsj.com/economy/the-ai-build-out-is-becoming-the-biggest-economic-bet-in-u-s-history-c60716dd The AI Build-Out Is Becoming the Biggest Economic Bet in U.S. History]. ''The Wall Street Journal'', 23 сентябри 2026. Дастрасӣ: 2026-11-07. (англисӣ)&lt;/ref&gt;

[[Акс:2025 AI Bubble Speculation 2.png|thumb|300px|Нақшаи сармоягузориҳои даврӣ байни ширкатҳои соҳаи ҳуши маснӯӣ, ки соли 2025 мавриди таваҷҷуҳи таҳлилгарон қарор гирифт.]]

Ба андешаи бархе таҳлилгарон, афзоиши босуръати арзиши ширкатҳои технологӣ, сармоягузориҳои азим ба марказҳои додаҳо, истифодаи қарз барои маблағгузории зерсохтор ва номуайянии даромаднокии баъзе ширкатҳо метавонанд нишонаҳои ташаккули ҳубоби молиявӣ бошанд.

Яке аз масъалаҳои асосии баҳс сармоягузориҳои даврӣ мебошад, ки дар он ширкатҳои истеҳсолкунандаи таҷҳизот, таъминкунандагони хизматрасониҳои абрӣ ва таҳиягарони моделҳои ҳуши маснӯӣ ҳамзамон сармоягузор, таъминкунанда ва муштарии якдигар мебошанд.&lt;ref name=&quot;nbc&quot;&gt;Rob Wile. [https://www.nbcnews.com/business/economy/openai-nvidia-amd-deals-risks-rcna234806 The AI boom's reliance on circular deals is raising fears of a bubble]. ''NBC News'', 6 октябри 2025. Дастрасӣ: 2026-11-07. (англисӣ)&lt;/ref&gt;

Бархе аз коршиносон ин вазъиятро бо [[ҳубоби доткомҳо]] дар охири солҳои 1990 муқоиса мекунанд. Дар муқобил, дигар таҳлилгарон таъкид менамоянд, ки ширкатҳои бузурги технологии имрӯза, бар хилофи бисёре аз ширкатҳои интернетии он давра, дорои даромади воқеӣ, фоидаи назаррас ва захираҳои калони молиявӣ мебошанд.&lt;ref name=&quot;axios&quot;&gt;Madison Mills. [https://www.axios.com/2025/10/09/ai-bubble-stock-market Goldman Sachs says we're not in an AI bubble (yet)]. ''Axios'', 9 октябри 2025. Дастрасӣ: 2026-11-07. (англисӣ)&lt;/ref&gt;

То ноябри соли 2026 масъалаи мавҷудият, андоза ва эҳтимоли фурӯпошии ҳубоби ҳуши маснӯӣ ҳамоно мавзӯи баҳс буд.

== Таърих ==

=== Рушди сармоягузорӣ дар соли 2025 ===

Дар моҳи январи соли 2025 муаррифии чатботи чинии [[DeepSeek]] ва натиҷаҳои рақобатпазири он дар муқоиса бо моделҳои гаронбаҳои амрикоӣ боиси тағйироти назаррас дар бозори саҳмияҳои технологӣ гардид.

Дар натиҷа арзиши саҳмияҳои [[Nvidia]] дар як рӯз тақрибан 17 дарсад коҳиш ёфт, ки ба аз даст рафтани тақрибан 600 миллиард доллари ИМА аз арзиши бозории ширкат баробар буд. Рӯзи баъдӣ саҳмияҳои ширкат 8,8 дарсад боло рафтанд.&lt;ref name=&quot;bbcdeepseek&quot;&gt;Peter Hoskins, Charlotte Edwards. [https://www.bbc.com/news/articles/c4gpq01rvd4o Nvidia and Microsoft shares steady after DeepSeek AI app shock]. ''BBC News'', 28 январи 2025. Дастрасӣ: 2026-11-07. (англисӣ)&lt;/ref&gt;

Ин рӯйдод баҳсҳоро дар бораи зарурати хароҷоти бузург барои омӯзиши моделҳои ҳуши маснӯӣ ва устувории арзиши ширкатҳои технологӣ тақвият дод.

9 июли соли 2025 Nvidia аввалин ширкати ҷаҳон гардид, ки арзиши бозории он ба 4 триллион доллар расид. Афзоиши талабот ба [[нимноқил]]ҳо ва [[воҳиди коркарди графикӣ|воҳидҳои коркарди графикӣ]] (GPU), ки барои омӯзиш ва истифодаи моделҳои ҳуши маснӯӣ заруранд, аз омилҳои асосии рушди ширкат ба ҳисоб мерафт.&lt;ref name=&quot;nvidia4&quot;&gt;Charlotte Edwards. [https://www.bbc.com/news/articles/c8j13m74lklo Nvidia becomes world's first $4tn company]. ''BBC News'', 9 июли 2025. Дастрасӣ: 2026-11-07. (англисӣ)&lt;/ref&gt;

Дар моҳи октябри соли 2025 арзиши бозории Nvidia аз 5 триллион доллар гузашт.&lt;ref name=&quot;reutersnvidia&quot;&gt;Niket Nishant, Rashika Singh. [https://www.reuters.com/business/nvidia-poised-record-5-trillion-market-valuation-2025-10-29/ Nvidia hits $5 trillion valuation as AI boom powers meteoric rise]. ''Reuters'', 29 октябри 2025. Дастрасӣ: 2026-11-07. (англисӣ)&lt;/ref&gt;

Ҳамзамон, ширкатҳои бузурги технологӣ, аз ҷумла [[Microsoft]], [[Alphabet]], [[Meta Platforms|Meta]] ва [[Amazon]], сармоягузорӣ ба зерсохтори ҳуши маснӯӣ ва марказҳои додаҳоро афзоиш доданд.

Microsoft эълон кард, ки дар се моҳи то охири сентябри соли 2025 барои зерсохтори ҳуши маснӯӣ тақрибан 35 миллиард доллар харҷ кардааст. Бо вуҷуди афзоиши даромад ва фоида, нигаронии сармоягузорон аз хароҷоти оянда ба арзиши саҳмияҳои ширкат таъсир расонд.&lt;ref name=&quot;skyresults&quot;&gt;Connor Sephton. [https://news.sky.com/story/microsoft-alphabet-and-meta-results-overshadowed-by-growing-fears-of-ai-bubble-13460474 Microsoft, Alphabet and Meta results overshadowed by growing fears of AI bubble]. ''Sky News'', 30 октябри 2025. Дастрасӣ: 2026-11-07. (англисӣ)&lt;/ref&gt;

=== Рӯйдодҳои соли 2026 ===

Дар соли 2026 масъалаи маблағгузории рушди ҳуши маснӯӣ тавассути қарз ва бозори вомбаргҳо аҳамияти бештар пайдо кард. Бино ба гузориши ''The Wall Street Journal'' аз сентябри соли 2026, сармоягузорӣ ба зерсохтори ҳуши маснӯӣ ба яке аз бузургтарин барномаҳои сармоягузорӣ дар таърихи иқтисоди Иёлоти Муттаҳида табдил меёфт. Ҳаҷми он тақрибан 3,6 дарсади маҷмӯи маҳсулоти дохилӣ арзёбӣ шуда буд.&lt;ref name=&quot;wsjbet&quot; /&gt;

Дар тобистони соли 2026 бозори саҳомии [[Кореяи Ҷанубӣ]] коҳиши шадидро аз сар гузаронд. Шохиси [[KOSPI]] дар давоми тақрибан 40 рӯз 44 дарсад поин рафт. Ин рӯйдод бо коҳиши арзиши саҳмияҳои ширкатҳои нимноқилсоз, аз ҷумла [[Samsung Electronics]] ва SK Hynix, ва нигарониҳо аз талаботи оянда ба таҷҳизоти ҳуши маснӯӣ алоқаманд дониста шуд.&lt;ref name=&quot;korea&quot;&gt;Hong-Ji Kim. [https://www.aljazeera.com/economy/2026/7/29/south-koreas-stock-market-plunges-as-ai-driven-boom-fades South Korea's stock market plunges as AI-driven boom fades]. ''Reuters'', тавассути ''Al Jazeera'', 29 июли 2026. Дастрасӣ: 2026-11-07. (англисӣ)&lt;/ref&gt;

Дар моҳи октябри соли 2026 бозори саҳомии ширкатҳои технологии [[Чин]] низ коҳиш ёфт. Шохиси STAR50 нисбат ба моҳи июл тақрибан 40 дарсад поин рафт. Баъзе расонаҳо ин рӯйдодро нишонаи фурӯпошии ҳубоби ҳуши маснӯӣ дар Чин арзёбӣ карданд.&lt;ref name=&quot;guardianchina&quot;&gt;Amy Hawkins. [https://www.theguardian.com/world/2026/oct/27/chinese-markets-lose-trillions-ai-race-beijing Chinese markets lose trillions as race for AI supremacy with US takes its toll]. ''The Guardian'', 27 октябри 2026. Дастрасӣ: 2026-11-07. (англисӣ)&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nprchina&quot;&gt;[https://www.npr.org/2026/10/28/nx-s1-6020519/tech-the-ai-bubble-has-already-burst-in-china-could-the-u-s-be-next Tech: The AI Bubble Has Already Burst In China. Could The U.S. Be Next?]. ''NPR'', 28 октябри 2026. Дастрасӣ: 2026-11-07. (англисӣ)&lt;/ref&gt;

Бо вуҷуди ин, талабот ба иқтидори ҳисоббарорӣ барои ҳуши маснӯӣ дар баъзе бозорҳо аз пешниҳоди мавҷуда зиёд буд, ки ба афзоиши нархи хизматрасониҳои ҳисоббарорӣ мусоидат мекард.&lt;ref name=&quot;wsjcompute&quot;&gt;Kate Clark ва дигарон. [https://www.wsj.com/tech/ai/ai-computing-power-demand-a63da9b9 The Desperate Hunt for AI Computing Power Is Upending Silicon Valley]. ''The Wall Street Journal'', 9 октябри 2026. Дастрасӣ: 2026-11-07. (англисӣ)&lt;/ref&gt;

== Далелҳои ҷонибдорони мавҷудияти ҳубоб ==

=== Арзёбии аз ҳад баланди ширкатҳо ===

Яке аз далелҳои асосии ҷонибдорони назарияи ҳубоби ҳуши маснӯӣ афзоиши босуръати арзиши бозории ширкатҳои технологӣ мебошад.

Мунаққидон бар он назаранд, ки арзиши саҳмияҳои баъзе ширкатҳо бештар ба интизориҳои рушди оянда такя мекунад, на ба нишондиҳандаҳои воқеии даромаднокӣ.

Дар соли 2025 афзоиши арзиши ширкатҳои бузурги технологӣ боиси мутамарказшавии қисми назарраси арзиши бозори саҳомӣ дар дасти чанд ширкат гардид.

Тибқи гузоришҳои моҳи октябри соли 2025, панҷ ширкати бузург — [[Nvidia]], [[Microsoft]], [[Apple]], Alphabet ва [[Amazon]] — тақрибан 30 дарсади вазни шохиси [[S&amp;P 500]] ва 20 дарсади шохиси MSCI World-ро ташкил медоданд.&lt;ref name=&quot;skybank&quot;&gt;[https://news.sky.com/story/bank-of-england-warns-of-sharp-correction-for-markets-if-ai-bubble-bursts-13446896 Bank of England warns of 'sharp correction' for markets if AI bubble bursts - and IMF agrees]. ''Sky News'', 8 октябри 2025. Дастрасӣ: 2026-11-07. (англисӣ)&lt;/ref&gt;

Баъзе таҳлилгарон ҳушдор доданд, ки чунин тамаркуз метавонад бозори саҳомиро нисбат ба тағйироти арзиши саҳмияҳои чанд ширкати бузург осебпазир кунад.

=== Номуайянии даромаднокӣ ===

Яке аз масъалаҳои муҳими баҳс фарқияти байни хароҷоти рушди ҳуши маснӯӣ ва даромади воқеии маҳсулоту хизматрасониҳои он мебошад.

Таҳияи моделҳои бузурги ҳуши маснӯӣ ба таҷҳизоти ҳисоббарории гаронбаҳо, неруи барқ, марказҳои додаҳо ва мутахассисони баландихтисос ниёз дорад.

Дар моҳи феврали соли 2026 пажӯҳиши Бюрои миллии таҳқиқоти иқтисодии Иёлоти Муттаҳида (NBER) нишон дод, ки тақрибан 90 дарсади ширкатҳои пурсидашуда ҳанӯз таъсири назарраси ҳуши маснӯиро ба шуғл ё маҳсулнокии худ мушоҳида накардаанд. Бо вуҷуди ин, роҳбарони ширкатҳо интизор доштанд, ки дар оянда ҳуши маснӯӣ метавонад маҳсулнокиро тақрибан 1,4 дарсад ва ҳаҷми истеҳсолотро 0,8 дарсад афзоиш диҳад.&lt;ref name=&quot;nber&quot;&gt;Ivan Yotzov ва дигарон. [https://www.nber.org/papers/w34836 Firm Data on AI]. ''National Bureau of Economic Research'', Working Paper 34836, феврали 2026. DOI: 10.3386/w34836. Дастрасӣ: 2026-11-07. (англисӣ)&lt;/ref&gt;

Ин натиҷаҳо бо баҳси маъруф ба парадокси маҳсулнокӣ муқоиса шудаанд.

==== Хароҷоти OpenAI ====

[[OpenAI]], таҳиягари [[ChatGPT]], яке аз ширкатҳое мебошад, ки дар баҳсҳои марбут ба ҳубоби ҳуши маснӯӣ бештар мавриди таваҷҷуҳ қарор гирифтааст.

Тибқи гузоришҳои соли 2025, ширкат нақшаҳои бузурги сармоягузорӣ ба марказҳои додаҳо ва зерсохтори ҳисоббарориро эълон карда буд. Дар моҳи ноябри соли 2025 Сэм Олтман аз уҳдадориҳои зерсохторӣ ба маблағи тақрибан 1,4 триллион доллар ва даромади солонаи такроршавандаи тақрибан 20 миллиард доллар хабар дод.&lt;ref name=&quot;techcrunch&quot;&gt;Julie Bort. [https://techcrunch.com/2025/11/06/sam-altman-says-openai-has-20b-arr-and-about-1-4-trillion-in-data-center-commitments/ Sam Altman says OpenAI has $20B ARR and about $1.4 trillion in data center commitments]. ''TechCrunch'', 6 ноябри 2025. Дастрасӣ: 2026-11-07. (англисӣ)&lt;/ref&gt;

Дар гузоришҳои дигари молиявӣ пешбинӣ мешуд, ки OpenAI то соли 2028 метавонад ҳамасола зарари амалиётӣ бинад. Ин пешгӯиҳо дар бораи устувории модели молиявии ширкат баҳсҳоро ба вуҷуд оварданд.&lt;ref name=&quot;fortuneopenai&quot;&gt;Dave Smith. [https://fortune.com/2025/11/12/openai-cash-burn-rate-annual-losses-2028-profitable-2030-financial-documents/ OpenAI says it plans to report stunning annual losses through 2028]. ''Fortune'', 12 ноябри 2025. Дастрасӣ: 2026-11-07. (англисӣ)&lt;/ref&gt;

Бархе таҳлилгарон ҳушдор доданд, ки афзоиши хароҷоти омӯзиши моделҳои нав метавонад аз афзоиши имкониятҳои онҳо пеш гузарад.

=== Сармоягузории даврӣ ===

'''Сармоягузории даврӣ''' (англ. ''circular investment'') ба муносибатҳои молиявие ишора мекунад, ки дар онҳо ширкатҳо ҳамзамон ба якдигар сармоя мегузоранд ва аз якдигар маҳсулот ё хизматрасонӣ мехаранд.

Дар бахши ҳуши маснӯӣ чунин муносибатҳо байни истеҳсолкунандагони нимноқилҳо, таъминкунандагони хизматрасониҳои абрӣ ва таҳиягарони моделҳои ҳуши маснӯӣ ба вуҷуд омадаанд.

Масалан, моҳи сентябри соли 2025 Nvidia нақшаи сармоягузории то 100 миллиард доллар ба OpenAI-ро эълон кард. Ҳамзамон, OpenAI барои рушди зерсохтори худ ба таҷҳизоти ҳисоббарории Nvidia ниёз дошт.&lt;ref name=&quot;bbcjamali&quot;&gt;Lily Jamali. [https://www.bbc.co.uk/news/articles/cz69qy760weo 'It's going to be really bad': Fears over AI bubble bursting grow in Silicon Valley]. ''BBC News'', 11 октябри 2025. Дастрасӣ: 2026-11-07. (англисӣ)&lt;/ref&gt;

Моҳи октябри соли 2025 OpenAI инчунин бо AMD созишномаи бузурги таъмини таҷҳизоти ҳисоббарориро эълон кард.

Ширкатҳои Microsoft ва [[Oracle]] низ бо OpenAI муносибатҳои густурдаи сармоягузорӣ ва тиҷоратӣ доштанд.

Бархе таҳлилгарон изҳори нигаронӣ карданд, ки чунин муносибатҳо метавонанд арзиши ширкатҳо ва талаботи бозориро аз сатҳи воқеӣ баландтар нишон диҳанд.&lt;ref name=&quot;bloombergcircular&quot;&gt;Cedric Sam ва дигарон. [https://www.bloomberg.com/graphics/2026-ai-circular-deals/ A Guide to the Circular Deals Underpinning the AI Boom]. ''Bloomberg'', 22 январи 2026, навсозӣ 19 августи 2026. Дастрасӣ: 2026-11-07. (англисӣ)&lt;/ref&gt;

Дар муқобил, ҷонибдорони чунин созишномаҳо таъкид мекунанд, ки онҳо метавонанд барои маблағгузории рушди технология ва таъмини иқтидори ҳисоббарорӣ зарур бошанд.

=== Афзоиши қарз ===

Афзоиши истифодаи қарз барои маблағгузории зерсохтори ҳуши маснӯӣ яке аз омилҳои дигари нигаронии таҳлилгарон мебошад.

Дар солҳои аввали рушди босуръати ҳуши маснӯӣ ширкатҳои бузурги технологӣ қисми зиёди хароҷоти худро аз ҳисоби гардиши пулии фаъолияти асосӣ маблағгузорӣ мекарданд.

Аммо дар соли 2026 истифодаи вомбаргҳо, қарзҳои хусусӣ ва дигар воситаҳои молиявӣ афзоиш ёфт.&lt;ref name=&quot;reutersdebt&quot;&gt;Yoruk Bahceli. [https://www.reuters.com/business/finance/ai-debt-sales-reshape-global-corporate-bond-markets-2026-06-01/ AI debt sales reshape global corporate bond markets]. ''Reuters'', 2026. Дастрасӣ: 2026-11-07. (англисӣ)&lt;/ref&gt;

Таҳлилгарони Morgan Stanley соли 2025 пешбинӣ карда буданд, ки ҳаҷми қарзҳои марбут ба сохтмони марказҳои додаҳо метавонад то соли 2028 аз як триллион доллар гузарад.&lt;ref name=&quot;nytimesdebt&quot;&gt;Cade Metz. [https://www.nytimes.com/2025/11/10/technology/ai-data-centers-debt-risks.html Why Debt Funding Is Ratcheting Up the Risks of the A.I. Boom]. ''The New York Times'', 10 ноябри 2025. Дастрасӣ: 2026-11-07. (англисӣ)&lt;/ref&gt;

Истифодаи қарз метавонад рушди зерсохторро суръат бахшад, аммо ҳамзамон хатари молиявиро дар сурати коҳиши талабот ё даромаднокӣ зиёд мекунад.

=== Лоиҳаи Stargate ===

Stargate Project яке аз ташаббусҳои бузурги рушди зерсохтори ҳуши маснӯӣ дар Иёлоти Муттаҳида мебошад.

Лоиҳа моҳи январи соли 2025 бо иштироки OpenAI, Oracle ва SoftBank муаррифӣ гардид. Дар доираи он нақшаи сармоягузории то 500 миллиард доллар ба марказҳои додаҳо ва зерсохтори ҳисоббарорӣ эълон шуд.

Дар соли 2026 баъзе бахшҳои лоиҳа бо мушкилоти молиявӣ, таъхирҳо ва мухолифати ҷомеаҳои маҳаллӣ рӯ ба рӯ шуданд.

Моҳи сентябри соли 2026 Oracle дар робита ба яке аз лоиҳаҳои маркази додаҳо дар иёлати [[Ню-Мексико]] огоҳиномаи ҳолатҳои фавқулодаи шартномавӣ ирсол кард.&lt;ref name=&quot;oraclenm&quot;&gt;Samantha Subin. [https://www.cnbc.com/2026/09/24/oracle-data-center-force-majeure.html Oracle sends 'force majeure' notice about data center project — stock drops 3%]. ''CNBC'', 24 сентябри 2026. Дастрасӣ: 2026-11-07. (англисӣ)&lt;/ref&gt;

Ин рӯйдодҳо баҳсҳоро дар бораи хавфҳои молиявии сармоягузориҳои бузург ба марказҳои додаҳо тақвият доданд.

== Назари бонкҳои марказӣ ва ниҳодҳои молиявӣ ==

=== Бонки Англия ===

Дар моҳи октябри соли 2025 Бонки Англия аз эҳтимоли ислоҳи шадиди арзиши дороиҳо дар бозорҳои ҷаҳонӣ дар сурати аз ҳад баланд арзёбӣ шудани ширкатҳои марбут ба ҳуши маснӯӣ ҳушдор дод.

Ба гуфтаи ин ниҳод, агар хароҷоти зерсохтори ҳуши маснӯӣ аз интизориҳо зиёдтар ва даромаднокии он камтар шавад, арзиши бозории ширкатҳои технологӣ метавонад ба таври назаррас коҳиш ёбад.&lt;ref name=&quot;boe&quot;&gt;Kalyeena Makortoff. [https://www.theguardian.com/business/2025/oct/08/bank-of-england-warns-of-growing-risk-that-ai-bubble-could-burst Bank of England warns of growing risk that AI bubble could burst]. ''The Guardian'', 8 октябри 2025. Дастрасӣ: 2026-11-07. (англисӣ)&lt;/ref&gt;

=== Сандуқи байналмилалии пул ===

[[Сандуқи байналмилалии пул]] низ ба хавфҳои эҳтимолии бозори саҳомӣ ва таъсири коҳиши арзиши ширкатҳои технологӣ ба иқтисоди ҷаҳонӣ таваҷҷуҳ зоҳир кард.

Директори иҷроияи ин ниҳод Кристалина Георгиева вазъиятро бо ҳубоби доткомҳо муқоиса карда, ҳушдор дод, ки коҳиши шадиди бозор метавонад ба рушди иқтисоди ҷаҳонӣ, аз ҷумла иқтисоди кишварҳои рӯ ба рушд, таъсири манфӣ расонад.&lt;ref name=&quot;skybank&quot;/&gt;

=== Захираи федералии Иёлоти Муттаҳида ===

Дар соли 2026 баъзе намояндагони [[Федерал резерв|Низоми захираи федералӣи]] Иёлоти Муттаҳида ба суръати афзоиши сармоягузорӣ, номуайянии даромаднокӣ ва истифодаи қарз дар соҳаи ҳуши маснӯӣ таваҷҷуҳ зоҳир карданд.&lt;ref name=&quot;reutersfed&quot;&gt;Michael S. Derby. [https://www.reuters.com/legal/transactional/furious-pace-ai-investment-some-fed-officials-radar-now-2026-08-06/ Furious pace of AI investment on some Fed officials' radar now]. ''Reuters'', 6 августи 2026. Дастрасӣ: 2026-11-07. (англисӣ)&lt;/ref&gt;

Ҷефф Шмид, раиси Бонки захираи федералии Канзас-Сити, зарурати арзёбии онро таъкид кард, ки оё экосистемаи ҳуши маснӯӣ метавонад ба бахше табдил ёбад, ки нокомии он барои низоми молиявӣ хатари ҷиддӣ ба вуҷуд оварад.&lt;ref name=&quot;schmid&quot;&gt;Howard Schneider. [https://www.reuters.com/business/finance/feds-schmid-need-understand-if-ai-ecosystem-getting-too-big-fail-2026-09-25/ Fed's Schmid: Need to understand if AI &quot;ecosystem&quot; getting too big to fail]. ''Reuters'', 25 сентябри 2026. Дастрасӣ: 2026-11-07. (англисӣ)&lt;/ref&gt;

== Муқоиса бо ҳубоби доткомҳо ==

Ҳубоби эҳтимолии ҳуши маснӯӣ аксар вақт бо [[ҳубоби доткомҳо]] муқоиса мешавад.

Дар охири солҳои 1990 арзиши саҳмияҳои ширкатҳои интернетӣ босуръат афзоиш ёфт. Бисёре аз онҳо ҳанӯз даромади устувор надоштанд ва арзиши бозориашон асосан ба интизориҳои рушди оянда вобаста буд.

Пас аз соли 2000 фурӯпошии ҳубоби доткомҳо боиси муфлисшавии ширкатҳои зиёд ва коҳиши шадиди арзиши саҳмияҳои технологӣ гардид.

Сармоягузор Рей Далио дар соли 2025 изҳор дошт, ки вазъияти бозори ҳуши маснӯӣ аз баъзе ҷиҳатҳо ба давраи ҳубоби доткомҳо монанд аст.&lt;ref name=&quot;ftdalio&quot;&gt;John Foley, Adam Samson. [https://www.ft.com/content/eef8dbc9-bd04-4502-bdc2-1092aa4251b2 Wall Street's AI 'bubble' echoes dotcom excesses, Ray Dalio warns]. ''Financial Times'', 27 январи 2025. Дастрасӣ: 2026-11-07. (англисӣ)&lt;/ref&gt;

Дар моҳи октябри соли 2025 таҳлилгар Ҷулиен Гарран изҳор дошт, ки ҳубоби эҳтимолии ҳуши маснӯӣ аз рӯйи арзёбии ӯ метавонад аз ҳубоби доткомҳо 17 маротиба ва аз ҳубоби бозори амволи ғайриманқули соли 2008 чор маротиба бузургтар бошад. Ин рақамҳо арзёбии худи таҳлилгар мебошанд ва ҳамчун хулосаи умумии иқтисоддонҳо қабул нашудаанд.&lt;ref name=&quot;cnn17&quot;&gt;Allison Morrow. [https://edition.cnn.com/2025/10/18/business/ai-bubble-analyst-nightcap Why this analyst says the AI bubble is 17 times bigger than the dot-com bust]. ''CNN'', 18 октябри 2025. Дастрасӣ: 2026-11-07. (англисӣ)&lt;/ref&gt;

Яке аз фарқиятҳои муҳим он аст, ки ширкатҳои бузурги технологии имрӯза дар муқоиса бо бисёре аз ширкатҳои давраи доткомҳо дорои фаъолияти тиҷоратии васеъ, даромади калон ва захираҳои молиявии назаррас мебошанд.

== Назари мухолифон ==

На ҳамаи иқтисоддонҳо ва ниҳодҳои молиявӣ бар он назаранд, ки бозори ҳуши маснӯӣ дар ҳолати ҳубоби иқтисодӣ қарор дорад.

=== Goldman Sachs ===

Таҳлилгарони Goldman Sachs изҳор доштаанд, ки болоравии арзиши саҳмияҳои ширкатҳои бузурги технологӣ қисман ба афзоиши воқеии фоидаи онҳо асос меёбад.

Питер Оппенҳаймер, стратеги асосии саҳмияҳои ин бонк, таъкид кардааст, ки таносуби нархи саҳмияҳо ба фоидаи пешбинишуда дар баъзе ширкатҳои бузурги технологӣ аз сатҳҳои давраи ҳубоби доткомҳо пасттар мебошад.&lt;ref name=&quot;axios&quot;/&gt;

=== Morgan Stanley ===

Таҳлилгарони Morgan Stanley нигарониҳо аз ҳубоби ҳуши маснӯиро бармаҳал арзёбӣ кардаанд. Ба гуфтаи онҳо, ширкатҳои бузурги имрӯза дар муқоиса бо давраҳои қаблии ҳубобҳои иқтисодӣ дорои гардиши пулии устувортар ва захираҳои молиявии бештар мебошанд.

Онҳо инчунин таъкид мекунанд, ки ширкатҳои пешсафи технологӣ аллакай аз фаъолияти худ даромади назаррас ба даст меоранд.&lt;ref name=&quot;morningbrew&quot;&gt;Sam Klebanov. [https://www.morningbrew.com/stories/2025/10/10/is-there-an-ai-bubble-or-not Is there an AI bubble or not?]. ''Morning Brew'', 10 октябри 2025. Дастрасӣ: 2026-11-07. (англисӣ)&lt;/ref&gt;

=== JPMorgan ===

Дар таҳлили моҳи декабри соли 2025 JPMorgan бо истифода аз панҷ меъёр вазъи бозори ҳуши маснӯиро арзёбӣ кард.

Бонк ба хулоса омад, ки рушди бозор на танҳо ба интизориҳои сармоягузорон, балки ба афзоиши воқеии даромади ширкатҳо низ вобаста аст.&lt;ref name=&quot;jpmorgan&quot;&gt;Jacob Manoukian. [https://privatebank.jpmorgan.com/nam/en/insights/markets-and-investing/ideas-and-insights/is-ai-a-bubble-here-are-5-ways-to-find-out Is AI a bubble? Here are 5 ways to find out]. ''J.P. Morgan Private Bank'', 12 декабри 2025. Дастрасӣ: 2026-11-07. (англисӣ)&lt;/ref&gt;

=== Ҷером Пауэлл ===

Ҷером Пауэлл, раиси Низоми захираи федералии Иёлоти Муттаҳида, моҳи октябри соли 2025 байни рушди ҳуши маснӯӣ ва ҳубоби доткомҳо фарқ гузошт.

Ба гуфтаи ӯ, ширкатҳои бузурги имрӯза даромади воқеӣ доранд ва сармоягузорӣ ба марказҳои додаҳои ҳуши маснӯӣ ба рушди иқтисодӣ мусоидат мекунад.&lt;ref name=&quot;powell&quot;&gt;Jaures Yip. [https://www.cnbc.com/2025/10/29/powell-says-ai-different-from-dotcom-bubble-major-source-gdp-growth.html Powell says AI is different from dotcom bubble and is major source of economic growth]. ''CNBC'', 29 октябри 2025. Дастрасӣ: 2026-11-07. (англисӣ)&lt;/ref&gt;

== Ҷусторҳои вобаста ==

* [[Ҳуши маснӯӣ]]
* [[Ҳубоби доткомҳо]]
* [[Ширкати навпо]]
* [[Инқилоби рақамӣ]]
* [[Сармоягузорӣ]]

== Эзоҳ ==
&lt;references/&gt;

== Мутолиаи бештар ==

* Radhika Desai. ''DeepSeek Upends Silicon Valley's Sci-Fin-Fi Business Model''. International Critical Thought, ҷилди 15, шумораи 4, саҳ. 656–674, 2025. DOI: 10.1080/21598282.2025.2579900.
* Elliot Goodell Ugalde. ''The AI bubble isn't new — Karl Marx explained the mechanisms behind it nearly 150 years ago''. The Conversation, 30 ноябри 2025. DOI: 10.64628/AAM.xqmhy659t.
* Sean Williams. [https://finance.yahoo.com/news/prediction-artificial-intelligence-ai-bubble-100600582.html Prediction: The Artificial Intelligence (AI) Bubble Will Burst in 2025. Here's Why]. ''The Motley Fool'', 19 декабри 2024. Дастрасӣ: 2026-11-07. (англисӣ).

== Пайвандҳои берун ==

* [https://ai-circular-economy.com AI Circular Economy] — маълумот дар бораи муносибатҳои молиявии даврӣ дар соҳаи ҳуши маснӯӣ.
* [https://www.youtube.com/watch?v=0wxBHxpMFXA Robert Reich on the AI bubble] — шарҳи Роберт Райх дар бораи ҳубоби ҳуши маснӯӣ (англисӣ).

[[Гурӯҳ:Ҳуши маснӯӣ]]
[[Гурӯҳ:Ҳубобҳои иқтисодӣ]]
[[Гурӯҳ:Таърихи иқтисод]]
[[Гурӯҳ:Таърихи ҳуши маснӯӣ]]
[[Гурӯҳ:Иқтисод дар солҳои 2020]]
[[Гурӯҳ:Назарияҳои иқтисодӣ]]</text>
      <sha1>d9hem9yd4g8zwfaafq5erqe009eiyrb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дастнавис</title>
    <ns>0</ns>
    <id>334802</id>
    <revision>
      <id>1492912</id>
      <timestamp>2026-11-07T07:34:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>Саҳифаи нав: [[Акс:Beethoven Klaviersonate Nr 30.jpg|thumb|right|190px|Дастнависи Сонатаи № 30 барои фортепиано Бетховен op. 109 (1820).]]  '''Дастнавис''', ё '''манускрипт''' ( лот. manuscriptum, аз manus — даст ва scribo - менависам) — [[ҳуҷҷат]]и хаттӣ, дастнавис, аз ин рӯ номаш чунин аст.  Ин [[истилоҳ]] ба ҳуҷҷатҳо дар ду...</comment>
      <origin>1492912</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13962" sha1="qyw6h61aanpv9uyv5urldc5rw5tgnnb" xml:space="preserve">[[Акс:Beethoven Klaviersonate Nr 30.jpg|thumb|right|190px|Дастнависи Сонатаи № 30 барои фортепиано Бетховен op. 109 (1820).]]

'''Дастнавис''', ё '''манускрипт''' ( лот. manuscriptum, аз manus — даст ва scribo - менависам) — [[ҳуҷҷат]]и хаттӣ, дастнавис, аз ин рӯ номаш чунин аст.

Ин [[истилоҳ]] ба ҳуҷҷатҳо дар ду ҳолат истифода мешавад:

* Вақте ки шумо бояд таъкид кунед, ки [[ҳуҷҷат]] дастнавис аст, бар хилофи ҳуҷҷатҳое, ки бо роҳи чоп ё бо роҳи дигар такрор карда мешаванд. [[Адабиётшинос|Адабиётшиносон]], [[фарҳанг|фарҳангшиносон]] ва [[таърих|таърихшиносон]] ҳуҷҷатҳои дастнавис ( автографҳо)-ро дастнавис меноманд. Дастнависҳо дар шакли китобҳо инчунин [[рамзнигорӣ|рамзҳо]] криптогра́фия (аз юнонӣ: κρυπτός — пӯшида ва γράφω — менависам) номида мешаванд.
* Вақте ки ба шумо лозим аст, ки набудани тағйироти таҳрирӣ (ғайримуаллифӣ)-ро дар [[ҳуҷҷат]] таъкид кунед. Истилоҳи &quot;дастнавис&quot; метавонад ба ҳуҷҷат новобаста аз он ки он дастнавис, чопӣ ё электронӣ бошад, татбиқ карда шавад. Аз ин ҷиҳат, ''дастнавис'' — ин нусхаи матни [[муаллиф]]ӣ «ҳамон тавре ки ҳаст» аст. Дар соҳаи нашриёт ва илми муосир, дастнавис ҳуҷҷатест, ки аз ҷониби [[муаллиф]] барои нашр омода карда шудааст ва ба муҳаррир ё чопхона пешниҳод карда мешавад, новобаста аз он ки ҳуҷҷат дастнавис, чопшуда ё ҳамчун роёнаи электронӣ пешниҳод шудааст.

== Нигаред низ ==
* [[Навиштор]]
* [[Котиб]]
* [[Ойиннома]] (нома) 
* [[Гардиши чархзанӣ]] 
* [[Эҳё]]
* [[Нашриёт]]

== Манбаъҳо ва адабиёт ==
* ''Л.&amp;nbsp;А.&amp;nbsp;Гнатенко''. [http://www.history.org.ua/?encyclop&amp;termin=Kyrylychna_rukopysna_pysemnist Кирилична українська рукописна писемність 11—17 ст.] // {{ЕІУ|4|291}}
* ''Боянівська&amp;nbsp;М.'' Переписувачі книжок як культурні діячі України. XV&amp;nbsp;— перша половина XVII&amp;nbsp;ст.&amp;nbsp;— Львів: Ін-т українознавства ім.&amp;nbsp;Івана Крип'якевича, 1994.&amp;nbsp;— 43&amp;nbsp;с.
* Доброписці тоді славні були: нариси з історії українського рукописного мистецтва / Я.&amp;nbsp;П.&amp;nbsp;Запаско.&amp;nbsp;— Л. : Афіша, 2003.&amp;nbsp;— 176 с.: іл.&amp;nbsp;— ISBN 966-7760-97-9
* ''[[Запаско Яким Прохорович|Запаско&amp;nbsp;Я.&amp;nbsp;П.]]'' Українська рукописна книга.&amp;nbsp;— Львів: Світ, 1995.&amp;nbsp;— 480&amp;nbsp;с.: іл.&amp;nbsp;— (Сер.: Пам'ятки книжкового мистецтва).&amp;nbsp;— ISBN 5-7773-0232-7
* Історія кириличної рукописної книги в Україні: X—XVIII&amp;nbsp;ст.&amp;nbsp;/ В.&amp;nbsp;Я.&amp;nbsp;Фрис; Львів. нац. ун-т ім.&amp;nbsp;І.&amp;nbsp;Франка, Наук. б-ка.&amp;nbsp;— Львів, 2003.&amp;nbsp;— 188&amp;nbsp;c. : іл. + 8 арк. кольор. іл.&amp;nbsp;— ISBN 966-613-279-6 ([https://www.twirpx.com/file/1809463/ коротко про видання])
* Кириличні рукописні книги у фондах Львівської наукової бібліотеки ім.&amp;nbsp;В.&amp;nbsp;Стефаника НАН України: Каталог.&amp;nbsp;— Т.&amp;nbsp;1: XI—XVI&amp;nbsp;ст.&amp;nbsp;/ Уклад.: М.&amp;nbsp;М.&amp;nbsp;Кольбух, Т.&amp;nbsp;М.&amp;nbsp;Гуцаленко, О.&amp;nbsp;О.&amp;nbsp;Дзьобан та&amp;nbsp;ін.; Передм. М.&amp;nbsp;М.&amp;nbsp;Кольбух; Уклад. наук.-довід. апарату: М.&amp;nbsp;М.&amp;nbsp;Кольбух, Я.&amp;nbsp;П.&amp;nbsp;Сеник.&amp;nbsp;— Львів, 2007.&amp;nbsp;— XLVI, 522&amp;nbsp;с., 24 кол. іл.&amp;nbsp;— ISBN 978-966-2128-05-5
* Мистецькі рукописні пам'ятки України / [[Запаско Яким Прохорович|Я. Запаско]] ; НАН України, [[Інститут українознавства імені І. Крип'якевича|Інститут українознавства ім. І.Крип'якевича]].&amp;nbsp;— Львів: [б.в.], 1997.&amp;nbsp;— 80 с.&amp;nbsp;— ISBN 5-7702-1002-8
* Наукове описування рукописних книг та стародруків в Україні (друга половина XIX&amp;nbsp;— 30-ті роки XX&amp;nbsp;ст.). Історіографія. Бібліографія / С.&amp;nbsp;М.&amp;nbsp;Міщук ; Житомир. держ. ун-т ім. І. Франка.&amp;nbsp;— Житомир: Полісся, 2011.&amp;nbsp;— 181, [2] с.&amp;nbsp;— ISBN 978-966-655-554-3
* ''О.&amp;nbsp;А.&amp;nbsp;Іванова''. Кирилична рукописна книга XVI&amp;nbsp;ст. з фондів Інституту рукопису Національної бібліотеки України імені В.&amp;nbsp;І.&amp;nbsp;Вернадського: історико-кодикологічне дослід.; альбом філіграней.&amp;nbsp;— К. : НБУ ім. В.&amp;nbsp;І.&amp;nbsp;Вернадського, 2016.&amp;nbsp;— 256 с.&amp;nbsp;— ISBN 966-02-8150-9.
* Орнаментовані рукописи XI—XVI&amp;nbsp;ст. в книгосховищах Української РСР / Я.&amp;nbsp;П.&amp;nbsp;Запаско // Матеріали з етнографії та художнього промислу.&amp;nbsp;— К. : Видавництво АН УРСР, 1957.&amp;nbsp;— С. 145—159 : рис.
* Ошатність української рукописної книги / Я.&amp;nbsp;П.&amp;nbsp;Запаско ; Українська академія друкарства, Львівська академія мистецтв.&amp;nbsp;— Львів: Фенікс, 1998.&amp;nbsp;— 135 с.&amp;nbsp;— ISBN 5-87332-067-5
* Пам'ятки книжкового мистецтва ; Українська рукописна книга / Я.&amp;nbsp;П.&amp;nbsp;Запаско.&amp;nbsp;— Львів: Світ, 1995.&amp;nbsp;— 478 с.&amp;nbsp;— ISBN 5-7773-0232-7
* Рукописна книга: витоки, графічне оформлення, мистецьке оздоблення: [навч. посіб.] / Алла Кайдаш.&amp;nbsp;— Ніжин: Орхідея, 2013.&amp;nbsp;— 204 с. : іл.&amp;nbsp;— ISBN 978-966-2185-46-1
* Рукописна книга як джерело вивчення народного мистецтва минулого / Я.&amp;nbsp;П.&amp;nbsp;Запаско // Народна творчість та етнографія.&amp;nbsp;— 1957.&amp;nbsp;— Кн. 2, квітень-червень&amp;nbsp;— С. 108—115 : рис.
* Рукописна україніка у фондах Львівської наукової бібліотеки ім.&amp;nbsp;В.&amp;nbsp;Стефаника НАН України та проблеми створення інформаційного банку даних&amp;nbsp;: Матеріали міжнар. наук.-практ. конф., 20—21 верес. 1996&amp;nbsp;р.&amp;nbsp;/ упоряд.: М.&amp;nbsp;М.&amp;nbsp;Трегуб; НАН України. Львів. наук. б-ка ім.&amp;nbsp;В.&amp;nbsp;Стефаника.&amp;nbsp;— Л., 1999.&amp;nbsp;— 563&amp;nbsp;c.
* Рукописне та книжкове зібрання баронів Шодуарів у фондах Національної бібліотеки України імені В.&amp;nbsp;І.&amp;nbsp;Вернадського&amp;nbsp;: [монографія]&amp;nbsp;/ Є.&amp;nbsp;А.&amp;nbsp;Біленький, С.&amp;nbsp;О.&amp;nbsp;Булатова&amp;nbsp;; відп. ред. Л.&amp;nbsp;А.&amp;nbsp;Дубровіна&amp;nbsp;; НАН України, Нац. б-ка України ім.&amp;nbsp;В.&amp;nbsp;І.&amp;nbsp;Вернадського, Ін-т рукопису.&amp;nbsp;— К.&amp;nbsp;: [б.&amp;nbsp;в.], 2011.&amp;nbsp;— 253&amp;nbsp;с.&amp;nbsp;: іл.&amp;nbsp;— ISBN 978-966-02-6296-6.
* Рукописні книги та стародруки: Навчальний посібник / Галина Ковальчук ; Національна бібліотека України імені В.&amp;nbsp;І.&amp;nbsp;Вернадського.&amp;nbsp;— К., 2011.&amp;nbsp;— 100 c. ([http://irbis-nbuv.gov.ua/E_LIB/PDF/EIF00000037%2Epdf PDF-файл])
* [https://archive.org/details/2010skrk/mode/1up Слов'янська кирилична рукописна книга XVI&amp;nbsp;ст.] з фондів Інституту рукопису Національної бібліотеки України імені В.&amp;nbsp;І.&amp;nbsp;Вернадського&amp;nbsp;: наук. кат.&amp;nbsp;: палеогр. альбом&amp;nbsp;/ Уклад. О.&amp;nbsp;А.&amp;nbsp;Іванова, О.&amp;nbsp;М.&amp;nbsp;Гальченко, Л.&amp;nbsp;А.&amp;nbsp;Гнатенко; редкол.&amp;nbsp;: Л.&amp;nbsp;А.&amp;nbsp;Дубровіна (голова) та&amp;nbsp;ін. К., 2010. 791&amp;nbsp;с.: іл.
* Слов'янська кирилична рукописна книга XII—XIII&amp;nbsp;ст. з фондів Інституту рукопису Національної бібліотеки України ім.&amp;nbsp;В.&amp;nbsp;І.&amp;nbsp;Вернадського. Каталог. Кодиколого-палеографічне та графіко-орфографічне дослідження. Палеографічний альбом&amp;nbsp;/ Л.&amp;nbsp;А.&amp;nbsp;Гнатенко&amp;nbsp;; [редкол.: Л.&amp;nbsp;А.&amp;nbsp;Дубровіна (голова) та ін.]&amp;nbsp;; НАН України, Нац. б-ка України ім.&amp;nbsp;В.&amp;nbsp;І. Вернадського.&amp;nbsp;— К.&amp;nbsp;: [б.&amp;nbsp;в.], 2012.&amp;nbsp;— 154&amp;nbsp;с.&amp;nbsp;: іл.&amp;nbsp;— Бібліогр.: с.&amp;nbsp;88—97.&amp;nbsp;— ISBN 978-966-02-6618-6.
&lt;/div&gt;

== Пайвандҳо ==
* [https://archive.org/details/literaturoznavchat2/page/n13/mode/1up?view=theater Манускрипт]; [https://archive.org/details/literaturoznavchat2/page/n309/mode/1up?view=theater Редакційний портфель]; [https://archive.org/details/literaturoznavchat2/page/n357/mode/1up?view=theater Рукопис] // {{ЛЗЕ2|частина =|сторінки =13-14; 309; 357}}
* [http://litopys.org.ua/ukrmova/um85.htm Рукописи староукраїнські] // {{УМ-2000}}
* [https://archive.org/details/klasychnykh_mov/page/477/mode/1up?view=theater SCRIPTIO / SCRIPTURA CONTINUA]; [https://archive.org/details/klasychnykh_mov/page/502/mode/1up?view=theater Текст рукописний] // {{ЕСКМ2017|частина =|сторінки =477; 502}}
* [https://uknol.info/uk/Subjects/Culture/Books/Manuscripts.html Література про українську рукописну книгу] // Сайт «Знання про Україну»
* ''Маслова О. М.'' [https://elib.nlu.org.ua/mobile/#/object/488 Рукописна книга] / О.&amp;nbsp;М.&amp;nbsp;Маслова ; Укр. наук. ін-т книгозн.&amp;nbsp;— [Київ]: Держвидав України, 1925.&amp;nbsp;— 114, [5] с.&amp;nbsp;— (Науково-популярна бібліотека книгознавства / за ред. Ю.&amp;nbsp;О.&amp;nbsp;Меженка ; вип. 1). (Електронна копія на сайті НБУ ім. Ярослава Мудрого).
* ''М.&amp;nbsp;Б.&amp;nbsp;Боянівська.'' [http://litopys.org.ua/istkult2/ikult240.htm 4.9. Книгописання] // Історія української культури. У п'яти томах. Том 2 (Українська культура XIII&amp;nbsp;— першої половини XVII століть). Київ, «Наукова думка», 2001.
* [http://ube.nlu.org.ua/article/Рукописна%20та%20книжкова%20спадщина%20України%20(видання) Про збірник «Рукописна та книжкова спадщина України»] // Українська бібліотечна енциклопедія
* [http://ube.nlu.org.ua/article/Рідкісні%20книги Рідкісні книги] // Українська бібліотечна енциклопедія
* ''М.&amp;nbsp;С.&amp;nbsp;Тимошик''. [http://journlib.univ.kiev.ua/index.php?act=article&amp;article=1019 Книгописання в давньоукраїнській державі після прийняття християнства] // Електронна бібліотека Інституту журналістики КНУ імені Тараса Шевченка
* ''Ярослав Ісаєвич''. [http://litopys.org.ua/isaevych/is02.htm Світ рукописної книжності] // Українське книговидання: витоки, розвиток, проблеми.&amp;nbsp;— Львів: Інститут українознавства ім. І. Крип'якевича НАН України, 2002.&amp;nbsp;— 520 с.&amp;nbsp;— С. 43-65.&amp;nbsp;— ISBN 966-02-2292-0
* [http://manuscripts.cmrs.ucla.edu The Catalog of Digitized Medieval Manuscripts]&amp;nbsp;— каталог оцифрованих середньовічних манускриптів.
{{ПБ}}
[[Гурӯҳ:Дастхатҳо]]
[[Гурӯҳ:Нашриёт]]</text>
      <sha1>qyw6h61aanpv9uyv5urldc5rw5tgnnb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1492917</id>
      <parentid>1492912</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T07:45:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>илова</comment>
      <origin>1492917</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14181" sha1="gesjso0p4nacfklz2mqrf9gwj1hs8l6" xml:space="preserve">[[Акс:Beethoven Klaviersonate Nr 30.jpg|thumb|right|190px|Дастнависи Сонатаи № 30 барои фортепиано Бетховен op. 109 (1820).]]

'''Дастнавис''', ё '''манускрипт''' ( лот. manuscriptum, аз manus — даст ва scribo - менависам) — [[ҳуҷҷат]]и хаттӣ, дастнавис, аз ин рӯ номаш чунин аст.

Ин [[истилоҳ]] ба ҳуҷҷатҳо дар ду ҳолат истифода мешавад:

* Вақте ки шумо бояд таъкид кунед, ки [[ҳуҷҷат]] дастнавис аст, бар хилофи ҳуҷҷатҳое, ки бо роҳи чоп ё бо роҳи дигар такрор карда мешаванд. [[Адабиётшинос|Адабиётшиносон]], [[фарҳанг|фарҳангшиносон]] ва [[таърих|таърихшиносон]] ҳуҷҷатҳои дастнавис ( автографҳо)-ро дастнавис меноманд. Дастнависҳо дар шакли китобҳо инчунин [[рамзнигорӣ|рамзҳо]] криптогра́фия (аз юнонӣ: κρυπτός — пӯшида ва γράφω — менависам) номида мешаванд.
* Вақте ки ба шумо лозим аст, ки набудани тағйироти таҳрирӣ (ғайримуаллифӣ)-ро дар [[ҳуҷҷат]] таъкид кунед. Истилоҳи &quot;дастнавис&quot; метавонад ба ҳуҷҷат новобаста аз он ки он дастнавис, чопӣ ё электронӣ бошад, татбиқ карда шавад. Аз ин ҷиҳат, ''дастнавис'' — ин нусхаи матни [[муаллиф]]ӣ «ҳамон тавре ки ҳаст» аст. Дар соҳаи нашриёт ва илми муосир, дастнавис ҳуҷҷатест, ки аз ҷониби [[муаллиф]] барои нашр омода карда шудааст ва ба муҳаррир ё чопхона пешниҳод карда мешавад, новобаста аз он ки ҳуҷҷат дастнавис, чопшуда ё ҳамчун роёнаи электронӣ пешниҳод шудааст.

[[File:Islamic Manuscript, Tarjamat al-Sultani, Agha Muhammad al-Sultani-1703-1115 A.H.jpg|300 px|ترجمة السلطانی تالیف [[آقا محمد السطانی]] در سال ۱۰۸۲ ه ش (۱۱۱۵ ه ق)]] 
== Нигаред низ ==
* [[Навиштор]]
* [[Котиб]]
* [[Ойиннома]] (нома) 
* [[Гардиши чархзанӣ]] 
* [[Эҳё]]
* [[Нашриёт]]

== Манбаъҳо ва адабиёт ==
* ''Л.&amp;nbsp;А.&amp;nbsp;Гнатенко''. [http://www.history.org.ua/?encyclop&amp;termin=Kyrylychna_rukopysna_pysemnist Кирилична українська рукописна писемність 11—17 ст.] // {{ЕІУ|4|291}}
* ''Боянівська&amp;nbsp;М.'' Переписувачі книжок як культурні діячі України. XV&amp;nbsp;— перша половина XVII&amp;nbsp;ст.&amp;nbsp;— Львів: Ін-т українознавства ім.&amp;nbsp;Івана Крип'якевича, 1994.&amp;nbsp;— 43&amp;nbsp;с.
* Доброписці тоді славні були: нариси з історії українського рукописного мистецтва / Я.&amp;nbsp;П.&amp;nbsp;Запаско.&amp;nbsp;— Л. : Афіша, 2003.&amp;nbsp;— 176 с.: іл.&amp;nbsp;— ISBN 966-7760-97-9
* ''[[Запаско Яким Прохорович|Запаско&amp;nbsp;Я.&amp;nbsp;П.]]'' Українська рукописна книга.&amp;nbsp;— Львів: Світ, 1995.&amp;nbsp;— 480&amp;nbsp;с.: іл.&amp;nbsp;— (Сер.: Пам'ятки книжкового мистецтва).&amp;nbsp;— ISBN 5-7773-0232-7
* Історія кириличної рукописної книги в Україні: X—XVIII&amp;nbsp;ст.&amp;nbsp;/ В.&amp;nbsp;Я.&amp;nbsp;Фрис; Львів. нац. ун-т ім.&amp;nbsp;І.&amp;nbsp;Франка, Наук. б-ка.&amp;nbsp;— Львів, 2003.&amp;nbsp;— 188&amp;nbsp;c. : іл. + 8 арк. кольор. іл.&amp;nbsp;— ISBN 966-613-279-6 ([https://www.twirpx.com/file/1809463/ коротко про видання])
* Кириличні рукописні книги у фондах Львівської наукової бібліотеки ім.&amp;nbsp;В.&amp;nbsp;Стефаника НАН України: Каталог.&amp;nbsp;— Т.&amp;nbsp;1: XI—XVI&amp;nbsp;ст.&amp;nbsp;/ Уклад.: М.&amp;nbsp;М.&amp;nbsp;Кольбух, Т.&amp;nbsp;М.&amp;nbsp;Гуцаленко, О.&amp;nbsp;О.&amp;nbsp;Дзьобан та&amp;nbsp;ін.; Передм. М.&amp;nbsp;М.&amp;nbsp;Кольбух; Уклад. наук.-довід. апарату: М.&amp;nbsp;М.&amp;nbsp;Кольбух, Я.&amp;nbsp;П.&amp;nbsp;Сеник.&amp;nbsp;— Львів, 2007.&amp;nbsp;— XLVI, 522&amp;nbsp;с., 24 кол. іл.&amp;nbsp;— ISBN 978-966-2128-05-5
* Мистецькі рукописні пам'ятки України / [[Запаско Яким Прохорович|Я. Запаско]] ; НАН України, [[Інститут українознавства імені І. Крип'якевича|Інститут українознавства ім. І.Крип'якевича]].&amp;nbsp;— Львів: [б.в.], 1997.&amp;nbsp;— 80 с.&amp;nbsp;— ISBN 5-7702-1002-8
* Наукове описування рукописних книг та стародруків в Україні (друга половина XIX&amp;nbsp;— 30-ті роки XX&amp;nbsp;ст.). Історіографія. Бібліографія / С.&amp;nbsp;М.&amp;nbsp;Міщук ; Житомир. держ. ун-т ім. І. Франка.&amp;nbsp;— Житомир: Полісся, 2011.&amp;nbsp;— 181, [2] с.&amp;nbsp;— ISBN 978-966-655-554-3
* ''О.&amp;nbsp;А.&amp;nbsp;Іванова''. Кирилична рукописна книга XVI&amp;nbsp;ст. з фондів Інституту рукопису Національної бібліотеки України імені В.&amp;nbsp;І.&amp;nbsp;Вернадського: історико-кодикологічне дослід.; альбом філіграней.&amp;nbsp;— К. : НБУ ім. В.&amp;nbsp;І.&amp;nbsp;Вернадського, 2016.&amp;nbsp;— 256 с.&amp;nbsp;— ISBN 966-02-8150-9.
* Орнаментовані рукописи XI—XVI&amp;nbsp;ст. в книгосховищах Української РСР / Я.&amp;nbsp;П.&amp;nbsp;Запаско // Матеріали з етнографії та художнього промислу.&amp;nbsp;— К. : Видавництво АН УРСР, 1957.&amp;nbsp;— С. 145—159 : рис.
* Ошатність української рукописної книги / Я.&amp;nbsp;П.&amp;nbsp;Запаско ; Українська академія друкарства, Львівська академія мистецтв.&amp;nbsp;— Львів: Фенікс, 1998.&amp;nbsp;— 135 с.&amp;nbsp;— ISBN 5-87332-067-5
* Пам'ятки книжкового мистецтва ; Українська рукописна книга / Я.&amp;nbsp;П.&amp;nbsp;Запаско.&amp;nbsp;— Львів: Світ, 1995.&amp;nbsp;— 478 с.&amp;nbsp;— ISBN 5-7773-0232-7
* Рукописна книга: витоки, графічне оформлення, мистецьке оздоблення: [навч. посіб.] / Алла Кайдаш.&amp;nbsp;— Ніжин: Орхідея, 2013.&amp;nbsp;— 204 с. : іл.&amp;nbsp;— ISBN 978-966-2185-46-1
* Рукописна книга як джерело вивчення народного мистецтва минулого / Я.&amp;nbsp;П.&amp;nbsp;Запаско // Народна творчість та етнографія.&amp;nbsp;— 1957.&amp;nbsp;— Кн. 2, квітень-червень&amp;nbsp;— С. 108—115 : рис.
* Рукописна україніка у фондах Львівської наукової бібліотеки ім.&amp;nbsp;В.&amp;nbsp;Стефаника НАН України та проблеми створення інформаційного банку даних&amp;nbsp;: Матеріали міжнар. наук.-практ. конф., 20—21 верес. 1996&amp;nbsp;р.&amp;nbsp;/ упоряд.: М.&amp;nbsp;М.&amp;nbsp;Трегуб; НАН України. Львів. наук. б-ка ім.&amp;nbsp;В.&amp;nbsp;Стефаника.&amp;nbsp;— Л., 1999.&amp;nbsp;— 563&amp;nbsp;c.
* Рукописне та книжкове зібрання баронів Шодуарів у фондах Національної бібліотеки України імені В.&amp;nbsp;І.&amp;nbsp;Вернадського&amp;nbsp;: [монографія]&amp;nbsp;/ Є.&amp;nbsp;А.&amp;nbsp;Біленький, С.&amp;nbsp;О.&amp;nbsp;Булатова&amp;nbsp;; відп. ред. Л.&amp;nbsp;А.&amp;nbsp;Дубровіна&amp;nbsp;; НАН України, Нац. б-ка України ім.&amp;nbsp;В.&amp;nbsp;І.&amp;nbsp;Вернадського, Ін-т рукопису.&amp;nbsp;— К.&amp;nbsp;: [б.&amp;nbsp;в.], 2011.&amp;nbsp;— 253&amp;nbsp;с.&amp;nbsp;: іл.&amp;nbsp;— ISBN 978-966-02-6296-6.
* Рукописні книги та стародруки: Навчальний посібник / Галина Ковальчук ; Національна бібліотека України імені В.&amp;nbsp;І.&amp;nbsp;Вернадського.&amp;nbsp;— К., 2011.&amp;nbsp;— 100 c. ([http://irbis-nbuv.gov.ua/E_LIB/PDF/EIF00000037%2Epdf PDF-файл])
* [https://archive.org/details/2010skrk/mode/1up Слов'янська кирилична рукописна книга XVI&amp;nbsp;ст.] з фондів Інституту рукопису Національної бібліотеки України імені В.&amp;nbsp;І.&amp;nbsp;Вернадського&amp;nbsp;: наук. кат.&amp;nbsp;: палеогр. альбом&amp;nbsp;/ Уклад. О.&amp;nbsp;А.&amp;nbsp;Іванова, О.&amp;nbsp;М.&amp;nbsp;Гальченко, Л.&amp;nbsp;А.&amp;nbsp;Гнатенко; редкол.&amp;nbsp;: Л.&amp;nbsp;А.&amp;nbsp;Дубровіна (голова) та&amp;nbsp;ін. К., 2010. 791&amp;nbsp;с.: іл.
* Слов'янська кирилична рукописна книга XII—XIII&amp;nbsp;ст. з фондів Інституту рукопису Національної бібліотеки України ім.&amp;nbsp;В.&amp;nbsp;І.&amp;nbsp;Вернадського. Каталог. Кодиколого-палеографічне та графіко-орфографічне дослідження. Палеографічний альбом&amp;nbsp;/ Л.&amp;nbsp;А.&amp;nbsp;Гнатенко&amp;nbsp;; [редкол.: Л.&amp;nbsp;А.&amp;nbsp;Дубровіна (голова) та ін.]&amp;nbsp;; НАН України, Нац. б-ка України ім.&amp;nbsp;В.&amp;nbsp;І. Вернадського.&amp;nbsp;— К.&amp;nbsp;: [б.&amp;nbsp;в.], 2012.&amp;nbsp;— 154&amp;nbsp;с.&amp;nbsp;: іл.&amp;nbsp;— Бібліогр.: с.&amp;nbsp;88—97.&amp;nbsp;— ISBN 978-966-02-6618-6.
&lt;/div&gt;

== Пайвандҳо ==
* [https://archive.org/details/literaturoznavchat2/page/n13/mode/1up?view=theater Манускрипт]; [https://archive.org/details/literaturoznavchat2/page/n309/mode/1up?view=theater Редакційний портфель]; [https://archive.org/details/literaturoznavchat2/page/n357/mode/1up?view=theater Рукопис] // {{ЛЗЕ2|частина =|сторінки =13-14; 309; 357}}
* [http://litopys.org.ua/ukrmova/um85.htm Рукописи староукраїнські] // {{УМ-2000}}
* [https://archive.org/details/klasychnykh_mov/page/477/mode/1up?view=theater SCRIPTIO / SCRIPTURA CONTINUA]; [https://archive.org/details/klasychnykh_mov/page/502/mode/1up?view=theater Текст рукописний] // {{ЕСКМ2017|частина =|сторінки =477; 502}}
* [https://uknol.info/uk/Subjects/Culture/Books/Manuscripts.html Література про українську рукописну книгу] // Сайт «Знання про Україну»
* ''Маслова О. М.'' [https://elib.nlu.org.ua/mobile/#/object/488 Рукописна книга] / О.&amp;nbsp;М.&amp;nbsp;Маслова ; Укр. наук. ін-т книгозн.&amp;nbsp;— [Київ]: Держвидав України, 1925.&amp;nbsp;— 114, [5] с.&amp;nbsp;— (Науково-популярна бібліотека книгознавства / за ред. Ю.&amp;nbsp;О.&amp;nbsp;Меженка ; вип. 1). (Електронна копія на сайті НБУ ім. Ярослава Мудрого).
* ''М.&amp;nbsp;Б.&amp;nbsp;Боянівська.'' [http://litopys.org.ua/istkult2/ikult240.htm 4.9. Книгописання] // Історія української культури. У п'яти томах. Том 2 (Українська культура XIII&amp;nbsp;— першої половини XVII століть). Київ, «Наукова думка», 2001.
* [http://ube.nlu.org.ua/article/Рукописна%20та%20книжкова%20спадщина%20України%20(видання) Про збірник «Рукописна та книжкова спадщина України»] // Українська бібліотечна енциклопедія
* [http://ube.nlu.org.ua/article/Рідкісні%20книги Рідкісні книги] // Українська бібліотечна енциклопедія
* ''М.&amp;nbsp;С.&amp;nbsp;Тимошик''. [http://journlib.univ.kiev.ua/index.php?act=article&amp;article=1019 Книгописання в давньоукраїнській державі після прийняття християнства] // Електронна бібліотека Інституту журналістики КНУ імені Тараса Шевченка
* ''Ярослав Ісаєвич''. [http://litopys.org.ua/isaevych/is02.htm Світ рукописної книжності] // Українське книговидання: витоки, розвиток, проблеми.&amp;nbsp;— Львів: Інститут українознавства ім. І. Крип'якевича НАН України, 2002.&amp;nbsp;— 520 с.&amp;nbsp;— С. 43-65.&amp;nbsp;— ISBN 966-02-2292-0
* [http://manuscripts.cmrs.ucla.edu The Catalog of Digitized Medieval Manuscripts]&amp;nbsp;— каталог оцифрованих середньовічних манускриптів.
{{ПБ}}
[[Гурӯҳ:Дастхатҳо]]
[[Гурӯҳ:Нашриёт]]</text>
      <sha1>gesjso0p4nacfklz2mqrf9gwj1hs8l6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Голдман Сакс</title>
    <ns>0</ns>
    <id>334803</id>
    <revision>
      <id>1492913</id>
      <timestamp>2026-11-07T07:36:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zolfeqar Fatihzadeh</username>
        <id>30846</id>
      </contributor>
      <comment>Саҳифаи нав:  {{Ширкат |ном = Goldman Sachs |номи пурра = The Goldman Sachs Group, Inc. |логотип = Goldman Sachs logo.svg |тасвир = Goldman Sachs (55312935052).jpg |зернавис = Қароргоҳи марказии Goldman Sachs дар бинои 200 West Street, Манҳэттен |навъ = [[Ширкати саҳомии оммавӣ]] |таъсис = 1869 |асосгузор = [[Маркус Голдман]] |макон = [[Ню-Йорк]],...</comment>
      <origin>1492913</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23274" sha1="fydrczywx5ui08soqho0so4367ujl61" xml:space="preserve">
{{Ширкат
|ном = Goldman Sachs
|номи пурра = The Goldman Sachs Group, Inc.
|логотип = Goldman Sachs logo.svg
|тасвир = Goldman Sachs (55312935052).jpg
|зернавис = Қароргоҳи марказии Goldman Sachs дар бинои 200 West Street, Манҳэттен
|навъ = [[Ширкати саҳомии оммавӣ]]
|таъсис = 1869
|асосгузор = [[Маркус Голдман]]
|макон = [[Ню-Йорк]], [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико]]
|шахсони калидӣ = [[Дэвид Соломон]] (раис ва директори иҷроия)
|соҳа = [[Хизматрасониҳои молиявӣ]]
|маҳсулот = Бонкдории сармоягузорӣ, идоракунии дороиҳо, идоракунии сарват, хизматрасониҳои бозори молиявӣ
|даромад = 58,28 млрд доллари ИМА (2025)
|фоидаи соф = 16,30 млрд доллари ИМА (2025)
|дороиҳо = 1,81 трлн доллари ИМА (2025)
|шумораи кормандон = 47 400 (2025)
|вебгоҳ = https://www.goldmansachs.com/
}}

'''Голдман Сакс ё Goldman Sachs''' (номи расмӣ — '''The Goldman Sachs Group, Inc.''') — ширкати фаромиллии амрикоӣ дар соҳаи бонкдории сармоягузорӣ ва хидматрасониҳои молиявӣ мебошад. Он соли 1869 аз ҷониби Маркус Голдман дар [[Ню-Йорк]] таъсис ёфта, қароргоҳи марказиаш дар маҳаллаи Баттери-Парк-Ситии Манҳэттен ҷойгир аст. Ширкат дар марказҳои бузурги молиявии ҷаҳон намояндагӣ дорад.&lt;ref name=&quot;annual&quot;&gt;[https://www.sec.gov/ix?doc=/Archives/edgar/data/0000886982/000088698226000091/gs-20251231.htm The Goldman Sachs Group, Inc. 2025 Annual Report Form 10-K]. Комиссияи коғазҳои қиматнок ва биржаҳои ИМА, 25 феврали 2026 (англисӣ).&lt;/ref&gt;

Goldman Sachs яке аз бузургтарин бонкҳои сармоягузории ҷаҳон аз рӯйи даромад ба ҳисоб меравад. Ширкат дар феҳристи ''Fortune 500'' ҷойи 32-юм ва дар феҳристи ''Forbes Global 2000'' ҷойи 19-умро ишғол кардааст.&lt;ref&gt;[https://fortune.com/company/goldman-sachs-group/ Fortune 500 Companies: Goldman Sachs]. ''Fortune'', 2026 (англисӣ).&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.forbes.com/lists/global2000/ Forbes 2026 Global 2000 List]. ''Forbes'', 24 июни 2026 (англисӣ).&lt;/ref&gt;

Ин ширкат аз ҷониби Шӯрои суботи молиявӣ ҳамчун яке аз ниҳодҳои молиявии дорои аҳамияти низомӣ эътироф шудааст.

== Фаъолият ==

Goldman Sachs дар бахшҳои гуногуни хизматрасониҳои молиявӣ фаъолият мекунад. Самтҳои асосии фаъолияти он аз бонкдории сармоягузорӣ, идоракунии дороиҳо ва сарват, савдои коғазҳои қиматнок, хизматрасониҳои бозори ҷаҳонӣ ва бонкдории мустақим иборат мебошанд.

Дар соли 2025 сохтори даромади ширкат чунин буд:

* фаъолияти бозорсозӣ дар бозорҳои молиявӣ — 31 дарсад;
* даромади софи фоизӣ — 23 дарсад;
* идоракунии сармоягузориҳо ва сарват — 20 дарсад;
* бонкдории сармоягузорӣ — 16 дарсад;
* комиссияҳо ва хизматрасониҳои ҳисоббаробаркунӣ — 7 дарсад;
* савдои коғазҳои қиматнок бо сармояи худи ширкат — 3 дарсад.&lt;ref name=&quot;annual&quot;/&gt;

Ширкат ба корхонаҳо, ҳукуматҳо, муассисаҳои молиявӣ ва сармоягузорони хусусӣ хизмат мерасонад.

== Таърих ==

=== Таъсис ва солҳои аввал (1869–1929) ===

[[Акс:Goldman Sachs.svg|thumb|Нишони пешини Goldman Sachs, солҳои 1999–2020]]

Goldman Sachs соли 1869 аз ҷониби соҳибкори олмониасли амрикоӣ Маркус Голдман дар шаҳри Ню-Йорк таъсис ёфт. Фаъолияти аввалини ширкат асосан ба харидуфурӯши коғазҳои тиҷоратӣ ва маблағгузории кӯтоҳмуддати соҳибкорон равона шуда буд.&lt;ref name=&quot;history&quot;&gt;[https://www.goldmansachs.com/our-firm/history/a-brief-history-of-gs.pdf A Brief History of Goldman Sachs]. Goldman Sachs (англисӣ).&lt;/ref&gt;

Соли 1882 домоди Маркус Голдман — Самуэл Сакс — ба ширкат пайваст. Соли 1885 писари Голдман, Ҳенри Голдман, ва домоди дигари ӯ Людвиг Дрейфус ба ҳайати ширкат дохил шуданд. Пас аз ин номи ширкат ба ''Goldman Sachs &amp; Co.'' тағйир ёфт.

Соли 1896 ширкат узви Биржаи фондии Ню-Йорк гардид. То соли 1898 сармояи он ба 1,6 миллион доллар расид.

Дар оғози асри XX Goldman Sachs фаъолияти худро ба шаҳрҳои дигари Иёлоти Муттаҳида густариш дод. Намояндагиҳои ширкат дар Бостон ва Чикаго соли 1900, дар Сан-Франсиско соли 1918 ва дар Филаделфия ва Сент-Луис соли 1920 кушода шуданд.&lt;ref name=&quot;history&quot;/&gt;

Соли 1906 ширкат дар ташкили пешниҳоди аввалияи саҳмияҳои [[Sears]] иштирок кард. Баъдан он дар пешниҳоди саҳмияҳои General Cigar Company, F. W. Woolworth Company ва Continental Can низ нақш дошт.

Соли 1928 Goldman Sachs фонди сармоягузории ''Goldman Sachs Trading Corp.''-ро таъсис дод. Ин фонд ҳангоми суқути бозори саҳомии соли 1929 зарари ҷиддӣ дид ва фаъолияти он бо баҳсҳо дар бораи дасткорӣ дар нархи саҳмияҳо ҳамроҳ гардид.

=== Солҳои 1930–1979 ===

Соли 1930, дар давраи Бӯҳрони бузурги иқтисодӣ, Сидни Вайнберг роҳбарии ширкатро ба уҳда гирифт. Ӯ фаъолияти Goldman Sachs-ро бештар ба бонкдории сармоягузорӣ равона кард.

Дар давраи роҳбарии Вайнберг ширкат дар пешниҳоди аввалияи саҳмияҳои [[Ford|Ford Motor Company]] ба маблағи 657 миллион доллар дар соли 1956 ва барориши вомбаргҳои Sears Roebuck ба маблағи 350 миллион доллар дар соли 1958 нақши муҳим бозид.&lt;ref name=&quot;history&quot;/&gt;

Дар солҳои 1950 Goldman Sachs бахшҳои таҳқиқоти сармоягузорӣ ва вомбаргҳои муниципалиро таъсис дод.

Соли 1969 Гас Леви шарики калони ширкат гардид. Ӯ фаъолияти савдои коғазҳои қиматнокро тақвият бахшид.

Соли 1970 Goldman Sachs нахустин намояндагии байналмилалии худро дар [[Лондон]] кушод. Соли 1972 бахшҳои идоракунии сарвати хусусӣ ва воситаҳои молиявии дорои даромади собит таъсис ёфтанд.

Соли 1976 Ҷон Вайнберг ва Ҷон Вайтҳед роҳбарони муштараки ширкат гардиданд. Дар давраи роҳбарии онҳо 14 принсипи асосии фаъолияти тиҷоратии Goldman Sachs таҳия шуд.

=== Солҳои 1980–1999 ===

Соли 1981 Goldman Sachs ширкати идоракунии дороиҳои ''Spears, Benzak Salomon &amp; Farrell'' ва ширкати тиҷорати ашёи хоми ''J. Aron &amp; Company''-ро харидорӣ кард.

Соли 1983 қароргоҳи марказии ширкат ба бинои 85 Broad Street дар Ню-Йорк кӯчид.

Соли 1986 бахши ''Goldman Sachs Asset Management'' таъсис ёфт, ки ба идоракунии сармоягузориҳо ва пешниҳоди машваратҳои молиявӣ машғул гардид.

Ҳамон сол ширкат дар пешниҳоди аввалияи саҳмияҳои [[Microsoft]] иштирок намуда, ба [[General Electric]] дар харидории [[RCA Corporation]] машварат дод.&lt;ref name=&quot;history&quot;/&gt;

Дар солҳои 1990 Goldman Sachs фаъолияти байналмилалии худро густариш дод. Соли 1994 аввалин намояндагии ширкат дар [[Чин]], дар шаҳри [[Пекин]], кушода шуд.

Моҳи майи соли 1999 Goldman Sachs ба ширкати саҳомии оммавӣ табдил ёфт ва саҳмияҳои худро дар биржа ба фурӯш баровард. Нархи ибтидоии ҳар саҳмия 53 доллар муқаррар гардид.&lt;ref&gt;[https://www.wsj.com/articles/SB9257613266528026 Goldman Sachs Prices Offering At $53 a Share for Sale Tuesday]. ''The Wall Street Journal'', 3 майи 1999 (англисӣ).&lt;/ref&gt;

Пас аз пешниҳоди аввалияи саҳмияҳо Ҳенри Полсон раиси ширкат ва директори иҷроияи он гардид.

=== Аз соли 2000 то имрӯз ===

Дар моҳи сентябри соли 2000 Goldman Sachs ширкати ''Spear, Leeds &amp; Kellogg''-ро ба маблағи 6,3 миллиард доллар харидорӣ кард.

Соли 2003 ширкат ''Ayco Company''-ро, ки дар соҳаи банақшагирии молиявӣ ва идоракунии сарват фаъолият мекард, ба даст овард.

Соли 2006 Ллойд Бланкфейн ба вазифаи раис ва директори иҷроияи Goldman Sachs таъйин шуд.

==== Бӯҳрони молиявии соли 2008 ====

Дар давраи бӯҳрони молиявии ҷаҳонии солҳои 2007–2008 Goldman Sachs бо мушкилоти ҷиддии бозори қарз рӯ ба рӯ гардид.

Моҳи сентябри соли 2008 ширкат мақоми худро ба ширкати холдингии бонкӣ тағйир дод, то имкони истифодаи қарзҳои изтирории [[Федерал резерв|Низоми захираи федералӣ]]-ро пайдо кунад.&lt;ref&gt;[https://www.reuters.com/article/us-goldmansachs-idUSNWEN838420080922/ Goldman Sachs to be regulated by Fed]. ''Reuters'', 21 сентябри 2008 (англисӣ).&lt;/ref&gt;

Дар ҳамон моҳ Berkshire Hathaway, ширкати сармоягузории [[Воррен Баффет]], барои харидории 5 миллиард доллар саҳмияҳои имтиёзноки Goldman Sachs мувофиқа кард.

Ширкат инчунин аз Вазорати хазинадории Иёлоти Муттаҳида дар доираи барномаи наҷоти дороиҳои мушкилдор (TARP) 10 миллиард доллар сармоягузорӣ гирифт.

Моҳи июни соли 2009 Goldman Sachs маблағи гирифтаашро ба ҳукумати ИМА баргардонд. Соли 2009 қароргоҳи нави марказии ширкат дар бинои 200 West Street дар Манҳэттен ифтитоҳ гардид.

==== Рушди хидматрасониҳои бонкии рақамӣ ====

Соли 2016 Goldman Sachs бонки мустақими ''GS Bank''-ро ба фаъолият оғоз кард. Дар моҳи октябри ҳамон сол ширкат пешниҳоди қарзҳои шахсии бе гаравро таҳти бренди ''Marcus by Goldman Sachs'' оғоз намуд.&lt;ref&gt;[https://www.usnews.com/news/business/articles/2016-10-13/goldman-sachs-launches-personal-loan-service Goldman Sachs launches personal loan service]. ''Associated Press'', 13 октябри 2016 (англисӣ).&lt;/ref&gt;

Соли 2018 Goldman Sachs барномаи идоракунии молияи шахсии ''Clarity Money''-ро ба маблағи тақрибан 100 миллион доллар харидорӣ кард.

Моҳи июли соли 2018 эълон шуд, ки Дэвид Соломон ҷойгузини Ллойд Бланкфейн дар вазифаи директори иҷроия мешавад.

Соли 2019 ширкат бо [[Apple]] барои пешниҳоди корти қарзии Apple Card ҳамкорӣ оғоз кард.

Дар соли 2021 Goldman Sachs барои харидории ширкати идоракунии дороиҳои ''NN Investment Partners'' ба маблағи 1,7 миллиард евро мувофиқа кард.

Соли 2022 ширкат ''NextCapital''-ро, ки дар соҳаи машваратҳои худкори сармоягузорӣ фаъолият мекард, харидорӣ намуд.

Моҳи январи соли 2026 Goldman Sachs раванди интиқоли барномаи Apple Card ба JPMorgan Chase-ро оғоз кард.&lt;ref&gt;[https://www.cnbc.com/2026/01/07/jpmorgan-apple-credit-card.html JPMorgan Chase reaches deal to become Apple Card issuer]. ''CNBC'', 7 январи 2026 (англисӣ).&lt;/ref&gt;

Ҳамон моҳ ширкат платформаи сармояи венчурии ''Industry Ventures''-ро харидорӣ кард.

Моҳи апрели соли 2026 Goldman Sachs ширкати ''Innovator Capital''-ро ба маблағи 2 миллиард доллар ба даст овард. Ин ширкат дар идоракунии фондҳои биржавӣ (ETF) фаъолият мекард.&lt;ref&gt;[https://www.reuters.com/business/finance/goldman-sachs-completes-innovator-capital-acquisition-lifting-etf-assets-90-2026-04-02/ Goldman Sachs completes Innovator Capital acquisition]. ''Reuters'', 2 апрели 2026 (англисӣ).&lt;/ref&gt;

Моҳи августи соли 2026 Goldman Sachs ширкати ''NEOS''-ро, ки фондҳои биржавии дорои стратегияҳои опсиониро пешниҳод мекард, бо арзиши созишномаи то 2,25 миллиард доллар харидорӣ намуд.&lt;ref&gt;[https://www.reuters.com/business/goldman-sachs-buy-etf-provider-neos-23-billion-deal-2026-08-12/ Goldman doubles down on active ETFs with $2.3 billion Neos deal]. ''Reuters'', 12 августи 2026 (англисӣ).&lt;/ref&gt;

== Роҳбарон ==

Роҳбарони асосии Goldman Sachs аз замони таъсис чунин буданд:

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Солҳо
! Роҳбар
|-
| 1869–1893 || [[Маркус Голдман]]
|-
| 1893–1914 || [[Самуэл Сакс]] ва [[Ҳенри Голдман]]
|-
| 1914–1917 || Ҳенри Голдман
|-
| 1917–1921 || Ҳарри Сакс
|-
| 1921–1930 || Вадилл Кэтчингс
|-
| 1930–1969 || [[Сидни Вайнберг]]
|-
| 1969–1976 || [[Гас Леви]]
|-
| 1976–1984 || Ҷон Вайнберг ва Ҷон Уайтҳед
|-
| 1984–1990 || Ҷон Вайнберг
|-
| 1990–1992 || [[Роберт Рубин]] ва Стивен Фридман
|-
| 1992–1994 || Стивен Фридман
|-
| 1994–1998 || [[Ҷон Корзайн]]
|-
| 1998–1999 || Ҷон Корзайн ва [[Ҳенри Полсон]]
|-
| 1999–2006 || Ҳенри Полсон
|-
| 2006–2018 || [[Ллойд Бланкфейн]]
|-
| Аз соли 2018 || [[Дэвид Соломон]]
|}

== Нишондиҳандаҳои молиявӣ ==

Тибқи ҳисоботи солонаи ширкат, дар соли 2025 даромади Goldman Sachs ба 58,28 миллиард доллар ва фоидаи софи он ба 16,30 миллиард доллар расид. Ҳаҷми умумии дороиҳои ширкат 1,81 триллион долларро ташкил дод.&lt;ref name=&quot;annual&quot;/&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Нишондиҳанда
! 2023
! 2024
! 2025
|-
| Даромад (млрд доллар)
| 46,254
| 53,512
| 58,283
|-
| Фоидаи соф (млрд доллар)
| 7,907
| 13,525
| 16,300
|-
| Дороиҳо (млрд доллар)
| 1642
| 1676
| 1809
|-
| Шумораи кормандон
| 45 300
| 46 500
| 47 400
|}

== Баҳсҳои ҳуқуқӣ ва танзимӣ ==

Дар таърихи Goldman Sachs як қатор баҳсҳои ҳуқуқӣ ва парвандаҳои танзимӣ ба миён омадаанд. Онҳо асосан ба бархӯрди манфиатҳо, пешниҳоди маҳсулоти молиявӣ ва риояи қонунгузории бозори коғазҳои қиматнок марбут буданд.

=== Баҳсҳои марбут ба бӯҳрони молиявии соли 2008 ===

Дар солҳои пеш аз бӯҳрони молиявии соли 2008 Goldman Sachs дар таҳия ва фурӯши коғазҳои қиматноки вобаста ба қарзҳои ипотекӣ иштирок мекард.

Баъзе сармоягузорон ва мақомоти танзимӣ ширкатро ба он айбдор карданд, ки ҳангоми фурӯши чунин маҳсулоти молиявӣ маълумоти муҳимро дар бораи хавфҳои онҳо пурра ифшо накардааст.

Моҳи апрели соли 2010 [[Комиссияи коғазҳои қиматнок ва биржаҳои ИМА]] (SEC) алайҳи Goldman Sachs ва яке аз кормандони он, Фабрис Турре, дар робита ба маҳсулоти молиявии ''Abacus 2007-AC1'' даъвои шаҳрвандӣ пешниҳод кард.&lt;ref&gt;[https://www.sec.gov/litigation/complaints/2010/comp21489.pdf Securities and Exchange Commission vs Goldman Sachs &amp; Co &amp; Fabrice Tourre]. SEC, 16 апрели 2010 (англисӣ).&lt;/ref&gt;

Мақомот изҳор доштанд, ки ҳангоми пешниҳоди маҳсулот нақши фонди сармоягузории ''Paulson &amp; Co.'' дар интихоби дороиҳои асосӣ ба сармоягузорон ба таври кофӣ шарҳ дода нашуда буд.

Goldman Sachs ин иддаоҳоро рад карда, изҳор дошт, ки маълумоти заруриро дар бораи хавфҳои маҳсулот пешниҳод кардааст.

Моҳи июли соли 2010 ширкат барои ҳалли парванда ба пардохти 550 миллион доллар розӣ шуд. Аз ин маблағ 300 миллион доллар ба хазинадории ИМА ва 250 миллион доллар ба сармоягузорон равона гардид.&lt;ref&gt;[https://archive.nytimes.com/dealbook.nytimes.com/2010/07/15/goldman-to-settle-with-s-e-c-for-550-million/ Goldman Settles With S.E.C. for $550 Million]. ''The New York Times'', 15 июли 2010 (англисӣ).&lt;/ref&gt;

Ширкат дар доираи созиш гуноҳро напазируфт ва онро низ рад накард, аммо эътироф намуд, ки маводи таблиғотии маҳсулоти молиявӣ дорои маълумоти нопурра буд.

Моҳи апрели соли 2016 Goldman Sachs барои ҳалли иддаоҳои марбут ба коғазҳои қиматноки бо қарзҳои ипотекӣ таъминшуда ба пардохти 5,06 миллиард доллар мувофиқа кард.&lt;ref&gt;[https://www.theguardian.com/business/2016/apr/11/goldman-sachs-2008-financial-crisis-mortagage-backed-securities Goldman Sachs to pay $5bn for its role in the 2008 financial crisis]. ''The Guardian'', 11 апрели 2016 (англисӣ).&lt;/ref&gt;

=== Моҷарои 1MDB ===

Дар солҳои 2011–2013 Goldman Sachs барои фонди давлатии сармоягузории [[Малайзия]] — ''1Malaysia Development Berhad'' (1MDB) — дар барориши вомбаргҳо ба маблағи тақрибан 6,5 миллиард доллар иштирок кард.

Ширкат барои хизматрасониҳои худ тақрибан 600 миллион доллар ҳаққи хизмат гирифт.

Баъдан мақомоти танзимӣ ва тафтишотӣ Goldman Sachs-ро ба нокомиҳои назоратӣ ва нақш доштан дар муомилоте айбдор карданд, ки бо тасарруфи маблағҳои фонди 1MDB алоқаманд буданд.

Моҳи октябри соли 2020 Goldman Sachs барои ҳалли парвандаҳои марбут ба ин моҷаро ба пардохти беш аз 2,9 миллиард доллар ҷарима ва пардохтҳои дигар мувофиқа кард. Ширкати фаръии он дар Малайзия айбҳои ҷиноятиро эътироф намуд.&lt;ref&gt;[https://www.cnbc.com/2020/10/22/goldman-sachs-agrees-to-pay-more-than-2point9-billion-to-resolve-probes-into-its-1mdb-scandal-.html Goldman Sachs agrees to pay more than $2.9 billion to resolve probes into its 1MDB scandal]. ''CNBC'', 22 октябри 2020 (англисӣ).&lt;/ref&gt;

== Ҷусторҳои вобаста ==

* [[Биржаи фондии Ню-Йорк]]
* [[JPMorgan Chase]]
* [[Morgan Stanley]]

== Эзоҳ ==
&lt;references/&gt;

== Пайвандҳои беруна ==

* [https://www.goldmansachs.com/ Вебгоҳи расмии Goldman Sachs]
* [https://www.marcus.com/ Marcus by Goldman Sachs]
* [https://www.goldmansachs.com/investor-relations/financials Ҳисоботҳои молиявии Goldman Sachs]

[[Гурӯҳ:Бонкҳои Иёлоти Муттаҳидаи Амрико]]
[[Гурӯҳ:Бонкҳои сармоягузорӣ]]
[[Гурӯҳ:Ширкатҳои Ню-Йорк]]
[[Гурӯҳ:Ширкатҳои таъсисёфта дар соли 1869]]
[[Гурӯҳ:Ширкатҳои фаромиллӣ]]
[[Гурӯҳ:Ширкатҳои хизматрасониҳои молиявӣ]]</text>
      <sha1>fydrczywx5ui08soqho0so4367ujl61</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1492915</id>
      <parentid>1492913</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T07:38:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zolfeqar Fatihzadeh</username>
        <id>30846</id>
      </contributor>
      <comment>вироишоти сабкӣ, викисозӣ, имло</comment>
      <origin>1492915</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23262" sha1="isz68009skrughruo0ughwnuj5ak6gq" xml:space="preserve">
{{Ширкат
|ном = Goldman Sachs
|номи пурра = The Goldman Sachs Group, Inc.
|логотип = Goldman Sachs logo.svg
|тасвир = Goldman Sachs (55312935052).jpg
|зернавис = Қароргоҳи марказии Goldman Sachs дар бинои 200 West Street, Манҳэттен
|навъ = [[Ширкати саҳомии оммавӣ]]
|таъсис = 1869
|асосгузор = [[Маркус Голдман]]
|макон = [[Ню-Йорк]], [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико]]
|шахсони калидӣ = [[Дэвид Соломон]] (раис ва директори иҷроия)
|соҳа = [[Хидматрасониҳои молиявӣ]]
|маҳсулот = Бонкдории сармоягузорӣ, мудирияти дороиҳо, мудирият сарват, хидматрасониҳои бозори молӣ
|даромад = 58,28 млрд доллари ИМА (2025)
|фоидаи соф = 16,30 млрд доллари ИМА (2025)
|дороиҳо = 1,81 трлн доллари ИМА (2025)
|шумораи кормандон = 47 400 (2025)
|вебгоҳ = https://www.goldmansachs.com/
}}

'''Голдман Сакс ё Goldman Sachs''' (номи расмӣ — '''The Goldman Sachs Group, Inc.''') — ширкати фаромиллии амрикоӣ дар соҳаи бонкдории сармоягузорӣ ва хидматрасониҳои молиявӣ мебошад. Он соли 1869 аз ҷониби Маркус Голдман дар [[Ню-Йорк]] таъсис ёфта, қароргоҳи марказиаш дар маҳаллаи Баттери-Парк-Ситии Манҳэттен ҷойгир аст. Ширкат дар марказҳои бузурги молиявии ҷаҳон намояндагӣ дорад.&lt;ref name=&quot;annual&quot;&gt;[https://www.sec.gov/ix?doc=/Archives/edgar/data/0000886982/000088698226000091/gs-20251231.htm The Goldman Sachs Group, Inc. 2025 Annual Report Form 10-K]. Комиссияи коғазҳои қиматнок ва биржаҳои ИМА, 25 феврали 2026 (англисӣ).&lt;/ref&gt;

Goldman Sachs яке аз бузургтарин бонкҳои сармоягузории ҷаҳон аз рӯйи даромад ба ҳисоб меравад. Ширкат дар феҳристи ''Fortune 500'' ҷойи 32-юм ва дар феҳристи ''Forbes Global 2000'' ҷойи 19-умро ишғол кардааст.&lt;ref&gt;[https://fortune.com/company/goldman-sachs-group/ Fortune 500 Companies: Goldman Sachs]. ''Fortune'', 2026 (англисӣ).&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.forbes.com/lists/global2000/ Forbes 2026 Global 2000 List]. ''Forbes'', 24 июни 2026 (англисӣ).&lt;/ref&gt;

Ин ширкат аз ҷониби Шӯрои суботи молиявӣ ҳамчун яке аз ниҳодҳои молиявии дорои аҳамияти низомӣ эътироф шудааст.

== Фаъолият ==

Goldman Sachs дар бахшҳои гуногуни хизматрасониҳои молиявӣ фаъолият мекунад. Самтҳои асосии фаъолияти он аз бонкдории сармоягузорӣ, идоракунии дороиҳо ва сарват, савдои коғазҳои қиматнок, хизматрасониҳои бозори ҷаҳонӣ ва бонкдории мустақим иборат мебошанд.

Дар соли 2025 сохтори даромади ширкат чунин буд:

* фаъолияти бозорсозӣ дар бозорҳои молиявӣ — 31 дарсад;
* даромади софи фоизӣ — 23 дарсад;
* идоракунии сармоягузориҳо ва сарват — 20 дарсад;
* бонкдории сармоягузорӣ — 16 дарсад;
* комиссияҳо ва хизматрасониҳои ҳисоббаробаркунӣ — 7 дарсад;
* савдои коғазҳои қиматнок бо сармояи худи ширкат — 3 дарсад.&lt;ref name=&quot;annual&quot;/&gt;

Ширкат ба корхонаҳо, ҳукуматҳо, муассисаҳои молиявӣ ва сармоягузорони хусусӣ хизмат мерасонад.

== Таърих ==

=== Таъсис ва солҳои аввал (1869–1929) ===

[[Акс:Goldman Sachs.svg|thumb|Нишони пешини Goldman Sachs, солҳои 1999–2020]]

Goldman Sachs соли 1869 аз ҷониби соҳибкори олмониасли амрикоӣ Маркус Голдман дар шаҳри Ню-Йорк таъсис ёфт. Фаъолияти аввалини ширкат асосан ба харидуфурӯши коғазҳои тиҷоратӣ ва маблағгузории кӯтоҳмуддати соҳибкорон равона шуда буд.&lt;ref name=&quot;history&quot;&gt;[https://www.goldmansachs.com/our-firm/history/a-brief-history-of-gs.pdf A Brief History of Goldman Sachs]. Goldman Sachs (англисӣ).&lt;/ref&gt;

Соли 1882 домоди Маркус Голдман — Самуэл Сакс — ба ширкат пайваст. Соли 1885 писари Голдман, Ҳенри Голдман, ва домоди дигари ӯ Людвиг Дрейфус ба ҳайати ширкат дохил шуданд. Пас аз ин номи ширкат ба ''Goldman Sachs &amp; Co.'' тағйир ёфт.

Соли 1896 ширкат узви Биржаи фондии Ню-Йорк гардид. То соли 1898 сармояи он ба 1,6 миллион доллар расид.

Дар оғози асри XX Goldman Sachs фаъолияти худро ба шаҳрҳои дигари Иёлоти Муттаҳида густариш дод. Намояндагиҳои ширкат дар Бостон ва Чикаго соли 1900, дар Сан-Франсиско соли 1918 ва дар Филаделфия ва Сент-Луис соли 1920 кушода шуданд.&lt;ref name=&quot;history&quot;/&gt;

Соли 1906 ширкат дар ташкили пешниҳоди аввалияи саҳмияҳои [[Sears]] иштирок кард. Баъдан он дар пешниҳоди саҳмияҳои General Cigar Company, F. W. Woolworth Company ва Continental Can низ нақш дошт.

Соли 1928 Goldman Sachs фонди сармоягузории ''Goldman Sachs Trading Corp.''-ро таъсис дод. Ин фонд ҳангоми суқути бозори саҳомии соли 1929 зарари ҷиддӣ дид ва фаъолияти он бо баҳсҳо дар бораи дасткорӣ дар нархи саҳмияҳо ҳамроҳ гардид.

=== Солҳои 1930–1979 ===

Соли 1930, дар давраи Бӯҳрони бузурги иқтисодӣ, Сидни Вайнберг роҳбарии ширкатро ба уҳда гирифт. Ӯ фаъолияти Goldman Sachs-ро бештар ба бонкдории сармоягузорӣ равона кард.

Дар давраи роҳбарии Вайнберг ширкат дар пешниҳоди аввалияи саҳмияҳои [[Ford|Ford Motor Company]] ба маблағи 657 миллион доллар дар соли 1956 ва барориши вомбаргҳои Sears Roebuck ба маблағи 350 миллион доллар дар соли 1958 нақши муҳим бозид.&lt;ref name=&quot;history&quot;/&gt;

Дар солҳои 1950 Goldman Sachs бахшҳои таҳқиқоти сармоягузорӣ ва вомбаргҳои муниципалиро таъсис дод.

Соли 1969 Гас Леви шарики калони ширкат гардид. Ӯ фаъолияти савдои коғазҳои қиматнокро тақвият бахшид.

Соли 1970 Goldman Sachs нахустин намояндагии байналмилалии худро дар [[Лондон]] кушод. Соли 1972 бахшҳои идоракунии сарвати хусусӣ ва воситаҳои молиявии дорои даромади собит таъсис ёфтанд.

Соли 1976 Ҷон Вайнберг ва Ҷон Вайтҳед роҳбарони муштараки ширкат гардиданд. Дар давраи роҳбарии онҳо 14 принсипи асосии фаъолияти тиҷоратии Goldman Sachs таҳия шуд.

=== Солҳои 1980–1999 ===

Соли 1981 Goldman Sachs ширкати идоракунии дороиҳои ''Spears, Benzak Salomon &amp; Farrell'' ва ширкати тиҷорати ашёи хоми ''J. Aron &amp; Company''-ро харидорӣ кард.

Соли 1983 қароргоҳи марказии ширкат ба бинои 85 Broad Street дар Ню-Йорк кӯчид.

Соли 1986 бахши ''Goldman Sachs Asset Management'' таъсис ёфт, ки ба идоракунии сармоягузориҳо ва пешниҳоди машваратҳои молиявӣ машғул гардид.

Ҳамон сол ширкат дар пешниҳоди аввалияи саҳмияҳои [[Microsoft]] иштирок намуда, ба [[General Electric]] дар харидории [[RCA Corporation]] машварат дод.&lt;ref name=&quot;history&quot;/&gt;

Дар солҳои 1990 Goldman Sachs фаъолияти байналмилалии худро густариш дод. Соли 1994 аввалин намояндагии ширкат дар [[Чин]], дар шаҳри [[Пекин]], кушода шуд.

Моҳи майи соли 1999 Goldman Sachs ба ширкати саҳомии оммавӣ табдил ёфт ва саҳмияҳои худро дар биржа ба фурӯш баровард. Нархи ибтидоии ҳар саҳмия 53 доллар муқаррар гардид.&lt;ref&gt;[https://www.wsj.com/articles/SB9257613266528026 Goldman Sachs Prices Offering At $53 a Share for Sale Tuesday]. ''The Wall Street Journal'', 3 майи 1999 (англисӣ).&lt;/ref&gt;

Пас аз пешниҳоди аввалияи саҳмияҳо Ҳенри Полсон раиси ширкат ва директори иҷроияи он гардид.

=== Аз соли 2000 то имрӯз ===

Дар моҳи сентябри соли 2000 Goldman Sachs ширкати ''Spear, Leeds &amp; Kellogg''-ро ба маблағи 6,3 миллиард доллар харидорӣ кард.

Соли 2003 ширкат ''Ayco Company''-ро, ки дар соҳаи банақшагирии молиявӣ ва идоракунии сарват фаъолият мекард, ба даст овард.

Соли 2006 Ллойд Бланкфейн ба вазифаи раис ва директори иҷроияи Goldman Sachs таъйин шуд.

==== Бӯҳрони молиявии соли 2008 ====

Дар давраи бӯҳрони молиявии ҷаҳонии солҳои 2007–2008 Goldman Sachs бо мушкилоти ҷиддии бозори қарз рӯ ба рӯ гардид.

Моҳи сентябри соли 2008 ширкат мақоми худро ба ширкати холдингии бонкӣ тағйир дод, то имкони истифодаи қарзҳои изтирории [[Федерал резерв|Низоми захираи федералӣ]]-ро пайдо кунад.&lt;ref&gt;[https://www.reuters.com/article/us-goldmansachs-idUSNWEN838420080922/ Goldman Sachs to be regulated by Fed]. ''Reuters'', 21 сентябри 2008 (англисӣ).&lt;/ref&gt;

Дар ҳамон моҳ Berkshire Hathaway, ширкати сармоягузории [[Воррен Баффет]], барои харидории 5 миллиард доллар саҳмияҳои имтиёзноки Goldman Sachs мувофиқа кард.

Ширкат инчунин аз Вазорати хазинадории Иёлоти Муттаҳида дар доираи барномаи наҷоти дороиҳои мушкилдор (TARP) 10 миллиард доллар сармоягузорӣ гирифт.

Моҳи июни соли 2009 Goldman Sachs маблағи гирифтаашро ба ҳукумати ИМА баргардонд. Соли 2009 қароргоҳи нави марказии ширкат дар бинои 200 West Street дар Манҳэттен ифтитоҳ гардид.

==== Рушди хидматрасониҳои бонкии рақамӣ ====

Соли 2016 Goldman Sachs бонки мустақими ''GS Bank''-ро ба фаъолият оғоз кард. Дар моҳи октябри ҳамон сол ширкат пешниҳоди қарзҳои шахсии бе гаравро таҳти бренди ''Marcus by Goldman Sachs'' оғоз намуд.&lt;ref&gt;[https://www.usnews.com/news/business/articles/2016-10-13/goldman-sachs-launches-personal-loan-service Goldman Sachs launches personal loan service]. ''Associated Press'', 13 октябри 2016 (англисӣ).&lt;/ref&gt;

Соли 2018 Goldman Sachs барномаи идоракунии молияи шахсии ''Clarity Money''-ро ба маблағи тақрибан 100 миллион доллар харидорӣ кард.

Моҳи июли соли 2018 эълон шуд, ки Дэвид Соломон ҷойгузини Ллойд Бланкфейн дар вазифаи директори иҷроия мешавад.

Соли 2019 ширкат бо [[Apple]] барои пешниҳоди корти қарзии Apple Card ҳамкорӣ оғоз кард.

Дар соли 2021 Goldman Sachs барои харидории ширкати идоракунии дороиҳои ''NN Investment Partners'' ба маблағи 1,7 миллиард евро мувофиқа кард.

Соли 2022 ширкат ''NextCapital''-ро, ки дар соҳаи машваратҳои худкори сармоягузорӣ фаъолият мекард, харидорӣ намуд.

Моҳи январи соли 2026 Goldman Sachs раванди интиқоли барномаи Apple Card ба JPMorgan Chase-ро оғоз кард.&lt;ref&gt;[https://www.cnbc.com/2026/01/07/jpmorgan-apple-credit-card.html JPMorgan Chase reaches deal to become Apple Card issuer]. ''CNBC'', 7 январи 2026 (англисӣ).&lt;/ref&gt;

Ҳамон моҳ ширкат платформаи сармояи венчурии ''Industry Ventures''-ро харидорӣ кард.

Моҳи апрели соли 2026 Goldman Sachs ширкати ''Innovator Capital''-ро ба маблағи 2 миллиард доллар ба даст овард. Ин ширкат дар идоракунии фондҳои биржавӣ (ETF) фаъолият мекард.&lt;ref&gt;[https://www.reuters.com/business/finance/goldman-sachs-completes-innovator-capital-acquisition-lifting-etf-assets-90-2026-04-02/ Goldman Sachs completes Innovator Capital acquisition]. ''Reuters'', 2 апрели 2026 (англисӣ).&lt;/ref&gt;

Моҳи августи соли 2026 Goldman Sachs ширкати ''NEOS''-ро, ки фондҳои биржавии дорои стратегияҳои опсиониро пешниҳод мекард, бо арзиши созишномаи то 2,25 миллиард доллар харидорӣ намуд.&lt;ref&gt;[https://www.reuters.com/business/goldman-sachs-buy-etf-provider-neos-23-billion-deal-2026-08-12/ Goldman doubles down on active ETFs with $2.3 billion Neos deal]. ''Reuters'', 12 августи 2026 (англисӣ).&lt;/ref&gt;

== Роҳбарон ==

Роҳбарони асосии Goldman Sachs аз замони таъсис чунин буданд:

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Солҳо
! Роҳбар
|-
| 1869–1893 || [[Маркус Голдман]]
|-
| 1893–1914 || [[Самуэл Сакс]] ва [[Ҳенри Голдман]]
|-
| 1914–1917 || Ҳенри Голдман
|-
| 1917–1921 || Ҳарри Сакс
|-
| 1921–1930 || Вадилл Кэтчингс
|-
| 1930–1969 || [[Сидни Вайнберг]]
|-
| 1969–1976 || [[Гас Леви]]
|-
| 1976–1984 || Ҷон Вайнберг ва Ҷон Уайтҳед
|-
| 1984–1990 || Ҷон Вайнберг
|-
| 1990–1992 || [[Роберт Рубин]] ва Стивен Фридман
|-
| 1992–1994 || Стивен Фридман
|-
| 1994–1998 || [[Ҷон Корзайн]]
|-
| 1998–1999 || Ҷон Корзайн ва [[Ҳенри Полсон]]
|-
| 1999–2006 || Ҳенри Полсон
|-
| 2006–2018 || [[Ллойд Бланкфейн]]
|-
| Аз соли 2018 || [[Дэвид Соломон]]
|}

== Нишондиҳандаҳои молиявӣ ==

Тибқи ҳисоботи солонаи ширкат, дар соли 2025 даромади Goldman Sachs ба 58,28 миллиард доллар ва фоидаи софи он ба 16,30 миллиард доллар расид. Ҳаҷми умумии дороиҳои ширкат 1,81 триллион долларро ташкил дод.&lt;ref name=&quot;annual&quot;/&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Нишондиҳанда
! 2023
! 2024
! 2025
|-
| Даромад (млрд доллар)
| 46,254
| 53,512
| 58,283
|-
| Фоидаи соф (млрд доллар)
| 7,907
| 13,525
| 16,300
|-
| Дороиҳо (млрд доллар)
| 1642
| 1676
| 1809
|-
| Шумораи кормандон
| 45 300
| 46 500
| 47 400
|}

== Баҳсҳои ҳуқуқӣ ва танзимӣ ==

Дар таърихи Goldman Sachs як қатор баҳсҳои ҳуқуқӣ ва парвандаҳои танзимӣ ба миён омадаанд. Онҳо асосан ба бархӯрди манфиатҳо, пешниҳоди маҳсулоти молиявӣ ва риояи қонунгузории бозори коғазҳои қиматнок марбут буданд.

=== Баҳсҳои марбут ба бӯҳрони молиявии соли 2008 ===

Дар солҳои пеш аз бӯҳрони молиявии соли 2008 Goldman Sachs дар таҳия ва фурӯши коғазҳои қиматноки вобаста ба қарзҳои ипотекӣ иштирок мекард.

Баъзе сармоягузорон ва мақомоти танзимӣ ширкатро ба он айбдор карданд, ки ҳангоми фурӯши чунин маҳсулоти молиявӣ маълумоти муҳимро дар бораи хавфҳои онҳо пурра ифшо накардааст.

Моҳи апрели соли 2010 [[Комиссияи коғазҳои қиматнок ва биржаҳои ИМА]] (SEC) алайҳи Goldman Sachs ва яке аз кормандони он, Фабрис Турре, дар робита ба маҳсулоти молиявии ''Abacus 2007-AC1'' даъвои шаҳрвандӣ пешниҳод кард.&lt;ref&gt;[https://www.sec.gov/litigation/complaints/2010/comp21489.pdf Securities and Exchange Commission vs Goldman Sachs &amp; Co &amp; Fabrice Tourre]. SEC, 16 апрели 2010 (англисӣ).&lt;/ref&gt;

Мақомот изҳор доштанд, ки ҳангоми пешниҳоди маҳсулот нақши фонди сармоягузории ''Paulson &amp; Co.'' дар интихоби дороиҳои асосӣ ба сармоягузорон ба таври кофӣ шарҳ дода нашуда буд.

Goldman Sachs ин иддаоҳоро рад карда, изҳор дошт, ки маълумоти заруриро дар бораи хавфҳои маҳсулот пешниҳод кардааст.

Моҳи июли соли 2010 ширкат барои ҳалли парванда ба пардохти 550 миллион доллар розӣ шуд. Аз ин маблағ 300 миллион доллар ба хазинадории ИМА ва 250 миллион доллар ба сармоягузорон равона гардид.&lt;ref&gt;[https://archive.nytimes.com/dealbook.nytimes.com/2010/07/15/goldman-to-settle-with-s-e-c-for-550-million/ Goldman Settles With S.E.C. for $550 Million]. ''The New York Times'', 15 июли 2010 (англисӣ).&lt;/ref&gt;

Ширкат дар доираи созиш гуноҳро напазируфт ва онро низ рад накард, аммо эътироф намуд, ки маводи таблиғотии маҳсулоти молиявӣ дорои маълумоти нопурра буд.

Моҳи апрели соли 2016 Goldman Sachs барои ҳалли иддаоҳои марбут ба коғазҳои қиматноки бо қарзҳои ипотекӣ таъминшуда ба пардохти 5,06 миллиард доллар мувофиқа кард.&lt;ref&gt;[https://www.theguardian.com/business/2016/apr/11/goldman-sachs-2008-financial-crisis-mortagage-backed-securities Goldman Sachs to pay $5bn for its role in the 2008 financial crisis]. ''The Guardian'', 11 апрели 2016 (англисӣ).&lt;/ref&gt;

=== Моҷарои 1MDB ===

Дар солҳои 2011–2013 Goldman Sachs барои фонди давлатии сармоягузории [[Малайзия]] — ''1Malaysia Development Berhad'' (1MDB) — дар барориши вомбаргҳо ба маблағи тақрибан 6,5 миллиард доллар иштирок кард.

Ширкат барои хизматрасониҳои худ тақрибан 600 миллион доллар ҳаққи хизмат гирифт.

Баъдан мақомоти танзимӣ ва тафтишотӣ Goldman Sachs-ро ба нокомиҳои назоратӣ ва нақш доштан дар муомилоте айбдор карданд, ки бо тасарруфи маблағҳои фонди 1MDB алоқаманд буданд.

Моҳи октябри соли 2020 Goldman Sachs барои ҳалли парвандаҳои марбут ба ин моҷаро ба пардохти беш аз 2,9 миллиард доллар ҷарима ва пардохтҳои дигар мувофиқа кард. Ширкати фаръии он дар Малайзия айбҳои ҷиноятиро эътироф намуд.&lt;ref&gt;[https://www.cnbc.com/2020/10/22/goldman-sachs-agrees-to-pay-more-than-2point9-billion-to-resolve-probes-into-its-1mdb-scandal-.html Goldman Sachs agrees to pay more than $2.9 billion to resolve probes into its 1MDB scandal]. ''CNBC'', 22 октябри 2020 (англисӣ).&lt;/ref&gt;

== Ҷусторҳои вобаста ==

* [[Биржаи фондии Ню-Йорк]]
* [[JPMorgan Chase]]
* [[Morgan Stanley]]

== Эзоҳ ==
&lt;references/&gt;

== Пайвандҳои беруна ==

* [https://www.goldmansachs.com/ Вебгоҳи расмии Goldman Sachs]
* [https://www.marcus.com/ Marcus by Goldman Sachs]
* [https://www.goldmansachs.com/investor-relations/financials Ҳисоботҳои молиявии Goldman Sachs]

[[Гурӯҳ:Бонкҳои Иёлоти Муттаҳидаи Амрико]]
[[Гурӯҳ:Бонкҳои сармоягузорӣ]]
[[Гурӯҳ:Ширкатҳои Ню-Йорк]]
[[Гурӯҳ:Ширкатҳои таъсисёфта дар соли 1869]]
[[Гурӯҳ:Ширкатҳои фаромиллӣ]]
[[Гурӯҳ:Ширкатҳои хизматрасониҳои молиявӣ]]</text>
      <sha1>isz68009skrughruo0ughwnuj5ak6gq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>نسخه خطی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>334804</id>
    <redirect title="Дастнавис" />
    <revision>
      <id>1492914</id>
      <timestamp>2026-11-07T07:38:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>равона</comment>
      <origin>1492914</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36" sha1="9miw7fon2qcr7fo4714lnpz2wpj50z6" xml:space="preserve">#равона [[Дастнавис]]</text>
      <sha1>9miw7fon2qcr7fo4714lnpz2wpj50z6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Нусхаи хаттӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>334805</id>
    <redirect title="Дастнавис" />
    <revision>
      <id>1492916</id>
      <timestamp>2026-11-07T07:39:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>равона</comment>
      <origin>1492916</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36" sha1="9miw7fon2qcr7fo4714lnpz2wpj50z6" xml:space="preserve">#равона [[Дастнавис]]</text>
      <sha1>9miw7fon2qcr7fo4714lnpz2wpj50z6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>JPMorgan Chase</title>
    <ns>0</ns>
    <id>334806</id>
    <revision>
      <id>1492918</id>
      <timestamp>2026-11-07T07:47:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zolfeqar Fatihzadeh</username>
        <id>30846</id>
      </contributor>
      <comment>Саҳифаи нав:  {{Ширкат |ном = JPMorgan Chase &amp; Co. |логотип = Logo of JPMorganChase 2024.svg |тасвир = 270parkave from empirestate 03 14 2025 (cropped).jpg |зернавис = Қароргоҳи марказии ширкат дар 270 Park Avenue, Ню-Йорк |навъ = Ширкати саҳомии оммавӣ |таъсис = 1 декабри 2000 |макон = [[Ню-Йорк]], [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико]] |шахсони кал...</comment>
      <origin>1492918</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20239" sha1="eyalkcnc0w4hh8m88fudgzfx43ditrc" xml:space="preserve">
{{Ширкат
|ном = JPMorgan Chase &amp; Co.
|логотип = Logo of JPMorganChase 2024.svg
|тасвир = 270parkave from empirestate 03 14 2025 (cropped).jpg
|зернавис = Қароргоҳи марказии ширкат дар 270 Park Avenue, Ню-Йорк
|навъ = Ширкати саҳомии оммавӣ
|таъсис = 1 декабри 2000
|макон = [[Ню-Йорк]], [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико]]
|шахсони калидӣ = [[Ҷейми Даймон]] (раис ва директори иҷроия)
|соҳа = [[Хизматрасониҳои молиявӣ]]
|маҳсулот = Хизматрасониҳои бонкӣ, бонкдории сармоягузорӣ, идоракунии дороиҳо, кортҳои қарзӣ, қарзҳои ипотекӣ
|ширкатҳои фаръӣ = Chase Bank, J.P. Morgan &amp; Co., Chase UK
|вебгоҳ = https://www.jpmorganchase.com/
}}

'''JPMorgan Chase &amp; Co.''' (номи тиҷоратӣ — '''JPMorganChase''') — ширкати фаромиллии амрикоӣ дар соҳаи бонкдорӣ ва хизматрасониҳои молиявӣ мебошад. Қароргоҳи марказии он дар шаҳри [[Ню-Йорк]] ҷойгир буда, ширкат дар иёлати [[Делавэр]] ба қайд гирифта шудааст. JPMorgan Chase яке аз бузургтарин муассисаҳои молиявии ҷаҳон ва бузургтарин бонки Иёлоти Муттаҳида аз рӯйи ҳаҷми дороиҳо ба ҳисоб меравад.&lt;ref name=&quot;bankrate&quot;&gt;[https://www.bankrate.com/banking/biggest-banks-in-america/ These Are The 15 Largest Banks In The U.S.]. ''Bankrate'', 17 феврали 2026 (англисӣ).&lt;/ref&gt;

Ширкат 1 декабри соли 2000 дар натиҷаи муттаҳидшавии ''J.P. Morgan &amp; Co.'' ва ''Chase Manhattan Corporation'' таъсис ёфт. Таърихи муассисаҳои пешгузаштаи он то соли 1799, замони таъсиси ''Bank of the Manhattan Company'', мерасад.&lt;ref name=&quot;history&quot;&gt;[https://www.jpmorganchase.com/about/our-history History of Our Firm]. JPMorgan Chase &amp; Co. (англисӣ).&lt;/ref&gt;

JPMorgan Chase дар бахшҳои бонкдории тиҷоратӣ, бонкдории сармоягузорӣ, хизматрасониҳои молиявии шахсӣ, идоракунии дороиҳо ва сарват фаъолият мекунад. Хизматрасониҳои бонкии чаканаи ширкат асосан таҳти бренди ''Chase'' ва хизматрасониҳои сармоягузорӣ ва идоракунии дороиҳо таҳти бренди ''J.P. Morgan'' пешниҳод мешаванд.

Ширкат яке аз чор бонки бузурги Иёлоти Муттаҳида буда, аз ҷониби Шӯрои суботи молиявӣ ба гурӯҳи бонкҳои дорои аҳамияти низомии ҷаҳонӣ дохил карда шудааст.

== Таърих ==

=== Пайдоиш ва муассисаҳои пешгузашта ===

Таърихи JPMorgan Chase аз фаъолияти чандин бонки амрикоӣ оғоз меёбад, ки дар тӯли зиёда аз ду аср ба ҳам пайвастаанд. Муҳимтарин муассисаҳои пешгузаштаи ширкат ''Bank of the Manhattan Company'', ''Chemical Bank'', ''Chase National Bank'' ва ''J.P. Morgan &amp; Co.'' мебошанд.&lt;ref name=&quot;history&quot;/&gt;

Қадимтарин муассисаи пешгузаштаи ширкат ''Bank of the Manhattan Company'' буд, ки соли 1799 аз ҷониби сиёсатмадори амрикоӣ Аарон Бёрр дар Ню-Йорк таъсис ёфт.

Соли 1824 ''Chemical Bank of New York'' фаъолияти бонкии худро оғоз кард. Ин бонк баъдан тавассути як қатор муттаҳидшавиҳо ба яке аз муассисаҳои бузурги молиявии Иёлоти Муттаҳида табдил ёфт.

Соли 1877 ''Chase National Bank'' таъсис ёфт. Номи он ба ифтихори сиёсатмадор ва ҳуқуқшиноси амрикоӣ [[Салмон П. Чейз]] гузошта шуда буд.

=== J.P. Morgan &amp; Co. ===

[[Акс:JP Morgan logo.jpg|thumb|Нишони J.P. Morgan &amp; Co. пеш аз муттаҳидшавӣ бо Chase Manhattan]]

Таърихи ''J.P. Morgan &amp; Co.'' бо фаъолияти бонкдор ва сармоядори амрикоӣ [[Ҷон Пирпонт Морган]] алоқаманд аст.

Соли 1871 ӯ бо Энтони Ҷозеф Дрексел ширкати ''Drexel, Morgan &amp; Co.''-ро таъсис дод. Соли 1895 номи ширкат ба ''J.P. Morgan &amp; Co.'' тағйир ёфт.&lt;ref name=&quot;britannica&quot;&gt;[https://www.britannica.com/topic/JPMorgan-Chase-and-Co JPMorgan Chase &amp; Co.]. ''Encyclopaedia Britannica'' (англисӣ).&lt;/ref&gt;

Дар охири асри XIX ва ибтидои асри XX ширкат дар маблағгузории сохтмони роҳҳои оҳан, рушди саноат ва ташкили корпоратсияҳои бузурги амрикоӣ нақши муҳим дошт.

Аз ҷумла, J.P. Morgan &amp; Co. дар таъсиси ''United States Steel Corporation'', ки соли 1901 ташкил шуд, иштирок кард. Ин ширкат яке аз аввалин корпоратсияҳои ҷаҳон буд, ки арзиши сармояаш аз як миллиард доллар гузашт.

Соли 1895 J.P. Morgan &amp; Co. дар амалиёти молиявӣ барои тақвияти захираҳои тиллои ҳукумати Иёлоти Муттаҳида иштирок намуд.&lt;ref name=&quot;britannica&quot;/&gt;

Дар солҳои 1930, баъди қабули қонуни ''Glass–Steagall'', фаъолияти бонкдории тиҷоратӣ ва сармоягузорӣ дар Иёлоти Муттаҳида аз ҳам ҷудо карда шуд.

Соли 1935 ду шарики пешини J.P. Morgan &amp; Co. — [[Ҳенри С. Морган]] ва [[Ҳаролд Стэнли]] — ширкати мустақили [[Morgan Stanley]]-ро таъсис доданд.

=== Chase Manhattan Bank ===

[[Акс:Chase logo pre historical.jpg|thumb|Нишони таърихии Chase]]

Соли 1955 ''Chase National Bank'' ва ''Bank of the Manhattan Company'' муттаҳид шуда, ''Chase Manhattan Bank''-ро ташкил доданд.

Дар солҳои 1970 ва 1980, таҳти роҳбарии [[Дэвид Рокфеллер]], Chase Manhattan ба яке аз бонкҳои бузурги байналмилалӣ табдил ёфт. Бонк дар маблағгузории ширкатҳо, пешниҳоди қарзҳои калон, кортҳои қарзӣ ва хизматрасониҳои байналмилалӣ фаъолият мекард.

Дар ибтидои солҳои 1990 бонк дар натиҷаи мушкилоти бозори амволи ғайриманқул бо фишорҳои молиявӣ рӯ ба рӯ шуд.

Соли 1996 ''Chemical Bank'' ва ''Chase Manhattan'' муттаҳид шуданд. Ҳарчанд Chemical Bank аз нигоҳи ҳуқуқӣ муассисаи боқимонда буд, номи маъруфи ''Chase'' барои бонки нав нигоҳ дошта шуд.&lt;ref&gt;[https://www.nytimes.com/1995/08/29/us/banking-s-new-giant-deal-chase-chemical-agree-merge-10-billion-deal-creating.html Banking's New Giant: Chase and Chemical Agree to Merge]. ''The New York Times'', 29 августи 1995 (англисӣ).&lt;/ref&gt;

=== Таъсиси JPMorgan Chase ===

Дар соли 2000 ''Chase Manhattan Corporation'' ва ''J.P. Morgan &amp; Co.'' барои муттаҳидшавӣ ба мувофиқа расиданд. Раванди муттаҳидшавӣ 1 декабри соли 2000 анҷом ёфт ва ширкати нави ''JPMorgan Chase &amp; Co.'' ташкил гардид.

Муттаҳидшавӣ имконият дод, ки фаъолияти бонкдории тиҷоратӣ ва чаканаи Chase бо таҷрибаи бонкдории сармоягузорӣ ва идоракунии дороиҳои J.P. Morgan якҷо карда шавад.

=== Харидории Bank One ===

Соли 2004 JPMorgan Chase ширкати ''Bank One Corporation''-ро ба маблағи тақрибан 58 миллиард доллар харидорӣ кард. Дар натиҷаи ин созишнома фаъолияти бонки чаканаи ширкат дар минтақаҳои гуногуни Иёлоти Муттаҳида густариш ёфт. Роҳбари Bank One — [[Ҷейми Даймон]] — баъди муттаҳидшавӣ ба ҳайати роҳбарияти JPMorgan Chase пайваст.

Соли 2005 ӯ директори иҷроияи ширкат ва соли 2006 раиси шӯрои директорон гардид.

=== Бӯҳрони молиявии солҳои 2007–2008 ===

Дар давраи [[бӯҳрони молиявии ҷаҳонии солҳои 2007–2008]] JPMorgan Chase дар як қатор амалиёти муҳими бозори молиявии Иёлоти Муттаҳида иштирок кард.

Моҳи марти соли 2008 ширкат бо пуштибонии [[Низоми захираи федералӣ]] барои харидории бонки сармоягузории ''Bear Stearns'' мувофиқа кард. Ин бонк дар натиҷаи бӯҳрони бозори қарз ва коғазҳои қиматноки ипотекӣ бо мушкилоти ҷиддии пардохтпазирӣ рӯ ба рӯ шуда буд.

Моҳи сентябри соли 2008 JPMorgan Chase қисми зиёди дороиҳо ва амалиёти бонкии ''Washington Mutual''-ро пас аз баста шудани он аз ҷониби мақомоти танзимии ИМА харидорӣ кард.

Ин амалиёт ба густариши шабакаи филиалҳо ва афзоиши шумораи муштариёни ширкат мусоидат намуд.

=== Рушди минбаъда ===

Дар солҳои 2010 ва 2020 JPMorgan Chase фаъолияти худро дар бахшҳои бонкдории рақамӣ, пардохтҳои электронӣ, идоракунии сарват ва технологияҳои молиявӣ густариш дод.

Соли 2021 ширкат бренди бонкии рақамии ''Chase UK''-ро дар [[Британияи Кабир]] ба фаъолият оғоз кард.

Моҳи майи соли 2023 JPMorgan Chase қисми зиёди дороиҳо ва пасандозҳои ''First Republic Bank''-ро, ки аз ҷониби мақомоти танзимии Иёлоти Муттаҳида баста шуда буд, ба даст овард.&lt;ref&gt;[https://www.fdic.gov/news/press-releases/2023/pr23034.html JPMorgan Chase Bank, National Association, Columbus, Ohio, Assumes All the Deposits of First Republic Bank]. ''Federal Deposit Insurance Corporation'', 1 майи 2023 (англисӣ).&lt;/ref&gt;

Дар солҳои минбаъда ширкат ба рушди технологияҳои рақамӣ, зеҳни сунъӣ ва хизматрасониҳои байналмилалии молиявӣ сармоягузорӣ кард.

== Фаъолият ==

JPMorgan Chase хизматрасониҳои худро ба шахсони воқеӣ, корхонаҳои хурду миёна, корпоратсияҳои бузург, муассисаҳои молиявӣ, сармоягузорон ва ҳукуматҳо пешниҳод мекунад.

=== Бонкдории истеъмолӣ ва ҷамъиятӣ ===

Ин бахш хизматрасониҳои бонкиро ба шахсони воқеӣ ва соҳибкорони хурд пешниҳод мекунад.

Ба хизматрасониҳои асосии он инҳо дохил мешаванд:

* суратҳисобҳои ҷорӣ ва пасандозӣ;
* кортҳои қарзӣ ва дебетӣ;
* қарзҳои ипотекӣ;
* қарзҳои автомобилӣ;
* хизматрасониҳои бонкии рақамӣ;
* хизматрасониҳои пардохтӣ.

Бахши мазкур асосан таҳти бренди ''Chase'' фаъолият мекунад.

=== Бонкдории тиҷоратӣ ва сармоягузорӣ ===

JPMorgan Chase ба корпоратсияҳо ва муассисаҳои давлатӣ дар масъалаҳои ҷалби сармоя, пешниҳоди коғазҳои қиматнок, муттаҳидшавӣ ва харидории ширкатҳо машварат медиҳад.

Ширкат инчунин дар бозорҳои ҷаҳонии асъор, саҳмияҳо, вомбаргҳо ва воситаҳои молиявии ҳосила фаъолият мекунад.

=== Идоракунии дороиҳо ва сарват ===

Бахши ''Asset &amp; Wealth Management'' ба идоракунии сармоягузориҳои муштариёни хусусӣ ва ниҳодӣ машғул аст.

Хизматрасониҳои ин бахш идоракунии фондҳои сармоягузорӣ, банақшагирии молиявӣ, идоракунии сарвати хусусӣ ва машваратҳои сармоягузориро дар бар мегиранд.

== Ширкатҳои фаръӣ ва брендҳо ==

JPMorgan Chase тавассути як қатор ширкатҳо ва брендҳои фаръӣ фаъолият мекунад.

* '''Chase Bank''' — хидматрасониҳои бонкии чакана ва тиҷоратӣ.
* '''J.P. Morgan''' — бонкдории сармоягузорӣ, идоракунии дороиҳо ва хидматрасониҳои молиявии байналмилалӣ.
* '''Chase UK''' — хидматрасониҳои бонкии рақамӣ дар Британияи Кабир.

== Роҳбарият ==

=== Ҷейми Даймон ===

Ҷейми Даймон яке аз роҳбарони асосии JPMorgan Chase мебошад. Ӯ соли 2004 пас аз харидории Bank One ба ширкат пайваст.Соли 2005 Даймон ба вазифаи директори иҷроия таъйин шуд ва аз соли 2006 ҳамзамон вазифаи раиси шӯрои директоронро ба уҳда гирифт.Дар давраи роҳбарии ӯ ширкат аз бӯҳрони молиявии соли 2008 гузашт, як қатор муассисаҳои молиявиро харидорӣ кард ва фаъолияти худро дар бозорҳои байналмилалӣ густариш дод.

== Нишондиҳандаҳои молиявӣ ==

JPMorgan Chase яке аз бузургтарин муассисаҳои молиявии ҷаҳон аз рӯйи ҳаҷми дороиҳо, сармоя ва даромад ба ҳисоб меравад. Ширкат натиҷаҳои молиявии худро ҳар семоҳа ва ҳар сол нашр мекунад. Ҳисоботи солонаи он маълумотро дар бораи даромад, фоидаи соф, дороиҳо, уҳдадориҳо, сармояи саҳомӣ ва хавфҳои молиявӣ дар бар мегирад.&lt;ref name=&quot;annual&quot;&gt;[https://www.sec.gov/ix?doc=/Archives/edgar/data/0000019617/000162828026008131/jpm-20251231.htm JPMorgan Chase &amp; Co. 2025 Form 10-K Annual Report]. Комиссияи коғазҳои қиматнок ва биржаҳои ИМА, 13 феврали 2026 (англисӣ).&lt;/ref&gt;

== Баҳсҳои ҳуқуқӣ ва танзимӣ ==

JPMorgan Chase дар тӯли фаъолияти худ бо як қатор баҳсҳои ҳуқуқӣ ва тафтишоти мақомоти танзимӣ рӯ ба рӯ шудааст. Ин парвандаҳо масъалаҳои муомилоти коғазҳои қиматнок, назорати хавфҳо, фаъолияти бозорҳои молиявӣ ва риояи қонунгузории бонкиро дар бар мегиранд.

=== Зарари савдои молиявӣ дар соли 2012 ===

Соли 2012 JPMorgan Chase аз амалиёти савдои воситаҳои молиявии ҳосила зарари чандинмиллиарддолларӣ дид. Ин ҳодиса бо номи ''London Whale'' маъруф гардид. Он ба фаъолияти гурӯҳи савдогарони бахши сармоягузории ширкат дар Лондон марбут буд. Ҳодиса боиси баррасии сиёсати идоракунии хавфҳои молиявӣ ва назорати дохилии ширкат гардид.

=== Парвандаҳои марбут ба коғазҳои қиматноки ипотекӣ ===

Баъди бӯҳрони молиявии соли 2008 мақомоти Иёлоти Муттаҳида фаъолияти JPMorgan Chase ва баъзе муассисаҳои пешгузаштаи онро дар бозори коғазҳои қиматноки бо қарзҳои ипотекӣ таъминшуда таҳқиқ карданд.

Моҳи ноябри соли 2013 ширкат барои ҳалли як қатор даъвоҳои шаҳрвандӣ ба созишномаи умумӣ ба маблағи 13 миллиард доллар мувофиқа кард.&lt;ref&gt;[https://www.justice.gov/opa/pr/justice-department-federal-and-state-partners-secure-record-13-billion-global-settlement Justice Department, Federal and State Partners Secure Record $13 Billion Global Settlement with JPMorgan]. Вазорати адлияи ИМА, 19 ноябри 2013 (англисӣ).&lt;/ref&gt;

== Нақши иқтисодӣ ==

JPMorgan Chase дар низоми молиявии Иёлоти Муттаҳида ва бозорҳои байналмилалии сармоя нақши муҳим дорад. Ширкат дар маблағгузории корхонаҳо, ҷалби сармоя, пешниҳоди қарзҳо, идоракунии пасандозҳо ва анҷом додани пардохтҳои байналмилалӣ иштирок мекунад. Аз сабаби ҳаҷми бузурги дороиҳо ва робитаҳои густурда бо дигар муассисаҳои молиявӣ, устувории фаъолияти он барои низоми молиявии ҷаҳонӣ аҳамияти калон дорад.

== Ҷусторҳои вобаста ==

* [[Голдман сакс|Goldman Sachs]]
* [[Morgan Stanley]]
* [[Бонк]]
* [[Биржаи фондии Ню-Йорк]]

== Эзоҳ ==
&lt;references/&gt;

== Пайвандҳои беруна ==

* [https://www.jpmorganchase.com/ Вебгоҳи расмии JPMorgan Chase]
* [https://www.jpmorgan.com/ Вебгоҳи J.P. Morgan]
* [https://www.chase.com/ Вебгоҳи Chase]
* [https://www.jpmorganchase.com/ir Муносибат бо сармоягузорон]
* [https://www.jpmorganchase.com/about/our-history Таърихи расмии ширкат]

[[Гурӯҳ:Бонкҳои Иёлоти Муттаҳидаи Амрико]]
[[Гурӯҳ:Бонкҳои сармоягузорӣ]]
[[Гурӯҳ:Ширкатҳои Ню-Йорк]]
[[Гурӯҳ:Ширкатҳои таъсисёфта дар соли 2000]]
[[Гурӯҳ:Ширкатҳои фаромиллӣ]]
[[Гурӯҳ:Ширкатҳои хизматрасониҳои молиявӣ]]</text>
      <sha1>eyalkcnc0w4hh8m88fudgzfx43ditrc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Morgan Stanley</title>
    <ns>0</ns>
    <id>334807</id>
    <revision>
      <id>1492920</id>
      <timestamp>2026-11-07T07:53:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zolfeqar Fatihzadeh</username>
        <id>30846</id>
      </contributor>
      <comment>Саҳифаи нав:  '''Morgan Stanley''' ('''Морган Стэнли''') — ширкати фаромиллии амрикоӣ дар соҳаи [[хидматрасониҳои молиявӣ]] ва [[бонкдории сармоягузорӣ]] мебошад, ки қароргоҳи марказиаш дар шаҳри [[Ню-Йорк]], [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико]] ҷойгир аст. Ширкат соли 1935 аз ҷониби Ҳенри С. Морга...</comment>
      <origin>1492920</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22311" sha1="spe2iejq275iukstd5ne4jc11tbvy4s" xml:space="preserve">
'''Morgan Stanley''' ('''Морган Стэнли''') — ширкати фаромиллии амрикоӣ дар соҳаи [[хидматрасониҳои молиявӣ]] ва [[бонкдории сармоягузорӣ]] мебошад, ки қароргоҳи марказиаш дар шаҳри [[Ню-Йорк]], [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико]] ҷойгир аст. Ширкат соли 1935 аз ҷониби [[Ҳенри С. Морган]] ва [[Ҳаролд Стэнли]] таъсис ёфтааст.

Morgan Stanley дар бахшҳои бонкдории сармоягузорӣ, хариду фурӯши коғазҳои қиматнок, машварат оид ба муттаҳидшавӣ ва харидории ширкатҳо, идоракунии дороиҳо ва сарвати шахсӣ фаъолият мекунад.&lt;ref name=&quot;investopedia&quot;&gt;[https://www.investopedia.com/articles/markets/082515/how-morgan-stanley-makes-its-money-ms.asp How Morgan Stanley Makes Its Money]. ''Investopedia'', 18 июли 2018 (англисӣ).&lt;/ref&gt;

Ширкат аз соли 2011 ба рӯйхати бонкҳои дорои аҳамияти низомии ҷаҳонӣ дохил мешавад.&lt;ref name=&quot;fsb&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20181222151921/http://www.fsb.org/wp-content/uploads/P161118-1.pdf 2018 List of Global Systemically Important Banks]. Шӯрои суботи молиявӣ, 16 ноябри 2018 (англисӣ).&lt;/ref&gt;

[[Акс:Morgan Stanley Logo 2024.png|thumb|Нишони Morgan Stanley]]

== Таърих ==

=== Таъсис ===

Соли 1933 дар Иёлоти Муттаҳида [[Қонуни Гласс — Стиголл]] қабул гардид, ки фаъолияти бонкдории тиҷоратиро аз бонкдории сармоягузорӣ ҷудо мекард. Барои мутобиқ шудан ба талаботи қонун, [[J.P. Morgan &amp; Co.]] фаъолияти сармоягузории худро ба муассисаи мустақил ҷудо намуд. Бонки нав ба номи муассисонаш — Ҳенри С. Морган, набераи [[Ҷон Пирпонт Морган]], ва Ҳаролд Стэнли — Morgan Stanley ном гирифт.

Бонк 16 сентябри соли 1935 фаъолияти худро оғоз кард. Дар соли аввали фаъолият Morgan Stanley тақрибан 24 дарсади бозори пешниҳоди ибтидоии саҳмияҳоро дар Иёлоти Муттаҳида ба даст овард. Соли 1938 ширкат ташкилкунандаи асосии ҷойгиркунии уҳдадориҳои қарзии ''U.S. Steel'' ба маблағи 100 миллион доллар гардид.

Дар солҳои 1950 Morgan Stanley дар ҷойгиркунии вомбаргҳои [[Бонки ҷаҳонӣ]], инчунин коғазҳои қиматноки ширкатҳои [[General Motors]], [[AT&amp;T]] ва [[IBM]] иштирок кард.

=== Густариши байналмилалӣ ===

Соли 1964 Morgan Stanley яке аз аввалин моделҳои муваффақи компютериро барои таҳлили бозорҳои молиявӣ таҳия намуд.Соли 1967 ширкат дар [[Порис]] намояндагӣ кушода, фаъолияти худро дар бозори Аврупо густариш дод. Ҳамон сол бо харидории ''Brooks, Harvey &amp; Co.'' ба бозори амволи ғайриманқул ворид гардид.

То соли 1971 Morgan Stanley ба пешниҳоди хизматрасониҳо дар соҳаи муттаҳидшавӣ ва харидории ширкатҳо, инчунин савдои биржавӣ оғоз кард. Соли 1986 ширкати ''Morgan Stanley Group Inc.'' саҳмияҳои худро бори аввал ба таври оммавӣ пешниҳод карда, ба [[ширкати саҳомии оммавӣ]] табдил ёфт. Соли 1996 Morgan Stanley ширкати идоракунии фондҳои сармоягузории ''Van Kampen American Capital''-ро харидорӣ кард.

=== Муттаҳидшавӣ бо Dean Witter ===

5 феврали соли 1997 Morgan Stanley бо ширкати ''Dean Witter, Discover &amp; Co.'' муттаҳид шуд. Ин ширкат қаблан бахши хизматрасониҳои молиявии ''Sears Roebuck'' буд.

То муттаҳидшавӣ Morgan Stanley асосан бо корпоратсияҳо ва сармоягузорони ниҳодӣ фаъолият мекард, дар ҳоле ки Dean Witter ба сармоягузорони хусусӣ хизматрасониҳои брокерӣ ва кортҳои бонкӣ пешниҳод менамуд. Роҳбарии ширкати муттаҳидшударо [[Филип Перселл]] ба уҳда гирифт.

Ширкати нав то соли 2001 бо номи ''Morgan Stanley Dean Witter &amp; Co.'' фаъолият кард. Баъдан номи кӯтоҳи ''Morgan Stanley'' барқарор карда шуд.

=== Ҳамлаҳои 11 сентябри соли 2001 ===

Дар моҳи сентябри соли 2001 Morgan Stanley дар бурҷҳои [[Маркази ҷаҳонии тиҷорат]] дар Ню-Йорк 12 ошёнаро ишғол мекард.

Дар натиҷаи [[Ҳамлаҳои террористии 11 сентябри соли 2001]] аз тақрибан 2700 корманди ширкат, ки дар ин биноҳо фаъолият мекарданд, 13 нафар ба ҳалокат расиданд.

Дар наҷоти кормандон муовини раиси бахши амният [[Рик Рескорла]] нақши муҳим бозид. Ӯ ҳангоми кӯмак ба берун баровардани одамон ҷони худро аз даст дод.

=== Солҳои 2000 ===

Соли 2004 Morgan Stanley дар пешниҳоди ибтидоии саҳмияҳои [[Google]] иштирок намуд. Ҳамон сол ширкати бритониёии ''Canary Wharf Group''-ро харидорӣ кард. Моҳи декабри соли 2006 Morgan Stanley эълон кард, ки бахши кортҳои қарзии ''Discover''-ро ба ширкати мустақил табдил медиҳад.

=== Бӯҳрони молиявии солҳои 2007–2008 ===

Дар давраи [[бӯҳрони молиявии ҷаҳонии солҳои 2007–2008]] Morgan Stanley ба мушкилоти ҷиддии молиявӣ дучор шуд.

Соли 2007 ширкат аз амалиёти марбут ба коғазҳои қиматноки ипотекӣ тақрибан 9 миллиард доллар зарар дид.&lt;ref&gt;[https://www.vedomosti.ru/finance/articles/2011/09/16/dzhon_mak_uhodit_iz Джон Мак уходит из Morgan Stanley]. ''Ведомости'', 16 сентябри 2011 (русӣ).&lt;/ref&gt;

Баъди муфлисшавии [[Lehman Brothers]] дар соли 2008, фондҳои ҳеҷингӣ дар давоми ду ҳафта тақрибан 128,1 миллиард доллар сармояро аз Morgan Stanley берун карданд.

Барои нигоҳ доштани пардохтпазирӣ ширкат аз [[Низоми захираи федералӣ]] маблағгузории фавқулода гирифт. Тибқи маълумоти ''Bloomberg'', ҳаҷми қарзҳои гирифтаи ширкат дар давраи бӯҳрон ба 107,3 миллиард доллар расид.&lt;ref&gt;[https://www.bloomberg.com/news/articles/2011-08-22/morgan-stanley-at-brink-of-collapse-got-107b-from-fed Morgan Stanley at Brink of Collapse Got $107 Billion From Fed]. ''Bloomberg'', 23 августи 2011 (англисӣ).&lt;/ref&gt;

Моҳи сентябри соли 2008 гурӯҳи молиявии ҷопонии [[Mitsubishi UFJ Financial Group]] эълон кард, ки ба Morgan Stanley 9 миллиард доллар сармоягузорӣ мекунад ва дар иваз ҳиссаи тақрибан 21-дарсадии онро ба даст меорад.

22 сентябри соли 2008 Morgan Stanley эълон кард, ки ба ширкати холдингии бонкӣ табдил меёбад ва таҳти назорати Низоми захираи федералии ИМА қарор мегирад.&lt;ref&gt;[https://www.theguardian.com/business/2008/sep/22/wallstreet.morganstanley Wall Street in crisis: Mitsubishi to buy stake in Morgan Stanley]. ''The Guardian'', 22 сентябри 2008 (англисӣ).&lt;/ref&gt;

=== Ҳамкорӣ бо Citigroup ===

Моҳи январи соли 2009 Morgan Stanley ва [[Citigroup]] дар бораи таъсиси корхонаи муштарак дар бахши идоракунии сарвати муштариёни хусусӣ ба мувофиқа расиданд.

Созишнома 1 июни соли 2009 анҷом ёфт ва ширкати ''Morgan Stanley Smith Barney'' таъсис ёфт.

Дар ибтидо Morgan Stanley соҳиби 51 дарсад ва Citigroup соҳиби 49 дарсади саҳмияҳои корхонаи муштарак буданд.

Моҳи сентябри соли 2012 номи он ба ''Morgan Stanley Wealth Management'' иваз карда шуд.

Моҳи июни соли 2013 Morgan Stanley ҳиссаи боқимондаи Citigroup-ро харидорӣ кард ва соҳиби пурраи ин бахш гардид.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20150129103655/https://www.morganstanley.com/about/press/articles/8f65faa5-339d-4fb0-94bb-857ed3d4cfbc.html Morgan Stanley Receives Final Regulatory Approvals to Purchase Remaining 35% Interest in MSSB]. Morgan Stanley, 21 июни 2013 (англисӣ).&lt;/ref&gt;

=== Натиҷаҳои молиявии соли 2021 ===

19 январи соли 2022 Morgan Stanley натиҷаҳои молиявии соли 2021-ро нашр кард.

Даромади ширкат нисбат ба соли гузашта 23 дарсад афзуда, ба 60 миллиард доллар расид. Фоидаи соф 37 дарсад зиёд шуда, 15 миллиард долларро ташкил дод. Ҳар ду нишондиҳанда барои ширкат дар он замон натиҷаҳои рекордӣ буданд.&lt;ref&gt;[https://www.kommersant.ru/doc/5172807 Morgan Stanley закончил 2021 год с рекордными выручкой и прибылью]. ''Коммерсантъ'', 19 январи 2022 (русӣ).&lt;/ref&gt;

== Фаъолият ==

Morgan Stanley ба корпоратсияҳо, муассисаҳои давлатӣ, ташкилотҳои молиявӣ, сармоягузорони ниҳодӣ ва шахсони воқеӣ хизматрасониҳои гуногуни молиявӣ пешниҳод мекунад.

Фаъолияти ширкат асосан ба се самт тақсим мешавад.

=== Хизматрасониҳо ба сармоягузорони ниҳодӣ ===

Бахши ''Institutional Securities Group'' хизматрасониҳои бонкдории сармоягузорӣ ва бозори сармояро пешниҳод мекунад.

Ба самтҳои асосии он дохил мешаванд:

* ташкил ва ҷойгиркунии саҳмияҳо ва вомбаргҳо;
* машварат оид ба муттаҳидшавӣ ва харидории ширкатҳо;
* машварат оид ба таҷдиди сохтори корхонаҳо;
* савдои коғазҳои қиматнок ва дигар воситаҳои молиявӣ;
* идоракунии хавфҳои молиявӣ;
* таҳқиқоти иқтисодӣ ва сармоягузорӣ.

Соли 2018 даромади ин бахш 20,6 миллиард доллар ва фоидаи софи он тақрибан 5 миллиард долларро ташкил дод.

=== Идоракунии сарват ===

Бахши ''Wealth Management'' ба сармоягузорони хусусӣ ва ташкилотҳо хизматрасониҳои брокерӣ, машваратҳои сармоягузорӣ ва идоракунии дороиҳоро пешниҳод мекунад.

Ин бахш инчунин ба муштариён дар банақшагирии молиявӣ, идоракунии сармоя ва интихоби воситаҳои сармоягузорӣ кӯмак мерасонад.

Соли 2018 даромади бахш 17,2 миллиард доллар ва фоидаи софи он 3,5 миллиард доллар буд.

Дар охири ҳамон сол дороиҳои муштариёни таҳти идоракунии ин бахш тақрибан 2,303 триллион долларро ташкил медоданд.

=== Идоракунии сармоягузориҳо ===

Бахши ''Investment Management'' ба идоракунии дороиҳои сармоягузорони ниҳодӣ ва шахсони воқеӣ машғул мебошад.

Самтҳои фаъолияти он аз идоракунии фондҳои сармоягузорӣ, саҳмияҳо, вомбаргҳо, сармоягузориҳои алтернативӣ ва суратҳисобҳои алоҳидаи сармоягузорӣ иборатанд.

Соли 2018 даромади ин бахш 2,7 миллиард доллар ва фоидаи софи он 376 миллион доллар буд.

Дар охири соли 2018 ҳаҷми дороиҳои таҳти идоракунии бахш ба 463 миллиард доллар расид.

== Фаъолияти байналмилалӣ ==

Тибқи маълумоти дар манбаъ овардашуда, Morgan Stanley дар давраи баррасишуда тақрибан 1300 дафтар дар 42 кишвари ҷаҳон дошт.

Қароргоҳи марказии ширкат дар бинои ''1585 Broadway'' дар [[Ню-Йорк]] ҷойгир аст.

Маркази аврупоии ширкат дар [[Лондон]] ва марказҳои муҳими осиёии он дар [[Токио]] ва [[Ҳонконг]] ҷойгир буданд.

Ширкат дар бозорҳои молиявии Амрико, Аврупо ва Осиё фаъолият намуда, ба ширкатҳо, ҳукуматҳо ва сармоягузорон хизматрасонӣ мекунад.

== Нишондиҳандаҳои молиявӣ ==

Тибқи ҳисоботи солонаи Morgan Stanley, нишондиҳандаҳои асосии молиявии ширкат дар соли 2020 чунин буданд:&lt;ref name=&quot;AR2020&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20210517140621/https://www.morganstanley.com/about-us-ir/shareholder/10k2020/10k1220.pdf Morgan Stanley Annual Report 2020 (Form 10-K)]. Morgan Stanley, 2021 (англисӣ).&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Нишондиҳанда
! Соли 2020
|-
| Даромад
| 48,198 млрд доллар
|-
| Фоидаи амалиётӣ
| 11,301 млрд доллар
|-
| Фоидаи соф
| 10,5 млрд доллар
|-
| Дороиҳо
| 1,116 трлн доллар
|-
| Сармояи худӣ
| 92,531 млрд доллар
|-
| Шумораи кормандон
| Тақрибан 68 ҳазор нафар
|}

=== Тағйирёбии нишондиҳандаҳои молиявӣ ===

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Нишондиҳандаҳои молиявӣ (миллиард доллари ИМА)&lt;ref name=&quot;AR2020&quot;/&gt;
! Сол
! Даромад
! Фоидаи соф
! Дороиҳо
|-
| 2015
| 35,16
| 6,279
| 787,5
|-
| 2016
| 34,63
| 6,123
| 814,9
|-
| 2017
| 37,95
| 6,216
| 851,7
|-
| 2018
| 40,11
| 8,883
| 853,5
|-
| 2019
| 41,42
| 9,237
| 895,4
|-
| 2020
| 48,20
| 10,50
| 1116
|}

== Саҳмдорон ==

Саҳмияҳои Morgan Stanley дар [[Биржаи фондии Ню-Йорк]] таҳти рамзи '''MS''' хариду фурӯш мешаванд.

Дар оғози соли 2019 ширкат тақрибан 1,69 миллиард саҳмия дошт. Аз ин шумора 86,18 дарсад ба сармоягузорони ниҳодӣ тааллуқ дошт.

Аз ҷумлаи саҳмдорони бузурги ширкат дар моҳи апрели соли 2019 инҳо буданд:

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Саҳмдор
! Ҳисса (апрели 2019)
|-
| [[Mitsubishi UFJ Financial Group]]
| 24,44 %
|-
| [[State Street Corporation]]
| 7,74 %
|-
| [[BlackRock]]
| 6,22 %
|-
| [[The Vanguard Group]]
| 5,67 %
|-
| [[T. Rowe Price]]
| 4,46 %
|-
| [[JPMorgan Chase]]
| 2,61 %
|}

Маълумоти ҷадвал вазъи саҳмдоронро дар соли 2019 нишон медиҳад ва ҳиссаҳои кунунии онҳоро ифода намекунад.

== Фаъолият дар Русия ==

Morgan Stanley фаъолияти худро дар [[Русия]] соли 1994 оғоз кард.

Ширкати маҳаллии «Морган Стэнли Банк» асосан ба муштариёни корпоративӣ хизматрасонӣ намуда, дар бозори коғазҳои қиматнок ва машварат оид ба муттаҳидшавӣ ва харидории ширкатҳо фаъолият мекард.

Дар солҳои 1990 ва 2000 Morgan Stanley дар як қатор амалиёти бузурги молиявии ширкатҳои русӣ иштирок намуд.

Соли 1996 ширкат дар ҷойгиркунии коғазҳои қиматноки [[Газпром]] ба маблағи 429 миллион доллар иштирок кард.

Соли 2002 Morgan Stanley дар барориши вомбаргҳои табдилшавандаи [[Лукойл]] ба маблағи 350 миллион доллар ва фурӯши қисми саҳмияҳои давлатии ин ширкат иштирок намуд.

Соли 2005 ширкат яке аз ташкилкунандагони пешниҳоди ибтидоии саҳмияҳои ''АФК Система'', ''Пятёрочка'' ва ''Евраз'' буд.

Соли 2011 Morgan Stanley дар ташкили пешниҳоди ибтидоии саҳмияҳои [[Яндекс]] иштирок кард.

Моҳи майи соли 2019 хабар дода шуд, ки ширкат тасмим гирифтааст фаъолияти бонкӣ ва брокерии худро дар Русия коҳиш диҳад ва фаъолияти бонкиро аз семоҳаи аввали соли 2020 қатъ кунад.&lt;ref&gt;[https://www.forbes.ru/finansy-i-investicii/375747-morgan-stanley-svernet-bankovskuyu-i-brokerskuyu-deyatelnost-v-rossii Morgan Stanley свернет банковскую и брокерскую деятельность в России]. ''Forbes Russia'', 6 майи 2019 (русӣ).&lt;/ref&gt;

== Танқид ва баҳсҳои ҳуқуқӣ ==

Morgan Stanley, мисли баъзе дигар муассисаҳои бузурги молиявӣ, барои нақши худ дар бӯҳрони молиявии солҳои 2007–2008 мавриди танқид қарор гирифтааст.

Бахше аз баҳсҳои ҳуқуқӣ ба фурӯши коғазҳои қиматноки бо қарзҳои ипотекӣ таъминшуда ва пешниҳоди маълумот дар бораи хавфҳои онҳо ба сармоягузорон марбут буд.

Соли 2014 ширкат барои ҳалли як парвандаи марбут ба коғазҳои қиматноки ипотекӣ ба пардохти 1,25 миллиард доллар ба мақомоти Иёлоти Муттаҳида мувофиқа кард.

Ҳамон сол Morgan Stanley барои ҳалли даъвои марбут ба коғазҳои қиматноки ипотекӣ ба пардохти 95 миллион доллар розӣ шуд.&lt;ref&gt;[https://www.reuters.com/article/us-morganstanley-lawsuit/morgan-stanley-to-pay-95-million-in-u-s-mortgage-debt-settlement-idUSKBN0H401Q20140909 Morgan Stanley to pay $95 million in U.S. mortgage-debt settlement]. ''Reuters'', 9 сентябри 2014 (англисӣ).&lt;/ref&gt;

Моҳи феврали соли 2016 ширкат барои ҳалли даъвоҳои дигари марбут ба фурӯши вомбаргҳои ипотекӣ ба созишномаи 3,2 миллиарддолларӣ мувофиқа кард.&lt;ref&gt;[https://www.nytimes.com/2016/02/12/business/dealbook/morgan-stanley-to-pay-3-2-billion-over-flawed-mortgage-bonds.html Morgan Stanley to Pay $3.2 Billion Over Flawed Mortgage Bonds]. ''The New York Times'', 11 феврали 2016 (англисӣ).&lt;/ref&gt;

== Ҷусторҳои вобаста ==

* [[JPMorgan Chase]]
* [[Goldman Sachs]]
* [[Биржаи фондии Ню-Йорк]]

== Эзоҳ ==
&lt;references/&gt;

== Пайвандҳои беруна ==

* [https://www.morganstanley.com/ Вебгоҳи расмии Morgan Stanley]
* [https://www.morganstanley.com/about-us-ir Муносибат бо сармоягузорон]
* [https://www.sec.gov/edgar/browse/?CIK=895421 Ҳисоботҳои Morgan Stanley дар Комиссияи коғазҳои қиматнок ва биржаҳои ИМА]

[[Гурӯҳ:Бонкҳои Иёлоти Муттаҳидаи Амрико]]
[[Гурӯҳ:Бонкҳои сармоягузорӣ]]
[[Гурӯҳ:Ширкатҳои молиявии Иёлоти Муттаҳидаи Амрико]]
[[Гурӯҳ:Ширкатҳои Ню-Йорк]]
[[Гурӯҳ:Ширкатҳои таъсисёфта дар соли 1935]]
[[Гурӯҳ:Ширкатҳои фаромиллӣ]]</text>
      <sha1>spe2iejq275iukstd5ne4jc11tbvy4s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1492921</id>
      <parentid>1492920</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T07:54:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zolfeqar Fatihzadeh</username>
        <id>30846</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ҷусторҳои вобаста */</comment>
      <origin>1492921</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22335" sha1="4keti59jyyz4737412opzpgkj5ko8gi" xml:space="preserve">
'''Morgan Stanley''' ('''Морган Стэнли''') — ширкати фаромиллии амрикоӣ дар соҳаи [[хидматрасониҳои молиявӣ]] ва [[бонкдории сармоягузорӣ]] мебошад, ки қароргоҳи марказиаш дар шаҳри [[Ню-Йорк]], [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико]] ҷойгир аст. Ширкат соли 1935 аз ҷониби [[Ҳенри С. Морган]] ва [[Ҳаролд Стэнли]] таъсис ёфтааст.

Morgan Stanley дар бахшҳои бонкдории сармоягузорӣ, хариду фурӯши коғазҳои қиматнок, машварат оид ба муттаҳидшавӣ ва харидории ширкатҳо, идоракунии дороиҳо ва сарвати шахсӣ фаъолият мекунад.&lt;ref name=&quot;investopedia&quot;&gt;[https://www.investopedia.com/articles/markets/082515/how-morgan-stanley-makes-its-money-ms.asp How Morgan Stanley Makes Its Money]. ''Investopedia'', 18 июли 2018 (англисӣ).&lt;/ref&gt;

Ширкат аз соли 2011 ба рӯйхати бонкҳои дорои аҳамияти низомии ҷаҳонӣ дохил мешавад.&lt;ref name=&quot;fsb&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20181222151921/http://www.fsb.org/wp-content/uploads/P161118-1.pdf 2018 List of Global Systemically Important Banks]. Шӯрои суботи молиявӣ, 16 ноябри 2018 (англисӣ).&lt;/ref&gt;

[[Акс:Morgan Stanley Logo 2024.png|thumb|Нишони Morgan Stanley]]

== Таърих ==

=== Таъсис ===

Соли 1933 дар Иёлоти Муттаҳида [[Қонуни Гласс — Стиголл]] қабул гардид, ки фаъолияти бонкдории тиҷоратиро аз бонкдории сармоягузорӣ ҷудо мекард. Барои мутобиқ шудан ба талаботи қонун, [[J.P. Morgan &amp; Co.]] фаъолияти сармоягузории худро ба муассисаи мустақил ҷудо намуд. Бонки нав ба номи муассисонаш — Ҳенри С. Морган, набераи [[Ҷон Пирпонт Морган]], ва Ҳаролд Стэнли — Morgan Stanley ном гирифт.

Бонк 16 сентябри соли 1935 фаъолияти худро оғоз кард. Дар соли аввали фаъолият Morgan Stanley тақрибан 24 дарсади бозори пешниҳоди ибтидоии саҳмияҳоро дар Иёлоти Муттаҳида ба даст овард. Соли 1938 ширкат ташкилкунандаи асосии ҷойгиркунии уҳдадориҳои қарзии ''U.S. Steel'' ба маблағи 100 миллион доллар гардид.

Дар солҳои 1950 Morgan Stanley дар ҷойгиркунии вомбаргҳои [[Бонки ҷаҳонӣ]], инчунин коғазҳои қиматноки ширкатҳои [[General Motors]], [[AT&amp;T]] ва [[IBM]] иштирок кард.

=== Густариши байналмилалӣ ===

Соли 1964 Morgan Stanley яке аз аввалин моделҳои муваффақи компютериро барои таҳлили бозорҳои молиявӣ таҳия намуд.Соли 1967 ширкат дар [[Порис]] намояндагӣ кушода, фаъолияти худро дар бозори Аврупо густариш дод. Ҳамон сол бо харидории ''Brooks, Harvey &amp; Co.'' ба бозори амволи ғайриманқул ворид гардид.

То соли 1971 Morgan Stanley ба пешниҳоди хизматрасониҳо дар соҳаи муттаҳидшавӣ ва харидории ширкатҳо, инчунин савдои биржавӣ оғоз кард. Соли 1986 ширкати ''Morgan Stanley Group Inc.'' саҳмияҳои худро бори аввал ба таври оммавӣ пешниҳод карда, ба [[ширкати саҳомии оммавӣ]] табдил ёфт. Соли 1996 Morgan Stanley ширкати идоракунии фондҳои сармоягузории ''Van Kampen American Capital''-ро харидорӣ кард.

=== Муттаҳидшавӣ бо Dean Witter ===

5 феврали соли 1997 Morgan Stanley бо ширкати ''Dean Witter, Discover &amp; Co.'' муттаҳид шуд. Ин ширкат қаблан бахши хизматрасониҳои молиявии ''Sears Roebuck'' буд.

То муттаҳидшавӣ Morgan Stanley асосан бо корпоратсияҳо ва сармоягузорони ниҳодӣ фаъолият мекард, дар ҳоле ки Dean Witter ба сармоягузорони хусусӣ хизматрасониҳои брокерӣ ва кортҳои бонкӣ пешниҳод менамуд. Роҳбарии ширкати муттаҳидшударо [[Филип Перселл]] ба уҳда гирифт.

Ширкати нав то соли 2001 бо номи ''Morgan Stanley Dean Witter &amp; Co.'' фаъолият кард. Баъдан номи кӯтоҳи ''Morgan Stanley'' барқарор карда шуд.

=== Ҳамлаҳои 11 сентябри соли 2001 ===

Дар моҳи сентябри соли 2001 Morgan Stanley дар бурҷҳои [[Маркази ҷаҳонии тиҷорат]] дар Ню-Йорк 12 ошёнаро ишғол мекард.

Дар натиҷаи [[Ҳамлаҳои террористии 11 сентябри соли 2001]] аз тақрибан 2700 корманди ширкат, ки дар ин биноҳо фаъолият мекарданд, 13 нафар ба ҳалокат расиданд.

Дар наҷоти кормандон муовини раиси бахши амният [[Рик Рескорла]] нақши муҳим бозид. Ӯ ҳангоми кӯмак ба берун баровардани одамон ҷони худро аз даст дод.

=== Солҳои 2000 ===

Соли 2004 Morgan Stanley дар пешниҳоди ибтидоии саҳмияҳои [[Google]] иштирок намуд. Ҳамон сол ширкати бритониёии ''Canary Wharf Group''-ро харидорӣ кард. Моҳи декабри соли 2006 Morgan Stanley эълон кард, ки бахши кортҳои қарзии ''Discover''-ро ба ширкати мустақил табдил медиҳад.

=== Бӯҳрони молиявии солҳои 2007–2008 ===

Дар давраи [[бӯҳрони молиявии ҷаҳонии солҳои 2007–2008]] Morgan Stanley ба мушкилоти ҷиддии молиявӣ дучор шуд.

Соли 2007 ширкат аз амалиёти марбут ба коғазҳои қиматноки ипотекӣ тақрибан 9 миллиард доллар зарар дид.&lt;ref&gt;[https://www.vedomosti.ru/finance/articles/2011/09/16/dzhon_mak_uhodit_iz Джон Мак уходит из Morgan Stanley]. ''Ведомости'', 16 сентябри 2011 (русӣ).&lt;/ref&gt;

Баъди муфлисшавии [[Lehman Brothers]] дар соли 2008, фондҳои ҳеҷингӣ дар давоми ду ҳафта тақрибан 128,1 миллиард доллар сармояро аз Morgan Stanley берун карданд.

Барои нигоҳ доштани пардохтпазирӣ ширкат аз [[Низоми захираи федералӣ]] маблағгузории фавқулода гирифт. Тибқи маълумоти ''Bloomberg'', ҳаҷми қарзҳои гирифтаи ширкат дар давраи бӯҳрон ба 107,3 миллиард доллар расид.&lt;ref&gt;[https://www.bloomberg.com/news/articles/2011-08-22/morgan-stanley-at-brink-of-collapse-got-107b-from-fed Morgan Stanley at Brink of Collapse Got $107 Billion From Fed]. ''Bloomberg'', 23 августи 2011 (англисӣ).&lt;/ref&gt;

Моҳи сентябри соли 2008 гурӯҳи молиявии ҷопонии [[Mitsubishi UFJ Financial Group]] эълон кард, ки ба Morgan Stanley 9 миллиард доллар сармоягузорӣ мекунад ва дар иваз ҳиссаи тақрибан 21-дарсадии онро ба даст меорад.

22 сентябри соли 2008 Morgan Stanley эълон кард, ки ба ширкати холдингии бонкӣ табдил меёбад ва таҳти назорати Низоми захираи федералии ИМА қарор мегирад.&lt;ref&gt;[https://www.theguardian.com/business/2008/sep/22/wallstreet.morganstanley Wall Street in crisis: Mitsubishi to buy stake in Morgan Stanley]. ''The Guardian'', 22 сентябри 2008 (англисӣ).&lt;/ref&gt;

=== Ҳамкорӣ бо Citigroup ===

Моҳи январи соли 2009 Morgan Stanley ва [[Citigroup]] дар бораи таъсиси корхонаи муштарак дар бахши идоракунии сарвати муштариёни хусусӣ ба мувофиқа расиданд.

Созишнома 1 июни соли 2009 анҷом ёфт ва ширкати ''Morgan Stanley Smith Barney'' таъсис ёфт.

Дар ибтидо Morgan Stanley соҳиби 51 дарсад ва Citigroup соҳиби 49 дарсади саҳмияҳои корхонаи муштарак буданд.

Моҳи сентябри соли 2012 номи он ба ''Morgan Stanley Wealth Management'' иваз карда шуд.

Моҳи июни соли 2013 Morgan Stanley ҳиссаи боқимондаи Citigroup-ро харидорӣ кард ва соҳиби пурраи ин бахш гардид.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20150129103655/https://www.morganstanley.com/about/press/articles/8f65faa5-339d-4fb0-94bb-857ed3d4cfbc.html Morgan Stanley Receives Final Regulatory Approvals to Purchase Remaining 35% Interest in MSSB]. Morgan Stanley, 21 июни 2013 (англисӣ).&lt;/ref&gt;

=== Натиҷаҳои молиявии соли 2021 ===

19 январи соли 2022 Morgan Stanley натиҷаҳои молиявии соли 2021-ро нашр кард.

Даромади ширкат нисбат ба соли гузашта 23 дарсад афзуда, ба 60 миллиард доллар расид. Фоидаи соф 37 дарсад зиёд шуда, 15 миллиард долларро ташкил дод. Ҳар ду нишондиҳанда барои ширкат дар он замон натиҷаҳои рекордӣ буданд.&lt;ref&gt;[https://www.kommersant.ru/doc/5172807 Morgan Stanley закончил 2021 год с рекордными выручкой и прибылью]. ''Коммерсантъ'', 19 январи 2022 (русӣ).&lt;/ref&gt;

== Фаъолият ==

Morgan Stanley ба корпоратсияҳо, муассисаҳои давлатӣ, ташкилотҳои молиявӣ, сармоягузорони ниҳодӣ ва шахсони воқеӣ хизматрасониҳои гуногуни молиявӣ пешниҳод мекунад.

Фаъолияти ширкат асосан ба се самт тақсим мешавад.

=== Хизматрасониҳо ба сармоягузорони ниҳодӣ ===

Бахши ''Institutional Securities Group'' хизматрасониҳои бонкдории сармоягузорӣ ва бозори сармояро пешниҳод мекунад.

Ба самтҳои асосии он дохил мешаванд:

* ташкил ва ҷойгиркунии саҳмияҳо ва вомбаргҳо;
* машварат оид ба муттаҳидшавӣ ва харидории ширкатҳо;
* машварат оид ба таҷдиди сохтори корхонаҳо;
* савдои коғазҳои қиматнок ва дигар воситаҳои молиявӣ;
* идоракунии хавфҳои молиявӣ;
* таҳқиқоти иқтисодӣ ва сармоягузорӣ.

Соли 2018 даромади ин бахш 20,6 миллиард доллар ва фоидаи софи он тақрибан 5 миллиард долларро ташкил дод.

=== Идоракунии сарват ===

Бахши ''Wealth Management'' ба сармоягузорони хусусӣ ва ташкилотҳо хизматрасониҳои брокерӣ, машваратҳои сармоягузорӣ ва идоракунии дороиҳоро пешниҳод мекунад.

Ин бахш инчунин ба муштариён дар банақшагирии молиявӣ, идоракунии сармоя ва интихоби воситаҳои сармоягузорӣ кӯмак мерасонад.

Соли 2018 даромади бахш 17,2 миллиард доллар ва фоидаи софи он 3,5 миллиард доллар буд.

Дар охири ҳамон сол дороиҳои муштариёни таҳти идоракунии ин бахш тақрибан 2,303 триллион долларро ташкил медоданд.

=== Идоракунии сармоягузориҳо ===

Бахши ''Investment Management'' ба идоракунии дороиҳои сармоягузорони ниҳодӣ ва шахсони воқеӣ машғул мебошад.

Самтҳои фаъолияти он аз идоракунии фондҳои сармоягузорӣ, саҳмияҳо, вомбаргҳо, сармоягузориҳои алтернативӣ ва суратҳисобҳои алоҳидаи сармоягузорӣ иборатанд.

Соли 2018 даромади ин бахш 2,7 миллиард доллар ва фоидаи софи он 376 миллион доллар буд.

Дар охири соли 2018 ҳаҷми дороиҳои таҳти идоракунии бахш ба 463 миллиард доллар расид.

== Фаъолияти байналмилалӣ ==

Тибқи маълумоти дар манбаъ овардашуда, Morgan Stanley дар давраи баррасишуда тақрибан 1300 дафтар дар 42 кишвари ҷаҳон дошт.

Қароргоҳи марказии ширкат дар бинои ''1585 Broadway'' дар [[Ню-Йорк]] ҷойгир аст.

Маркази аврупоии ширкат дар [[Лондон]] ва марказҳои муҳими осиёии он дар [[Токио]] ва [[Ҳонконг]] ҷойгир буданд.

Ширкат дар бозорҳои молиявии Амрико, Аврупо ва Осиё фаъолият намуда, ба ширкатҳо, ҳукуматҳо ва сармоягузорон хизматрасонӣ мекунад.

== Нишондиҳандаҳои молиявӣ ==

Тибқи ҳисоботи солонаи Morgan Stanley, нишондиҳандаҳои асосии молиявии ширкат дар соли 2020 чунин буданд:&lt;ref name=&quot;AR2020&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20210517140621/https://www.morganstanley.com/about-us-ir/shareholder/10k2020/10k1220.pdf Morgan Stanley Annual Report 2020 (Form 10-K)]. Morgan Stanley, 2021 (англисӣ).&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Нишондиҳанда
! Соли 2020
|-
| Даромад
| 48,198 млрд доллар
|-
| Фоидаи амалиётӣ
| 11,301 млрд доллар
|-
| Фоидаи соф
| 10,5 млрд доллар
|-
| Дороиҳо
| 1,116 трлн доллар
|-
| Сармояи худӣ
| 92,531 млрд доллар
|-
| Шумораи кормандон
| Тақрибан 68 ҳазор нафар
|}

=== Тағйирёбии нишондиҳандаҳои молиявӣ ===

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Нишондиҳандаҳои молиявӣ (миллиард доллари ИМА)&lt;ref name=&quot;AR2020&quot;/&gt;
! Сол
! Даромад
! Фоидаи соф
! Дороиҳо
|-
| 2015
| 35,16
| 6,279
| 787,5
|-
| 2016
| 34,63
| 6,123
| 814,9
|-
| 2017
| 37,95
| 6,216
| 851,7
|-
| 2018
| 40,11
| 8,883
| 853,5
|-
| 2019
| 41,42
| 9,237
| 895,4
|-
| 2020
| 48,20
| 10,50
| 1116
|}

== Саҳмдорон ==

Саҳмияҳои Morgan Stanley дар [[Биржаи фондии Ню-Йорк]] таҳти рамзи '''MS''' хариду фурӯш мешаванд.

Дар оғози соли 2019 ширкат тақрибан 1,69 миллиард саҳмия дошт. Аз ин шумора 86,18 дарсад ба сармоягузорони ниҳодӣ тааллуқ дошт.

Аз ҷумлаи саҳмдорони бузурги ширкат дар моҳи апрели соли 2019 инҳо буданд:

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Саҳмдор
! Ҳисса (апрели 2019)
|-
| [[Mitsubishi UFJ Financial Group]]
| 24,44 %
|-
| [[State Street Corporation]]
| 7,74 %
|-
| [[BlackRock]]
| 6,22 %
|-
| [[The Vanguard Group]]
| 5,67 %
|-
| [[T. Rowe Price]]
| 4,46 %
|-
| [[JPMorgan Chase]]
| 2,61 %
|}

Маълумоти ҷадвал вазъи саҳмдоронро дар соли 2019 нишон медиҳад ва ҳиссаҳои кунунии онҳоро ифода намекунад.

== Фаъолият дар Русия ==

Morgan Stanley фаъолияти худро дар [[Русия]] соли 1994 оғоз кард.

Ширкати маҳаллии «Морган Стэнли Банк» асосан ба муштариёни корпоративӣ хизматрасонӣ намуда, дар бозори коғазҳои қиматнок ва машварат оид ба муттаҳидшавӣ ва харидории ширкатҳо фаъолият мекард.

Дар солҳои 1990 ва 2000 Morgan Stanley дар як қатор амалиёти бузурги молиявии ширкатҳои русӣ иштирок намуд.

Соли 1996 ширкат дар ҷойгиркунии коғазҳои қиматноки [[Газпром]] ба маблағи 429 миллион доллар иштирок кард.

Соли 2002 Morgan Stanley дар барориши вомбаргҳои табдилшавандаи [[Лукойл]] ба маблағи 350 миллион доллар ва фурӯши қисми саҳмияҳои давлатии ин ширкат иштирок намуд.

Соли 2005 ширкат яке аз ташкилкунандагони пешниҳоди ибтидоии саҳмияҳои ''АФК Система'', ''Пятёрочка'' ва ''Евраз'' буд.

Соли 2011 Morgan Stanley дар ташкили пешниҳоди ибтидоии саҳмияҳои [[Яндекс]] иштирок кард.

Моҳи майи соли 2019 хабар дода шуд, ки ширкат тасмим гирифтааст фаъолияти бонкӣ ва брокерии худро дар Русия коҳиш диҳад ва фаъолияти бонкиро аз семоҳаи аввали соли 2020 қатъ кунад.&lt;ref&gt;[https://www.forbes.ru/finansy-i-investicii/375747-morgan-stanley-svernet-bankovskuyu-i-brokerskuyu-deyatelnost-v-rossii Morgan Stanley свернет банковскую и брокерскую деятельность в России]. ''Forbes Russia'', 6 майи 2019 (русӣ).&lt;/ref&gt;

== Танқид ва баҳсҳои ҳуқуқӣ ==

Morgan Stanley, мисли баъзе дигар муассисаҳои бузурги молиявӣ, барои нақши худ дар бӯҳрони молиявии солҳои 2007–2008 мавриди танқид қарор гирифтааст.

Бахше аз баҳсҳои ҳуқуқӣ ба фурӯши коғазҳои қиматноки бо қарзҳои ипотекӣ таъминшуда ва пешниҳоди маълумот дар бораи хавфҳои онҳо ба сармоягузорон марбут буд.

Соли 2014 ширкат барои ҳалли як парвандаи марбут ба коғазҳои қиматноки ипотекӣ ба пардохти 1,25 миллиард доллар ба мақомоти Иёлоти Муттаҳида мувофиқа кард.

Ҳамон сол Morgan Stanley барои ҳалли даъвои марбут ба коғазҳои қиматноки ипотекӣ ба пардохти 95 миллион доллар розӣ шуд.&lt;ref&gt;[https://www.reuters.com/article/us-morganstanley-lawsuit/morgan-stanley-to-pay-95-million-in-u-s-mortgage-debt-settlement-idUSKBN0H401Q20140909 Morgan Stanley to pay $95 million in U.S. mortgage-debt settlement]. ''Reuters'', 9 сентябри 2014 (англисӣ).&lt;/ref&gt;

Моҳи феврали соли 2016 ширкат барои ҳалли даъвоҳои дигари марбут ба фурӯши вомбаргҳои ипотекӣ ба созишномаи 3,2 миллиарддолларӣ мувофиқа кард.&lt;ref&gt;[https://www.nytimes.com/2016/02/12/business/dealbook/morgan-stanley-to-pay-3-2-billion-over-flawed-mortgage-bonds.html Morgan Stanley to Pay $3.2 Billion Over Flawed Mortgage Bonds]. ''The New York Times'', 11 феврали 2016 (англисӣ).&lt;/ref&gt;

== Ҷусторҳои вобаста ==

* [[JPMorgan Chase]]
* [[Голдман сакс|Goldman Sachs]]
* [[Биржаи фондии Ню-Йорк]]

== Эзоҳ ==
&lt;references/&gt;

== Пайвандҳои беруна ==

* [https://www.morganstanley.com/ Вебгоҳи расмии Morgan Stanley]
* [https://www.morganstanley.com/about-us-ir Муносибат бо сармоягузорон]
* [https://www.sec.gov/edgar/browse/?CIK=895421 Ҳисоботҳои Morgan Stanley дар Комиссияи коғазҳои қиматнок ва биржаҳои ИМА]

[[Гурӯҳ:Бонкҳои Иёлоти Муттаҳидаи Амрико]]
[[Гурӯҳ:Бонкҳои сармоягузорӣ]]
[[Гурӯҳ:Ширкатҳои молиявии Иёлоти Муттаҳидаи Амрико]]
[[Гурӯҳ:Ширкатҳои Ню-Йорк]]
[[Гурӯҳ:Ширкатҳои таъсисёфта дар соли 1935]]
[[Гурӯҳ:Ширкатҳои фаромиллӣ]]</text>
      <sha1>4keti59jyyz4737412opzpgkj5ko8gi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1492924</id>
      <parentid>1492921</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T08:33:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zolfeqar Fatihzadeh</username>
        <id>30846</id>
      </contributor>
      <comment>вироишоти сабкӣ, ороиш</comment>
      <origin>1492924</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23497" sha1="a92a1jtol5k43yshdxlt4cw9w4c8m0s" xml:space="preserve">{{Ширкат
|ном = Morgan Stanley
|номи пурра = Morgan Stanley
|логотип = Morgan Stanley Logo 2024.png
|навъ = [[Ширкати саҳомии оммавӣ]]
|таъсис = 16 сентябри 1935
|асосгузор = [[Ҳенри С. Морган]]&lt;br&gt;[[Ҳаролд Стэнли]]
|макон = [[Ню-Йорк]], [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико]]
|шахсони калидӣ = [[Тед Пик]] (директори иҷроия)
|соҳа = [[Хизматрасониҳои молиявӣ]]
|маҳсулот = [[Бонкдории сармоягузорӣ]], [[идоракунии дороиҳо]], идоракунии сарват, хизматрасониҳои брокерӣ
|даромад = 48,198 млрд доллари ИМА (2020)
|фоидаи соф = 10,5 млрд доллари ИМА (2020)
|дороиҳо = 1,116 трлн доллари ИМА (2020)
|сармояи худӣ = 92,531 млрд доллари ИМА (2020)
|шумораи кормандон = 68 000 (2020)
|биржа = [[Биржаи фондии Ню-Йорк|NYSE]]: MS
|вебгоҳ = https://www.morganstanley.com/
}}
'''Morgan Stanley''' ('''Морган Стэнли''') — ширкати фаромиллии амрикоӣ дар соҳаи [[хидматрасониҳои молиявӣ]] ва [[бонкдории сармоягузорӣ]] мебошад, ки қароргоҳи марказиаш дар шаҳри [[Ню-Йорк]], [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико]] ҷойгир аст. Ширкат соли 1935 аз ҷониби [[Ҳенри С. Морган]] ва [[Ҳаролд Стэнли]] таъсис ёфтааст.

Morgan Stanley дар бахшҳои бонкдории сармоягузорӣ, хариду фурӯши коғазҳои қиматнок, машварат оид ба муттаҳидшавӣ ва харидории ширкатҳо, идоракунии дороиҳо ва сарвати шахсӣ фаъолият мекунад.&lt;ref name=&quot;investopedia&quot;&gt;[https://www.investopedia.com/articles/markets/082515/how-morgan-stanley-makes-its-money-ms.asp How Morgan Stanley Makes Its Money]. ''Investopedia'', 18 июли 2018 (англисӣ).&lt;/ref&gt;

Ширкат аз соли 2011 ба рӯйхати бонкҳои дорои аҳамияти низомии ҷаҳонӣ дохил мешавад.&lt;ref name=&quot;fsb&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20181222151921/http://www.fsb.org/wp-content/uploads/P161118-1.pdf 2018 List of Global Systemically Important Banks]. Шӯрои суботи молиявӣ, 16 ноябри 2018 (англисӣ).&lt;/ref&gt;

[[Акс:Morgan Stanley Logo 2024.png|thumb|Нишони Morgan Stanley]]

== Таърих ==

=== Таъсис ===

Соли 1933 дар Иёлоти Муттаҳида [[Қонуни Гласс — Стиголл]] қабул гардид, ки фаъолияти бонкдории тиҷоратиро аз бонкдории сармоягузорӣ ҷудо мекард. Барои мутобиқ шудан ба талаботи қонун, [[J.P. Morgan &amp; Co.]] фаъолияти сармоягузории худро ба муассисаи мустақил ҷудо намуд. Бонки нав ба номи муассисонаш — Ҳенри С. Морган, набераи [[Ҷон Пирпонт Морган]], ва Ҳаролд Стэнли — Morgan Stanley ном гирифт.

Бонк 16 сентябри соли 1935 фаъолияти худро оғоз кард. Дар соли аввали фаъолият Morgan Stanley тақрибан 24 дарсади бозори пешниҳоди ибтидоии саҳмияҳоро дар Иёлоти Муттаҳида ба даст овард. Соли 1938 ширкат ташкилкунандаи асосии ҷойгиркунии уҳдадориҳои қарзии ''U.S. Steel'' ба маблағи 100 миллион доллар гардид.

Дар солҳои 1950 Morgan Stanley дар ҷойгиркунии вомбаргҳои [[Бонки ҷаҳонӣ]], инчунин коғазҳои қиматноки ширкатҳои [[General Motors]], [[AT&amp;T]] ва [[IBM]] иштирок кард.

=== Густариши байналмилалӣ ===

Соли 1964 Morgan Stanley яке аз аввалин моделҳои муваффақи компютериро барои таҳлили бозорҳои молиявӣ таҳия намуд.Соли 1967 ширкат дар [[Порис]] намояндагӣ кушода, фаъолияти худро дар бозори Аврупо густариш дод. Ҳамон сол бо харидории ''Brooks, Harvey &amp; Co.'' ба бозори амволи ғайриманқул ворид гардид.

То соли 1971 Morgan Stanley ба пешниҳоди хизматрасониҳо дар соҳаи муттаҳидшавӣ ва харидории ширкатҳо, инчунин савдои биржавӣ оғоз кард. Соли 1986 ширкати ''Morgan Stanley Group Inc.'' саҳмияҳои худро бори аввал ба таври оммавӣ пешниҳод карда, ба [[ширкати саҳомии оммавӣ]] табдил ёфт. Соли 1996 Morgan Stanley ширкати идоракунии фондҳои сармоягузории ''Van Kampen American Capital''-ро харидорӣ кард.

=== Муттаҳидшавӣ бо Dean Witter ===

5 феврали соли 1997 Morgan Stanley бо ширкати ''Dean Witter, Discover &amp; Co.'' муттаҳид шуд. Ин ширкат қаблан бахши хизматрасониҳои молиявии ''Sears Roebuck'' буд.

То муттаҳидшавӣ Morgan Stanley асосан бо корпоратсияҳо ва сармоягузорони ниҳодӣ фаъолият мекард, дар ҳоле ки Dean Witter ба сармоягузорони хусусӣ хизматрасониҳои брокерӣ ва кортҳои бонкӣ пешниҳод менамуд. Роҳбарии ширкати муттаҳидшударо [[Филип Перселл]] ба уҳда гирифт.

Ширкати нав то соли 2001 бо номи ''Morgan Stanley Dean Witter &amp; Co.'' фаъолият кард. Баъдан номи кӯтоҳи ''Morgan Stanley'' барқарор карда шуд.

=== Ҳамлаҳои 11 сентябри соли 2001 ===

Дар моҳи сентябри соли 2001 Morgan Stanley дар бурҷҳои [[Маркази ҷаҳонии тиҷорат]] дар Ню-Йорк 12 ошёнаро ишғол мекард.

Дар натиҷаи [[Ҳамлаҳои террористии 11 сентябри соли 2001]] аз тақрибан 2700 корманди ширкат, ки дар ин биноҳо фаъолият мекарданд, 13 нафар ба ҳалокат расиданд.

Дар наҷоти кормандон муовини раиси бахши амният [[Рик Рескорла]] нақши муҳим бозид. Ӯ ҳангоми кӯмак ба берун баровардани одамон ҷони худро аз даст дод.

=== Солҳои 2000 ===

Соли 2004 Morgan Stanley дар пешниҳоди ибтидоии саҳмияҳои [[Google]] иштирок намуд. Ҳамон сол ширкати бритониёии ''Canary Wharf Group''-ро харидорӣ кард. Моҳи декабри соли 2006 Morgan Stanley эълон кард, ки бахши кортҳои қарзии ''Discover''-ро ба ширкати мустақил табдил медиҳад.

=== Бӯҳрони молиявии солҳои 2007–2008 ===

Дар давраи [[бӯҳрони молиявии ҷаҳонии солҳои 2007–2008]] Morgan Stanley ба мушкилоти ҷиддии молиявӣ дучор шуд.

Соли 2007 ширкат аз амалиёти марбут ба коғазҳои қиматноки ипотекӣ тақрибан 9 миллиард доллар зарар дид.&lt;ref&gt;[https://www.vedomosti.ru/finance/articles/2011/09/16/dzhon_mak_uhodit_iz Джон Мак уходит из Morgan Stanley]. ''Ведомости'', 16 сентябри 2011 (русӣ).&lt;/ref&gt;

Баъди муфлисшавии [[Lehman Brothers]] дар соли 2008, фондҳои ҳеҷингӣ дар давоми ду ҳафта тақрибан 128,1 миллиард доллар сармояро аз Morgan Stanley берун карданд.

Барои нигоҳ доштани пардохтпазирӣ ширкат аз [[Низоми захираи федералӣ]] маблағгузории фавқулода гирифт. Тибқи маълумоти ''Bloomberg'', ҳаҷми қарзҳои гирифтаи ширкат дар давраи бӯҳрон ба 107,3 миллиард доллар расид.&lt;ref&gt;[https://www.bloomberg.com/news/articles/2011-08-22/morgan-stanley-at-brink-of-collapse-got-107b-from-fed Morgan Stanley at Brink of Collapse Got $107 Billion From Fed]. ''Bloomberg'', 23 августи 2011 (англисӣ).&lt;/ref&gt;

Моҳи сентябри соли 2008 гурӯҳи молиявии ҷопонии [[Mitsubishi UFJ Financial Group]] эълон кард, ки ба Morgan Stanley 9 миллиард доллар сармоягузорӣ мекунад ва дар иваз ҳиссаи тақрибан 21-дарсадии онро ба даст меорад.

22 сентябри соли 2008 Morgan Stanley эълон кард, ки ба ширкати холдингии бонкӣ табдил меёбад ва таҳти назорати Низоми захираи федералии ИМА қарор мегирад.&lt;ref&gt;[https://www.theguardian.com/business/2008/sep/22/wallstreet.morganstanley Wall Street in crisis: Mitsubishi to buy stake in Morgan Stanley]. ''The Guardian'', 22 сентябри 2008 (англисӣ).&lt;/ref&gt;

=== Ҳамкорӣ бо Citigroup ===

Моҳи январи соли 2009 Morgan Stanley ва [[Citigroup]] дар бораи таъсиси корхонаи муштарак дар бахши идоракунии сарвати муштариёни хусусӣ ба мувофиқа расиданд.

Созишнома 1 июни соли 2009 анҷом ёфт ва ширкати ''Morgan Stanley Smith Barney'' таъсис ёфт.

Дар ибтидо Morgan Stanley соҳиби 51 дарсад ва Citigroup соҳиби 49 дарсади саҳмияҳои корхонаи муштарак буданд.

Моҳи сентябри соли 2012 номи он ба ''Morgan Stanley Wealth Management'' иваз карда шуд.

Моҳи июни соли 2013 Morgan Stanley ҳиссаи боқимондаи Citigroup-ро харидорӣ кард ва соҳиби пурраи ин бахш гардид.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20150129103655/https://www.morganstanley.com/about/press/articles/8f65faa5-339d-4fb0-94bb-857ed3d4cfbc.html Morgan Stanley Receives Final Regulatory Approvals to Purchase Remaining 35% Interest in MSSB]. Morgan Stanley, 21 июни 2013 (англисӣ).&lt;/ref&gt;

=== Натиҷаҳои молиявии соли 2021 ===

19 январи соли 2022 Morgan Stanley натиҷаҳои молиявии соли 2021-ро нашр кард.

Даромади ширкат нисбат ба соли гузашта 23 дарсад афзуда, ба 60 миллиард доллар расид. Фоидаи соф 37 дарсад зиёд шуда, 15 миллиард долларро ташкил дод. Ҳар ду нишондиҳанда барои ширкат дар он замон натиҷаҳои рекордӣ буданд.&lt;ref&gt;[https://www.kommersant.ru/doc/5172807 Morgan Stanley закончил 2021 год с рекордными выручкой и прибылью]. ''Коммерсантъ'', 19 январи 2022 (русӣ).&lt;/ref&gt;

== Фаъолият ==

Morgan Stanley ба корпоратсияҳо, муассисаҳои давлатӣ, ташкилотҳои молиявӣ, сармоягузорони ниҳодӣ ва шахсони воқеӣ хизматрасониҳои гуногуни молиявӣ пешниҳод мекунад.

Фаъолияти ширкат асосан ба се самт тақсим мешавад.

=== Хизматрасониҳо ба сармоягузорони ниҳодӣ ===

Бахши ''Institutional Securities Group'' хизматрасониҳои бонкдории сармоягузорӣ ва бозори сармояро пешниҳод мекунад.

Ба самтҳои асосии он дохил мешаванд:

* ташкил ва ҷойгиркунии саҳмияҳо ва вомбаргҳо;
* машварат оид ба муттаҳидшавӣ ва харидории ширкатҳо;
* машварат оид ба таҷдиди сохтори корхонаҳо;
* савдои коғазҳои қиматнок ва дигар воситаҳои молиявӣ;
* идоракунии хавфҳои молиявӣ;
* таҳқиқоти иқтисодӣ ва сармоягузорӣ.

Соли 2018 даромади ин бахш 20,6 миллиард доллар ва фоидаи софи он тақрибан 5 миллиард долларро ташкил дод.

=== Идоракунии сарват ===

Бахши ''Wealth Management'' ба сармоягузорони хусусӣ ва ташкилотҳо хизматрасониҳои брокерӣ, машваратҳои сармоягузорӣ ва идоракунии дороиҳоро пешниҳод мекунад.

Ин бахш инчунин ба муштариён дар банақшагирии молиявӣ, идоракунии сармоя ва интихоби воситаҳои сармоягузорӣ кӯмак мерасонад.

Соли 2018 даромади бахш 17,2 миллиард доллар ва фоидаи софи он 3,5 миллиард доллар буд.

Дар охири ҳамон сол дороиҳои муштариёни таҳти идоракунии ин бахш тақрибан 2,303 триллион долларро ташкил медоданд.

=== Идоракунии сармоягузориҳо ===

Бахши ''Investment Management'' ба идоракунии дороиҳои сармоягузорони ниҳодӣ ва шахсони воқеӣ машғул мебошад.

Самтҳои фаъолияти он аз идоракунии фондҳои сармоягузорӣ, саҳмияҳо, вомбаргҳо, сармоягузориҳои алтернативӣ ва суратҳисобҳои алоҳидаи сармоягузорӣ иборатанд.

Соли 2018 даромади ин бахш 2,7 миллиард доллар ва фоидаи софи он 376 миллион доллар буд.

Дар охири соли 2018 ҳаҷми дороиҳои таҳти идоракунии бахш ба 463 миллиард доллар расид.

== Фаъолияти байналмилалӣ ==

Тибқи маълумоти дар манбаъ овардашуда, Morgan Stanley дар давраи баррасишуда тақрибан 1300 дафтар дар 42 кишвари ҷаҳон дошт.

Қароргоҳи марказии ширкат дар бинои ''1585 Broadway'' дар [[Ню-Йорк]] ҷойгир аст.

Маркази аврупоии ширкат дар [[Лондон]] ва марказҳои муҳими осиёии он дар [[Токио]] ва [[Ҳонконг]] ҷойгир буданд.

Ширкат дар бозорҳои молиявии Амрико, Аврупо ва Осиё фаъолият намуда, ба ширкатҳо, ҳукуматҳо ва сармоягузорон хизматрасонӣ мекунад.

== Нишондиҳандаҳои молиявӣ ==

Тибқи ҳисоботи солонаи Morgan Stanley, нишондиҳандаҳои асосии молиявии ширкат дар соли 2020 чунин буданд:&lt;ref name=&quot;AR2020&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20210517140621/https://www.morganstanley.com/about-us-ir/shareholder/10k2020/10k1220.pdf Morgan Stanley Annual Report 2020 (Form 10-K)]. Morgan Stanley, 2021 (англисӣ).&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Нишондиҳанда
! Соли 2020
|-
| Даромад
| 48,198 млрд доллар
|-
| Фоидаи амалиётӣ
| 11,301 млрд доллар
|-
| Фоидаи соф
| 10,5 млрд доллар
|-
| Дороиҳо
| 1,116 трлн доллар
|-
| Сармояи худӣ
| 92,531 млрд доллар
|-
| Шумораи кормандон
| Тақрибан 68 ҳазор нафар
|}

=== Тағйирёбии нишондиҳандаҳои молиявӣ ===

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Нишондиҳандаҳои молиявӣ (миллиард доллари ИМА)&lt;ref name=&quot;AR2020&quot;/&gt;
! Сол
! Даромад
! Фоидаи соф
! Дороиҳо
|-
| 2015
| 35,16
| 6,279
| 787,5
|-
| 2016
| 34,63
| 6,123
| 814,9
|-
| 2017
| 37,95
| 6,216
| 851,7
|-
| 2018
| 40,11
| 8,883
| 853,5
|-
| 2019
| 41,42
| 9,237
| 895,4
|-
| 2020
| 48,20
| 10,50
| 1116
|}

== Саҳмдорон ==

Саҳмияҳои Morgan Stanley дар [[Биржаи фондии Ню-Йорк]] таҳти рамзи '''MS''' хариду фурӯш мешаванд.

Дар оғози соли 2019 ширкат тақрибан 1,69 миллиард саҳмия дошт. Аз ин шумора 86,18 дарсад ба сармоягузорони ниҳодӣ тааллуқ дошт.

Аз ҷумлаи саҳмдорони бузурги ширкат дар моҳи апрели соли 2019 инҳо буданд:

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Саҳмдор
! Ҳисса (апрели 2019)
|-
| [[Mitsubishi UFJ Financial Group]]
| 24,44 %
|-
| [[State Street Corporation]]
| 7,74 %
|-
| [[BlackRock]]
| 6,22 %
|-
| [[The Vanguard Group]]
| 5,67 %
|-
| [[T. Rowe Price]]
| 4,46 %
|-
| [[JPMorgan Chase]]
| 2,61 %
|}

Маълумоти ҷадвал вазъи саҳмдоронро дар соли 2019 нишон медиҳад ва ҳиссаҳои кунунии онҳоро ифода намекунад.

== Фаъолият дар Русия ==

Morgan Stanley фаъолияти худро дар [[Русия]] соли 1994 оғоз кард.

Ширкати маҳаллии «Морган Стэнли Банк» асосан ба муштариёни корпоративӣ хизматрасонӣ намуда, дар бозори коғазҳои қиматнок ва машварат оид ба муттаҳидшавӣ ва харидории ширкатҳо фаъолият мекард.

Дар солҳои 1990 ва 2000 Morgan Stanley дар як қатор амалиёти бузурги молиявии ширкатҳои русӣ иштирок намуд.

Соли 1996 ширкат дар ҷойгиркунии коғазҳои қиматноки [[Газпром]] ба маблағи 429 миллион доллар иштирок кард.

Соли 2002 Morgan Stanley дар барориши вомбаргҳои табдилшавандаи [[Лукойл]] ба маблағи 350 миллион доллар ва фурӯши қисми саҳмияҳои давлатии ин ширкат иштирок намуд.

Соли 2005 ширкат яке аз ташкилкунандагони пешниҳоди ибтидоии саҳмияҳои ''АФК Система'', ''Пятёрочка'' ва ''Евраз'' буд.

Соли 2011 Morgan Stanley дар ташкили пешниҳоди ибтидоии саҳмияҳои [[Яндекс]] иштирок кард.

Моҳи майи соли 2019 хабар дода шуд, ки ширкат тасмим гирифтааст фаъолияти бонкӣ ва брокерии худро дар Русия коҳиш диҳад ва фаъолияти бонкиро аз семоҳаи аввали соли 2020 қатъ кунад.&lt;ref&gt;[https://www.forbes.ru/finansy-i-investicii/375747-morgan-stanley-svernet-bankovskuyu-i-brokerskuyu-deyatelnost-v-rossii Morgan Stanley свернет банковскую и брокерскую деятельность в России]. ''Forbes Russia'', 6 майи 2019 (русӣ).&lt;/ref&gt;

== Танқид ва баҳсҳои ҳуқуқӣ ==

Morgan Stanley, мисли баъзе дигар муассисаҳои бузурги молиявӣ, барои нақши худ дар бӯҳрони молиявии солҳои 2007–2008 мавриди танқид қарор гирифтааст.

Бахше аз баҳсҳои ҳуқуқӣ ба фурӯши коғазҳои қиматноки бо қарзҳои ипотекӣ таъминшуда ва пешниҳоди маълумот дар бораи хавфҳои онҳо ба сармоягузорон марбут буд.

Соли 2014 ширкат барои ҳалли як парвандаи марбут ба коғазҳои қиматноки ипотекӣ ба пардохти 1,25 миллиард доллар ба мақомоти Иёлоти Муттаҳида мувофиқа кард.

Ҳамон сол Morgan Stanley барои ҳалли даъвои марбут ба коғазҳои қиматноки ипотекӣ ба пардохти 95 миллион доллар розӣ шуд.&lt;ref&gt;[https://www.reuters.com/article/us-morganstanley-lawsuit/morgan-stanley-to-pay-95-million-in-u-s-mortgage-debt-settlement-idUSKBN0H401Q20140909 Morgan Stanley to pay $95 million in U.S. mortgage-debt settlement]. ''Reuters'', 9 сентябри 2014 (англисӣ).&lt;/ref&gt;

Моҳи феврали соли 2016 ширкат барои ҳалли даъвоҳои дигари марбут ба фурӯши вомбаргҳои ипотекӣ ба созишномаи 3,2 миллиарддолларӣ мувофиқа кард.&lt;ref&gt;[https://www.nytimes.com/2016/02/12/business/dealbook/morgan-stanley-to-pay-3-2-billion-over-flawed-mortgage-bonds.html Morgan Stanley to Pay $3.2 Billion Over Flawed Mortgage Bonds]. ''The New York Times'', 11 феврали 2016 (англисӣ).&lt;/ref&gt;

== Ҷусторҳои вобаста ==

* [[JPMorgan Chase]]
* [[Голдман сакс|Goldman Sachs]]
* [[Биржаи фондии Ню-Йорк]]

== Эзоҳ ==
&lt;references/&gt;

== Пайвандҳои беруна ==

* [https://www.morganstanley.com/ Вебгоҳи расмии Morgan Stanley]
* [https://www.morganstanley.com/about-us-ir Муносибат бо сармоягузорон]
* [https://www.sec.gov/edgar/browse/?CIK=895421 Ҳисоботҳои Morgan Stanley дар Комиссияи коғазҳои қиматнок ва биржаҳои ИМА]

[[Гурӯҳ:Бонкҳои Иёлоти Муттаҳидаи Амрико]]
[[Гурӯҳ:Бонкҳои сармоягузорӣ]]
[[Гурӯҳ:Ширкатҳои молиявии Иёлоти Муттаҳидаи Амрико]]
[[Гурӯҳ:Ширкатҳои Ню-Йорк]]
[[Гурӯҳ:Ширкатҳои таъсисёфта дар соли 1935]]
[[Гурӯҳ:Ширкатҳои фаромиллӣ]]</text>
      <sha1>a92a1jtol5k43yshdxlt4cw9w4c8m0s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1492925</id>
      <parentid>1492924</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T08:34:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zolfeqar Fatihzadeh</username>
        <id>30846</id>
      </contributor>
      <comment>/* Фаъолият дар Русия */ вироишоти сабкӣ, ба ҳазф</comment>
      <origin>1492925</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21369" sha1="a3uznoz8bpty13ojsfcozjvo5ua2oan" xml:space="preserve">{{Ширкат
|ном = Morgan Stanley
|номи пурра = Morgan Stanley
|логотип = Morgan Stanley Logo 2024.png
|навъ = [[Ширкати саҳомии оммавӣ]]
|таъсис = 16 сентябри 1935
|асосгузор = [[Ҳенри С. Морган]]&lt;br&gt;[[Ҳаролд Стэнли]]
|макон = [[Ню-Йорк]], [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико]]
|шахсони калидӣ = [[Тед Пик]] (директори иҷроия)
|соҳа = [[Хизматрасониҳои молиявӣ]]
|маҳсулот = [[Бонкдории сармоягузорӣ]], [[идоракунии дороиҳо]], идоракунии сарват, хизматрасониҳои брокерӣ
|даромад = 48,198 млрд доллари ИМА (2020)
|фоидаи соф = 10,5 млрд доллари ИМА (2020)
|дороиҳо = 1,116 трлн доллари ИМА (2020)
|сармояи худӣ = 92,531 млрд доллари ИМА (2020)
|шумораи кормандон = 68 000 (2020)
|биржа = [[Биржаи фондии Ню-Йорк|NYSE]]: MS
|вебгоҳ = https://www.morganstanley.com/
}}
'''Morgan Stanley''' ('''Морган Стэнли''') — ширкати фаромиллии амрикоӣ дар соҳаи [[хидматрасониҳои молиявӣ]] ва [[бонкдории сармоягузорӣ]] мебошад, ки қароргоҳи марказиаш дар шаҳри [[Ню-Йорк]], [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико]] ҷойгир аст. Ширкат соли 1935 аз ҷониби [[Ҳенри С. Морган]] ва [[Ҳаролд Стэнли]] таъсис ёфтааст.

Morgan Stanley дар бахшҳои бонкдории сармоягузорӣ, хариду фурӯши коғазҳои қиматнок, машварат оид ба муттаҳидшавӣ ва харидории ширкатҳо, идоракунии дороиҳо ва сарвати шахсӣ фаъолият мекунад.&lt;ref name=&quot;investopedia&quot;&gt;[https://www.investopedia.com/articles/markets/082515/how-morgan-stanley-makes-its-money-ms.asp How Morgan Stanley Makes Its Money]. ''Investopedia'', 18 июли 2018 (англисӣ).&lt;/ref&gt;

Ширкат аз соли 2011 ба рӯйхати бонкҳои дорои аҳамияти низомии ҷаҳонӣ дохил мешавад.&lt;ref name=&quot;fsb&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20181222151921/http://www.fsb.org/wp-content/uploads/P161118-1.pdf 2018 List of Global Systemically Important Banks]. Шӯрои суботи молиявӣ, 16 ноябри 2018 (англисӣ).&lt;/ref&gt;

[[Акс:Morgan Stanley Logo 2024.png|thumb|Нишони Morgan Stanley]]

== Таърих ==

=== Таъсис ===

Соли 1933 дар Иёлоти Муттаҳида [[Қонуни Гласс — Стиголл]] қабул гардид, ки фаъолияти бонкдории тиҷоратиро аз бонкдории сармоягузорӣ ҷудо мекард. Барои мутобиқ шудан ба талаботи қонун, [[J.P. Morgan &amp; Co.]] фаъолияти сармоягузории худро ба муассисаи мустақил ҷудо намуд. Бонки нав ба номи муассисонаш — Ҳенри С. Морган, набераи [[Ҷон Пирпонт Морган]], ва Ҳаролд Стэнли — Morgan Stanley ном гирифт.

Бонк 16 сентябри соли 1935 фаъолияти худро оғоз кард. Дар соли аввали фаъолият Morgan Stanley тақрибан 24 дарсади бозори пешниҳоди ибтидоии саҳмияҳоро дар Иёлоти Муттаҳида ба даст овард. Соли 1938 ширкат ташкилкунандаи асосии ҷойгиркунии уҳдадориҳои қарзии ''U.S. Steel'' ба маблағи 100 миллион доллар гардид.

Дар солҳои 1950 Morgan Stanley дар ҷойгиркунии вомбаргҳои [[Бонки ҷаҳонӣ]], инчунин коғазҳои қиматноки ширкатҳои [[General Motors]], [[AT&amp;T]] ва [[IBM]] иштирок кард.

=== Густариши байналмилалӣ ===

Соли 1964 Morgan Stanley яке аз аввалин моделҳои муваффақи компютериро барои таҳлили бозорҳои молиявӣ таҳия намуд.Соли 1967 ширкат дар [[Порис]] намояндагӣ кушода, фаъолияти худро дар бозори Аврупо густариш дод. Ҳамон сол бо харидории ''Brooks, Harvey &amp; Co.'' ба бозори амволи ғайриманқул ворид гардид.

То соли 1971 Morgan Stanley ба пешниҳоди хизматрасониҳо дар соҳаи муттаҳидшавӣ ва харидории ширкатҳо, инчунин савдои биржавӣ оғоз кард. Соли 1986 ширкати ''Morgan Stanley Group Inc.'' саҳмияҳои худро бори аввал ба таври оммавӣ пешниҳод карда, ба [[ширкати саҳомии оммавӣ]] табдил ёфт. Соли 1996 Morgan Stanley ширкати идоракунии фондҳои сармоягузории ''Van Kampen American Capital''-ро харидорӣ кард.

=== Муттаҳидшавӣ бо Dean Witter ===

5 феврали соли 1997 Morgan Stanley бо ширкати ''Dean Witter, Discover &amp; Co.'' муттаҳид шуд. Ин ширкат қаблан бахши хизматрасониҳои молиявии ''Sears Roebuck'' буд.

То муттаҳидшавӣ Morgan Stanley асосан бо корпоратсияҳо ва сармоягузорони ниҳодӣ фаъолият мекард, дар ҳоле ки Dean Witter ба сармоягузорони хусусӣ хизматрасониҳои брокерӣ ва кортҳои бонкӣ пешниҳод менамуд. Роҳбарии ширкати муттаҳидшударо [[Филип Перселл]] ба уҳда гирифт.

Ширкати нав то соли 2001 бо номи ''Morgan Stanley Dean Witter &amp; Co.'' фаъолият кард. Баъдан номи кӯтоҳи ''Morgan Stanley'' барқарор карда шуд.

=== Ҳамлаҳои 11 сентябри соли 2001 ===

Дар моҳи сентябри соли 2001 Morgan Stanley дар бурҷҳои [[Маркази ҷаҳонии тиҷорат]] дар Ню-Йорк 12 ошёнаро ишғол мекард.

Дар натиҷаи [[Ҳамлаҳои террористии 11 сентябри соли 2001]] аз тақрибан 2700 корманди ширкат, ки дар ин биноҳо фаъолият мекарданд, 13 нафар ба ҳалокат расиданд.

Дар наҷоти кормандон муовини раиси бахши амният [[Рик Рескорла]] нақши муҳим бозид. Ӯ ҳангоми кӯмак ба берун баровардани одамон ҷони худро аз даст дод.

=== Солҳои 2000 ===

Соли 2004 Morgan Stanley дар пешниҳоди ибтидоии саҳмияҳои [[Google]] иштирок намуд. Ҳамон сол ширкати бритониёии ''Canary Wharf Group''-ро харидорӣ кард. Моҳи декабри соли 2006 Morgan Stanley эълон кард, ки бахши кортҳои қарзии ''Discover''-ро ба ширкати мустақил табдил медиҳад.

=== Бӯҳрони молиявии солҳои 2007–2008 ===

Дар давраи [[бӯҳрони молиявии ҷаҳонии солҳои 2007–2008]] Morgan Stanley ба мушкилоти ҷиддии молиявӣ дучор шуд.

Соли 2007 ширкат аз амалиёти марбут ба коғазҳои қиматноки ипотекӣ тақрибан 9 миллиард доллар зарар дид.&lt;ref&gt;[https://www.vedomosti.ru/finance/articles/2011/09/16/dzhon_mak_uhodit_iz Джон Мак уходит из Morgan Stanley]. ''Ведомости'', 16 сентябри 2011 (русӣ).&lt;/ref&gt;

Баъди муфлисшавии [[Lehman Brothers]] дар соли 2008, фондҳои ҳеҷингӣ дар давоми ду ҳафта тақрибан 128,1 миллиард доллар сармояро аз Morgan Stanley берун карданд.

Барои нигоҳ доштани пардохтпазирӣ ширкат аз [[Низоми захираи федералӣ]] маблағгузории фавқулода гирифт. Тибқи маълумоти ''Bloomberg'', ҳаҷми қарзҳои гирифтаи ширкат дар давраи бӯҳрон ба 107,3 миллиард доллар расид.&lt;ref&gt;[https://www.bloomberg.com/news/articles/2011-08-22/morgan-stanley-at-brink-of-collapse-got-107b-from-fed Morgan Stanley at Brink of Collapse Got $107 Billion From Fed]. ''Bloomberg'', 23 августи 2011 (англисӣ).&lt;/ref&gt;

Моҳи сентябри соли 2008 гурӯҳи молиявии ҷопонии [[Mitsubishi UFJ Financial Group]] эълон кард, ки ба Morgan Stanley 9 миллиард доллар сармоягузорӣ мекунад ва дар иваз ҳиссаи тақрибан 21-дарсадии онро ба даст меорад.

22 сентябри соли 2008 Morgan Stanley эълон кард, ки ба ширкати холдингии бонкӣ табдил меёбад ва таҳти назорати Низоми захираи федералии ИМА қарор мегирад.&lt;ref&gt;[https://www.theguardian.com/business/2008/sep/22/wallstreet.morganstanley Wall Street in crisis: Mitsubishi to buy stake in Morgan Stanley]. ''The Guardian'', 22 сентябри 2008 (англисӣ).&lt;/ref&gt;

=== Ҳамкорӣ бо Citigroup ===

Моҳи январи соли 2009 Morgan Stanley ва [[Citigroup]] дар бораи таъсиси корхонаи муштарак дар бахши идоракунии сарвати муштариёни хусусӣ ба мувофиқа расиданд.

Созишнома 1 июни соли 2009 анҷом ёфт ва ширкати ''Morgan Stanley Smith Barney'' таъсис ёфт.

Дар ибтидо Morgan Stanley соҳиби 51 дарсад ва Citigroup соҳиби 49 дарсади саҳмияҳои корхонаи муштарак буданд.

Моҳи сентябри соли 2012 номи он ба ''Morgan Stanley Wealth Management'' иваз карда шуд.

Моҳи июни соли 2013 Morgan Stanley ҳиссаи боқимондаи Citigroup-ро харидорӣ кард ва соҳиби пурраи ин бахш гардид.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20150129103655/https://www.morganstanley.com/about/press/articles/8f65faa5-339d-4fb0-94bb-857ed3d4cfbc.html Morgan Stanley Receives Final Regulatory Approvals to Purchase Remaining 35% Interest in MSSB]. Morgan Stanley, 21 июни 2013 (англисӣ).&lt;/ref&gt;

=== Натиҷаҳои молиявии соли 2021 ===

19 январи соли 2022 Morgan Stanley натиҷаҳои молиявии соли 2021-ро нашр кард.

Даромади ширкат нисбат ба соли гузашта 23 дарсад афзуда, ба 60 миллиард доллар расид. Фоидаи соф 37 дарсад зиёд шуда, 15 миллиард долларро ташкил дод. Ҳар ду нишондиҳанда барои ширкат дар он замон натиҷаҳои рекордӣ буданд.&lt;ref&gt;[https://www.kommersant.ru/doc/5172807 Morgan Stanley закончил 2021 год с рекордными выручкой и прибылью]. ''Коммерсантъ'', 19 январи 2022 (русӣ).&lt;/ref&gt;

== Фаъолият ==

Morgan Stanley ба корпоратсияҳо, муассисаҳои давлатӣ, ташкилотҳои молиявӣ, сармоягузорони ниҳодӣ ва шахсони воқеӣ хизматрасониҳои гуногуни молиявӣ пешниҳод мекунад.

Фаъолияти ширкат асосан ба се самт тақсим мешавад.

=== Хизматрасониҳо ба сармоягузорони ниҳодӣ ===

Бахши ''Institutional Securities Group'' хизматрасониҳои бонкдории сармоягузорӣ ва бозори сармояро пешниҳод мекунад.

Ба самтҳои асосии он дохил мешаванд:

* ташкил ва ҷойгиркунии саҳмияҳо ва вомбаргҳо;
* машварат оид ба муттаҳидшавӣ ва харидории ширкатҳо;
* машварат оид ба таҷдиди сохтори корхонаҳо;
* савдои коғазҳои қиматнок ва дигар воситаҳои молиявӣ;
* идоракунии хавфҳои молиявӣ;
* таҳқиқоти иқтисодӣ ва сармоягузорӣ.

Соли 2018 даромади ин бахш 20,6 миллиард доллар ва фоидаи софи он тақрибан 5 миллиард долларро ташкил дод.

=== Идоракунии сарват ===

Бахши ''Wealth Management'' ба сармоягузорони хусусӣ ва ташкилотҳо хизматрасониҳои брокерӣ, машваратҳои сармоягузорӣ ва идоракунии дороиҳоро пешниҳод мекунад.

Ин бахш инчунин ба муштариён дар банақшагирии молиявӣ, идоракунии сармоя ва интихоби воситаҳои сармоягузорӣ кӯмак мерасонад.

Соли 2018 даромади бахш 17,2 миллиард доллар ва фоидаи софи он 3,5 миллиард доллар буд.

Дар охири ҳамон сол дороиҳои муштариёни таҳти идоракунии ин бахш тақрибан 2,303 триллион долларро ташкил медоданд.

=== Идоракунии сармоягузориҳо ===

Бахши ''Investment Management'' ба идоракунии дороиҳои сармоягузорони ниҳодӣ ва шахсони воқеӣ машғул мебошад.

Самтҳои фаъолияти он аз идоракунии фондҳои сармоягузорӣ, саҳмияҳо, вомбаргҳо, сармоягузориҳои алтернативӣ ва суратҳисобҳои алоҳидаи сармоягузорӣ иборатанд.

Соли 2018 даромади ин бахш 2,7 миллиард доллар ва фоидаи софи он 376 миллион доллар буд.

Дар охири соли 2018 ҳаҷми дороиҳои таҳти идоракунии бахш ба 463 миллиард доллар расид.

== Фаъолияти байналмилалӣ ==

Тибқи маълумоти дар манбаъ овардашуда, Morgan Stanley дар давраи баррасишуда тақрибан 1300 дафтар дар 42 кишвари ҷаҳон дошт.

Қароргоҳи марказии ширкат дар бинои ''1585 Broadway'' дар [[Ню-Йорк]] ҷойгир аст.

Маркази аврупоии ширкат дар [[Лондон]] ва марказҳои муҳими осиёии он дар [[Токио]] ва [[Ҳонконг]] ҷойгир буданд.

Ширкат дар бозорҳои молиявии Амрико, Аврупо ва Осиё фаъолият намуда, ба ширкатҳо, ҳукуматҳо ва сармоягузорон хизматрасонӣ мекунад.

== Нишондиҳандаҳои молиявӣ ==

Тибқи ҳисоботи солонаи Morgan Stanley, нишондиҳандаҳои асосии молиявии ширкат дар соли 2020 чунин буданд:&lt;ref name=&quot;AR2020&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20210517140621/https://www.morganstanley.com/about-us-ir/shareholder/10k2020/10k1220.pdf Morgan Stanley Annual Report 2020 (Form 10-K)]. Morgan Stanley, 2021 (англисӣ).&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Нишондиҳанда
! Соли 2020
|-
| Даромад
| 48,198 млрд доллар
|-
| Фоидаи амалиётӣ
| 11,301 млрд доллар
|-
| Фоидаи соф
| 10,5 млрд доллар
|-
| Дороиҳо
| 1,116 трлн доллар
|-
| Сармояи худӣ
| 92,531 млрд доллар
|-
| Шумораи кормандон
| Тақрибан 68 ҳазор нафар
|}

=== Тағйирёбии нишондиҳандаҳои молиявӣ ===

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Нишондиҳандаҳои молиявӣ (миллиард доллари ИМА)&lt;ref name=&quot;AR2020&quot;/&gt;
! Сол
! Даромад
! Фоидаи соф
! Дороиҳо
|-
| 2015
| 35,16
| 6,279
| 787,5
|-
| 2016
| 34,63
| 6,123
| 814,9
|-
| 2017
| 37,95
| 6,216
| 851,7
|-
| 2018
| 40,11
| 8,883
| 853,5
|-
| 2019
| 41,42
| 9,237
| 895,4
|-
| 2020
| 48,20
| 10,50
| 1116
|}

== Саҳмдорон ==

Саҳмияҳои Morgan Stanley дар [[Биржаи фондии Ню-Йорк]] таҳти рамзи '''MS''' хариду фурӯш мешаванд.

Дар оғози соли 2019 ширкат тақрибан 1,69 миллиард саҳмия дошт. Аз ин шумора 86,18 дарсад ба сармоягузорони ниҳодӣ тааллуқ дошт.

Аз ҷумлаи саҳмдорони бузурги ширкат дар моҳи апрели соли 2019 инҳо буданд:

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Саҳмдор
! Ҳисса (апрели 2019)
|-
| [[Mitsubishi UFJ Financial Group]]
| 24,44 %
|-
| [[State Street Corporation]]
| 7,74 %
|-
| [[BlackRock]]
| 6,22 %
|-
| [[The Vanguard Group]]
| 5,67 %
|-
| [[T. Rowe Price]]
| 4,46 %
|-
| [[JPMorgan Chase]]
| 2,61 %
|}

Маълумоти ҷадвал вазъи саҳмдоронро дар соли 2019 нишон медиҳад ва ҳиссаҳои кунунии онҳоро ифода намекунад.

== Танқид ва баҳсҳои ҳуқуқӣ ==

Morgan Stanley, мисли баъзе дигар муассисаҳои бузурги молиявӣ, барои нақши худ дар бӯҳрони молиявии солҳои 2007–2008 мавриди танқид қарор гирифтааст.

Бахше аз баҳсҳои ҳуқуқӣ ба фурӯши коғазҳои қиматноки бо қарзҳои ипотекӣ таъминшуда ва пешниҳоди маълумот дар бораи хавфҳои онҳо ба сармоягузорон марбут буд.

Соли 2014 ширкат барои ҳалли як парвандаи марбут ба коғазҳои қиматноки ипотекӣ ба пардохти 1,25 миллиард доллар ба мақомоти Иёлоти Муттаҳида мувофиқа кард.

Ҳамон сол Morgan Stanley барои ҳалли даъвои марбут ба коғазҳои қиматноки ипотекӣ ба пардохти 95 миллион доллар розӣ шуд.&lt;ref&gt;[https://www.reuters.com/article/us-morganstanley-lawsuit/morgan-stanley-to-pay-95-million-in-u-s-mortgage-debt-settlement-idUSKBN0H401Q20140909 Morgan Stanley to pay $95 million in U.S. mortgage-debt settlement]. ''Reuters'', 9 сентябри 2014 (англисӣ).&lt;/ref&gt;

Моҳи феврали соли 2016 ширкат барои ҳалли даъвоҳои дигари марбут ба фурӯши вомбаргҳои ипотекӣ ба созишномаи 3,2 миллиарддолларӣ мувофиқа кард.&lt;ref&gt;[https://www.nytimes.com/2016/02/12/business/dealbook/morgan-stanley-to-pay-3-2-billion-over-flawed-mortgage-bonds.html Morgan Stanley to Pay $3.2 Billion Over Flawed Mortgage Bonds]. ''The New York Times'', 11 феврали 2016 (англисӣ).&lt;/ref&gt;

== Ҷусторҳои вобаста ==

* [[JPMorgan Chase]]
* [[Голдман сакс|Goldman Sachs]]
* [[Биржаи фондии Ню-Йорк]]

== Эзоҳ ==
&lt;references/&gt;

== Пайвандҳои беруна ==

* [https://www.morganstanley.com/ Вебгоҳи расмии Morgan Stanley]
* [https://www.morganstanley.com/about-us-ir Муносибат бо сармоягузорон]
* [https://www.sec.gov/edgar/browse/?CIK=895421 Ҳисоботҳои Morgan Stanley дар Комиссияи коғазҳои қиматнок ва биржаҳои ИМА]

[[Гурӯҳ:Бонкҳои Иёлоти Муттаҳидаи Амрико]]
[[Гурӯҳ:Бонкҳои сармоягузорӣ]]
[[Гурӯҳ:Ширкатҳои молиявии Иёлоти Муттаҳидаи Амрико]]
[[Гурӯҳ:Ширкатҳои Ню-Йорк]]
[[Гурӯҳ:Ширкатҳои таъсисёфта дар соли 1935]]
[[Гурӯҳ:Ширкатҳои фаромиллӣ]]</text>
      <sha1>a3uznoz8bpty13ojsfcozjvo5ua2oan</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Муҳаррир (касб)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>334808</id>
    <revision>
      <id>1492922</id>
      <timestamp>2026-11-07T08:09:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>Бо тарҷумаи саҳифаи &quot;[[:uk:Special:Redirect/revision/44399548|Редактор (професія)]]&quot; сохта шудааст</comment>
      <origin>1492922</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9777" sha1="74djuxwmaxbz2crz16waev27vav2f44" xml:space="preserve">{{Merge to|Муҳаррир|discuss=Talk:Редактор#Приєднати|date=Ноябр 2026}}&lt;templatestyles src=&quot;Module:Message box/ambox.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;'''Муҳаррир''' — (аз {{Lang-la|redactor}} (касе, ки таҳрир мекунад) шахсе, ки мундариҷаи нашрия (китоб, маҷалла, рӯзнома ва ғайра)-ро [[Вироиш|таҳрир]] (навишта, тафтиш ва ислоҳ) мекунад.

Муҳаррир на танҳо маводи муаллифро коркард мекунад, балки онҳоро ба формати мувофиқ барои як [[Васоити ахбори омма|воситаи ахбори омма]] ё ношири китоб табдил медиҳад. Масъулиятҳои муҳаррир тақсимоти вазифаҳои муаллиф ва назорат кардани иҷрои саривақтӣ ва босифати онҳо, инчунин таблиғи ширкате, ки ӯ дар он кор мекунад, дар бар мегиранд. Аз ин рӯ, ҳама маълумот бояд навсозӣ, дақиқ, босалоҳият пешниҳод ва пурра шарҳ дода шавад.

== Намудҳои касб ==

* муҳаррири санъат;
* муҳаррири техникӣ;
* муҳаррири телевизион;
* муҳаррири адабӣ;
* муҳаррири филм;
* муҳаррири мусиқӣ.

=== Муҳаррири бадеӣ ===
Ин [[корманд]]&lt;nowiki/&gt;и [[нашриёт]] аст, ки таҳрири техникии нашрияро анҷом медиҳад. Ӯ месанҷад, ки оё нашри аслӣ ба талаботи танзимкунанда мувофиқат мекунад, нусхаҳои аслиро барои чопкунӣ қайд мекунад ва ғайра.

; Масъулиятҳо

* таҳрири нашрияҳо ва тасвирҳои бадеии онҳо;
* иштирок дар таҳияи лоиҳаҳои тарроҳии техникӣ ва бадеии нашрияҳо;
* муайян кунед, ки кадом нусхаҳои аслии ҳуқуқи муаллифӣ барои нусхабардории чопӣ мувофиқанд;
* ҷадвалҳои нашрро бо сифати баланд иҷро кунанд;
* матни чопҳои исботии тасвирҳоро таҳрир кунед;
* сифати ҳар як чоп ва сутунро арзёбӣ намуда, ҳуруфчинӣ кунад, ба чопхона дастурҳои зарурӣ оид ба бартараф кардани хатогиҳо ва камбудиҳои ҳангоми ҳуруфчинии асари бадеӣ додашударо диҳад;
* муқоваро барои чоп бо муҳаррири техникӣ омода кунед.

=== Муҳаррири техникӣ ===
Мутахассис дар соҳаи [[тарроҳ]]&lt;nowiki/&gt;ии техникӣ ва бадеии [[нашрия]]&lt;nowiki/&gt;ҳо.

== Талаботи касбии муҳаррир ==
1) Корманди шӯъбаи таҳрир ва [[нашр]] бояд маълумоти олии башардӯстона гирад, ки дониши фанҳои [[фалсафа]], [[сиёсатшиносӣ]], [[фарҳангшиносӣ]], [[иқтисод]], [[таърих]], [[ҳуқуқ]], [[сотсиология]], [[психология]], [[мантиқ]], [[Адабиёти тоҷик|адабиёти тоҷикӣ]] ва хориҷиро дар бар мегирад. Талаботи асосӣ барои муҳаррир — донистани забони давлатӣ ва як ё ду забони хориҷӣ мебошад.

2) Муҳаррир-ношири соҳибихтисос бояд бо фанҳои зерин ошно бошад:

* [[таърих]]&lt;nowiki/&gt;ӣ (таърихи нашр) — дар ҷаҳон ва дар кишвари худ, таърихи таҳрир);
* назариявӣ (асосҳои [[нашр]] ва таҳрир, назарияи коммуникатсияи оммавӣ, назарияи асар, омӯзиши матн);
* эҷодӣ (таҳрир аз рӯи намуди нашр, таҳрири бадеӣ ва техникӣ, маҳорати таҳрирӣ)
* ташкилӣ ва амалӣ (муқаддима ба ихтисос, ташкил ва банақшагирии нашр, таҳрир, чоп, роҳнамоӣ ва меъмории нашрия);
* меъёрӣ ва ҳуқуқӣ (стандартҳои нашр, ҳуқуқи муаллиф, асосҳои ҳуқуқии коммуникатсияи оммавӣ);
* маркетинг (тиҷорати нашр, нашриёт дар хориҷа, тиҷорати электронӣ).

3) Аз сабаби компютеркунонии раванди таҳрир ва нашр, мутахассис бояд бо [[технология]]&lt;nowiki/&gt;и тағйирёбандаи омодасозии аслҳои нашрӣ ошно бошад. Ин маънои онро дорад, ки дар [[нашриёт]]&lt;nowiki/&gt;ҳо, операторони чопкунии компютер бояд қодир бошанд, ки матнҳоро бо форматҳои мувофиқ чоп кунанд ва матнро фавран такмил диҳанд ва бо ҷадвалҳои электронӣ, барномаҳои таҳрири матнӣ, графикӣ ва тасвирӣ ошно бошанд. Барои ин, шумо бояд фанҳоеро ба монанди &quot;Системаи тарҳбандӣ&quot;, &quot;Тарроҳии нашрия&quot;, &quot;Тарҳбандӣ ва тарҳбандӣ&quot; аз худ кунед.

Барои муҳаррири як нашрияи даврӣ шудан, шумо бояд чанд сол ҳамчун [[рӯзноманигор]] кор карда бошед. Барои муҳаррирони порталҳои интернетӣ донистан ва дарк кардани принсипҳои таблиғоти интернетӣ муҳим аст. Муҳаррирони [[китоб]] одатан ҳамчун ёварон оғоз мекунанд. Роҳи касбии муҳаррирон дар телевизион ва радио махсусан тӯлонӣ аст.

== Ӯҳдадориҳои функсионалии муҳаррир ==

* шиносоии пурра бо асли [[муаллиф]] ва омода кардани андешаи асосноки таҳрирӣ;
* таҳияи талаботи хаттӣ барои муаллиф;
* таҳрири асли [[муаллиф]], ки аз ҷониби сармуҳаррир тасдиқ шудааст;
* шинос кардани муаллиф бо тағйироти воридшуда;
* ба муаллиф расонидани кӯмаки зарурӣ оид ба меъмории матн;
* таҳрири маводҳои тасвирӣ;
* интиқоли ислоҳоти муаллиф ба тарҳбандӣ;
* омода кардани корти каталоги нашрия;
* тасдиқи асли нашрия;
* иштирок дар таҳияи лоиҳаи тарроҳии бадеӣ.

== Доираи татбиқи касбҳои таҳрирӣ ==

# Нашриётҳо, ки дар онҳо намудҳои гуногуни маҳсулоти нашрӣ таҳия, коркард, нашр ва фурӯш карда мешаванд
#* нашрияҳои давлатӣ таҳти роҳбарии Кумитаи давлатии телевизион ва радиои Украина
#* нашриётҳо дар соҳаи идоракунии дигар ташкилотҳои давлатӣ
#* нашриётҳои шаклҳои дигари моликият
# Ташкилотҳо, фирмаҳо, агентиҳо, корхонаҳо, муассисаҳо, шахсони алоҳида, ки ҳуқуқи анҷом додани фаъолияти нашриро доранд
# Агентиҳои коммуникатсияи оммавӣ ва махсус
# Идораи таҳририяи [[рӯзнома]] ва [[маҷалла]]&lt;nowiki/&gt;ҳо
# таҳририяҳои [[радио]] ва [[телевизион]]
# Агентиҳои таблиғотӣ ва шӯъбаҳои таблиғотӣ
# Мақомоти қонунгузорӣ ва иҷроияи давлатӣ намудҳои гуногун
# Шӯъбаҳои маркетинг
# Китобхона ё муассисаҳои тадқиқотӣ
# Марказҳо, ташкилотҳое, ки фаъолиятҳои намоишӣ ва ярмаркавии бисёрсоҳавӣ анҷом медиҳанд.

== Сармуҳаррирони машҳури украинӣ ==

* Кичигин Сергей Александрович
* Лукив Николай Володимирович
* Карпенко Виталий Афанасович

== Манбаъҳо ==

* Тимошик М.&amp;nbsp;БО.&amp;nbsp;Китоб барои муаллиф, муҳаррир, ношир: Дастури амалӣ.&amp;nbsp;— Навъи сеюм. ,-К. : Фарҳанг ва илми мо, 2010.&amp;nbsp;— 560 саҳ.
* http://www.obrazovanie66.ru/main_prof.php?profid=355
* http://www.iworker.ru/professions/view/166/
* https://web.archive.org/web/20130520191208/http://www.ucheba.ru/prof/285.html
* [http://dic.academic.ru/dic.nsf/dic_fwords/31044/РЕДАКТОР http://dic.academic.ru/dic.nsf/dic_fwords/31044/EDITOR]

== Пайвандҳо ==

*  
[[Гурӯҳ:Касбҳо]]
[[Гурӯҳ:Pages with unreviewed translations]]</text>
      <sha1>74djuxwmaxbz2crz16waev27vav2f44</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1492923</id>
      <parentid>1492922</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T08:21:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>таҳрир</comment>
      <origin>1492923</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9469" sha1="gv63b5m7320lbnunyhlwaxu1awwqp4b" xml:space="preserve">'''Муҳаррир''' — (аз {{Lang-la|redactor}} касе, ки таҳрир мекунад) —шахсе, ки мундариҷаи [[нашрия]] ([[китоб]], [[маҷалла]], [[рӯзнома]] ва ғайра)-ро [[Вироиш|таҳрир]] (навишта, тафтиш ва ислоҳ) мекунад.

Муҳаррир на танҳо маводи муаллифро коркард мекунад, балки онҳоро ба формати мувофиқ барои як [[Васоити ахбори омма|восрити ахбори омма]] ё ношири [[китоб]] табдил медиҳад. Масъулиятҳои муҳаррир тақсимоти вазифаҳои [[муаллиф]] ва назорат кардани иҷрои саривақтӣ ва босифати онҳо, инчунин таблиғи ширкате, ки ӯ дар он кор мекунад, дар бар мегиранд. Аз ин рӯ, ҳама маълумот бояд навсозӣ, дақиқ, босалоҳият пешниҳод ва пурра шарҳ дода шавад.

== Намудҳои касб ==
* муҳаррири санъат;
* муҳаррири техникӣ;
* муҳаррири телевизион;
* муҳаррири адабӣ;
* муҳаррири филм;
* муҳаррири мусиқӣ.

=== Муҳаррири бадеӣ ===
Ин [[корманд]]&lt;nowiki/&gt;и [[нашриёт]] аст, ки таҳрири техникии нашрияро анҷом медиҳад. Ӯ месанҷад, ки оё нашри аслӣ ба талаботи танзимкунанда мувофиқат мекунад, нусхаҳои аслиро барои чопкунӣ қайд мекунад ва ғайра.

; Масъулиятҳо

* таҳрири нашрияҳо ва тасвирҳои бадеии онҳо;
* иштирок дар таҳияи лоиҳаҳои тарроҳии техникӣ ва бадеии нашрияҳо;
* муайян кунед, ки кадом нусхаҳои аслии ҳуқуқи муаллифӣ барои нусхабардории чопӣ мувофиқанд;
* ҷадвалҳои нашрро бо сифати баланд иҷро кунанд;
* матни чопҳои исботии тасвирҳоро таҳрир кунед;
* сифати ҳар як чоп ва сутунро арзёбӣ намуда, ҳуруфчинӣ кунад, ба чопхона дастурҳои зарурӣ оид ба бартараф кардани хатогиҳо ва камбудиҳои ҳангоми ҳуруфчинии асари бадеӣ додашударо диҳад;
* муқоваро барои чоп бо муҳаррири техникӣ омода кунед.

=== Муҳаррири техникӣ ===
Мутахассис дар соҳаи [[тарроҳ]]&lt;nowiki/&gt;ии техникӣ ва бадеии [[нашрия]]&lt;nowiki/&gt;ҳо.

== Талаботи касбии муҳаррир ==
1) Корманди шӯъбаи таҳрир ва [[нашр]] бояд маълумоти олии башардӯстона гирад, ки [[дониш|дониши]] фанҳои [[фалсафа]], [[сиёсатшиносӣ]], [[фарҳангшиносӣ]], [[иқтисод]], [[таърих]], [[ҳуқуқ]], [[сотсиология]], [[психология]], [[мантиқ]], [[Адабиёти тоҷик|адабиёти тоҷикӣ]] ва хориҷиро дар бар мегирад. Талаботи асосӣ барои муҳаррир — донистани забони давлатӣ ва як ё ду забони хориҷӣ мебошад.

2) Муҳаррир-ношири соҳибихтисос бояд бо фанҳои зерин ошно бошад:

* [[таърих]]&lt;nowiki/&gt;ӣ (таърихи нашр) — дар ҷаҳон ва дар кишвари худ, таърихи таҳрир);
* назариявӣ (асосҳои [[нашр]] ва таҳрир, назарияи коммуникатсияи оммавӣ, назарияи [[асар]], [[омӯзиш]]и [[матн]]);
* эҷодӣ (таҳрир аз рӯи намуди нашр, таҳрири бадеӣ ва техникӣ, маҳорати таҳрирӣ)
* ташкилӣ ва амалӣ (муқаддима ба ихтисос, ташкил ва банақшагирии нашр, таҳрир, чоп, роҳнамоӣ ва меъмории нашрия);
* меъёрӣ ва ҳуқуқӣ (стандартҳои нашр, [[ҳуқуқ|ҳуқуқи]] муаллиф, асосҳои ҳуқуқии коммуникатсияи оммавӣ);
* [[маркетинг]] (тиҷорати нашр, нашриёт дар хориҷа, тиҷорати электронӣ).

3) Аз сабаби компютеркунонии раванди таҳрир ва нашр, мутахассис бояд бо [[технология]]&lt;nowiki/&gt;и тағйирёбандаи омодасозии аслҳои нашрӣ ошно бошад. Ин маънои онро дорад, ки дар [[нашриёт]]&lt;nowiki/&gt;ҳо, операторони чопкунии компютер бояд қодир бошанд, ки матнҳоро бо форматҳои мувофиқ чоп кунанд ва матнро фавран такмил диҳанд ва бо ҷадвалҳои электронӣ, барномаҳои таҳрири матнӣ, графикӣ ва тасвирӣ ошно бошанд. Барои ин, шумо бояд фанҳоеро ба монанди &quot;Системаи тарҳбандӣ&quot;, &quot;Тарроҳии нашрия&quot;, &quot;Тарҳбандӣ ва тарҳбандӣ&quot; аз худ кунед.

Барои муҳаррири як нашрияи даврӣ шудан, шумо бояд чанд сол ҳамчун [[рӯзноманигор]] кор карда бошед. Барои муҳаррирони порталҳои интернетӣ донистан ва дарк кардани принсипҳои [[таблиғот|таблиғоти]] [[интернет|интернетӣ]] муҳим аст. Муҳаррирони [[китоб]] одатан ҳамчун ёварон оғоз мекунанд. Роҳи касбии муҳаррирон дар [[телевизион]] ва [[радио]] махсусан тӯлонӣ аст.

== Ӯҳдадориҳои функсионалии муҳаррир ==

* шиносоии пурра бо асли [[муаллиф]] ва омода кардани андешаи асосноки таҳрирӣ;
* таҳияи талаботи хаттӣ барои муаллиф;
* таҳрири асли [[муаллиф]], ки аз ҷониби сармуҳаррир тасдиқ шудааст;
* шинос кардани муаллиф бо тағйироти воридшуда;
* ба муаллиф расонидани кӯмаки зарурӣ оид ба меъмории матн;
* таҳрири маводҳои тасвирӣ;
* интиқоли ислоҳоти муаллиф ба тарҳбандӣ;
* омода кардани корти каталоги нашрия;
* тасдиқи асли нашрия;
* иштирок дар таҳияи лоиҳаи тарроҳии бадеӣ.

== Доираи татбиқи касбҳои таҳрирӣ ==

# Нашриётҳо, ки дар онҳо намудҳои гуногуни маҳсулоти нашрӣ таҳия, коркард, нашр ва фурӯш карда мешаванд
#* нашрияҳои давлатӣ таҳти роҳбарии Кумитаи давлатии телевизион ва радиои Украина
#* нашриётҳо дар соҳаи идоракунии дигар ташкилотҳои давлатӣ
#* нашриётҳои шаклҳои дигари моликият
# Ташкилотҳо, фирмаҳо, агентиҳо, корхонаҳо, муассисаҳо, шахсони алоҳида, ки ҳуқуқи анҷом додани фаъолияти нашриро доранд
# Агентиҳои коммуникатсияи оммавӣ ва махсус
# Идораи таҳририяи [[рӯзнома]] ва [[маҷалла]]&lt;nowiki/&gt;ҳо
# таҳририяҳои [[радио]] ва [[телевизион]]
# Агентиҳои таблиғотӣ ва шӯъбаҳои таблиғотӣ
# Мақомоти қонунгузорӣ ва иҷроияи давлатӣ намудҳои гуногун
# Шӯъбаҳои [[маркетинг]]
# [[Китобхона]] ё муассисаҳои тадқиқотӣ
# Марказҳо, ташкилотҳое, ки фаъолиятҳои намоишӣ ва ярмаркавии бисёрсоҳавӣ анҷом медиҳанд.

== Манбаъ ==
* Тимошик М.&amp;nbsp;БО.&amp;nbsp;Китоб барои муаллиф, муҳаррир, ношир: Дастури амалӣ.&amp;nbsp;— Навъи сеюм. ,-К. : Фарҳанг ва илми мо, 2010.&amp;nbsp;— 560 саҳ.
* http://www.obrazovanie66.ru/main_prof.php?profid=355
* http://www.iworker.ru/professions/view/166/
* http://web.archive.org/web/20130520191208/http://www.ucheba.ru/prof/285.html
* [http://dic.academic.ru/dic.nsf/dic_fwords/31044/РЕДАКТОР http://dic.academic.ru/dic.nsf/dic_fwords/31044/EDITOR]


[[Гурӯҳ:Касбҳо]]
[[Гурӯҳ:Pages with unreviewed translations]]</text>
      <sha1>gv63b5m7320lbnunyhlwaxu1awwqp4b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Биржаи фондии Ню-Йорк</title>
    <ns>0</ns>
    <id>334809</id>
    <revision>
      <id>1492926</id>
      <timestamp>2026-11-07T08:42:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zolfeqar Fatihzadeh</username>
        <id>30846</id>
      </contributor>
      <comment>Саҳифаи нав:  {{Биржа |ном = Биржаи фондии Ню-Йорк |номи аслӣ = New York Stock Exchange |номи кӯтоҳ = NYSE |логотип = NYSE Logo 2022.svg |тасвир = New York Stock Exchange Facade 2015.jpg |зернавис = Бинои Биржаи фондии Ню-Йорк |навъ = [[Биржаи фондӣ]] |таъсис = 17 майи 1792 |макон = [[Ню-Йорк]], [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико]] |молик =...</comment>
      <origin>1492926</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30342" sha1="6pyb1iupgxgnxrbag1asx230gwg3aue" xml:space="preserve">
{{Биржа
|ном = Биржаи фондии Ню-Йорк
|номи аслӣ = New York Stock Exchange
|номи кӯтоҳ = NYSE
|логотип = NYSE Logo 2022.svg
|тасвир = New York Stock Exchange Facade 2015.jpg
|зернавис = Бинои Биржаи фондии Ню-Йорк
|навъ = [[Биржаи фондӣ]]
|таъсис = 17 майи 1792
|макон = [[Ню-Йорк]], [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико]]
|молик = [[Intercontinental Exchange]]
|раис = [[Шарон Боуэн]]
|президент = [[Линн Мартин]]
|асъор = [[Доллари ИМА]]
|ширкатҳои сабтшуда = 2223 (июли 2024)
|арзиши бозорӣ = 44,7 триллион доллар (декабри 2025)
|шохисҳо = [[Миёнаи саноатии Доу Ҷонс]]&lt;br&gt;[[S&amp;P 500]]&lt;br&gt;[[NYSE Composite]]
|вебгоҳ = https://www.nyse.com/
}}

'''Биржаи фондии Ню-Йорк''' ({{lang-en|New York Stock Exchange}}, мухтасар '''NYSE'''), ки бо лақаби '''«Тахтаи бузург»''' (''The Big Board'') низ маъруф аст, яке аз бузургтарин [[биржаи фондӣ|биржаҳои фондӣ]] дар ҷаҳон мебошад. Қароргоҳи он дар [[ноҳияи молиявии Манҳеттен]], шаҳри [[Ню-Йорк]], [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико]] ҷойгир аст.

Биржа аз рӯйи [[сармояи бозорӣ]] яке аз бузургтарин бозорҳои саҳомии ҷаҳон ба шумор меравад. Арзиши умумии бозории ширкатҳои дар он сабтшуда дар декабри соли 2025 тақрибан 44,7 триллион доллари ИМА арзёбӣ шудааст.&lt;ref&gt;[https://status.market/nyse NYSE trading hours — December 2025]. ''Status.market'' (англисӣ).&lt;/ref&gt;

NYSE ба ширкати амрикоии [[Intercontinental Exchange]] (ICE) тааллуқ дорад. Пеш аз ин биржа ба гурӯҳи ''NYSE Euronext'' дохил мешуд, ки соли 2007 дар натиҷаи муттаҳидшавии NYSE бо биржаи аврупоии [[Euronext]] ташкил ёфта буд.

== Таърих ==

=== Таъсис ва солҳои аввал ===

[[Акс:New York Stock Exchange 1882.jpg|thumb|Биржаи фондии Ню-Йорк дар кӯчаи Брод, соли 1882]]

Таърихи Биржаи фондии Ню-Йорк аз 17 майи соли 1792 оғоз мешавад. Дар ин рӯз 24 брокери Ню-Йорк созишномаеро ба имзо расонданд, ки бо номи '''Созишномаи Баттонвуд''' (''Buttonwood Agreement'') маъруф аст.

Ин созишнома тартиби муомилоти коғазҳои қиматнок, меъёри ҳадди ақалли ҳаққи хизматрасонии брокерӣ ва афзалияти муомилот байни имзокунандагонро муайян мекард.&lt;ref name=&quot;nps&quot;&gt;[https://npgallery.nps.gov/NRHP/GetAsset/NHLS/78001877_text National Register of Historic Places Inventory — 11 Wall Street]. ''National Park Service'' (англисӣ).&lt;/ref&gt;

Дар ибтидо бештар [[вомбарг]]ҳои давлатии Иёлоти Муттаҳида, аз ҷумла вомбаргҳои марбут ба [[Ҷанги истиқлоли ИМА]], инчунин саҳмияҳои ''First Bank of the United States'', ''Bank of North America'' ва ''Bank of New York'' хариду фурӯш мешуданд.

Соли 1817 брокерҳои Ню-Йорк сохтори фаъолияти худро ислоҳ намуда, ташкилоти расмии '''New York Stock and Exchange Board'''-ро таъсис доданд. Барои омӯзиши таҷрибаи идоракунии биржа намояндагони онҳо ба [[Филаделфия]] сафар карданд.

Дар ин давра қоидаҳои нав барои маҳдуд кардани муомилоти сохтакорона ва идоракунии фаъолияти биржа ҷорӣ шуданд.

То он замон қисми зиёди муомилот дар ''Tontine Coffee House'' анҷом меёфт. Баъдан барои савдои коғазҳои қиматнок биноҳои махсус иҷора гирифта шуданд.&lt;ref name=&quot;nps&quot;/&gt;

=== Рушд дар асри XIX ===

Ихтирои [[телеграф]] ба рушди бозори молиявии Ню-Йорк мусоидат кард. Ин технология имкон дод, ки маълумоти нархи саҳмияҳо зудтар интиқол ёбад.

Соли 1864 ташкилоти рақиби ''Open Board of Stock Brokers'' таъсис ёфт. Он аз низоми муосиртари савдои пайваста истифода мекард.

Соли 1869 ин ташкилот бо Биржаи фондии Ню-Йорк муттаҳид гардид. Муттаҳидшавӣ шумораи аъзои биржа ва ҳаҷми муомилотро афзоиш дод.&lt;ref name=&quot;bloomberg&quot;&gt;Robert E. Wright. [https://www.bloomberg.com/view/articles/2013-01-08/nyse-s-long-history-of-mergers-and-rivalries The NYSE's Long History of Mergers and Rivalries]. ''Bloomberg'', 8 январи 2013 (англисӣ).&lt;/ref&gt;

Дар нимаи дуюми асри XIX савдои коғазҳои қиматнок босуръат густариш ёфт. [[Ҷанги шаҳрвандии ИМА]] низ ба афзоиши муомилоти ҳадсӣ дар бозори саҳомӣ таъсир расонд.

Соли 1863 ташкилот номи кунунии худ — '''New York Stock Exchange'''-ро қабул кард.

Соли 1867 дар биржа дастгоҳҳои махсуси интиқоли нархи саҳмияҳо, ки ''stock ticker'' ном доштанд, ҷорӣ гардиданд.

=== Асри XX ва танзими бозор ===

[[Акс:Stockexchange.jpg|thumb|Толори савдои Биржаи фондии Ню-Йорк, соли 1908]]

Дар охири асри XIX ва ибтидои асри XX бозори коғазҳои қиматнок чандин маротиба ба буҳрон ва коҳиши шадиди нархҳо дучор гардид.

Яке аз муҳимтарин рӯйдодҳо [[суқути бозори саҳомии соли 1929]] буд, ки ба оғози [[Бӯҳрони бузург]] мусоидат кард.

Пас аз ин буҳрон ҳукумати Иёлоти Муттаҳида назорати бозори коғазҳои қиматнокро тақвият дод.

1 октябри соли 1934 NYSE ҳамчун биржаи миллии коғазҳои қиматнок дар [[Комиссияи коғазҳои қиматнок ва биржаҳои ИМА]] (SEC) ба қайд гирифта шуд.

18 феврали соли 1971 биржа ҳамчун ташкилоти ғайритиҷоратӣ аз нав таъсис дода шуд. Дар ин давра шумораи аъзои шӯрои идоракунӣ аз 33 ба 25 нафар кам гардид.

=== Гузариш ба шакли ширкати оммавӣ ===

21 апрели соли 2005 NYSE нақшаи муттаҳидшавӣ бо ширкати ''Archipelago''-ро эълон кард.

6 декабри ҳамон сол шӯрои идоракунӣ ин созишномаро тасдиқ намуд.

8 марти соли 2006 гурӯҳи навтаъсиси ''NYSE Group'' фаъолияти худро ҳамчун ширкати оммавии тиҷоратӣ оғоз кард.

4 апрели соли 2007 NYSE Group бо [[Euronext]] муттаҳид шуда, гурӯҳи '''NYSE Euronext'''-ро ташкил дод. Ин аввалин гурӯҳи бузурги биржавии фароатлантикӣ буд.

Соли 2013 гурӯҳи NYSE Euronext аз ҷониби [[Intercontinental Exchange]] харидорӣ гардид.

== Рӯйдодҳои муҳим ==

=== Ҷанги якуми ҷаҳонӣ ===

31 июли соли 1914, чанде пас аз оғози [[Ҷанги якуми ҷаҳонӣ]], фаъолияти Биржаи фондии Ню-Йорк муваққатан қатъ карда шуд.

28 ноябри ҳамон сол биржа барои муомилоти вомбаргҳо қисман боз гардид. Савдои саҳмияҳо 12 декабри соли 1914 пурра аз сар гирифта шуд.

=== Таркиши Уолл-стрит дар соли 1920 ===

16 сентябри соли 1920 дар наздикии бинои биржа дар [[Уолл-стрит]] таркиши шадиде рух дод.

Дар натиҷа даҳҳо нафар кушта ва садҳо нафари дигар захмӣ шуданд.&lt;ref&gt;[https://www.nytimes.com/2003/09/17/nyregion/after-1920-blast-opposite-never-forget-no-memorials-wall-st-for-attack-that.html After 1920 Blast, The Opposite Of 'Never Forget']. ''The New York Times'', 17 сентябри 2003 (англисӣ).&lt;/ref&gt;

=== Суқути бозори саҳомии соли 1929 ===

[[Акс:Crowds gathering outside New York Stock Exchange (3).jpg|thumb|Издиҳоми мардум дар назди биржа дар «Панҷшанбеи сиёҳ», 24 октябри 1929]]

24 октябри соли 1929, ки бо номи '''Панҷшанбеи сиёҳ''' маъруф аст, нархи саҳмияҳо дар бозори ИМА ба таври шадид коҳиш ёфт.

29 октябр, дар '''Сешанбеи сиёҳ''', фурӯши ваҳшатзадаи саҳмияҳо идома ёфт.

Ин рӯйдодҳо аз муҳимтарин омилҳои оғози Бӯҳрони бузурги иқтисодии солҳои 1930 ба шумор мераванд.

31 октябри соли 1938 NYSE барномаи 15-бандиро барои беҳтар кардани ҳифзи ҳуқуқи сармоягузорон пешниҳод кард.

=== Душанбеи сиёҳи соли 1987 ===

19 октябри соли 1987 шохиси [[Миёнаи саноатии Доу Ҷонс]] дар як рӯз 508 банд, ё 22,6 дарсад, коҳиш ёфт.

Ин ҳодиса бо номи '''Душанбеи сиёҳ''' (''Black Monday'') маъруф гардид.

Рӯзи баъдӣ мушкилоти техникии низоми савдо ба вуҷуд омад ва иҷрои баъзе фармоишҳои хариду фурӯш душвор шуд.&lt;ref&gt;[https://www.wsj.com/articles/SB10000872396390443684104578064512937107562 Terrible Tuesday: How the Stock Market Almost Disintegrated A Day After the Crash]. ''The Wall Street Journal'', 18 октябри 2012 (англисӣ).&lt;/ref&gt;

Баъди ин буҳрон NYSE механизмҳои боздоштани муваққатии савдоро барои маҳдуд кардани ноустувории бозор ҷорӣ кард.

=== Буҳрони молиявии Осиё ===

27 октябри соли 1997, дар пайи [[буҳрони молиявии Осиё]], шохиси Доу Ҷонс 554,26 банд ё 7,18 дарсад коҳиш ёфт.

Дар ин рӯз барои нахустин бор механизми боздоштани худкори савдо дар биржа истифода шуд.

=== Ҳамлаҳои 11 сентябри соли 2001 ===

Пас аз [[ҳамлаҳои террористии 11 сентябри соли 2001]] фаъолияти NYSE барои чор рӯзи савдо қатъ гардид.

Биржа рӯзи душанбе, 17 сентябри соли 2001, дубора боз шуд.

Дар рӯзи аввали савдо шохиси Доу Ҷонс 684 банд ё 7,1 дарсад коҳиш ёфт. Дар давоми як ҳафта коҳиши он тақрибан 14 дарсадро ташкил дод.

Тибқи арзёбиҳои нашршуда, дар панҷ рӯзи савдо бозори саҳомии ИМА тақрибан 1,4 триллион доллар арзиши худро аз даст дод.&lt;ref&gt;[https://www.investopedia.com/financial-edge/0911/how-september-11-affected-the-u.s.-stock-market.aspx How September 11 Affected the U.S. Stock Market]. ''Investopedia'', 2 сентябри 2011 (англисӣ).&lt;/ref&gt;

=== Суқути босуръати соли 2010 ===

6 майи соли 2010 бозори саҳомии ИМА ба коҳиши фавқулода босуръати нархҳо дучор гардид, ки бо номи '''Flash Crash''' маъруф аст.

Дар ҷараёни ин ҳодиса шохиси Доу Ҷонс тақрибан 998 банд коҳиш ёфт, вале баъди муддати кӯтоҳ қисми зиёди талафотро барқарор кард.

Комиссияи коғазҳои қиматнок ва биржаҳои ИМА ва Комиссияи савдои фючерсҳои молӣ ин рӯйдодро таҳқиқ карданд.&lt;ref&gt;[https://www.sec.gov/sec-cftc-prelimreport.pdf Preliminary Findings Regarding the Market Events of May 6, 2010]. SEC ва CFTC (англисӣ).&lt;/ref&gt;

=== Тӯфони Сэнди ===

29 ва 30 октябри соли 2012 фаъолияти биржа бинобар [[тӯфони Сэнди]] қатъ гардид.

Ин нахустин бор аз соли 1888 буд, ки биржа бо сабаби шароити обу ҳаво ду рӯзи пурра баста монд.&lt;ref&gt;[https://www.bloomberg.com/news/2012-10-30/nyse-floor-is-fine-working-to-open-tomorrow-spokesman-says.html U.S. Stocks to Open After Longest Storm Outage Since 1888]. ''Bloomberg'', 31 октябри 2012 (англисӣ).&lt;/ref&gt;

=== Қатъи техникии савдо дар соли 2015 ===

8 июли соли 2015 мушкилоти техникӣ боиси боздоштани муомилот дар NYSE гардид.

Савдо соати 11:32 ба вақти шарқии ИМА қатъ шуда, соати 15:10 дубора оғоз ёфт.

Мақомоти ИМА эълон карданд, ки далеле дар бораи ҳамлаи киберӣ ё фаъолияти қасдонаи зараровар пайдо нашудааст.&lt;ref&gt;[https://money.cnn.com/2015/07/08/investing/nyse-suspends-trading/index.html New York Stock Exchange suspends trading]. ''CNN Money'', 8 июли 2015 (англисӣ).&lt;/ref&gt;

=== Ҳамагирии COVID-19 ===

Моҳи марти соли 2020, бинобар [[ҳамагирии COVID-19]], NYSE тасмим гирифт фаъолияти толори савдоро муваққатан қатъ карда, аз 23 март ба низоми пурраи электронии савдо гузарад.

26 майи соли 2020 фаъолияти толори савдои биржа бо риояи маҳдудиятҳои беҳдоштӣ аз сар гирифта шуд.&lt;ref&gt;[https://www.theguardian.com/us-news/2020/may/26/nyse-reopens-two-months-closing-covid-19 New York Stock Exchange reopens two months after closing due to Covid-19]. ''The Guardian'', 26 майи 2020 (англисӣ).&lt;/ref&gt;

== Бинои биржа ==

{{асосӣ|Бинои Биржаи фондии Ню-Йорк}}

[[Акс:NewYorkStockExchangeWallStreetManhattan.jpg|thumb|Бинои биржа дар моҳи декабри соли 2008]]

Бинои асосии Биржаи фондии Ню-Йорк дар нишонии '''18 Broad Street''', дар наздикии [[Уолл-стрит]], ҷойгир аст.

Он соли 1903 сохта шуда, меъмораш [[Ҷорҷ Б. Пост]] буд. Бино дар сабки меъмории [[Боз-Ар]] (''Beaux-Arts'') тарҳрезӣ шудааст.

Бинои ҳамсоя дар нишонии 11 Wall Street соли 1922 ба истифода дода шуд. Тарҳи онро ширкати меъмории ''Trowbridge &amp; Livingston'' таҳия кардааст.

Ҳар ду бино соли 1978 мақоми ёдгории таърихии миллии Иёлоти Муттаҳидаро гирифтанд.&lt;ref name=&quot;building&quot;&gt;[https://npgallery.nps.gov/NRHP/GetAsset/NHLS/78001877_text New York Stock Exchange National Register of Historic Places Inventory]. ''National Park Service'' (англисӣ).&lt;/ref&gt;

Бинои асосии биржа инчунин ҳамчун ёдгории меъмории шаҳри Ню-Йорк ҳифз мешавад.

== Тартиби савдо ==

[[Акс:Gaming-Wall-Street BTS Prodigium-266.jpg|thumb|Толори савдои Биржаи фондии Ню-Йорк, марти 2022]]

NYSE барои харидорон ва фурӯшандагон имкони хариду фурӯши саҳмияҳои ширкатҳои дар биржа сабтшударо фароҳам меорад.

Савдои асосӣ аз рӯзи душанбе то ҷумъа, аз соати '''9:30 то 16:00''' ба вақти шарқии ИМА баргузор мешавад. Дар рӯзҳои ид ва таътилҳои расмии биржа савдо анҷом дода намешавад.&lt;ref name=&quot;hours&quot;&gt;[https://www.nyse.com/markets/hours-calendars Holidays and Trading Hours]. ''New York Stock Exchange'' (англисӣ).&lt;/ref&gt;

Биржа аз низоми музоядаи пайваста истифода мекунад. Дар он брокерҳо ва бозорсозон барои мувофиқ кардани фармоишҳои харид ва фурӯши коғазҳои қиматнок иштирок менамоянд.

=== Гузариш ба савдои электронӣ ===

Соли 1995 NYSE ба истифодаи дастгоҳҳои бесими дастӣ барои қабули фармоишҳо ва иҷрои муомилоти электронӣ оғоз кард. 25 сентябри соли 1995 брокер Майкл Айнерсен бо истифода аз чунин дастгоҳ 1000 саҳмияи [[IBM]]-ро хариду фурӯш намуд. Ин рӯйдод марҳилаи муҳими гузариш аз муомилоти коғазӣ ба савдои электрониро нишон дод.

Аз 24 январи соли 2007 қариб ҳамаи саҳмияҳои дар NYSE сабтшуда тавассути низоми гибридии электронӣ низ хариду фурӯш мешаванд.

Дар семоҳаи аввали соли 2007 зиёда аз 82 дарсади ҳаҷми фармоишҳо ба таври электронӣ пешниҳод гардид.&lt;ref&gt;[https://www.usatoday.com/money/markets/2007-07-11-nyse-traders_N.htm Technology squeezes out real, live traders]. ''USA Today'', 12 июли 2007 (англисӣ).&lt;/ref&gt;

=== Механизми боздоштани савдо ===

Барои маҳдуд кардани ноустувории шадиди бозор NYSE аз механизми худкори боздоштани савдо (''circuit breaker'') истифода мебарад.

Ин механизм ба тағйирёбии шохиси [[S&amp;P 500]] вобаста аст.

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Сатҳ
! Коҳиши шохиси S&amp;P 500
! Чора
|-
| Сатҳи якум
| 7 %
| Боздоштани муваққатии савдо барои 15 дақиқа
|-
| Сатҳи дуюм
| 13 %
| Боздоштани муваққатии савдо барои 15 дақиқа
|-
| Сатҳи сеюм
| 20 %
| Қатъи савдо то анҷоми рӯзи корӣ
|}

Дар сатҳҳои якум ва дуюм қоидаҳои боздоштани савдо ба вақти рух додани коҳиш низ вобастаанд. Коҳиши сатҳи сеюм боиси қатъи савдо барои боқимондаи рӯз мегардад.

== Узвият ва иҷозатномаҳои савдо ==

То соли 2005 ҳуқуқи савдои мустақим дар толори NYSE тавассути харидории ҷойҳои махсуси узвият, ки ''seat'' ном доштанд, дода мешуд.

Ин истилоҳ аз даврае бармеояд, ки аъзои биржа ҳангоми муомилот дар курсиҳо менишастанд.

Соли 1868 шумораи чунин ҷойҳо 533 адад муқаррар гардид. Соли 1953 шумораи онҳо ба 1366 расонида шуд.

Нархи узвият вобаста ба вазъи иқтисодӣ тағйир меёфт.

Моҳи январи соли 1927 нархи як ҷой ба 185 ҳазор доллар расид.

Соли 1929 яке аз чунин ҷойҳо ба маблағи 625 ҳазор доллар фурӯхта шуд.

Дар охири солҳои 1990 нархи ҷойҳо то 4 миллион доллар расида буд.

Соли 2005, ҳангоми муттаҳидшавӣ бо Archipelago, нархи онҳо ба 3,25 миллион доллар афзуд.

Баъди тағйир ёфтани сохтори ҳуқуқии биржа низоми фурӯши ҷойҳои узвият бо иҷозатномаҳои савдои мустақим иваз гардид.

== Шохисҳои биржа ==

=== NYSE Composite ===

'''NYSE Composite''' — шохиси саҳомиест, ки тағйирёбии арзиши саҳмияҳои ширкатҳои дар Биржаи фондии Ню-Йорк сабтшударо инъикос мекунад.

Он дар миёнаи солҳои 1960 таъсис ёфта, арзиши ибтидоияш 50 банд муқаррар гардида буд.

Соли 2003 арзиши асосии шохис аз нав ҳисоб карда шуда, ба 5000 банд мутобиқ гардид.

Дар охири соли 2013 арзиши шохис ба 10 400,32 банд расид.

=== Доу Ҷонс ва S&amp;P 500 ===

Бо фаъолияти бозори саҳомии Ню-Йорк ду шохиси дигари маъруф низ алоқаманданд:

* '''Миёнаи саноатии Доу Ҷонс''' (DJIA) — шохисе, ки арзиши саҳмияҳои 30 ширкати бузурги амрикоиро пайгирӣ мекунад.
* '''[[S&amp;P 500]]''' — шохисе, ки фаъолияти бозории 500 ширкати бузурги оммавии Иёлоти Муттаҳидаро инъикос менамояд.

Ин шохисҳо ба таври мустақим аз ҷониби NYSE идора намешаванд, вале барои арзёбии вазъи умумии бозори саҳомии ИМА аҳамияти калон доранд.

== Муттаҳидшавӣ ва харидорӣ ==

=== Харидории American Stock Exchange ===

Моҳи октябри соли 2008 гурӯҳи ''NYSE Euronext'' биржаи [[American Stock Exchange]] (AMEX)-ро бо арзиши тақрибан 260 миллион доллар харидорӣ кард.

=== Музокирот бо Deutsche Börse ===

15 феврали соли 2011 NYSE Euronext ва [[Deutsche Börse]] дар бораи нақшаи муттаҳидшавӣ хабар доданд. Тибқи созишномаи пешниҳодшуда, саҳмдорони Deutsche Börse бояд 60 дарсад ва саҳмдорони NYSE Euronext 40 дарсади ширкати навро соҳиб мешуданд.

1 феврали соли 2012 [[Комиссияи Аврупо]] ин созишномаро бо далели эҳтимоли маҳдуд шудани рақобат дар бозори воситаҳои ҳосилавии молиявӣ манъ кард.&lt;ref&gt;[https://www.cnbc.com/id/46216847 Europe Blocks NYSE and Deutsche Boerse Merger]. ''CNBC'', 1 феврали 2012 (англисӣ).&lt;/ref&gt;

2 феврали соли 2012 ҳар ду ширкат расман аз муттаҳидшавӣ даст кашиданд.

=== Харидорӣ аз ҷониби Intercontinental Exchange ===

Моҳи декабри соли 2012 ширкати [[Intercontinental Exchange]] пешниҳод кард, ки NYSE Euronext-ро бо арзиши тақрибан 8 миллиард доллар харидорӣ намояд. Пешниҳод мубодилаи саҳмияҳо ва пардохти маблағи нақдро дар бар мегирифт.

Соли 2013 ин харидорӣ анҷом ёфт ва NYSE ба сохтори Intercontinental Exchange дохил гардид.&lt;ref&gt;[https://www.wsj.com/articles/SB10001424127887324461604578189961164970942 Upstart in Talks To Buy NYSE]. ''The Wall Street Journal'', 20 декабри 2012 (англисӣ).&lt;/ref&gt;

== Занги оғоз ва анҷоми савдо ==

[[Акс:NYSE opening bell.jpg|thumb|Маросими задани занги оғози савдо дар NYSE, соли 2003]]

Яке аз анъанаҳои маъруфи Биржаи фондии Ню-Йорк задани занг дар оғоз ва анҷоми рӯзи савдо мебошад.

Занги оғоз соати 9:30 ва занги анҷом соати 16:00 ба вақти шарқии ИМА садо медиҳад. Дар чор бахши асосии толори савдо зангҳо ҷойгир шудаанд, ки ҳамзамон фаъол мешаванд.

Дар гузашта барои эълони оғоз ва анҷоми савдо аз болғаи чӯбӣ истифода мешуд. Дар охири асри XIX онро бо гонг иваз карданд. Пас аз кӯчидани биржа ба бинои кунунӣ дар соли 1903 зангҳои махсус ҷорӣ шуданд.

Аз соли 1995 даъвати меҳмонони махсус барои задани занг ба анъанаи мунтазам табдил ёфт.&lt;ref name=&quot;bell&quot;&gt;[https://www.investopedia.com/ask/answers/06/openingclosingbell.asp What is the history behind the opening and closing bells on the NYSE?]. ''Investopedia'' (англисӣ).&lt;/ref&gt;

=== Меҳмонони маъруф ===

Дар маросими задани занг сиёсатмадорон, роҳбарони ширкатҳо, варзишгарон, ҳунармандон ва намояндагони созмонҳои байналмилалӣ иштирок кардаанд.

Аз ҷумла:

* [[Нелсон Мандела]] — президенти пешини [[Африқои Ҷанубӣ]];
* [[Руди Ҷулиани]] — шаҳрдори пешини Ню-Йорк;
* [[Кофи Аннан]] — дабири кулли пешини [[Созмони Милали Муттаҳид]], 27 апрели 2006;
* [[Бан Ки Мун]] — дабири кулли пешини СММ, 24 июли 2013;
* [[Майкл Фелпс]] — шиновари амрикоӣ ва қаҳрамони олимпӣ;
* [[Снуп Догг]] — ҳунарманди мусиқии амрикоӣ;
* [[Доналд Трамп]] — 12 декабри соли 2024.

Маросимҳо аксаран ба рӯйдодҳои муҳими иқтисодӣ, муаррифии маҳсулоти нав, пешниҳоди ибтидоии саҳмияҳо ва чорабиниҳои хайриявӣ бахшида мешаванд.

== Рӯзҳои таътил ==

Биржаи фондии Ню-Йорк дар рӯзҳои зерини ид ва таътил баста мешавад:

* Рӯзи Соли нав;
* Рӯзи [[Мартин Лютер Кинг]];
* Рӯзи таваллуди [[Ҷорҷ Вашингтон]];
* Ҷумъаи муборак;
* Рӯзи ёдбуд;
* Рӯзи озодии ғуломон (Juneteenth);
* Рӯзи истиқлоли ИМА;
* Рӯзи меҳнат;
* Рӯзи шукргузорӣ;
* Рӯзи Мавлуди Исо.

Дар баъзе рӯзҳои пеш аз ид савдо пеш аз муҳлати муқаррарӣ анҷом меёбад.

Ба ҳисоби миёна NYSE дар як сол тақрибан 253 рӯзи савдо дорад.&lt;ref name=&quot;hours&quot;/&gt;

== Ҷусторҳои вобаста ==

* [[Уолл-стрит]]
* [[Биржаи фондии Лондон]]
* [[S&amp;P 500]]

== Эзоҳ ==
&lt;references/&gt;

== Адабиёт ==

* Buck, James E. ''The New York Stock Exchange: The First 200 Years''. Greenwich Publishing Group, 1992. ISBN 0-944641-02-4.
* Geisst, Charles R. ''Wall Street: A History — From its Beginnings to the Fall of Enron''. Oxford University Press, 2004. ISBN 0-19-517060-1.
* Kent, Zachary. ''The Story of the New York Stock Exchange''. Scholastic Library Publishing, 1990. ISBN 0-516-04748-5.
* Sloane, Leonard. ''The Anatomy of the Floor''. Doubleday, 1980. ISBN 0-385-12249-7.
* Sobel, Robert. ''N.Y.S.E.: A History of the New York Stock Exchange, 1935–1975''. Weybright and Talley, 1975. ISBN 0-679-40124-5.

== Пайвандҳои беруна ==

{{commonscat|New York Stock Exchange}}
* [https://www.nyse.com/ Вебгоҳи расмии Биржаи фондии Ню-Йорк]
* [https://www.nyse.com/markets/hours-calendars Тақвим ва соатҳои савдо]
* [https://www.nyse.com/listings_directory/stock Феҳристи ширкатҳои дар биржа сабтшуда]

[[Гурӯҳ:Биржаҳои фондӣ]]
[[Гурӯҳ:Биржаҳои фондии Иёлоти Муттаҳидаи Амрико]]
[[Гурӯҳ:Иқтисоди Ню-Йорк]]
[[Гурӯҳ:Ширкатҳои Ню-Йорк]]
[[Гурӯҳ:Ташкилотҳои таъсисёфта дар соли 1792]]
[[Гурӯҳ:Бозорҳои молиявӣ]]</text>
      <sha1>6pyb1iupgxgnxrbag1asx230gwg3aue</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Биржа</title>
    <ns>10</ns>
    <id>334810</id>
    <revision>
      <id>1492927</id>
      <timestamp>2026-11-07T08:48:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zolfeqar Fatihzadeh</username>
        <id>30846</id>
      </contributor>
      <comment>Саҳифаи нав:  &lt;includeonly&gt; {| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width:22em; font-size:90%; text-align:left;&quot; |+ style=&quot;font-size:125%; font-weight:bold; padding:0.4em;&quot; | {{{ном|{{PAGENAME}}}}} {{#if:{{{номи аслӣ|}}}| {{!}} colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:90%;&quot; {{!}} {{{номи аслӣ}}} }} {{#if:{{{логотип|}}}| {{!}}- {{!}} colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; padding:0.5em;&quot; {{!}} [[Акс:{{{логотип}}}|frameless|200px]] }} {{#if:{{{тасви...</comment>
      <origin>1492927</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2353" sha1="t63x9it3ao18u03e3fkoy5rqa5sz2jy" xml:space="preserve">
&lt;includeonly&gt;
{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width:22em; font-size:90%; text-align:left;&quot;
|+ style=&quot;font-size:125%; font-weight:bold; padding:0.4em;&quot; | {{{ном|{{PAGENAME}}}}}
{{#if:{{{номи аслӣ|}}}|
{{!}} colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:90%;&quot; {{!}} {{{номи аслӣ}}}
}}
{{#if:{{{логотип|}}}|
{{!}}-
{{!}} colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; padding:0.5em;&quot; {{!}} [[Акс:{{{логотип}}}|frameless|200px]]
}}
{{#if:{{{тасвир|}}}|
{{!}}-
{{!}} colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; {{!}} [[Акс:{{{тасвир}}}|frameless|250px]]
}}
{{#if:{{{зернавис|}}}|
{{!}}-
{{!}} colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:90%;&quot; {{!}} {{{зернавис}}}
}}
{{#if:{{{номи кӯтоҳ|}}}|
{{!}}-
! Номи кӯтоҳ
{{!}} {{{номи кӯтоҳ}}}
}}
{{#if:{{{навъ|}}}|
{{!}}-
! Навъ
{{!}} {{{навъ}}}
}}
{{#if:{{{таъсис|}}}|
{{!}}-
! Таъсис
{{!}} {{{таъсис}}}
}}
{{#if:{{{макон|}}}|
{{!}}-
! Макон
{{!}} {{{макон}}}
}}
{{#if:{{{координатаҳо|}}}|
{{!}}-
! Координатаҳо
{{!}} {{{координатаҳо}}}
}}
{{#if:{{{молик|}}}|
{{!}}-
! Молик
{{!}} {{{молик}}}
}}
{{#if:{{{раис|}}}|
{{!}}-
! Раис
{{!}} {{{раис}}}
}}
{{#if:{{{президент|}}}|
{{!}}-
! Президент
{{!}} {{{президент}}}
}}
{{#if:{{{директор|}}}|
{{!}}-
! Директори иҷроия
{{!}} {{{директор}}}
}}
{{#if:{{{асъор|}}}|
{{!}}-
! Асъор
{{!}} {{{асъор}}}
}}
{{#if:{{{ширкатҳои сабтшуда|}}}|
{{!}}-
! Ширкатҳои сабтшуда
{{!}} {{{ширкатҳои сабтшуда}}}
}}
{{#if:{{{арзиши бозорӣ|}}}|
{{!}}-
! Арзиши бозорӣ
{{!}} {{{арзиши бозорӣ}}}
}}
{{#if:{{{ҳаҷми савдо|}}}|
{{!}}-
! Ҳаҷми савдо
{{!}} {{{ҳаҷми савдо}}}
}}
{{#if:{{{шохисҳо|}}}|
{{!}}-
! Шохисҳо
{{!}} {{{шохисҳо}}}
}}
{{#if:{{{соатҳои савдо|}}}|
{{!}}-
! Соатҳои савдо
{{!}} {{{соатҳои савдо}}}
}}
{{#if:{{{вебгоҳ|}}}|
{{!}}-
! Вебгоҳ
{{!}} {{{вебгоҳ}}}
}}
{{#if:{{{эзоҳ|}}}|
{{!}}-
{{!}} colspan=&quot;2&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot; {{!}} {{{эзоҳ}}}
}}
|}
&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;
{{Ҳуҷҷатгузорӣ}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>t63x9it3ao18u03e3fkoy5rqa5sz2jy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Ҳуҷҷатгузорӣ</title>
    <ns>10</ns>
    <id>334811</id>
    <revision>
      <id>1492928</id>
      <timestamp>2026-11-07T08:49:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zolfeqar Fatihzadeh</username>
        <id>30846</id>
      </contributor>
      <comment>Саҳифаи нав:  {{Зерсаҳифаи ҳуҷҷатгузорӣ}}  '''Шаблон:Биржа''' барои намоиши маълумоти асосӣ дар бораи биржаҳои фондӣ, биржаҳои молӣ ва дигар ташкилотҳои биржавӣ истифода мешавад.  Шаблон ҷадвали иттилоотиро дар тарафи рости мақола намоиш медиҳад.  == Тарзи истифода ==  Рамзи з...</comment>
      <origin>1492928</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4498" sha1="a1kmmnc8r0argunt2jvy1163nu4zse6" xml:space="preserve">
{{Зерсаҳифаи ҳуҷҷатгузорӣ}}

'''Шаблон:Биржа''' барои намоиши маълумоти асосӣ дар бораи биржаҳои фондӣ, биржаҳои молӣ ва дигар ташкилотҳои биржавӣ истифода мешавад.

Шаблон ҷадвали иттилоотиро дар тарафи рости мақола намоиш медиҳад.

== Тарзи истифода ==

Рамзи зеринро нусхабардорӣ карда, дар оғози мақола ҷойгир намоед:

&lt;pre&gt;
{{Биржа
|ном =
|номи аслӣ =
|номи кӯтоҳ =
|логотип =
|тасвир =
|зернавис =
|навъ =
|таъсис =
|макон =
|координатаҳо =
|молик =
|раис =
|президент =
|директор =
|асъор =
|ширкатҳои сабтшуда =
|арзиши бозорӣ =
|ҳаҷми савдо =
|шохисҳо =
|соатҳои савдо =
|вебгоҳ =
|эзоҳ =
}}
&lt;/pre&gt;

== Параметрҳо ==

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Параметр
! Тавзеҳ
|-
| ном
| Номи расмии биржа ба забони тоҷикӣ
|-
| номи аслӣ
| Номи биржа ба забони аслӣ
|-
| номи кӯтоҳ
| Ихтисора ё номи кӯтоҳи биржа
|-
| логотип
| Номи парвандаи логотип дар Wikimedia Commons ё Википедия
|-
| тасвир
| Номи парвандаи тасвири биржа
|-
| зернавис
| Шарҳи тасвир
|-
| навъ
| Навъи биржа, масалан биржаи фондӣ ё молӣ
|-
| таъсис
| Санаи таъсиси биржа
|-
| макон
| Шаҳр ва кишвари ҷойгиршавӣ
|-
| координатаҳо
| Координатаҳои ҷуғрофӣ
|-
| молик
| Ширкат ё ташкилоти соҳиби биржа
|-
| раис
| Раиси биржа
|-
| президент
| Президенти биржа
|-
| директор
| Директори иҷроия
|-
| асъор
| Асъори асосии муомилот
|-
| ширкатҳои сабтшуда
| Шумораи ширкатҳои дар биржа сабтшуда
|-
| арзиши бозорӣ
| Арзиши умумии бозории ширкатҳои сабтшуда
|-
| ҳаҷми савдо
| Ҳаҷми муомилоти биржа
|-
| шохисҳо
| Шохисҳои асосии биржа
|-
| соатҳои савдо
| Соатҳои фаъолияти бозор
|-
| вебгоҳ
| Вебгоҳи расмии биржа
|-
| эзоҳ
| Маълумоти иловагӣ ва эзоҳҳо
|}

== Намуна ==

&lt;pre&gt;
{{Биржа
|ном = Биржаи фондии Ню-Йорк
|номи аслӣ = New York Stock Exchange
|номи кӯтоҳ = NYSE
|логотип = NYSE Logo 2022.svg
|тасвир = New York Stock Exchange Facade 2015.jpg
|зернавис = Бинои Биржаи фондии Ню-Йорк
|навъ = [[Биржаи фондӣ]]
|таъсис = 17 майи 1792
|макон = [[Ню-Йорк]], [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико]]
|молик = [[Intercontinental Exchange]]
|раис = [[Шарон Боуэн]]
|президент = [[Линн Мартин]]
|асъор = [[Доллари ИМА]]
|ширкатҳои сабтшуда = 2223 (июли 2024)
|арзиши бозорӣ = 44,7 триллион доллар (декабри 2025)
|шохисҳо = [[Миёнаи саноатии Доу Ҷонс]]&lt;br&gt;[[S&amp;P 500]]&lt;br&gt;[[NYSE Composite]]
|вебгоҳ = https://www.nyse.com/
}}
&lt;/pre&gt;

== Эзоҳҳо ==

* Ҳамаи параметрҳо ихтиёрӣ мебошанд.
* Параметрҳои холӣ дар ҷадвали иттилоотӣ намоиш дода намешаванд.
* Барои логотип ва тасвир танҳо номи парвандаро ворид кунед.
* Барои маълумоти тағйирёбанда, аз ҷумла шумораи ширкатҳо, арзиши бозорӣ ва роҳбарият, сана ва манбаи боэътимод нишон диҳед.
* Шаблонро метавон барои биржаҳои кишварҳои гуногун истифода бурд.

&lt;includeonly&gt;
[[Гурӯҳ:Шаблонҳои иттилоотии иқтисодӣ]]
[[Гурӯҳ:Шаблонҳои биржаҳо]]
&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>a1kmmnc8r0argunt2jvy1163nu4zse6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1492930</id>
      <parentid>1492928</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T08:51:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zolfeqar Fatihzadeh</username>
        <id>30846</id>
      </contributor>
      <comment>мусавварсозӣ, ороиш</comment>
      <origin>1492930</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1" />
      <sha1>phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Биржа/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>334812</id>
    <revision>
      <id>1492929</id>
      <timestamp>2026-11-07T08:50:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zolfeqar Fatihzadeh</username>
        <id>30846</id>
      </contributor>
      <comment>Саҳифаи нав: {{Зерсаҳифаи ҳуҷҷатгузорӣ}}  '''Шаблон:Биржа''' барои намоиши маълумоти асосӣ дар бораи биржаҳои фондӣ, биржаҳои молӣ ва дигар ташкилотҳои биржавӣ истифода мешавад.  Шаблон ҷадвали иттилоотиро дар тарафи рости мақола намоиш медиҳад.  == Тарзи истифода ==  Рамзи з...</comment>
      <origin>1492929</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4497" sha1="0lmpeanwivqmfce8j9giimiju3he4x3" xml:space="preserve">{{Зерсаҳифаи ҳуҷҷатгузорӣ}}

'''Шаблон:Биржа''' барои намоиши маълумоти асосӣ дар бораи биржаҳои фондӣ, биржаҳои молӣ ва дигар ташкилотҳои биржавӣ истифода мешавад.

Шаблон ҷадвали иттилоотиро дар тарафи рости мақола намоиш медиҳад.

== Тарзи истифода ==

Рамзи зеринро нусхабардорӣ карда, дар оғози мақола ҷойгир намоед:

&lt;pre&gt;
{{Биржа
|ном =
|номи аслӣ =
|номи кӯтоҳ =
|логотип =
|тасвир =
|зернавис =
|навъ =
|таъсис =
|макон =
|координатаҳо =
|молик =
|раис =
|президент =
|директор =
|асъор =
|ширкатҳои сабтшуда =
|арзиши бозорӣ =
|ҳаҷми савдо =
|шохисҳо =
|соатҳои савдо =
|вебгоҳ =
|эзоҳ =
}}
&lt;/pre&gt;

== Параметрҳо ==

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Параметр
! Тавзеҳ
|-
| ном
| Номи расмии биржа ба забони тоҷикӣ
|-
| номи аслӣ
| Номи биржа ба забони аслӣ
|-
| номи кӯтоҳ
| Ихтисора ё номи кӯтоҳи биржа
|-
| логотип
| Номи парвандаи логотип дар Wikimedia Commons ё Википедия
|-
| тасвир
| Номи парвандаи тасвири биржа
|-
| зернавис
| Шарҳи тасвир
|-
| навъ
| Навъи биржа, масалан биржаи фондӣ ё молӣ
|-
| таъсис
| Санаи таъсиси биржа
|-
| макон
| Шаҳр ва кишвари ҷойгиршавӣ
|-
| координатаҳо
| Координатаҳои ҷуғрофӣ
|-
| молик
| Ширкат ё ташкилоти соҳиби биржа
|-
| раис
| Раиси биржа
|-
| президент
| Президенти биржа
|-
| директор
| Директори иҷроия
|-
| асъор
| Асъори асосии муомилот
|-
| ширкатҳои сабтшуда
| Шумораи ширкатҳои дар биржа сабтшуда
|-
| арзиши бозорӣ
| Арзиши умумии бозории ширкатҳои сабтшуда
|-
| ҳаҷми савдо
| Ҳаҷми муомилоти биржа
|-
| шохисҳо
| Шохисҳои асосии биржа
|-
| соатҳои савдо
| Соатҳои фаъолияти бозор
|-
| вебгоҳ
| Вебгоҳи расмии биржа
|-
| эзоҳ
| Маълумоти иловагӣ ва эзоҳҳо
|}

== Намуна ==

&lt;pre&gt;
{{Биржа
|ном = Биржаи фондии Ню-Йорк
|номи аслӣ = New York Stock Exchange
|номи кӯтоҳ = NYSE
|логотип = NYSE Logo 2022.svg
|тасвир = New York Stock Exchange Facade 2015.jpg
|зернавис = Бинои Биржаи фондии Ню-Йорк
|навъ = [[Биржаи фондӣ]]
|таъсис = 17 майи 1792
|макон = [[Ню-Йорк]], [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико]]
|молик = [[Intercontinental Exchange]]
|раис = [[Шарон Боуэн]]
|президент = [[Линн Мартин]]
|асъор = [[Доллари ИМА]]
|ширкатҳои сабтшуда = 2223 (июли 2024)
|арзиши бозорӣ = 44,7 триллион доллар (декабри 2025)
|шохисҳо = [[Миёнаи саноатии Доу Ҷонс]]&lt;br&gt;[[S&amp;P 500]]&lt;br&gt;[[NYSE Composite]]
|вебгоҳ = https://www.nyse.com/
}}
&lt;/pre&gt;

== Эзоҳҳо ==

* Ҳамаи параметрҳо ихтиёрӣ мебошанд.
* Параметрҳои холӣ дар ҷадвали иттилоотӣ намоиш дода намешаванд.
* Барои логотип ва тасвир танҳо номи парвандаро ворид кунед.
* Барои маълумоти тағйирёбанда, аз ҷумла шумораи ширкатҳо, арзиши бозорӣ ва роҳбарият, сана ва манбаи боэътимод нишон диҳед.
* Шаблонро метавон барои биржаҳои кишварҳои гуногун истифода бурд.

&lt;includeonly&gt;
[[Гурӯҳ:Шаблонҳои иттилоотии иқтисодӣ]]
[[Гурӯҳ:Шаблонҳои биржаҳо]]
&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>0lmpeanwivqmfce8j9giimiju3he4x3</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>