Википедиа tgwiki https://tg.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%B0%D2%B3%D0%B8%D1%84%D0%B0%D0%B8_%D0%B0%D1%81%D0%BB%D3%A3 MediaWiki 1.48.0-wmf.3 first-letter Медиа Вижа Баҳс Корбар Баҳси корбар Википедиа Баҳси Википедиа Акс Баҳси акс Медиавики Баҳси медиавики Шаблон Баҳси шаблон Роҳнамо Баҳси роҳнамо Гурӯҳ Баҳси гурӯҳ Портал Баҳси портал Лоиҳа Баҳси Лоиҳа TimedText TimedText talk Модул Баҳси Модул Event Event talk Вилояти Суғд 0 1535 1493141 1490126 2026-11-08T18:55:39Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 1493141 wikitext text/x-wiki {{маъноҳои дигар|Суғд (мазмунҳо)}} {{ВМ |Ранг1 = {{ранг|Тоҷикистон}} |Номи тоҷикӣ = |Номи аслӣ = |Нишон = |Парчам = |Бари нишон = |Бари парчам = |Тавсифи нишон = |Тавсифи парчам = |Кишвар = {{парчам|Тоҷикистон}} |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |yandex = |region = |type = |Дараҷа = |CoordScale = |Суруди миллӣ = |Мақом = |Тобеъи = |Шомили = |Пойтахт = {{парчам|Хуҷанд}} |Шаҳри бузургтарин = |Шаҳрҳои бузургтарин = |Таъсис = |Барҳамхӯрӣ = |Номҳои пешина = |Раис = |Шакли роҳбарӣ = |Раис2 = |Шакли роҳбарӣ2 = |Раис3 = |Шакли роҳбарӣ3 = |ММД = |Соли ММД = |Ҷой аз рӯи ММД = |ММД ба сари аҳолӣ = |Ҷой аз рӯи ММД ба сари аҳолӣ = |Забон = |Забонҳо = |Аҳолӣ = 2 823 900<ref>{{Cite web|url=https://stat.tj/storage//1.01.2022.pdf|title=ШУМОРАИ АҲОЛИИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН ТО 1 ЯНВАРИ СОЛИ 2022|author=Агентии омори назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|accessdate=2022-11-15|archivedate=2022-10-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221010195817/https://stat.tj/storage//1.01.2022.pdf}}</ref> |Соли барӯйхатгирӣ = 2022 |Фоиз аз аҳолӣ = 28,6 |Ҷой аз рӯи аҳолӣ = 2 |Баҳодиҳии аҳолӣ = |Соли баҳодиҳӣ = |Зичӣ = 112,1 |Ҷой аз рӯи зичӣ = 3 |Ҳайати миллӣ = [[тоҷикон]], [[ӯзбакҳо]], [[қирғизҳо]] ва ғ. |Ҳайати динӣ = [[мусулмон]]он ва ғ. |Масоҳат = 25 200 |Фоиз аз масоҳат = 17,8 |Ҷой аз рӯи масоҳат = 3 |Баландии бештарин = |Баландии миёна = |Баландии камтарин = |Харита = |Андозаи харита = |Харита2 = |Андозаи харита = |Минтақаи замонӣ = |Сарвожа = |ISO = |Шиносаи ададӣ = |Шакли шиноса = |Шиносаи ададӣ2 = |Шакли шиноса2 = |Шиносаи ададӣ3 = |Шакли шиноса3 = |FIPS = TI03 |Коди телефон = |Нишонаи почта = |Домени интернет = |Коди мошинҳо = |Вебгоҳ = |Гурӯҳ дар Commons = |Эзоҳ = }} '''Вилояти Суғд''' (собиқ ''вилояти Ленинобод'') — вилоятест дар шимоли Тоҷикистон. Марказаш шаҳри [[Хуҷанд]] мебошад. Аҳолӣ – 2 823 900 нафар (соли 2022). == Ҷуғрофия == Дар харитаи географии ҷаҳон вилояти Суғд минтақаи шимолии Ҷумҳурии Тоҷикистон муаррифӣ ёфтааст. Ҳудуди вилоятро асосан кӯҳҳо ташкил медиҳад. Дар шимол каторкуҳҳои Қурама (баландиаш 3769 м) ва Муғул (1624 м) ҷойгир шудааст, ки ба силсилаи кӯҳҳои Тиён-шон дохил мешавад. Самти ҷануби бо силсилакӯҳҳои Туркистон (5509 м), Зарафшон( 5489 м) ва Ҳисор банд мебошад, ки ба силсилаи куҳҳои Ҳисору Олой мансуб аст. Байни силсилакӯҳҳои Қурама ва Туркистон, ғарбии водии Фарғона мавқеъ дорад, ки аз он дарёи Сир мегузарад. Қаторкӯҳҳои Туркистон ва Зарафшонро водии Фарғона аз ҳам ҷудо мекунад. Дарёҳо — Сирдарё бо ҷорӣ шудани Исфара, Хоҷабоқирғон, Оқсу ва ғайра. Ҳамчунин Зарафшон бо шохобҳояш Фондарё, Кштут, Мағиён, ки дорои пиряхҳои барфӣ буда захираи калони гидроэнергетикӣ дорад ва барои обёрии заминҳо истифода бурда мешавад. Кӯлҳои калонтарин: [[Искандаркӯл]] ва Оқсуқон. Хокҳои қисми ҳамворигӣ-хокистарранги кушод, дар кӯҳҳо хокистарранги тира бартарӣ доранд, ки онҳо тадриҷан ба хокҳои ҷигартоб, хокҳои кӯҳӣ-бешагӣ ва хокҳои марғзории кӯҳӣ иваз мешаванд. Олами рустаниҳои минтақаро рустаниҳои биёбонӣ ва нимбиёбонӣ ташкил медиҳанд; явшан(шибоғ), хори пои уштур, дар водиҳои дарёҳо ба миқдори кам тӯқайзорҳо боқӣ мондаанд. Дар нишебии қатокӯҳҳо то баландии 1000 м рустаниҳои шибоғу шӯрагиҳо ва дар баландии 1500-1700 м ва зиёдтар аз он рустаниҳои гуногуни кӯҳи ҳастанд. Минтақаҳои субалпӣ ва алпӣ дар баландии 2500-300м ҷойгиранд. Олами ҳайвонот; аз ширхӯрон, рӯбоҳ, шағол, заргӯш, барсук, хуки ёбоӣ, бузи кӯҳӣ, барси барфӣ дида мешаванд. Дар дарёву кӯлҳои вилоят гуломоҳӣ, зағормоҳӣ, лаққамоҳӣ ва бурутмоҳии туркӣ, [[ширмоҳӣ]], зиндагӣ доранд. == Иқлим == Иқлимаш хушк. Зимистон на он қадар сард (ҳарорати миёна моҳи январ -1,1), тобистонаш гарм (ҳарорати миёнаи моҳи июл +28); бориши солона -150 мм, дар чойҳо 300 мм дар як сол. Баъзан шамоли гарму хушк мевазад. Дар кӯҳҳо, баландии тахмин 1000 м сардтар (ҳарорати миёнаи моҳи январ -4 ва июл +26), бориш зиёда аз 400мм дар сол; дар баландии 2500 м ҳарорати миёнаи моҳи январ -9, июл +15, бориши солона то 800 мм. == Таърих == {{Дар нақша}} == Мардум == Аз рӯи маълумоти омории Агентии омори назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон бино бар саршумори соли 2016, шумораи аҳолии вилояти Суғд 2 511 000 кас буда, ки 29,4 дарсад аз аҳолии Тоҷикистонро ташкил медиҳад. Аз ин шумор 621,8 ҳазор нафар (24,8 дарсад аз шумораи умумии аҳолии вилоят) шаҳрӣ ва 1889,2 ҳазор нафар (75,2 дарсад) рустоӣ будаанд. Миёнгини зичии аҳолӣ дар вилоят 99,6 кас бар км² аст.<ref>[http://www.stat.tj/ru/img/65a709121baf8a64bf15d33f398aafde_1435736807.pdf Шумораи аҳолии Ҷумҳурии Тоҷикистон то 1 январи соли 2016] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20150702021130/http://www.stat.tj/ru/img/65a709121baf8a64bf15d33f398aafde_1435736807.pdf |date=2015-07-02 }}.</ref> Мардуми Суғд ба забони [[тоҷикӣ]] сухан мегӯянд. {| class="wikitable" |+Аҳолӣ (ҳаз. нафар) !'''сол''' !1989 !1995 !1998 !1999 !2000 !2005 !2010 !2015 !2020 |- |'''умумӣ''' |1554,2 |{{зиёдшавӣ}}1740,8 |{{зиёдшавӣ}}1811,3 |{{зиёдшавӣ}}1842,1 |{{зиёдшавӣ}}1871,9 | | | | |- |аҳолии шарҳҳо |522,4 |{{зиёдшавӣ}}522,5 |{{камшавӣ}}502,0 |{{камшавӣ}}499,3 |{{камшавӣ}}497,3 | | | | |- |аҳолии деҳот |1031,8 |{{зиёдшавӣ}}1218,3 |{{зиёдшавӣ}}1309,3 |{{зиёдшавӣ}}1342,8 |{{зиёдшавӣ}}1374,6 | | | | |} == Бахшбандӣ == Бино бар Қонуни тақсимоти кишварии Ҷумҳурии Тоҷикистон, вилояти Суғд 8 [[шаҳр]], 23 [[шаҳрак]], 14 [[ноҳия]] ва 93 [[ҷамоат]] дорад<ref name="stat.tj">{{Cite web |url=http://www.stat.tj/ru/img/65a709121baf8a64bf15d33f398aafde_1435736807.pdf |title=«Шумораи аҳолии Ҷумҳурии Тоҷикистон то 1 январи соли 2016». Агентии омори назди Президенти ҶТ. |accessdate=2016-10-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150702021130/http://www.stat.tj/ru/img/65a709121baf8a64bf15d33f398aafde_1435736807.pdf |archivedate=2015-07-02 }}</ref> {| class="wikitable" width= "50%" |- | colspan="14" style="text-align:center; background:#ffdead;" |'''Шаҳрҳо ва ноҳияҳои вилояти Суғд'''<ref name="stat.tj"/> |- ! Номи воҳиди идорӣ !! Аҳолӣ, 2016 !Аҳолӣ, 2019 !Аҳолӣ, 2020 ! Паҳно<br />ҳазор км²!! Зичии<br />аҳолӣ<br />кас/км² |- | шаҳри [[Хуҷанд]] || 175,4 | 181,6 | 183,6 || 0,0 || 87,3 |- | шаҳри [[Истаравшан]] || 61,2 | 64,6 | 65,6 || || |- | шаҳри [[Исфара]] || 47,8 | 50,7 | 51,7 || || |- | шаҳри [[Гулистон]] || 47,5 | 48,2 | 49,2 || || |- | шаҳри [[Конибодом]] || 50,4 | 52,2 | 52,5 || || |- | шаҳри [[Панҷакент]] || 41,2 | 42,8 | 43,3 || || |- | шаҳри [[Истиқлол]] ||16,4 | 17,3 | 17,6 || || |- | шаҳри [[Бӯстон (шаҳр)|Бӯстон]] ||33,5 | 36,0 | 36,9 || || |- | [[ноҳияи Айнӣ]] || 78,3 | 82,3 | 83,6 || 5,2 || 15,1 |- | [[ноҳияи Ашт]] || 155,2 | 164,8 | 168,1 || 2,8 || 55,4 |- | [[ноҳияи Ғафуров]] || 355,0 | 374,3 | 380,5 || 2,7 || 131,5 |- | [[ноҳияи Деваштич]] || 158,3 | 169,6 | 180,8 || 1,6 || 98,9 |- | [[ноҳияи Зафаробод]] || 69,2 | 74,2 | 75,4 || 0,5 || 173,0 |- | [[ноҳияи Истаравшан]] * || 190,2 | 268,1 | 273,5 || 0,7 || 359,1 |- | [[ноҳияи Исфара]] * || 208,4 | 269,6 | 274 || 0,9 || 320,2 |- | [[ноҳияи Конибодом]] * || 149,1 | 208,4 | 211,1 || 0,8 || 249,4 |- | [[ноҳияи Кӯҳистони Мастчоҳ]] || 23,1 | 24,7 | 25,4 || 3,7 || 6,2 |- | [[ноҳияи Масчоҳ]] || 117,0 | 125,3 | 128,4 || 1,0 || 117,0 |- | [[ноҳияи Панҷакент]] * || 237,2 | 296,8 | 303 || 3,7 || 75,2 |- | [[ноҳияи Ҷаббор Расулов|ноҳияи Расулов]] || 127,8 | 135,3 | 137,7 || 0,3 || 426,0 |- | [[ноҳияи Спитаман]] || 131,7 | 139,2 | 141,6 || 0,4 || 329,2 |- | [[ноҳияи Шаҳристон]] || 39,5 | 42,7 | 43,7|| 1,2 || 35,9 |- | '''Ҳамагӣ''' ||''' 2511,0''' |'''2658,4''' |'''2707,3'''|| ''' 25,2''' || ''' 99,6''' |- | * ''ҳамроҳ бо шаҳрҳои тобеи вилоят'' |- |} == Иқтисодиёт == === Саноат === Дар вилоят минтақаи озоди истеҳсолӣ-инвеститсионии "Суғд" амал карда истодааст. Соли 2015 аз 613 корхонаҳои саноатӣ 340 корхона 73 корхона ё ки 11,9 фоиз фаъолият накарданд. Сабабҳои фаъолият накардани корхонаҳои саноатӣ нарасидани ашёи хому маблағҳои гардишӣ, маҳдуд шудани бозорҳои анъанавии фурӯши маҳсулот, ба рақобат тобовар набудани маҳсулоти истеҳсолшуда мебошанд. Соли 2015 ифтитоҳи корхонаву коргоҳҳои коркарди шири “Порсои Хуҷанд”, коргоҳҳои истеҳсоли “Металлоконструксияҳо”, “Сендвич-панел” ва “Комбикорм”-и ҶДММ “Фаровон-1”, фабрикаи мурғпарварии “Дӯстон-1”, корхонаи “Рукнобод”, коргоҳи дуюми заршӯйии КМ ”Зарафшон”, “Ресандаи Хуҷанд”ва ҶДММ “Арча” рӯй дод. Айни замон дар вилоят бунёди як қатор корхонаҳои калон, аз ҷумла сохтмони [[корхонаи ҶДММ "Хуаксин Ғаюр - Суғд-семент"]] дар [[ноҳияи Ғафуров]] барои 1500 ҷойи корӣ ва истеҳсоли 1,2 млн. тонна семент дар як сол, комбинати металлургӣ бо иқтидори коркарди 50 ҳазор тонна сурб ва 50 ҳазор тонна руҳ бо 1500 ҷойи корӣ, ҶДММ "Нуқрафом" дар шаҳри Истиқлол, [[ҶСП «Норд Азия Металл»]], [[ҶДММ «Спитамен Ойл»]] дар ноҳияи Спитамен ва “Нафтрасон” дар шаҳри Конибодом ба итмом расидааст. Соли 2015 Фабрикаи дуюми Ҷамъияти дорои масъулияташ маҳдуди Корхонаи муштараки [[зар]]шӯии “Зарафшон”-ро ифтитоҳ намуд. Коргоҳи дуюми заршӯии корхонаи муштараки «Зарафшон» дар давоми як сол сохта, ба истифода супорида шуд. Арзиши лоиҳавии Фабрикаи заршӯӣ бо иқтидори коркарди 10 ҳазор тонна маъдан дар як шабонарӯз бо инфрасохтори мавҷуда 1миллиард сомонӣ мебошад. Дар ин коргоҳ дар як сол то 2,2 тонна [[тило]]и холис истеҳсол карда шуда, қариб 11 ҳазор тонна маъданро дар як шабонарӯз коркард менамояд. Баробари мавриди баҳрабардорӣ қарор гирифтани коргоҳи бузург иқтидори умумии корхона дар як шабонарӯз ба коркарди 17 ҳазор тонна маъдан баробар гардида, иқтидори истеҳсолии корхонаи муштараки «Зарафшон» то 5 тонна тило дар як сол расонида мешавад.<ref>{{Cite web |url=http://www.khovar.tj/content/%D0%B8%D1%84%D1%82%D0%B8%D1%82%D0%BE%D2%B3%D0%B8-%D1%84%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%B8-%D0%B4%D1%83%D1%8E%D0%BC%D0%B8-%D2%B7%D0%B0%D0%BC%D1%8A%D0%B8%D1%8F%D1%82%D0%B8-%D0%B4%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B8-%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8A%D1%83%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%82%D0%B0%D1%88-%D0%BC%D0%B0%D2%B3%D0%B4%D1%83%D0%B4%D0%B8-%D0%BA%D0%BE%D1%80%D1%85%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B8-%D0%BC%D1%83%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B8-%D0%B7%D0%B0%D1%80%D1%88%D3%AF%D0%B8%D0%B8- |title=Ифтитоҳи Фабрикаи дуюми Ҷамъияти дорои масъулияташ маҳдуди Корхонаи муштараки заршӯии “Зарафшон” |accessdate=2016-04-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304193202/http://www.khovar.tj/content/%D0%B8%D1%84%D1%82%D0%B8%D1%82%D0%BE%D2%B3%D0%B8-%D1%84%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%B8-%D0%B4%D1%83%D1%8E%D0%BC%D0%B8-%D2%B7%D0%B0%D0%BC%D1%8A%D0%B8%D1%8F%D1%82%D0%B8-%D0%B4%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B8-%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8A%D1%83%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%82%D0%B0%D1%88-%D0%BC%D0%B0%D2%B3%D0%B4%D1%83%D0%B4%D0%B8-%D0%BA%D0%BE%D1%80%D1%85%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B8-%D0%BC%D1%83%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B8-%D0%B7%D0%B0%D1%80%D1%88%D3%AF%D0%B8%D0%B8- |archivedate=2016-03-04 }}</ref> [[24 март]]и [[соли 2016]] [[Корхонаи ҶДММ "Хуаксин Ғаюр - Суғд-семент"]] — дар [[ноҳияи Ғафуров]] ва [[Корхонаи ҶДММ "Нафтрасон"]] — дар шаҳри [[Конибодом]]и вилояти Суғд ифтитоҳ ёфтаанд.<ref>{{Cite web |url=https://hamsafon.tj/1177-shumorai-12-1044-24032016.html |title=Минбари халқ Шумораи №12 (1044), 24.03.2016 |accessdate=2016-04-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201204044613/http://hamsafon.tj/1177-shumorai-12-1044-24032016.html |archivedate=2020-12-04 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://hamsafon.tj/uploads/newspaper/1_MX_2016/12_Minbar_2016.pdf |title=Минбари халқ Шумораи №12 (1044), 24.03.2016 |accessdate=2016-04-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220308173046/https://hamsafon.tj/uploads/newspaper/1_MX_2016/12_Minbar_2016.pdf |archivedate=2022-03-08}}</ref> === Кишоварзӣ === Дар соҳаи кишоварзӣ ҳар сол, дар маҷмӯъ зиёда аз 268,4 ҳазор гектар заминҳо кишт карда мешаванд, ки маҳсулоти пахтаву ғалладона, сабзавоту мева ва диг. истеҳсол мекунанд. Дар вилоят (с.2015) 604,3 ҳазор сар чорвои калони шохдор, зиёда аз 1,4 млн. сар гӯсфанду буз ва 1,7 млн. сар парранда парвариш карда мешаванд.<ref>{{Cite web |url=https://sugd.tj/|title=Сомонаи расмии ҳукумати вилояти Суғд |accessdate=2016-03-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160323071846/http://sugd.tj/index.php/tj/bahshho/makolaho/5750-hisobot |archivedate=2016-03-23 }}</ref> Соли 2020 саршумори чорвои калони шохдор дар миқёси вилояти Суғд ба 669 ҳазору 710 сар расонида шуда, саршумори чорвои майда ба 1 миллиону 574 ҳазору 769 сар баробар гардид.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2021/02/2peshvoi-millat-emomal-ra-mon-dar-namoishi-kishovarz-dar-no-iyai-bobo-on-afurov-ishtirok-namudand/ |title=Пешвои миллат Эмомалӣ Раҳмон дар намоиши кишоварзӣ дар ноҳияи Бобоҷон Ғафуров иштирок намуданд |accessdate=2021-02-04 |archivedate=2021-02-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210209082049/https://khovar.tj/2021/02/2peshvoi-millat-emomal-ra-mon-dar-namoishi-kishovarz-dar-no-iyai-bobo-on-afurov-ishtirok-namudand/ }}</ref> Дар вилояти Суғд дар доираи “Барномаи рушди соҳаи боғу токпарварӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон барои солҳои 2016-2020” боғпарварону токпарварон ба дастовардҳои назаррас ноил гардидаанд. Дар ин давра дар шаҳру ноҳияҳои вилояти Суғд қариб 4 ҳазору 360 гектар боғи нав бунёд карда шудааст. Давоми 5 соли охир дар шаҳру ноҳияҳои вилояти Суғд ба ҷойи 2076 гектар бештар аз 5 ҳазор гектар майдони боғоти куҳна барқарор гардида, илова бар ин, дар муддати 5 сол 207 гектар боғи интенсивӣ, аз ҷумла себ, олу, зардолу, шафтолу, сиёҳолу, гелос, нок, бодом, чормағз ва биҳӣ бунёд карда шудааст ва ҳудуди 373 гектар майдони токзорҳои куҳна барқарор ва 351 гектар токзори нав бунёд шудааст.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2021/02/2peshvoi-millat-emomal-ra-mon-dar-namoishi-kishovarz-dar-no-iyai-bobo-on-afurov-ishtirok-namudand/ |title=Президенти мамлакат Эмомалӣ Раҳмон дар мавзеи Султонободи деҳоти Зарзамини ноҳияи Бобоҷон Ғафуров ба бунёди боғи интенсивӣ асос гузоштанд |accessdate=2021-02-04 |archivedate=2021-02-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210209082049/https://khovar.tj/2021/02/2peshvoi-millat-emomal-ra-mon-dar-namoishi-kishovarz-dar-no-iyai-bobo-on-afurov-ishtirok-namudand/ }}</ref> == Нақлиёт == [[18 октябр]] соли 2015 дар [[ноҳияи Айнӣ]] роҳи мошингарди Айнӣ - Панҷакент ба истифода дода шуд. Роҳи мошингарди Айнӣ - Панҷакент 112,6 километрро ташкил медиҳад. Дар ин шоҳроҳ, 31 адад пулҳои хурду бузург ва иншооти зиёди ёрирасон сохта шудаанд.<ref>{{Cite web |url=http://www.khovar.tj/content/%D0%B8%D1%84%D1%82%D0%B8%D1%82%D0%BE%D2%B3%D0%B8-%D1%80%D0%BE%D2%B3%D0%B8-%D0%BC%D0%BE%D1%88%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B8-%D0%B0%D0%B9%D0%BD%D3%A3-%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D2%B7%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 |title=Ифтитоҳи роҳи мошингарди Айнӣ - Панҷакент |accessdate=2016-04-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304193705/http://www.khovar.tj/content/%D0%B8%D1%84%D1%82%D0%B8%D1%82%D0%BE%D2%B3%D0%B8-%D1%80%D0%BE%D2%B3%D0%B8-%D0%BC%D0%BE%D1%88%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B8-%D0%B0%D0%B9%D0%BD%D3%A3-%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D2%B7%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 |archivedate=2016-03-04 }}</ref> == Омӯзишу парвариш == Вилояти Суғд кӯдакистон, мактаби рӯзонаи таҳсилоти умумӣ, мактаби миёнаи касбӣ ва донишгоҳ дорад. [[Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров‎]] ва [[Донишгоҳи давлатии ҳуқуқ, бизнес ва сиёсати Тоҷикистон]]‎ таълимгоҳҳои бонуфузи вилоят ва ҷумҳурӣ мебошанд. == Ниҳодҳои фарҳангӣ == Дар вилоят фарҳангсаройҳои бошукӯҳи [[Қасри Арбоб]] ва ноҳияи Ҷаббор Расулов, Айнӣ ва Ашт, Маҷмааи таърихӣ-фарҳангии вилоят иборат аз [[Боғи ба номи Камоли Хуҷандӣ]] ва [[Қалъаи Хуҷанд]], шаҳркадаи бостонии [[Саразм]], [[Шаҳраки Панҷакенти қадим]], [[Мамнунгоҳ-осорхонаи бостоншиносии Панҷакент]], [[Осорхонаи ба номи академик Бобоҷон Ғафуров]], [[Маҷмааи таърихӣ - меъмории Шайх Муслиҳиддин]], [[Масҷиди мадрасаи Абдуллохон]], [[Мақбараи Абӯабдуллоҳи Рӯдакӣ]], [[Шаҳри Шаҳристони қадим – Қаҳқаҳа]], [[Манораҳои саргаҳи Зарафшон]] ва диг. ниҳодҳои таърихиву фарҳангиро дар бар мегирад. Соли 2016 дар зодгоҳи [[Ниқибхон Туғрал]], деҳаи Зосун маҷмааи таърихӣ-фарҳангии Ниқибхон Туғрал адр [[шаҳраки Бӯстон]]и [[ноҳияи Мастчоҳ]] муҷассамаи [[Исмоили Сомонӣ]] сохта шуданд.<ref>Ватанамонробоз ҳам шукуфон хоҳем кард//Тоҷикистон, 7 сентябри с. 2016</ref> == Воситаҳои ахбори умум == Дар вилоят нашрияҳои даврӣ ба монандӣ: * [[Ҳақиқати Суғд (рӯзнома)|Ҳақиқати Суғд]] (ба [[забони тоҷикӣ]]) * [[Ҳақиқати Суғд (рӯзнома)|Ҳақиқати Суғд]] (русӣ: Согдийская правда) (ба [[забони русӣ]]) * [[Суғд ҳақиқати]] (ба [[забони ӯзбекӣ]]) барои хонандагон интишор мешаванд. Азбаски [[забони ӯзбекӣ]] дар шимол ва ғарби кишвар мавриди истифода қарор гирифтааст<ref>[http://tajembiran.tj/tj/dar-borai-tojikiston/tajikistan-in-figures.html?start=6 Тоҷикистон: Вилоятҳо ва ноҳияҳо] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20190504165723/http://tajembiran.tj/tj/dar-borai-tojikiston/tajikistan-in-figures.html?start=6 |date=2019-05-04 }} // The embassy of the Republic of Tajikistan in the Islamic Republic Iran</ref>, рӯзномаи «Суғд ҳақиқати» бо забони ӯзбекӣ чоп мешавад. == Беҳдошту беҳзистӣ == Дар Барномаи вилоятии “Соли 2016 — Соли фарди солим” пешбинӣ шудаанд, сохтмони 23 адад иншооти тандурустӣ ба маблағи 5,3 млн. сомонӣ ва таъмиру тармими 57 адад муассисаҳои тиббӣ ба маблағи 21,1 млн. сомонӣ дар ҳудуди вилоят дар назар аст. == [[Ҷозибаҳои гардишгарӣ]] == {{Асос|Минтақаи туристии Суғд}} Табиати вилояти Суғдро наметавон бе истифодаи такрор ба такрор аз вожаҳои «беназир» ва «беҳамто» тавсиф кард. Мавзеи [[Искандаркӯл]] ҳамчун марвориди беназир дар иҳотаи кӯҳҳои [[Фон (кӯҳ)|Фон]], маҳалли дилписанди сайёҳон аз саросари ҷаҳон аст. [[Ҳафткӯл#Марғзор|Кӯлҳои Марғзор]] низ беҳамтоанд ва ин мавзеъ дар зебоӣ ягонаву якто мебошад, зеро ҳар яке аз кӯлҳои номбурда муҳраи гаронбаҳоеро дар гарданбанди зебо мемонад. [[Ҳафткӯл|Ҳафт кӯли]] пайваста дорои рангҳои гуногун аст. Дигар ҷойҳои писандидаи мардум Баҳри тоҷик дар [[Гулистон]], шаҳрҳои қадимаи [[Панҷакент]], [[Исфара]] ва [[Конибодом]] ки дорои осорхона, масҷиду мадрасаҳои куҳан, зиёратгоҳҳои муътабар мебошанд. Ҷойҳои диданиҳои вилоят: === Ҷозибаҳои фарҳангӣ === * [[Саразм]] * [[Мамнунгоҳ-осорхонаи бостоншиносии Панҷакент]] * [[Қалъаи Хуҷанд]] * [[Маҷмааи таърихӣ - меъмории Шайх Муслиҳиддин]] * [[Масҷиди мадрасаи Абдуллохон]] * [[Манораҳои саргаҳи Зарафшон]] * [[Мақбараи Ҳазрати Шоҳ]] * [[Мақбараи Абӯабдуллоҳи Рӯдакӣ]] * [[Осорхонаи ба номи академик Бобоҷон Ғафуров]] * [[Боғи ба номи Камоли Хуҷандӣ]] === Ҷозибаҳои табиъӣ === * [[Ҳафткӯл]] * [[Искандаркӯл]] * Кӯҳҳои [[Фон (кӯҳ)|Фон]] * [[Баҳри тоҷик]] Дар вилояти Суғд минтақаҳое ҳастанд, ки олами набототи он ҳанӯз омухтанашудаву дастнахӯрда аст. Обу ҳавои чунин минтақаҳо ба сабаби душворгузар ва дурдаст будан аз маҳалҳои маскунӣ ва набудани роҳҳои мошингард поку гуворост. Дар яке аз ин минтақаҳо [[мардуми яғноб]] зиндагонӣ мекунад. == Пайвандҳо == * [https://sugd.tj/ Сомонаи расмии Вилояти Суғд] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20160323071846/http://sugd.tj/index.php/tj/bahshho/makolaho/5750-hisobot |date=2016-03-23 }} (Мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатии вилояти Суғд). == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{commons|Category:Sughd province|Вилояти Суғд}} {{Тақсимоти маъмурии Тоҷикистон}} {{Ноҳияҳои Суғд}} {{Тоҷикистон-ҷуғ-нопурра}} [[Гурӯҳ:Вилоятҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Феҳристи вилоятҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Вилояти Суғд]] ptu67nb5eun30hcsa5dm2t2238ajk9x Воқеаҳои кунунӣ/Бойгонии солҳои 2007-2020 0 2018 1493148 1487981 2026-11-08T19:08:05Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 5 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 1493148 wikitext text/x-wiki '''[[Портал:Рӯйдодҳои кунунӣ|Портали рӯйдодҳои кунунӣ]]''' {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0" align="right" style="width: 300px; margin-bottom: 1em;; |- | {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0" style="width: 300px; margin-bottom: 1em; text-align: center; border: 1px solid #333333; font-family: Arial" |- style="background-color: #DDDDDD" | style="padding-top: 5px; padding-bottom: 5px" | '''Вақт''': {{CURRENTTIME}} [[Coordinated Universal Time|UTC]]&nbsp;&nbsp;|&nbsp;&nbsp;'''Сана''': [[{{CURRENTDAY}} {{CURRENTMONTHNAME}}]] |- | style="padding-top: 4px; font-size:90 %" | '''Фарқи соатҳо аз вақти [[Гринвич]]:''' <br /> &nbsp; &nbsp;[[Аляска]]: −11&nbsp; &nbsp;[[Лос-Анҷелес]]: −9&nbsp; &nbsp;[[Даллас]]: −7<br /> [[Ню-Йорк]]: −5 &nbsp; &nbsp; [[Рио-де-Жанейро]]: −4<br />[[Лондон]]: +0&nbsp; &nbsp;[[Париж]], [[Берлин]]: +1<br />[[Калининград]]: +2&nbsp; &nbsp;[[Москва]]: +3<br />[[Самара]]: +4<br />[[Екатеринбург]]: +5&nbsp; &nbsp;[[Новосибирск]]: +6<br />[[Красноярск]]: +7&nbsp; &nbsp;[[Иркутск]]: +8<br />[[Владивосток]]: +10&nbsp; &nbsp;[[Магадан]]: +11&nbsp;&nbsp;[[Чукотка]]: +12 |} |- |<center> |} == [[Соли 2020]] == == [[декабр]]и [[соли 2020]] == * [[31 декабр]]и [[соли 2020]] шумораи умумии сироятёфтагон аз [[Дунёгирии COVID-19|COVID-19]] дар Тоҷикистон '''13 296''' нафарро ташкил медиҳад. Теъдоди шифо ёфтагон ба '''12 799''' нафар ва теъдоди фавтидагон аз коронавирус дар ҷумҳурӣ ба '''90''' нафар расид<ref>{{Cite web |url=https://covid.tj/ |title=covid.tj дар рӯзи 31.12.2020 |accessdate=2020-08-31 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230227122951/https://covid.tj/ |archivedate=2023-02-27}}</ref> * [[31 декабр]]и [[соли 2020]] Тибқи маълумоти Донишгоҳи Хопкинс, шумораи умумии сироятёфтагон аз [[Дунёгирии COVID-19|COVID-19]] дар саросари ҷаҳон зиёда аз '''83 200 986''' нафарро ташкил дода, аз ин беморӣ '''1 815 161''' нафар фавтиданд, ''58 987 491'' нафар шифо ёфтаанд, ва то ҳол дар ҷаҳон '''21 081 896''' ба ҳамин сироят гирифторанд. Кишварҳое ки зиёда аз як миллион нафарро [[Дунёгирии COVID-19|COVID-19]] фаро гирифтааст, шаҳрвандони — [[ИМА]], [[Ҳиндустон]], [[Бразилия]], [[Русия]], [[Фаронса]], [[Туркия]], [[Бритониёи Кабир]], [[Италия]], [[Испания]], [[Аргентина]], [[Колумбия]], [[Олмон]], [[Мексика]], [[Лаҳистон]], [[Эрон]], [[Украина]], [[Африқои Ҷанубӣ]] ва [[Перу]] дохил шудаанд.<ref>{{Cite web |url=https://koronovirus.site/ |title=Коронавирус COVID-19 Global Cases/Донишгоҳи Хопкинс, Омори COVID-19 дар рӯзи 31.12.2020 |accessdate=2021-07-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210811195227/https://koronovirus.site/ |archivedate=2021-08-11 }}</ref> * [[30 декабр]]и [[соли 2020]] Захираҳои тилоии Бонки Миллии Тоҷикистон дар соли сипаришуда дар пасманзари болоравии рекордии нархи тило дар ҷаҳон қариб нисф афзоиш ёфтанд. Нархи миёнаи тилое, ки аз БМТ озодона дастрасанд, 42,2% баланд шуд.<ref>[https://www.asiaplustj.info/ru/news/tajikistan/economic/20201230/zolotie-slitki-natsbanka-tadzhikistana-v-2020-godu-podorozhali-na-422/Золотые слитки Нацбанка Таджикистана в 2020 году подорожали на 42,2%]{{Пайванди мурда|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * [[25 декабр]]и [[соли 2020]] Академияи илмҳои табиии Русия Абдусафо Умарҷонов, декани факултети менталургияи Донишкадаи кӯҳию металлургии Тоҷикистон дар шаҳри Бӯстон барои нақши муассир дар рушди ихтироъкорӣ, таълимот дар мактабҳои олӣ ва ҷавобгӯй будани китобу корҳои илмияш ба меъёрҳои байналмиллалӣ бо сертификат ва медали ба номи Алфред Нобел ва ҷоизаи пулӣ қадрдон кардааст.<ref>[https://asiaplus.news/tg/2020/12/25/donishmandi-to%d2%b7ik-medali-nobel-ba-dast-ovard/ / Донишманди тоҷик медали Нобел ба даст овард]</ref> * [[24 декабр]]и [[соли 2020]] Дар минтақаи саноатии шаҳри Душанбе Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] ва Раиси Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон, Раиси шаҳри Душанбе [[Рустами Эмомалӣ]] корхонаи коркарди сангҳои ороишӣ ва худҷилои Ҷамъияти дорои масъулияти маҳдуди “Асрори санг”-ро мавриди баҳрабардорӣ қарор доданд. * [[24 декабр]]и [[соли 2020]] Корхонаи коркарди санги хоро ва мармари “СТОУН Сервис”-ро Ҷамъияти дорои масъулияти маҳдуди “Строй комплекс” мутобиқ ба стандартҳои ҷаҳонӣ сохта, ба истифода дод.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/12/7prezidenti-mamlakat-emomal-ra-mon-dar-sha-ri-dushanbe-korhonai-korkardi-sangi-horo-va-marmarro-iftito-namudand/ |title=Президенти мамлакат Эмомалӣ Раҳмон дар шаҳри Душанбе Корхонаи коркарди санги хоро ва мармарро ифтитоҳ намуданд |accessdate=2021-07-21 |archivedate=2021-06-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210615214327/https://khovar.tj/2020/12/7prezidenti-mamlakat-emomal-ra-mon-dar-sha-ri-dushanbe-korhonai-korkardi-sangi-horo-va-marmarro-iftito-namudand/ }}</ref> * [[23 декабр]]и [[соли 2020]] Пас аз чанд соли "танаффус", рӯзи [[23 декабр]]и [[соли 2020]] , гази табии Узбекистон ба вилояти Суғд расид. "Ҳоло ҳар куб газро аз Узбекистон ба 130 доллар мегирем. Ин нарх даҳ сол пеш аз 340 то 360 доллар буд”, - шарҳ дод мудири ширкати "Суғдиёнгаз" <ref>[https://www.centralasian.org/a/31016527.html/ Баъди солҳо "танаффус" гази Узбекистон ба Суғд расид, аммо мардум дар навбати аввал нестанд]</ref> * [[19 декабр]]и [[соли 2020]] шумораи умумии сироятёфтагон аз [[Дунёгирии COVID-19|COVID-19]] дар Тоҷикистон '''12 923''' нафарро ташкил медиҳад. Теъдоди шифо ёфтагон ба '''12 374''' нафар ва теъдоди фавтидагон аз коронавирус дар ҷумҳурӣ ба '''89''' нафар расид<ref>{{Cite web |url=https://covid.tj/ |title=covid.tj дар рӯзи 19.12.2020 |accessdate=2020-08-31 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230227122951/https://covid.tj/ |archivedate=2023-02-27}}</ref> * [[19 декабр]]и [[соли 2020]] Тибқи маълумоти Донишгоҳи Хопкинс, шумораи умумии сироятёфтагон аз [[Дунёгирии COVID-19|COVID-19]] дар саросари ҷаҳон зиёда аз '''76 271 605''' нафарро ташкил дода, аз ин беморӣ '''1 686 527''' нафар фавтиданд, ''53 523 094'' нафар шифо ёфтаанд, ва то ҳол дар ҷаҳон '''21 081 896''' ба ҳамин сироят гирифторанд.<ref>{{Cite web |url=https://koronovirus.site/ |title=Коронавирус COVID-19 Global Cases/Донишгоҳи Хопкинс, Омори COVID-19 дар рӯзи 19.12.2020 |accessdate=2021-07-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210811195227/https://koronovirus.site/ |archivedate=2021-08-11 }}</ref> * [[15 декабр]]и [[соли 2020]] Дар даври дуюм ва ниҳоии интихоботи [[президенти Молдова|президентии Молдова]], [[Майя Санду]], иқтисоддони собиқи Бонки Ҷаҳонӣ, рӯзи [[15 декабр]] 57,7 дарсади раъйҳоро ба даст овард ва ғалаба кард.<ref>[https://www.centralasian.org/a/30954095.html/ Дар интихоботи президентии Молдова номзади аврупогаро пирӯз шуд]</ref> * [[15 декабр]]и [[соли 2020]] Коллеҷи интихоботии ИМА пирӯзии [[Ҷо Байден]]ро, рӯзи душанбеи [[14 декабр]], ҳамчун Президенти ИМА ба расмият шинохт.<ref>[https://www.centralasian.org/a/31001412.html/ Байден пас аз таъйиди расмии пирӯзӣ: "Демократия ғалаба кард"]</ref> * [[10 декабр]]и [[соли 2020]] Дар майдони Озодии шаҳри [[Боку]]и [[Озарбойҷон]] рӯзи [[10 декабр]]и [[соли 2020]] , ба ифтихори [[Созишномаи оташбас дар Қарабоғи Кӯҳӣ аз 10 ноябри соли 2020|хатми ҷанг]] дар [[Ҷумҳурии Қарабоғи Кӯҳӣ|Қарабоғи Куҳӣ]], гузашти низомӣ ташкил шуд.<ref>[https://www.centralasian.org/a/30995091.html/ Дар Боку ба ифтихори хатми ҷанги Қарабоғ гузашти низомӣ ташкил шуд]</ref> == [[ноябр]]и [[соли 2020]] == * [[24 ноябр]]и [[соли 2020]] Ба ҳолати 24 ноябр шумораи умумии сироятёфтагон аз [[Дунёгирии COVID-19|COVID-19]] дар Тоҷикистон '''11 971''' нафарро ташкил медиҳад. Теъдоди шифо ёфтагон ба '''11 355''' нафар ва теъдоди фавтидагон аз коронавирус дар ҷумҳурӣ ба '''86''' нафар расид<ref name="covid.tj">{{Cite web |url=https://covid.tj/ |title=covid.tj |accessdate=2020-08-31 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230227122951/https://covid.tj/ |archivedate=2023-02-27}}</ref> * [[24 ноябр]]и [[соли 2020]] соати 18:42. Тибқи маълумоти Донишгоҳи Хопкинс, шумораи умумии сироятёфтагон аз [[Дунёгирии COVID-19|COVID-19]] дар саросари ҷаҳон зиёда аз '''59 732 450''' нафарро ташкил дода, аз ин беморӣ '''1 405 789''' нафар фавтиданд, ''41 323 353'' нафар шифо ёфтаанд, ва то ҳол дар ҷаҳон '''17 003 308''' ба ҳамин сироят гирифторанд.<ref>{{Cite web |url=https://koronovirus.site/ |title=Коронавирус COVID-19 Global Cases/Донишгоҳи Хопкинс, Омори COVID-19 дар рӯзи 24.11.2020 |accessdate=2021-07-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210811195227/https://koronovirus.site/ |archivedate=2021-08-11 }}</ref> * [[16 ноябр]]и [[соли 2020]] Бино ба хабари Комисиияи марказии интихобот ва раъйпурсӣ, собиқ [[Сарвазири Қирғизистон]] ва иҷрокунандаи вазифаи президенти Қирғизистон [[Содир Ҷабборов]] барои иштирок дар интихоботи президенти ин кишвар номзадияшро пешниҳод кард. Вай номзади мустақил аст. Ба Комиссияи марказии интихобот ва раъйпурсӣ 65 нафар ҷиҳатьи иштирок дар интихоботи президентӣ ҳуҷҷат супоридаанд, аз ин теъдод ду нафар – Б. Бакетаев ва Ҷ. Турғуналиев аризаҳояшонро пас гирифтаанд.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/11/yake-az-shastu-se-nafar-sodir-abborov-nomzadiyashro-ba-mansabi-prezidenti-ir-iziston-peshni-od-kard/ |title=ЯКЕ АЗ ШАСТУ СЕ НАФАР. Содир Ҷабборов номзадияшро ба мансаби президенти Қирғизистон пешниҳод кард |accessdate=2021-07-21 |archivedate=2022-11-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221104155745/https://khovar.tj/2020/11/yake-az-shastu-se-nafar-sodir-abborov-nomzadiyashro-ba-mansabi-prezidenti-ir-iziston-peshni-od-kard/ }}</ref> * [[11 ноябр]]и [[соли 2020]] соати 15:39:37. Тибқи маълумоти Донишгоҳи Хопкинс, шумораи умумии сироятёфтагон аз [[Дунёгирии COVID-19|COVID-19]] дар саросари ҷаҳон зиёда аз '''51 950 727''' нафарро ташкил дода, аз ин беморӣ '''1 282 118''' нафар фавтиданд, ''36 491 764'' нафар шифо ёфтаанд, ва то ҳол дар ҷаҳон '''14 176 845''' ба ҳамин сироят гирифторанд.<ref>{{Cite web |url=https://koronovirus.site/ |title=Коронавирус COVID-19 Global Cases/Донишгоҳи Хопкинс, Омори COVID-19 дар рӯзи 11.11.2020 |accessdate=2021-07-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210811195227/https://koronovirus.site/ |archivedate=2021-08-11 }}</ref> * [[10 ноябр]]и [[соли 2020]] [[Арманистон]], [[Озарбойҷон]] ва [[Русия]] [[Созишномаи оташбас дар Қарабоғи Кӯҳӣ аз 10 ноябри соли 2020|Созишномаи оташбас дар Қарабоғи Кӯҳиро]] имзо карданд. Созишнома воридшавии нерӯҳои посдори сулҳи Русияро ба Қарабоғи Кӯҳӣ ва ба Озарбойҷон додани як қисми қаламрави Қарабоғи Кӯҳӣ, аз ҷумла шаҳри Шушаро пешбинӣ мекунад.<ref>[https://www.rbc.ru/politics/10/11/2020/5fa9b4249a794714efa5ea83?from=from_main_2 Армения заключила мир и пошла на уступки Азербайджану./ Арманистон сулҳ баст ва ба Озарбойҷон гузашт кард]</ref> Боз нигаред:<ref>[https://asiaplus.news/2020/11/10/azerbajdzhan-armeniya-i-rossiya-obyavili-ob-okonchanii-vojny-v-nagornom-karabahe/ Озарбойҷон, Арманистон ва Русия дар бораи хатми ҷанг дар Қарабоғи Кӯҳӣ хабар доданд]</ref> * Муфассал:[[Созишномаи оташбас дар Қарабоғи Кӯҳӣ аз 10 ноябри соли 2020 ]] * [[9 ноябр]]и [[соли 2020]] Тибқи иттилои ''Fox News'', [[Ҷо Байден]] 50,2 фоизи овозҳои интихобкунандагонро ба даст овард. 74,5 миллион нафар одам овози худро ба ӯ додааст. (Интихоботи Президенти [[ИМА]] [[3 ноябр]] баргузор гардидааст) Ин нишондод нисбат ба [[Доналд Трамп]] 4 миллион нафар зиёдтар мебошад. Ба ҳамин тартиб, демократ Байден рекорди соли 2008 гузоштаи [[Барак Обама]]ро шикаст. Вай амалан 69,5 миллион овоз (52,93 фоиз) гирифта буд.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/11/ascao-bajden-az-i-ati-shumorai-ziyodtarini-ovoz-oi-ba-nomzad-ba-prezidenti-ima-dodashuda-rekordi-obamaro-shikast/ |title=Ҷо Байден аз ҷиҳати шумораи зиёдтарини овозҳои ба номзад ба президенти ИМА додашуда рекорди Обамаро шикаст |accessdate=2021-07-21 |archivedate=2022-11-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221104155756/https://khovar.tj/2020/11/ascao-bajden-az-i-ati-shumorai-ziyodtarini-ovoz-oi-ba-nomzad-ba-prezidenti-ima-dodashuda-rekordi-obamaro-shikast/ }}</ref> * [[6 ноябр]]и [[соли 2020]] Тибқи маълумоти Донишгоҳи Хопкинс, то субҳи 6 ноябр шумораи умумии сироятёфтагон аз [[Дунёгирии COVID-19|COVID-19]] дар саросари ҷаҳон зиёда аз '''49 016 480''' нафарро ташкил дода, аз ин беморӣ '''1 239 375''' нафар фавтиданд, ''34 979 953'' нафар шифо ёфтаанд, ва то ҳол дар ҷаҳон '''12 797 152''' ба ҳамин сироят гирифторанд.<ref name="koronovirus.site">{{Cite web |url=https://koronovirus.site/ |title=Коронавирус COVID-19 Global Cases/Донишгоҳи Хопкинс, Омори COVID-19 дар рӯзи 6.11.2020 |accessdate=2021-07-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210811195227/https://koronovirus.site/ |archivedate=2021-08-11 }}</ref> Вазъи сироятёфтагон аз рӯи кишварҳо (Омори COVID-19 дар рӯзи 6.11.2020): # [[ИМА]] — сироятёфтагон — '''9 919 522''' нафар; фавтиданд — '''240 953''' нафар # [[Ҳиндустон]] — сироятёфтагон — '''8 411 034''' нафар; фавтиданд — '''125 029''' нафар # [[Бразилия]] — сироятёфтагон — '''5 614 258''' нафар; фавтиданд — '''161 779''' нафар # [[Русия]] — сироятёфтагон — '''1 712 858''' нафар; фавтиданд — '''29 509''' нафар # [[Фаронса]] — сироятёфтагон — '''1 601 367''' нафар; фавтиданд — '''39 037''' нафар *'''Илова''' Инчунин ба шумораи умумии сироятёфтагоне, ки зиёда аз як миллион нафарро фаро гирифтаанд шаҳрвандони — [[Испания]], [[Аргентина]], [[Бритониёи Кабир]] ва [[Колумбия]] дохил шудаанд.<ref name="koronovirus.site"/> * [[5 ноябр]]и [[соли 2020]] Ба ҳолати то субҳи 5 ноябр шумораи умумии сироятёфтагон аз [[Дунёгирии COVID-19|COVID-19]] дар Тоҷикистон 11 ҳазору 219 нафарро ташкил медиҳад. Теъдоди шифо ёфтагон ба 10 494 нафар ва теъдоди фавтидагон аз коронавирус дар ҷумҳурӣ ба 83 нафар расид<ref name="covid.tj"/> == [[октябр]]и [[соли 2020]] == * [[26 октябр]]и [[соли 2020]] Вазирони корҳои хориҷии [[Арманистон]] ва [[Озарбойҷон]] бо муовини котиби давлатии [[ИМА]] Стивен Биган мулоқот карданд ва пас аз он сулҳи башардӯстонаро дар Қарабоғи Кӯҳӣ эълон карданд. Оташбас аз 26 октябр соати 08:00 эътибор пайдо мекунад.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/rus/2020/10/ssha-obyavili-o-peremirii-v-karabahe/ |title=США объявили о перемирии в Карабахе |accessdate=2021-07-21 |archivedate=2022-11-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221104155750/https://khovar.tj/rus/2020/10/ssha-obyavili-o-peremirii-v-karabahe/ }}</ref> * '''Илова''' Низоъи Озарбойҷону Арманистон бар сари Қабароғи Куҳӣ аз охирин солҳои мавҷудияти Иттиҳоди Шӯравӣ идома дорад.<ref name="centralasian.org">[https://www.centralasian.org/a/30877995.html Арманистон аз "шаби нисбатан ором" дар Қарабоғи Куҳӣ хабар дод]</ref> Аз 27 сентябр дар минтақаи баҳсии вилояти [[Қарабоғи Кӯҳӣ]] миёни нерӯҳои [[Арманистон]] ва [[Озарбойҷон]] задухӯрди шадид давом дорад.<ref name="asiaplustj.info">[https://asiaplus.news/tg/2020/09/28/zaduh%d3%afrdi-shadid-miyoni-ner%d3%af%d2%b3oi-armaniston-va-ozarboj%d2%b7on-dar-%d2%9barabo%d2%93i-k%d3%af%d2%b3%d3%a3/ Задухӯрди шадид миёни нерӯҳои Арманистон ва Озарбойҷон дар Қарабоғи Кӯҳӣ]</ref> * [[25 октябр]]и [[соли 2020]] Варзишкори амрикоӣ Ҷон Ҷонс дар рейтинги беҳтарин размандагони UFC, новобаста аз вазн, аз ҷои аввал ба фоидаи Ҳабиб даст кашид.<ref>[https://sputnik-tj.com/sport/20201025/1032146907/Lazzat-bar-Jons-joi-avvalro-dar-reytingi-UFC-ba-Nurmuhammadov-dod.html Лаззат бар: Ҷонс ҷои аввалро дар рейтинги UFC ба Нурмуҳаммадов дод]</ref> Қаҳрамони UFC Ҳабиб Нурмуҳаммадов, пас аз ба итмом расонидани корномаи худ ҳамчун размикор, ният дорад мураббӣ шавад.<ref>[https://sputnik-tj.com/sport/20201025/1032146828/Malum-shud-ki-Habib-Nurmuammadov-pas-az-khatmi-karera-ash-chi-kor-khohad-kard-video.html Маълум шуд, ки Ҳабиб Нурмуҳаммадов пас аз хатми “карера”-аш чӣ кор хоҳад кард]</ref> * [[25 октябр]]и [[соли 2020]] Тибқи маълумоти Донишгоҳи Хопкинс, то субҳи 25 октябр шумораи умумии сироятёфтагон аз [[Дунёгирии COVID-19|COVID-19]] дар саросари ҷаҳон зиёда аз '''42 924 533''' нафарро ташкил дода, аз ин беморӣ '''1 154 761''' нафар фавтиданд, 31 666 683 нафар шифо ёфтаанд, ва то ҳол дар ҷаҳон '''''10 103 089''''' ба ҳамин сироят гирифторанд.<ref>{{Cite web |url=https://koronovirus.site/ |title=Коронавирус COVID-19 Global Cases/Донишгоҳи Хопкинс, Омори COVID-19 дар рӯзи 25.10.2020 |accessdate=2021-07-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210811195227/https://koronovirus.site/ |archivedate=2021-08-11 }}</ref> Вазъи сироятёфтагон аз рӯи кишварҳо (Омори COVID-19 дар рӯзи 25.10.2020): # :ИМА - сироятёфтагон — '''8 827 932''' нафар; фавтиданд — '''230 068''' нафар # :Ҳиндустон - сироятёфтагон — '''7 863 892''' нафар; фавтиданд — '''118 567''' нафар # :Бразилия - сироятёфтагон — '''5 381 224''' нафар; фавтиданд — '''156 926''' нафар # :Русия - сироятёфтагон — '''1 497 167''' нафар; фавтиданд — '''25 821''' нафар # :Испания - сироятёфтагон — '''1 110 372''' нафар; фавтиданд — '''34 752''' нафар * [[24 октябр]]и [[соли 2020]] [[Ҳабиб Нурмуҳаммадов]]и русиягӣ дифои сеюми камарбанди қаҳрамони сабуки UFC-ро анҷом дода, рақиби амрикоии худ Ҷастин Гетҷиро мағлуб кард. Мубориза барои ҳарифон шиддатнок гузашт ва дар даври дуввум Ҳабиб бо усули буғӣ кардан ҳарифашро шикаст дод.<ref>[https://sputnik-tj.com/sport/20201025/1032146073/Uqob-boz-boloi-qulla-ast-Habib-Getjiro-maglub-kard.html. Уқоб боз болои қулла аст: Ҳабиб Гетҷиро бо усули "буғӣ" шикаст дод]{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Пас аз набард Ҳабиб Нурмуҳаммадов гуфт, ки ин охирин набарди ӯ дар чемпионати UFC аст.<ref>[https://sportmail.ru/article/mma/43884805/?frommail=1 Хабиб Нурмагомедов победил Джастина Гэтжи и завершил карьеру]</ref> * [[20 октябр]]и [[соли 2020]] Никола Пашинян ва Илҳом Алиев дар бораи гуфтушуниди ҳалли осоиштаи муноқиша дар Қарабоғи Кӯҳӣ дар ш. Москва изҳори розигӣ намудаанд, аммо онҳо дар мавқеи худ истодаанд<ref>[https://asiaplus.news/2020/10/20/pashinyan-i-aliev-gotovy-k-peregovoram-no-stoyat-na-svoyom/ Пашинян и Алиев "готовы к переговорам", но стоят на своём]</ref> * [[19 октябр]]и [[соли 2020]] Тибқи маълумоти Донишгоҳи Хопкинс, то субҳи 19 октябр шумораи умумии сироятёфтагон аз [[Дунёгирии COVID-19|COVID-19]] дар саросари ҷаҳон зиёда аз '''40 268 496''' нафарро ташкил дода, аз ин беморӣ '''1 118 294''' нафар фавтиданд, 30 111 748 нафар шифо ёфтаанд, ва то ҳол дар ҷаҳон '''''9 038 454''''' ба ҳамин сироят гирифторанд.<ref>{{Cite web |url=https://koronovirus.site/ |title=Коронавирус COVID-19 Global Cases/Донишгоҳи Хопкинс, Омори COVID-19 дар рӯзи 19.10.2020 |accessdate=2021-07-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210811195227/https://koronovirus.site/ |archivedate=2021-08-11 }}</ref> Вазъи сироятёфтагон аз рӯи кишварҳо (Омори COVID-19 дар рӯзи 19.10.2020): # :ИМА - сироятёфтагон — '''8 387 799''' нафар; фавтиданд — '''224 730''' нафар # :Ҳиндустон - сироятёфтагон — '''7 548 238''' нафар; фавтиданд — '''114 642''' нафар # :Бразилия - сироятёфтагон — '''5 235 344''' нафар; фавтиданд — '''153 905''' нафар # :Русия - сироятёфтагон — '''1 399 334''' нафар; фавтиданд — '''24 187''' нафар # :Аргентина - сироятёфтагон — '''989 680''' нафар; фавтиданд — '''26 267''' нафар * [[20 октябр]]и [[соли 2020]] Натиҷаҳои пешакии маъракаи муҳими сиёсӣ - '''барӯйхатгирии аҳолӣ ва фонди манзили Ҷумҳурии Тоҷикистон''', аз 1 то 15 октябри соли 2020 гузаронида шуд. Натиҷаҳои пешакии барӯйхатгирии соли 2020 дар Тоҷикистон, аввали соли 2021 пешниҳод мешаванд<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/10/imr-z-r-zi-umumi-a-onii-omor-nati-a-oi-peshakii-bar-jhatgirii-a-ol-va-fondi-manzil-dar-to-ikiston-avvali-soli-2021-peshni-od-meshavand/ |title=Натиҷаҳои пешакии барӯйхатгирии аҳолӣ ва фонди манзил дар Тоҷикистон аввали соли 2021 пешниҳод мешаванд |accessdate=2021-07-21 |archivedate=2022-11-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221104155812/https://khovar.tj/2020/10/imr-z-r-zi-umumi-a-onii-omor-nati-a-oi-peshakii-bar-jhatgirii-a-ol-va-fondi-manzil-dar-to-ikiston-avvali-soli-2021-peshni-od-meshavand/ }}</ref> * [[19 октябр]]и [[соли 2020]] Ба ҳолати то субҳи 19 октябр шумори сироятёфтагон аз [[Дунёгирии COVID-19|COVID-19]] дар [[Тоҷикистон]] '''10 ҳазору 493''' нафарро ташкил медиҳад. Теъдоди шифо ёфтагон ба '''9 511''' нафар ва теъдоди фавтидагон аз коронавирус дар ҷумҳурӣ ба '''80''' нафар расид.<ref>{{Cite web |url=https://www.coronavirus-monitor.info/country/tajikistan/ |title=Статистика распространения коронавируса в Таджикистане на сегодня, 19 октября 2020 Омори Тоҷикистон дар рӯзи 19.10.2020 |accessdate=2021-07-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210817184035/https://coronavirus-monitor.info/country/tajikistan/ |archivedate=2021-08-17 }}</ref> * [[15 октябр]]и [[соли 2020]] 30 октябри соли 2020 мувофиқи Конститутсия (Қонуни Асосӣ)-и Тоҷикистон Президенти Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон баъди интихоб шудан дар ҷаласаи муштараки Маҷлисҳои намояндагон ва миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон савганд ёд мекунад.<ref>[https://asiaplus.news/tg/2020/10/15/emomal%d3%a3-ra%d2%b3mon-30-oktyabr-bo-guzashti-nizom%d3%a3-savgand-yod-mekunad/]</ref> * [[14 октябр]]и [[соли 2020]] И.в. Президенти Ҷумҳурии Қирғизистон [[Сооронбой Жээнбеков]] 14 октябр фармонро «Дар бораи таъйин кардани сарвазир ва аъзои ҳукумати Ҷумҳурии Қирғизистон» имзо кард. Роҳбари Анҷумани тоҷикони кишвар, профессор Равшанбек Собиров муовини сарвазири ҶҚ таъйин шуд.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/10/prezidenti-ir-iziston-ajati-navi-ukumatro-tasdi-kard-ro-bari-an-umani-to-ikoni-kishvar-muovini-sarvazir-tajin-shud/ |title=ПРЕЗИДЕНТИ ҚИРҒИЗИСТОН ҲАЙАТИ НАВИ ҲУКУМАТРО ТАСДИҚ КАРД. Роҳбари Анҷумани тоҷикони кишвар муовини сарвазир таъйин шуд |accessdate=2021-07-21 |archivedate=2022-11-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221104155803/https://khovar.tj/2020/10/prezidenti-ir-iziston-ajati-navi-ukumatro-tasdi-kard-ro-bari-an-umani-to-ikoni-kishvar-muovini-sarvazir-tajin-shud/ }}</ref> * [[12 октябр]]и [[соли 2020]] Тибқи маълумоти пешакии КМИР-и Тоҷикистон, сарвари давлати амалкунандаи ҷумҳурӣ [[Эмомалӣ Раҳмон]] дар маъракаи интихоботи президентӣ ғолиб омад. Ба ҷонибдории Эмомалӣ Раҳмон — '''90,92%''' ё худ — '''3 миллиону 837 ҳазору 927 нафар''' раъйдиҳандагон овоз доданд <ref>[https://asiaplus.news/tg/2020/10/12/emomal%d3%a3-ra%d2%b3mon-bori-pan%d2%b7um-dar-intihoboti-prezident%d3%a3-%d2%93olib-omad/ Эмомалӣ Раҳмон бори панҷум дар интихоботи президентӣ ғолиб омад]</ref> * [[9 октябр]]и [[соли 2020]] Тибқи маълумоти Донишгоҳи Хопкинс, то субҳи 9 октябр шумори умумии сироятёфтагон аз [[Дунёгирии COVID-19|COVID-19]] дар саросари ҷаҳон зиёда аз '''36 753 904''' нафарро ташкил дода, аз ин беморӣ '''1 066 856''' кас фавтиданд, 27 667 552 нафар шифо ёфтаанд<ref>{{Cite web |url=https://koronovirus.site/ |title=Коронавирус COVID-19 Global Cases/Донишгоҳи Хопкинс, Омори COVID-19 дар рӯзи 9.10.2020 |accessdate=2021-07-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210811195227/https://koronovirus.site/ |archivedate=2021-08-11 }}</ref> * [[9 октябр]]и [[соли 2020]] Ба ҳолати то субҳи 9 октябр шумори сироятёфтагон аз [[Дунёгирии COVID-19|COVID-19]] дар [[Тоҷикистон]] 10 ҳазору 097 нафарро ташкил медиҳад. Теъдоди шифо ёфтагон ба 8914 нафар ва теъдоди фавтидагон аз коронавирус дар ҷумҳурӣ ба 78 нафар расид.<ref>{{Cite web |url=https://www.coronavirus-monitor.info/ |title=Онлайн карта, Мировая статистика Сабти Coronavirus COVID-19 дар рӯзи 9.10.2020 |accessdate=2021-07-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210703033519/https://coronavirus-monitor.info/ |archivedate=2021-07-03 }}</ref> * [[6 октябр]]и [[соли 2020]] Натиҷаҳои [[Интихоботи парлумонӣ дар Қирғизистон (2020)|интихоботи парлумонии рӯзи 4 октябри Қирғизистон]] беэътибор эълон шуданд.<ref>[https://asiaplus.news/tg/2020/10/06/nati%d2%b7a%d2%b3oi-intihoboti-porlumonii-%d2%9bir%d2%93iziston-beetibor-elon-shud/ Натиҷаҳои интихоботи парлумонии Қирғизистон беэътибор эълон шуд ]</ref> * [[5 октябр]]и [[соли 2020]] Тибқи маълумоти Донишгоҳи Хопкинс, шумори умумии сироятёфтагон аз COVID-19 дар саросари ҷаҳон зиёда аз 34,9 млн нафарро ташкил дода, аз ин беморӣ 1 025 647 кас фавтиданд.<ref name="ReferenceA">[https://asiaplus.news/tg/2020/10/05/sabti-boz-1-favt-az-covid-19-dar-r%d3%afz%d2%b3oi-istiro%d2%b3at/ Сабти боз 1 фавт аз COVID-19 дар рӯзҳои истироҳат]</ref> * [[5 октябр]]и [[соли 2020]] Ба ҳолати то субҳи 5 октябр шумори сироятёфтагон аз [[Дунёгирии COVID-19|COVID-19]] дар [[Тоҷикистон]] 9 ҳазору 935 нафарро ташкил медиҳад. теъдоди фавтидагон аз коронавирус дар ҷумҳурӣ боз 1 нафар зиёд шуда, аз оғози пандемия ба 78 нафар расид.<ref name="ReferenceA"/> * [[27 сентябр]] - [[15 октябр]]и [[соли 2020]] Дар минтақаи баҳсии вилояти [[Қарабоғи Кӯҳӣ]] миёни нерӯҳои [[Арманистон]] ва [[Озарбойҷон]] задухӯрди шадид давом дорад.<ref name="asiaplustj.info"/> * '''Илова''' Низоъи Озарбойҷону Арманистон бар сари Қабароғи Куҳӣ аз охирин солҳои мавҷудияти Иттиҳоди Шӯравӣ идома дорад. Минтақаи мазкур, ки бештари бошандагонаш арманӣ ҳастанд, дар соли 1991 эълом кард, ки аз Озарбойҷон ҷудо ва мустақил мешавад.<ref name="centralasian.org"/> == [[сентябр]]и [[соли 2020]] == * [[16 сентябр]]и [[соли 2020]] Теъдоди афроди олуда ба вируси корона дар ҷаҳон ба беш аз 29 миллион нафар расидааст, ки аз ин теъдод дасти ‌кам 933 ҳазор нафар ҷони худро аз даст дода ва ҳудуди 21 миллион нафар ҳам беҳбуд ёфтаанд.<ref>[https://sputnik-tj.com/asia/20200916/1031908238/Shumori-jonbokhtagon-az-virusi-korona-dar-iran-ba-23-hazoru-453-nafar-rasid.html / Шумори ҷонбохтагон аз вируси корона дар Эрон ба 23 ҳазору 453 нафар расид]</ref> * [[15 сентябр]]и [[соли 2020]] Расман ба иттилои Вазорати тандурустии ҶТ, аз 30 апрел то 15 сентябри с. 2020 9 ҳазору 129 ҳолати гирифторшавӣ ба коронавирус ошкор шуда, аз ин 7 ҳазору 896 нафар ё 86,4%-и беморон шифо ёфтанд, теъдоди фавтидагон аз ин беморӣ ба 73 нафар расид.<ref>{{Cite web |url=https://sputnik-tj.com/incidents/20200915/1031905266/Afzoishi-favt-az-COVID-19-dar-Tojikiston-tasdiqi-Vazorat.html/ |title=Афзоиши фавт аз COVID-19 дар Тоҷикистон: тасдиқи Вазорат |accessdate=2021-07-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200925010649/https://sputnik-tj.com/incidents/20200915/1031905266/Afzoishi-favt-az-COVID-19-dar-Tojikiston-tasdiqi-Vazorat.html |archivedate=2020-09-25 }}</ref> * [[14 сентябр]]и [[соли 2020]] /АМИТ «Ховар»/ Қарори Раиси Комиссияи марказии интихобот ва раъйпурсии Ҷумҳурии Тоҷикистон Бахтиёр Худоёрзода дар бораи бақайдгирии номзадҳо ба мансаби Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон қабул гардид.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/09/arori-raisi-kmir-dar-borai-ba-ajdgirii-nomzad-o-ba-mansabi-prezidenti-um-urii-to-ikiston-ba-tasvib-rasid/ |title=Қарори Раиси КМИР дар бораи бақайдгирии номзадҳо ба мансаби Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон ба тасвиб расид |accessdate=2021-07-21 |archivedate=2020-10-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201008230514/https://khovar.tj/2020/09/arori-raisi-kmir-dar-borai-ba-ajdgirii-nomzad-o-ba-mansabi-prezidenti-um-urii-to-ikiston-ba-tasvib-rasid/ }}</ref> * [[12 сентябр]]и [[соли 2020]] /АМИТ «Ховар»/ Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон ҷиҳати иштирок дар тантанаҳои ҷашнӣ бахшида ба 5500-солагии Саразм, ба ин макони таърихӣ ташриф оварданд. Дар ин мавзеи бостонӣ муаррифии Рамзи Саразм, бо баландии 27 метр, Дарвозаи Саразм, Осорхонаи таърихӣ-бостоншиносии Саразм бо иштироки Пешвои миллат сурат гирифт.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/09/ishtiroki-peshvoi-millat-emomal-ra-mon-dar-tantana-oi-ashni-5500-solagii-sarazm1/ |title=Иштироки Пешвои миллат Эмомалӣ Раҳмон дар тантанаҳои ҷашни 5500-солагии Саразм |accessdate=2021-07-21 |archivedate=2022-11-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221104155739/https://khovar.tj/2020/09/ishtiroki-peshvoi-millat-emomal-ra-mon-dar-tantana-oi-ashni-5500-solagii-sarazm1/ }}</ref> * [[11 сентябр]]и [[соли 2020]] Рӯзномаи «Ҷавонони Тоҷикистон» ба муносибати ҷашни 90-солагии худ дар ҳаҷми 90 саҳифа ба нашр расид.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/09/r-znomai-avononi-to-ikiston-dar-a-mi-90-sa-ifa-ba-nashr-rasid/ |title=Рӯзномаи «Ҷавонони Тоҷикистон» дар ҳаҷми 90 саҳифа ба нашр расид |accessdate=2021-07-21 |archivedate=2022-11-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221104155744/https://khovar.tj/2020/09/r-znomai-avononi-to-ikiston-dar-a-mi-90-sa-ifa-ba-nashr-rasid/ }}</ref> * [[8 сентябр]]и [[соли 2020]] Паёми Пешвои миллат Эмомалӣ Раҳмон ба ифтихори 29-умин солгарди истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон <ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/09/payomi-shodboshii-peshvoi-millat-emomal-ra-mon-ba-iftihori-29-umin-solgardi-isti-loli-davlatii-um-urii-to-ikiston/ |title=Паёми Пешвои миллат Эмомалӣ Раҳмон ба ифтихори 29-умин солгарди истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон |accessdate=2021-07-21 |archivedate=2022-11-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221104155741/https://khovar.tj/2020/09/payomi-shodboshii-peshvoi-millat-emomal-ra-mon-ba-iftihori-29-umin-solgardi-isti-loli-davlatii-um-urii-to-ikiston/ }}</ref> == [[август]]и [[соли 2020]] == * [[10 август]]и [[соли 2020]] /АМИТ «Ховар»/ Шурӯъ аз оғози пандемияи коронавирус то имрӯз шумораи гирифторони COVID-19 бо ошкор гардидани 219 598 ҳолати нав давоми шабонарӯзи охир дар ҷаҳон ба 20 026 161 нафар расид. Шумораи зиёди ҳолатҳои сироятёбӣ дар ИМА ба қайд гирифта шудааст — 5 199 444. Баъдан Бразилия (3 035 582), Ҳиндустон (2 215 074), Россия (887 536), Африқои Ҷанубӣ (559 859), Мексика (480 278), Перу (478 024), Колумбия (387 481) Чили (373 056) ва Испания (361 442) ҷойгиранд.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/08/shumorai-giriftoroni-covid-19-dar-a-on-ba-besh-az-20-million-nafar-rasid/ |title=Шумораи гирифторони COVID-19 дар ҷаҳон ба беш аз 20 миллион нафар расид бештар... |accessdate=2021-07-21 |archivedate=2022-11-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221104155807/https://khovar.tj/2020/08/shumorai-giriftoroni-covid-19-dar-a-on-ba-besh-az-20-million-nafar-rasid/ }}</ref> * [[10 август]]и [[соли 2020]] /АМИТ «Ховар»/ Вазорати маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон тавсия додааст: [[17 август]]и соли равон дар ҳамаи муассисаҳои таълимӣ, новобаста аз шакли ташкилию ҳуқуқӣ соли таҳсили 2020-2021 оғоз меёбад. Барои тамоми муассисаҳои таҳсилоти олии касбии мамлакат, ки дар низоми таҳсилоти кредитӣ фаъолият менамоянд, тибқи Стандарту барномаҳои таълимӣ дар як ҳафта дар ҳаҷми 15 соат ва дар як рӯз дар ҳаҷми 3 соат дарсҳои фаъол ташкил ва ба роҳ монда мешаванд. Барои давомнокии дарсҳо дар муассисаҳои таълимӣ дар ин тартиб 3 тавсия мешниҳод карда шудааст.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/08/maktab-o-dar-sharoiti-pandemiya-vazorati-maorif-va-ilm-tartibi-barguzorii-dars-o-dar-muassisa-oi-talimiro-ba-tasvib-rasond/ |title=Вазорати маориф ва илм тартиби баргузории дарсҳо дар муассисаҳои таълимиро ба тасвиб расонд бештар... |accessdate=2021-07-21 |archivedate=2022-11-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221104155744/https://khovar.tj/2020/08/maktab-o-dar-sharoiti-pandemiya-vazorati-maorif-va-ilm-tartibi-barguzorii-dars-o-dar-muassisa-oi-talimiro-ba-tasvib-rasond/ }}</ref> * [[9 август]]и [[соли 2020]] Рӯзи 9 август дар Беларус интихоботи президентӣ баргузор шуд. Ба иттилои расмӣ, раиси ҷумҳури феълӣ [[Александр Лукашенко]] 80,08 дарсади ройи мардумро соҳиб шудааст. Мақомот мегӯянд, 10,09 дарсади мардум аз Светлана Тихановская, рақиби асосии Лукашенко, пуштибонӣ карданд.<ref>[https://www.ozodi.org/a/belarus-pas-az-intikhobot/30777452.html/ Беларус баъд аз интихобот: Чӣ мегузарад? бештар...]</ref> * [[6 август]]и [[соли 2020]] /АМИТ «Ховар»/. Дар ҷаласаи дуюми якҷояи Маҷлиси миллӣ ва Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон, даъвати шашум қарор қабул гардид, ки Интихоботи [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] рӯзи якшанбе, [[11 октябр]]и [[соли 2020]] таъйин карда шавад.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/08/5555sfsyfr-zi-intihoboti-prezidenti-um-urii-to-ikiston-tain-karda-shud/ |title=Рӯзи Интихоботи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон таъйин карда шуд бештар... |accessdate=2021-07-21 |archivedate=2022-11-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221104155744/https://khovar.tj/2020/08/5555sfsyfr-zi-intihoboti-prezidenti-um-urii-to-ikiston-tain-karda-shud/ }}</ref> * [[5 август]]и [[соли 2020]] Рӯзи [[5 август]] дар бандари шаҳри [[Байрут]] миқдори зиёди селитраи аммиак таркид. Дар ин таркиш ҳудуди 6 ҳазор нафар захмӣ шуда, 300 ҳазор нафар бехонаву ҷо шуданд. Ҳасан Диёб, нахуствазири [[Лубнон]], дар пайи эътирозҳои густурдаи мардумӣ рӯзи [[10 август]] аз мақомаш истеъфо дод.<ref>[https://www.ozodi.org/a/30777286.html/ Таркиши Байрут. Ҳукумати Лубнон пас аз эътирозҳо истеъфо дод. бештар...]</ref> == [[июл]]и [[соли 2020]] == * [[6 июл]]и [[соли 2020]] /АМИТ «Ховар»/ дар [[ноҳияи Данғара]]и [[вилояти Хатлон]] бузургтарин фабрикаи парандапарварӣ ба истифода дода мешавад. Ин комплекси муҳташами парандапарварӣ дар деҳаи Хоҷа Шақиқи Балхии Ҷамоати деҳоти Себистони ноҳияи мазкур бунёд гардида, мувофиқи лоиҳа, дар ин ҷо 24 бинои мурғхона — ҳар кадом бо дарозии 96 метр бунёд мегардад.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/07/ab-ai-buzurgi-sozandag-dar-sha-ru-de-oti-to-ikiston-dar-dan-ara-kompleksi-mu-tashami-parandaparvar-ba-istifoda-doda-meshavad/ |title=Дар Данғара комплекси муҳташами парандапарварӣ ба истифода дода мешавад бештар... |accessdate=2021-07-21 |archivedate=2022-11-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221104155801/https://khovar.tj/2020/07/ab-ai-buzurgi-sozandag-dar-sha-ru-de-oti-to-ikiston-dar-dan-ara-kompleksi-mu-tashami-parandaparvar-ba-istifoda-doda-meshavad/ }}</ref> * [[6 июл]]и [[соли 2020]] /АМИТ «Ховар»/ Шабонарӯзи гузашта (5 июл) дар [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]] 49 ҳолати нави сироятёбӣ ба COVID-19 ошкор гардида, шумораи онҳо дар муддати аз 30 апрел то 6 июл ба 6262 нафар расид.Ба иттилои манбаъ, то имрӯз дар мамлакат 4914 нафар ё худ 78,4%-и гирифторони COVID-19 шифо ёфта, аз ин беморӣ 53 нафар фавтидаанд.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/07/covid-19-dar-to-ikiston-shumorai-giriftoroni-koronavirusi-nav-ba-6262-nafar-rasid/ |title=Дар Тоҷикистон шумораи гирифторони коронавируси нав ба 6262 нафар расид бештар... |accessdate=2021-07-21 |archivedate=2022-11-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221104155756/https://khovar.tj/2020/07/covid-19-dar-to-ikiston-shumorai-giriftoroni-koronavirusi-nav-ba-6262-nafar-rasid/ }}</ref> (то 15 июн дар ҶТ 5097 нафар кас гирифтори COVID-19 буд) * Имрӯзҳо дар 85 беморхонаи ҷумҳурӣ зиёда аз 7 ҳазору 500 табиб ва 25 ҳазор корманди миёнаи тиб барои табобати сироятёфтагон сафарбар шудаанд.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/07/covid-19-dar-to-ikiston-shumorai-giriftoroni-koronavirusi-nav-ba-6262-nafar-rasid/ |title=Дар Тоҷикистон шумораи гирифторони коронавируси нав ба 6262 нафар расид бештар... |accessdate=2021-07-21 |archivedate=2022-11-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221104155756/https://khovar.tj/2020/07/covid-19-dar-to-ikiston-shumorai-giriftoroni-koronavirusi-nav-ba-6262-nafar-rasid/ }}</ref> * [[6 июл]]и [[соли 2020]] /АМИТ «Ховар»/ дар муддати 4 ҳафтаи гузашта (аз 15 июн то 6 июл) дар ҷаҳон ба сирояти COVID-19 зиёда аз 3 500 000 кас гирифтор шудаанд. Тибқи маълумоти нави СУТ, давоми шабонарӯзи гузашта 175 499 ҳолати нави гирифторшавӣ ба COVID-19 ошкор шуда, 3 572 нафар сироятшудагон фавтидаанд. Шумораи умумии ҳолатҳои ошкоршудаи COVID-19 дар ҷаҳон 11 580 119 нафар ва теъдоди фавтидагон 537 179 кас мебошад. Ҳамзамон то имрӯз дар ҷаҳон 6 547 935 нафар гирифторони ин беморӣ шифо ёфтаанд.<ref name="ReferenceB">{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/07/covid-19-shumorai-giriftoroni-koronavirus-dar-a-on-besh-az-11-5-million-nafar-gardid/ |title=Шумораи гирифторони коронавирус дар ҷаҳон беш аз 11,5 миллион нафар гардид бештар... |accessdate=2021-07-21 |archivedate=2022-11-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221104155747/https://khovar.tj/2020/07/covid-19-shumorai-giriftoroni-koronavirus-dar-a-on-besh-az-11-5-million-nafar-gardid/ }}</ref> ::Ба даҳгонаи кишварҳое, ки дар онҳо теъдоди зиёди гирифторони коронавирус ба қайд гирифта шудааст (омори 6 июли с 2020): # ИМА (2 983 155 нафар), # Бразилия (1 604 585), # Ҳиндустон (699 402), # Россия (687 862), # Перу (302 718), # Испания (297 625), # Чили (295 532), # Британияи Кабир (285 416), # Мексика (256 848) # Италия (241 611) дохил мешаванд.<ref name="ReferenceB"/> * [[2 июл]]и [[соли 2020]] Дар шаҳри [[Хуҷанд]] дар кӯчаи Шарқ гузаргоҳи зеризаминии мавзеи бозори марказии «Панҷшанбе» мавриди баҳрабардорӣ қарор дода шуд....Иншооти мазкур ба маблағи 20 миллион сомонӣ сохта ба истифода дода шуд.... Масоҳати умумии қитъаи замини ҷудогардида 5054,4 м2, дарозии иншоот 260, бараш 18 метр буда, аз 10 даромад иборат аст. Ин дарозтарин гузаргоҳи зеризаминӣ дар Тоҷикистон ва дар минтақаи Осиёи Марказӣ мебошад.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/07/daroztarin-guzargo-i-zerizamin-dar-to-ikiston-va-osiyoi-markaz-on-imr-z-dar-sha-ri-hu-and-dar-mavzei-bozori-markazii-pan-shanbe-mavridi-istifoda-aror-doda-shud/ |title=ДАРОЗТАРИН ГУЗАРГОҲИ ЗЕРИЗАМИНӢ ДАР ТОҶИКИСТОН ВА ОСИЁИ МАРКАЗӢ. бештар... |accessdate=2021-07-21 |archivedate=2022-11-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221104155826/https://khovar.tj/2020/07/daroztarin-guzargo-i-zerizamin-dar-to-ikiston-va-osiyoi-markaz-on-imr-z-dar-sha-ri-hu-and-dar-mavzei-bozori-markazii-pan-shanbe-mavridi-istifoda-aror-doda-shud/ }}</ref> * [[2 июл]]и [[соли 2020]] Шӯрои Амнияти [[Созмони Милали Муттаҳид]] қатънома '''дар бораи оташбаси "пурра ва фаврӣ"''' дар саросари ҷаҳон барои мубориза бо пандемияи коронавирус, ки беш аз ним миллион нафар ҷони худро аз даст додааст, қабул кард, хабар медиҳад вебсайти UN News. Ин даъват ба амалиёти низомӣ алайҳи "Давлати Исломӣ"(ДАИШ), "Алқоида", "Ҷабҳаи ал-Нусра" ва дигар ташкилотҳои террористӣ дахл надорад.<ref>{{Cite web |url=https://fergana.site/news/119718/{{!}}title=Совбез |title=ООН принял резолюцию о прекращении войн для борьбы с коронавирусом/ бештар... |accessdate=2021-07-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221104155740/https://fergana.site/news/119718/%7Ctitle=%D0%A1%D0%BE%D0%B2%D0%B1%D0%B5%D0%B7 |archivedate=2022-11-04}}</ref> == [[июн]]и [[соли 2020]] == * [[15 июн]]и [[соли 2020]] Мақомоти Тоҷикистон бахше аз маҳдудиятҳои вобаста ба коронавируси навро дар шаҳри [[Душанбе]] бекор карданд ва ба фаъолияти дубораи даҳҳо кошонаи ҳусну сартарошхона, нуқтаҳои фурӯши телефон ва бозорҳои либос иҷозаи фаъолият доданд. Кори ин бозору марказҳои хидматрасонӣ ​аз охири моҳи апрел ба далели паҳншавии бемории COVID-19 мутаваққиф шуда буд. Ба иттилои шаҳрдории Душанбе рӯзи [[15 июн]] ҳудуди 10 200 тоҷир дубора ба кори худ шурӯъ карданд.<ref>{{Cite web|url=https://www.ozodi.org/a/30671579.html|title=Бахше аз маҳдудиятҳои вобаста ба коронавирус дар Тоҷикистон бекор шуд.|author=|website=www.khovar.tj|date=|publisher= |lang=tg|accessdate=2020-06-16}}</ref> * [[15 июн]]и [[соли 2020]] /АМИТ «Ховар»/. Тибқи охирин маълумоти СУТ, дар ҷаҳон давоми шабонарӯзи гузашта 123 783 ҳолати нави гирифторшавӣ ба COVID-19 ошкор шуда, 3 258 бемор фавтидаанд. Ҳамин тариқ, шумораи умумии ҳолатҳои ошкоршудаи COVID-19 дар ҷаҳон 7 989 586 буда, теъдоди фавтидагон 435 491 мебошад.<ref>{{Cite web|url=https://khovar.tj/2020/06/covid-19-shumorai-giriftoroni-koronavirus-dar-a-on-ba-8-million-nafar-nazdik-meshavad/|title=COVID-19. Шумораи гирифторони коронавирус дар ҷаҳон ба 8 миллион нафар наздик мешавад|author=|website=www.khovar.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2020-06-16|archivedate=2020-06-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200615212701/https://khovar.tj/2020/06/covid-19-shumorai-giriftoroni-koronavirus-dar-a-on-ba-8-million-nafar-nazdik-meshavad/}}</ref> * [[15 июн]]и [[соли 2020]] /АМИТ «Ховар»/. Дар муддати аз 30 апрел то соати 18:00 дақиқаи 15 июн дар Ҷумҳурии Тоҷикистон 5097 нафар бо ташхиси сирояти коронавируси нави CОVID-19 ошкор гардида, аз ин беморӣ то кунун дар мамлакат 3503 (68,7%) нафар шифо ёфтаанд. Ҳамзамон, то таърихи зикргардида дар мамлакат аз ин беморӣ 50 нафар фавтидаанд.<ref>{{Cite web|url=https://khovar.tj/2020/06/habari-favr-dar-to-ikiston-62-olati-navi-siroyatyob-ba-covid-19-ba-ajd-girifta-shud/|title=Дар Тоҷикистон 62 ҳолати нави сироятёбӣ ба COVID-19 ба қайд гирифта шуд|author=|website=www.ozodi.org|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2020-06-16|archivedate=2020-06-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200615212644/https://khovar.tj/2020/06/habari-favr-dar-to-ikiston-62-olati-navi-siroyatyob-ba-covid-19-ba-ajd-girifta-shud/}}</ref> * [[15 июн]]и [[соли 2020]] Бисёр кишварҳои аврупоӣ шурӯъ аз 15-16-уми июн марзҳои худро ба рӯи кишварҳои ҳамсоя боз мекунанд ва ин як қадами бузург дар паи се моҳи маҳдудиятҳо мебошад. Олмон, Белгия, Фаронса, Юнон ва Ҷумҳурии Чех дар миёни кишварҳое мебошанд, ки аз имрӯз ва Австрия аз 16 июн марзҳоро боз мекунанд. Бозкушоии ҳамоҳангшудаи марзҳо дар ҳоле ҷараён дорад, ки ҳафтаи гузашта Комиссиюни Аврупо машварат дод, ки кишварҳои узв марзҳояшонро боз кунанд. Бозкушоии марзҳо бештар марбут ба шаҳрвандони [[Иттиҳоди Аврупо]], [[Бритониё]] (Пас аз [[31 январ]]и [[соли 2020]], [[Бритониё]] аз иттиҳод хориҷ шуд) ва аксар [[Кишварҳои узви Иттиҳоди Аврупо|кишварҳои ҳавзаи Шенген]] мебошад.<ref>{{Cite web|url=https://www.ozodi.org/a/30671232.html|title= Аврупо марзҳоро боз мекунад, Амрикову Осиё ҳамоно бо хуруҷи вирус дастбагиребонанд|author=|website=www.ozodi.org|date=|publisher= |lang=tg|accessdate=2020-06-16}}</ref> * [[14 июн]]и [[соли 2020]] Чин даҳлези нави нақлиётии худро ба Узбекистон боз мекунад. Дар мавриди роҳандозии нахустин блок-поезд дар даҳлези чандҳолата (мультимодальный)-и Чин-Қирғизистон-Узбекистон аввали июн дафтари матбуоти Вазорати сармоягузорӣ ва тиҷорати берунии Узбекистон хабар дод. Гуфта мешавад, ки блок-поезд бо 25 контейнер ба Тошканд тавассути истгоҳи роҳи оҳани “Лонжу”-и музофоти Гонсу (Чин) тариқи Қошғар ба Шинҷон ва порти Иркештами Қирғизистон, аз он ҷо ба шаҳри Ӯш ва минбаъд ба самти Узбекистон меравад.<ref>{{Cite web|url=https://www.ozodi.org/a/сарнавишти-роҳи-оҳани-чин-то-тоҷикистон/30669994.html|title= Даҳлези нав ва сарнавишти роҳи оҳан аз Чин то Тоҷикистон|author=|website=www.khovar.tj|date=|publisher= |lang=tg|accessdate=2020-06-16}}</ref> == [[май]]и [[соли 2020]] == * [[30 май]]и [[соли 2020]] /АМИТ «Ховар»/. 30 май дар Тоҷикистон 3807 нафар бо ташхиси сирояти коронавируси нави COVID-19 ошкор гардида, аз ин беморӣ то кунун дар мамлакат 1865 нафар шифо ёфтаанд. Ҳамзамон, то таърихи зикргардида дар мамлакат аз ин беморӣ 47 нафар фавтидаанд.<ref>{{Cite web|url=http://khovar.tj/2020/05/covid-19-dar-to-ikiston-3807-nafar-bo-tashhisi-siroyati-koronavirusi-navi-covid-19-oshkor-gardidaast/|title=COVID-19. Дар Тоҷикистон 3807 нафар бо ташхиси сирояти коронавируси нави COVID-19 ошкор гардидааст|author=|website=www.khovar.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2020-05-30|archivedate=2020-05-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200531174436/https://khovar.tj/2020/05/covid-19-dar-to-ikiston-3807-nafar-bo-tashhisi-siroyati-koronavirusi-navi-covid-19-oshkor-gardidaast/}}</ref> * [[28 май]]и [[соли 2020]] /АМИТ «Ховар»/. Дар ҷаҳон шумораи гирифторони навъи нави коронавируси COVID-19 давоми шабонарӯзи гузашта 106 ҳазору 475 нафар зиёд шуда, ба '''5 миллиону 814 ҳазору 593''' нафар расид. Ҳамзамон аз ин теъдод то имрӯз 2 миллиону 515 ҳазору 490 кас шифо ёфтаанд ва 357 ҳазору 977 тан вафот кардаанд, хабар медиҳад АМИТ «Ховар» бо истинод ба маълумоти Созмони умумиҷаҳонии тандурустӣ (СУТ).<ref name="ReferenceC">{{Cite web|url=http://khovar.tj/2020/05/covid-19-shumorai-giriftoroni-koronavirus-dar-a-on-besh-az-5-8-million-nafar-gardid/|title=COVID-19. Шумораи гирифторони коронавирус дар ҷаҳон беш аз 5,8 миллион нафар гардид|author=|website=www.khovar.tj|date=|publisher= |lang=tg|accessdate=2020-05-30}}</ref> * [[28 май]]и [[соли 2020]] /АМИТ «Ховар»/. Ба даҳгонаи кишварҳое, ки дар онҳо теъдоди зиёди гирифторони коронавирус ба қайд гирифта шудааст, ИМА (1 746 217 нафар), Бразилия (414 661), Россия (379 051), Испания (283 849), Британияи Кабир (231 139), Италия (231 139), Франсия (182 913), Германия (181 895), Туркия (159 797) ва Ҳиндустон (159 054) дохил мешаванд. Аз ҳама бештар беморон дар ИМА (490 151), Испания (196 958), Бразилия (166 647), Германия (163 200), Россия (150 993), Италия (147 101), Туркия (122 793), Эрон (112 988), Чин (78 288) ва Ҳиндустон (67 929) шифо ёфтаанд. Ба қатори давлатҳое, ки дар онҳо т'''еъдоди зиёди ҳолатҳои фавт''' ба қайд гирифта шудааст, '''ИМА (102 114 нафар), Британияи Кабир (37 460), Италия (33 072), Франсия (28 596), Испания (27 118), Бразилия (25 697), Белгия (9 388), Мексика (8 597), Германия (8 533) ва Эрон (7627)''' шомил мебошанд.<ref name="ReferenceC"/> * [[26 май]]и [[соли 2020]] Кумитаи дин ва танзими расму маросими миллӣ дар Тоҷикистон ба мақомоти маҳаллии кишвар дастур додааст, ки то беҳбуди вазъият барои баргузории маросимҳои арӯсӣ ба сокинон иҷозат надиҳад.<ref>{{Cite web|url=https://www.ozodi.org/a/30635131.html|title=Дар Тоҷикистон гузарондани тӯю маъракаҳоро манъ карданд. Сабаб бемории COVID-19|author=|website=www.ozodi.org|date=|publisher= |lang=tg|accessdate=2020-05-30}}</ref> * [[24 май]]и [[соли 2020]] Ҷӯрабек Назрӣ (Назриев), донишманд ва овозхони маъруфи тоҷик, рӯзи 24-уми май дар 74-солагӣ даргузашт.<ref>{{Cite web|url=https://www.ozodi.org/a/%D2%B7%D3%AF%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA-%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D1%80%D3%A3-%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B3%D1%83%D0%B7%D0%B0%D1%88%D1%82/30631152.html|title=Ҷӯрабек Назрӣ, донишманд ва овозхони маъруфи тоҷик даргузашт.|author=|website=www.ozodi.org|date=|publisher= |lang=tg|accessdate=2020-05-30}}</ref> * [[24 май]]и [[соли 2020]] Шӯрои уламои Тоҷикистон қарор кард, ки Иди [[Рамазон]] ё Фитр дар Тоҷикистон 24 май фаро мерасад, аммо ба фарқ аз солҳои гузашта намози ид ва идгардак баргузор намегардад. Мақомот аз сокинон хостаанд, идро дар хона бо аъзои оила ҷашн гиранд. Ин тасмим ба густариши коронавируси нав дар Тоҷикистон рабт дорад, ки дар бист рӯзи ахир ба тақрибан ду ҳазор нафар сироят карда, боис ба марги 41 нафар шудааст.<ref>{{Cite web|url=https://www.ozodi.org/a/30623662.html|title=Иди Фитр дар Тоҷикистон 24 май аст, вале бе намози дастҷамъӣ|author=|website=www.ozodi.org|date=|publisher= |lang=tg|accessdate=2020-05-30}}</ref> * [[17 май]]и [[соли 2020]] /АМИТ «Ховар»/. 17 май дар Ҷумҳурии Тоҷикистон 1524 ҳолати сирояти коронавируси нави КОВИД-19 ошкор гардида, аз ин беморӣ 39 нафар фавтидаанд.<ref>{{Cite web|url=http://khovar.tj/2020/05/habari-favr-shumorai-giriftoroni-koronavirus-dar-to-ikiston-ba-1524-nafar-rasid/|title=ХАБАРИ ФАВРӢ! Шумораи гирифторони коронавирус дар Тоҷикистон ба 1524 нафар расид|author=|website=www.khovar.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2020-05-30|archivedate=2020-05-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200528225549/http://khovar.tj/2020/05/habari-favr-shumorai-giriftoroni-koronavirus-dar-to-ikiston-ba-1524-nafar-rasid/}}</ref> * [[12 май]]и [[соли 2020]] Комиссияи олии «Бародарии инсонӣ», ки қароргоҳаш дар Амороти Муттаҳидаи Араб воқеъ аст, аз тамоми мардуми ҷаҳон даъват ба амал овард, ки рӯзи панҷшанбе, 14 май тибқи оини дин, мазҳаб ва таълимоти худ даст ба дуо бардоранд, аз Худованд илтиҷо намоянд, ки COVID-19-ро бартараф созад, инсониятро аз ранҷу азобҳои имрӯза наҷот диҳад ва ба олимон кумак кунад, то табобати онро пайдо намоянд ва дунёро аз оқибатҳои тиббӣ, иқтисодӣ ва гуманитарии пандемияи коронавирус наҷот диҳанд.<ref>{{Cite web|url=http://khovar.tj/2020/05/bad-az-pandemiya-zamin-be-tarin-makon-baroi-zindagii-insoniyat-ho-ad-shud-a-on-baroi-hotima-yoftani-pandemiyai-covid-19-dast-ba-duo-mebardorad/|title=Ҷаҳон барои хотима ёфтани пандемияи COVID-19 даст ба дуо мебардорад|author=|website=www.khovar.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2020-05-30|archivedate=2020-05-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200525111308/http://khovar.tj/2020/05/bad-az-pandemiya-zamin-be-tarin-makon-baroi-zindagii-insoniyat-ho-ad-shud-a-on-baroi-hotima-yoftani-pandemiyai-covid-19-dast-ba-duo-mebardorad/}}</ref> * [[12 май]]и [[соли 2020]] Мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатии шаҳри Душанбе бо мақсади ҳифзи тандурустии сокинони пойтахт аз пешгирии бемории сироятии коронавирус (COVID-19) қатъ намудани фаъолияти ҳамаи бозорҳои фурӯши либосаи шаҳрро, новобаста аз шакли моликият ва тобеияти идоравӣ то 31 майи соли 2020 тамдид намуд <ref>{{Cite web|url=http://khovar.tj/2020/05/habari-favr-shumorai-giriftoroni-koronavirus-dar-to-ikiston-ba-461-nafar-rasid/|title=Қатъи фаъолияти бозорҳои фурӯши либос дар шаҳри Душанбе то 31 май тамдид карда шуд|author=|website=www.khovar.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2020-05-30|archivedate=2020-05-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200529220050/https://khovar.tj/2020/05/habari-favr-shumorai-giriftoroni-koronavirus-dar-to-ikiston-ba-461-nafar-rasid/}}</ref> * [[7 май]]и [[соли 2020]] 7 май дар Тоҷикистон 82 ҳолати нави сироятёбӣ аз COVID-19 ба қайд гирифта шуда, шумораи беморон ба 461 нафар расид. Ҳамзамон, давоми шабонарӯзи гузашта 4 ҳолати фавт сабт гардида, дар умум 12 нафар беморони гирифтори ин навъи нави коронавирус фавтидаанд.<ref>{{Cite web|url=http://khovar.tj/2020/05/yvmyvcovid-19-ati-faoliyati-bozor-oi-fur-shi-libos-dar-sha-ri-dushanbe-to-31-maj-tamdid-karda-shud/|title=ХАБАРИ ФАВРӢ! Шумораи гирифторони коронавирус дар Тоҷикистон ба 461 нафар расид|author=|website=www.khovar.tj|date=|publisher= |lang=tg|accessdate=2020-05-30}}</ref> == [[апрел]]и [[соли 2020]] == * [[30 апрел]]и [[соли 2020]] [[30 апрел]]и [[соли 2020]] дар ҷаҳон шумораи гирифторон ба намуди нави коронавируси [[Дунёгирии COVID-19‎‎|COVID-19]] '''''3 миллиону 220 ҳазору 969 нафар буда, аз онҳо 1 миллиону 1 ҳазору 72 кас шифо ёфтаанд ва 228 ҳазору 251 тан вафот кардаанд.'''''<ref>{{Cite web|url=http://khovar.tj/2020/04/covid-19-shumorai-giriftoroni-koronavirus-dar-a-on-besh-az-3-2-million-nafar-gardid/|title=COVID-19. Шумораи гирифторони коронавирус дар ҷаҳон беш аз 3,2 миллион нафар гардид|author=|website=www.khovar.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2020-04-30|archivedate=2020-05-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200510171233/http://khovar.tj/2020/04/covid-19-shumorai-giriftoroni-koronavirus-dar-a-on-besh-az-3-2-million-nafar-gardid/}}</ref> * [[30 апрел]]и [[соли 2020]] тибқи маълумоти Вазорати тандурустӣ ва ҳифзи иҷтимоии аҳолии Ҷумҳурии Тоҷикистон [[29 апрел]]и [[соли 2020]] — 15 ҳодисаи тасдиқшудаи бемории сироятии коронавирусии [[Дунёгирии COVID-19‎‎|COVID-19]], аз ҷумла дар [[вилояти Суғд]] — 10 (даҳ) ҳодиса ва дар шаҳри [[Душанбе]] — 5 (панҷ) ҳодиса аз намунаҳои биологии ҳодисаҳои гумонбар ба қайд гирифта шудааст.<ref>{{Cite web|url=http://khovar.tj/2020/04/vmyhabari-favr-dar-to-ikiston-odisai-tasdi-shudai-bemorii-siroyatii-covid-19-az-namuna-oi-biologii-odisa-oi-gumonbar-ba-ajd-girifta-shud/|title=ХАБАРИ ФАВРӢ: Дар Тоҷикистон ҳодисаҳои тасдиқшудаи бемории сироятии CОVID-19 аз намунаҳои биологии ҳодисаҳои гумонбар ба қайд гирифта шуд|author=|website=www.khovar.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2020-04-30|archivedate=2020-05-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200501194848/https://khovar.tj/2020/04/vmyhabari-favr-dar-to-ikiston-odisai-tasdi-shudai-bemorii-siroyatii-covid-19-az-namuna-oi-biologii-odisa-oi-gumonbar-ba-ajd-girifta-shud/}}</ref> * [[29 апрел]]и [[соли 2020]] Бобоҷон Назаров - донишманди тоҷики муқими Лондон шеваи нав барои муолиҷаи COVID-19-ро ошкор кардааст, ки дар сурати озмоишҳои муваффақиятомез метавонад, барои дармони миллионҳо мардум дар сайёра кумак кунад.<ref>{{Cite web|url=https://www.ozodi.org/a/донишманди-тоҷик-шеваи-муолиҷаи-ковид-19-ро-ошкор-кардааст/30582969.html|title=Донишманди тоҷики муқими Бритониё шеваи муолиҷаи КОВИД-19-ро ошкор кардааст|author=|website=www.ozodi.org|date=|publisher= |lang=tg|accessdate=2020-04-30}}</ref> * [[17 апрел]]и [[соли 2020]] Иҷлосияи якуми Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон, даъвати шашум баргузор гардид. Аъзои Маҷлиси миллӣ тариқи овоздиҳии пинҳонӣ, [[Рустами Эмомалӣ|Рустами Эмомали]]ро ба вазифаи Раиси Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон ҷонибдорӣ намуданд. == [[март]]и [[соли 2020]] == * [[17 март]]и [[соли 2020]] [[Маҳмадтоир Зокирзода]] дар ҷаласаи якуми иҷлосияи якуми [[Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] даъвати шашум Раиси Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон интихоб гардид.<ref>{{Cite web|url=http://president.tj/node/22639|title=Иштирок дар ҷаласаи якуми иҷлосияи якуми Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати шашум|author=|website=www.parlament.tj|date=|publisher= |lang=tg|accessdate=2020-03-18}}</ref> * [[1 март]]и [[соли 2020]] интихоботи Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон баргузор гардид. Тибқи рӯйхати ҳизбӣ дар парлумони нав: ҲХДТ-ро 12 нафар, ҲАТ-ро - 4 нафар, ҲИИТ-ро 4 нафар, ҲДТ-ро 1 нафар ва ҲСТ-ро 1 нафар вакил намояндагӣ мекунанд.<ref name="ReferenceD">{{Cite web |url=http://khovar.tj/2020/03/intihobot-2020-komissiyai-markazii-intihobot-va-rajpurs-nati-a-oi-peshakii-intihoboti-vakiloni-ma-lisi-namoyandagoni-ma-lisi-olii-um-urii-to-ikistonro-elon-namud/ |title=ИНТИХОБОТ-2020. Комиссияи марказии интихобот ва раъйпурсӣ натиҷаҳои пешакии интихоботи вакилони Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистонро эълон намуд |accessdate=2021-07-21 |archivedate=2022-11-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221104155751/https://khovar.tj/2020/03/intihobot-2020-komissiyai-markazii-intihobot-va-rajpurs-nati-a-oi-peshakii-intihoboti-vakiloni-ma-lisi-namoyandagoni-ma-lisi-olii-um-urii-to-ikistonro-elon-namud/ }}</ref> * [[1 март]]и [[соли 2020]] дар интихоботи Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон — 4 миллиону 245 ҳазору 951 нафар интихобкунандагон иштирок намуданд, ки ин 86,4%-и шумораи умумии интихобкунандагонро ташкил медиҳад, шумораи овозҳои интихобкунандагоне, ки ба муқобили рӯйхати ҳамаи ҳизбҳои сиёсӣ дода шудаанд, 52 ҳазору 30 нафар ё 1,39%-ро ташкил медиҳад. * Тибқи натиҷаҳои ниҳоии интихобот дар 41 ҳавзаи якмандатии интихоботӣ: ҲХДТ - 35 нафар, ҲАТ - 3 нафар, ҲКТ - 2 нафар ва ҲИИТ - 1 нафар пирӯзӣ ба даст оварда, ба парлумон роҳ ёфтанд.<ref name="ReferenceD"/> == [[Соли 2019]] == == [[декабр]]и [[соли 2019]] == * [[20 декабр]]и [[соли 2019]] Дар байни Донишномаҳои забонӣ (299 забонҳо) [[Википедияи Тоҷикӣ]] марраи 100 000 вироишоти мақолаҳоро азбар намудааст. Он замон Донишномаи озоди тоҷикзабон дар ҷойи 63-ум қарор дошт. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_News#Wikipedias Wikimedia_News Нигаред ба Инҷо]. == [[ноябр]]и [[соли 2019]] == * [[ноябр]]и [[соли 2019]] Бино ба фарзияи расмӣ, ҳамла ба дидбонгоҳи "Ишқобод" дар марзи Тоҷикистону Узбекистон дар соати 03:23-и субҳи 6-уми ноябр ба амал омада, дар он як марзбон ва як афсари пулис ва 15 ҳамлавар кушта шудаанд. КДАМ эълон дошт, ҳамлаварон 20 нафар ва марбути гуруҳи ваҳшатафкани "Давлати исломӣ" ё ДОИШ будаанд <ref>{{cite web|url=https://khovar.tj/2019/11/markazi-matbuoti-shun-oi-sar-adii-kdam-t-habar-medi-ad/|title=Маркази матбуоти Қӯшунҳои сарҳадии КДАМ ҶТ хабар медиҳад|author=|date=6 ноябри 2019|publisher=www.ozodi.org|accessdate=2019-11-15|archivedate=2019-11-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191115153745/https://khovar.tj/2019/11/markazi-matbuoti-shun-oi-sar-adii-kdam-t-habar-medi-ad/}}</ref>.<ref>{{cite web|url=https://www.ozodi.org/a/more-details-about-attack-in-ishqobod/30268967.html|title=Ба ҳар сурат, дар дидбонгоҳи "Ишқобод" чӣ шуду чӣ гузашт?|author= |date=9 сентябри 2019|publisher=www.ozodi.org|accessdate=2019-11-15}}</ref>. == [[октябр]]и [[соли 2019]] == * [[28 октябр]]и [[соли 2019]] Дар ҳисоботи «Пешбурди соҳибкорӣ-и Бонки ҷаҳонӣ, ки танзими давлатии фаъолияти соҳибкориро дар кишварҳои ҷаҳон арзёбӣ менамояд, соли 2020 мавқеи Ҷумҳурии Тоҷикистон 20 зина баланд рафта, дар байни 190 давлати ҷаҳон ҷои 106-ум–ро ишғол намуда, бори дигар ба даҳгонаи кишварҳои пешқадами ислоҳотгари ҷаҳон шомил шуд.<ref>{{cite web|url=https://khovar.tj/2019/10/to-ikiston-ba-da-gonai-davlat-oi-pesh-adami-islo-otgari-a-on-shomil-shud/|title=Тоҷикистон ба даҳгонаи давлатҳои пешқадами ислоҳотгари ҷаҳон шомил шуд|author=|date=28 октябри 2019|publisher=khovar.tj|accessdate=2019-11-15|archivedate=2019-11-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191115153751/https://khovar.tj/2019/10/to-ikiston-ba-da-gonai-davlat-oi-pesh-adami-islo-otgari-a-on-shomil-shud/}}</ref>. == [[сентябр]]и [[соли 2019]] == * Пешвои миллат, Президенти мамлакат Эмомалӣ Раҳмон ба ифтихори ба фаъолият оғоз кардани агрегати дуюми Неругоҳи барқи обии “Роғун” ба 42 нафар мутахассисони касбу кори гуногуни иншооти муҳим ҷоизаҳои давлатӣ супориданд.<ref name="khovar.tj">{{cite web|url=http://khovar.tj/2019/09/marosimi-ba-kor-darovardani-agregati-duyumi-nerugo-i-bar-i-obii-ro-un/|title=Маросими ба кор даровардани агрегати дуюми Неругоҳи барқи обии «Роғун»|author= |date=9 сентябри 2019|publisher=khovar.tj|accessdate=2019-09-09}}</ref>. * [[9 сентябр]]и [[соли 2019]] Маросими ба кор даровардани агрегати дуюми Неругоҳи барқи обии «Роғун» баргузор гардид. Президенти мамлакат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар толори агрегатҳо дар вазъияти тантанавӣ агрегати дуюми нерӯгоҳи барқи обии “Роғун”-ро ба кор дароварданд.<ref name="khovar.tj"/>. == [[август]]и [[соли 2019]] == * [[31 август]]и [[соли 2019]] Ансамбли фолклории Муассисаи давлатии сафарию ҳунарии «Базморо»-и Ҷумҳурии Тоҷикистон дар Фестивали XII байналмилалии мусиқии «Таронаҳои Шарқ», ки дар майдони Регистони шаҳри Самарқанди Ҷумҳурии Ӯзбекистон баргузор гардид, байни 28 ансамбл ва гурӯҳҳои эҷодӣ аз кишварҳои гуногун сазовори ҷои сеюм дониста шуд <ref>{{cite web|url=http://khovar.tj/2019/08/ansambli-badahshon-dar-festivali-tarona-oi-shar-sazovori-oji-seyum-gardid/|title=Ансамбли «Бадахшон» дар Фестивали «Таронаҳои Шарқ» сазовори ҷойи сеюм гардид|author=|date=31 августи 2019|publisher=khovar.tj|accessdate=2019-08-31|archivedate=2019-09-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190914040857/http://khovar.tj/2019/08/ansambli-badahshon-dar-festivali-tarona-oi-shar-sazovori-oji-seyum-gardid/}}</ref>. * [[30 август]]и [[соли 2019]] Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ — Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ва Раиси шаҳри Душанбе муҳтарам Рустами Эмомалӣ дар ноҳияи Исмоили Сомонӣ Маркази истироҳативу фароғатӣ ва сайёҳии кӯли “Душанбе”-ро пас аз навсозӣ мавриди баҳрабардорӣ қарор доданд.<ref>{{cite web|url=http://khovar.tj/2019/08/peshvoi-millat-emomal-ra-mon-markazi-istiro-ativu-faro-at-va-sajyo-ii-k-li-dushanbe-ro-dar-no-iyai-ismoili-somonii-sha-ri-dushanbe-iftito-namudand/|title=Пешвои миллат Эмомалӣ Раҳмон Маркази истироҳативу фароғатӣ ва сайёҳии кӯли «Душанбе»-ро дар ноҳияи Исмоили Сомонии шаҳри Душанбе ифтитоҳ намуданд|author=|date=30 августи 2019|publisher=khovar.tj|accessdate=2019-08-30|archivedate=2019-09-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190914005646/http://khovar.tj/2019/08/peshvoi-millat-emomal-ra-mon-markazi-istiro-ativu-faro-at-va-sajyo-ii-k-li-dushanbe-ro-dar-no-iyai-ismoili-somonii-sha-ri-dushanbe-iftito-namudand/}}</ref>. * [[27 август]]и [[соли 2019]] Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ-Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон бо Раиси шаҳри Душанбе муҳтарам Рустами Эмомалӣ дар ноҳияи Исмоили Сомонии пойтахт Корхонаи истеҳсоли обҳои ташнагишикан ва маҳсулоти машруботии «Сиёма»-ро мавриди баҳрабардорӣ қарор дода, бо хати истеҳсолӣ ва имкониятҳои он аз наздик шинос шуданд.<ref>{{cite web|url=http://khovar.tj/2019/08/peshvoi-millat-emomal-ra-mon-korhonai-iste-soli-ob-oi-tashnagishikan-va-ma-suloti-mashrubotii-siyoma-ro-dar-sha-ri-dushanbe-iftito-namudand/|title=Пешвои миллат Эмомалӣ Раҳмон Корхонаи истеҳсоли обҳои ташнагишикан ва маҳсулоти машруботии «Сиёма»-ро дар шаҳри Душанбе ифтитоҳ намуданд|author=|date=27 августи 2019|publisher=khovar.tj|accessdate=2019-08-27|archivedate=2019-09-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190914091117/http://khovar.tj/2019/08/peshvoi-millat-emomal-ra-mon-korhonai-iste-soli-ob-oi-tashnagishikan-va-ma-suloti-mashrubotii-siyoma-ro-dar-sha-ri-dushanbe-iftito-namudand/}}</ref>. * [[6 август]]и [[соли 2019]] [[Эмомалӣ Раҳмон]] раисҷумҳури Тоҷикистон зимни сафари кориаш ба [[ноҳияи Балҷувон]] [[вилояти Хатлон]] [[Роҳи мошингарди Кангурт - Балҷувон - Ховалинг|Роҳи мошингарди Кангурт - Балҷувон - Ховалингро]] мавриди истифода қарор дод.<ref>{{cite web|url=https://sputnik-tj.com/Tajikistan/20190806/1029584175/Rohi-moshingard-Kangurt-Baljuvon-Khovaling-kushoda-shud.html|title=Роҳи мошингарди Кангурт - Балҷувон - Ховалинг кушода шуд|author= |date=6 августи 2019|publisher=sputnik-tj.com|accessdate=2019-08-06}}</ref>. == [[июл]]и [[соли 2019]] == * [[31 июл]]и [[соли 2019]] Дастури Раҳмон барои истеҳсоли мошинҳои олмониву ҷопонӣ дар Тоҷикистон<ref>{{cite web|url=https://sputnik-tj.com/industry/20190731/1029536181/Dastur-Rahmon-baro-istehsoli-moshinhoi-olmonivu-joponi-dar-Tojikiston.html|title=Дастури Раҳмон барои истеҳсоли мошинҳои олмониву ҷопонӣ дар Тоҷикистон|author= |date=31 июли 2019|publisher=sputnik-tj.com|accessdate=2019-07-31}}</ref>. == [[май]]и [[соли 2019]] == * [[6 май]]и [[соли 2019]] Сарвари давлат дар Паёми навбатӣ ба Маҷлиси Олӣ зикр намуданд, ки имрӯз шумораи занон дар сафи хидматчиёни давлатӣ афзоиш ёфта, соли 2018 дар мансабҳои роҳбарикунанда 19 фоиз ва дар ҳайати хидматчиёни давлатии мақомоти марказӣ ва сохторҳои тобеи онҳо 25 фоизро занону духтарон ташкил додаанд. Гуфта шуд, ки имрӯзҳо 6 нафар зан дар Маҷлиси миллӣ ва 13 нафари дигар дар Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олӣ фаъолият доранд.<ref>{{cite web|url=http://khovar.tj/2019/05/shumorai-zanon-dar-mansab-oi-ro-barikunanda-19-foiz-afzoish-yoftaast/|title=Шумораи занон дар мансабҳои роҳбарикунанда 19 фоиз афзоиш ёфтааст|author=|date=6 майи 2019|publisher=khovar.tj|accessdate=2019-04-12|archivedate=2019-05-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190507142911/http://khovar.tj/2019/05/shumorai-zanon-dar-mansab-oi-ro-barikunanda-19-foiz-afzoish-yoftaast/}}</ref>. == [[апрел]]и [[соли 2019]] == * [[12 апрел]]и [[соли 2019]] Бино бар иттилои дафтари матбуоти ҳукумати вилояти [[Суғд]], 12 ва 13-уми апрели соли равон дар шаҳри [[Тошканд]]и [[Ӯзбекистон]] Рӯзҳои кинои тоҷик баргузор мешавад.<ref>{{cite web|url=https://m.sputnik-tj.com/Tajikistan/20190411/1028647744/Toshkand-ruzhoi-kino-tojik-barguzor-meshavad.html|title=Дар Тошканд рӯзҳои кинои тоҷик баргузор мегардад|author=|date=12 апрели 2019|publisher=sputnik-tj.com|accessdate=2019-04-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190411200023/https://m.sputnik-tj.com/Tajikistan/20190411/1028647744/Toshkand-ruzhoi-kino-tojik-barguzor-meshavad.html|archivedate=2019-04-11}}</ref>. * [[11 апрел]]и [[соли 2019]] Тибқи қарори имзонамудаи [[Эмомалӣ Раҳмон]], Ҳукумат аз лоиҳаи созишномаи нав бо Бунёди Оқохон барои сохтмони пули нави пайвандгари [[Тоҷикистон]]у [[Афғонистон]] ҷонибдорӣ намуд.<ref>{{cite web|url=https://m.sputnik-tj.com/Tajikistan/20190411/1028644918/jonibdorii-Emomali-Rahmon-az-sozishnomai-nav-bo-Bunyodi-Ogokhon-va-suporish-ba-Khudorzoda.html|title=Ҷонибдории Эмомалӣ Раҳмон аз созишномаи нав бо Бунёди Оқохон ва супориш ба Худоёрзода|author=|date=11 апрели 2019|publisher=sputnik-tj.com|accessdate=2019-04-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190411195518/https://m.sputnik-tj.com/Tajikistan/20190411/1028644918/jonibdorii-Emomali-Rahmon-az-sozishnomai-nav-bo-Bunyodi-Ogokhon-va-suporish-ba-Khudorzoda.html|archivedate=2019-04-11}}</ref>. * [[10 апрел]]и [[соли 2019]] 10 апрели соли 1930 бори аввал дар пойтахти [[Тоҷикистон]] шаҳри [[Душанбе]], ки он замон [[Сталинобод]] ном дошт, радио таъсис шуд. Он рӯз аз Хонаи деҳқон, макони собиқи театри давлатии русии ба номи Маяковский нахустин бор радиои Тоҷикистон бо хитобаи «Диққат! Диққат! Диққат! Инҷо Сталинобод!» гуфторҳои худро оғоз кардааст.<ref>{{cite web|url=http://khovar.tj/2019/04/oshyoni-bulbulon-va-yo-da-soli-hotira-oi-nek-ba-munosibati-89-umin-solgardi-r-zi-tasisyobii-radioi-to-ikiston/|title=«ОШЁНИ БУЛБУЛОН». Ва ё даҳ соли хотираҳои нек ба муносибати 89-умин солгарди Рӯзи таъсисёбии Радиои Тоҷикистон|author=|date=10 апрели 2019|publisher=khovar.tj|accessdate=2019-04-10|archivedate=2019-04-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190410152227/http://khovar.tj/2019/04/oshyoni-bulbulon-va-yo-da-soli-hotira-oi-nek-ba-munosibati-89-umin-solgardi-r-zi-tasisyobii-radioi-to-ikiston/}}</ref>. * [[9 апрел]]и [[соли 2019]] Имрӯз дар [[Донишкадаи давлатии фарҳанг ва санъати Тоҷикистон ба номи Мирзо Турсунзода]] Фестивали анъанавии ҷумҳуриявии «Ҳафтаи китоби кӯдакону наврасони [[Тоҷикистон]]» таҳти унвони «Кашшофи падидаҳои наврас» ҷамъбаст гардид.<ref>{{cite web|url=http://khovar.tj/2019/04/festivali-ananavii-um-uriyavii-aftai-kitobi-kudakonu-navrasoni-to-ikiston-ambast-gardid/|title=Фестивали анъанавии ҷумҳуриявии «Ҳафтаи китоби кӯдакону наврасони Тоҷикистон» ҷамъбаст гардид|author=|date=9 апрели 2019|publisher=khovar.tj|accessdate=2019-04-9|archivedate=2019-04-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190410152221/http://khovar.tj/2019/04/festivali-ananavii-um-uriyavii-aftai-kitobi-kudakonu-navrasoni-to-ikiston-ambast-gardid/}}</ref>. * [[8 апрел]]и [[соли 2019]] Паҳлавони шинохтаи тоҷик Комроншоҳи Устопириён дар мусобиқоти Гран При Анталия соҳиби медали биринҷӣ гардид. Ёдовар мешавем, ки Комроншоҳи Устопириён дар мусобиқоти Гран При Анталия бори сеюм аст, ки соҳиби медали ифтихорӣ мегардад. Қаблан соли 2017 дар ҳамин мусобиқот соҳиби медали нуқра шуда, соли 2018 чемпиони мусобиқоти Гран При Анталия гардида буд.<ref>{{cite web|url=http://khovar.tj/2019/04/komronsho-i-ustopiriyon-dar-musobi-oti-gran-pri-antaliya-so-ibi-medali-birin-gardid/|title=Комроншоҳи Устопириён дар мусобиқоти Гран При Анталия соҳиби медали биринҷӣ гардид|author=|date=8 апрели 2019|publisher=khovar.tj|accessdate=2019-04-8|archivedate=2019-04-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190409152352/http://khovar.tj/2019/04/komronsho-i-ustopiriyon-dar-musobi-oti-gran-pri-antaliya-so-ibi-medali-birin-gardid/}}</ref>. * [[7 апрел]]и [[соли 2019]] Дастаи наврасони [[Тоҷикистон]] тими футболбозони [[Қирғизистон]]ро дар сабқати байналмилалии Ҷоми "Роҳи Абрешим Хуашан-2019" бо ҳисоби калон мағлуб кард. Вохӯрии дастаҳои наврасони Тоҷикистону Қирғизистон бо ҳисоби 8:0 анҷом ёфт.<ref>{{cite web|url=https://sputnik-tj.com/sport/20190407/1028620759/Pirzii-muntakhabi-Toikiston-bar-iriziston-bo-isobi-kalon.html|title=Пирӯзии мунтахаби Тоҷикистон бар Қирғизистон: бо ҳисоби калон|author= |date=7 апрели 2019|publisher=sputnik-tj.com|accessdate=2019-04-7}}</ref>. * [[6 апрел]]и [[соли 2019]] 23 августи соли 2013 Ассамблеяи Генералии [[Созмони Милали Муттаҳид]] қарор қабул намуд, ки ҳамасола 6 апрел Рӯзи байналмилалии [[варзиш]] ҷашн гирифта шавад. Мақсад аз қабули ин рӯз тарғиби тарзи ҳаёти солим, оммавӣ гардонидани варзиш ва ба ин восита ба ҳам овардани ҷавонону наврасон мебошад.<ref>{{cite web|url=http://khovar.tj/2019/04/6-aprel-r-zi-bajnalmilalii-varzish-on-osidi-sul-garavi-salomat-va-vositai-be-tarini-muarrifii-davlatu-millat-meboshad/|title=6 АПРЕЛ – РӮЗИ БАЙНАЛМИЛАЛИИ ВАРЗИШ. Он қосиди сулҳ, гарави саломатӣ ва воситаи беҳтарини муаррифии давлату миллат мебошад|author=|date=6 апрели 2019|publisher=khovar.tj|accessdate=2019-04-6|archivedate=2019-04-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190408012416/http://khovar.tj/2019/04/6-aprel-r-zi-bajnalmilalii-varzish-on-osidi-sul-garavi-salomat-va-vositai-be-tarini-muarrifii-davlatu-millat-meboshad/}}</ref>. * [[5 апрел]]и [[соли 2019]] Дастаи мунтахаби наврасони то 15-солаи [[Тоҷикистон]] оид ба футбол дар мусобиқаи байналмилалии Ҷоми “Роҳи абрешим – Ҳуа Шан” (Silk Road – Hua Shan Cup-2019) ширкат меварзад. Футболбозони мамлакат таҳти роҳбарии сармураббӣ Аҳлиддин Турдиев ба [[Ҷумҳурии Халқии Чин]] сафар карданд.<ref>{{cite web|url=http://khovar.tj/2019/04/futbol-dastai-muntahabi-navrasoni-to-15-solai-to-ikiston-dar-musobi-ai-bajnalmilalii-ro-i-abreshim-ua-shan-2019-shirkat-mevarzad/|title=Футбол: дастаи мунтахаби наврасони то 15-солаи Тоҷикистон дар мусобиқаи байналмилалии «Роҳи абрешим-Ҳуа Шан-2019» ширкат меварзад|author=|date=5 апрели 2019|publisher=khovar.tj|accessdate=2019-04-5|archivedate=2019-04-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190406143933/http://khovar.tj/2019/04/futbol-dastai-muntahabi-navrasoni-to-15-solai-to-ikiston-dar-musobi-ai-bajnalmilalii-ro-i-abreshim-ua-shan-2019-shirkat-mevarzad/}}</ref>. * [[4 апрел]]и [[соли 2019]] Тибқи эълони шаҳрдорӣ, аз 10 апрел ҳаракати микроавтобусҳои №67 дар масири маҳаллаи Маърифатӣ-кӯчаи Гагарин қатъ карда мешавад.<ref>{{cite web|url=https://sputnik-tj.com/transport/20190404/1028608631/Elon-shahrdor-harakati-mikroavtobushoro-dar-2-khatsayri-digar-mamnu-kard.html|title=Эълони шаҳрдорӣ дар бораи тағйирот дар бахши мусофирбарии Душанбе|author= |date=4 апрели 2019|publisher=sputnik-tj.com|accessdate=2019-04-4}}</ref>. * [[3 апрел]]и [[соли 2019]]Бори аввал дар таърихи варзиши [[Тоҷикистон]] ва Осиё имрӯз, 3 апрел дар Варзишгоҳи марказии шаҳри [[Душанбе]] ду дастаи беҳтарини Тоҷикистон –«Истиқлол»-и Душанбе ва «Хуҷанд»-и Хуҷанд дар бозии аввали гурӯҳи «Д» –и Ҷоми Конфедератсияи футболи Осиё бо ҳам қувва месанҷанд.<ref>{{cite web|url=http://khovar.tj/2019/04/omi-kfo-isti-lol-va-hu-and-bori-avval-dar-tarih-dar-musobi-ai-bajnalmilal-bo-am-uvva-meozmoyand/|title=Ҷоми КФО: «Истиқлол» ва «Хуҷанд» бори аввал дар таърих дар мусобиқаи байналмилалӣ бо ҳам қувва меозмоянд|author=|date=3 апрели 2019|publisher=khovar.tj|accessdate=2019-04-3|archivedate=2019-04-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190403175805/http://khovar.tj/2019/04/omi-kfo-isti-lol-va-hu-and-bori-avval-dar-tarih-dar-musobi-ai-bajnalmilal-bo-am-uvva-meozmoyand/}}</ref>. * [[2 апрел]]и [[соли 2019]] Дар идомаи сафари корӣ дар шаҳри [[Хуҷанд]]и вилояти [[Суғд]] [[Эмомалӣ Раҳмон]], раисҷумҳури [[Тоҷикистон]] “Роҳи танобӣ”-ро аз Боғи ба номи [[Камоли Хуҷандӣ]] то Маҷмааи шоҳ [[Исмоили Сомонӣ]] аз болои [[дарёи Сир]] дар масофаи беш як километр мавриди истифода қарор дод. “Роҳи танобӣ”, ки аз ҷониби соҳибкорони ватанӣ бунёд карда шудааст, дорои 47 кабина бо ғунҷоиши 4 нафар, аз ҷумла 7 кабинаи хидматрасонии олӣ мебошад. Ин роҳ дар як вақт ба 160 нафар хидмат мерасонад. Баландии роҳи танобӣ дар сатҳи дарё 35 метрро ташкил дода аст.<ref>{{cite web|url=https://m.sputnik-tj.com/Tajikistan/20190402/1028590112/Emomali-Rahmon-Khujand-Rohi-tanobi-daryoi-sir-ba-istifoda-suporid-.html|title=Раҳмон дар Хуҷанд Роҳи танобӣ”-ро аз болои дарёи Cир ба истифода супорид|author=|date=2 апрели 2019|publisher=m.sputnik-tj.com|accessdate=2019-04-2|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200807185312/https://m.sputnik-tj.com/Tajikistan/20190402/1028590112/Emomali-Rahmon-Khujand-Rohi-tanobi-daryoi-sir-ba-istifoda-suporid-.html|archivedate=2020-08-07}}</ref>. * [[1 апрел]]и [[соли 2019]] [[Душанбе|Пойтахти Тоҷикистон]] имрӯзҳо хеле зебост – ҳамаи гулгаштҳои шаҳрро [[лола]]ҳои навъҳо ва рангҳои гуногун оро медиҳанд. Имсол дар Душанбе наздики 400 ҳазор бех лола шинонида шуд. Ҳамагӣ имсол пойтахтро беш аз 6 млн. бех гулҳо зебу зинат мебхашанд: беш аз 5,5 млн. мавсимӣ ва наздики 700 ҳазор бисёрсола.<ref>{{cite web|url=https://www.news.tj/tj/news/tajikistan/society/20190401/dushanbe-ari-lola-shud|title=Душанбе ғарқи лола шуд|author=|date=1 апрели 2019|publisher=news.tj|accessdate=2019-04-1|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190402204220/https://www.news.tj/tj/news/tajikistan/society/20190401/dushanbe-ari-lola-shud|archivedate=2019-04-02}}</ref>. == [[март]]и [[соли 2019]] == * [[31 март]]и [[соли 2019]] Президенти [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]] [[Эмомалӣ Раҳмон]] бо шароити замонавии беморхона, ки аз 4 шуъба ва бахшҳои ёрирасон иборат мебошад, шинос шуда, ба сифати корҳои анҷомёфта баҳои баланд додааст,хабар медиҳад хадамоти матбуотии раисҷумҳур. Бинои беморхона дар масоҳати умумии 2 гектар бо тарҳи зебову замонавӣ сохта шуда, аз 3 ошёна, таҳхона, шуъба, бахшҳои муоина ва табобатӣ иборат мебошад.<ref>{{cite web|url=https://m.sputnik-tj.com/society/20190331/1028580527/Raisumur-dar-noiyai-Boboon-afurov-binoi-navi-bemorkhonaro-iftito-kard.html|title=Раисҷумҳур дар ноҳияи Бобоҷон Ғафуров бинои нави беморхонаро ифтитоҳ кард|author=|date=31 марти 2019|publisher=m.sputnik-tj|accessdate=2019-03-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190402204135/https://m.sputnik-tj.com/society/20190331/1028580527/Raisumur-dar-noiyai-Boboon-afurov-binoi-navi-bemorkhonaro-iftito-kard.html|archivedate=2019-04-02}}</ref>. * [[30 март]]и [[соли 2019]] Имрӯз Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ — Пешвои миллат, Президенти [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]] муҳтарам [[Эмомалӣ Раҳмон]] дар шаҳри Бӯстони вилояти [[Суғд]] ҳангоми ифтитоҳи Маҷмааи хидматрасонии "Баҳор" ба 50 кӯдаки ятими кулл туҳфа дод. Дар шаҳри [[Хуҷанд]] бошад, Эмомалӣ Раҳмон бинои Қасри ҷавононро ба баҳрабардорӣ расонд. Сарвари давлат барои қадршиносию ҷовидон сохтани хотираи шоири маҳбуб ва муосири тоҷик [[Лоиқ Шералӣ]] ин қасрро ба номи ӯ гузошт.<ref>{{cite web|url=https://m.sputnik-tj.com/photo/20190330/1028579347/hadya-ba-kudakon-manzil-ba-niyozmandon-guzorish-aks-az-safar-Ramon-ba-Sugd.html|title=Раисҷумҳури Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон дар Хуҷанд дар Фестивали "Таомҳои миллии наврӯзӣ" иштирок кард|author=|date=30 марти 2019|publisher=m.sputnik-tj|accessdate=2019-03-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190402200155/https://m.sputnik-tj.com/photo/20190330/1028579347/hadya-ba-kudakon-manzil-ba-niyozmandon-guzorish-aks-az-safar-Ramon-ba-Sugd.html|archivedate=2019-04-02}}</ref>. * [[29 март]]и [[соли 2019]] Миёни Кумитаи рушди сайёҳии назди Ҳукумати [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]] ва Ассотсиатсияи табодули сайёҳии байналмилалии [[Корея]] Ёддошти ҳамкорӣ ба имзо расонида шуд.<ref>{{cite web|url=https://khovar.tj/2019/03/miyoni-to-ikiston-va-koreyai-anub-yoddoshti-amkor-dar-so-ai-sajyo-ba-imzo-rasid/|title=Миёни Тоҷикистон ва Кореяи Ҷанубӣ Ёддошти ҳамкорӣ дар соҳаи сайёҳӣ ба имзо расид|author=|date=29 марти 2019|publisher=khovar.tj|accessdate=2019-03-29|archivedate=2019-03-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190330061255/https://khovar.tj/2019/03/miyoni-to-ikiston-va-koreyai-anub-yoddoshti-amkor-dar-so-ai-sajyo-ba-imzo-rasid/}}</ref>. * [[28 март]]и [[соли 2019]] Ҳаҷми истеҳсоли маҳсулоти хӯрокворӣ дар [[Тоҷикистон]] тӯли 2 моҳи аввали соли равон қариб 20% афзуд. Дар ин давра дар ҷумҳурӣ ба маблағи ҳудуди 710 млн. сомонӣ маҳсулоти хӯрокворӣ истеҳсол шудааст, ки ин нишондод нисбат ба ҳамин давраи соли гузашта 19,8% ва ё 117,1 млн. сомонӣ зиёд мебошад, хабар медиҳад Вазорати саноат ва технологияҳои нав.<ref>{{cite web|url=https://www.news.tj/tj/news/tajikistan/economic/20190328/afzoishi-istesoli-masuloti-hrokvor-dar-toikiston|title=Афзоиши истеҳсоли маҳсулоти хӯрокворӣ дар Тоҷикистон|author=|date=28 марти 2019|publisher=news.tj|accessdate=2019-03-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190404043236/https://www.news.tj/tj/news/tajikistan/economic/20190328/afzoishi-istesoli-masuloti-hrokvor-dar-toikiston|archivedate=2019-04-04}}</ref>. * [[27 март]]и [[соли 2019]] [[Tcell]], бузургтарин ширкати телекомуникатсионӣ дар [[Тоҷикистон]], сабки наву динамикии худро, ки хусусияти навоварона ва рӯҳияи иноватсионӣ дорад, муаррифӣ кард. Намуди зоҳирии ҷадиди тамғаи молӣ бо дарки майлу рағбатҳои на фақат муштариёни тоҷикистонӣ, балки корбарони алоқаи мобилӣ дар саросари ҷаҳон рӯйи кор омадааст. Шиори нави «Алоқа барои ҳаёт» аз Tcell, инъикосгари муҳимияти арзишҳои ҳамешагии инсоният буда, нақши зарурии онро бозгӯ мекунад.<ref>{{cite web|url=https://www.news.tj/tj/news/tajikistan/society/20190327/tcell-sabki-navi-innovatsionii-hudro-muarrif-namud|title=Tcell сабки нави инноватсионии худро муаррифӣ намуд|author=|date=27 марти 2019|publisher=news.tj|accessdate=2019-03-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190404040409/https://www.news.tj/tj/news/tajikistan/society/20190327/tcell-sabki-navi-innovatsionii-hudro-muarrif-namud|archivedate=2019-04-04}}</ref>. * [[26 март]]и [[соли 2019]] Дар шаҳри Новосибирски Федератсияи [[Россия]] ба ифтихори Ҷашни байналмилалии [[Наврӯз]], бо ташаббуси Консулгарии [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]] дар ин шаҳр миёни ҳамватанони бурунмарзӣ ва дигар халқияту миллатҳо мусобиқи куштигирӣ баргузор гардид.<ref>{{cite web|url=https://khovar.tj/2019/03/musobi-ai-g-shtingir-dar-novosibirsk-ba-iftihori-ashni-bajnalmilalii-navr-z/|title=Мусобиқаи куштигирӣ дар Новосибирск ба ифтихори Ҷашни байналмилалии Наврӯз|author=|date=26 марти 2019|publisher=khovar.tj|accessdate=2019-03-26|archivedate=2019-03-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190327170215/http://khovar.tj/2019/03/musobi-ai-g-shtingir-dar-novosibirsk-ba-iftihori-ashni-bajnalmilalii-navr-z/}}</ref>. * [[25 март]]и [[соли 2019]] Ба ифтихори ҷашни байналмилалии [[Наврӯз]] 24 март бо дастгирии Мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатии шаҳри [[Душанбе]] дар ҳамкорӣ бо Кумитаи кор бо ҷавонон ва варзиши назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон дар Муасиссаи давлатии Наврӯзгоҳи шаҳри Душанбе бо иштироки беш аз 8 ҳазор нафар ҳаводорону мухлисони ин навъи варзиш ва бо намоиши беҳтарин рақобатҳо миёни паҳлавононӣ маъруфи мамлакат чемпионати [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]] оид ба куштии миллӣ барои дарёфти «Ҷоми пойтахт – 2019» баргузор гардид.<ref>{{cite web|url=https://khovar.tj/2019/03/sho-oizai-omi-pojtaht-2019-nasibi-said-alol-saidov-gardid/|title=Шоҳҷоизаи «Ҷоми пойтахт-2019» насиби Саидҷалол Саидов гардид|author=|date=25 марти 2019|publisher=khovar.tj|accessdate=2019-03-25|archivedate=2019-03-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190326125816/http://khovar.tj/2019/03/sho-oizai-omi-pojtaht-2019-nasibi-said-alol-saidov-gardid/}}</ref>. * [[24 март]]и [[соли 2019]] «Вақти амал кардан»- таҳти ин шиор имсол бо қарори Ташкилоти умумиҷаҳонии тандурустӣ (ТУТ) 24 март Рӯзи умумиҷаҳонии мубориза бар зидди [[бемории сил]] таҷлил мегардад. Ҳадаф аз гузаронидани ин рӯз, пеш аз ҳама, баланд бардоштани савияи огоҳии аҳолӣ дар бораи паҳншавии глобалии ин беморӣ, пешгирӣ ва мубориза бар зидди он мебошад.<ref>{{cite web|url=https://khovar.tj/2019/03/24-mart-r-zi-umumi-a-onii-muboriza-bar-ziddi-bemorii-sil-tadbirandesh-dara-ai-siroyati-in-bemorii-havfnokro-kam-mekunad/|title=24 МАРТ – РӮЗИ УМУМИҶАҲОНИИ МУБОРИЗА БАР ЗИДДИ БЕМОРИИ СИЛ. Тадбирандешӣ дараҷаи сирояти ин бемории хавфнокро кам мекунад|author=|date=24 марти 2019|publisher=khovar.tj|accessdate=2019-03-24|archivedate=2019-03-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190325140050/http://khovar.tj/2019/03/24-mart-r-zi-umumi-a-onii-muboriza-bar-ziddi-bemorii-sil-tadbirandesh-dara-ai-siroyati-in-bemorii-havfnokro-kam-mekunad/}}</ref>. * [[23 март]]и [[соли 2019]] Имрӯз Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ — Пешвои миллат, Президенти [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]] муҳтарам [[Эмомалӣ Раҳмон]] дар шаҳри [[Бохтар]] бо гузоштани санги асос ба бунёди терминали автомобилии мусофиркашӣ дар масоҳати 3 гектар оғози расмӣ бахшида, бо Лоиҳаи рушди нақлиёти ҷамъиятии вилояти [[Хатлон]] шинос гардиданд.<ref>{{cite web|url=https://khovar.tj/2019/03/guzoshtani-sangi-asosi-terminali-vyfasyfvamavtomobilii-musofirkash-dar-sha-ri-bohtar/|title=Гузоштани санги асоси Терминали автомобилии мусофиркашӣ дар шаҳри Бохтар|author=|date=23 марти 2019|publisher=khovar.tj|accessdate=2019-03-23|archivedate=2019-03-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190324151410/http://khovar.tj/2019/03/guzoshtani-sangi-asosi-terminali-vyfasyfvamavtomobilii-musofirkash-dar-sha-ri-bohtar/}}</ref>. * [[22 март]]и [[соли 2019]] Нимаи дуюми рӯзи 22 март Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ — Пешвои миллат, Президенти [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]] муҳтарам [[Эмомалӣ Раҳмон]] бо Раиси шаҳри [[Душанбе]] муҳтарам [[Рустами Эмомалӣ]] дар тантанаҳои бошукӯҳи идонаи наврӯзи ҷаҳонӣ, ки дар “[[Наврӯз]]гоҳ” — и пойтахт баргузор гардид, иштирок ва суханронӣ карданд.<ref>{{cite web|url=https://khovar.tj/2019/03/ishtiroki-peshvoi-millat-emomal-ra-mon-dar-tantana-oi-ashni-navr-zi-a-on-dar-navr-zgo-i-sha-ri-dushanbe-2/|title=Иштироки Пешвои миллат Эмомалӣ Раҳмон дар тантанаҳои ҷашни Наврӯзи ҷаҳонӣ дар “Наврӯзгоҳ”-и шаҳри Душанбе|author=|date=22 марти 2019|publisher=khovar.tj|accessdate=2019-03-22|archivedate=2019-03-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190322193004/https://khovar.tj/2019/03/ishtiroki-peshvoi-millat-emomal-ra-mon-dar-tantana-oi-ashni-navr-zi-a-on-dar-navr-zgo-i-sha-ri-dushanbe-2/}}</ref>. * [[21 март]]и [[соли 2019]] Дар хиёбони [[Рӯдакӣ]] ва майдони «Дӯстӣ»-и шаҳри [[Душанбе]] барномаи [[фарҳанг]]ии «Корвони шодиёнаи [[наврӯз]]ӣ» гузаронида шуд. Ба иттилои [[Вазорати фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон]], дар барнома овозхонҳои маъруфи ҷумҳурӣ, ансамблҳои рақсӣ вап ғайраҳо ҳунарнамоӣ карданд.<ref>{{cite web|url=https://khovar.tj/2019/03/dar-sha-ri-dushanbe-barnomai-korvoni-shodiyonai-navr-z-o-oz-meshavad/|title=Дар шаҳри Душанбе барномаи «Корвони шодиёнаи наврӯзӣ» оғоз мешавад|author=|date=21 марти 2019|publisher=khovar.tj|accessdate=2019-03-21|archivedate=2019-03-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190321052735/https://khovar.tj/2019/03/dar-sha-ri-dushanbe-barnomai-korvoni-shodiyonai-navr-z-o-oz-meshavad/}}</ref>. * [[20 март]]и [[соли 2019]] Пас аз ифтитоҳи муҷассамаи [[Исмоили Сомонӣ]] ва барафрохтани [[Парчам]]и миллӣ Президенти мамлакат муҳтарам [[Эмомалӣ Раҳмон]] дар назди меҳмонони ҷашнвораи [[Наврӯз]]и байналмилалӣ ва роҳбарону фаъолони шаҳри [[Норак]], ки дар базмгоҳи наврӯзӣ ба ифтихори таҷлили иди баҳору зебоӣ ҷамъ омада буданд, суханронӣ карданд.<ref>{{cite web|url=https://khovar.tj/2019/03/ishtiroki-peshvoi-millat-emomal-ra-mon-dar-barnomai-far-angii-korvoni-navr-z-i-sha-ri-norakavpyvapyvap/|title=Иштироки Пешвои миллат Эмомалӣ Раҳмон дар барномаи фарҳангии «Корвони Наврӯзӣ»-и шаҳри Норак|author=|date=20 марти 2019|publisher=khovar.tj|accessdate=2019-03-20|archivedate=2019-03-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190321053146/https://khovar.tj/2019/03/ishtiroki-peshvoi-millat-emomal-ra-mon-dar-barnomai-far-angii-korvoni-navr-z-i-sha-ri-norakavpyvapyvap/}}</ref>. * [[19 март]]и [[соли 2019]] Имрӯз бо иштироки Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ-Пешвои миллат, Президенти [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]] муҳтарам [[Эмомалӣ Раҳмон]] ва Раиси шаҳри [[Душанбе]] [[Рустами Эмомалӣ]] дар кӯчаи [[Борбад]]и ноҳияи [[Сино]]и пойтахт муассисаи таҳсилоти миёнаи умумии рақами 99 мавриди истифода қарор гирифт.<ref>{{cite web|url=https://khovar.tj/2019/03/iftito-i-muassisai-ta-siloti-miyonai-umumii-99-dar-sha-ri-dushanbeydzhvalofv/|title=Ифтитоҳи Муассисаи таҳсилоти миёнаи умумии №99 дар шаҳри Душанбе|author=|date=19 марти 2019|publisher=khovar.tj|accessdate=2019-03-19|archivedate=2021-12-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211207203009/https://khovar.tj/2019/03/iftito-i-muassisai-ta-siloti-miyonai-umumii-99-dar-sha-ri-dushanbeydzhvalofv/}}</ref>. * [[18 март]]и [[соли 2019]] Дар озмуни «Авто-Бону-2019», ки бо ташаббуси [[Вазорати корҳои дохилии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] ва Раёсати БДА ВКД гузаронида шуд, Муътабар Азимова аз [[вилояти Суғд]] сазовори ҷойи аввал ва соҳиби мукофоти асосӣ- Диплом ва рамзи «Авто-Бону- 2019» гардид.<ref>{{cite web|url=https://khovar.tj/2019/03/mutabar-azimova-olibi-ozmuni-avto-bonu-2019-gardid/|title=Муътабар Азимова ғолиби озмуни «Авто-Бону-2019» гардид|author=|date=18 марти 2019|publisher=khovar.tj|accessdate=2019-03-18|archivedate=2019-03-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190319130856/http://khovar.tj/2019/03/mutabar-azimova-olibi-ozmuni-avto-bonu-2019-gardid/}}</ref>. * [[17 март]]и [[соли 2019]] Дар меҳмонҳонаи “Душанбе Серена” рӯзи 17 март дар остонаи ҷашни [[Наврӯз]] ярмаркаи ҳунармандони [[Тоҷикистон]] бахшида ба ин ид доир гардид.<ref>{{cite web|url=https://www.news.tj/tj/news/tajikistan/society/20190318/namoishi-maorati-unarmandoni-toikiston-dar-ostonai-ashni-navrz|title=Намоиши маҳорати ҳунармандони Тоҷикистон дар остонаи ҷашни Наврӯз|author=|date=17 марти 2019|publisher=news.tj|accessdate=2019-03-17}}{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. * [[16 март]]и [[соли 2019]] Бо иқдоми Кумитаи кор бо ҷавонон ва [[варзиш]], бо дастгирии Мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатӣ дар шаҳри [[Душанбе]] ва дар ҳамкорӣ бо Кумитаи миллии олимпии [[Тоҷикистон]] ба ифтихори иди [[Наврӯз]]и байналмилалӣ дар шаҳри Душанбе Дави наврӯзӣ ва Марафони велосипедронӣ баргузор гардид.<ref>{{cite web|url=https://khovar.tj/2019/03/ishtiroki-besh-az-25-azor-nafar-dar-davi-navr-z-va-marafoni-velosipedron/|title=Иштироки беш аз 25 ҳазор нафар дар Дави наврӯзӣ ва Марафони велосипедронӣ|author=|date=16 марти 2019|publisher=khovar.tj|accessdate=2019-03-16|archivedate=2021-12-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211207215824/https://khovar.tj/2019/03/ishtiroki-besh-az-25-azor-nafar-dar-davi-navr-z-va-marafoni-velosipedron/}}</ref>. * [[15 март]]и [[соли 2019]] 15 март бо иштироки Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ — Пешвои миллат, Президенти [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]] муҳтарам [[Эмомалӣ Раҳмон]] дар [[Театри давлатии академии опера ва балети ба номи Садриддин Айнӣ]] муаррифии нахустин консерти Муассисаи давлатии «Оркестри давлатии симфонӣ»-и [[Дастгоҳи иҷроияи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] баргузор гардид.<ref>{{cite web|url=https://khovar.tj/2019/03/ishtiroki-peshvoi-millat-emomal-ra-mon-dar-muarrifii-konserti-muassisai-davlatii-orkestri-davlatii-simfon/|title=Иштироки Пешвои миллат Эмомалӣ Раҳмон дар муаррифии консерти Муассисаи давлатии «Оркестри давлатии симфонӣ»|author=|date=15 марти 2019|publisher=khovar.tj|accessdate=2019-03-15|archivedate=2021-12-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211207221255/https://khovar.tj/2019/03/ishtiroki-peshvoi-millat-emomal-ra-mon-dar-muarrifii-konserti-muassisai-davlatii-orkestri-davlatii-simfon/}}</ref>. * [[14 март]]и [[соли 2019]] Имрӯз кормандони мақомоти Прокуратураи Тоҷикистон иди касбии худро таҷлил менамоянд. Мусаллам аст, ки 8 апрели соли 2015 палатаи поёнии Парлумони Тоҷикистон ба Қонуни [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]] «Дар бораи рӯзҳои ид» тағйирот ворид намуд, ки тибқи он ҳамасола дар мамлакат 14 март иди касбии кормандони мақомотиш прокуратура таҷлил мегардад. Қаблан он 14 декабр ҷашн гирифта мешуд. Дар ин рӯз таҷлил намудани Рӯзи кормандони мақомоти прокуратура ба он рабт дорад, ки 14 марти соли 1992 Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи прокуратураи Ҷумҳурии Тоҷикистон» қабул гардида, тибқи он вазифаи Прокурори генералии Ҷумҳурии Тоҷикистон таъсис дода шуд.<ref>{{cite web|url=https://khovar.tj/2019/03/14-mart-r-zi-kormandoni-ma-omoti-prokuraturai-to-ikiston-na-shi-in-ni-od-dar-ta-kimi-voloiyati-onun-muassir-ast/|title=14 март-Рӯзи кормандони мақомоти прокуратураи Тоҷикистон: нақши ин ниҳод дар таҳкими волоияти қонун муассир аст|author=|date=14 марти 2019|publisher=khovar.tj|accessdate=2019-03-14|archivedate=2021-12-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211207211224/https://khovar.tj/2019/03/14-mart-r-zi-kormandoni-ma-omoti-prokuraturai-to-ikiston-na-shi-in-ni-od-dar-ta-kimi-voloiyati-onun-muassir-ast/}}</ref>. * [[13 март]]и [[соли 2019]] Дар Донишгоҳи Руссеи ба номи Ангел Кончеви Ҷумҳурии [[Булғористон]] нахустин вохӯрии шарикони лоиҳаи «Навсозии низоми таҳсилоти олӣ дар [[Осиёи Марказӣ]] тавассути технологияи муосир» оғоз гардид. Дар кори он муовинони вазирони маориф ва илм ва намояндагони 15 донишгоҳ аз [[Тоҷикистон]], [[Қазоқистон]], [[Қирғизистон]], [[Туркманистон]], [[Ӯзбекистон]], [[Италия]], [[Люксембург]] ва [[Португалия]] иштирок доранд.<ref>{{cite web|url=https://khovar.tj/2019/03/dar-donishgo-oi-osiyoi-markaz-markaz-oi-tehnologiya-oi-innovatsionii-ta-silot-bo-modeli-ru-tasis-doda-meshavand/|title=Дар донишгоҳҳои Осиёи Марказӣ марказҳои технологияҳои инноватсионии таҳсилот бо модели «Ru.» таъсис дода мешаванд|author=|date=13 марти 2019|publisher=khovar.tj|accessdate=2019-03-13|archivedate=2021-12-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211207205112/https://khovar.tj/2019/03/dar-donishgo-oi-osiyoi-markaz-markaz-oi-tehnologiya-oi-innovatsionii-ta-silot-bo-modeli-ru-tasis-doda-meshavand/}}</ref>. * [[12 март]]и [[соли 2019]] Бунёди муҷассамаи “Истиқлол ва Озодӣ” дар [[Душанбе]] бо баландии 121 метр. Ёдрас мешавад, ки Боғи «Истиқлол» бо майдони маҷмааи меъмории рамзи «Истиқлол ва Озодӣ» дар шаҳри Душанбе бахшида ба ҷашни 30-солагии Истиқлоли давлатии [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]] дар қисмати марказии пойтахт, дар қитъаи замини масоҳаташ 30,0 гектар бунёд карда мешавад.<ref>{{cite web|url=https://www.news.tj/tj/news/tajikistan/power/20190312/bunyodi-muassamai-istiloliyat-va-ozod-dar-dushanbe-bo-balandii-121-metr|title=Бунёди муҷассамаи “Истиқлол ва Озодӣ” дар Душанбе бо баландии 121 метр|author=|date=12 марти 2019|publisher=news.tj|accessdate=2019-03-12}}{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. * [[11 март]]и [[соли 2019]] Имрӯз дар [[Театри давлатии академии драмавии ба номи А. Лоҳутӣ]] бахшида ба 107-солагии матбуоти тоҷик ҷамъомади тантанавӣ баргузор мегардад. Тавре хабар доданд, ҷамъомад соати 16:00 доир гардида, дар он беҳтарин рӯзноманигорон ва собиқадорони матбуоти даврӣ бо мукофоту туҳфаҳо қадрдонӣ карда мешаванд.<ref>{{cite web|url=https://khovar.tj/2019/03/imr-z-dar-dushanbe-107-solagii-matbuoti-to-ik-ta-lil-karda-meshavad/|title=Имрӯз дар Душанбе 107-солагии матбуоти тоҷик таҷлил карда мешавад|author=|date=11 марти 2019|publisher=khovar.tj|accessdate=2019-03-11|archivedate=2020-08-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200805105710/https://khovar.tj/2019/03/imr-z-dar-dushanbe-107-solagii-matbuoti-to-ik-ta-lil-karda-meshavad/}}</ref>. * [[10 март]]и [[соли 2019]] Як [[ҳавопаймо]]и мусофирбари [[Эфиопия]] дар роҳ ба сӯи [[Найроби]], пойтахти [[Кения]], суқут кард. Дар ширкати ҳавопаймоии Эфиопия гуфтанд, ки "Боинг 737" 149 мусофир ва 8 сарнишин дошт. Дар миёни онҳо се шаҳрванди [[Русия]] ва як шаҳрванди Сербистон будаанд.<ref>{{cite web|url=https://www.ozodi.org/a/29813075.html|title=Суқути ҳавопаймои Эфиопия бо 157 нафар дар роҳ ба Найроби|author= |date=10 марти 2019|publisher=ozodi.org|accessdate=2019-03-10}}</ref>. * [[9 март]]и [[соли 2019]] [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]] аз рӯи баробарҳуқуқии зану мард миёни кишварҳои [[ИДМ]] ҷойи сеюмро ишғол кард. Чунин аст натиҷаи тадқиқоти Бонки ҷаҳонӣ таҳти унвони «Занон, тиҷорат ва қонун: даҳ соли ислоҳот».<ref>{{cite web|url=https://khovar.tj/2019/03/bonki-a-on-to-ikiston-az-r-i-u-u-oi-barobari-zanu-mard-dar-idm-oji-seyumro-ish-ol-kard/|title=БОНКИ ҶАҲОНӢ: Тоҷикистон аз рӯи ҳуқуқҳои баробари зану мард дар ИДМ ҷойи сеюмро ишғол кард!|author=|date=9 марти 2019|publisher=khovar.tj|accessdate=2019-03-9|archivedate=2021-12-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211207215705/https://khovar.tj/2019/03/bonki-a-on-to-ikiston-az-r-i-u-u-oi-barobari-zanu-mard-dar-idm-oji-seyumro-ish-ol-kard/}}</ref>. * [[8 март]]и [[соли 2019]] Бахшида ба Рӯзи [[Модар]] дар Маркази таълимии «Пойтахт»-и Қӯшунҳои сарҳадии КДАМ [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]] бо иштироки занону бонувони хидматчиёни ҳарбӣ ва ҳайати шахсӣ чорабинии тантанавии идона баргузор гардид.<ref>{{cite web|url=https://khovar.tj/2019/03/ta-lili-r-zi-modar-dar-shun-oi-sar-adii-kdam-um-urii-to-ikiston/|title=Таҷлили Рӯзи Модар дар Қӯшунҳои сарҳадии КДАМ Ҷумҳурии Тоҷикистон|author=|date=8 марти 2019|publisher=khovar.tj|accessdate=2019-03-8|archivedate=2021-12-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211207214551/https://khovar.tj/2019/03/ta-lili-r-zi-modar-dar-shun-oi-sar-adii-kdam-um-urii-to-ikiston/}}</ref>. * [[7 март]]и [[соли 2019]] Кӯҳҳои сар ба фалаки [[Бадахшон]]и [[Тоҷикистон]] ба рӯйхати «100 самти беҳтарин пешоҳангони глобалӣ дар ҳифзи [[фарҳанг]]и миллӣ, анъана ва ҷалби мардумон ба соҳаи сайёҳӣ дар соли 2019» шомил шуда, дар минтақаи [[Осиё]] ва [[Уқёнуси Ором]] ҷои сеюмро сазовор гардиданд.<ref>{{cite web|url=https://khovar.tj/2019/03/boz-yak-hushhabar-k-oi-pomiri-to-ikiston-ba-r-jhati-100-samti-be-tarini-sajyo-ii-a-on-shomil-gardidand/|title=БОЗ ЯК ХУШХАБАР: Кӯҳҳои Помири Тоҷикистон ба рӯйхати 100 самти беҳтарини сайёҳии ҷаҳон шомил гардиданд!|author=|date=7 марти 2019|publisher=khovar.tj|accessdate=2019-03-7|archivedate=2019-03-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190329063615/https://khovar.tj/2019/03/boz-yak-hushhabar-k-oi-pomiri-to-ikiston-ba-r-jhati-100-samti-be-tarini-sajyo-ii-a-on-shomil-gardidand/}}</ref>. * [[6 март]]и [[соли 2019]] Бахшида ба Рӯзи [[Модар]] бо ибтикори роҳбарияти [[Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров]] дар [[Театри давлатии мусиқии тамошобини ҷавони шаҳри Хуҷанд]] бо иштироки занону бонувони донишгоҳ барномаи идона баргузор гардид.<ref>{{cite web|url=https://khovar.tj/2019/03/dar-donishgo-i-davlatii-hu-and-r-zi-modar-ta-lil-gardid/|title=Дар Донишгоҳи давлатии Хуҷанд Рӯзи Модар таҷлил гардид|author=|date=6 марти 2019|publisher=khovar.tj|accessdate=2019-03-6|archivedate=2021-12-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211207212223/https://khovar.tj/2019/03/dar-donishgo-i-davlatii-hu-and-r-zi-modar-ta-lil-gardid/}}</ref>. * [[5 март]]и [[соли 2019]] Дастаи [[футбол]]и «[[Истиқлол (бошгоҳи футбол)|Истиқлол]]»-и [[Душанбе]] дар бозии финалӣ дастаи «Кӯктош»-и ноҳияи Рӯдакиро бо ҳисоби 5 бар 2 шикаст дода, барандаи панҷкаратаи Ҷоми [[Федератсияи футболи Тоҷикистон]] гардид. Бозии мазкур имрӯз дар Варзишгоҳи марказии пойтахт доир шуд.<ref>{{cite web|url=https://khovar.tj/2019/03/alaba-muborak-isti-lol-dastai-futboli-pojtaht-marotibai-pan-um-omi-fft-ro-ba-dast-ovard/|title=ҒАЛАБА МУБОРАК, «ИСТИҚЛОЛ»! Дастаи футболи пойтахт маротибаи панҷум Ҷоми ФФТ-ро ба даст овард|author=|date=5 марти 2019|publisher=khovar.tj|accessdate=2019-03-5|archivedate=2019-03-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190306143236/http://khovar.tj/2019/03/alaba-muborak-isti-lol-dastai-futboli-pojtaht-marotibai-pan-um-omi-fft-ro-ba-dast-ovard/}}</ref>. * [[4 март]]и [[соли 2019]] Бахшида ба ҷашни [[Наврӯз]]и байналмилалӣ ва Солҳои рушди деҳот, сайёҳӣ ва ҳунарҳои мардумӣ Раёсати Бозрасии давлатии автомобилии [[Вазорати корҳои дохилии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] озмуни «Авто-Бону-2019» баргузор менамояд. Тавре аз Раёсати БДА ВКД ҶТ хабар доданд, озмуни мазкур 16 марти соли равон, соати 10:00 дар автодроми автоматонидашудаи ба номи А.Турсунов, воқеъ дар километри 7-уми кӯчаи [[Садриддин Айнӣ]] баргузор мегардад.<ref>{{cite web|url=https://khovar.tj/2019/03/dar-dushanbe-ba-sharafi-ashni-navr-z-ozmuni-avto-bonu-2019-barguzor-meshavad/|title=Дар Душанбе ба шарафи ҷашни Наврӯз озмуни «Авто-Бону-2019» баргузор мешавад|author=|date=4 марти 2019|publisher=khovar.tj|accessdate=2019-03-4|archivedate=2021-12-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211207215158/https://khovar.tj/2019/03/dar-dushanbe-ba-sharafi-ashni-navr-z-ozmuni-avto-bonu-2019-barguzor-meshavad/}}</ref>. * [[3 март]]и [[соли 2019]] Ҳамасола [[якшанбе]]и аввали моҳи [[март]] дар саросари ҷаҳон Рӯзи байналмилалии [[радио]] ва [[телевизион]]и бачагона (International Children’s Day of Broadcasting) таҷлил мегардад, ки он имсол ба 3 март рост омад. Ин сана аз соли 1991 бо ибтикори [[ЮНИСЕФ]] –Бунёди атфоли [[Созмони Милали Муттаҳид]] (СММ) таҷлил мегардад.<ref>{{cite web|url=https://khovar.tj/2019/03/salom-hurdtarakoni-aziz-imr-z-r-zi-bajnalmilalii-radio-va-televizion-baroi-k-dakon/|title=«САЛОМ, ХУРДТАРАКОНИ АЗИЗ!». Имрӯз — Рӯзи байналмилалии радио ва телевизион барои кӯдакон|author=|date=3 марти 2019|publisher=khovar.tj|accessdate=2019-03-3|archivedate=2019-03-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190304124728/http://khovar.tj/2019/03/salom-hurdtarakoni-aziz-imr-z-r-zi-bajnalmilalii-radio-va-televizion-baroi-k-dakon/}}</ref>. * [[2 март]]и [[соли 2019]] [[Маркази миллии тестии назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] аз рӯзи 1‑уми марти соли 2019 марҳалаи асосии бақайдгирии довталабонро барои иштирок дар имтиҳонҳои марказонидаи дохилшавӣ ба муассисаҳои таълимии таҳсилоти миёна ва олии касбӣ дар соли 2019 (ИМД-2019) оғоз кард.<ref>{{cite web|url=https://khovar.tj/2019/03/markazi-millii-test-mar-illai-asosii-ba-ajdgirii-dovtalabon-o-oz-shud/|title=МАРКАЗИ МИЛЛИИ ТЕСТӢ: Марҳиллаи асосии бақайдгирии довталабон оғоз шуд|author=|date=2 марти 2019|publisher=khovar.tj|accessdate=2019-03-2|archivedate=2021-12-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211207210153/https://khovar.tj/2019/03/markazi-millii-test-mar-illai-asosii-ba-ajdgirii-dovtalabon-o-oz-shud/}}</ref>. * [[1 март]]и [[соли 2019]] Инак тибқи қонунияти умумии табиат, имрӯз, 1 март ба [[Тоҷикистон]]и зебои мо фасли [[баҳор]]и нозанин қадам гузошт. Чӣ хуш фасли зебою гуворост баҳор, арӯси солаш ном мебаранд ва ин бесабаб нест. Зеро вақте ки ин фасл медарояд, замин ҷомаи сабз мепӯшад. Талу теппаҳо аз гулу себаргаҳо пур гардида, ҳавои хушу муаттаре ба машоми кас мерасад. Аҷаб фасли зебою дилрабост баҳори нозанин! <ref>{{cite web|url=https://khovar.tj/2019/03/padrud-fasli-barf-ki-navr-z-merasad-ajyomi-zindashavii-tabiat-mavsimi-garm-r-ishi-sabzavu-gul-o-o-ozi-kor-oi-kishovarz-ba-or-faro-rasid/|title=«ПАДРУД ФАСЛИ БАРФ, КИ НАВРӮЗ МЕРАСАД…». Айёми зиндашавии табиат, мавсими гармӣ, рӯиши сабзаву гулҳо, оғози корҳои кишоварзӣ – баҳор фаро расид!|author=|date=1 марти 2019|publisher=khovar.tj|accessdate=2019-03-1|archivedate=2019-03-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190302130107/http://khovar.tj/2019/03/padrud-fasli-barf-ki-navr-z-merasad-ajyomi-zindashavii-tabiat-mavsimi-garm-r-ishi-sabzavu-gul-o-o-ozi-kor-oi-kishovarz-ba-or-faro-rasid/}}</ref>. ==[[феврал]]и [[соли 2019]]== * [[28 феврал]]и [[соли 2019]] Таҳти раёсати Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ — Пешвои миллат, Президенти [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]], Раиси Ҳукумати мамлакат муҳтарам [[Эмомалӣ Раҳмон]] маҷлиси Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон баргузор гардид, ки дар он як қатор лоиҳаи қонунҳо ва мушкилиҳои дигар дида баромада шуд.<ref>{{cite web|url=https://khovar.tj/2019/02/ma-lisi-ukumati-um-urii-to-ikiston-39/|title=Маҷлиси Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон|author=|date=28 феврали 2019|publisher=khovar.tj|accessdate=2019-02-28|archivedate=2019-03-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190301131219/http://khovar.tj/2019/02/ma-lisi-ukumati-um-urii-to-ikiston-39/}}</ref> * [[27 феврал]]и [[соли 2019]] Бо мақсади боз ҳам баланд бардоштани сатҳ ва сифати хидматрасонӣ ба меҳмонон ва сайёҳони дохилию хориҷӣ дар иншооти қабулу хидматрасонӣ аз ҷониби Кумитаи рушди сайёҳӣ бо ҷалби коршиносон ва мутахассисони соҳа ба роҳбарон ва кормандони меҳмонҳонаву тарабхонаҳо ва осоишгоҳу истироҳатгоҳҳои шаҳри [[Ваҳдат]] семинари омӯзишӣ доир карда шуд. Тавре аз Кумитаи рушди сайёҳӣ хабар доданд, семинари омузишӣ дар самтҳои «Хизматрасонӣ дар меҳмонҳона ва осоишгоҳу истироҳатгоҳ», «Роҳбалад», «Хизматрасонӣ дар тарабхона» ва дигар самтҳои муҳими хидматрасонии соҳаи сайёҳӣ доир гардид.<ref>{{cite web|url=http://khovar.tj/2019/02/baland-bardoshtani-sat-u-sifati-hizmatrason-omili-albi-sajyo-on-ast-baroi-ro-baron-va-kormandoni-me-mon-onavu-tarabhona-o-seminar-oi-om-zish-guzaronida-meshavad/|title=БАЛАНД БАРДОШТАНИ САТҲУ СИФАТИ ХИЗМАТРАСОНӢ ОМИЛИ ҶАЛБИ САЙЁҲОН АСТ. Барои роҳбарон ва кормандони меҳмонҳонаву тарабхонаҳо семинарҳои омӯзишӣ гузаронида мешавад|author=|date=27 феврали 2019|publisher= khovar.tj|accessdate=2019-02-27}}</ref> * [[26 феврал]]и [[соли 2019]] Раиси шаҳри [[Душанбе]] [[Рустами Эмомалӣ]] дар бораи гузаронидани озмуни [[шаҳр]]ии [[гул]]ҳо «Сайри гули [[лола]]» дар шаҳри Душанбе қарор ба имзо расонид. Тавре хабар доданд, қарори мазкур бо мақсади таъмини иҷрои Амри Президенти [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]] аз 13 декабри соли 2018 ва вусъат додани корҳои ободонӣ, бунёдкорию созандагӣ, тарбияи ҳисси зебоипарастӣ, хештаншиносӣ ва баланд бардоштани [[фарҳанг]]и шаҳрдорӣ ба тасвиб расидааст.<ref>{{cite web|url=https://khovar.tj/2019/02/dar-dushanbe-ozmuni-sha-rii-sajri-guli-lola-doir-megardad/|title=Дар Душанбе озмуни шаҳрии «Сайри гули лола» доир мегардад|author=|date=26 феврали 2019|publisher=khovar.tj|accessdate=2019-02-26|archivedate=2021-12-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211207214319/https://khovar.tj/2019/02/dar-dushanbe-ozmuni-sha-rii-sajri-guli-lola-doir-megardad/}}</ref> * [[25 феврал]]и [[соли 2019]] Бо дастгирии Кумитаи рушди сайёҳии назди Ҳукумати [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]] ду хатсайри нави сайёҳии «фото ва фито-сафарӣ» дар [[ноҳия]]и Шамсиддини Шоҳин ташкил гардиданд.<ref>{{cite web|url=https://khovar.tj/2019/02/dar-to-ikiston-du-hatsajri-navi-sajyo-ii-foto-va-fito-safar-tashkil-gardidand/|title=Дар Тоҷикистон ду хатсайри нави сайёҳии «фото ва фито-сафарӣ» ташкил гардиданд|author=|date=25 феврали 2019|publisher=khovar.tj|accessdate=2019-02-25|archivedate=2021-12-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211207205510/https://khovar.tj/2019/02/dar-to-ikiston-du-hatsajri-navi-sajyo-ii-foto-va-fito-safar-tashkil-gardidand/}}</ref> * [[24 феврал]]и [[соли 2019]] Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ — Пешвои миллат, Президенти [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]] муҳтарам [[Эмомалӣ Раҳмон]] дар ноҳияи [[Данғара]]и вилояти [[Хатлон]] дар арафаи бедоршавии табиат чун анъанаи наку бо шинонидани ниҳолҳои мева ба маъракаи ниҳолшинонӣ ва оғози корҳои мавсими [[баҳор]]ӣ дар саросари мамлакат оғоз бахшиданд.<ref>{{cite web|url=https://khovar.tj/2019/02/ishtirok-dar-marakai-ni-olshinon-dar-no-iyai-dan-arai-viloyati-hatlon/|title=Иштироки Пешвои миллат Эмомалӣ Раҳмон дар маъракаи ниҳолшинонӣ дар ноҳияи Данғараи вилояти Хатлон|author=|date=24 феврали 2019|publisher=khovar.tj|accessdate=2019-02-24|archivedate=2019-02-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190225123017/http://khovar.tj/2019/02/ishtirok-dar-marakai-ni-olshinon-dar-no-iyai-dan-arai-viloyati-hatlon/}}</ref> * [[23 феврал]]и [[соли 2019]] Дар Кохи [[Борбад]] Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ — Пешвои миллат, Президенти [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]] муҳтарам [[Эмомалӣ Раҳмон]] дар ҷамъомади тантанавӣ ба ифтихори 26 — солагии таъсисёбии [[Қувваҳои Мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон]] иштирок ва суханронӣ карданд. Президенти мамлакат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон тамоми ҳайати шахсии ҷузъу томҳои ҳарбӣ ва кулли шаҳрвандони кишварро бо таърихи муҳими таърихӣ 26 — солагии таъсисёбии Қувваҳои мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон табрику таҳният гуфтанд.<ref>{{cite web|url=https://khovar.tj/2019/02/ishtiroki-peshvoi-millat-emomal-ra-mon-dar-amomadi-tantanav-ba-iftihori-26-solagii-tasisyobii-uvva-oi-musalla-i-um-urii-to-ikiston241443/|title=Иштироки Пешвои миллат Эмомалӣ Раҳмон дар ҷамъомади тантанавӣ ба ифтихори 26-солагии таъсисёбии Қувваҳои мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон|author=|date=23 феврали 2019|publisher=khovar.tj|accessdate=2019-02-23|archivedate=2021-12-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211207204659/https://khovar.tj/2019/02/ishtiroki-peshvoi-millat-emomal-ra-mon-dar-amomadi-tantanav-ba-iftihori-26-solagii-tasisyobii-uvva-oi-musalla-i-um-urii-to-ikiston241443/}}</ref> * [[22 феврал]]и [[соли 2019]] Маҷмӯи масъалаҳои мубрами ҳамкории дуҷониба байни мақомоти гумруки [[Тоҷикистон]] ва [[Ҳиндустон]] дар мулоқоти Сардори Хадамоти гумруки назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон Хуршед Каримзода бо Сафири Фавқулода ва Мухтори Ҷумҳурии Ҳиндустон дар Ҷумҳурии Тоҷикистон Сомнатҳ Гҳош дар [[Душанбе]] баррасӣ гардид. Иттилоъ доданд, ки дар мулоқот татбиқи «Созишномаи байни Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Ҳукумати Ҷумҳурии Ҳиндустон оид ба ҳамкорӣ ва ёрии байниҳамдигарӣ дар фаъолияти гумрукӣ» матраҳ гардид.<ref>{{cite web|url=https://khovar.tj/2019/02/to-ikiston-amkoriro-bo-induston-dar-so-ai-gumruk-ta-viyat-mebahshad/|title=Тоҷикистон ҳамкориро бо Ҳиндустон дар соҳаи гумрук тақвият мебахшад|author=|date=22 феврали 2019|publisher=khovar.tj|accessdate=2019-02-22|archivedate=2021-12-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211207220606/https://khovar.tj/2019/02/to-ikiston-amkoriro-bo-induston-dar-so-ai-gumruk-ta-viyat-mebahshad/}}</ref> * [[21 феврал]]и [[соли 2019]] Ҳамасола 21 феврал дар тамоми ҷаҳон Рӯзи байналмилалии забони модарӣ таҷлил карда мешавад. Ин рӯз дар иҷлосияи 30-юми конфронси генералии [[ЮНЕСКО]], ки 17 ноябри соли 1999 баргузор гардида буд, бо мақсади ҳифзи забонҳо ва фарҳангҳои гуногуни ҷаҳон эълон гардида буд.<ref>{{cite web|url=https://khovar.tj/2019/02/21-fevral-r-zi-a-onii-zaboni-modar-dar-to-ikiston-siyosati-durustu-o-ilonai-zabon-ba-ro-monda-shudaast/|title=21 феврал-Рӯзи байналмилалии забони модарӣ. Дар Тоҷикистон сиёсати дурусту оқилонаи забонӣ ба роҳ монда шудааст|author=|date=21 феврали 2019|publisher=khovar.tj|accessdate=2019-02-21|archivedate=2021-12-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211207210551/https://khovar.tj/2019/02/21-fevral-r-zi-a-onii-zaboni-modar-dar-to-ikiston-siyosati-durustu-o-ilonai-zabon-ba-ro-monda-shudaast/}}</ref> * [[20 феврал]]и [[соли 2019]] Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ — Пешвои миллат, Президенти [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]] муҳтарам [[Эмомалӣ Раҳмон]] бо доираи васеи намояндагони [[ВАО]]-и давлатӣ мулоқот карданд.<ref>{{cite web|url=https://khovar.tj/2019/02/mulo-oti-peshvoi-millat-emomal-ra-mon-bo-namoyandagoni-vasoiti-ahbori-ommai-davlat/|title=Мулоқоти Пешвои миллат Эмомалӣ Раҳмон бо намояндагони васоити ахбори оммаи давлатӣ|author=|date=20 феврали 2019|publisher=khovar.tj|accessdate=2019-02-20|archivedate=2019-02-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190221130534/http://khovar.tj/2019/02/mulo-oti-peshvoi-millat-emomal-ra-mon-bo-namoyandagoni-vasoiti-ahbori-ommai-davlat/}}</ref> * [[19 феврал]]и [[соли 2019]] Шахсоне, ки симкортҳояшон бо шиносномаҳои куҳна ба қайд гирифта шудаанд, бояд онро дубора ба қайд гиранд. Акнун шаҳрвандони [[Тоҷикистон]] аз ду симкорт зиёдтар гирифта наметавонанд.<ref>{{cite web|url=https://www.news.tj/tj/news/tajikistan/society/20190219/oidaoi-navi-furshi-simkort-bo-shinosnomai-nav-va-zeri-nazorati-kameraoi-video|title=Қоидаҳои нави фурӯши симкорт: бо шиносномаи нав ва зери назорати камераҳои видео|author=|date=19 феврали 2019|publisher=news.tj|accessdate=2019-02-19}}{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * [[18 феврал]]и [[соли 2019]] Дастаи «[[Истиқлол (бошгоҳи футбол)|Истиқлол]]»-и [[Душанбе]] рӯзҳои истироҳат ду бозии мавқуфгузоштаи худро барои Ҷоми Федератсияи [[футбол]]и [[Тоҷикистон]] бо дастаҳои КМВА «Помир» ва «Шоҳмансур» гузаронида, ғалаба ба даст овард.<ref>{{cite web|url=https://khovar.tj/2019/02/omi-fft-isti-lol-du-alabai-pajdarpaj-ba-dast-ovard/|title=Ҷоми ФФТ: «Истиқлол» ду ғалабаи пайдарпай ба даст овард|author=|date=18 феврали 2019|publisher=khovar.tj|accessdate=2019-02-18|archivedate=2021-12-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211207220030/https://khovar.tj/2019/02/omi-fft-isti-lol-du-alabai-pajdarpaj-ba-dast-ovard/}}</ref> * [[17 феврал]]и [[соли 2019]] Дар натиҷаи сӯхтор дар [[Бангладеш]]и [[Олмон]] дастикам ҳашт нафар ҷони худро аз даст додаанд. Ба қавли мақомоти ин кишвар, сӯхтор беш аз 200 хонаи сокинонро ба коми худ фурӯ бурд. Сӯхтор субҳи барвақти 17-уми феврал, замоне рух дод, ки бисёре аз сокинон ҳанӯз дар хоб буданд.<ref>{{cite web|url=https://www.ozodi.org/z/538|title=“Ҳама дар хоб буд.” Даҳҳо кушта ва захмӣ дар сӯхтори Бангладеш|author= |date=17 феврали 2019|publisher=ozodi.org|accessdate=2019-02-17}}</ref> * [[16 феврал]]и [[соли 2019]] Афзоиши аз ҳама зиёди маҷмӯи маҳсулоти дохилӣ (ММД) дар байни кишварҳои [[Иттиҳоди Давлатҳои Мустақил]] дар [[Тоҷикистон]] ба қайд гирифта шуд – ин нишондиҳанда дар ҷумҳурӣ 7,3% -ро ташкил медиҳад.<ref>{{cite web|url=https://khovar.tj/2019/02/to-ikiston-az-r-i-afzoishi-mmd-dar-bajni-kishvar-oi-idm-peshsaf-ast/|title=Тоҷикистон аз рӯи афзоиши ММД дар байни кишварҳои ИДМ пешсаф аст|author=|date=16 феврали 2019|publisher=khovar.tj|accessdate=2019-02-16|archivedate=2021-12-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211207220828/https://khovar.tj/2019/02/to-ikiston-az-r-i-afzoishi-mmd-dar-bajni-kishvar-oi-idm-peshsaf-ast/}}</ref> * [[15 феврал]]и [[соли 2019]] Беш аз 90 мамлакати дунё ҳамасола [[15 феврал]] Рӯзи байналмилалии кӯдакони гирифтори бемории [[саратон]]ро ҷашн мегиранд. Бино ба маълумоти оморӣ, ҳамасола дар ҷаҳон қариб 200 ҳазор нафар кӯдакон ба бемории саратон` гирифтор шуда, нисфи онҳо ҳалок мегарданд. Сари вақт муроҷиат намудан ва оғоз намудани табобат аз оризаҳои нохуши ин беморӣ нигоҳ медорад.<ref>{{cite web|url=https://khovar.tj/2019/02/15-fevral-r-zi-bajnalmilalii-k-dakoni-giriftori-bemorii-saraton-sari-va-t-muajyan-kardani-omosi-badsifat-va-tabobati-onsababi-salomatii-inson-megardad/|=|title=15 феврал- Рӯзи байналмилалии кӯдакони гирифтори бемории саратон: сари вақт муайян кардани омоси бадсифат ва табобати он сабаби саломатии инсон мегардад|author=|date=15 феврали 2019|publisher=khovar.tj|accessdate=2019-02-15}}{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * [[14 феврал]]и [[соли 2019]] Соли 2018 байни [[давлат]]ҳо ба маблағи зиёда аз 300 млн. доллар созишномаҳо ба имзо расиданд. Тайи 4 соли охир ҳаҷми муомилоти мол байни [[Тоҷикистон]]у [[Ӯзбекистон]] босуръат афзуда, аз 14,9 млн. доллар дар соли 2015 то ба 281,5 млн. доллар дар соли 2018 расид.<ref>{{cite web|url=https://www.news.tj/tj/news/tajikistan/economic/20190214/afzoishi-bosurati-ami-muomiloti-mol-baini-toikistonu-zbekiston|title=Афзоиши босуръати ҳаҷми муомилоти мол байни Тоҷикистону Ӯзбекистон|author=|date=14 феврали 2019|publisher=news.tj|accessdate=2019-02-14}}{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * [[13 феврал]]и [[соли 2019]] Имрӯз, рӯзи ҷаҳонии [[радио]] ҷашн гирифта мешавад. Заминаи пайдоиши ин ид маҳз дар ҳамин рӯзи соли 2011, зимни баргузории Конфронси 36-уми генералии [[ЮНЕСКО]] ба миён омад. Дар ин рӯз Шӯрои иҷроияи ЮНЕСКО ба Конфронси генералӣ тавсия дод, ки Рӯзи ҷаҳонии радиоро эълон кунад. Ҳамин тавр аз соли 2012 то инҷониб 13 феврал дар тамоми ҷаҳон Рӯзи радио ҷашн гирифта мешавад.<ref>{{cite web|url=https://khovar.tj/2019/02/13-fevral-r-zi-a-onii-radio-on-metavonad-tamomi-ishr-o-atto-taba-a-oi-osebpaziri-omearo-faro-girad/|title=Он метавонад тамоми қишрҳо, ҳатто табақаҳои осебпазири ҷомеаро фаро гирад|author=|date=13 феврали 2019|publisher=news.tj|accessdate=2019-02-13|archivedate=2021-12-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211207215001/https://khovar.tj/2019/02/13-fevral-r-zi-a-onii-radio-on-metavonad-tamomi-ishr-o-atto-taba-a-oi-osebpaziri-omearo-faro-girad/}}</ref>. * [[12 феврал]]и [[соли 2019]] Чемпиони Тоҷикистон – «[[Истиқлол (бошгоҳи футбол)|Истиқлол]]»-и [[Душанбе]] имрӯз бори аввал дар таърихи худ дар бозиҳои интихобии Лигаи чемпионҳои Осиё ширкат меварзад. 12 феврал футболбозони тоҷикистонӣ дар муқобили дастаи АГМК-и Алмалики [[Ӯзбекистон]] вориди майдони рақобат шуданд.<ref>{{cite web|url=https://khovar.tj/2019/02/imr-z-dastai-isti-lol-avvalin-bozii-tarihii-hudro-dar-ligai-chempion-oi-osiyo-meguzaronad/|title=Имрӯз дастаи «Истиқлол» аввалин бозии таърихии худро дар Лигаи чемпионҳои Осиё мегузаронад|author=|date=160 феврали 2019|publisher=news.tj|accessdate=2019-02-12|archivedate=2021-12-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211207214940/https://khovar.tj/2019/02/imr-z-dastai-isti-lol-avvalin-bozii-tarihii-hudro-dar-ligai-chempion-oi-osiyo-meguzaronad/}}</ref>. * [[11 феврал]]и [[соли 2019]] Алҳол ба мусофироне, ки тавассути роҳҳои ҳавоӣ аз Тоҷикистон ба кишварҳои хориҷӣ сафар мекунанд, чор [[фурудгоҳ]]и байналмилалӣ – фурудгоҳҳои байналмилалии [[Душанбе]], [[Хуҷанд]], [[Кӯлоб]] ва [[Бохтар]] хидмат мерасонанд. Танҳо соли сипаригардида фурудгоҳҳои байналмилалии [[Тоҷикистон]] ба зиёда аз ду миллион нафар мусофир хидмат расониданд, ки аз ин омор наздик ба 70 фоизи хидматрасониҳо ба Фурудгоҳи байналмилалии Душанбе рост меояд.<ref>{{cite web|url=https://khovar.tj/2019/02/furudgo-oi-bajnalmilalii-kishvar-vyapvaprba-ziyoda-az-du-million-nafar-musofiron-hizmat-rasonidaand/|title=Фурудгоҳҳои байналмилалии кишвар ба зиёда аз ду миллион нафар мусофирон хидмат расонидаанд|author=|date=11 феврали 2019|publisher=news.tj|accessdate=2019-02-11|archivedate=2021-12-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211207213711/https://khovar.tj/2019/02/furudgo-oi-bajnalmilalii-kishvar-vyapvaprba-ziyoda-az-du-million-nafar-musofiron-hizmat-rasonidaand/}}</ref>. * [[10 феврал]]и [[соли 2019]] «ДАРАХТ БИНШОН!» - таҳти ин унвон дар хиёбону кӯчаҳои [[шаҳр]]и [[Хуҷанд]] беш аз 2000 бех [[дарахт]]они ороишӣ ва 10 ҳазор дона [[гули садбарг]] шинонида шуданд. Бояд ёдовар шуд, ки ба истиқболи 30-солагии Истиқлоли давлатии [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]] дар шаҳру ноҳияҳои [[вилояти Суғд]] 1300 рӯзи меҳнати зарбдор эълон гардидааст.<ref>{{cite web|url=https://khovar.tj/2019/02/daraht-binshon-dar-hiyobonu-kucha-oi-hu-and-besh-az-2000-beh-darahtoni-oroish-va-10-azor-dona-guli-sadbarg-shinonida-shudand/|title=ДАРАХТ БИНШОН!|author=|date=10 феврали 2019|publisher=khovar.tj|accessdate=2019-02-10|archivedate=2021-12-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211207211102/https://khovar.tj/2019/02/daraht-binshon-dar-hiyobonu-kucha-oi-hu-and-besh-az-2000-beh-darahtoni-oroish-va-10-azor-dona-guli-sadbarg-shinonida-shudand/}}</ref>. * [[9 феврал]]и [[соли 2019]] [[Вазорати фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон]] бахшида ба 30-солагии Истиқлоли давлатии [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]], ки соли 2021 ҷашн гирифта мешавад, озмуни ҷумҳуриявиии [[Драма (жанр)|драма]]нависонро эълон намуд. Озмун аз [[1 март]]и [[соли 2019]] оғоз ёфта, ҳадафи он дарёфти асарҳои беҳтарини драмавии муосир мебошад.<ref>{{cite web|url=https://khovar.tj/2019/02/vazorati-far-ang-bahshida-ba-30-solagii-isti-loliyati-davlatii-to-ikiston-ozmuni-um-uriyavii-dramanavisonro-elon-kard/|title=Вазорати фарҳанг бахшида ба 30-солагии Истиқлоли давлатии Тоҷикистон Озмуни ҷумҳуриявии драманависонро эълон кард|author=|date=9 феврали 2019|publisher=khovar.tj|accessdate=2019-02-9|archivedate=2019-02-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190213013121/http://khovar.tj/2019/02/vazorati-far-ang-bahshida-ba-30-solagii-isti-loliyati-davlatii-to-ikiston-ozmuni-um-uriyavii-dramanavisonro-elon-kard/}}</ref>. * [[8 феврал]]и [[соли 2019]] [[Душанбе]] соҳиби нишон мегардад ва унони «Сокини фахрии пойтахт» таъсис дода мешавад. Дар иртибот ба ин ба Қонун «Дар бораи мақоми пойтахти [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]]» тағйиру иловаҳо ворид гардиданд.<ref>{{cite web|url=https://khovar.tj/2019/02/dushanbe-so-ibi-nishon-megardad-va-unvoni-sokini-fahrii-pojtaht-tasis-doda-meshavad-dar-irtibot-ba-in-ba-onun-dar-borai-ma-omi-pojtahti-um-urii-to-ikiston-ta-jiru-ilova-o-vorid-gardidand/|title=Душанбе соҳиби нишон мегардад ва унони «Сокини фахрии пойтахт» таъсис дода мешавад|author=|date=8 феврали 2019|publisher=khovar.tj|accessdate=2019-02-8|archivedate=2019-02-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190212230216/http://khovar.tj/2019/02/dushanbe-so-ibi-nishon-megardad-va-unvoni-sokini-fahrii-pojtaht-tasis-doda-meshavad-dar-irtibot-ba-in-ba-onun-dar-borai-ma-omi-pojtahti-um-urii-to-ikiston-ta-jiru-ilova-o-vorid-gardidand/}}</ref>. * [[7 феврал]]и [[соли 2019]] Дар [[Китобхонаи миллии Тоҷикистон|Китобхонаи миллӣ]] Маҷлиси Кумитаи Иҷроияи Марказии [[Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистон]] баргузор гардид, ки дар кори он Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ — Пешвои миллат, Президенти [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]], Раиси Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистон муҳтарам [[Эмомалӣ Раҳмон]] иштирок ва суханронӣ намуданд.<ref>{{cite web|url= https://khovar.tj/2019/02/ishtiroki-peshvoi-millat-emomal-ra-mon-dar-ma-lisi-vasei-kumitai-i-roiyai-markazii-izbi-hal-ii-demokratii-to-ikiston-2/|title= Иштироки Пешвои миллат Эмомалӣ Раҳмон дар Маҷлиси васеи Кумитаи Иҷроияи Марказии Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистон|author= |date= 7 феврали 2019|publisher= khovar.tj|accessdate= 2019-02-7|archivedate= 2019-02-12|archiveurl= https://web.archive.org/web/20190212195453/http://khovar.tj/2019/02/ishtiroki-peshvoi-millat-emomal-ra-mon-dar-ma-lisi-vasei-kumitai-i-roiyai-markazii-izbi-hal-ii-demokratii-to-ikiston-2/}}</ref>. * [[6 феврал]]и [[соли 2019]] Кумитаиш кор бо ҷавонон ва варзиши назди Ҳукумати [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]] моҳи [[март]]и соли равон Фестивали ҷумҳуриявии «[[Суруд]]и [[модар]] – [[Алла]]» баргузор менамояд. Фестивали мазкур ба Рӯзи Модар ва арҷгузорӣ ба занону модарони тоҷик бахшида мешавад.<ref>{{cite web|url=https://khovar.tj/2019/02/surudi-modar-alla-ta-ti-in-nom-byfvafyahshida-ba-r-zi-modar-dar-to-ikiston-festivali-um-uriyav-barguzor-megardad/|title=«Суруди модар – алла» - таҳти ин ном бахшида ба Рӯзи Модар дар Тоҷикистон Фестивали ҷумҳуриявӣ баргузор мегардад|author=|date=6 феврали 2019|publisher=khovar.tj|accessdate=2019-02-6|archivedate=2021-12-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211207221748/https://khovar.tj/2019/02/surudi-modar-alla-ta-ti-in-nom-byfvafyahshida-ba-r-zi-modar-dar-to-ikiston-festivali-um-uriyav-barguzor-megardad/}}</ref>. * [[5 феврал]]и [[соли 2019]] Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ, Пешвои миллат, Президенти [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]] муҳтарам [[Эмомалӣ Раҳмон]] Вазири корҳои хориҷии Федератсияи [[Россия]] С.Лавровро, ки бо сафари расмӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон қарор дорад, ба ҳузур пазируфтанд. Зимни мулоқот масъалаҳои мубрами ҳамкории дуҷониба ва раванди омодагӣ ба сафари расмии Сарвари давлат ба Федератсияи Россия мавриди муҳокима қарор гирифтанд.<ref>{{cite web|url=https://khovar.tj/2019/02/vazorat-oi-kor-oi-hori-ii-to-ikiston-va-rossiya-barnomai-amkor-baroi-soli-2019-ro-ba-imzo-rasonidand/|title=Вазоратҳои корҳои хориҷии Тоҷикистон ва Россия Барномаи ҳамкорӣ барои соли 2019-ро ба имзо расониданд|author=|date=5 феврали 2019|publisher=khovar.tj|accessdate=2019-02-5|archivedate=2021-12-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211207203858/https://khovar.tj/2019/02/vazorat-oi-kor-oi-hori-ii-to-ikiston-va-rossiya-barnomai-amkor-baroi-soli-2019-ro-ba-imzo-rasonidand/}}</ref>. * [[4 феврал]]и [[соли 2019]] Ҳаҷми умумии маҳсулоти истеҳсолгардида дар шаҳри [[Хуҷанд]] бори нахуст аз сатҳи 1 миллиард сомонӣ зиёд гардида, он ба 1 млрд 033,3 миллион сомонӣ баробар гардид, ки ин нисбат ба соли 2017 11,6 фоиз зиёд аст.<ref>{{cite web|url= https://khovar.tj/2019/02/a-mi-umumii-ma-suloti-iste-solgardida-dar-hu-and-bori-nahust-az-sat-i-1-milliard-somon-ziyod-gardid-bardosht-az-nishasti-matbuot/|title= Ҳаҷми умумии маҳсулоти истеҳсолгардида дар Хуҷанд бори нахуст аз сатҳи 1 миллиард сомонӣ зиёд гардид|author= |date= 4 феврали 2019|publisher= khovar.tj|accessdate= 2019-02-4|archivedate= 2021-12-07|archiveurl= https://web.archive.org/web/20211207202353/https://khovar.tj/2019/02/a-mi-umumii-ma-suloti-iste-solgardida-dar-hu-and-bori-nahust-az-sat-i-1-milliard-somon-ziyod-gardid-bardosht-az-nishasti-matbuot/}}</ref>. * [[3 феврал]]и [[соли 2019]] Имрӯз дар «[[Боғи Ирам]]»-и [[шаҳри Душанбе]] намоиш-фурӯши ниҳолҳои меваю сояафкан таҳти унвони «Самараи умри деҳқон» баргузор гардид. Бояд гуфт, ки намоиши мазкур тибқи нақшаи баргузории фестивал, намоиш, ид ва озмунҳои анъана ва ҳунарҳои мардумӣ дар [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]] барои солҳои 2019—2021 гузаронида мешавад.<ref>{{cite web|url= https://khovar.tj/2019/02/dar-bo-i-iram-namoish-fur-shi-ni-ol-oi-mevadi-andayu-soyaafkan-doir-gardid/|title= Дар «Боғи Ирам» намоиш-фурӯши ниҳолҳои меваю сояафкан доир гардид|author= |date= 3 феврали 2019|publisher= khovar.tj|accessdate= 2019-02-3|archivedate= 2019-02-05|archiveurl= https://web.archive.org/web/20190205185247/http://khovar.tj/2019/02/dar-bo-i-iram-namoish-fur-shi-ni-ol-oi-mevadi-andayu-soyaafkan-doir-gardid/}}</ref>. * [[2 феврал]]и [[соли 2019]] Аз 8 то 17 феврали соли равон дар шаҳри Сахалини Ҷанубии Федератсияи [[Россия]] аввалин Бозиҳои зимистонаи «Бачаҳои Осиё» баргузор мешаванд. Зикр шуд, ки [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]]ро 3 варзишгари наврас — Ҷаҳонгир Аҳёзода, Маҳмудҷон Эшонов ва Зикруллои Шамсулло намояндагӣ мекунанд. Онҳо дар намуди лижаронии кӯҳӣ, слалом ва слаломи бузург дар миёни 20 давлати [[Осиё]] иштирок менамоянд.<ref>{{cite web|url= https://khovar.tj/2019/02/varzishgaroni-navrasi-to-ik-dar-bozi-oi-zimistonai-k-dakoni-osiyo-2019-ishtirok-mekunand/|title= Варзишгарони навраси тоҷик дар Бозиҳои зимистонаи «Кӯдакони Осиё-2019» иштирок мекунанд|author= |date= 2 феврали 2019|publisher= khovar.tj|accessdate= 2019-02-2|archivedate= 2019-02-04|archiveurl= https://web.archive.org/web/20190204185552/http://khovar.tj/2019/02/varzishgaroni-navrasi-to-ik-dar-bozi-oi-zimistonai-k-dakoni-osiyo-2019-ishtirok-mekunand/}}</ref>. * [[1 феврал]]и [[соли 2019]] Тӯли 45 рӯз дар нерӯгоҳи [[НБО Роғун|Роғун]] 3 баробар зиёд аз барқи истеҳсолшудаи тӯли 1 сол дар ҳамаи нерӯгоҳҳои хурди кишвар барқ истеҳсол гардида, тибқи маълумоти Вазорат, соли гузашта бори нахуст дар [[таърих]]и [[Тоҷикистон]] дар маҷмӯъ ҳаҷми рекордӣ — 19,8 млрд кВт/соат нерӯи барқ (пеш аз ин 18,6 млрд кВт/соат — соли 1988) истеҳсол шудааст.<ref>{{cite web|url= https://www.news.tj/tj/news/tajikistan/economic/20190201/roun15-mo-903-mln-kvtsoat-tamomi-nergooi-hurd-dar-soli-2018-33-mln-kvtsoat|title= “Роғун”:1,5 моҳ – 90,3 млн. кВт/соат; тамоми нерӯгоҳҳои хурд дар соли 2018 – 33 млн. кВт/соат|author= |date= 1 феврали 2019|publisher= news.tj|accessdate= 2019-02-1}}{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == [[январ]]и [[соли 2019]] == * [[31 январ]]и [[соли 2019]] Дар муқоиса бо соли хониши гузашта дар соли хониши 2019—2020 квотаҳои [[Русия]] ба довталабони [[Тоҷикистон]] аз 618 то ба беш аз 630 адад зиёд шуд, ки ин шумор квотаҳои таҳсил барои Тоҷикистон аз ҳама зиёдтарин байни кишварҳои узви [[Иттиҳоди Давлатҳои Мустақил]] мебошад.<ref>{{cite web|url=https://www.news.tj/tj/news/tajikistan/society/20190131/rusiya-baroi-tasili-donishyoni-toik-besh-az-630-kvota-udo-kard|title=Русия барои таҳсили донишҷӯёни тоҷик беш аз 630 квота ҷудо кард|author=|date=31 январи 2019|publisher=news.tj|accessdate=2019-01-31}}{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. * [[30 январ]]и [[соли 2019]] Дар раддабандии Индекси дарки [[коррупсия]], ки ҳамасола аз ҷониби Созмони [[байналмилалӣ|байналмилалии]] ҳомии ҳуқуқи Transparency International таҳия мешавад, [[Тоҷикистон]] зинаи 152-юмро ишғол намуд.<ref>{{cite web|url= https://www.news.tj/tj/news/tajikistan/society/20190130/zinai-152-yumi-toikiston-dar-indeksi-darki-korrupsiya|title= Зинаи 152-юми Тоҷикистон дар Индекси дарки коррупсия|author= |date= 30 январи 2019|publisher= news.tj|accessdate= 2019-01-30}}{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. * [[29 январ]]и [[соли 2019]] Дар Тоҷикистон лоиҳаи Қонун «Дар бораи муқовимат бо экстремизм» таҳия мегардад. Бо ин мақсад алакай дар Прокуратураи генералии [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]] дар ҳамкорӣ бо дигар мақомоти марбутаи мамлакат гурӯҳи корӣ таъсис дода шуд. Дар назар аст, пас аз 3 моҳ лоиҳаи Қонуни мазкур таҳия гардида, ба Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон пешниҳод карда шавад.<ref>{{cite web|url=https://khovar.tj/2019/01/dar-to-ikiston-loi-ai-onun-dar-borai-mu-ovimat-bo-ekstremizm-ta-iya-megardad/|title=Дар Тоҷикистон лоиҳаи Қонун «Дар бораи муқовимат бо экстремизм» таҳия мегардад|author=|date=29 январи 2019|publisher=khovar.tj|accessdate=2019-01-29|archivedate=2021-12-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211207214451/https://khovar.tj/2019/01/dar-to-ikiston-loi-ai-onun-dar-borai-mu-ovimat-bo-ekstremizm-ta-iya-megardad/}}</ref>. * [[28 январ]]и [[соли 2019]] [[Варзишгар]]они шинохтаи [[тоҷик]] Одилшоҳ Исматов ва Кристина Пронженко аз намуди варзиши сабук дар 5-умин Мусобиқаи байналмилалӣ барои дарёфти ҷоизаи қаҳрамони олимпии Олга Рипакова, ки дар Уст-Каменогорскии [[Ҷумҳурии Қазоқистон]] доир гардид, иштирок намуда, сазовори ду медал гардиданд.<ref>{{cite web|url=https://khovar.tj/2019/01/varzishgaroni-to-ik-dar-azo-iston-sazovori-du-medal-gardidand/|title=Варзишгарони тоҷик дар Қазоқистон сазовори ду медал гардиданд|author=|date=28 январи 2019|publisher=khovar.tj|accessdate=2019-01-28|archivedate=2021-12-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211207212741/https://khovar.tj/2019/01/varzishgaroni-to-ik-dar-azo-iston-sazovori-du-medal-gardidand/}}</ref>. * [[27 январ]]и [[соли 2019]] Имрӯз сокинон ва меҳмони пойтахти [[Тоҷикистон]] дар Боғи фарҳангию фароғатии Фирдавсӣ дар фазои идона ҷашни [[Сада]]ро таҷлил намуданд.<ref>{{cite web|url=https://khovar.tj/2019/01/sada-muzhda-az-omodag-va-pesha-namudani-kor-oi-navi-kishovarzist/|title=«Оташи ҷашни Сада оташи меҳри Ватан аст!..»|author=|date=27 январи 2019|publisher=khovar.tj|accessdate=2019-01-27|archivedate=2019-02-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190203092607/http://khovar.tj/2019/01/sada-muzhda-az-omodag-va-pesha-namudani-kor-oi-navi-kishovarzist/}}</ref>. * [[26 январ]]и [[соли 2019]] Субҳи имрӯз Президенти [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]], Пешвои миллат муҳтарам [[Эмомалӣ Раҳмон]] паёми табрикотии хешро ба муносибати ҷашни [[Сада]] ба мардуми шарафманди тоҷик ироа дошт.<ref>{{cite web|url=https://khovar.tj/2019/01/tabrikoti-prezidenti-um-urii-to-ikiston-peshvoi-millat-mu-taram-emomal-ra-mon-ba-munosibati-ashni-sada/|title=Табрикоти Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ба муносибати ҷашни Сада|author=|date=26 январи 2019|publisher=khovar.tj|accessdate=2019-01-26|archivedate=2019-02-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190203094746/http://khovar.tj/2019/01/tabrikoti-prezidenti-um-urii-to-ikiston-peshvoi-millat-mu-taram-emomal-ra-mon-ba-munosibati-ashni-sada/}}</ref>. * [[25 январ]]и [[соли 2019]] Нимаи аввали моҳи июн дар шаҳри Душанбе Нишасти панҷуми сарони кишварҳои узви Машварати ҳамкорӣ ва тадбирҳои боварӣ дар Осиё, ки ба он 27 кишвар узвият дорад, доир мегардад.<ref>{{cite web|url=https://www.news.tj/tj/news/tajikistan/politics/20190125/avvali-tobiston-saroni-27-kishvari-dunyoro-dar-dushanbe-intizorand|title=Аввали тобистон сарони 27 кишвари дунёро дар Душанбе интизоранд|author=|date=25 январи 2019|publisher=news.tj|accessdate=2019-01-25}}{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. * [[24 январ]]и [[соли 2019]] Сарулибоси милитсионерҳои тоҷик имсол нав карда шуда, дар назар аст, ки милитсияи Тоҷикистон ба политсия табдили ном кунад. Дар аввали моҳи март намунаҳои сарулибоси нави кормандони милитсия аллакай барои тасдиқ ба президенти [[Тоҷикистон]] [[Эмомалӣ Раҳмон]] пешниҳод мешаванд.<ref>{{cite web|url=https://www.news.tj/tj/news/tajikistan/society/20190124/sarulibosi-militsioneroi-toik-baor-nav-meshavad|title=Сарулибоси милитсионерҳои тоҷик баҳор нав мешавад|author=|date=24 январи 2019|publisher=news.tj|accessdate=2019-01-24}}{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. * [[23 январ]]и [[соли 2019]] Китоби нав — маҷмӯаи суханрониҳои Президенти Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] дар ҳаҷми 222 саҳифа таҳти унвони «О современном мире и основных аспектах внешней политики Республики Таджикистан» (Дар бораи ҷаҳони муосир ва ҷанбаҳои асосии сиёсати хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон) бо забони русӣ дар матбааи «Контраст» ба нашр расид.<ref>{{cite web|url=https://news.tj/tj/news/tajikistan/society/20190123/nashri-kitobi-emomal-ramon-doir-ba-aoni-muosir-va-siyosati-hori|title=Нашри китоби Эмомалӣ Раҳмон доир ба ҷаҳони муосир ва сиёсати хориҷӣ|author=|date=23 январи 2019|publisher=news.tj|accessdate=2019-01-23}}{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == Соли 2018 == == [[ноябр]]и соли 2018 == * [[16 ноябр]]и [[соли 2018]] [[Эмомалӣ Раҳмон]] Президенти [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]] дар маросими расмӣ баъд аз зуҳри 16 ноябри 2018 соати 16:32 ба вақти Душанбе чархаи аввали нерӯгоҳи [[Роғун]]ро ба баҳрабардорӣ расонд.<ref>{{cite web|url=http://parstoday.com/tg/news/tajikistan-i39492|title= Баҳрабардорӣ аз чархаи аввали нерӯгоҳи Роғун дар Тоҷикистон|author= |date=16 ноябри 2018|publisher=parstoday.com|accessdate=2018-11-16}}</ref>. == [[октябр]]и соли 2018 == * [[25 октябр]]и [[соли 2018]] Дар рӯзи чоруми сафари корӣ ба шаҳру ноҳияҳои [[Вилояти Суғд|вилояти Суғд]] Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ-Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон|Эмомалӣ Раҳмон]] дар [[Қасри Арбоб|Қасри Арбоб]] аз намоишгоҳи ҳунарҳои мардумӣ дидан намуда, дар тантанаҳои Фестивали «Оши палав», «Иди асалу харбуза» ва «Шириниҳои миллӣ» иштирок карданд.<ref>{{cite web|url=http://khovar.tj/2018/10/bozdidi-peshvoi-millat-emomal-ra-mon-az-namoishi-unar-oi-mardum-ishtirok-dar-festivali-oshi-palav-idi-asalu-harbuza-va-shirini-oi-mill-dar-asri-arbob/|title=Боздиди Пешвои миллат Эмомалӣ Раҳмон аз намоиши ҳунарҳои мардумӣ, иштирок дар Фестивали «Оши палав», «Иди асалу харбуза» ва «Шириниҳои миллӣ» дар Қасри Арбоб|author=|date=25 октябри 2018|publisher=khovar.tj|accessdate=2018-10-26|archivedate=2018-11-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181107012008/http://khovar.tj/2018/10/bozdidi-peshvoi-millat-emomal-ra-mon-az-namoishi-unar-oi-mardum-ishtirok-dar-festivali-oshi-palav-idi-asalu-harbuza-va-shirini-oi-mill-dar-asri-arbob/}}</ref>. * [[24 октябр]]и [[соли 2018]] Дар феҳристи 500 мусулмони пурнуфузи дунё Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ-Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон|Эмомалӣ Раҳмон]] ва раиси Шурои уламои Тоҷикистон [[Саидмукаррам Абдулқодирзода]] ҷой гирифтаанд. Феҳристи 500 мусулмони асаргузори ҷаҳонро ҳар сол Пажӯҳишгоҳи таҳқиқоти роҳбурдии исломии Уммон тартиб медиҳад.<ref>{{cite web|url=https://ru.sputnik-tj.com/country/20181024/1027223908/rahmon-nurmagomedov-top-500-vliyanie-musulmane-mir.html|title=Рахмон и Нурмагомедов вошли в список самых влиятельных мусульман мира|author=|date=24 октябри 2018|publisher=khovar.tj|accessdate=2018-11-03}}{{Пайванди мурда|date=March 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. * [[22 октябр]]и [[соли 2018]] Дар рӯзи аввали сафари корӣ дар [[вилояти Суғд]] Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ — Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон|Эмомалӣ Раҳмон]] дар [[ноҳияи Бобоҷон Ғафуров|ноҳияи Бобоҷон Ғафуров]] Корхонаи нави истеҳсоли асфалт ва регу шағалро мавриди баҳрабардорӣ қарор доданд.<ref>{{cite web|url=http://khovar.tj/2018/10/ba-istifoda-suporidani-korhonai-navi-iste-soli-asfalt-va-regu-sha-al-dar-no-iyai-bobo-on-afurov/|title=Ба истифода супоридани Корхонаи нави истеҳсоли асфалт ва регу шағал дар ноҳияи Бобоҷон Ғафуров|author=|date=22 октябри 2018|publisher=khovar.tj|accessdate=2018-10-26|archivedate=2018-11-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181106175830/http://khovar.tj/2018/10/ba-istifoda-suporidani-korhonai-navi-iste-soli-asfalt-va-regu-sha-al-dar-no-iyai-bobo-on-afurov/}}</ref>. * [[22 октябр]]и [[соли 2018]] Дар бахши озмуни байналмилалӣ ҷоизаи аслии кинофестивали 8-уми «Дидор» ба филми «Хаёлӣ»-и коргардон Парвиз Раҷабзода аз «Хатлонсинамо», ҷоизаи беҳтарин филми аниматсионӣ ба филми «Сандуқчаи зулбиё»-и Алексей Румянтсев ва дар бахши «Озмуни филмҳои тоҷикӣ» ба филми «Таксӣ»-и Файзулло Файзов супорида шуд.<ref>{{cite web|url=http://khovar.tj/2018/10/oliboni-kinofestivali-bajnalmilalii-didor-muajyan-shudand/|title=Ғолибони Кинофестивали байналмилалии «Дидор» муайян шуданд|author=|date=22 октябри 2018|publisher=khovar.tj|accessdate=2018-10-26|archivedate=2018-11-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181106190912/http://khovar.tj/2018/10/oliboni-kinofestivali-bajnalmilalii-didor-muajyan-shudand/}}</ref>. * [[12 октябр]]и [[соли 2018]] Дар ҷараёни ҷаласаи Шӯрои сарони ҳукуматҳо (сарвазирон)-и давлатҳои аъзои [[Созмони ҳамкории Шанхай|Созмони ҳамкории Шанхай]], ки [[12 октябр]]и [[соли 2018]] дар шаҳри [[Душанбе]] доир гардид, даҳ қарори Шӯрои сарони ҳукуматҳо (сарвазирон)-и давлатҳои аъзои СҲШ ва ду санади нави ҳамкорӣ байни вазорату идораҳои дахлдори давлатҳои аъзои СҲШ ба имзо расиданд.<ref>{{cite web|url=http://khovar.tj/2018/10/dar-alasai-sh-roi-saroni-ukumat-o-sarvaziron-i-davlat-oi-azoi-s-sh-da-aror-va-du-sanadi-navi-amkor-ba-imzo-rasidand/|title=Дар ҷаласаи Шӯрои сарони ҳукуматҳо (сарвазирон)-и давлатҳои аъзои СҲШ даҳ қарор ва ду санади нави ҳамкорӣ ба имзо расиданд|author=|date=12 октябри 2018|publisher=khovar.tj|accessdate=2018-10-12|archivedate=2018-10-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181013124125/http://khovar.tj/2018/10/dar-alasai-sh-roi-saroni-ukumat-o-sarvaziron-i-davlat-oi-azoi-s-sh-da-aror-va-du-sanadi-navi-amkor-ba-imzo-rasidand/}}</ref>. * [[10 октябр]]и [[соли 2018]] Дастаи мунтахаби наврасони Тоҷикистон оид ба футбол бо медалҳои нуқраи Чемпионати Осиё ба пойтахти кишварамон — шаҳри Душанбе баргашт<ref>{{cite web|url=http://khovar.tj/2018/10/dastai-muntahabi-navrasoni-to-ikistonro-dar-furudgo-i-sha-ri-dushanbe-garmu-shon-isti-bol-giriftand/|title=Дастаи мунтахаби наврасони Тоҷикистонро дар фурудгоҳи шаҳри Душанбе гарму ҷӯшон истиқбол гирифтанд|author=|date=10 октябри 2018|publisher=khovar.tj|accessdate=2018-10-10|archivedate=2018-10-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181011115815/http://khovar.tj/2018/10/dastai-muntahabi-navrasoni-to-ikistonro-dar-furudgo-i-sha-ri-dushanbe-garmu-shon-isti-bol-giriftand/}}</ref>. == [[сентябр]]и соли 2018 == * [[28 сентябр]]и [[соли 2018]] Дар шаҳри [[Душанбе]] ҷаласаи навбатии Шӯрои сарони давлатҳои [[Иттиҳоди Давлатҳои Мустақил]] баргузор гардид. Дар рафти ҷаласаҳои хосса ва бо иштироки ҳайатҳо оид ба масъалаҳои мубрами рӯзномаи ҷаласа табодули афкори пурмуҳтаво сурат гирифта, доир ба ҳамкории минбаъда дар доираи Созмон қарорҳои дахлдор қабул гардиданд.<ref>{{cite web|url=http://www.president.tj/node/18550|title= Изҳороти матбуотӣ аз рӯи натиҷаҳои ҷаласаи Шӯрои сарони давлатҳои Иттиҳоди Давлатҳои Мустақил|author= |date=28 сентябри 2018|publisher=prezident.tj|accessdate=2018-09-28}}</ref>. * [[27 сентябр]]и [[соли 2018]] Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ-Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] бо Президенти Ҷумҳурии Ӯзбекистон [[Шавкат Мирзиёев]] дар шаҳри [[Турсунзода]] ба Корхонаи воҳиди давлатии «[[Ширкати Алюминийи Тоҷик|Корхонаи воҳиди давлатии „Ширкати Алюминийи Тоҷик“ (ТАЛКО)]]» ташриф оварда марҳилаи аввали корхонаи муштараки Тоҷикистону Ӯзбекистон — Ҷамъияти дорои масъулияти маҳдуди «ТАЛКО-КРАНТАС»-ро мавриди баҳрабардорӣ қарор доданд.<ref>{{cite web|url=http://www.president.tj/node/18509|title= Боздиди сарони давлатҳои Тоҷикистону Ӯзбекистон аз КВД «Ширкати Алюминийи Тоҷик» ва ифтитоҳи корхонаи муштараки «ТАЛКО-КРАНТАС»|author= |date=27 сентябри 2018|publisher=prezident.tj|accessdate=2018-09-27}}</ref>. * [[27 сентябр]]и [[соли 2018]] Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ-Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] бо Президенти Ҷумҳурии Ӯзбекистон [[Шавкат Мирзиёев]] боғи «Низомиддин Алишер Навоӣ»-ро дар шаҳри [[Душанбе]] мавриди баҳрабардорӣ қарор доданд.<ref>{{cite web|url=http://www.president.tj/node/18508|title= Ифтитоҳи Боғи «Низомиддин Алишер Навоӣ» дар шаҳри Душанбе|author= |date=27 сентябри 2018|publisher=prezident.tj|accessdate=2018-09-27}}</ref>. * [[20 сентябр]]и [[соли 2018]] Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ — Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] ва Раиси шаҳри Душанбе [[Рустами Эмомалӣ]] дар [[ноҳияи Шоҳмансур]]и пойтахт Муассисаи таълимии таҳсилоти умумии ғайридавлатии «Академияи умумиҷаҳонии Кембриҷ» — ро дар вазъияти тантанавӣ ифтитоҳ карданд.<ref>{{cite web|url=http://prezident.tj/node/18462|title= Ифтитоҳи Муассисаи таълимии таҳсилоти умумии ғайридавлатии “Академияи умумиҷаҳонии Кембриҷ”|author= |date=20 сентябри 2018|publisher=prezident.tj|accessdate=2018-09-20}}</ref>. * [[14 сентябр]]и [[соли 2018]] Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ-Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] дар шаҳри [[Хоруғ]]и [[Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон]] дар вазъияти тантанавӣ бинои Донишгоҳи Осиёи Марказиро ифтитоҳ намуданд.<ref>{{cite web|url=http://prezident.tj/node/18405|title= Ифтитоҳи бинои Донишгоҳи Осиёи Марказӣ дар шаҳри Хоруғ|author= |date=14 сентябри 2018|publisher=prezident.tj|accessdate=2018-09-14}}</ref>. * [[5 сентябр]]и [[соли 2018]] Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ, Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] бо Раиси шаҳри Душанбе [[Рустами Эмомалӣ]] дар маҳаллаи 82-юми пойтахт дар маросими ифтитоҳи аввалин эстакада дар Тоҷикистон иштирок намуданд.<ref>{{cite web|url=http://prezident.tj/node/18301|title= Ифтитоҳи аввалин эстакада дар маҳаллаи 82-юми шаҳри Душанбе|author= |date=5 сентябри 2018|publisher=prezident.tj|accessdate=2018-09-05}}</ref>. == [[август]]и соли 2018 == * [[28 август]]и [[соли 2018]] Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ- Пешвои миллат, Президени Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] бо Сарвазири мамлакат [[Қоҳир Расулзода]] ва Раиси шаҳри Душанбе [[Рустами Эмомалӣ]] дар маросими ифтитоҳи Муассисаи давлатии боғи фарҳангию фароғатии «Кӯли ҷавонон» иштирок намуданд.<ref>{{cite web|url=http://prezident.tj/node/18257|title= Ифтитоҳи Боғи фарҳангию фароғатии «Кӯли ҷавонон» дар шаҳри Душанбе|author= |date=28 августи 2018|publisher=prezident.tj|accessdate=2018-08-28}}</ref>. * [[17 август]]и [[соли 2018]] бо даъвати Президенти Ҷумҳурии Ӯзбекистон [[Шавкат Мирзиёев]] рӯзҳои 17-18 августи соли 2018 Сафари давлатии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] ба Ҷумҳурии [[Ӯзбекистон]] анҷом пазируфт.<ref>{{cite web|url=http://prezident.tj/node/18169|title= Изҳороти муштараки Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон ва Президенти Ҷумҳурии Ӯзбекистон Шавкат Мирзиёев|author= |date=17 августи 2018|publisher=prezident.tj|accessdate=2018-08-17}}</ref>. == [[май]]и соли 2018 == * [[16 май]]и [[соли 2018]] 650 трактор дар як сол. [[Эмомалӣ Раҳмон]] ва [[Александр Лукашенко]] ба фаъолияти Корхонаи муштараки тракторсозӣ дар шаҳри [[Ҳисор]] ифтитоҳ гузоштанд.([http://asiaplus.tj/ru/news/tajikistan/economic/20180516/650-traktorov-v-god-rahmon-i-lukashenko-otkrili-sp-po-sborke-traktorov /news.tj/tj/ 16.05.2018] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20180529061706/http://www.asiaplus.tj/ru/news/tajikistan/economic/20180516/650-traktorov-v-god-rahmon-i-lukashenko-otkrili-sp-po-sborke-traktorov |date=2018-05-29 }}). * [[16 май]]и [[соли 2018]] Масофаи роҳ 174 километр ва 4,5 соат вақти сафар бо 50 сомонӣ: баъди танаффуси 26-сола байни Тоҷикистону Ӯзбекистон равуои [[автобус]]ҳои мусофирбар барқарор шуд.([http://news.tj/tj/news/tajikistan/society/20180516/rokiroi-safar-ba-zbekiston-50-somon-muarrar-shud /news.tj/tj/ 16.05.2018] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20180901175447/http://news.tj/tj/news/tajikistan/society/20180516/rokiroi-safar-ba-zbekiston-50-somon-muarrar-shud |date=2018-09-01 }}). * [[11 май]]и [[соли 2018]] [[Беларус]] дар [[Ҳисор]] корхонаи [[трактор]] месозад. ([https://www.ozodi.org/a/29220785.html /ozodi.org 11.05.2018]). * [[8 май]]и [[соли 2018]] [[Владимир Путин]], ки бори чаҳорум президенти Русия интихоб гашт, савганд ёд карда, расман корро шурӯъ кард.([http://news.tj/tj/news/world/20180508/putin-bori-chorum-sarvarii-davlati-rusiyaro-ba-dsh-girift /news.tj/tj/ 08.05.2018] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20180711230639/http://www.news.tj/tj/news/world/20180508/putin-bori-chorum-sarvarii-davlati-rusiyaro-ba-dsh-girift |date=2018-07-11 }}). == [[апрел]]и соли 2018 == * [[9 апрел]]и [[соли 2018]] Баъди танаффуси шашсола охири ҳафтаи гузашта интиқоли гази табиӣ аз [[Ӯзбекистон]] ба Тоҷикистон барқарор шуда, айни замон ба ҷумҳурӣ дар як соат 1 ҳазор метри мураббаъ газ интиқол дода мешавад. ([http://news.tj/tj/news/tajikistan/economic/20180409/intioli-gazi-zbekiston-ba-toikiston-bararor-shud /news.tj/tj/ 9.04.2018]). * [[6 апрел]]и [[соли 2018]] Аз рӯи раддабандӣ аз ҳама нашрияи серхонандатарин нашрияи расмии Ҷумҳурии Тоҷикистон «Ҷумҳурият» (34 %) мебошад. Сипас, бо фосилаи камтар нашрияи Вазорати маориф ва илми Тоҷикистон «Омӯзгор» (23,8 %) ва нашрияи марказии ҲХДТ рӯзномаи «Минбари халқ» (22,2 %) ҷойгир шудаанд.([http://khovar.tj/2018/04/um-uriyat-nashriyai-serhonandatarini-to-ikiston-dar-dushanbe-nati-a-oi-tad-i-otii-markazi-zerkalo-muarrif-gardidand // khovar.tj/ 06.04.2018] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20200616053805/https://khovar.tj/2018/04/um-uriyat-nashriyai-serhonandatarini-to-ikiston-dar-dushanbe-nati-a-oi-tad-i-otii-markazi-zerkalo-muarrif-gardidand/ |date=2020-06-16 }}). == [[март]]и соли 2018 == * [[24 март]]и [[соли 2018]] мақолаи Пешвои миллат [[Эмомалӣ Раҳмон]] дар Маҷаллаи «Нигориши СММ» таҳти унвони «Об барои рушди устувор» (Water for Sustainable Development) ба табъ расида, пешкаши доираи васеи хонандагон гардид.([http://khovar.tj/2018/03/nashri-ma-olai-prezidenti-um-urii-to-ikiston-dar-ma-allai-nigorishi-smm-ta-ti-unvoni-ob-baroi-rushdi-ustuvor-water-for-sustainable-development //khovar.tj/ 24.03.2018] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20210916152259/https://khovar.tj/2018/03/nashri-ma-olai-prezidenti-um-urii-to-ikiston-dar-ma-allai-nigorishi-smm-ta-ti-unvoni-ob-baroi-rushdi-ustuvor-water-for-sustainable-development |date=2021-09-16 }}). * [[22 март]]и [[соли 2018]] дар иҷлосияи 72-юми [[Маҷмаи Умумии Созмони Милали Муттаҳид]], ки [[22 март]]и [[соли 2018]] ба кори хеш шурӯъ намудааст, ба муносибати оғози [[Даҳсолаи байналмилалии “Об барои рушди устувор”|Даҳсолаи байналмилалии амал «Об барои рушди устувор, солҳои 2018—2028»]] нахустин шуда, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Пешвои миллат Эмомалӣ Раҳмон ҳамчун ташаббускори асосии қабули Даҳсолаи байналмилалии амал «Об барои рушди устувор, солҳои 2018—2028» суханронӣ намуданд.([http://khovar.tj/2018/03/ishtirok-dar-i-losiyai-72-yumi-ma-mai-umumii-sozmoni-milali-mutta-id-ba-munosibati-o-ozi-da-solai-bajnalmilalii-amal-ob-baroi-rushdi-ustuvor-sol-oi-2018-2028// khovar.tj/ 22.03.2018] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20210916161326/https://khovar.tj/2018/03/ishtirok-dar-i-losiyai-72-yumi-ma-mai-umumii-sozmoni-milali-mutta-id-ba-munosibati-o-ozi-da-solai-bajnalmilalii-amal-ob-baroi-rushdi-ustuvor-sol-oi-2018-2028/ |date=2021-09-16 }}). == [[феврал]]и соли 2018 == * [[16 феврал]]и [[соли 2018]], Дастаи [[Истиқлол (бошгоҳи футбол)|«Истиқлол»-и Душанбе]] бори чорум барандаи Ҷоми Федератсияи футболи Тоҷикистон (ФФТ) шуд.([http://khovar.tj/2018/02/isti-lol-bori-chorum-barandai-omi-federatsiyai-futboli-to-ikiston-shud// khovar.tj/ 16.02.2018] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20210916165326/https://khovar.tj/2018/02/isti-lol-bori-chorum-barandai-omi-federatsiyai-futboli-to-ikiston-shud/ |date=2021-09-16 }}). * [[14 феврал]]и [[соли 2018]], Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ-Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] бо Раиси шаҳри Душанбе [[Рустами Эмомалӣ]] дар [[ноҳияи Фирдавсӣ]] бо фаъолияти [[Корхонаи муштараки “AKIA AVESTO”]], ки бори аввал дар мамлакат бандубасти автобусҳои тамғаи «AKIA»-ро ба роҳ мондааст.([http://khovar.tj/2018/02/iste-sol-va-bandubasti-avtobus-oi-tam-ai-akia-dar-um-urii-to-ikiston// khovar.tj/ 14.02.2018] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20210916153055/https://khovar.tj/2018/02/iste-sol-va-bandubasti-avtobus-oi-tam-ai-akia-dar-um-urii-to-ikiston/ |date=2021-09-16 }}). == [[январ]]и соли 2018 == * [[20 январ]]и соли 2018, Пешвои миллат [[Эмомалӣ Раҳмон]] Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистонро оид ба иваз намудани номи шаҳрҳои [[Қӯрғонтеппа]] ва [[Сарбанд]], [[ноҳияи Бохтар]], шаҳраки Восеъ ва деҳаи Қурбоншаҳиди [[ноҳияи Восеъ]], деҳаҳои Шота Руставели, Тошохӯр ва Будинободи ноҳияи Ёвони вилояти Хатлон ба имзо расониданд. Дар асоси қарори мазкур номи шаҳри Қӯрғонтеппа ба шаҳри Бохтар, шаҳри Сарбанд ба шаҳри Левакант, ноҳияи Бохтар ба ноҳияи Кӯшониён, шаҳраки Восеъи ноҳияи Восеъ ба шаҳраки Ҳулбук, деҳаи Қурбоншаҳиди деҳоти Гулистони ноҳияи Восеъ ба Меҳробод, деҳаи Шота Руставелии деҳоти Ситораи Сурхи ноҳияи Ёвон ба деҳаи Саргаҳ, деҳаи Тошохӯри деҳоти ба номи Ҳасан Ҳусейнови ноҳияи Ёвон ба деҳаи Боғдара ва деҳаи Будинободи деҳоти Гулсара Юсуфоваи ноҳияи Ёвон ба деҳаи Зарриндашт иваз карда шуданд.([http://khovar.tj/2018/01/minbad-onteppa-bohtar-sarband-levakand-bohtar-k-shoniyon-nom-burda-meshavand-ivazi-nom-oi-yak-ator-sha-r-o-no-iya-va-de-a-oi-viloyati-hatlon// khovar.tj/ 22.01.2018] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20210515113908/https://khovar.tj/2018/01/minbad-onteppa-bohtar-sarband-levakand-bohtar-k-shoniyon-nom-burda-meshavand-ivazi-nom-oi-yak-ator-sha-r-o-no-iya-va-de-a-oi-viloyati-hatlon/ |date=2021-05-15 }}). * [[10 январ]]и соли 2018, [[соли 2017]] дар Ҷаласаи 11 — уми байнидавлатии [[ЮНЕСКО]] оид ба ҳифзи мероси фарҳанги ғайримоддӣ номинатсияи [[Палав|«Оши палав»]] — и тоҷикон дар қатори беҳтарин намунаҳои ғайримоддии ҷаҳон сабти ном шуд. ([http://www.jumhuriyat.tj/index.php?art_id=32151/ jumhuriyat.tj/ 10.01.2018]). == Соли 2017 == == [[декабр]]и соли 2017 == * 27 декабри соли 2017, Тоҷикистон дар раддабандии (рейтинги) кишварҳои дар пешбурди тиҷорат муваффақ, ки аз ҷониби маҷаллаи амрикоии «Forbes» омода шудааст, миёни 153 кишвари ҷаҳон зинаи 108-умро ишғол намуд. Рейтинг 21 декабр дар сомонаи маҷаллаи мазкур нашр гардид. Зикр мешавад, ки соли гузашта Маҷмӯи маҳсулоти дохилӣ (ММД)-и Тоҷикистон 6,9 % афзуда, шумораи аҳолии мамлакат 8,5 млн нафар ва ММД ба ҳар сари аҳолӣ 800 доллари ИМА-ро ташкил дод. ([http://khovar.tj/2017/12/to-ikiston-dar-raddabandii-bonki-a-on-pan-zina-bolo-raft// khovar.tj/ 05.12.2017] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20210916152845/https://khovar.tj/2017/12/to-ikiston-dar-raddabandii-bonki-a-on-pan-zina-bolo-raft/ |date=2021-09-16 }}). * 27 декабри соли 2017, 70 дарсади аҳолии Тоҷикистонро шаҳрвандони то 30-сола ташкил медиҳанд.([http://khovar.tj/2017/12/70-darsadi-a-olii-to-ikistonro-sha-rvandoni-to-30-sola-tashkil-medi-and// khovar.tj/ 05.12.2017]). * 22 декабри соли 2017, Паёми Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ба Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон ([http://www.jumhuriyat.tj/index.php?art_id=31936// jumhuriyat.tj/ 22.12.2017]). * 4 декабри соли 2017, Тоҷикистон дар Рейтинги (раддабандии) рушди кишварҳо дар соли 2017, ки аз ҷониби Маркази бритониёии «Институти Legatum» тартиб дода шудааст, мақоми 102-юмро касб намудааст.([http://khovar.tj/2017/12/rejtingi-rushdi-kishvar-oi-dunyo-to-ikiston-be-tarin-nishondi-anda-oro-dar-bahshi-maorif-va-amniyatu-ifozat-so-ib-shud// khovar.tj/ 04.12.2017] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20210916155309/https://khovar.tj/2017/12/rejtingi-rushdi-kishvar-oi-dunyo-to-ikiston-be-tarin-nishondi-anda-oro-dar-bahshi-maorif-va-amniyatu-ifozat-so-ib-shud/ |date=2021-09-16 }}). == [[ноябр]]и соли 2017 == * 19 ноябри соли 2017, Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ-Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам [[Эмомалӣ Раҳмон]] дар ноҳияи Бобоҷон Ғафурови вилояти Суғд дар маҷлиси тантанавӣ ва ҷамъомади идона ба ифтихори ҷашни 25 — умин солгарди [[Иҷлосияи XVI (Хуҷандии) Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон|Иҷлосияи таърихии 16-уми Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] иштирок ва суханронӣ карданд.([http://khovar.tj/2017/11/ishtiroki-peshvoi-millat-emomal-ra-mon-dar-ma-lisi-tantanav-ba-iftihori-25-umin-solgardi-i-losiyai-16-umi-sh-roi-olii-um-urii-to-ikiston// khovar.tj/ 19.11.2017] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20210916154324/https://khovar.tj/2017/11/ishtiroki-peshvoi-millat-emomal-ra-mon-dar-ma-lisi-tantanav-ba-iftihori-25-umin-solgardi-i-losiyai-16-umi-sh-roi-olii-um-urii-to-ikiston/ |date=2021-09-16 }}). Суханронии Пешвои миллат [[Эмомалӣ Раҳмон]] ба муносибати 25 — умин солгарди баргузории [[Иҷлосияи XVI (Хуҷандии) Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон|Иҷлосияи XVI-уми Шӯрои Олӣ]] ([http://khovar.tj/2017/11/suhanronii-peshvoi-millat-emomal-ra-mon-ba-munosibati-25-umin-solgardi-barguzorii-i-losiyai-xvi-umi-sh-roi-ol// khovar.tj/ 19.11.2017] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20210916164006/https://khovar.tj/2017/11/suhanronii-peshvoi-millat-emomal-ra-mon-ba-munosibati-25-umin-solgardi-barguzorii-i-losiyai-xvi-umi-sh-roi-ol/ |date=2021-09-16 }}). * 18 ноябри соли 2017, Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ-Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам [[Эмомалӣ Раҳмон]] дар шаҳри [[Бӯстон]] ба Ҷамъияти дорои масъулияти маҳдуди «Суғд Пак» ташриф оварда, дар вазъияти тантанавӣ навбати дуюми Корхонаи истеҳсоли халтаҳои полипропилениро мавриди баҳрабардорӣ қарор доданд.([http://khovar.tj/2017/11/iftito-i-navbati-duyumi-korhonai-iste-soli-halta-oi-polipropilenii-dmm-su-d-pak-dar-sha-ri-b-ston// khovar.tj/ 18.11.2017] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20210916160128/https://khovar.tj/2017/11/iftito-i-navbati-duyumi-korhonai-iste-soli-halta-oi-polipropilenii-dmm-su-d-pak-dar-sha-ri-b-ston/ |date=2021-09-16 }}). * 6 ноябри соли 2017, Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ-Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам [[Эмомалӣ Раҳмон]] бо Раиси шаҳри Душанбе [[Рустами Эмомалӣ]] дар вазъияти тантанавӣ «Боғи фарҳангу фароғатии ба номи Садриддин Айнӣ»-ро баъди азнавсозӣ мавриди баҳрабардорӣ қарор доданд.([http://khovar.tj/2017/11/iftito-i-bo-i-far-angu-faro-atii-ba-nomi-sadriddin-ajn-bad-az-aznavsoz// khovar.tj/ 6.11.2017] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20210916155145/https://khovar.tj/2017/11/iftito-i-bo-i-far-angu-faro-atii-ba-nomi-sadriddin-ajn-bad-az-aznavsoz/ |date=2021-09-16 }}). == [[октябр]]и соли 2017 == * 26 октябр, Оғози корҳои таҷдид ва навсозии роҳи мошингарди «Душанбе — Қӯрғонтеппа». Марҳилаи аввали лоиҳа 33,2 километрро дар бар гирифта, роҳ аз категорияи «III»-юм ба категорияи «1-Б» гузаронида мешавад ва паҳноии он аз 16 то 25 метрро ташкил медиҳад.([http://khovar.tj/2017/10/o-ozi-kor-oi-ta-did-va-navsozii-ro-i-moshingardi-dushanbe-r-onteppa/ khovar.tj/ 26.10.2017] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20210916160629/https://khovar.tj/2017/10/o-ozi-kor-oi-ta-did-va-navsozii-ro-i-moshingardi-dushanbe-r-onteppa/ |date=2021-09-16 }}). * 25 октябр, Бар асоси қонуни нави Ҷумҳурии Тоҷикистон, истеъмоли сигор дар дохили тамоми корхонаҳои давлативу хусусӣ, тарабхонаҳо, вокзалҳову фурудгоҳҳо комилан манъ мешавад.([http://akhbor.com/-p3931-117.htm/ khovar.tj/ 25.10.2017]{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}). * 14 октябр, 15 октябр дар Тоҷикистон Иди [[Меҳргон]] таҷлил мегардад. ([http://khovar.tj/2017/10/ashni-osil-farovon-va-va-dat-15-oktyabr-dar-to-ikiston-idi-me-rgon-ta-lil-megardad/ khovar.tj/ 14.10.2017] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20210916162626/https://khovar.tj/2017/10/ashni-osil-farovon-va-va-dat-15-oktyabr-dar-to-ikiston-idi-me-rgon-ta-lil-megardad/ |date=2021-09-16 }}). * 14 октябр, Мулоқоти навбатии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон бо соҳибкорони ватанӣ ва хориҷӣ ([http://khovar.tj/2017/10/prezidenti-to-ikiston-ma-suloti-vatanii-ba-sodirot-nigaronidashuda-ba-muarrif-niyoz-dorad// khovar.tj/ 14.10.2017] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20210916164222/https://khovar.tj/2017/10/prezidenti-to-ikiston-ma-suloti-vatanii-ba-sodirot-nigaronidashuda-ba-muarrif-niyoz-dorad/ |date=2021-09-16 }}). * 12 октябр, Аз 11 то 14 октябр дар шаҳри Тошкент, Рӯзҳои фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон дар Ҷумҳурии Ӯзбекистон баргузор гардиданд.([http://khovar.tj/2017/10/ruz-oi-far-angi-um-urii-to-ikiston-dar-um-urii-uzbekiston-iftito-gardidand// khovar.tj/ 12.10.2017] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20210916164438/https://khovar.tj/2017/10/ruz-oi-far-angi-um-urii-to-ikiston-dar-um-urii-uzbekiston-iftito-gardidand/ |date=2021-09-16 }}). * 11 октябр, ҚАРОРИ РАИСИ ШАҲРИ ДУШАНБЕ № 591 аз 09.10.2017 «Дар бораи барҳам додани Корхонаи воҳиди давлатии „Бозори Шоҳмансур“» дар шаҳри Душанбе дар торномаи Ҳукумати шаҳри Душанбе нашр шуд. Ҷойи нуқтаҳои савдои муқарраршуда — Маркази савдои «Меҳргон», воқеъ дар минтақаи шарқии Душанбе, тавсия дода шудааст. ([http://www.dushanbe.tj/news/1481// dushanbe.tj/ 11.10.2017] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20190901025350/http://dushanbe.tj/news/1481 |date=2019-09-01 }}). * 8 октябр, Википедияи Тоҷикиро сарзаниш карданд ва иваз кардани калимаи «энсиклопедия»-ро пешниҳод намуданд. ([[n:ru:Таджикской Википедии сделали замечания и предложили заменить слово «энциклопедия»|RuWikiNews]]) == [[август]]и соли 2017 == * 23 август Парлумони Тоҷикистон тағйиру иловаҳо ба Қонуни танзими расму ойинҳоро қабул кард. Бар асоси ин тағйирот, забҳи чорво ва додани таом дар маъракаҳои азодорӣ комилан манъ шуда, тӯйи хатна аз ин ба баъд бидуни даъвати ҳунармандон бояд доир шавад. Бо тӯйи дигар муштарак кардани хатнасӯр ҳам акнун манъ мешавад.([http://akhbor.com/-p3206-117.htm /akhbor.com /23.08.2017] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20220523165621/http://akhbor.com/-p3206-117.htm |date=2022-05-23 }}) == [[март]]и соли 2017 == * 1 март Эмомалӣ Раҳмон зимни суханронӣ дар Иҷлосияи 13-уми Созмони ҳамкории иқтисодӣ, дар шаҳри Исломобод, изҳор доштанд: "Таҳкурсии асосии бахши энергетикаи Ҷумҳурии Тоҷикистон аз неругоҳҳои барқи обӣ иборат мебошад, ки истеҳсоли 98 фоизи неруи барқро дар кишвар аз манбаи барқароршавандаи тавлиди энергия таъмин менамояд. Аз рӯи фоизи истеҳсоли «энергияи сабз» Тоҷикистон дар қатори шаш кишвари пешсафи сайёра қарор дорад ва захираҳои умумии гидроэнергетикии он дар ҷаҳон яке аз бузургтаринҳо ба шумор мераванд.(2. 03.2017 [http://khovar.tj/2017/03/az-r-i-foizi-iste-soli-energiyai-sabz-to-ikiston-dar-atori-shash-kishvari-peshsafi-sajyora-aror-dorad/ khovar.tj] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20170915105743/http://khovar.tj/2017/03/az-r-i-foizi-iste-soli-energiyai-sabz-to-ikiston-dar-atori-shash-kishvari-peshsafi-sajyora-aror-dorad/ |date=2017-09-15 }}) == [[феврал]]и [[соли 2017]] == * 27 феврал баъди музокироти байнидавлатӣ Изҳороти муштараки Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон ва Президенти Федератсияи Россия Владимир Путин оид ба натиҷаҳои сафари расмӣ қабул карда шуд. Владимир Путин — президенти Русия ба раисҷумҳури Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон ордени ба номи Александр Невскиро тақдим кард. Сипас дар ҳузури сарони ду давлат Эмомалӣ Раҳмон ва Владимир Путин 6 санади нави ҳамкорӣ ба имзо расид ([http://khovar.tj/2017/02/marosimi-imzoi-sanad-oi-navi-amkor-miyoni-um-urii-to-ikiston-va-federatsiyai-rossiya/ бештар...] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20170619071243/http://khovar.tj/2017/02/marosimi-imzoi-sanad-oi-navi-amkor-miyoni-um-urii-to-ikiston-va-federatsiyai-rossiya/ |date=2017-06-19 }}) (28.02.2017 [http://www.1tv.ru/news/2017-02-27/320640-vladimir_putin_vstretilsya_s_kollegami_iz_kazahstana_i_tadzhikistana Ташрифи Владимир Путин ба Тоҷикистон ва Қазоқистон.1tv.ru]), * 27 феврал баъди музокироти байнидавлатӣ Изҳороти муштараки Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон ва Президенти Федератсияи Россия Владимир Путин оид ба натиҷаҳои сафари расмӣ қабул карда шуд. Сипас дар ҳузури сарони ду давлат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ва Владимир Путин 6 санади нави ҳамкорӣ ба имзо расид (28.02.2017 [http://khovar.tj/2017/02/marosimi-imzoi-sanad-oi-navi-amkor-miyoni-um-urii-to-ikiston-va-federatsiyai-rossiya/ khovar.tj] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20170619071243/http://khovar.tj/2017/02/marosimi-imzoi-sanad-oi-navi-amkor-miyoni-um-urii-to-ikiston-va-federatsiyai-rossiya/ |date=2017-06-19 }}, [http://www.1tv.ru/news/2017-02-27/320640-vladimir_putin_vstretilsya_s_kollegami_iz_kazahstana_i_tadzhikistana Ташрифи Владимир Путин ба Тоҷикистон ва Қазоқистон.1tv.ru] * Дар вақти сафар ба Тоҷикистон Владимир Путин — президенти Русия ба раисҷумҳури Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон ордени ба номи Александр Невскиро тақдим мекунад, гуфт ёрдамчии президенти ФР Юрий Ушаков. Сафари Президенти ФР Владимир Путин ба Тоҷикистон охири моҳи феврал дар назар аст.(22.02.2017 http://sputnik-tj.com/Tajikistan/20170222/1021748948.html) * Сомонаи амрикоии CNN Travel чойхонаи «Роҳат»-ро беҳтарин чойхонаи ҷаҳон номидааст. Чойхонаи «Роҳат» мувофиқи маълумоти сомонаи амрикоӣ аз соли 1956 инҷониб беҳтарин чойхона ба ҳисоб меравад. Мутаассифона имрӯзҳо «Роҳат» зери хатари вайроншавӣ мондааст.(17.02.2017 [http://sputnik-tj.com/Tajikistan/20170217/1021713411.html sputnik * [[17 феврал]]и [[соли 2017]] расонаҳои хабарӣ ба ҳамагон маълум намуданд, ки — <big>Сомонаи амрикоии CNN Travel чойхонаи «Роҳат»-ро '''беҳтарин чойхонаи ҷаҳон''' номид.</big> Баробари ин Сомонаи амрикоии CNN Travel, ба рӯйхати беҳтарин чойхонаҳои ҷаҳон: * {{lang-en|"Tea House 278"}} — дар иёлоти амрикоии Мэн ([[ИМА]]), * {{lang-en|"Rangoon"}} — дар Маями ([[ИМА]]), * {{lang-en|"Leaf Tea Bar"}} — дар [[Ню-Йорк]] ([[ИМА]]), * {{lang-en|"Sengan-en"}} — дар [[Ҷопон]], * {{lang-en|"Plain of Six Glaciers"}} — дар [[Канада]], * {{lang-en|"The Random Tea Room"}} — дар Филаделфи ([[ИМА]]), * {{lang-en|"Proper Tea"}} — дар [[Британияи Кабир]], * {{lang-en|"The Anne Hathaway Cottage Tea Room"}} — дар иёлоти Вирҷиния ([[ИМА]]), * {{lang-en|"Rx Tea Time"}} — дар иёлоти Вайоминг ([[ИМА]]), * {{lang-en|"Pin Von"}} — дар [[Чин]] дохил шуданд.<ref>[http://sputnik-tj.com/Tajikistan/20170217/1021713411.html Чойханаи «Роҳат» беҳтарин чойхонаи ҷаҳон дониста шуд]</ref> -tj.com]) * Ҳаракат дар роҳи Душанбе — Хуҷанд, ягона роҳи заминӣ, ки марказро бо шимоли кишвар пайванд медиҳад, муваққатан баста шудааст. Масъулони ширкати Innovative Road Solutions (IRS), масъули нигоҳубин ва ҷамъоварии пул дар ин роҳ ба Радиои Озодӣ гуфтанд, ки ин тасмим баъд аз зуҳри 14 феврал ва дар пайи бориши шадиди барфу фаромадани тармаи зиёд гирифта шудааст.(14.02.2017 [http://www.ozodi.org/a/28308833.html ozodi.org]) * Ҳавопаймоҳои ширкати «Ӯзбекистон ҳаво йӯлларӣ» ба эҳтимоли ғолиб дар оғози моҳи апрел ба парвоз дар самти Тошканд-Душанбе шурӯъ мекунанд.(14.02.2017 [http://www.ozodi.org/a/28309228.html ozodi.org]) * Президенти Тоҷикистон дар як номаи табрикӣ раҳбари Туркманистон Қурбонгулӣ Бердимуҳаммадовро бо пирӯзиаш дар интихоботи раёсатҷумҳурии 12 феврал шодбош гуфт. Бердимуҳаммадови 59-сола бо бурдани 97,69 дар сади раъйи мардум пирӯз шуд ва ҳамакнун дар давоми 7 соли оянда раҳбарии ин ҷумҳурии ғанӣ аз гази Осиёи Марказиро идома хоҳад дод.(13.02.2017 [http://www.ozodi.org/a/28307218.html ozodi.org]) == [[январ]]и соли 2017 == === Комёбиҳои Тоҷикистон дар соли 2016 === * Дар ин сол ҳаҷми маҷмӯи маҳсулоти дохилӣ ба зиёда аз 54 миллиард сомонӣ ва афзоиши воқеии он ба 6,9 фоиз баробар шуд. * Бо мақсади истифодаи самараноки захираҳои табиии кишвар ва дар ин замина ба кор даровардани иқтидорҳои нави истеҳсолӣ соли 2016 дар мамлакат 251 коргоҳу корхонаҳои нав бо 9165 ҷойи нави корӣ таъсис дода шуд. * Дар доираи татбиқи чорабиниҳои Барномаи мусоидат ба шуғли аҳолӣ 40 ҳазор нафар шаҳрвандони бекор бо ҷойҳои корӣ таъмин гардида, умуман аз ҳисоби ҳамаи сарчашмаҳо зиёда аз 114 ҳазор ҷойҳои корӣ таъсис дода шуданд, ки аз ин 56 ҳазор ё худ 49 фоизи он ҷойи кори доимӣ мебошад. * Соли 2016 маҷмӯи маҳсулоти кишоварзӣ ба 22,2 млрд сомонӣ баробар гашта, суръати афзоиш 5,2 фоизро ташкил намуд. * Дар соҳаи маориф соли 2016 аз ҳисоби ҳамаи сарчашмаҳо 201 бинои таълимӣ ба маблағи 540 миллион сомонӣ бунёд ва навсозӣ гардида, 39 ҳазор ҷойи нишаст муҳайё карда шудааст. * Варзишгари номдори тоҷик Дилшод Назаров дар Бозиҳои олимпии Рио де Жанейро-2016 дар мусобиқоти гурзпартоӣ пешсафӣ нишон дода, барандаи медали тилои бозиҳои олимпӣ гардид. * Дар маҷмӯъ соли 2016-ум барои баланд бардоштани сатҳу сифати зиндагӣ ва ҳифзи иҷтимоии аҳолӣ 52 фоизи хароҷоти буҷет, яъне 8,1 миллиард сомонӣ равона гардидааст. ([http://president.tj/node/13834 бештар...]) == Соли 2016 == == [[декабр]]и соли 2016 == * Дар охири соли 2016 Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ, Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон навбати дуюми Маркази барқу гармидиҳии Душанбе-2- ро бо иқтидори 300 мегаватт мавриди истифода қарор доданд, ки он имконияти энергетикии мамлакатро ба таври назаррас афзун менамояд.([http://president.tj/node/13834 бештар...]) == [[ноябр]]и соли 2016 == [[18 ноябр]] Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] бо мақсади ошноӣ бо тарзи зисту зиндагонии сокинон, иштирок дар маросими мавриди баҳрабардорӣ қарор додан ва оғози сохтмони чанд иншооти муҳим ба шаҳри [[Сарбанд]]и [[вилояти Хатлон]] ташриф овард. Дар Сарбанд Пешвои миллат бо фаъолият ва ҷараёни татбиқи Лоиҳаи барқарорсозии таҷҳизоти истеҳсолии энергияи барқи [[Неругоҳи барқи обии «Сарбанд» (барқарорсозӣ)|Неругоҳи барқи обии «Сарбанд»]] инчунин бо ифтитоҳи марҳалаи дуюми таҷдиду навсозии [[ҶСК «Азот»]] шинос шуд. Дар ҷараёни боздиди кории худ Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] дар ҳузури кормандони Неругоҳи барқи обии «Сарбанд» ва сокинону фаъолони ин шаҳри саноатӣ суханронӣ карда, перомуни амалишавии барномаҳои давлатии рушди иқтисодиву иҷтимоии мамлакат ва тадбирҳои таъмини некуаҳволии сокинон ибрози андеша намуданд. ([http://www.jumhuriyat.tj/index.php?art_id=26926 бештар...]) [[16 ноябр]] Ба хотири арҷгузорӣ ва эҳтиром ба мансаби олии давлатӣ — [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] ҳамчун рамзи садоқат ба Ватан, Президент ва миллат, Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон бо назардошти таҷрибаи байналмилалӣ ва воқеияти ҳаёти ҳуқуқии Тоҷикистон лоиҳаи Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба ворид намудани илова ба [[Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон "Дар бораи рӯзҳои ид"]]-ро ба баррасии [[Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] пешниҳод намуд. Дар лоиҳаи пешниҳодшуда масъалаи ба рӯзҳои ид илова намудани таҷлили Рӯзи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон таърихи [[16 ноябр]] пешбинӣ шуд. Ҳамин тариқ лоиҳаи мазкур [[14 март]]и [[соли 2016]] аз ҷониби [[Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] қабул гардида, Маҷлиси Миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон онро [[15 апрел]]и [[соли 2016]] ҷонибдорӣ намуд. : Соли равон мардуми шарафманди тоҷик нахустин маротиба Рӯзи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистонро ҳамчун ҷашни фархунда, чун рамзи садоқат ба Президент — садоқат ба Ватан таҷлил менамоянд. Нигаред муфассал: ([http://www.jumhuriyat.tj/index.php?art_id=26880 бештар...])<ref>[http://www.jumhuriyat.tj/index.php?art_id=26880 РӮЗИ ПРЕЗИДЕНТ — РАМЗИ ЭҲТИРОМ ВА САДОҚАТ]</ref> === [[14 ноябр]] соли 2016 === * Оҷонсии иттилоотии [[«ТojNews»]] бо қарори ҷаласаи муассис,созмони иҷтимоии «Индем» аз [[14 ноябр]]и [[соли 2016]] фаъолияташро дар шабакаи [[Интернет]] қатъ намудааст.<ref>[https://www.asiaplus.tj/tj/news/tajikistan/society/20161114/233181 Қатъи фаъолияти хабаргузории мустақили TojNews]{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[http://www.ozodi.mobi/a/tojnews-agency-stop-working-/28114382.html "Баста шудани Тоҷнюс сигнали бад аст"]</ref> * Бино ба иттилои хадамоти матбуоти сарвари давлат, [[14 ноябр]]и [[соли 2016]] Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] [[қонун]]и конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи таъминоти иҷтимоӣ, хидматрасонӣ ва муҳофизати Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон» ба имзо расонид. [[Қонун]] дар таҳрири нав қабул карда шуда, [[8 ноябр]]и [[соли 2016]] онро [[Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] якдилона ҷонибдорӣ намуд.Нигаред муфассал:([http://www.jumhuriyat.tj/index.php?art_id=26874 бештар...])<ref>[http://www.jumhuriyat.tj/index.php?id=18&start=0 ҚОНУНИ КОНСТИТУТСИОНИИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН ДАР БОРАИ ТАЪМИНОТИ ИҶТИМОӢ, ХИЗМАТРАСОНӢ ВА МУҲОФИЗАТИ ПРЕЗИДЕНТИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН]</ref> === [[29 октябр]] соли 2016 === * 29 октябри соли 2016 [[Эмомалӣ Раҳмон]] худ савори булдозери вазнин аз соати 10-и субҳ то 11:30 расо якуним соат бо пеш кардани сангу шағал маҷрои дарёи Вахшро баста ба бунёди сарбанди [[Нерӯгоҳи обии Роғун|Нерӯгоҳи барқи обии Роғун]] ҳусни оғоз бахшид<ref>[http://www.president.tj/node/13405 Оғози бунёди сарбанди Нерӯгоҳи барқи обии Роғун] // '''PRESIDENT.TJ''' — 29 октябри 2016, 12:29</ref>. === [[13 сентябр]] соли 2016 === * Дар [[ноҳияи Спитаман]]и [[вилояти Суғд]] бо иштироки [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] [[Эмомалӣ Раҳмон]] расми мавриди баҳрабардорӣ қарор додани корхонаи истеҳсолии Ҷамъияти саҳомии шакли пӯшидаи [[ҶСП «Норд Азия Металл»]] баргузор гардид.<br />ҶСП «Норд Азия Металл» самараи ҳамкориҳои манфиатбори доираи соҳибкорону сармоягузорони Тоҷикистон ва [[Чин|Ҷумҳурии Мардумии Чин]] мебошад. Сохтмони корхона [[соли 2014]] оғоз гардида барои бунёд ва васлу насби таҷҳизоти муосир дар он беш аз 23 млн сомонӣ масраф шудааст, ки 11 млн сомонии онро арзиши таҷҳизоту технологияҳои корхона ташкил медиҳад. Дар корхонаи навбунёд асосан [[қубур]]ҳо ва профилҳои металии даврашакл ва чоркунҷашакл истеҳсол шуда иқтидори солонааш 60 ҳазор тонна металл мебошад.<br />Инчунин дар ноҳия ифтитоҳи корхонаи Ҷамъияти дорои масъулияташ маҳдуди [[ҶДММ «Спитамен Ойл»]] ки соли 2010 дар минтақаи саноатии Ҷамоати шаҳраки [[Ҷамоати Навкат|Навкат]]и ноҳия дар асоси шартнома бо ширкати «Кушо» оғоз шуда баанҷом расидаст, баргузор гардид.<ref>{{Cite web |url=http://khovar.tj/2016/09/iftito-i-korhonai-rav-anbarorii-dmm-spitamen-ojl-dar-no-iyai-spitamen/ |title=Ифтитоҳи Корхонаи равғанбарории ҶДММ «Спитамен Ойл» дар ноҳияи Спитамен |accessdate=2017-03-03 |archivedate=2016-10-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161002234906/http://khovar.tj/2016/09/iftito-i-korhonai-rav-anbarorii-dmm-spitamen-ojl-dar-no-iyai-spitamen/ }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://khovar.tj/2016/09/iftito-i-korhonai-iste-solii-sp-nord-aziya-metall/ |title=Ифтитоҳи корхонаи истеҳсолии ҶСП «Норд Азия Металл» |accessdate=2017-03-03 |archivedate=2016-09-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160916084407/http://khovar.tj/2016/09/iftito-i-korhonai-iste-solii-sp-nord-aziya-metall/ }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.news.tj/ru/news/tajikistan/power/20160913/230728 |title=Эмомали Рахмон прибыл в Спитамен |accessdate=2017-03-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160916121646/http://www.news.tj/ru/news/tajikistan/power/20160913/230728 |archivedate=2016-09-16 }}</ref> === [[9 сентябр]] соли 2016 === * Дар майдони «Дӯстӣ»-и шаҳри [[Душанбе]] ба ифтихори солгарди 25-умин Истиқлоли давлатии [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]] аз хиёбони Рӯдакӣ то кӯчаи Исмоили Сомонӣ роҳпаймоӣ гузаронида шуд, ки дар он 52 ҳазор нафар донишҷӯёни макотиби олӣ, мактаббачагон ва кормандони муассисаҳои давлатии кишвар ширкат доштанд. Бояд гуфт, ки ширкаткунандагон ин намоиш бо сарулибоси идонаи гуногунранг ва бо шиору овезаҳои саршор аз муҳаббату самимият нисбат ба Ватан-модар, арзишҳои Истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон ва бо нишони арҷгузорӣ ба хидматҳои шоёни Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ, Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, [[Эмомалӣ Раҳмон]] дар назди халқу миллат раҳпаймоӣ карданд. (Ниг. Ба аксҳо)<ref>{{Cite web |url=http://khovar.tj/2016/09/ro-pajmo-ba-iftihori-r-zi-isti-loliyati-davlatii-um-urii-to-ikiston-aks/ |title=Роҳпаймоӣ ба ифтихори Рӯзи истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон /АКС/ |accessdate=2017-03-03 |archivedate=2016-09-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160912082731/http://khovar.tj/2016/09/ro-pajmo-ba-iftihori-r-zi-isti-loliyati-davlatii-um-urii-to-ikiston-aks/ }}</ref> * Бегоҳии [[9 сентябр]] дар Варзишгоҳи марказии ҷумҳуриявӣ барномаи муҳташами фарҳангии ҳунармандону ҳаваскорон ва донишҷӯёни муассисаҳои олии таълимӣ баргузор гардид. Барномаи театркунонидашудаи ҷашнӣ иборат аз суруду таронаҳо ва саҳнаҳои ҷолиби тараннумкунандаи арзишҳои волои миллӣ дар замони 25 соли истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон бо ҷалби бештар аз 12 ҳазор нафар манзури ҳозирин карда шуд. Мушакандозии бардавом анҷомбахши барномаи театркунонидашуда буд, ки сокинон ва меҳмонон пойтахт дар давоми зиёда аз 10 дақиқа онро тамошо намуданд. Дар чорабиниҳои ҷашнӣ намояндагони сафоратхонаҳо, созмонҳои байналмилалии муқими пойтахт, рӯзноманигорони ВАО ва меҳмонон хориҷи кишвар ҳузур доштанд.<ref>{{Cite web |url=http://khovar.tj/2016/09/tantana-oi-far-angii-markaz-ba-iftihori-25-umin-solgardi-isti-loliyati-davlatii-um-urii-to-ikiston/ |title=Тантанаҳои фарҳангии марказӣ ба ифтихори 25-умин солгарди истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон |accessdate=2017-03-03 |archivedate=2017-05-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170520143850/http://khovar.tj/2016/09/tantana-oi-far-angii-markaz-ba-iftihori-25-umin-solgardi-isti-loliyati-davlatii-um-urii-to-ikiston/ }}</ref><ref>[https://ru.wikinews.org/wiki/ В_республике_отпраздновали_День_Независимости_Таджикистана]</ref> === [[8 сентябр]] соли 2016 === * Тантанаи идонаи ҷашнӣ ба муносибати таҷлили '''25-умин солгарди Истиқлоли давлатии [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]]''' дар майдони Дӯстии пойтахт аз субҳи имрӯз оғоз гардид. Бо қадамҳои мутантани сафӣ аз маркази майдони чорабинӣ беш аз 16 ҳазор нафар хидматчиёни ҳарбӣ расми гузашти низомӣ доир намуданд.<ref>[http://www.president.tj/node/12936 Гузашти низомӣ ба ифтихори 25-умин солгарди истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон] // PRESIDENT.TJ — 8 сентябри 2016, 10:20, шаҳри Душанбе.</ref> === [[3 сентябр]] соли 2016 === * Имрӯз Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] бо мақсади иштирок дар маросими видоъ бо '''Президенти Ҷумҳурии Ӯзбекистон марҳум [[Ислом Каримов]]''' вориди шаҳри [[Самарқанд]] шуданд. Маросими видоъ бо Президенти Ҷумҳурии Ӯзбекистон Ислом Каримов дар майдони Регистон ва митинги мотам дар Қароргоҳи Ҳукуматии шаҳри Самарқанд баргузор гардид. Дар ин маросим Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон, сарони як қатор давлатҳою ҳукуматҳо, роҳбарони ташкилоту созмонҳои бонуфузи олам ва намояндагони корпуси дипломатӣ иштирок карданд.<ref>[http://www.president.tj/node/12921 Иштирок дар маросими видоъ бо Президенти Ҷумҳурии Ӯзбекистон Ислом Каримов] // PRESIDENT.TJ — 3 сентябри 2016, 18:06, Ӯзбекистон.</ref> === [[2 сентябр]] соли 2016 === * Шоми 2 сентябри соли 2016 ҳукумати Ӯзбекистон расман марги Ислом Каримовро тасдиқ кард.<ref>[https://www.gov.uz/ru/news/view/7168 Правительственный портал Республики Узбекистан]</ref> Дар мамлакат се рӯз мотами миллӣ эълон гардид. Маросими бахоксупории раиси ҷумҳури Ӯзбекистон имрӯз, 3 сентябр дар шаҳри Самарқанд баргузор мешавад.<ref>[http://www.kommersant.ru/doc/3080682 Узбекистан без Ислама Каримова] // Коммерсантъ. — 2 сентября 2016, 19:57.</ref> === [[1 сентябр]] соли 2016 === * Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] дар маркази шаҳри Данғара '''[[Донишгоҳи давлатии Данғара]]'''ро дар вазъияти тантанавӣ мавриди истифода қарор дод.<ref>[http://www.president.tj/node/12907 Ифтитоҳи Донишгоҳи давлатии Данғара — PRESIDENT.TJ]</ref> <!--РӮЙДОДҲОИ СЕНТЯБРӢ ДАР БОЛО ҶОЙГИР ШУДААНД--><section end=Сентябр/> == 25 августи соли 2016 == Аз 18 то 25 август донишномаи Википедия.ру (анг. Wikipedia.ru), ба рӯйхати сомонаҳои дар Русия баста шуда шомил шуда буд. Ин амал аз ҷониби идораи назорати давлатии Русия - Роснадзор бо пешниҳоди қарори суди яке аз ноҳияҳои вилояти Астрахани Русия, барои дар ВП русӣ нашр намудани мақолаи "Чарас" ([https://ru.wikipedia.org/wiki/ Чарас (наркотическое_вещество) бештар...]) бинобар дар ВП-и русӣ нашр гардидани мақолае, ки намуд ва таркиби [[маводи нашъадор]]ро дорост, иҷро гардида буд. Роснадзори Русия рӯзи 25.08.2016 ин қарорашро бекор кард ва ВП русӣ дар қаламрави Русия боз ба кор даромад. ([https://ru.wikinews.org/wiki/Роскомнадзор_разблокировал_Википедию бештар...]) == 24 августи соли 2016 == Имрӯз Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] бо аҳли зиё, намояндагони соҳаҳои гуногуни ҳаёти ҷомеа ва ҷавонони фаъолу ташаббускор дар [[ноҳияи Ёвон]] дар вазъияти мутантан '''роҳи оҳани Душанбе-Қурғонтеппа-Кӯлобро''' расман мавриди баҳрабардорӣ қарор доданд. Ин роҳи оҳан пойтахти [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]] — [[Душанбе|шаҳри Душанберо]] бо [[Вилояти Хатлон]] пайваст мекунад. Сохтмони хати роҳи оҳани Душанбе-Қурғонтеппа-Кӯлоб, ки аҳамияти минтақавию байналмилалӣ дорад, ҳанӯз моҳи марти соли 2009 шурӯъ шуда буд. Масофаи умумии он дар қитъаи Ваҳдат-Ёвон 41 км буда, дар ин масир 3 нақб ва 8 адад пули калону миёна сохта шудааст. == [[20 август]]и [[соли 2016]] == Шаби 19 август соати 21:05 ба вақти маҳаллии [[Бразилия]] (соати 5:05-и 20 август ба вақти [[Душанбе]]) дар Варзишгоҳи олимпии шаҳри [[Рио-де-Жанейро]]и [[Бразилия]] мусобиқоти ниҳоӣ шурӯъ шуд ва варзишгари Тоҷикистон [[Дилшод Назаров]] гурзро ба масофаи '''''78,68 метр''''' ҳаво дод ва аз ҳама рақибонаш пеш гузашт ва сазовори унвони чемпиони бозиҳои XXXI олимпӣ ва '''медали тилои''' [[Бозиҳои олимпӣ]] гардид. == [[1 июн]]и [[соли 2016]] == То [[1 июн]]и соли [[2016]] дар Википедиа 293 қисматҳои забонҳои ҷаҳонӣ (аз он ҷумла 282-тои он фаъол) мавҷуданд. Аз ҷумла, 13-тои он зиёда аз 1 миллион мақола, 45-тоаш аз 100 ҳазор то 1 млн. мақола, 74-тоаш зиёда аз 10 ҳазор мақола (аз ҷумла ба забони тоҷикӣ) ва 112 қисматҳо зиёда аз 1 ҳазор мақола доранд. Ҷамъи ҳамаи мақолаҳои ба забоноҳои гуногун вироишгардида то [[1 июн]]и [[соли 2016]] — 40 157 126 мақола (аз ҷумла зиёда аз 150 млн. саҳифа)ро дарбар мегирифт).<ref>[https://ru.wikipedia.org/wiki/Википедия:Список_Википедий (Википедиа:Феҳристи Википедиа) 2.06.2016]</ref> == [[апрел]]и [[соли 2016]]== * [[22 апрел]]и [[соли 2016]] Корхонаи ҶДММ “Хуаҷиан Ғаюр Индастриал” — дар [[ноҳияи Ёвон]]и [[вилояти Хатлон]] ба истифода супорида шудааст. Асосгузори сулҳу Ваҳдати миллӣ — Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон пеш аз ифтитоҳи як коргоҳи истеҳсоли варақаҳои гаҷӣ дар саҳни ҳавлии он барои бунёди боз ду корхона оид ба истеҳсоли рангҳои гуногун ва маводи нигоҳдорандаи гармӣ – пахташиша бо таъсиси 150 ҷойи корӣ санги асос гузошт.<ref>{{Cite web |url=http://khovar.tj/2016/04/iftito-i-korhonai-iste-soli-vara-a-oi-ga-ii-dmm-hua-ian-ayur-indastrial-dar-no-iyai-yovon/ |title=Ифтитоҳи Корхонаи истеҳсоли варақаҳои гаҷии ҶДММ «Хуаҷиан Ғаюр Индастриал» дар ноҳияи Ёвон |accessdate=2016-04-24 |archivedate=2016-04-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160423111742/http://khovar.tj/2016/04/iftito-i-korhonai-iste-soli-vara-a-oi-ga-ii-dmm-hua-ian-ayur-indastrial-dar-no-iyai-yovon/ }}</ref> * Эмомалӣ Раҳмон, Президенти Тоҷикистон 15 март тағйиру иловаҳо ба қонун «Дар бораи бақайдгирии давлатии асноди ҳолати шаҳрвандӣ»-ро имзо намуд, ки мувофиқи он ба кӯдак гузоштани номи ба фарҳанги миллии тоҷикӣ бегона, аз ҷумла номи ашё, мол, ҳайвонот, ном ва истифодаи ибораҳои таҳқиромезе, ки шаъну шарафи инсонро паст мезананд ва одамонро ба табақаҳо ҷудо менамоянд, манъ карда шудааст”. Аз моҳи марти соли равон номгузорӣ бо истифода аз пасвандҳои “ов” ва “ович” мамнуъ мебошад: “Аммо ин муқаррарот ба ақалиятҳои миллӣ рабт надорад. Барои баланд бардоштани ҳуввияти миллӣ ва тоза нигоҳ доштани забон муқаррар шудааст, ки тоҷикон аз номгузории миллии худ кор баранд. Тоҷикон метавонанд бо истифода аз пасвандҳои “зода”, “иён””пур” ва ғайра фарзандонашонро ном гузоранд. Барои афроде, ки феълан бо "ов" ва "ович" сабт шудаанд, иваз намудани номгузорӣ ихтиёрӣ мебошад: "Онҳое, ки айни ҳол дар санадҳо бо "ов" ва "ович" сабт шудаанд, метавонанд номгузорияшонро иваз кунанд. Ин ихтиёрӣ мебошад".<ref>{{Cite web |url=http://www.ozodagon.com/26190-badi-imzoi-prezident-rasman-ov-va-ovich-man-shudand.html |title=Баъди имзои Президент: “Ов” ва “ович” расман манъ шуданд |accessdate=2016-05-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160502101718/http://www.ozodagon.com/26190-badi-imzoi-prezident-rasman-ov-va-ovich-man-shudand.html |archivedate=2016-05-02 }}</ref> == [[март]]и [[соли 2016]]== [[24 март]]и [[соли 2016]] [[Корхонаи ҶДММ "Хуаксин Ғаюр - Суғд-семент"]] — дар [[ноҳияи Ғафуров]] ва [[Корхонаи ҶДММ "Нафтрасон"]] — дар шаҳри [[Конибодом]]и [[вилояти Суғд]] ифтитоҳ ёфтаанд.<ref>{{Cite web |url=https://hamsafon.tj/1177-shumorai-12-1044-24032016.html |title=Минбари халқ Шумораи №12 (1044), 24.03.2016 |accessdate=2016-04-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201204044613/http://hamsafon.tj/1177-shumorai-12-1044-24032016.html |archivedate=2020-12-04 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://hamsafon.tj/uploads/newspaper/1_MX_2016/12_Minbar_2016.pdf |title=Минбари халқ Шумораи №12 (1044), 24.03.2016 |accessdate=2016-04-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220308173046/https://hamsafon.tj/uploads/newspaper/1_MX_2016/12_Minbar_2016.pdf |archivedate=2022-03-08}}</ref> ==Донистаниҳо== * Вакилони [[Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] дар ҷаласаи навбатии иҷлосияи дуюм оид ба Тағйиру иловаҳо ба Конститутсияи (Сарқонуни) ҶТ ба раъйпурсии умумихалқӣ пешниҳод намуданд. Раъйпурсии умумихалқӣ оид ба «Тағйироту иловаҳо ба Конститутсияи (Сарқонуни) ҶТ рӯзи [[22 май]]и [[соли 2016]] таъйин гардид. (Нигаред ба лоиҳа)<ref>{{Cite web |url=http://parlament.tj/news/ba-konstitutsiyai-sar%D2%9Bonuni-%D2%B7t-ta%D2%93jiru-ilova%D2%B3o-vorid-gardid/ |title=Тағйиру иловаҳо ба Конститутсияи (Сарқонуни) ҶТ ба раъйпурсии умумихалқӣ пешниҳод карда шуд. |accessdate=2016-03-19 |archivedate=2021-04-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210420111956/https://parlament.tj/news/ba-konstitutsiyai-sar%D2%9Bonuni-%D2%B7t-ta%D2%93jiru-ilova%D2%B3o-vorid-gardid }}</ref> * [[Маҷлиси миллии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] [[3 март]]и [[соли 2016]] тағйири номи як қатор шаҳру навоҳиро, ки аз ҷониби президент пешниҳод шуда буд, ҷонибдорӣ намуданд. * Рӯйхате шаҳру ноҳияҳо ва иншооти ҷуғрофӣ, ки номашон тағйир ёфт: * [[Ноҳияи Ҳисор]] — шаҳри Ҳисор; ** [[Ноҳияи Тавилдара]] — ноҳияи Сангвор; ** [[Ноҳияи Ҷиргатол]] — ноҳияи Лахш; ** [[Ноҳияи Ҷалолиддини Румӣ]] — ноҳияи Ҷалолиддини Балхӣ; ** [[Ноҳияи Ҷиликӯл]] — ноҳияи Дӯстӣ; ** [[Ноҳияи Қумсангир]] — ноҳияи Ҷайҳун; ** [[Ноҳияи Шӯрообод]] — ноҳияи Шамсиддин Шоҳин; ** Шаҳри [[Қайроққум]] — шаҳри Гулистон; ** Шаҳри [[Чкаловск]] — шаҳри Бӯстон; ** [[Ноҳияи Ғончӣ]] — ноҳияи Деваштич; ** [[Обанбори Қайроққум]] — обанбори Баҳри тоҷик. Ғайр аз ин, ба ифтихори Пешвои миллат шаҳрак дар ҷамоати Сучони ноҳияи Шуғнон Раҳмонобод номгузорӣ шуд. Ин шаҳрак бо ташаббуси президенти Тоҷикистон тирамоҳи соли гузашта дар мавзеи Питовдашт барои сокинони моҳи июли соли 2015 аз селфароӣ осебдида бунёд гардид.<ref>{{Cite web |url=http://news.tj/tj/news/ta-iiri-nomi-yak-sha-r-dar-ikiston-ch-arzish-dorad |title=Тағйири номи як шаҳр дар Тоҷикистон чӣ арзиш дорад? |accessdate=2016-03-05 |archiveurl=https://archive.today/20160308115206/http://news.tj/tj/news/ta-iiri-nomi-yak-sha-r-dar-ikiston-ch-arzish-dorad |archivedate=2016-03-08 }}</ref> == [[январ]]и [[соли 2016]]== * <big>[[15 январ]] [[Википедиа]] ҷашни 15 солагии амалашро таҷлил намуд. Дар асри XXI лоиҳаи Википедиа башарияти оламро бомаърифат кард ва ин саҳми барҷаставу беғаразонаи ҳамкории корбарони гуногунзабони лоиҳа, барои башарият аст. Нигаред [https://15.wikipedia.org/history.htm ба саҳифаи 15 солагии Википедиа]{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</big> == Соли 2015 == == [[декабр]]и [[соли 2015]]== * [[25 декабр]]и [[соли 2015]] [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи Асосгузори сулҳу Ваҳдати миллӣ - Пешвои миллат» ба имзо расонид. Қонун дар асоси пешниҳоди бархе аз вакилони Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Тоҷикистон [[9 декабр]]и [[соли 2015]] аз тарафи Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Тоҷикистон ''Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи Асосгузори сулҳу Ваҳдати миллӣ - Пешвои миллат»'' қабул ва [[18 декабр]]и [[соли 2015]] аз тарафи Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Тоҷикистон якдилона ҷонибдорӣ карда шуд. Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи Асосгузори сулҳу Ваҳдати миллӣ- Пешвои миллат» бо мақсади тақвияти асосҳои сохтори конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон, истиқлоли давлатӣ ва тамомияти арзӣ, якпорчагии Ватан, пойдориву бардавомии давлати Тоҷикистон, таҳкими демократия, таъмини рушди иқтисодӣ, иҷтимоӣ ва фарҳангӣ, ҳифзи арзишҳои таърихии давлатдории миллӣ, фароҳам овардани шароити зиндагии арзанда ва инкишофи озодона барои ҳар як инсон таҳия ва қабул карда шудааст. * Қонуни мазкур аз муқаддима ва 16 модда иборат буда, вазъи сиёсиву ҳуқуқӣ, салоҳият, дахлнопазирӣ, бунёди осорхона, бойгонӣ, китобхона, амният ва кафолатҳои иҷтимоию иқтисодии Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ - Пешвои миллатро муқаррар мекунад.<ref>[http://www.khovar.tj/content/ Ба имзо расидани як қатор қонунҳо]{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * [[17 декабр]]и [[соли 2015]] — [[Википедиаи Тоҷикӣ]] https://tg.wikipedia.org/ # Шумораи мақолаҳо - зиёда аз 40 000 # Шумораи саҳифаҳо - 89 426 саҳ. Аз рӯи шумораи мақолаҳо [[Википедиаи Тоҷикӣ]] '''дар ҷойи 83-ӯм''' қарор гирифтааст. == [[Октябр]]и [[соли 2015]]== [[18 октябр]] — дар [[ноҳияи Айнӣ]] [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] [[Эмомалӣ Раҳмон]] роҳи мошингарди Айнӣ - Панҷакентро ифтитоҳ намуд. Роҳи мошингарди Айнӣ - Панҷакент 112,6 километрро ташкил медиҳад. Корҳои сохтмонӣ моҳи октябри соли 2012 оғоз гардида, моҳи октябри соли 2015 ба охир расид. Навсозии роҳ бо маблағи 115 миллион доллари амрикоӣ аз ҳисоби ҷалби сармояи хориҷию ватанӣ иҷро карда шудааст. Дар ин шоҳроҳ, 31 адад пулҳои хурду бузург ва иншооти зиёди ёрирасон сохта шудаанд. Корҳои асосии сохтмонӣ ва таъмиру навсозиро ширкати чинии Сансиян Бейсин бо ҷалби мутахассисону роҳсозони маҳаллӣ, ки беш аз 80% шумораи умумии коргаронро ташкил медиҳанд, иҷро кардааст.<ref>{{Cite web |url=http://www.khovar.tj/content/%D0%B8%D1%84%D1%82%D0%B8%D1%82%D0%BE%D2%B3%D0%B8-%D1%80%D0%BE%D2%B3%D0%B8-%D0%BC%D0%BE%D1%88%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B8-%D0%B0%D0%B9%D0%BD%D3%A3-%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D2%B7%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 |title=Ифтитоҳи роҳи мошингарди Айнӣ - Панҷакент |accessdate=2015-10-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304193705/http://www.khovar.tj/content/%D0%B8%D1%84%D1%82%D0%B8%D1%82%D0%BE%D2%B3%D0%B8-%D1%80%D0%BE%D2%B3%D0%B8-%D0%BC%D0%BE%D1%88%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B8-%D0%B0%D0%B9%D0%BD%D3%A3-%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D2%B7%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 |archivedate=2016-03-04 }}</ref> Дар [[Панҷакент]] Президенти мамлакат Фабрикаи дуюми Ҷамъияти дорои масъулияташ маҳдуди Корхонаи муштараки [[зар]]шӯии “Зарафшон”-ро ифтитоҳ намуд. Коргоҳи дуюми заршӯии корхонаи муштараки «Зарафшон» дар давоми як сол сохта, ба истифода супорида шуд. Арзиши лоиҳавии Фабрикаи заршӯӣ бо иқтидори коркарди 10 ҳазор тонна маъдан дар як шабонарӯз бо инфрасохтори мавҷуда 1миллиард сомонӣ мебошад. Дар ин коргоҳ дар як сол то 2,2 тонна [[тило]]и холис истеҳсол карда шуда, қариб 11 ҳазор тонна [[маъдан]]ро дар як шабонарӯз коркард менамояд. Дар корхонаи муштараки "Зарафшон" то имрӯз танҳо ду коргоҳ фаъолият мекард, ки имкон дошт то 4 ҳазор тонна маъданро дар як шабонарӯз коркард намояд. Баробари мавриди баҳрабардорӣ қарор гирифтани коргоҳи бузург иқтидори умумии корхона дар як шабонарӯз ба коркарди 17 ҳазор тонна маъдан баробар гардида, иқтидори истеҳсолии корхонаи муштараки «Зарафшон» то 5 тонна тило дар як сол расонида мешавад.<ref>{{Cite web |url=http://www.khovar.tj/content/%D0%B8%D1%84%D1%82%D0%B8%D1%82%D0%BE%D2%B3%D0%B8-%D1%84%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%B8-%D0%B4%D1%83%D1%8E%D0%BC%D0%B8-%D2%B7%D0%B0%D0%BC%D1%8A%D0%B8%D1%8F%D1%82%D0%B8-%D0%B4%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B8-%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8A%D1%83%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%82%D0%B0%D1%88-%D0%BC%D0%B0%D2%B3%D0%B4%D1%83%D0%B4%D0%B8-%D0%BA%D0%BE%D1%80%D1%85%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B8-%D0%BC%D1%83%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B8-%D0%B7%D0%B0%D1%80%D1%88%D3%AF%D0%B8%D0%B8- |title=Ифтитоҳи Фабрикаи дуюми Ҷамъияти дорои масъулияташ маҳдуди Корхонаи муштараки заршӯии “Зарафшон” |accessdate=2015-10-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304193202/http://www.khovar.tj/content/%D0%B8%D1%84%D1%82%D0%B8%D1%82%D0%BE%D2%B3%D0%B8-%D1%84%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%B8-%D0%B4%D1%83%D1%8E%D0%BC%D0%B8-%D2%B7%D0%B0%D0%BC%D1%8A%D0%B8%D1%8F%D1%82%D0%B8-%D0%B4%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B8-%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8A%D1%83%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%82%D0%B0%D1%88-%D0%BC%D0%B0%D2%B3%D0%B4%D1%83%D0%B4%D0%B8-%D0%BA%D0%BE%D1%80%D1%85%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B8-%D0%BC%D1%83%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B8-%D0%B7%D0%B0%D1%80%D1%88%D3%AF%D0%B8%D0%B8- |archivedate=2016-03-04 }}</ref> == [[Август]]и [[соли 2015]]== * [[23 август]]и [[соли 2015]] гурзандози тоҷик [[Дилшод Назаров]] дар мусобиқаи Бозиҳои ҷаҳонӣ оид ба варзиши сабук дар шаҳри [[Пекин]] соҳиби ҷойизаи дуюм гардид. Ӯ ҳоло якумин аз варзишгарони тоҷикистониест, ки барои иштирок намудан дар [[Бозиҳои олимпӣ]] дар Рио-Дежанейрои [[Бразилия]] ([[соли 2016]]) роҳхат гирифтааст.<ref>{{Cite web |url=http://www.toptj.com/News/2015/08/23/dilshod-nazarov-poluchil-medal-i-$30-tys-na-chempionate-mira |title=Дилшод Назаров получил медаль и $30 тыс на чемпионате мира |accessdate=2015-08-26 |archivedate=2017-08-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170816103214/http://www.toptj.com/News/2015/08/23/dilshod-nazarov-poluchil-medal-i-$30-tys-na-chempionate-mira }}</ref> == [[Июн]]и [[соли 2015]]== * [[14 июн]]и [[соли 2015]] — [[Википедиаи Тоҷикӣ]] https://tg.wikipedia.org/ # Шумораи мақолаҳо - зиёда аз 32 500 # Шумораи саҳифаҳо - зиёда аз 70 000 Аз рӯи шумораи мақолаҳо [[Википедиаи Тоҷикӣ]] '''дар ҷойи 85-ӯм''' қарор гирифтааст. <ref>[https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A1%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BA_%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%B9 Википедия:Список Википедий 14.06.2015]</ref> == [[Март]]и [[соли 2015]]== * [[1 март]]и [[соли 2015]] интихоботи вакилон ба [[Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] баргузор гардид. Тибқи натиҷаҳои ниҳоӣ [[Ҳизби халқии демократии Тоҷикистон]] (ҲХДТ) - 65,4%, [[Ҳизби аграрии Тоҷикистон]] (ҲАТ) - 11,7%, [[Ҳизби ислоҳоти иқтисодии Тоҷикистон]] (ҲИИТ) - 7,5%, [[Ҳизби сотсиалистии Тоҷикистон]] (ҲСТ) - 5,5%-и раъйи интихобкунандагонро касб намуданд. Ҳамин тариқ, тибқи рӯйхати ҳизбӣ дар парлумони нав ҲХДТ-ро 16 нафар, ҲАТ-ро - 3 нафар, ҲИИТ-ро 2 нафар ва ҲСТ-ро 1 нафар вакил намояндагӣ мекунанд. Аз ҳавзаи ягонаи умумиҷумҳуриявӣ ба ҷонибдории рӯйхати [[Ҳизби наҳзати исломии Тоҷикистон]] (ҲНИТ) - 1,6%, [[Ҳизби коммунистии Тоҷикистон]] (ҲКТ) - 2,2%, [[Ҳизби демократии Тоҷикистон]] (ҲДТ) - 1,7% ва [[Ҳизби сотсиал-демократии Тоҷикистон]] (ҲСДТ) - 0,5%-и интихобкунадагон овоз доданд. Ба иттилои манбаъ, дар интихобот 4 млн. 319 ҳазору 395 интихобкунандагон ба қайд гирифта шуда, аз ин шумор 3 млн. 791 ҳазору 827 нафар овоз доданд. Тибқи натиҷаҳои ниҳоии интихобот дар 41 ҳавзаи якмандатии интихоботӣ 35 нафар номзадҳои ҲХДТ, 2 номзади ҲАТ, 2 намояндаи ҲКТ ва 1 нафарӣ номзадҳои ҲДТ ва ҲИИТ пирӯзӣ ба даст оварда, ба парлумон роҳ ёфтанд.<ref>{{Cite web |url=http://www.news.tj/tj/news/kmir-nati-oi-ni-oii-intikhobotro-elon-kard |title=КМИР натиҷаҳои ниҳоии интихоботро эълон кард |accessdate=2015-03-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150323102808/http://news.tj/tj/news/kmir-nati-oi-ni-oii-intikhobotro-elon-kard |archivedate=2015-03-23 }}</ref> == [[Январ]]и [[соли 2015]]== * Дар моҳи [[январ]]и [[соли 2015]] ба [[Википедиаи Тоҷикӣ]] https://tg.wikipedia.org/ 1 038 935 маротиба муштариёни INTERNET ворид шудаанд. Шумораи мақолаҳои тоҷикӣ ба 30 750 расид.<ref>{{Cite web |url=http://stats.wikimedia.org/EN/SummaryTG.htm |title=Tajik Wikipedia at a glance January 2015 |accessdate=2014-08-17 |archivedate=2018-10-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181004072011/https://stats.wikimedia.org/EN/SummaryTG.htm }}</ref> == Соли 2014 == == [[Декабр]]и [[соли 2014]]== * '''Сохтмони бузургтарин маҷмааи коргоҳҳои нассоҷӣ дар Осиёи Марказӣ дар [[ноҳияи Данғара]]''' 19.12.2014. (АМИТ "Ховар") - дар ноҳияи Данғара ба сохтмони бузургтарин маҷмааи коргоҳҳои нассоҷӣ дар Осиёи Марказӣ оғоз бахшида шуд, ки дар марҳилаи аввали он беш аз 52 000 тонна нахи пахта мавриди коркарди саноатӣ қарор мегирад. Дар ин ҷо 4 корхонаи нав - ресандагӣ, бофандагӣ, рангубори матоъ ва дӯзандагӣ бунёд ёфта, дар маҷмӯъ 6 ҳазор шаҳрвандони Тоҷикистон бо кори доимӣ таъмин мешаванд. Ин маҷмааи муштараки [[Тоҷикистон]]у [[Чин]] буда, коргоҳҳои саноатии он бо ворид намудани навтарин технология аз ширкатҳои дорои шуҳрати ҷаҳонӣ аз [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико]], кишварҳои аврупоии [[Италия]], [[Швейсария]], [[Олмон]] ва аз худи Чин бунёд меёбад. Дар навбати аввал ё худ дар корхонаи ресандагии маҷмаа, ки то моҳи октябри соли 2015 ба кор омода хоҳад шуд, 600 нафар шаҳрвандони Тоҷикистон ба кор ҷалб карда мешаванд. Ин маҷмаа бо харҷи қариб 1,5 миллиард сомонӣ дар зарфи 2 соли оянда сохта ва пурра ба кор дароварда мешавад.<ref>[http://www.khovar.tj/president/38558-o1171ozi-sohtmoni-buzurgtarin-ma1207maai-korgo12031203oi-nasso12071251-dar-dan1171ara.html ОҒОЗИ СОХТМОНИ БУЗУРГТАРИН МАҶМААИ КОРГОҲҲОИ НАССОҶӢ ДАР ДАНҒАРА]{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == [[Сентябр]]и [[соли 2014]]== * '''Сохтмони қитъаи лӯлаи гази «[[Осиёи Марказӣ]] — [[Хитой]]» дар қаламрави [[Тоҷикистон]]''' Аз рӯи иттилооти расонаи хабарии "[[Ховар]]" [[13 сентябр]]и [[соли 2014]] маросими оғози сохтмони қитъаи лӯлаи гази «[[Осиёи Марказӣ]] — [[Хитой]]» дар қаламрави [[Тоҷикистон]] шуда гузашт. Созишномаи байниҳукуматӣ дар бораи сохтмони лӯлаи гази «Тоҷикистон – Хитой» соли 2013 ба имзо расида буд. Лӯлаи газ дар маҷмӯи лӯлаҳои гази «Осиёи Марказӣ - Хитой» хатти чорум ва кӯтоҳтарин мебошад ва дар муқоиса бо се хатти дигар ба масофаи як ҳазор километр кӯтоҳтар аст. Лӯлаи газ аз [[Туркманистон]] ба [[Хитой]] аз тариқи қаламрави [[Ӯзбекистон]] ва Тоҷикистону [[Қирғизистон]] мегузарад ва қитъаи тоҷикистонии он, ки зиёда аз чорсад километрро ташкил медиҳад, аз ҳама тӯлонӣ мебошад. Сохтмони лӯлаи газ дар ҳудуди Тоҷикистон се сол идома ёфта, дар ҷараёни он бунёди 47 нақб ба масофаи умумии 76 километр ба нақша гирифта шудааст, ки аз ин теъдод 24 нақб дар зери об сохта мешавад. Арзиши лоиҳа дар қаламрави Тоҷикистон 3 миллиарду 200 миллион доллари амрикоиро ташкил хоҳад дод. Дар давраи сохтмон зиёда аз се ҳазор ҷойҳои нави корӣ таъсис меёбад.<ref>[http://www.khovar.tj/foreign-policy/36473-suhanronii-era1203mon-dar-marosimi-o1171ozi-sohtmoni-1179itai-to1207ikistonii-l1263lai-baynidavlatii-gaz-osiei-markaz1251-hitoy.html СУХАНРОНИИ Э.РАҲМОН ДАР МАРОСИМИ ОҒОЗИ СОХТМОНИ ҚИТЪАИ ТОҶИКИСТОНИИ ЛӮЛАИ БАЙНИДАВЛАТИИ ГАЗ «ОСИЁИ МАРКАЗӢ - ХИТОЙ»]{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==Чархаи дуюми [[НБО Сангтӯда-2]] ба истифода дода шуд== * [[10 сентябр]]и [[соли 2014]] бо иштироки Президенти Ҷумҳурии Исломии [[Эрон]] Ҳасани Руҳонӣ дар [[Тоҷикистон]] чархаи дуюми [[НБО Сангтӯда-2]] расман ба истифода дода шуд.<ref>[http://khovar.tj/foreign-policy/36371-charhai-duyumi-nbo-i-sangtuda-2-ba-istifoda-doda-meshavad.html Чархаи дуюми НБОғи Сангтуда-2 ба истифода дода шуд]{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Соли 2014 агрегати якуми навбати аввали Маркази барқу гармидиҳии “Душанбе – 2” бо иқтидори 220 мегаватт ба кор дароварда шуд.<ref>{{Cite web|url=https://prezident.tj/event/missives/7664|title=Паёми Президенти Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон ба Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон|author=|website=www.prezident.tj|date=2015-01-23 |publisher=|lang=tg|accessdate=2026-03-24}}</ref> == [[Август]]и [[соли 2014]]== * Дар моҳи [[август]]и [[соли 2014]] ба [[Википедиаи Тоҷикӣ]] https://tg.wikipedia.org/ 1 103 715 маротиба муштариёни INTERNET ворид шудаанд.<ref>{{Cite web |url=http://stats.wikimedia.org/EN/SummaryTG.htm |title=Таджикская Википедия первого взгляда август 2014/Просмотры страниц в месяц |accessdate=2014-08-17 |archivedate=2018-10-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181004072011/https://stats.wikimedia.org/EN/SummaryTG.htm }}</ref> == [[Июн]]и [[соли 2014]]== * Дар моҳи [[июн]]и [[соли 2014]] ба [[Википедиаи Тоҷикӣ]] https://tg.wikipedia.org/ 948 779 маротиба муштариёни INTERNET ворид шудаанд.<ref>{{Cite web |url=http://stats.wikimedia.org/EN/SummaryTG.htm |title=Таджикская Википедия |accessdate=2014-08-17 |archivedate=2018-10-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181004072011/https://stats.wikimedia.org/EN/SummaryTG.htm }}</ref> == [[Март]]и соли [[2014]]== * [[20 март]]и [[соли 2014]] Суханронии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар мулоқоти [[Наврӯз]]ӣ бо зиёиёни кишвар. Дар ин мулоқоти наврӯзи [[Эмомалӣ Раҳмон]] гуфт:"Имрӯзҳо аз ҷониби ҷавонони ватанпараст «[[Википедиаи Тоҷикӣ|Википедияи тоҷикӣ]]» пайдо шудааст ва ин ташаббуси нек аз ҷониби давлат дастгирӣ хоҳад ёфт. Аз ин рӯ, ба Сарредаксияи энсиклопедияи миллии тоҷик супориш дода мешавад, ки манбаи бузурги иттилооти илмиву оммавии худро ба ин қомуси ҷаҳонии электронӣ ворид намояд ва сомонаи хосаи худро низ таъсис диҳад."<ref>Суханронӣ дар мулоқоти наврӯзӣ бо зиёиёни кишвар - 20.03.2014 http://www.president.tj/node/6377</ref> == [[Феврал]]и соли [[2014]]== * Бо қарори ҳукумати [[Тоҷикистон]] нақби «Чормағзак», ки моҳи ноябри соли [[2013]] ифтитоҳ гардида буд, ба «Хатлон» тағйири ном кард. Амалисозии лоиҳаи сохтмони ин нақб бо арзиши умумии 68 млн. доллари ИМА [[15 март]]и соли [[2010]] оғоз гардид. Дарозии нақб 4 ҳазору 430 метрро ташкил медиҳад. Лоиҳа дар доираи азнавсозии роҳи мошингарди [[Душанбе]]-[[Ваҳдат]]-[[Данғара]] татбиқ карда шуд. Пас аз ба истифода додани ин нақб масофаи роҳи мошингарди Душанбе-Ваҳдат-Кӯлоб дар муқоиса бо роҳи [[Душанбе]]-[[Қӯрғонтеппа]]-[[Кӯлоб]] 100 километр кӯтоҳтар шуд. * Бо ҳамин қарор нақби «Шар-Шар», ки моҳи сентябри соли [[2009]] мавриди истифода қарор гирифта буд, «Озодӣ» номгузорӣ шуд. * Накби «Шар-Шар» зери кӯҳи ҳамном дар километри 68 шоҳроҳи [[Душанбе]]-[[Кӯлоб]]-Қалъаи Хумб-Мурғоб-Қулма воқеъ аст. Ифтитоҳи нақби мазкур имкон дод, ки вақти сафар аз Душанбе то Кӯлоб 40 дақиқа камтар шавад. Аз ду ҷониби нақб ба масофаи 5 километр роҳҳои даромад ба нақб бунёд шуданд. Ғайр аз ин, дар яке аз роҳҳои сӯи нақб пули дарозиаш 178 метр сохта шуд. Барои сохтмони ин иншоот, ки моҳи октябри соли [[2006]] шурӯъ гардида буд, ҳукумати Чин ба Тоҷикистон дар ҳаҷми 40 млн. доллари ИМА бурс ҷудо кард. * Қобили зикр аст, ки қаблан ҳамчунин нақбҳои «Майхӯра» ва «Анзоб» низ тағйири ном карда, феълан «Дӯстӣ» ва «Истиқлол» номида мешаванд. Ин иншоот маркази ҷумҳуриро ба минтақаи шимоли кишвар мепайванданд.<ref>{{Cite web |url=http://news.tj/tj/news/na-bi-chorma-zak-ro-khatlon-va-shar-shar-ro-ozod-nomguzor-kardand |title=нусхаи бойгонӣ |accessdate=2014-02-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140807202709/http://news.tj/tj/news/na-bi-chorma-zak-ro-khatlon-va-shar-shar-ro-ozod-nomguzor-kardand |archivedate=2014-08-07 }}</ref> == [[Январ]]и соли [[2014]]== * [[30 январ]] — имрӯз '''10 баҳманмоҳ (30.01.2014) рӯзи ҷашни Сада''' мебошад. Дар ин рӯз ниёкони мо ба истиқболи гармӣ, барои ҳар чӣ зудтар аз чанголи зимистони қаҳратун берун омадан ва ба гармиҳои баҳор расидан ҳар гуна маросимҳо барпо мекардаанд. Оташафрӯзӣ менамуданд ва базму шодию хурсандиҳо баргузор мекарданд. Тибқи пажуҳишҳо, дар даврони хеле қадим [[ориёй]]ҳо бовар доштанд, ки дар ин рӯз эзад Меҳри навтаваллуд пас аз чил рӯз аз ғор ба берун меояд. Яъне чиллаи Меҳр дар ғор сипарӣ мешавад ва миёни мардум мебарояд. Дар тақвими халқии мо имрӯз '''''чиллаи калон анҷом ёфта, чиллаи хурдак оғоз шуд ва он 20 рӯз давом меёбад'''''. Фарорасии чиллаи хурдак бигзор мубораку шодиовар бошад. * [[16 январ]] — ширкати мобилии [[Вавилон-Мобайл]] дастрасии ройгон ба ҳамаи бахшҳои [[Википедиа]]ро барои мизоҷонаш эълон кард<ref>Babilon-Mobile announces Free Zero Wikipedia Access http://www.babilon-m.com/eng/services/wikipedia/ {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20160311032911/http://www.babilon-m.com/eng/services/wikipedia/ |date=2016-03-11 }}</ref>. Ширкати Вавилон-Мобайл яке аз бузургтарин ширкатҳои мобилӣ дар Тоҷикистон мебошад. Дар айни замон пойгоҳи муштариёни ширкат зиёда аз 3 000 000-ро ташкил медиҳад<ref>«Вавилон-Мобайл» - Оиди ширкат http://www.babilon-m.tj/taj/about/ {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20160318213318/http://babilon-m.tj/taj/about/ |date=2016-03-18 }}</ref>. * [[1 январ]] — мувофиқи нишондоди омории Википедия - (Рэнкинг всех 287 википедий на 1 января 2014 r.)<ref>{{Cite web |url=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%9E%D1%81%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B5%D0%B6%D1%8A%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B9_%D1%80%D1%8D%D0%BD%D0%BA%D0%B8%D0%BD%D0%B3_2014-01-01 |title=Рэнкинг всех (287) википедий на 1 января 2014 r. |accessdate=2014-10-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190407094527/https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%9E%D1%81%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B5%D0%B6%D1%8A%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B9_%D1%80%D1%8D%D0%BD%D0%BA%D0%B8%D0%BD%D0%B3_2014-01-01 |archivedate=2019-04-07 }}</ref> [[1 январ]]и [[соли 2014]] шумораи сахифаҳои Википедияи тоҷикӣ - 25878 сахифаро дарбар мегирифт, ва аз байни 287 забонҳои кории википедия дар ҷойи 89 қарор дошт. == Соли 2013 == == [[Декабр]]и соли [[2013]]== * [[25 декабр]] — шумораи мақолаҳо дар Википедиаи тоҷикӣ аз 25 ҳазор зиёд шуд (аксҳо - 505). То ба ҳамин рӯз: шумораи сабтшудагони Википедиаи тоҷикӣ - 9972 наф.(2004-2013), корбарони фаъол (имрӯз) - 41 наф. (аз ҷумла ботҳо) ташкил медоданд. Дар рӯйхати забонҳои Википедиа забони тоҷикӣ (tg Таджикский) дар ҷойи 90 қарор дошт. == [[Ноябр]]и соли [[2013]] == * [[18 ноябр]] — дар ҷаласаи 37 - уми [[ЮНЕСКО]] феҳрасти санаҳои таърихиву фарҳангӣ барои солҳои 2014 - 2015 тасдиқ гардид, ки дар ин миён 4 пешниҳоди ҷониби [[Тоҷикистон]] низ пазируфта шудааст. Ба феҳрасти ЮНЕСКО 3000 - солагии [[қалъаи Ҳисор]], 700 - солагии [[Мирсаид Алии Ҳамадонӣ]], 600 - солагии [[Абдураҳмони Ҷомӣ]] ва 100 - солагии [[Зиёдулло Шаҳидӣ]] шомил карда шуданд ва қарор шуд, ки ин ҷашну чорабиниҳо бо ширкати ин созмон таҷлил мегардад. [http://www.ozodi.org/content/will-celebrete-four-tajik-historical-dates-from-unesco-/25171270.html Чаҳор таърихи таърихии Тоҷикистон дар феҳрасти ЮНЕСКО/Озодӣ] * [[6 ноябр]] — Номзад ба мансаби Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон аз Иттифоқи ҷавонони Тоҷикистон, Федератсияи иттифоқҳои касабаи мустақили Тоҷикистон ва Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] дар маъракаи интихоботии [[6 ноябр]]и соли [[2013]] ғолиб дониста шуд. Ба ҷонибдории номзад ба мансаби Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон аз Иттифоқи ҷавонони Тоҷикистон, Федератсияи иттифоқҳои касабаи мустақили Тоҷикистон ва Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистон '''[[Эмомалӣ Раҳмон]] 83,6 фоиз''', ба ҷонибдории номзадба мансаби Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон аз Ҳизби Аграрии Тоҷикистон '''Бухориев Толибек Аҳмадович 4,5 фоиз''', ба ҷонибдории номзад ба мансаби Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон аз Ҳизби Ислоҳоти Иқтисодии Тоҷикистон '''Бобоев Олимҷон 3,8 фоиз''', ба ҷонибдории номзад ба мансаби Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон аз аз Ҳизби сотсиалистии Тоҷикистон '''Ғаффоров Абдуҳалим 1,5 фоиз''', ба ҷонибдории номзад ба мансаби Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон аз Ҳизби Демократи Тоҷикистон '''Исмонов Саидҷаъфар 1 фоиз''' ва ба ҷонибдории номзад ба мансаби Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон аз Ҳизби Комунисти '''Тоҷикистон Талбаков Исмоил 5 фоиз''' овоз додаанд. Мутобиқи маълумоти пешакии расмӣ шумораи умумии интихобкунандагон 4 миллиону 201 ҳазору 156 нафарро ташкил дода, аз ин шумора 3 миллиону 640 ҳазору 56 нафар ё 86,6 фоиз дар маъракаи интихоботи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон иштирок намуда, овози худро ба номзади дилхоҳи хеш додаанд.<ref>{{Cite web |url=http://www.khovar.tj/elections/30493-intihobi-emomal1251-ra1203mon-ba-mansabi-prezidenti-to1207ikiston.html |title=7 ноябр/АМИТ «Ховар» |accessdate=2013-11-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131110011016/http://www.khovar.tj/elections/30493-intihobi-emomal1251-ra1203mon-ba-mansabi-prezidenti-to1207ikiston.html |archivedate=2013-11-10 }}</ref> == [[Октябр]]и соли [[2013]] == * [[1 октябр]] — Президенти кишвар [[Эмомалӣ Раҳмон]] нақби мошингарди Чормағзакро, ки дар масири Душанбе-Ваҳдат-Кӯлоб қарор дорад, расман ифтитоҳ намуда, мавриди истифодаи умум қарор дод.Нақби Чормағзак, ки қариб 4,5 км дарозӣ дорад. Дар солҳои истиқлоли давлатии Тоҷикистон 31 км нақбҳои мошингард сохта мавриди истифода қарор гирифт. <ref>{{Cite web |url=http://khovar.tj/president/29884-ishtiroki-emomal1251-ra1203mon-dar-marosimi-iftito1203i-na1179bi-chorma1171zak.html |title=нусхаи бойгонӣ |accessdate=2013-10-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140209201400/http://khovar.tj/president/29884-ishtiroki-emomal1251-ra1203mon-dar-marosimi-iftito1203i-na1179bi-chorma1171zak.html |archivedate=2014-02-09 }}</ref> == [[Сентябр]]и соли [[2013]] == * [[24 сентябр]] 6 ҳизби расмии Тоҷикистон барои ширкат дар интихоботи президентии Тоҷикистон [[2013}]] номзади худро пешбарӣ намуданд, ҳизби ҳокими ҲХДТ ва ҲСДТ анҷуманҳои ҳизбии худро моҳи октябр баргузор мекунанд.<ref>[http://faraj.tj/index.php?newsid=2838]{{Пайванди мурда|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * [[17 сентябр]] — дар шаҳри [[Хуҷанд]] кӯдакистони Президентӣ, ки барои 1000 нафар кӯдакони болаёқат пешбинӣ шудааст, ифтитоҳ ёфт. Кӯдакистон дар майдони 3 га бунёд ёфта аз ду бинои бузурги сеошёна ва дигар иншооти ёрирасон иборат аст. Дар ҳавлии муассиса 46 майдончаи махсус барои бозӣ ва машғулиятҳои гуногуни кӯдакон омода гардида, ҳар як майдонча дорои бозичаҳо мебошад.<ref>[http://www.prezident.tj/node/5156]</ref> == [[Август]]и соли [[2013]] == * [[29 август]] — Дар ҷамоати Ҳасан Ҳусейнови [[ноҳияи Ёвон]] бузургтарин корхонаи сементбарории Тоҷикистон,корхонаи сементи ширкати чиноии “Ҳауксин Ғаюр семент", ки дар як сол 1 миллион тонна семент истеҳсол хоҳад кард, ба кор дароварда шуд. <ref>{{Cite web |url=http://khovar.tj/president/29350-iftito1203i-buzurgtarin-korhonai-sementbarorii-to1207ikiston.html |title=нусхаи бойгонӣ |accessdate=2013-10-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150324172535/http://khovar.tj/president/29350-iftito1203i-buzurgtarin-korhonai-sementbarorii-to1207ikiston.html |archivedate=2015-03-24 }}</ref> == [[Июн]]и соли [[2013]] == * [[5 июн]] — Дар канори шаҳри Атамуроди [[Туркманистон]] расми ифтитоҳи сохтмони роҳи оҳани [[Туркманистон]] – [[Афғонистон]] – [[Тоҷикистон]] оғоз ёфт.<ref>http://www.ozodi.org/content/tajikistan-in-2013-day-by-day-chronicle-part-2/25212934.html</ref> * [[21 июн]] — Дар иҷлоси 37-уми Кумитаи Мероси Ҷаҳонии ЮНЕСКО дар шаҳри Пномпени Комбуҷ [[Боғи миллии Тоҷикистон]] (Кӯҳҳои Помир) ба Феҳристи Мероси Ҷаҳонии Идораи омӯзишӣ, илмӣ ва фарҳангии Созмони Милали Муттаҳид (ЮНЕСКО) шомил шуд. <ref>[http://www.bbc.co.uk/tajik/news/2013/06/130621_mm_tajik_park_world_heritage.shtml]</ref> == [[Март]]и соли [[2013]] == * [[20 март]]- Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи миллии тоҷик ҷилди дуввуми китоби бисёрҷилдаи Энсиклопедияи миллии тоҷикро ба нашр расонд. Аз соли [[2008]] сар карда таълифу тадвини Энсиклопедияи миллии тоҷик, дар [[Тоҷикистон]] шурӯъ шудааст.<ref>{{Cite web |url=http://ruzgor.tj/news/9484-insiklopedia-tajik.html |title=нусхаи бойгонӣ |accessdate=2013-03-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140910060309/http://ruzgor.tj/news/9484-insiklopedia-tajik.html |archivedate=2014-09-10 }}</ref> * [[21 март]] — [[24 март]] — ҷашнгирии иди [[Наврӯз]] ([[Иди байналмилалии Наврӯз]]) дар [[Тоҷикистон]]. Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон "Дар бораи рӯзҳои ид", рӯзҳои [[21 март]]-[[24 март]] — [[Иди байналмилалии Наврӯз]] (Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 21.07.10 с., № 611) эълон намудааст. Иди Наврӯз соли [[2009]] аз ҷониби Кумитаи ҳифзи мероси фарҳангии [[Созмони Милали Муттаҳид]] расман ба феҳристи ЮНЕСКО оид ба мероси башарияти фарҳанги ҷаҳонӣ дохил гардид. Маҷмаи умумӣ СММ соли [[2010]] онро ба ҳайси Рӯзи байналмилалии Наврӯз эътироф намуд.<ref>{{Cite web |url=http://www.parlament.tj/ |title=Қонунҳо ва қарорҳо.Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон |accessdate=2021-08-08 |archivedate=2021-08-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210801143249/https://www.parlament.tj/ }}</ref> Тибқи маълумоти расмӣ [[Наврӯз]] ҳоло дар 11 кишвари ҷаҳон ҷашни расмии миллӣ бо рӯзҳои истироҳат ба шумор меравад. [[Афғонистон]] — 21 март; [[Эрон]] — аз 20 то 23 март; [[Озарбойҷон]] — аз 20 то 26 март; [[Қазоқистон]] — аз 21 то 24 март; [[Туркманистон]] — аз 20 то 23 март; [[Қирғизистон]] ва [[Ӯзбекистон]] — 21 март; [[Албания]] (Рӯзи Баҳор) - аз 20 то 23 март; [[Косово]] — 21 март рӯзҳои истироҳат аст.<ref>Сайри ҷаҳонии Наврӯз.//Ба қуллаҳои дониш.Нашрияи ДМТ. - 2013, № 6 (1333), 15 марти 2013</ref> ==[[Феврал]]и соли [[2013]]== * [[5 феврал]]и соли [[2013]] - саршумории аҳолиии [[Тоҷикистон]] '''8 000 700''' танро ташкил намудааст, ки 79,9 дарсад аз онҳо [[тоҷик]], 15 дарсад ӯзбек, 1,3 дарсад қирғиз, 1 дарсад русу укроинӣву тотору ғайра ҳастанд. Аз рӯи баҳодиҳии натиҷаҳои барӯйхатгирии аҳолӣ – 7 млн. 952 ҳазор нафар мусулмон ва 48 ҳазор нафар намояндагони дигар динҳо (ғайримусулмон) мебошанд.<ref>{{Cite web |url=http://khovar.tj/society/26747-shumorai-musulmononi-1206um1203urii-to1207ikiston.html |title=нусхаи бойгонӣ |accessdate=2013-03-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130420114841/http://khovar.tj/society/26747-shumorai-musulmononi-1206um1203urii-to1207ikiston.html |archivedate=2013-04-20 }}</ref> * [[21 феврал]] — Рӯзи Байналмилалии забони модарӣ. Ин Рӯзи таърихӣ, соли [[1999]] аз ҷониби [[ЮНЕСКО]] таъсис дода шудааст.<ref>[http://news.tj/ru/news/yunesko-dostup-k-knigam-i-tsifrovym-smi-na-mestnykh-yazykakh-segodnya-imeet-osobuyu-tsennost]{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * [[23 феврал]] — Рӯзи Қувваҳои мусаллаҳи [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]]. Имрӯз, [[23 феврал]]и соли [[2013]] — 20-солагии Қувваҳои мусаллаҳи [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]] ҷашн гирифта мешавад.<ref>[http://news.tj/ru/news/tadzhikskaya-armiya-chto-my-imeem] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20141220194933/http://news.tj/ru/news/tadzhikskaya-armiya-chto-my-imeem |date=2014-12-20 }}[http://www.asia-plus.tj/ru/photo/voennyi-parad-v-chest-20-letiya-vooruzhennykh-sil-rt]{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==[[Январ]]и соли [[2013]]== * [[1 январ]] — мувофиқи нишондоди омории Википедия (wikipedia) (Рэнкинг всех (287) википедий на 1 января 2013 r.<ref>{{Cite web |url=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%9E%D1%81%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B5%D0%B6%D1%8A%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B9_%D1%80%D1%8D%D0%BD%D0%BA%D0%B8%D0%BD%D0%B3_2013-01-01 |title=нусхаи бойгонӣ |accessdate=2014-10-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190430054502/https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%9E%D1%81%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B5%D0%B6%D1%8A%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B9_%D1%80%D1%8D%D0%BD%D0%BA%D0%B8%D0%BD%D0%B3_2013-01-01 |archivedate=2019-04-30 }}</ref> 1 январи соли 2013 шумораи сахифаҳои Википедияи тоҷикӣ (tg.wikipedia.org) - 10 613 сахифаро дарбар мегирифт, ва аз байни 287 забонҳои кории википедия дар ҷойи 115 қарор дошт. == Соли 2012 == == [[Декабр]]и соли [[2012]]== [[10 декабр]] — аъзошавии [[Тоҷикистон]] ба [[Созмони Умумиҷаҳонии Савдо]] == [[Октябр]]и соли [[2012]]== Ба истифода супоридани [[Нақби автомобилгарди Шаҳристон]]. Сохтумони нақб давоми корҳои таъмири роҳи автомобилгарди Душанбе – Хуҷанд – Чанак ([[Ӯзбекистон]]) мебошад. Сохтумони нақб расман [[22 август]]и соли [[2006]] оғоз ёфтааст. Арзиши лоиҳаи сохтумони [[Нақби автомобилгарди Шаҳристон]] — 175 млн. сомонӣ Дарозии [[Нақби автомобилгарди Шаҳристон]] – 5253 метр == Соли 2010 == == [[Март]]и соли [[2010]]== * [[17 март]] — [[Муҳаммадшариф Ҳимматзода]] — собиқ вакили парлумони [[Тоҷикистон]] ва [[пешво]]и рӯҳонии [[Ҳизби наҳзати исломии Тоҷикистон|Ҳизби Наҳзати Исломӣ]] баъди бемории тӯлонимуддате субҳи имрӯз даргузаштааст.[http://www.ozodi.org/archive/news/20100317/538/538.html] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20150909230433/http://www.ozodi.org/archive/news/20100317/538/538.html |date=2015-09-09 }} * [[19 феврал]] — Маҷмаи умумӣ [[Созмони Милали Муттаҳид]] қатъномаеро қабул кард, ки тибқи он ҷашни [[Наврӯз]] мақоми байналмилалӣ касб намуд. == Соли 2008 == == [[Феврал]]и соли [[2008]] == * Шумораи мақолаҳои [[Википедиа]]и [[Забони тоҷикӣ|Тоҷикӣ]] ба 8 700 расид. == Соли 2007 == == [[Август]] [[2007]] == * [[20 август]] — Дастаи мунтахаби футболи [[Тоҷикистон]] бозии нахустини чемпионати ҷаҳон миёни наврасони то 17-соларо бо пирӯзӣ бар дастаи мунтахаби [[ИМА]] оғоз намуд.[http://ozodi.org/specialsarticle/2007/8/D15AEDB3-A8BC-4711-970B-B0EA44ED93DA.html] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20070826043858/http://www.ozodi.org/specialsarticle/2007/8/D15AEDB3-A8BC-4711-970B-B0EA44ED93DA.html |date=2007-08-26 }} == [[Июл]] [[2007]] == * [[18 июл]] —Бо дархости ҳукумати [[Ӯзбекистон]] ду паноҳандаи ӯзбек аз тарафи мақомоти ҷумҳурии Чех, ҳангоми убури [[марз]]и [[Чех]]у [[Олмон]] ба ҳабс гирифта шуданд. Амонулло Мақсудов ва Зоҳид Мирзоев баъд аз ҳодисаҳои Андиҷон дар Олмон мақоми паноҳанда гирифтаанд. ]] * [[16 июл]] — Рӯзи якшанбеи [[15 июл]] чархаи турбини нирӯгоҳи барқи обии "[[Сангтӯда 1]]" аз [[Санкт-Петербург]] ба [[Душанбе]]интиқол дода шуд. Онро, ки дар корхонаи тавлиди мошинҳои нирӯвари Санкт-Петербург сохта шудааст, ширкати ҳавопавардии "Полет" бо ҳавопаймои азимҷуссаи "[[АН-124-Руслан]]" ба Душанбе расонд. * [[15 июл]] — Соати 22:15 ба вақти [[Тоҷикистон]], мақола дар бораи [[Китоби сурх]] 8000умин мақола дар [[Википедиа]]и Тоҷик шуд. == [[Июн]] [[2007]] == * [[20 июн]] — TajikAir парки ҳавопаймоҳояшро бо Boeing B737-200- и аввалин зиёд намуд. [[20 июн]] – «Авеста». - | Ширкати ҳавопаймоии Тоҷик TajikAir парки авиатсионии худро бо ҳавопаймои сохти ғарбӣ зиёд кард. Дар нисфирӯзӣ, [[18 июн]]и соли ҷорӣ, дар фурӯдгоҳи Душанбе, [[Boeing B737-200]] бо нишонии ширкати ҳавопаймоии тоҷик фурӯд омад. Иқтидори [[Boeing B737-200]] қисман [[ТУ-134]] – и дар баланси муассисаи ҳавопаймоӣ бударо иваз мекунад. Boeing B737-200 дорои 130 курсӣ барои мусофирон буда, инчунин, салони тиҷорат ва эконом класс дорад. «Тавассути ин ҳавопаймо, ассосан парвоз дар [[Хуҷанд]], [[Самара]], [[Екатеринбург]], [[Теҳрон]], [[Алмаато]] ба иҷро мерасад, - мегӯяд, Давлатова. – Мо дар оянда ният дорем, ки боз парки ҳавопаймоҳои худро, аз ҳисоби ҳавопаймоҳои сохти ғарбӣ, мукаммал намоем». Имрӯз, дар фурӯдгоҳи Душанбе чор ҳавопаймои [[ТУ-154]], ҳафт - [[Як-40]], се - [[АН-28]], се - [[ТУ 134]], инчунин чор – [[АН 24]], ду - [[АН 26]] ва чор чархболи [[Ми-8 МТВ]] ҷойгир гардидааст. Ғайр аз ин фурӯдгоҳи Душанбе ҳавопаймоҳои калонеро аз қабили [[АН-124]], [[ИЛ-76]], [[АН-12]], [[АН-8]] ва [[тайёра]]ҳои сохти ғарбиро қабул менамояд.[http://www.zamon.tj/articles/12/2743.html#content] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20070927235216/http://www.zamon.tj/articles/12/2743.html#content |date=2007-09-27 }} == [[Май]] [[2007]] == * [[16 май]] — сиёсатмадори муҳофизакор [[Николас Саркози]] ба ҳайси раиси ҷумҳури ҷадиди [[Фаронса]] дар [[кохи Елиссей]] қасам ёд карда қудратро аз дасти [[Жак Ширак]], ки 12 сол раҳбариро бар дӯш дошт, мегирад.[http://ozodi.org/news/2007/05/16.html#dd31c1e3-2082-4201-9632-1da00d8b0d49] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20070929092440/http://ozodi.org/news/2007/05/16.html#dd31c1e3-2082-4201-9632-1da00d8b0d49 |date=2007-09-29 }} * [[9 май]] — Расми гулгузорӣ дар пояи пайкараи [[Сарбози биринҷӣ]] дар [[қабристон]]и ҳарбии [[Эстония]] бе сарусадо ва нутқу мусиқӣ, танҳо дар зери хониши парандагони сари шохсори [[дарахт]]он ва шарфаи пойи садҳо нафар дар раҳравҳои сангрезаӣ ҷараён гирифт.[http://ozodi.org/specialsarticle/2007/5/2EB70529-C5F2-4ECC-9476-43850C787D33.html] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20070927001634/http://ozodi.org/specialsarticle/2007/5/2EB70529-C5F2-4ECC-9476-43850C787D33.html |date=2007-09-27 }} * [[7 май]] — Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] ҷиҳати анҷом додани сафари расмӣ ба [[Ҷумҳурии Исломии Эрон]] сафар кард. Дар ин сафар Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмонро [[Вазири корҳои хориҷӣ]] [[Ҳамрохон Зарифӣ]], Мушовири давлатии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба сиёсати хориҷӣ [[Эркин Раҳматуллоев]], Муовини раиси Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Убайдулло Давлатов]], Раиси Бонки миллӣ [[Муродалӣ Алимардонов]], Вазири молия [[Сафаралӣ Наҷмуддинов]], Вазири рушди иқтисод ва савдо [[Ғулом Бобоев]], Вазири энергетика ва саноат [[Шералӣ Гулов]], Вазири нақлиёт ва коммуникатсия [[Абдураҳим Ашуров]], Раиси Кумитаи телевизион ва радио [[Асадулло Раҳмонов]], Муовини аввали раиси Кумитаи давлатии сармоягузорӣ ва идораи амволи давлатӣ [[Маъруф Сайфиев]] ва дигар шахсони расмӣ ҳамроҳӣ мекунанд.[http://www.president.tj/habarho_070507y.htm] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20071009051320/http://www.president.tj/habarho_070507y.htm |date=2007-10-09 }} * [[5 май]] — Раиси ҷумҳури Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] дар садри як ҳайати давлатӣ сафареро ба [[Қатар]] ва [[Эрон]] оғоз кард. Дафтари матбуъоти раёсатҷумҳурии [[Тоҷикистон]] дар бораи ҳадаф ва барномаҳои ин сафар иттилоъ надодааст, аммо манобеъи наздик ба [[Вазорати корҳои хориҷи]]и [[Тоҷикистон]] гуфтаанд, ҳамкориҳои иқтисодӣ ва ҷалби сармоягузориҳои беруна мақсади аслии ин сафари чаҳоррӯза мебошад.[http://www2.ozodi.org/news/2007/05/05.html#eef2b5ab-ff17-493e-9945-0a7a72869ef5] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20070927002930/http://www2.ozodi.org/news/2007/05/05.html#eef2b5ab-ff17-493e-9945-0a7a72869ef5 |date=2007-09-27 }} * [[5 май]] — [[Муҳаммади Хотамӣ]] ва [[поп Бенедикти Шонздаҳум]] аз натиҷаҳои анҷумани [[Шарм-уш-шайх]] истиқбол карданд.[https://web.archive.org/web/20070524114858/http://www.ozodi.org/specialsarticle/2007/5/3B9FBE1C-9243-4C33-9A15-4B1D93F2EB3B.html] * [[4 Май]] — Дар [[парлумони Аврупо]] вазъи ҳуқуқи ӯзбекистониҳоро баррасӣ мекунанд Кумитаи фаръии ҳуқуқи инсон дар парлумони Аврупо вазъ дар [[Ӯзбекистон|Ӯзбекистонро]] баррасӣ кард. Раиси ин кумита Ҳелен Флотре гуфт, на дар таҳқиқоти давлати Ӯзбекистон дар робита ба [[ошӯб]]ҳои соли [[2005]] дар [[Андиҷон]] ва на дар қазияи хабарнигори зиндонӣ [[Умеда Ниёзова]] ҳеч пешрафте мушоҳида нашудааст.[http://www2.ozodi.org/news/2007/05/04.html#488a7ad9-b455-4c18-ae06-471f3f4afa21] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20070929092231/http://www2.ozodi.org/news/2007/05/04.html#488a7ad9-b455-4c18-ae06-471f3f4afa21 |date=2007-09-29 }} == [[Апрел]] [[2007]]== * [[25 Апрел]] — [[Нуҷумшиносон]] дар хориҷ аз [[системи офтобӣ]] [[сайора]]еро кашф кардаанд, ки ба сайораи [[Замин]] хеле монанд аст, ба ҳамин далел онҳо ин сайораро ба истилоҳ "Замин"-и дуввум ҳам ном мебаранд. Ин сайора дар мадори ситораи камнури "[[Глиз-581]]" кашф шудааст ва тибқи маълумоте, ки то ҳол ба даст омадааст, он аз сайораи [[Замин]] дар масофаи 20 солу шаш моҳи ҳаракати нур ҷой гирифтааст, ки он 193 трилиён километр аз Заминро ташкил медиҳад. Ситораи камнури [[Глис 581]] аз офтоби мо сардтар ва хурдтар аст, ба ҳамин сабаб ҳарорати сатҳи сайораи нав ба ҳарорати сайораи Замин наздик аст ва он аз сифр то 40 дараҷаро ташкил медиҳад.http://www2.ozodi.org/specialsarticle/2007/4/CBD248CE-52CA-4E29-831B-81CCD864137A.html * [[13 Апрел]] — Оғози мусобиқоти қаҳрамонии акробатикаи Тоҷикистон Рӯзи ҷумъаи 13-уми апрел дар шаҳри Душанбе мусобиқоти қаҳрамонии Тоҷикистон дар риштаи акробатикаи варзишӣ шурӯъ шуд.[http://www.ozodi.tj/specialsarticle/2007/4/7560B6A3-B038-4158-981C-5BBC5E996CEE.html] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20070927011234/http://www.ozodi.tj/specialsarticle/2007/4/7560B6A3-B038-4158-981C-5BBC5E996CEE.html |date=2007-09-27 }} == [[Март]] [[2007]] == * [[6 Март]]- "Искандари Мақдунӣ", китоби [[Бобоҷон Ғафуров]] ва [[Дмитриос Тсибукидис]], ки чанде пеш дар нашриёти "Вече"-и [[Маскав]] аз чоп баромад, на танҳо рӯйдодҳои сиёсӣ ва муҳорибаҳои давраи зуҳур ва фурӯпошии империяи Мақдуниро тасвир мекунад, балки нахустин бор имкон медиҳад, симои Искандар ҳамчун як инсон қаламдод гардад.[https://web.archive.org/web/20070309170752/http://ozodi.org/specialsarticle/2007/3/A0745D43-BF49-4FAA-9505-3F2CDC8B50E7.html]. == [[Феврал]] [[2007]] == * [[16 Феврал]]- Кашф ва забти амуниёк дар Сугд Аз манзили як узви вобаста ба [[Ҳаракати Исломии Туркистон]] дар [[ноҳияи Исфара]], дар [[вилояти Сугд]], 500 килугромм омуниёки селетри, як навъ маводи шимиёи ки барои таҳияи [[маводи мунфаҷира]] аз он истифода мешавад, кашф ва забт шудааст [https://archive.is/20130707012111/www.bbc.co.uk/persian/tajikistan/story/2007/02/070216_rm_ammonium_cyr.shtml]. * [[15 Феврал]] [[2007]] — Пажӯҳишгоҳи физиологияи набототу генетика ва Ҷамъияти физиологҳои набототи Тоҷикистон ибтикори хубе нишон доданд. Онҳо таҳти таҳрири академик Хуршед Каримов маҷмӯаи мақолаҳои илмиро бо унвони «Саҳми физиология, генетика, технологияи наботот ҳалли проблемаҳои кишоварзии Тоҷикистон» аз чоп бароварданд.[http://www.khovar.tj/tj/ilmdonish.php?id=5053&page=1] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20070928083442/http://www.khovar.tj/tj/ilmdonish.php?id=5053&page=1 |date=2007-09-28 }} * [[5 Феврал]]- Анҷоми [[Бозиҳои зимистонаи Осиёӣ]] дар Чин Шашумин давраи Бозиҳои зимистонаи Осиёӣ дар [[Ҷумҳурии Мардумии Чин]] ба анҷом расид. Маросими пӯшидашавии ин бозиҳо, ки бо ширкати варзишгарони 26 кишвари қора дар шаҳрҳои [[Чангчун]] ва [[Ҷилин]] оид ба даҳ ришта тӯли як ҳафта идома карданд, шоми якшанбеи [[4 феврал]] баргузор шуд.[http://www.ozodi.org/specialsarticle/2007/2/298CD425-D092-42C6-9578-9F34A6475EE4.html] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20070209110143/http://ozodi.org/specialsarticle/2007/2/298CD425-D092-42C6-9578-9F34A6475EE4.html |date=2007-02-09 }} * [[1 феврал]] — [[Ромиш Шералӣ]], фарзанди устоди шодравон [[Лоиқ Шералӣ]] дар суҳбат бо маҷаллаи «[[Фарҳанг ва андеша]]» гуфт, ки ашъори [[Лоиқ Шералӣ]] дар қироати худи шоир ояндаи наздик тариқи [[сомона]]и [[интернет]]ӣ низ қобили дастрасӣ хоҳад шуд.[http://www.ozodi.org/specialsarticle/2007/2/C047C184-8E4D-4A6B-AF05-E19F736E369E.html] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20070206020227/http://www.ozodi.org/specialsarticle/2007/2/C047C184-8E4D-4A6B-AF05-E19F736E369E.html |date=2007-02-06 }} == [[Январ]] [[2007]] == * [[31 Январ]] — Дар шашумин давраи [[Бозиҳои зимистонаи Осиёӣ]] дар Чин рӯзи чоршанбеи 31 январ мусобиқот дар риштаи лижаронии кӯҳӣ шурӯъ мешавад, ки дар он варзишгарони тоҷик низ ширкат хоҳанд кард.[http://www.ozodi.tj/specialsarticle/2007/1/53E39F22-D84B-4CC8-8896-BCD4F11A1723.html] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20070927011354/http://www.ozodi.tj/specialsarticle/2007/1/53E39F22-D84B-4CC8-8896-BCD4F11A1723.html |date=2007-09-27 }} * [[31 Январ]] — [[Ангела Меркел]], [[садри аъзам]]и [[Олмон]] аз номзадии [[Қазоқистон]] ба мақоми раҳбари давраии [[Иттиҳодияи Аврупо]] дар соли [[2009]] тарафдорӣ кардааст.[http://www.ozodi.tj/news/2007/01/31.html#544502f1-9d75-4ad7-899b-35f576d85487] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20070927011339/http://www.ozodi.tj/news/2007/01/31.html#544502f1-9d75-4ad7-899b-35f576d85487 |date=2007-09-27 }} * [[30 Январ]] — Шумораи мақолаҳо дар Википедиаи Тоҷикӣ ба 5 000 расид. * [[30 Январ]] — Mуаррифии барномаи нави [[Windows Vista]] — Дирӯз дар [[Ню Йорк]] як маросими дигар низ барпо шуд. [[Майкрософт]], ширкати пешдасти олам дар таҳияи нармафзори компютерӣ низоми нав - Виндовз Вистаро муаррифӣ намуд.[http://www.ozodi.tj/specialsarticle/2007/1/7C234318-8F66-4211-9A80-BADC21D7434C.html] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20070929084043/http://www.ozodi.tj/specialsarticle/2007/1/7C234318-8F66-4211-9A80-BADC21D7434C.html |date=2007-09-29 }} * [[22 Январ]] — Дастаи футболи «Регар» ТадАЗ-и Турсунзода дуввумин дидори худро дар Ҷоми иттиҳод - 2007 бо тими «Оқтеппа»-и Актюбински [[Қазоқистон]] бо натиҷаи мусовии 0 бар 0 анҷом дод.[http://www.ozodi.tj/specialsarticle/2007/1/29D02695-DC7E-4D31-BFD8-3C9E2B65542C.html] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20070927011503/http://www.ozodi.tj/specialsarticle/2007/1/29D02695-DC7E-4D31-BFD8-3C9E2B65542C.html |date=2007-09-27 }} * [[12 Январ]] — [[Дейвид Бекҳем]] тасмим гирифтааст, ки пас аз поёни ин мавсим дастаи "Реал"- и Мадридро тарк кунад ва тибқи қарордоде, ки 250 миллион доллар арзиш дорад, ба дастаи "Галакси"- и [[Лос Анҷелес]]и [[Иёлоти Муттаҳида]] бипайвандад.[http://www.ozodi.org/specialsarticle/2007/1/5363BF93-8D8B-46C3-84D2-EDB066882404.html] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20070114190840/http://ozodi.org/specialsarticle/2007/1/5363BF93-8D8B-46C3-84D2-EDB066882404.html |date=2007-01-14 }} * [[3 Январ]] Соати 14:29 шумораи мақолаҳои Википедиаи Тоҷикӣ ба 4000 мақола расид 4000 -ум мақола дар Википедиа дар бораи Забон аз тарафи корбар [[Корбар:English Isfara]] ирсол шуд. * '''Бойгонӣ: [[Воқеаҳои кунунӣ/Бойгонӣ/2006|2006]]''' == Эзоҳ == {{эзоҳ|2}} == Нигаред низ == * [[:Гурӯҳ:Воқеаҳо {{CURRENTYEAR}}]] [[Гурӯҳ:Воқеаҳои кунунӣ]] qz0mo4l4mwrpndp0e996x4gxjfeopdy Ботсвана 0 2165 1493124 1492193 2026-11-08T17:50:02Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 1493124 wikitext text/x-wiki {{Кишвар |common_name=Botswana |Парчам= Flag_of_Botswana.svg |Номи тоҷикӣ = Ботсвана |Номи аслӣ = Republic of Botswana<br />Lefatshe la Botswana |Нишон= Coat of arms of Botswana.svg |Шиор = Pula (Борон) |Номи суруди миллӣ = Fatshe leno la rona [[File:United States Navy Band - Fatshe leno la rona.ogg|center]] |Сохтори давлат = [[Республикаи президентӣ]] |Дар харита = Botswana in its region.svg |Забон = [[забони англисӣ]] (расмӣ), [[Сетсвана]] |Рӯзи истиқлол = [[30 сентябр]]и соли [[1966]] |Соҳибистиқлол аз = [[Британияи Кабир]] |Пойтахт = [[Габороне]] |Шаҳри калонтарин = [[Габороне]] |Вазифаи сарварон = [[Президент]]<br />[[Ҷонишини президент]] |Сарварон = [[Фестус Могае]]<br />[[Ян Кхама]] |Ҷой аз рӯи масоҳат = 46 |Масоҳат = 581 730 |Фоизи об = 2,6 |Ҷой аз рӯи аҳолӣ=144 |Аҳолӣ={{афзоиш}} 2 112 049 нафар |Соли ба шумор гирифтани аҳолӣ=2013 |Зичии аҳолӣ=3.4 |Пули миллӣ=[[Пула]] |Домен=[[.bw]] |Коди телефон=267 |Соат= +2 }} '''Ҷумҳурии Ботсвана''' ([[забони англисӣ|англисӣ]]: '''Republic of Botswana'''), '''Ботсвана''' — [[кишвар]]ест дар [[Африқои Ҷанубӣ]]. То соли [[1966]] мустамликаи Британия Кабир - [[Бечуаналенд]]. Дар ҷануб бо [[Ҷумҳурии Африқои Ҷанубӣ]], дар ғарб ва шимол бо [[Намибия]], дар шимолу шарқ бо [[Замбия]] ва дар ғарб бо [[Зимбабве]] ҳамсарҳад аст. == Таърих == * То [[асри XIX]] дар ҳудуди кунунии Ботсвана [[бечуанҳо]], зиндагӣ мекарданд, ки ба ин ҷо чандин садсолаҳо пеш аз [[Трансваал]] (музофоти [[Ҷумҳурии Африқои Ҷанубӣ]]) омада, аҳолии бумӣ - [[бушменҳоро]] ба Калаҳарӣ танг карда буданд. Дар давоми асрҳои охир бечуанҳо бо қабилаи [[зулу]] барои забти ин минтақа ҷангҳои беамон доштанд. * Соли [[1885]] — инглисҳо қисми зиёди заминҳои бечуанҳоро ба мустамликаи Африқои Ҷанубиашон ҳамроҳ карданд. [[Британияи Кабир]] заминҳои шимолии бечуанҳоро (ҳудуди кунунии Ботсванаро) мустамликаи худ [[Бечуаналенд]] эълон кард. * Дар ибтидои асри ХХ - боқимондаи қабилаҳои гереро, ки немисҳо қариб ба пуррагӣ нест карда буданд, ба Бечуаналенд гурехта омаданд. * [[30 сентябр]]и соли [[1966]] Бечуаналенд истиқлоли давлатии худро бо номи Ҷумҳурии Ботсвана ба даст овард. == Бахшбандии кишварӣ == {{асос|Вилоятҳои Ботсвана}} == Аҳолӣ == 1,6 миллион нафар. Зичии миёнаи аҳолӣ 2,65 нафар/км2. Афзоиши табиии аҳолӣ 0,18%. Ҳайати миллӣ: тсвана — бештар аз 80%, шона — бештар аз 10%. Дар [[Калаҳарӣ]] — бушменҳо, готтентотҳо. Забонҳои давлатӣ: [[забони англисӣ]], [[тсвана]]. Беш аз 70% аҳолӣ ба динҳои аҷдодии маҳаллӣ эътиқоддоранд, боқимондагон — насрониёни калвинист, баҳоиён, мусулмонон ва ҳиндувон мебошанд. Аҳолии шаҳр - 50%. Пойтахт шаҳри [[Габороне]] (186 ҳазор сокин дорад). == Шакли давлатдорӣ == Ботсвана узви Иттиҳоди Бритониё мебошад. Шакли давлатдорияш - [[ҷумҳурӣ]]. Сарвари давлат — президент. [[Ҳокимияти қонунбарор]] — президент ва Ассамблеяи Миллӣ (парламент), [[ҳокимияти иҷроия]] — ҳукумат бо сарварии президент. Тақсимоти маъмурӣ: 10 музофот. == Иқтисодиёт == Ботсвана кишвари аграрии дорои саноати кӯҳии мутараққӣ мебошад. Соҳаҳои асосӣ: чорводорӣ, ҷуворимакка ва [[сорго]], истихроҷи алмос (ҷои сеюм дар ҷаҳон), маъданҳои мису никел, ангиштсанг. Саноати коркардкунанда дар тараққӣ аст. [[ММД]] 7,8 ҳазор доллари ИМА ба сари аҳолӣ. Арзи миллӣ — пула (=100 тхебе). Қувваҳои Мусаллаҳ — 9 ҳазор нафар. == Табиат == === Релеф === Баландии миёна 800—1000 м, дар ғарб 1200 м аз сатҳи баҳр. Релефи ҳамвор дорад. Дар шарқ теппаҳои хурд во мехӯранд. Дар шимолу ғарб нуқтаи баландтарини кишвар — 1370 м аз сатҳи баӣр ҷойгир аст. Преобладают неподвижные формы, но в отдельных районах встречаются незакреплённые пески. === Иқлим === Иқлими Ботсвана тропикӣ буда, дар ҷануб — субтропикӣ мебошад. Ҳарорати миёнаи январ аз 22 то 27°С, июл 14-16&nbsp;°C, фарқи ҳароратии шабонарӯз то 22° аст, зимистон хунук ҳам мешавад. Моҳи гармтарини сол дар аксари минтақаҳои кишвар октябр аст. Мавсими боронгарӣ моҳҳои ноябр — март мебошанд, ки дар ин муддат ҳарорати миёна 1,5-2°С паст мешавад. Миқдори миёна бориши солона 200—700 мм дар як сол мебошад. Қисми ҷанубу ғарбӣ аз ҳама камбориш аст (камтар аз 250 мм дар як сол). === Дарёҳо === Дарёи калонтарини кишвар — [[Окаванго]]. Делтаи дарёи Окаванго пур аз кӯлҳост, ки калонтаринаш —кӯли шӯри Нғами мебошад. Дар солҳои сербориш аз делтаи Окаванго ба дарёи [[Замбези]] об меравад. Дар қисми ҷанубу шарқии Ботсвана дарёи [[Лимпопо]] ҷорист, ки қад - қади сарҳади [[Ҷумҳурии Африқои Ҷанубӣ]] мегузарад. === Наботот === Қисми зиёди мамлакат [[саванна]] аст. Дар қисми ҷанубу ғарбӣ нимбиёбонӣо зиёданд. Дар наздикиҳои марзи Ҷумҳурии Африқои Ҷанубӣ "сангҳои зинда" - рустаниҳои намояндаи [[суперсуккулент]]ии ҷинси [[литопс]] во мехӯранд. Саванна барои чорводорӣ ва кишорварзӣ истифода мешавад. Дар қисми шимол ҷангалзори тунук ва [[саванна]] ҳаст, ки дар онҷо дар водии дарёҳо дарахтони [[ақоқиё]], [[баобаб]], [[мерула]], [[мокутемо]], [[коммифора]] , [[дарахти нон]] ва ғайраҳо бисёранд. Барои делтаи дарёи [[Окаванго]] ботлоқзорҳои тропикии пур аз[[қамиш]], [[папирус]] ва [[алафи фил]] хос аст. === Ҳайвонот === Олами ҳайвоноти кишвар бой ва гуногун аст: [[Шер (ҷонвар)|шер]], [[леопард]], [[гепард]], [[шағол]], [[гиена]] (малла ва холдор), [[зарофа]], [[говмеш]], [[фили африкоӣ|фил]], [[гӯрхар]], навъҳои гуногуни [[оҳу]] ([[гну]], [[канна (оҳу)|канна]], [[конгони]], [[орикс]], [[куду]], [[спрингбок]], [[стенбок]], [[дукер]] ва ғайраҳо.). Парандаву хазандаҳо низ дар Ботсвана сершуморанд. [[шутурмурғи африкоӣ]], [[дрофa]], [[калтакалос]], [[каждум]] [[мор]]ҳо ([[питон]], [[кубро]], [[мори афъӣ]], [[мамбаи сиёҳ]] ва ғайра). Барои ҳифзи табиат [[мамнӯъгоҳ]]ҳои Сентрал-Калаҳарӣ дар маркази мамлакат, [[боғи миллӣ|боғи миллии]] Чобе дар шимол, Калаҳарӣ-Гемсбок дар қисми ҷанубу шарқ ва [[парваришгоҳ]]и Мореми дар делтаи [[Окаванго]] бунёд шудаанд. == Нигаред инчунин == * [[Шаҳрҳои Ботсвана]] == Пайвандҳо == {{Commons|Botswana}} * [https://web.archive.org/web/20060712182024/http://www.afrikana.ru/?c=botswana#ci Роҳнамои Ботсвана] {{ПБ}} {{Кишварҳои Африқо}} [[Гурӯҳ:Давлатҳо аз рӯи алифбо]] [[Гурӯҳ:Давлатҳои Африқо]] [[Гурӯҳ:Ботсвана| ]] [[Гурӯҳ:Давлатҳо — узви СММ]] r7tbe4s771gbi65mha138gk6e9jsa7u Абдурраҳмони Ҷомӣ 0 2188 1493059 1479633 2026-11-08T13:46:22Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 1493059 wikitext text/x-wiki {{Адиб}} '''Нуруддин Абдурраҳмон ибни Аҳмади Ҷомӣ''' ({{lang-fa|نورالدّین عبد الرّحمن بن احمد بن محمد جامی}}), машҳур ба '''Ҷомӣ''' {{lang-fa|جامی}}; {{ВД-Дебоча}}) — {{шоир}}, [[мусиқидон]], [[забоншинос]], [[адабиётшинос]], {{муаррих}} ва [[ориф]]и форс-тоҷик. == Зиндагинома == Нуриддин Абдурахмони Ҷомӣ [[7 ноябр]]и [[соли 1414]] дар деҳаи Харгарди вилояти Ҷом, наздикии шаҳри [[Нишопур]] ба дунё омадааст. Падар ва бобои Ҷомӣ мардони бофазлу дониш буданд. Ҳангоме, ки Ҷомӣ 11 — сола мешавад, оилаи онҳо аз вилояти Ҷом ба [[Ҳирот]] меоянд. То ин дам Абдураҳмон дар Ҷом, дар назди падараш Низомиддин Аҳмад хату саводи пурра бароварда, инчунин сарфу наҳви [[Забони арабӣ|забони арабиро]] низ то андозае аз худ карда буд. Дар ин бора яке аз шогирдони вафодори Ҷомӣ [[Абдулғафури Лорӣ]] чунин менависад: «Рӯзе сухан аз устодон ва муаллимони ҳазрати эшон (Ҷомиро дар назар дорад) дар миён афтод, фармудаанд, ки мо ба ҳақиқат шогирди падари худем, забон аз вай омӯхтаем». == Таҳсил == Баъд аз ин Абдураҳмон дар [[Ҳирот]], дар мадрасаи Низомия таҳсили илмро давом медиҳад. Ӯ дар назди Мавлоно Ҷунайдӣ усули забони арабӣ, асарҳои «Мухтасарулмаонӣ», «Алмутаввал»-и Саъдиддини Тафтазониро, ки оид ба илми баён буданд, омӯхта доир ба илмҳои ҳикмат ва мантиқ аз олимони машҳури замон Хоҷа Алии Самарқандӣ ва Шаҳобиддин Муҳаммади Чочармӣ сабақ мегирад. Ҷомӣ аз кӯдакӣ зеҳни бурро ва ақли расо дошт. Ӯ дорои хислати аҷибе буд — ба ҳар як чиз, ба ҳар як ҳодиса аз нуқтаи назари танқидӣ, кунҷковӣ назар мекард, бештар ба илмҳои дақиқ майлу рағбат дошт. Ҷомӣ ба як бор хондан моҳияти асосии масъаларо дарк мекард. Ӯ монанди шогирдони дигар дар баҳсу мунозираҳо худнамоӣ намекард, баръакс, дар он ҷойҳо орому ботамкин буд. Суханони Ҷомӣ қатъӣ буданд ва бурҳону далелҳои раднашаванда доштанд. Аз ин рӯ, ӯ ҳамеша дар баҳсу мунозираи муллобачагон ғолиб мебаромад. Қобилияту истеъдоди Абдураҳмони Ҷомӣ чунон бузург буд, ки ҳатто устодон аз уҳдаи дарс додани ӯ баромада наметавонистанд. Дар ин бора муаллифи «Бадоеъ-ул-вақоеъ» [[Зайниддин Маҳмуди Восифӣ]] нақли аҷибе овардааст, ки он «Хамсаи мутаҳайира» («Панҷгонаи ҳайратовар») ном дошта, мазмуни зерро дар бар мегирад. Онҳо панҷ нафар буданд, панҷ нафар толибилм, донишҷӯ. Ҳоло онҳо дар ҳуҷраи мадраса нишаста, устоди худро интизоранд. Устод Мавлоно Муҳаммади Чочармӣ вориди ҳуҷра шуд. Шогирдон — Абдураҳмон, Ҳусайн, Шамсиддин, Довуд, Муиниддин аз ҷой хеста ба устод салом доданд. Дарс сар шуд, муаллим аз онҳо вазифаи хонагиро пурсид. Ҷавоби пурра ва саҳеҳ медоданд. Мавлоно ба шогирдон асари олими машҳур «Шарҳи тарид»-и Мавлоно Алии Кушчиро тадрис мекард. Ҳангоми шарҳу маънидоди баъзе масъалаҳои асар дар байни муаллиму шогирдон баҳсу мунозира авҷ мегирифт, гоҳо шогирдон ғолиб мебаромаданд. Чӣ бояд кард? «Илоҷи воқеа пеш аз вуқӯъ» гуфтаанд, андеша мекард, роҳ меҷуст устод. Пас фикру тадбир он аст, ки ман худамро касал кунам ва шогирдонро дар кӯи бекорӣ андозам. Вале бояд ман дар ин муддат шабу рӯз мутолиа кунам ва ба дарсгӯии шогирдон нағзтар тайёр шавам. Мавлоно Муҳаммади Чочармӣ шогирдонро ба муҳлати 40 рӯз бо сабаби «касалӣ» ва ба «табобат» машғул шудани худ ҷавоб дод. Вале шогирдон сабаби касалии устоди худро пай бурданд. Бинобар ин онҳо қарор доданд, ки ҳар рӯз дар масҷиди Мулкон ҷамъ омада, як нафарашон муаллим шавад. Ба ҳамин тариқ, дар муддати 40 рӯз ба навбат дарс гуфтанд ва дониши худро такмил доданд. Мавлоно Чочармӣ ҳам дар ин муддат шабу рӯз пайваста дар мутолиа буд. Барои шогирдони «гапнодаро» саволу супоришҳои ниҳоят душворро тайёр мекард. Ӯ аз он хурсанд буд, ки дониши зиёде гирифтааст ва он метавонад ба таълими яксолаи шогирдон кифоят кунад. Ниҳоят рӯзи 40-ум ба шогирдон хабар медиҳанд, ки устод аз «бистари беморӣ» хестааст ва имрӯз дарс мегӯяд. Онҳо ба дарс ҳозир шуданд. Мавлоно ба шарҳи як масъалаи мураккаб сар кард. Шогирдон пеш аз устод ҷавоб доданд. Мавлоно ҳайрон шуд ва гуфт: «Шогирдони азизам, ман касал набудам, мутолиа кардам, хондам, то ки ба шумо дарс гӯям. Вале, хушбахтона, шумо бузург, устод шудаед, ҷавон ҳам бошед, дигар шуморо ҳеч кас қудрати дарс додан надорад. Ҳамаи илмҳоро аз худ кардаед. Ба шумо роҳи сафед металабам». Он чор нафар шарикдарсони Ҷомӣ, ки зикрашон дар боло рафт, дар ҳақиқат олимони машҳури замони худ шуданд. Баъд аз ин ҳодиса Абдураҳмони Ҷомӣ дар синни 23-солагиаш ба [[Самарқанд]] меояд. Ҷомӣ чанд муддат дар назди [[Қозизодаи Румӣ]] аз илмҳои ҳисоб, риёзиёт ва нуҷум таълим мегирад. Ӯ на танҳо дар назди устодаш дарс мехонд, балки ба корҳои илмии Қозизода ёрӣ мерасонд. Ӯ бештар дар баҳсу мунозираҳои олимони машҳур ҳозир мешуд ва агар лозим медонист, сухан мегуфт. Ҷомӣ суханро дароз намекард. Суханҳояш муъҷаз ва бомаънӣ буданд. Дар ҷамъомади шоирон иштирок карда, бо тааммул гӯш мекард. Вале шеър намегуфт. Пай бурдан душвор набуд, ки Ҷомӣ ба ин пешаи эҷодӣ шавқи беандоза дорад. Абдураҳмони Ҷомӣ соли [[1453]] ба [[Ҳирот]] меояд. Ӯ аввал хост ба хидмати дарбор равад, вале одати хушоматгӯӣ надошт ва нарафтанро афзалтар донист. Боз чанд муддат ба таҳсили илм, аз ҷумла, илми шеър машғул гардид. Дар ин айём Ҷомӣ бо яке аз бузургони ҷараёни нақшбандия Саъдиддини Қошғарӣ (ваф. 1456) шиносоӣ пайдо карда, ин фирқаро қабул мекунад. Пас аз марги устоди рӯҳонии худ — Саъдиддини Қошғарӣ, Ҷомӣ роҳбари маслаки [[нақшбандия]]и [[Хуросон]] мешавад. Ӯ муридон (шогирдон)-и зиёд дошт, ба онҳо таълим медод, нозукиҳои маслаки нақшбандияро меомӯзонд. Абдулғафури Лорӣ яке аз муридони бовафои Ҷомӣ ба ҳисоб мерафт. Абдураҳмони Ҷомӣ [[19 ноябр]]и соли [[1492]] дар [[Ҳирот]] аз олам чашм пӯшид. Дар ҳамин ҷо ба хок супорида шудааст. == Мероси адабӣ == Абдураҳмони Ҷомӣ умри дарозу пурбаракате дидааст. Вале онро зоеъ нагузаронида, барои наслҳои оянда осори пурарзиши илмию адаби мерос гузоштааст. Ӯ қариб 50-соли ҳаёти худро ба офаридани асарҳои илмӣ ва сурудани ашъори дилангезу достонҳои барҷаста сарф кардааст. Шогирдон ва ҳамзамонони Ҷомӣ микдори асарҳои ӯро аз 46 адад зиёд медонанд. Масалан, дар ин бора шогирди наздики Ҷомӣ [[Камолуддин Биноӣ]] чунин мегӯяд: :: Ҷомӣ, он офтоби нуронӣ, :: Он мунаввар ба нури субҳонӣ. :: Буд аз чил зиёд таснифаш, :: Рӯ дар эъҷоз кард таълифаш. Соли 1503 куллиёти Ҷомӣ аз тарафи дӯстонаш тартиб дода мешавад, ки он нусҳа то замони мо омада расидааст. Асарҳое, ки дар куллиёти адиб ҷамъ оварда шудаанд, илмҳои гуногун: [[нуҷум]], [[фалсафа]], [[забоншиносӣ]], [[адабиётшиносӣ]], [[тафсир]], [[ҳадис]], [[фикх]], [[ахлоқ]], [[мусиқӣ]] ва ғайраро дар бар мегиранд. Махсусан, асарҳои илмие, ки доир ба арӯзу қофия, мусиқӣ иншо шудаанд, қимату арзиши зиёд доранд. Асари тарҷумаҳолии ӯ «Нафаҳот-ул-унс» дар бораи ҳаёту фаъолияти 616 мард ва 34 зан маълумот медиҳад, ки аксарияти онҳо уламо, шайхони бузурги асрҳои гузашта ва шоиронанд. Дар «Алфавоидуззиёия» Ҷомӣ дар бораи қоидаю қонуни забони арабӣ ва усули таълими он фикру мулоҳизаҳои судбахш баён мекунад. Ҳоло ҳам дар баъзе мадрасаҳою мактабҳои Ховар асари мазкур ҳамчун китоби дарсӣ барои омӯхтани забони арабӣ истифода мешавад. Вале бояд эътироф кард, ки Абдураҳмони Ҷомӣ дар таърих ҳамчун нависанда ва шоир маълуму машҳур аст. Шуҳрату эътибори Ҷомӣ ҳамчун шоир ба кишварҳои гуногун паҳн шудааст. Ба ин нуқта худи Ҷомӣ ишорат карда мегӯяд: :: Агар ба форс равад корвони ашъорам, :: Равони Саъдию Ҳофиз кунандаш истиқбол. :: В-агар ба Ҳинд расад Хусраву Ҳасан гӯяд, :: Ки: «Эй ҷаҳони ҳунар, марҳабо, таол, таол!» Аз Ҷомӣ се девон, «[[Ҳафт авранг]]» (иборат аз ҳафт маснавӣ), «[[Баҳористон]]» ва «[[Чиҳил ҳадис]]» ба мо омадааст, ки ҳар кадоми онҳо дорои аҳамияти калони адабиву эстетики мебошанд. Абдураҳмони Ҷомӣ фаъолияти адабии худро аз сурудани ашъори лирики — [[ғазал]], [[қасида]], [[рубоӣ]], [[қитъа]] ва ғайра сар кардааст ва то охири умр онро давом додааст. Дар эҷодиёти шоир [[ғазал]] мавқеи асосӣ дорад. Масалан, дар девони аввал — «Фотиҳат-уш-шубоб» 1016 ғазал, дар девони дуюм — «Воситат-ул-икд» 493 ва дар девони сеюм — «Хотимат-ул-ҳаёт» 296 ғазал омадааст, ки миқдори умуми онҳо 1805 ғазалро ташкил медиҳад. Ба ҳамин маъни ишора карда, худи шоир чунин мегӯяд: :: Ҳаст девони шеъри ман аксар, :: Ғазали ошиқони шайдоӣ, :: Ё фунуни насоеҳ асту ҳикам, :: Мунбаис аз шуури доноӣ. :: Зикри дунон наёби андар вай, :: К-он бувад нақди умрфарсоӣ. Қасида дар девонҳои шоир ҷои дуюмро мегирад, ки миқдори онҳо 53-то мебошад. Қасидаҳои Ҷомӣ ҳаҷман хурд буда, аз 8 то 15 байтро ташкил медиҳанд. Мавзӯъҳои асосии онҳо масъалаҳои фалсафӣ, панду ҳикмат, шарҳи ҳол ва ғайраро дар бар мегиранд. Қасидаҳои «Луҷҷат-ул-асрор», «Ҷило-ур-рух» ва «Рашхи бол ва шарҳи ҳол» дар мавзӯъҳои боло суруда шуда, қимату арзиши зиёде доранд. Чунончи шоир дар қасидаи «Луҷҷат-ул-асрор» ба масъалаҳои тарбиявию ахлоқӣ диққат дода, таъкид менамояд, ки ҷавононро аз кӯдакӣ бояд тарбия кард, ба роҳи рост ҳидоят намуд, зеро ба ақидаи шоир, ҷавонон ҳам ба мисли дарахтони навбарг ё ниҳоли нозук мешаванд. Агар ин ниҳолҳо аз хурди тарбия ёбанд, ҳосили аъло медиҳанд ва ҷавонон низ, чун ба камол мерасанд, корҳои нек ва судбахш хоҳанд намуд: :: Дар ҷавонӣ саъй кун, гар бе халал хоҳӣ амал, :: Мева бенуқсон бувад, чун аз дарахти навбар аст. Баъдан Ҷомӣ дар қасида таъкид мекунад, ки агар шахс соҳиби донишу камолот бошад, ҳеч гоҳ гадо нест, ӯ шоҳ аст: :: Гар надорад Симу зар доно, манеҳ номаш гадо, :: Дар бараш дил баҳри дониш, ӯ шахи баҳру бар аст. Дар эҷодиёти Ҷомӣ рубои, қитъа, тарчеъбанд, таркиббанд, мураббаъ, фард дида мешаванд, ки онҳо аз лиҳози маъни ва санъати суханвари дар пояи баланд меистанд. Ҷомӣ дар рубоиёт ва қитъаоти худ бештар фикрҳои панду ахлоқии худро ифода кардааст. Чунончи, дар қитъаи зерин ба як масъалаи муҳими рӯзғори хеш дахл намуда, таъкид менамояд, ки инсон бояд меҳнатдӯст бошад. Ӯ бояд омӯхтан ва меҳнат карданро барои худ ор надонад, аз пайи номи падар нашавад, балки фазлу ҳунари худро дар назди мардум нишон диҳад. Агар ин сифатҳоро надошта бошад, мисли шохи беҳосили дарахти мевадор аст, ки он чун ҳезум аст: :: Ҳар писар, к-у аз падар лофар, на аз фазлу ҳунар, :: Филмасал гар дидаро мардум бувад, номардум аст. :: Шохи бебар гарчи бошад аз дарахти мевадор, :: Чун наёрад мева бор, андар шумори ҳезум аст. === «Нафаҳот-ул-унс»-и Абдураҳмони Ҷомӣ === Дар сарчашмаҳои илмию адабӣ оварда шудааст, ки теъдоди асарҳои назмиву насрии А.Ҷомӣ 54 адад мебошад. «[[Баҳористон]]», «Нафаҳот-ул-унс» ва «Муншаот» аз зумраи асарҳои насрии Абдураҳмони Ҷомӣ маҳсуб меёбанд. Мекӯшем, то оид ба асари Мавлоно Абдураҳмони Ҷомӣ «Нафаҳот-ул-унс» ибрози андеша намоем. Асари тарҷумаиҳолии «Нафаҳот-ул-унс» дар бораи ҳаёту фаъолияти 616 мард ва 34 зан маълумот медиҳад. «Нафаҳот-ул-унс-миқ-қударот-ул-қудус» (дар адабиёти илмию бадеӣ номи ихтисоршудаи он — «Нафаҳот-ул-унс» дида мешавад) асари насрӣ ва илмии Мавлоно Ҷомӣ буда, солҳои 1475—1476 бо забони тоҷикӣ таълиф гардидааст. Дар ин асар оид ба шарҳи ҳол ва тавсифи шайхони тасаввуфу шоирони асрҳои XIII ва XIV сухан меравад. «Нафаҳот-ул-унс»-и Абдураҳмони Ҷомӣ яке аз асарҳои гаронбаҳотарини ирфонӣ ба ҳисоб рафта, бо хоҳиш ва тақозои [[Алишери Навоӣ|Мир Алишери Навоӣ]] иншо шудааст. Асари мазкурро Абдураҳмони Ҷомӣ дар пайравии «Табақот-ус-суфия»-и [[Хоҷа Абдуллоҳ Ансорӣ]] навиштааст, аммо асар аз ҷиҳати таркибу сохт ба «Тазкират-ул-авлиё»-и [[Аттор|Фаридаддуни Аттор]] шабоҳат дорад. Калимаи «нафаҳот» арабӣ буда, маънояш бӯи хуш, роиҳа мебошад. Калимаи «унс» бошад, маънояш дӯстӣ, ошноӣ ва улфат мебошад. Ҳазрати Ҷомӣ мефармояд: : Мо надорем машоме, ки тавонем шунид, : В-арна ҳар дам вазад аз гулшани васлат нафаҳот. «Нафаҳот-ул-унс» соли [[1495]] бо унвони «Насоим-ул-улд» аз ҷониби Мир [[Алишери Навоӣ]] бо забони ӯзбекӣ тарҷума гардидааст, инчунин, тарҷумаи англисию олмонии ин асар низ мавҷуд аст. Дар «Нафаҳот-ул-унс» доир ба мақому манзалати Мансури Ҳаллоҷ, Абӯсаиди Абӯлхайр, [[Мир Сайид Алии Ҳамадонӣ]], [[Абӯҳошими Сӯфӣ]] барин шайхони тариқат ва [[Аттор|Фаридаддуни Аттор]], [[Саноӣ|Саноии Ғазнавӣ]], [[Ҷалолиддини Балхӣ]], [[Низомии Ганҷавӣ]], [[Камоли Хуҷандӣ]], [[Саъдии Шерозӣ]] ва [[Ҳофизи Шерозӣ]] барин шоирони мутаффаккир маълумоти гуногун пайдо кардан мумкин аст. Мавлоно Абдураҳмони Ҷомӣ дар таълифи «Нафаҳот-ул-унс» аз «Рисолат-ул-кушайрия»-и [[Абӯлқосими Кушайрӣ]], «Кашф-ул-маҳҷуб»-и [[Ҳаҷвирӣ]] истифода бурдааст, ки беҳтарин нусхаҳои хаттии ин асари гаронбаҳо дар китобхонаҳои шаҳри [[Душанбе]] ва [[Кобул]] нигоҳдорӣ мешаванд. «Нафаҳот-ул-унс» ёддошти пурқиммату арзандаест, баҳри тарбияи ахлоқу маънавият. Орифи бузург дар қисмати «Роҷеъ ба Мавлоно Ҷалолиддини Муҳаммад ал-Балхӣ-ар-Румӣ» менависад: {{аввали иқтибос}}«Фармуд, ки суҳбат азиз аст… ва гуфт, ки дар ин маънӣ ҳазрати Худовандам Шамсиддин Табрезӣ фармуданд, ки аломати муриди қабулёфта он аст, ки аслан бо мардуми бегона суҳбат надорад ва агар ногоҳ дар суҳбате бегона афтад, чунон биншинад, ки мунофиқ дар масҷид ва кӯдак дар мактаб ва асир дар зиндон…»{{охири иқтибос|сарчашма=«Роҷеъ ба Мавлоно Ҷалолиддини Муҳаммад ал-Балхӣ-ар-Румӣ»}} Ҷомӣ дар ин ҷо ситоиши ахлоқи ҳамидаву накӯҳиши ахлоқи разиларо овардааст, зеро худи ӯ орифи баркамол аст Дар «Роҷеъ ба Хоҷа Шамсиддин Муҳаммад Ҳофизи Шерозӣ» оварда шудааст, ки {{аввали иқтибос}}«…вай лисонулғайб ва тарҷумонуласрор аст. Басо асрори ғайбия ва маънои ҳақиқа, ки дар кисвати сурат ва либоси маҷоз намуда, ҳарчанд маълум нест, ки вай дасти иродати шере гирифт ва дар тасаввуф ба яке аз ин тоифа нисбат дуруст карда, аммо суханони вай бар машраби ин тоифа воқеъ шудааст, ки ҳеч касро ин иттифоқ наяфтода. Яке аз азизони силсилаи хоҷагон фармудааст, ки ҳеч девон беҳ аз девони [[Ҳофизи Шерозӣ|Ҳофиз]] нест, агар марди суфӣ бошад ва чун ашъори вай аз он машҳуртар аст, ки ба эрод эҳтиёҷ дошта бошад, лоҷарам инони ҳилм аз он масруф мегардад».{{охири иқтибос|сарчашма=«Роҷеъ ба Хоҷа Шамсиддин Муҳаммад Ҳофизи Шерозӣ» }} Мавлоно Ҷомӣ, ки дар ирфон ва дар шарҳи маорифи суфия шуҳрату овозаи бисёр дошт, суфиёну фақеҳони [[Ҳирот]] ба вай ҳурмати беандоза доштанд.<ref>{{Cite web |url=http://www.omuzgor-news.tj/?p=5642 |title=Орифи замон/«Нафаҳот-ул-унс»-и Абдураҳмони Ҷомӣ |accessdate=2014-12-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305003514/http://www.omuzgor-news.tj/?p=5642 |archivedate=2016-03-05 }}</ref> == Сафарҳои Ҷомӣ == Абдураҳмони Ҷомӣ дар ҳаёти худ 7 маротиба ба сафар баромада, шаҳрҳои Самарқанду Тошканд, Форобу Марвро тамошо кардааст. Сафари охирин ва тӯлонии Ҷомӣ соли 1472 дар моҳи август оғоз ёфт. Ӯ шаҳрҳои Нишопур, Сабзавор, Бастом, Домгон, Қазвин, Ҳамадон, Бағдодро саёҳат карда, бо арбобони илму адаби ин шаҳрҳо вохӯрд, суҳбатҳо орост. Дар ҳар ҷо Ҷомиро иззату эҳтиром мекарданд. Ҷомӣ Макка ва Мадинаро зиёрат карда, соли 1473 ба Ҳирот бозмегардад. Поёни умри Ҷомӣ дар Ҳирот гузашт. Ӯ ба эҷод кардани асарҳои илмиву адабӣ батамом машғул буд. Як дақиқа вақти худро бекор намегузаронд. Танҳо ба мактаби адабии Ҳирот роҳбарӣ карда, ба шоирони ҷавон маслиҳатҳои муфид медод. Ҷомӣ дӯстони бисёр дошт, ки бо онҳо базми шеъру суруд меорост, сӯҳбатҳои дилангез мекард. Яке аз шогирдони беҳтарини Ҷомӣ [[Алишер Навоӣ]] буд. Муносибати онҳо на ҳамчун устоду шогирд, балки мисли ду дӯсти ҷонӣ, ду ҳамкору ҳаммаслак ба назар мерасид. Абдураҳмони Ҷомӣ оилаи хуб ва фарзандони лоиқ дошт. Вале се фарзанди адиб дар тифлӣ ва хурдсолӣ вафот карданд. Албатта, вафоти фарзандон қалби адибро ба шӯру ғалаён овард. Дар мотами фарзандон Ҷомӣ ашки ғаму ҳасрат рехт, оҳи ҷонсӯз аз дили пурсӯз баровард. Ӯ дар марги фарзандон марсияҳо сурудааст, ки дар онҳо сӯзу гудози падари доғдида басо муассир ифода ёфтааст: :: Рехти хуни дил аз дидаи гирёни падар, :: Раҳм бар ҷони падар н-омад, эй ҷони падар. :: Навбаҳор омаду гулҳо ҳама рустанд зи хок, :: Ту ҳам аз хок баро, эй гули хандони падар. == [[Аълохон Афсаҳзод]] дар бораи Ҷомӣ == Омӯзиши ҳаёту эҷодиёт ва афкори Абдураҳмони Ҷомиро [[Аълохон Афсаҳзод]] аз таҳқиқи «Лайлӣ ва Маҷнун»-и ӯ шурӯъ кард ва баъдан омӯзиши кулли эҷодиёти ӯро фаро гирифта, яке аз ҷомеашиносони маъруф дар доираҳои илмии Шарқу Ғарб шинохта шуд. Афсаҳзод дар бораи Ҷомӣ асарҳои таҳқиқии бис­ёре таълиф намудааст: «Рӯзгор ва осори Абдурраҳмони Ҷомӣ» (1980), «Таҳаввули афкори Абдураҳмони Ҷомӣ» (1981), «Лирикаи Абдураҳмони Ҷомӣ» (ба забони русӣ М., 1985), «Ҷомӣ — адиб ва мутафаккир» (1989), «Ҷомӣ — шоири ғазалсаро», «Нақд ва баррасии осору шарҳи аҳволи Ҷомӣ» (Т., 1999) ва ғайра Солҳои 60 асри XX Афсаҳзод дар ҳамкорӣ бо донишмандони Институти шарқшиносӣ осори Ҷомиро дар [[Душанбе]] дар панҷ ҷилд ва дар [[Теҳрон]] дар ҳафт ҷилд (ба алифбои арабии тоҷикӣ; 1999—2001) ба табъ расонд. Ин кори ӯ дар [[Эрон]] бо Ҷоизаи байналмилалии «Китоби сол» (2000) ва дипломи ёдгории «Баҳори озодӣ» қадр карда шуд. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳо == * [https://web.archive.org/web/20230312095041/https://guftor.ru/%D2%B7%D0%BE%D0%BC%D3%A3/%D0%BC%D1%83%D0%BD%D1%82%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B8-%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%91%D1%82/ Абдурраҳмони Ҷомӣ. Мунтахаби ғазалиёт] * [https://www.youtube.com/watch?v=3COWRgiCAlQ Ғазалҳои Абдураҳмони Ҷомӣ — Маҳмудҷон Воҳидов, Ҳадя] {{ПБ}} {{Бузургони адаби форсӣ}} [[Гурӯҳ:Адабиёти форсу тоҷик]] [[Гурӯҳ:Шоирони форсу тоҷик]] [[Гурӯҳ:Шоирони порсигӯ]] 9dt8l82ierx4wa2oszshx3auahemj6c 3 август 0 2201 1493014 1322970 2026-11-08T12:11:02Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 1493014 wikitext text/x-wiki {{кулоҳи таърихи тақвимӣ}} == Ҷашнҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Ҷашнҳои {{PAGENAME}}]]'' === Миллӣ === * Рӯзи истиқлоли [[Нигер]] === Динӣ === == Рӯйдодҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Рӯйдодҳои 3 август]]'' * [[1914]] — Ҷанги якуми ҷаҳон: [[Олмон]] бар зидди [[Фаронса]] ҷангро эълон кард * [[1946]] — ташкил кардани Асотсиатсияи миллии баскетбол (NBA) [[ИМА]] == Зодрӯзҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Зодагони 3 август]]'' * [[1811]] — [[Элиша Отис]], мухтареъи лифти бехатар * [[1904]] — [[Клиффорд Саймак]], нависандаи фантасти амрикоӣ * [[1938]] — [[Ато Аҳроров]], киношинос, Ходими шоистаи ҳунари Тоҷикистон. * [[1938]] — [[Қаюм Сангов]], олими соҳаи педагогика.<ref>Тақвими санаҳои ҷашнии Ҷумҳурии Тоҷикистон (барои соли 2018) / Мураттиб Ё. Сучонӣ; Зери таҳрири умумии А. Мирализода; Муҳаррирон Г. Маҳмудов, Ф. Аминов. — Душанбе, 2017. — 393 с.</ref> == Даргузаштҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Даргузаштагони 3 август]]'' * [[1968]] — Константин Константинович Рокоссовский, маршали Иттифоқи Шуравӣ, маршал Полша, Қаҳрамони дукаратаи Иттифоқи Шуравӣ * [[1994]] — Иннокентий Михайлович Смоктуновский, актёри театр ва синамои рус * [[1998]] — [[Алфред Шнитке]], композитор ва пианонавозӣ [[Русия]] == Тақвими мардумӣ == '''Асад''' ([[23 Июл]] — [[22 Август]]) — яке аз бурҷҳои дувоздаҳгона аст ва баробар бо [[моҳи Мурдод]] дар [[тақвими Эронӣ]] аст. [[Акс:Leo.svg|40px|none|Асад]] == Нигаред низ == {{дарахти гурӯҳҳо}} == Пайвандҳо == * http://days.peoples.ru/0803.html {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20120501150425/http://days.peoples.ru/0803.html |date=2012-05-01 }} * https://web.archive.org/web/20180422151822/http://days.peoples.ru/0803.shtml * [http://ru.science.wikia.com/wiki/3_%D0%B0%D0%B2%D0%B3%D1%83%D1%81%D1%82%D0%B0 Наука] * [http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/august/3/default.stm BBC On this day, 3.08] {{хурд}} [[Гурӯҳ:3 август| ]] 386rvwpzhaf0m6mz0582q6rm36gmye2 5 август 0 2217 1493016 1325146 2026-11-08T12:13:04Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 1493016 wikitext text/x-wiki {{кулоҳи таърихи тақвимӣ}} == Ҷашнҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Ҷашнҳои {{PAGENAME}}]]'' === Миллӣ === * [[1960]] — Рӯзи истиқлоли [[Буркина Фасо]] === Динӣ === == Рӯйдодҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Рӯйдодҳои 5 август]]'' * [[1772]] — тақсимоти якум байни [[Полша]] ва [[Русия]], [[Пруссия]] ва [[Австрия]] * [[1967]] — якумин албоми гурӯҳи «[[Пинк Флойд]]» баромад. * [[1939]] — дар вақти ҷанг дар [[Халхин-Гол]] халабони рус [[Михаил Ююкин]] якум шуда дар ҷаҳон самалёти сӯхтаистодаро ба тарафи душман равон кард == Зодрӯзҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Зодагони 5 август]]'' * [[1844]] — [[Иля Ефимович Репин]], рассоми рус * [[1928]] — [[Олег Климов]], рассом, Корманди шоистаи маданияти Тоҷикистон. * [[1930]] — [[Нил Армстронг]], кайҳоннаварди амрикоӣ. * [[1933]] — [[Ҳабиб Ҳамроев]], рӯзноманигор, санъатшинос. * [[1933]] — [[Олга Соболева]], доктори илмҳои физика ва математика. * [[1933]] — [[Яков Бронштейн]], доктри илми иқтисод. * [[1938]] — [[Аҳрор Ҷалолов]], арбоби фарҳангӣ, Корманди шоистаи маданияти [[Тоҷикистон]]. * [[1943]] — [[Шариф Нуриддин]], шоири и Тоҷикистон. * [[1958]] — [[Баҳодур Шоҳмуродов]], файласуф.<ref>Тақвими санаҳои ҷашнии Ҷумҳурии Тоҷикистон (барои соли 2018) / Мураттиб Ё. Сучонӣ; Зери таҳрири умумии А. Мирализода; Муҳаррирон Г. Маҳмудов, Ф. Аминов. — Душанбе, 2017. — 393 с.</ref> == Даргузаштҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Даргузаштагони 5 август]]'' * [[1895]] — [[Фридрих Энгелс]], яке аз асосгузорони марксизм. == Тақвими мардумӣ == '''Асад''' ([[23 Июл]] — [[22 Август]]) — яке аз бурҷҳои дувоздаҳгона аст ва баробар бо [[моҳи Мурдод]] дар [[тақвими Эронӣ]] аст. [[Акс:Leo.svg|40px|none|Асад]] == Нигаред низ == {{дарахти гурӯҳҳо}} == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳо == * https://web.archive.org/web/20140125151914/http://days.peoples.ru/0805.html * http://days.peoples.ru/0805.shtml {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20160910073814/http://days.peoples.ru/0805.shtml |date=2016-09-10 }} * [http://ru.science.wikia.com/wiki/5_%D0%B0%D0%B2%D0%B3%D1%83%D1%81%D1%82%D0%B0 Наука] {{хурд}} [[Гурӯҳ:5 август| ]] cpgi9ga7ncu216jd3odwv430wxrqgy4 Карнайгул 0 2231 1493212 1490424 2026-11-08T23:20:20Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 1493212 wikitext text/x-wiki {{Таксон | image file = Canna sp.jpg | regnum = Рустаниҳо | rang = Авлод | latin = Canna | author = [[Linnaeus]], 1753 | syn = {{Collapsible list | title = '' |{{bt|Cannacorus|Mill.}} |{{bt|Katubala|Adans.}} |{{bt|Xyphostylis|Raf.}} |{{bt|Achirida|Horan}} |{{bt|Distemon|Bouché}} |{{bt|Eurystylus|Bouché}} }} | syn_ref = <ref name="POWO">{{cite web |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:319130-2 |title=''Canna'' L. |date=2023 |website=Plants of the World Online |publisher=[[Royal Botanical Gardens, Kew]] |access-date=22 августи 2023 |accessdate=2023-08-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230413094013/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:319130-2 |archivedate=2023-04-13}}</ref> | wikispecies = Canna }} '''Карнайгул''' ё '''канна''' ({{lang-la|Canna x generalis}}), [[Рустаниҳо|гиёҳ]]и як ё бисёрсолаи ороишӣ. То 2 метр қад мекашад; [[реша]]аш сергушти лундамонанд; пояи ғафсу рости камшохча, [[барг]]и калони сероб ё дарозрӯяи байзашакли [[сабз]], баъзан бунафши [[сурх]]тоб (дарозияш 60 см, бараш то 35 см) дорад. [[Гул]]аш дуҷинсаи калон (бараш то 10 см), аргувояи, сурх, норанчӣ зард, гулобӣ ва сафед; хӯшагули назаррабо ва ғӯза дорад. [[Тухм]]аш [[сиёҳ]]и мудаввар (10-тоаш 1 г). Дар [[Тоҷикистон]] карнайгулро аз соли [[1939]] ин ҷониб парвариш мекунанд. == Адабиёт == {{reflist}} {{ботаника-нопурра}} [[Гурӯҳ:Карнайгулиҳо]] hicdbxusmyhs2roflo8a290gls5jpc4 Санкт-Петербург 0 2507 1493281 1438478 2026-11-09T09:38:31Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 1493281 wikitext text/x-wiki {{МА | унвон = Шаҳри аҳамияти федералӣ | подчинение = [[Административный центр]] | русское название = Санкт-Петербург | оригинальное название = | изображение = SPB Collage 2014-3.png | описание изображения = По часовой стрелке, начиная с правого верхнего угла: [[Смольный собор]], [[Медный всадник]], [[Зимний дворец]], [[Троице-Измайловский собор]], [[Здание Главного штаба]], [[Петропавловская крепость]] | день города = 27 мая | герб = Coat of Arms of Saint Petersburg (2003).svg | флаг = Flag of Saint Petersburg Russia.svg | описание флага = Флаг Санкт-Петербурга | описание герба = Герб Санкт-Петербурга | ширина герба = 120 | ширина флага = 150 | lat_deg = 59|lat_min = 57|lat_sec = | lon_deg = 30|lon_min = 19|lon_sec = | CoordAddon = type:city(4600000)_region:RU | CoordScale = | давлат = Русия | регион = Санкт-Петербург | регион в таблице = Санкт-Петербург | вид района = | район = | район в таблице = | вид поселения = | поселение = | поселение в таблице = | внутреннее деление = [[Административное деление Санкт-Петербурга|18 районов]] | вид главы = [[Главы Санкт-Петербурга|Губернатор]] | глава = [[Полтавченко, Георгий Сергеевич|Георгий Полтавченко]] | дата основания = 1703 год{{!}}в 1703 году | прежние имена = {{НП-ПН|1914|Санкт-Петербург|1924|Петроград|Файл:No image.svg{{ъъ}}[[1991]]<ref>{{Cite web |url=http://global.britannica.com/place/St-Petersburg-Russia |title=St. Petersburg {{!}} Russia {{!}} Britannica.com |accessdate=2017-01-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170222013609/https://global.britannica.com/place/St-Petersburg-Russia |archivedate=2017-02-22 }}</ref><ref name="Return">Указом Президиума Верховного Совета РСФСР от 6 сентября 1991 года № 1643-1 городу Ленинграду возвращено его историческое название — Санкт-Петербург. На [[Конституция РСФСР 1978 года|конституционном уровне]] это изменение закреплено 21 апреля 1992 года (закон вступил в силу 16 мая 1992 года, с момента опубликования)</ref>{{хх}}Файл:No image.svg|Ленинград}} | унвон аз = соли 1993{{!}}соли 1993 | площадь = {{formatnum:{{ПлощадьРегионы|город Санкт-Петербург}}}} | FSAnthem = музыкальное переложение "Гимна великому городу" Р.М. Глиэра на слова О.А. Чупрова. {{Орден Красного Знамени|тип=город}} | высота центра НП = | климат = [[Умеренный морской климат|умеренный морской]] | население = {{ Население | Санкт-Петербург | тс }} | год переписи = {{ Население | Санкт-Петербург | г }} | плотность = {{ #expr: ({{ Население | Санкт-Петербург | ч }} / {{ПлощадьРегионы|город Санкт-Петербург}}) round 2 }} | агломерация = 5,4—6,2(по разным оценкам)<ref>{{cite web |author = Солодилов В. В. |authorlink = |datepublished = 2005 |url = http://www.csr-nw.ru/content/data/article/file/st57_1077.pdf |title = Транспортно-коммуникационная основа согласованного развития Москвы и Санкт-Петербурга |format = PDF |work = Развитие городских агломераций в зоне транспортного коридора Москва — Санкт-Петербург |publisher = Фонд «Центр стратегический разработок „Северо-запад“» |accessdate = 11 январи 2009 |archiveurl = https://www.webcitation.org/616CrAUur?url=http://www.csr-nw.ru/content/data/article/file/st57_1077.pdf |archivedate = 2011-08-21 }}</ref> | национальный состав = [[русские]] — 92,5 %<br>[[украинцы]] — 1,5 %<br>[[белорусы]] — 0,9 % <br>[[татары]] — 0,7 %<br>[[евреи]] — 0,6 %<br>[[узбеки]] — 0,5 %<br>[[армяне]] — 0,5 %<ref name="Нац. состав Петербурга">{{cite web|url=http://www.perepis-2010.ru/results_of_the_census/results-inform.php|title=Окончательные итоги Всероссийской переписи населения 2010 года. Национальный состав населения по субъектам Российской Федерации|publisher=Федеральная служба государственной статистики|accessdate=2012-07-23|archiveurl=https://www.webcitation.org/69eV18xxp?url=http://www.perepis-2010.ru/results_of_the_census/results-inform.php|archivedate=2012-08-03}}</ref> | конфессиональный состав = христиане, преимущественно православные Московского патриархата, мусульмане, иудеи, буддисты и др. | этнохороним = петербуржцы, <br>петербуржец, петербурженка, <br> ленинградцы <small>''(в отношении родившихся до 1991 года)''</small> | почтовые индексы = 190000—199406 | телефонный код = 812 | цифровой идентификатор = 40 | сайт = http://gov.spb.ru | забони сайт = ru | забони сайт 2 = en | add1n = Ҷоизаҳо | add1 = {{Медали Ситораи Тиллоӣ|тип=шаҳр}} {{Ордени Ленин|тип=шаҳр}} {{Ордени Ленин|тип=шаҳр}} {{Ордени Инқилоби Октябр|тип=шаҳр}} {{Ордени Байрақи Сурх|тип=шаҳр}} |add2n = День города |add2 = 27 мая |add3n = Номи ғайрирасмӣ |add3 = Петербург, Питер, Петропол, Шаҳр дар Нева, [[Палмираи Шимолӣ]], Венетсияи Шимолӣ, Пойтахти шимолӣ, Шаҳри шаби сауд, Пойтахти фарҳангии Русия, Град Петров, Шаҳри се инқилоб }} '''Санкт-Петербург'''<ref>В первой четверти [//ru.wikipedia.org/wiki/XVIII_век XVIII века] название писалось как ''Сан(к)т-Питер-Бурх''.</ref> (аз 18 [31] августи 1914 то 26 январи соли 1924 — '''Петроград''', аз 26 январи соли 1924 то 6 сентябри соли 1991 — '''Ленинград''') — дуюмин бузургтарин шаҳри [[Русия]]. Шаҳри дорои аҳамияти федералӣ. [[Маркази маъмурӣ|Маркази маъмурии]] ҳавзаи федералии Шимолу Ғарбӣ ва [[вилояти Ленинград]]. Асосгузораш [[Пётр I|Петри I]] 16 (27) майи 1703. Солҳои 1712-1918 — пойтахти пойтахти давлати Русия<ref>До 1721 года — [//ru.wikipedia.org/wiki/Русское_царство Русского царства], в 1721—1917 годах — [//ru.wikipedia.org/wiki/Российская_империя Российской империи], в сентябре—октябре (по старому стилю) 1917 года — [//ru.wikipedia.org/wiki/Российская_республика Российской республики], с октября 1917 года — [//ru.wikipedia.org/wiki/Советская_Россия Советской России]</ref>. Воқеъ дар шимолу ғарби Федератсияи Русия, дар соҳили Халиҷи Фин ва дар даҳанаи дарёи [[Нева]]. Дар Санкт-Петербург Суди Конститутсионии Федератсияи Русия, Шӯрои ҳералдики назди Президенти Федератсияи Русия, мақомоти ҳокимияти [[вилояти Ленинград]]<ref>{{Cite web|url=http://www.lenobl.ru/gov/law/regulations/ustav_LO|title=Закон Ленинградской области от 27 октября 1994 г. № 6-ОЗ|publisher=lenobl.ru|archiveurl=https://www.webcitation.org/616CsGBO4?url=http://www.lenobl.ru/gov/law/regulations/ustav_LO|archivedate=2011-08-21|accessdate=2010-09-17}}</ref>, [[Ассамблеяи байнипарламентии ИДМ|Ассамблеяи байнипарлумонии кишварҳои ИДМ]] ҷойгир шудаанд. Дар шаҳр ҳамчунин Сарфармондеҳии Флоти ҳарбию баҳрӣ ва ситоди Ҳавзаи ғарбии ҳарбии Қувваҳои мусаллаҳи Русия<ref>{{Cite web|url=http://structure.mil.ru/structure/okruga/west/history.htm|title=Западный военный округ|publisher=Министерство обороны Российской Федерации|archiveurl=https://www.webcitation.org/6MTr1o0mU?url=http://structure.mil.ru/structure/okruga/west/history.htm|archivedate=2014-01-08|accessdate=2014-01-02}}</ref> ҷой гирифтаанд. == Хусусиятҳои табиию ҷуғрофӣ == === Мавқеи ҷуғрофӣ === [[Акс:Saint_Petersburg_30.36553E_59.94613N.jpg|left|thumb|Намуди шаҳр аз кайҳон, ~ 84 км]] === Иқлим === {{Иқлими маҳаллӣ|Янв_а_макс=8.7|Фев_а_макс=10.2|Мар_а_макс=15.3|Апр_а_макс=25.3|Май_а_макс=33.0|Июн_а_макс=34.6|Июл_а_макс=35.3|Авг_а_макс=37.1|Сен_а_макс=30.4|Окт_а_макс=21.0|Ноя_а_макс=12.3|Дек_а_макс=10.9|Янв_а_мин=-35.9|Фев_а_мин=-35.2|Мар_а_мин=-29.9|Апр_а_мин=-21.8|Май_а_мин=-6.6|Июн_а_мин=0.1|Июл_а_мин=4.9|Авг_а_мин=1.3|Сен_а_мин=-3.1|Окт_а_мин=-12.9|Ноя_а_мин=-22.2|Дек_а_мин=-34.4}} === Рустаниҳо === == Таърих == === Ҷоизаҳо === == Тақсимоти марзию маъмурӣ == {| style="margin-bottom: 10px;" | colspan="2" |Санкт-Петербург, тақсим дар 18 шаҳру ноҳияҳо: | rowspan="3" |[[Акс:Spb_all_districts_2005_abc_rus.svg|right|thumb|250x250px|Воҳидҳои марзию маъмурӣ  шаҳри Санкт-Петербург]] |- | # Адмиралтейский # Василеостровский # Выборгский # Калининский # Кировский # Колпинский # Красногвардейский # Красносельский # Кронштадтский | # Мавсими # Московский # Невский # Петроградский # Петродворцовый # Приморский # Пушкинский # Фрунзенский # Марказии |- | colspan="2" |Дар ҳудуди ноҳия 111 сохторҳои мунитсипалии дохилишаҳрӣ ҷойгир шудаанд: 81 ҳавзаи мунитсипиалӣ, 9 шаҳр (Зеленогорск, [[Колпино]], Красное К, Кронштадт, Ломоносов, Павловск, Петергоф, Пушкин, [[Сестроретск|Сестрорецк]]) ва 21 деҳа<ref>{{Cite web|url=http://www.gov.spb.ru/law?d&nd=8414528&prevDoc=8442196=Закон Санкт-Петербурга «О территориальном устройстве Санкт-Петербурга» (с изменениями на 13 июля 2011 года)|title=О территориальном устройстве Санкт-Петербурга|publisher=gov.spb.ru|accessdate=2011-08-12}}</ref>. |} == Иқтисодиёт == === Саноат === === Сайёҳӣ === == Нақлиёт == == Маориф ва илм == [[Акс:Spb_06-2012_University_Embankment_06.jpg|thumb|250x250px| Бинои Дувоздаҳ коллегий. <br> Донишгоҳи давлатии Санкт-Петербург]] == Тандурустӣ == == Ҷиноят == == Фарҳанг ва санъат == === Фарҳанг === === Меъморӣ === === Инъикоси шаҳр ба адабиёти ва санъат === === Дин === == Тарбияи ҷисмонӣ ва варзиш == == ВАО == === Рӯзномаҳо === * «Петербургский дневник» * «Metro»<ref>[http://www.readmetro.com/ru/russia/petersburg/ Газета метро Санкт-петербурга]</ref> * «Вечерний Петербург» * «Деловой Петербург» * «Невское время» * «Комсомольская правда Петербург» * «Бумага» * «Фонтанка» * «Смена» * «Утро Петербурга» * «Петербургский Телезритель» * «Телевидение. Радио» * «Панорама ТВ» * «Телесемь» === Телевизион === Пахши телевизионӣ дар Ленинград соли 1938 оғоз ефта буд. Имрӯз дар Санкт-Петербург зиёда аз 100 эфир шабакаҳои телевизиони [[Телевизиони ноқилӣ|ноқилӣ]] ва [[Телевизиони моҳвораӣ|моҳвораӣ]], ки аз онҳо 19 то дар пахши аналогӣ, 20 — пахши стандарти [[DVB-T2]], 14 — стандарти HDTV ба эфир мебароянд. === Радио === {| class="wikitable" style="margin-bottom: 10px;" ! FM !Ном |- | 87,5 | Дорожное радио |- | 88,0 | Ретро FM |- | 88,4 | Авторадио |- | 88,9 | Юмор FM |- | 89,3 | Вести FM |- | 89,7 | Радио Зенит |- | 90,1 | Радио Эрмитаж |- | 90,6 | Радио для двоих |- | 91,1 | Новое Радио |- | 91,5 | Эхо Москвы |- | 92,9 | Радио Life Звук |- | 95,0 | Радио NRJ |- | 95,5 | Спорт FM |- | 95,9 | Нева FM |- | 97,0 | Радио Дача |- | 98,6 | Nostalgia FM |- | 99,0 | Радио России FM |- | 100,5 | Европа Плюс |- | 100,9 | Питер FM |- | 101,4 | Эльдорадио |- | 102,0 | Страна FM |- | 102,4 | Radio Metro |- | 102,8 | Радио Maximum |- | 103,4 | DFM |- | 103,7 | Детское радио |- | 104,0 | Наше Радио |- | 104,4 | Радио Шансон |- | 104,8 | Lite78 |- | 105,3 | Love Radio |- | 105,9 | Радио Monte Carlo |- | 106,3 | Radio Record |- | 107,0 | Радио Маяк |- | 107,4 | Бизнес FM |- | 107,8 | Русское Радио |- ! УКВ !Ном |- | 66.30 | Радио России — Санкт-Петербург |- | 69.47 | Радио Петербург |- | 71.66 | Радио Орфей |- | 73.10 | Радио Град Петров |- ! AM !Ном |- | 684 кГц | Радонеж |- | 828 кГц | Радиогазета Слово <br> Православное радио Санкт-Петербурга |- | 1053 кГц | Радио Мария |} == Эзоҳ == {{эзоҳ|2}} == Адабиёт == * {{Книга|автор=Даринский А. В.|заглавие=География Ленинграда|место=Л.|издательство=Лениздат|год=1982}} * {{Книга|заглавие=Ленинград. Историко-географический атлас|место=М.|издательство=Главное управление геодезии и картографии при Совете министров СССР|год=1981}} * {{Книга|автор=Пыляев М. И.|заглавие=Старый Петербург. Рассказы из былой жизни столицы|место=СПб.|издательство=Типография А. С. Суворина|год=1889}} * {{Книга|заглавие=Санкт-Петербург: Энциклопедия|место=М.|издательство=Российская политическая энциклопедия|год=2006}} * {{Книга|заглавие=Топонимическая энциклопедия Санкт-Петербурга|место=СПб.|издательство=Информационно-издательское агентство ЛИК|год=2002}} == Пайвандҳо == * {{Cite web|url=http://gov.spb.ru/|title=Официальный портал Администрации Санкт-Петербурга|archiveurl=https://www.webcitation.org/64vBlb5Qw?url=http://gov.spb.ru/|archivedate=2012-01-24|accessdate=2017-01-26}} * {{Cite web|url=http://www.st-petersburg.ru/|title=Официальный портал Комитета по инвестициям и стратегическим проектам Санкт-Петербурга|archiveurl=https://www.webcitation.org/64vBid8nt?url=http://www.st-petersburg.ru/Pages/Home.aspx|archivedate=2012-01-24|accessdate=2017-01-26}} * {{Cite web|url=http://www.visit-petersburg.ru/|title=Официальный Городской Туристический портал|archiveurl=https://www.webcitation.org/64vBkKimI?url=http://www.visit-petersburg.ru/|archivedate=2012-01-24|accessdate=2017-01-26}} * [https://ru.wikisource.org/wiki/ЭСБЕ/Санкт-Петербург,%20столица%20России/История Санкт-Петербург, пойтахти Русия/Таърих] // [[Донишномаи Брокгауз ва Ефрон|Энциклопедический луғати Брокгауза ва Чин]]<span> </span>: дар 86 т. (82 т. ва 4 доп). — СПб., 1890-1907. * {{Cite web|url=http://mirpeterburga.ru/|title=«Мир Петербурга» — информационный интернет-портал по истории города|archiveurl=https://www.webcitation.org/64vBoLCN2?url=http://mirpeterburga.ru/|archivedate=2012-01-24|accessdate=2017-01-26}} * {{Cite web|url=http://www.encspb.ru/ru/|title=Энциклопедия Санкт-Петербурга|accessdate=2017-01-26|archivedate=2010-11-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101121204703/http://encspb.ru/ru/}} * {{Cite web|url=http://enlight.ru/camera/|title=«Бродячая Камера» — Фотозаметки о Санкт-Петербурге и окрестностях|archiveurl=https://www.webcitation.org/64vBpqgn8?url=http://enlight.ru/camera/|archivedate=2012-01-24|accessdate=2017-01-26}} * {{Cite web|url=http://walkspb.ru/istoriya_peterburga/|title=История и достопримечательности Петербурга|accessdate=2011-03-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110227120941/http://walkspb.ru/istoriya_peterburga/|archivedate=2011-02-27}} * {{Cite web|url=http://virtualspb.com/|title=Виртуальный Санкт-Петербург. Онлайн путеводитель по городу и окрестностям (круговые панорамы, краткие описания)|archiveurl=https://www.webcitation.org/64vBrytwu?url=http://virtualspb.com/|archivedate=2012-01-24|accessdate=2017-01-26}} {{Dmoz|World/Russian/Страны_и_регионы/Европа/Россия/Субъекты_Федерации/Санкт-Петербург/}} * Стратегияи рушди Санкт‑Петербург то соли 2030 {{хурд}} [[Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишин аз рӯи алифбо]] [[Гурӯҳ:Санкт-Петербург]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳо, ба шарафи одамон]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳо-миллионерҳои Русия]] nvujt7yimjvx989yvsxml7fsqwt87jq Монако 0 3298 1493241 1470739 2026-11-09T03:10:50Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 1493241 wikitext text/x-wiki {{Кишвар |common_name=Monaco |Парчам=Flag of Monaco.svg |Номи тоҷикӣ=Монако |Номи аслӣ=Principauté de Monaco<br />Principatu de Múnegu<br />Principat de Mónegue |Нишон= |Шиор=Deo Juvante |Номи суруди миллӣ=Hymne Monégasque [[File:Monaco National Anthem.ogg]] |Сохтори давлат= |Дар харита=LocationMonaco.png |Забон=[[забони фаронсавӣ]] |Рӯзи истиқлол= |Соҳибистиқлол аз= |Пойтахт=[[Монако (шаҳр)|Монако]] |Шаҳри калонтарин=[[Монте-Карло]] |Вазифаи сарварон= |Сарварон= |Ҷой аз рӯи масоҳат= |Масоҳат=1,637 |Фоизи об=0 |Ҷой аз рӯи аҳолӣ= |Аҳолӣ=35,656 |Соли ба шумор гирифтани аҳолӣ= |Зичии аҳолӣ=18 285 |ММД= |Соли ҳисоби ММД= |Ҷой дар ҷаҳон аз рӯи ММД= |ММД ба сари аҳолӣ= |Пули миллӣ=[[Евро]] |Домен=[[.mc]] |Коди телефон=377 |Соат=+1 |Эзоҳот= }} {{бознависӣ}} <references group="lower-alpha" />{{ТарҷумаКунед|en|Monaco }}<references /> '''Подшоҳии Мона́ко''' ({{lang-fr|Principauté de Monaco}}) — давлат дар ҷануби [[Аврупо]]. Дар соҳили б. [[Баҳри миёназамин|Миёназамин]] (дарозии хатти соҳилӣ – 4,1 км) қарор дошта, аз тарафи хушкӣ бо ҳудуди [[Фаронса]] (тӯли сарҳадӣ– 4,4км)  иҳота шудааст. Яке аз давлатҳои хурдтарини дунё буда, танҳо аз [[Ватикан]] калонтар аст. Аҳолиаш  31,1 ҳазор (2008)  аст. Пойтахташ  ш. Монако, забони расмӣ – фаронсавӣ. Воҳиди пулӣ – [[евро]]. Монако узви [[Созмони Милали Муттаҳид|СММ]] (1993), [[Шӯрои Аврупо|Шурои Аврупо]] (2004) ва САҲА (1973) мебошад. Давлати ягона аст. Конститутсияи он 17.12.1962 қабул шудааст. Шакли идорӣ – подшоҳии конститутсионӣ.  Роҳбари давлат шоҳзода буда, тибқи конститутсия, ҳокимияти иҷроия  ба ӯ тааллуқ дорад. Шоҳзода аъзои ҳукуматро таъйин ва озод мекунад, ҳамчунин, метавонад дар мавриди дилхоҳ фаъолияти Парлумонро қатъ намояд. Шоҳзода давлатро дар муносиботи байнидавлатӣ намояндагӣ карда, ҳуқуқи бастан ва тасдиқи қарордодҳоро дорад.  Барои иҷрои чунин қарордодҳо ва қонунҳо фармон содир мекунад. Ба шоҳзода чунин сохторҳо машварат медиҳанд: Шурои Тоҷ (дар масоили қарордодҳои байналмилалӣ, қатъи фаъолияти Парлумон, афв) ва Шурои давлатӣ (роҷеъ ба лоиҳаҳои фармону қонунҳо). Дар ҳолати даст кашидан аз тахт ва ё фавти ӯ, ба авлоди қонунӣ аз насли мардонааш тибқи тақаддуми синнусолӣ авлавият дода, ба тахт нишонда мешавад. ==Сохти давлатӣ== Ҳукумати қонунгузор ба шоҳзода ва Шурои миллӣ (Парлумон), ки аз 24 вакил иборат буда ва тариқи интихоботи умумии мустақим барои 5 сол интихоб мешаванд, тобеъ аст. Салоҳияти Парлумон маҳдуд аст, наметавонад фаъолияти ҳукуматро назорат ва бо ташаббуси қонунгузорӣ баромад намояд. Ҳокимияти иҷроия бар дӯши Шурои ҳукуматӣ аст, ки роҳбарии онро вазири давлатӣ  бар уҳда дорад. Вазири давлатӣ ва аъзои Шурои ҳукуматӣ аз ҷониби шоҳзода ба мансаб таъйин ва озод гардида, танҳо ба ӯ тобеъ мебошанд. Дар Монако низоми бисёрҳизбӣ амал мекунад. Ҳизбҳои сиёсии Монако: Иттиҳоди миллӣ баҳри ояндаи  Монако, Иттиҳоди шоҳзодаҳо, Ҳаракат барои Монако, Ҳизби монегаскҳо ва ғ. Муносибатҳои Тоҷикистон бо Подшоҳии Монако 13 январи соли 2017 оғоз гардиданд. == Табиат == Монако дар доманаи кӯҳи Алп, дар нишебии баландиаш то 500 м, дар 20 км-ии шимолу шарқи ш. Нитсаи Фаронса қарор дорад. Соҳили б. Миёназамин, махсусан, соҳили лоҷвардии он (соҳили Дозур) аз халиҷи соҳилсарои регӣ ва кӯҳпораҳои сахраӣ  иборат аст. Иқлимаш нарми  [[Ҷанбимадоргон|субтропикии]] баҳримиёназаминӣ: дар як сол 300 рӯзи офтобӣ дорад. Боришоти солона  500 мм, бештар дар зимистон. Барф хеле кам меборад. Ҳарорати моҳи январ 9 °C, дар июл 24 °C. == Аҳолӣ == Аксари аҳолии Монако-ро фаронсавиҳо (28,2%), қабоили бумии монегаскҳо (21,5%) ва итолиёиҳо - (18,6%) ташкил медиҳанд. Ҳамчунин, англисҳо (7,5%), белжикҳо (2,8%), олмониҳо (2,5%), швейтсариягиҳо ё суисиҳо (2,5 %), португалиҳо (1,5%) ва амрикоиҳо (1%) зиндагӣ мекунанд. Дар таркиби аҳолии Монако одамони куҳансол бартарӣ доранд, синни  миёнаи аҳолӣ– 49,4, синни миёнаи дарозумрӣ 89, 7 сол. Зичии аҳолӣ зиёд аст (наздик ба 17,8 ҳазор одам дар 1 км<sup>2</sup> ). Ҳамагӣ дар иқтисоди кишвар беш аз 45,6 ҳазор  одам кор  мекунад, ки қариб 8 ҳазори он сокини Монако буда, боқии кормандон ҳамарӯза аз Фаронса ва [[Итолиё]] ба кор меоянд. Дар бахши хидматрасонӣ 79% (аз ҷумла, тиҷорат – 52%, сайёҳӣ – 11%, бонкдорӣ ва молия – 7%, сохтмон – 13% ва саноат – 8 %)  кор мекунад. ==Дин== Тақрибан 90 %-и аҳолӣ пайрави шохаи католикии масеҳиянд. Дар Монако калисои католикӣ  фаъолият мекунад == Таърих == Бори аввал аз Монако таърихнигори юнонӣ Гикатейи Милетӣ (асрҳои  6 – 5-и то м.) дар шакли Монойкос (Μόνοιϰος) ёдовар шудааст. Баъдан, юнониҳо ин номро ҳамчун яке аз лақабҳои Ҳеракл – «танҳо» истифода бурданд. На баъдтар аз қарни 5 юнониҳои массилиягӣ дар Монако минтақаи бозаргоние созмон доданд, ки дар ҳудуди он маъбади Ҳеракл воқеъ буд. Дар охири қарни 2 то м.  Монако ба дасти румиҳо гузашт. Яке аз роҳҳои муҳимтарини Рум ба Гал аз тариқи Монако мегузашт. Солҳои 1494–1559 Монако таҳти васояти Испониё қарор гирифт. Соли 1612 сенёр Монако Онори II (1804–1862)  рутбаи шоҳзодаро ба даст овард ва соли 1841 бо Фаронса қарордоде ба имзо расонд, ки тибқи он таҳти васояти Фаронса будани Монако-ро  эътироф ва испаниҳоро аз шаҳр берун кард. Соли 1793 Фаронса Монако-ро  ғасб ва номи онро ба Фор де Эркюл иваз намуд. Соли 1814 тибқи Қарордоди сулҳи Порис, низоми подшоҳӣ барқарор шуд ва таҳти васояти Фаронса қарор гирифт. Байни Фаронса ва Монако қарордод ба имзо расид, ки тибқи он, аз даст додани Ментона ва Рокрюнро  Монако эътироф кард. Соли 1865 Монако бо Фаронса иттиҳоди гумрукӣ баст. Дар Монако соли 1911 конститутсия қабул шуда, будҷаи шоҳзодаро аз будҷаи шоҳӣ ҷудо кард ва парлумон таъсис ёфт. Дар Ҷараёни ҷанги якуми ҷаҳонӣ Монако бетарафии худро эълон намуд. Фаронса тибқи қарордод аз соли 1918 подшоҳиро эътироф ва ба истиқлолияту якпорчагии Монако кафолат дод. Соли 1942 подшоҳӣ аз ҷониби Итолиё ва баъдан аз ҷониби Олмони фашистӣ ғасб гардид. 3. 9. 1944 Монако аз дасти фашистон  озод шуд. Солҳои баъд аз Ҷанги дуюми ҷаҳонӣ иқтисоди Монако рушд кард ва ислоҳоти сиёсӣ амалӣ гардид. Иттифоқҳои касаба ба ҳукми расмият даромаданд (1944), ба занон ҳуқуқи иштирок дар интихобот дода шуд (1945). Суди олӣ таъсис ёфт, ҳуқуқи Шурои миллӣ густардатар ва ҳукми қатл бекор гардид. Сохторҳои бонкдорӣ, сайёҳӣ ва бизнеси қимор  рушд ва сохтмони саноати шимӣ, электронӣ ва дорусозӣ ба роҳ монда шуд. == Маориф == Дар Монако таҳсил барои кӯдакони синни 6–16-сола  ҳатмист. 99% -и  аҳолии аз 15-сола боло соҳибмаълумотанд (2009). Дар Монако Академияи мусиқии ба номи шоҳзода Ренйе III, Академияи рақсҳои классикии ба номи шоҳдухт Грейс, Донишгоҳи байналмилалӣ; Осорхонаи уқёнусшиносӣ, Нигористони ҳунари муосир, коллексияи мошинҳои Ренйе III, боғи экзотикӣ, расадхона ва ғ. мавҷуданд. Дар Монако ёдгориҳои таърихии мансуб ба давраҳои палеолит ва неолит мавҷуданд. Аз давраҳои истеъмори финиқиҳо, юнониён, лигурийҳо ва румиҳо димнаҳои маъбад, сафолпораҳо ва зеваролот  боқӣ мондаанд. Дар нимаи дуюми асри 19 ва аввали асри 20 шаҳри нави Монте Карло бунёд шуд, ки муҷтамаи қимор бо театри опера, биноҳои  «Отел де Пари», «Кафе де Пари»  ва қасри ҳунар дошт. Дар ҳамин давра калисои хурди Сент Оноре,  калисои Сен Шарл ва  калисои ҷомеи неоромании Борварии пок сохта шуданд. Меҳмонхонаҳои  «Метропол» ва  «Александра», виллаи  «Собер» ва виллаҳои зиёди дигар дар сабки электизм (интиқодгароӣ) сохта шудаанд. Бо сабки неоклассикӣ Осорхонаи уқёнусшиносӣ, бинои «Бел Эпок», виллаи «Барбарен», нигористони «Ампир» дар дохили казинои Монте Карло бино шудаанд. == Иқтисод == Монако кишвари пешрафта ва дар Аврупо яке аз марказҳои сайёҳӣ ва хидматрасонии бонкию молӣ ба шумор меравад. Аз рӯйи ҳаҷми умумии ММД (976,3 млн долар, сандуқи истеъмолӣ, 2006) Монако ҳамчун давлати хурд дар байни давлатҳои Аврупо яке аз ҷойҳои охир, аммо аз рӯйи ҳаҷми ММД нисбат ба саршумори аҳолӣ (тақр. ба 30 ҳазор доллар) дар ҷойи дуюм қарор дорад. Дар сохтори ММД саҳми соҳаи хидматрасонӣ  95,2% ва саноат 4,8%-ро ташкил медиҳад (2009).   Будҷаи давлатӣ аз ҳисоби андоз аз амволи ғайриманқули тиҷорат, андозҳои гумрукӣ, бизнеси қимор, инҳисори давлатии фурӯши тамоку, гугирд ва маркаи почта  ташкил меёбад. Ҳамчунин,  аз ҳисоби баргузор кардани чорабиниҳои зиёди варзишӣ, фарҳангӣ ва рӯйдодҳои тиҷорӣ низ ба буҷети давлат маблағи зиёд ворид мегардад. == Саноат == Дар н.  Фонвейи  Монако наздик ба 120 корхонаи начандон калони экологӣ фаъолият мекунад. Тавлидоти маводди ороишӣ ва беҳдоштӣ (яке аз истеҳсолкунандагони бузург ширкати  «Biotherm» дар ҳайати  «L’Oréal Group», ки ба тавлиди лавозими ороишии гаронбаҳо машғул аст), дорусозӣ (аз ҷумла, «Theramex»  ва ғ.), маҳсулоти пластикӣ ( «Megaplast» - ҷузвҳои бастабандӣ барои атриёт ва лавозими ороишӣ), маҳсулоти чопӣ (маркаҳои почтавии коллексионӣ ва кушодахатҳо), электронӣ (аз ҷумла,  қитъаот ва дастгоҳҳо барои мошинҳои баландсуръати пойгавӣ  ва таҷҳизоти ҳавонавардӣ), таҷҳизоти барқӣ (ришгирак), қаҳвасоз ва дастгоҳҳои коркарди қаҳва, ҳамчунин, релеву вентилҳои гуногун, калидҳои барқӣ ва ғ.), маҳсулоти порчаӣ ва дузандагӣ, қаннодӣ ва панирӣ ва сохмонӣ ба роҳ монда шудааст. Илова бар ин, васли қисмҳои мошинҳои барқии варзишӣ (аз соли 2010 ширкати амрикоии  «Tesla  motors»), истеҳсол ва таъмири киштиҳо; устохонаҳои таъмири мошинҳо низ хеле рушд кардаанд. Саноати сохтмон (бунёди хонаҳои иқоматӣ аз сабаби кам будани замини сохтмон маҳдуд аст; ҳаҷми асосии кор ба тавсеаи ҳудуди Монако, ки аз ҳисоби  соҳили баҳр вобаста мебошад), пеш рафтааст. == Кишоварзӣ == Барои таъмини бозори дохилӣ дар ҳаҷми начандон калон хурмо, анҷир, анор, бодом, зайтуну меваҳои ситрусӣ (мураккабот) парвариш мешавад. Обҳои наздисоҳилӣ моҳии кам доранд. Хидматрасонӣ аз бахшҳои асосии иқтисоди Монако мебошад. Соҳаҳои асосӣ: саноати байналмилалии гардишгарӣ ва дилхушӣ, тиҷорати бонкӣ ва молӣ. Монако - маркази гардишгарии дорои аҳаммияти байналмилалӣ  аст. Дар соли 2010 ба Монако 279, 2 нафар (817 ҳаз. дар як шаб низ ба қайд гирифта шудааст) ворид шудааст. Монако 15 меҳмонхона ва 99 тарабхона дорад. Намудҳои асосии гардишгарӣ – фарҳангӣ ва омӯзишӣ (аз ҷумла, ширкат  дар ҷашнвораҳои сершумори сатҳи ҷаҳонӣ ва мусобиқоти варзишӣ), табобати баҳрӣ (Монте Карло), мулоқотҳои расмӣ (ҳамасола дар Монако наздик ба 500 конфронс ва намоишгоҳ баргузор мешавад). Яке аз қадимтарин ва бузургтарин ширкат дар Монако «Societé Anonyme des Bains de Mer et du Cercle des Etrangers à Mona­co» мебошад, ки казиноҳои Монте Карло ва чанд меҳмонхонаву ресторанҳо  дохили ин ширкатанд. Низоми озоди (либералӣ) андоз имкон дод, ки Монако ба яке аз марказҳои бузурги маблағгузорӣ табдил ёбад; дар ин ҷо наздик ба 80 бонк ва марказҳои маблағгузорӣ ва дафтари марказии бештар аз 800 ширкати байналмилалӣ қарор дорад. Даромади сокинони Монако ва хориҷиҳои муқимӣ (ба истиснои фаронсавиҳо) аз андоз озод аст, бино бар ин, аврупоиҳое, ки сарвати зиёд доранд, Монако-ро маҳалли зист интихоб мекунанд. Ширкатҳое, ки дар подшоҳӣ ба қайд гирифта шудаанд, муддати 2 соли аввал аз даромад  андоз намесупоранд. == Нақлиёт == Навъи асосии нақлиёт автомобил буда, ҳамлу нақл аз тариқи он сурат мегирад. Дарозии роҳи мошингард тақрибан 50 км аст. Аз ҳудуди Монако хатти р. о. мегузарад, ки Итолиё, ҷануби Фаронса ва Испониёро ба ҳам пайваст мекунад. Бандарҳои баҳрӣ: Эркюл ва Фонвей. == Тиҷорати хориҷӣ == Ҳаҷми содироти коло – 536,9 млн евро, воридот – 668, 8 млн. евро. Колои содиротии асосӣ маводди ороишӣ, собун, атриёт, ҳамчунин, яхтаҳо, маҳсулоти пластикӣ,  автомобилӣ ва лавозими беҳдоштӣ мебошад. Ҷавоҳирот, ҷавоҳироти бадалӣ, созҳои мусиқӣ, воситаҳои нақлиёт, либосу маҳсулоти чармӣ, ашёи хому дастгоҳҳои саноатӣ ва хӯрока ба Монако аз хориҷ ворид мешаванд. Шарикони асосии тиҷорати хориҷии Монако: кишварҳои аврупоӣ (асосан Олмон, Итолиё ва Британияи Кабир) ва Хитой. == Варзиш == Кумитаи олимпии Монако соли 1907 таъсис ёфтааст. Варзишкорони Монако аз соли 1920  дар Бозиҳои олимпӣ иштирок мекунанд. Футбол, шатранҷ, теннис ва мусобиқаҳои пойгавӣ аз навъҳои рушдкардаи варзиш дар Монако -анд. Бошгоҳи футболи  «Монако»  8 маротиба қаҳрамони футболи Фаронса ва 5 маротиба Ҷоми футболи Фаронсаро ба даст овардааст, ҳамчунин, солҳои 2003–2004 иштирокдори бозии ниҳоии Лигаи қаҳрамонҳои Аврупо буд. Дар Монако мусобиқоти касбии мардонаи теннис (аз соли 1968), дар хиёбонҳои Монако мусобиқоти пойгавӣ (аз соли 1929) марҳалаи қаҳрамонии ҷаҳон  «Формула-1» (аз соли 1955),  ҳамчунин, мусобиқоти ҷаҳонии шатранҷ  баргузор мегардад. == Сарчашма == * Э. Раҳматов. Монако.ЭМТ, Ҷ. 13, саҳ. * [http://www.yourmonaco.com/ Monaco]{{ref-en}} * [http://www.monaco.gouv.mc/ Официальный сайт правительства Монако] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20051105085219/http://www.monaco.gouv.mc/ |date=2005-11-05 }}{{ref-fr}}{{ref-en}} * [http://www.portalostranah.ru/view.php?id=172 История, география, нравы и достопримечательности Монако (обзор монакских и межд. публикаций)] * [http://www.oetp-monaco.com/# Офис почтовых марок Монако]{{ref-fr}}{{ref-en}} * [https://web.archive.org/web/20130113220154/http://www.petitmonegasque.fr/ Открытие Монако] * [http://www.trudnosti.net/articles/52 История Монако, Монте-Карло и Гримальди] == Пайвандҳо == {{умумӣ}} {{хурд}} == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{ПБ}} {{Аврупо}} [[Гурӯҳ:Давлатҳо аз рӯи алифбо]] [[Гурӯҳ:Давлатҳои Аврупо]] [[Гурӯҳ:Аврупои Ғарбӣ]] [[Гурӯҳ:Монако]] [[Гурӯҳ:Давлатҳо — узви СММ]] 2q48zn4j3mvvov4vfbrji61iy57xk7w Бандар Аббос 0 3411 1493107 1348337 2026-11-08T16:40:05Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 1493107 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Бандар Аббос |номи аслӣ = {{lang-fa|بندر عباس}} |кишвар = Эрон |герб = Логотип Бендер-Аббаса.png |флаг = |ширина герба = 150 |ширина флага = |lat_deg= 27|lat_min= 12|lat_sec= |lon_deg= 56|lon_min= 15|lon_sec= |CoordAddon = type:city(352000)_region:IR |CoordScale = |размер карты страны = 300 |размер карты региона = |размер карты района = |вид региона = Устон |регион = Ҳурмузгон |регион в таблице = |вид района = |район = |район в таблице = |вид общины = |община = |община в таблице = |внутреннее деление = |вид главы = |глава = |дата основания = |первое упоминание = |прежние имена = |статус с = |площадь = |вид высоты = |высота центра НП = |климат = |официальный язык = |официальный язык-ref = |аҳолӣ = 367 508 |соли барӯйхатгирӣ = 2006 |плотность = |агломерация = |национальный состав = |конфессиональный состав = |этнохороним = |часовой пояс = +3:30 |DST = |телефонный код = +98 21 |почтовый индекс = |почтовые индексы = |автомобильный код = |вид идентификатора = |цифровой идентификатор = |категория в Commons = Bandar Abbas |сайт = |язык сайта = |язык сайта 2 = }} '''Бандар Аббос''' ({{lang-fa|بندر عباس}}) — [[шаҳр]]и бандарӣ дар қисми ҷануби [[Эрон]], дар соҳили [[халиҷи Форс]]. Пойтахт ва яке аз шаҳрҳои калонтарини [[устони Ҳурмузгон]] аст. Аҳолиаш 367 508 нафар (2012). Фурудгоҳи байналмилалӣ дорад.<ref> [http://www.mongabay.com/igapo/2005_world_city_populations/Iran.html Cities in Iran: 2005]</ref>. == Таърих== Бандар Аббосро дар садаи 16 португалиҳо зери тасарруфи худ гирифта, Гамру номгузорӣ карданд. Соли 1615 он ба шарафи шоҳи Форс Аббоси 1 (1588–1629) Бандар Аббос номгузорӣ шуд. Баъди ғолибият бар португалиҳо дар муҳорибаи баҳрии назди гул. Ҳурмуз, Шоҳ Аббос онро бо дастгирии флоти баҳрии Британия ба шаҳри бузурги бандарӣ табдил дод. Шоҳроҳи автомобилгард Бандар Аббосро бо шаҳрҳои Кирмоншоҳ, Шероз ва Зоҳидон мепайвандад. Иқлимаш гарми камбориш (ҳарор. июл +490С, янв. +50С), миқдори миёнаи бориши солона – тақр. 250 мм, намнокии миёна–66%. Дар Бандар Аббос Донишгоҳи исломӣ, Донишгоҳи Ҳурмузгон ва Донишгоҳи тиббӣ амал мекунанд. Моҳидорӣ, тиҷорати меваҳои ситрусӣ, тамоку ва хурмо ривоҷ ёфтааст. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Сарчашма == * {{ЭМТ|Бандари Аббос|2|муаллиф=}} * [https://web.archive.org/web/20190416193911/http://iranica.com/ iranica Бандар-Аббос] {{Шаҳрҳои устони Ҳурмузгон}} [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Эрон]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои устони Ҳурмузгон]] [[Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишин аз рӯи алифбо]] paf7k9jfpfkkm1ex3rrnsg99zeiddmb Вилояти Андиҷон 0 3719 1493137 1348388 2026-11-08T18:46:47Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 1493137 wikitext text/x-wiki {{ВМ |Ранг1 = {{ранг|Ӯзбекистон}} |Цвет2 = |Русское название = Андижанская область |Оригинальное название = {{lang-uz|Andijon viloyati}} |Герб = |Флаг = |lat_dir = N |lat_deg = 40 |lat_min = 45 |lat_sec = |lon_dir = E |lon_deg = 72 |lon_min = 10 |lon_sec = |Мақом = [[Вилоятҳои Ӯзбекистон|вилоят]] |Шомили = 14 ноҳия |Пойтахт = [[Андиҷон]] |КрупныйГород = |Шаҳрҳои калонтарин = [[Асака (Ӯзбекистон)|Асака]], [[Хонобод]], [[Қаросӯ (вилояти Андиҷон)|Қаросӯ]] |Глава = Абдурахманов Шухратбек Кушакбаевич |Название главы = [[Хоким области]] |Глава2 = |Название главы2 = |ВВП = |Год ВВП = |Место по ВВП = |ВВП на душу населения = |Место по ВВП на душу населения = |Язык = [[Узбекский язык|узбекский]] |Население = 2 981 900<ref name="Насел 1 июля 2017">{{cite web|url = https://data.gov.uz/ru/datasets/4464|title = Андижон вилоятида 2017 йил 6 ойликда кор ресурсларидан фойдаланиш хакида аълумотлар|publisher = Узстат|accessdate = 2018-08-10|archiveurl = https://web.archive.org/web/20180628195745/https://data.gov.uz/ru/datasets/4464|archivedate = 2018-06-28}}</ref><br> |Год переписи = 2017 |Место по населению = 4 |Зичӣ = 703,3 |Место по плотности = 2 |Национальный состав = [[узбеки]], [[киргизы]], [[татары]], [[казахи]], [[башкиры]] |Конфессиональный состав = |Масоҳат = 4240 |Ҷой аз рӯи масоҳат = 13 |Максимальная высота = |Средняя высота = |Минимальная высота = |Широта = |Долгота = |Харита = Andijon Viloyati in Uzbekistan.svg |ЧасовойПояс = [[UTC+5]] |Аббревиатура = UZ-AN |ISO = UZ-AN |FIPS = |Код автомобильных номеров = 17 (старого образца 1998—2008),<br>60—69 (нового образца 2008) |Вебгоҳ = http://www.andijan.uz/ |Примечания = }} '''Вилояти Андиҷон''' ({{lang-uz|Andijon viloyati}}) — шарқтарин вилояти [[Ӯзбекистон]], дар қисми шарқии [[водии Фарғона]] ҷойгир аст. Санаи ташкилаш 6 марти 1941. Маркази маъмурӣ — шаҳри [[Андиҷон]]. == Ҷуғрофиё == Масоҳаташ 4240 км². Сатҳи ҳудуди Андиҷон асосан аз ҳамворӣ, теппакӯҳи Қувва – Андиҷон ва адирҳо иборат аст. Ҳамворӣ аз Ғарб ба Шарқ тадриҷан баланд шуда меравад (то 400 – 650 м). === Иқлим === Иқлими Андиҷон ниҳоят континентӣ: тобистонаш гарми бардавом, ҳарор. миёнаи июл 27,3°С; зимистонаш сард, ҳарорати миёнаи январ – 3°С, бориши миёнаи солона 200 – 250 мм. Захираҳои обии Андиҷон нисбат ба дигар вилоятҳо ғанитар аст, заминҳо аз Қародарё, Аравансой, дарёчаҳои Оқбура, Мойлисув, инчунин Канали Калони Фарғона ва Канали Ҷануби Фарғона обёрӣ мешаванд. Хоки ҳамвориҳо – хокистарранг, марғзорӣ, марғзорию ботлоқӣ. === Наботот === Дар ҳамвориҳо шӯра, шувоғ, най, дар адирҳо рустаниҳои хоклес (эфемерӣ), дар нишебии кӯҳҳо писта, бодом мерӯяд. === Ҳайвонот === Аз ҳайвонот гург, рӯбоҳ, гуроз, инчунин парандаҳои гуногун вомехӯранд. === Захираҳои табиӣ === Дар Хӯҷаобод, Чалақудуқ ва Марҳамат конҳои газу нефт, ангишт, гаҷ, оҳаксанг мавҷуданд. == Аҳолӣ == Аҳолиаш 2 981 900 нафар (1 июли 2017), ӯзбекҳо, тоҷикон, русҳо, қирғизҳо, уйғурҳо ва дигар миллатҳо зиндагӣ мекунанд. Вилояти Андиҷон аз рӯи масоҳат хурдтарин, аммо аз ҳама сераҳолитарин, тақрибан 10 % аҳолии ҳамаи Ӯзбекистон, агарчӣ масоҳати он камтар аз 1 % ҷумҳуриро ташкил медиҳад. == Тақсимоти маъмурӣ == Маркази маъмурии вилоят — шаҳри [[Андиҷон]], калонтарин шаҳри вилоят 425 500 нафар (Агломерасия 676 ҳазор бошанда). Дар қаламрави ноҳияи Қӯрғонтеппа [[анклав]]и [[Қирғизистон]] — [[Барак (Қирғизистон)|Барак]] ҷойгир аст. Вилоят ба 14 ноҳияи маъмурӣ – туман, 11 шаҳр (Андиҷон, Асака, Марҳамат, Охунбобоев, Пахтаобод, Пойтуғ, Хонобод, Хӯҷаобод, Шаҳрихон, Қаросув, Қӯрғонтеппа), 5 шаҳрак (Андиҷон, Бӯз, Оламушуки Ҷанубӣ, Куйганёр, Полвонтош) ва 95 ҷамоати деҳот тақсим шудааст. Марказаш – шаҳри Андиҷон. === Шаҳрҳо ва туманҳо === [[Акс:Andijan districts.png|thumb|350px|right|Тақсимоти маъмурии вилояти Андиҷон]] {| class="wikitable" ! Ноҳия (шаҳр) !! Аҳолӣ<br>(ҳамагӣ)<br>наф.<br>1-01-2017<ref name="Насел 2017">{{Cite web |url=https://data.gov.uz/ru/datasets/3224 |title=Давлат классификаторлари |accessdate=2018-08-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191021160858/https://data.gov.uz/ru/datasets/3224 |archivedate=2019-10-21}}</ref>!! Аҳолии шаҳр<br>наф.<br>1-01-2017<ref name="Насел 2017" /> ! Аҳолии деҳот<br>наф.<br>1-01-2017<ref name="Насел 2017" /> |- |[[Андиҷон]] (шаҳр) || 416 243 || 416 243 || - |- |[[Хонобод]] (шаҳр) || 40 124 || 33 234 || 6 890 |- | Олтинкӯл || 163 230 || 86 147 || 77 083 |- |[[Ноҳияи Андиҷон|Андиҷон]]|| 250 500 || 189 837 || 60 663 |- | [[Ноҳияи Асака|Асака]] || 300 962 || 91 775 || 209 187 |- | [[Балукча]] || 185 548 || 65 127 || 120 421 |- | [[Боз]] || 66 621 || 22 995 || 43 626 |- | [[Булакбошӣ]] || 132 903 || 65 111 || 67 792 |- | [[Ҷалакудук]] || 173 543 || 72 218 || 101 325 |- | [[Избаскан]] || 219 237 || 69 866 || 149 371 |- | [[Қӯрғонтеппа (Ӯзбекистон)|Қӯрғонтеппа]] || 200 136 || 86 590 || 113 546 |- | [[Марҳамат]] || 160 412 || 126 545 || 33 867 |- | [[Пахтаобод (Ӯзбекистон)|Пахтаобод]] || 177 612 || 65 417 || 112 195 |- | [[Улуғнор]] || 55 267 || 5 656 || 49 611 |- | [[Хоҷаобод]] || 102 089 || 42 876 || 59 213 |- | [[Ноҳияи Шаҳрихон|Шаҳрихон]] || 275 841 || 91 407 || 184 434 |- |'''Ҳамагӣ вилояти Андиҷон:'''||'''2 929 525'''||'''1 540 301'''||'''1 389 224''' |} == Саноат == Дар Андиҷон саноати энергетика, нефту газ, мошинсозӣ, химия, электротехникӣ, масолеҳи бинокорӣ, хӯрокворӣ ва саноати сабук (масалан, «АНТЕКС» – коргоҳи ресмонресию нассоҷӣ) тараққӣ кардааст. Байни Хӯҷаобод, Андиҷон, Асака қубури интиқоли газ гузаронида шудааст. Дар вилоят ҳанӯз аввали садаи XX заводи равғанкашӣ (1907, Андиҷон), заводҳои пахтатозакунии Андиҷон (1911), Асака (1912), Шаҳрихон (1915) сохта шуданд; ҳоло (соли 2010) шумораи заводҳои пахта ба 13 адад расидааст. Соли 1941 заводи моторсозӣ, 1954 – заводи равғану чарбу (собиқ заводи равғанкашӣ), солҳои 1960–70 корхонаҳои калони «Электродвигател», «Электроаппарат», «Электротехника» ба кор даромаданд. Дар даврони истиқлол аксари корхонаҳои бузургу миёна ба ҷамъиятҳои саҳҳомӣ мубаддал шуданд (зиёда аз 160), наздики 8,5 ҳазор корхонаҳои хурди хусусӣ таъсис ёфтанд. 79 корхонаи муштарак бо давлатҳои хориҷӣ: бузургтаринашон – «УзДЭУавто» – Заводи худрави Асака (якҷоя бо Корея), «ФАМ» (бо Италия), «Андиҷон – Прага», «Маск» (бо Русия ва Британия), «ӯздунробита» (бо ИМА) ва ғайра маҳсулоти ба талаботи бозори ҷаҳонӣ мувофиқ истеҳсол мекунанд. Барномаҳои нави ҳамкорӣ бо кишварҳои хориҷӣ роҳандозӣ мешаванд. == Кишоварзӣ == Соҳаҳои асосии кишоварзӣ ва хоҷагидорӣ: пахтакорӣ, кирмакдорӣ, шоликорӣ, боғдорӣ, токпарварӣ, чорводорӣ ва ғайра Соҳаи селексия, таъмин кардан бо нуриҳои минералию маҳаллӣ (тайёр кардани компост, истеҳсоли аммиак ва ғайра) хуб ба роҳ монда шудааст. Оид ба роҳҳои нави технологияи ҳосилрӯёнӣ, масалан, зери плёнка сабзондани чигити пахта, ба шароити маҳал мутобиқ кардани навъҳои дигари пахта (масалан, навъи «Оқдарё», «Армуғон», «Фарғона-5»), зудрасии ҳосил, баланд бардоштани ҳосил корҳои бисёре бурда мешаванд; дар соҳаи ғаллакорӣ бо истифода аз навъҳои «Элита», «Суперэлита», «Андиҷон-1», «Андиҷон-2», «Чиллакӣ» аз 1 га то 85 сентнер ҳосил мерӯёнанд. Ҷорӣ шудани соҳибкорӣ ба пешравии тамоми соҳаҳои кишоварзӣ мусоидат кард. Дар давоми сол 2 – 3 ҳосил мегиранд. == Нақлиёт == Дарозии роҳи оҳан дар дохили вилоят наздики 2500 км, роҳҳои асфалтпӯш – 6,2 ҳазор км; аэропорти дорои аҳамияти байналхалқӣ дорад. == Тандурустӣ == Дар Андиҷон зиёда аз 70 муассисаи табобатӣ, 5 санатория, пойгоҳи ёрии таъҷилӣ, наздики 6,5 ҳазор духтур, 22 ҳазор мутахассисони дараҷаи миёнаи тиббӣ кор мекунанд. == ВАО == Дар Андиҷон 575 ташкилоти ғайридавлатӣ, 35 нашрия («Андиҷоннома», «Андижанская правда», «Андиҷон тонги», «Андиҷон ёшлари», «Давр садоси» ва ғайра), ширкати радио ва телевизиони вилоятӣ, ширкатҳои телевизион ва радиои ғайридавлатии «Тасвир», «Водий садоси», «Тараққиёт» фаъолият доранд. == Маориф ва фарҳанг == Дар Андиҷон соли 2010-ум 585 мактаби таҳсилоти ибтидоӣ, 746 мактаби таҳсилоти миёнаи умумӣ, 28 литсеи академӣ, 21 коллеҷи касбӣ, 24 гимназия, 28 мактаби мусиқӣ, 62 мактаби варзишӣ амал мекард. Дар Андиҷон 4 музей, 3 театр, 5 боғи маданияту истироҳат, амфитеатр, китобхонаи вилоятӣ, 508 китобхонаи маҳаллӣ, 183 клуб, 37 хонаи маданият, 966 дастаи ҳавасмандони бадеӣ фаъолият доранд. Дар ҷанубӣ шарқии маркази вилоят дар ҳудуди 300 га Боғи миллии Бобур (Боғи Бобур) ва Боғи Чӯлпон бунёд шудаанд. Зиёратгоҳҳои зиёд дорад (дар Лотконтеппа, теппакӯҳи Ширмонбулоқ, Чилустун). == Ёдгориҳои меъморӣ == Аз ёдгориҳои меъморӣ Масҷиди ҷомеъ (охири садаи XIX, Андиҷон), Масҷиди Понсад (аввали садаи XIX, Шаҳрихон), мадрасаи Гунбаз (1827, Шаҳрихон), Хонаи Аҳмадбекҳоҷӣ бо шипанги мунаққаш (аввали садаи XX, Андиҷон), Мадрасаи Отақӯз бо 5 манорааш (аввали садаи XX, Пахтаобод) маҳфуз мондаанд. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Сарчашма == * {{ЭМТ|Андиҷон|муаллиф=М. Шарифзода|1}} {{Ӯзбекистон-ҷуғ-нопурра}} {{Вилоятҳои Ӯзбекистон}} {{Вилояти Андиҷон}} [[Гурӯҳ:Вилояти Андиҷон| ]] [[Гурӯҳ:Вилоятҳои Ӯзбекистон]] 8aatb7xaqc941xv0mt1actup5r0bfbf 4 май 0 4122 1493015 1346778 2026-11-08T12:12:48Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 1493015 wikitext text/x-wiki {{кулоҳи таърихи тақвимӣ}} == Ҷашнҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Ҷашнҳои {{PAGENAME}}|Гурӯҳ:Ҷашнҳои 4 май]]'' === Миллӣ === === Динӣ === == Рӯйдодҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Рӯйдодҳои 4 май]]'' == Зодрӯзҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Зодагони 4 май]]'' * [[1772]] — [[Фридрих Арнолд Брокҳауз]], (дарг. [[1823]]), [[ношир]]и олмонӣ, муассиси ширкати бузурги табъу нашри «[[Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus|Брокҳауз]]» * [[1914]] — [[Зиёдулло Шаҳидӣ]] (дарг. [[1985]]), арбоби ҷамъиятию фарҳангӣ, оҳангсози тоҷик. == Даргузаштҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Даргузаштагони 4 май]]'' * [[1980]] — [[Йосип Броз Тито]], коммунист, Пешвои Югославия. * [[1987]] — [[Халилуллоҳ Халилӣ]], [[шоир]], муаррих, филолог ва давлатмарди аҳли [[Афғонистон]]. == Тақвими мардумӣ == Савр ([[21 Апрел]] — [[20 Май]]) — яке аз бурҷҳои дувоздаҳгона аст ва баробар бо [[моҳи Урдибиҳишт]] дар [[тақвими Эронӣ]] аст. [[Акс:Taurus.svg|40px|none|Савр]] == Нигаред низ == {{дарахти гурӯҳҳо}} == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳо == * https://web.archive.org/web/20230825185714/http://days.peoples.ru/0405.html * http://www.calend.ru/day/05-04/ [[Гурӯҳ:4 май| ]] 0ju3lt0ygn4rdu1kxscigvuytzg5as0 5 июл 0 4126 1493019 1313058 2026-11-08T12:13:06Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 1493019 wikitext text/x-wiki {{кулоҳи таърихи тақвимӣ}} == Ҷашнҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Ҷашнҳои {{PAGENAME}}]]'' === Миллӣ === * Рӯзи истиқлоли [[Алҷазоир]] === Динӣ === 18 рӯзи моҳи шарифи [[Рамазон]] с. 1436, [[Гоҳшумори Ҳиҷри қамарӣ]] == Рӯйдодҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Рӯйдодҳои 5 июл]]'' == Зодрӯзҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Зодагони 5 июл]]'' * [[1918]] — [[2001]] — [[Давлатбек Абдуллоев]], пахтакор, Қаҳрамони Меҳнати Сотсиалистӣ. * [[1928]] — [[Назир Мансуров]], олими соҳаи биология. * [[1938]] — [[Ҳабиба Қаҳҳорова]], олимаи соҳаи биология. * [[1968]] — [[Мавлудаи Равшанёр]], [[шоир]]а. * [[1968]] — [[Сарабек Қаландаров]], [[забоншинос]].<ref>Тақвими санаҳои ҷашнии Ҷумҳурии Тоҷикистон (барои соли 2018) / Мураттиб Ё. Сучонӣ; Зери таҳрири умумии А. Мирализода; Муҳаррирон Г. Маҳмудов, Ф. Аминов. – Душанбе, 2017. – 393 с.</ref> == Даргузаштҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Даргузаштагони 5 июл]]'' * [[1971]] — рӯзи вафоти [[Муҳаммадҷон Қосимов]], ҳунарпешаи театр ва кино, Ҳунарпешаи халқии СССР == Тақвими мардумӣ == '''Саратон''' ([[22 Июн]] — [[22 Июл]]) — яке аз бурҷҳои дувоздаҳгона аст ва баробар бо [[моҳи Тир]] дар [[тақвими Эронӣ]] аст. [[Акс:Cancer.svg|40px|none|Саратон]] * == Ҳамчунин нигаред == {{дарахти гурӯҳҳо}} == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳо == * [http://www.wikiwand.com/tg/5_%D0%B8%D1%8E%D0%BB wikiwand ба забони тоҷикӣ] * https://web.archive.org/web/20150511020530/http://days.peoples.ru/0705.html * http://www.calend.ru/day/7-05/ * [http://ru.science.wikia.com/wiki/5_июля Наука, 5.07] * [http://cyclowiki.org/wiki/5_июля cyclowiki 5.07] == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{хурд}} [[Гурӯҳ:5 июл| ]] dq0p94zjghcq2zdtuuat0264igmgt26 Сурх 0 4646 1493096 1486797 2026-11-08T15:32:31Z Zosya95 54344 1493096 wikitext text/x-wiki {{Қуттии ранг |ном=Сурх |hex=FF0000 |r=255 |g=0 |b=0 |c=0 |m=100 |y=100 |k=0 |h=0 |s=100 |v=100 |тасвир={{photomontage |photo1a=Pomegranate02 edit.jpg |photo1b=Cardinal.jpg |photo2a=Cardinal Théodore Adrien Sarr 2.JPG |photo2c=Magdalena Frackowiak.jpg |photo3a=Chinese honor guard in column 070322-F-0193C-014.JPEG |size=280 |color_border=#AAAAAA |position=center }} |рамз={{hlist|[[Шодӣ]]|[[Бахт]]|[[Нерӯ]]|[[Меҳргон]]|[[Хатар]]|[[Оташ]]}} }} '''Сурх''' яке аз [[рангҳои асосӣ]] буда, дар канори дарозмавҷи [[спектри намоён]]и [[рӯшноӣ]], дар паҳлуи [[ранги норинҷӣ]] ҷойгир аст. [[Дарозии мавҷ]]и нури сурх тақрибан 620–750 [[нанометр]] мебошад. Дар [[модели рангии RGB]] сурх яке аз се ранги асосии нур буда, дар [[модели рангии CMYK]] аз омезиши арғувонӣ ва зард ҳосил мешавад.<ref name="Spectral">{{cite web |title=Spectral Colors |url=http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/vision/specol.html |website=HyperPhysics |publisher=Georgia State University |language=en }}</ref><ref name="W3C">{{cite web |title=CSS Color Module Level 3 |url=https://www.w3.org/TR/css-color-3/ |publisher=World Wide Web Consortium |language=en }}</ref> Дар [[табиат]] сурх дар [[хун]], [[оташ]], баъзе [[гул]]ҳо, [[мева]]ҳо, [[маъдан]]ҳо ва ранги ҷисми баъзе [[ҳайвон]]ҳо дида мешавад. Ин ранг аз қадим барои ороиши бадан, ранг кардани матоъ, наққошӣ, сохтани зарфҳо ва баёни маъноҳои рамзӣ истифода шудааст.<ref name="Smithsonian">{{cite web |title=Red |url=https://asia.si.edu/explore-art-culture/art-stories/colors/red/ |website=National Museum of Asian Art |publisher=Smithsonian Institution |language=en }}</ref> Сурх дар фарҳангҳои гуногун маъноҳои мухталиф дорад. Он метавонад рамзи [[ҳаёт]], [[муҳаббат]], [[ҷасорат]], нерӯ, шодӣ ва ҳокимият бошад, вале ҳамзамон ба хунрезӣ, хатар, ғазаб ё ҷанг низ ишора кунад. Дар фарҳанги тоҷикӣ ва дигар халқҳои эронитабор сурх бо зебоӣ, хушбахтӣ, ҷашну маросимҳо, гулҳо ва баъзе тасаввуроти динӣ пайванд дорад.<ref name="IranicaColor">{{cite encyclopedia |last1=Schimmel |first1=Annemarie |last2=Soucek |first2=Priscilla P. |title=Color |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |volume=VI |pages=46–50 |year=1992 |url=https://www.iranicaonline.org/articles/color-pers-rang/ |language=en }}</ref><ref name="Rahimi">{{cite journal |last=Раҳимӣ |first=Дилшод |title=Ифодаи номи рангҳо дар гуфтори ҳунармандон |journal=Паёмномаи фарҳанг |year=2020 |issue=1 (49) |pages=5–10 |publisher=Пажӯҳишгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилоот |url=https://pitfi.tj/sites/default/files/payomnomai_farhang/payomnomai_farhang_2020_01.pdf |language=tg }}</ref> == Хусусиятҳои ранг == === Сурх дар табиат ва рӯшноӣ === [[Акс:Visible spectrum.svg|thumb|Сурх дар як канори спектри намоёни рӯшноӣ ҷойгир аст.]] Одамон сурхро вақте мебинанд, ки ба чашм нуре мерасад, ки [[системаи биноӣ]] онро сурх қабул мекунад. Дар [[шабакияи чашм]] ҳуҷайраҳои махсусе бо номи [[ҳуҷайраҳои махрутӣ]] мавҷуданд, ки ба дарозии мавҷҳои гуногуни рӯшноӣ ҳассос мебошанд. Майна маълумоти ин ҳуҷайраҳоро муқоиса карда, рангҳоро муайян мекунад. Нури сурх нисбат ба нури бунафш дарозии мавҷи бештар ва басомади камтар дорад. Аммо ранги сурхи ашё ҳатман аз як дарозии мавҷ иборат нест: ашёи сурх метавонад омехтаи гуногуни нурҳоро инъикос кунад, ки чашм онро сурх мебинад.<ref name="Spectral"/> === Сурх дар системаҳои рангӣ === Дар [[модели рангии RGB]], ки дар [[монитори компютер]], телефон ва дигар экранҳо истифода мешавад, сурх яке аз се ранги асосии нур аст. Ду ранги дигари асосӣ [[сабз]] ва [[кабуд]] мебошанд. Сурхи стандартии вебӣ бо рамзи '''#FF0000''' муайян мешавад. Дар он арзиши сурх 255 ва арзишҳои сабзу кабуд 0 мебошанд.<ref name="W3C"/> Дар [[модели рангии CMYK]], ки дар [[чоп]] истифода мешавад, сурх аз омезиши рангҳои [[арғувонӣ]] ва [[зард]] ҳосил мегардад. Аз ин рӯ, сурх дар RGB ранги асосӣ ва дар CMYK ранги дуюминдараҷа ҳисоб мешавад. Дар модели RGB ранги муқобили сурх [[сиан]] ё кабуди осмонӣ мебошад. Омезиши нури сурх ва сиан бо шиддати мувофиқ метавонад рӯшноии сафед ба вуҷуд оварад. == Решаи ном == Вожаи '''сурх''' аз калимаҳои куҳани забонҳои [[забонҳои эронӣ|эронӣ]] мебошад. Дар [[забони авестоӣ]] шакли ''suxra-'' бо маънои сурх ва гарм мавҷуд буд. Бо он шаклҳои [[забони форсии миёна|форсии миёна]] ''suxr'' ва [[забони форсӣ|форсии нав]] ''surx'' ё ''sorx'' алоқаманданд.<ref name="Viti">{{cite journal |last=Viti |first=Carlotta |title=Semantic variation and semantic change in the color lexicon |journal=Linguistics |volume=63 |issue=4 |year=2025 |pages=949–1027 |doi=10.1515/ling-2023-0161 |url=https://www.degruyterbrill.com/document/doi/10.1515/ling-2023-0161/html |language=en }}</ref> Шаклҳои ҳамрешаи ин вожа дар дигар забонҳои эронӣ низ боқӣ мондаанд. Масалан, дар [[забони пашту]] калимаи ''sūr'' маънои сурхро дорад. Ин монандӣ ба решаи муштараки эронии онҳо ишора мекунад.<ref name="Viti"/> Ба ақидаи баъзе забоншиносон, решаи қадимаи ин калима ба мафҳумҳои сӯхтан, дурахшидан ва гармӣ алоқаманд аст. Дар таҳқиқоти забоншиносӣ ин гурӯҳи калимаҳо бо вожаҳои куҳани [[забонҳои ҳиндуэронӣ]] муқоиса мешаванд.<ref name="Viti"/> Забоншиноси тоҷик О. Тухтасунов низ дар мақолаи «Назаре ба якчанд вожаҳои ифодагари ранги сурх ва тобишҳои он дар забони тоҷикӣ» робитаи калимаи «сурх»-ро бо авестоии ''suxra'' баррасӣ кардааст. Ӯ инчунин вожаҳои «алвон», «қирмизӣ» ва дигар номҳои сурхро таҳқиқ намудааст.<ref name="Tukhtasunov">{{cite journal |last=Тухтасунов |first=О. |title=Назаре ба якчанд вожаҳои ифодагари ранги сурх ва тобишҳои он дар забони тоҷикӣ |journal=Паёми Донишгоҳи давлатии Бохтар ба номи Носири Хусрав |series=Силсилаи илмҳои гуманитарӣ ва иқтисодӣ |year=2019 |issue=1/3 (65) |pages=14–18 |url=https://bgu-vestniki.tj/en/wp-content/uploads/2021/01/%E2%84%961-365-2019.pdf |language=tg }}</ref> === Номҳои дигари сурх дар забони тоҷикӣ === Дар забони тоҷикӣ сурх тобишҳои зиёд дорад ва бисёре аз онҳо номҳои хос доранд. Ин номҳо бештар аз гулҳо, меваҳо, сангҳо, ҳайвонот ва дигар чизҳои табиат гирифта шудаанд. Аз ҷумла: * '''[[Қирмизӣ]]''' — яке аз тобишҳои сурхи тира ё баланд. * '''[[Гулгун]]''' — сурхтоб, ба ранги гули садбарг монанд. * '''[[Лолагӣ]]''' — сурхи монанд ба ранги гули лола. * '''[[Гулнорӣ]]''' — ранги монанд ба гули анор. * '''[[Лол (ранг)|Лол]]''' — сурхи монанд ба ранги лаъл. * '''[[Ақиқӣ]]''' — ранги сурхе, ки номаш аз санги ақиқ гирифта шудааст. * '''[[Ҷигарранг]]''' — ранги сурхи тирае, ки ба қаҳваранг моил аст. * '''Алвон''' — вожаи куҳан барои сурх ё матои сурх. * '''Сурхоб''' — яке аз номҳои қадимии сурх, ки дар фарҳангҳои забонӣ омадааст. Дар гӯйишҳои тоҷикӣ барои нишон додани дараҷаи тирагӣ ва равшанӣ аз ибораҳои '''сурхи баланд''', '''сурхи паст''', '''сурхи равшан''', '''сурхи банур''' ва '''сурхи баста''' истифода мекунанд.<ref name="Rahimi"/><ref name="Tukhtasunov"/> Дилшод Раҳимӣ дар таҳқиқоти худ истифодаи номҳои «сурхи равшан»-ро дар Ашт ва Исфара, «сурхи лолагӣ»-ро дар Ҳисор, Норак ва Левакант, «сурхи сафедхеста»-ро дар Панҷ ва «сурхи гулнорӣ»-ро дар Тоҷикобод сабт кардааст.<ref name="Rahimi"/> == Таърих == {{Асосӣ|Таърихи ранги сурх}} === Давраи пеш аз таърих === [[Акс:Pech Merle main.jpg|thumb|Нақши дасти инсон бо рангмояи сурх дар ғори Пеш-Мерли Фаронса.]] Сурх яке аз қадимтарин рангҳое мебошад, ки инсон дар санъат истифода кардааст. Дар давраи [[палеолит]] одамон аз хоки сурх, ки дорои [[оксиди оҳан]] буд, рангмоя тайёр мекарданд. Ин маводро '''[[охра]]и сурх''' меноманд. Онро майда карда, бо моеъ ё моддаҳои дигар омехта менамуданд ва барои ороиши бадан, ранг кардани ашё ва тасвирҳои рӯйи санг истифода мебурданд.<ref name="Smithsonian"/> Дар ғорҳои қадимии [[Аврупо]] ва [[Африқо]] тасвирҳои ҳайвонот, нақши дастони инсон ва дигар осор бо рангмояи сурх ёфт шудаанд. Баъзе аз онҳо даҳҳо ҳазор сол таърих доранд. === Давлатҳои бостон === Дар [[Мисри бостон]] сурх дар наққошӣ, ороиши бадан ва маросимҳои динӣ истифода мешуд. Мисриён охраи сурхро барои ранг кардани деворҳо ва пайкараҳо, инчунин барои ороиши рухсора ва лаб истифода мебурданд. Дар [[Чини бостон]] сурх барои ороиши [[сафол]], биноҳо ва либос ба кор мерафт. Бо мурури замон он ба яке аз рангҳои муҳими маросимӣ ва дарборӣ табдил ёфт. Дар фарҳанги чинӣ сурх аксаран бо бахт, шодӣ ва комёбӣ алоқаманд аст.<ref name="Smithsonian"/> Дар [[Юнони бостон]] ва [[Руми бостон]] аз рангмояҳои маъданӣ, аз ҷумла [[шанграф]] ва [[сурби сурх]], истифода мекарданд. Шанграф ранги сурхи дурахшон медод, вале дорои [[симоб]] буд. Кор бо чунин маъданҳо барои саломатии инсон хатарнок аст. == Сурх дар фарҳанги Суғд == [[Акс:Sogdian mural from Panjikent.jpg|thumb|Деворнигораҳои Суғди бостон бо рангҳои гуногун, аз ҷумла сурх, оро дода мешуданд.]] Дар [[Суғд]]и бостон сурх яке аз рангҳои муҳими [[деворнигорӣ]] ва ҳунарҳои ороишӣ буд. Осори боқимондаи [[Панҷакенти бостонӣ]], [[Афросиёб (шаҳри бостонӣ)|Афросиёб]], [[Варахша]] ва дигар марказҳои Суғд нишон медиҳанд, ки рассомон аз рангҳои сурх, зард, сафед, сиёҳ ва кабуд истифода мебурданд.<ref name="SogdArt">{{cite encyclopedia |last=Mode |first=Markus |title=Sogdiana: Sogdian Art |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |year=2009 |url=https://www.iranicaonline.org/articles/sogdiana-vi-sogdian-art/ |language=en }}</ref> Деворнигораҳои Панҷакент асосан ба асрҳои V–VIII мансуб буда, дар онҳо саҳнаҳои зиндагии дарборӣ, зиёфатҳо, достонҳои паҳлавонӣ, афсонаҳо ва тасвирҳои худоён дида мешаванд. Барои офаридани ин тасвирҳо рассомон аз рангмояҳои табиӣ истифода мекарданд. Таҳқиқоти А. И. Косолапов ва Б. И. Маршак нишон додааст, ки дар деворнигораҳои минтақаҳои гуногуни Осиёи Марказӣ барои ҳосил кардани сурх аз '''охраи сурх, ҳематит, шанграф ва сурби сурх''' истифода мешуд. Навъи рангмоя аз макон ва давраи таърихӣ вобаста буд.<ref name="Kosolapov">{{cite book |last1=Косолапов |first1=А. И. |last2=Маршак |first2=Б. И. |title=Стенная живопись Средней и Центральной Азии: историко-художественное и лабораторное исследование |publisher=Формика |place=Санкт-Петербург |year=1999 |url=https://www.kronk.spb.ru/library/kosolapov-marshak-1999-t1.htm |language=ru }}</ref> === Толори сурхи Варахша === Яке аз намунаҳои машҳури истифодаи сурх дар ҳунари суғдӣ '''Толори сурх''' дар қасри [[Варахша]] мебошад. Ин ёдгорӣ дар воҳаи [[Бухоро]] ҷойгир буда, деворнигораҳои он ба асрҳои VII–VIII мансубанд. Дар деворнигораҳои ин толор саҳнаҳои афсонавӣ ва тасвирҳои мавҷудоти ғайриодӣ, аз ҷумла ҷонварони азим, дида мешаванд. Маънои дақиқи ин тасвирҳо ҳанӯз мавриди баҳси муҳаққиқон аст.<ref name="Varakhsha">{{cite book |last=Lo Muzio |first=Ciro |chapter=The Red Hall Murals in the Varakhsha Palace (Bukhara Oasis) |title=Le forme della città: Iran, Gandhāra e Asia Centrale |publisher=ISMEO |place=Rome |year=2023 |pages=383–397 |url=https://iris.uniroma1.it/handle/11573/1706646 |language=en }}</ref> Рангҳои сурх дар дигар деворнигораҳои суғдӣ низ дида мешаванд. Бо вуҷуди ин, далелҳои мавҷуда барои муайян кардани як маънои ягонаи динӣ ё рамзии сурх дар тамоми ҷомеаи Суғд кофӣ нестанд. == Сурх дар фарҳанги тоҷикон == === Маъноҳои рамзӣ === Дар фарҳанги суннатии тоҷикон сурх аз рангҳои маъмули ҷашну маросимҳо ба шумор меравад. Он бештар бо шодӣ, зебоӣ, ҷавонӣ, бахту саодат ва нерӯи зиндагӣ алоқаманд аст. Дилшод Раҳимӣ дар таҳқиқоти худ қайд мекунад, ки дар ҷашнҳо ва маросимҳои тоҷикон рангҳо маъноҳои гуногун доштаанд. Масалан, сабз бештар бо баҳор ва [[Наврӯз]], сурху арғувонӣ ва норинҷӣ бо [[Меҳргон]] ва либосҳои рангоранг бо ҷашну маъракаҳои шодӣ алоқаманд буданд.<ref name="Rahimi"/> Сурх ҳамчунин метавонад бо хун, оташ ва ҷасорат пайванд дошта бошад. Аммо маънои он дар ҳар маросим ва минтақа яксон нест. Дар баъзе мавридҳо сурх рамзи хушбахтӣ аст ва дар ҳолатҳои дигар метавонад маънои ҷанг, хатар ё қурбонӣ дошта бошад. === Сурх дар Наврӯз === {{Асосӣ|Наврӯз}} Дар баъзе минтақаҳои Тоҷикистон сурх дар маросимҳои [[Наврӯз]] аҳаммияти махсус дорад. Мувофиқи маълумоти ''Encyclopaedia Iranica'', дар баъзе суннатҳои [[Бадахшон]] пеш аз Наврӯз соҳиби хона ду ҷорӯби сурхро назди даромадгоҳ мегузошт ва бар болои дар матои сурх меовехт. Дар ин маросим сурх рамзи шодӣ, бахт ва рӯзгори нек ба шумор мерафт.<ref name="IranicaNowruz">{{cite encyclopedia |last=Shahbazi |first=Alireza Shapur |title=Nowruz ii. In the Islamic Period |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |year=2000 |url=https://www.iranicaonline.org/articles/nowruz-ii/ |language=en }}</ref> Ин анъана ба суннатҳои маҳаллии Бадахшон тааллуқ дорад ва маънои онро надорад, ки тамоми тоҷикон Наврӯзро бо матои сурх таҷлил мекарданд. Дар фарҳанги форсизабонон меваҳои сурх, аз ҷумла [[анор]] ва [[тарбуз]], низ дар баъзе маросимҳои мавсимӣ истифода мешаванд. Онҳо метавонанд рамзи фаровонӣ, ҳаёт ва неъмати табиат бошанд. === Сурх дар Меҳргон === {{Асосӣ|Меҳргон}} [[Меҳргон]] яке аз ҷашнҳои бостонии халқҳои эронитабор аст, ки бо фарорасии тирамоҳ ва ҷамъоварии ҳосил алоқаманд мебошад. Дар фарҳанги тоҷикон рангҳои сурх, арғувонӣ, норинҷӣ ва заррин бо ин ҷашн пайванд доранд. Ин рангҳо ба баргҳои тирамоҳӣ, меваҳои пухта, нури офтоб ва фаровонии ҳосил монанданд.<ref name="Rahimi"/> Меҳргон бо [[Меҳр (эзад)|Меҳр]] ё Митро, ки дар эътиқодоти эронии бостон бо аҳду паймон ва рӯшноӣ алоқаманд буд, низ иртибот дорад. Дар баъзе шарҳҳои фарҳангӣ сурху заррин ба нури офтоб ва ҷашни Меҳргон нисбат дода мешаванд.<ref>{{cite web |title=Меҳргон — ҷашни ниёгон — аз бостон то имрӯз |url=https://amit.tj/tj/mekhrgon-chashni-niyogon-az-boston-imruz |publisher=Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон |language=tg }}</ref> === Сурх дар маросимҳои арӯсӣ === Дар баъзе минтақаҳои Тоҷикистон сурх яке аз рангҳои маъмули либос ва ороишоти арӯсӣ мебошад. Пажӯҳишгоҳи илмӣ-таҳқиқотии фарҳанг ва иттилоот дар мақолаи «Мавқеи рӯймол дар фарҳанги сару либоси мардуми тоҷик» қайд кардааст, ки дар баъзе суннатҳои арӯсии Бадахшон ранги сафед рамзи роҳи сафед, сабз рамзи сарсабзӣ ва баракат, сурх бошад, рамзи '''хушбахтӣ''' ҳисоб мешавад.<ref name="Headscarf">{{cite web |title=Мавқеи рӯймол дар фарҳанги сару либоси мардуми тоҷик |url=https://pitfi.tj/node/227 |publisher=Пажӯҳишгоҳи илмӣ-таҳқиқотии фарҳанг ва иттилоот |language=tg }}</ref> Дар ҷашну маросимҳо занон рӯймол ва либосҳои сурх, серранг ё гулдор мепӯшиданд. Дар муқобил, баъзе рангҳои тира, аз ҷумла кабуд ва сиёҳ, дар суннатҳои муайян бо азодорӣ алоқаманд буданд.<ref name="Headscarf"/> === Сурх дар ҳунарҳои мардумӣ === Сурх дар [[чакан]], [[сӯзанӣ]], [[атлас]], [[адрас]], [[қолинбофӣ]], [[гилембофӣ]] ва дигар ҳунарҳои мардумии тоҷикон васеъ истифода мешавад. Дар [[чакан]]и тоҷикӣ нақшҳои гулу барг, анор, лола ва дигар унсурҳои табиат бо риштаҳои рангоранг офарида мешаванд. Сурх дар чунин нақшҳо метавонад барои тасвири гулҳо ва дигар унсурҳои ороишӣ истифода шавад. Мувофиқи маълумоти [[ЮНЕСКО]], нақшҳои чакан аксаран ба табиат, ҷаҳонбинии мардум ва орзую умедҳои инсон алоқаманданд. Дар гузашта риштаҳои чаканро аз нахҳои пахта ва абрешим омода карда, бо рангҳои табиии рустанӣ ва маъданӣ ранг мекарданд.<ref name="UNESCOChakan">{{cite web |title=Chakan, embroidery art in the Republic of Tajikistan |url=https://ich.unesco.org/en/RL/01397 |publisher=UNESCO |year=2018 |language=en }}</ref> == Ранги сурх дар адабиёти форсӣ-тоҷикӣ == Дар [[адабиёти форсӣ]] ва тоҷикӣ сурх яке аз рангҳои серистеъмол аст. Шоирон онро барои тасвири чеҳра, лаб, гул, шароб, оташ, хун, муҳаббат ва шуҷоат истифода мебаранд. Дар шеъри классикӣ ранги сурх бештар бо чунин тасвирҳо меояд: * '''Гули сурх''' — зебоӣ, баҳор ва маҳбуб. * '''Лаби лаъл''' — лаби сурх ва зебои маҳбуб. * '''Чеҳраи гулгун''' — рӯйи зебо ё сурхтоб. * '''Бодаи гулгун''' — шароби сурх. * '''Лолаи сурх''' — ишқ, хун ё шаҳодат. * '''Оташи сурх''' — гармӣ, нерӯ ва ишқи пуршӯр. Муҳаққиқи адабиёти форсӣ Аннемари Шиммел қайд мекунад, ки сурх дар адабиёти форсӣ ҳам рамзи ҳаёт, нерӯ ва муҳаббат ва ҳам рамзи хун, ғазаб ва шаҳодат мебошад. Вобаста ба мазмуни асар як ранг метавонад маъноҳои гуногун гирад.<ref name="IranicaColor"/> === Сурх дар шеъри Рӯдакӣ === Дар ашъори [[Рӯдакӣ|Абӯабдуллоҳи Рӯдакӣ]] низ тасвирҳои вобаста ба ранги сурх бисёранд. Масалан, дар яке аз байтҳои ӯ омадааст: {{Иқтибос|Самоъу бодаи гулгун ва лӯъбатон чу моҳ,<br>Агар фаришта бибинад, дарафтад дар чоҳ.<ref name="Rudaki">{{cite web |title=Рӯдакӣ — Қасидаҳо ва қитъаҳо, №104 |url=https://ganjoor.net/roodaki/baghimande/sh104 |website=Ганҷур |language=fa }}</ref>}} Дар ин байт «бодаи гулгун» ба маънои шароби сурх омадааст. Истифодаи вожаи «гулгун» нишон медиҳад, ки дар забони адабии форсӣ-тоҷикӣ ранги сурхро на танҳо бо номи мустақим, балки тавассути монанд кардан ба гул ва дигар ашёи табиат низ ифода мекарданд. === Сурх ва сурхрӯйӣ === Дар забони тоҷикӣ ибораи '''сурхрӯй''' ё '''рӯйсафед''' ба шахси обрӯманд ва сарбаланд низ гуфта мешавад. «Сурхрӯй шудан» дар баъзе мавридҳо маънои шармидан ва сурх шудани рӯйро дорад, вале дар адабиёти классикӣ сурхрӯйӣ метавонад рамзи обрӯ ва сарбаландӣ бошад. Дар адабиёти ирфонӣ сурх баъзан бо қудрати рӯҳонӣ ва ишқи илоҳӣ пайванд мегирад. Масалан, дар осори баъзе орифон ва шоирони форсӣ сурх рамзи нерӯи ботинӣ ва таҷрибаи маънавӣ мебошад.<ref name="IranicaColor"/> === Сурх дар «Ҳафт пайкар» === Дар достони '''[[Ҳафт пайкар]]'''-и [[Низомии Ганҷавӣ]] рангҳо бо рӯзҳои ҳафта ва сайёраҳо алоқаманд мебошанд. Дар низоми рамзии асар сурх бо [[Баҳром (сайёра)|сайёраи Баҳром]] ва рӯзи сешанбе пайванд дорад. Ин анъана аз тасаввуроти куҳани [[ахтаршиносӣ]] ва рамзшиносии рангҳо сарчашма мегирад.<ref name="IranicaColor"/> Дар осори адабии форсӣ чунин робитаҳои байни рангҳо, сайёраҳо ва рӯзҳои ҳафта дар давраҳои гуногун истифода шудаанд. == Сурх дар устураҳо ва эътиқодоти эронӣ == === Сурх, оташ ва рӯшноӣ === Дар фарҳангҳои қадими эронӣ оташ аз унсурҳои муҳими динӣ ва маросимӣ буд. Ранги сурху норинҷии шуълаи оташ бо гармӣ, рӯшноӣ ва нерӯ алоқаманд аст. Аз ин сабаб сурх дар баъзе шарҳҳои фарҳангӣ бо офтоб, оташ ва нерӯи зиндагӣ пайванд дода мешавад. Дар [[зардуштия]] оташ рамзи муҳими покӣ ва рӯшноӣ мебошад. Аммо ин маънои онро надорад, ки сурх ягона ранги муқаддаси ин дин аст. Масалан, либоси сафед низ дар маросимҳои зардуштӣ ҷойгоҳи махсус дорад.<ref name="IranicaColor"/> Дар [[Чоршанбеи сурӣ]], ки дар баъзе минтақаҳои Эрон ҷашн гирифта мешавад, мардум аз болои оташ мепаранд. Дар ин маросим сурхӣ бо тандурустӣ ва нерӯи зиндагӣ алоқаманд аст. Пайдоиши номи «сурӣ» баҳснок аст, вале баъзе муҳаққиқон онро бо вожаи куҳани ''сур'' ба маънои сурх мепайванданд.<ref name="IranicaSuri">{{cite encyclopedia |last1=Saʿidi-Sirjani |first1=Ali-Akbar |last2=Kasheff |first2=Manouchehr |title=Čahāršanba-Sūrī |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |year=1990 |url=https://www.iranicaonline.org/articles/caharsanba-suri/ |language=en }}</ref> === Сурх ва Сиёвуш === Дар устураҳо ва адабиёти эронӣ сурх метавонад рамзи хуни рехташуда ва қурбонӣ бошад. Яке аз чеҳраҳои муҳими ин анъана [[Сиёвуш]] аст, ки достони ӯ дар [[Шоҳнома]]и [[Фирдавсӣ]] нақл шудааст. Сиёвуш дар адабиёт ва фарҳанги мардумӣ рамзи бегуноҳӣ ва марги фоҷиавӣ мебошад. Дар баъзе шарҳҳои адабӣ лолаи сурх бо хуни шаҳидон ва сарнавишти қаҳрамонони фоҷиавӣ, аз ҷумла Сиёвуш, пайванд дода мешавад.<ref name="IranicaHusayn">{{cite encyclopedia |title=Ḥosayn b. ʿAli ii. In Popular Shiʿism |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |url=https://www.iranicaonline.org/articles/hosayn-b-ali-ii/ |language=en }}</ref> Ин робита пеш аз ҳама як тасвири адабӣ ва устуравӣ аст; онро набояд ҳамчун далели пайдоиши ҳамаи навъҳои гули лола аз хуни Сиёвуш фаҳмид. === Лолаи сурх === [[Акс:Red poppies vertical.jpg|thumb|Гулҳои сурх дар адабиёти тоҷик рамзи зебоӣ, баҳор ва баъзан хун ё шаҳодат мебошанд.]] [[Лола]] яке аз гулҳои машҳур дар фарҳанги тоҷикон аст. Дар шеър ва ҳунарҳои мардумӣ лолаи сурх бо ҷавонӣ, муҳаббат, зебоӣ ва баҳор алоқаманд аст. Дар баъзе анъанаҳои адабӣ лолаи сурх метавонад рамзи хуни шаҳидон низ бошад. Ин маъно дар адабиёти форсӣ ва дар шеърҳои баъзе шоирони давраҳои баъдӣ дида мешавад.<ref name="IranicaColor"/> Дар Тоҷикистон гули лола дар нақшҳои [[чакан]], сӯзанӣ ва дигар ҳунарҳои ороишӣ низ истифода мешавад. == Рангҳои сурх дар ҳунари рангрезии тоҷикон == {{Асосӣ|Рангрезӣ}} Дар гузашта рангҳои сурхро аз маводи гуногуни табиӣ тайёр мекарданд. Дар байни тоҷикон яке аз сарчашмаҳои асосӣ решаи гиёҳи '''[[рӯян]]''' буд. === Рӯян === Рӯян (''[[Rubia tinctorum]]'') гиёҳест, ки аз решаи он моддаи рангкунандаи сурх мегиранд. Мардумшинос Н. Н. Ершов дар китоби «Қаратоғ ва ҳунарҳои он» тарзи рангтайёркунии анъанавиро чунин шарҳ додааст: Рангрезон решаи рӯяни тақрибан сесоларо меканданд, хушк ва майда мекарданд. Сипас онро дар об тар карда, меҷӯшонданд. Риштаҳои пахтагӣ ва абрешимиро дар оби рангдор меҷӯшонданд, то ранг ба онҳо часпад.<ref name="Ershov">{{cite book |last=Ершов |first=Н. Н. |title=Каратаг и его ремесла |publisher=Дониш |place=Душанбе |year=1984 |pages=44–46 |url=https://abashin.org/wp-content/uploads/2024/02/ershov2.pdf |language=ru }}</ref> Барои устувор кардани ранг аз моддаҳои ёрирасон, аз ҷумла '''бузғунҷ''', ки ғуддаҳои баъзе дарахтони писта мебошанд, истифода мешуд. Вобаста ба тарзи коркард рӯян метавонад аз гулобӣ то сурхи тира ранг диҳад.<ref name="Ershov"/> === Қирмиз === '''[[Қирмиз]]''' ранги сурхест, ки аз баъзе ҳашароти рангдеҳ ба даст меояд. Дар ҳунари Қаратоғ қирмизро бештар барои ранг кардани абрешим истифода мебурданд. Ершов менависад, ки ин рангро аз берун меоварданд ва барои рангкунӣ аз моддаҳои ёрирасон низ истифода мекарданд.<ref name="Ershov"/> Қирмиз дар таърихи рангрезии кишварҳои гуногун, аз ҷумла дар Осиёи Ғарбӣ ва Аврупо, ранги арзишманд ба шумор мерафт. === Анор ва дигар рустаниҳо === Дар баъзе ҳунарҳои мардумӣ аз пӯст, реша ва меваи рустаниҳо низ ранг тайёр мекарданд. [[Пӯсти анор]] дар рангрезӣ истифода шудааст, аммо ранги ҳосилшуда вобаста ба усули коркард ва моддаҳои ёрирасон метавонад гуногун бошад. Дар Қаратоғ, мувофиқи маълумоти Ершов, аз пӯсти анор барои гирифтани ранги сиёҳ низ истифода мекарданд.<ref name="Ershov"/> Аз ин рӯ, истифодаи анорро танҳо ба ранги сурх маҳдуд кардан дуруст нест. == Сурх дар рамзҳои давлатӣ ва сиёсӣ == === Парчами Тоҷикистон === [[Акс:Flag of Tajikistan.svg|thumb|Ранги сурх қисми болоии [[Парчами Тоҷикистон|Парчами давлатии Тоҷикистон]]ро ташкил медиҳад.]] Сурх яке аз се ранги [[Парчами Тоҷикистон|Парчами давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] мебошад. Парчами кунунии Тоҷикистон соли [[1992]] қабул шудааст. Он аз се рахи уфуқии сурх, сафед ва сабз иборат буда, дар маркази рахи сафед тоҷ ва ҳафт ситора дорад. Дар шарҳҳои рамзии парчам сурх аксаран бо истиқлол, ҷасорат, мубориза ва ҷоннисорӣ пайванд дода мешавад. Ин шарҳҳо аз тавсифи расмии тарҳи парчам фарқ доранд. Мувофиқи маълумоти сомонаи расмии Президенти Тоҷикистон, рамзи рақамии сурхи парчам '''#DC161D''' мебошад, ки аз сурхи стандартии вебӣ (#FF0000) фарқ мекунад.<ref name="Flag">{{cite web |title=Рамзҳои давлатӣ |url=https://www.president.tj/symbols |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |language=tg }}</ref> === Сурх дар ҳаракатҳои сиёсӣ === Аз асри XIX сар карда, сурх ба яке аз рангҳои рамзии ҳаракатҳои [[сотсиализм|сотсиалистӣ]] ва [[коммунизм|коммунистӣ]] табдил ёфт. Пас аз [[Инқилоби Октябр]] дар соли 1917 ранги сурх ба рамзи асосии ҳокимияти [[болшевикон]] табдил ёфт. Он дар парчам, нишонҳо, шиорҳо ва ороишоти расмии [[Иттиҳоди Шӯравӣ]] васеъ истифода мешуд. Парчами [[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон]] низ сурхро ҳамчун яке аз рангҳои асосии худ дошт. Имрӯз сурх дар парчамҳои бисёр кишварҳо истифода мешавад, вале маънои он вобаста ба таърих ва фарҳанги ҳар кишвар фарқ мекунад. == Маъноҳои дигари сурх == Дар ҷаҳони муосир сурх дар [[аломатҳои роҳ]], нишонҳои огоҳкунанда, таҷҳизоти [[сӯхторхомӯшкунӣ]] ва дигар воситаҳои амниятӣ истифода мешавад. Ин ранг диққатро зуд ҷалб мекунад ва аз ин рӯ барои нишон додани хатар, манъ ё зарурати таваҷҷуҳ муносиб аст. Дар фарҳанг ва санъат бошад, сурх ҳамоно бо муҳаббат, нерӯ, ҳаяҷон, шодӣ ва ҷасорат пайванд дорад. Аммо маънои равонии он ҳамеша яксон нест ва аз шароити истифода ва таҷрибаи фарҳангии бинанда вобаста мебошад. == Нигаред низ == * [[Тобишҳои сурх]] * [[Таърихи ранги сурх]] * [[Ранг]] * [[Рангрезӣ]] * [[Қирмизӣ]] * [[Гулгун]] * [[Лолагӣ]] * [[Гулнорӣ]] * [[Рӯян]] * [[Лола]] * [[Меҳргон]] * [[Наврӯз]] == Адабиёт == {{reflist}} {{Тобишҳои сурх}} {{Гурӯҳбандии рангҳо}} [[Гурӯҳ:Рангҳои асосӣ]] [[Гурӯҳ:Сурх]] 1dp5q3sm8xt3fvwscoqfkfvj3bpjyol 1493100 1493096 2026-11-08T15:34:25Z Zosya95 54344 /* Нигаред низ */ 1493100 wikitext text/x-wiki {{Қуттии ранг |ном=Сурх |hex=FF0000 |r=255 |g=0 |b=0 |c=0 |m=100 |y=100 |k=0 |h=0 |s=100 |v=100 |тасвир={{photomontage |photo1a=Pomegranate02 edit.jpg |photo1b=Cardinal.jpg |photo2a=Cardinal Théodore Adrien Sarr 2.JPG |photo2c=Magdalena Frackowiak.jpg |photo3a=Chinese honor guard in column 070322-F-0193C-014.JPEG |size=280 |color_border=#AAAAAA |position=center }} |рамз={{hlist|[[Шодӣ]]|[[Бахт]]|[[Нерӯ]]|[[Меҳргон]]|[[Хатар]]|[[Оташ]]}} }} '''Сурх''' яке аз [[рангҳои асосӣ]] буда, дар канори дарозмавҷи [[спектри намоён]]и [[рӯшноӣ]], дар паҳлуи [[ранги норинҷӣ]] ҷойгир аст. [[Дарозии мавҷ]]и нури сурх тақрибан 620–750 [[нанометр]] мебошад. Дар [[модели рангии RGB]] сурх яке аз се ранги асосии нур буда, дар [[модели рангии CMYK]] аз омезиши арғувонӣ ва зард ҳосил мешавад.<ref name="Spectral">{{cite web |title=Spectral Colors |url=http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/vision/specol.html |website=HyperPhysics |publisher=Georgia State University |language=en }}</ref><ref name="W3C">{{cite web |title=CSS Color Module Level 3 |url=https://www.w3.org/TR/css-color-3/ |publisher=World Wide Web Consortium |language=en }}</ref> Дар [[табиат]] сурх дар [[хун]], [[оташ]], баъзе [[гул]]ҳо, [[мева]]ҳо, [[маъдан]]ҳо ва ранги ҷисми баъзе [[ҳайвон]]ҳо дида мешавад. Ин ранг аз қадим барои ороиши бадан, ранг кардани матоъ, наққошӣ, сохтани зарфҳо ва баёни маъноҳои рамзӣ истифода шудааст.<ref name="Smithsonian">{{cite web |title=Red |url=https://asia.si.edu/explore-art-culture/art-stories/colors/red/ |website=National Museum of Asian Art |publisher=Smithsonian Institution |language=en }}</ref> Сурх дар фарҳангҳои гуногун маъноҳои мухталиф дорад. Он метавонад рамзи [[ҳаёт]], [[муҳаббат]], [[ҷасорат]], нерӯ, шодӣ ва ҳокимият бошад, вале ҳамзамон ба хунрезӣ, хатар, ғазаб ё ҷанг низ ишора кунад. Дар фарҳанги тоҷикӣ ва дигар халқҳои эронитабор сурх бо зебоӣ, хушбахтӣ, ҷашну маросимҳо, гулҳо ва баъзе тасаввуроти динӣ пайванд дорад.<ref name="IranicaColor">{{cite encyclopedia |last1=Schimmel |first1=Annemarie |last2=Soucek |first2=Priscilla P. |title=Color |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |volume=VI |pages=46–50 |year=1992 |url=https://www.iranicaonline.org/articles/color-pers-rang/ |language=en }}</ref><ref name="Rahimi">{{cite journal |last=Раҳимӣ |first=Дилшод |title=Ифодаи номи рангҳо дар гуфтори ҳунармандон |journal=Паёмномаи фарҳанг |year=2020 |issue=1 (49) |pages=5–10 |publisher=Пажӯҳишгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилоот |url=https://pitfi.tj/sites/default/files/payomnomai_farhang/payomnomai_farhang_2020_01.pdf |language=tg }}</ref> == Хусусиятҳои ранг == === Сурх дар табиат ва рӯшноӣ === [[Акс:Visible spectrum.svg|thumb|Сурх дар як канори спектри намоёни рӯшноӣ ҷойгир аст.]] Одамон сурхро вақте мебинанд, ки ба чашм нуре мерасад, ки [[системаи биноӣ]] онро сурх қабул мекунад. Дар [[шабакияи чашм]] ҳуҷайраҳои махсусе бо номи [[ҳуҷайраҳои махрутӣ]] мавҷуданд, ки ба дарозии мавҷҳои гуногуни рӯшноӣ ҳассос мебошанд. Майна маълумоти ин ҳуҷайраҳоро муқоиса карда, рангҳоро муайян мекунад. Нури сурх нисбат ба нури бунафш дарозии мавҷи бештар ва басомади камтар дорад. Аммо ранги сурхи ашё ҳатман аз як дарозии мавҷ иборат нест: ашёи сурх метавонад омехтаи гуногуни нурҳоро инъикос кунад, ки чашм онро сурх мебинад.<ref name="Spectral"/> === Сурх дар системаҳои рангӣ === Дар [[модели рангии RGB]], ки дар [[монитори компютер]], телефон ва дигар экранҳо истифода мешавад, сурх яке аз се ранги асосии нур аст. Ду ранги дигари асосӣ [[сабз]] ва [[кабуд]] мебошанд. Сурхи стандартии вебӣ бо рамзи '''#FF0000''' муайян мешавад. Дар он арзиши сурх 255 ва арзишҳои сабзу кабуд 0 мебошанд.<ref name="W3C"/> Дар [[модели рангии CMYK]], ки дар [[чоп]] истифода мешавад, сурх аз омезиши рангҳои [[арғувонӣ]] ва [[зард]] ҳосил мегардад. Аз ин рӯ, сурх дар RGB ранги асосӣ ва дар CMYK ранги дуюминдараҷа ҳисоб мешавад. Дар модели RGB ранги муқобили сурх [[сиан]] ё кабуди осмонӣ мебошад. Омезиши нури сурх ва сиан бо шиддати мувофиқ метавонад рӯшноии сафед ба вуҷуд оварад. == Решаи ном == Вожаи '''сурх''' аз калимаҳои куҳани забонҳои [[забонҳои эронӣ|эронӣ]] мебошад. Дар [[забони авестоӣ]] шакли ''suxra-'' бо маънои сурх ва гарм мавҷуд буд. Бо он шаклҳои [[забони форсии миёна|форсии миёна]] ''suxr'' ва [[забони форсӣ|форсии нав]] ''surx'' ё ''sorx'' алоқаманданд.<ref name="Viti">{{cite journal |last=Viti |first=Carlotta |title=Semantic variation and semantic change in the color lexicon |journal=Linguistics |volume=63 |issue=4 |year=2025 |pages=949–1027 |doi=10.1515/ling-2023-0161 |url=https://www.degruyterbrill.com/document/doi/10.1515/ling-2023-0161/html |language=en }}</ref> Шаклҳои ҳамрешаи ин вожа дар дигар забонҳои эронӣ низ боқӣ мондаанд. Масалан, дар [[забони пашту]] калимаи ''sūr'' маънои сурхро дорад. Ин монандӣ ба решаи муштараки эронии онҳо ишора мекунад.<ref name="Viti"/> Ба ақидаи баъзе забоншиносон, решаи қадимаи ин калима ба мафҳумҳои сӯхтан, дурахшидан ва гармӣ алоқаманд аст. Дар таҳқиқоти забоншиносӣ ин гурӯҳи калимаҳо бо вожаҳои куҳани [[забонҳои ҳиндуэронӣ]] муқоиса мешаванд.<ref name="Viti"/> Забоншиноси тоҷик О. Тухтасунов низ дар мақолаи «Назаре ба якчанд вожаҳои ифодагари ранги сурх ва тобишҳои он дар забони тоҷикӣ» робитаи калимаи «сурх»-ро бо авестоии ''suxra'' баррасӣ кардааст. Ӯ инчунин вожаҳои «алвон», «қирмизӣ» ва дигар номҳои сурхро таҳқиқ намудааст.<ref name="Tukhtasunov">{{cite journal |last=Тухтасунов |first=О. |title=Назаре ба якчанд вожаҳои ифодагари ранги сурх ва тобишҳои он дар забони тоҷикӣ |journal=Паёми Донишгоҳи давлатии Бохтар ба номи Носири Хусрав |series=Силсилаи илмҳои гуманитарӣ ва иқтисодӣ |year=2019 |issue=1/3 (65) |pages=14–18 |url=https://bgu-vestniki.tj/en/wp-content/uploads/2021/01/%E2%84%961-365-2019.pdf |language=tg }}</ref> === Номҳои дигари сурх дар забони тоҷикӣ === Дар забони тоҷикӣ сурх тобишҳои зиёд дорад ва бисёре аз онҳо номҳои хос доранд. Ин номҳо бештар аз гулҳо, меваҳо, сангҳо, ҳайвонот ва дигар чизҳои табиат гирифта шудаанд. Аз ҷумла: * '''[[Қирмизӣ]]''' — яке аз тобишҳои сурхи тира ё баланд. * '''[[Гулгун]]''' — сурхтоб, ба ранги гули садбарг монанд. * '''[[Лолагӣ]]''' — сурхи монанд ба ранги гули лола. * '''[[Гулнорӣ]]''' — ранги монанд ба гули анор. * '''[[Лол (ранг)|Лол]]''' — сурхи монанд ба ранги лаъл. * '''[[Ақиқӣ]]''' — ранги сурхе, ки номаш аз санги ақиқ гирифта шудааст. * '''[[Ҷигарранг]]''' — ранги сурхи тирае, ки ба қаҳваранг моил аст. * '''Алвон''' — вожаи куҳан барои сурх ё матои сурх. * '''Сурхоб''' — яке аз номҳои қадимии сурх, ки дар фарҳангҳои забонӣ омадааст. Дар гӯйишҳои тоҷикӣ барои нишон додани дараҷаи тирагӣ ва равшанӣ аз ибораҳои '''сурхи баланд''', '''сурхи паст''', '''сурхи равшан''', '''сурхи банур''' ва '''сурхи баста''' истифода мекунанд.<ref name="Rahimi"/><ref name="Tukhtasunov"/> Дилшод Раҳимӣ дар таҳқиқоти худ истифодаи номҳои «сурхи равшан»-ро дар Ашт ва Исфара, «сурхи лолагӣ»-ро дар Ҳисор, Норак ва Левакант, «сурхи сафедхеста»-ро дар Панҷ ва «сурхи гулнорӣ»-ро дар Тоҷикобод сабт кардааст.<ref name="Rahimi"/> == Таърих == {{Асосӣ|Таърихи ранги сурх}} === Давраи пеш аз таърих === [[Акс:Pech Merle main.jpg|thumb|Нақши дасти инсон бо рангмояи сурх дар ғори Пеш-Мерли Фаронса.]] Сурх яке аз қадимтарин рангҳое мебошад, ки инсон дар санъат истифода кардааст. Дар давраи [[палеолит]] одамон аз хоки сурх, ки дорои [[оксиди оҳан]] буд, рангмоя тайёр мекарданд. Ин маводро '''[[охра]]и сурх''' меноманд. Онро майда карда, бо моеъ ё моддаҳои дигар омехта менамуданд ва барои ороиши бадан, ранг кардани ашё ва тасвирҳои рӯйи санг истифода мебурданд.<ref name="Smithsonian"/> Дар ғорҳои қадимии [[Аврупо]] ва [[Африқо]] тасвирҳои ҳайвонот, нақши дастони инсон ва дигар осор бо рангмояи сурх ёфт шудаанд. Баъзе аз онҳо даҳҳо ҳазор сол таърих доранд. === Давлатҳои бостон === Дар [[Мисри бостон]] сурх дар наққошӣ, ороиши бадан ва маросимҳои динӣ истифода мешуд. Мисриён охраи сурхро барои ранг кардани деворҳо ва пайкараҳо, инчунин барои ороиши рухсора ва лаб истифода мебурданд. Дар [[Чини бостон]] сурх барои ороиши [[сафол]], биноҳо ва либос ба кор мерафт. Бо мурури замон он ба яке аз рангҳои муҳими маросимӣ ва дарборӣ табдил ёфт. Дар фарҳанги чинӣ сурх аксаран бо бахт, шодӣ ва комёбӣ алоқаманд аст.<ref name="Smithsonian"/> Дар [[Юнони бостон]] ва [[Руми бостон]] аз рангмояҳои маъданӣ, аз ҷумла [[шанграф]] ва [[сурби сурх]], истифода мекарданд. Шанграф ранги сурхи дурахшон медод, вале дорои [[симоб]] буд. Кор бо чунин маъданҳо барои саломатии инсон хатарнок аст. == Сурх дар фарҳанги Суғд == [[Акс:Sogdian mural from Panjikent.jpg|thumb|Деворнигораҳои Суғди бостон бо рангҳои гуногун, аз ҷумла сурх, оро дода мешуданд.]] Дар [[Суғд]]и бостон сурх яке аз рангҳои муҳими [[деворнигорӣ]] ва ҳунарҳои ороишӣ буд. Осори боқимондаи [[Панҷакенти бостонӣ]], [[Афросиёб (шаҳри бостонӣ)|Афросиёб]], [[Варахша]] ва дигар марказҳои Суғд нишон медиҳанд, ки рассомон аз рангҳои сурх, зард, сафед, сиёҳ ва кабуд истифода мебурданд.<ref name="SogdArt">{{cite encyclopedia |last=Mode |first=Markus |title=Sogdiana: Sogdian Art |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |year=2009 |url=https://www.iranicaonline.org/articles/sogdiana-vi-sogdian-art/ |language=en }}</ref> Деворнигораҳои Панҷакент асосан ба асрҳои V–VIII мансуб буда, дар онҳо саҳнаҳои зиндагии дарборӣ, зиёфатҳо, достонҳои паҳлавонӣ, афсонаҳо ва тасвирҳои худоён дида мешаванд. Барои офаридани ин тасвирҳо рассомон аз рангмояҳои табиӣ истифода мекарданд. Таҳқиқоти А. И. Косолапов ва Б. И. Маршак нишон додааст, ки дар деворнигораҳои минтақаҳои гуногуни Осиёи Марказӣ барои ҳосил кардани сурх аз '''охраи сурх, ҳематит, шанграф ва сурби сурх''' истифода мешуд. Навъи рангмоя аз макон ва давраи таърихӣ вобаста буд.<ref name="Kosolapov">{{cite book |last1=Косолапов |first1=А. И. |last2=Маршак |first2=Б. И. |title=Стенная живопись Средней и Центральной Азии: историко-художественное и лабораторное исследование |publisher=Формика |place=Санкт-Петербург |year=1999 |url=https://www.kronk.spb.ru/library/kosolapov-marshak-1999-t1.htm |language=ru }}</ref> === Толори сурхи Варахша === Яке аз намунаҳои машҳури истифодаи сурх дар ҳунари суғдӣ '''Толори сурх''' дар қасри [[Варахша]] мебошад. Ин ёдгорӣ дар воҳаи [[Бухоро]] ҷойгир буда, деворнигораҳои он ба асрҳои VII–VIII мансубанд. Дар деворнигораҳои ин толор саҳнаҳои афсонавӣ ва тасвирҳои мавҷудоти ғайриодӣ, аз ҷумла ҷонварони азим, дида мешаванд. Маънои дақиқи ин тасвирҳо ҳанӯз мавриди баҳси муҳаққиқон аст.<ref name="Varakhsha">{{cite book |last=Lo Muzio |first=Ciro |chapter=The Red Hall Murals in the Varakhsha Palace (Bukhara Oasis) |title=Le forme della città: Iran, Gandhāra e Asia Centrale |publisher=ISMEO |place=Rome |year=2023 |pages=383–397 |url=https://iris.uniroma1.it/handle/11573/1706646 |language=en }}</ref> Рангҳои сурх дар дигар деворнигораҳои суғдӣ низ дида мешаванд. Бо вуҷуди ин, далелҳои мавҷуда барои муайян кардани як маънои ягонаи динӣ ё рамзии сурх дар тамоми ҷомеаи Суғд кофӣ нестанд. == Сурх дар фарҳанги тоҷикон == === Маъноҳои рамзӣ === Дар фарҳанги суннатии тоҷикон сурх аз рангҳои маъмули ҷашну маросимҳо ба шумор меравад. Он бештар бо шодӣ, зебоӣ, ҷавонӣ, бахту саодат ва нерӯи зиндагӣ алоқаманд аст. Дилшод Раҳимӣ дар таҳқиқоти худ қайд мекунад, ки дар ҷашнҳо ва маросимҳои тоҷикон рангҳо маъноҳои гуногун доштаанд. Масалан, сабз бештар бо баҳор ва [[Наврӯз]], сурху арғувонӣ ва норинҷӣ бо [[Меҳргон]] ва либосҳои рангоранг бо ҷашну маъракаҳои шодӣ алоқаманд буданд.<ref name="Rahimi"/> Сурх ҳамчунин метавонад бо хун, оташ ва ҷасорат пайванд дошта бошад. Аммо маънои он дар ҳар маросим ва минтақа яксон нест. Дар баъзе мавридҳо сурх рамзи хушбахтӣ аст ва дар ҳолатҳои дигар метавонад маънои ҷанг, хатар ё қурбонӣ дошта бошад. === Сурх дар Наврӯз === {{Асосӣ|Наврӯз}} Дар баъзе минтақаҳои Тоҷикистон сурх дар маросимҳои [[Наврӯз]] аҳаммияти махсус дорад. Мувофиқи маълумоти ''Encyclopaedia Iranica'', дар баъзе суннатҳои [[Бадахшон]] пеш аз Наврӯз соҳиби хона ду ҷорӯби сурхро назди даромадгоҳ мегузошт ва бар болои дар матои сурх меовехт. Дар ин маросим сурх рамзи шодӣ, бахт ва рӯзгори нек ба шумор мерафт.<ref name="IranicaNowruz">{{cite encyclopedia |last=Shahbazi |first=Alireza Shapur |title=Nowruz ii. In the Islamic Period |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |year=2000 |url=https://www.iranicaonline.org/articles/nowruz-ii/ |language=en }}</ref> Ин анъана ба суннатҳои маҳаллии Бадахшон тааллуқ дорад ва маънои онро надорад, ки тамоми тоҷикон Наврӯзро бо матои сурх таҷлил мекарданд. Дар фарҳанги форсизабонон меваҳои сурх, аз ҷумла [[анор]] ва [[тарбуз]], низ дар баъзе маросимҳои мавсимӣ истифода мешаванд. Онҳо метавонанд рамзи фаровонӣ, ҳаёт ва неъмати табиат бошанд. === Сурх дар Меҳргон === {{Асосӣ|Меҳргон}} [[Меҳргон]] яке аз ҷашнҳои бостонии халқҳои эронитабор аст, ки бо фарорасии тирамоҳ ва ҷамъоварии ҳосил алоқаманд мебошад. Дар фарҳанги тоҷикон рангҳои сурх, арғувонӣ, норинҷӣ ва заррин бо ин ҷашн пайванд доранд. Ин рангҳо ба баргҳои тирамоҳӣ, меваҳои пухта, нури офтоб ва фаровонии ҳосил монанданд.<ref name="Rahimi"/> Меҳргон бо [[Меҳр (эзад)|Меҳр]] ё Митро, ки дар эътиқодоти эронии бостон бо аҳду паймон ва рӯшноӣ алоқаманд буд, низ иртибот дорад. Дар баъзе шарҳҳои фарҳангӣ сурху заррин ба нури офтоб ва ҷашни Меҳргон нисбат дода мешаванд.<ref>{{cite web |title=Меҳргон — ҷашни ниёгон — аз бостон то имрӯз |url=https://amit.tj/tj/mekhrgon-chashni-niyogon-az-boston-imruz |publisher=Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон |language=tg }}</ref> === Сурх дар маросимҳои арӯсӣ === Дар баъзе минтақаҳои Тоҷикистон сурх яке аз рангҳои маъмули либос ва ороишоти арӯсӣ мебошад. Пажӯҳишгоҳи илмӣ-таҳқиқотии фарҳанг ва иттилоот дар мақолаи «Мавқеи рӯймол дар фарҳанги сару либоси мардуми тоҷик» қайд кардааст, ки дар баъзе суннатҳои арӯсии Бадахшон ранги сафед рамзи роҳи сафед, сабз рамзи сарсабзӣ ва баракат, сурх бошад, рамзи '''хушбахтӣ''' ҳисоб мешавад.<ref name="Headscarf">{{cite web |title=Мавқеи рӯймол дар фарҳанги сару либоси мардуми тоҷик |url=https://pitfi.tj/node/227 |publisher=Пажӯҳишгоҳи илмӣ-таҳқиқотии фарҳанг ва иттилоот |language=tg }}</ref> Дар ҷашну маросимҳо занон рӯймол ва либосҳои сурх, серранг ё гулдор мепӯшиданд. Дар муқобил, баъзе рангҳои тира, аз ҷумла кабуд ва сиёҳ, дар суннатҳои муайян бо азодорӣ алоқаманд буданд.<ref name="Headscarf"/> === Сурх дар ҳунарҳои мардумӣ === Сурх дар [[чакан]], [[сӯзанӣ]], [[атлас]], [[адрас]], [[қолинбофӣ]], [[гилембофӣ]] ва дигар ҳунарҳои мардумии тоҷикон васеъ истифода мешавад. Дар [[чакан]]и тоҷикӣ нақшҳои гулу барг, анор, лола ва дигар унсурҳои табиат бо риштаҳои рангоранг офарида мешаванд. Сурх дар чунин нақшҳо метавонад барои тасвири гулҳо ва дигар унсурҳои ороишӣ истифода шавад. Мувофиқи маълумоти [[ЮНЕСКО]], нақшҳои чакан аксаран ба табиат, ҷаҳонбинии мардум ва орзую умедҳои инсон алоқаманданд. Дар гузашта риштаҳои чаканро аз нахҳои пахта ва абрешим омода карда, бо рангҳои табиии рустанӣ ва маъданӣ ранг мекарданд.<ref name="UNESCOChakan">{{cite web |title=Chakan, embroidery art in the Republic of Tajikistan |url=https://ich.unesco.org/en/RL/01397 |publisher=UNESCO |year=2018 |language=en }}</ref> == Ранги сурх дар адабиёти форсӣ-тоҷикӣ == Дар [[адабиёти форсӣ]] ва тоҷикӣ сурх яке аз рангҳои серистеъмол аст. Шоирон онро барои тасвири чеҳра, лаб, гул, шароб, оташ, хун, муҳаббат ва шуҷоат истифода мебаранд. Дар шеъри классикӣ ранги сурх бештар бо чунин тасвирҳо меояд: * '''Гули сурх''' — зебоӣ, баҳор ва маҳбуб. * '''Лаби лаъл''' — лаби сурх ва зебои маҳбуб. * '''Чеҳраи гулгун''' — рӯйи зебо ё сурхтоб. * '''Бодаи гулгун''' — шароби сурх. * '''Лолаи сурх''' — ишқ, хун ё шаҳодат. * '''Оташи сурх''' — гармӣ, нерӯ ва ишқи пуршӯр. Муҳаққиқи адабиёти форсӣ Аннемари Шиммел қайд мекунад, ки сурх дар адабиёти форсӣ ҳам рамзи ҳаёт, нерӯ ва муҳаббат ва ҳам рамзи хун, ғазаб ва шаҳодат мебошад. Вобаста ба мазмуни асар як ранг метавонад маъноҳои гуногун гирад.<ref name="IranicaColor"/> === Сурх дар шеъри Рӯдакӣ === Дар ашъори [[Рӯдакӣ|Абӯабдуллоҳи Рӯдакӣ]] низ тасвирҳои вобаста ба ранги сурх бисёранд. Масалан, дар яке аз байтҳои ӯ омадааст: {{Иқтибос|Самоъу бодаи гулгун ва лӯъбатон чу моҳ,<br>Агар фаришта бибинад, дарафтад дар чоҳ.<ref name="Rudaki">{{cite web |title=Рӯдакӣ — Қасидаҳо ва қитъаҳо, №104 |url=https://ganjoor.net/roodaki/baghimande/sh104 |website=Ганҷур |language=fa }}</ref>}} Дар ин байт «бодаи гулгун» ба маънои шароби сурх омадааст. Истифодаи вожаи «гулгун» нишон медиҳад, ки дар забони адабии форсӣ-тоҷикӣ ранги сурхро на танҳо бо номи мустақим, балки тавассути монанд кардан ба гул ва дигар ашёи табиат низ ифода мекарданд. === Сурх ва сурхрӯйӣ === Дар забони тоҷикӣ ибораи '''сурхрӯй''' ё '''рӯйсафед''' ба шахси обрӯманд ва сарбаланд низ гуфта мешавад. «Сурхрӯй шудан» дар баъзе мавридҳо маънои шармидан ва сурх шудани рӯйро дорад, вале дар адабиёти классикӣ сурхрӯйӣ метавонад рамзи обрӯ ва сарбаландӣ бошад. Дар адабиёти ирфонӣ сурх баъзан бо қудрати рӯҳонӣ ва ишқи илоҳӣ пайванд мегирад. Масалан, дар осори баъзе орифон ва шоирони форсӣ сурх рамзи нерӯи ботинӣ ва таҷрибаи маънавӣ мебошад.<ref name="IranicaColor"/> === Сурх дар «Ҳафт пайкар» === Дар достони '''[[Ҳафт пайкар]]'''-и [[Низомии Ганҷавӣ]] рангҳо бо рӯзҳои ҳафта ва сайёраҳо алоқаманд мебошанд. Дар низоми рамзии асар сурх бо [[Баҳром (сайёра)|сайёраи Баҳром]] ва рӯзи сешанбе пайванд дорад. Ин анъана аз тасаввуроти куҳани [[ахтаршиносӣ]] ва рамзшиносии рангҳо сарчашма мегирад.<ref name="IranicaColor"/> Дар осори адабии форсӣ чунин робитаҳои байни рангҳо, сайёраҳо ва рӯзҳои ҳафта дар давраҳои гуногун истифода шудаанд. == Сурх дар устураҳо ва эътиқодоти эронӣ == === Сурх, оташ ва рӯшноӣ === Дар фарҳангҳои қадими эронӣ оташ аз унсурҳои муҳими динӣ ва маросимӣ буд. Ранги сурху норинҷии шуълаи оташ бо гармӣ, рӯшноӣ ва нерӯ алоқаманд аст. Аз ин сабаб сурх дар баъзе шарҳҳои фарҳангӣ бо офтоб, оташ ва нерӯи зиндагӣ пайванд дода мешавад. Дар [[зардуштия]] оташ рамзи муҳими покӣ ва рӯшноӣ мебошад. Аммо ин маънои онро надорад, ки сурх ягона ранги муқаддаси ин дин аст. Масалан, либоси сафед низ дар маросимҳои зардуштӣ ҷойгоҳи махсус дорад.<ref name="IranicaColor"/> Дар [[Чоршанбеи сурӣ]], ки дар баъзе минтақаҳои Эрон ҷашн гирифта мешавад, мардум аз болои оташ мепаранд. Дар ин маросим сурхӣ бо тандурустӣ ва нерӯи зиндагӣ алоқаманд аст. Пайдоиши номи «сурӣ» баҳснок аст, вале баъзе муҳаққиқон онро бо вожаи куҳани ''сур'' ба маънои сурх мепайванданд.<ref name="IranicaSuri">{{cite encyclopedia |last1=Saʿidi-Sirjani |first1=Ali-Akbar |last2=Kasheff |first2=Manouchehr |title=Čahāršanba-Sūrī |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |year=1990 |url=https://www.iranicaonline.org/articles/caharsanba-suri/ |language=en }}</ref> === Сурх ва Сиёвуш === Дар устураҳо ва адабиёти эронӣ сурх метавонад рамзи хуни рехташуда ва қурбонӣ бошад. Яке аз чеҳраҳои муҳими ин анъана [[Сиёвуш]] аст, ки достони ӯ дар [[Шоҳнома]]и [[Фирдавсӣ]] нақл шудааст. Сиёвуш дар адабиёт ва фарҳанги мардумӣ рамзи бегуноҳӣ ва марги фоҷиавӣ мебошад. Дар баъзе шарҳҳои адабӣ лолаи сурх бо хуни шаҳидон ва сарнавишти қаҳрамонони фоҷиавӣ, аз ҷумла Сиёвуш, пайванд дода мешавад.<ref name="IranicaHusayn">{{cite encyclopedia |title=Ḥosayn b. ʿAli ii. In Popular Shiʿism |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |url=https://www.iranicaonline.org/articles/hosayn-b-ali-ii/ |language=en }}</ref> Ин робита пеш аз ҳама як тасвири адабӣ ва устуравӣ аст; онро набояд ҳамчун далели пайдоиши ҳамаи навъҳои гули лола аз хуни Сиёвуш фаҳмид. === Лолаи сурх === [[Акс:Red poppies vertical.jpg|thumb|Гулҳои сурх дар адабиёти тоҷик рамзи зебоӣ, баҳор ва баъзан хун ё шаҳодат мебошанд.]] [[Лола]] яке аз гулҳои машҳур дар фарҳанги тоҷикон аст. Дар шеър ва ҳунарҳои мардумӣ лолаи сурх бо ҷавонӣ, муҳаббат, зебоӣ ва баҳор алоқаманд аст. Дар баъзе анъанаҳои адабӣ лолаи сурх метавонад рамзи хуни шаҳидон низ бошад. Ин маъно дар адабиёти форсӣ ва дар шеърҳои баъзе шоирони давраҳои баъдӣ дида мешавад.<ref name="IranicaColor"/> Дар Тоҷикистон гули лола дар нақшҳои [[чакан]], сӯзанӣ ва дигар ҳунарҳои ороишӣ низ истифода мешавад. == Рангҳои сурх дар ҳунари рангрезии тоҷикон == {{Асосӣ|Рангрезӣ}} Дар гузашта рангҳои сурхро аз маводи гуногуни табиӣ тайёр мекарданд. Дар байни тоҷикон яке аз сарчашмаҳои асосӣ решаи гиёҳи '''[[рӯян]]''' буд. === Рӯян === Рӯян (''[[Rubia tinctorum]]'') гиёҳест, ки аз решаи он моддаи рангкунандаи сурх мегиранд. Мардумшинос Н. Н. Ершов дар китоби «Қаратоғ ва ҳунарҳои он» тарзи рангтайёркунии анъанавиро чунин шарҳ додааст: Рангрезон решаи рӯяни тақрибан сесоларо меканданд, хушк ва майда мекарданд. Сипас онро дар об тар карда, меҷӯшонданд. Риштаҳои пахтагӣ ва абрешимиро дар оби рангдор меҷӯшонданд, то ранг ба онҳо часпад.<ref name="Ershov">{{cite book |last=Ершов |first=Н. Н. |title=Каратаг и его ремесла |publisher=Дониш |place=Душанбе |year=1984 |pages=44–46 |url=https://abashin.org/wp-content/uploads/2024/02/ershov2.pdf |language=ru }}</ref> Барои устувор кардани ранг аз моддаҳои ёрирасон, аз ҷумла '''бузғунҷ''', ки ғуддаҳои баъзе дарахтони писта мебошанд, истифода мешуд. Вобаста ба тарзи коркард рӯян метавонад аз гулобӣ то сурхи тира ранг диҳад.<ref name="Ershov"/> === Қирмиз === '''[[Қирмиз]]''' ранги сурхест, ки аз баъзе ҳашароти рангдеҳ ба даст меояд. Дар ҳунари Қаратоғ қирмизро бештар барои ранг кардани абрешим истифода мебурданд. Ершов менависад, ки ин рангро аз берун меоварданд ва барои рангкунӣ аз моддаҳои ёрирасон низ истифода мекарданд.<ref name="Ershov"/> Қирмиз дар таърихи рангрезии кишварҳои гуногун, аз ҷумла дар Осиёи Ғарбӣ ва Аврупо, ранги арзишманд ба шумор мерафт. === Анор ва дигар рустаниҳо === Дар баъзе ҳунарҳои мардумӣ аз пӯст, реша ва меваи рустаниҳо низ ранг тайёр мекарданд. [[Пӯсти анор]] дар рангрезӣ истифода шудааст, аммо ранги ҳосилшуда вобаста ба усули коркард ва моддаҳои ёрирасон метавонад гуногун бошад. Дар Қаратоғ, мувофиқи маълумоти Ершов, аз пӯсти анор барои гирифтани ранги сиёҳ низ истифода мекарданд.<ref name="Ershov"/> Аз ин рӯ, истифодаи анорро танҳо ба ранги сурх маҳдуд кардан дуруст нест. == Сурх дар рамзҳои давлатӣ ва сиёсӣ == === Парчами Тоҷикистон === [[Акс:Flag of Tajikistan.svg|thumb|Ранги сурх қисми болоии [[Парчами Тоҷикистон|Парчами давлатии Тоҷикистон]]ро ташкил медиҳад.]] Сурх яке аз се ранги [[Парчами Тоҷикистон|Парчами давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] мебошад. Парчами кунунии Тоҷикистон соли [[1992]] қабул шудааст. Он аз се рахи уфуқии сурх, сафед ва сабз иборат буда, дар маркази рахи сафед тоҷ ва ҳафт ситора дорад. Дар шарҳҳои рамзии парчам сурх аксаран бо истиқлол, ҷасорат, мубориза ва ҷоннисорӣ пайванд дода мешавад. Ин шарҳҳо аз тавсифи расмии тарҳи парчам фарқ доранд. Мувофиқи маълумоти сомонаи расмии Президенти Тоҷикистон, рамзи рақамии сурхи парчам '''#DC161D''' мебошад, ки аз сурхи стандартии вебӣ (#FF0000) фарқ мекунад.<ref name="Flag">{{cite web |title=Рамзҳои давлатӣ |url=https://www.president.tj/symbols |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |language=tg }}</ref> === Сурх дар ҳаракатҳои сиёсӣ === Аз асри XIX сар карда, сурх ба яке аз рангҳои рамзии ҳаракатҳои [[сотсиализм|сотсиалистӣ]] ва [[коммунизм|коммунистӣ]] табдил ёфт. Пас аз [[Инқилоби Октябр]] дар соли 1917 ранги сурх ба рамзи асосии ҳокимияти [[болшевикон]] табдил ёфт. Он дар парчам, нишонҳо, шиорҳо ва ороишоти расмии [[Иттиҳоди Шӯравӣ]] васеъ истифода мешуд. Парчами [[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон]] низ сурхро ҳамчун яке аз рангҳои асосии худ дошт. Имрӯз сурх дар парчамҳои бисёр кишварҳо истифода мешавад, вале маънои он вобаста ба таърих ва фарҳанги ҳар кишвар фарқ мекунад. == Маъноҳои дигари сурх == Дар ҷаҳони муосир сурх дар [[аломатҳои роҳ]], нишонҳои огоҳкунанда, таҷҳизоти [[сӯхторхомӯшкунӣ]] ва дигар воситаҳои амниятӣ истифода мешавад. Ин ранг диққатро зуд ҷалб мекунад ва аз ин рӯ барои нишон додани хатар, манъ ё зарурати таваҷҷуҳ муносиб аст. Дар фарҳанг ва санъат бошад, сурх ҳамоно бо муҳаббат, нерӯ, ҳаяҷон, шодӣ ва ҷасорат пайванд дорад. Аммо маънои равонии он ҳамеша яксон нест ва аз шароити истифода ва таҷрибаи фарҳангии бинанда вобаста мебошад. == Адабиёт == {{reflist}} {{Тобишҳои сурх}} {{Гурӯҳбандии рангҳо}} [[Гурӯҳ:Рангҳои асосӣ]] [[Гурӯҳ:Сурх]] i5xp4al8x9vc1rl5xpt0j1lws0wxll8 1493168 1493100 2026-11-08T19:40:01Z Zosya95 54344 1493168 wikitext text/x-wiki {{Қуттии ранг |ном=Сурх |hex=FF0000 |r=255 |g=0 |b=0 |c=0 |m=100 |y=100 |k=0 |h=0 |s=100 |v=100 |тасвир={{photomontage |photo1a=Pomegranate02 edit.jpg |photo1b=Cardinal.jpg |photo2a=Cardinal Théodore Adrien Sarr 2.JPG |photo2c=Magdalena Frackowiak.jpg |photo3a=Chinese honor guard in column 070322-F-0193C-014.JPEG |size=280 |color_border=#AAAAAA |position=center }} |рамз={{hlist|[[Шодӣ]]|[[Бахт]]|[[Нерӯ]]|[[Меҳргон]]|[[Хатар]]|[[Оташ]]}} }} '''Сурх''' яке аз [[Ранги асосӣ|рангҳои асосӣ]] буда, дар канори дарозмавҷи [[спектри намоён]]и [[рӯшноӣ]], дар паҳлӯи ранги [[норинҷӣ]] ҷойгир аст. [[Дарозии мавҷ]]и нури сурх тақрибан 620–750 [[нанометр|нм]] мебошад. Дар [[модели рангии RGB]] сурх яке аз се ранги асосии нур буда, дар [[модели рангии CMYK]] аз омезиши [[арғавонӣ]] ва [[зард]] ҳосил мешавад.<ref name="Spectral">{{cite web |title=Spectral Colors |url=http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/vision/specol.html |website=HyperPhysics |publisher=Georgia State University |language=en }}</ref><ref name="W3C">{{cite web |title=CSS Color Module Level 3 |url=https://www.w3.org/TR/css-color-3/ |publisher=World Wide Web Consortium |language=en }}</ref> Дар [[табиат]] сурх дар [[хун]], [[оташ]], баъзе [[гул]]ҳо, [[мева]]ҳо, [[маъдан]]ҳо ва ранги бадани баъзе [[ҳайвон|ҳайвонот]]ҳо дида мешавад. Ин ранг аз қадим барои ороиш, ранг кардани матоъ, наққошӣ, сохтани зарфҳо ва баёни маъноҳои рамзӣ истифода шудааст.<ref name="Smithsonian">{{cite web |title=Red |url=https://asia.si.edu/explore-art-culture/art-stories/colors/red/ |website=National Museum of Asian Art |publisher=Smithsonian Institution |language=en }}</ref> Сурх дар фарҳангҳои гуногун маъноҳои ҳархела дорад. Он метавонад рамзи [[ҳаёт]], [[муҳаббат]], [[ҷасорат]], нерӯ, шодӣ ва ҳокимият бошад, вале ҳамзамон ба хунрезӣ, хатар, ғазаб ё ҷанг низ ишора кунад. Дар фарҳанги тоҷикӣ ва дигар халқҳои эронитабор сурх бо зебоӣ, хушбахтӣ, ҷашну маросимҳо, гулҳо ва баъзе тасаввуроти динӣ пайванд дорад.<ref name="IranicaColor">{{cite encyclopedia |last1=Schimmel |first1=Annemarie |last2=Soucek |first2=Priscilla P. |title=Color |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |volume=VI |pages=46–50 |year=1992 |url=https://www.iranicaonline.org/articles/color-pers-rang/ |language=en }}</ref><ref name="Rahimi">{{cite journal |last=Раҳимӣ |first=Дилшод |title=Ифодаи номи рангҳо дар гуфтори ҳунармандон |journal=Паёмномаи фарҳанг |year=2020 |issue=1 (49) |pages=5–10 |publisher=Пажӯҳишгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилоот |url=https://pitfi.tj/sites/default/files/payomnomai_farhang/payomnomai_farhang_2020_01.pdf |language=tg }}</ref> == Решаи ном == Вожаи '''сурх''' аз калимаҳои куҳани забонҳои [[забонҳои эронӣ|эронӣ]] мебошад. Дар [[забони авестоӣ]] шакли ''suxra-'' бо маънои сурх ва гарм мавҷуд буд. Бо он шаклҳои [[забони форсии миёна|форсии миёна]] ''suxr'' ва [[забони форсӣ|форсии нав]] ''surx'' ё ''sorx'' алоқаманданд.<ref name="Viti">{{cite journal |last=Viti |first=Carlotta |title=Semantic variation and semantic change in the color lexicon |journal=Linguistics |volume=63 |issue=4 |year=2025 |pages=949–1027 |doi=10.1515/ling-2023-0161 |url=https://www.degruyterbrill.com/document/doi/10.1515/ling-2023-0161/html |language=en }}</ref> Шаклҳои ҳамрешаи ин вожа дар дигар забонҳои эронӣ низ боқӣ мондаанд. Масалан, дар [[забони пашту]] калимаи ''sūr'' маънои сурхро дорад. Ин монандӣ ба решаи муштараки эронии онҳо ишора мекунад.<ref name="Viti"/> Ба ақидаи баъзе забоншиносон, решаи қадимаи ин калима ба мафҳумҳои сӯхтан, дурахшидан ва гармӣ алоқаманд аст. Дар таҳқиқоти забоншиносӣ ин гурӯҳи калимаҳо бо вожаҳои куҳани [[забонҳои ҳиндуэронӣ]] муқоиса мешаванд.<ref name="Viti"/> Забоншиноси тоҷик О. Тухтасунов низ дар мақолаи «Назаре ба якчанд вожаҳои ифодагари ранги сурх ва тобишҳои он дар забони тоҷикӣ» робитаи калимаи «сурх»-ро бо авестоии ''suxra'' баррасӣ кардааст. Ӯ инчунин вожаҳои «алвон», «қирмизӣ» ва дигар номҳои сурхро таҳқиқ намудааст.<ref name="Tukhtasunov">{{cite journal |last=Тухтасунов |first=О. |title=Назаре ба якчанд вожаҳои ифодагари ранги сурх ва тобишҳои он дар забони тоҷикӣ |journal=Паёми Донишгоҳи давлатии Бохтар ба номи Носири Хусрав |series=Силсилаи илмҳои гуманитарӣ ва иқтисодӣ |year=2019 |issue=1/3 (65) |pages=14–18 |url=https://bgu-vestniki.tj/en/wp-content/uploads/2021/01/%E2%84%961-365-2019.pdf |language=tg }}</ref> === Номҳои дигари сурх дар забони тоҷикӣ === Дар забони тоҷикӣ сурх тобишҳои зиёд дорад ва бисёре аз онҳо номҳои хос доранд. Ин номҳо бештар аз гулҳо, меваҳо, сангҳо, ҳайвонот ва дигар чизҳои табиат гирифта шудаанд. Аз ҷумла: * '''[[Қирмизӣ]]''' — яке аз тобишҳои сурхи тира ё баланд. * '''[[Гулгун]]''' — сурхтоб, ба ранги гули садбарг монанд. * '''[[Лолагӣ]]''' — сурхи монанд ба ранги гули лола. * '''[[Гулнорӣ]]''' — ранги монанд ба гули анор. * '''[[Лол (ранг)|Лол]]''' — сурхи монанд ба ранги лаъл. * '''[[Ақиқӣ]]''' — ранги сурхе, ки номаш аз санги ақиқ гирифта шудааст. * '''[[Ҷигарранг]]''' — ранги сурхи тирае, ки ба қаҳваранг моил аст. * '''Алвон''' — вожаи куҳан барои сурх ё матои сурх. * '''Сурхоб''' — яке аз номҳои қадимии сурх, ки дар фарҳангҳои забонӣ омадааст. Дар гӯйишҳои тоҷикӣ барои нишон додани дараҷаи тирагӣ ва равшанӣ аз ибораҳои '''сурхи баланд''', '''сурхи паст''', '''сурхи равшан''', '''сурхи банур''' ва '''сурхи баста''' истифода мекунанд.<ref name="Rahimi"/><ref name="Tukhtasunov"/> Дилшод Раҳимӣ дар таҳқиқоти худ истифодаи номҳои «сурхи равшан»-ро дар Ашт ва Исфара, «сурхи лолагӣ»-ро дар Ҳисор, Норак ва Левакант, «сурхи сафедхеста»-ро дар Панҷ ва «сурхи гулнорӣ»-ро дар Тоҷикобод сабт кардааст.<ref name="Rahimi"/> == Хусусиятҳои ранг == === Сурх дар табиат ва рӯшноӣ === [[Акс:Visible spectrum.svg|thumb|Сурх дар як канори спектри намоёни рӯшноӣ ҷойгир аст.]] Одамон сурхро вақте мебинанд, ки ба чашм нуре мерасад, ки [[системаи биноӣ]] онро сурх қабул мекунад. Дар [[шабакияи чашм]] ҳуҷайраҳои махсусе бо номи [[ҳуҷайраҳои махрутӣ]] мавҷуданд, ки ба дарозии мавҷҳои гуногуни рӯшноӣ ҳассос мебошанд. Майна маълумоти ин ҳуҷайраҳоро муқоиса карда, рангҳоро муайян мекунад. Нури сурх нисбат ба нури бунафш дарозии мавҷи бештар ва басомади камтар дорад. Аммо ранги сурхи ашё ҳатман аз як дарозии мавҷ иборат нест: ашёи сурх метавонад омехтаи гуногуни нурҳоро инъикос кунад, ки чашм онро сурх мебинад.<ref name="Spectral"/> === Сурх дар системаҳои рангӣ === Дар [[модели рангии RGB]], ки дар [[монитори компютер]], телефон ва дигар экранҳо истифода мешавад, сурх яке аз се ранги асосии нур аст. Ду ранги дигари асосӣ [[сабз]] ва [[кабуд]] мебошанд. Сурхи стандартии вебӣ бо рамзи '''#FF0000''' муайян мешавад. Дар он арзиши сурх 255 ва арзишҳои сабзу кабуд 0 мебошанд.<ref name="W3C"/> Дар [[модели рангии CMYK]], ки дар [[чоп]] истифода мешавад, сурх аз омезиши рангҳои [[арғувонӣ]] ва [[зард]] ҳосил мегардад. Аз ин рӯ, сурх дар RGB ранги асосӣ ва дар CMYK ранги дуюминдараҷа ҳисоб мешавад. Дар модели RGB ранги муқобили сурх [[сиан]] ё кабуди осмонӣ мебошад. Омезиши нури сурх ва сиан бо шиддати мувофиқ метавонад рӯшноии сафед ба вуҷуд оварад. == Таърих == {{Асосӣ|Таърихи ранги сурх}} === Давраи пеш аз таърих === [[Акс:Pech Merle main.jpg|thumb|Нақши дасти инсон бо рангмояи сурх дар ғори Пеш-Мерли Фаронса.]] Сурх яке аз қадимтарин рангҳое мебошад, ки инсон дар санъат истифода кардааст. Дар давраи [[палеолит]] одамон аз хоки сурх, ки дорои [[оксиди оҳан]] буд, рангмоя тайёр мекарданд. Ин маводро '''[[охра]]и сурх''' меноманд. Онро майда карда, бо моеъ ё моддаҳои дигар омехта менамуданд ва барои ороиши бадан, ранг кардани ашё ва тасвирҳои рӯйи санг истифода мебурданд.<ref name="Smithsonian"/> Дар ғорҳои қадимии [[Аврупо]] ва [[Африқо]] тасвирҳои ҳайвонот, нақши дастони инсон ва дигар осор бо рангмояи сурх ёфт шудаанд. Баъзе аз онҳо даҳҳо ҳазор сол таърих доранд. === Давлатҳои бостон === Дар [[Мисри бостон]] сурх дар наққошӣ, ороиши бадан ва маросимҳои динӣ истифода мешуд. Мисриён охраи сурхро барои ранг кардани деворҳо ва пайкараҳо, инчунин барои ороиши рухсора ва лаб истифода мебурданд. Дар [[Чини бостон]] сурх барои ороиши [[сафол]], биноҳо ва либос ба кор мерафт. Бо мурури замон он ба яке аз рангҳои муҳими маросимӣ ва дарборӣ табдил ёфт. Дар фарҳанги чинӣ сурх аксаран бо бахт, шодӣ ва комёбӣ алоқаманд аст.<ref name="Smithsonian"/> Дар [[Юнони бостон]] ва [[Руми бостон]] аз рангмояҳои маъданӣ, аз ҷумла [[шанграф]] ва [[сурби сурх]], истифода мекарданд. Шанграф ранги сурхи дурахшон медод, вале дорои [[симоб]] буд. Кор бо чунин маъданҳо барои саломатии инсон хатарнок аст. == Сурх дар фарҳанги Суғд == [[Акс:Sogdian mural from Panjikent.jpg|thumb|Деворнигораҳои Суғди бостон бо рангҳои гуногун, аз ҷумла сурх, оро дода мешуданд.]] Дар [[Суғд]]и бостон сурх яке аз рангҳои муҳими [[деворнигорӣ]] ва ҳунарҳои ороишӣ буд. Осори боқимондаи [[Панҷакенти бостонӣ]], [[Афросиёб (шаҳри бостонӣ)|Афросиёб]], [[Варахша]] ва дигар марказҳои Суғд нишон медиҳанд, ки рассомон аз рангҳои сурх, зард, сафед, сиёҳ ва кабуд истифода мебурданд.<ref name="SogdArt">{{cite encyclopedia |last=Mode |first=Markus |title=Sogdiana: Sogdian Art |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |year=2009 |url=https://www.iranicaonline.org/articles/sogdiana-vi-sogdian-art/ |language=en }}</ref> Деворнигораҳои Панҷакент асосан ба асрҳои V–VIII мансуб буда, дар онҳо саҳнаҳои зиндагии дарборӣ, зиёфатҳо, достонҳои паҳлавонӣ, афсонаҳо ва тасвирҳои худоён дида мешаванд. Барои офаридани ин тасвирҳо рассомон аз рангмояҳои табиӣ истифода мекарданд. Таҳқиқоти А. И. Косолапов ва Б. И. Маршак нишон додааст, ки дар деворнигораҳои минтақаҳои гуногуни Осиёи Марказӣ барои ҳосил кардани сурх аз '''охраи сурх, ҳематит, шанграф ва сурби сурх''' истифода мешуд. Навъи рангмоя аз макон ва давраи таърихӣ вобаста буд.<ref name="Kosolapov">{{cite book |last1=Косолапов |first1=А. И. |last2=Маршак |first2=Б. И. |title=Стенная живопись Средней и Центральной Азии: историко-художественное и лабораторное исследование |publisher=Формика |place=Санкт-Петербург |year=1999 |url=https://www.kronk.spb.ru/library/kosolapov-marshak-1999-t1.htm |language=ru }}</ref> === Толори сурхи Варахша === Яке аз намунаҳои машҳури истифодаи сурх дар ҳунари суғдӣ '''Толори сурх''' дар қасри [[Варахша]] мебошад. Ин ёдгорӣ дар воҳаи [[Бухоро]] ҷойгир буда, деворнигораҳои он ба асрҳои VII–VIII мансубанд. Дар деворнигораҳои ин толор саҳнаҳои афсонавӣ ва тасвирҳои мавҷудоти ғайриодӣ, аз ҷумла ҷонварони азим, дида мешаванд. Маънои дақиқи ин тасвирҳо ҳанӯз мавриди баҳси муҳаққиқон аст.<ref name="Varakhsha">{{cite book |last=Lo Muzio |first=Ciro |chapter=The Red Hall Murals in the Varakhsha Palace (Bukhara Oasis) |title=Le forme della città: Iran, Gandhāra e Asia Centrale |publisher=ISMEO |place=Rome |year=2023 |pages=383–397 |url=https://iris.uniroma1.it/handle/11573/1706646 |language=en }}</ref> Рангҳои сурх дар дигар деворнигораҳои суғдӣ низ дида мешаванд. Бо вуҷуди ин, далелҳои мавҷуда барои муайян кардани як маънои ягонаи динӣ ё рамзии сурх дар тамоми ҷомеаи Суғд кофӣ нестанд. == Сурх дар фарҳанги тоҷикон == === Маъноҳои рамзӣ === Дар фарҳанги суннатии тоҷикон сурх аз рангҳои маъмули ҷашну маросимҳо ба шумор меравад. Он бештар бо шодӣ, зебоӣ, ҷавонӣ, бахту саодат ва нерӯи зиндагӣ алоқаманд аст. Дилшод Раҳимӣ дар таҳқиқоти худ қайд мекунад, ки дар ҷашнҳо ва маросимҳои тоҷикон рангҳо маъноҳои гуногун доштаанд. Масалан, сабз бештар бо баҳор ва [[Наврӯз]], сурху арғувонӣ ва норинҷӣ бо [[Меҳргон]] ва либосҳои рангоранг бо ҷашну маъракаҳои шодӣ алоқаманд буданд.<ref name="Rahimi"/> Сурх ҳамчунин метавонад бо хун, оташ ва ҷасорат пайванд дошта бошад. Аммо маънои он дар ҳар маросим ва минтақа яксон нест. Дар баъзе мавридҳо сурх рамзи хушбахтӣ аст ва дар ҳолатҳои дигар метавонад маънои ҷанг, хатар ё қурбонӣ дошта бошад. === Сурх дар Наврӯз === {{Асосӣ|Наврӯз}} Дар баъзе минтақаҳои Тоҷикистон сурх дар маросимҳои [[Наврӯз]] аҳаммияти махсус дорад. Мувофиқи маълумоти ''Encyclopaedia Iranica'', дар баъзе суннатҳои [[Бадахшон]] пеш аз Наврӯз соҳиби хона ду ҷорӯби сурхро назди даромадгоҳ мегузошт ва бар болои дар матои сурх меовехт. Дар ин маросим сурх рамзи шодӣ, бахт ва рӯзгори нек ба шумор мерафт.<ref name="IranicaNowruz">{{cite encyclopedia |last=Shahbazi |first=Alireza Shapur |title=Nowruz ii. In the Islamic Period |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |year=2000 |url=https://www.iranicaonline.org/articles/nowruz-ii/ |language=en }}</ref> Ин анъана ба суннатҳои маҳаллии Бадахшон тааллуқ дорад ва маънои онро надорад, ки тамоми тоҷикон Наврӯзро бо матои сурх таҷлил мекарданд. Дар фарҳанги форсизабонон меваҳои сурх, аз ҷумла [[анор]] ва [[тарбуз]], низ дар баъзе маросимҳои мавсимӣ истифода мешаванд. Онҳо метавонанд рамзи фаровонӣ, ҳаёт ва неъмати табиат бошанд. === Сурх дар Меҳргон === {{Асосӣ|Меҳргон}} [[Меҳргон]] яке аз ҷашнҳои бостонии халқҳои эронитабор аст, ки бо фарорасии тирамоҳ ва ҷамъоварии ҳосил алоқаманд мебошад. Дар фарҳанги тоҷикон рангҳои сурх, арғувонӣ, норинҷӣ ва заррин бо ин ҷашн пайванд доранд. Ин рангҳо ба баргҳои тирамоҳӣ, меваҳои пухта, нури офтоб ва фаровонии ҳосил монанданд.<ref name="Rahimi"/> Меҳргон бо [[Меҳр (эзад)|Меҳр]] ё Митро, ки дар эътиқодоти эронии бостон бо аҳду паймон ва рӯшноӣ алоқаманд буд, низ иртибот дорад. Дар баъзе шарҳҳои фарҳангӣ сурху заррин ба нури офтоб ва ҷашни Меҳргон нисбат дода мешаванд.<ref>{{cite web |title=Меҳргон — ҷашни ниёгон — аз бостон то имрӯз |url=https://amit.tj/tj/mekhrgon-chashni-niyogon-az-boston-imruz |publisher=Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон |language=tg }}</ref> === Сурх дар маросимҳои арӯсӣ === Дар баъзе минтақаҳои Тоҷикистон сурх яке аз рангҳои маъмули либос ва ороишоти арӯсӣ мебошад. Пажӯҳишгоҳи илмӣ-таҳқиқотии фарҳанг ва иттилоот дар мақолаи «Мавқеи рӯймол дар фарҳанги сару либоси мардуми тоҷик» қайд кардааст, ки дар баъзе суннатҳои арӯсии Бадахшон ранги сафед рамзи роҳи сафед, сабз рамзи сарсабзӣ ва баракат, сурх бошад, рамзи '''хушбахтӣ''' ҳисоб мешавад.<ref name="Headscarf">{{cite web |title=Мавқеи рӯймол дар фарҳанги сару либоси мардуми тоҷик |url=https://pitfi.tj/node/227 |publisher=Пажӯҳишгоҳи илмӣ-таҳқиқотии фарҳанг ва иттилоот |language=tg }}</ref> Дар ҷашну маросимҳо занон рӯймол ва либосҳои сурх, серранг ё гулдор мепӯшиданд. Дар муқобил, баъзе рангҳои тира, аз ҷумла кабуд ва сиёҳ, дар суннатҳои муайян бо азодорӣ алоқаманд буданд.<ref name="Headscarf"/> === Сурх дар ҳунарҳои мардумӣ === Сурх дар [[чакан]], [[сӯзанӣ]], [[атлас]], [[адрас]], [[қолинбофӣ]], [[гилембофӣ]] ва дигар ҳунарҳои мардумии тоҷикон васеъ истифода мешавад. Дар [[чакан]]и тоҷикӣ нақшҳои гулу барг, анор, лола ва дигар унсурҳои табиат бо риштаҳои рангоранг офарида мешаванд. Сурх дар чунин нақшҳо метавонад барои тасвири гулҳо ва дигар унсурҳои ороишӣ истифода шавад. Мувофиқи маълумоти [[ЮНЕСКО]], нақшҳои чакан аксаран ба табиат, ҷаҳонбинии мардум ва орзую умедҳои инсон алоқаманданд. Дар гузашта риштаҳои чаканро аз нахҳои пахта ва абрешим омода карда, бо рангҳои табиии рустанӣ ва маъданӣ ранг мекарданд.<ref name="UNESCOChakan">{{cite web |title=Chakan, embroidery art in the Republic of Tajikistan |url=https://ich.unesco.org/en/RL/01397 |publisher=UNESCO |year=2018 |language=en }}</ref> == Ранги сурх дар адабиёти форсӣ-тоҷикӣ == Дар [[адабиёти форсӣ]] ва тоҷикӣ сурх яке аз рангҳои серистеъмол аст. Шоирон онро барои тасвири чеҳра, лаб, гул, шароб, оташ, хун, муҳаббат ва шуҷоат истифода мебаранд. Дар шеъри классикӣ ранги сурх бештар бо чунин тасвирҳо меояд: * '''Гули сурх''' — зебоӣ, баҳор ва маҳбуб. * '''Лаби лаъл''' — лаби сурх ва зебои маҳбуб. * '''Чеҳраи гулгун''' — рӯйи зебо ё сурхтоб. * '''Бодаи гулгун''' — шароби сурх. * '''Лолаи сурх''' — ишқ, хун ё шаҳодат. * '''Оташи сурх''' — гармӣ, нерӯ ва ишқи пуршӯр. Муҳаққиқи адабиёти форсӣ Аннемари Шиммел қайд мекунад, ки сурх дар адабиёти форсӣ ҳам рамзи ҳаёт, нерӯ ва муҳаббат ва ҳам рамзи хун, ғазаб ва шаҳодат мебошад. Вобаста ба мазмуни асар як ранг метавонад маъноҳои гуногун гирад.<ref name="IranicaColor"/> === Сурх дар шеъри Рӯдакӣ === Дар ашъори [[Рӯдакӣ|Абӯабдуллоҳи Рӯдакӣ]] низ тасвирҳои вобаста ба ранги сурх бисёранд. Масалан, дар яке аз байтҳои ӯ омадааст: {{Иқтибос|Самоъу бодаи гулгун ва лӯъбатон чу моҳ,<br>Агар фаришта бибинад, дарафтад дар чоҳ.<ref name="Rudaki">{{cite web |title=Рӯдакӣ — Қасидаҳо ва қитъаҳо, №104 |url=https://ganjoor.net/roodaki/baghimande/sh104 |website=Ганҷур |language=fa }}</ref>}} Дар ин байт «бодаи гулгун» ба маънои шароби сурх омадааст. Истифодаи вожаи «гулгун» нишон медиҳад, ки дар забони адабии форсӣ-тоҷикӣ ранги сурхро на танҳо бо номи мустақим, балки тавассути монанд кардан ба гул ва дигар ашёи табиат низ ифода мекарданд. === Сурх ва сурхрӯйӣ === Дар забони тоҷикӣ ибораи '''сурхрӯй''' ё '''рӯйсафед''' ба шахси обрӯманд ва сарбаланд низ гуфта мешавад. «Сурхрӯй шудан» дар баъзе мавридҳо маънои шармидан ва сурх шудани рӯйро дорад, вале дар адабиёти классикӣ сурхрӯйӣ метавонад рамзи обрӯ ва сарбаландӣ бошад. Дар адабиёти ирфонӣ сурх баъзан бо қудрати рӯҳонӣ ва ишқи илоҳӣ пайванд мегирад. Масалан, дар осори баъзе орифон ва шоирони форсӣ сурх рамзи нерӯи ботинӣ ва таҷрибаи маънавӣ мебошад.<ref name="IranicaColor"/> === Сурх дар «Ҳафт пайкар» === Дар достони '''[[Ҳафт пайкар]]'''-и [[Низомии Ганҷавӣ]] рангҳо бо рӯзҳои ҳафта ва сайёраҳо алоқаманд мебошанд. Дар низоми рамзии асар сурх бо [[Баҳром (сайёра)|сайёраи Баҳром]] ва рӯзи сешанбе пайванд дорад. Ин анъана аз тасаввуроти куҳани [[ахтаршиносӣ]] ва рамзшиносии рангҳо сарчашма мегирад.<ref name="IranicaColor"/> Дар осори адабии форсӣ чунин робитаҳои байни рангҳо, сайёраҳо ва рӯзҳои ҳафта дар давраҳои гуногун истифода шудаанд. == Сурх дар устураҳо ва эътиқодоти эронӣ == === Сурх, оташ ва рӯшноӣ === Дар фарҳангҳои қадими эронӣ оташ аз унсурҳои муҳими динӣ ва маросимӣ буд. Ранги сурху норинҷии шуълаи оташ бо гармӣ, рӯшноӣ ва нерӯ алоқаманд аст. Аз ин сабаб сурх дар баъзе шарҳҳои фарҳангӣ бо офтоб, оташ ва нерӯи зиндагӣ пайванд дода мешавад. Дар [[зардуштия]] оташ рамзи муҳими покӣ ва рӯшноӣ мебошад. Аммо ин маънои онро надорад, ки сурх ягона ранги муқаддаси ин дин аст. Масалан, либоси сафед низ дар маросимҳои зардуштӣ ҷойгоҳи махсус дорад.<ref name="IranicaColor"/> Дар [[Чоршанбеи сурӣ]], ки дар баъзе минтақаҳои Эрон ҷашн гирифта мешавад, мардум аз болои оташ мепаранд. Дар ин маросим сурхӣ бо тандурустӣ ва нерӯи зиндагӣ алоқаманд аст. Пайдоиши номи «сурӣ» баҳснок аст, вале баъзе муҳаққиқон онро бо вожаи куҳани ''сур'' ба маънои сурх мепайванданд.<ref name="IranicaSuri">{{cite encyclopedia |last1=Saʿidi-Sirjani |first1=Ali-Akbar |last2=Kasheff |first2=Manouchehr |title=Čahāršanba-Sūrī |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |year=1990 |url=https://www.iranicaonline.org/articles/caharsanba-suri/ |language=en }}</ref> === Сурх ва Сиёвуш === Дар устураҳо ва адабиёти эронӣ сурх метавонад рамзи хуни рехташуда ва қурбонӣ бошад. Яке аз чеҳраҳои муҳими ин анъана [[Сиёвуш]] аст, ки достони ӯ дар [[Шоҳнома]]и [[Фирдавсӣ]] нақл шудааст. Сиёвуш дар адабиёт ва фарҳанги мардумӣ рамзи бегуноҳӣ ва марги фоҷиавӣ мебошад. Дар баъзе шарҳҳои адабӣ лолаи сурх бо хуни шаҳидон ва сарнавишти қаҳрамонони фоҷиавӣ, аз ҷумла Сиёвуш, пайванд дода мешавад.<ref name="IranicaHusayn">{{cite encyclopedia |title=Ḥosayn b. ʿAli ii. In Popular Shiʿism |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |url=https://www.iranicaonline.org/articles/hosayn-b-ali-ii/ |language=en }}</ref> Ин робита пеш аз ҳама як тасвири адабӣ ва устуравӣ аст; онро набояд ҳамчун далели пайдоиши ҳамаи навъҳои гули лола аз хуни Сиёвуш фаҳмид. === Лолаи сурх === [[Акс:Red poppies vertical.jpg|thumb|Гулҳои сурх дар адабиёти тоҷик рамзи зебоӣ, баҳор ва баъзан хун ё шаҳодат мебошанд.]] [[Лола]] яке аз гулҳои машҳур дар фарҳанги тоҷикон аст. Дар шеър ва ҳунарҳои мардумӣ лолаи сурх бо ҷавонӣ, муҳаббат, зебоӣ ва баҳор алоқаманд аст. Дар баъзе анъанаҳои адабӣ лолаи сурх метавонад рамзи хуни шаҳидон низ бошад. Ин маъно дар адабиёти форсӣ ва дар шеърҳои баъзе шоирони давраҳои баъдӣ дида мешавад.<ref name="IranicaColor"/> Дар Тоҷикистон гули лола дар нақшҳои [[чакан]], сӯзанӣ ва дигар ҳунарҳои ороишӣ низ истифода мешавад. == Рангҳои сурх дар ҳунари рангрезии тоҷикон == {{Асосӣ|Рангрезӣ}} Дар гузашта рангҳои сурхро аз маводи гуногуни табиӣ тайёр мекарданд. Дар байни тоҷикон яке аз сарчашмаҳои асосӣ решаи гиёҳи '''[[рӯян]]''' буд. === Рӯян === Рӯян (''[[Rubia tinctorum]]'') гиёҳест, ки аз решаи он моддаи рангкунандаи сурх мегиранд. Мардумшинос Н. Н. Ершов дар китоби «Қаратоғ ва ҳунарҳои он» тарзи рангтайёркунии анъанавиро чунин шарҳ додааст: Рангрезон решаи рӯяни тақрибан сесоларо меканданд, хушк ва майда мекарданд. Сипас онро дар об тар карда, меҷӯшонданд. Риштаҳои пахтагӣ ва абрешимиро дар оби рангдор меҷӯшонданд, то ранг ба онҳо часпад.<ref name="Ershov">{{cite book |last=Ершов |first=Н. Н. |title=Каратаг и его ремесла |publisher=Дониш |place=Душанбе |year=1984 |pages=44–46 |url=https://abashin.org/wp-content/uploads/2024/02/ershov2.pdf |language=ru }}</ref> Барои устувор кардани ранг аз моддаҳои ёрирасон, аз ҷумла '''бузғунҷ''', ки ғуддаҳои баъзе дарахтони писта мебошанд, истифода мешуд. Вобаста ба тарзи коркард рӯян метавонад аз гулобӣ то сурхи тира ранг диҳад.<ref name="Ershov"/> === Қирмиз === '''[[Қирмиз]]''' ранги сурхест, ки аз баъзе ҳашароти рангдеҳ ба даст меояд. Дар ҳунари Қаратоғ қирмизро бештар барои ранг кардани абрешим истифода мебурданд. Ершов менависад, ки ин рангро аз берун меоварданд ва барои рангкунӣ аз моддаҳои ёрирасон низ истифода мекарданд.<ref name="Ershov"/> Қирмиз дар таърихи рангрезии кишварҳои гуногун, аз ҷумла дар Осиёи Ғарбӣ ва Аврупо, ранги арзишманд ба шумор мерафт. === Анор ва дигар рустаниҳо === Дар баъзе ҳунарҳои мардумӣ аз пӯст, реша ва меваи рустаниҳо низ ранг тайёр мекарданд. [[Пӯсти анор]] дар рангрезӣ истифода шудааст, аммо ранги ҳосилшуда вобаста ба усули коркард ва моддаҳои ёрирасон метавонад гуногун бошад. Дар Қаратоғ, мувофиқи маълумоти Ершов, аз пӯсти анор барои гирифтани ранги сиёҳ низ истифода мекарданд.<ref name="Ershov"/> Аз ин рӯ, истифодаи анорро танҳо ба ранги сурх маҳдуд кардан дуруст нест. == Сурх дар рамзҳои давлатӣ ва сиёсӣ == === Парчами Тоҷикистон === [[Акс:Flag of Tajikistan.svg|thumb|Ранги сурх қисми болоии [[Парчами Тоҷикистон|Парчами давлатии Тоҷикистон]]ро ташкил медиҳад.]] Сурх яке аз се ранги [[Парчами Тоҷикистон|Парчами давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] мебошад. Парчами кунунии Тоҷикистон соли [[1992]] қабул шудааст. Он аз се рахи уфуқии сурх, сафед ва сабз иборат буда, дар маркази рахи сафед тоҷ ва ҳафт ситора дорад. Дар шарҳҳои рамзии парчам сурх аксаран бо истиқлол, ҷасорат, мубориза ва ҷоннисорӣ пайванд дода мешавад. Ин шарҳҳо аз тавсифи расмии тарҳи парчам фарқ доранд. Мувофиқи маълумоти сомонаи расмии Президенти Тоҷикистон, рамзи рақамии сурхи парчам '''#DC161D''' мебошад, ки аз сурхи стандартии вебӣ (#FF0000) фарқ мекунад.<ref name="Flag">{{cite web |title=Рамзҳои давлатӣ |url=https://www.president.tj/symbols |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |language=tg }}</ref> === Сурх дар ҳаракатҳои сиёсӣ === Аз асри XIX сар карда, сурх ба яке аз рангҳои рамзии ҳаракатҳои [[сотсиализм|сотсиалистӣ]] ва [[коммунизм|коммунистӣ]] табдил ёфт. Пас аз [[Инқилоби Октябр]] дар соли 1917 ранги сурх ба рамзи асосии ҳокимияти [[болшевикон]] табдил ёфт. Он дар парчам, нишонҳо, шиорҳо ва ороишоти расмии [[Иттиҳоди Шӯравӣ]] васеъ истифода мешуд. Парчами [[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон]] низ сурхро ҳамчун яке аз рангҳои асосии худ дошт. Имрӯз сурх дар парчамҳои бисёр кишварҳо истифода мешавад, вале маънои он вобаста ба таърих ва фарҳанги ҳар кишвар фарқ мекунад. == Маъноҳои дигари сурх == Дар ҷаҳони муосир сурх дар [[аломатҳои роҳ]], нишонҳои огоҳкунанда, таҷҳизоти [[сӯхторхомӯшкунӣ]] ва дигар воситаҳои амниятӣ истифода мешавад. Ин ранг диққатро зуд ҷалб мекунад ва аз ин рӯ барои нишон додани хатар, манъ ё зарурати таваҷҷуҳ муносиб аст. Дар фарҳанг ва санъат бошад, сурх ҳамоно бо муҳаббат, нерӯ, ҳаяҷон, шодӣ ва ҷасорат пайванд дорад. Аммо маънои равонии он ҳамеша яксон нест ва аз шароити истифода ва таҷрибаи фарҳангии бинанда вобаста мебошад. == Адабиёт == {{reflist}} {{Тобишҳои сурх}} {{Гурӯҳбандии рангҳо}} [[Гурӯҳ:Рангҳои асосӣ]] [[Гурӯҳ:Сурх]] hxbevobuqq7gavbyvnbhku4npgqgqpc 1493174 1493168 2026-11-08T20:14:25Z Zosya95 54344 1493174 wikitext text/x-wiki {{Қуттии ранг |ном=Сурх |hex=FF0000 |r=255 |g=0 |b=0 |c=0 |m=100 |y=100 |k=0 |h=0 |s=100 |v=100 |тасвир={{photomontage |photo1a=Pomegranate02 edit.jpg |photo1b=Cardinal.jpg |photo2a=Cardinal Théodore Adrien Sarr 2.JPG |photo2c=Magdalena Frackowiak.jpg |photo3a=Chinese honor guard in column 070322-F-0193C-014.JPEG |size=280 |color_border=#AAAAAA |position=center }} |рамз={{hlist|[[Шодӣ]]|[[Бахт]]|[[Нерӯ]]|[[Меҳргон]]|[[Хатар]]|[[Оташ]]}} }} '''Сурх''' яке аз [[Ранги асосӣ|рангҳои асосӣ]] буда, дар [[спектри намоён]]и [[рӯшноӣ]], дар паҳлӯи ранги [[норинҷӣ]] ҷойгир аст ва [[дарозии мавҷ]]и нури сурх тақрибан 620–750 [[нанометр|нм]] мебошад. Дар [[модели рангии RGB]] сурх яке аз се ранги асосии нур буда, дар [[модели рангии CMYK]] аз омезиши [[арғавонӣ]] ва [[зард]] ҳосил мешавад.<ref name="Spectral">{{cite web |title=Spectral Colors |url=http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/vision/specol.html |website=HyperPhysics |publisher=Georgia State University |language=en }}</ref><ref name="W3C">{{cite web |title=CSS Color Module Level 3 |url=https://www.w3.org/TR/css-color-3/ |publisher=World Wide Web Consortium |language=en }}</ref> Дар [[табиат]] сурх дар [[хун]], [[оташ]], баъзе [[гул]]ҳо, [[мева]]ҳо, [[маъдан]]ҳо ва ранги бадани баъзе [[ҳайвон|ҳайвонот]]ҳо дида мешавад. Ин ранг аз қадим барои ороиши пӯсти бадан, ранг кардани матоъ, рассомӣ, кулолгарӣ ва баён кардани рамзҳо истифода шудааст.<ref name="Smithsonian">{{cite web |title=Red |url=https://asia.si.edu/explore-art-culture/art-stories/colors/red/ |website=National Museum of Asian Art |publisher=Smithsonian Institution |language=en }}</ref> Сурх дар фарҳангҳои гуногун маъноҳои ҳархела дорад. Он метавонад рамзи [[ҳаёт]], [[муҳаббат]], [[ҷасорат]], нерӯ, шодӣ ва фармонравоӣ бошад, вале ҳамзамон метавонад рамзи хунрезӣ, хатар, ғазаб ё ҷанг низ бошад. Дар фарҳанги тоҷикӣ ва дигар халқҳои эронитабор сурх бо зебоӣ, хушбахтӣ, ҷашну маросимҳо, гулҳо ва баъзе фаҳмишҳои динӣ пайванд дорад.<ref name="IranicaColor">{{cite encyclopedia |last1=Schimmel |first1=Annemarie |last2=Soucek |first2=Priscilla P. |title=Color |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |volume=VI |pages=46–50 |year=1992 |url=https://www.iranicaonline.org/articles/color-pers-rang/ |language=en }}</ref><ref name="Rahimi">{{cite journal |last=Раҳимӣ |first=Дилшод |title=Ифодаи номи рангҳо дар гуфтори ҳунармандон |journal=Паёмномаи фарҳанг |year=2020 |issue=1 (49) |pages=5–10 |publisher=Пажӯҳишгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилоот |url=https://pitfi.tj/sites/default/files/payomnomai_farhang/payomnomai_farhang_2020_01.pdf |language=tg }}</ref> == Решаи ном == Вожаи '''сурх''' дар [[забони авестоӣ]] шакли ''suxra-'' бо маънои сурх ва гарм мавҷуд буд. Бо он шаклҳои [[забони форсии миёна|форсии миёна]] ''suxr'' ва [[забони форсӣ|форсии нав]] ''surx'' ё ''sorx'' алоқаманданд.<ref name="Viti">{{cite journal |last=Viti |first=Carlotta |title=Semantic variation and semantic change in the color lexicon |journal=Linguistics |volume=63 |issue=4 |year=2025 |pages=949–1027 |doi=10.1515/ling-2023-0161 |url=https://www.degruyterbrill.com/document/doi/10.1515/ling-2023-0161/html |language=en }}</ref> Шаклҳои ҳамрешаи ин вожа дар дигар забонҳои эронӣ низ боқӣ мондаанд. Масалан, дар [[забони пашту]] калимаи ''sūr'' маънои сурхро дорад. Дар Эрону Афғонистон, чоршанбеи охирини пеш аз Наврӯзро Чоршанбеи Сурӣ меноманд, ки маҳз аз ҳамин реша гирифта шудааст.<ref name="Viti"/> Ба ақидаи баъзе забоншиносон, решаи қадимаи ин калима ба мафҳумҳои сӯхтан, дурахшидан ва гармӣ алоқаманд аст. Дар таҳқиқоти забоншиносӣ ин гурӯҳи калимаҳо бо вожаҳои куҳани [[забонҳои ҳиндуэронӣ]] муқоиса мешаванд.<ref name="Viti"/><ref name="Tukhtasunov">{{cite journal |last=Тухтасунов |first=О. |title=Назаре ба якчанд вожаҳои ифодагари ранги сурх ва тобишҳои он дар забони тоҷикӣ |journal=Паёми Донишгоҳи давлатии Бохтар ба номи Носири Хусрав |series=Силсилаи илмҳои гуманитарӣ ва иқтисодӣ |year=2019 |issue=1/3 (65) |pages=14–18 |url=https://bgu-vestniki.tj/en/wp-content/uploads/2021/01/%E2%84%961-365-2019.pdf |language=tg }}</ref> == Номҳои дигари сурх == Дар забони тоҷикӣ сурх тобишҳои зиёд дорад ва бисёре аз онҳо номҳои хос доранд. Ин номҳо бештар аз гулҳо, меваҳо, сангҳо, ҳайвонот ва дигар чизҳои табиат гирифта шудаанд. Аз ҷумла: * '''[[Қирмизӣ]]''' — яке аз тобишҳои сурхи тира ё баланд. * '''[[Гулгун]]''' — сурхтоб, ба ранги гули садбарг монанд. * '''[[Лолагӣ]]''' — сурхи монанд ба ранги гули лола. * '''[[Гулнорӣ]]''' — ранги монанд ба гули анор. * '''[[Лол (ранг)|Лол]]''' — сурхи монанд ба ранги лаъл. * '''[[Ақиқӣ]]''' — ранги сурхе, ки номаш аз санги ақиқ гирифта шудааст. * '''[[Ҷигарранг]]''' — ранги сурхи тирае, ки ба қаҳваранг моил аст. * '''Алвон''' — вожаи куҳан барои сурх ё матои сурх. * '''Сурхоб''' — яке аз номҳои қадимии сурх, ки дар фарҳангҳои забонӣ омадааст.<ref name="Rahimi" /> == Хусусиятҳои ранг == === Сурх дар табиат ва рӯшноӣ === [[Акс:Visible spectrum.svg|thumb|Сурх дар як канори спектри намоёни рӯшноӣ ҷойгир аст.]] Одамон сурхро вақте мебинанд, ки ба чашм нуре мерасад, ки [[системаи биноӣ]] онро сурх қабул мекунад. Дар [[шабакияи чашм]] ҳуҷайраҳои махсусе бо номи [[ҳуҷайраҳои махрутӣ]] мавҷуданд, ки ба дарозии мавҷҳои гуногуни рӯшноӣ ҳассос мебошанд. Майна маълумоти ин ҳуҷайраҳоро муқоиса карда, рангҳоро муайян мекунад. Нури сурх нисбат ба нури бунафш дарозии мавҷи бештар ва басомади камтар дорад. Аммо ранги сурхи ашё ҳатман аз як дарозии мавҷ иборат нест: ашёи сурх метавонад омехтаи гуногуни нурҳоро инъикос кунад, ки чашм онро сурх мебинад.<ref name="Spectral"/> === Сурх дар системаҳои рангӣ === Дар [[модели рангии RGB]], ки дар [[монитори компютер]], телефон ва дигар экранҳо истифода мешавад, сурх яке аз се ранги асосии нур аст. Сурхи стандартии вебӣ бо рамзи '''#FF0000''' муайян мешавад.<ref name="W3C" /> Дар [[модели рангии CMYK]], ки дар [[чоп]] истифода мешавад, сурх аз омезиши рангҳои [[арғувонӣ|арғавонӣ]] ва [[зард]] ҳосил мегардад. Аз ин рӯ, сурх дар RGB ранги асосӣ ва дар CMYK ранги дуюминдараҷа ҳисоб мешавад. == Таърих == {{Асосӣ|Таърихи ранги сурх}} === Давраи пеш аз таърих === [[Акс:Pech Merle main.jpg|thumb|Нақши дасти инсон бо рангмояи сурх дар ғори Пеш-Мерли Фаронса.]] Сурх яке аз қадимтарин рангҳое мебошад, ки инсон дар санъат истифода кардааст. Дар давраи [[палеолит]] одамон аз хоки сурх, ки дорои [[оксиди оҳан]] буд, рангмоя тайёр мекарданд. Ин маводро '''[[охра]]и сурх''' меноманд. Онро майда карда, бо моеъ ё моддаҳои дигар омехта менамуданд ва барои ороиши бадан, ранг кардани ашё ва тасвирҳои рӯйи санг истифода мебурданд.<ref name="Smithsonian"/> Дар ғорҳои қадимии [[Аврупо]] ва [[Африқо]] тасвирҳои ҳайвонот, нақши дастони инсон ва дигар осор бо рангмояи сурх ёфт шудаанд. Баъзе аз онҳо даҳҳо ҳазор сол таърих доранд. === Давлатҳои бостон === Дар [[Мисри бостон]] сурх дар наққошӣ, ороиши бадан ва маросимҳои динӣ истифода мешуд. Мисриён охраи сурхро барои ранг кардани деворҳо ва пайкараҳо, инчунин барои ороиши рухсора ва лаб истифода мебурданд. Дар [[Чини бостон]] сурх барои ороиши [[сафол]], биноҳо ва либос ба кор мерафт. Бо мурури замон он ба яке аз рангҳои муҳими маросимӣ ва дарборӣ табдил ёфт. Дар фарҳанги чинӣ сурх аксаран бо бахт, шодӣ ва комёбӣ алоқаманд аст.<ref name="Smithsonian"/> Дар [[Юнони бостон]] ва [[Руми бостон]] аз рангмояҳои маъданӣ, аз ҷумла [[шанграф]] ва [[сурби сурх]], истифода мекарданд. Шанграф ранги сурхи дурахшон медод, вале дорои [[симоб]] буд. Кор бо чунин маъданҳо барои саломатии инсон хатарнок аст. == Сурх дар фарҳанги Суғд == [[Акс:Sogdian mural from Panjikent.jpg|thumb|Деворнигораҳои Суғди бостон бо рангҳои гуногун, аз ҷумла сурх, оро дода мешуданд.]] Дар [[Суғд]]и бостон сурх яке аз рангҳои муҳими [[деворнигорӣ]] ва ҳунарҳои ороишӣ буд. Осори боқимондаи [[Панҷакенти бостонӣ]], [[Афросиёб (шаҳри бостонӣ)|Афросиёб]], [[Варахша]] ва дигар марказҳои Суғд нишон медиҳанд, ки рассомон аз рангҳои сурх, зард, сафед, сиёҳ ва кабуд истифода мебурданд.<ref name="SogdArt">{{cite encyclopedia |last=Mode |first=Markus |title=Sogdiana: Sogdian Art |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |year=2009 |url=https://www.iranicaonline.org/articles/sogdiana-vi-sogdian-art/ |language=en }}</ref> Деворнигораҳои Панҷакент асосан ба асрҳои V–VIII мансуб буда, дар онҳо саҳнаҳои зиндагии дарборӣ, зиёфатҳо, достонҳои паҳлавонӣ, афсонаҳо ва тасвирҳои худоён дида мешаванд. Барои офаридани ин тасвирҳо рассомон аз рангмояҳои табиӣ истифода мекарданд. Таҳқиқоти А. И. Косолапов ва Б. И. Маршак нишон додааст, ки дар деворнигораҳои минтақаҳои гуногуни Осиёи Марказӣ барои ҳосил кардани сурх аз '''охраи сурх, ҳематит, шанграф ва сурби сурх''' истифода мешуд. Навъи рангмоя аз макон ва давраи таърихӣ вобаста буд.<ref name="Kosolapov">{{cite book |last1=Косолапов |first1=А. И. |last2=Маршак |first2=Б. И. |title=Стенная живопись Средней и Центральной Азии: историко-художественное и лабораторное исследование |publisher=Формика |place=Санкт-Петербург |year=1999 |url=https://www.kronk.spb.ru/library/kosolapov-marshak-1999-t1.htm |language=ru }}</ref> === Толори сурхи Варахша === Яке аз намунаҳои машҳури истифодаи сурх дар ҳунари суғдӣ '''Толори сурх''' дар қасри [[Варахша]] мебошад. Ин ёдгорӣ дар воҳаи [[Бухоро]] ҷойгир буда, деворнигораҳои он ба асрҳои VII–VIII мансубанд. Дар деворнигораҳои ин толор саҳнаҳои афсонавӣ ва тасвирҳои мавҷудоти ғайриодӣ, аз ҷумла ҷонварони азим, дида мешаванд. Маънои дақиқи ин тасвирҳо ҳанӯз мавриди баҳси муҳаққиқон аст.<ref name="Varakhsha">{{cite book |last=Lo Muzio |first=Ciro |chapter=The Red Hall Murals in the Varakhsha Palace (Bukhara Oasis) |title=Le forme della città: Iran, Gandhāra e Asia Centrale |publisher=ISMEO |place=Rome |year=2023 |pages=383–397 |url=https://iris.uniroma1.it/handle/11573/1706646 |language=en }}</ref> Рангҳои сурх дар дигар деворнигораҳои суғдӣ низ дида мешаванд. Бо вуҷуди ин, далелҳои мавҷуда барои муайян кардани як маънои ягонаи динӣ ё рамзии сурх дар тамоми ҷомеаи Суғд кофӣ нестанд. == Сурх дар фарҳанги тоҷикон == === Маъноҳои рамзӣ === Дар фарҳанги суннатии тоҷикон сурх аз рангҳои маъмули ҷашну маросимҳо ба шумор меравад. Он бештар бо шодӣ, зебоӣ, ҷавонӣ, бахту саодат ва нерӯи зиндагӣ алоқаманд аст. Дилшод Раҳимӣ дар таҳқиқоти худ қайд мекунад, ки дар ҷашнҳо ва маросимҳои тоҷикон рангҳо маъноҳои гуногун доштаанд. Масалан, сабз бештар бо баҳор ва [[Наврӯз]], сурху арғувонӣ ва норинҷӣ бо [[Меҳргон]] ва либосҳои рангоранг бо ҷашну маъракаҳои шодӣ алоқаманд буданд.<ref name="Rahimi"/> Сурх ҳамчунин метавонад бо хун, оташ ва ҷасорат пайванд дошта бошад. Аммо маънои он дар ҳар маросим ва минтақа яксон нест. Дар баъзе мавридҳо сурх рамзи хушбахтӣ аст ва дар ҳолатҳои дигар метавонад маънои ҷанг, хатар ё қурбонӣ дошта бошад. === Сурх дар Наврӯз === {{Асосӣ|Наврӯз}} Дар баъзе минтақаҳои Тоҷикистон сурх дар маросимҳои [[Наврӯз]] аҳаммияти махсус дорад. Мувофиқи маълумоти ''Encyclopaedia Iranica'', дар баъзе суннатҳои [[Бадахшон]] пеш аз Наврӯз соҳиби хона ду ҷорӯби сурхро назди даромадгоҳ мегузошт ва бар болои дар матои сурх меовехт. Дар ин маросим сурх рамзи шодӣ, бахт ва рӯзгори нек ба шумор мерафт.<ref name="IranicaNowruz">{{cite encyclopedia |last=Shahbazi |first=Alireza Shapur |title=Nowruz ii. In the Islamic Period |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |year=2000 |url=https://www.iranicaonline.org/articles/nowruz-ii/ |language=en }}</ref> Ин анъана ба суннатҳои маҳаллии Бадахшон тааллуқ дорад ва маънои онро надорад, ки тамоми тоҷикон Наврӯзро бо матои сурх таҷлил мекарданд. Дар фарҳанги форсизабонон меваҳои сурх, аз ҷумла [[анор]] ва [[тарбуз]], низ дар баъзе маросимҳои мавсимӣ истифода мешаванд. Онҳо метавонанд рамзи фаровонӣ, ҳаёт ва неъмати табиат бошанд. === Сурх дар Меҳргон === {{Асосӣ|Меҳргон}} [[Меҳргон]] яке аз ҷашнҳои бостонии халқҳои эронитабор аст, ки бо фарорасии тирамоҳ ва ҷамъоварии ҳосил алоқаманд мебошад. Дар фарҳанги тоҷикон рангҳои сурх, арғувонӣ, норинҷӣ ва заррин бо ин ҷашн пайванд доранд. Ин рангҳо ба баргҳои тирамоҳӣ, меваҳои пухта, нури офтоб ва фаровонии ҳосил монанданд.<ref name="Rahimi"/> Меҳргон бо [[Меҳр (эзад)|Меҳр]] ё Митро, ки дар эътиқодоти эронии бостон бо аҳду паймон ва рӯшноӣ алоқаманд буд, низ иртибот дорад. Дар баъзе шарҳҳои фарҳангӣ сурху заррин ба нури офтоб ва ҷашни Меҳргон нисбат дода мешаванд.<ref>{{cite web |title=Меҳргон — ҷашни ниёгон — аз бостон то имрӯз |url=https://amit.tj/tj/mekhrgon-chashni-niyogon-az-boston-imruz |publisher=Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон |language=tg }}</ref> === Сурх дар маросимҳои арӯсӣ === Дар баъзе минтақаҳои Тоҷикистон сурх яке аз рангҳои маъмули либос ва ороишоти арӯсӣ мебошад. Пажӯҳишгоҳи илмӣ-таҳқиқотии фарҳанг ва иттилоот дар мақолаи «Мавқеи рӯймол дар фарҳанги сару либоси мардуми тоҷик» қайд кардааст, ки дар баъзе суннатҳои арӯсии Бадахшон ранги сафед рамзи роҳи сафед, сабз рамзи сарсабзӣ ва баракат, сурх бошад, рамзи '''хушбахтӣ''' ҳисоб мешавад.<ref name="Headscarf">{{cite web |title=Мавқеи рӯймол дар фарҳанги сару либоси мардуми тоҷик |url=https://pitfi.tj/node/227 |publisher=Пажӯҳишгоҳи илмӣ-таҳқиқотии фарҳанг ва иттилоот |language=tg }}</ref> Дар ҷашну маросимҳо занон рӯймол ва либосҳои сурх, серранг ё гулдор мепӯшиданд. Дар муқобил, баъзе рангҳои тира, аз ҷумла кабуд ва сиёҳ, дар суннатҳои муайян бо азодорӣ алоқаманд буданд.<ref name="Headscarf"/> === Сурх дар ҳунарҳои мардумӣ === Сурх дар [[чакан]], [[сӯзанӣ]], [[атлас]], [[адрас]], [[қолинбофӣ]], [[гилембофӣ]] ва дигар ҳунарҳои мардумии тоҷикон васеъ истифода мешавад. Дар [[чакан]]и тоҷикӣ нақшҳои гулу барг, анор, лола ва дигар унсурҳои табиат бо риштаҳои рангоранг офарида мешаванд. Сурх дар чунин нақшҳо метавонад барои тасвири гулҳо ва дигар унсурҳои ороишӣ истифода шавад. Мувофиқи маълумоти [[ЮНЕСКО]], нақшҳои чакан аксаран ба табиат, ҷаҳонбинии мардум ва орзую умедҳои инсон алоқаманданд. Дар гузашта риштаҳои чаканро аз нахҳои пахта ва абрешим омода карда, бо рангҳои табиии рустанӣ ва маъданӣ ранг мекарданд.<ref name="UNESCOChakan">{{cite web |title=Chakan, embroidery art in the Republic of Tajikistan |url=https://ich.unesco.org/en/RL/01397 |publisher=UNESCO |year=2018 |language=en }}</ref> == Ранги сурх дар адабиёти форсӣ-тоҷикӣ == Дар [[адабиёти форсӣ]] ва тоҷикӣ сурх яке аз рангҳои серистеъмол аст. Шоирон онро барои тасвири чеҳра, лаб, гул, шароб, оташ, хун, муҳаббат ва шуҷоат истифода мебаранд. Дар шеъри классикӣ ранги сурх бештар бо чунин тасвирҳо меояд: * '''Гули сурх''' — зебоӣ, баҳор ва маҳбуб. * '''Лаби лаъл''' — лаби сурх ва зебои маҳбуб. * '''Чеҳраи гулгун''' — рӯйи зебо ё сурхтоб. * '''Бодаи гулгун''' — шароби сурх. * '''Лолаи сурх''' — ишқ, хун ё шаҳодат. * '''Оташи сурх''' — гармӣ, нерӯ ва ишқи пуршӯр. Муҳаққиқи адабиёти форсӣ Аннемари Шиммел қайд мекунад, ки сурх дар адабиёти форсӣ ҳам рамзи ҳаёт, нерӯ ва муҳаббат ва ҳам рамзи хун, ғазаб ва шаҳодат мебошад. Вобаста ба мазмуни асар як ранг метавонад маъноҳои гуногун гирад.<ref name="IranicaColor"/> === Сурх дар шеъри Рӯдакӣ === Дар ашъори [[Рӯдакӣ|Абӯабдуллоҳи Рӯдакӣ]] низ тасвирҳои вобаста ба ранги сурх бисёранд. Масалан, дар яке аз байтҳои ӯ омадааст: {{Иқтибос|Самоъу бодаи гулгун ва лӯъбатон чу моҳ,<br>Агар фаришта бибинад, дарафтад дар чоҳ.<ref name="Rudaki">{{cite web |title=Рӯдакӣ — Қасидаҳо ва қитъаҳо, №104 |url=https://ganjoor.net/roodaki/baghimande/sh104 |website=Ганҷур |language=fa }}</ref>}} Дар ин байт «бодаи гулгун» ба маънои шароби сурх омадааст. Истифодаи вожаи «гулгун» нишон медиҳад, ки дар забони адабии форсӣ-тоҷикӣ ранги сурхро на танҳо бо номи мустақим, балки тавассути монанд кардан ба гул ва дигар ашёи табиат низ ифода мекарданд. === Сурх ва сурхрӯйӣ === Дар забони тоҷикӣ ибораи '''сурхрӯй''' ё '''рӯйсафед''' ба шахси обрӯманд ва сарбаланд низ гуфта мешавад. «Сурхрӯй шудан» дар баъзе мавридҳо маънои шармидан ва сурх шудани рӯйро дорад, вале дар адабиёти классикӣ сурхрӯйӣ метавонад рамзи обрӯ ва сарбаландӣ бошад. Дар адабиёти ирфонӣ сурх баъзан бо қудрати рӯҳонӣ ва ишқи илоҳӣ пайванд мегирад. Масалан, дар осори баъзе орифон ва шоирони форсӣ сурх рамзи нерӯи ботинӣ ва таҷрибаи маънавӣ мебошад.<ref name="IranicaColor"/> === Сурх дар «Ҳафт пайкар» === Дар достони '''[[Ҳафт пайкар]]'''-и [[Низомии Ганҷавӣ]] рангҳо бо рӯзҳои ҳафта ва сайёраҳо алоқаманд мебошанд. Дар низоми рамзии асар сурх бо [[Баҳром (сайёра)|сайёраи Баҳром]] ва рӯзи сешанбе пайванд дорад. Ин анъана аз тасаввуроти куҳани [[ахтаршиносӣ]] ва рамзшиносии рангҳо сарчашма мегирад.<ref name="IranicaColor"/> Дар осори адабии форсӣ чунин робитаҳои байни рангҳо, сайёраҳо ва рӯзҳои ҳафта дар давраҳои гуногун истифода шудаанд. == Сурх дар устураҳо ва эътиқодоти эронӣ == === Сурх, оташ ва рӯшноӣ === Дар фарҳангҳои қадими эронӣ оташ аз унсурҳои муҳими динӣ ва маросимӣ буд. Ранги сурху норинҷии шуълаи оташ бо гармӣ, рӯшноӣ ва нерӯ алоқаманд аст. Аз ин сабаб сурх дар баъзе шарҳҳои фарҳангӣ бо офтоб, оташ ва нерӯи зиндагӣ пайванд дода мешавад. Дар [[зардуштия]] оташ рамзи муҳими покӣ ва рӯшноӣ мебошад. Аммо ин маънои онро надорад, ки сурх ягона ранги муқаддаси ин дин аст. Масалан, либоси сафед низ дар маросимҳои зардуштӣ ҷойгоҳи махсус дорад.<ref name="IranicaColor"/> Дар [[Чоршанбеи сурӣ]], ки дар баъзе минтақаҳои Эрон ҷашн гирифта мешавад, мардум аз болои оташ мепаранд. Дар ин маросим сурхӣ бо тандурустӣ ва нерӯи зиндагӣ алоқаманд аст. Пайдоиши номи «сурӣ» баҳснок аст, вале баъзе муҳаққиқон онро бо вожаи куҳани ''сур'' ба маънои сурх мепайванданд.<ref name="IranicaSuri">{{cite encyclopedia |last1=Saʿidi-Sirjani |first1=Ali-Akbar |last2=Kasheff |first2=Manouchehr |title=Čahāršanba-Sūrī |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |year=1990 |url=https://www.iranicaonline.org/articles/caharsanba-suri/ |language=en }}</ref> === Сурх ва Сиёвуш === Дар устураҳо ва адабиёти эронӣ сурх метавонад рамзи хуни рехташуда ва қурбонӣ бошад. Яке аз чеҳраҳои муҳими ин анъана [[Сиёвуш]] аст, ки достони ӯ дар [[Шоҳнома]]и [[Фирдавсӣ]] нақл шудааст. Сиёвуш дар адабиёт ва фарҳанги мардумӣ рамзи бегуноҳӣ ва марги фоҷиавӣ мебошад. Дар баъзе шарҳҳои адабӣ лолаи сурх бо хуни шаҳидон ва сарнавишти қаҳрамонони фоҷиавӣ, аз ҷумла Сиёвуш, пайванд дода мешавад.<ref name="IranicaHusayn">{{cite encyclopedia |title=Ḥosayn b. ʿAli ii. In Popular Shiʿism |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |url=https://www.iranicaonline.org/articles/hosayn-b-ali-ii/ |language=en }}</ref> Ин робита пеш аз ҳама як тасвири адабӣ ва устуравӣ аст; онро набояд ҳамчун далели пайдоиши ҳамаи навъҳои гули лола аз хуни Сиёвуш фаҳмид. === Лолаи сурх === [[Акс:Red poppies vertical.jpg|thumb|Гулҳои сурх дар адабиёти тоҷик рамзи зебоӣ, баҳор ва баъзан хун ё шаҳодат мебошанд.]] [[Лола]] яке аз гулҳои машҳур дар фарҳанги тоҷикон аст. Дар шеър ва ҳунарҳои мардумӣ лолаи сурх бо ҷавонӣ, муҳаббат, зебоӣ ва баҳор алоқаманд аст. Дар баъзе анъанаҳои адабӣ лолаи сурх метавонад рамзи хуни шаҳидон низ бошад. Ин маъно дар адабиёти форсӣ ва дар шеърҳои баъзе шоирони давраҳои баъдӣ дида мешавад.<ref name="IranicaColor"/> Дар Тоҷикистон гули лола дар нақшҳои [[чакан]], сӯзанӣ ва дигар ҳунарҳои ороишӣ низ истифода мешавад. == Рангҳои сурх дар ҳунари рангрезии тоҷикон == {{Асосӣ|Рангрезӣ}} Дар гузашта рангҳои сурхро аз маводи гуногуни табиӣ тайёр мекарданд. Дар байни тоҷикон яке аз сарчашмаҳои асосӣ решаи гиёҳи '''[[рӯян]]''' буд. === Рӯян === Рӯян (''[[Rubia tinctorum]]'') гиёҳест, ки аз решаи он моддаи рангкунандаи сурх мегиранд. Мардумшинос Н. Н. Ершов дар китоби «Қаратоғ ва ҳунарҳои он» тарзи рангтайёркунии анъанавиро чунин шарҳ додааст: Рангрезон решаи рӯяни тақрибан сесоларо меканданд, хушк ва майда мекарданд. Сипас онро дар об тар карда, меҷӯшонданд. Риштаҳои пахтагӣ ва абрешимиро дар оби рангдор меҷӯшонданд, то ранг ба онҳо часпад.<ref name="Ershov">{{cite book |last=Ершов |first=Н. Н. |title=Каратаг и его ремесла |publisher=Дониш |place=Душанбе |year=1984 |pages=44–46 |url=https://abashin.org/wp-content/uploads/2024/02/ershov2.pdf |language=ru }}</ref> Барои устувор кардани ранг аз моддаҳои ёрирасон, аз ҷумла '''бузғунҷ''', ки ғуддаҳои баъзе дарахтони писта мебошанд, истифода мешуд. Вобаста ба тарзи коркард рӯян метавонад аз гулобӣ то сурхи тира ранг диҳад.<ref name="Ershov"/> === Қирмиз === '''[[Қирмиз]]''' ранги сурхест, ки аз баъзе ҳашароти рангдеҳ ба даст меояд. Дар ҳунари Қаратоғ қирмизро бештар барои ранг кардани абрешим истифода мебурданд. Ершов менависад, ки ин рангро аз берун меоварданд ва барои рангкунӣ аз моддаҳои ёрирасон низ истифода мекарданд.<ref name="Ershov"/> Қирмиз дар таърихи рангрезии кишварҳои гуногун, аз ҷумла дар Осиёи Ғарбӣ ва Аврупо, ранги арзишманд ба шумор мерафт. === Анор ва дигар рустаниҳо === Дар баъзе ҳунарҳои мардумӣ аз пӯст, реша ва меваи рустаниҳо низ ранг тайёр мекарданд. [[Пӯсти анор]] дар рангрезӣ истифода шудааст, аммо ранги ҳосилшуда вобаста ба усули коркард ва моддаҳои ёрирасон метавонад гуногун бошад. Дар Қаратоғ, мувофиқи маълумоти Ершов, аз пӯсти анор барои гирифтани ранги сиёҳ низ истифода мекарданд.<ref name="Ershov"/> Аз ин рӯ, истифодаи анорро танҳо ба ранги сурх маҳдуд кардан дуруст нест. == Сурх дар рамзҳои давлатӣ ва сиёсӣ == === Парчами Тоҷикистон === [[Акс:Flag of Tajikistan.svg|thumb|Ранги сурх қисми болоии [[Парчами Тоҷикистон|Парчами давлатии Тоҷикистон]]ро ташкил медиҳад.]] Сурх яке аз се ранги [[Парчами Тоҷикистон|Парчами давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] мебошад. Парчами кунунии Тоҷикистон соли [[1992]] қабул шудааст. Он аз се рахи уфуқии сурх, сафед ва сабз иборат буда, дар маркази рахи сафед тоҷ ва ҳафт ситора дорад. Дар шарҳҳои рамзии парчам сурх аксаран бо истиқлол, ҷасорат, мубориза ва ҷоннисорӣ пайванд дода мешавад. Ин шарҳҳо аз тавсифи расмии тарҳи парчам фарқ доранд. Мувофиқи маълумоти сомонаи расмии Президенти Тоҷикистон, рамзи рақамии сурхи парчам '''#DC161D''' мебошад, ки аз сурхи стандартии вебӣ (#FF0000) фарқ мекунад.<ref name="Flag">{{cite web |title=Рамзҳои давлатӣ |url=https://www.president.tj/symbols |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |language=tg }}</ref> === Сурх дар ҳаракатҳои сиёсӣ === Аз асри XIX сар карда, сурх ба яке аз рангҳои рамзии ҳаракатҳои [[сотсиализм|сотсиалистӣ]] ва [[коммунизм|коммунистӣ]] табдил ёфт. Пас аз [[Инқилоби Октябр]] дар соли 1917 ранги сурх ба рамзи асосии ҳокимияти [[болшевикон]] табдил ёфт. Он дар парчам, нишонҳо, шиорҳо ва ороишоти расмии [[Иттиҳоди Шӯравӣ]] васеъ истифода мешуд. Парчами [[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон]] низ сурхро ҳамчун яке аз рангҳои асосии худ дошт. Имрӯз сурх дар парчамҳои бисёр кишварҳо истифода мешавад, вале маънои он вобаста ба таърих ва фарҳанги ҳар кишвар фарқ мекунад. == Маъноҳои дигари сурх == Дар ҷаҳони муосир сурх дар [[аломатҳои роҳ]], нишонҳои огоҳкунанда, таҷҳизоти [[сӯхторхомӯшкунӣ]] ва дигар воситаҳои амниятӣ истифода мешавад. Ин ранг диққатро зуд ҷалб мекунад ва аз ин рӯ барои нишон додани хатар, манъ ё зарурати таваҷҷуҳ муносиб аст. Дар фарҳанг ва санъат бошад, сурх ҳамоно бо муҳаббат, нерӯ, ҳаяҷон, шодӣ ва ҷасорат пайванд дорад. Аммо маънои равонии он ҳамеша яксон нест ва аз шароити истифода ва таҷрибаи фарҳангии бинанда вобаста мебошад. == Адабиёт == {{reflist}} {{Тобишҳои сурх}} {{Гурӯҳбандии рангҳо}} [[Гурӯҳ:Рангҳои асосӣ]] [[Гурӯҳ:Сурх]] 2yjskp9m2qtb9lrgon83sfho4whe0eo 1493175 1493174 2026-11-08T20:34:16Z Zosya95 54344 1493175 wikitext text/x-wiki {{Қуттии ранг |ном=Сурх |hex=FF0000 |r=255 |g=0 |b=0 |c=0 |m=100 |y=100 |k=0 |h=0 |s=100 |v=100 |тасвир={{photomontage |photo1a=Pomegranate02 edit.jpg |photo1b=Cardinal.jpg |photo2a=Cardinal Théodore Adrien Sarr 2.JPG |photo2c=Magdalena Frackowiak.jpg |photo3a=Chinese honor guard in column 070322-F-0193C-014.JPEG |size=280 |color_border=#AAAAAA |position=center }} |рамз={{hlist|[[Шодӣ]]|[[Бахт]]|[[Нерӯ]]|[[Меҳргон]]|[[Хатар]]|[[Оташ]]}} }} '''Сурх''' яке аз [[Ранги асосӣ|рангҳои асосӣ]] буда, дар [[спектри намоён]]и [[рӯшноӣ]], дар паҳлӯи ранги [[норинҷӣ]] ҷойгир аст ва [[дарозии мавҷ]]и нури сурх тақрибан 620–750 [[нанометр|нм]] мебошад. Дар [[модели рангии RGB]] сурх яке аз се ранги асосӣ буда, дар [[модели рангии CMYK]] аз омезиши [[арғавонӣ]] ва [[зард]] ҳосил мешавад.<ref name="Spectral">{{cite web |title=Spectral Colors |url=http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/vision/specol.html |website=HyperPhysics |publisher=Georgia State University |language=en }}</ref><ref name="W3C">{{cite web |title=CSS Color Module Level 3 |url=https://www.w3.org/TR/css-color-3/ |publisher=World Wide Web Consortium |language=en }}</ref> Дар [[табиат]] сурхро дар [[хун]], [[оташ]], гулу меваҳо, баъзе [[Маъдан|маъданҳо]] ва [[Ҳайвон|ҳайвонҳо]] дидан мумкин аст. Одамон аз замонҳои қадим ин рангро барои ороиши бадан, ранг кардани матоъ, [[рассомӣ]] ва [[кулолгарӣ]] истифода мебурданд.<ref name="Smithsonian2" /> Сурх дар фарҳангҳои гуногун маъноҳои ҳархела дорад. Он метавонад рамзи [[ҳаёт]], [[муҳаббат]], [[ҷасорат]], нерӯ, шодӣ ва фармонравоӣ бошад, вале ҳамзамон метавонад рамзи хунрезӣ, хатар, ғазаб ё ҷанг низ бошад. Дар фарҳанги тоҷикӣ ва дигар халқҳои эронитабор сурх бо зебоӣ, хушбахтӣ, ҷашну маросимҳо, гулҳо ва баъзе фаҳмишҳои динӣ пайванд дорад.<ref name="IranicaColor">{{cite encyclopedia |last1=Schimmel |first1=Annemarie |last2=Soucek |first2=Priscilla P. |title=Color |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |volume=VI |pages=46–50 |year=1992 |url=https://www.iranicaonline.org/articles/color-pers-rang/ |language=en }}</ref><ref name="Rahimi">{{cite journal |last=Раҳимӣ |first=Дилшод |title=Ифодаи номи рангҳо дар гуфтори ҳунармандон |journal=Паёмномаи фарҳанг |year=2020 |issue=1 (49) |pages=5–10 |publisher=Пажӯҳишгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилоот |url=https://pitfi.tj/sites/default/files/payomnomai_farhang/payomnomai_farhang_2020_01.pdf |language=tg }}</ref> == Решаи ном == Вожаи сурх решаи қадимии [[Забонҳои эронӣ|эронӣ]] дорад. Дар [[забони авестоӣ]] он ба шакли ''suxra-'' бо маънои «ранги сурх» ва «гарм» омадааст. Шаклҳои [[Форсии миёна|форсии миёнаи]] ''suxr'' ва [[Форсии нав|форсии нави]] ''surx'' ё ''sorx'' низ аз ҳамин реша пайдо шудаанд.<ref name="Viti2" /> Ин вожа дар дигар [[забонҳои эронӣ]] низ ҳамреша дорад. Масалан, дар [[забони пашту]] калимаи ''sūr'' маънои «сурх»-ро дорад. Ба гуфтаи баъзе забоншиносон, решаи қадимаи ин калима ба мафҳумҳои сӯхтан, дурахшидан ва гармӣ алоқаманд аст.<ref name="Viti">{{cite journal |last=Viti |first=Carlotta |title=Semantic variation and semantic change in the color lexicon |journal=Linguistics |volume=63 |issue=4 |year=2025 |pages=949–1027 |doi=10.1515/ling-2023-0161 |url=https://www.degruyterbrill.com/document/doi/10.1515/ling-2023-0161/html |language=en }}</ref><ref name="Tukhtasunov">{{cite journal |last=Тухтасунов |first=О. |title=Назаре ба якчанд вожаҳои ифодагари ранги сурх ва тобишҳои он дар забони тоҷикӣ |journal=Паёми Донишгоҳи давлатии Бохтар ба номи Носири Хусрав |series=Силсилаи илмҳои гуманитарӣ ва иқтисодӣ |year=2019 |issue=1/3 (65) |pages=14–18 |url=https://bgu-vestniki.tj/en/wp-content/uploads/2021/01/%E2%84%961-365-2019.pdf |language=tg }}</ref> == Номҳои дигари сурх == Дар забони тоҷикӣ ранги сурх тобишҳои зиёде дорад, ки бисёре аз онҳо номҳои хос доранд. Номи ин рангҳо бештар аз гулҳо, меваҳо, сангҳои қиматбаҳо ва дигар чизҳои табиат гирифта шудааст.<ref name="Rahimi" /> == Хусусиятҳои ранг == === Сурх дар табиат ва рӯшноӣ === [[Акс:Visible spectrum.svg|thumb|Сурх дар як канори спектри намоёни рӯшноӣ ҷойгир аст.]] Одамон сурхро вақте мебинанд, ки ба чашм нуре мерасад, ки [[системаи биноӣ]] онро сурх қабул мекунад. Дар [[шабакияи чашм]] ҳуҷайраҳои махсусе бо номи [[ҳуҷайраҳои махрутӣ]] мавҷуданд, ки ба дарозии мавҷҳои гуногуни рӯшноӣ ҳассос мебошанд. Майна маълумоти ин ҳуҷайраҳоро муқоиса карда, рангҳоро муайян мекунад. Нури сурх нисбат ба нури бунафш дарозии мавҷи бештар ва басомади камтар дорад. Аммо ранги сурхи ашё ҳатман аз як дарозии мавҷ иборат нест: ашёи сурх метавонад омехтаи гуногуни нурҳоро инъикос кунад, ки чашм онро сурх мебинад.<ref name="Spectral"/> === Сурх дар системаҳои рангӣ === Дар [[модели рангии RGB]], ки дар [[монитори компютер]], телефон ва дигар экранҳо истифода мешавад, сурх яке аз се ранги асосии нур аст. Сурхи стандартии вебӣ бо рамзи '''#FF0000''' муайян мешавад.<ref name="W3C" /> Дар [[модели рангии CMYK]], ки дар [[чоп]] истифода мешавад, сурх аз омезиши рангҳои [[арғувонӣ|арғавонӣ]] ва [[зард]] ҳосил мегардад. Аз ин рӯ, сурх дар RGB ранги асосӣ ва дар CMYK ранги дуюминдараҷа ҳисоб мешавад. == Таърих == {{Асосӣ|Таърихи ранги сурх}} === Давраи пеш аз таърих === [[Акс:Pech Merle main.jpg|thumb|Нақши дасти инсон бо рангмояи сурх дар ғори Пеш-Мерли Фаронса.]] Сурх яке аз қадимтарин рангҳое мебошад, ки инсон дар санъат истифода кардааст. Дар давраи [[палеолит]] одамон аз хоки сурх, ки дорои [[оксиди оҳан]] буд, рангмоя тайёр мекарданд. Ин маводро '''[[охра]]и сурх''' меноманд. Онро майда карда, бо моеъ ё моддаҳои дигар омехта менамуданд ва барои ороиши бадан, ранг кардани ашё ва тасвирҳои рӯйи санг истифода мебурданд.<ref name="Smithsonian">{{cite web |title=Red |url=https://asia.si.edu/explore-art-culture/art-stories/colors/red/ |website=National Museum of Asian Art |publisher=Smithsonian Institution |language=en }}</ref> Дар ғорҳои қадимии [[Аврупо]] ва [[Африқо]] тасвирҳои ҳайвонот, нақши дастони инсон ва дигар осор бо рангмояи сурх ёфт шудаанд. Баъзе аз онҳо даҳҳо ҳазор сол таърих доранд. === Давлатҳои бостон === Дар [[Мисри бостон]] сурх дар наққошӣ, ороиши бадан ва маросимҳои динӣ истифода мешуд. Мисриён охраи сурхро барои ранг кардани деворҳо ва пайкараҳо, инчунин барои ороиши рухсора ва лаб истифода мебурданд. Дар [[Чини бостон]] сурх барои ороиши [[сафол]], биноҳо ва либос ба кор мерафт. Бо мурури замон он ба яке аз рангҳои муҳими маросимӣ ва дарборӣ табдил ёфт. Дар фарҳанги чинӣ сурх аксаран бо бахт, шодӣ ва комёбӣ алоқаманд аст.<ref name="Smithsonian"/> Дар [[Юнони бостон]] ва [[Руми бостон]] аз рангмояҳои маъданӣ, аз ҷумла [[шанграф]] ва [[сурби сурх]], истифода мекарданд. Шанграф ранги сурхи дурахшон медод, вале дорои [[симоб]] буд. Кор бо чунин маъданҳо барои саломатии инсон хатарнок аст. == Сурх дар фарҳанги Суғд == [[Акс:Sogdian mural from Panjikent.jpg|thumb|Деворнигораҳои Суғди бостон бо рангҳои гуногун, аз ҷумла сурх, оро дода мешуданд.]] Дар [[Суғд]]и бостон сурх яке аз рангҳои муҳими [[деворнигорӣ]] ва ҳунарҳои ороишӣ буд. Осори боқимондаи [[Панҷакенти бостонӣ]], [[Афросиёб (шаҳри бостонӣ)|Афросиёб]], [[Варахша]] ва дигар марказҳои Суғд нишон медиҳанд, ки рассомон аз рангҳои сурх, зард, сафед, сиёҳ ва кабуд истифода мебурданд.<ref name="SogdArt">{{cite encyclopedia |last=Mode |first=Markus |title=Sogdiana: Sogdian Art |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |year=2009 |url=https://www.iranicaonline.org/articles/sogdiana-vi-sogdian-art/ |language=en }}</ref> Деворнигораҳои Панҷакент асосан ба асрҳои V–VIII мансуб буда, дар онҳо саҳнаҳои зиндагии дарборӣ, зиёфатҳо, достонҳои паҳлавонӣ, афсонаҳо ва тасвирҳои худоён дида мешаванд. Барои офаридани ин тасвирҳо рассомон аз рангмояҳои табиӣ истифода мекарданд. Таҳқиқоти А. И. Косолапов ва Б. И. Маршак нишон додааст, ки дар деворнигораҳои минтақаҳои гуногуни Осиёи Марказӣ барои ҳосил кардани сурх аз '''охраи сурх, ҳематит, шанграф ва сурби сурх''' истифода мешуд. Навъи рангмоя аз макон ва давраи таърихӣ вобаста буд.<ref name="Kosolapov">{{cite book |last1=Косолапов |first1=А. И. |last2=Маршак |first2=Б. И. |title=Стенная живопись Средней и Центральной Азии: историко-художественное и лабораторное исследование |publisher=Формика |place=Санкт-Петербург |year=1999 |url=https://www.kronk.spb.ru/library/kosolapov-marshak-1999-t1.htm |language=ru }}</ref> === Толори сурхи Варахша === Яке аз намунаҳои машҳури истифодаи сурх дар ҳунари суғдӣ '''Толори сурх''' дар қасри [[Варахша]] мебошад. Ин ёдгорӣ дар воҳаи [[Бухоро]] ҷойгир буда, деворнигораҳои он ба асрҳои VII–VIII мансубанд. Дар деворнигораҳои ин толор саҳнаҳои афсонавӣ ва тасвирҳои мавҷудоти ғайриодӣ, аз ҷумла ҷонварони азим, дида мешаванд. Маънои дақиқи ин тасвирҳо ҳанӯз мавриди баҳси муҳаққиқон аст.<ref name="Varakhsha">{{cite book |last=Lo Muzio |first=Ciro |chapter=The Red Hall Murals in the Varakhsha Palace (Bukhara Oasis) |title=Le forme della città: Iran, Gandhāra e Asia Centrale |publisher=ISMEO |place=Rome |year=2023 |pages=383–397 |url=https://iris.uniroma1.it/handle/11573/1706646 |language=en }}</ref> Рангҳои сурх дар дигар деворнигораҳои суғдӣ низ дида мешаванд. Бо вуҷуди ин, далелҳои мавҷуда барои муайян кардани як маънои ягонаи динӣ ё рамзии сурх дар тамоми ҷомеаи Суғд кофӣ нестанд. == Сурх дар фарҳанги тоҷикон == === Маъноҳои рамзӣ === Дар фарҳанги суннатии тоҷикон сурх аз рангҳои маъмули ҷашну маросимҳо ба шумор меравад. Он бештар бо шодӣ, зебоӣ, ҷавонӣ, бахту саодат ва нерӯи зиндагӣ алоқаманд аст. Дилшод Раҳимӣ дар таҳқиқоти худ қайд мекунад, ки дар ҷашнҳо ва маросимҳои тоҷикон рангҳо маъноҳои гуногун доштаанд. Масалан, сабз бештар бо баҳор ва [[Наврӯз]], сурху арғувонӣ ва норинҷӣ бо [[Меҳргон]] ва либосҳои рангоранг бо ҷашну маъракаҳои шодӣ алоқаманд буданд.<ref name="Rahimi"/> Сурх ҳамчунин метавонад бо хун, оташ ва ҷасорат пайванд дошта бошад. Аммо маънои он дар ҳар маросим ва минтақа яксон нест. Дар баъзе мавридҳо сурх рамзи хушбахтӣ аст ва дар ҳолатҳои дигар метавонад маънои ҷанг, хатар ё қурбонӣ дошта бошад. === Сурх дар Наврӯз === {{Асосӣ|Наврӯз}} Дар баъзе минтақаҳои Тоҷикистон сурх дар маросимҳои [[Наврӯз]] аҳаммияти махсус дорад. Мувофиқи маълумоти ''Encyclopaedia Iranica'', дар баъзе суннатҳои [[Бадахшон]] пеш аз Наврӯз соҳиби хона ду ҷорӯби сурхро назди даромадгоҳ мегузошт ва бар болои дар матои сурх меовехт. Дар ин маросим сурх рамзи шодӣ, бахт ва рӯзгори нек ба шумор мерафт.<ref name="IranicaNowruz">{{cite encyclopedia |last=Shahbazi |first=Alireza Shapur |title=Nowruz ii. In the Islamic Period |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |year=2000 |url=https://www.iranicaonline.org/articles/nowruz-ii/ |language=en }}</ref> Ин анъана ба суннатҳои маҳаллии Бадахшон тааллуқ дорад ва маънои онро надорад, ки тамоми тоҷикон Наврӯзро бо матои сурх таҷлил мекарданд. Дар фарҳанги форсизабонон меваҳои сурх, аз ҷумла [[анор]] ва [[тарбуз]], низ дар баъзе маросимҳои мавсимӣ истифода мешаванд. Онҳо метавонанд рамзи фаровонӣ, ҳаёт ва неъмати табиат бошанд. === Сурх дар Меҳргон === {{Асосӣ|Меҳргон}} [[Меҳргон]] яке аз ҷашнҳои бостонии халқҳои эронитабор аст, ки бо фарорасии тирамоҳ ва ҷамъоварии ҳосил алоқаманд мебошад. Дар фарҳанги тоҷикон рангҳои сурх, арғувонӣ, норинҷӣ ва заррин бо ин ҷашн пайванд доранд. Ин рангҳо ба баргҳои тирамоҳӣ, меваҳои пухта, нури офтоб ва фаровонии ҳосил монанданд.<ref name="Rahimi"/> Меҳргон бо [[Меҳр (эзад)|Меҳр]] ё Митро, ки дар эътиқодоти эронии бостон бо аҳду паймон ва рӯшноӣ алоқаманд буд, низ иртибот дорад. Дар баъзе шарҳҳои фарҳангӣ сурху заррин ба нури офтоб ва ҷашни Меҳргон нисбат дода мешаванд.<ref>{{cite web |title=Меҳргон — ҷашни ниёгон — аз бостон то имрӯз |url=https://amit.tj/tj/mekhrgon-chashni-niyogon-az-boston-imruz |publisher=Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон |language=tg }}</ref> === Сурх дар маросимҳои арӯсӣ === Дар баъзе минтақаҳои Тоҷикистон сурх яке аз рангҳои маъмули либос ва ороишоти арӯсӣ мебошад. Пажӯҳишгоҳи илмӣ-таҳқиқотии фарҳанг ва иттилоот дар мақолаи «Мавқеи рӯймол дар фарҳанги сару либоси мардуми тоҷик» қайд кардааст, ки дар баъзе суннатҳои арӯсии Бадахшон ранги сафед рамзи роҳи сафед, сабз рамзи сарсабзӣ ва баракат, сурх бошад, рамзи '''хушбахтӣ''' ҳисоб мешавад.<ref name="Headscarf">{{cite web |title=Мавқеи рӯймол дар фарҳанги сару либоси мардуми тоҷик |url=https://pitfi.tj/node/227 |publisher=Пажӯҳишгоҳи илмӣ-таҳқиқотии фарҳанг ва иттилоот |language=tg }}</ref> Дар ҷашну маросимҳо занон рӯймол ва либосҳои сурх, серранг ё гулдор мепӯшиданд. Дар муқобил, баъзе рангҳои тира, аз ҷумла кабуд ва сиёҳ, дар суннатҳои муайян бо азодорӣ алоқаманд буданд.<ref name="Headscarf"/> === Сурх дар ҳунарҳои мардумӣ === Сурх дар [[чакан]], [[сӯзанӣ]], [[атлас]], [[адрас]], [[қолинбофӣ]], [[гилембофӣ]] ва дигар ҳунарҳои мардумии тоҷикон васеъ истифода мешавад. Дар [[чакан]]и тоҷикӣ нақшҳои гулу барг, анор, лола ва дигар унсурҳои табиат бо риштаҳои рангоранг офарида мешаванд. Сурх дар чунин нақшҳо метавонад барои тасвири гулҳо ва дигар унсурҳои ороишӣ истифода шавад. Мувофиқи маълумоти [[ЮНЕСКО]], нақшҳои чакан аксаран ба табиат, ҷаҳонбинии мардум ва орзую умедҳои инсон алоқаманданд. Дар гузашта риштаҳои чаканро аз нахҳои пахта ва абрешим омода карда, бо рангҳои табиии рустанӣ ва маъданӣ ранг мекарданд.<ref name="UNESCOChakan">{{cite web |title=Chakan, embroidery art in the Republic of Tajikistan |url=https://ich.unesco.org/en/RL/01397 |publisher=UNESCO |year=2018 |language=en }}</ref> == Ранги сурх дар адабиёти форсӣ-тоҷикӣ == Дар [[адабиёти форсӣ]] ва тоҷикӣ сурх яке аз рангҳои серистеъмол аст. Шоирон онро барои тасвири чеҳра, лаб, гул, шароб, оташ, хун, муҳаббат ва шуҷоат истифода мебаранд. Дар шеъри классикӣ ранги сурх бештар бо чунин тасвирҳо меояд: * '''Гули сурх''' — зебоӣ, баҳор ва маҳбуб. * '''Лаби лаъл''' — лаби сурх ва зебои маҳбуб. * '''Чеҳраи гулгун''' — рӯйи зебо ё сурхтоб. * '''Бодаи гулгун''' — шароби сурх. * '''Лолаи сурх''' — ишқ, хун ё шаҳодат. * '''Оташи сурх''' — гармӣ, нерӯ ва ишқи пуршӯр. Муҳаққиқи адабиёти форсӣ Аннемари Шиммел қайд мекунад, ки сурх дар адабиёти форсӣ ҳам рамзи ҳаёт, нерӯ ва муҳаббат ва ҳам рамзи хун, ғазаб ва шаҳодат мебошад. Вобаста ба мазмуни асар як ранг метавонад маъноҳои гуногун гирад.<ref name="IranicaColor"/> === Сурх дар шеъри Рӯдакӣ === Дар ашъори [[Рӯдакӣ|Абӯабдуллоҳи Рӯдакӣ]] низ тасвирҳои вобаста ба ранги сурх бисёранд. Масалан, дар яке аз байтҳои ӯ омадааст: {{Иқтибос|Самоъу бодаи гулгун ва лӯъбатон чу моҳ,<br>Агар фаришта бибинад, дарафтад дар чоҳ.<ref name="Rudaki">{{cite web |title=Рӯдакӣ — Қасидаҳо ва қитъаҳо, №104 |url=https://ganjoor.net/roodaki/baghimande/sh104 |website=Ганҷур |language=fa }}</ref>}} Дар ин байт «бодаи гулгун» ба маънои шароби сурх омадааст. Истифодаи вожаи «гулгун» нишон медиҳад, ки дар забони адабии форсӣ-тоҷикӣ ранги сурхро на танҳо бо номи мустақим, балки тавассути монанд кардан ба гул ва дигар ашёи табиат низ ифода мекарданд. === Сурх ва сурхрӯйӣ === Дар забони тоҷикӣ ибораи '''сурхрӯй''' ё '''рӯйсафед''' ба шахси обрӯманд ва сарбаланд низ гуфта мешавад. «Сурхрӯй шудан» дар баъзе мавридҳо маънои шармидан ва сурх шудани рӯйро дорад, вале дар адабиёти классикӣ сурхрӯйӣ метавонад рамзи обрӯ ва сарбаландӣ бошад. Дар адабиёти ирфонӣ сурх баъзан бо қудрати рӯҳонӣ ва ишқи илоҳӣ пайванд мегирад. Масалан, дар осори баъзе орифон ва шоирони форсӣ сурх рамзи нерӯи ботинӣ ва таҷрибаи маънавӣ мебошад.<ref name="IranicaColor"/> === Сурх дар «Ҳафт пайкар» === Дар достони '''[[Ҳафт пайкар]]'''-и [[Низомии Ганҷавӣ]] рангҳо бо рӯзҳои ҳафта ва сайёраҳо алоқаманд мебошанд. Дар низоми рамзии асар сурх бо [[Баҳром (сайёра)|сайёраи Баҳром]] ва рӯзи сешанбе пайванд дорад. Ин анъана аз тасаввуроти куҳани [[ахтаршиносӣ]] ва рамзшиносии рангҳо сарчашма мегирад.<ref name="IranicaColor"/> Дар осори адабии форсӣ чунин робитаҳои байни рангҳо, сайёраҳо ва рӯзҳои ҳафта дар давраҳои гуногун истифода шудаанд. == Сурх дар устураҳо ва эътиқодоти эронӣ == === Сурх, оташ ва рӯшноӣ === Дар фарҳангҳои қадими эронӣ оташ аз унсурҳои муҳими динӣ ва маросимӣ буд. Ранги сурху норинҷии шуълаи оташ бо гармӣ, рӯшноӣ ва нерӯ алоқаманд аст. Аз ин сабаб сурх дар баъзе шарҳҳои фарҳангӣ бо офтоб, оташ ва нерӯи зиндагӣ пайванд дода мешавад. Дар [[зардуштия]] оташ рамзи муҳими покӣ ва рӯшноӣ мебошад. Аммо ин маънои онро надорад, ки сурх ягона ранги муқаддаси ин дин аст. Масалан, либоси сафед низ дар маросимҳои зардуштӣ ҷойгоҳи махсус дорад.<ref name="IranicaColor"/> Дар [[Чоршанбеи сурӣ]], ки дар баъзе минтақаҳои Эрон ҷашн гирифта мешавад, мардум аз болои оташ мепаранд. Дар ин маросим сурхӣ бо тандурустӣ ва нерӯи зиндагӣ алоқаманд аст. Пайдоиши номи «сурӣ» баҳснок аст, вале баъзе муҳаққиқон онро бо вожаи куҳани ''сур'' ба маънои сурх мепайванданд.<ref name="IranicaSuri">{{cite encyclopedia |last1=Saʿidi-Sirjani |first1=Ali-Akbar |last2=Kasheff |first2=Manouchehr |title=Čahāršanba-Sūrī |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |year=1990 |url=https://www.iranicaonline.org/articles/caharsanba-suri/ |language=en }}</ref> === Сурх ва Сиёвуш === Дар устураҳо ва адабиёти эронӣ сурх метавонад рамзи хуни рехташуда ва қурбонӣ бошад. Яке аз чеҳраҳои муҳими ин анъана [[Сиёвуш]] аст, ки достони ӯ дар [[Шоҳнома]]и [[Фирдавсӣ]] нақл шудааст. Сиёвуш дар адабиёт ва фарҳанги мардумӣ рамзи бегуноҳӣ ва марги фоҷиавӣ мебошад. Дар баъзе шарҳҳои адабӣ лолаи сурх бо хуни шаҳидон ва сарнавишти қаҳрамонони фоҷиавӣ, аз ҷумла Сиёвуш, пайванд дода мешавад.<ref name="IranicaHusayn">{{cite encyclopedia |title=Ḥosayn b. ʿAli ii. In Popular Shiʿism |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |url=https://www.iranicaonline.org/articles/hosayn-b-ali-ii/ |language=en }}</ref> Ин робита пеш аз ҳама як тасвири адабӣ ва устуравӣ аст; онро набояд ҳамчун далели пайдоиши ҳамаи навъҳои гули лола аз хуни Сиёвуш фаҳмид. === Лолаи сурх === [[Акс:Red poppies vertical.jpg|thumb|Гулҳои сурх дар адабиёти тоҷик рамзи зебоӣ, баҳор ва баъзан хун ё шаҳодат мебошанд.]] [[Лола]] яке аз гулҳои машҳур дар фарҳанги тоҷикон аст. Дар шеър ва ҳунарҳои мардумӣ лолаи сурх бо ҷавонӣ, муҳаббат, зебоӣ ва баҳор алоқаманд аст. Дар баъзе анъанаҳои адабӣ лолаи сурх метавонад рамзи хуни шаҳидон низ бошад. Ин маъно дар адабиёти форсӣ ва дар шеърҳои баъзе шоирони давраҳои баъдӣ дида мешавад.<ref name="IranicaColor"/> Дар Тоҷикистон гули лола дар нақшҳои [[чакан]], сӯзанӣ ва дигар ҳунарҳои ороишӣ низ истифода мешавад. == Рангҳои сурх дар ҳунари рангрезии тоҷикон == {{Асосӣ|Рангрезӣ}} Дар гузашта рангҳои сурхро аз маводи гуногуни табиӣ тайёр мекарданд. Дар байни тоҷикон яке аз сарчашмаҳои асосӣ решаи гиёҳи '''[[рӯян]]''' буд. === Рӯян === Рӯян (''[[Rubia tinctorum]]'') гиёҳест, ки аз решаи он моддаи рангкунандаи сурх мегиранд. Мардумшинос Н. Н. Ершов дар китоби «Қаратоғ ва ҳунарҳои он» тарзи рангтайёркунии анъанавиро чунин шарҳ додааст: Рангрезон решаи рӯяни тақрибан сесоларо меканданд, хушк ва майда мекарданд. Сипас онро дар об тар карда, меҷӯшонданд. Риштаҳои пахтагӣ ва абрешимиро дар оби рангдор меҷӯшонданд, то ранг ба онҳо часпад.<ref name="Ershov">{{cite book |last=Ершов |first=Н. Н. |title=Каратаг и его ремесла |publisher=Дониш |place=Душанбе |year=1984 |pages=44–46 |url=https://abashin.org/wp-content/uploads/2024/02/ershov2.pdf |language=ru }}</ref> Барои устувор кардани ранг аз моддаҳои ёрирасон, аз ҷумла '''бузғунҷ''', ки ғуддаҳои баъзе дарахтони писта мебошанд, истифода мешуд. Вобаста ба тарзи коркард рӯян метавонад аз гулобӣ то сурхи тира ранг диҳад.<ref name="Ershov"/> === Қирмиз === '''[[Қирмиз]]''' ранги сурхест, ки аз баъзе ҳашароти рангдеҳ ба даст меояд. Дар ҳунари Қаратоғ қирмизро бештар барои ранг кардани абрешим истифода мебурданд. Ершов менависад, ки ин рангро аз берун меоварданд ва барои рангкунӣ аз моддаҳои ёрирасон низ истифода мекарданд.<ref name="Ershov"/> Қирмиз дар таърихи рангрезии кишварҳои гуногун, аз ҷумла дар Осиёи Ғарбӣ ва Аврупо, ранги арзишманд ба шумор мерафт. === Анор ва дигар рустаниҳо === Дар баъзе ҳунарҳои мардумӣ аз пӯст, реша ва меваи рустаниҳо низ ранг тайёр мекарданд. [[Пӯсти анор]] дар рангрезӣ истифода шудааст, аммо ранги ҳосилшуда вобаста ба усули коркард ва моддаҳои ёрирасон метавонад гуногун бошад. Дар Қаратоғ, мувофиқи маълумоти Ершов, аз пӯсти анор барои гирифтани ранги сиёҳ низ истифода мекарданд.<ref name="Ershov"/> Аз ин рӯ, истифодаи анорро танҳо ба ранги сурх маҳдуд кардан дуруст нест. == Сурх дар рамзҳои давлатӣ ва сиёсӣ == === Парчами Тоҷикистон === [[Акс:Flag of Tajikistan.svg|thumb|Ранги сурх қисми болоии [[Парчами Тоҷикистон|Парчами давлатии Тоҷикистон]]ро ташкил медиҳад.]] Сурх яке аз се ранги [[Парчами Тоҷикистон|Парчами давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] мебошад. Парчами кунунии Тоҷикистон соли [[1992]] қабул шудааст. Он аз се рахи уфуқии сурх, сафед ва сабз иборат буда, дар маркази рахи сафед тоҷ ва ҳафт ситора дорад. Дар шарҳҳои рамзии парчам сурх аксаран бо истиқлол, ҷасорат, мубориза ва ҷоннисорӣ пайванд дода мешавад. Ин шарҳҳо аз тавсифи расмии тарҳи парчам фарқ доранд. Мувофиқи маълумоти сомонаи расмии Президенти Тоҷикистон, рамзи рақамии сурхи парчам '''#DC161D''' мебошад, ки аз сурхи стандартии вебӣ (#FF0000) фарқ мекунад.<ref name="Flag">{{cite web |title=Рамзҳои давлатӣ |url=https://www.president.tj/symbols |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |language=tg }}</ref> === Сурх дар ҳаракатҳои сиёсӣ === Аз асри XIX сар карда, сурх ба яке аз рангҳои рамзии ҳаракатҳои [[сотсиализм|сотсиалистӣ]] ва [[коммунизм|коммунистӣ]] табдил ёфт. Пас аз [[Инқилоби Октябр]] дар соли 1917 ранги сурх ба рамзи асосии ҳокимияти [[болшевикон]] табдил ёфт. Он дар парчам, нишонҳо, шиорҳо ва ороишоти расмии [[Иттиҳоди Шӯравӣ]] васеъ истифода мешуд. Парчами [[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон]] низ сурхро ҳамчун яке аз рангҳои асосии худ дошт. Имрӯз сурх дар парчамҳои бисёр кишварҳо истифода мешавад, вале маънои он вобаста ба таърих ва фарҳанги ҳар кишвар фарқ мекунад. == Маъноҳои дигари сурх == Дар ҷаҳони муосир сурх дар [[аломатҳои роҳ]], нишонҳои огоҳкунанда, таҷҳизоти [[сӯхторхомӯшкунӣ]] ва дигар воситаҳои амниятӣ истифода мешавад. Ин ранг диққатро зуд ҷалб мекунад ва аз ин рӯ барои нишон додани хатар, манъ ё зарурати таваҷҷуҳ муносиб аст. Дар фарҳанг ва санъат бошад, сурх ҳамоно бо муҳаббат, нерӯ, ҳаяҷон, шодӣ ва ҷасорат пайванд дорад. Аммо маънои равонии он ҳамеша яксон нест ва аз шароити истифода ва таҷрибаи фарҳангии бинанда вобаста мебошад. == Адабиёт == {{reflist}} {{Тобишҳои сурх}} {{Гурӯҳбандии рангҳо}} [[Гурӯҳ:Рангҳои асосӣ]] [[Гурӯҳ:Сурх]] peojz95gr1mgwwodlbtg5ewxnyi443w 1493177 1493175 2026-11-08T20:47:11Z Zosya95 54344 /* Решаи ном */ 1493177 wikitext text/x-wiki {{Қуттии ранг |ном=Сурх |hex=FF0000 |r=255 |g=0 |b=0 |c=0 |m=100 |y=100 |k=0 |h=0 |s=100 |v=100 |тасвир={{photomontage |photo1a=Pomegranate02 edit.jpg |photo1b=Cardinal.jpg |photo2a=Cardinal Théodore Adrien Sarr 2.JPG |photo2c=Magdalena Frackowiak.jpg |photo3a=Chinese honor guard in column 070322-F-0193C-014.JPEG |size=280 |color_border=#AAAAAA |position=center }} |рамз={{hlist|[[Шодӣ]]|[[Бахт]]|[[Нерӯ]]|[[Меҳргон]]|[[Хатар]]|[[Оташ]]}} }} '''Сурх''' яке аз [[Ранги асосӣ|рангҳои асосӣ]] буда, дар [[спектри намоён]]и [[рӯшноӣ]], дар паҳлӯи ранги [[норинҷӣ]] ҷойгир аст ва [[дарозии мавҷ]]и нури сурх тақрибан 620–750 [[нанометр|нм]] мебошад. Дар [[модели рангии RGB]] сурх яке аз се ранги асосӣ буда, дар [[модели рангии CMYK]] аз омезиши [[арғавонӣ]] ва [[зард]] ҳосил мешавад.<ref name="Spectral">{{cite web |title=Spectral Colors |url=http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/vision/specol.html |website=HyperPhysics |publisher=Georgia State University |language=en }}</ref><ref name="W3C">{{cite web |title=CSS Color Module Level 3 |url=https://www.w3.org/TR/css-color-3/ |publisher=World Wide Web Consortium |language=en }}</ref> Дар [[табиат]] сурхро дар [[хун]], [[оташ]], гулу меваҳо, баъзе [[Маъдан|маъданҳо]] ва [[Ҳайвон|ҳайвонҳо]] дидан мумкин аст. Одамон аз замонҳои қадим ин рангро барои ороиши бадан, ранг кардани матоъ, [[рассомӣ]] ва [[кулолгарӣ]] истифода мебурданд.<ref name="Smithsonian2" /> Сурх дар фарҳангҳои гуногун маъноҳои ҳархела дорад. Он метавонад рамзи [[ҳаёт]], [[муҳаббат]], [[ҷасорат]], нерӯ, шодӣ ва фармонравоӣ бошад, вале ҳамзамон метавонад рамзи хунрезӣ, хатар, ғазаб ё ҷанг низ бошад. Дар фарҳанги тоҷикӣ ва дигар халқҳои эронитабор сурх бо зебоӣ, хушбахтӣ, ҷашну маросимҳо, гулҳо ва баъзе фаҳмишҳои динӣ пайванд дорад.<ref name="IranicaColor">{{cite encyclopedia |last1=Schimmel |first1=Annemarie |last2=Soucek |first2=Priscilla P. |title=Color |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |volume=VI |pages=46–50 |year=1992 |url=https://www.iranicaonline.org/articles/color-pers-rang/ |language=en }}</ref><ref name="Rahimi">{{cite journal |last=Раҳимӣ |first=Дилшод |title=Ифодаи номи рангҳо дар гуфтори ҳунармандон |journal=Паёмномаи фарҳанг |year=2020 |issue=1 (49) |pages=5–10 |publisher=Пажӯҳишгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилоот |url=https://pitfi.tj/sites/default/files/payomnomai_farhang/payomnomai_farhang_2020_01.pdf |language=tg }}</ref> == Решаи ном == Вожаи сурх решаи қадимии [[Забонҳои эронӣ|эронӣ]] дорад. Дар [[забони авестоӣ]] он ба шакли ''suxra-'' бо маънои «ранги сурх» ва «гарм» омадааст. Шаклҳои [[Форсии миёна|форсии миёнаи]] ''suxr'' ва [[Форсии нав|форсии нави]] ''surx'' ё ''sorx'' низ аз ҳамин реша пайдо шудаанд.<ref name="Viti2" /> Ин вожа дар дигар [[забонҳои эронӣ]] низ ҳамреша дорад. Масалан, дар [[забони пашту]] калимаи ''sūr'' маънои «сурх»-ро дорад. Ба гуфтаи баъзе забоншиносон, решаи қадимаи ин калима маъноҳои сӯхтан, дурахшидан ва гармӣ будааст.<ref name="Viti">{{cite journal |last=Viti |first=Carlotta |title=Semantic variation and semantic change in the color lexicon |journal=Linguistics |volume=63 |issue=4 |year=2025 |pages=949–1027 |doi=10.1515/ling-2023-0161 |url=https://www.degruyterbrill.com/document/doi/10.1515/ling-2023-0161/html |language=en }}</ref><ref name="Tukhtasunov">{{cite journal |last=Тухтасунов |first=О. |title=Назаре ба якчанд вожаҳои ифодагари ранги сурх ва тобишҳои он дар забони тоҷикӣ |journal=Паёми Донишгоҳи давлатии Бохтар ба номи Носири Хусрав |series=Силсилаи илмҳои гуманитарӣ ва иқтисодӣ |year=2019 |issue=1/3 (65) |pages=14–18 |url=https://bgu-vestniki.tj/en/wp-content/uploads/2021/01/%E2%84%961-365-2019.pdf |language=tg }}</ref> == Номҳои дигари сурх == Дар забони тоҷикӣ ранги сурх тобишҳои зиёде дорад, ки бисёре аз онҳо номҳои хос доранд. Номи ин рангҳо бештар аз гулҳо, меваҳо, сангҳои қиматбаҳо ва дигар чизҳои табиат гирифта шудааст.<ref name="Rahimi" /> == Хусусиятҳои ранг == === Сурх дар табиат ва рӯшноӣ === [[Акс:Visible spectrum.svg|thumb|Сурх дар як канори спектри намоёни рӯшноӣ ҷойгир аст.]]Одам рангҳоро ба воситаи [[чашм]] ва [[мағзи сар]] мебинад. Дар [[тӯрпардаи чашм]], ҳуҷайраҳои махсуси ба рӯшноӣ ҳассос — [[чӯбчаҳо]] ва [[колбачаҳо]] ҷойгиранд. Колбачаҳо ба инсон имкон медиҳанд, ки рангҳоро фарқ кунад. Рӯшноӣ дар шабакия ба сигналҳои асабӣ табдил ёфта, тавассути [[асаби босира]] ба мағзи сар мерасад. Мағзи сар ин сигналҳоро коркард карда, ранг ва шакли ашёро муайян мекунад.<ref name="Ustoev2023">{{cite book|last=Устоев|first=Мирзо|title=Биология: Анатомия, физиология ва гигиенаи одам|edition=5|publisher=Маориф|place=Душанбе|year=2023|page=168|isbn=978-99985-39-09-9|url=https://www.maorif.tj/storage/libraries/01JBBNBXBDDKFJ50NQ914F1EWD.pdf|language=tg}}</ref> Нури сурх нисбат ба нури [[бунафш]] [[Дарозии мавҷ|дарозии мавҷи]] бештар ва [[Басомад|басомади]] камтар дорад. Ашёи сурх қисме аз рӯшноии ба он афтодаро ҷаббида, қисми дигарро инъикос мекунад. Чашми инсон нури инъикосшударо сурх мебинад.<ref name="Spectral2" /> === Сурх дар системаҳои рангӣ === Дар [[модели рангии RGB]], ки дар [[монитори компютер]], телефон ва дигар экранҳо истифода мешавад, сурх яке аз се ранги асосии нур аст. Сурхи стандартии вебӣ бо рамзи '''#FF0000''' муайян мешавад.<ref name="W3C" /> Дар [[модели рангии CMYK]], ки дар [[чоп]] истифода мешавад, сурх аз омехтани рангҳои [[арғувонӣ|арғавонӣ]] ва [[зард]] ҳосил мешавад. Аз ин рӯ, сурх дар RGB ранги асосӣ ва дар CMYK ранги дуюминдараҷа ҳисоб мешавад. == Таърих == {{Асосӣ|Таърихи ранги сурх}} === Давраи пеш аз таърих === [[Акс:Pech Merle main.jpg|thumb|Нақши дасти инсон бо рангмояи сурх дар ғори Пеш-Мерли Фаронса.]] Сурх яке аз қадимтарин рангҳое мебошад, ки инсон дар санъат истифода кардааст. Дар давраи [[палеолит]] одамон аз хоки сурх, ки дорои [[оксиди оҳан]] буд, рангмоя тайёр мекарданд. Ин маводро '''[[охра]]и сурх''' меноманд. Онро майда карда, бо моеъ ё моддаҳои дигар омехта менамуданд ва барои ороиши бадан, ранг кардани ашё ва тасвирҳои рӯйи санг истифода мебурданд.<ref name="Smithsonian">{{cite web |title=Red |url=https://asia.si.edu/explore-art-culture/art-stories/colors/red/ |website=National Museum of Asian Art |publisher=Smithsonian Institution |language=en }}</ref> Дар ғорҳои қадимии [[Аврупо]] ва [[Африқо]] тасвирҳои ҳайвонот, нақши дастони инсон ва дигар осор бо рангмояи сурх ёфт шудаанд. Баъзе аз онҳо даҳҳо ҳазор сол таърих доранд. === Давлатҳои бостон === Дар [[Мисри бостон]] сурх дар наққошӣ, ороиши бадан ва маросимҳои динӣ истифода мешуд. Мисриён охраи сурхро барои ранг кардани деворҳо ва пайкараҳо, инчунин барои ороиши рухсора ва лаб истифода мебурданд. Дар [[Чини бостон]] сурх барои ороиши [[сафол]], биноҳо ва либос ба кор мерафт. Бо мурури замон он ба яке аз рангҳои муҳими маросимӣ ва дарборӣ табдил ёфт. Дар фарҳанги чинӣ сурх аксаран бо бахт, шодӣ ва комёбӣ алоқаманд аст.<ref name="Smithsonian"/> Дар [[Юнони бостон]] ва [[Руми бостон]] аз рангмояҳои маъданӣ, аз ҷумла [[шанграф]] ва [[сурби сурх]], истифода мекарданд. Шанграф ранги сурхи дурахшон медод, вале дорои [[симоб]] буд. Кор бо чунин маъданҳо барои саломатии инсон хатарнок аст. == Сурх дар фарҳанги Суғд == [[Акс:Sogdian mural from Panjikent.jpg|thumb|Деворнигораҳои Суғди бостон бо рангҳои гуногун, аз ҷумла сурх, оро дода мешуданд.]] Дар [[Суғд]]и бостон сурх яке аз рангҳои муҳими [[деворнигорӣ]] ва ҳунарҳои ороишӣ буд. Осори боқимондаи [[Панҷакенти бостонӣ]], [[Афросиёб (шаҳри бостонӣ)|Афросиёб]], [[Варахша]] ва дигар марказҳои Суғд нишон медиҳанд, ки рассомон аз рангҳои сурх, зард, сафед, сиёҳ ва кабуд истифода мебурданд.<ref name="SogdArt">{{cite encyclopedia |last=Mode |first=Markus |title=Sogdiana: Sogdian Art |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |year=2009 |url=https://www.iranicaonline.org/articles/sogdiana-vi-sogdian-art/ |language=en }}</ref> Деворнигораҳои Панҷакент асосан ба асрҳои V–VIII мансуб буда, дар онҳо саҳнаҳои зиндагии дарборӣ, зиёфатҳо, достонҳои паҳлавонӣ, афсонаҳо ва тасвирҳои худоён дида мешаванд. Барои офаридани ин тасвирҳо рассомон аз рангмояҳои табиӣ истифода мекарданд. Таҳқиқоти А. И. Косолапов ва Б. И. Маршак нишон додааст, ки дар деворнигораҳои минтақаҳои гуногуни Осиёи Марказӣ барои ҳосил кардани сурх аз '''охраи сурх, ҳематит, шанграф ва сурби сурх''' истифода мешуд. Навъи рангмоя аз макон ва давраи таърихӣ вобаста буд.<ref name="Kosolapov">{{cite book |last1=Косолапов |first1=А. И. |last2=Маршак |first2=Б. И. |title=Стенная живопись Средней и Центральной Азии: историко-художественное и лабораторное исследование |publisher=Формика |place=Санкт-Петербург |year=1999 |url=https://www.kronk.spb.ru/library/kosolapov-marshak-1999-t1.htm |language=ru }}</ref> === Толори сурхи Варахша === Яке аз намунаҳои машҳури истифодаи сурх дар ҳунари суғдӣ '''Толори сурх''' дар қасри [[Варахша]] мебошад. Ин ёдгорӣ дар воҳаи [[Бухоро]] ҷойгир буда, деворнигораҳои он ба асрҳои VII–VIII мансубанд. Дар деворнигораҳои ин толор саҳнаҳои афсонавӣ ва тасвирҳои мавҷудоти ғайриодӣ, аз ҷумла ҷонварони азим, дида мешаванд. Маънои дақиқи ин тасвирҳо ҳанӯз мавриди баҳси муҳаққиқон аст.<ref name="Varakhsha">{{cite book |last=Lo Muzio |first=Ciro |chapter=The Red Hall Murals in the Varakhsha Palace (Bukhara Oasis) |title=Le forme della città: Iran, Gandhāra e Asia Centrale |publisher=ISMEO |place=Rome |year=2023 |pages=383–397 |url=https://iris.uniroma1.it/handle/11573/1706646 |language=en }}</ref> Рангҳои сурх дар дигар деворнигораҳои суғдӣ низ дида мешаванд. Бо вуҷуди ин, далелҳои мавҷуда барои муайян кардани як маънои ягонаи динӣ ё рамзии сурх дар тамоми ҷомеаи Суғд кофӣ нестанд. == Сурх дар фарҳанги тоҷикон == === Маъноҳои рамзӣ === Дар фарҳанги суннатии тоҷикон сурх аз рангҳои маъмули ҷашну маросимҳо ба шумор меравад. Он бештар бо шодӣ, зебоӣ, ҷавонӣ, бахту саодат ва нерӯи зиндагӣ алоқаманд аст. Дилшод Раҳимӣ дар таҳқиқоти худ қайд мекунад, ки дар ҷашнҳо ва маросимҳои тоҷикон рангҳо маъноҳои гуногун доштаанд. Масалан, сабз бештар бо баҳор ва [[Наврӯз]], сурху арғувонӣ ва норинҷӣ бо [[Меҳргон]] ва либосҳои рангоранг бо ҷашну маъракаҳои шодӣ алоқаманд буданд.<ref name="Rahimi"/> Сурх ҳамчунин метавонад бо хун, оташ ва ҷасорат пайванд дошта бошад. Аммо маънои он дар ҳар маросим ва минтақа яксон нест. Дар баъзе мавридҳо сурх рамзи хушбахтӣ аст ва дар ҳолатҳои дигар метавонад маънои ҷанг, хатар ё қурбонӣ дошта бошад. === Сурх дар Наврӯз === {{Асосӣ|Наврӯз}} Дар баъзе минтақаҳои Тоҷикистон сурх дар маросимҳои [[Наврӯз]] аҳаммияти махсус дорад. Мувофиқи маълумоти ''Encyclopaedia Iranica'', дар баъзе суннатҳои [[Бадахшон]] пеш аз Наврӯз соҳиби хона ду ҷорӯби сурхро назди даромадгоҳ мегузошт ва бар болои дар матои сурх меовехт. Дар ин маросим сурх рамзи шодӣ, бахт ва рӯзгори нек ба шумор мерафт.<ref name="IranicaNowruz">{{cite encyclopedia |last=Shahbazi |first=Alireza Shapur |title=Nowruz ii. In the Islamic Period |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |year=2000 |url=https://www.iranicaonline.org/articles/nowruz-ii/ |language=en }}</ref> Ин анъана ба суннатҳои маҳаллии Бадахшон тааллуқ дорад ва маънои онро надорад, ки тамоми тоҷикон Наврӯзро бо матои сурх таҷлил мекарданд. Дар фарҳанги форсизабонон меваҳои сурх, аз ҷумла [[анор]] ва [[тарбуз]], низ дар баъзе маросимҳои мавсимӣ истифода мешаванд. Онҳо метавонанд рамзи фаровонӣ, ҳаёт ва неъмати табиат бошанд. === Сурх дар Меҳргон === {{Асосӣ|Меҳргон}} [[Меҳргон]] яке аз ҷашнҳои бостонии халқҳои эронитабор аст, ки бо фарорасии тирамоҳ ва ҷамъоварии ҳосил алоқаманд мебошад. Дар фарҳанги тоҷикон рангҳои сурх, арғувонӣ, норинҷӣ ва заррин бо ин ҷашн пайванд доранд. Ин рангҳо ба баргҳои тирамоҳӣ, меваҳои пухта, нури офтоб ва фаровонии ҳосил монанданд.<ref name="Rahimi"/> Меҳргон бо [[Меҳр (эзад)|Меҳр]] ё Митро, ки дар эътиқодоти эронии бостон бо аҳду паймон ва рӯшноӣ алоқаманд буд, низ иртибот дорад. Дар баъзе шарҳҳои фарҳангӣ сурху заррин ба нури офтоб ва ҷашни Меҳргон нисбат дода мешаванд.<ref>{{cite web |title=Меҳргон — ҷашни ниёгон — аз бостон то имрӯз |url=https://amit.tj/tj/mekhrgon-chashni-niyogon-az-boston-imruz |publisher=Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон |language=tg }}</ref> === Сурх дар маросимҳои арӯсӣ === Дар баъзе минтақаҳои Тоҷикистон сурх яке аз рангҳои маъмули либос ва ороишоти арӯсӣ мебошад. Пажӯҳишгоҳи илмӣ-таҳқиқотии фарҳанг ва иттилоот дар мақолаи «Мавқеи рӯймол дар фарҳанги сару либоси мардуми тоҷик» қайд кардааст, ки дар баъзе суннатҳои арӯсии Бадахшон ранги сафед рамзи роҳи сафед, сабз рамзи сарсабзӣ ва баракат, сурх бошад, рамзи '''хушбахтӣ''' ҳисоб мешавад.<ref name="Headscarf">{{cite web |title=Мавқеи рӯймол дар фарҳанги сару либоси мардуми тоҷик |url=https://pitfi.tj/node/227 |publisher=Пажӯҳишгоҳи илмӣ-таҳқиқотии фарҳанг ва иттилоот |language=tg }}</ref> Дар ҷашну маросимҳо занон рӯймол ва либосҳои сурх, серранг ё гулдор мепӯшиданд. Дар муқобил, баъзе рангҳои тира, аз ҷумла кабуд ва сиёҳ, дар суннатҳои муайян бо азодорӣ алоқаманд буданд.<ref name="Headscarf"/> === Сурх дар ҳунарҳои мардумӣ === Сурх дар [[чакан]], [[сӯзанӣ]], [[атлас]], [[адрас]], [[қолинбофӣ]], [[гилембофӣ]] ва дигар ҳунарҳои мардумии тоҷикон васеъ истифода мешавад. Дар [[чакан]]и тоҷикӣ нақшҳои гулу барг, анор, лола ва дигар унсурҳои табиат бо риштаҳои рангоранг офарида мешаванд. Сурх дар чунин нақшҳо метавонад барои тасвири гулҳо ва дигар унсурҳои ороишӣ истифода шавад. Мувофиқи маълумоти [[ЮНЕСКО]], нақшҳои чакан аксаран ба табиат, ҷаҳонбинии мардум ва орзую умедҳои инсон алоқаманданд. Дар гузашта риштаҳои чаканро аз нахҳои пахта ва абрешим омода карда, бо рангҳои табиии рустанӣ ва маъданӣ ранг мекарданд.<ref name="UNESCOChakan">{{cite web |title=Chakan, embroidery art in the Republic of Tajikistan |url=https://ich.unesco.org/en/RL/01397 |publisher=UNESCO |year=2018 |language=en }}</ref> == Ранги сурх дар адабиёти форсӣ-тоҷикӣ == Дар [[адабиёти форсӣ]] ва тоҷикӣ сурх яке аз рангҳои серистеъмол аст. Шоирон онро барои тасвири чеҳра, лаб, гул, шароб, оташ, хун, муҳаббат ва шуҷоат истифода мебаранд. Дар шеъри классикӣ ранги сурх бештар бо чунин тасвирҳо меояд: * '''Гули сурх''' — зебоӣ, баҳор ва маҳбуб. * '''Лаби лаъл''' — лаби сурх ва зебои маҳбуб. * '''Чеҳраи гулгун''' — рӯйи зебо ё сурхтоб. * '''Бодаи гулгун''' — шароби сурх. * '''Лолаи сурх''' — ишқ, хун ё шаҳодат. * '''Оташи сурх''' — гармӣ, нерӯ ва ишқи пуршӯр. Муҳаққиқи адабиёти форсӣ Аннемари Шиммел қайд мекунад, ки сурх дар адабиёти форсӣ ҳам рамзи ҳаёт, нерӯ ва муҳаббат ва ҳам рамзи хун, ғазаб ва шаҳодат мебошад. Вобаста ба мазмуни асар як ранг метавонад маъноҳои гуногун гирад.<ref name="IranicaColor"/> === Сурх дар шеъри Рӯдакӣ === Дар ашъори [[Рӯдакӣ|Абӯабдуллоҳи Рӯдакӣ]] низ тасвирҳои вобаста ба ранги сурх бисёранд. Масалан, дар яке аз байтҳои ӯ омадааст: {{Иқтибос|Самоъу бодаи гулгун ва лӯъбатон чу моҳ,<br>Агар фаришта бибинад, дарафтад дар чоҳ.<ref name="Rudaki">{{cite web |title=Рӯдакӣ — Қасидаҳо ва қитъаҳо, №104 |url=https://ganjoor.net/roodaki/baghimande/sh104 |website=Ганҷур |language=fa }}</ref>}} Дар ин байт «бодаи гулгун» ба маънои шароби сурх омадааст. Истифодаи вожаи «гулгун» нишон медиҳад, ки дар забони адабии форсӣ-тоҷикӣ ранги сурхро на танҳо бо номи мустақим, балки тавассути монанд кардан ба гул ва дигар ашёи табиат низ ифода мекарданд. === Сурх ва сурхрӯйӣ === Дар забони тоҷикӣ ибораи '''сурхрӯй''' ё '''рӯйсафед''' ба шахси обрӯманд ва сарбаланд низ гуфта мешавад. «Сурхрӯй шудан» дар баъзе мавридҳо маънои шармидан ва сурх шудани рӯйро дорад, вале дар адабиёти классикӣ сурхрӯйӣ метавонад рамзи обрӯ ва сарбаландӣ бошад. Дар адабиёти ирфонӣ сурх баъзан бо қудрати рӯҳонӣ ва ишқи илоҳӣ пайванд мегирад. Масалан, дар осори баъзе орифон ва шоирони форсӣ сурх рамзи нерӯи ботинӣ ва таҷрибаи маънавӣ мебошад.<ref name="IranicaColor"/> === Сурх дар «Ҳафт пайкар» === Дар достони '''[[Ҳафт пайкар]]'''-и [[Низомии Ганҷавӣ]] рангҳо бо рӯзҳои ҳафта ва сайёраҳо алоқаманд мебошанд. Дар низоми рамзии асар сурх бо [[Баҳром (сайёра)|сайёраи Баҳром]] ва рӯзи сешанбе пайванд дорад. Ин анъана аз тасаввуроти куҳани [[ахтаршиносӣ]] ва рамзшиносии рангҳо сарчашма мегирад.<ref name="IranicaColor"/> Дар осори адабии форсӣ чунин робитаҳои байни рангҳо, сайёраҳо ва рӯзҳои ҳафта дар давраҳои гуногун истифода шудаанд. == Сурх дар устураҳо ва эътиқодоти эронӣ == === Сурх, оташ ва рӯшноӣ === Дар фарҳангҳои қадими эронӣ оташ аз унсурҳои муҳими динӣ ва маросимӣ буд. Ранги сурху норинҷии шуълаи оташ бо гармӣ, рӯшноӣ ва нерӯ алоқаманд аст. Аз ин сабаб сурх дар баъзе шарҳҳои фарҳангӣ бо офтоб, оташ ва нерӯи зиндагӣ пайванд дода мешавад. Дар [[зардуштия]] оташ рамзи муҳими покӣ ва рӯшноӣ мебошад. Аммо ин маънои онро надорад, ки сурх ягона ранги муқаддаси ин дин аст. Масалан, либоси сафед низ дар маросимҳои зардуштӣ ҷойгоҳи махсус дорад.<ref name="IranicaColor"/> Дар [[Чоршанбеи сурӣ]], ки дар баъзе минтақаҳои Эрон ҷашн гирифта мешавад, мардум аз болои оташ мепаранд. Дар ин маросим сурхӣ бо тандурустӣ ва нерӯи зиндагӣ алоқаманд аст. Пайдоиши номи «сурӣ» баҳснок аст, вале баъзе муҳаққиқон онро бо вожаи куҳани ''сур'' ба маънои сурх мепайванданд.<ref name="IranicaSuri">{{cite encyclopedia |last1=Saʿidi-Sirjani |first1=Ali-Akbar |last2=Kasheff |first2=Manouchehr |title=Čahāršanba-Sūrī |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |year=1990 |url=https://www.iranicaonline.org/articles/caharsanba-suri/ |language=en }}</ref> === Сурх ва Сиёвуш === Дар устураҳо ва адабиёти эронӣ сурх метавонад рамзи хуни рехташуда ва қурбонӣ бошад. Яке аз чеҳраҳои муҳими ин анъана [[Сиёвуш]] аст, ки достони ӯ дар [[Шоҳнома]]и [[Фирдавсӣ]] нақл шудааст. Сиёвуш дар адабиёт ва фарҳанги мардумӣ рамзи бегуноҳӣ ва марги фоҷиавӣ мебошад. Дар баъзе шарҳҳои адабӣ лолаи сурх бо хуни шаҳидон ва сарнавишти қаҳрамонони фоҷиавӣ, аз ҷумла Сиёвуш, пайванд дода мешавад.<ref name="IranicaHusayn">{{cite encyclopedia |title=Ḥosayn b. ʿAli ii. In Popular Shiʿism |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |url=https://www.iranicaonline.org/articles/hosayn-b-ali-ii/ |language=en }}</ref> Ин робита пеш аз ҳама як тасвири адабӣ ва устуравӣ аст; онро набояд ҳамчун далели пайдоиши ҳамаи навъҳои гули лола аз хуни Сиёвуш фаҳмид. === Лолаи сурх === [[Акс:Red poppies vertical.jpg|thumb|Гулҳои сурх дар адабиёти тоҷик рамзи зебоӣ, баҳор ва баъзан хун ё шаҳодат мебошанд.]] [[Лола]] яке аз гулҳои машҳур дар фарҳанги тоҷикон аст. Дар шеър ва ҳунарҳои мардумӣ лолаи сурх бо ҷавонӣ, муҳаббат, зебоӣ ва баҳор алоқаманд аст. Дар баъзе анъанаҳои адабӣ лолаи сурх метавонад рамзи хуни шаҳидон низ бошад. Ин маъно дар адабиёти форсӣ ва дар шеърҳои баъзе шоирони давраҳои баъдӣ дида мешавад.<ref name="IranicaColor"/> Дар Тоҷикистон гули лола дар нақшҳои [[чакан]], сӯзанӣ ва дигар ҳунарҳои ороишӣ низ истифода мешавад. == Рангҳои сурх дар ҳунари рангрезии тоҷикон == {{Асосӣ|Рангрезӣ}} Дар гузашта рангҳои сурхро аз маводи гуногуни табиӣ тайёр мекарданд. Дар байни тоҷикон яке аз сарчашмаҳои асосӣ решаи гиёҳи '''[[рӯян]]''' буд. === Рӯян === Рӯян (''[[Rubia tinctorum]]'') гиёҳест, ки аз решаи он моддаи рангкунандаи сурх мегиранд. Мардумшинос Н. Н. Ершов дар китоби «Қаратоғ ва ҳунарҳои он» тарзи рангтайёркунии анъанавиро чунин шарҳ додааст: Рангрезон решаи рӯяни тақрибан сесоларо меканданд, хушк ва майда мекарданд. Сипас онро дар об тар карда, меҷӯшонданд. Риштаҳои пахтагӣ ва абрешимиро дар оби рангдор меҷӯшонданд, то ранг ба онҳо часпад.<ref name="Ershov">{{cite book |last=Ершов |first=Н. Н. |title=Каратаг и его ремесла |publisher=Дониш |place=Душанбе |year=1984 |pages=44–46 |url=https://abashin.org/wp-content/uploads/2024/02/ershov2.pdf |language=ru }}</ref> Барои устувор кардани ранг аз моддаҳои ёрирасон, аз ҷумла '''бузғунҷ''', ки ғуддаҳои баъзе дарахтони писта мебошанд, истифода мешуд. Вобаста ба тарзи коркард рӯян метавонад аз гулобӣ то сурхи тира ранг диҳад.<ref name="Ershov"/> === Қирмиз === '''[[Қирмиз]]''' ранги сурхест, ки аз баъзе ҳашароти рангдеҳ ба даст меояд. Дар ҳунари Қаратоғ қирмизро бештар барои ранг кардани абрешим истифода мебурданд. Ершов менависад, ки ин рангро аз берун меоварданд ва барои рангкунӣ аз моддаҳои ёрирасон низ истифода мекарданд.<ref name="Ershov"/> Қирмиз дар таърихи рангрезии кишварҳои гуногун, аз ҷумла дар Осиёи Ғарбӣ ва Аврупо, ранги арзишманд ба шумор мерафт. === Анор ва дигар рустаниҳо === Дар баъзе ҳунарҳои мардумӣ аз пӯст, реша ва меваи рустаниҳо низ ранг тайёр мекарданд. [[Пӯсти анор]] дар рангрезӣ истифода шудааст, аммо ранги ҳосилшуда вобаста ба усули коркард ва моддаҳои ёрирасон метавонад гуногун бошад. Дар Қаратоғ, мувофиқи маълумоти Ершов, аз пӯсти анор барои гирифтани ранги сиёҳ низ истифода мекарданд.<ref name="Ershov"/> Аз ин рӯ, истифодаи анорро танҳо ба ранги сурх маҳдуд кардан дуруст нест. == Сурх дар рамзҳои давлатӣ ва сиёсӣ == === Парчами Тоҷикистон === [[Акс:Flag of Tajikistan.svg|thumb|Ранги сурх қисми болоии [[Парчами Тоҷикистон|Парчами давлатии Тоҷикистон]]ро ташкил медиҳад.]] Сурх яке аз се ранги [[Парчами Тоҷикистон|Парчами давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] мебошад. Парчами кунунии Тоҷикистон соли [[1992]] қабул шудааст. Он аз се рахи уфуқии сурх, сафед ва сабз иборат буда, дар маркази рахи сафед тоҷ ва ҳафт ситора дорад. Дар шарҳҳои рамзии парчам сурх аксаран бо истиқлол, ҷасорат, мубориза ва ҷоннисорӣ пайванд дода мешавад. Ин шарҳҳо аз тавсифи расмии тарҳи парчам фарқ доранд. Мувофиқи маълумоти сомонаи расмии Президенти Тоҷикистон, рамзи рақамии сурхи парчам '''#DC161D''' мебошад, ки аз сурхи стандартии вебӣ (#FF0000) фарқ мекунад.<ref name="Flag">{{cite web |title=Рамзҳои давлатӣ |url=https://www.president.tj/symbols |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |language=tg }}</ref> === Сурх дар ҳаракатҳои сиёсӣ === Аз асри XIX сар карда, сурх ба яке аз рангҳои рамзии ҳаракатҳои [[сотсиализм|сотсиалистӣ]] ва [[коммунизм|коммунистӣ]] табдил ёфт. Пас аз [[Инқилоби Октябр]] дар соли 1917 ранги сурх ба рамзи асосии ҳокимияти [[болшевикон]] табдил ёфт. Он дар парчам, нишонҳо, шиорҳо ва ороишоти расмии [[Иттиҳоди Шӯравӣ]] васеъ истифода мешуд. Парчами [[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон]] низ сурхро ҳамчун яке аз рангҳои асосии худ дошт. Имрӯз сурх дар парчамҳои бисёр кишварҳо истифода мешавад, вале маънои он вобаста ба таърих ва фарҳанги ҳар кишвар фарқ мекунад. == Маъноҳои дигари сурх == Дар ҷаҳони муосир сурх дар [[аломатҳои роҳ]], нишонҳои огоҳкунанда, таҷҳизоти [[сӯхторхомӯшкунӣ]] ва дигар воситаҳои амниятӣ истифода мешавад. Ин ранг диққатро зуд ҷалб мекунад ва аз ин рӯ барои нишон додани хатар, манъ ё зарурати таваҷҷуҳ муносиб аст. Дар фарҳанг ва санъат бошад, сурх ҳамоно бо муҳаббат, нерӯ, ҳаяҷон, шодӣ ва ҷасорат пайванд дорад. Аммо маънои равонии он ҳамеша яксон нест ва аз шароити истифода ва таҷрибаи фарҳангии бинанда вобаста мебошад. == Адабиёт == {{reflist}} {{Тобишҳои сурх}} {{Гурӯҳбандии рангҳо}} [[Гурӯҳ:Рангҳои асосӣ]] [[Гурӯҳ:Сурх]] k6vmxfkhdj5ekht20c08tp523f4jfsy 1493178 1493177 2026-11-08T20:47:44Z Zosya95 54344 /* Хусусиятҳои ранг */ 1493178 wikitext text/x-wiki {{Қуттии ранг |ном=Сурх |hex=FF0000 |r=255 |g=0 |b=0 |c=0 |m=100 |y=100 |k=0 |h=0 |s=100 |v=100 |тасвир={{photomontage |photo1a=Pomegranate02 edit.jpg |photo1b=Cardinal.jpg |photo2a=Cardinal Théodore Adrien Sarr 2.JPG |photo2c=Magdalena Frackowiak.jpg |photo3a=Chinese honor guard in column 070322-F-0193C-014.JPEG |size=280 |color_border=#AAAAAA |position=center }} |рамз={{hlist|[[Шодӣ]]|[[Бахт]]|[[Нерӯ]]|[[Меҳргон]]|[[Хатар]]|[[Оташ]]}} }} '''Сурх''' яке аз [[Ранги асосӣ|рангҳои асосӣ]] буда, дар [[спектри намоён]]и [[рӯшноӣ]], дар паҳлӯи ранги [[норинҷӣ]] ҷойгир аст ва [[дарозии мавҷ]]и нури сурх тақрибан 620–750 [[нанометр|нм]] мебошад. Дар [[модели рангии RGB]] сурх яке аз се ранги асосӣ буда, дар [[модели рангии CMYK]] аз омезиши [[арғавонӣ]] ва [[зард]] ҳосил мешавад.<ref name="Spectral">{{cite web |title=Spectral Colors |url=http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/vision/specol.html |website=HyperPhysics |publisher=Georgia State University |language=en }}</ref><ref name="W3C">{{cite web |title=CSS Color Module Level 3 |url=https://www.w3.org/TR/css-color-3/ |publisher=World Wide Web Consortium |language=en }}</ref> Дар [[табиат]] сурхро дар [[хун]], [[оташ]], гулу меваҳо, баъзе [[Маъдан|маъданҳо]] ва [[Ҳайвон|ҳайвонҳо]] дидан мумкин аст. Одамон аз замонҳои қадим ин рангро барои ороиши бадан, ранг кардани матоъ, [[рассомӣ]] ва [[кулолгарӣ]] истифода мебурданд.<ref name="Smithsonian2" /> Сурх дар фарҳангҳои гуногун маъноҳои ҳархела дорад. Он метавонад рамзи [[ҳаёт]], [[муҳаббат]], [[ҷасорат]], нерӯ, шодӣ ва фармонравоӣ бошад, вале ҳамзамон метавонад рамзи хунрезӣ, хатар, ғазаб ё ҷанг низ бошад. Дар фарҳанги тоҷикӣ ва дигар халқҳои эронитабор сурх бо зебоӣ, хушбахтӣ, ҷашну маросимҳо, гулҳо ва баъзе фаҳмишҳои динӣ пайванд дорад.<ref name="IranicaColor">{{cite encyclopedia |last1=Schimmel |first1=Annemarie |last2=Soucek |first2=Priscilla P. |title=Color |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |volume=VI |pages=46–50 |year=1992 |url=https://www.iranicaonline.org/articles/color-pers-rang/ |language=en }}</ref><ref name="Rahimi">{{cite journal |last=Раҳимӣ |first=Дилшод |title=Ифодаи номи рангҳо дар гуфтори ҳунармандон |journal=Паёмномаи фарҳанг |year=2020 |issue=1 (49) |pages=5–10 |publisher=Пажӯҳишгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилоот |url=https://pitfi.tj/sites/default/files/payomnomai_farhang/payomnomai_farhang_2020_01.pdf |language=tg }}</ref> == Решаи ном == Вожаи сурх решаи қадимии [[Забонҳои эронӣ|эронӣ]] дорад. Дар [[забони авестоӣ]] он ба шакли ''suxra-'' бо маънои «ранги сурх» ва «гарм» омадааст. Шаклҳои [[Форсии миёна|форсии миёнаи]] ''suxr'' ва [[Форсии нав|форсии нави]] ''surx'' ё ''sorx'' низ аз ҳамин реша пайдо шудаанд.<ref name="Viti2" /> Ин вожа дар дигар [[забонҳои эронӣ]] низ ҳамреша дорад. Масалан, дар [[забони пашту]] калимаи ''sūr'' маънои «сурх»-ро дорад. Ба гуфтаи баъзе забоншиносон, решаи қадимаи ин калима маъноҳои сӯхтан, дурахшидан ва гармӣ будааст.<ref name="Viti">{{cite journal |last=Viti |first=Carlotta |title=Semantic variation and semantic change in the color lexicon |journal=Linguistics |volume=63 |issue=4 |year=2025 |pages=949–1027 |doi=10.1515/ling-2023-0161 |url=https://www.degruyterbrill.com/document/doi/10.1515/ling-2023-0161/html |language=en }}</ref><ref name="Tukhtasunov">{{cite journal |last=Тухтасунов |first=О. |title=Назаре ба якчанд вожаҳои ифодагари ранги сурх ва тобишҳои он дар забони тоҷикӣ |journal=Паёми Донишгоҳи давлатии Бохтар ба номи Носири Хусрав |series=Силсилаи илмҳои гуманитарӣ ва иқтисодӣ |year=2019 |issue=1/3 (65) |pages=14–18 |url=https://bgu-vestniki.tj/en/wp-content/uploads/2021/01/%E2%84%961-365-2019.pdf |language=tg }}</ref> == Номҳои дигари сурх == Дар забони тоҷикӣ ранги сурх тобишҳои зиёде дорад, ки бисёре аз онҳо номҳои хос доранд. Номи ин рангҳо бештар аз гулҳо, меваҳо, сангҳои қиматбаҳо ва дигар чизҳои табиат гирифта шудааст.<ref name="Rahimi" /> == Хусусиятҳои ранг == === Сурх дар табиат ва рӯшноӣ === [[Акс:Linear visible spectrum.svg|thumb|Сурх дар спектри намоёни рӯшноӣ]] Одам рангҳоро ба воситаи [[чашм]] ва [[мағзи сар]] мебинад. Дар [[тӯрпардаи чашм]], ҳуҷайраҳои махсуси ба рӯшноӣ ҳассос — [[чӯбчаҳо]] ва [[колбачаҳо]] ҷойгиранд. Колбачаҳо ба инсон имкон медиҳанд, ки рангҳоро фарқ кунад. Рӯшноӣ дар шабакия ба сигналҳои асабӣ табдил ёфта, тавассути [[асаби босира]] ба мағзи сар мерасад. Мағзи сар ин сигналҳоро коркард карда, ранг ва шакли ашёро муайян мекунад.<ref name="Ustoev2023">{{cite book|last=Устоев|first=Мирзо|title=Биология: Анатомия, физиология ва гигиенаи одам|edition=5|publisher=Маориф|place=Душанбе|year=2023|page=168|isbn=978-99985-39-09-9|url=https://www.maorif.tj/storage/libraries/01JBBNBXBDDKFJ50NQ914F1EWD.pdf|language=tg}}</ref> Нури сурх нисбат ба нури [[бунафш]] [[Дарозии мавҷ|дарозии мавҷи]] бештар ва [[Басомад|басомади]] камтар дорад. Ашёи сурх қисме аз рӯшноии ба он афтодаро ҷаббида, қисми дигарро инъикос мекунад. Чашми инсон нури инъикосшударо сурх мебинад.<ref name="Spectral2" /> === Сурх дар системаҳои рангӣ === Дар [[модели рангии RGB]], ки дар [[монитори компютер]], телефон ва дигар экранҳо истифода мешавад, сурх яке аз се ранги асосии нур аст. Сурхи стандартии вебӣ бо рамзи '''#FF0000''' муайян мешавад.<ref name="W3C" /> Дар [[модели рангии CMYK]], ки дар [[чоп]] истифода мешавад, сурх аз омехтани рангҳои [[арғувонӣ|арғавонӣ]] ва [[зард]] ҳосил мешавад. Аз ин рӯ, сурх дар RGB ранги асосӣ ва дар CMYK ранги дуюминдараҷа ҳисоб мешавад. == Таърих == {{Асосӣ|Таърихи ранги сурх}} === Давраи пеш аз таърих === [[Акс:Pech Merle main.jpg|thumb|Нақши дасти инсон бо рангмояи сурх дар ғори Пеш-Мерли Фаронса.]] Сурх яке аз қадимтарин рангҳое мебошад, ки инсон дар санъат истифода кардааст. Дар давраи [[палеолит]] одамон аз хоки сурх, ки дорои [[оксиди оҳан]] буд, рангмоя тайёр мекарданд. Ин маводро '''[[охра]]и сурх''' меноманд. Онро майда карда, бо моеъ ё моддаҳои дигар омехта менамуданд ва барои ороиши бадан, ранг кардани ашё ва тасвирҳои рӯйи санг истифода мебурданд.<ref name="Smithsonian">{{cite web |title=Red |url=https://asia.si.edu/explore-art-culture/art-stories/colors/red/ |website=National Museum of Asian Art |publisher=Smithsonian Institution |language=en }}</ref> Дар ғорҳои қадимии [[Аврупо]] ва [[Африқо]] тасвирҳои ҳайвонот, нақши дастони инсон ва дигар осор бо рангмояи сурх ёфт шудаанд. Баъзе аз онҳо даҳҳо ҳазор сол таърих доранд. === Давлатҳои бостон === Дар [[Мисри бостон]] сурх дар наққошӣ, ороиши бадан ва маросимҳои динӣ истифода мешуд. Мисриён охраи сурхро барои ранг кардани деворҳо ва пайкараҳо, инчунин барои ороиши рухсора ва лаб истифода мебурданд. Дар [[Чини бостон]] сурх барои ороиши [[сафол]], биноҳо ва либос ба кор мерафт. Бо мурури замон он ба яке аз рангҳои муҳими маросимӣ ва дарборӣ табдил ёфт. Дар фарҳанги чинӣ сурх аксаран бо бахт, шодӣ ва комёбӣ алоқаманд аст.<ref name="Smithsonian"/> Дар [[Юнони бостон]] ва [[Руми бостон]] аз рангмояҳои маъданӣ, аз ҷумла [[шанграф]] ва [[сурби сурх]], истифода мекарданд. Шанграф ранги сурхи дурахшон медод, вале дорои [[симоб]] буд. Кор бо чунин маъданҳо барои саломатии инсон хатарнок аст. == Сурх дар фарҳанги Суғд == [[Акс:Sogdian mural from Panjikent.jpg|thumb|Деворнигораҳои Суғди бостон бо рангҳои гуногун, аз ҷумла сурх, оро дода мешуданд.]] Дар [[Суғд]]и бостон сурх яке аз рангҳои муҳими [[деворнигорӣ]] ва ҳунарҳои ороишӣ буд. Осори боқимондаи [[Панҷакенти бостонӣ]], [[Афросиёб (шаҳри бостонӣ)|Афросиёб]], [[Варахша]] ва дигар марказҳои Суғд нишон медиҳанд, ки рассомон аз рангҳои сурх, зард, сафед, сиёҳ ва кабуд истифода мебурданд.<ref name="SogdArt">{{cite encyclopedia |last=Mode |first=Markus |title=Sogdiana: Sogdian Art |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |year=2009 |url=https://www.iranicaonline.org/articles/sogdiana-vi-sogdian-art/ |language=en }}</ref> Деворнигораҳои Панҷакент асосан ба асрҳои V–VIII мансуб буда, дар онҳо саҳнаҳои зиндагии дарборӣ, зиёфатҳо, достонҳои паҳлавонӣ, афсонаҳо ва тасвирҳои худоён дида мешаванд. Барои офаридани ин тасвирҳо рассомон аз рангмояҳои табиӣ истифода мекарданд. Таҳқиқоти А. И. Косолапов ва Б. И. Маршак нишон додааст, ки дар деворнигораҳои минтақаҳои гуногуни Осиёи Марказӣ барои ҳосил кардани сурх аз '''охраи сурх, ҳематит, шанграф ва сурби сурх''' истифода мешуд. Навъи рангмоя аз макон ва давраи таърихӣ вобаста буд.<ref name="Kosolapov">{{cite book |last1=Косолапов |first1=А. И. |last2=Маршак |first2=Б. И. |title=Стенная живопись Средней и Центральной Азии: историко-художественное и лабораторное исследование |publisher=Формика |place=Санкт-Петербург |year=1999 |url=https://www.kronk.spb.ru/library/kosolapov-marshak-1999-t1.htm |language=ru }}</ref> === Толори сурхи Варахша === Яке аз намунаҳои машҳури истифодаи сурх дар ҳунари суғдӣ '''Толори сурх''' дар қасри [[Варахша]] мебошад. Ин ёдгорӣ дар воҳаи [[Бухоро]] ҷойгир буда, деворнигораҳои он ба асрҳои VII–VIII мансубанд. Дар деворнигораҳои ин толор саҳнаҳои афсонавӣ ва тасвирҳои мавҷудоти ғайриодӣ, аз ҷумла ҷонварони азим, дида мешаванд. Маънои дақиқи ин тасвирҳо ҳанӯз мавриди баҳси муҳаққиқон аст.<ref name="Varakhsha">{{cite book |last=Lo Muzio |first=Ciro |chapter=The Red Hall Murals in the Varakhsha Palace (Bukhara Oasis) |title=Le forme della città: Iran, Gandhāra e Asia Centrale |publisher=ISMEO |place=Rome |year=2023 |pages=383–397 |url=https://iris.uniroma1.it/handle/11573/1706646 |language=en }}</ref> Рангҳои сурх дар дигар деворнигораҳои суғдӣ низ дида мешаванд. Бо вуҷуди ин, далелҳои мавҷуда барои муайян кардани як маънои ягонаи динӣ ё рамзии сурх дар тамоми ҷомеаи Суғд кофӣ нестанд. == Сурх дар фарҳанги тоҷикон == === Маъноҳои рамзӣ === Дар фарҳанги суннатии тоҷикон сурх аз рангҳои маъмули ҷашну маросимҳо ба шумор меравад. Он бештар бо шодӣ, зебоӣ, ҷавонӣ, бахту саодат ва нерӯи зиндагӣ алоқаманд аст. Дилшод Раҳимӣ дар таҳқиқоти худ қайд мекунад, ки дар ҷашнҳо ва маросимҳои тоҷикон рангҳо маъноҳои гуногун доштаанд. Масалан, сабз бештар бо баҳор ва [[Наврӯз]], сурху арғувонӣ ва норинҷӣ бо [[Меҳргон]] ва либосҳои рангоранг бо ҷашну маъракаҳои шодӣ алоқаманд буданд.<ref name="Rahimi"/> Сурх ҳамчунин метавонад бо хун, оташ ва ҷасорат пайванд дошта бошад. Аммо маънои он дар ҳар маросим ва минтақа яксон нест. Дар баъзе мавридҳо сурх рамзи хушбахтӣ аст ва дар ҳолатҳои дигар метавонад маънои ҷанг, хатар ё қурбонӣ дошта бошад. === Сурх дар Наврӯз === {{Асосӣ|Наврӯз}} Дар баъзе минтақаҳои Тоҷикистон сурх дар маросимҳои [[Наврӯз]] аҳаммияти махсус дорад. Мувофиқи маълумоти ''Encyclopaedia Iranica'', дар баъзе суннатҳои [[Бадахшон]] пеш аз Наврӯз соҳиби хона ду ҷорӯби сурхро назди даромадгоҳ мегузошт ва бар болои дар матои сурх меовехт. Дар ин маросим сурх рамзи шодӣ, бахт ва рӯзгори нек ба шумор мерафт.<ref name="IranicaNowruz">{{cite encyclopedia |last=Shahbazi |first=Alireza Shapur |title=Nowruz ii. In the Islamic Period |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |year=2000 |url=https://www.iranicaonline.org/articles/nowruz-ii/ |language=en }}</ref> Ин анъана ба суннатҳои маҳаллии Бадахшон тааллуқ дорад ва маънои онро надорад, ки тамоми тоҷикон Наврӯзро бо матои сурх таҷлил мекарданд. Дар фарҳанги форсизабонон меваҳои сурх, аз ҷумла [[анор]] ва [[тарбуз]], низ дар баъзе маросимҳои мавсимӣ истифода мешаванд. Онҳо метавонанд рамзи фаровонӣ, ҳаёт ва неъмати табиат бошанд. === Сурх дар Меҳргон === {{Асосӣ|Меҳргон}} [[Меҳргон]] яке аз ҷашнҳои бостонии халқҳои эронитабор аст, ки бо фарорасии тирамоҳ ва ҷамъоварии ҳосил алоқаманд мебошад. Дар фарҳанги тоҷикон рангҳои сурх, арғувонӣ, норинҷӣ ва заррин бо ин ҷашн пайванд доранд. Ин рангҳо ба баргҳои тирамоҳӣ, меваҳои пухта, нури офтоб ва фаровонии ҳосил монанданд.<ref name="Rahimi"/> Меҳргон бо [[Меҳр (эзад)|Меҳр]] ё Митро, ки дар эътиқодоти эронии бостон бо аҳду паймон ва рӯшноӣ алоқаманд буд, низ иртибот дорад. Дар баъзе шарҳҳои фарҳангӣ сурху заррин ба нури офтоб ва ҷашни Меҳргон нисбат дода мешаванд.<ref>{{cite web |title=Меҳргон — ҷашни ниёгон — аз бостон то имрӯз |url=https://amit.tj/tj/mekhrgon-chashni-niyogon-az-boston-imruz |publisher=Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон |language=tg }}</ref> === Сурх дар маросимҳои арӯсӣ === Дар баъзе минтақаҳои Тоҷикистон сурх яке аз рангҳои маъмули либос ва ороишоти арӯсӣ мебошад. Пажӯҳишгоҳи илмӣ-таҳқиқотии фарҳанг ва иттилоот дар мақолаи «Мавқеи рӯймол дар фарҳанги сару либоси мардуми тоҷик» қайд кардааст, ки дар баъзе суннатҳои арӯсии Бадахшон ранги сафед рамзи роҳи сафед, сабз рамзи сарсабзӣ ва баракат, сурх бошад, рамзи '''хушбахтӣ''' ҳисоб мешавад.<ref name="Headscarf">{{cite web |title=Мавқеи рӯймол дар фарҳанги сару либоси мардуми тоҷик |url=https://pitfi.tj/node/227 |publisher=Пажӯҳишгоҳи илмӣ-таҳқиқотии фарҳанг ва иттилоот |language=tg }}</ref> Дар ҷашну маросимҳо занон рӯймол ва либосҳои сурх, серранг ё гулдор мепӯшиданд. Дар муқобил, баъзе рангҳои тира, аз ҷумла кабуд ва сиёҳ, дар суннатҳои муайян бо азодорӣ алоқаманд буданд.<ref name="Headscarf"/> === Сурх дар ҳунарҳои мардумӣ === Сурх дар [[чакан]], [[сӯзанӣ]], [[атлас]], [[адрас]], [[қолинбофӣ]], [[гилембофӣ]] ва дигар ҳунарҳои мардумии тоҷикон васеъ истифода мешавад. Дар [[чакан]]и тоҷикӣ нақшҳои гулу барг, анор, лола ва дигар унсурҳои табиат бо риштаҳои рангоранг офарида мешаванд. Сурх дар чунин нақшҳо метавонад барои тасвири гулҳо ва дигар унсурҳои ороишӣ истифода шавад. Мувофиқи маълумоти [[ЮНЕСКО]], нақшҳои чакан аксаран ба табиат, ҷаҳонбинии мардум ва орзую умедҳои инсон алоқаманданд. Дар гузашта риштаҳои чаканро аз нахҳои пахта ва абрешим омода карда, бо рангҳои табиии рустанӣ ва маъданӣ ранг мекарданд.<ref name="UNESCOChakan">{{cite web |title=Chakan, embroidery art in the Republic of Tajikistan |url=https://ich.unesco.org/en/RL/01397 |publisher=UNESCO |year=2018 |language=en }}</ref> == Ранги сурх дар адабиёти форсӣ-тоҷикӣ == Дар [[адабиёти форсӣ]] ва тоҷикӣ сурх яке аз рангҳои серистеъмол аст. Шоирон онро барои тасвири чеҳра, лаб, гул, шароб, оташ, хун, муҳаббат ва шуҷоат истифода мебаранд. Дар шеъри классикӣ ранги сурх бештар бо чунин тасвирҳо меояд: * '''Гули сурх''' — зебоӣ, баҳор ва маҳбуб. * '''Лаби лаъл''' — лаби сурх ва зебои маҳбуб. * '''Чеҳраи гулгун''' — рӯйи зебо ё сурхтоб. * '''Бодаи гулгун''' — шароби сурх. * '''Лолаи сурх''' — ишқ, хун ё шаҳодат. * '''Оташи сурх''' — гармӣ, нерӯ ва ишқи пуршӯр. Муҳаққиқи адабиёти форсӣ Аннемари Шиммел қайд мекунад, ки сурх дар адабиёти форсӣ ҳам рамзи ҳаёт, нерӯ ва муҳаббат ва ҳам рамзи хун, ғазаб ва шаҳодат мебошад. Вобаста ба мазмуни асар як ранг метавонад маъноҳои гуногун гирад.<ref name="IranicaColor"/> === Сурх дар шеъри Рӯдакӣ === Дар ашъори [[Рӯдакӣ|Абӯабдуллоҳи Рӯдакӣ]] низ тасвирҳои вобаста ба ранги сурх бисёранд. Масалан, дар яке аз байтҳои ӯ омадааст: {{Иқтибос|Самоъу бодаи гулгун ва лӯъбатон чу моҳ,<br>Агар фаришта бибинад, дарафтад дар чоҳ.<ref name="Rudaki">{{cite web |title=Рӯдакӣ — Қасидаҳо ва қитъаҳо, №104 |url=https://ganjoor.net/roodaki/baghimande/sh104 |website=Ганҷур |language=fa }}</ref>}} Дар ин байт «бодаи гулгун» ба маънои шароби сурх омадааст. Истифодаи вожаи «гулгун» нишон медиҳад, ки дар забони адабии форсӣ-тоҷикӣ ранги сурхро на танҳо бо номи мустақим, балки тавассути монанд кардан ба гул ва дигар ашёи табиат низ ифода мекарданд. === Сурх ва сурхрӯйӣ === Дар забони тоҷикӣ ибораи '''сурхрӯй''' ё '''рӯйсафед''' ба шахси обрӯманд ва сарбаланд низ гуфта мешавад. «Сурхрӯй шудан» дар баъзе мавридҳо маънои шармидан ва сурх шудани рӯйро дорад, вале дар адабиёти классикӣ сурхрӯйӣ метавонад рамзи обрӯ ва сарбаландӣ бошад. Дар адабиёти ирфонӣ сурх баъзан бо қудрати рӯҳонӣ ва ишқи илоҳӣ пайванд мегирад. Масалан, дар осори баъзе орифон ва шоирони форсӣ сурх рамзи нерӯи ботинӣ ва таҷрибаи маънавӣ мебошад.<ref name="IranicaColor"/> === Сурх дар «Ҳафт пайкар» === Дар достони '''[[Ҳафт пайкар]]'''-и [[Низомии Ганҷавӣ]] рангҳо бо рӯзҳои ҳафта ва сайёраҳо алоқаманд мебошанд. Дар низоми рамзии асар сурх бо [[Баҳром (сайёра)|сайёраи Баҳром]] ва рӯзи сешанбе пайванд дорад. Ин анъана аз тасаввуроти куҳани [[ахтаршиносӣ]] ва рамзшиносии рангҳо сарчашма мегирад.<ref name="IranicaColor"/> Дар осори адабии форсӣ чунин робитаҳои байни рангҳо, сайёраҳо ва рӯзҳои ҳафта дар давраҳои гуногун истифода шудаанд. == Сурх дар устураҳо ва эътиқодоти эронӣ == === Сурх, оташ ва рӯшноӣ === Дар фарҳангҳои қадими эронӣ оташ аз унсурҳои муҳими динӣ ва маросимӣ буд. Ранги сурху норинҷии шуълаи оташ бо гармӣ, рӯшноӣ ва нерӯ алоқаманд аст. Аз ин сабаб сурх дар баъзе шарҳҳои фарҳангӣ бо офтоб, оташ ва нерӯи зиндагӣ пайванд дода мешавад. Дар [[зардуштия]] оташ рамзи муҳими покӣ ва рӯшноӣ мебошад. Аммо ин маънои онро надорад, ки сурх ягона ранги муқаддаси ин дин аст. Масалан, либоси сафед низ дар маросимҳои зардуштӣ ҷойгоҳи махсус дорад.<ref name="IranicaColor"/> Дар [[Чоршанбеи сурӣ]], ки дар баъзе минтақаҳои Эрон ҷашн гирифта мешавад, мардум аз болои оташ мепаранд. Дар ин маросим сурхӣ бо тандурустӣ ва нерӯи зиндагӣ алоқаманд аст. Пайдоиши номи «сурӣ» баҳснок аст, вале баъзе муҳаққиқон онро бо вожаи куҳани ''сур'' ба маънои сурх мепайванданд.<ref name="IranicaSuri">{{cite encyclopedia |last1=Saʿidi-Sirjani |first1=Ali-Akbar |last2=Kasheff |first2=Manouchehr |title=Čahāršanba-Sūrī |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |year=1990 |url=https://www.iranicaonline.org/articles/caharsanba-suri/ |language=en }}</ref> === Сурх ва Сиёвуш === Дар устураҳо ва адабиёти эронӣ сурх метавонад рамзи хуни рехташуда ва қурбонӣ бошад. Яке аз чеҳраҳои муҳими ин анъана [[Сиёвуш]] аст, ки достони ӯ дар [[Шоҳнома]]и [[Фирдавсӣ]] нақл шудааст. Сиёвуш дар адабиёт ва фарҳанги мардумӣ рамзи бегуноҳӣ ва марги фоҷиавӣ мебошад. Дар баъзе шарҳҳои адабӣ лолаи сурх бо хуни шаҳидон ва сарнавишти қаҳрамонони фоҷиавӣ, аз ҷумла Сиёвуш, пайванд дода мешавад.<ref name="IranicaHusayn">{{cite encyclopedia |title=Ḥosayn b. ʿAli ii. In Popular Shiʿism |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |url=https://www.iranicaonline.org/articles/hosayn-b-ali-ii/ |language=en }}</ref> Ин робита пеш аз ҳама як тасвири адабӣ ва устуравӣ аст; онро набояд ҳамчун далели пайдоиши ҳамаи навъҳои гули лола аз хуни Сиёвуш фаҳмид. === Лолаи сурх === [[Акс:Red poppies vertical.jpg|thumb|Гулҳои сурх дар адабиёти тоҷик рамзи зебоӣ, баҳор ва баъзан хун ё шаҳодат мебошанд.]] [[Лола]] яке аз гулҳои машҳур дар фарҳанги тоҷикон аст. Дар шеър ва ҳунарҳои мардумӣ лолаи сурх бо ҷавонӣ, муҳаббат, зебоӣ ва баҳор алоқаманд аст. Дар баъзе анъанаҳои адабӣ лолаи сурх метавонад рамзи хуни шаҳидон низ бошад. Ин маъно дар адабиёти форсӣ ва дар шеърҳои баъзе шоирони давраҳои баъдӣ дида мешавад.<ref name="IranicaColor"/> Дар Тоҷикистон гули лола дар нақшҳои [[чакан]], сӯзанӣ ва дигар ҳунарҳои ороишӣ низ истифода мешавад. == Рангҳои сурх дар ҳунари рангрезии тоҷикон == {{Асосӣ|Рангрезӣ}} Дар гузашта рангҳои сурхро аз маводи гуногуни табиӣ тайёр мекарданд. Дар байни тоҷикон яке аз сарчашмаҳои асосӣ решаи гиёҳи '''[[рӯян]]''' буд. === Рӯян === Рӯян (''[[Rubia tinctorum]]'') гиёҳест, ки аз решаи он моддаи рангкунандаи сурх мегиранд. Мардумшинос Н. Н. Ершов дар китоби «Қаратоғ ва ҳунарҳои он» тарзи рангтайёркунии анъанавиро чунин шарҳ додааст: Рангрезон решаи рӯяни тақрибан сесоларо меканданд, хушк ва майда мекарданд. Сипас онро дар об тар карда, меҷӯшонданд. Риштаҳои пахтагӣ ва абрешимиро дар оби рангдор меҷӯшонданд, то ранг ба онҳо часпад.<ref name="Ershov">{{cite book |last=Ершов |first=Н. Н. |title=Каратаг и его ремесла |publisher=Дониш |place=Душанбе |year=1984 |pages=44–46 |url=https://abashin.org/wp-content/uploads/2024/02/ershov2.pdf |language=ru }}</ref> Барои устувор кардани ранг аз моддаҳои ёрирасон, аз ҷумла '''бузғунҷ''', ки ғуддаҳои баъзе дарахтони писта мебошанд, истифода мешуд. Вобаста ба тарзи коркард рӯян метавонад аз гулобӣ то сурхи тира ранг диҳад.<ref name="Ershov"/> === Қирмиз === '''[[Қирмиз]]''' ранги сурхест, ки аз баъзе ҳашароти рангдеҳ ба даст меояд. Дар ҳунари Қаратоғ қирмизро бештар барои ранг кардани абрешим истифода мебурданд. Ершов менависад, ки ин рангро аз берун меоварданд ва барои рангкунӣ аз моддаҳои ёрирасон низ истифода мекарданд.<ref name="Ershov"/> Қирмиз дар таърихи рангрезии кишварҳои гуногун, аз ҷумла дар Осиёи Ғарбӣ ва Аврупо, ранги арзишманд ба шумор мерафт. === Анор ва дигар рустаниҳо === Дар баъзе ҳунарҳои мардумӣ аз пӯст, реша ва меваи рустаниҳо низ ранг тайёр мекарданд. [[Пӯсти анор]] дар рангрезӣ истифода шудааст, аммо ранги ҳосилшуда вобаста ба усули коркард ва моддаҳои ёрирасон метавонад гуногун бошад. Дар Қаратоғ, мувофиқи маълумоти Ершов, аз пӯсти анор барои гирифтани ранги сиёҳ низ истифода мекарданд.<ref name="Ershov"/> Аз ин рӯ, истифодаи анорро танҳо ба ранги сурх маҳдуд кардан дуруст нест. == Сурх дар рамзҳои давлатӣ ва сиёсӣ == === Парчами Тоҷикистон === [[Акс:Flag of Tajikistan.svg|thumb|Ранги сурх қисми болоии [[Парчами Тоҷикистон|Парчами давлатии Тоҷикистон]]ро ташкил медиҳад.]] Сурх яке аз се ранги [[Парчами Тоҷикистон|Парчами давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] мебошад. Парчами кунунии Тоҷикистон соли [[1992]] қабул шудааст. Он аз се рахи уфуқии сурх, сафед ва сабз иборат буда, дар маркази рахи сафед тоҷ ва ҳафт ситора дорад. Дар шарҳҳои рамзии парчам сурх аксаран бо истиқлол, ҷасорат, мубориза ва ҷоннисорӣ пайванд дода мешавад. Ин шарҳҳо аз тавсифи расмии тарҳи парчам фарқ доранд. Мувофиқи маълумоти сомонаи расмии Президенти Тоҷикистон, рамзи рақамии сурхи парчам '''#DC161D''' мебошад, ки аз сурхи стандартии вебӣ (#FF0000) фарқ мекунад.<ref name="Flag">{{cite web |title=Рамзҳои давлатӣ |url=https://www.president.tj/symbols |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |language=tg }}</ref> === Сурх дар ҳаракатҳои сиёсӣ === Аз асри XIX сар карда, сурх ба яке аз рангҳои рамзии ҳаракатҳои [[сотсиализм|сотсиалистӣ]] ва [[коммунизм|коммунистӣ]] табдил ёфт. Пас аз [[Инқилоби Октябр]] дар соли 1917 ранги сурх ба рамзи асосии ҳокимияти [[болшевикон]] табдил ёфт. Он дар парчам, нишонҳо, шиорҳо ва ороишоти расмии [[Иттиҳоди Шӯравӣ]] васеъ истифода мешуд. Парчами [[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон]] низ сурхро ҳамчун яке аз рангҳои асосии худ дошт. Имрӯз сурх дар парчамҳои бисёр кишварҳо истифода мешавад, вале маънои он вобаста ба таърих ва фарҳанги ҳар кишвар фарқ мекунад. == Маъноҳои дигари сурх == Дар ҷаҳони муосир сурх дар [[аломатҳои роҳ]], нишонҳои огоҳкунанда, таҷҳизоти [[сӯхторхомӯшкунӣ]] ва дигар воситаҳои амниятӣ истифода мешавад. Ин ранг диққатро зуд ҷалб мекунад ва аз ин рӯ барои нишон додани хатар, манъ ё зарурати таваҷҷуҳ муносиб аст. Дар фарҳанг ва санъат бошад, сурх ҳамоно бо муҳаббат, нерӯ, ҳаяҷон, шодӣ ва ҷасорат пайванд дорад. Аммо маънои равонии он ҳамеша яксон нест ва аз шароити истифода ва таҷрибаи фарҳангии бинанда вобаста мебошад. == Адабиёт == {{reflist}} {{Тобишҳои сурх}} {{Гурӯҳбандии рангҳо}} [[Гурӯҳ:Рангҳои асосӣ]] [[Гурӯҳ:Сурх]] 3cx3ecx16t2l3sciceza8a90n7mjw1k 1493179 1493178 2026-11-08T20:50:00Z Zosya95 54344 /* Хусусиятҳои ранг */ 1493179 wikitext text/x-wiki {{Қуттии ранг |ном=Сурх |hex=FF0000 |r=255 |g=0 |b=0 |c=0 |m=100 |y=100 |k=0 |h=0 |s=100 |v=100 |тасвир={{photomontage |photo1a=Pomegranate02 edit.jpg |photo1b=Cardinal.jpg |photo2a=Cardinal Théodore Adrien Sarr 2.JPG |photo2c=Magdalena Frackowiak.jpg |photo3a=Chinese honor guard in column 070322-F-0193C-014.JPEG |size=280 |color_border=#AAAAAA |position=center }} |рамз={{hlist|[[Шодӣ]]|[[Бахт]]|[[Нерӯ]]|[[Меҳргон]]|[[Хатар]]|[[Оташ]]}} }} '''Сурх''' яке аз [[Ранги асосӣ|рангҳои асосӣ]] буда, дар [[спектри намоён]]и [[рӯшноӣ]], дар паҳлӯи ранги [[норинҷӣ]] ҷойгир аст ва [[дарозии мавҷ]]и нури сурх тақрибан 620–750 [[нанометр|нм]] мебошад. Дар [[модели рангии RGB]] сурх яке аз се ранги асосӣ буда, дар [[модели рангии CMYK]] аз омезиши [[арғавонӣ]] ва [[зард]] ҳосил мешавад.<ref name="Spectral">{{cite web |title=Spectral Colors |url=http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/vision/specol.html |website=HyperPhysics |publisher=Georgia State University |language=en }}</ref><ref name="W3C">{{cite web |title=CSS Color Module Level 3 |url=https://www.w3.org/TR/css-color-3/ |publisher=World Wide Web Consortium |language=en }}</ref> Дар [[табиат]] сурхро дар [[хун]], [[оташ]], гулу меваҳо, баъзе [[Маъдан|маъданҳо]] ва [[Ҳайвон|ҳайвонҳо]] дидан мумкин аст. Одамон аз замонҳои қадим ин рангро барои ороиши бадан, ранг кардани матоъ, [[рассомӣ]] ва [[кулолгарӣ]] истифода мебурданд.<ref name="Smithsonian2" /> Сурх дар фарҳангҳои гуногун маъноҳои ҳархела дорад. Он метавонад рамзи [[ҳаёт]], [[муҳаббат]], [[ҷасорат]], нерӯ, шодӣ ва фармонравоӣ бошад, вале ҳамзамон метавонад рамзи хунрезӣ, хатар, ғазаб ё ҷанг низ бошад. Дар фарҳанги тоҷикӣ ва дигар халқҳои эронитабор сурх бо зебоӣ, хушбахтӣ, ҷашну маросимҳо, гулҳо ва баъзе фаҳмишҳои динӣ пайванд дорад.<ref name="IranicaColor">{{cite encyclopedia |last1=Schimmel |first1=Annemarie |last2=Soucek |first2=Priscilla P. |title=Color |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |volume=VI |pages=46–50 |year=1992 |url=https://www.iranicaonline.org/articles/color-pers-rang/ |language=en }}</ref><ref name="Rahimi">{{cite journal |last=Раҳимӣ |first=Дилшод |title=Ифодаи номи рангҳо дар гуфтори ҳунармандон |journal=Паёмномаи фарҳанг |year=2020 |issue=1 (49) |pages=5–10 |publisher=Пажӯҳишгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилоот |url=https://pitfi.tj/sites/default/files/payomnomai_farhang/payomnomai_farhang_2020_01.pdf |language=tg }}</ref> == Решаи ном == Вожаи сурх решаи қадимии [[Забонҳои эронӣ|эронӣ]] дорад. Дар [[забони авестоӣ]] он ба шакли ''suxra-'' бо маънои «ранги сурх» ва «гарм» омадааст. Шаклҳои [[Форсии миёна|форсии миёнаи]] ''suxr'' ва [[Форсии нав|форсии нави]] ''surx'' ё ''sorx'' низ аз ҳамин реша пайдо шудаанд.<ref name="Viti2" /> Ин вожа дар дигар [[забонҳои эронӣ]] низ ҳамреша дорад. Масалан, дар [[забони пашту]] калимаи ''sūr'' маънои «сурх»-ро дорад. Ба гуфтаи баъзе забоншиносон, решаи қадимаи ин калима маъноҳои сӯхтан, дурахшидан ва гармӣ будааст.<ref name="Viti">{{cite journal |last=Viti |first=Carlotta |title=Semantic variation and semantic change in the color lexicon |journal=Linguistics |volume=63 |issue=4 |year=2025 |pages=949–1027 |doi=10.1515/ling-2023-0161 |url=https://www.degruyterbrill.com/document/doi/10.1515/ling-2023-0161/html |language=en }}</ref><ref name="Tukhtasunov">{{cite journal |last=Тухтасунов |first=О. |title=Назаре ба якчанд вожаҳои ифодагари ранги сурх ва тобишҳои он дар забони тоҷикӣ |journal=Паёми Донишгоҳи давлатии Бохтар ба номи Носири Хусрав |series=Силсилаи илмҳои гуманитарӣ ва иқтисодӣ |year=2019 |issue=1/3 (65) |pages=14–18 |url=https://bgu-vestniki.tj/en/wp-content/uploads/2021/01/%E2%84%961-365-2019.pdf |language=tg }}</ref> == Номҳои дигари сурх == Дар забони тоҷикӣ ранги сурх тобишҳои зиёде дорад, ки бисёре аз онҳо номҳои хос доранд. Номи ин рангҳо бештар аз гулҳо, меваҳо, сангҳои қиматбаҳо ва дигар чизҳои табиат гирифта шудааст.<ref name="Rahimi" /> == Хусусиятҳои ранг == === Сурх дар табиат ва рӯшноӣ === [[Акс:Linear visible spectrum.svg|thumb|Сурх дар спектри намоёни рӯшноӣ]] Одам рангҳоро ба воситаи [[чашм]] ва [[мағзи сар]] мебинад. Дар [[тӯрпардаи чашм]], ҳуҷайраҳои махсуси ба рӯшноӣ ҳассос — [[чӯбчаҳо]] ва [[колбачаҳо]] ҷойгиранд. Колбачаҳо барои фарқ кардани рангҳо хизмат мекунанд. Онҳо рӯшноиро ба сигналҳои асабӣ табдил медиҳанд, ки тавассути [[асаби босира]] ба мағзи сар мерасанд. Мағзи сар ин сигналҳоро коркард карда, рангҳоро муайян мекунад.<ref name="Ustoev2023">{{cite book|last=Устоев|first=Мирзо|title=Биология: Анатомия, физиология ва гигиенаи одам|edition=5|publisher=Маориф|place=Душанбе|year=2023|page=168|isbn=978-99985-39-09-9|url=https://www.maorif.tj/storage/libraries/01JBBNBXBDDKFJ50NQ914F1EWD.pdf|language=tg}}</ref> Нури сурх нисбат ба нури [[бунафш]] [[Дарозии мавҷ|дарозии мавҷи]] бештар ва [[Басомад|басомади]] камтар дорад. Ашёи сурх як қисми рӯшноиро ҷаббида, қисми дигарро инъикос мекунад. Чашми инсон рӯшноии инъикосшударо сурх мебинад.<ref name="Spectral"/> === Сурх дар системаҳои рангӣ === Дар [[модели рангии RGB]], ки дар [[монитори компютер]], телефон ва дигар экранҳо истифода мешавад, сурх яке аз се ранги асосии нур аст. Сурхи стандартии вебӣ бо рамзи '''#FF0000''' муайян мешавад.<ref name="W3C" /> Дар [[модели рангии CMYK]], ки дар [[чоп]] истифода мешавад, сурх аз омехтани рангҳои [[арғувонӣ|арғавонӣ]] ва [[зард]] ҳосил мешавад. Аз ин рӯ, сурх дар RGB ранги асосӣ ва дар CMYK ранги дуюминдараҷа ҳисоб мешавад. == Таърих == {{Асосӣ|Таърихи ранги сурх}} === Давраи пеш аз таърих === [[Акс:Pech Merle main.jpg|thumb|Нақши дасти инсон бо рангмояи сурх дар ғори Пеш-Мерли Фаронса.]] Сурх яке аз қадимтарин рангҳое мебошад, ки инсон дар санъат истифода кардааст. Дар давраи [[палеолит]] одамон аз хоки сурх, ки дорои [[оксиди оҳан]] буд, рангмоя тайёр мекарданд. Ин маводро '''[[охра]]и сурх''' меноманд. Онро майда карда, бо моеъ ё моддаҳои дигар омехта менамуданд ва барои ороиши бадан, ранг кардани ашё ва тасвирҳои рӯйи санг истифода мебурданд.<ref name="Smithsonian">{{cite web |title=Red |url=https://asia.si.edu/explore-art-culture/art-stories/colors/red/ |website=National Museum of Asian Art |publisher=Smithsonian Institution |language=en }}</ref> Дар ғорҳои қадимии [[Аврупо]] ва [[Африқо]] тасвирҳои ҳайвонот, нақши дастони инсон ва дигар осор бо рангмояи сурх ёфт шудаанд. Баъзе аз онҳо даҳҳо ҳазор сол таърих доранд. === Давлатҳои бостон === Дар [[Мисри бостон]] сурх дар наққошӣ, ороиши бадан ва маросимҳои динӣ истифода мешуд. Мисриён охраи сурхро барои ранг кардани деворҳо ва пайкараҳо, инчунин барои ороиши рухсора ва лаб истифода мебурданд. Дар [[Чини бостон]] сурх барои ороиши [[сафол]], биноҳо ва либос ба кор мерафт. Бо мурури замон он ба яке аз рангҳои муҳими маросимӣ ва дарборӣ табдил ёфт. Дар фарҳанги чинӣ сурх аксаран бо бахт, шодӣ ва комёбӣ алоқаманд аст.<ref name="Smithsonian"/> Дар [[Юнони бостон]] ва [[Руми бостон]] аз рангмояҳои маъданӣ, аз ҷумла [[шанграф]] ва [[сурби сурх]], истифода мекарданд. Шанграф ранги сурхи дурахшон медод, вале дорои [[симоб]] буд. Кор бо чунин маъданҳо барои саломатии инсон хатарнок аст. == Сурх дар фарҳанги Суғд == [[Акс:Sogdian mural from Panjikent.jpg|thumb|Деворнигораҳои Суғди бостон бо рангҳои гуногун, аз ҷумла сурх, оро дода мешуданд.]] Дар [[Суғд]]и бостон сурх яке аз рангҳои муҳими [[деворнигорӣ]] ва ҳунарҳои ороишӣ буд. Осори боқимондаи [[Панҷакенти бостонӣ]], [[Афросиёб (шаҳри бостонӣ)|Афросиёб]], [[Варахша]] ва дигар марказҳои Суғд нишон медиҳанд, ки рассомон аз рангҳои сурх, зард, сафед, сиёҳ ва кабуд истифода мебурданд.<ref name="SogdArt">{{cite encyclopedia |last=Mode |first=Markus |title=Sogdiana: Sogdian Art |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |year=2009 |url=https://www.iranicaonline.org/articles/sogdiana-vi-sogdian-art/ |language=en }}</ref> Деворнигораҳои Панҷакент асосан ба асрҳои V–VIII мансуб буда, дар онҳо саҳнаҳои зиндагии дарборӣ, зиёфатҳо, достонҳои паҳлавонӣ, афсонаҳо ва тасвирҳои худоён дида мешаванд. Барои офаридани ин тасвирҳо рассомон аз рангмояҳои табиӣ истифода мекарданд. Таҳқиқоти А. И. Косолапов ва Б. И. Маршак нишон додааст, ки дар деворнигораҳои минтақаҳои гуногуни Осиёи Марказӣ барои ҳосил кардани сурх аз '''охраи сурх, ҳематит, шанграф ва сурби сурх''' истифода мешуд. Навъи рангмоя аз макон ва давраи таърихӣ вобаста буд.<ref name="Kosolapov">{{cite book |last1=Косолапов |first1=А. И. |last2=Маршак |first2=Б. И. |title=Стенная живопись Средней и Центральной Азии: историко-художественное и лабораторное исследование |publisher=Формика |place=Санкт-Петербург |year=1999 |url=https://www.kronk.spb.ru/library/kosolapov-marshak-1999-t1.htm |language=ru }}</ref> === Толори сурхи Варахша === Яке аз намунаҳои машҳури истифодаи сурх дар ҳунари суғдӣ '''Толори сурх''' дар қасри [[Варахша]] мебошад. Ин ёдгорӣ дар воҳаи [[Бухоро]] ҷойгир буда, деворнигораҳои он ба асрҳои VII–VIII мансубанд. Дар деворнигораҳои ин толор саҳнаҳои афсонавӣ ва тасвирҳои мавҷудоти ғайриодӣ, аз ҷумла ҷонварони азим, дида мешаванд. Маънои дақиқи ин тасвирҳо ҳанӯз мавриди баҳси муҳаққиқон аст.<ref name="Varakhsha">{{cite book |last=Lo Muzio |first=Ciro |chapter=The Red Hall Murals in the Varakhsha Palace (Bukhara Oasis) |title=Le forme della città: Iran, Gandhāra e Asia Centrale |publisher=ISMEO |place=Rome |year=2023 |pages=383–397 |url=https://iris.uniroma1.it/handle/11573/1706646 |language=en }}</ref> Рангҳои сурх дар дигар деворнигораҳои суғдӣ низ дида мешаванд. Бо вуҷуди ин, далелҳои мавҷуда барои муайян кардани як маънои ягонаи динӣ ё рамзии сурх дар тамоми ҷомеаи Суғд кофӣ нестанд. == Сурх дар фарҳанги тоҷикон == === Маъноҳои рамзӣ === Дар фарҳанги суннатии тоҷикон сурх аз рангҳои маъмули ҷашну маросимҳо ба шумор меравад. Он бештар бо шодӣ, зебоӣ, ҷавонӣ, бахту саодат ва нерӯи зиндагӣ алоқаманд аст. Дилшод Раҳимӣ дар таҳқиқоти худ қайд мекунад, ки дар ҷашнҳо ва маросимҳои тоҷикон рангҳо маъноҳои гуногун доштаанд. Масалан, сабз бештар бо баҳор ва [[Наврӯз]], сурху арғувонӣ ва норинҷӣ бо [[Меҳргон]] ва либосҳои рангоранг бо ҷашну маъракаҳои шодӣ алоқаманд буданд.<ref name="Rahimi"/> Сурх ҳамчунин метавонад бо хун, оташ ва ҷасорат пайванд дошта бошад. Аммо маънои он дар ҳар маросим ва минтақа яксон нест. Дар баъзе мавридҳо сурх рамзи хушбахтӣ аст ва дар ҳолатҳои дигар метавонад маънои ҷанг, хатар ё қурбонӣ дошта бошад. === Сурх дар Наврӯз === {{Асосӣ|Наврӯз}} Дар баъзе минтақаҳои Тоҷикистон сурх дар маросимҳои [[Наврӯз]] аҳаммияти махсус дорад. Мувофиқи маълумоти ''Encyclopaedia Iranica'', дар баъзе суннатҳои [[Бадахшон]] пеш аз Наврӯз соҳиби хона ду ҷорӯби сурхро назди даромадгоҳ мегузошт ва бар болои дар матои сурх меовехт. Дар ин маросим сурх рамзи шодӣ, бахт ва рӯзгори нек ба шумор мерафт.<ref name="IranicaNowruz">{{cite encyclopedia |last=Shahbazi |first=Alireza Shapur |title=Nowruz ii. In the Islamic Period |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |year=2000 |url=https://www.iranicaonline.org/articles/nowruz-ii/ |language=en }}</ref> Ин анъана ба суннатҳои маҳаллии Бадахшон тааллуқ дорад ва маънои онро надорад, ки тамоми тоҷикон Наврӯзро бо матои сурх таҷлил мекарданд. Дар фарҳанги форсизабонон меваҳои сурх, аз ҷумла [[анор]] ва [[тарбуз]], низ дар баъзе маросимҳои мавсимӣ истифода мешаванд. Онҳо метавонанд рамзи фаровонӣ, ҳаёт ва неъмати табиат бошанд. === Сурх дар Меҳргон === {{Асосӣ|Меҳргон}} [[Меҳргон]] яке аз ҷашнҳои бостонии халқҳои эронитабор аст, ки бо фарорасии тирамоҳ ва ҷамъоварии ҳосил алоқаманд мебошад. Дар фарҳанги тоҷикон рангҳои сурх, арғувонӣ, норинҷӣ ва заррин бо ин ҷашн пайванд доранд. Ин рангҳо ба баргҳои тирамоҳӣ, меваҳои пухта, нури офтоб ва фаровонии ҳосил монанданд.<ref name="Rahimi"/> Меҳргон бо [[Меҳр (эзад)|Меҳр]] ё Митро, ки дар эътиқодоти эронии бостон бо аҳду паймон ва рӯшноӣ алоқаманд буд, низ иртибот дорад. Дар баъзе шарҳҳои фарҳангӣ сурху заррин ба нури офтоб ва ҷашни Меҳргон нисбат дода мешаванд.<ref>{{cite web |title=Меҳргон — ҷашни ниёгон — аз бостон то имрӯз |url=https://amit.tj/tj/mekhrgon-chashni-niyogon-az-boston-imruz |publisher=Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон |language=tg }}</ref> === Сурх дар маросимҳои арӯсӣ === Дар баъзе минтақаҳои Тоҷикистон сурх яке аз рангҳои маъмули либос ва ороишоти арӯсӣ мебошад. Пажӯҳишгоҳи илмӣ-таҳқиқотии фарҳанг ва иттилоот дар мақолаи «Мавқеи рӯймол дар фарҳанги сару либоси мардуми тоҷик» қайд кардааст, ки дар баъзе суннатҳои арӯсии Бадахшон ранги сафед рамзи роҳи сафед, сабз рамзи сарсабзӣ ва баракат, сурх бошад, рамзи '''хушбахтӣ''' ҳисоб мешавад.<ref name="Headscarf">{{cite web |title=Мавқеи рӯймол дар фарҳанги сару либоси мардуми тоҷик |url=https://pitfi.tj/node/227 |publisher=Пажӯҳишгоҳи илмӣ-таҳқиқотии фарҳанг ва иттилоот |language=tg }}</ref> Дар ҷашну маросимҳо занон рӯймол ва либосҳои сурх, серранг ё гулдор мепӯшиданд. Дар муқобил, баъзе рангҳои тира, аз ҷумла кабуд ва сиёҳ, дар суннатҳои муайян бо азодорӣ алоқаманд буданд.<ref name="Headscarf"/> === Сурх дар ҳунарҳои мардумӣ === Сурх дар [[чакан]], [[сӯзанӣ]], [[атлас]], [[адрас]], [[қолинбофӣ]], [[гилембофӣ]] ва дигар ҳунарҳои мардумии тоҷикон васеъ истифода мешавад. Дар [[чакан]]и тоҷикӣ нақшҳои гулу барг, анор, лола ва дигар унсурҳои табиат бо риштаҳои рангоранг офарида мешаванд. Сурх дар чунин нақшҳо метавонад барои тасвири гулҳо ва дигар унсурҳои ороишӣ истифода шавад. Мувофиқи маълумоти [[ЮНЕСКО]], нақшҳои чакан аксаран ба табиат, ҷаҳонбинии мардум ва орзую умедҳои инсон алоқаманданд. Дар гузашта риштаҳои чаканро аз нахҳои пахта ва абрешим омода карда, бо рангҳои табиии рустанӣ ва маъданӣ ранг мекарданд.<ref name="UNESCOChakan">{{cite web |title=Chakan, embroidery art in the Republic of Tajikistan |url=https://ich.unesco.org/en/RL/01397 |publisher=UNESCO |year=2018 |language=en }}</ref> == Ранги сурх дар адабиёти форсӣ-тоҷикӣ == Дар [[адабиёти форсӣ]] ва тоҷикӣ сурх яке аз рангҳои серистеъмол аст. Шоирон онро барои тасвири чеҳра, лаб, гул, шароб, оташ, хун, муҳаббат ва шуҷоат истифода мебаранд. Дар шеъри классикӣ ранги сурх бештар бо чунин тасвирҳо меояд: * '''Гули сурх''' — зебоӣ, баҳор ва маҳбуб. * '''Лаби лаъл''' — лаби сурх ва зебои маҳбуб. * '''Чеҳраи гулгун''' — рӯйи зебо ё сурхтоб. * '''Бодаи гулгун''' — шароби сурх. * '''Лолаи сурх''' — ишқ, хун ё шаҳодат. * '''Оташи сурх''' — гармӣ, нерӯ ва ишқи пуршӯр. Муҳаққиқи адабиёти форсӣ Аннемари Шиммел қайд мекунад, ки сурх дар адабиёти форсӣ ҳам рамзи ҳаёт, нерӯ ва муҳаббат ва ҳам рамзи хун, ғазаб ва шаҳодат мебошад. Вобаста ба мазмуни асар як ранг метавонад маъноҳои гуногун гирад.<ref name="IranicaColor"/> === Сурх дар шеъри Рӯдакӣ === Дар ашъори [[Рӯдакӣ|Абӯабдуллоҳи Рӯдакӣ]] низ тасвирҳои вобаста ба ранги сурх бисёранд. Масалан, дар яке аз байтҳои ӯ омадааст: {{Иқтибос|Самоъу бодаи гулгун ва лӯъбатон чу моҳ,<br>Агар фаришта бибинад, дарафтад дар чоҳ.<ref name="Rudaki">{{cite web |title=Рӯдакӣ — Қасидаҳо ва қитъаҳо, №104 |url=https://ganjoor.net/roodaki/baghimande/sh104 |website=Ганҷур |language=fa }}</ref>}} Дар ин байт «бодаи гулгун» ба маънои шароби сурх омадааст. Истифодаи вожаи «гулгун» нишон медиҳад, ки дар забони адабии форсӣ-тоҷикӣ ранги сурхро на танҳо бо номи мустақим, балки тавассути монанд кардан ба гул ва дигар ашёи табиат низ ифода мекарданд. === Сурх ва сурхрӯйӣ === Дар забони тоҷикӣ ибораи '''сурхрӯй''' ё '''рӯйсафед''' ба шахси обрӯманд ва сарбаланд низ гуфта мешавад. «Сурхрӯй шудан» дар баъзе мавридҳо маънои шармидан ва сурх шудани рӯйро дорад, вале дар адабиёти классикӣ сурхрӯйӣ метавонад рамзи обрӯ ва сарбаландӣ бошад. Дар адабиёти ирфонӣ сурх баъзан бо қудрати рӯҳонӣ ва ишқи илоҳӣ пайванд мегирад. Масалан, дар осори баъзе орифон ва шоирони форсӣ сурх рамзи нерӯи ботинӣ ва таҷрибаи маънавӣ мебошад.<ref name="IranicaColor"/> === Сурх дар «Ҳафт пайкар» === Дар достони '''[[Ҳафт пайкар]]'''-и [[Низомии Ганҷавӣ]] рангҳо бо рӯзҳои ҳафта ва сайёраҳо алоқаманд мебошанд. Дар низоми рамзии асар сурх бо [[Баҳром (сайёра)|сайёраи Баҳром]] ва рӯзи сешанбе пайванд дорад. Ин анъана аз тасаввуроти куҳани [[ахтаршиносӣ]] ва рамзшиносии рангҳо сарчашма мегирад.<ref name="IranicaColor"/> Дар осори адабии форсӣ чунин робитаҳои байни рангҳо, сайёраҳо ва рӯзҳои ҳафта дар давраҳои гуногун истифода шудаанд. == Сурх дар устураҳо ва эътиқодоти эронӣ == === Сурх, оташ ва рӯшноӣ === Дар фарҳангҳои қадими эронӣ оташ аз унсурҳои муҳими динӣ ва маросимӣ буд. Ранги сурху норинҷии шуълаи оташ бо гармӣ, рӯшноӣ ва нерӯ алоқаманд аст. Аз ин сабаб сурх дар баъзе шарҳҳои фарҳангӣ бо офтоб, оташ ва нерӯи зиндагӣ пайванд дода мешавад. Дар [[зардуштия]] оташ рамзи муҳими покӣ ва рӯшноӣ мебошад. Аммо ин маънои онро надорад, ки сурх ягона ранги муқаддаси ин дин аст. Масалан, либоси сафед низ дар маросимҳои зардуштӣ ҷойгоҳи махсус дорад.<ref name="IranicaColor"/> Дар [[Чоршанбеи сурӣ]], ки дар баъзе минтақаҳои Эрон ҷашн гирифта мешавад, мардум аз болои оташ мепаранд. Дар ин маросим сурхӣ бо тандурустӣ ва нерӯи зиндагӣ алоқаманд аст. Пайдоиши номи «сурӣ» баҳснок аст, вале баъзе муҳаққиқон онро бо вожаи куҳани ''сур'' ба маънои сурх мепайванданд.<ref name="IranicaSuri">{{cite encyclopedia |last1=Saʿidi-Sirjani |first1=Ali-Akbar |last2=Kasheff |first2=Manouchehr |title=Čahāršanba-Sūrī |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |year=1990 |url=https://www.iranicaonline.org/articles/caharsanba-suri/ |language=en }}</ref> === Сурх ва Сиёвуш === Дар устураҳо ва адабиёти эронӣ сурх метавонад рамзи хуни рехташуда ва қурбонӣ бошад. Яке аз чеҳраҳои муҳими ин анъана [[Сиёвуш]] аст, ки достони ӯ дар [[Шоҳнома]]и [[Фирдавсӣ]] нақл шудааст. Сиёвуш дар адабиёт ва фарҳанги мардумӣ рамзи бегуноҳӣ ва марги фоҷиавӣ мебошад. Дар баъзе шарҳҳои адабӣ лолаи сурх бо хуни шаҳидон ва сарнавишти қаҳрамонони фоҷиавӣ, аз ҷумла Сиёвуш, пайванд дода мешавад.<ref name="IranicaHusayn">{{cite encyclopedia |title=Ḥosayn b. ʿAli ii. In Popular Shiʿism |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |url=https://www.iranicaonline.org/articles/hosayn-b-ali-ii/ |language=en }}</ref> Ин робита пеш аз ҳама як тасвири адабӣ ва устуравӣ аст; онро набояд ҳамчун далели пайдоиши ҳамаи навъҳои гули лола аз хуни Сиёвуш фаҳмид. === Лолаи сурх === [[Акс:Red poppies vertical.jpg|thumb|Гулҳои сурх дар адабиёти тоҷик рамзи зебоӣ, баҳор ва баъзан хун ё шаҳодат мебошанд.]] [[Лола]] яке аз гулҳои машҳур дар фарҳанги тоҷикон аст. Дар шеър ва ҳунарҳои мардумӣ лолаи сурх бо ҷавонӣ, муҳаббат, зебоӣ ва баҳор алоқаманд аст. Дар баъзе анъанаҳои адабӣ лолаи сурх метавонад рамзи хуни шаҳидон низ бошад. Ин маъно дар адабиёти форсӣ ва дар шеърҳои баъзе шоирони давраҳои баъдӣ дида мешавад.<ref name="IranicaColor"/> Дар Тоҷикистон гули лола дар нақшҳои [[чакан]], сӯзанӣ ва дигар ҳунарҳои ороишӣ низ истифода мешавад. == Рангҳои сурх дар ҳунари рангрезии тоҷикон == {{Асосӣ|Рангрезӣ}} Дар гузашта рангҳои сурхро аз маводи гуногуни табиӣ тайёр мекарданд. Дар байни тоҷикон яке аз сарчашмаҳои асосӣ решаи гиёҳи '''[[рӯян]]''' буд. === Рӯян === Рӯян (''[[Rubia tinctorum]]'') гиёҳест, ки аз решаи он моддаи рангкунандаи сурх мегиранд. Мардумшинос Н. Н. Ершов дар китоби «Қаратоғ ва ҳунарҳои он» тарзи рангтайёркунии анъанавиро чунин шарҳ додааст: Рангрезон решаи рӯяни тақрибан сесоларо меканданд, хушк ва майда мекарданд. Сипас онро дар об тар карда, меҷӯшонданд. Риштаҳои пахтагӣ ва абрешимиро дар оби рангдор меҷӯшонданд, то ранг ба онҳо часпад.<ref name="Ershov">{{cite book |last=Ершов |first=Н. Н. |title=Каратаг и его ремесла |publisher=Дониш |place=Душанбе |year=1984 |pages=44–46 |url=https://abashin.org/wp-content/uploads/2024/02/ershov2.pdf |language=ru }}</ref> Барои устувор кардани ранг аз моддаҳои ёрирасон, аз ҷумла '''бузғунҷ''', ки ғуддаҳои баъзе дарахтони писта мебошанд, истифода мешуд. Вобаста ба тарзи коркард рӯян метавонад аз гулобӣ то сурхи тира ранг диҳад.<ref name="Ershov"/> === Қирмиз === '''[[Қирмиз]]''' ранги сурхест, ки аз баъзе ҳашароти рангдеҳ ба даст меояд. Дар ҳунари Қаратоғ қирмизро бештар барои ранг кардани абрешим истифода мебурданд. Ершов менависад, ки ин рангро аз берун меоварданд ва барои рангкунӣ аз моддаҳои ёрирасон низ истифода мекарданд.<ref name="Ershov"/> Қирмиз дар таърихи рангрезии кишварҳои гуногун, аз ҷумла дар Осиёи Ғарбӣ ва Аврупо, ранги арзишманд ба шумор мерафт. === Анор ва дигар рустаниҳо === Дар баъзе ҳунарҳои мардумӣ аз пӯст, реша ва меваи рустаниҳо низ ранг тайёр мекарданд. [[Пӯсти анор]] дар рангрезӣ истифода шудааст, аммо ранги ҳосилшуда вобаста ба усули коркард ва моддаҳои ёрирасон метавонад гуногун бошад. Дар Қаратоғ, мувофиқи маълумоти Ершов, аз пӯсти анор барои гирифтани ранги сиёҳ низ истифода мекарданд.<ref name="Ershov"/> Аз ин рӯ, истифодаи анорро танҳо ба ранги сурх маҳдуд кардан дуруст нест. == Сурх дар рамзҳои давлатӣ ва сиёсӣ == === Парчами Тоҷикистон === [[Акс:Flag of Tajikistan.svg|thumb|Ранги сурх қисми болоии [[Парчами Тоҷикистон|Парчами давлатии Тоҷикистон]]ро ташкил медиҳад.]] Сурх яке аз се ранги [[Парчами Тоҷикистон|Парчами давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] мебошад. Парчами кунунии Тоҷикистон соли [[1992]] қабул шудааст. Он аз се рахи уфуқии сурх, сафед ва сабз иборат буда, дар маркази рахи сафед тоҷ ва ҳафт ситора дорад. Дар шарҳҳои рамзии парчам сурх аксаран бо истиқлол, ҷасорат, мубориза ва ҷоннисорӣ пайванд дода мешавад. Ин шарҳҳо аз тавсифи расмии тарҳи парчам фарқ доранд. Мувофиқи маълумоти сомонаи расмии Президенти Тоҷикистон, рамзи рақамии сурхи парчам '''#DC161D''' мебошад, ки аз сурхи стандартии вебӣ (#FF0000) фарқ мекунад.<ref name="Flag">{{cite web |title=Рамзҳои давлатӣ |url=https://www.president.tj/symbols |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |language=tg }}</ref> === Сурх дар ҳаракатҳои сиёсӣ === Аз асри XIX сар карда, сурх ба яке аз рангҳои рамзии ҳаракатҳои [[сотсиализм|сотсиалистӣ]] ва [[коммунизм|коммунистӣ]] табдил ёфт. Пас аз [[Инқилоби Октябр]] дар соли 1917 ранги сурх ба рамзи асосии ҳокимияти [[болшевикон]] табдил ёфт. Он дар парчам, нишонҳо, шиорҳо ва ороишоти расмии [[Иттиҳоди Шӯравӣ]] васеъ истифода мешуд. Парчами [[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон]] низ сурхро ҳамчун яке аз рангҳои асосии худ дошт. Имрӯз сурх дар парчамҳои бисёр кишварҳо истифода мешавад, вале маънои он вобаста ба таърих ва фарҳанги ҳар кишвар фарқ мекунад. == Маъноҳои дигари сурх == Дар ҷаҳони муосир сурх дар [[аломатҳои роҳ]], нишонҳои огоҳкунанда, таҷҳизоти [[сӯхторхомӯшкунӣ]] ва дигар воситаҳои амниятӣ истифода мешавад. Ин ранг диққатро зуд ҷалб мекунад ва аз ин рӯ барои нишон додани хатар, манъ ё зарурати таваҷҷуҳ муносиб аст. Дар фарҳанг ва санъат бошад, сурх ҳамоно бо муҳаббат, нерӯ, ҳаяҷон, шодӣ ва ҷасорат пайванд дорад. Аммо маънои равонии он ҳамеша яксон нест ва аз шароити истифода ва таҷрибаи фарҳангии бинанда вобаста мебошад. == Адабиёт == {{reflist}} {{Тобишҳои сурх}} {{Гурӯҳбандии рангҳо}} [[Гурӯҳ:Рангҳои асосӣ]] [[Гурӯҳ:Сурх]] 2uhkl2qzu829xyqj1o5qsh4ld6gtg2b 1493181 1493179 2026-11-08T21:03:28Z Zosya95 54344 1493181 wikitext text/x-wiki {{Қуттии ранг |ном=Сурх |hex=FF0000 |r=255 |g=0 |b=0 |c=0 |m=100 |y=100 |k=0 |h=0 |s=100 |v=100 |тасвир={{photomontage |photo1a=Pomegranate02 edit.jpg |photo1b=Cardinal.jpg |photo2a=Cardinal Théodore Adrien Sarr 2.JPG |photo2c=Magdalena Frackowiak.jpg |photo3a=Chinese honor guard in column 070322-F-0193C-014.JPEG |size=280 |color_border=#AAAAAA |position=center }} |рамз={{hlist|[[Шодӣ]]|[[Бахт]]|[[Нерӯ]]|[[Меҳргон]]|[[Хатар]]|[[Оташ]]}} }} '''Сурх''' яке аз [[Ранги асосӣ|рангҳои асосӣ]] буда, дар [[спектри намоён]]и [[рӯшноӣ]], дар паҳлӯи ранги [[норинҷӣ]] ҷойгир аст ва [[дарозии мавҷ]]и нури сурх тақрибан 620–750 [[нанометр|нм]] мебошад. Дар [[модели рангии RGB]] сурх яке аз се ранги асосӣ буда, дар [[модели рангии CMYK]] аз омезиши [[арғавонӣ]] ва [[зард]] ҳосил мешавад.<ref name="Spectral">{{cite web |title=Spectral Colors |url=http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/vision/specol.html |website=HyperPhysics |publisher=Georgia State University }}</ref><ref name="W3C">{{cite web |title=CSS Color Module Level 3 |url=https://www.w3.org/TR/css-color-3/ |publisher=World Wide Web Consortium }}</ref> Дар [[табиат]] сурхро дар [[хун]], [[оташ]], гулу меваҳо, баъзе [[Маъдан|маъданҳо]] ва [[Ҳайвон|ҳайвонҳо]] дидан мумкин аст. Одамон аз замонҳои қадим ин рангро барои ороиши бадан, ранг кардани матоъ, [[рассомӣ]] ва [[кулолгарӣ]] истифода мебурданд.<ref name="Smithsonian2" /> Сурх дар фарҳангҳои гуногун маъноҳои ҳархела дорад. Он метавонад рамзи [[ҳаёт]], [[муҳаббат]], [[ҷасорат]], нерӯ, шодӣ ва фармонравоӣ бошад, вале ҳамзамон метавонад рамзи хунрезӣ, хатар, ғазаб ё ҷанг низ бошад. Дар фарҳанги тоҷикӣ ва дигар халқҳои эронитабор сурх бо зебоӣ, хушбахтӣ, ҷашну маросимҳо, гулҳо ва баъзе фаҳмишҳои динӣ пайванд дорад.<ref name="IranicaColor">{{cite encyclopedia |last1=Schimmel |first1=Annemarie |last2=Soucek |first2=Priscilla P. |title=Color |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |volume=VI |pages=46–50 |year=1992 |url=https://www.iranicaonline.org/articles/color-pers-rang/ }}</ref><ref name="Rahimi">{{cite journal |last=Раҳимӣ |first=Дилшод |title=Ифодаи номи рангҳо дар гуфтори ҳунармандон |journal=Паёмномаи фарҳанг |year=2020 |issue=1 (49) |pages=5–10 |publisher=Пажӯҳишгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилоот |url=https://pitfi.tj/sites/default/files/payomnomai_farhang/payomnomai_farhang_2020_01.pdf }}</ref> == Решаи ном == Вожаи сурх решаи қадимии [[Забонҳои эронӣ|эронӣ]] дорад. Дар [[забони авестоӣ]] он ба шакли ''suxra-'' бо маънои «ранги сурх» ва «гарм» омадааст. Шаклҳои [[Форсии миёна|форсии миёнаи]] ''suxr'' ва [[Форсии нав|форсии нави]] ''surx'' ё ''sorx'' низ аз ҳамин реша пайдо шудаанд.<ref name="Viti2" /> Ин вожа дар дигар [[забонҳои эронӣ]] низ ҳамреша дорад. Масалан, дар [[забони пашту]] калимаи ''sūr'' маънои «сурх»-ро дорад. Ба гуфтаи баъзе забоншиносон, решаи қадимаи ин калима маъноҳои сӯхтан, дурахшидан ва гармӣ будааст.<ref name="Viti">{{cite journal |last=Viti |first=Carlotta |title=Semantic variation and semantic change in the color lexicon |journal=Linguistics |volume=63 |issue=4 |year=2025 |pages=949–1027 |doi=10.1515/ling-2023-0161 |url=https://www.degruyterbrill.com/document/doi/10.1515/ling-2023-0161/html }}</ref><ref name="Tukhtasunov">{{cite journal |last=Тухтасунов |first=О. |title=Назаре ба якчанд вожаҳои ифодагари ранги сурх ва тобишҳои он дар забони тоҷикӣ |journal=Паёми Донишгоҳи давлатии Бохтар ба номи Носири Хусрав |series=Силсилаи илмҳои гуманитарӣ ва иқтисодӣ |year=2019 |issue=1/3 (65) |pages=14–18 |url=https://bgu-vestniki.tj/en/wp-content/uploads/2021/01/%E2%84%961-365-2019.pdf |language=tg }}</ref> == Номҳои дигари сурх == {{Асосӣ|Тобишҳои сурх}} Дар забони тоҷикӣ ранги сурх тобишҳои зиёде дорад, ки бисёре аз онҳо номҳои хос доранд. Номи ин рангҳо бештар аз гулҳо, меваҳо, сангҳои қимматбаҳо ва дигар чизҳои табиат гирифта шудааст.<ref name="Rahimi" /> == Хусусиятҳои ранг == === Сурх дар табиат ва рӯшноӣ === [[Акс:Linear visible spectrum.svg|thumb|Сурх дар спектри намоёни рӯшноӣ]] Одам рангҳоро ба воситаи [[чашм]] ва [[мағзи сар]] мебинад. Дар [[тӯрпардаи чашм]], ҳуҷайраҳои махсуси ба рӯшноӣ ҳассос — [[чӯбчаҳо]] ва [[колбачаҳо]] ҷойгиранд. Колбачаҳо барои фарқ кардани рангҳо хизмат мекунанд. Онҳо рӯшноиро ба сигналҳои асабӣ табдил медиҳанд, ки тавассути [[асаби босира]] ба мағзи сар мерасанд. Мағзи сар ин сигналҳоро коркард карда, рангҳоро муайян мекунад.<ref name="Ustoev2023">{{cite book|last=Устоев|first=Мирзо|title=Биология: Анатомия, физиология ва гигиенаи одам|edition=5|publisher=Маориф|place=Душанбе|year=2023|page=168|isbn=978-99985-39-09-9|url=https://www.maorif.tj/storage/libraries/01JBBNBXBDDKFJ50NQ914F1EWD.pdf|language=tg}}</ref> Нури сурх нисбат ба нури [[бунафш]] [[Дарозии мавҷ|дарозии мавҷи]] бештар ва [[Басомад|басомади]] камтар дорад. Ашёи сурх як қисми рӯшноиро ҷаббида, қисми дигарро инъикос мекунад. Чашми инсон рӯшноии инъикосшударо сурх мебинад.<ref name="Spectral"/> === Сурх дар системаҳои рангӣ === Дар [[модели рангии RGB]], ки дар [[монитори компютер]], телефон ва дигар экранҳо истифода мешавад, сурх яке аз се ранги асосии нур аст. Сурхи стандартии вебӣ бо рамзи '''#FF0000''' муайян мешавад.<ref name="W3C" /> Дар [[модели рангии CMYK]], ки дар [[чоп]] истифода мешавад, сурх аз омехтани рангҳои [[арғувонӣ|арғавонӣ]] ва [[зард]] ҳосил мешавад. Аз ин рӯ, сурх дар RGB ранги асосӣ ва дар CMYK ранги дуюминдараҷа ҳисоб мешавад. == Таърих == {{Асосӣ|Таърихи ранги сурх}} === Давраи пеш аз таърих === [[Акс:Pech Merle main.jpg|thumb|Нақши дасти инсон бо рангдонаи сурх дар ғори Пеш-Мерли Фаронса.]] Сурх яке аз қадимтарин рангҳое мебошад, ки инсон дар санъат истифода кардааст. Дар давраи [[палеолит]] одамон аз хоки сурх, ки дорои [[оксиди оҳан]] буд, рангдона тайёр мекарданд. Ин маводро [[охра]]и сурх меноманд. Одамон онро кӯфта, бо об ё моддаҳои дигар омехта мекарданд ва барои ороиши бадан, ранг кардани ашё ва наққошӣ рӯйи санг истифода мебурданд.<ref name="Smithsonian">{{cite web |title=Red |url=https://asia.si.edu/explore-art-culture/art-stories/colors/red/ |website=National Museum of Asian Art |publisher=Smithsonian Institution }}</ref> Дар ғорҳои қадимии [[Аврупо]] ва [[Африқо]] тасвирҳои ҳайвонот, нақши дастони инсон ва дигар осори бо рангдонаи сурх офаридашуда ёфт шудаанд. Баъзе аз онҳо даҳҳо ҳазор сол таърих доранд. === Давлатҳои бостон === Дар [[Мисри бостон]] сурх дар наққошӣ, ороиши бадан ва маросимҳои динӣ истифода мешуд. Мисриён аз охраи сурх барои ранг кардани деворҳо ва пайкараҳо, инчунин барои ороиши рухсора ва лаб истифода мебурданд. Дар [[Чини бостон]] барои ороиши [[сафол]]у биноҳо аз рангдонаҳо ва барои ранг кардани матоъ аз рангинаҳо истифода мекарданд. Бо мурури замон сурх ба яке аз рангҳои муҳими маросимӣ ва дарборӣ табдил ёфт. Дар фарҳанги чинӣ ин ранг бештар бо бахт, шодӣ ва комёбӣ алоқаманд аст.<ref name="Smithsonian"/> Дар [[Юнони бостон]] ва [[Руми бостон]] аз рангдонаҳои маъданӣ, аз ҷумла [[шанграф]] ва [[сурби сурх]], истифода мекарданд. Шанграф ранги сурхи дурахшон медод, вале дорои [[симоб]] буд. Кор бо чунин маъданҳо барои саломатии инсон хатарнок аст. == Сурх дар фарҳанги Суғд == [[Акс:Sogdian mural from Panjikent.jpg|thumb|Деворнигораҳои Суғди бостон бо рангҳои гуногун, аз ҷумла сурх, оро дода мешуданд.]] Дар [[Суғд]]и бостон сурх яке аз рангҳои муҳими [[деворнигорӣ]] ва ҳунарҳои ороишӣ буд. Осори боқимондаи [[Панҷакенти бостонӣ]], [[Афросиёб (шаҳри бостонӣ)|Афросиёб]], [[Варахша]] ва дигар марказҳои Суғд нишон медиҳанд, ки рассомон аз рангҳои сурх, зард, сафед, сиёҳ ва кабуд истифода мебурданд.<ref name="SogdArt">{{cite encyclopedia |last=Mode |first=Markus |title=Sogdiana: Sogdian Art |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |year=2009 |url=https://www.iranicaonline.org/articles/sogdiana-vi-sogdian-art/ }}</ref> Деворнигораҳои Панҷакент асосан ба асрҳои V–VIII мансубанд. Дар онҳо саҳнаҳои зиндагии дарборӣ, зиёфатҳо, достонҳои паҳлавонӣ, афсонаҳо ва тасвирҳои худоён дида мешаванд. Рассомон барои офаридани ин тасвирҳо аз рангмояҳои табиӣ, бахусус рангдонаҳои маъданӣ, истифода мекарданд. Таҳқиқоти А. И. Косолапов ва Б. И. Маршак нишон додааст, ки дар деворнигораҳои минтақаҳои гуногуни Осиёи Марказӣ барои ҳосил кардани сурх аз рангдонаҳое чун '''охраи сурх, ҳематит, шанграф ва сурби сурх''' истифода мешуд. Навъи рангдона аз макон ва давраи таърихӣ вобаста буд.<ref name="Kosolapov">{{cite book |last1=Косолапов |first1=А. И. |last2=Маршак |first2=Б. И. |title=Стенная живопись Средней и Центральной Азии: историко-художественное и лабораторное исследование |publisher=Формика |place=Санкт-Петербург |year=1999 |url=https://www.kronk.spb.ru/library/kosolapov-marshak-1999-t1.htm }}</ref> === Толори сурхи Варахша === Яке аз намунаҳои машҳури истифодаи сурх дар ҳунари суғдӣ '''Толори сурх''' дар қасри [[Варахша]] мебошад. Ин ёдгорӣ дар воҳаи [[Бухоро]] ҷойгир буда, деворнигораҳои он ба асрҳои VII–VIII мансубанд. Дар деворнигораҳои ин толор саҳнаҳои афсонавӣ ва тасвирҳои мавҷудоти ғайриодӣ, аз ҷумла ҷонварони азим, дида мешаванд. Маънои дақиқи ин тасвирҳо ҳанӯз мавриди баҳси муҳаққиқон аст.<ref name="Varakhsha">{{cite book |last=Lo Muzio |first=Ciro |chapter=The Red Hall Murals in the Varakhsha Palace (Bukhara Oasis) |title=Le forme della città: Iran, Gandhāra e Asia Centrale |publisher=ISMEO |place=Rome |year=2023 |pages=383–397 |url=https://iris.uniroma1.it/handle/11573/1706646 }}</ref> Рангҳои сурх дар дигар деворнигораҳои суғдӣ низ дида мешаванд. Бо вуҷуди ин, далелҳои мавҷуда барои муайян кардани як маънои ягонаи динӣ ё рамзии сурх дар тамоми ҷомеаи Суғд кофӣ нестанд. == Сурх дар фарҳанги тоҷикон == === Маъноҳои рамзӣ === Дар фарҳанги суннатии тоҷикон сурх аз рангҳои маъмули ҷашну маросимҳо ба шумор меравад. Он бештар бо шодӣ, зебоӣ, ҷавонӣ, бахту саодат ва нерӯи зиндагӣ алоқаманд аст. Дилшод Раҳимӣ дар таҳқиқоти худ қайд мекунад, ки дар ҷашнҳо ва маросимҳои тоҷикон рангҳо маъноҳои гуногун доштаанд. Масалан, сабз бештар бо баҳор ва [[Наврӯз]], сурху арғувонӣ ва норинҷӣ бо [[Меҳргон]] ва либосҳои рангоранг бо ҷашну маъракаҳои шодӣ алоқаманд буданд.<ref name="Rahimi"/> Сурх ҳамчунин метавонад бо хун, оташ ва ҷасорат пайванд дошта бошад. Аммо маънои он дар ҳар маросим ва минтақа яксон нест. Дар баъзе мавридҳо сурх рамзи хушбахтӣ аст ва дар ҳолатҳои дигар метавонад маънои ҷанг, хатар ё қурбонӣ дошта бошад. === Сурх дар Наврӯз === {{Асосӣ|Наврӯз}} Дар баъзе минтақаҳои Тоҷикистон сурх дар маросимҳои [[Наврӯз]] аҳаммияти махсус дорад. Мувофиқи маълумоти ''Encyclopaedia Iranica'', дар баъзе суннатҳои [[Бадахшон]] пеш аз Наврӯз соҳиби хона ду ҷорӯби сурхро назди даромадгоҳ мегузошт ва бар болои дар матои сурх меовехт. Дар ин маросим сурх рамзи шодӣ, бахт ва рӯзгори нек ба шумор мерафт.<ref name="IranicaNowruz">{{cite encyclopedia |last=Shahbazi |first=Alireza Shapur |title=Nowruz ii. In the Islamic Period |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |year=2000 |url=https://www.iranicaonline.org/articles/nowruz-ii/ }}</ref> Ин анъана ба суннатҳои маҳаллии Бадахшон тааллуқ дорад ва маънои онро надорад, ки тамоми тоҷикон Наврӯзро бо матои сурх таҷлил мекарданд. Дар фарҳанги форсизабонон меваҳои сурх, аз ҷумла [[анор]] ва [[тарбуз]], низ дар баъзе маросимҳои мавсимӣ истифода мешаванд. Онҳо метавонанд рамзи фаровонӣ, ҳаёт ва неъмати табиат бошанд. === Сурх дар Меҳргон === {{Асосӣ|Меҳргон}} [[Меҳргон]] яке аз ҷашнҳои бостонии халқҳои эронитабор аст, ки бо фарорасии тирамоҳ ва ҷамъоварии ҳосил алоқаманд мебошад. Дар фарҳанги тоҷикон рангҳои сурх, арғувонӣ, норинҷӣ ва заррин бо ин ҷашн пайванд доранд. Ин рангҳо ба баргҳои тирамоҳӣ, меваҳои пухта, нури офтоб ва фаровонии ҳосил монанданд.<ref name="Rahimi"/> Меҳргон бо [[Меҳр (эзад)|Меҳр]] ё Митро, ки дар эътиқодоти эронии бостон бо аҳду паймон ва рӯшноӣ алоқаманд буд, низ иртибот дорад. Дар баъзе шарҳҳои фарҳангӣ сурху заррин ба нури офтоб ва ҷашни Меҳргон нисбат дода мешаванд.<ref>{{cite web |title=Меҳргон — ҷашни ниёгон — аз бостон то имрӯз |url=https://amit.tj/tj/mekhrgon-chashni-niyogon-az-boston-imruz |publisher=Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон |language=tg }}</ref> === Сурх дар маросимҳои арӯсӣ === Дар баъзе минтақаҳои Тоҷикистон сурх яке аз рангҳои маъмули либос ва ороишоти арӯсӣ мебошад. Пажӯҳишгоҳи илмӣ-таҳқиқотии фарҳанг ва иттилоот дар мақолаи «Мавқеи рӯймол дар фарҳанги сару либоси мардуми тоҷик» қайд кардааст, ки дар баъзе суннатҳои арӯсии Бадахшон ранги сафед рамзи роҳи сафед, сабз рамзи сарсабзӣ ва баракат, сурх бошад, рамзи '''хушбахтӣ''' ҳисоб мешавад.<ref name="Headscarf">{{cite web |title=Мавқеи рӯймол дар фарҳанги сару либоси мардуми тоҷик |url=https://pitfi.tj/node/227 |publisher=Пажӯҳишгоҳи илмӣ-таҳқиқотии фарҳанг ва иттилоот |language=tg }}</ref> Дар ҷашну маросимҳо занон рӯймол ва либосҳои сурх, серранг ё гулдор мепӯшиданд. Дар муқобил, баъзе рангҳои тира, аз ҷумла кабуд ва сиёҳ, дар суннатҳои муайян бо азодорӣ алоқаманд буданд.<ref name="Headscarf"/> === Сурх дар ҳунарҳои мардумӣ === Сурх дар [[чакан]], [[сӯзанӣ]], [[атлас]], [[адрас]], [[қолинбофӣ]], [[гилембофӣ]] ва дигар ҳунарҳои мардумии тоҷикон васеъ истифода мешавад. Дар [[чакан]]и тоҷикӣ нақшҳои гулу барг, анор, лола ва дигар унсурҳои табиат бо риштаҳои рангоранг офарида мешаванд. Сурх дар чунин нақшҳо метавонад барои тасвири гулҳо ва дигар унсурҳои ороишӣ истифода шавад. Мувофиқи маълумоти [[ЮНЕСКО]], нақшҳои чакан аксаран ба табиат, ҷаҳонбинии мардум ва орзую умедҳои инсон алоқаманданд. Дар гузашта риштаҳои чаканро аз нахҳои пахта ва абрешим омода карда, бо рангҳои табиии рустанӣ ва маъданӣ ранг мекарданд.<ref name="UNESCOChakan">{{cite web |title=Chakan, embroidery art in the Republic of Tajikistan |url=https://ich.unesco.org/en/RL/01397 |publisher=UNESCO |year=2018 }}</ref> == Ранги сурх дар адабиёти форсӣ-тоҷикӣ == Дар [[адабиёти форсӣ]] ва тоҷикӣ сурх яке аз рангҳои серистеъмол аст. Шоирон онро барои тасвири чеҳра, лаб, гул, шароб, оташ, хун, муҳаббат ва шуҷоат истифода мебаранд. Дар шеъри классикӣ ранги сурх бештар бо чунин тасвирҳо меояд: * '''Гули сурх''' — зебоӣ, баҳор ва маҳбуб. * '''Лаби лаъл''' — лаби сурх ва зебои маҳбуб. * '''Чеҳраи гулгун''' — рӯйи зебо ё сурхтоб. * '''Бодаи гулгун''' — шароби сурх. * '''Лолаи сурх''' — ишқ, хун ё шаҳодат. * '''Оташи сурх''' — гармӣ, нерӯ ва ишқи пуршӯр. Муҳаққиқи адабиёти форсӣ Аннемари Шиммел қайд мекунад, ки сурх дар адабиёти форсӣ ҳам рамзи ҳаёт, нерӯ ва муҳаббат ва ҳам рамзи хун, ғазаб ва шаҳодат мебошад. Вобаста ба мазмуни асар як ранг метавонад маъноҳои гуногун гирад.<ref name="IranicaColor"/> === Сурх дар шеъри Рӯдакӣ === Дар ашъори [[Рӯдакӣ|Абӯабдуллоҳи Рӯдакӣ]] низ тасвирҳои вобаста ба ранги сурх бисёранд. Масалан, дар яке аз байтҳои ӯ омадааст: {{Иқтибос|Самоъу бодаи гулгун ва лӯъбатон чу моҳ,<br>Агар фаришта бибинад, дарафтад дар чоҳ.<ref name="Rudaki">{{cite web |title=Рӯдакӣ — Қасидаҳо ва қитъаҳо, №104 |url=https://ganjoor.net/roodaki/baghimande/sh104 |website=Ганҷур |language=fa }}</ref>}} Дар ин байт «бодаи гулгун» ба маънои шароби сурх омадааст. Истифодаи вожаи «гулгун» нишон медиҳад, ки дар забони адабии форсӣ-тоҷикӣ ранги сурхро на танҳо бо номи мустақим, балки тавассути монанд кардан ба гул ва дигар ашёи табиат низ ифода мекарданд. === Сурх ва сурхрӯйӣ === Дар забони тоҷикӣ ибораи '''сурхрӯй''' ё '''рӯйсафед''' ба шахси обрӯманд ва сарбаланд низ гуфта мешавад. «Сурхрӯй шудан» дар баъзе мавридҳо маънои шармидан ва сурх шудани рӯйро дорад, вале дар адабиёти классикӣ сурхрӯйӣ метавонад рамзи обрӯ ва сарбаландӣ бошад. Дар адабиёти ирфонӣ сурх баъзан бо қудрати рӯҳонӣ ва ишқи илоҳӣ пайванд мегирад. Масалан, дар осори баъзе орифон ва шоирони форсӣ сурх рамзи нерӯи ботинӣ ва таҷрибаи маънавӣ мебошад.<ref name="IranicaColor"/> === Сурх дар «Ҳафт пайкар» === Дар достони '''[[Ҳафт пайкар]]'''-и [[Низомии Ганҷавӣ]] рангҳо бо рӯзҳои ҳафта ва сайёраҳо алоқаманд мебошанд. Дар низоми рамзии асар сурх бо [[Баҳром (сайёра)|сайёраи Баҳром]] ва рӯзи сешанбе пайванд дорад. Ин анъана аз тасаввуроти куҳани [[ахтаршиносӣ]] ва рамзшиносии рангҳо сарчашма мегирад.<ref name="IranicaColor"/> Дар осори адабии форсӣ чунин робитаҳои байни рангҳо, сайёраҳо ва рӯзҳои ҳафта дар давраҳои гуногун истифода шудаанд. == Сурх дар устураҳо ва эътиқодоти эронӣ == === Сурх, оташ ва рӯшноӣ === Дар фарҳангҳои қадими эронӣ оташ аз унсурҳои муҳими динӣ ва маросимӣ буд. Ранги сурху норинҷии шуълаи оташ бо гармӣ, рӯшноӣ ва нерӯ алоқаманд аст. Аз ин сабаб сурх дар баъзе шарҳҳои фарҳангӣ бо офтоб, оташ ва нерӯи зиндагӣ пайванд дода мешавад. Дар [[зардуштия]] оташ рамзи муҳими покӣ ва рӯшноӣ мебошад. Аммо ин маънои онро надорад, ки сурх ягона ранги муқаддаси ин дин аст. Масалан, либоси сафед низ дар маросимҳои зардуштӣ ҷойгоҳи махсус дорад.<ref name="IranicaColor"/> Дар [[Чоршанбеи сурӣ]], ки дар баъзе минтақаҳои Эрон ҷашн гирифта мешавад, мардум аз болои оташ мепаранд. Дар ин маросим сурхӣ бо тандурустӣ ва нерӯи зиндагӣ алоқаманд аст. Пайдоиши номи «сурӣ» баҳснок аст, вале баъзе муҳаққиқон онро бо вожаи куҳани ''сур'' ба маънои сурх мепайванданд.<ref name="IranicaSuri">{{cite encyclopedia |last1=Saʿidi-Sirjani |first1=Ali-Akbar |last2=Kasheff |first2=Manouchehr |title=Čahāršanba-Sūrī |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |year=1990 |url=https://www.iranicaonline.org/articles/caharsanba-suri/ }}</ref> === Сурх ва Сиёвуш === Дар устураҳо ва адабиёти эронӣ сурх метавонад рамзи хуни рехташуда ва қурбонӣ бошад. Яке аз чеҳраҳои муҳими ин анъана [[Сиёвуш]] аст, ки достони ӯ дар [[Шоҳнома]]и [[Фирдавсӣ]] нақл шудааст. Сиёвуш дар адабиёт ва фарҳанги мардумӣ рамзи бегуноҳӣ ва марги фоҷиавӣ мебошад. Дар баъзе шарҳҳои адабӣ лолаи сурх бо хуни шаҳидон ва сарнавишти қаҳрамонони фоҷиавӣ, аз ҷумла Сиёвуш, пайванд дода мешавад.<ref name="IranicaHusayn">{{cite encyclopedia |title=Ḥosayn b. ʿAli ii. In Popular Shiʿism |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |url=https://www.iranicaonline.org/articles/hosayn-b-ali-ii/ }}</ref> Ин робита пеш аз ҳама як тасвири адабӣ ва устуравӣ аст; онро набояд ҳамчун далели пайдоиши ҳамаи навъҳои гули лола аз хуни Сиёвуш фаҳмид. === Лолаи сурх === [[Акс:Red poppies vertical.jpg|thumb|Гулҳои сурх дар адабиёти тоҷик рамзи зебоӣ, баҳор ва баъзан хун ё шаҳодат мебошанд.]] [[Лола]] яке аз гулҳои машҳур дар фарҳанги тоҷикон аст. Дар шеър ва ҳунарҳои мардумӣ лолаи сурх бо ҷавонӣ, муҳаббат, зебоӣ ва баҳор алоқаманд аст. Дар баъзе анъанаҳои адабӣ лолаи сурх метавонад рамзи хуни шаҳидон низ бошад. Ин маъно дар адабиёти форсӣ ва дар шеърҳои баъзе шоирони давраҳои баъдӣ дида мешавад.<ref name="IranicaColor"/> Дар Тоҷикистон гули лола дар нақшҳои [[чакан]], сӯзанӣ ва дигар ҳунарҳои ороишӣ низ истифода мешавад. == Рангҳои сурх дар ҳунари рангрезии тоҷикон == {{Асосӣ|Рангрезӣ}} Дар гузашта рангҳои сурхро аз маводи гуногуни табиӣ тайёр мекарданд. Дар байни тоҷикон яке аз сарчашмаҳои асосӣ решаи гиёҳи '''[[рӯян]]''' буд. === Рӯян === Рӯян (''[[Rubia tinctorum]]'') гиёҳест, ки аз решаи он моддаи рангкунандаи сурх мегиранд. Мардумшинос Н. Н. Ершов дар китоби «Қаратоғ ва ҳунарҳои он» тарзи рангтайёркунии анъанавиро чунин шарҳ додааст: Рангрезон решаи рӯяни тақрибан сесоларо меканданд, хушк ва майда мекарданд. Сипас онро дар об тар карда, меҷӯшонданд. Риштаҳои пахтагӣ ва абрешимиро дар оби рангдор меҷӯшонданд, то ранг ба онҳо часпад.<ref name="Ershov">{{cite book |last=Ершов |first=Н. Н. |title=Каратаг и его ремесла |publisher=Дониш |place=Душанбе |year=1984 |pages=44–46 |url=https://abashin.org/wp-content/uploads/2024/02/ershov2.pdf }}</ref> Барои устувор кардани ранг аз моддаҳои ёрирасон, аз ҷумла '''бузғунҷ''', ки ғуддаҳои баъзе дарахтони писта мебошанд, истифода мешуд. Вобаста ба тарзи коркард рӯян метавонад аз гулобӣ то сурхи тира ранг диҳад.<ref name="Ershov"/> === Қирмиз === '''[[Қирмиз]]''' ранги сурхест, ки аз баъзе ҳашароти рангдеҳ ба даст меояд. Дар ҳунари Қаратоғ қирмизро бештар барои ранг кардани абрешим истифода мебурданд. Ершов менависад, ки ин рангро аз берун меоварданд ва барои рангкунӣ аз моддаҳои ёрирасон низ истифода мекарданд.<ref name="Ershov"/> Қирмиз дар таърихи рангрезии кишварҳои гуногун, аз ҷумла дар Осиёи Ғарбӣ ва Аврупо, ранги арзишманд ба шумор мерафт. === Анор ва дигар рустаниҳо === Дар баъзе ҳунарҳои мардумӣ аз пӯст, реша ва меваи рустаниҳо низ ранг тайёр мекарданд. [[Пӯсти анор]] дар рангрезӣ истифода шудааст, аммо ранги ҳосилшуда вобаста ба усули коркард ва моддаҳои ёрирасон метавонад гуногун бошад. Дар Қаратоғ, мувофиқи маълумоти Ершов, аз пӯсти анор барои гирифтани ранги сиёҳ низ истифода мекарданд.<ref name="Ershov"/> Аз ин рӯ, истифодаи анорро танҳо ба ранги сурх маҳдуд кардан дуруст нест. == Сурх дар рамзҳои давлатӣ ва сиёсӣ == === Парчами Тоҷикистон === [[Акс:Flag of Tajikistan.svg|thumb|Ранги сурх қисми болоии [[Парчами Тоҷикистон|Парчами давлатии Тоҷикистон]]ро ташкил медиҳад.]] Сурх яке аз се ранги [[Парчами Тоҷикистон|Парчами давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] мебошад. Парчами кунунии Тоҷикистон соли [[1992]] қабул шудааст. Он аз се рахи уфуқии сурх, сафед ва сабз иборат буда, дар маркази рахи сафед тоҷ ва ҳафт ситора дорад. Дар шарҳҳои рамзии парчам сурх аксаран бо истиқлол, ҷасорат, мубориза ва ҷоннисорӣ пайванд дода мешавад. Ин шарҳҳо аз тавсифи расмии тарҳи парчам фарқ доранд. Мувофиқи маълумоти сомонаи расмии Президенти Тоҷикистон, рамзи рақамии сурхи парчам '''#DC161D''' мебошад, ки аз сурхи стандартии вебӣ (#FF0000) фарқ мекунад.<ref name="Flag">{{cite web |title=Рамзҳои давлатӣ |url=https://www.president.tj/symbols |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |language=tg }}</ref> === Сурх дар ҳаракатҳои сиёсӣ === Аз асри XIX сар карда, сурх ба яке аз рангҳои рамзии ҳаракатҳои [[сотсиализм|сотсиалистӣ]] ва [[коммунизм|коммунистӣ]] табдил ёфт. Пас аз [[Инқилоби Октябр]] дар соли 1917 ранги сурх ба рамзи асосии ҳокимияти [[болшевикон]] табдил ёфт. Он дар парчам, нишонҳо, шиорҳо ва ороишоти расмии [[Иттиҳоди Шӯравӣ]] васеъ истифода мешуд. Парчами [[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон]] низ сурхро ҳамчун яке аз рангҳои асосии худ дошт. Имрӯз сурх дар парчамҳои бисёр кишварҳо истифода мешавад, вале маънои он вобаста ба таърих ва фарҳанги ҳар кишвар фарқ мекунад. == Маъноҳои дигари сурх == Дар ҷаҳони муосир сурх дар [[аломатҳои роҳ]], нишонҳои огоҳкунанда, таҷҳизоти [[сӯхторхомӯшкунӣ]] ва дигар воситаҳои амниятӣ истифода мешавад. Ин ранг диққатро зуд ҷалб мекунад ва аз ин рӯ барои нишон додани хатар, манъ ё зарурати таваҷҷуҳ муносиб аст. Дар фарҳанг ва санъат бошад, сурх ҳамоно бо муҳаббат, нерӯ, ҳаяҷон, шодӣ ва ҷасорат пайванд дорад. Аммо маънои равонии он ҳамеша яксон нест ва аз шароити истифода ва таҷрибаи фарҳангии бинанда вобаста мебошад. == Адабиёт == {{reflist}} {{Тобишҳои сурх}} {{Гурӯҳбандии рангҳо}} [[Гурӯҳ:Рангҳои асосӣ]] [[Гурӯҳ:Сурх]] cwpea6nczozgutsr3d8onmcibkrz1zo 1493182 1493181 2026-11-08T21:08:18Z Zosya95 54344 /* Номҳои дигари сурх */ 1493182 wikitext text/x-wiki {{Қуттии ранг |ном=Сурх |hex=FF0000 |r=255 |g=0 |b=0 |c=0 |m=100 |y=100 |k=0 |h=0 |s=100 |v=100 |тасвир={{photomontage |photo1a=Pomegranate02 edit.jpg |photo1b=Cardinal.jpg |photo2a=Cardinal Théodore Adrien Sarr 2.JPG |photo2c=Magdalena Frackowiak.jpg |photo3a=Chinese honor guard in column 070322-F-0193C-014.JPEG |size=280 |color_border=#AAAAAA |position=center }} |рамз={{hlist|[[Шодӣ]]|[[Бахт]]|[[Нерӯ]]|[[Меҳргон]]|[[Хатар]]|[[Оташ]]}} }} '''Сурх''' яке аз [[Ранги асосӣ|рангҳои асосӣ]] буда, дар [[спектри намоён]]и [[рӯшноӣ]], дар паҳлӯи ранги [[норинҷӣ]] ҷойгир аст ва [[дарозии мавҷ]]и нури сурх тақрибан 620–750 [[нанометр|нм]] мебошад. Дар [[модели рангии RGB]] сурх яке аз се ранги асосӣ буда, дар [[модели рангии CMYK]] аз омезиши [[арғавонӣ]] ва [[зард]] ҳосил мешавад.<ref name="Spectral">{{cite web |title=Spectral Colors |url=http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/vision/specol.html |website=HyperPhysics |publisher=Georgia State University }}</ref><ref name="W3C">{{cite web |title=CSS Color Module Level 3 |url=https://www.w3.org/TR/css-color-3/ |publisher=World Wide Web Consortium }}</ref> Дар [[табиат]] сурхро дар [[хун]], [[оташ]], гулу меваҳо, баъзе [[Маъдан|маъданҳо]] ва [[Ҳайвон|ҳайвонҳо]] дидан мумкин аст. Одамон аз замонҳои қадим ин рангро барои ороиши бадан, ранг кардани матоъ, [[рассомӣ]] ва [[кулолгарӣ]] истифода мебурданд.<ref name="Smithsonian2" /> Сурх дар фарҳангҳои гуногун маъноҳои ҳархела дорад. Он метавонад рамзи [[ҳаёт]], [[муҳаббат]], [[ҷасорат]], нерӯ, шодӣ ва фармонравоӣ бошад, вале ҳамзамон метавонад рамзи хунрезӣ, хатар, ғазаб ё ҷанг низ бошад. Дар фарҳанги тоҷикӣ ва дигар халқҳои эронитабор сурх бо зебоӣ, хушбахтӣ, ҷашну маросимҳо, гулҳо ва баъзе фаҳмишҳои динӣ пайванд дорад.<ref name="IranicaColor">{{cite encyclopedia |last1=Schimmel |first1=Annemarie |last2=Soucek |first2=Priscilla P. |title=Color |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |volume=VI |pages=46–50 |year=1992 |url=https://www.iranicaonline.org/articles/color-pers-rang/ }}</ref><ref name="Rahimi">{{cite journal |last=Раҳимӣ |first=Дилшод |title=Ифодаи номи рангҳо дар гуфтори ҳунармандон |journal=Паёмномаи фарҳанг |year=2020 |issue=1 (49) |pages=5–10 |publisher=Пажӯҳишгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилоот |url=https://pitfi.tj/sites/default/files/payomnomai_farhang/payomnomai_farhang_2020_01.pdf }}</ref> == Решаи ном == Вожаи сурх решаи қадимии [[Забонҳои эронӣ|эронӣ]] дорад. Дар [[забони авестоӣ]] он ба шакли ''suxra-'' бо маънои «ранги сурх» ва «гарм» омадааст. Шаклҳои [[Форсии миёна|форсии миёнаи]] ''suxr'' ва [[Форсии нав|форсии нави]] ''surx'' ё ''sorx'' низ аз ҳамин реша пайдо шудаанд.<ref name="Viti2" /> Ин вожа дар дигар [[забонҳои эронӣ]] низ ҳамреша дорад. Масалан, дар [[забони пашту]] калимаи ''sūr'' маънои «сурх»-ро дорад. Ба гуфтаи баъзе забоншиносон, решаи қадимаи ин калима маъноҳои сӯхтан, дурахшидан ва гармӣ будааст.<ref name="Viti">{{cite journal |last=Viti |first=Carlotta |title=Semantic variation and semantic change in the color lexicon |journal=Linguistics |volume=63 |issue=4 |year=2025 |pages=949–1027 |doi=10.1515/ling-2023-0161 |url=https://www.degruyterbrill.com/document/doi/10.1515/ling-2023-0161/html }}</ref><ref name="Tukhtasunov">{{cite journal |last=Тухтасунов |first=О. |title=Назаре ба якчанд вожаҳои ифодагари ранги сурх ва тобишҳои он дар забони тоҷикӣ |journal=Паёми Донишгоҳи давлатии Бохтар ба номи Носири Хусрав |series=Силсилаи илмҳои гуманитарӣ ва иқтисодӣ |year=2019 |issue=1/3 (65) |pages=14–18 |url=https://bgu-vestniki.tj/en/wp-content/uploads/2021/01/%E2%84%961-365-2019.pdf |language=tg }}</ref> == Номҳои дигари сурх == {{Асосӣ|Тобишҳои сурх}} Дар забони тоҷикӣ ранги сурх тобишҳои зиёде дорад, ки бисёре аз онҳо номҳои хос доранд. Номи ин рангҳо бештар аз гулҳо, меваҳо, сангҳои қимматбаҳо ва дигар чизҳои табиат гирифта шудааст.<ref name="Rahimi" /> == Хусусиятҳои ранг == === Сурх дар табиат ва рӯшноӣ === [[Акс:Linear visible spectrum.svg|thumb|Сурх дар спектри намоёни рӯшноӣ]] Одам рангҳоро ба воситаи [[чашм]] ва [[мағзи сар]] мебинад. Дар [[тӯрпардаи чашм]], ҳуҷайраҳои махсуси ба рӯшноӣ ҳассос — [[чӯбчаҳо]] ва [[колбачаҳо]] ҷойгиранд. Колбачаҳо барои фарқ кардани рангҳо хизмат мекунанд. Онҳо рӯшноиро ба сигналҳои асабӣ табдил медиҳанд, ки тавассути [[асаби босира]] ба мағзи сар мерасанд. Мағзи сар ин сигналҳоро коркард карда, рангҳоро муайян мекунад.<ref name="Ustoev2023">{{cite book|last=Устоев|first=Мирзо|title=Биология: Анатомия, физиология ва гигиенаи одам|edition=5|publisher=Маориф|place=Душанбе|year=2023|page=168|isbn=978-99985-39-09-9|url=https://www.maorif.tj/storage/libraries/01JBBNBXBDDKFJ50NQ914F1EWD.pdf|language=tg}}</ref> Нури сурх нисбат ба нури [[бунафш]] [[Дарозии мавҷ|дарозии мавҷи]] бештар ва [[Басомад|басомади]] камтар дорад. Ашёи сурх як қисми рӯшноиро ҷаббида, қисми дигарро инъикос мекунад. Чашми инсон рӯшноии инъикосшударо сурх мебинад.<ref name="Spectral"/> === Сурх дар системаҳои рангӣ === Дар [[модели рангии RGB]], ки дар [[монитори компютер]], телефон ва дигар экранҳо истифода мешавад, сурх яке аз се ранги асосии нур аст. Сурхи стандартии вебӣ бо рамзи '''#FF0000''' муайян мешавад.<ref name="W3C" /> Дар [[модели рангии CMYK]], ки дар [[чоп]] истифода мешавад, сурх аз омехтани рангҳои [[арғувонӣ|арғавонӣ]] ва [[зард]] ҳосил мешавад. Аз ин рӯ, сурх дар RGB ранги асосӣ ва дар CMYK ранги дуюминдараҷа ҳисоб мешавад. == Таърих == {{Асосӣ|Таърихи ранги сурх}} === Давраи пеш аз таърих === [[Акс:Pech Merle main.jpg|thumb|Нақши дасти инсон бо рангдонаи сурх дар ғори Пеш-Мерли Фаронса.]] Сурх яке аз қадимтарин рангҳое мебошад, ки одамизод дар санъат истифода кардааст. Дар давраи [[палеолит]] одамон аз хоки сурх, ки дорои [[оксиди оҳан]] буд, [[рангдона]] тайёр мекарданд. Ин маводро [[охра]]и сурх меноманд. Одамон онро кӯфта, бо об ё моддаҳои дигар омехта мекарданд ва барои ороиши бадан, ранг кардани ашё ва наққошии рӯйи санг ба кор мебурданд.<ref name="Smithsonian">{{cite web |title=Red |url=https://asia.si.edu/explore-art-culture/art-stories/colors/red/ |website=National Museum of Asian Art |publisher=Smithsonian Institution }}</ref> Дар ғорҳои қадимии [[Аврупо]] ва [[Африқо]] тасвирҳои ҳайвонот, нақши дастони инсон ва дигар осори бо рангдонаи сурх офаридашуда ёфт шудаанд, ки баъзе аз онҳо таърихи даҳҳо ҳазор соларо доранд. === Давлатҳои бостон === Дар [[Мисри бостон]] сурх дар наққошӣ, ороиши бадан ва маросимҳои динӣ истифода мешуд. Мисриён аз охраи сурх барои ранг кардани деворҳо ва пайкараҳо, инчунин барои ороиши [[рухсора]] ва [[лаб]] истифода мебурданд. Дар [[Чини бостон]] барои ороиши [[сафол]]у биноҳо аз [[Рангдона|рангдонаҳо]] ва барои ранг кардани матоъ аз [[Рангина|рангинаҳо]] истифода мекарданд. Бо мурури замон сурх ба яке аз рангҳои муҳими маросимӣ ва дарборӣ табдил ёфт. Дар фарҳанги чинӣ ин ранг бештар бо бахт, шодӣ ва комёбӣ алоқаманд аст.<ref name="Smithsonian"/> Дар [[Юнони бостон|Юнони бостону]] [[Руми бостон]] рангдонаҳои маъданӣ, аз ҷумлаи [[шанграф]] ва [[сурби сурх]], истеҳсол мекарданд. Шанграф ранги сурхи дурахшон медод, вале дорои [[симоб]] буд. Кор бо чунин маъданҳо барои саломатии инсон хатарнок аст. == Сурх дар фарҳанги Суғд == [[Акс:Sogdian mural from Panjikent.jpg|thumb|Деворнигораҳои Суғди бостон бо рангҳои гуногун, аз ҷумла сурх, оро дода мешуданд.]] Дар [[Суғд]]и бостон сурх яке аз рангҳои муҳими [[деворнигорӣ]] ва ҳунарҳои ороишӣ буд. Осори боқимондаи [[Панҷакенти бостонӣ]], [[Афросиёб (шаҳри бостонӣ)|Афросиёб]], [[Варахша]] ва дигар марказҳои Суғд нишон медиҳанд, ки рассомон аз рангҳои сурх, зард, сафед, сиёҳ ва кабуд истифода мебурданд.<ref name="SogdArt">{{cite encyclopedia |last=Mode |first=Markus |title=Sogdiana: Sogdian Art |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |year=2009 |url=https://www.iranicaonline.org/articles/sogdiana-vi-sogdian-art/ }}</ref> Деворнигораҳои Панҷакент асосан ба асрҳои V–VIII мансубанд. Дар онҳо саҳнаҳои зиндагии дарборӣ, зиёфатҳо, достонҳои паҳлавонӣ, афсонаҳо ва тасвирҳои худоён дида мешаванд. Рассомон барои офаридани ин тасвирҳо аз рангмояҳои табиӣ, бахусус рангдонаҳои маъданӣ, истифода мекарданд. Таҳқиқоти А. И. Косолапов ва Б. И. Маршак нишон додааст, ки дар деворнигораҳои минтақаҳои гуногуни Осиёи Марказӣ барои ҳосил кардани сурх аз рангдонаҳое чун '''охраи сурх, ҳематит, шанграф ва сурби сурх''' истифода мешуд. Навъи рангдона аз макон ва давраи таърихӣ вобаста буд.<ref name="Kosolapov">{{cite book |last1=Косолапов |first1=А. И. |last2=Маршак |first2=Б. И. |title=Стенная живопись Средней и Центральной Азии: историко-художественное и лабораторное исследование |publisher=Формика |place=Санкт-Петербург |year=1999 |url=https://www.kronk.spb.ru/library/kosolapov-marshak-1999-t1.htm }}</ref> === Толори сурхи Варахша === Яке аз намунаҳои машҳури истифодаи сурх дар ҳунари суғдӣ '''Толори сурх''' дар қасри [[Варахша]] мебошад. Ин ёдгорӣ дар воҳаи [[Бухоро]] ҷойгир буда, деворнигораҳои он ба асрҳои VII–VIII мансубанд. Дар деворнигораҳои ин толор саҳнаҳои афсонавӣ ва тасвирҳои мавҷудоти ғайриодӣ, аз ҷумла ҷонварони азим, дида мешаванд. Маънои дақиқи ин тасвирҳо ҳанӯз мавриди баҳси муҳаққиқон аст.<ref name="Varakhsha">{{cite book |last=Lo Muzio |first=Ciro |chapter=The Red Hall Murals in the Varakhsha Palace (Bukhara Oasis) |title=Le forme della città: Iran, Gandhāra e Asia Centrale |publisher=ISMEO |place=Rome |year=2023 |pages=383–397 |url=https://iris.uniroma1.it/handle/11573/1706646 }}</ref> Рангҳои сурх дар дигар деворнигораҳои суғдӣ низ дида мешаванд. Бо вуҷуди ин, далелҳои мавҷуда барои муайян кардани як маънои ягонаи динӣ ё рамзии сурх дар тамоми ҷомеаи Суғд кофӣ нестанд. == Сурх дар фарҳанги тоҷикон == === Маъноҳои рамзӣ === Дар фарҳанги суннатии тоҷикон сурх аз рангҳои маъмули ҷашну маросимҳо ба шумор меравад. Он бештар бо шодӣ, зебоӣ, ҷавонӣ, бахту саодат ва нерӯи зиндагӣ алоқаманд аст. Дилшод Раҳимӣ дар таҳқиқоти худ қайд мекунад, ки дар ҷашнҳо ва маросимҳои тоҷикон рангҳо маъноҳои гуногун доштаанд. Масалан, сабз бештар бо баҳор ва [[Наврӯз]], сурху арғувонӣ ва норинҷӣ бо [[Меҳргон]] ва либосҳои рангоранг бо ҷашну маъракаҳои шодӣ алоқаманд буданд.<ref name="Rahimi"/> Сурх ҳамчунин метавонад бо хун, оташ ва ҷасорат пайванд дошта бошад. Аммо маънои он дар ҳар маросим ва минтақа яксон нест. Дар баъзе мавридҳо сурх рамзи хушбахтӣ аст ва дар ҳолатҳои дигар метавонад маънои ҷанг, хатар ё қурбонӣ дошта бошад. === Сурх дар Наврӯз === {{Асосӣ|Наврӯз}} Дар баъзе минтақаҳои Тоҷикистон сурх дар маросимҳои [[Наврӯз]] аҳаммияти махсус дорад. Мувофиқи маълумоти ''Encyclopaedia Iranica'', дар баъзе суннатҳои [[Бадахшон]] пеш аз Наврӯз соҳиби хона ду ҷорӯби сурхро назди даромадгоҳ мегузошт ва бар болои дар матои сурх меовехт. Дар ин маросим сурх рамзи шодӣ, бахт ва рӯзгори нек ба шумор мерафт.<ref name="IranicaNowruz">{{cite encyclopedia |last=Shahbazi |first=Alireza Shapur |title=Nowruz ii. In the Islamic Period |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |year=2000 |url=https://www.iranicaonline.org/articles/nowruz-ii/ }}</ref> Ин анъана ба суннатҳои маҳаллии Бадахшон тааллуқ дорад ва маънои онро надорад, ки тамоми тоҷикон Наврӯзро бо матои сурх таҷлил мекарданд. Дар фарҳанги форсизабонон меваҳои сурх, аз ҷумла [[анор]] ва [[тарбуз]], низ дар баъзе маросимҳои мавсимӣ истифода мешаванд. Онҳо метавонанд рамзи фаровонӣ, ҳаёт ва неъмати табиат бошанд. === Сурх дар Меҳргон === {{Асосӣ|Меҳргон}} [[Меҳргон]] яке аз ҷашнҳои бостонии халқҳои эронитабор аст, ки бо фарорасии тирамоҳ ва ҷамъоварии ҳосил алоқаманд мебошад. Дар фарҳанги тоҷикон рангҳои сурх, арғувонӣ, норинҷӣ ва заррин бо ин ҷашн пайванд доранд. Ин рангҳо ба баргҳои тирамоҳӣ, меваҳои пухта, нури офтоб ва фаровонии ҳосил монанданд.<ref name="Rahimi"/> Меҳргон бо [[Меҳр (эзад)|Меҳр]] ё Митро, ки дар эътиқодоти эронии бостон бо аҳду паймон ва рӯшноӣ алоқаманд буд, низ иртибот дорад. Дар баъзе шарҳҳои фарҳангӣ сурху заррин ба нури офтоб ва ҷашни Меҳргон нисбат дода мешаванд.<ref>{{cite web |title=Меҳргон — ҷашни ниёгон — аз бостон то имрӯз |url=https://amit.tj/tj/mekhrgon-chashni-niyogon-az-boston-imruz |publisher=Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон |language=tg }}</ref> === Сурх дар маросимҳои арӯсӣ === Дар баъзе минтақаҳои Тоҷикистон сурх яке аз рангҳои маъмули либос ва ороишоти арӯсӣ мебошад. Пажӯҳишгоҳи илмӣ-таҳқиқотии фарҳанг ва иттилоот дар мақолаи «Мавқеи рӯймол дар фарҳанги сару либоси мардуми тоҷик» қайд кардааст, ки дар баъзе суннатҳои арӯсии Бадахшон ранги сафед рамзи роҳи сафед, сабз рамзи сарсабзӣ ва баракат, сурх бошад, рамзи '''хушбахтӣ''' ҳисоб мешавад.<ref name="Headscarf">{{cite web |title=Мавқеи рӯймол дар фарҳанги сару либоси мардуми тоҷик |url=https://pitfi.tj/node/227 |publisher=Пажӯҳишгоҳи илмӣ-таҳқиқотии фарҳанг ва иттилоот |language=tg }}</ref> Дар ҷашну маросимҳо занон рӯймол ва либосҳои сурх, серранг ё гулдор мепӯшиданд. Дар муқобил, баъзе рангҳои тира, аз ҷумла кабуд ва сиёҳ, дар суннатҳои муайян бо азодорӣ алоқаманд буданд.<ref name="Headscarf"/> === Сурх дар ҳунарҳои мардумӣ === Сурх дар [[чакан]], [[сӯзанӣ]], [[атлас]], [[адрас]], [[қолинбофӣ]], [[гилембофӣ]] ва дигар ҳунарҳои мардумии тоҷикон васеъ истифода мешавад. Дар [[чакан]]и тоҷикӣ нақшҳои гулу барг, анор, лола ва дигар унсурҳои табиат бо риштаҳои рангоранг офарида мешаванд. Сурх дар чунин нақшҳо метавонад барои тасвири гулҳо ва дигар унсурҳои ороишӣ истифода шавад. Мувофиқи маълумоти [[ЮНЕСКО]], нақшҳои чакан аксаран ба табиат, ҷаҳонбинии мардум ва орзую умедҳои инсон алоқаманданд. Дар гузашта риштаҳои чаканро аз нахҳои пахта ва абрешим омода карда, бо рангҳои табиии рустанӣ ва маъданӣ ранг мекарданд.<ref name="UNESCOChakan">{{cite web |title=Chakan, embroidery art in the Republic of Tajikistan |url=https://ich.unesco.org/en/RL/01397 |publisher=UNESCO |year=2018 }}</ref> == Ранги сурх дар адабиёти форсӣ-тоҷикӣ == Дар [[адабиёти форсӣ]] ва тоҷикӣ сурх яке аз рангҳои серистеъмол аст. Шоирон онро барои тасвири чеҳра, лаб, гул, шароб, оташ, хун, муҳаббат ва шуҷоат истифода мебаранд. Дар шеъри классикӣ ранги сурх бештар бо чунин тасвирҳо меояд: * '''Гули сурх''' — зебоӣ, баҳор ва маҳбуб. * '''Лаби лаъл''' — лаби сурх ва зебои маҳбуб. * '''Чеҳраи гулгун''' — рӯйи зебо ё сурхтоб. * '''Бодаи гулгун''' — шароби сурх. * '''Лолаи сурх''' — ишқ, хун ё шаҳодат. * '''Оташи сурх''' — гармӣ, нерӯ ва ишқи пуршӯр. Муҳаққиқи адабиёти форсӣ Аннемари Шиммел қайд мекунад, ки сурх дар адабиёти форсӣ ҳам рамзи ҳаёт, нерӯ ва муҳаббат ва ҳам рамзи хун, ғазаб ва шаҳодат мебошад. Вобаста ба мазмуни асар як ранг метавонад маъноҳои гуногун гирад.<ref name="IranicaColor"/> === Сурх дар шеъри Рӯдакӣ === Дар ашъори [[Рӯдакӣ|Абӯабдуллоҳи Рӯдакӣ]] низ тасвирҳои вобаста ба ранги сурх бисёранд. Масалан, дар яке аз байтҳои ӯ омадааст: {{Иқтибос|Самоъу бодаи гулгун ва лӯъбатон чу моҳ,<br>Агар фаришта бибинад, дарафтад дар чоҳ.<ref name="Rudaki">{{cite web |title=Рӯдакӣ — Қасидаҳо ва қитъаҳо, №104 |url=https://ganjoor.net/roodaki/baghimande/sh104 |website=Ганҷур |language=fa }}</ref>}} Дар ин байт «бодаи гулгун» ба маънои шароби сурх омадааст. Истифодаи вожаи «гулгун» нишон медиҳад, ки дар забони адабии форсӣ-тоҷикӣ ранги сурхро на танҳо бо номи мустақим, балки тавассути монанд кардан ба гул ва дигар ашёи табиат низ ифода мекарданд. === Сурх ва сурхрӯйӣ === Дар забони тоҷикӣ ибораи '''сурхрӯй''' ё '''рӯйсафед''' ба шахси обрӯманд ва сарбаланд низ гуфта мешавад. «Сурхрӯй шудан» дар баъзе мавридҳо маънои шармидан ва сурх шудани рӯйро дорад, вале дар адабиёти классикӣ сурхрӯйӣ метавонад рамзи обрӯ ва сарбаландӣ бошад. Дар адабиёти ирфонӣ сурх баъзан бо қудрати рӯҳонӣ ва ишқи илоҳӣ пайванд мегирад. Масалан, дар осори баъзе орифон ва шоирони форсӣ сурх рамзи нерӯи ботинӣ ва таҷрибаи маънавӣ мебошад.<ref name="IranicaColor"/> === Сурх дар «Ҳафт пайкар» === Дар достони '''[[Ҳафт пайкар]]'''-и [[Низомии Ганҷавӣ]] рангҳо бо рӯзҳои ҳафта ва сайёраҳо алоқаманд мебошанд. Дар низоми рамзии асар сурх бо [[Баҳром (сайёра)|сайёраи Баҳром]] ва рӯзи сешанбе пайванд дорад. Ин анъана аз тасаввуроти куҳани [[ахтаршиносӣ]] ва рамзшиносии рангҳо сарчашма мегирад.<ref name="IranicaColor"/> Дар осори адабии форсӣ чунин робитаҳои байни рангҳо, сайёраҳо ва рӯзҳои ҳафта дар давраҳои гуногун истифода шудаанд. == Сурх дар устураҳо ва эътиқодоти эронӣ == === Сурх, оташ ва рӯшноӣ === Дар фарҳангҳои қадими эронӣ оташ аз унсурҳои муҳими динӣ ва маросимӣ буд. Ранги сурху норинҷии шуълаи оташ бо гармӣ, рӯшноӣ ва нерӯ алоқаманд аст. Аз ин сабаб сурх дар баъзе шарҳҳои фарҳангӣ бо офтоб, оташ ва нерӯи зиндагӣ пайванд дода мешавад. Дар [[зардуштия]] оташ рамзи муҳими покӣ ва рӯшноӣ мебошад. Аммо ин маънои онро надорад, ки сурх ягона ранги муқаддаси ин дин аст. Масалан, либоси сафед низ дар маросимҳои зардуштӣ ҷойгоҳи махсус дорад.<ref name="IranicaColor"/> Дар [[Чоршанбеи сурӣ]], ки дар баъзе минтақаҳои Эрон ҷашн гирифта мешавад, мардум аз болои оташ мепаранд. Дар ин маросим сурхӣ бо тандурустӣ ва нерӯи зиндагӣ алоқаманд аст. Пайдоиши номи «сурӣ» баҳснок аст, вале баъзе муҳаққиқон онро бо вожаи куҳани ''сур'' ба маънои сурх мепайванданд.<ref name="IranicaSuri">{{cite encyclopedia |last1=Saʿidi-Sirjani |first1=Ali-Akbar |last2=Kasheff |first2=Manouchehr |title=Čahāršanba-Sūrī |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |year=1990 |url=https://www.iranicaonline.org/articles/caharsanba-suri/ }}</ref> === Сурх ва Сиёвуш === Дар устураҳо ва адабиёти эронӣ сурх метавонад рамзи хуни рехташуда ва қурбонӣ бошад. Яке аз чеҳраҳои муҳими ин анъана [[Сиёвуш]] аст, ки достони ӯ дар [[Шоҳнома]]и [[Фирдавсӣ]] нақл шудааст. Сиёвуш дар адабиёт ва фарҳанги мардумӣ рамзи бегуноҳӣ ва марги фоҷиавӣ мебошад. Дар баъзе шарҳҳои адабӣ лолаи сурх бо хуни шаҳидон ва сарнавишти қаҳрамонони фоҷиавӣ, аз ҷумла Сиёвуш, пайванд дода мешавад.<ref name="IranicaHusayn">{{cite encyclopedia |title=Ḥosayn b. ʿAli ii. In Popular Shiʿism |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |url=https://www.iranicaonline.org/articles/hosayn-b-ali-ii/ }}</ref> Ин робита пеш аз ҳама як тасвири адабӣ ва устуравӣ аст; онро набояд ҳамчун далели пайдоиши ҳамаи навъҳои гули лола аз хуни Сиёвуш фаҳмид. === Лолаи сурх === [[Акс:Red poppies vertical.jpg|thumb|Гулҳои сурх дар адабиёти тоҷик рамзи зебоӣ, баҳор ва баъзан хун ё шаҳодат мебошанд.]] [[Лола]] яке аз гулҳои машҳур дар фарҳанги тоҷикон аст. Дар шеър ва ҳунарҳои мардумӣ лолаи сурх бо ҷавонӣ, муҳаббат, зебоӣ ва баҳор алоқаманд аст. Дар баъзе анъанаҳои адабӣ лолаи сурх метавонад рамзи хуни шаҳидон низ бошад. Ин маъно дар адабиёти форсӣ ва дар шеърҳои баъзе шоирони давраҳои баъдӣ дида мешавад.<ref name="IranicaColor"/> Дар Тоҷикистон гули лола дар нақшҳои [[чакан]], сӯзанӣ ва дигар ҳунарҳои ороишӣ низ истифода мешавад. == Рангҳои сурх дар ҳунари рангрезии тоҷикон == {{Асосӣ|Рангрезӣ}} Дар гузашта рангҳои сурхро аз маводи гуногуни табиӣ тайёр мекарданд. Дар байни тоҷикон яке аз сарчашмаҳои асосӣ решаи гиёҳи '''[[рӯян]]''' буд. === Рӯян === Рӯян (''[[Rubia tinctorum]]'') гиёҳест, ки аз решаи он моддаи рангкунандаи сурх мегиранд. Мардумшинос Н. Н. Ершов дар китоби «Қаратоғ ва ҳунарҳои он» тарзи рангтайёркунии анъанавиро чунин шарҳ додааст: Рангрезон решаи рӯяни тақрибан сесоларо меканданд, хушк ва майда мекарданд. Сипас онро дар об тар карда, меҷӯшонданд. Риштаҳои пахтагӣ ва абрешимиро дар оби рангдор меҷӯшонданд, то ранг ба онҳо часпад.<ref name="Ershov">{{cite book |last=Ершов |first=Н. Н. |title=Каратаг и его ремесла |publisher=Дониш |place=Душанбе |year=1984 |pages=44–46 |url=https://abashin.org/wp-content/uploads/2024/02/ershov2.pdf }}</ref> Барои устувор кардани ранг аз моддаҳои ёрирасон, аз ҷумла '''бузғунҷ''', ки ғуддаҳои баъзе дарахтони писта мебошанд, истифода мешуд. Вобаста ба тарзи коркард рӯян метавонад аз гулобӣ то сурхи тира ранг диҳад.<ref name="Ershov"/> === Қирмиз === '''[[Қирмиз]]''' ранги сурхест, ки аз баъзе ҳашароти рангдеҳ ба даст меояд. Дар ҳунари Қаратоғ қирмизро бештар барои ранг кардани абрешим истифода мебурданд. Ершов менависад, ки ин рангро аз берун меоварданд ва барои рангкунӣ аз моддаҳои ёрирасон низ истифода мекарданд.<ref name="Ershov"/> Қирмиз дар таърихи рангрезии кишварҳои гуногун, аз ҷумла дар Осиёи Ғарбӣ ва Аврупо, ранги арзишманд ба шумор мерафт. === Анор ва дигар рустаниҳо === Дар баъзе ҳунарҳои мардумӣ аз пӯст, реша ва меваи рустаниҳо низ ранг тайёр мекарданд. [[Пӯсти анор]] дар рангрезӣ истифода шудааст, аммо ранги ҳосилшуда вобаста ба усули коркард ва моддаҳои ёрирасон метавонад гуногун бошад. Дар Қаратоғ, мувофиқи маълумоти Ершов, аз пӯсти анор барои гирифтани ранги сиёҳ низ истифода мекарданд.<ref name="Ershov"/> Аз ин рӯ, истифодаи анорро танҳо ба ранги сурх маҳдуд кардан дуруст нест. == Сурх дар рамзҳои давлатӣ ва сиёсӣ == === Парчами Тоҷикистон === [[Акс:Flag of Tajikistan.svg|thumb|Ранги сурх қисми болоии [[Парчами Тоҷикистон|Парчами давлатии Тоҷикистон]]ро ташкил медиҳад.]] Сурх яке аз се ранги [[Парчами Тоҷикистон|Парчами давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] мебошад. Парчами кунунии Тоҷикистон соли [[1992]] қабул шудааст. Он аз се рахи уфуқии сурх, сафед ва сабз иборат буда, дар маркази рахи сафед тоҷ ва ҳафт ситора дорад. Дар шарҳҳои рамзии парчам сурх аксаран бо истиқлол, ҷасорат, мубориза ва ҷоннисорӣ пайванд дода мешавад. Ин шарҳҳо аз тавсифи расмии тарҳи парчам фарқ доранд. Мувофиқи маълумоти сомонаи расмии Президенти Тоҷикистон, рамзи рақамии сурхи парчам '''#DC161D''' мебошад, ки аз сурхи стандартии вебӣ (#FF0000) фарқ мекунад.<ref name="Flag">{{cite web |title=Рамзҳои давлатӣ |url=https://www.president.tj/symbols |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |language=tg }}</ref> === Сурх дар ҳаракатҳои сиёсӣ === Аз асри XIX сар карда, сурх ба яке аз рангҳои рамзии ҳаракатҳои [[сотсиализм|сотсиалистӣ]] ва [[коммунизм|коммунистӣ]] табдил ёфт. Пас аз [[Инқилоби Октябр]] дар соли 1917 ранги сурх ба рамзи асосии ҳокимияти [[болшевикон]] табдил ёфт. Он дар парчам, нишонҳо, шиорҳо ва ороишоти расмии [[Иттиҳоди Шӯравӣ]] васеъ истифода мешуд. Парчами [[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон]] низ сурхро ҳамчун яке аз рангҳои асосии худ дошт. Имрӯз сурх дар парчамҳои бисёр кишварҳо истифода мешавад, вале маънои он вобаста ба таърих ва фарҳанги ҳар кишвар фарқ мекунад. == Маъноҳои дигари сурх == Дар ҷаҳони муосир сурх дар [[аломатҳои роҳ]], нишонҳои огоҳкунанда, таҷҳизоти [[сӯхторхомӯшкунӣ]] ва дигар воситаҳои амниятӣ истифода мешавад. Ин ранг диққатро зуд ҷалб мекунад ва аз ин рӯ барои нишон додани хатар, манъ ё зарурати таваҷҷуҳ муносиб аст. Дар фарҳанг ва санъат бошад, сурх ҳамоно бо муҳаббат, нерӯ, ҳаяҷон, шодӣ ва ҷасорат пайванд дорад. Аммо маънои равонии он ҳамеша яксон нест ва аз шароити истифода ва таҷрибаи фарҳангии бинанда вобаста мебошад. == Адабиёт == {{reflist}} {{Тобишҳои сурх}} {{Гурӯҳбандии рангҳо}} [[Гурӯҳ:Рангҳои асосӣ]] [[Гурӯҳ:Сурх]] 1q0ez8nsr97ygjh6mtkvojwhs7lkzlw 1493183 1493182 2026-11-08T21:13:01Z Zosya95 54344 /* Сурх дар фарҳанги Суғд */ 1493183 wikitext text/x-wiki {{Қуттии ранг |ном=Сурх |hex=FF0000 |r=255 |g=0 |b=0 |c=0 |m=100 |y=100 |k=0 |h=0 |s=100 |v=100 |тасвир={{photomontage |photo1a=Pomegranate02 edit.jpg |photo1b=Cardinal.jpg |photo2a=Cardinal Théodore Adrien Sarr 2.JPG |photo2c=Magdalena Frackowiak.jpg |photo3a=Chinese honor guard in column 070322-F-0193C-014.JPEG |size=280 |color_border=#AAAAAA |position=center }} |рамз={{hlist|[[Шодӣ]]|[[Бахт]]|[[Нерӯ]]|[[Меҳргон]]|[[Хатар]]|[[Оташ]]}} }} '''Сурх''' яке аз [[Ранги асосӣ|рангҳои асосӣ]] буда, дар [[спектри намоён]]и [[рӯшноӣ]], дар паҳлӯи ранги [[норинҷӣ]] ҷойгир аст ва [[дарозии мавҷ]]и нури сурх тақрибан 620–750 [[нанометр|нм]] мебошад. Дар [[модели рангии RGB]] сурх яке аз се ранги асосӣ буда, дар [[модели рангии CMYK]] аз омезиши [[арғавонӣ]] ва [[зард]] ҳосил мешавад.<ref name="Spectral">{{cite web |title=Spectral Colors |url=http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/vision/specol.html |website=HyperPhysics |publisher=Georgia State University }}</ref><ref name="W3C">{{cite web |title=CSS Color Module Level 3 |url=https://www.w3.org/TR/css-color-3/ |publisher=World Wide Web Consortium }}</ref> Дар [[табиат]] сурхро дар [[хун]], [[оташ]], гулу меваҳо, баъзе [[Маъдан|маъданҳо]] ва [[Ҳайвон|ҳайвонҳо]] дидан мумкин аст. Одамон аз замонҳои қадим ин рангро барои ороиши бадан, ранг кардани матоъ, [[рассомӣ]] ва [[кулолгарӣ]] истифода мебурданд.<ref name="Smithsonian2" /> Сурх дар фарҳангҳои гуногун маъноҳои ҳархела дорад. Он метавонад рамзи [[ҳаёт]], [[муҳаббат]], [[ҷасорат]], нерӯ, шодӣ ва фармонравоӣ бошад, вале ҳамзамон метавонад рамзи хунрезӣ, хатар, ғазаб ё ҷанг низ бошад. Дар фарҳанги тоҷикӣ ва дигар халқҳои эронитабор сурх бо зебоӣ, хушбахтӣ, ҷашну маросимҳо, гулҳо ва баъзе фаҳмишҳои динӣ пайванд дорад.<ref name="IranicaColor">{{cite encyclopedia |last1=Schimmel |first1=Annemarie |last2=Soucek |first2=Priscilla P. |title=Color |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |volume=VI |pages=46–50 |year=1992 |url=https://www.iranicaonline.org/articles/color-pers-rang/ }}</ref><ref name="Rahimi">{{cite journal |last=Раҳимӣ |first=Дилшод |title=Ифодаи номи рангҳо дар гуфтори ҳунармандон |journal=Паёмномаи фарҳанг |year=2020 |issue=1 (49) |pages=5–10 |publisher=Пажӯҳишгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилоот |url=https://pitfi.tj/sites/default/files/payomnomai_farhang/payomnomai_farhang_2020_01.pdf }}</ref> == Решаи ном == Вожаи сурх решаи қадимии [[Забонҳои эронӣ|эронӣ]] дорад. Дар [[забони авестоӣ]] он ба шакли ''suxra-'' бо маънои «ранги сурх» ва «гарм» омадааст. Шаклҳои [[Форсии миёна|форсии миёнаи]] ''suxr'' ва [[Форсии нав|форсии нави]] ''surx'' ё ''sorx'' низ аз ҳамин реша пайдо шудаанд.<ref name="Viti2" /> Ин вожа дар дигар [[забонҳои эронӣ]] низ ҳамреша дорад. Масалан, дар [[забони пашту]] калимаи ''sūr'' маънои «сурх»-ро дорад. Ба гуфтаи баъзе забоншиносон, решаи қадимаи ин калима маъноҳои сӯхтан, дурахшидан ва гармӣ будааст.<ref name="Viti">{{cite journal |last=Viti |first=Carlotta |title=Semantic variation and semantic change in the color lexicon |journal=Linguistics |volume=63 |issue=4 |year=2025 |pages=949–1027 |doi=10.1515/ling-2023-0161 |url=https://www.degruyterbrill.com/document/doi/10.1515/ling-2023-0161/html }}</ref><ref name="Tukhtasunov">{{cite journal |last=Тухтасунов |first=О. |title=Назаре ба якчанд вожаҳои ифодагари ранги сурх ва тобишҳои он дар забони тоҷикӣ |journal=Паёми Донишгоҳи давлатии Бохтар ба номи Носири Хусрав |series=Силсилаи илмҳои гуманитарӣ ва иқтисодӣ |year=2019 |issue=1/3 (65) |pages=14–18 |url=https://bgu-vestniki.tj/en/wp-content/uploads/2021/01/%E2%84%961-365-2019.pdf |language=tg }}</ref> == Номҳои дигари сурх == {{Асосӣ|Тобишҳои сурх}} Дар забони тоҷикӣ ранги сурх тобишҳои зиёде дорад, ки бисёре аз онҳо номҳои хос доранд. Номи ин рангҳо бештар аз гулҳо, меваҳо, сангҳои қимматбаҳо ва дигар чизҳои табиат гирифта шудааст.<ref name="Rahimi" /> == Хусусиятҳои ранг == === Сурх дар табиат ва рӯшноӣ === [[Акс:Linear visible spectrum.svg|thumb|Сурх дар спектри намоёни рӯшноӣ]] Одам рангҳоро ба воситаи [[чашм]] ва [[мағзи сар]] мебинад. Дар [[тӯрпардаи чашм]], ҳуҷайраҳои махсуси ба рӯшноӣ ҳассос — [[чӯбчаҳо]] ва [[колбачаҳо]] ҷойгиранд. Колбачаҳо барои фарқ кардани рангҳо хизмат мекунанд. Онҳо рӯшноиро ба сигналҳои асабӣ табдил медиҳанд, ки тавассути [[асаби босира]] ба мағзи сар мерасанд. Мағзи сар ин сигналҳоро коркард карда, рангҳоро муайян мекунад.<ref name="Ustoev2023">{{cite book|last=Устоев|first=Мирзо|title=Биология: Анатомия, физиология ва гигиенаи одам|edition=5|publisher=Маориф|place=Душанбе|year=2023|page=168|isbn=978-99985-39-09-9|url=https://www.maorif.tj/storage/libraries/01JBBNBXBDDKFJ50NQ914F1EWD.pdf|language=tg}}</ref> Нури сурх нисбат ба нури [[бунафш]] [[Дарозии мавҷ|дарозии мавҷи]] бештар ва [[Басомад|басомади]] камтар дорад. Ашёи сурх як қисми рӯшноиро ҷаббида, қисми дигарро инъикос мекунад. Чашми инсон рӯшноии инъикосшударо сурх мебинад.<ref name="Spectral"/> === Сурх дар системаҳои рангӣ === Дар [[модели рангии RGB]], ки дар [[монитори компютер]], телефон ва дигар экранҳо истифода мешавад, сурх яке аз се ранги асосии нур аст. Сурхи стандартии вебӣ бо рамзи '''#FF0000''' муайян мешавад.<ref name="W3C" /> Дар [[модели рангии CMYK]], ки дар [[чоп]] истифода мешавад, сурх аз омехтани рангҳои [[арғувонӣ|арғавонӣ]] ва [[зард]] ҳосил мешавад. Аз ин рӯ, сурх дар RGB ранги асосӣ ва дар CMYK ранги дуюминдараҷа ҳисоб мешавад. == Таърих == {{Асосӣ|Таърихи ранги сурх}} === Давраи пеш аз таърих === [[Акс:Pech Merle main.jpg|thumb|Нақши дасти инсон бо рангдонаи сурх дар ғори Пеш-Мерли Фаронса.]] Сурх яке аз қадимтарин рангҳое мебошад, ки одамизод дар санъат истифода кардааст. Дар давраи [[палеолит]] одамон аз хоки сурх, ки дорои [[оксиди оҳан]] буд, [[рангдона]] тайёр мекарданд. Ин маводро [[охра]]и сурх меноманд. Одамон онро кӯфта, бо об ё моддаҳои дигар омехта мекарданд ва барои ороиши бадан, ранг кардани ашё ва наққошии рӯйи санг ба кор мебурданд.<ref name="Smithsonian">{{cite web |title=Red |url=https://asia.si.edu/explore-art-culture/art-stories/colors/red/ |website=National Museum of Asian Art |publisher=Smithsonian Institution }}</ref> Дар ғорҳои қадимии [[Аврупо]] ва [[Африқо]] тасвирҳои ҳайвонот, нақши дастони инсон ва дигар осори бо рангдонаи сурх офаридашуда ёфт шудаанд, ки баъзе аз онҳо таърихи даҳҳо ҳазор соларо доранд. === Давлатҳои бостон === Дар [[Мисри бостон]] сурх дар наққошӣ, ороиши бадан ва маросимҳои динӣ истифода мешуд. Мисриён аз охраи сурх барои ранг кардани деворҳо ва пайкараҳо, инчунин барои ороиши [[рухсора]] ва [[лаб]] истифода мебурданд. Дар [[Чини бостон]] барои ороиши [[сафол]]у биноҳо аз [[Рангдона|рангдонаҳо]] ва барои ранг кардани матоъ аз [[Рангина|рангинаҳо]] истифода мекарданд. Бо мурури замон сурх ба яке аз рангҳои муҳими маросимӣ ва дарборӣ табдил ёфт. Дар фарҳанги чинӣ ин ранг бештар бо бахт, шодӣ ва комёбӣ алоқаманд аст.<ref name="Smithsonian"/> Дар [[Юнони бостон|Юнони бостону]] [[Руми бостон]] рангдонаҳои маъданӣ, аз ҷумлаи [[шанграф]] ва [[сурби сурх]], истеҳсол мекарданд. Шанграф ранги сурхи дурахшон медод, вале дорои [[симоб]] буд. Кор бо чунин маъданҳо барои саломатии инсон хатарнок аст. == Сурх дар фарҳанги Суғд == [[Акс:Hommes au banquet, pigment sur plâtre, Penjikent, Tadjikistan.jpg|thumb|Деворнигораҳои Суғди бостон бо рангҳои гуногун, аз ҷумла сурх, оро дода мешуданд.]] Дар [[Суғд]]и бостон сурх яке аз рангҳои муҳими [[деворнигорӣ]] ва ҳунарҳои ороишӣ буд. Осори боқимондаи [[Панҷакенти бостонӣ]], [[Афросиёб (шаҳри бостонӣ)|Афросиёб]], [[Варахша]] ва дигар марказҳои Суғд нишон медиҳанд, ки рассомон аз рангҳои сурх, зард, сафед, сиёҳ ва кабуд истифода мебурданд.<ref name="SogdArt">{{cite encyclopedia |last=Mode |first=Markus |title=Sogdiana: Sogdian Art |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |year=2009 |url=https://www.iranicaonline.org/articles/sogdiana-vi-sogdian-art/ }}</ref> Деворнигораҳои Панҷакент асосан ба асрҳои V–VIII мансубанд. Дар онҳо саҳнаҳои зиндагии дарборӣ, зиёфатҳо, достонҳои паҳлавонӣ, афсонаҳо ва тасвирҳои худоён дида мешаванд. Рассомон барои офаридани ин тасвирҳо аз рангмояҳои табиӣ, бахусус рангдонаҳои маъданӣ, истифода мекарданд. Таҳқиқоти А. И. Косолапов ва Б. И. Маршак нишон додааст, ки дар деворнигораҳои минтақаҳои гуногуни Осиёи Марказӣ барои ҳосил кардани сурх аз рангдонаҳое чун '''охраи сурх, ҳематит, шанграф ва сурби сурх''' истифода мешуд. Навъи рангдона аз макон ва давраи таърихӣ вобаста буд.<ref name="Kosolapov">{{cite book |last1=Косолапов |first1=А. И. |last2=Маршак |first2=Б. И. |title=Стенная живопись Средней и Центральной Азии: историко-художественное и лабораторное исследование |publisher=Формика |place=Санкт-Петербург |year=1999 |url=https://www.kronk.spb.ru/library/kosolapov-marshak-1999-t1.htm }}</ref> === Толори сурхи Варахша === Яке аз намунаҳои машҳури истифодаи сурх дар ҳунари суғдӣ '''Толори сурх''' дар қасри [[Варахша]] мебошад. Ин ёдгорӣ дар воҳаи [[Бухоро]] ҷойгир буда, деворнигораҳои он ба асрҳои VII–VIII мансубанд. Дар деворнигораҳои ин толор саҳнаҳои афсонавӣ ва тасвирҳои мавҷудоти ғайриодӣ, аз ҷумла ҷонварони азим, дида мешаванд. Маънои дақиқи ин тасвирҳо ҳанӯз мавриди баҳси муҳаққиқон аст.<ref name="Varakhsha">{{cite book |last=Lo Muzio |first=Ciro |chapter=The Red Hall Murals in the Varakhsha Palace (Bukhara Oasis) |title=Le forme della città: Iran, Gandhāra e Asia Centrale |publisher=ISMEO |place=Rome |year=2023 |pages=383–397 |url=https://iris.uniroma1.it/handle/11573/1706646 }}</ref> Рангҳои сурх дар дигар деворнигораҳои суғдӣ низ дида мешаванд. Бо вуҷуди ин, далелҳои мавҷуда барои муайян кардани як маънои ягонаи динӣ ё рамзии сурх дар тамоми ҷомеаи Суғд кофӣ нестанд. == Сурх дар фарҳанги тоҷикон == === Маъноҳои рамзӣ === Дар фарҳанги суннатии тоҷикон сурх аз рангҳои маъмули ҷашну маросимҳо ба шумор меравад. Он бештар бо шодӣ, зебоӣ, ҷавонӣ, бахту саодат ва нерӯи зиндагӣ алоқаманд аст. Дилшод Раҳимӣ дар таҳқиқоти худ қайд мекунад, ки дар ҷашнҳо ва маросимҳои тоҷикон рангҳо маъноҳои гуногун доштаанд. Масалан, сабз бештар бо баҳор ва [[Наврӯз]], сурху арғувонӣ ва норинҷӣ бо [[Меҳргон]] ва либосҳои рангоранг бо ҷашну маъракаҳои шодӣ алоқаманд буданд.<ref name="Rahimi"/> Сурх ҳамчунин метавонад бо хун, оташ ва ҷасорат пайванд дошта бошад. Аммо маънои он дар ҳар маросим ва минтақа яксон нест. Дар баъзе мавридҳо сурх рамзи хушбахтӣ аст ва дар ҳолатҳои дигар метавонад маънои ҷанг, хатар ё қурбонӣ дошта бошад. === Сурх дар Наврӯз === {{Асосӣ|Наврӯз}} Дар баъзе минтақаҳои Тоҷикистон сурх дар маросимҳои [[Наврӯз]] аҳаммияти махсус дорад. Мувофиқи маълумоти ''Encyclopaedia Iranica'', дар баъзе суннатҳои [[Бадахшон]] пеш аз Наврӯз соҳиби хона ду ҷорӯби сурхро назди даромадгоҳ мегузошт ва бар болои дар матои сурх меовехт. Дар ин маросим сурх рамзи шодӣ, бахт ва рӯзгори нек ба шумор мерафт.<ref name="IranicaNowruz">{{cite encyclopedia |last=Shahbazi |first=Alireza Shapur |title=Nowruz ii. In the Islamic Period |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |year=2000 |url=https://www.iranicaonline.org/articles/nowruz-ii/ }}</ref> Ин анъана ба суннатҳои маҳаллии Бадахшон тааллуқ дорад ва маънои онро надорад, ки тамоми тоҷикон Наврӯзро бо матои сурх таҷлил мекарданд. Дар фарҳанги форсизабонон меваҳои сурх, аз ҷумла [[анор]] ва [[тарбуз]], низ дар баъзе маросимҳои мавсимӣ истифода мешаванд. Онҳо метавонанд рамзи фаровонӣ, ҳаёт ва неъмати табиат бошанд. === Сурх дар Меҳргон === {{Асосӣ|Меҳргон}} [[Меҳргон]] яке аз ҷашнҳои бостонии халқҳои эронитабор аст, ки бо фарорасии тирамоҳ ва ҷамъоварии ҳосил алоқаманд мебошад. Дар фарҳанги тоҷикон рангҳои сурх, арғувонӣ, норинҷӣ ва заррин бо ин ҷашн пайванд доранд. Ин рангҳо ба баргҳои тирамоҳӣ, меваҳои пухта, нури офтоб ва фаровонии ҳосил монанданд.<ref name="Rahimi"/> Меҳргон бо [[Меҳр (эзад)|Меҳр]] ё Митро, ки дар эътиқодоти эронии бостон бо аҳду паймон ва рӯшноӣ алоқаманд буд, низ иртибот дорад. Дар баъзе шарҳҳои фарҳангӣ сурху заррин ба нури офтоб ва ҷашни Меҳргон нисбат дода мешаванд.<ref>{{cite web |title=Меҳргон — ҷашни ниёгон — аз бостон то имрӯз |url=https://amit.tj/tj/mekhrgon-chashni-niyogon-az-boston-imruz |publisher=Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон |language=tg }}</ref> === Сурх дар маросимҳои арӯсӣ === Дар баъзе минтақаҳои Тоҷикистон сурх яке аз рангҳои маъмули либос ва ороишоти арӯсӣ мебошад. Пажӯҳишгоҳи илмӣ-таҳқиқотии фарҳанг ва иттилоот дар мақолаи «Мавқеи рӯймол дар фарҳанги сару либоси мардуми тоҷик» қайд кардааст, ки дар баъзе суннатҳои арӯсии Бадахшон ранги сафед рамзи роҳи сафед, сабз рамзи сарсабзӣ ва баракат, сурх бошад, рамзи '''хушбахтӣ''' ҳисоб мешавад.<ref name="Headscarf">{{cite web |title=Мавқеи рӯймол дар фарҳанги сару либоси мардуми тоҷик |url=https://pitfi.tj/node/227 |publisher=Пажӯҳишгоҳи илмӣ-таҳқиқотии фарҳанг ва иттилоот |language=tg }}</ref> Дар ҷашну маросимҳо занон рӯймол ва либосҳои сурх, серранг ё гулдор мепӯшиданд. Дар муқобил, баъзе рангҳои тира, аз ҷумла кабуд ва сиёҳ, дар суннатҳои муайян бо азодорӣ алоқаманд буданд.<ref name="Headscarf"/> === Сурх дар ҳунарҳои мардумӣ === Сурх дар [[чакан]], [[сӯзанӣ]], [[атлас]], [[адрас]], [[қолинбофӣ]], [[гилембофӣ]] ва дигар ҳунарҳои мардумии тоҷикон васеъ истифода мешавад. Дар [[чакан]]и тоҷикӣ нақшҳои гулу барг, анор, лола ва дигар унсурҳои табиат бо риштаҳои рангоранг офарида мешаванд. Сурх дар чунин нақшҳо метавонад барои тасвири гулҳо ва дигар унсурҳои ороишӣ истифода шавад. Мувофиқи маълумоти [[ЮНЕСКО]], нақшҳои чакан аксаран ба табиат, ҷаҳонбинии мардум ва орзую умедҳои инсон алоқаманданд. Дар гузашта риштаҳои чаканро аз нахҳои пахта ва абрешим омода карда, бо рангҳои табиии рустанӣ ва маъданӣ ранг мекарданд.<ref name="UNESCOChakan">{{cite web |title=Chakan, embroidery art in the Republic of Tajikistan |url=https://ich.unesco.org/en/RL/01397 |publisher=UNESCO |year=2018 }}</ref> == Ранги сурх дар адабиёти форсӣ-тоҷикӣ == Дар [[адабиёти форсӣ]] ва тоҷикӣ сурх яке аз рангҳои серистеъмол аст. Шоирон онро барои тасвири чеҳра, лаб, гул, шароб, оташ, хун, муҳаббат ва шуҷоат истифода мебаранд. Дар шеъри классикӣ ранги сурх бештар бо чунин тасвирҳо меояд: * '''Гули сурх''' — зебоӣ, баҳор ва маҳбуб. * '''Лаби лаъл''' — лаби сурх ва зебои маҳбуб. * '''Чеҳраи гулгун''' — рӯйи зебо ё сурхтоб. * '''Бодаи гулгун''' — шароби сурх. * '''Лолаи сурх''' — ишқ, хун ё шаҳодат. * '''Оташи сурх''' — гармӣ, нерӯ ва ишқи пуршӯр. Муҳаққиқи адабиёти форсӣ Аннемари Шиммел қайд мекунад, ки сурх дар адабиёти форсӣ ҳам рамзи ҳаёт, нерӯ ва муҳаббат ва ҳам рамзи хун, ғазаб ва шаҳодат мебошад. Вобаста ба мазмуни асар як ранг метавонад маъноҳои гуногун гирад.<ref name="IranicaColor"/> === Сурх дар шеъри Рӯдакӣ === Дар ашъори [[Рӯдакӣ|Абӯабдуллоҳи Рӯдакӣ]] низ тасвирҳои вобаста ба ранги сурх бисёранд. Масалан, дар яке аз байтҳои ӯ омадааст: {{Иқтибос|Самоъу бодаи гулгун ва лӯъбатон чу моҳ,<br>Агар фаришта бибинад, дарафтад дар чоҳ.<ref name="Rudaki">{{cite web |title=Рӯдакӣ — Қасидаҳо ва қитъаҳо, №104 |url=https://ganjoor.net/roodaki/baghimande/sh104 |website=Ганҷур |language=fa }}</ref>}} Дар ин байт «бодаи гулгун» ба маънои шароби сурх омадааст. Истифодаи вожаи «гулгун» нишон медиҳад, ки дар забони адабии форсӣ-тоҷикӣ ранги сурхро на танҳо бо номи мустақим, балки тавассути монанд кардан ба гул ва дигар ашёи табиат низ ифода мекарданд. === Сурх ва сурхрӯйӣ === Дар забони тоҷикӣ ибораи '''сурхрӯй''' ё '''рӯйсафед''' ба шахси обрӯманд ва сарбаланд низ гуфта мешавад. «Сурхрӯй шудан» дар баъзе мавридҳо маънои шармидан ва сурх шудани рӯйро дорад, вале дар адабиёти классикӣ сурхрӯйӣ метавонад рамзи обрӯ ва сарбаландӣ бошад. Дар адабиёти ирфонӣ сурх баъзан бо қудрати рӯҳонӣ ва ишқи илоҳӣ пайванд мегирад. Масалан, дар осори баъзе орифон ва шоирони форсӣ сурх рамзи нерӯи ботинӣ ва таҷрибаи маънавӣ мебошад.<ref name="IranicaColor"/> === Сурх дар «Ҳафт пайкар» === Дар достони '''[[Ҳафт пайкар]]'''-и [[Низомии Ганҷавӣ]] рангҳо бо рӯзҳои ҳафта ва сайёраҳо алоқаманд мебошанд. Дар низоми рамзии асар сурх бо [[Баҳром (сайёра)|сайёраи Баҳром]] ва рӯзи сешанбе пайванд дорад. Ин анъана аз тасаввуроти куҳани [[ахтаршиносӣ]] ва рамзшиносии рангҳо сарчашма мегирад.<ref name="IranicaColor"/> Дар осори адабии форсӣ чунин робитаҳои байни рангҳо, сайёраҳо ва рӯзҳои ҳафта дар давраҳои гуногун истифода шудаанд. == Сурх дар устураҳо ва эътиқодоти эронӣ == === Сурх, оташ ва рӯшноӣ === Дар фарҳангҳои қадими эронӣ оташ аз унсурҳои муҳими динӣ ва маросимӣ буд. Ранги сурху норинҷии шуълаи оташ бо гармӣ, рӯшноӣ ва нерӯ алоқаманд аст. Аз ин сабаб сурх дар баъзе шарҳҳои фарҳангӣ бо офтоб, оташ ва нерӯи зиндагӣ пайванд дода мешавад. Дар [[зардуштия]] оташ рамзи муҳими покӣ ва рӯшноӣ мебошад. Аммо ин маънои онро надорад, ки сурх ягона ранги муқаддаси ин дин аст. Масалан, либоси сафед низ дар маросимҳои зардуштӣ ҷойгоҳи махсус дорад.<ref name="IranicaColor"/> Дар [[Чоршанбеи сурӣ]], ки дар баъзе минтақаҳои Эрон ҷашн гирифта мешавад, мардум аз болои оташ мепаранд. Дар ин маросим сурхӣ бо тандурустӣ ва нерӯи зиндагӣ алоқаманд аст. Пайдоиши номи «сурӣ» баҳснок аст, вале баъзе муҳаққиқон онро бо вожаи куҳани ''сур'' ба маънои сурх мепайванданд.<ref name="IranicaSuri">{{cite encyclopedia |last1=Saʿidi-Sirjani |first1=Ali-Akbar |last2=Kasheff |first2=Manouchehr |title=Čahāršanba-Sūrī |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |year=1990 |url=https://www.iranicaonline.org/articles/caharsanba-suri/ }}</ref> === Сурх ва Сиёвуш === Дар устураҳо ва адабиёти эронӣ сурх метавонад рамзи хуни рехташуда ва қурбонӣ бошад. Яке аз чеҳраҳои муҳими ин анъана [[Сиёвуш]] аст, ки достони ӯ дар [[Шоҳнома]]и [[Фирдавсӣ]] нақл шудааст. Сиёвуш дар адабиёт ва фарҳанги мардумӣ рамзи бегуноҳӣ ва марги фоҷиавӣ мебошад. Дар баъзе шарҳҳои адабӣ лолаи сурх бо хуни шаҳидон ва сарнавишти қаҳрамонони фоҷиавӣ, аз ҷумла Сиёвуш, пайванд дода мешавад.<ref name="IranicaHusayn">{{cite encyclopedia |title=Ḥosayn b. ʿAli ii. In Popular Shiʿism |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |url=https://www.iranicaonline.org/articles/hosayn-b-ali-ii/ }}</ref> Ин робита пеш аз ҳама як тасвири адабӣ ва устуравӣ аст; онро набояд ҳамчун далели пайдоиши ҳамаи навъҳои гули лола аз хуни Сиёвуш фаҳмид. === Лолаи сурх === [[Акс:Red poppies vertical.jpg|thumb|Гулҳои сурх дар адабиёти тоҷик рамзи зебоӣ, баҳор ва баъзан хун ё шаҳодат мебошанд.]] [[Лола]] яке аз гулҳои машҳур дар фарҳанги тоҷикон аст. Дар шеър ва ҳунарҳои мардумӣ лолаи сурх бо ҷавонӣ, муҳаббат, зебоӣ ва баҳор алоқаманд аст. Дар баъзе анъанаҳои адабӣ лолаи сурх метавонад рамзи хуни шаҳидон низ бошад. Ин маъно дар адабиёти форсӣ ва дар шеърҳои баъзе шоирони давраҳои баъдӣ дида мешавад.<ref name="IranicaColor"/> Дар Тоҷикистон гули лола дар нақшҳои [[чакан]], сӯзанӣ ва дигар ҳунарҳои ороишӣ низ истифода мешавад. == Рангҳои сурх дар ҳунари рангрезии тоҷикон == {{Асосӣ|Рангрезӣ}} Дар гузашта рангҳои сурхро аз маводи гуногуни табиӣ тайёр мекарданд. Дар байни тоҷикон яке аз сарчашмаҳои асосӣ решаи гиёҳи '''[[рӯян]]''' буд. === Рӯян === Рӯян (''[[Rubia tinctorum]]'') гиёҳест, ки аз решаи он моддаи рангкунандаи сурх мегиранд. Мардумшинос Н. Н. Ершов дар китоби «Қаратоғ ва ҳунарҳои он» тарзи рангтайёркунии анъанавиро чунин шарҳ додааст: Рангрезон решаи рӯяни тақрибан сесоларо меканданд, хушк ва майда мекарданд. Сипас онро дар об тар карда, меҷӯшонданд. Риштаҳои пахтагӣ ва абрешимиро дар оби рангдор меҷӯшонданд, то ранг ба онҳо часпад.<ref name="Ershov">{{cite book |last=Ершов |first=Н. Н. |title=Каратаг и его ремесла |publisher=Дониш |place=Душанбе |year=1984 |pages=44–46 |url=https://abashin.org/wp-content/uploads/2024/02/ershov2.pdf }}</ref> Барои устувор кардани ранг аз моддаҳои ёрирасон, аз ҷумла '''бузғунҷ''', ки ғуддаҳои баъзе дарахтони писта мебошанд, истифода мешуд. Вобаста ба тарзи коркард рӯян метавонад аз гулобӣ то сурхи тира ранг диҳад.<ref name="Ershov"/> === Қирмиз === '''[[Қирмиз]]''' ранги сурхест, ки аз баъзе ҳашароти рангдеҳ ба даст меояд. Дар ҳунари Қаратоғ қирмизро бештар барои ранг кардани абрешим истифода мебурданд. Ершов менависад, ки ин рангро аз берун меоварданд ва барои рангкунӣ аз моддаҳои ёрирасон низ истифода мекарданд.<ref name="Ershov"/> Қирмиз дар таърихи рангрезии кишварҳои гуногун, аз ҷумла дар Осиёи Ғарбӣ ва Аврупо, ранги арзишманд ба шумор мерафт. === Анор ва дигар рустаниҳо === Дар баъзе ҳунарҳои мардумӣ аз пӯст, реша ва меваи рустаниҳо низ ранг тайёр мекарданд. [[Пӯсти анор]] дар рангрезӣ истифода шудааст, аммо ранги ҳосилшуда вобаста ба усули коркард ва моддаҳои ёрирасон метавонад гуногун бошад. Дар Қаратоғ, мувофиқи маълумоти Ершов, аз пӯсти анор барои гирифтани ранги сиёҳ низ истифода мекарданд.<ref name="Ershov"/> Аз ин рӯ, истифодаи анорро танҳо ба ранги сурх маҳдуд кардан дуруст нест. == Сурх дар рамзҳои давлатӣ ва сиёсӣ == === Парчами Тоҷикистон === [[Акс:Flag of Tajikistan.svg|thumb|Ранги сурх қисми болоии [[Парчами Тоҷикистон|Парчами давлатии Тоҷикистон]]ро ташкил медиҳад.]] Сурх яке аз се ранги [[Парчами Тоҷикистон|Парчами давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] мебошад. Парчами кунунии Тоҷикистон соли [[1992]] қабул шудааст. Он аз се рахи уфуқии сурх, сафед ва сабз иборат буда, дар маркази рахи сафед тоҷ ва ҳафт ситора дорад. Дар шарҳҳои рамзии парчам сурх аксаран бо истиқлол, ҷасорат, мубориза ва ҷоннисорӣ пайванд дода мешавад. Ин шарҳҳо аз тавсифи расмии тарҳи парчам фарқ доранд. Мувофиқи маълумоти сомонаи расмии Президенти Тоҷикистон, рамзи рақамии сурхи парчам '''#DC161D''' мебошад, ки аз сурхи стандартии вебӣ (#FF0000) фарқ мекунад.<ref name="Flag">{{cite web |title=Рамзҳои давлатӣ |url=https://www.president.tj/symbols |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |language=tg }}</ref> === Сурх дар ҳаракатҳои сиёсӣ === Аз асри XIX сар карда, сурх ба яке аз рангҳои рамзии ҳаракатҳои [[сотсиализм|сотсиалистӣ]] ва [[коммунизм|коммунистӣ]] табдил ёфт. Пас аз [[Инқилоби Октябр]] дар соли 1917 ранги сурх ба рамзи асосии ҳокимияти [[болшевикон]] табдил ёфт. Он дар парчам, нишонҳо, шиорҳо ва ороишоти расмии [[Иттиҳоди Шӯравӣ]] васеъ истифода мешуд. Парчами [[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон]] низ сурхро ҳамчун яке аз рангҳои асосии худ дошт. Имрӯз сурх дар парчамҳои бисёр кишварҳо истифода мешавад, вале маънои он вобаста ба таърих ва фарҳанги ҳар кишвар фарқ мекунад. == Маъноҳои дигари сурх == Дар ҷаҳони муосир сурх дар [[аломатҳои роҳ]], нишонҳои огоҳкунанда, таҷҳизоти [[сӯхторхомӯшкунӣ]] ва дигар воситаҳои амниятӣ истифода мешавад. Ин ранг диққатро зуд ҷалб мекунад ва аз ин рӯ барои нишон додани хатар, манъ ё зарурати таваҷҷуҳ муносиб аст. Дар фарҳанг ва санъат бошад, сурх ҳамоно бо муҳаббат, нерӯ, ҳаяҷон, шодӣ ва ҷасорат пайванд дорад. Аммо маънои равонии он ҳамеша яксон нест ва аз шароити истифода ва таҷрибаи фарҳангии бинанда вобаста мебошад. == Адабиёт == {{reflist}} {{Тобишҳои сурх}} {{Гурӯҳбандии рангҳо}} [[Гурӯҳ:Рангҳои асосӣ]] [[Гурӯҳ:Сурх]] excojrnzwp811k7pp24it9swbapcbfh 1493186 1493183 2026-11-08T21:27:00Z Zosya95 54344 /* Давлатҳои бостон */ 1493186 wikitext text/x-wiki {{Қуттии ранг |ном=Сурх |hex=FF0000 |r=255 |g=0 |b=0 |c=0 |m=100 |y=100 |k=0 |h=0 |s=100 |v=100 |тасвир={{photomontage |photo1a=Pomegranate02 edit.jpg |photo1b=Cardinal.jpg |photo2a=Cardinal Théodore Adrien Sarr 2.JPG |photo2c=Magdalena Frackowiak.jpg |photo3a=Chinese honor guard in column 070322-F-0193C-014.JPEG |size=280 |color_border=#AAAAAA |position=center }} |рамз={{hlist|[[Шодӣ]]|[[Бахт]]|[[Нерӯ]]|[[Меҳргон]]|[[Хатар]]|[[Оташ]]}} }} '''Сурх''' яке аз [[Ранги асосӣ|рангҳои асосӣ]] буда, дар [[спектри намоён]]и [[рӯшноӣ]], дар паҳлӯи ранги [[норинҷӣ]] ҷойгир аст ва [[дарозии мавҷ]]и нури сурх тақрибан 620–750 [[нанометр|нм]] мебошад. Дар [[модели рангии RGB]] сурх яке аз се ранги асосӣ буда, дар [[модели рангии CMYK]] аз омезиши [[арғавонӣ]] ва [[зард]] ҳосил мешавад.<ref name="Spectral">{{cite web |title=Spectral Colors |url=http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/vision/specol.html |website=HyperPhysics |publisher=Georgia State University }}</ref><ref name="W3C">{{cite web |title=CSS Color Module Level 3 |url=https://www.w3.org/TR/css-color-3/ |publisher=World Wide Web Consortium }}</ref> Дар [[табиат]] сурхро дар [[хун]], [[оташ]], гулу меваҳо, баъзе [[Маъдан|маъданҳо]] ва [[Ҳайвон|ҳайвонҳо]] дидан мумкин аст. Одамон аз замонҳои қадим ин рангро барои ороиши бадан, ранг кардани матоъ, [[рассомӣ]] ва [[кулолгарӣ]] истифода мебурданд.<ref name="Smithsonian2" /> Сурх дар фарҳангҳои гуногун маъноҳои ҳархела дорад. Он метавонад рамзи [[ҳаёт]], [[муҳаббат]], [[ҷасорат]], нерӯ, шодӣ ва фармонравоӣ бошад, вале ҳамзамон метавонад рамзи хунрезӣ, хатар, ғазаб ё ҷанг низ бошад. Дар фарҳанги тоҷикӣ ва дигар халқҳои эронитабор сурх бо зебоӣ, хушбахтӣ, ҷашну маросимҳо, гулҳо ва баъзе фаҳмишҳои динӣ пайванд дорад.<ref name="IranicaColor">{{cite encyclopedia |last1=Schimmel |first1=Annemarie |last2=Soucek |first2=Priscilla P. |title=Color |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |volume=VI |pages=46–50 |year=1992 |url=https://www.iranicaonline.org/articles/color-pers-rang/ }}</ref><ref name="Rahimi">{{cite journal |last=Раҳимӣ |first=Дилшод |title=Ифодаи номи рангҳо дар гуфтори ҳунармандон |journal=Паёмномаи фарҳанг |year=2020 |issue=1 (49) |pages=5–10 |publisher=Пажӯҳишгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилоот |url=https://pitfi.tj/sites/default/files/payomnomai_farhang/payomnomai_farhang_2020_01.pdf }}</ref> == Решаи ном == Вожаи сурх решаи қадимии [[Забонҳои эронӣ|эронӣ]] дорад. Дар [[забони авестоӣ]] он ба шакли ''suxra-'' бо маънои «ранги сурх» ва «гарм» омадааст. Шаклҳои [[Форсии миёна|форсии миёнаи]] ''suxr'' ва [[Форсии нав|форсии нави]] ''surx'' ё ''sorx'' низ аз ҳамин реша пайдо шудаанд.<ref name="Viti2" /> Ин вожа дар дигар [[забонҳои эронӣ]] низ ҳамреша дорад. Масалан, дар [[забони пашту]] калимаи ''sūr'' маънои «сурх»-ро дорад. Ба гуфтаи баъзе забоншиносон, решаи қадимаи ин калима маъноҳои сӯхтан, дурахшидан ва гармӣ будааст.<ref name="Viti">{{cite journal |last=Viti |first=Carlotta |title=Semantic variation and semantic change in the color lexicon |journal=Linguistics |volume=63 |issue=4 |year=2025 |pages=949–1027 |doi=10.1515/ling-2023-0161 |url=https://www.degruyterbrill.com/document/doi/10.1515/ling-2023-0161/html }}</ref><ref name="Tukhtasunov">{{cite journal |last=Тухтасунов |first=О. |title=Назаре ба якчанд вожаҳои ифодагари ранги сурх ва тобишҳои он дар забони тоҷикӣ |journal=Паёми Донишгоҳи давлатии Бохтар ба номи Носири Хусрав |series=Силсилаи илмҳои гуманитарӣ ва иқтисодӣ |year=2019 |issue=1/3 (65) |pages=14–18 |url=https://bgu-vestniki.tj/en/wp-content/uploads/2021/01/%E2%84%961-365-2019.pdf |language=tg }}</ref> == Номҳои дигари сурх == {{Асосӣ|Тобишҳои сурх}} Дар забони тоҷикӣ ранги сурх тобишҳои зиёде дорад, ки бисёре аз онҳо номҳои хос доранд. Номи ин рангҳо бештар аз гулҳо, меваҳо, сангҳои қимматбаҳо ва дигар чизҳои табиат гирифта шудааст.<ref name="Rahimi" /> == Хусусиятҳои ранг == === Сурх дар табиат ва рӯшноӣ === [[Акс:Linear visible spectrum.svg|thumb|Сурх дар спектри намоёни рӯшноӣ]] Одам рангҳоро ба воситаи [[чашм]] ва [[мағзи сар]] мебинад. Дар [[тӯрпардаи чашм]], ҳуҷайраҳои махсуси ба рӯшноӣ ҳассос — [[чӯбчаҳо]] ва [[колбачаҳо]] ҷойгиранд. Колбачаҳо барои фарқ кардани рангҳо хизмат мекунанд. Онҳо рӯшноиро ба сигналҳои асабӣ табдил медиҳанд, ки тавассути [[асаби босира]] ба мағзи сар мерасанд. Мағзи сар ин сигналҳоро коркард карда, рангҳоро муайян мекунад.<ref name="Ustoev2023">{{cite book|last=Устоев|first=Мирзо|title=Биология: Анатомия, физиология ва гигиенаи одам|edition=5|publisher=Маориф|place=Душанбе|year=2023|page=168|isbn=978-99985-39-09-9|url=https://www.maorif.tj/storage/libraries/01JBBNBXBDDKFJ50NQ914F1EWD.pdf|language=tg}}</ref> Нури сурх нисбат ба нури [[бунафш]] [[Дарозии мавҷ|дарозии мавҷи]] бештар ва [[Басомад|басомади]] камтар дорад. Ашёи сурх як қисми рӯшноиро ҷаббида, қисми дигарро инъикос мекунад. Чашми инсон рӯшноии инъикосшударо сурх мебинад.<ref name="Spectral"/> === Сурх дар системаҳои рангӣ === Дар [[модели рангии RGB]], ки дар [[монитори компютер]], телефон ва дигар экранҳо истифода мешавад, сурх яке аз се ранги асосии нур аст. Сурхи стандартии вебӣ бо рамзи '''#FF0000''' муайян мешавад.<ref name="W3C" /> Дар [[модели рангии CMYK]], ки дар [[чоп]] истифода мешавад, сурх аз омехтани рангҳои [[арғувонӣ|арғавонӣ]] ва [[зард]] ҳосил мешавад. Аз ин рӯ, сурх дар RGB ранги асосӣ ва дар CMYK ранги дуюминдараҷа ҳисоб мешавад. == Таърих == {{Асосӣ|Таърихи ранги сурх}} === Давраи пеш аз таърих === [[Акс:Pech Merle main.jpg|thumb|Нақши дасти инсон бо рангдонаи сурх дар ғори Пеш-Мерли Фаронса.]] Сурх яке аз қадимтарин рангҳое мебошад, ки одамизод дар санъат истифода кардааст. Дар давраи [[палеолит]] одамон аз хоки сурх, ки дорои [[оксиди оҳан]] буд, [[рангдона]] тайёр мекарданд. Ин маводро [[охра]]и сурх меноманд. Одамон онро кӯфта, бо об ё моддаҳои дигар омехта мекарданд ва барои ороиши бадан, ранг кардани ашё ва наққошии рӯйи санг ба кор мебурданд.<ref name="Smithsonian">{{cite web |title=Red |url=https://asia.si.edu/explore-art-culture/art-stories/colors/red/ |website=National Museum of Asian Art |publisher=Smithsonian Institution }}</ref> Дар ғорҳои қадимии [[Аврупо]] ва [[Африқо]] тасвирҳои ҳайвонот, нақши дастони инсон ва дигар осори бо рангдонаи сурх офаридашуда ёфт шудаанд, ки баъзе аз онҳо таърихи даҳҳо ҳазор соларо доранд. === Давраи бостон === Дар [[Мисри бостон]] сурх дар наққошӣ, ороиши бадан ва маросимҳои динӣ истифода мешуд. Мисриён аз охраи сурх барои ранг кардани деворҳо ва пайкараҳо, инчунин барои ороиши [[рухсора]] ва [[лаб]] истифода мебурданд. Дар [[Чини бостон]] барои ороиши [[сафол]]у биноҳо аз [[Рангдона|рангдонаҳо]] ва барои ранг кардани матоъ аз [[Рангина|рангинаҳо]] истифода мекарданд. Бо мурури замон сурх ба яке аз рангҳои муҳими маросимӣ ва дарборӣ табдил ёфт. Дар фарҳанги чинӣ ин ранг бештар бо бахт, шодӣ ва комёбӣ алоқаманд аст.<ref name="Smithsonian"/> Дар [[Юнони бостон|Юнони бостону]] [[Руми бостон]] рангдонаҳои маъданӣ, аз ҷумлаи [[шанграф]] ва [[сурби сурх]], истеҳсол мекарданд. Шанграф ранги сурхи дурахшон медод, вале дорои [[симоб]] буд. Кор бо чунин маъданҳо барои саломатии инсон хатарнок аст. == Сурх дар фарҳанги Суғд == [[Акс:Hommes au banquet, pigment sur plâtre, Penjikent, Tadjikistan.jpg|thumb|Деворнигораҳои Суғди бостон бо рангҳои гуногун, аз ҷумла сурх, оро дода мешуданд.]] Дар [[Суғд]]и бостон сурх яке аз рангҳои муҳими [[деворнигорӣ]] ва ҳунарҳои ороишӣ буд. Осори боқимондаи [[Панҷакенти бостонӣ]], [[Афросиёб (шаҳри бостонӣ)|Афросиёб]], [[Варахша]] ва дигар марказҳои Суғд нишон медиҳанд, ки рассомон аз рангҳои сурх, зард, сафед, сиёҳ ва кабуд истифода мебурданд.<ref name="SogdArt">{{cite encyclopedia |last=Mode |first=Markus |title=Sogdiana: Sogdian Art |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |year=2009 |url=https://www.iranicaonline.org/articles/sogdiana-vi-sogdian-art/ }}</ref> Деворнигораҳои Панҷакент асосан ба асрҳои V–VIII мансубанд. Дар онҳо саҳнаҳои зиндагии дарборӣ, зиёфатҳо, достонҳои паҳлавонӣ, афсонаҳо ва тасвирҳои худоён дида мешаванд. Рассомон барои офаридани ин тасвирҳо аз рангмояҳои табиӣ, бахусус рангдонаҳои маъданӣ, истифода мекарданд. Таҳқиқоти А. И. Косолапов ва Б. И. Маршак нишон додааст, ки дар деворнигораҳои минтақаҳои гуногуни Осиёи Марказӣ барои ҳосил кардани сурх аз рангдонаҳое чун '''охраи сурх, ҳематит, шанграф ва сурби сурх''' истифода мешуд. Навъи рангдона аз макон ва давраи таърихӣ вобаста буд.<ref name="Kosolapov">{{cite book |last1=Косолапов |first1=А. И. |last2=Маршак |first2=Б. И. |title=Стенная живопись Средней и Центральной Азии: историко-художественное и лабораторное исследование |publisher=Формика |place=Санкт-Петербург |year=1999 |url=https://www.kronk.spb.ru/library/kosolapov-marshak-1999-t1.htm }}</ref> === Толори сурхи Варахша === Яке аз намунаҳои машҳури истифодаи сурх дар ҳунари суғдӣ '''Толори сурх''' дар қасри [[Варахша]] мебошад. Ин ёдгорӣ дар воҳаи [[Бухоро]] ҷойгир буда, деворнигораҳои он ба асрҳои VII–VIII мансубанд. Дар деворнигораҳои ин толор саҳнаҳои афсонавӣ ва тасвирҳои мавҷудоти ғайриодӣ, аз ҷумла ҷонварони азим, дида мешаванд. Маънои дақиқи ин тасвирҳо ҳанӯз мавриди баҳси муҳаққиқон аст.<ref name="Varakhsha">{{cite book |last=Lo Muzio |first=Ciro |chapter=The Red Hall Murals in the Varakhsha Palace (Bukhara Oasis) |title=Le forme della città: Iran, Gandhāra e Asia Centrale |publisher=ISMEO |place=Rome |year=2023 |pages=383–397 |url=https://iris.uniroma1.it/handle/11573/1706646 }}</ref> Рангҳои сурх дар дигар деворнигораҳои суғдӣ низ дида мешаванд. Бо вуҷуди ин, далелҳои мавҷуда барои муайян кардани як маънои ягонаи динӣ ё рамзии сурх дар тамоми ҷомеаи Суғд кофӣ нестанд. == Сурх дар фарҳанги тоҷикон == === Маъноҳои рамзӣ === Дар фарҳанги суннатии тоҷикон сурх аз рангҳои маъмули ҷашну маросимҳо ба шумор меравад. Он бештар бо шодӣ, зебоӣ, ҷавонӣ, бахту саодат ва нерӯи зиндагӣ алоқаманд аст. Дилшод Раҳимӣ дар таҳқиқоти худ қайд мекунад, ки дар ҷашнҳо ва маросимҳои тоҷикон рангҳо маъноҳои гуногун доштаанд. Масалан, сабз бештар бо баҳор ва [[Наврӯз]], сурху арғувонӣ ва норинҷӣ бо [[Меҳргон]] ва либосҳои рангоранг бо ҷашну маъракаҳои шодӣ алоқаманд буданд.<ref name="Rahimi"/> Сурх ҳамчунин метавонад бо хун, оташ ва ҷасорат пайванд дошта бошад. Аммо маънои он дар ҳар маросим ва минтақа яксон нест. Дар баъзе мавридҳо сурх рамзи хушбахтӣ аст ва дар ҳолатҳои дигар метавонад маънои ҷанг, хатар ё қурбонӣ дошта бошад. === Сурх дар Наврӯз === {{Асосӣ|Наврӯз}} Дар баъзе минтақаҳои Тоҷикистон сурх дар маросимҳои [[Наврӯз]] аҳаммияти махсус дорад. Мувофиқи маълумоти ''Encyclopaedia Iranica'', дар баъзе суннатҳои [[Бадахшон]] пеш аз Наврӯз соҳиби хона ду ҷорӯби сурхро назди даромадгоҳ мегузошт ва бар болои дар матои сурх меовехт. Дар ин маросим сурх рамзи шодӣ, бахт ва рӯзгори нек ба шумор мерафт.<ref name="IranicaNowruz">{{cite encyclopedia |last=Shahbazi |first=Alireza Shapur |title=Nowruz ii. In the Islamic Period |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |year=2000 |url=https://www.iranicaonline.org/articles/nowruz-ii/ }}</ref> Ин анъана ба суннатҳои маҳаллии Бадахшон тааллуқ дорад ва маънои онро надорад, ки тамоми тоҷикон Наврӯзро бо матои сурх таҷлил мекарданд. Дар фарҳанги форсизабонон меваҳои сурх, аз ҷумла [[анор]] ва [[тарбуз]], низ дар баъзе маросимҳои мавсимӣ истифода мешаванд. Онҳо метавонанд рамзи фаровонӣ, ҳаёт ва неъмати табиат бошанд. === Сурх дар Меҳргон === {{Асосӣ|Меҳргон}} [[Меҳргон]] яке аз ҷашнҳои бостонии халқҳои эронитабор аст, ки бо фарорасии тирамоҳ ва ҷамъоварии ҳосил алоқаманд мебошад. Дар фарҳанги тоҷикон рангҳои сурх, арғувонӣ, норинҷӣ ва заррин бо ин ҷашн пайванд доранд. Ин рангҳо ба баргҳои тирамоҳӣ, меваҳои пухта, нури офтоб ва фаровонии ҳосил монанданд.<ref name="Rahimi"/> Меҳргон бо [[Меҳр (эзад)|Меҳр]] ё Митро, ки дар эътиқодоти эронии бостон бо аҳду паймон ва рӯшноӣ алоқаманд буд, низ иртибот дорад. Дар баъзе шарҳҳои фарҳангӣ сурху заррин ба нури офтоб ва ҷашни Меҳргон нисбат дода мешаванд.<ref>{{cite web |title=Меҳргон — ҷашни ниёгон — аз бостон то имрӯз |url=https://amit.tj/tj/mekhrgon-chashni-niyogon-az-boston-imruz |publisher=Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон |language=tg }}</ref> === Сурх дар маросимҳои арӯсӣ === Дар баъзе минтақаҳои Тоҷикистон сурх яке аз рангҳои маъмули либос ва ороишоти арӯсӣ мебошад. Пажӯҳишгоҳи илмӣ-таҳқиқотии фарҳанг ва иттилоот дар мақолаи «Мавқеи рӯймол дар фарҳанги сару либоси мардуми тоҷик» қайд кардааст, ки дар баъзе суннатҳои арӯсии Бадахшон ранги сафед рамзи роҳи сафед, сабз рамзи сарсабзӣ ва баракат, сурх бошад, рамзи '''хушбахтӣ''' ҳисоб мешавад.<ref name="Headscarf">{{cite web |title=Мавқеи рӯймол дар фарҳанги сару либоси мардуми тоҷик |url=https://pitfi.tj/node/227 |publisher=Пажӯҳишгоҳи илмӣ-таҳқиқотии фарҳанг ва иттилоот |language=tg }}</ref> Дар ҷашну маросимҳо занон рӯймол ва либосҳои сурх, серранг ё гулдор мепӯшиданд. Дар муқобил, баъзе рангҳои тира, аз ҷумла кабуд ва сиёҳ, дар суннатҳои муайян бо азодорӣ алоқаманд буданд.<ref name="Headscarf"/> === Сурх дар ҳунарҳои мардумӣ === Сурх дар [[чакан]], [[сӯзанӣ]], [[атлас]], [[адрас]], [[қолинбофӣ]], [[гилембофӣ]] ва дигар ҳунарҳои мардумии тоҷикон васеъ истифода мешавад. Дар [[чакан]]и тоҷикӣ нақшҳои гулу барг, анор, лола ва дигар унсурҳои табиат бо риштаҳои рангоранг офарида мешаванд. Сурх дар чунин нақшҳо метавонад барои тасвири гулҳо ва дигар унсурҳои ороишӣ истифода шавад. Мувофиқи маълумоти [[ЮНЕСКО]], нақшҳои чакан аксаран ба табиат, ҷаҳонбинии мардум ва орзую умедҳои инсон алоқаманданд. Дар гузашта риштаҳои чаканро аз нахҳои пахта ва абрешим омода карда, бо рангҳои табиии рустанӣ ва маъданӣ ранг мекарданд.<ref name="UNESCOChakan">{{cite web |title=Chakan, embroidery art in the Republic of Tajikistan |url=https://ich.unesco.org/en/RL/01397 |publisher=UNESCO |year=2018 }}</ref> == Ранги сурх дар адабиёти форсӣ-тоҷикӣ == Дар [[адабиёти форсӣ]] ва тоҷикӣ сурх яке аз рангҳои серистеъмол аст. Шоирон онро барои тасвири чеҳра, лаб, гул, шароб, оташ, хун, муҳаббат ва шуҷоат истифода мебаранд. Дар шеъри классикӣ ранги сурх бештар бо чунин тасвирҳо меояд: * '''Гули сурх''' — зебоӣ, баҳор ва маҳбуб. * '''Лаби лаъл''' — лаби сурх ва зебои маҳбуб. * '''Чеҳраи гулгун''' — рӯйи зебо ё сурхтоб. * '''Бодаи гулгун''' — шароби сурх. * '''Лолаи сурх''' — ишқ, хун ё шаҳодат. * '''Оташи сурх''' — гармӣ, нерӯ ва ишқи пуршӯр. Муҳаққиқи адабиёти форсӣ Аннемари Шиммел қайд мекунад, ки сурх дар адабиёти форсӣ ҳам рамзи ҳаёт, нерӯ ва муҳаббат ва ҳам рамзи хун, ғазаб ва шаҳодат мебошад. Вобаста ба мазмуни асар як ранг метавонад маъноҳои гуногун гирад.<ref name="IranicaColor"/> === Сурх дар шеъри Рӯдакӣ === Дар ашъори [[Рӯдакӣ|Абӯабдуллоҳи Рӯдакӣ]] низ тасвирҳои вобаста ба ранги сурх бисёранд. Масалан, дар яке аз байтҳои ӯ омадааст: {{Иқтибос|Самоъу бодаи гулгун ва лӯъбатон чу моҳ,<br>Агар фаришта бибинад, дарафтад дар чоҳ.<ref name="Rudaki">{{cite web |title=Рӯдакӣ — Қасидаҳо ва қитъаҳо, №104 |url=https://ganjoor.net/roodaki/baghimande/sh104 |website=Ганҷур |language=fa }}</ref>}} Дар ин байт «бодаи гулгун» ба маънои шароби сурх омадааст. Истифодаи вожаи «гулгун» нишон медиҳад, ки дар забони адабии форсӣ-тоҷикӣ ранги сурхро на танҳо бо номи мустақим, балки тавассути монанд кардан ба гул ва дигар ашёи табиат низ ифода мекарданд. === Сурх ва сурхрӯйӣ === Дар забони тоҷикӣ ибораи '''сурхрӯй''' ё '''рӯйсафед''' ба шахси обрӯманд ва сарбаланд низ гуфта мешавад. «Сурхрӯй шудан» дар баъзе мавридҳо маънои шармидан ва сурх шудани рӯйро дорад, вале дар адабиёти классикӣ сурхрӯйӣ метавонад рамзи обрӯ ва сарбаландӣ бошад. Дар адабиёти ирфонӣ сурх баъзан бо қудрати рӯҳонӣ ва ишқи илоҳӣ пайванд мегирад. Масалан, дар осори баъзе орифон ва шоирони форсӣ сурх рамзи нерӯи ботинӣ ва таҷрибаи маънавӣ мебошад.<ref name="IranicaColor"/> === Сурх дар «Ҳафт пайкар» === Дар достони '''[[Ҳафт пайкар]]'''-и [[Низомии Ганҷавӣ]] рангҳо бо рӯзҳои ҳафта ва сайёраҳо алоқаманд мебошанд. Дар низоми рамзии асар сурх бо [[Баҳром (сайёра)|сайёраи Баҳром]] ва рӯзи сешанбе пайванд дорад. Ин анъана аз тасаввуроти куҳани [[ахтаршиносӣ]] ва рамзшиносии рангҳо сарчашма мегирад.<ref name="IranicaColor"/> Дар осори адабии форсӣ чунин робитаҳои байни рангҳо, сайёраҳо ва рӯзҳои ҳафта дар давраҳои гуногун истифода шудаанд. == Сурх дар устураҳо ва эътиқодоти эронӣ == === Сурх, оташ ва рӯшноӣ === Дар фарҳангҳои қадими эронӣ оташ аз унсурҳои муҳими динӣ ва маросимӣ буд. Ранги сурху норинҷии шуълаи оташ бо гармӣ, рӯшноӣ ва нерӯ алоқаманд аст. Аз ин сабаб сурх дар баъзе шарҳҳои фарҳангӣ бо офтоб, оташ ва нерӯи зиндагӣ пайванд дода мешавад. Дар [[зардуштия]] оташ рамзи муҳими покӣ ва рӯшноӣ мебошад. Аммо ин маънои онро надорад, ки сурх ягона ранги муқаддаси ин дин аст. Масалан, либоси сафед низ дар маросимҳои зардуштӣ ҷойгоҳи махсус дорад.<ref name="IranicaColor"/> Дар [[Чоршанбеи сурӣ]], ки дар баъзе минтақаҳои Эрон ҷашн гирифта мешавад, мардум аз болои оташ мепаранд. Дар ин маросим сурхӣ бо тандурустӣ ва нерӯи зиндагӣ алоқаманд аст. Пайдоиши номи «сурӣ» баҳснок аст, вале баъзе муҳаққиқон онро бо вожаи куҳани ''сур'' ба маънои сурх мепайванданд.<ref name="IranicaSuri">{{cite encyclopedia |last1=Saʿidi-Sirjani |first1=Ali-Akbar |last2=Kasheff |first2=Manouchehr |title=Čahāršanba-Sūrī |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |year=1990 |url=https://www.iranicaonline.org/articles/caharsanba-suri/ }}</ref> === Сурх ва Сиёвуш === Дар устураҳо ва адабиёти эронӣ сурх метавонад рамзи хуни рехташуда ва қурбонӣ бошад. Яке аз чеҳраҳои муҳими ин анъана [[Сиёвуш]] аст, ки достони ӯ дар [[Шоҳнома]]и [[Фирдавсӣ]] нақл шудааст. Сиёвуш дар адабиёт ва фарҳанги мардумӣ рамзи бегуноҳӣ ва марги фоҷиавӣ мебошад. Дар баъзе шарҳҳои адабӣ лолаи сурх бо хуни шаҳидон ва сарнавишти қаҳрамонони фоҷиавӣ, аз ҷумла Сиёвуш, пайванд дода мешавад.<ref name="IranicaHusayn">{{cite encyclopedia |title=Ḥosayn b. ʿAli ii. In Popular Shiʿism |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |url=https://www.iranicaonline.org/articles/hosayn-b-ali-ii/ }}</ref> Ин робита пеш аз ҳама як тасвири адабӣ ва устуравӣ аст; онро набояд ҳамчун далели пайдоиши ҳамаи навъҳои гули лола аз хуни Сиёвуш фаҳмид. === Лолаи сурх === [[Акс:Red poppies vertical.jpg|thumb|Гулҳои сурх дар адабиёти тоҷик рамзи зебоӣ, баҳор ва баъзан хун ё шаҳодат мебошанд.]] [[Лола]] яке аз гулҳои машҳур дар фарҳанги тоҷикон аст. Дар шеър ва ҳунарҳои мардумӣ лолаи сурх бо ҷавонӣ, муҳаббат, зебоӣ ва баҳор алоқаманд аст. Дар баъзе анъанаҳои адабӣ лолаи сурх метавонад рамзи хуни шаҳидон низ бошад. Ин маъно дар адабиёти форсӣ ва дар шеърҳои баъзе шоирони давраҳои баъдӣ дида мешавад.<ref name="IranicaColor"/> Дар Тоҷикистон гули лола дар нақшҳои [[чакан]], сӯзанӣ ва дигар ҳунарҳои ороишӣ низ истифода мешавад. == Рангҳои сурх дар ҳунари рангрезии тоҷикон == {{Асосӣ|Рангрезӣ}} Дар гузашта рангҳои сурхро аз маводи гуногуни табиӣ тайёр мекарданд. Дар байни тоҷикон яке аз сарчашмаҳои асосӣ решаи гиёҳи '''[[рӯян]]''' буд. === Рӯян === Рӯян (''[[Rubia tinctorum]]'') гиёҳест, ки аз решаи он моддаи рангкунандаи сурх мегиранд. Мардумшинос Н. Н. Ершов дар китоби «Қаратоғ ва ҳунарҳои он» тарзи рангтайёркунии анъанавиро чунин шарҳ додааст: Рангрезон решаи рӯяни тақрибан сесоларо меканданд, хушк ва майда мекарданд. Сипас онро дар об тар карда, меҷӯшонданд. Риштаҳои пахтагӣ ва абрешимиро дар оби рангдор меҷӯшонданд, то ранг ба онҳо часпад.<ref name="Ershov">{{cite book |last=Ершов |first=Н. Н. |title=Каратаг и его ремесла |publisher=Дониш |place=Душанбе |year=1984 |pages=44–46 |url=https://abashin.org/wp-content/uploads/2024/02/ershov2.pdf }}</ref> Барои устувор кардани ранг аз моддаҳои ёрирасон, аз ҷумла '''бузғунҷ''', ки ғуддаҳои баъзе дарахтони писта мебошанд, истифода мешуд. Вобаста ба тарзи коркард рӯян метавонад аз гулобӣ то сурхи тира ранг диҳад.<ref name="Ershov"/> === Қирмиз === '''[[Қирмиз]]''' ранги сурхест, ки аз баъзе ҳашароти рангдеҳ ба даст меояд. Дар ҳунари Қаратоғ қирмизро бештар барои ранг кардани абрешим истифода мебурданд. Ершов менависад, ки ин рангро аз берун меоварданд ва барои рангкунӣ аз моддаҳои ёрирасон низ истифода мекарданд.<ref name="Ershov"/> Қирмиз дар таърихи рангрезии кишварҳои гуногун, аз ҷумла дар Осиёи Ғарбӣ ва Аврупо, ранги арзишманд ба шумор мерафт. === Анор ва дигар рустаниҳо === Дар баъзе ҳунарҳои мардумӣ аз пӯст, реша ва меваи рустаниҳо низ ранг тайёр мекарданд. [[Пӯсти анор]] дар рангрезӣ истифода шудааст, аммо ранги ҳосилшуда вобаста ба усули коркард ва моддаҳои ёрирасон метавонад гуногун бошад. Дар Қаратоғ, мувофиқи маълумоти Ершов, аз пӯсти анор барои гирифтани ранги сиёҳ низ истифода мекарданд.<ref name="Ershov"/> Аз ин рӯ, истифодаи анорро танҳо ба ранги сурх маҳдуд кардан дуруст нест. == Сурх дар рамзҳои давлатӣ ва сиёсӣ == === Парчами Тоҷикистон === [[Акс:Flag of Tajikistan.svg|thumb|Ранги сурх қисми болоии [[Парчами Тоҷикистон|Парчами давлатии Тоҷикистон]]ро ташкил медиҳад.]] Сурх яке аз се ранги [[Парчами Тоҷикистон|Парчами давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] мебошад. Парчами кунунии Тоҷикистон соли [[1992]] қабул шудааст. Он аз се рахи уфуқии сурх, сафед ва сабз иборат буда, дар маркази рахи сафед тоҷ ва ҳафт ситора дорад. Дар шарҳҳои рамзии парчам сурх аксаран бо истиқлол, ҷасорат, мубориза ва ҷоннисорӣ пайванд дода мешавад. Ин шарҳҳо аз тавсифи расмии тарҳи парчам фарқ доранд. Мувофиқи маълумоти сомонаи расмии Президенти Тоҷикистон, рамзи рақамии сурхи парчам '''#DC161D''' мебошад, ки аз сурхи стандартии вебӣ (#FF0000) фарқ мекунад.<ref name="Flag">{{cite web |title=Рамзҳои давлатӣ |url=https://www.president.tj/symbols |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |language=tg }}</ref> === Сурх дар ҳаракатҳои сиёсӣ === Аз асри XIX сар карда, сурх ба яке аз рангҳои рамзии ҳаракатҳои [[сотсиализм|сотсиалистӣ]] ва [[коммунизм|коммунистӣ]] табдил ёфт. Пас аз [[Инқилоби Октябр]] дар соли 1917 ранги сурх ба рамзи асосии ҳокимияти [[болшевикон]] табдил ёфт. Он дар парчам, нишонҳо, шиорҳо ва ороишоти расмии [[Иттиҳоди Шӯравӣ]] васеъ истифода мешуд. Парчами [[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон]] низ сурхро ҳамчун яке аз рангҳои асосии худ дошт. Имрӯз сурх дар парчамҳои бисёр кишварҳо истифода мешавад, вале маънои он вобаста ба таърих ва фарҳанги ҳар кишвар фарқ мекунад. == Маъноҳои дигари сурх == Дар ҷаҳони муосир сурх дар [[аломатҳои роҳ]], нишонҳои огоҳкунанда, таҷҳизоти [[сӯхторхомӯшкунӣ]] ва дигар воситаҳои амниятӣ истифода мешавад. Ин ранг диққатро зуд ҷалб мекунад ва аз ин рӯ барои нишон додани хатар, манъ ё зарурати таваҷҷуҳ муносиб аст. Дар фарҳанг ва санъат бошад, сурх ҳамоно бо муҳаббат, нерӯ, ҳаяҷон, шодӣ ва ҷасорат пайванд дорад. Аммо маънои равонии он ҳамеша яксон нест ва аз шароити истифода ва таҷрибаи фарҳангии бинанда вобаста мебошад. == Адабиёт == {{reflist}} {{Тобишҳои сурх}} {{Гурӯҳбандии рангҳо}} [[Гурӯҳ:Рангҳои асосӣ]] [[Гурӯҳ:Сурх]] 6v7wt15w958pgzjkkr11kyp5njgv0fk 1493188 1493186 2026-11-08T21:32:21Z Zosya95 54344 /* Давраи бостон */ 1493188 wikitext text/x-wiki {{Қуттии ранг |ном=Сурх |hex=FF0000 |r=255 |g=0 |b=0 |c=0 |m=100 |y=100 |k=0 |h=0 |s=100 |v=100 |тасвир={{photomontage |photo1a=Pomegranate02 edit.jpg |photo1b=Cardinal.jpg |photo2a=Cardinal Théodore Adrien Sarr 2.JPG |photo2c=Magdalena Frackowiak.jpg |photo3a=Chinese honor guard in column 070322-F-0193C-014.JPEG |size=280 |color_border=#AAAAAA |position=center }} |рамз={{hlist|[[Шодӣ]]|[[Бахт]]|[[Нерӯ]]|[[Меҳргон]]|[[Хатар]]|[[Оташ]]}} }} '''Сурх''' яке аз [[Ранги асосӣ|рангҳои асосӣ]] буда, дар [[спектри намоён]]и [[рӯшноӣ]], дар паҳлӯи ранги [[норинҷӣ]] ҷойгир аст ва [[дарозии мавҷ]]и нури сурх тақрибан 620–750 [[нанометр|нм]] мебошад. Дар [[модели рангии RGB]] сурх яке аз се ранги асосӣ буда, дар [[модели рангии CMYK]] аз омезиши [[арғавонӣ]] ва [[зард]] ҳосил мешавад.<ref name="Spectral">{{cite web |title=Spectral Colors |url=http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/vision/specol.html |website=HyperPhysics |publisher=Georgia State University }}</ref><ref name="W3C">{{cite web |title=CSS Color Module Level 3 |url=https://www.w3.org/TR/css-color-3/ |publisher=World Wide Web Consortium }}</ref> Дар [[табиат]] сурхро дар [[хун]], [[оташ]], гулу меваҳо, баъзе [[Маъдан|маъданҳо]] ва [[Ҳайвон|ҳайвонҳо]] дидан мумкин аст. Одамон аз замонҳои қадим ин рангро барои ороиши бадан, ранг кардани матоъ, [[рассомӣ]] ва [[кулолгарӣ]] истифода мебурданд.<ref name="Smithsonian2" /> Сурх дар фарҳангҳои гуногун маъноҳои ҳархела дорад. Он метавонад рамзи [[ҳаёт]], [[муҳаббат]], [[ҷасорат]], нерӯ, шодӣ ва фармонравоӣ бошад, вале ҳамзамон метавонад рамзи хунрезӣ, хатар, ғазаб ё ҷанг низ бошад. Дар фарҳанги тоҷикӣ ва дигар халқҳои эронитабор сурх бо зебоӣ, хушбахтӣ, ҷашну маросимҳо, гулҳо ва баъзе фаҳмишҳои динӣ пайванд дорад.<ref name="IranicaColor">{{cite encyclopedia |last1=Schimmel |first1=Annemarie |last2=Soucek |first2=Priscilla P. |title=Color |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |volume=VI |pages=46–50 |year=1992 |url=https://www.iranicaonline.org/articles/color-pers-rang/ }}</ref><ref name="Rahimi">{{cite journal |last=Раҳимӣ |first=Дилшод |title=Ифодаи номи рангҳо дар гуфтори ҳунармандон |journal=Паёмномаи фарҳанг |year=2020 |issue=1 (49) |pages=5–10 |publisher=Пажӯҳишгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилоот |url=https://pitfi.tj/sites/default/files/payomnomai_farhang/payomnomai_farhang_2020_01.pdf }}</ref> == Решаи ном == Вожаи сурх решаи қадимии [[Забонҳои эронӣ|эронӣ]] дорад. Дар [[забони авестоӣ]] он ба шакли ''suxra-'' бо маънои «ранги сурх» ва «гарм» омадааст. Шаклҳои [[Форсии миёна|форсии миёнаи]] ''suxr'' ва [[Форсии нав|форсии нави]] ''surx'' ё ''sorx'' низ аз ҳамин реша пайдо шудаанд.<ref name="Viti2" /> Ин вожа дар дигар [[забонҳои эронӣ]] низ ҳамреша дорад. Масалан, дар [[забони пашту]] калимаи ''sūr'' маънои «сурх»-ро дорад. Ба гуфтаи баъзе забоншиносон, решаи қадимаи ин калима маъноҳои сӯхтан, дурахшидан ва гармӣ будааст.<ref name="Viti">{{cite journal |last=Viti |first=Carlotta |title=Semantic variation and semantic change in the color lexicon |journal=Linguistics |volume=63 |issue=4 |year=2025 |pages=949–1027 |doi=10.1515/ling-2023-0161 |url=https://www.degruyterbrill.com/document/doi/10.1515/ling-2023-0161/html }}</ref><ref name="Tukhtasunov">{{cite journal |last=Тухтасунов |first=О. |title=Назаре ба якчанд вожаҳои ифодагари ранги сурх ва тобишҳои он дар забони тоҷикӣ |journal=Паёми Донишгоҳи давлатии Бохтар ба номи Носири Хусрав |series=Силсилаи илмҳои гуманитарӣ ва иқтисодӣ |year=2019 |issue=1/3 (65) |pages=14–18 |url=https://bgu-vestniki.tj/en/wp-content/uploads/2021/01/%E2%84%961-365-2019.pdf |language=tg }}</ref> == Номҳои дигари сурх == {{Асосӣ|Тобишҳои сурх}} Дар забони тоҷикӣ ранги сурх тобишҳои зиёде дорад, ки бисёре аз онҳо номҳои хос доранд. Номи ин рангҳо бештар аз гулҳо, меваҳо, сангҳои қимматбаҳо ва дигар чизҳои табиат гирифта шудааст.<ref name="Rahimi" /> == Хусусиятҳои ранг == === Сурх дар табиат ва рӯшноӣ === [[Акс:Linear visible spectrum.svg|thumb|Сурх дар спектри намоёни рӯшноӣ]] Одам рангҳоро ба воситаи [[чашм]] ва [[мағзи сар]] мебинад. Дар [[тӯрпардаи чашм]], ҳуҷайраҳои махсуси ба рӯшноӣ ҳассос — [[чӯбчаҳо]] ва [[колбачаҳо]] ҷойгиранд. Колбачаҳо барои фарқ кардани рангҳо хизмат мекунанд. Онҳо рӯшноиро ба сигналҳои асабӣ табдил медиҳанд, ки тавассути [[асаби босира]] ба мағзи сар мерасанд. Мағзи сар ин сигналҳоро коркард карда, рангҳоро муайян мекунад.<ref name="Ustoev2023">{{cite book|last=Устоев|first=Мирзо|title=Биология: Анатомия, физиология ва гигиенаи одам|edition=5|publisher=Маориф|place=Душанбе|year=2023|page=168|isbn=978-99985-39-09-9|url=https://www.maorif.tj/storage/libraries/01JBBNBXBDDKFJ50NQ914F1EWD.pdf|language=tg}}</ref> Нури сурх нисбат ба нури [[бунафш]] [[Дарозии мавҷ|дарозии мавҷи]] бештар ва [[Басомад|басомади]] камтар дорад. Ашёи сурх як қисми рӯшноиро ҷаббида, қисми дигарро инъикос мекунад. Чашми инсон рӯшноии инъикосшударо сурх мебинад.<ref name="Spectral"/> === Сурх дар системаҳои рангӣ === Дар [[модели рангии RGB]], ки дар [[монитори компютер]], телефон ва дигар экранҳо истифода мешавад, сурх яке аз се ранги асосии нур аст. Сурхи стандартии вебӣ бо рамзи '''#FF0000''' муайян мешавад.<ref name="W3C" /> Дар [[модели рангии CMYK]], ки дар [[чоп]] истифода мешавад, сурх аз омехтани рангҳои [[арғувонӣ|арғавонӣ]] ва [[зард]] ҳосил мешавад. Аз ин рӯ, сурх дар RGB ранги асосӣ ва дар CMYK ранги дуюминдараҷа ҳисоб мешавад. == Таърих == {{Асосӣ|Таърихи ранги сурх}} === Давраи пеш аз таърих === [[Акс:Pech Merle main.jpg|thumb|Нақши дасти инсон бо рангдонаи сурх дар ғори Пеш-Мерли Фаронса.]] Сурх яке аз қадимтарин рангҳое мебошад, ки одамизод дар санъат истифода кардааст. Дар давраи [[палеолит]] одамон аз хоки сурх, ки дорои [[оксиди оҳан]] буд, [[рангдона]] тайёр мекарданд. Ин маводро [[охра]]и сурх меноманд. Одамон онро кӯфта, бо об ё моддаҳои дигар омехта мекарданд ва барои ороиши бадан, ранг кардани ашё ва наққошии рӯйи санг ба кор мебурданд.<ref name="Smithsonian">{{cite web |title=Red |url=https://asia.si.edu/explore-art-culture/art-stories/colors/red/ |website=National Museum of Asian Art |publisher=Smithsonian Institution }}</ref> Дар ғорҳои қадимии [[Аврупо]] ва [[Африқо]] тасвирҳои ҳайвонот, нақши дастони инсон ва дигар осори бо рангдонаи сурх офаридашуда ёфт шудаанд, ки баъзе аз онҳо таърихи даҳҳо ҳазор соларо доранд. === Давраи бостон === Дар [[Мисри бостон]] сурх дар наққошӣ, ороиши бадан ва маросимҳои динӣ истифода мешуд. Мисриён аз охраи сурх барои ранг кардани деворҳо ва пайкараҳо, инчунин барои ороиши [[рухсора]] ва [[лаб]] истифода мебурданд. Дар [[Чини бостон]] барои ороиши [[сафол]]у биноҳо аз [[Рангдона|рангдонаҳо]] ва барои ранг кардани матоъ аз [[Рангина|рангинаҳо]] истифода мекарданд. Бо мурури замон сурх ба яке аз рангҳои муҳими маросимӣ ва дарборӣ табдил ёфт. Дар фарҳанги чинӣ ин ранг бештар бо бахт, шодӣ ва комёбӣ алоқаманд аст.<ref name="Smithsonian"/> Дар [[Юнони бостон|Юнону]] [[Руми бостон]] рангдонаҳои маъданӣ, аз ҷумлаи [[шанграф]] ва [[сурби сурх]], истеҳсол мекарданд. Шанграф ранги сурхи дурахшон медод, вале дорои [[симоб]] буд. Кор бо чунин маъданҳо барои саломатии инсон хатарнок аст. == Сурх дар фарҳанги Суғд == [[Акс:Hommes au banquet, pigment sur plâtre, Penjikent, Tadjikistan.jpg|thumb|Деворнигораҳои Суғди бостон бо рангҳои гуногун, аз ҷумла сурх, оро дода мешуданд.]] Дар [[Суғд]]и бостон сурх яке аз рангҳои муҳими [[деворнигорӣ]] ва ҳунарҳои ороишӣ буд. Осори боқимондаи [[Панҷакенти бостонӣ]], [[Афросиёб (шаҳри бостонӣ)|Афросиёб]], [[Варахша]] ва дигар марказҳои Суғд нишон медиҳанд, ки рассомон аз рангҳои сурх, зард, сафед, сиёҳ ва кабуд истифода мебурданд.<ref name="SogdArt">{{cite encyclopedia |last=Mode |first=Markus |title=Sogdiana: Sogdian Art |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |year=2009 |url=https://www.iranicaonline.org/articles/sogdiana-vi-sogdian-art/ }}</ref> Дар деворнигораҳои Панҷакент, ки асосан ба асрҳои V–VIII мансубанд, саҳнаҳои зиндагии дарборӣ, зиёфатҳо, достонҳои паҳлавонӣ, афсонаҳову тасвирҳои худоён дида мешаванд. Рассомон барои кашидани ин расмҳо аз рангмояҳои табиӣ, бахусус рангдонаҳои маъданӣ, истифода мекарданд. Барои ҳосил кардани сурх аз рангдонаҳое чун охраи сурх, ҳематит, шанграф ва сурби сурх истифода мекардаанд.<ref name="Kosolapov">{{cite book |last1=Косолапов |first1=А. И. |last2=Маршак |first2=Б. И. |title=Стенная живопись Средней и Центральной Азии: историко-художественное и лабораторное исследование |publisher=Формика |place=Санкт-Петербург |year=1999 |url=https://www.kronk.spb.ru/library/kosolapov-marshak-1999-t1.htm }}</ref> === Толори сурхи Варахша === Яке аз намунаҳои номдори корбурди ранги сурх дар ҳунари суғдӣ Толори сурх дар қасри [[Варахша]] мебошад. Ин ёдгорӣ дар воҳаи [[Бухоро]] ҷойгир буда, деворнигораҳои он ба асрҳои VII–VIII мансубанд. Дар деворнигораҳои ин толор саҳнаҳои афсонавӣ ва тасвирҳои мавҷудоти ғайриоддӣ, аз ҷумла ҷонварони калонҷусса, дида мешаванд. Маънои дақиқи ин тасвирҳо ҳанӯз мавриди баҳси муҳаққиқон аст.<ref name="Varakhsha">{{cite book |last=Lo Muzio |first=Ciro |chapter=The Red Hall Murals in the Varakhsha Palace (Bukhara Oasis) |title=Le forme della città: Iran, Gandhāra e Asia Centrale |publisher=ISMEO |place=Rome |year=2023 |pages=383–397 |url=https://iris.uniroma1.it/handle/11573/1706646 }}</ref> == Сурх дар фарҳанги тоҷикон == === Маъноҳои рамзӣ === Дар фарҳанги тоҷикон сурх аз рангҳои маъмули ҷашну маросимҳо ба шумор меравад. Он бештар бо шодӣ, зебоӣ, ҷавонӣ, бахту саодат ва нерӯи зиндагӣ алоқаманд аст. Дилшод Раҳимӣ дар таҳқиқоти худ қайд мекунад, ки дар ҷашнҳо ва маросимҳои тоҷикон рангҳо маъноҳои гуногун доштаанд. Масалан, сабз бештар бо баҳор ва [[Наврӯз]], сурху арғувонӣ ва норинҷӣ бо [[Меҳргон]] ва либосҳои рангоранг бо ҷашну маъракаҳои шодӣ алоқаманд буданд.<ref name="Rahimi"/> Сурх ҳамчунин метавонад бо хун, оташ ва ҷасорат пайванд дошта бошад. Аммо маънои он дар ҳар маросим ва минтақа яксон нест. Дар баъзе мавридҳо сурх рамзи хушбахтӣ аст ва дар ҳолатҳои дигар метавонад маънои ҷанг, хатар ё қурбонӣ дошта бошад. === Сурх дар Наврӯз === {{Асосӣ|Наврӯз}} Дар баъзе минтақаҳои Тоҷикистон сурх дар маросимҳои [[Наврӯз]] аҳаммияти махсус дорад. Мувофиқи маълумоти ''Encyclopaedia Iranica'', дар баъзе суннатҳои [[Бадахшон]] пеш аз Наврӯз соҳиби хона ду ҷорӯби сурхро назди даромадгоҳ мегузошт ва бар болои дар матои сурх меовехт. Дар ин маросим сурх рамзи шодӣ, бахт ва рӯзгори нек ба шумор мерафт.<ref name="IranicaNowruz">{{cite encyclopedia |last=Shahbazi |first=Alireza Shapur |title=Nowruz ii. In the Islamic Period |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |year=2000 |url=https://www.iranicaonline.org/articles/nowruz-ii/ }}</ref> Ин анъана ба суннатҳои маҳаллии Бадахшон тааллуқ дорад ва маънои онро надорад, ки тамоми тоҷикон Наврӯзро бо матои сурх таҷлил мекарданд. Дар фарҳанги форсизабонон меваҳои сурх, аз ҷумла [[анор]] ва [[тарбуз]], низ дар баъзе маросимҳои мавсимӣ истифода мешаванд. Онҳо метавонанд рамзи фаровонӣ, ҳаёт ва неъмати табиат бошанд. === Сурх дар Меҳргон === {{Асосӣ|Меҳргон}} [[Меҳргон]] яке аз ҷашнҳои бостонии халқҳои эронитабор аст, ки бо фарорасии тирамоҳ ва ҷамъоварии ҳосил алоқаманд мебошад. Дар фарҳанги тоҷикон рангҳои сурх, арғувонӣ, норинҷӣ ва заррин бо ин ҷашн пайванд доранд. Ин рангҳо ба баргҳои тирамоҳӣ, меваҳои пухта, нури офтоб ва фаровонии ҳосил монанданд.<ref name="Rahimi"/> Меҳргон бо [[Меҳр (эзад)|Меҳр]] ё Митро, ки дар эътиқодоти эронии бостон бо аҳду паймон ва рӯшноӣ алоқаманд буд, низ иртибот дорад. Дар баъзе шарҳҳои фарҳангӣ сурху заррин ба нури офтоб ва ҷашни Меҳргон нисбат дода мешаванд.<ref>{{cite web |title=Меҳргон — ҷашни ниёгон — аз бостон то имрӯз |url=https://amit.tj/tj/mekhrgon-chashni-niyogon-az-boston-imruz |publisher=Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон |language=tg }}</ref> === Сурх дар маросимҳои арӯсӣ === Дар баъзе минтақаҳои Тоҷикистон сурх яке аз рангҳои маъмули либос ва ороишоти арӯсӣ мебошад. Пажӯҳишгоҳи илмӣ-таҳқиқотии фарҳанг ва иттилоот дар мақолаи «Мавқеи рӯймол дар фарҳанги сару либоси мардуми тоҷик» қайд кардааст, ки дар баъзе суннатҳои арӯсии Бадахшон ранги сафед рамзи роҳи сафед, сабз рамзи сарсабзӣ ва баракат, сурх бошад, рамзи '''хушбахтӣ''' ҳисоб мешавад.<ref name="Headscarf">{{cite web |title=Мавқеи рӯймол дар фарҳанги сару либоси мардуми тоҷик |url=https://pitfi.tj/node/227 |publisher=Пажӯҳишгоҳи илмӣ-таҳқиқотии фарҳанг ва иттилоот |language=tg }}</ref> Дар ҷашну маросимҳо занон рӯймол ва либосҳои сурх, серранг ё гулдор мепӯшиданд. Дар муқобил, баъзе рангҳои тира, аз ҷумла кабуд ва сиёҳ, дар суннатҳои муайян бо азодорӣ алоқаманд буданд.<ref name="Headscarf"/> === Сурх дар ҳунарҳои мардумӣ === Сурх дар [[чакан]], [[сӯзанӣ]], [[атлас]], [[адрас]], [[қолинбофӣ]], [[гилембофӣ]] ва дигар ҳунарҳои мардумии тоҷикон васеъ истифода мешавад. Дар [[чакан]]и тоҷикӣ нақшҳои гулу барг, анор, лола ва дигар унсурҳои табиат бо риштаҳои рангоранг офарида мешаванд. Сурх дар чунин нақшҳо метавонад барои тасвири гулҳо ва дигар унсурҳои ороишӣ истифода шавад. Мувофиқи маълумоти [[ЮНЕСКО]], нақшҳои чакан аксаран ба табиат, ҷаҳонбинии мардум ва орзую умедҳои инсон алоқаманданд. Дар гузашта риштаҳои чаканро аз нахҳои пахта ва абрешим омода карда, бо рангҳои табиии рустанӣ ва маъданӣ ранг мекарданд.<ref name="UNESCOChakan">{{cite web |title=Chakan, embroidery art in the Republic of Tajikistan |url=https://ich.unesco.org/en/RL/01397 |publisher=UNESCO |year=2018 }}</ref> == Ранги сурх дар адабиёти тоҷик == Дар [[адабиёти форсӣ|адабиёти тоҷик]] сурх яке аз рангҳои серистеъмол аст. Шоирон онро барои тасвири чеҳра, лаб, гул, шароб, оташ, хун, муҳаббат ва шуҷоат истифода мебаранд. Дар шеъри классикӣ ранги сурх бештар бо чунин тасвирҳо меояд: * '''Гули сурх''' — зебоӣ, баҳор ва маҳбуб. * '''Лаби лаъл''' — лаби сурх ва зебои маҳбуб. * '''Чеҳраи гулгун''' — рӯйи зебо ё сурхтоб. * '''Бодаи гулгун''' — шароби сурх. * '''Лолаи сурх''' — ишқ, хун ё шаҳодат. * '''Оташи сурх''' — гармӣ, нерӯ ва ишқи пуршӯр. Муҳаққиқи адабиёти форсӣ Аннемари Шиммел қайд мекунад, ки сурх дар адабиёти форсӣ ҳам рамзи ҳаёт, нерӯ ва муҳаббат ва ҳам рамзи хун, ғазаб ва шаҳодат мебошад. Вобаста ба мазмуни асар як ранг метавонад маъноҳои гуногун гирад.<ref name="IranicaColor"/> === Сурх дар шеъри Рӯдакӣ === Дар ашъори [[Рӯдакӣ|Абӯабдуллоҳи Рӯдакӣ]] низ тасвирҳои вобаста ба ранги сурх бисёранд. Масалан, дар яке аз байтҳои ӯ омадааст: {{Иқтибос|Самоъу бодаи гулгун ва лӯъбатон чу моҳ,<br>Агар фаришта бибинад, дарафтад дар чоҳ.<ref name="Rudaki">{{cite web |title=Рӯдакӣ — Қасидаҳо ва қитъаҳо, №104 |url=https://ganjoor.net/roodaki/baghimande/sh104 |website=Ганҷур |language=fa }}</ref>}} Дар ин байт «бодаи гулгун» ба маънои шароби сурх омадааст. Истифодаи вожаи «гулгун» нишон медиҳад, ки дар забони адабии форсӣ-тоҷикӣ ранги сурхро на танҳо бо номи мустақим, балки тавассути монанд кардан ба гул ва дигар ашёи табиат низ ифода мекарданд. === Сурх ва сурхрӯйӣ === Дар забони тоҷикӣ ибораи '''сурхрӯй''' ё '''рӯйсафед''' ба шахси обрӯманд ва сарбаланд низ гуфта мешавад. «Сурхрӯй шудан» дар баъзе мавридҳо маънои шармидан ва сурх шудани рӯйро дорад, вале дар адабиёти классикӣ сурхрӯйӣ метавонад рамзи обрӯ ва сарбаландӣ бошад. Дар адабиёти ирфонӣ сурх баъзан бо қудрати рӯҳонӣ ва ишқи илоҳӣ пайванд мегирад. Масалан, дар осори баъзе орифон ва шоирони форсӣ сурх рамзи нерӯи ботинӣ ва таҷрибаи маънавӣ мебошад.<ref name="IranicaColor"/> === Сурх дар «Ҳафт пайкар» === Дар достони '''[[Ҳафт пайкар]]'''-и [[Низомии Ганҷавӣ]] рангҳо бо рӯзҳои ҳафта ва сайёраҳо алоқаманд мебошанд. Дар низоми рамзии асар сурх бо [[Баҳром (сайёра)|сайёраи Баҳром]] ва рӯзи сешанбе пайванд дорад. Ин анъана аз тасаввуроти куҳани [[ахтаршиносӣ]] ва рамзшиносии рангҳо сарчашма мегирад.<ref name="IranicaColor"/> Дар осори адабии форсӣ чунин робитаҳои байни рангҳо, сайёраҳо ва рӯзҳои ҳафта дар давраҳои гуногун истифода шудаанд. == Сурх дар устураҳо ва эътиқодоти эронӣ == === Сурх, оташ ва рӯшноӣ === Дар фарҳангҳои қадими эронӣ оташ аз унсурҳои муҳими динӣ ва маросимӣ буд. Ранги сурху норинҷии шуълаи оташ бо гармӣ, рӯшноӣ ва нерӯ алоқаманд аст. Аз ин сабаб сурх дар баъзе шарҳҳои фарҳангӣ бо офтоб, оташ ва нерӯи зиндагӣ пайванд дода мешавад. Дар [[зардуштия]] оташ рамзи муҳими покӣ ва рӯшноӣ мебошад. Аммо ин маънои онро надорад, ки сурх ягона ранги муқаддаси ин дин аст. Масалан, либоси сафед низ дар маросимҳои зардуштӣ ҷойгоҳи махсус дорад.<ref name="IranicaColor"/> Дар [[Чоршанбеи сурӣ]], ки дар баъзе минтақаҳои Эрон ҷашн гирифта мешавад, мардум аз болои оташ мепаранд. Дар ин маросим сурхӣ бо тандурустӣ ва нерӯи зиндагӣ алоқаманд аст. Пайдоиши номи «сурӣ» баҳснок аст, вале баъзе муҳаққиқон онро бо вожаи куҳани ''сур'' ба маънои сурх мепайванданд.<ref name="IranicaSuri">{{cite encyclopedia |last1=Saʿidi-Sirjani |first1=Ali-Akbar |last2=Kasheff |first2=Manouchehr |title=Čahāršanba-Sūrī |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |year=1990 |url=https://www.iranicaonline.org/articles/caharsanba-suri/ }}</ref> === Сурх ва Сиёвуш === Дар устураҳо ва адабиёти эронӣ сурх метавонад рамзи хуни рехташуда ва қурбонӣ бошад. Яке аз чеҳраҳои муҳими ин анъана [[Сиёвуш]] аст, ки достони ӯ дар [[Шоҳнома]]и [[Фирдавсӣ]] нақл шудааст. Сиёвуш дар адабиёт ва фарҳанги мардумӣ рамзи бегуноҳӣ ва марги фоҷиавӣ мебошад. Дар баъзе шарҳҳои адабӣ лолаи сурх бо хуни шаҳидон ва сарнавишти қаҳрамонони фоҷиавӣ, аз ҷумла Сиёвуш, пайванд дода мешавад.<ref name="IranicaHusayn">{{cite encyclopedia |title=Ḥosayn b. ʿAli ii. In Popular Shiʿism |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |url=https://www.iranicaonline.org/articles/hosayn-b-ali-ii/ }}</ref> Ин робита пеш аз ҳама як тасвири адабӣ ва устуравӣ аст; онро набояд ҳамчун далели пайдоиши ҳамаи навъҳои гули лола аз хуни Сиёвуш фаҳмид. === Лолаи сурх === [[Акс:Red poppies vertical.jpg|thumb|Гулҳои сурх дар адабиёти тоҷик рамзи зебоӣ, баҳор ва баъзан хун ё шаҳодат мебошанд.]] [[Лола]] яке аз гулҳои машҳур дар фарҳанги тоҷикон аст. Дар шеър ва ҳунарҳои мардумӣ лолаи сурх бо ҷавонӣ, муҳаббат, зебоӣ ва баҳор алоқаманд аст. Дар баъзе анъанаҳои адабӣ лолаи сурх метавонад рамзи хуни шаҳидон низ бошад. Ин маъно дар адабиёти форсӣ ва дар шеърҳои баъзе шоирони давраҳои баъдӣ дида мешавад.<ref name="IranicaColor"/> Дар Тоҷикистон гули лола дар нақшҳои [[чакан]], сӯзанӣ ва дигар ҳунарҳои ороишӣ низ истифода мешавад. == Рангҳои сурх дар ҳунари рангрезии тоҷикон == {{Асосӣ|Рангрезӣ}} Дар гузашта рангҳои сурхро аз маводи гуногуни табиӣ тайёр мекарданд. Дар байни тоҷикон яке аз сарчашмаҳои асосӣ решаи гиёҳи '''[[рӯян]]''' буд. === Рӯян === Рӯян (''[[Rubia tinctorum]]'') гиёҳест, ки аз решаи он моддаи рангкунандаи сурх мегиранд. Мардумшинос Н. Н. Ершов дар китоби «Қаратоғ ва ҳунарҳои он» тарзи рангтайёркунии анъанавиро чунин шарҳ додааст: Рангрезон решаи рӯяни тақрибан сесоларо меканданд, хушк ва майда мекарданд. Сипас онро дар об тар карда, меҷӯшонданд. Риштаҳои пахтагӣ ва абрешимиро дар оби рангдор меҷӯшонданд, то ранг ба онҳо часпад.<ref name="Ershov">{{cite book |last=Ершов |first=Н. Н. |title=Каратаг и его ремесла |publisher=Дониш |place=Душанбе |year=1984 |pages=44–46 |url=https://abashin.org/wp-content/uploads/2024/02/ershov2.pdf }}</ref> Барои устувор кардани ранг аз моддаҳои ёрирасон, аз ҷумла '''бузғунҷ''', ки ғуддаҳои баъзе дарахтони писта мебошанд, истифода мешуд. Вобаста ба тарзи коркард рӯян метавонад аз гулобӣ то сурхи тира ранг диҳад.<ref name="Ershov"/> === Қирмиз === '''[[Қирмиз]]''' ранги сурхест, ки аз баъзе ҳашароти рангдеҳ ба даст меояд. Дар ҳунари Қаратоғ қирмизро бештар барои ранг кардани абрешим истифода мебурданд. Ершов менависад, ки ин рангро аз берун меоварданд ва барои рангкунӣ аз моддаҳои ёрирасон низ истифода мекарданд.<ref name="Ershov"/> Қирмиз дар таърихи рангрезии кишварҳои гуногун, аз ҷумла дар Осиёи Ғарбӣ ва Аврупо, ранги арзишманд ба шумор мерафт. === Анор ва дигар рустаниҳо === Дар баъзе ҳунарҳои мардумӣ аз пӯст, реша ва меваи рустаниҳо низ ранг тайёр мекарданд. [[Пӯсти анор]] дар рангрезӣ истифода шудааст, аммо ранги ҳосилшуда вобаста ба усули коркард ва моддаҳои ёрирасон метавонад гуногун бошад. Дар Қаратоғ, мувофиқи маълумоти Ершов, аз пӯсти анор барои гирифтани ранги сиёҳ низ истифода мекарданд.<ref name="Ershov"/> Аз ин рӯ, истифодаи анорро танҳо ба ранги сурх маҳдуд кардан дуруст нест. == Сурх дар рамзҳои давлатӣ ва сиёсӣ == === Парчами Тоҷикистон === [[Акс:Flag of Tajikistan.svg|thumb|Ранги сурх қисми болоии [[Парчами Тоҷикистон|Парчами давлатии Тоҷикистон]]ро ташкил медиҳад.]] Сурх яке аз се ранги [[Парчами Тоҷикистон|Парчами давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] мебошад. Парчами кунунии Тоҷикистон соли [[1992]] қабул шудааст. Он аз се рахи уфуқии сурх, сафед ва сабз иборат буда, дар маркази рахи сафед тоҷ ва ҳафт ситора дорад. Дар шарҳҳои рамзии парчам сурх аксаран бо истиқлол, ҷасорат, мубориза ва ҷоннисорӣ пайванд дода мешавад. Ин шарҳҳо аз тавсифи расмии тарҳи парчам фарқ доранд. Мувофиқи маълумоти сомонаи расмии Президенти Тоҷикистон, рамзи рақамии сурхи парчам '''#DC161D''' мебошад, ки аз сурхи стандартии вебӣ (#FF0000) фарқ мекунад.<ref name="Flag">{{cite web |title=Рамзҳои давлатӣ |url=https://www.president.tj/symbols |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |language=tg }}</ref> === Сурх дар ҳаракатҳои сиёсӣ === Аз асри XIX сар карда, сурх ба яке аз рангҳои рамзии ҳаракатҳои [[сотсиализм|сотсиалистӣ]] ва [[коммунизм|коммунистӣ]] табдил ёфт. Пас аз [[Инқилоби Октябр]] дар соли 1917 ранги сурх ба рамзи асосии ҳокимияти [[болшевикон]] табдил ёфт. Он дар парчам, нишонҳо, шиорҳо ва ороишоти расмии [[Иттиҳоди Шӯравӣ]] васеъ истифода мешуд. Парчами [[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон]] низ сурхро ҳамчун яке аз рангҳои асосии худ дошт. Имрӯз сурх дар парчамҳои бисёр кишварҳо истифода мешавад, вале маънои он вобаста ба таърих ва фарҳанги ҳар кишвар фарқ мекунад. == Маъноҳои дигари сурх == Дар ҷаҳони муосир сурх дар [[аломатҳои роҳ]], нишонҳои огоҳкунанда, таҷҳизоти [[сӯхторхомӯшкунӣ]] ва дигар воситаҳои амниятӣ истифода мешавад. Ин ранг диққатро зуд ҷалб мекунад ва аз ин рӯ барои нишон додани хатар, манъ ё зарурати таваҷҷуҳ муносиб аст. Дар фарҳанг ва санъат бошад, сурх ҳамоно бо муҳаббат, нерӯ, ҳаяҷон, шодӣ ва ҷасорат пайванд дорад. Аммо маънои равонии он ҳамеша яксон нест ва аз шароити истифода ва таҷрибаи фарҳангии бинанда вобаста мебошад. == Адабиёт == {{reflist}} {{Тобишҳои сурх}} {{Гурӯҳбандии рангҳо}} [[Гурӯҳ:Рангҳои асосӣ]] [[Гурӯҳ:Сурх]] nem1k1boj82rpqnlesb2qyaqw3q16sy 1493191 1493188 2026-11-08T21:47:01Z Zosya95 54344 /* Давраи бостон */ 1493191 wikitext text/x-wiki {{Қуттии ранг |ном=Сурх |hex=FF0000 |r=255 |g=0 |b=0 |c=0 |m=100 |y=100 |k=0 |h=0 |s=100 |v=100 |тасвир={{photomontage |photo1a=Pomegranate02 edit.jpg |photo1b=Cardinal.jpg |photo2a=Cardinal Théodore Adrien Sarr 2.JPG |photo2c=Magdalena Frackowiak.jpg |photo3a=Chinese honor guard in column 070322-F-0193C-014.JPEG |size=280 |color_border=#AAAAAA |position=center }} |рамз={{hlist|[[Шодӣ]]|[[Бахт]]|[[Нерӯ]]|[[Меҳргон]]|[[Хатар]]|[[Оташ]]}} }} '''Сурх''' яке аз [[Ранги асосӣ|рангҳои асосӣ]] буда, дар [[спектри намоён]]и [[рӯшноӣ]], дар паҳлӯи ранги [[норинҷӣ]] ҷойгир аст ва [[дарозии мавҷ]]и нури сурх тақрибан 620–750 [[нанометр|нм]] мебошад. Дар [[модели рангии RGB]] сурх яке аз се ранги асосӣ буда, дар [[модели рангии CMYK]] аз омезиши [[арғавонӣ]] ва [[зард]] ҳосил мешавад.<ref name="Spectral">{{cite web |title=Spectral Colors |url=http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/vision/specol.html |website=HyperPhysics |publisher=Georgia State University }}</ref><ref name="W3C">{{cite web |title=CSS Color Module Level 3 |url=https://www.w3.org/TR/css-color-3/ |publisher=World Wide Web Consortium }}</ref> Дар [[табиат]] сурхро дар [[хун]], [[оташ]], гулу меваҳо, баъзе [[Маъдан|маъданҳо]] ва [[Ҳайвон|ҳайвонҳо]] дидан мумкин аст. Одамон аз замонҳои қадим ин рангро барои ороиши бадан, ранг кардани матоъ, [[рассомӣ]] ва [[кулолгарӣ]] истифода мебурданд.<ref name="Smithsonian2" /> Сурх дар фарҳангҳои гуногун маъноҳои ҳархела дорад. Он метавонад рамзи [[ҳаёт]], [[муҳаббат]], [[ҷасорат]], нерӯ, шодӣ ва фармонравоӣ бошад, вале ҳамзамон метавонад рамзи хунрезӣ, хатар, ғазаб ё ҷанг низ бошад. Дар фарҳанги тоҷикӣ ва дигар халқҳои эронитабор сурх бо зебоӣ, хушбахтӣ, ҷашну маросимҳо, гулҳо ва баъзе фаҳмишҳои динӣ пайванд дорад.<ref name="IranicaColor">{{cite encyclopedia |last1=Schimmel |first1=Annemarie |last2=Soucek |first2=Priscilla P. |title=Color |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |volume=VI |pages=46–50 |year=1992 |url=https://www.iranicaonline.org/articles/color-pers-rang/ }}</ref><ref name="Rahimi">{{cite journal |last=Раҳимӣ |first=Дилшод |title=Ифодаи номи рангҳо дар гуфтори ҳунармандон |journal=Паёмномаи фарҳанг |year=2020 |issue=1 (49) |pages=5–10 |publisher=Пажӯҳишгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилоот |url=https://pitfi.tj/sites/default/files/payomnomai_farhang/payomnomai_farhang_2020_01.pdf }}</ref> == Решаи ном == Вожаи сурх решаи қадимии [[Забонҳои эронӣ|эронӣ]] дорад. Дар [[забони авестоӣ]] он ба шакли ''suxra-'' бо маънои «ранги сурх» ва «гарм» омадааст. Шаклҳои [[Форсии миёна|форсии миёнаи]] ''suxr'' ва [[Форсии нав|форсии нави]] ''surx'' ё ''sorx'' низ аз ҳамин реша пайдо шудаанд.<ref name="Viti2" /> Ин вожа дар дигар [[забонҳои эронӣ]] низ ҳамреша дорад. Масалан, дар [[забони пашту]] калимаи ''sūr'' маънои «сурх»-ро дорад. Ба гуфтаи баъзе забоншиносон, решаи қадимаи ин калима маъноҳои сӯхтан, дурахшидан ва гармӣ будааст.<ref name="Viti">{{cite journal |last=Viti |first=Carlotta |title=Semantic variation and semantic change in the color lexicon |journal=Linguistics |volume=63 |issue=4 |year=2025 |pages=949–1027 |doi=10.1515/ling-2023-0161 |url=https://www.degruyterbrill.com/document/doi/10.1515/ling-2023-0161/html }}</ref><ref name="Tukhtasunov">{{cite journal |last=Тухтасунов |first=О. |title=Назаре ба якчанд вожаҳои ифодагари ранги сурх ва тобишҳои он дар забони тоҷикӣ |journal=Паёми Донишгоҳи давлатии Бохтар ба номи Носири Хусрав |series=Силсилаи илмҳои гуманитарӣ ва иқтисодӣ |year=2019 |issue=1/3 (65) |pages=14–18 |url=https://bgu-vestniki.tj/en/wp-content/uploads/2021/01/%E2%84%961-365-2019.pdf |language=tg }}</ref> == Номҳои дигари сурх == {{Асосӣ|Тобишҳои сурх}} Дар забони тоҷикӣ ранги сурх тобишҳои зиёде дорад, ки бисёре аз онҳо номҳои хос доранд. Номи ин рангҳо бештар аз гулҳо, меваҳо, сангҳои қимматбаҳо ва дигар чизҳои табиат гирифта шудааст.<ref name="Rahimi" /> == Хусусиятҳои ранг == === Сурх дар табиат ва рӯшноӣ === [[Акс:Linear visible spectrum.svg|thumb|Сурх дар спектри намоёни рӯшноӣ]] Одам рангҳоро ба воситаи [[чашм]] ва [[мағзи сар]] мебинад. Дар [[тӯрпардаи чашм]], ҳуҷайраҳои махсуси ба рӯшноӣ ҳассос — [[чӯбчаҳо]] ва [[колбачаҳо]] ҷойгиранд. Колбачаҳо барои фарқ кардани рангҳо хизмат мекунанд. Онҳо рӯшноиро ба сигналҳои асабӣ табдил медиҳанд, ки тавассути [[асаби босира]] ба мағзи сар мерасанд. Мағзи сар ин сигналҳоро коркард карда, рангҳоро муайян мекунад.<ref name="Ustoev2023">{{cite book|last=Устоев|first=Мирзо|title=Биология: Анатомия, физиология ва гигиенаи одам|edition=5|publisher=Маориф|place=Душанбе|year=2023|page=168|isbn=978-99985-39-09-9|url=https://www.maorif.tj/storage/libraries/01JBBNBXBDDKFJ50NQ914F1EWD.pdf|language=tg}}</ref> Нури сурх нисбат ба нури [[бунафш]] [[Дарозии мавҷ|дарозии мавҷи]] бештар ва [[Басомад|басомади]] камтар дорад. Ашёи сурх як қисми рӯшноиро ҷаббида, қисми дигарро инъикос мекунад. Чашми инсон рӯшноии инъикосшударо сурх мебинад.<ref name="Spectral"/> === Сурх дар системаҳои рангӣ === Дар [[модели рангии RGB]], ки дар [[монитори компютер]], телефон ва дигар экранҳо истифода мешавад, сурх яке аз се ранги асосии нур аст. Сурхи стандартии вебӣ бо рамзи '''#FF0000''' муайян мешавад.<ref name="W3C" /> Дар [[модели рангии CMYK]], ки дар [[чоп]] истифода мешавад, сурх аз омехтани рангҳои [[арғувонӣ|арғавонӣ]] ва [[зард]] ҳосил мешавад. Аз ин рӯ, сурх дар RGB ранги асосӣ ва дар CMYK ранги дуюминдараҷа ҳисоб мешавад. == Таърих == {{Асосӣ|Таърихи ранги сурх}} === Давраи пеш аз таърих === [[Акс:Pech Merle main.jpg|thumb|Нақши дасти инсон бо рангдонаи сурх дар ғори Пеш-Мерли Фаронса.]] Сурх яке аз қадимтарин рангҳое мебошад, ки одамизод дар санъат истифода кардааст. Дар давраи [[палеолит]] одамон аз хоки сурх, ки дорои [[оксиди оҳан]] буд, [[рангдона]] тайёр мекарданд. Ин маводро [[охра]]и сурх меноманд. Одамон онро кӯфта, бо об ё моддаҳои дигар омехта мекарданд ва барои ороиши бадан, ранг кардани ашё ва наққошии рӯйи санг ба кор мебурданд.<ref name="Smithsonian">{{cite web |title=Red |url=https://asia.si.edu/explore-art-culture/art-stories/colors/red/ |website=National Museum of Asian Art |publisher=Smithsonian Institution }}</ref> Дар ғорҳои қадимии [[Аврупо]] ва [[Африқо]] тасвирҳои ҳайвонот, нақши дастони инсон ва дигар осори бо рангдонаи сурх офаридашуда ёфт шудаанд, ки баъзе аз онҳо таърихи даҳҳо ҳазор соларо доранд. === Давраи бостон === Дар [[Мисри бостон]] сурх дар наққошӣ, ороиши бадан ва маросимҳои динӣ истифода мешуд. Мисриён аз охраи сурх барои ранг кардани деворҳо, пайкараҳо, [[рухсора]] ва [[лаб]] истифода мекарданд. Дар [[Чини бостон]] барои ороиши [[сафол]]у биноҳо аз [[Рангдона|рангдонаҳо]] ва барои ранг кардани матоъ аз [[Рангина|рангинаҳо]] истифода мебурданд. Бо гузашти вақт сурх ба яке аз рангҳои муҳими маросимӣ ва дарборӣ табдил ёфт. Дар фарҳанги чинӣ ин ранг рамзи бахт, шодӣ ва комёбӣ мебошад.<ref name="Smithsonian"/> Дар [[Юнони бостон|Юнону]] [[Руми бостон]] рангдонаҳои маъданӣ, аз ҷумлаи [[шанграф]] ва [[сурби сурх]], истеҳсол мекарданд. Шанграф ранги сурхи дурахшон медод, аммо аз сабаби доштани [[симоб]] заҳрнок буд. Сурби сурх низ моддаи заҳрнок мебошад. == Сурх дар фарҳанги Суғд == [[Акс:Hommes au banquet, pigment sur plâtre, Penjikent, Tadjikistan.jpg|thumb|Деворнигораҳои Суғди бостон бо рангҳои гуногун, аз ҷумла сурх, оро дода мешуданд.]] Дар [[Суғд|Суғди]] бостон сурх яке аз рангҳои муҳими [[деворнигорӣ]] ва ҳунарҳои ороишӣ буд. Деворнигораҳои [[Панҷакенти бостонӣ]], [[Афросиёб (шаҳри бостонӣ)|Афросиёб]], [[Варахша]] ва дигар шаҳрҳои Суғд нишон медиҳанд, ки рассомон аз рангҳои сурх, зард, сафед, сиёҳ ва кабуд истифода мекарданд.<ref name="SogdArt2" /> Дар деворнигораҳои Панҷакент, ки асосан ба асрҳои V–VIII мансубанд, саҳнаҳои зиндагии дарборӣ, зиёфатҳо, достонҳои паҳлавонӣ, афсонаҳову тасвирҳои худоён тасвир шудаанд. Рассомон барои кашидани ин онҳо аз рангмояҳои табиӣ, бахусус рангдонаҳои маъданӣ, истифода мекарданд. Барои ҳосил кардани сурх аз рангдонаҳое чун охраи сурх, ҳематит, шанграф ва сурби сурх ба кор мебурданд.<ref name="Kosolapov">{{cite book |last1=Косолапов |first1=А. И. |last2=Маршак |first2=Б. И. |title=Стенная живопись Средней и Центральной Азии: историко-художественное и лабораторное исследование |publisher=Формика |place=Санкт-Петербург |year=1999 |url=https://www.kronk.spb.ru/library/kosolapov-marshak-1999-t1.htm }}</ref> === Толори сурхи Варахша === Яке аз намунаҳои номдори корбурди ранги сурх дар санъати Суғд Толори сурх дар қасри [[Варахша]] мебошад. Ин қаср дар наздикии [[Бухоро]] ҷойгир буда, деворнигораҳои он ба асрҳои VII–VIII мансубанд. Ин толор аз он сабаб «Толори сурх» ном гирифтааст, ки заминаи деворнигораҳои он асосан сурх аст. Дар ин деворнигораҳо саворони фил, палангҳо ва дигар ҷонварони афсонавӣ тасвир шудаанд.<ref name="Varakhsha2" /> == Сурх дар фарҳанги тоҷикон == === Маъноҳои рамзӣ === Дар фарҳанги тоҷикон сурх аз рангҳои маъмули ҷашну маросимҳо ба шумор меравад. Он бештар бо шодӣ, зебоӣ, ҷавонӣ, бахту саодат ва нерӯи зиндагӣ алоқаманд аст. Дилшод Раҳимӣ дар таҳқиқоти худ қайд мекунад, ки дар ҷашнҳо ва маросимҳои тоҷикон рангҳо маъноҳои гуногун доштаанд. Масалан, сабз бештар бо баҳор ва [[Наврӯз]], сурху арғувонӣ ва норинҷӣ бо [[Меҳргон]] ва либосҳои рангоранг бо ҷашну маъракаҳои шодӣ алоқаманд буданд.<ref name="Rahimi"/> Сурх ҳамчунин метавонад бо хун, оташ ва ҷасорат пайванд дошта бошад. Аммо маънои он дар ҳар маросим ва минтақа яксон нест. Дар баъзе мавридҳо сурх рамзи хушбахтӣ аст ва дар ҳолатҳои дигар метавонад маънои ҷанг, хатар ё қурбонӣ дошта бошад. === Сурх дар Наврӯз === {{Асосӣ|Наврӯз}} Дар баъзе минтақаҳои Тоҷикистон сурх дар маросимҳои [[Наврӯз]] аҳаммияти махсус дорад. Мувофиқи маълумоти ''Encyclopaedia Iranica'', дар баъзе суннатҳои [[Бадахшон]] пеш аз Наврӯз соҳиби хона ду ҷорӯби сурхро назди даромадгоҳ мегузошт ва бар болои дар матои сурх меовехт. Дар ин маросим сурх рамзи шодӣ, бахт ва рӯзгори нек ба шумор мерафт.<ref name="IranicaNowruz">{{cite encyclopedia |last=Shahbazi |first=Alireza Shapur |title=Nowruz ii. In the Islamic Period |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |year=2000 |url=https://www.iranicaonline.org/articles/nowruz-ii/ }}</ref> Ин анъана ба суннатҳои маҳаллии Бадахшон тааллуқ дорад ва маънои онро надорад, ки тамоми тоҷикон Наврӯзро бо матои сурх таҷлил мекарданд. Дар фарҳанги форсизабонон меваҳои сурх, аз ҷумла [[анор]] ва [[тарбуз]], низ дар баъзе маросимҳои мавсимӣ истифода мешаванд. Онҳо метавонанд рамзи фаровонӣ, ҳаёт ва неъмати табиат бошанд. === Сурх дар Меҳргон === {{Асосӣ|Меҳргон}} [[Меҳргон]] яке аз ҷашнҳои бостонии халқҳои эронитабор аст, ки бо фарорасии тирамоҳ ва ҷамъоварии ҳосил алоқаманд мебошад. Дар фарҳанги тоҷикон рангҳои сурх, арғувонӣ, норинҷӣ ва заррин бо ин ҷашн пайванд доранд. Ин рангҳо ба баргҳои тирамоҳӣ, меваҳои пухта, нури офтоб ва фаровонии ҳосил монанданд.<ref name="Rahimi"/> Меҳргон бо [[Меҳр (эзад)|Меҳр]] ё Митро, ки дар эътиқодоти эронии бостон бо аҳду паймон ва рӯшноӣ алоқаманд буд, низ иртибот дорад. Дар баъзе шарҳҳои фарҳангӣ сурху заррин ба нури офтоб ва ҷашни Меҳргон нисбат дода мешаванд.<ref>{{cite web |title=Меҳргон — ҷашни ниёгон — аз бостон то имрӯз |url=https://amit.tj/tj/mekhrgon-chashni-niyogon-az-boston-imruz |publisher=Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон |language=tg }}</ref> === Сурх дар маросимҳои арӯсӣ === Дар баъзе минтақаҳои Тоҷикистон сурх яке аз рангҳои маъмули либос ва ороишоти арӯсӣ мебошад. Пажӯҳишгоҳи илмӣ-таҳқиқотии фарҳанг ва иттилоот дар мақолаи «Мавқеи рӯймол дар фарҳанги сару либоси мардуми тоҷик» қайд кардааст, ки дар баъзе суннатҳои арӯсии Бадахшон ранги сафед рамзи роҳи сафед, сабз рамзи сарсабзӣ ва баракат, сурх бошад, рамзи '''хушбахтӣ''' ҳисоб мешавад.<ref name="Headscarf">{{cite web |title=Мавқеи рӯймол дар фарҳанги сару либоси мардуми тоҷик |url=https://pitfi.tj/node/227 |publisher=Пажӯҳишгоҳи илмӣ-таҳқиқотии фарҳанг ва иттилоот |language=tg }}</ref> Дар ҷашну маросимҳо занон рӯймол ва либосҳои сурх, серранг ё гулдор мепӯшиданд. Дар муқобил, баъзе рангҳои тира, аз ҷумла кабуд ва сиёҳ, дар суннатҳои муайян бо азодорӣ алоқаманд буданд.<ref name="Headscarf"/> === Сурх дар ҳунарҳои мардумӣ === Сурх дар [[чакан]], [[сӯзанӣ]], [[атлас]], [[адрас]], [[қолинбофӣ]], [[гилембофӣ]] ва дигар ҳунарҳои мардумии тоҷикон васеъ истифода мешавад. Дар [[чакан]]и тоҷикӣ нақшҳои гулу барг, анор, лола ва дигар унсурҳои табиат бо риштаҳои рангоранг офарида мешаванд. Сурх дар чунин нақшҳо метавонад барои тасвири гулҳо ва дигар унсурҳои ороишӣ истифода шавад. Мувофиқи маълумоти [[ЮНЕСКО]], нақшҳои чакан аксаран ба табиат, ҷаҳонбинии мардум ва орзую умедҳои инсон алоқаманданд. Дар гузашта риштаҳои чаканро аз нахҳои пахта ва абрешим омода карда, бо рангҳои табиии рустанӣ ва маъданӣ ранг мекарданд.<ref name="UNESCOChakan">{{cite web |title=Chakan, embroidery art in the Republic of Tajikistan |url=https://ich.unesco.org/en/RL/01397 |publisher=UNESCO |year=2018 }}</ref> == Ранги сурх дар адабиёти тоҷик == Дар [[адабиёти форсӣ|адабиёти тоҷик]] сурх яке аз рангҳои серистеъмол аст. Шоирон онро барои тасвири чеҳра, лаб, гул, шароб, оташ, хун, муҳаббат ва шуҷоат истифода мебаранд. Дар шеъри классикӣ ранги сурх бештар бо чунин тасвирҳо меояд: * '''Гули сурх''' — зебоӣ, баҳор ва маҳбуб. * '''Лаби лаъл''' — лаби сурх ва зебои маҳбуб. * '''Чеҳраи гулгун''' — рӯйи зебо ё сурхтоб. * '''Бодаи гулгун''' — шароби сурх. * '''Лолаи сурх''' — ишқ, хун ё шаҳодат. * '''Оташи сурх''' — гармӣ, нерӯ ва ишқи пуршӯр. Муҳаққиқи адабиёти форсӣ Аннемари Шиммел қайд мекунад, ки сурх дар адабиёти форсӣ ҳам рамзи ҳаёт, нерӯ ва муҳаббат ва ҳам рамзи хун, ғазаб ва шаҳодат мебошад. Вобаста ба мазмуни асар як ранг метавонад маъноҳои гуногун гирад.<ref name="IranicaColor"/> === Сурх дар шеъри Рӯдакӣ === Дар ашъори [[Рӯдакӣ|Абӯабдуллоҳи Рӯдакӣ]] низ тасвирҳои вобаста ба ранги сурх бисёранд. Масалан, дар яке аз байтҳои ӯ омадааст: {{Иқтибос|Самоъу бодаи гулгун ва лӯъбатон чу моҳ,<br>Агар фаришта бибинад, дарафтад дар чоҳ.<ref name="Rudaki">{{cite web |title=Рӯдакӣ — Қасидаҳо ва қитъаҳо, №104 |url=https://ganjoor.net/roodaki/baghimande/sh104 |website=Ганҷур |language=fa }}</ref>}} Дар ин байт «бодаи гулгун» ба маънои шароби сурх омадааст. Истифодаи вожаи «гулгун» нишон медиҳад, ки дар забони адабии форсӣ-тоҷикӣ ранги сурхро на танҳо бо номи мустақим, балки тавассути монанд кардан ба гул ва дигар ашёи табиат низ ифода мекарданд. === Сурх ва сурхрӯйӣ === Дар забони тоҷикӣ ибораи '''сурхрӯй''' ё '''рӯйсафед''' ба шахси обрӯманд ва сарбаланд низ гуфта мешавад. «Сурхрӯй шудан» дар баъзе мавридҳо маънои шармидан ва сурх шудани рӯйро дорад, вале дар адабиёти классикӣ сурхрӯйӣ метавонад рамзи обрӯ ва сарбаландӣ бошад. Дар адабиёти ирфонӣ сурх баъзан бо қудрати рӯҳонӣ ва ишқи илоҳӣ пайванд мегирад. Масалан, дар осори баъзе орифон ва шоирони форсӣ сурх рамзи нерӯи ботинӣ ва таҷрибаи маънавӣ мебошад.<ref name="IranicaColor"/> === Сурх дар «Ҳафт пайкар» === Дар достони '''[[Ҳафт пайкар]]'''-и [[Низомии Ганҷавӣ]] рангҳо бо рӯзҳои ҳафта ва сайёраҳо алоқаманд мебошанд. Дар низоми рамзии асар сурх бо [[Баҳром (сайёра)|сайёраи Баҳром]] ва рӯзи сешанбе пайванд дорад. Ин анъана аз тасаввуроти куҳани [[ахтаршиносӣ]] ва рамзшиносии рангҳо сарчашма мегирад.<ref name="IranicaColor"/> Дар осори адабии форсӣ чунин робитаҳои байни рангҳо, сайёраҳо ва рӯзҳои ҳафта дар давраҳои гуногун истифода шудаанд. == Сурх дар устураҳо ва эътиқодоти эронӣ == === Сурх, оташ ва рӯшноӣ === Дар фарҳангҳои қадими эронӣ оташ аз унсурҳои муҳими динӣ ва маросимӣ буд. Ранги сурху норинҷии шуълаи оташ бо гармӣ, рӯшноӣ ва нерӯ алоқаманд аст. Аз ин сабаб сурх дар баъзе шарҳҳои фарҳангӣ бо офтоб, оташ ва нерӯи зиндагӣ пайванд дода мешавад. Дар [[зардуштия]] оташ рамзи муҳими покӣ ва рӯшноӣ мебошад. Аммо ин маънои онро надорад, ки сурх ягона ранги муқаддаси ин дин аст. Масалан, либоси сафед низ дар маросимҳои зардуштӣ ҷойгоҳи махсус дорад.<ref name="IranicaColor"/> Дар [[Чоршанбеи сурӣ]], ки дар баъзе минтақаҳои Эрон ҷашн гирифта мешавад, мардум аз болои оташ мепаранд. Дар ин маросим сурхӣ бо тандурустӣ ва нерӯи зиндагӣ алоқаманд аст. Пайдоиши номи «сурӣ» баҳснок аст, вале баъзе муҳаққиқон онро бо вожаи куҳани ''сур'' ба маънои сурх мепайванданд.<ref name="IranicaSuri">{{cite encyclopedia |last1=Saʿidi-Sirjani |first1=Ali-Akbar |last2=Kasheff |first2=Manouchehr |title=Čahāršanba-Sūrī |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |year=1990 |url=https://www.iranicaonline.org/articles/caharsanba-suri/ }}</ref> === Сурх ва Сиёвуш === Дар устураҳо ва адабиёти эронӣ сурх метавонад рамзи хуни рехташуда ва қурбонӣ бошад. Яке аз чеҳраҳои муҳими ин анъана [[Сиёвуш]] аст, ки достони ӯ дар [[Шоҳнома]]и [[Фирдавсӣ]] нақл шудааст. Сиёвуш дар адабиёт ва фарҳанги мардумӣ рамзи бегуноҳӣ ва марги фоҷиавӣ мебошад. Дар баъзе шарҳҳои адабӣ лолаи сурх бо хуни шаҳидон ва сарнавишти қаҳрамонони фоҷиавӣ, аз ҷумла Сиёвуш, пайванд дода мешавад.<ref name="IranicaHusayn">{{cite encyclopedia |title=Ḥosayn b. ʿAli ii. In Popular Shiʿism |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |url=https://www.iranicaonline.org/articles/hosayn-b-ali-ii/ }}</ref> Ин робита пеш аз ҳама як тасвири адабӣ ва устуравӣ аст; онро набояд ҳамчун далели пайдоиши ҳамаи навъҳои гули лола аз хуни Сиёвуш фаҳмид. === Лолаи сурх === [[Акс:Red poppies vertical.jpg|thumb|Гулҳои сурх дар адабиёти тоҷик рамзи зебоӣ, баҳор ва баъзан хун ё шаҳодат мебошанд.]] [[Лола]] яке аз гулҳои машҳур дар фарҳанги тоҷикон аст. Дар шеър ва ҳунарҳои мардумӣ лолаи сурх бо ҷавонӣ, муҳаббат, зебоӣ ва баҳор алоқаманд аст. Дар баъзе анъанаҳои адабӣ лолаи сурх метавонад рамзи хуни шаҳидон низ бошад. Ин маъно дар адабиёти форсӣ ва дар шеърҳои баъзе шоирони давраҳои баъдӣ дида мешавад.<ref name="IranicaColor"/> Дар Тоҷикистон гули лола дар нақшҳои [[чакан]], сӯзанӣ ва дигар ҳунарҳои ороишӣ низ истифода мешавад. == Рангҳои сурх дар ҳунари рангрезии тоҷикон == {{Асосӣ|Рангрезӣ}} Дар гузашта рангҳои сурхро аз маводи гуногуни табиӣ тайёр мекарданд. Дар байни тоҷикон яке аз сарчашмаҳои асосӣ решаи гиёҳи '''[[рӯян]]''' буд. === Рӯян === Рӯян (''[[Rubia tinctorum]]'') гиёҳест, ки аз решаи он моддаи рангкунандаи сурх мегиранд. Мардумшинос Н. Н. Ершов дар китоби «Қаратоғ ва ҳунарҳои он» тарзи рангтайёркунии анъанавиро чунин шарҳ додааст: Рангрезон решаи рӯяни тақрибан сесоларо меканданд, хушк ва майда мекарданд. Сипас онро дар об тар карда, меҷӯшонданд. Риштаҳои пахтагӣ ва абрешимиро дар оби рангдор меҷӯшонданд, то ранг ба онҳо часпад.<ref name="Ershov">{{cite book |last=Ершов |first=Н. Н. |title=Каратаг и его ремесла |publisher=Дониш |place=Душанбе |year=1984 |pages=44–46 |url=https://abashin.org/wp-content/uploads/2024/02/ershov2.pdf }}</ref> Барои устувор кардани ранг аз моддаҳои ёрирасон, аз ҷумла '''бузғунҷ''', ки ғуддаҳои баъзе дарахтони писта мебошанд, истифода мешуд. Вобаста ба тарзи коркард рӯян метавонад аз гулобӣ то сурхи тира ранг диҳад.<ref name="Ershov"/> === Қирмиз === '''[[Қирмиз]]''' ранги сурхест, ки аз баъзе ҳашароти рангдеҳ ба даст меояд. Дар ҳунари Қаратоғ қирмизро бештар барои ранг кардани абрешим истифода мебурданд. Ершов менависад, ки ин рангро аз берун меоварданд ва барои рангкунӣ аз моддаҳои ёрирасон низ истифода мекарданд.<ref name="Ershov"/> Қирмиз дар таърихи рангрезии кишварҳои гуногун, аз ҷумла дар Осиёи Ғарбӣ ва Аврупо, ранги арзишманд ба шумор мерафт. === Анор ва дигар рустаниҳо === Дар баъзе ҳунарҳои мардумӣ аз пӯст, реша ва меваи рустаниҳо низ ранг тайёр мекарданд. [[Пӯсти анор]] дар рангрезӣ истифода шудааст, аммо ранги ҳосилшуда вобаста ба усули коркард ва моддаҳои ёрирасон метавонад гуногун бошад. Дар Қаратоғ, мувофиқи маълумоти Ершов, аз пӯсти анор барои гирифтани ранги сиёҳ низ истифода мекарданд.<ref name="Ershov"/> Аз ин рӯ, истифодаи анорро танҳо ба ранги сурх маҳдуд кардан дуруст нест. == Сурх дар рамзҳои давлатӣ ва сиёсӣ == === Парчами Тоҷикистон === [[Акс:Flag of Tajikistan.svg|thumb|Ранги сурх қисми болоии [[Парчами Тоҷикистон|Парчами давлатии Тоҷикистон]]ро ташкил медиҳад.]] Сурх яке аз се ранги [[Парчами Тоҷикистон|Парчами давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] мебошад. Парчами кунунии Тоҷикистон соли [[1992]] қабул шудааст. Он аз се рахи уфуқии сурх, сафед ва сабз иборат буда, дар маркази рахи сафед тоҷ ва ҳафт ситора дорад. Дар шарҳҳои рамзии парчам сурх аксаран бо истиқлол, ҷасорат, мубориза ва ҷоннисорӣ пайванд дода мешавад. Ин шарҳҳо аз тавсифи расмии тарҳи парчам фарқ доранд. Мувофиқи маълумоти сомонаи расмии Президенти Тоҷикистон, рамзи рақамии сурхи парчам '''#DC161D''' мебошад, ки аз сурхи стандартии вебӣ (#FF0000) фарқ мекунад.<ref name="Flag">{{cite web |title=Рамзҳои давлатӣ |url=https://www.president.tj/symbols |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |language=tg }}</ref> === Сурх дар ҳаракатҳои сиёсӣ === Аз асри XIX сар карда, сурх ба яке аз рангҳои рамзии ҳаракатҳои [[сотсиализм|сотсиалистӣ]] ва [[коммунизм|коммунистӣ]] табдил ёфт. Пас аз [[Инқилоби Октябр]] дар соли 1917 ранги сурх ба рамзи асосии ҳокимияти [[болшевикон]] табдил ёфт. Он дар парчам, нишонҳо, шиорҳо ва ороишоти расмии [[Иттиҳоди Шӯравӣ]] васеъ истифода мешуд. Парчами [[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон]] низ сурхро ҳамчун яке аз рангҳои асосии худ дошт. Имрӯз сурх дар парчамҳои бисёр кишварҳо истифода мешавад, вале маънои он вобаста ба таърих ва фарҳанги ҳар кишвар фарқ мекунад. == Маъноҳои дигари сурх == Дар ҷаҳони муосир сурх дар [[аломатҳои роҳ]], нишонҳои огоҳкунанда, таҷҳизоти [[сӯхторхомӯшкунӣ]] ва дигар воситаҳои амниятӣ истифода мешавад. Ин ранг диққатро зуд ҷалб мекунад ва аз ин рӯ барои нишон додани хатар, манъ ё зарурати таваҷҷуҳ муносиб аст. Дар фарҳанг ва санъат бошад, сурх ҳамоно бо муҳаббат, нерӯ, ҳаяҷон, шодӣ ва ҷасорат пайванд дорад. Аммо маънои равонии он ҳамеша яксон нест ва аз шароити истифода ва таҷрибаи фарҳангии бинанда вобаста мебошад. == Адабиёт == {{reflist}} {{Тобишҳои сурх}} {{Гурӯҳбандии рангҳо}} [[Гурӯҳ:Рангҳои асосӣ]] [[Гурӯҳ:Сурх]] csnah1mtxifw74nh0r93b1h7eslcwe3 1493192 1493191 2026-11-08T21:48:27Z Zosya95 54344 /* Толори сурхи Варахша */ 1493192 wikitext text/x-wiki {{Қуттии ранг |ном=Сурх |hex=FF0000 |r=255 |g=0 |b=0 |c=0 |m=100 |y=100 |k=0 |h=0 |s=100 |v=100 |тасвир={{photomontage |photo1a=Pomegranate02 edit.jpg |photo1b=Cardinal.jpg |photo2a=Cardinal Théodore Adrien Sarr 2.JPG |photo2c=Magdalena Frackowiak.jpg |photo3a=Chinese honor guard in column 070322-F-0193C-014.JPEG |size=280 |color_border=#AAAAAA |position=center }} |рамз={{hlist|[[Шодӣ]]|[[Бахт]]|[[Нерӯ]]|[[Меҳргон]]|[[Хатар]]|[[Оташ]]}} }} '''Сурх''' яке аз [[Ранги асосӣ|рангҳои асосӣ]] буда, дар [[спектри намоён]]и [[рӯшноӣ]], дар паҳлӯи ранги [[норинҷӣ]] ҷойгир аст ва [[дарозии мавҷ]]и нури сурх тақрибан 620–750 [[нанометр|нм]] мебошад. Дар [[модели рангии RGB]] сурх яке аз се ранги асосӣ буда, дар [[модели рангии CMYK]] аз омезиши [[арғавонӣ]] ва [[зард]] ҳосил мешавад.<ref name="Spectral">{{cite web |title=Spectral Colors |url=http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/vision/specol.html |website=HyperPhysics |publisher=Georgia State University }}</ref><ref name="W3C">{{cite web |title=CSS Color Module Level 3 |url=https://www.w3.org/TR/css-color-3/ |publisher=World Wide Web Consortium }}</ref> Дар [[табиат]] сурхро дар [[хун]], [[оташ]], гулу меваҳо, баъзе [[Маъдан|маъданҳо]] ва [[Ҳайвон|ҳайвонҳо]] дидан мумкин аст. Одамон аз замонҳои қадим ин рангро барои ороиши бадан, ранг кардани матоъ, [[рассомӣ]] ва [[кулолгарӣ]] истифода мебурданд.<ref name="Smithsonian2" /> Сурх дар фарҳангҳои гуногун маъноҳои ҳархела дорад. Он метавонад рамзи [[ҳаёт]], [[муҳаббат]], [[ҷасорат]], нерӯ, шодӣ ва фармонравоӣ бошад, вале ҳамзамон метавонад рамзи хунрезӣ, хатар, ғазаб ё ҷанг низ бошад. Дар фарҳанги тоҷикӣ ва дигар халқҳои эронитабор сурх бо зебоӣ, хушбахтӣ, ҷашну маросимҳо, гулҳо ва баъзе фаҳмишҳои динӣ пайванд дорад.<ref name="IranicaColor">{{cite encyclopedia |last1=Schimmel |first1=Annemarie |last2=Soucek |first2=Priscilla P. |title=Color |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |volume=VI |pages=46–50 |year=1992 |url=https://www.iranicaonline.org/articles/color-pers-rang/ }}</ref><ref name="Rahimi">{{cite journal |last=Раҳимӣ |first=Дилшод |title=Ифодаи номи рангҳо дар гуфтори ҳунармандон |journal=Паёмномаи фарҳанг |year=2020 |issue=1 (49) |pages=5–10 |publisher=Пажӯҳишгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилоот |url=https://pitfi.tj/sites/default/files/payomnomai_farhang/payomnomai_farhang_2020_01.pdf }}</ref> == Решаи ном == Вожаи сурх решаи қадимии [[Забонҳои эронӣ|эронӣ]] дорад. Дар [[забони авестоӣ]] он ба шакли ''suxra-'' бо маънои «ранги сурх» ва «гарм» омадааст. Шаклҳои [[Форсии миёна|форсии миёнаи]] ''suxr'' ва [[Форсии нав|форсии нави]] ''surx'' ё ''sorx'' низ аз ҳамин реша пайдо шудаанд.<ref name="Viti2" /> Ин вожа дар дигар [[забонҳои эронӣ]] низ ҳамреша дорад. Масалан, дар [[забони пашту]] калимаи ''sūr'' маънои «сурх»-ро дорад. Ба гуфтаи баъзе забоншиносон, решаи қадимаи ин калима маъноҳои сӯхтан, дурахшидан ва гармӣ будааст.<ref name="Viti">{{cite journal |last=Viti |first=Carlotta |title=Semantic variation and semantic change in the color lexicon |journal=Linguistics |volume=63 |issue=4 |year=2025 |pages=949–1027 |doi=10.1515/ling-2023-0161 |url=https://www.degruyterbrill.com/document/doi/10.1515/ling-2023-0161/html }}</ref><ref name="Tukhtasunov">{{cite journal |last=Тухтасунов |first=О. |title=Назаре ба якчанд вожаҳои ифодагари ранги сурх ва тобишҳои он дар забони тоҷикӣ |journal=Паёми Донишгоҳи давлатии Бохтар ба номи Носири Хусрав |series=Силсилаи илмҳои гуманитарӣ ва иқтисодӣ |year=2019 |issue=1/3 (65) |pages=14–18 |url=https://bgu-vestniki.tj/en/wp-content/uploads/2021/01/%E2%84%961-365-2019.pdf |language=tg }}</ref> == Номҳои дигари сурх == {{Асосӣ|Тобишҳои сурх}} Дар забони тоҷикӣ ранги сурх тобишҳои зиёде дорад, ки бисёре аз онҳо номҳои хос доранд. Номи ин рангҳо бештар аз гулҳо, меваҳо, сангҳои қимматбаҳо ва дигар чизҳои табиат гирифта шудааст.<ref name="Rahimi" /> == Хусусиятҳои ранг == === Сурх дар табиат ва рӯшноӣ === [[Акс:Linear visible spectrum.svg|thumb|Сурх дар спектри намоёни рӯшноӣ]] Одам рангҳоро ба воситаи [[чашм]] ва [[мағзи сар]] мебинад. Дар [[тӯрпардаи чашм]], ҳуҷайраҳои махсуси ба рӯшноӣ ҳассос — [[чӯбчаҳо]] ва [[колбачаҳо]] ҷойгиранд. Колбачаҳо барои фарқ кардани рангҳо хизмат мекунанд. Онҳо рӯшноиро ба сигналҳои асабӣ табдил медиҳанд, ки тавассути [[асаби босира]] ба мағзи сар мерасанд. Мағзи сар ин сигналҳоро коркард карда, рангҳоро муайян мекунад.<ref name="Ustoev2023">{{cite book|last=Устоев|first=Мирзо|title=Биология: Анатомия, физиология ва гигиенаи одам|edition=5|publisher=Маориф|place=Душанбе|year=2023|page=168|isbn=978-99985-39-09-9|url=https://www.maorif.tj/storage/libraries/01JBBNBXBDDKFJ50NQ914F1EWD.pdf|language=tg}}</ref> Нури сурх нисбат ба нури [[бунафш]] [[Дарозии мавҷ|дарозии мавҷи]] бештар ва [[Басомад|басомади]] камтар дорад. Ашёи сурх як қисми рӯшноиро ҷаббида, қисми дигарро инъикос мекунад. Чашми инсон рӯшноии инъикосшударо сурх мебинад.<ref name="Spectral"/> === Сурх дар системаҳои рангӣ === Дар [[модели рангии RGB]], ки дар [[монитори компютер]], телефон ва дигар экранҳо истифода мешавад, сурх яке аз се ранги асосии нур аст. Сурхи стандартии вебӣ бо рамзи '''#FF0000''' муайян мешавад.<ref name="W3C" /> Дар [[модели рангии CMYK]], ки дар [[чоп]] истифода мешавад, сурх аз омехтани рангҳои [[арғувонӣ|арғавонӣ]] ва [[зард]] ҳосил мешавад. Аз ин рӯ, сурх дар RGB ранги асосӣ ва дар CMYK ранги дуюминдараҷа ҳисоб мешавад. == Таърих == {{Асосӣ|Таърихи ранги сурх}} === Давраи пеш аз таърих === [[Акс:Pech Merle main.jpg|thumb|Нақши дасти инсон бо рангдонаи сурх дар ғори Пеш-Мерли Фаронса.]] Сурх яке аз қадимтарин рангҳое мебошад, ки одамизод дар санъат истифода кардааст. Дар давраи [[палеолит]] одамон аз хоки сурх, ки дорои [[оксиди оҳан]] буд, [[рангдона]] тайёр мекарданд. Ин маводро [[охра]]и сурх меноманд. Одамон онро кӯфта, бо об ё моддаҳои дигар омехта мекарданд ва барои ороиши бадан, ранг кардани ашё ва наққошии рӯйи санг ба кор мебурданд.<ref name="Smithsonian">{{cite web |title=Red |url=https://asia.si.edu/explore-art-culture/art-stories/colors/red/ |website=National Museum of Asian Art |publisher=Smithsonian Institution }}</ref> Дар ғорҳои қадимии [[Аврупо]] ва [[Африқо]] тасвирҳои ҳайвонот, нақши дастони инсон ва дигар осори бо рангдонаи сурх офаридашуда ёфт шудаанд, ки баъзе аз онҳо таърихи даҳҳо ҳазор соларо доранд. === Давраи бостон === Дар [[Мисри бостон]] сурх дар наққошӣ, ороиши бадан ва маросимҳои динӣ истифода мешуд. Мисриён аз охраи сурх барои ранг кардани деворҳо, пайкараҳо, [[рухсора]] ва [[лаб]] истифода мекарданд. Дар [[Чини бостон]] барои ороиши [[сафол]]у биноҳо аз [[Рангдона|рангдонаҳо]] ва барои ранг кардани матоъ аз [[Рангина|рангинаҳо]] истифода мебурданд. Бо гузашти вақт сурх ба яке аз рангҳои муҳими маросимӣ ва дарборӣ табдил ёфт. Дар фарҳанги чинӣ ин ранг рамзи бахт, шодӣ ва комёбӣ мебошад.<ref name="Smithsonian"/> Дар [[Юнони бостон|Юнону]] [[Руми бостон]] рангдонаҳои маъданӣ, аз ҷумлаи [[шанграф]] ва [[сурби сурх]], истеҳсол мекарданд. Шанграф ранги сурхи дурахшон медод, аммо аз сабаби доштани [[симоб]] заҳрнок буд. Сурби сурх низ моддаи заҳрнок мебошад. == Сурх дар фарҳанги Суғд == [[Акс:Hommes au banquet, pigment sur plâtre, Penjikent, Tadjikistan.jpg|thumb|Деворнигораҳои Суғди бостон бо рангҳои гуногун, аз ҷумла сурх, оро дода мешуданд.]] Дар [[Суғд|Суғди]] бостон сурх яке аз рангҳои муҳими [[деворнигорӣ]] ва ҳунарҳои ороишӣ буд. Деворнигораҳои [[Панҷакенти бостонӣ]], [[Афросиёб (шаҳри бостонӣ)|Афросиёб]], [[Варахша]] ва дигар шаҳрҳои Суғд нишон медиҳанд, ки рассомон аз рангҳои сурх, зард, сафед, сиёҳ ва кабуд истифода мекарданд.<ref name="SogdArt2" /> Дар деворнигораҳои Панҷакент, ки асосан ба асрҳои V–VIII мансубанд, саҳнаҳои зиндагии дарборӣ, зиёфатҳо, достонҳои паҳлавонӣ, афсонаҳову тасвирҳои худоён тасвир шудаанд. Рассомон барои кашидани ин онҳо аз рангмояҳои табиӣ, бахусус рангдонаҳои маъданӣ, истифода мекарданд. Барои ҳосил кардани сурх аз рангдонаҳое чун охраи сурх, ҳематит, шанграф ва сурби сурх ба кор мебурданд.<ref name="Kosolapov">{{cite book |last1=Косолапов |first1=А. И. |last2=Маршак |first2=Б. И. |title=Стенная живопись Средней и Центральной Азии: историко-художественное и лабораторное исследование |publisher=Формика |place=Санкт-Петербург |year=1999 |url=https://www.kronk.spb.ru/library/kosolapov-marshak-1999-t1.htm }}</ref> === Толори сурхи Варахша === [[File:Wall Paintings in the Palace at Varakhshadetail2.jpg|thumb|Набарди палангу фил дар деворнигораи Варахша. Асри VIII.]] Яке аз намунаҳои номдори корбурди ранги сурх дар санъати Суғд Толори сурх дар қасри [[Варахша]] мебошад. Ин қаср дар наздикии [[Бухоро]] ҷойгир буда, деворнигораҳои он ба асрҳои VII–VIII мансубанд. Ин толор аз он сабаб «Толори сурх» ном гирифтааст, ки заминаи деворнигораҳои он асосан сурх аст. Дар ин деворнигораҳо саворони фил, палангҳо ва дигар ҷонварони афсонавӣ тасвир шудаанд.<ref name="Varakhsha2" /> == Сурх дар фарҳанги тоҷикон == === Маъноҳои рамзӣ === Дар фарҳанги тоҷикон сурх аз рангҳои маъмули ҷашну маросимҳо ба шумор меравад. Он бештар бо шодӣ, зебоӣ, ҷавонӣ, бахту саодат ва нерӯи зиндагӣ алоқаманд аст. Дилшод Раҳимӣ дар таҳқиқоти худ қайд мекунад, ки дар ҷашнҳо ва маросимҳои тоҷикон рангҳо маъноҳои гуногун доштаанд. Масалан, сабз бештар бо баҳор ва [[Наврӯз]], сурху арғувонӣ ва норинҷӣ бо [[Меҳргон]] ва либосҳои рангоранг бо ҷашну маъракаҳои шодӣ алоқаманд буданд.<ref name="Rahimi"/> Сурх ҳамчунин метавонад бо хун, оташ ва ҷасорат пайванд дошта бошад. Аммо маънои он дар ҳар маросим ва минтақа яксон нест. Дар баъзе мавридҳо сурх рамзи хушбахтӣ аст ва дар ҳолатҳои дигар метавонад маънои ҷанг, хатар ё қурбонӣ дошта бошад. === Сурх дар Наврӯз === {{Асосӣ|Наврӯз}} Дар баъзе минтақаҳои Тоҷикистон сурх дар маросимҳои [[Наврӯз]] аҳаммияти махсус дорад. Мувофиқи маълумоти ''Encyclopaedia Iranica'', дар баъзе суннатҳои [[Бадахшон]] пеш аз Наврӯз соҳиби хона ду ҷорӯби сурхро назди даромадгоҳ мегузошт ва бар болои дар матои сурх меовехт. Дар ин маросим сурх рамзи шодӣ, бахт ва рӯзгори нек ба шумор мерафт.<ref name="IranicaNowruz">{{cite encyclopedia |last=Shahbazi |first=Alireza Shapur |title=Nowruz ii. In the Islamic Period |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |year=2000 |url=https://www.iranicaonline.org/articles/nowruz-ii/ }}</ref> Ин анъана ба суннатҳои маҳаллии Бадахшон тааллуқ дорад ва маънои онро надорад, ки тамоми тоҷикон Наврӯзро бо матои сурх таҷлил мекарданд. Дар фарҳанги форсизабонон меваҳои сурх, аз ҷумла [[анор]] ва [[тарбуз]], низ дар баъзе маросимҳои мавсимӣ истифода мешаванд. Онҳо метавонанд рамзи фаровонӣ, ҳаёт ва неъмати табиат бошанд. === Сурх дар Меҳргон === {{Асосӣ|Меҳргон}} [[Меҳргон]] яке аз ҷашнҳои бостонии халқҳои эронитабор аст, ки бо фарорасии тирамоҳ ва ҷамъоварии ҳосил алоқаманд мебошад. Дар фарҳанги тоҷикон рангҳои сурх, арғувонӣ, норинҷӣ ва заррин бо ин ҷашн пайванд доранд. Ин рангҳо ба баргҳои тирамоҳӣ, меваҳои пухта, нури офтоб ва фаровонии ҳосил монанданд.<ref name="Rahimi"/> Меҳргон бо [[Меҳр (эзад)|Меҳр]] ё Митро, ки дар эътиқодоти эронии бостон бо аҳду паймон ва рӯшноӣ алоқаманд буд, низ иртибот дорад. Дар баъзе шарҳҳои фарҳангӣ сурху заррин ба нури офтоб ва ҷашни Меҳргон нисбат дода мешаванд.<ref>{{cite web |title=Меҳргон — ҷашни ниёгон — аз бостон то имрӯз |url=https://amit.tj/tj/mekhrgon-chashni-niyogon-az-boston-imruz |publisher=Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон |language=tg }}</ref> === Сурх дар маросимҳои арӯсӣ === Дар баъзе минтақаҳои Тоҷикистон сурх яке аз рангҳои маъмули либос ва ороишоти арӯсӣ мебошад. Пажӯҳишгоҳи илмӣ-таҳқиқотии фарҳанг ва иттилоот дар мақолаи «Мавқеи рӯймол дар фарҳанги сару либоси мардуми тоҷик» қайд кардааст, ки дар баъзе суннатҳои арӯсии Бадахшон ранги сафед рамзи роҳи сафед, сабз рамзи сарсабзӣ ва баракат, сурх бошад, рамзи '''хушбахтӣ''' ҳисоб мешавад.<ref name="Headscarf">{{cite web |title=Мавқеи рӯймол дар фарҳанги сару либоси мардуми тоҷик |url=https://pitfi.tj/node/227 |publisher=Пажӯҳишгоҳи илмӣ-таҳқиқотии фарҳанг ва иттилоот |language=tg }}</ref> Дар ҷашну маросимҳо занон рӯймол ва либосҳои сурх, серранг ё гулдор мепӯшиданд. Дар муқобил, баъзе рангҳои тира, аз ҷумла кабуд ва сиёҳ, дар суннатҳои муайян бо азодорӣ алоқаманд буданд.<ref name="Headscarf"/> === Сурх дар ҳунарҳои мардумӣ === Сурх дар [[чакан]], [[сӯзанӣ]], [[атлас]], [[адрас]], [[қолинбофӣ]], [[гилембофӣ]] ва дигар ҳунарҳои мардумии тоҷикон васеъ истифода мешавад. Дар [[чакан]]и тоҷикӣ нақшҳои гулу барг, анор, лола ва дигар унсурҳои табиат бо риштаҳои рангоранг офарида мешаванд. Сурх дар чунин нақшҳо метавонад барои тасвири гулҳо ва дигар унсурҳои ороишӣ истифода шавад. Мувофиқи маълумоти [[ЮНЕСКО]], нақшҳои чакан аксаран ба табиат, ҷаҳонбинии мардум ва орзую умедҳои инсон алоқаманданд. Дар гузашта риштаҳои чаканро аз нахҳои пахта ва абрешим омода карда, бо рангҳои табиии рустанӣ ва маъданӣ ранг мекарданд.<ref name="UNESCOChakan">{{cite web |title=Chakan, embroidery art in the Republic of Tajikistan |url=https://ich.unesco.org/en/RL/01397 |publisher=UNESCO |year=2018 }}</ref> == Ранги сурх дар адабиёти тоҷик == Дар [[адабиёти форсӣ|адабиёти тоҷик]] сурх яке аз рангҳои серистеъмол аст. Шоирон онро барои тасвири чеҳра, лаб, гул, шароб, оташ, хун, муҳаббат ва шуҷоат истифода мебаранд. Дар шеъри классикӣ ранги сурх бештар бо чунин тасвирҳо меояд: * '''Гули сурх''' — зебоӣ, баҳор ва маҳбуб. * '''Лаби лаъл''' — лаби сурх ва зебои маҳбуб. * '''Чеҳраи гулгун''' — рӯйи зебо ё сурхтоб. * '''Бодаи гулгун''' — шароби сурх. * '''Лолаи сурх''' — ишқ, хун ё шаҳодат. * '''Оташи сурх''' — гармӣ, нерӯ ва ишқи пуршӯр. Муҳаққиқи адабиёти форсӣ Аннемари Шиммел қайд мекунад, ки сурх дар адабиёти форсӣ ҳам рамзи ҳаёт, нерӯ ва муҳаббат ва ҳам рамзи хун, ғазаб ва шаҳодат мебошад. Вобаста ба мазмуни асар як ранг метавонад маъноҳои гуногун гирад.<ref name="IranicaColor"/> === Сурх дар шеъри Рӯдакӣ === Дар ашъори [[Рӯдакӣ|Абӯабдуллоҳи Рӯдакӣ]] низ тасвирҳои вобаста ба ранги сурх бисёранд. Масалан, дар яке аз байтҳои ӯ омадааст: {{Иқтибос|Самоъу бодаи гулгун ва лӯъбатон чу моҳ,<br>Агар фаришта бибинад, дарафтад дар чоҳ.<ref name="Rudaki">{{cite web |title=Рӯдакӣ — Қасидаҳо ва қитъаҳо, №104 |url=https://ganjoor.net/roodaki/baghimande/sh104 |website=Ганҷур |language=fa }}</ref>}} Дар ин байт «бодаи гулгун» ба маънои шароби сурх омадааст. Истифодаи вожаи «гулгун» нишон медиҳад, ки дар забони адабии форсӣ-тоҷикӣ ранги сурхро на танҳо бо номи мустақим, балки тавассути монанд кардан ба гул ва дигар ашёи табиат низ ифода мекарданд. === Сурх ва сурхрӯйӣ === Дар забони тоҷикӣ ибораи '''сурхрӯй''' ё '''рӯйсафед''' ба шахси обрӯманд ва сарбаланд низ гуфта мешавад. «Сурхрӯй шудан» дар баъзе мавридҳо маънои шармидан ва сурх шудани рӯйро дорад, вале дар адабиёти классикӣ сурхрӯйӣ метавонад рамзи обрӯ ва сарбаландӣ бошад. Дар адабиёти ирфонӣ сурх баъзан бо қудрати рӯҳонӣ ва ишқи илоҳӣ пайванд мегирад. Масалан, дар осори баъзе орифон ва шоирони форсӣ сурх рамзи нерӯи ботинӣ ва таҷрибаи маънавӣ мебошад.<ref name="IranicaColor"/> === Сурх дар «Ҳафт пайкар» === Дар достони '''[[Ҳафт пайкар]]'''-и [[Низомии Ганҷавӣ]] рангҳо бо рӯзҳои ҳафта ва сайёраҳо алоқаманд мебошанд. Дар низоми рамзии асар сурх бо [[Баҳром (сайёра)|сайёраи Баҳром]] ва рӯзи сешанбе пайванд дорад. Ин анъана аз тасаввуроти куҳани [[ахтаршиносӣ]] ва рамзшиносии рангҳо сарчашма мегирад.<ref name="IranicaColor"/> Дар осори адабии форсӣ чунин робитаҳои байни рангҳо, сайёраҳо ва рӯзҳои ҳафта дар давраҳои гуногун истифода шудаанд. == Сурх дар устураҳо ва эътиқодоти эронӣ == === Сурх, оташ ва рӯшноӣ === Дар фарҳангҳои қадими эронӣ оташ аз унсурҳои муҳими динӣ ва маросимӣ буд. Ранги сурху норинҷии шуълаи оташ бо гармӣ, рӯшноӣ ва нерӯ алоқаманд аст. Аз ин сабаб сурх дар баъзе шарҳҳои фарҳангӣ бо офтоб, оташ ва нерӯи зиндагӣ пайванд дода мешавад. Дар [[зардуштия]] оташ рамзи муҳими покӣ ва рӯшноӣ мебошад. Аммо ин маънои онро надорад, ки сурх ягона ранги муқаддаси ин дин аст. Масалан, либоси сафед низ дар маросимҳои зардуштӣ ҷойгоҳи махсус дорад.<ref name="IranicaColor"/> Дар [[Чоршанбеи сурӣ]], ки дар баъзе минтақаҳои Эрон ҷашн гирифта мешавад, мардум аз болои оташ мепаранд. Дар ин маросим сурхӣ бо тандурустӣ ва нерӯи зиндагӣ алоқаманд аст. Пайдоиши номи «сурӣ» баҳснок аст, вале баъзе муҳаққиқон онро бо вожаи куҳани ''сур'' ба маънои сурх мепайванданд.<ref name="IranicaSuri">{{cite encyclopedia |last1=Saʿidi-Sirjani |first1=Ali-Akbar |last2=Kasheff |first2=Manouchehr |title=Čahāršanba-Sūrī |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |year=1990 |url=https://www.iranicaonline.org/articles/caharsanba-suri/ }}</ref> === Сурх ва Сиёвуш === Дар устураҳо ва адабиёти эронӣ сурх метавонад рамзи хуни рехташуда ва қурбонӣ бошад. Яке аз чеҳраҳои муҳими ин анъана [[Сиёвуш]] аст, ки достони ӯ дар [[Шоҳнома]]и [[Фирдавсӣ]] нақл шудааст. Сиёвуш дар адабиёт ва фарҳанги мардумӣ рамзи бегуноҳӣ ва марги фоҷиавӣ мебошад. Дар баъзе шарҳҳои адабӣ лолаи сурх бо хуни шаҳидон ва сарнавишти қаҳрамонони фоҷиавӣ, аз ҷумла Сиёвуш, пайванд дода мешавад.<ref name="IranicaHusayn">{{cite encyclopedia |title=Ḥosayn b. ʿAli ii. In Popular Shiʿism |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |url=https://www.iranicaonline.org/articles/hosayn-b-ali-ii/ }}</ref> Ин робита пеш аз ҳама як тасвири адабӣ ва устуравӣ аст; онро набояд ҳамчун далели пайдоиши ҳамаи навъҳои гули лола аз хуни Сиёвуш фаҳмид. === Лолаи сурх === [[Акс:Red poppies vertical.jpg|thumb|Гулҳои сурх дар адабиёти тоҷик рамзи зебоӣ, баҳор ва баъзан хун ё шаҳодат мебошанд.]] [[Лола]] яке аз гулҳои машҳур дар фарҳанги тоҷикон аст. Дар шеър ва ҳунарҳои мардумӣ лолаи сурх бо ҷавонӣ, муҳаббат, зебоӣ ва баҳор алоқаманд аст. Дар баъзе анъанаҳои адабӣ лолаи сурх метавонад рамзи хуни шаҳидон низ бошад. Ин маъно дар адабиёти форсӣ ва дар шеърҳои баъзе шоирони давраҳои баъдӣ дида мешавад.<ref name="IranicaColor"/> Дар Тоҷикистон гули лола дар нақшҳои [[чакан]], сӯзанӣ ва дигар ҳунарҳои ороишӣ низ истифода мешавад. == Рангҳои сурх дар ҳунари рангрезии тоҷикон == {{Асосӣ|Рангрезӣ}} Дар гузашта рангҳои сурхро аз маводи гуногуни табиӣ тайёр мекарданд. Дар байни тоҷикон яке аз сарчашмаҳои асосӣ решаи гиёҳи '''[[рӯян]]''' буд. === Рӯян === Рӯян (''[[Rubia tinctorum]]'') гиёҳест, ки аз решаи он моддаи рангкунандаи сурх мегиранд. Мардумшинос Н. Н. Ершов дар китоби «Қаратоғ ва ҳунарҳои он» тарзи рангтайёркунии анъанавиро чунин шарҳ додааст: Рангрезон решаи рӯяни тақрибан сесоларо меканданд, хушк ва майда мекарданд. Сипас онро дар об тар карда, меҷӯшонданд. Риштаҳои пахтагӣ ва абрешимиро дар оби рангдор меҷӯшонданд, то ранг ба онҳо часпад.<ref name="Ershov">{{cite book |last=Ершов |first=Н. Н. |title=Каратаг и его ремесла |publisher=Дониш |place=Душанбе |year=1984 |pages=44–46 |url=https://abashin.org/wp-content/uploads/2024/02/ershov2.pdf }}</ref> Барои устувор кардани ранг аз моддаҳои ёрирасон, аз ҷумла '''бузғунҷ''', ки ғуддаҳои баъзе дарахтони писта мебошанд, истифода мешуд. Вобаста ба тарзи коркард рӯян метавонад аз гулобӣ то сурхи тира ранг диҳад.<ref name="Ershov"/> === Қирмиз === '''[[Қирмиз]]''' ранги сурхест, ки аз баъзе ҳашароти рангдеҳ ба даст меояд. Дар ҳунари Қаратоғ қирмизро бештар барои ранг кардани абрешим истифода мебурданд. Ершов менависад, ки ин рангро аз берун меоварданд ва барои рангкунӣ аз моддаҳои ёрирасон низ истифода мекарданд.<ref name="Ershov"/> Қирмиз дар таърихи рангрезии кишварҳои гуногун, аз ҷумла дар Осиёи Ғарбӣ ва Аврупо, ранги арзишманд ба шумор мерафт. === Анор ва дигар рустаниҳо === Дар баъзе ҳунарҳои мардумӣ аз пӯст, реша ва меваи рустаниҳо низ ранг тайёр мекарданд. [[Пӯсти анор]] дар рангрезӣ истифода шудааст, аммо ранги ҳосилшуда вобаста ба усули коркард ва моддаҳои ёрирасон метавонад гуногун бошад. Дар Қаратоғ, мувофиқи маълумоти Ершов, аз пӯсти анор барои гирифтани ранги сиёҳ низ истифода мекарданд.<ref name="Ershov"/> Аз ин рӯ, истифодаи анорро танҳо ба ранги сурх маҳдуд кардан дуруст нест. == Сурх дар рамзҳои давлатӣ ва сиёсӣ == === Парчами Тоҷикистон === [[Акс:Flag of Tajikistan.svg|thumb|Ранги сурх қисми болоии [[Парчами Тоҷикистон|Парчами давлатии Тоҷикистон]]ро ташкил медиҳад.]] Сурх яке аз се ранги [[Парчами Тоҷикистон|Парчами давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] мебошад. Парчами кунунии Тоҷикистон соли [[1992]] қабул шудааст. Он аз се рахи уфуқии сурх, сафед ва сабз иборат буда, дар маркази рахи сафед тоҷ ва ҳафт ситора дорад. Дар шарҳҳои рамзии парчам сурх аксаран бо истиқлол, ҷасорат, мубориза ва ҷоннисорӣ пайванд дода мешавад. Ин шарҳҳо аз тавсифи расмии тарҳи парчам фарқ доранд. Мувофиқи маълумоти сомонаи расмии Президенти Тоҷикистон, рамзи рақамии сурхи парчам '''#DC161D''' мебошад, ки аз сурхи стандартии вебӣ (#FF0000) фарқ мекунад.<ref name="Flag">{{cite web |title=Рамзҳои давлатӣ |url=https://www.president.tj/symbols |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |language=tg }}</ref> === Сурх дар ҳаракатҳои сиёсӣ === Аз асри XIX сар карда, сурх ба яке аз рангҳои рамзии ҳаракатҳои [[сотсиализм|сотсиалистӣ]] ва [[коммунизм|коммунистӣ]] табдил ёфт. Пас аз [[Инқилоби Октябр]] дар соли 1917 ранги сурх ба рамзи асосии ҳокимияти [[болшевикон]] табдил ёфт. Он дар парчам, нишонҳо, шиорҳо ва ороишоти расмии [[Иттиҳоди Шӯравӣ]] васеъ истифода мешуд. Парчами [[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон]] низ сурхро ҳамчун яке аз рангҳои асосии худ дошт. Имрӯз сурх дар парчамҳои бисёр кишварҳо истифода мешавад, вале маънои он вобаста ба таърих ва фарҳанги ҳар кишвар фарқ мекунад. == Маъноҳои дигари сурх == Дар ҷаҳони муосир сурх дар [[аломатҳои роҳ]], нишонҳои огоҳкунанда, таҷҳизоти [[сӯхторхомӯшкунӣ]] ва дигар воситаҳои амниятӣ истифода мешавад. Ин ранг диққатро зуд ҷалб мекунад ва аз ин рӯ барои нишон додани хатар, манъ ё зарурати таваҷҷуҳ муносиб аст. Дар фарҳанг ва санъат бошад, сурх ҳамоно бо муҳаббат, нерӯ, ҳаяҷон, шодӣ ва ҷасорат пайванд дорад. Аммо маънои равонии он ҳамеша яксон нест ва аз шароити истифода ва таҷрибаи фарҳангии бинанда вобаста мебошад. == Адабиёт == {{reflist}} {{Тобишҳои сурх}} {{Гурӯҳбандии рангҳо}} [[Гурӯҳ:Рангҳои асосӣ]] [[Гурӯҳ:Сурх]] r32njn7eijew3gplkj0nrrl3zyrb2tn 1493193 1493192 2026-11-08T21:50:18Z Zosya95 54344 /* Толори сурхи Варахша */ 1493193 wikitext text/x-wiki {{Қуттии ранг |ном=Сурх |hex=FF0000 |r=255 |g=0 |b=0 |c=0 |m=100 |y=100 |k=0 |h=0 |s=100 |v=100 |тасвир={{photomontage |photo1a=Pomegranate02 edit.jpg |photo1b=Cardinal.jpg |photo2a=Cardinal Théodore Adrien Sarr 2.JPG |photo2c=Magdalena Frackowiak.jpg |photo3a=Chinese honor guard in column 070322-F-0193C-014.JPEG |size=280 |color_border=#AAAAAA |position=center }} |рамз={{hlist|[[Шодӣ]]|[[Бахт]]|[[Нерӯ]]|[[Меҳргон]]|[[Хатар]]|[[Оташ]]}} }} '''Сурх''' яке аз [[Ранги асосӣ|рангҳои асосӣ]] буда, дар [[спектри намоён]]и [[рӯшноӣ]], дар паҳлӯи ранги [[норинҷӣ]] ҷойгир аст ва [[дарозии мавҷ]]и нури сурх тақрибан 620–750 [[нанометр|нм]] мебошад. Дар [[модели рангии RGB]] сурх яке аз се ранги асосӣ буда, дар [[модели рангии CMYK]] аз омезиши [[арғавонӣ]] ва [[зард]] ҳосил мешавад.<ref name="Spectral">{{cite web |title=Spectral Colors |url=http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/vision/specol.html |website=HyperPhysics |publisher=Georgia State University }}</ref><ref name="W3C">{{cite web |title=CSS Color Module Level 3 |url=https://www.w3.org/TR/css-color-3/ |publisher=World Wide Web Consortium }}</ref> Дар [[табиат]] сурхро дар [[хун]], [[оташ]], гулу меваҳо, баъзе [[Маъдан|маъданҳо]] ва [[Ҳайвон|ҳайвонҳо]] дидан мумкин аст. Одамон аз замонҳои қадим ин рангро барои ороиши бадан, ранг кардани матоъ, [[рассомӣ]] ва [[кулолгарӣ]] истифода мебурданд.<ref name="Smithsonian2" /> Сурх дар фарҳангҳои гуногун маъноҳои ҳархела дорад. Он метавонад рамзи [[ҳаёт]], [[муҳаббат]], [[ҷасорат]], нерӯ, шодӣ ва фармонравоӣ бошад, вале ҳамзамон метавонад рамзи хунрезӣ, хатар, ғазаб ё ҷанг низ бошад. Дар фарҳанги тоҷикӣ ва дигар халқҳои эронитабор сурх бо зебоӣ, хушбахтӣ, ҷашну маросимҳо, гулҳо ва баъзе фаҳмишҳои динӣ пайванд дорад.<ref name="IranicaColor">{{cite encyclopedia |last1=Schimmel |first1=Annemarie |last2=Soucek |first2=Priscilla P. |title=Color |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |volume=VI |pages=46–50 |year=1992 |url=https://www.iranicaonline.org/articles/color-pers-rang/ }}</ref><ref name="Rahimi">{{cite journal |last=Раҳимӣ |first=Дилшод |title=Ифодаи номи рангҳо дар гуфтори ҳунармандон |journal=Паёмномаи фарҳанг |year=2020 |issue=1 (49) |pages=5–10 |publisher=Пажӯҳишгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилоот |url=https://pitfi.tj/sites/default/files/payomnomai_farhang/payomnomai_farhang_2020_01.pdf }}</ref> == Решаи ном == Вожаи сурх решаи қадимии [[Забонҳои эронӣ|эронӣ]] дорад. Дар [[забони авестоӣ]] он ба шакли ''suxra-'' бо маънои «ранги сурх» ва «гарм» омадааст. Шаклҳои [[Форсии миёна|форсии миёнаи]] ''suxr'' ва [[Форсии нав|форсии нави]] ''surx'' ё ''sorx'' низ аз ҳамин реша пайдо шудаанд.<ref name="Viti2" /> Ин вожа дар дигар [[забонҳои эронӣ]] низ ҳамреша дорад. Масалан, дар [[забони пашту]] калимаи ''sūr'' маънои «сурх»-ро дорад. Ба гуфтаи баъзе забоншиносон, решаи қадимаи ин калима маъноҳои сӯхтан, дурахшидан ва гармӣ будааст.<ref name="Viti">{{cite journal |last=Viti |first=Carlotta |title=Semantic variation and semantic change in the color lexicon |journal=Linguistics |volume=63 |issue=4 |year=2025 |pages=949–1027 |doi=10.1515/ling-2023-0161 |url=https://www.degruyterbrill.com/document/doi/10.1515/ling-2023-0161/html }}</ref><ref name="Tukhtasunov">{{cite journal |last=Тухтасунов |first=О. |title=Назаре ба якчанд вожаҳои ифодагари ранги сурх ва тобишҳои он дар забони тоҷикӣ |journal=Паёми Донишгоҳи давлатии Бохтар ба номи Носири Хусрав |series=Силсилаи илмҳои гуманитарӣ ва иқтисодӣ |year=2019 |issue=1/3 (65) |pages=14–18 |url=https://bgu-vestniki.tj/en/wp-content/uploads/2021/01/%E2%84%961-365-2019.pdf |language=tg }}</ref> == Номҳои дигари сурх == {{Асосӣ|Тобишҳои сурх}} Дар забони тоҷикӣ ранги сурх тобишҳои зиёде дорад, ки бисёре аз онҳо номҳои хос доранд. Номи ин рангҳо бештар аз гулҳо, меваҳо, сангҳои қимматбаҳо ва дигар чизҳои табиат гирифта шудааст.<ref name="Rahimi" /> == Хусусиятҳои ранг == === Сурх дар табиат ва рӯшноӣ === [[Акс:Linear visible spectrum.svg|thumb|Сурх дар спектри намоёни рӯшноӣ]] Одам рангҳоро ба воситаи [[чашм]] ва [[мағзи сар]] мебинад. Дар [[тӯрпардаи чашм]], ҳуҷайраҳои махсуси ба рӯшноӣ ҳассос — [[чӯбчаҳо]] ва [[колбачаҳо]] ҷойгиранд. Колбачаҳо барои фарқ кардани рангҳо хизмат мекунанд. Онҳо рӯшноиро ба сигналҳои асабӣ табдил медиҳанд, ки тавассути [[асаби босира]] ба мағзи сар мерасанд. Мағзи сар ин сигналҳоро коркард карда, рангҳоро муайян мекунад.<ref name="Ustoev2023">{{cite book|last=Устоев|first=Мирзо|title=Биология: Анатомия, физиология ва гигиенаи одам|edition=5|publisher=Маориф|place=Душанбе|year=2023|page=168|isbn=978-99985-39-09-9|url=https://www.maorif.tj/storage/libraries/01JBBNBXBDDKFJ50NQ914F1EWD.pdf|language=tg}}</ref> Нури сурх нисбат ба нури [[бунафш]] [[Дарозии мавҷ|дарозии мавҷи]] бештар ва [[Басомад|басомади]] камтар дорад. Ашёи сурх як қисми рӯшноиро ҷаббида, қисми дигарро инъикос мекунад. Чашми инсон рӯшноии инъикосшударо сурх мебинад.<ref name="Spectral"/> === Сурх дар системаҳои рангӣ === Дар [[модели рангии RGB]], ки дар [[монитори компютер]], телефон ва дигар экранҳо истифода мешавад, сурх яке аз се ранги асосии нур аст. Сурхи стандартии вебӣ бо рамзи '''#FF0000''' муайян мешавад.<ref name="W3C" /> Дар [[модели рангии CMYK]], ки дар [[чоп]] истифода мешавад, сурх аз омехтани рангҳои [[арғувонӣ|арғавонӣ]] ва [[зард]] ҳосил мешавад. Аз ин рӯ, сурх дар RGB ранги асосӣ ва дар CMYK ранги дуюминдараҷа ҳисоб мешавад. == Таърих == {{Асосӣ|Таърихи ранги сурх}} === Давраи пеш аз таърих === [[Акс:Pech Merle main.jpg|thumb|Нақши дасти инсон бо рангдонаи сурх дар ғори Пеш-Мерли Фаронса.]] Сурх яке аз қадимтарин рангҳое мебошад, ки одамизод дар санъат истифода кардааст. Дар давраи [[палеолит]] одамон аз хоки сурх, ки дорои [[оксиди оҳан]] буд, [[рангдона]] тайёр мекарданд. Ин маводро [[охра]]и сурх меноманд. Одамон онро кӯфта, бо об ё моддаҳои дигар омехта мекарданд ва барои ороиши бадан, ранг кардани ашё ва наққошии рӯйи санг ба кор мебурданд.<ref name="Smithsonian">{{cite web |title=Red |url=https://asia.si.edu/explore-art-culture/art-stories/colors/red/ |website=National Museum of Asian Art |publisher=Smithsonian Institution }}</ref> Дар ғорҳои қадимии [[Аврупо]] ва [[Африқо]] тасвирҳои ҳайвонот, нақши дастони инсон ва дигар осори бо рангдонаи сурх офаридашуда ёфт шудаанд, ки баъзе аз онҳо таърихи даҳҳо ҳазор соларо доранд. === Давраи бостон === Дар [[Мисри бостон]] сурх дар наққошӣ, ороиши бадан ва маросимҳои динӣ истифода мешуд. Мисриён аз охраи сурх барои ранг кардани деворҳо, пайкараҳо, [[рухсора]] ва [[лаб]] истифода мекарданд. Дар [[Чини бостон]] барои ороиши [[сафол]]у биноҳо аз [[Рангдона|рангдонаҳо]] ва барои ранг кардани матоъ аз [[Рангина|рангинаҳо]] истифода мебурданд. Бо гузашти вақт сурх ба яке аз рангҳои муҳими маросимӣ ва дарборӣ табдил ёфт. Дар фарҳанги чинӣ ин ранг рамзи бахт, шодӣ ва комёбӣ мебошад.<ref name="Smithsonian"/> Дар [[Юнони бостон|Юнону]] [[Руми бостон]] рангдонаҳои маъданӣ, аз ҷумлаи [[шанграф]] ва [[сурби сурх]], истеҳсол мекарданд. Шанграф ранги сурхи дурахшон медод, аммо аз сабаби доштани [[симоб]] заҳрнок буд. Сурби сурх низ моддаи заҳрнок мебошад. == Сурх дар фарҳанги Суғд == [[Акс:Hommes au banquet, pigment sur plâtre, Penjikent, Tadjikistan.jpg|thumb|Деворнигораҳои Суғди бостон бо рангҳои гуногун, аз ҷумла сурх, оро дода мешуданд.]] Дар [[Суғд|Суғди]] бостон сурх яке аз рангҳои муҳими [[деворнигорӣ]] ва ҳунарҳои ороишӣ буд. Деворнигораҳои [[Панҷакенти бостонӣ]], [[Афросиёб (шаҳри бостонӣ)|Афросиёб]], [[Варахша]] ва дигар шаҳрҳои Суғд нишон медиҳанд, ки рассомон аз рангҳои сурх, зард, сафед, сиёҳ ва кабуд истифода мекарданд.<ref name="SogdArt2" /> Дар деворнигораҳои Панҷакент, ки асосан ба асрҳои V–VIII мансубанд, саҳнаҳои зиндагии дарборӣ, зиёфатҳо, достонҳои паҳлавонӣ, афсонаҳову тасвирҳои худоён тасвир шудаанд. Рассомон барои кашидани ин онҳо аз рангмояҳои табиӣ, бахусус рангдонаҳои маъданӣ, истифода мекарданд. Барои ҳосил кардани сурх аз рангдонаҳое чун охраи сурх, ҳематит, шанграф ва сурби сурх ба кор мебурданд.<ref name="Kosolapov">{{cite book |last1=Косолапов |first1=А. И. |last2=Маршак |first2=Б. И. |title=Стенная живопись Средней и Центральной Азии: историко-художественное и лабораторное исследование |publisher=Формика |place=Санкт-Петербург |year=1999 |url=https://www.kronk.spb.ru/library/kosolapov-marshak-1999-t1.htm }}</ref> === Толори сурхи Варахша === [[File:Wall Paintings in the Palace at Varakhsha.jpg|thumb|500px|Деворнигораи Варахша. Асри VIII.]] Яке аз намунаҳои номдори корбурди ранги сурх дар санъати Суғд Толори сурх дар қасри [[Варахша]] мебошад. Ин қаср дар наздикии [[Бухоро]] ҷойгир буда, деворнигораҳои он ба асрҳои VII–VIII мансубанд. Ин толор аз он сабаб «Толори сурх» ном гирифтааст, ки заминаи деворнигораҳои он асосан сурх аст. Дар ин деворнигораҳо саворони фил, палангҳо ва дигар ҷонварони афсонавӣ тасвир шудаанд.<ref name="Varakhsha2" /> == Сурх дар фарҳанги тоҷикон == === Маъноҳои рамзӣ === Дар фарҳанги тоҷикон сурх аз рангҳои маъмули ҷашну маросимҳо ба шумор меравад. Он бештар бо шодӣ, зебоӣ, ҷавонӣ, бахту саодат ва нерӯи зиндагӣ алоқаманд аст. Дилшод Раҳимӣ дар таҳқиқоти худ қайд мекунад, ки дар ҷашнҳо ва маросимҳои тоҷикон рангҳо маъноҳои гуногун доштаанд. Масалан, сабз бештар бо баҳор ва [[Наврӯз]], сурху арғувонӣ ва норинҷӣ бо [[Меҳргон]] ва либосҳои рангоранг бо ҷашну маъракаҳои шодӣ алоқаманд буданд.<ref name="Rahimi"/> Сурх ҳамчунин метавонад бо хун, оташ ва ҷасорат пайванд дошта бошад. Аммо маънои он дар ҳар маросим ва минтақа яксон нест. Дар баъзе мавридҳо сурх рамзи хушбахтӣ аст ва дар ҳолатҳои дигар метавонад маънои ҷанг, хатар ё қурбонӣ дошта бошад. === Сурх дар Наврӯз === {{Асосӣ|Наврӯз}} Дар баъзе минтақаҳои Тоҷикистон сурх дар маросимҳои [[Наврӯз]] аҳаммияти махсус дорад. Мувофиқи маълумоти ''Encyclopaedia Iranica'', дар баъзе суннатҳои [[Бадахшон]] пеш аз Наврӯз соҳиби хона ду ҷорӯби сурхро назди даромадгоҳ мегузошт ва бар болои дар матои сурх меовехт. Дар ин маросим сурх рамзи шодӣ, бахт ва рӯзгори нек ба шумор мерафт.<ref name="IranicaNowruz">{{cite encyclopedia |last=Shahbazi |first=Alireza Shapur |title=Nowruz ii. In the Islamic Period |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |year=2000 |url=https://www.iranicaonline.org/articles/nowruz-ii/ }}</ref> Ин анъана ба суннатҳои маҳаллии Бадахшон тааллуқ дорад ва маънои онро надорад, ки тамоми тоҷикон Наврӯзро бо матои сурх таҷлил мекарданд. Дар фарҳанги форсизабонон меваҳои сурх, аз ҷумла [[анор]] ва [[тарбуз]], низ дар баъзе маросимҳои мавсимӣ истифода мешаванд. Онҳо метавонанд рамзи фаровонӣ, ҳаёт ва неъмати табиат бошанд. === Сурх дар Меҳргон === {{Асосӣ|Меҳргон}} [[Меҳргон]] яке аз ҷашнҳои бостонии халқҳои эронитабор аст, ки бо фарорасии тирамоҳ ва ҷамъоварии ҳосил алоқаманд мебошад. Дар фарҳанги тоҷикон рангҳои сурх, арғувонӣ, норинҷӣ ва заррин бо ин ҷашн пайванд доранд. Ин рангҳо ба баргҳои тирамоҳӣ, меваҳои пухта, нури офтоб ва фаровонии ҳосил монанданд.<ref name="Rahimi"/> Меҳргон бо [[Меҳр (эзад)|Меҳр]] ё Митро, ки дар эътиқодоти эронии бостон бо аҳду паймон ва рӯшноӣ алоқаманд буд, низ иртибот дорад. Дар баъзе шарҳҳои фарҳангӣ сурху заррин ба нури офтоб ва ҷашни Меҳргон нисбат дода мешаванд.<ref>{{cite web |title=Меҳргон — ҷашни ниёгон — аз бостон то имрӯз |url=https://amit.tj/tj/mekhrgon-chashni-niyogon-az-boston-imruz |publisher=Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон |language=tg }}</ref> === Сурх дар маросимҳои арӯсӣ === Дар баъзе минтақаҳои Тоҷикистон сурх яке аз рангҳои маъмули либос ва ороишоти арӯсӣ мебошад. Пажӯҳишгоҳи илмӣ-таҳқиқотии фарҳанг ва иттилоот дар мақолаи «Мавқеи рӯймол дар фарҳанги сару либоси мардуми тоҷик» қайд кардааст, ки дар баъзе суннатҳои арӯсии Бадахшон ранги сафед рамзи роҳи сафед, сабз рамзи сарсабзӣ ва баракат, сурх бошад, рамзи '''хушбахтӣ''' ҳисоб мешавад.<ref name="Headscarf">{{cite web |title=Мавқеи рӯймол дар фарҳанги сару либоси мардуми тоҷик |url=https://pitfi.tj/node/227 |publisher=Пажӯҳишгоҳи илмӣ-таҳқиқотии фарҳанг ва иттилоот |language=tg }}</ref> Дар ҷашну маросимҳо занон рӯймол ва либосҳои сурх, серранг ё гулдор мепӯшиданд. Дар муқобил, баъзе рангҳои тира, аз ҷумла кабуд ва сиёҳ, дар суннатҳои муайян бо азодорӣ алоқаманд буданд.<ref name="Headscarf"/> === Сурх дар ҳунарҳои мардумӣ === Сурх дар [[чакан]], [[сӯзанӣ]], [[атлас]], [[адрас]], [[қолинбофӣ]], [[гилембофӣ]] ва дигар ҳунарҳои мардумии тоҷикон васеъ истифода мешавад. Дар [[чакан]]и тоҷикӣ нақшҳои гулу барг, анор, лола ва дигар унсурҳои табиат бо риштаҳои рангоранг офарида мешаванд. Сурх дар чунин нақшҳо метавонад барои тасвири гулҳо ва дигар унсурҳои ороишӣ истифода шавад. Мувофиқи маълумоти [[ЮНЕСКО]], нақшҳои чакан аксаран ба табиат, ҷаҳонбинии мардум ва орзую умедҳои инсон алоқаманданд. Дар гузашта риштаҳои чаканро аз нахҳои пахта ва абрешим омода карда, бо рангҳои табиии рустанӣ ва маъданӣ ранг мекарданд.<ref name="UNESCOChakan">{{cite web |title=Chakan, embroidery art in the Republic of Tajikistan |url=https://ich.unesco.org/en/RL/01397 |publisher=UNESCO |year=2018 }}</ref> == Ранги сурх дар адабиёти тоҷик == Дар [[адабиёти форсӣ|адабиёти тоҷик]] сурх яке аз рангҳои серистеъмол аст. Шоирон онро барои тасвири чеҳра, лаб, гул, шароб, оташ, хун, муҳаббат ва шуҷоат истифода мебаранд. Дар шеъри классикӣ ранги сурх бештар бо чунин тасвирҳо меояд: * '''Гули сурх''' — зебоӣ, баҳор ва маҳбуб. * '''Лаби лаъл''' — лаби сурх ва зебои маҳбуб. * '''Чеҳраи гулгун''' — рӯйи зебо ё сурхтоб. * '''Бодаи гулгун''' — шароби сурх. * '''Лолаи сурх''' — ишқ, хун ё шаҳодат. * '''Оташи сурх''' — гармӣ, нерӯ ва ишқи пуршӯр. Муҳаққиқи адабиёти форсӣ Аннемари Шиммел қайд мекунад, ки сурх дар адабиёти форсӣ ҳам рамзи ҳаёт, нерӯ ва муҳаббат ва ҳам рамзи хун, ғазаб ва шаҳодат мебошад. Вобаста ба мазмуни асар як ранг метавонад маъноҳои гуногун гирад.<ref name="IranicaColor"/> === Сурх дар шеъри Рӯдакӣ === Дар ашъори [[Рӯдакӣ|Абӯабдуллоҳи Рӯдакӣ]] низ тасвирҳои вобаста ба ранги сурх бисёранд. Масалан, дар яке аз байтҳои ӯ омадааст: {{Иқтибос|Самоъу бодаи гулгун ва лӯъбатон чу моҳ,<br>Агар фаришта бибинад, дарафтад дар чоҳ.<ref name="Rudaki">{{cite web |title=Рӯдакӣ — Қасидаҳо ва қитъаҳо, №104 |url=https://ganjoor.net/roodaki/baghimande/sh104 |website=Ганҷур |language=fa }}</ref>}} Дар ин байт «бодаи гулгун» ба маънои шароби сурх омадааст. Истифодаи вожаи «гулгун» нишон медиҳад, ки дар забони адабии форсӣ-тоҷикӣ ранги сурхро на танҳо бо номи мустақим, балки тавассути монанд кардан ба гул ва дигар ашёи табиат низ ифода мекарданд. === Сурх ва сурхрӯйӣ === Дар забони тоҷикӣ ибораи '''сурхрӯй''' ё '''рӯйсафед''' ба шахси обрӯманд ва сарбаланд низ гуфта мешавад. «Сурхрӯй шудан» дар баъзе мавридҳо маънои шармидан ва сурх шудани рӯйро дорад, вале дар адабиёти классикӣ сурхрӯйӣ метавонад рамзи обрӯ ва сарбаландӣ бошад. Дар адабиёти ирфонӣ сурх баъзан бо қудрати рӯҳонӣ ва ишқи илоҳӣ пайванд мегирад. Масалан, дар осори баъзе орифон ва шоирони форсӣ сурх рамзи нерӯи ботинӣ ва таҷрибаи маънавӣ мебошад.<ref name="IranicaColor"/> === Сурх дар «Ҳафт пайкар» === Дар достони '''[[Ҳафт пайкар]]'''-и [[Низомии Ганҷавӣ]] рангҳо бо рӯзҳои ҳафта ва сайёраҳо алоқаманд мебошанд. Дар низоми рамзии асар сурх бо [[Баҳром (сайёра)|сайёраи Баҳром]] ва рӯзи сешанбе пайванд дорад. Ин анъана аз тасаввуроти куҳани [[ахтаршиносӣ]] ва рамзшиносии рангҳо сарчашма мегирад.<ref name="IranicaColor"/> Дар осори адабии форсӣ чунин робитаҳои байни рангҳо, сайёраҳо ва рӯзҳои ҳафта дар давраҳои гуногун истифода шудаанд. == Сурх дар устураҳо ва эътиқодоти эронӣ == === Сурх, оташ ва рӯшноӣ === Дар фарҳангҳои қадими эронӣ оташ аз унсурҳои муҳими динӣ ва маросимӣ буд. Ранги сурху норинҷии шуълаи оташ бо гармӣ, рӯшноӣ ва нерӯ алоқаманд аст. Аз ин сабаб сурх дар баъзе шарҳҳои фарҳангӣ бо офтоб, оташ ва нерӯи зиндагӣ пайванд дода мешавад. Дар [[зардуштия]] оташ рамзи муҳими покӣ ва рӯшноӣ мебошад. Аммо ин маънои онро надорад, ки сурх ягона ранги муқаддаси ин дин аст. Масалан, либоси сафед низ дар маросимҳои зардуштӣ ҷойгоҳи махсус дорад.<ref name="IranicaColor"/> Дар [[Чоршанбеи сурӣ]], ки дар баъзе минтақаҳои Эрон ҷашн гирифта мешавад, мардум аз болои оташ мепаранд. Дар ин маросим сурхӣ бо тандурустӣ ва нерӯи зиндагӣ алоқаманд аст. Пайдоиши номи «сурӣ» баҳснок аст, вале баъзе муҳаққиқон онро бо вожаи куҳани ''сур'' ба маънои сурх мепайванданд.<ref name="IranicaSuri">{{cite encyclopedia |last1=Saʿidi-Sirjani |first1=Ali-Akbar |last2=Kasheff |first2=Manouchehr |title=Čahāršanba-Sūrī |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |year=1990 |url=https://www.iranicaonline.org/articles/caharsanba-suri/ }}</ref> === Сурх ва Сиёвуш === Дар устураҳо ва адабиёти эронӣ сурх метавонад рамзи хуни рехташуда ва қурбонӣ бошад. Яке аз чеҳраҳои муҳими ин анъана [[Сиёвуш]] аст, ки достони ӯ дар [[Шоҳнома]]и [[Фирдавсӣ]] нақл шудааст. Сиёвуш дар адабиёт ва фарҳанги мардумӣ рамзи бегуноҳӣ ва марги фоҷиавӣ мебошад. Дар баъзе шарҳҳои адабӣ лолаи сурх бо хуни шаҳидон ва сарнавишти қаҳрамонони фоҷиавӣ, аз ҷумла Сиёвуш, пайванд дода мешавад.<ref name="IranicaHusayn">{{cite encyclopedia |title=Ḥosayn b. ʿAli ii. In Popular Shiʿism |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |url=https://www.iranicaonline.org/articles/hosayn-b-ali-ii/ }}</ref> Ин робита пеш аз ҳама як тасвири адабӣ ва устуравӣ аст; онро набояд ҳамчун далели пайдоиши ҳамаи навъҳои гули лола аз хуни Сиёвуш фаҳмид. === Лолаи сурх === [[Акс:Red poppies vertical.jpg|thumb|Гулҳои сурх дар адабиёти тоҷик рамзи зебоӣ, баҳор ва баъзан хун ё шаҳодат мебошанд.]] [[Лола]] яке аз гулҳои машҳур дар фарҳанги тоҷикон аст. Дар шеър ва ҳунарҳои мардумӣ лолаи сурх бо ҷавонӣ, муҳаббат, зебоӣ ва баҳор алоқаманд аст. Дар баъзе анъанаҳои адабӣ лолаи сурх метавонад рамзи хуни шаҳидон низ бошад. Ин маъно дар адабиёти форсӣ ва дар шеърҳои баъзе шоирони давраҳои баъдӣ дида мешавад.<ref name="IranicaColor"/> Дар Тоҷикистон гули лола дар нақшҳои [[чакан]], сӯзанӣ ва дигар ҳунарҳои ороишӣ низ истифода мешавад. == Рангҳои сурх дар ҳунари рангрезии тоҷикон == {{Асосӣ|Рангрезӣ}} Дар гузашта рангҳои сурхро аз маводи гуногуни табиӣ тайёр мекарданд. Дар байни тоҷикон яке аз сарчашмаҳои асосӣ решаи гиёҳи '''[[рӯян]]''' буд. === Рӯян === Рӯян (''[[Rubia tinctorum]]'') гиёҳест, ки аз решаи он моддаи рангкунандаи сурх мегиранд. Мардумшинос Н. Н. Ершов дар китоби «Қаратоғ ва ҳунарҳои он» тарзи рангтайёркунии анъанавиро чунин шарҳ додааст: Рангрезон решаи рӯяни тақрибан сесоларо меканданд, хушк ва майда мекарданд. Сипас онро дар об тар карда, меҷӯшонданд. Риштаҳои пахтагӣ ва абрешимиро дар оби рангдор меҷӯшонданд, то ранг ба онҳо часпад.<ref name="Ershov">{{cite book |last=Ершов |first=Н. Н. |title=Каратаг и его ремесла |publisher=Дониш |place=Душанбе |year=1984 |pages=44–46 |url=https://abashin.org/wp-content/uploads/2024/02/ershov2.pdf }}</ref> Барои устувор кардани ранг аз моддаҳои ёрирасон, аз ҷумла '''бузғунҷ''', ки ғуддаҳои баъзе дарахтони писта мебошанд, истифода мешуд. Вобаста ба тарзи коркард рӯян метавонад аз гулобӣ то сурхи тира ранг диҳад.<ref name="Ershov"/> === Қирмиз === '''[[Қирмиз]]''' ранги сурхест, ки аз баъзе ҳашароти рангдеҳ ба даст меояд. Дар ҳунари Қаратоғ қирмизро бештар барои ранг кардани абрешим истифода мебурданд. Ершов менависад, ки ин рангро аз берун меоварданд ва барои рангкунӣ аз моддаҳои ёрирасон низ истифода мекарданд.<ref name="Ershov"/> Қирмиз дар таърихи рангрезии кишварҳои гуногун, аз ҷумла дар Осиёи Ғарбӣ ва Аврупо, ранги арзишманд ба шумор мерафт. === Анор ва дигар рустаниҳо === Дар баъзе ҳунарҳои мардумӣ аз пӯст, реша ва меваи рустаниҳо низ ранг тайёр мекарданд. [[Пӯсти анор]] дар рангрезӣ истифода шудааст, аммо ранги ҳосилшуда вобаста ба усули коркард ва моддаҳои ёрирасон метавонад гуногун бошад. Дар Қаратоғ, мувофиқи маълумоти Ершов, аз пӯсти анор барои гирифтани ранги сиёҳ низ истифода мекарданд.<ref name="Ershov"/> Аз ин рӯ, истифодаи анорро танҳо ба ранги сурх маҳдуд кардан дуруст нест. == Сурх дар рамзҳои давлатӣ ва сиёсӣ == === Парчами Тоҷикистон === [[Акс:Flag of Tajikistan.svg|thumb|Ранги сурх қисми болоии [[Парчами Тоҷикистон|Парчами давлатии Тоҷикистон]]ро ташкил медиҳад.]] Сурх яке аз се ранги [[Парчами Тоҷикистон|Парчами давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] мебошад. Парчами кунунии Тоҷикистон соли [[1992]] қабул шудааст. Он аз се рахи уфуқии сурх, сафед ва сабз иборат буда, дар маркази рахи сафед тоҷ ва ҳафт ситора дорад. Дар шарҳҳои рамзии парчам сурх аксаран бо истиқлол, ҷасорат, мубориза ва ҷоннисорӣ пайванд дода мешавад. Ин шарҳҳо аз тавсифи расмии тарҳи парчам фарқ доранд. Мувофиқи маълумоти сомонаи расмии Президенти Тоҷикистон, рамзи рақамии сурхи парчам '''#DC161D''' мебошад, ки аз сурхи стандартии вебӣ (#FF0000) фарқ мекунад.<ref name="Flag">{{cite web |title=Рамзҳои давлатӣ |url=https://www.president.tj/symbols |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |language=tg }}</ref> === Сурх дар ҳаракатҳои сиёсӣ === Аз асри XIX сар карда, сурх ба яке аз рангҳои рамзии ҳаракатҳои [[сотсиализм|сотсиалистӣ]] ва [[коммунизм|коммунистӣ]] табдил ёфт. Пас аз [[Инқилоби Октябр]] дар соли 1917 ранги сурх ба рамзи асосии ҳокимияти [[болшевикон]] табдил ёфт. Он дар парчам, нишонҳо, шиорҳо ва ороишоти расмии [[Иттиҳоди Шӯравӣ]] васеъ истифода мешуд. Парчами [[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон]] низ сурхро ҳамчун яке аз рангҳои асосии худ дошт. Имрӯз сурх дар парчамҳои бисёр кишварҳо истифода мешавад, вале маънои он вобаста ба таърих ва фарҳанги ҳар кишвар фарқ мекунад. == Маъноҳои дигари сурх == Дар ҷаҳони муосир сурх дар [[аломатҳои роҳ]], нишонҳои огоҳкунанда, таҷҳизоти [[сӯхторхомӯшкунӣ]] ва дигар воситаҳои амниятӣ истифода мешавад. Ин ранг диққатро зуд ҷалб мекунад ва аз ин рӯ барои нишон додани хатар, манъ ё зарурати таваҷҷуҳ муносиб аст. Дар фарҳанг ва санъат бошад, сурх ҳамоно бо муҳаббат, нерӯ, ҳаяҷон, шодӣ ва ҷасорат пайванд дорад. Аммо маънои равонии он ҳамеша яксон нест ва аз шароити истифода ва таҷрибаи фарҳангии бинанда вобаста мебошад. == Адабиёт == {{reflist}} {{Тобишҳои сурх}} {{Гурӯҳбандии рангҳо}} [[Гурӯҳ:Рангҳои асосӣ]] [[Гурӯҳ:Сурх]] lobebaq7jn87672puwp07baadyd944k 1493194 1493193 2026-11-08T21:51:17Z Zosya95 54344 /* Толори сурхи Варахша */ 1493194 wikitext text/x-wiki {{Қуттии ранг |ном=Сурх |hex=FF0000 |r=255 |g=0 |b=0 |c=0 |m=100 |y=100 |k=0 |h=0 |s=100 |v=100 |тасвир={{photomontage |photo1a=Pomegranate02 edit.jpg |photo1b=Cardinal.jpg |photo2a=Cardinal Théodore Adrien Sarr 2.JPG |photo2c=Magdalena Frackowiak.jpg |photo3a=Chinese honor guard in column 070322-F-0193C-014.JPEG |size=280 |color_border=#AAAAAA |position=center }} |рамз={{hlist|[[Шодӣ]]|[[Бахт]]|[[Нерӯ]]|[[Меҳргон]]|[[Хатар]]|[[Оташ]]}} }} '''Сурх''' яке аз [[Ранги асосӣ|рангҳои асосӣ]] буда, дар [[спектри намоён]]и [[рӯшноӣ]], дар паҳлӯи ранги [[норинҷӣ]] ҷойгир аст ва [[дарозии мавҷ]]и нури сурх тақрибан 620–750 [[нанометр|нм]] мебошад. Дар [[модели рангии RGB]] сурх яке аз се ранги асосӣ буда, дар [[модели рангии CMYK]] аз омезиши [[арғавонӣ]] ва [[зард]] ҳосил мешавад.<ref name="Spectral">{{cite web |title=Spectral Colors |url=http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/vision/specol.html |website=HyperPhysics |publisher=Georgia State University }}</ref><ref name="W3C">{{cite web |title=CSS Color Module Level 3 |url=https://www.w3.org/TR/css-color-3/ |publisher=World Wide Web Consortium }}</ref> Дар [[табиат]] сурхро дар [[хун]], [[оташ]], гулу меваҳо, баъзе [[Маъдан|маъданҳо]] ва [[Ҳайвон|ҳайвонҳо]] дидан мумкин аст. Одамон аз замонҳои қадим ин рангро барои ороиши бадан, ранг кардани матоъ, [[рассомӣ]] ва [[кулолгарӣ]] истифода мебурданд.<ref name="Smithsonian2" /> Сурх дар фарҳангҳои гуногун маъноҳои ҳархела дорад. Он метавонад рамзи [[ҳаёт]], [[муҳаббат]], [[ҷасорат]], нерӯ, шодӣ ва фармонравоӣ бошад, вале ҳамзамон метавонад рамзи хунрезӣ, хатар, ғазаб ё ҷанг низ бошад. Дар фарҳанги тоҷикӣ ва дигар халқҳои эронитабор сурх бо зебоӣ, хушбахтӣ, ҷашну маросимҳо, гулҳо ва баъзе фаҳмишҳои динӣ пайванд дорад.<ref name="IranicaColor">{{cite encyclopedia |last1=Schimmel |first1=Annemarie |last2=Soucek |first2=Priscilla P. |title=Color |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |volume=VI |pages=46–50 |year=1992 |url=https://www.iranicaonline.org/articles/color-pers-rang/ }}</ref><ref name="Rahimi">{{cite journal |last=Раҳимӣ |first=Дилшод |title=Ифодаи номи рангҳо дар гуфтори ҳунармандон |journal=Паёмномаи фарҳанг |year=2020 |issue=1 (49) |pages=5–10 |publisher=Пажӯҳишгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилоот |url=https://pitfi.tj/sites/default/files/payomnomai_farhang/payomnomai_farhang_2020_01.pdf }}</ref> == Решаи ном == Вожаи сурх решаи қадимии [[Забонҳои эронӣ|эронӣ]] дорад. Дар [[забони авестоӣ]] он ба шакли ''suxra-'' бо маънои «ранги сурх» ва «гарм» омадааст. Шаклҳои [[Форсии миёна|форсии миёнаи]] ''suxr'' ва [[Форсии нав|форсии нави]] ''surx'' ё ''sorx'' низ аз ҳамин реша пайдо шудаанд.<ref name="Viti2" /> Ин вожа дар дигар [[забонҳои эронӣ]] низ ҳамреша дорад. Масалан, дар [[забони пашту]] калимаи ''sūr'' маънои «сурх»-ро дорад. Ба гуфтаи баъзе забоншиносон, решаи қадимаи ин калима маъноҳои сӯхтан, дурахшидан ва гармӣ будааст.<ref name="Viti">{{cite journal |last=Viti |first=Carlotta |title=Semantic variation and semantic change in the color lexicon |journal=Linguistics |volume=63 |issue=4 |year=2025 |pages=949–1027 |doi=10.1515/ling-2023-0161 |url=https://www.degruyterbrill.com/document/doi/10.1515/ling-2023-0161/html }}</ref><ref name="Tukhtasunov">{{cite journal |last=Тухтасунов |first=О. |title=Назаре ба якчанд вожаҳои ифодагари ранги сурх ва тобишҳои он дар забони тоҷикӣ |journal=Паёми Донишгоҳи давлатии Бохтар ба номи Носири Хусрав |series=Силсилаи илмҳои гуманитарӣ ва иқтисодӣ |year=2019 |issue=1/3 (65) |pages=14–18 |url=https://bgu-vestniki.tj/en/wp-content/uploads/2021/01/%E2%84%961-365-2019.pdf |language=tg }}</ref> == Номҳои дигари сурх == {{Асосӣ|Тобишҳои сурх}} Дар забони тоҷикӣ ранги сурх тобишҳои зиёде дорад, ки бисёре аз онҳо номҳои хос доранд. Номи ин рангҳо бештар аз гулҳо, меваҳо, сангҳои қимматбаҳо ва дигар чизҳои табиат гирифта шудааст.<ref name="Rahimi" /> == Хусусиятҳои ранг == === Сурх дар табиат ва рӯшноӣ === [[Акс:Linear visible spectrum.svg|thumb|Сурх дар спектри намоёни рӯшноӣ]] Одам рангҳоро ба воситаи [[чашм]] ва [[мағзи сар]] мебинад. Дар [[тӯрпардаи чашм]], ҳуҷайраҳои махсуси ба рӯшноӣ ҳассос — [[чӯбчаҳо]] ва [[колбачаҳо]] ҷойгиранд. Колбачаҳо барои фарқ кардани рангҳо хизмат мекунанд. Онҳо рӯшноиро ба сигналҳои асабӣ табдил медиҳанд, ки тавассути [[асаби босира]] ба мағзи сар мерасанд. Мағзи сар ин сигналҳоро коркард карда, рангҳоро муайян мекунад.<ref name="Ustoev2023">{{cite book|last=Устоев|first=Мирзо|title=Биология: Анатомия, физиология ва гигиенаи одам|edition=5|publisher=Маориф|place=Душанбе|year=2023|page=168|isbn=978-99985-39-09-9|url=https://www.maorif.tj/storage/libraries/01JBBNBXBDDKFJ50NQ914F1EWD.pdf|language=tg}}</ref> Нури сурх нисбат ба нури [[бунафш]] [[Дарозии мавҷ|дарозии мавҷи]] бештар ва [[Басомад|басомади]] камтар дорад. Ашёи сурх як қисми рӯшноиро ҷаббида, қисми дигарро инъикос мекунад. Чашми инсон рӯшноии инъикосшударо сурх мебинад.<ref name="Spectral"/> === Сурх дар системаҳои рангӣ === Дар [[модели рангии RGB]], ки дар [[монитори компютер]], телефон ва дигар экранҳо истифода мешавад, сурх яке аз се ранги асосии нур аст. Сурхи стандартии вебӣ бо рамзи '''#FF0000''' муайян мешавад.<ref name="W3C" /> Дар [[модели рангии CMYK]], ки дар [[чоп]] истифода мешавад, сурх аз омехтани рангҳои [[арғувонӣ|арғавонӣ]] ва [[зард]] ҳосил мешавад. Аз ин рӯ, сурх дар RGB ранги асосӣ ва дар CMYK ранги дуюминдараҷа ҳисоб мешавад. == Таърих == {{Асосӣ|Таърихи ранги сурх}} === Давраи пеш аз таърих === [[Акс:Pech Merle main.jpg|thumb|Нақши дасти инсон бо рангдонаи сурх дар ғори Пеш-Мерли Фаронса.]] Сурх яке аз қадимтарин рангҳое мебошад, ки одамизод дар санъат истифода кардааст. Дар давраи [[палеолит]] одамон аз хоки сурх, ки дорои [[оксиди оҳан]] буд, [[рангдона]] тайёр мекарданд. Ин маводро [[охра]]и сурх меноманд. Одамон онро кӯфта, бо об ё моддаҳои дигар омехта мекарданд ва барои ороиши бадан, ранг кардани ашё ва наққошии рӯйи санг ба кор мебурданд.<ref name="Smithsonian">{{cite web |title=Red |url=https://asia.si.edu/explore-art-culture/art-stories/colors/red/ |website=National Museum of Asian Art |publisher=Smithsonian Institution }}</ref> Дар ғорҳои қадимии [[Аврупо]] ва [[Африқо]] тасвирҳои ҳайвонот, нақши дастони инсон ва дигар осори бо рангдонаи сурх офаридашуда ёфт шудаанд, ки баъзе аз онҳо таърихи даҳҳо ҳазор соларо доранд. === Давраи бостон === Дар [[Мисри бостон]] сурх дар наққошӣ, ороиши бадан ва маросимҳои динӣ истифода мешуд. Мисриён аз охраи сурх барои ранг кардани деворҳо, пайкараҳо, [[рухсора]] ва [[лаб]] истифода мекарданд. Дар [[Чини бостон]] барои ороиши [[сафол]]у биноҳо аз [[Рангдона|рангдонаҳо]] ва барои ранг кардани матоъ аз [[Рангина|рангинаҳо]] истифода мебурданд. Бо гузашти вақт сурх ба яке аз рангҳои муҳими маросимӣ ва дарборӣ табдил ёфт. Дар фарҳанги чинӣ ин ранг рамзи бахт, шодӣ ва комёбӣ мебошад.<ref name="Smithsonian"/> Дар [[Юнони бостон|Юнону]] [[Руми бостон]] рангдонаҳои маъданӣ, аз ҷумлаи [[шанграф]] ва [[сурби сурх]], истеҳсол мекарданд. Шанграф ранги сурхи дурахшон медод, аммо аз сабаби доштани [[симоб]] заҳрнок буд. Сурби сурх низ моддаи заҳрнок мебошад. == Сурх дар фарҳанги Суғд == [[Акс:Hommes au banquet, pigment sur plâtre, Penjikent, Tadjikistan.jpg|thumb|Деворнигораҳои Суғди бостон бо рангҳои гуногун, аз ҷумла сурх, оро дода мешуданд.]] Дар [[Суғд|Суғди]] бостон сурх яке аз рангҳои муҳими [[деворнигорӣ]] ва ҳунарҳои ороишӣ буд. Деворнигораҳои [[Панҷакенти бостонӣ]], [[Афросиёб (шаҳри бостонӣ)|Афросиёб]], [[Варахша]] ва дигар шаҳрҳои Суғд нишон медиҳанд, ки рассомон аз рангҳои сурх, зард, сафед, сиёҳ ва кабуд истифода мекарданд.<ref name="SogdArt2" /> Дар деворнигораҳои Панҷакент, ки асосан ба асрҳои V–VIII мансубанд, саҳнаҳои зиндагии дарборӣ, зиёфатҳо, достонҳои паҳлавонӣ, афсонаҳову тасвирҳои худоён тасвир шудаанд. Рассомон барои кашидани ин онҳо аз рангмояҳои табиӣ, бахусус рангдонаҳои маъданӣ, истифода мекарданд. Барои ҳосил кардани сурх аз рангдонаҳое чун охраи сурх, ҳематит, шанграф ва сурби сурх ба кор мебурданд.<ref name="Kosolapov">{{cite book |last1=Косолапов |first1=А. И. |last2=Маршак |first2=Б. И. |title=Стенная живопись Средней и Центральной Азии: историко-художественное и лабораторное исследование |publisher=Формика |place=Санкт-Петербург |year=1999 |url=https://www.kronk.spb.ru/library/kosolapov-marshak-1999-t1.htm }}</ref> === Толори сурхи Варахша === [[File:Wall Paintings in the Palace at Varakhsha.jpg|thumb|center|1000px|Деворнигораи Варахша. Асри VIII.]] Яке аз намунаҳои номдори корбурди ранги сурх дар санъати Суғд Толори сурх дар қасри [[Варахша]] мебошад. Ин қаср дар наздикии [[Бухоро]] ҷойгир буда, деворнигораҳои он ба асрҳои VII–VIII мансубанд. Ин толор аз он сабаб «Толори сурх» ном гирифтааст, ки заминаи деворнигораҳои он асосан сурх аст. Дар ин деворнигораҳо саворони фил, палангҳо ва дигар ҷонварони афсонавӣ тасвир шудаанд.<ref name="Varakhsha2" /> == Сурх дар фарҳанги тоҷикон == === Маъноҳои рамзӣ === Дар фарҳанги тоҷикон сурх аз рангҳои маъмули ҷашну маросимҳо ба шумор меравад. Он бештар бо шодӣ, зебоӣ, ҷавонӣ, бахту саодат ва нерӯи зиндагӣ алоқаманд аст. Дилшод Раҳимӣ дар таҳқиқоти худ қайд мекунад, ки дар ҷашнҳо ва маросимҳои тоҷикон рангҳо маъноҳои гуногун доштаанд. Масалан, сабз бештар бо баҳор ва [[Наврӯз]], сурху арғувонӣ ва норинҷӣ бо [[Меҳргон]] ва либосҳои рангоранг бо ҷашну маъракаҳои шодӣ алоқаманд буданд.<ref name="Rahimi"/> Сурх ҳамчунин метавонад бо хун, оташ ва ҷасорат пайванд дошта бошад. Аммо маънои он дар ҳар маросим ва минтақа яксон нест. Дар баъзе мавридҳо сурх рамзи хушбахтӣ аст ва дар ҳолатҳои дигар метавонад маънои ҷанг, хатар ё қурбонӣ дошта бошад. === Сурх дар Наврӯз === {{Асосӣ|Наврӯз}} Дар баъзе минтақаҳои Тоҷикистон сурх дар маросимҳои [[Наврӯз]] аҳаммияти махсус дорад. Мувофиқи маълумоти ''Encyclopaedia Iranica'', дар баъзе суннатҳои [[Бадахшон]] пеш аз Наврӯз соҳиби хона ду ҷорӯби сурхро назди даромадгоҳ мегузошт ва бар болои дар матои сурх меовехт. Дар ин маросим сурх рамзи шодӣ, бахт ва рӯзгори нек ба шумор мерафт.<ref name="IranicaNowruz">{{cite encyclopedia |last=Shahbazi |first=Alireza Shapur |title=Nowruz ii. In the Islamic Period |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |year=2000 |url=https://www.iranicaonline.org/articles/nowruz-ii/ }}</ref> Ин анъана ба суннатҳои маҳаллии Бадахшон тааллуқ дорад ва маънои онро надорад, ки тамоми тоҷикон Наврӯзро бо матои сурх таҷлил мекарданд. Дар фарҳанги форсизабонон меваҳои сурх, аз ҷумла [[анор]] ва [[тарбуз]], низ дар баъзе маросимҳои мавсимӣ истифода мешаванд. Онҳо метавонанд рамзи фаровонӣ, ҳаёт ва неъмати табиат бошанд. === Сурх дар Меҳргон === {{Асосӣ|Меҳргон}} [[Меҳргон]] яке аз ҷашнҳои бостонии халқҳои эронитабор аст, ки бо фарорасии тирамоҳ ва ҷамъоварии ҳосил алоқаманд мебошад. Дар фарҳанги тоҷикон рангҳои сурх, арғувонӣ, норинҷӣ ва заррин бо ин ҷашн пайванд доранд. Ин рангҳо ба баргҳои тирамоҳӣ, меваҳои пухта, нури офтоб ва фаровонии ҳосил монанданд.<ref name="Rahimi"/> Меҳргон бо [[Меҳр (эзад)|Меҳр]] ё Митро, ки дар эътиқодоти эронии бостон бо аҳду паймон ва рӯшноӣ алоқаманд буд, низ иртибот дорад. Дар баъзе шарҳҳои фарҳангӣ сурху заррин ба нури офтоб ва ҷашни Меҳргон нисбат дода мешаванд.<ref>{{cite web |title=Меҳргон — ҷашни ниёгон — аз бостон то имрӯз |url=https://amit.tj/tj/mekhrgon-chashni-niyogon-az-boston-imruz |publisher=Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон |language=tg }}</ref> === Сурх дар маросимҳои арӯсӣ === Дар баъзе минтақаҳои Тоҷикистон сурх яке аз рангҳои маъмули либос ва ороишоти арӯсӣ мебошад. Пажӯҳишгоҳи илмӣ-таҳқиқотии фарҳанг ва иттилоот дар мақолаи «Мавқеи рӯймол дар фарҳанги сару либоси мардуми тоҷик» қайд кардааст, ки дар баъзе суннатҳои арӯсии Бадахшон ранги сафед рамзи роҳи сафед, сабз рамзи сарсабзӣ ва баракат, сурх бошад, рамзи '''хушбахтӣ''' ҳисоб мешавад.<ref name="Headscarf">{{cite web |title=Мавқеи рӯймол дар фарҳанги сару либоси мардуми тоҷик |url=https://pitfi.tj/node/227 |publisher=Пажӯҳишгоҳи илмӣ-таҳқиқотии фарҳанг ва иттилоот |language=tg }}</ref> Дар ҷашну маросимҳо занон рӯймол ва либосҳои сурх, серранг ё гулдор мепӯшиданд. Дар муқобил, баъзе рангҳои тира, аз ҷумла кабуд ва сиёҳ, дар суннатҳои муайян бо азодорӣ алоқаманд буданд.<ref name="Headscarf"/> === Сурх дар ҳунарҳои мардумӣ === Сурх дар [[чакан]], [[сӯзанӣ]], [[атлас]], [[адрас]], [[қолинбофӣ]], [[гилембофӣ]] ва дигар ҳунарҳои мардумии тоҷикон васеъ истифода мешавад. Дар [[чакан]]и тоҷикӣ нақшҳои гулу барг, анор, лола ва дигар унсурҳои табиат бо риштаҳои рангоранг офарида мешаванд. Сурх дар чунин нақшҳо метавонад барои тасвири гулҳо ва дигар унсурҳои ороишӣ истифода шавад. Мувофиқи маълумоти [[ЮНЕСКО]], нақшҳои чакан аксаран ба табиат, ҷаҳонбинии мардум ва орзую умедҳои инсон алоқаманданд. Дар гузашта риштаҳои чаканро аз нахҳои пахта ва абрешим омода карда, бо рангҳои табиии рустанӣ ва маъданӣ ранг мекарданд.<ref name="UNESCOChakan">{{cite web |title=Chakan, embroidery art in the Republic of Tajikistan |url=https://ich.unesco.org/en/RL/01397 |publisher=UNESCO |year=2018 }}</ref> == Ранги сурх дар адабиёти тоҷик == Дар [[адабиёти форсӣ|адабиёти тоҷик]] сурх яке аз рангҳои серистеъмол аст. Шоирон онро барои тасвири чеҳра, лаб, гул, шароб, оташ, хун, муҳаббат ва шуҷоат истифода мебаранд. Дар шеъри классикӣ ранги сурх бештар бо чунин тасвирҳо меояд: * '''Гули сурх''' — зебоӣ, баҳор ва маҳбуб. * '''Лаби лаъл''' — лаби сурх ва зебои маҳбуб. * '''Чеҳраи гулгун''' — рӯйи зебо ё сурхтоб. * '''Бодаи гулгун''' — шароби сурх. * '''Лолаи сурх''' — ишқ, хун ё шаҳодат. * '''Оташи сурх''' — гармӣ, нерӯ ва ишқи пуршӯр. Муҳаққиқи адабиёти форсӣ Аннемари Шиммел қайд мекунад, ки сурх дар адабиёти форсӣ ҳам рамзи ҳаёт, нерӯ ва муҳаббат ва ҳам рамзи хун, ғазаб ва шаҳодат мебошад. Вобаста ба мазмуни асар як ранг метавонад маъноҳои гуногун гирад.<ref name="IranicaColor"/> === Сурх дар шеъри Рӯдакӣ === Дар ашъори [[Рӯдакӣ|Абӯабдуллоҳи Рӯдакӣ]] низ тасвирҳои вобаста ба ранги сурх бисёранд. Масалан, дар яке аз байтҳои ӯ омадааст: {{Иқтибос|Самоъу бодаи гулгун ва лӯъбатон чу моҳ,<br>Агар фаришта бибинад, дарафтад дар чоҳ.<ref name="Rudaki">{{cite web |title=Рӯдакӣ — Қасидаҳо ва қитъаҳо, №104 |url=https://ganjoor.net/roodaki/baghimande/sh104 |website=Ганҷур |language=fa }}</ref>}} Дар ин байт «бодаи гулгун» ба маънои шароби сурх омадааст. Истифодаи вожаи «гулгун» нишон медиҳад, ки дар забони адабии форсӣ-тоҷикӣ ранги сурхро на танҳо бо номи мустақим, балки тавассути монанд кардан ба гул ва дигар ашёи табиат низ ифода мекарданд. === Сурх ва сурхрӯйӣ === Дар забони тоҷикӣ ибораи '''сурхрӯй''' ё '''рӯйсафед''' ба шахси обрӯманд ва сарбаланд низ гуфта мешавад. «Сурхрӯй шудан» дар баъзе мавридҳо маънои шармидан ва сурх шудани рӯйро дорад, вале дар адабиёти классикӣ сурхрӯйӣ метавонад рамзи обрӯ ва сарбаландӣ бошад. Дар адабиёти ирфонӣ сурх баъзан бо қудрати рӯҳонӣ ва ишқи илоҳӣ пайванд мегирад. Масалан, дар осори баъзе орифон ва шоирони форсӣ сурх рамзи нерӯи ботинӣ ва таҷрибаи маънавӣ мебошад.<ref name="IranicaColor"/> === Сурх дар «Ҳафт пайкар» === Дар достони '''[[Ҳафт пайкар]]'''-и [[Низомии Ганҷавӣ]] рангҳо бо рӯзҳои ҳафта ва сайёраҳо алоқаманд мебошанд. Дар низоми рамзии асар сурх бо [[Баҳром (сайёра)|сайёраи Баҳром]] ва рӯзи сешанбе пайванд дорад. Ин анъана аз тасаввуроти куҳани [[ахтаршиносӣ]] ва рамзшиносии рангҳо сарчашма мегирад.<ref name="IranicaColor"/> Дар осори адабии форсӣ чунин робитаҳои байни рангҳо, сайёраҳо ва рӯзҳои ҳафта дар давраҳои гуногун истифода шудаанд. == Сурх дар устураҳо ва эътиқодоти эронӣ == === Сурх, оташ ва рӯшноӣ === Дар фарҳангҳои қадими эронӣ оташ аз унсурҳои муҳими динӣ ва маросимӣ буд. Ранги сурху норинҷии шуълаи оташ бо гармӣ, рӯшноӣ ва нерӯ алоқаманд аст. Аз ин сабаб сурх дар баъзе шарҳҳои фарҳангӣ бо офтоб, оташ ва нерӯи зиндагӣ пайванд дода мешавад. Дар [[зардуштия]] оташ рамзи муҳими покӣ ва рӯшноӣ мебошад. Аммо ин маънои онро надорад, ки сурх ягона ранги муқаддаси ин дин аст. Масалан, либоси сафед низ дар маросимҳои зардуштӣ ҷойгоҳи махсус дорад.<ref name="IranicaColor"/> Дар [[Чоршанбеи сурӣ]], ки дар баъзе минтақаҳои Эрон ҷашн гирифта мешавад, мардум аз болои оташ мепаранд. Дар ин маросим сурхӣ бо тандурустӣ ва нерӯи зиндагӣ алоқаманд аст. Пайдоиши номи «сурӣ» баҳснок аст, вале баъзе муҳаққиқон онро бо вожаи куҳани ''сур'' ба маънои сурх мепайванданд.<ref name="IranicaSuri">{{cite encyclopedia |last1=Saʿidi-Sirjani |first1=Ali-Akbar |last2=Kasheff |first2=Manouchehr |title=Čahāršanba-Sūrī |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |year=1990 |url=https://www.iranicaonline.org/articles/caharsanba-suri/ }}</ref> === Сурх ва Сиёвуш === Дар устураҳо ва адабиёти эронӣ сурх метавонад рамзи хуни рехташуда ва қурбонӣ бошад. Яке аз чеҳраҳои муҳими ин анъана [[Сиёвуш]] аст, ки достони ӯ дар [[Шоҳнома]]и [[Фирдавсӣ]] нақл шудааст. Сиёвуш дар адабиёт ва фарҳанги мардумӣ рамзи бегуноҳӣ ва марги фоҷиавӣ мебошад. Дар баъзе шарҳҳои адабӣ лолаи сурх бо хуни шаҳидон ва сарнавишти қаҳрамонони фоҷиавӣ, аз ҷумла Сиёвуш, пайванд дода мешавад.<ref name="IranicaHusayn">{{cite encyclopedia |title=Ḥosayn b. ʿAli ii. In Popular Shiʿism |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |url=https://www.iranicaonline.org/articles/hosayn-b-ali-ii/ }}</ref> Ин робита пеш аз ҳама як тасвири адабӣ ва устуравӣ аст; онро набояд ҳамчун далели пайдоиши ҳамаи навъҳои гули лола аз хуни Сиёвуш фаҳмид. === Лолаи сурх === [[Акс:Red poppies vertical.jpg|thumb|Гулҳои сурх дар адабиёти тоҷик рамзи зебоӣ, баҳор ва баъзан хун ё шаҳодат мебошанд.]] [[Лола]] яке аз гулҳои машҳур дар фарҳанги тоҷикон аст. Дар шеър ва ҳунарҳои мардумӣ лолаи сурх бо ҷавонӣ, муҳаббат, зебоӣ ва баҳор алоқаманд аст. Дар баъзе анъанаҳои адабӣ лолаи сурх метавонад рамзи хуни шаҳидон низ бошад. Ин маъно дар адабиёти форсӣ ва дар шеърҳои баъзе шоирони давраҳои баъдӣ дида мешавад.<ref name="IranicaColor"/> Дар Тоҷикистон гули лола дар нақшҳои [[чакан]], сӯзанӣ ва дигар ҳунарҳои ороишӣ низ истифода мешавад. == Рангҳои сурх дар ҳунари рангрезии тоҷикон == {{Асосӣ|Рангрезӣ}} Дар гузашта рангҳои сурхро аз маводи гуногуни табиӣ тайёр мекарданд. Дар байни тоҷикон яке аз сарчашмаҳои асосӣ решаи гиёҳи '''[[рӯян]]''' буд. === Рӯян === Рӯян (''[[Rubia tinctorum]]'') гиёҳест, ки аз решаи он моддаи рангкунандаи сурх мегиранд. Мардумшинос Н. Н. Ершов дар китоби «Қаратоғ ва ҳунарҳои он» тарзи рангтайёркунии анъанавиро чунин шарҳ додааст: Рангрезон решаи рӯяни тақрибан сесоларо меканданд, хушк ва майда мекарданд. Сипас онро дар об тар карда, меҷӯшонданд. Риштаҳои пахтагӣ ва абрешимиро дар оби рангдор меҷӯшонданд, то ранг ба онҳо часпад.<ref name="Ershov">{{cite book |last=Ершов |first=Н. Н. |title=Каратаг и его ремесла |publisher=Дониш |place=Душанбе |year=1984 |pages=44–46 |url=https://abashin.org/wp-content/uploads/2024/02/ershov2.pdf }}</ref> Барои устувор кардани ранг аз моддаҳои ёрирасон, аз ҷумла '''бузғунҷ''', ки ғуддаҳои баъзе дарахтони писта мебошанд, истифода мешуд. Вобаста ба тарзи коркард рӯян метавонад аз гулобӣ то сурхи тира ранг диҳад.<ref name="Ershov"/> === Қирмиз === '''[[Қирмиз]]''' ранги сурхест, ки аз баъзе ҳашароти рангдеҳ ба даст меояд. Дар ҳунари Қаратоғ қирмизро бештар барои ранг кардани абрешим истифода мебурданд. Ершов менависад, ки ин рангро аз берун меоварданд ва барои рангкунӣ аз моддаҳои ёрирасон низ истифода мекарданд.<ref name="Ershov"/> Қирмиз дар таърихи рангрезии кишварҳои гуногун, аз ҷумла дар Осиёи Ғарбӣ ва Аврупо, ранги арзишманд ба шумор мерафт. === Анор ва дигар рустаниҳо === Дар баъзе ҳунарҳои мардумӣ аз пӯст, реша ва меваи рустаниҳо низ ранг тайёр мекарданд. [[Пӯсти анор]] дар рангрезӣ истифода шудааст, аммо ранги ҳосилшуда вобаста ба усули коркард ва моддаҳои ёрирасон метавонад гуногун бошад. Дар Қаратоғ, мувофиқи маълумоти Ершов, аз пӯсти анор барои гирифтани ранги сиёҳ низ истифода мекарданд.<ref name="Ershov"/> Аз ин рӯ, истифодаи анорро танҳо ба ранги сурх маҳдуд кардан дуруст нест. == Сурх дар рамзҳои давлатӣ ва сиёсӣ == === Парчами Тоҷикистон === [[Акс:Flag of Tajikistan.svg|thumb|Ранги сурх қисми болоии [[Парчами Тоҷикистон|Парчами давлатии Тоҷикистон]]ро ташкил медиҳад.]] Сурх яке аз се ранги [[Парчами Тоҷикистон|Парчами давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] мебошад. Парчами кунунии Тоҷикистон соли [[1992]] қабул шудааст. Он аз се рахи уфуқии сурх, сафед ва сабз иборат буда, дар маркази рахи сафед тоҷ ва ҳафт ситора дорад. Дар шарҳҳои рамзии парчам сурх аксаран бо истиқлол, ҷасорат, мубориза ва ҷоннисорӣ пайванд дода мешавад. Ин шарҳҳо аз тавсифи расмии тарҳи парчам фарқ доранд. Мувофиқи маълумоти сомонаи расмии Президенти Тоҷикистон, рамзи рақамии сурхи парчам '''#DC161D''' мебошад, ки аз сурхи стандартии вебӣ (#FF0000) фарқ мекунад.<ref name="Flag">{{cite web |title=Рамзҳои давлатӣ |url=https://www.president.tj/symbols |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |language=tg }}</ref> === Сурх дар ҳаракатҳои сиёсӣ === Аз асри XIX сар карда, сурх ба яке аз рангҳои рамзии ҳаракатҳои [[сотсиализм|сотсиалистӣ]] ва [[коммунизм|коммунистӣ]] табдил ёфт. Пас аз [[Инқилоби Октябр]] дар соли 1917 ранги сурх ба рамзи асосии ҳокимияти [[болшевикон]] табдил ёфт. Он дар парчам, нишонҳо, шиорҳо ва ороишоти расмии [[Иттиҳоди Шӯравӣ]] васеъ истифода мешуд. Парчами [[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон]] низ сурхро ҳамчун яке аз рангҳои асосии худ дошт. Имрӯз сурх дар парчамҳои бисёр кишварҳо истифода мешавад, вале маънои он вобаста ба таърих ва фарҳанги ҳар кишвар фарқ мекунад. == Маъноҳои дигари сурх == Дар ҷаҳони муосир сурх дар [[аломатҳои роҳ]], нишонҳои огоҳкунанда, таҷҳизоти [[сӯхторхомӯшкунӣ]] ва дигар воситаҳои амниятӣ истифода мешавад. Ин ранг диққатро зуд ҷалб мекунад ва аз ин рӯ барои нишон додани хатар, манъ ё зарурати таваҷҷуҳ муносиб аст. Дар фарҳанг ва санъат бошад, сурх ҳамоно бо муҳаббат, нерӯ, ҳаяҷон, шодӣ ва ҷасорат пайванд дорад. Аммо маънои равонии он ҳамеша яксон нест ва аз шароити истифода ва таҷрибаи фарҳангии бинанда вобаста мебошад. == Адабиёт == {{reflist}} {{Тобишҳои сурх}} {{Гурӯҳбандии рангҳо}} [[Гурӯҳ:Рангҳои асосӣ]] [[Гурӯҳ:Сурх]] rbtjolvt3y4nv4h6p7n4wikttuioewd 1493195 1493194 2026-11-08T21:51:40Z Zosya95 54344 /* Толори сурхи Варахша */ 1493195 wikitext text/x-wiki {{Қуттии ранг |ном=Сурх |hex=FF0000 |r=255 |g=0 |b=0 |c=0 |m=100 |y=100 |k=0 |h=0 |s=100 |v=100 |тасвир={{photomontage |photo1a=Pomegranate02 edit.jpg |photo1b=Cardinal.jpg |photo2a=Cardinal Théodore Adrien Sarr 2.JPG |photo2c=Magdalena Frackowiak.jpg |photo3a=Chinese honor guard in column 070322-F-0193C-014.JPEG |size=280 |color_border=#AAAAAA |position=center }} |рамз={{hlist|[[Шодӣ]]|[[Бахт]]|[[Нерӯ]]|[[Меҳргон]]|[[Хатар]]|[[Оташ]]}} }} '''Сурх''' яке аз [[Ранги асосӣ|рангҳои асосӣ]] буда, дар [[спектри намоён]]и [[рӯшноӣ]], дар паҳлӯи ранги [[норинҷӣ]] ҷойгир аст ва [[дарозии мавҷ]]и нури сурх тақрибан 620–750 [[нанометр|нм]] мебошад. Дар [[модели рангии RGB]] сурх яке аз се ранги асосӣ буда, дар [[модели рангии CMYK]] аз омезиши [[арғавонӣ]] ва [[зард]] ҳосил мешавад.<ref name="Spectral">{{cite web |title=Spectral Colors |url=http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/vision/specol.html |website=HyperPhysics |publisher=Georgia State University }}</ref><ref name="W3C">{{cite web |title=CSS Color Module Level 3 |url=https://www.w3.org/TR/css-color-3/ |publisher=World Wide Web Consortium }}</ref> Дар [[табиат]] сурхро дар [[хун]], [[оташ]], гулу меваҳо, баъзе [[Маъдан|маъданҳо]] ва [[Ҳайвон|ҳайвонҳо]] дидан мумкин аст. Одамон аз замонҳои қадим ин рангро барои ороиши бадан, ранг кардани матоъ, [[рассомӣ]] ва [[кулолгарӣ]] истифода мебурданд.<ref name="Smithsonian2" /> Сурх дар фарҳангҳои гуногун маъноҳои ҳархела дорад. Он метавонад рамзи [[ҳаёт]], [[муҳаббат]], [[ҷасорат]], нерӯ, шодӣ ва фармонравоӣ бошад, вале ҳамзамон метавонад рамзи хунрезӣ, хатар, ғазаб ё ҷанг низ бошад. Дар фарҳанги тоҷикӣ ва дигар халқҳои эронитабор сурх бо зебоӣ, хушбахтӣ, ҷашну маросимҳо, гулҳо ва баъзе фаҳмишҳои динӣ пайванд дорад.<ref name="IranicaColor">{{cite encyclopedia |last1=Schimmel |first1=Annemarie |last2=Soucek |first2=Priscilla P. |title=Color |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |volume=VI |pages=46–50 |year=1992 |url=https://www.iranicaonline.org/articles/color-pers-rang/ }}</ref><ref name="Rahimi">{{cite journal |last=Раҳимӣ |first=Дилшод |title=Ифодаи номи рангҳо дар гуфтори ҳунармандон |journal=Паёмномаи фарҳанг |year=2020 |issue=1 (49) |pages=5–10 |publisher=Пажӯҳишгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилоот |url=https://pitfi.tj/sites/default/files/payomnomai_farhang/payomnomai_farhang_2020_01.pdf }}</ref> == Решаи ном == Вожаи сурх решаи қадимии [[Забонҳои эронӣ|эронӣ]] дорад. Дар [[забони авестоӣ]] он ба шакли ''suxra-'' бо маънои «ранги сурх» ва «гарм» омадааст. Шаклҳои [[Форсии миёна|форсии миёнаи]] ''suxr'' ва [[Форсии нав|форсии нави]] ''surx'' ё ''sorx'' низ аз ҳамин реша пайдо шудаанд.<ref name="Viti2" /> Ин вожа дар дигар [[забонҳои эронӣ]] низ ҳамреша дорад. Масалан, дар [[забони пашту]] калимаи ''sūr'' маънои «сурх»-ро дорад. Ба гуфтаи баъзе забоншиносон, решаи қадимаи ин калима маъноҳои сӯхтан, дурахшидан ва гармӣ будааст.<ref name="Viti">{{cite journal |last=Viti |first=Carlotta |title=Semantic variation and semantic change in the color lexicon |journal=Linguistics |volume=63 |issue=4 |year=2025 |pages=949–1027 |doi=10.1515/ling-2023-0161 |url=https://www.degruyterbrill.com/document/doi/10.1515/ling-2023-0161/html }}</ref><ref name="Tukhtasunov">{{cite journal |last=Тухтасунов |first=О. |title=Назаре ба якчанд вожаҳои ифодагари ранги сурх ва тобишҳои он дар забони тоҷикӣ |journal=Паёми Донишгоҳи давлатии Бохтар ба номи Носири Хусрав |series=Силсилаи илмҳои гуманитарӣ ва иқтисодӣ |year=2019 |issue=1/3 (65) |pages=14–18 |url=https://bgu-vestniki.tj/en/wp-content/uploads/2021/01/%E2%84%961-365-2019.pdf |language=tg }}</ref> == Номҳои дигари сурх == {{Асосӣ|Тобишҳои сурх}} Дар забони тоҷикӣ ранги сурх тобишҳои зиёде дорад, ки бисёре аз онҳо номҳои хос доранд. Номи ин рангҳо бештар аз гулҳо, меваҳо, сангҳои қимматбаҳо ва дигар чизҳои табиат гирифта шудааст.<ref name="Rahimi" /> == Хусусиятҳои ранг == === Сурх дар табиат ва рӯшноӣ === [[Акс:Linear visible spectrum.svg|thumb|Сурх дар спектри намоёни рӯшноӣ]] Одам рангҳоро ба воситаи [[чашм]] ва [[мағзи сар]] мебинад. Дар [[тӯрпардаи чашм]], ҳуҷайраҳои махсуси ба рӯшноӣ ҳассос — [[чӯбчаҳо]] ва [[колбачаҳо]] ҷойгиранд. Колбачаҳо барои фарқ кардани рангҳо хизмат мекунанд. Онҳо рӯшноиро ба сигналҳои асабӣ табдил медиҳанд, ки тавассути [[асаби босира]] ба мағзи сар мерасанд. Мағзи сар ин сигналҳоро коркард карда, рангҳоро муайян мекунад.<ref name="Ustoev2023">{{cite book|last=Устоев|first=Мирзо|title=Биология: Анатомия, физиология ва гигиенаи одам|edition=5|publisher=Маориф|place=Душанбе|year=2023|page=168|isbn=978-99985-39-09-9|url=https://www.maorif.tj/storage/libraries/01JBBNBXBDDKFJ50NQ914F1EWD.pdf|language=tg}}</ref> Нури сурх нисбат ба нури [[бунафш]] [[Дарозии мавҷ|дарозии мавҷи]] бештар ва [[Басомад|басомади]] камтар дорад. Ашёи сурх як қисми рӯшноиро ҷаббида, қисми дигарро инъикос мекунад. Чашми инсон рӯшноии инъикосшударо сурх мебинад.<ref name="Spectral"/> === Сурх дар системаҳои рангӣ === Дар [[модели рангии RGB]], ки дар [[монитори компютер]], телефон ва дигар экранҳо истифода мешавад, сурх яке аз се ранги асосии нур аст. Сурхи стандартии вебӣ бо рамзи '''#FF0000''' муайян мешавад.<ref name="W3C" /> Дар [[модели рангии CMYK]], ки дар [[чоп]] истифода мешавад, сурх аз омехтани рангҳои [[арғувонӣ|арғавонӣ]] ва [[зард]] ҳосил мешавад. Аз ин рӯ, сурх дар RGB ранги асосӣ ва дар CMYK ранги дуюминдараҷа ҳисоб мешавад. == Таърих == {{Асосӣ|Таърихи ранги сурх}} === Давраи пеш аз таърих === [[Акс:Pech Merle main.jpg|thumb|Нақши дасти инсон бо рангдонаи сурх дар ғори Пеш-Мерли Фаронса.]] Сурх яке аз қадимтарин рангҳое мебошад, ки одамизод дар санъат истифода кардааст. Дар давраи [[палеолит]] одамон аз хоки сурх, ки дорои [[оксиди оҳан]] буд, [[рангдона]] тайёр мекарданд. Ин маводро [[охра]]и сурх меноманд. Одамон онро кӯфта, бо об ё моддаҳои дигар омехта мекарданд ва барои ороиши бадан, ранг кардани ашё ва наққошии рӯйи санг ба кор мебурданд.<ref name="Smithsonian">{{cite web |title=Red |url=https://asia.si.edu/explore-art-culture/art-stories/colors/red/ |website=National Museum of Asian Art |publisher=Smithsonian Institution }}</ref> Дар ғорҳои қадимии [[Аврупо]] ва [[Африқо]] тасвирҳои ҳайвонот, нақши дастони инсон ва дигар осори бо рангдонаи сурх офаридашуда ёфт шудаанд, ки баъзе аз онҳо таърихи даҳҳо ҳазор соларо доранд. === Давраи бостон === Дар [[Мисри бостон]] сурх дар наққошӣ, ороиши бадан ва маросимҳои динӣ истифода мешуд. Мисриён аз охраи сурх барои ранг кардани деворҳо, пайкараҳо, [[рухсора]] ва [[лаб]] истифода мекарданд. Дар [[Чини бостон]] барои ороиши [[сафол]]у биноҳо аз [[Рангдона|рангдонаҳо]] ва барои ранг кардани матоъ аз [[Рангина|рангинаҳо]] истифода мебурданд. Бо гузашти вақт сурх ба яке аз рангҳои муҳими маросимӣ ва дарборӣ табдил ёфт. Дар фарҳанги чинӣ ин ранг рамзи бахт, шодӣ ва комёбӣ мебошад.<ref name="Smithsonian"/> Дар [[Юнони бостон|Юнону]] [[Руми бостон]] рангдонаҳои маъданӣ, аз ҷумлаи [[шанграф]] ва [[сурби сурх]], истеҳсол мекарданд. Шанграф ранги сурхи дурахшон медод, аммо аз сабаби доштани [[симоб]] заҳрнок буд. Сурби сурх низ моддаи заҳрнок мебошад. == Сурх дар фарҳанги Суғд == [[Акс:Hommes au banquet, pigment sur plâtre, Penjikent, Tadjikistan.jpg|thumb|Деворнигораҳои Суғди бостон бо рангҳои гуногун, аз ҷумла сурх, оро дода мешуданд.]] Дар [[Суғд|Суғди]] бостон сурх яке аз рангҳои муҳими [[деворнигорӣ]] ва ҳунарҳои ороишӣ буд. Деворнигораҳои [[Панҷакенти бостонӣ]], [[Афросиёб (шаҳри бостонӣ)|Афросиёб]], [[Варахша]] ва дигар шаҳрҳои Суғд нишон медиҳанд, ки рассомон аз рангҳои сурх, зард, сафед, сиёҳ ва кабуд истифода мекарданд.<ref name="SogdArt2" /> Дар деворнигораҳои Панҷакент, ки асосан ба асрҳои V–VIII мансубанд, саҳнаҳои зиндагии дарборӣ, зиёфатҳо, достонҳои паҳлавонӣ, афсонаҳову тасвирҳои худоён тасвир шудаанд. Рассомон барои кашидани ин онҳо аз рангмояҳои табиӣ, бахусус рангдонаҳои маъданӣ, истифода мекарданд. Барои ҳосил кардани сурх аз рангдонаҳое чун охраи сурх, ҳематит, шанграф ва сурби сурх ба кор мебурданд.<ref name="Kosolapov">{{cite book |last1=Косолапов |first1=А. И. |last2=Маршак |first2=Б. И. |title=Стенная живопись Средней и Центральной Азии: историко-художественное и лабораторное исследование |publisher=Формика |place=Санкт-Петербург |year=1999 |url=https://www.kronk.spb.ru/library/kosolapov-marshak-1999-t1.htm }}</ref> === Толори сурхи Варахша === Яке аз намунаҳои номдори корбурди ранги сурх дар санъати Суғд Толори сурх дар қасри [[Варахша]] мебошад. Ин қаср дар наздикии [[Бухоро]] ҷойгир буда, деворнигораҳои он ба асрҳои VII–VIII мансубанд. Ин толор аз он сабаб «Толори сурх» ном гирифтааст, ки заминаи деворнигораҳои он асосан сурх аст. Дар ин деворнигораҳо саворони фил, палангҳо ва дигар ҷонварони афсонавӣ тасвир шудаанд.<ref name="Varakhsha2" /> [[File:Wall Paintings in the Palace at Varakhsha.jpg|thumb|center|1000px|Деворнигораи Варахша. Асри VIII.]] {{clear}} == Сурх дар фарҳанги тоҷикон == === Маъноҳои рамзӣ === Дар фарҳанги тоҷикон сурх аз рангҳои маъмули ҷашну маросимҳо ба шумор меравад. Он бештар бо шодӣ, зебоӣ, ҷавонӣ, бахту саодат ва нерӯи зиндагӣ алоқаманд аст. Дилшод Раҳимӣ дар таҳқиқоти худ қайд мекунад, ки дар ҷашнҳо ва маросимҳои тоҷикон рангҳо маъноҳои гуногун доштаанд. Масалан, сабз бештар бо баҳор ва [[Наврӯз]], сурху арғувонӣ ва норинҷӣ бо [[Меҳргон]] ва либосҳои рангоранг бо ҷашну маъракаҳои шодӣ алоқаманд буданд.<ref name="Rahimi"/> Сурх ҳамчунин метавонад бо хун, оташ ва ҷасорат пайванд дошта бошад. Аммо маънои он дар ҳар маросим ва минтақа яксон нест. Дар баъзе мавридҳо сурх рамзи хушбахтӣ аст ва дар ҳолатҳои дигар метавонад маънои ҷанг, хатар ё қурбонӣ дошта бошад. === Сурх дар Наврӯз === {{Асосӣ|Наврӯз}} Дар баъзе минтақаҳои Тоҷикистон сурх дар маросимҳои [[Наврӯз]] аҳаммияти махсус дорад. Мувофиқи маълумоти ''Encyclopaedia Iranica'', дар баъзе суннатҳои [[Бадахшон]] пеш аз Наврӯз соҳиби хона ду ҷорӯби сурхро назди даромадгоҳ мегузошт ва бар болои дар матои сурх меовехт. Дар ин маросим сурх рамзи шодӣ, бахт ва рӯзгори нек ба шумор мерафт.<ref name="IranicaNowruz">{{cite encyclopedia |last=Shahbazi |first=Alireza Shapur |title=Nowruz ii. In the Islamic Period |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |year=2000 |url=https://www.iranicaonline.org/articles/nowruz-ii/ }}</ref> Ин анъана ба суннатҳои маҳаллии Бадахшон тааллуқ дорад ва маънои онро надорад, ки тамоми тоҷикон Наврӯзро бо матои сурх таҷлил мекарданд. Дар фарҳанги форсизабонон меваҳои сурх, аз ҷумла [[анор]] ва [[тарбуз]], низ дар баъзе маросимҳои мавсимӣ истифода мешаванд. Онҳо метавонанд рамзи фаровонӣ, ҳаёт ва неъмати табиат бошанд. === Сурх дар Меҳргон === {{Асосӣ|Меҳргон}} [[Меҳргон]] яке аз ҷашнҳои бостонии халқҳои эронитабор аст, ки бо фарорасии тирамоҳ ва ҷамъоварии ҳосил алоқаманд мебошад. Дар фарҳанги тоҷикон рангҳои сурх, арғувонӣ, норинҷӣ ва заррин бо ин ҷашн пайванд доранд. Ин рангҳо ба баргҳои тирамоҳӣ, меваҳои пухта, нури офтоб ва фаровонии ҳосил монанданд.<ref name="Rahimi"/> Меҳргон бо [[Меҳр (эзад)|Меҳр]] ё Митро, ки дар эътиқодоти эронии бостон бо аҳду паймон ва рӯшноӣ алоқаманд буд, низ иртибот дорад. Дар баъзе шарҳҳои фарҳангӣ сурху заррин ба нури офтоб ва ҷашни Меҳргон нисбат дода мешаванд.<ref>{{cite web |title=Меҳргон — ҷашни ниёгон — аз бостон то имрӯз |url=https://amit.tj/tj/mekhrgon-chashni-niyogon-az-boston-imruz |publisher=Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон |language=tg }}</ref> === Сурх дар маросимҳои арӯсӣ === Дар баъзе минтақаҳои Тоҷикистон сурх яке аз рангҳои маъмули либос ва ороишоти арӯсӣ мебошад. Пажӯҳишгоҳи илмӣ-таҳқиқотии фарҳанг ва иттилоот дар мақолаи «Мавқеи рӯймол дар фарҳанги сару либоси мардуми тоҷик» қайд кардааст, ки дар баъзе суннатҳои арӯсии Бадахшон ранги сафед рамзи роҳи сафед, сабз рамзи сарсабзӣ ва баракат, сурх бошад, рамзи '''хушбахтӣ''' ҳисоб мешавад.<ref name="Headscarf">{{cite web |title=Мавқеи рӯймол дар фарҳанги сару либоси мардуми тоҷик |url=https://pitfi.tj/node/227 |publisher=Пажӯҳишгоҳи илмӣ-таҳқиқотии фарҳанг ва иттилоот |language=tg }}</ref> Дар ҷашну маросимҳо занон рӯймол ва либосҳои сурх, серранг ё гулдор мепӯшиданд. Дар муқобил, баъзе рангҳои тира, аз ҷумла кабуд ва сиёҳ, дар суннатҳои муайян бо азодорӣ алоқаманд буданд.<ref name="Headscarf"/> === Сурх дар ҳунарҳои мардумӣ === Сурх дар [[чакан]], [[сӯзанӣ]], [[атлас]], [[адрас]], [[қолинбофӣ]], [[гилембофӣ]] ва дигар ҳунарҳои мардумии тоҷикон васеъ истифода мешавад. Дар [[чакан]]и тоҷикӣ нақшҳои гулу барг, анор, лола ва дигар унсурҳои табиат бо риштаҳои рангоранг офарида мешаванд. Сурх дар чунин нақшҳо метавонад барои тасвири гулҳо ва дигар унсурҳои ороишӣ истифода шавад. Мувофиқи маълумоти [[ЮНЕСКО]], нақшҳои чакан аксаран ба табиат, ҷаҳонбинии мардум ва орзую умедҳои инсон алоқаманданд. Дар гузашта риштаҳои чаканро аз нахҳои пахта ва абрешим омода карда, бо рангҳои табиии рустанӣ ва маъданӣ ранг мекарданд.<ref name="UNESCOChakan">{{cite web |title=Chakan, embroidery art in the Republic of Tajikistan |url=https://ich.unesco.org/en/RL/01397 |publisher=UNESCO |year=2018 }}</ref> == Ранги сурх дар адабиёти тоҷик == Дар [[адабиёти форсӣ|адабиёти тоҷик]] сурх яке аз рангҳои серистеъмол аст. Шоирон онро барои тасвири чеҳра, лаб, гул, шароб, оташ, хун, муҳаббат ва шуҷоат истифода мебаранд. Дар шеъри классикӣ ранги сурх бештар бо чунин тасвирҳо меояд: * '''Гули сурх''' — зебоӣ, баҳор ва маҳбуб. * '''Лаби лаъл''' — лаби сурх ва зебои маҳбуб. * '''Чеҳраи гулгун''' — рӯйи зебо ё сурхтоб. * '''Бодаи гулгун''' — шароби сурх. * '''Лолаи сурх''' — ишқ, хун ё шаҳодат. * '''Оташи сурх''' — гармӣ, нерӯ ва ишқи пуршӯр. Муҳаққиқи адабиёти форсӣ Аннемари Шиммел қайд мекунад, ки сурх дар адабиёти форсӣ ҳам рамзи ҳаёт, нерӯ ва муҳаббат ва ҳам рамзи хун, ғазаб ва шаҳодат мебошад. Вобаста ба мазмуни асар як ранг метавонад маъноҳои гуногун гирад.<ref name="IranicaColor"/> === Сурх дар шеъри Рӯдакӣ === Дар ашъори [[Рӯдакӣ|Абӯабдуллоҳи Рӯдакӣ]] низ тасвирҳои вобаста ба ранги сурх бисёранд. Масалан, дар яке аз байтҳои ӯ омадааст: {{Иқтибос|Самоъу бодаи гулгун ва лӯъбатон чу моҳ,<br>Агар фаришта бибинад, дарафтад дар чоҳ.<ref name="Rudaki">{{cite web |title=Рӯдакӣ — Қасидаҳо ва қитъаҳо, №104 |url=https://ganjoor.net/roodaki/baghimande/sh104 |website=Ганҷур |language=fa }}</ref>}} Дар ин байт «бодаи гулгун» ба маънои шароби сурх омадааст. Истифодаи вожаи «гулгун» нишон медиҳад, ки дар забони адабии форсӣ-тоҷикӣ ранги сурхро на танҳо бо номи мустақим, балки тавассути монанд кардан ба гул ва дигар ашёи табиат низ ифода мекарданд. === Сурх ва сурхрӯйӣ === Дар забони тоҷикӣ ибораи '''сурхрӯй''' ё '''рӯйсафед''' ба шахси обрӯманд ва сарбаланд низ гуфта мешавад. «Сурхрӯй шудан» дар баъзе мавридҳо маънои шармидан ва сурх шудани рӯйро дорад, вале дар адабиёти классикӣ сурхрӯйӣ метавонад рамзи обрӯ ва сарбаландӣ бошад. Дар адабиёти ирфонӣ сурх баъзан бо қудрати рӯҳонӣ ва ишқи илоҳӣ пайванд мегирад. Масалан, дар осори баъзе орифон ва шоирони форсӣ сурх рамзи нерӯи ботинӣ ва таҷрибаи маънавӣ мебошад.<ref name="IranicaColor"/> === Сурх дар «Ҳафт пайкар» === Дар достони '''[[Ҳафт пайкар]]'''-и [[Низомии Ганҷавӣ]] рангҳо бо рӯзҳои ҳафта ва сайёраҳо алоқаманд мебошанд. Дар низоми рамзии асар сурх бо [[Баҳром (сайёра)|сайёраи Баҳром]] ва рӯзи сешанбе пайванд дорад. Ин анъана аз тасаввуроти куҳани [[ахтаршиносӣ]] ва рамзшиносии рангҳо сарчашма мегирад.<ref name="IranicaColor"/> Дар осори адабии форсӣ чунин робитаҳои байни рангҳо, сайёраҳо ва рӯзҳои ҳафта дар давраҳои гуногун истифода шудаанд. == Сурх дар устураҳо ва эътиқодоти эронӣ == === Сурх, оташ ва рӯшноӣ === Дар фарҳангҳои қадими эронӣ оташ аз унсурҳои муҳими динӣ ва маросимӣ буд. Ранги сурху норинҷии шуълаи оташ бо гармӣ, рӯшноӣ ва нерӯ алоқаманд аст. Аз ин сабаб сурх дар баъзе шарҳҳои фарҳангӣ бо офтоб, оташ ва нерӯи зиндагӣ пайванд дода мешавад. Дар [[зардуштия]] оташ рамзи муҳими покӣ ва рӯшноӣ мебошад. Аммо ин маънои онро надорад, ки сурх ягона ранги муқаддаси ин дин аст. Масалан, либоси сафед низ дар маросимҳои зардуштӣ ҷойгоҳи махсус дорад.<ref name="IranicaColor"/> Дар [[Чоршанбеи сурӣ]], ки дар баъзе минтақаҳои Эрон ҷашн гирифта мешавад, мардум аз болои оташ мепаранд. Дар ин маросим сурхӣ бо тандурустӣ ва нерӯи зиндагӣ алоқаманд аст. Пайдоиши номи «сурӣ» баҳснок аст, вале баъзе муҳаққиқон онро бо вожаи куҳани ''сур'' ба маънои сурх мепайванданд.<ref name="IranicaSuri">{{cite encyclopedia |last1=Saʿidi-Sirjani |first1=Ali-Akbar |last2=Kasheff |first2=Manouchehr |title=Čahāršanba-Sūrī |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |year=1990 |url=https://www.iranicaonline.org/articles/caharsanba-suri/ }}</ref> === Сурх ва Сиёвуш === Дар устураҳо ва адабиёти эронӣ сурх метавонад рамзи хуни рехташуда ва қурбонӣ бошад. Яке аз чеҳраҳои муҳими ин анъана [[Сиёвуш]] аст, ки достони ӯ дар [[Шоҳнома]]и [[Фирдавсӣ]] нақл шудааст. Сиёвуш дар адабиёт ва фарҳанги мардумӣ рамзи бегуноҳӣ ва марги фоҷиавӣ мебошад. Дар баъзе шарҳҳои адабӣ лолаи сурх бо хуни шаҳидон ва сарнавишти қаҳрамонони фоҷиавӣ, аз ҷумла Сиёвуш, пайванд дода мешавад.<ref name="IranicaHusayn">{{cite encyclopedia |title=Ḥosayn b. ʿAli ii. In Popular Shiʿism |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |url=https://www.iranicaonline.org/articles/hosayn-b-ali-ii/ }}</ref> Ин робита пеш аз ҳама як тасвири адабӣ ва устуравӣ аст; онро набояд ҳамчун далели пайдоиши ҳамаи навъҳои гули лола аз хуни Сиёвуш фаҳмид. === Лолаи сурх === [[Акс:Red poppies vertical.jpg|thumb|Гулҳои сурх дар адабиёти тоҷик рамзи зебоӣ, баҳор ва баъзан хун ё шаҳодат мебошанд.]] [[Лола]] яке аз гулҳои машҳур дар фарҳанги тоҷикон аст. Дар шеър ва ҳунарҳои мардумӣ лолаи сурх бо ҷавонӣ, муҳаббат, зебоӣ ва баҳор алоқаманд аст. Дар баъзе анъанаҳои адабӣ лолаи сурх метавонад рамзи хуни шаҳидон низ бошад. Ин маъно дар адабиёти форсӣ ва дар шеърҳои баъзе шоирони давраҳои баъдӣ дида мешавад.<ref name="IranicaColor"/> Дар Тоҷикистон гули лола дар нақшҳои [[чакан]], сӯзанӣ ва дигар ҳунарҳои ороишӣ низ истифода мешавад. == Рангҳои сурх дар ҳунари рангрезии тоҷикон == {{Асосӣ|Рангрезӣ}} Дар гузашта рангҳои сурхро аз маводи гуногуни табиӣ тайёр мекарданд. Дар байни тоҷикон яке аз сарчашмаҳои асосӣ решаи гиёҳи '''[[рӯян]]''' буд. === Рӯян === Рӯян (''[[Rubia tinctorum]]'') гиёҳест, ки аз решаи он моддаи рангкунандаи сурх мегиранд. Мардумшинос Н. Н. Ершов дар китоби «Қаратоғ ва ҳунарҳои он» тарзи рангтайёркунии анъанавиро чунин шарҳ додааст: Рангрезон решаи рӯяни тақрибан сесоларо меканданд, хушк ва майда мекарданд. Сипас онро дар об тар карда, меҷӯшонданд. Риштаҳои пахтагӣ ва абрешимиро дар оби рангдор меҷӯшонданд, то ранг ба онҳо часпад.<ref name="Ershov">{{cite book |last=Ершов |first=Н. Н. |title=Каратаг и его ремесла |publisher=Дониш |place=Душанбе |year=1984 |pages=44–46 |url=https://abashin.org/wp-content/uploads/2024/02/ershov2.pdf }}</ref> Барои устувор кардани ранг аз моддаҳои ёрирасон, аз ҷумла '''бузғунҷ''', ки ғуддаҳои баъзе дарахтони писта мебошанд, истифода мешуд. Вобаста ба тарзи коркард рӯян метавонад аз гулобӣ то сурхи тира ранг диҳад.<ref name="Ershov"/> === Қирмиз === '''[[Қирмиз]]''' ранги сурхест, ки аз баъзе ҳашароти рангдеҳ ба даст меояд. Дар ҳунари Қаратоғ қирмизро бештар барои ранг кардани абрешим истифода мебурданд. Ершов менависад, ки ин рангро аз берун меоварданд ва барои рангкунӣ аз моддаҳои ёрирасон низ истифода мекарданд.<ref name="Ershov"/> Қирмиз дар таърихи рангрезии кишварҳои гуногун, аз ҷумла дар Осиёи Ғарбӣ ва Аврупо, ранги арзишманд ба шумор мерафт. === Анор ва дигар рустаниҳо === Дар баъзе ҳунарҳои мардумӣ аз пӯст, реша ва меваи рустаниҳо низ ранг тайёр мекарданд. [[Пӯсти анор]] дар рангрезӣ истифода шудааст, аммо ранги ҳосилшуда вобаста ба усули коркард ва моддаҳои ёрирасон метавонад гуногун бошад. Дар Қаратоғ, мувофиқи маълумоти Ершов, аз пӯсти анор барои гирифтани ранги сиёҳ низ истифода мекарданд.<ref name="Ershov"/> Аз ин рӯ, истифодаи анорро танҳо ба ранги сурх маҳдуд кардан дуруст нест. == Сурх дар рамзҳои давлатӣ ва сиёсӣ == === Парчами Тоҷикистон === [[Акс:Flag of Tajikistan.svg|thumb|Ранги сурх қисми болоии [[Парчами Тоҷикистон|Парчами давлатии Тоҷикистон]]ро ташкил медиҳад.]] Сурх яке аз се ранги [[Парчами Тоҷикистон|Парчами давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] мебошад. Парчами кунунии Тоҷикистон соли [[1992]] қабул шудааст. Он аз се рахи уфуқии сурх, сафед ва сабз иборат буда, дар маркази рахи сафед тоҷ ва ҳафт ситора дорад. Дар шарҳҳои рамзии парчам сурх аксаран бо истиқлол, ҷасорат, мубориза ва ҷоннисорӣ пайванд дода мешавад. Ин шарҳҳо аз тавсифи расмии тарҳи парчам фарқ доранд. Мувофиқи маълумоти сомонаи расмии Президенти Тоҷикистон, рамзи рақамии сурхи парчам '''#DC161D''' мебошад, ки аз сурхи стандартии вебӣ (#FF0000) фарқ мекунад.<ref name="Flag">{{cite web |title=Рамзҳои давлатӣ |url=https://www.president.tj/symbols |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |language=tg }}</ref> === Сурх дар ҳаракатҳои сиёсӣ === Аз асри XIX сар карда, сурх ба яке аз рангҳои рамзии ҳаракатҳои [[сотсиализм|сотсиалистӣ]] ва [[коммунизм|коммунистӣ]] табдил ёфт. Пас аз [[Инқилоби Октябр]] дар соли 1917 ранги сурх ба рамзи асосии ҳокимияти [[болшевикон]] табдил ёфт. Он дар парчам, нишонҳо, шиорҳо ва ороишоти расмии [[Иттиҳоди Шӯравӣ]] васеъ истифода мешуд. Парчами [[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон]] низ сурхро ҳамчун яке аз рангҳои асосии худ дошт. Имрӯз сурх дар парчамҳои бисёр кишварҳо истифода мешавад, вале маънои он вобаста ба таърих ва фарҳанги ҳар кишвар фарқ мекунад. == Маъноҳои дигари сурх == Дар ҷаҳони муосир сурх дар [[аломатҳои роҳ]], нишонҳои огоҳкунанда, таҷҳизоти [[сӯхторхомӯшкунӣ]] ва дигар воситаҳои амниятӣ истифода мешавад. Ин ранг диққатро зуд ҷалб мекунад ва аз ин рӯ барои нишон додани хатар, манъ ё зарурати таваҷҷуҳ муносиб аст. Дар фарҳанг ва санъат бошад, сурх ҳамоно бо муҳаббат, нерӯ, ҳаяҷон, шодӣ ва ҷасорат пайванд дорад. Аммо маънои равонии он ҳамеша яксон нест ва аз шароити истифода ва таҷрибаи фарҳангии бинанда вобаста мебошад. == Адабиёт == {{reflist}} {{Тобишҳои сурх}} {{Гурӯҳбандии рангҳо}} [[Гурӯҳ:Рангҳои асосӣ]] [[Гурӯҳ:Сурх]] 6it72qxj4yjdp7gy7mlaz2qdc0nyyy3 1493197 1493195 2026-11-08T22:00:05Z Zosya95 54344 /* Сурх дар фарҳанги Суғд */ 1493197 wikitext text/x-wiki {{Қуттии ранг |ном=Сурх |hex=FF0000 |r=255 |g=0 |b=0 |c=0 |m=100 |y=100 |k=0 |h=0 |s=100 |v=100 |тасвир={{photomontage |photo1a=Pomegranate02 edit.jpg |photo1b=Cardinal.jpg |photo2a=Cardinal Théodore Adrien Sarr 2.JPG |photo2c=Magdalena Frackowiak.jpg |photo3a=Chinese honor guard in column 070322-F-0193C-014.JPEG |size=280 |color_border=#AAAAAA |position=center }} |рамз={{hlist|[[Шодӣ]]|[[Бахт]]|[[Нерӯ]]|[[Меҳргон]]|[[Хатар]]|[[Оташ]]}} }} '''Сурх''' яке аз [[Ранги асосӣ|рангҳои асосӣ]] буда, дар [[спектри намоён]]и [[рӯшноӣ]], дар паҳлӯи ранги [[норинҷӣ]] ҷойгир аст ва [[дарозии мавҷ]]и нури сурх тақрибан 620–750 [[нанометр|нм]] мебошад. Дар [[модели рангии RGB]] сурх яке аз се ранги асосӣ буда, дар [[модели рангии CMYK]] аз омезиши [[арғавонӣ]] ва [[зард]] ҳосил мешавад.<ref name="Spectral">{{cite web |title=Spectral Colors |url=http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/vision/specol.html |website=HyperPhysics |publisher=Georgia State University }}</ref><ref name="W3C">{{cite web |title=CSS Color Module Level 3 |url=https://www.w3.org/TR/css-color-3/ |publisher=World Wide Web Consortium }}</ref> Дар [[табиат]] сурхро дар [[хун]], [[оташ]], гулу меваҳо, баъзе [[Маъдан|маъданҳо]] ва [[Ҳайвон|ҳайвонҳо]] дидан мумкин аст. Одамон аз замонҳои қадим ин рангро барои ороиши бадан, ранг кардани матоъ, [[рассомӣ]] ва [[кулолгарӣ]] истифода мебурданд.<ref name="Smithsonian2" /> Сурх дар фарҳангҳои гуногун маъноҳои ҳархела дорад. Он метавонад рамзи [[ҳаёт]], [[муҳаббат]], [[ҷасорат]], нерӯ, шодӣ ва фармонравоӣ бошад, вале ҳамзамон метавонад рамзи хунрезӣ, хатар, ғазаб ё ҷанг низ бошад. Дар фарҳанги тоҷикӣ ва дигар халқҳои эронитабор сурх бо зебоӣ, хушбахтӣ, ҷашну маросимҳо, гулҳо ва баъзе фаҳмишҳои динӣ пайванд дорад.<ref name="IranicaColor">{{cite encyclopedia |last1=Schimmel |first1=Annemarie |last2=Soucek |first2=Priscilla P. |title=Color |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |volume=VI |pages=46–50 |year=1992 |url=https://www.iranicaonline.org/articles/color-pers-rang/ }}</ref><ref name="Rahimi">{{cite journal |last=Раҳимӣ |first=Дилшод |title=Ифодаи номи рангҳо дар гуфтори ҳунармандон |journal=Паёмномаи фарҳанг |year=2020 |issue=1 (49) |pages=5–10 |publisher=Пажӯҳишгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилоот |url=https://pitfi.tj/sites/default/files/payomnomai_farhang/payomnomai_farhang_2020_01.pdf }}</ref> == Решаи ном == Вожаи сурх решаи қадимии [[Забонҳои эронӣ|эронӣ]] дорад. Дар [[забони авестоӣ]] он ба шакли ''suxra-'' бо маънои «ранги сурх» ва «гарм» омадааст. Шаклҳои [[Форсии миёна|форсии миёнаи]] ''suxr'' ва [[Форсии нав|форсии нави]] ''surx'' ё ''sorx'' низ аз ҳамин реша пайдо шудаанд.<ref name="Viti2" /> Ин вожа дар дигар [[забонҳои эронӣ]] низ ҳамреша дорад. Масалан, дар [[забони пашту]] калимаи ''sūr'' маънои «сурх»-ро дорад. Ба гуфтаи баъзе забоншиносон, решаи қадимаи ин калима маъноҳои сӯхтан, дурахшидан ва гармӣ будааст.<ref name="Viti">{{cite journal |last=Viti |first=Carlotta |title=Semantic variation and semantic change in the color lexicon |journal=Linguistics |volume=63 |issue=4 |year=2025 |pages=949–1027 |doi=10.1515/ling-2023-0161 |url=https://www.degruyterbrill.com/document/doi/10.1515/ling-2023-0161/html }}</ref><ref name="Tukhtasunov">{{cite journal |last=Тухтасунов |first=О. |title=Назаре ба якчанд вожаҳои ифодагари ранги сурх ва тобишҳои он дар забони тоҷикӣ |journal=Паёми Донишгоҳи давлатии Бохтар ба номи Носири Хусрав |series=Силсилаи илмҳои гуманитарӣ ва иқтисодӣ |year=2019 |issue=1/3 (65) |pages=14–18 |url=https://bgu-vestniki.tj/en/wp-content/uploads/2021/01/%E2%84%961-365-2019.pdf |language=tg }}</ref> == Номҳои дигари сурх == {{Асосӣ|Тобишҳои сурх}} Дар забони тоҷикӣ ранги сурх тобишҳои зиёде дорад, ки бисёре аз онҳо номҳои хос доранд. Номи ин рангҳо бештар аз гулҳо, меваҳо, сангҳои қимматбаҳо ва дигар чизҳои табиат гирифта шудааст.<ref name="Rahimi" /> == Хусусиятҳои ранг == === Сурх дар табиат ва рӯшноӣ === [[Акс:Linear visible spectrum.svg|thumb|Сурх дар спектри намоёни рӯшноӣ]] Одам рангҳоро ба воситаи [[чашм]] ва [[мағзи сар]] мебинад. Дар [[тӯрпардаи чашм]], ҳуҷайраҳои махсуси ба рӯшноӣ ҳассос — [[чӯбчаҳо]] ва [[колбачаҳо]] ҷойгиранд. Колбачаҳо барои фарқ кардани рангҳо хизмат мекунанд. Онҳо рӯшноиро ба сигналҳои асабӣ табдил медиҳанд, ки тавассути [[асаби босира]] ба мағзи сар мерасанд. Мағзи сар ин сигналҳоро коркард карда, рангҳоро муайян мекунад.<ref name="Ustoev2023">{{cite book|last=Устоев|first=Мирзо|title=Биология: Анатомия, физиология ва гигиенаи одам|edition=5|publisher=Маориф|place=Душанбе|year=2023|page=168|isbn=978-99985-39-09-9|url=https://www.maorif.tj/storage/libraries/01JBBNBXBDDKFJ50NQ914F1EWD.pdf|language=tg}}</ref> Нури сурх нисбат ба нури [[бунафш]] [[Дарозии мавҷ|дарозии мавҷи]] бештар ва [[Басомад|басомади]] камтар дорад. Ашёи сурх як қисми рӯшноиро ҷаббида, қисми дигарро инъикос мекунад. Чашми инсон рӯшноии инъикосшударо сурх мебинад.<ref name="Spectral"/> === Сурх дар системаҳои рангӣ === Дар [[модели рангии RGB]], ки дар [[монитори компютер]], телефон ва дигар экранҳо истифода мешавад, сурх яке аз се ранги асосии нур аст. Сурхи стандартии вебӣ бо рамзи '''#FF0000''' муайян мешавад.<ref name="W3C" /> Дар [[модели рангии CMYK]], ки дар [[чоп]] истифода мешавад, сурх аз омехтани рангҳои [[арғувонӣ|арғавонӣ]] ва [[зард]] ҳосил мешавад. Аз ин рӯ, сурх дар RGB ранги асосӣ ва дар CMYK ранги дуюминдараҷа ҳисоб мешавад. == Таърих == {{Асосӣ|Таърихи ранги сурх}} === Давраи пеш аз таърих === [[Акс:Pech Merle main.jpg|thumb|Нақши дасти инсон бо рангдонаи сурх дар ғори Пеш-Мерли Фаронса.]] Сурх яке аз қадимтарин рангҳое мебошад, ки одамизод дар санъат истифода кардааст. Дар давраи [[палеолит]] одамон аз хоки сурх, ки дорои [[оксиди оҳан]] буд, [[рангдона]] тайёр мекарданд. Ин маводро [[охра]]и сурх меноманд. Одамон онро кӯфта, бо об ё моддаҳои дигар омехта мекарданд ва барои ороиши бадан, ранг кардани ашё ва наққошии рӯйи санг ба кор мебурданд.<ref name="Smithsonian">{{cite web |title=Red |url=https://asia.si.edu/explore-art-culture/art-stories/colors/red/ |website=National Museum of Asian Art |publisher=Smithsonian Institution }}</ref> Дар ғорҳои қадимии [[Аврупо]] ва [[Африқо]] тасвирҳои ҳайвонот, нақши дастони инсон ва дигар осори бо рангдонаи сурх офаридашуда ёфт шудаанд, ки баъзе аз онҳо таърихи даҳҳо ҳазор соларо доранд. === Давраи бостон === Дар [[Мисри бостон]] сурх дар наққошӣ, ороиши бадан ва маросимҳои динӣ истифода мешуд. Мисриён аз охраи сурх барои ранг кардани деворҳо, пайкараҳо, [[рухсора]] ва [[лаб]] истифода мекарданд. Дар [[Чини бостон]] барои ороиши [[сафол]]у биноҳо аз [[Рангдона|рангдонаҳо]] ва барои ранг кардани матоъ аз [[Рангина|рангинаҳо]] истифода мебурданд. Бо гузашти вақт сурх ба яке аз рангҳои муҳими маросимӣ ва дарборӣ табдил ёфт. Дар фарҳанги чинӣ ин ранг рамзи бахт, шодӣ ва комёбӣ мебошад.<ref name="Smithsonian"/> Дар [[Юнони бостон|Юнону]] [[Руми бостон]] рангдонаҳои маъданӣ, аз ҷумлаи [[шанграф]] ва [[сурби сурх]], истеҳсол мекарданд. Шанграф ранги сурхи дурахшон медод, аммо аз сабаби доштани [[симоб]] заҳрнок буд. Сурби сурх низ моддаи заҳрнок мебошад. == Сурх дар фарҳанги Суғд == [[Акс:Hommes au banquet, pigment sur plâtre, Penjikent, Tadjikistan.jpg|thumb|Деворнигораҳои Суғди бостон бо рангҳои гуногун, аз ҷумла сурх, оро дода мешуданд.]] Дар [[Суғд|Суғди]] бостон сурх яке аз рангҳои муҳими [[деворнигорӣ]] ва ҳунарҳои ороишӣ буд. Деворнигораҳои [[Панҷакенти бостонӣ]], [[Афросиёб (шаҳри бостонӣ)|Афросиёб]], [[Варахша]] ва дигар шаҳрҳои Суғд нишон медиҳанд, ки рассомон аз рангҳои сурх, зард, сафед, сиёҳ ва кабуд истифода мекарданд.<ref name="SogdArt2" /> Дар деворнигораҳои Панҷакент, ки асосан ба асрҳои V–VIII мансубанд, саҳнаҳои зиндагии дарборӣ, зиёфатҳо, достонҳои паҳлавонӣ, афсонаҳо ва худоён тасвир шудаанд. Рассомон барои кашидани ин расмҳо аз рангмояҳои табиӣ, бахусус рангдонаҳои маъданӣ, истифода мекарданд. Барои ҳосил кардани ранги сурх аз рангдонаҳое чун [[охра]]и сурх, [[ҳематит]], [[шанграф]] ва [[сурби сурх]] истифода мешуд.<ref name="Kosolapov">{{cite book |last1=Косолапов |first1=А. И. |last2=Маршак |first2=Б. И. |title=Стенная живопись Средней и Центральной Азии: историко-художественное и лабораторное исследование |publisher=Формика |place=Санкт-Петербург |year=1999 |url=https://www.kronk.spb.ru/library/kosolapov-marshak-1999-t1.htm }}</ref> [[Акс: A silk samite fragment with winged bulls, Central Asia, Sogdiana, 7th-8th century.jpg|thumb|350px|Порчаи матои абрешимии суғдӣ бо тасвири говҳои болдор дар заминаи сурхи қирмизӣ. Асрҳои VII–VIII.]] Ранги сурх дар бофандагии суғдиён низ истифода мешуд. Яке аз намунаҳои он порчаи матои абрешимии асрҳои VII–VIII мебошад, ки дар заминаи қирмизии он говҳои болдор тасвир шудаанд. Ин матоъ бо шаш ранг, аз ҷумла сурхи олучагӣ, сафед, кабуди тира, зард ва сабз бофта шудааст.<ref name="SogdSilk">{{cite web |title=A silk samite fragment with winged bulls, Central Asia, Sogdiana, 7th/8th century |url=https://www.sothebys.com/en/buy/auction/2026/arts-of-the-islamic-world-india-l26220/a-silk-samite-fragment-with-winged-bulls-central |website=Sotheby's }}</ref> === Толори сурхи Варахша === Яке аз намунаҳои номдори корбурди ранги сурх дар санъати Суғд Толори сурх дар қасри [[Варахша]] мебошад. Ин қаср дар наздикии [[Бухоро]] ҷойгир буда, деворнигораҳои он ба асрҳои VII–VIII мансубанд. Ин толор аз он сабаб «Толори сурх» ном гирифтааст, ки заминаи деворнигораҳои он асосан сурх аст. Дар ин деворнигораҳо саворони фил, палангҳо ва дигар ҷонварони афсонавӣ тасвир шудаанд.<ref name="Varakhsha2" /> [[File:Wall Paintings in the Palace at Varakhsha.jpg|thumb|center|1000px|Деворнигораи Варахша. Асри VIII.]] {{clear}} == Сурх дар фарҳанги тоҷикон == === Маъноҳои рамзӣ === Дар фарҳанги тоҷикон сурх аз рангҳои маъмули ҷашну маросимҳо ба шумор меравад. Он бештар бо шодӣ, зебоӣ, ҷавонӣ, бахту саодат ва нерӯи зиндагӣ алоқаманд аст. Дилшод Раҳимӣ дар таҳқиқоти худ қайд мекунад, ки дар ҷашнҳо ва маросимҳои тоҷикон рангҳо маъноҳои гуногун доштаанд. Масалан, сабз бештар бо баҳор ва [[Наврӯз]], сурху арғувонӣ ва норинҷӣ бо [[Меҳргон]] ва либосҳои рангоранг бо ҷашну маъракаҳои шодӣ алоқаманд буданд.<ref name="Rahimi"/> Сурх ҳамчунин метавонад бо хун, оташ ва ҷасорат пайванд дошта бошад. Аммо маънои он дар ҳар маросим ва минтақа яксон нест. Дар баъзе мавридҳо сурх рамзи хушбахтӣ аст ва дар ҳолатҳои дигар метавонад маънои ҷанг, хатар ё қурбонӣ дошта бошад. === Сурх дар Наврӯз === {{Асосӣ|Наврӯз}} Дар баъзе минтақаҳои Тоҷикистон сурх дар маросимҳои [[Наврӯз]] аҳаммияти махсус дорад. Мувофиқи маълумоти ''Encyclopaedia Iranica'', дар баъзе суннатҳои [[Бадахшон]] пеш аз Наврӯз соҳиби хона ду ҷорӯби сурхро назди даромадгоҳ мегузошт ва бар болои дар матои сурх меовехт. Дар ин маросим сурх рамзи шодӣ, бахт ва рӯзгори нек ба шумор мерафт.<ref name="IranicaNowruz">{{cite encyclopedia |last=Shahbazi |first=Alireza Shapur |title=Nowruz ii. In the Islamic Period |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |year=2000 |url=https://www.iranicaonline.org/articles/nowruz-ii/ }}</ref> Ин анъана ба суннатҳои маҳаллии Бадахшон тааллуқ дорад ва маънои онро надорад, ки тамоми тоҷикон Наврӯзро бо матои сурх таҷлил мекарданд. Дар фарҳанги форсизабонон меваҳои сурх, аз ҷумла [[анор]] ва [[тарбуз]], низ дар баъзе маросимҳои мавсимӣ истифода мешаванд. Онҳо метавонанд рамзи фаровонӣ, ҳаёт ва неъмати табиат бошанд. === Сурх дар Меҳргон === {{Асосӣ|Меҳргон}} [[Меҳргон]] яке аз ҷашнҳои бостонии халқҳои эронитабор аст, ки бо фарорасии тирамоҳ ва ҷамъоварии ҳосил алоқаманд мебошад. Дар фарҳанги тоҷикон рангҳои сурх, арғувонӣ, норинҷӣ ва заррин бо ин ҷашн пайванд доранд. Ин рангҳо ба баргҳои тирамоҳӣ, меваҳои пухта, нури офтоб ва фаровонии ҳосил монанданд.<ref name="Rahimi"/> Меҳргон бо [[Меҳр (эзад)|Меҳр]] ё Митро, ки дар эътиқодоти эронии бостон бо аҳду паймон ва рӯшноӣ алоқаманд буд, низ иртибот дорад. Дар баъзе шарҳҳои фарҳангӣ сурху заррин ба нури офтоб ва ҷашни Меҳргон нисбат дода мешаванд.<ref>{{cite web |title=Меҳргон — ҷашни ниёгон — аз бостон то имрӯз |url=https://amit.tj/tj/mekhrgon-chashni-niyogon-az-boston-imruz |publisher=Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон |language=tg }}</ref> === Сурх дар маросимҳои арӯсӣ === Дар баъзе минтақаҳои Тоҷикистон сурх яке аз рангҳои маъмули либос ва ороишоти арӯсӣ мебошад. Пажӯҳишгоҳи илмӣ-таҳқиқотии фарҳанг ва иттилоот дар мақолаи «Мавқеи рӯймол дар фарҳанги сару либоси мардуми тоҷик» қайд кардааст, ки дар баъзе суннатҳои арӯсии Бадахшон ранги сафед рамзи роҳи сафед, сабз рамзи сарсабзӣ ва баракат, сурх бошад, рамзи '''хушбахтӣ''' ҳисоб мешавад.<ref name="Headscarf">{{cite web |title=Мавқеи рӯймол дар фарҳанги сару либоси мардуми тоҷик |url=https://pitfi.tj/node/227 |publisher=Пажӯҳишгоҳи илмӣ-таҳқиқотии фарҳанг ва иттилоот |language=tg }}</ref> Дар ҷашну маросимҳо занон рӯймол ва либосҳои сурх, серранг ё гулдор мепӯшиданд. Дар муқобил, баъзе рангҳои тира, аз ҷумла кабуд ва сиёҳ, дар суннатҳои муайян бо азодорӣ алоқаманд буданд.<ref name="Headscarf"/> === Сурх дар ҳунарҳои мардумӣ === Сурх дар [[чакан]], [[сӯзанӣ]], [[атлас]], [[адрас]], [[қолинбофӣ]], [[гилембофӣ]] ва дигар ҳунарҳои мардумии тоҷикон васеъ истифода мешавад. Дар [[чакан]]и тоҷикӣ нақшҳои гулу барг, анор, лола ва дигар унсурҳои табиат бо риштаҳои рангоранг офарида мешаванд. Сурх дар чунин нақшҳо метавонад барои тасвири гулҳо ва дигар унсурҳои ороишӣ истифода шавад. Мувофиқи маълумоти [[ЮНЕСКО]], нақшҳои чакан аксаран ба табиат, ҷаҳонбинии мардум ва орзую умедҳои инсон алоқаманданд. Дар гузашта риштаҳои чаканро аз нахҳои пахта ва абрешим омода карда, бо рангҳои табиии рустанӣ ва маъданӣ ранг мекарданд.<ref name="UNESCOChakan">{{cite web |title=Chakan, embroidery art in the Republic of Tajikistan |url=https://ich.unesco.org/en/RL/01397 |publisher=UNESCO |year=2018 }}</ref> == Ранги сурх дар адабиёти тоҷик == Дар [[адабиёти форсӣ|адабиёти тоҷик]] сурх яке аз рангҳои серистеъмол аст. Шоирон онро барои тасвири чеҳра, лаб, гул, шароб, оташ, хун, муҳаббат ва шуҷоат истифода мебаранд. Дар шеъри классикӣ ранги сурх бештар бо чунин тасвирҳо меояд: * '''Гули сурх''' — зебоӣ, баҳор ва маҳбуб. * '''Лаби лаъл''' — лаби сурх ва зебои маҳбуб. * '''Чеҳраи гулгун''' — рӯйи зебо ё сурхтоб. * '''Бодаи гулгун''' — шароби сурх. * '''Лолаи сурх''' — ишқ, хун ё шаҳодат. * '''Оташи сурх''' — гармӣ, нерӯ ва ишқи пуршӯр. Муҳаққиқи адабиёти форсӣ Аннемари Шиммел қайд мекунад, ки сурх дар адабиёти форсӣ ҳам рамзи ҳаёт, нерӯ ва муҳаббат ва ҳам рамзи хун, ғазаб ва шаҳодат мебошад. Вобаста ба мазмуни асар як ранг метавонад маъноҳои гуногун гирад.<ref name="IranicaColor"/> === Сурх дар шеъри Рӯдакӣ === Дар ашъори [[Рӯдакӣ|Абӯабдуллоҳи Рӯдакӣ]] низ тасвирҳои вобаста ба ранги сурх бисёранд. Масалан, дар яке аз байтҳои ӯ омадааст: {{Иқтибос|Самоъу бодаи гулгун ва лӯъбатон чу моҳ,<br>Агар фаришта бибинад, дарафтад дар чоҳ.<ref name="Rudaki">{{cite web |title=Рӯдакӣ — Қасидаҳо ва қитъаҳо, №104 |url=https://ganjoor.net/roodaki/baghimande/sh104 |website=Ганҷур |language=fa }}</ref>}} Дар ин байт «бодаи гулгун» ба маънои шароби сурх омадааст. Истифодаи вожаи «гулгун» нишон медиҳад, ки дар забони адабии форсӣ-тоҷикӣ ранги сурхро на танҳо бо номи мустақим, балки тавассути монанд кардан ба гул ва дигар ашёи табиат низ ифода мекарданд. === Сурх ва сурхрӯйӣ === Дар забони тоҷикӣ ибораи '''сурхрӯй''' ё '''рӯйсафед''' ба шахси обрӯманд ва сарбаланд низ гуфта мешавад. «Сурхрӯй шудан» дар баъзе мавридҳо маънои шармидан ва сурх шудани рӯйро дорад, вале дар адабиёти классикӣ сурхрӯйӣ метавонад рамзи обрӯ ва сарбаландӣ бошад. Дар адабиёти ирфонӣ сурх баъзан бо қудрати рӯҳонӣ ва ишқи илоҳӣ пайванд мегирад. Масалан, дар осори баъзе орифон ва шоирони форсӣ сурх рамзи нерӯи ботинӣ ва таҷрибаи маънавӣ мебошад.<ref name="IranicaColor"/> === Сурх дар «Ҳафт пайкар» === Дар достони '''[[Ҳафт пайкар]]'''-и [[Низомии Ганҷавӣ]] рангҳо бо рӯзҳои ҳафта ва сайёраҳо алоқаманд мебошанд. Дар низоми рамзии асар сурх бо [[Баҳром (сайёра)|сайёраи Баҳром]] ва рӯзи сешанбе пайванд дорад. Ин анъана аз тасаввуроти куҳани [[ахтаршиносӣ]] ва рамзшиносии рангҳо сарчашма мегирад.<ref name="IranicaColor"/> Дар осори адабии форсӣ чунин робитаҳои байни рангҳо, сайёраҳо ва рӯзҳои ҳафта дар давраҳои гуногун истифода шудаанд. == Сурх дар устураҳо ва эътиқодоти эронӣ == === Сурх, оташ ва рӯшноӣ === Дар фарҳангҳои қадими эронӣ оташ аз унсурҳои муҳими динӣ ва маросимӣ буд. Ранги сурху норинҷии шуълаи оташ бо гармӣ, рӯшноӣ ва нерӯ алоқаманд аст. Аз ин сабаб сурх дар баъзе шарҳҳои фарҳангӣ бо офтоб, оташ ва нерӯи зиндагӣ пайванд дода мешавад. Дар [[зардуштия]] оташ рамзи муҳими покӣ ва рӯшноӣ мебошад. Аммо ин маънои онро надорад, ки сурх ягона ранги муқаддаси ин дин аст. Масалан, либоси сафед низ дар маросимҳои зардуштӣ ҷойгоҳи махсус дорад.<ref name="IranicaColor"/> Дар [[Чоршанбеи сурӣ]], ки дар баъзе минтақаҳои Эрон ҷашн гирифта мешавад, мардум аз болои оташ мепаранд. Дар ин маросим сурхӣ бо тандурустӣ ва нерӯи зиндагӣ алоқаманд аст. Пайдоиши номи «сурӣ» баҳснок аст, вале баъзе муҳаққиқон онро бо вожаи куҳани ''сур'' ба маънои сурх мепайванданд.<ref name="IranicaSuri">{{cite encyclopedia |last1=Saʿidi-Sirjani |first1=Ali-Akbar |last2=Kasheff |first2=Manouchehr |title=Čahāršanba-Sūrī |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |year=1990 |url=https://www.iranicaonline.org/articles/caharsanba-suri/ }}</ref> === Сурх ва Сиёвуш === Дар устураҳо ва адабиёти эронӣ сурх метавонад рамзи хуни рехташуда ва қурбонӣ бошад. Яке аз чеҳраҳои муҳими ин анъана [[Сиёвуш]] аст, ки достони ӯ дар [[Шоҳнома]]и [[Фирдавсӣ]] нақл шудааст. Сиёвуш дар адабиёт ва фарҳанги мардумӣ рамзи бегуноҳӣ ва марги фоҷиавӣ мебошад. Дар баъзе шарҳҳои адабӣ лолаи сурх бо хуни шаҳидон ва сарнавишти қаҳрамонони фоҷиавӣ, аз ҷумла Сиёвуш, пайванд дода мешавад.<ref name="IranicaHusayn">{{cite encyclopedia |title=Ḥosayn b. ʿAli ii. In Popular Shiʿism |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |url=https://www.iranicaonline.org/articles/hosayn-b-ali-ii/ }}</ref> Ин робита пеш аз ҳама як тасвири адабӣ ва устуравӣ аст; онро набояд ҳамчун далели пайдоиши ҳамаи навъҳои гули лола аз хуни Сиёвуш фаҳмид. === Лолаи сурх === [[Акс:Red poppies vertical.jpg|thumb|Гулҳои сурх дар адабиёти тоҷик рамзи зебоӣ, баҳор ва баъзан хун ё шаҳодат мебошанд.]] [[Лола]] яке аз гулҳои машҳур дар фарҳанги тоҷикон аст. Дар шеър ва ҳунарҳои мардумӣ лолаи сурх бо ҷавонӣ, муҳаббат, зебоӣ ва баҳор алоқаманд аст. Дар баъзе анъанаҳои адабӣ лолаи сурх метавонад рамзи хуни шаҳидон низ бошад. Ин маъно дар адабиёти форсӣ ва дар шеърҳои баъзе шоирони давраҳои баъдӣ дида мешавад.<ref name="IranicaColor"/> Дар Тоҷикистон гули лола дар нақшҳои [[чакан]], сӯзанӣ ва дигар ҳунарҳои ороишӣ низ истифода мешавад. == Рангҳои сурх дар ҳунари рангрезии тоҷикон == {{Асосӣ|Рангрезӣ}} Дар гузашта рангҳои сурхро аз маводи гуногуни табиӣ тайёр мекарданд. Дар байни тоҷикон яке аз сарчашмаҳои асосӣ решаи гиёҳи '''[[рӯян]]''' буд. === Рӯян === Рӯян (''[[Rubia tinctorum]]'') гиёҳест, ки аз решаи он моддаи рангкунандаи сурх мегиранд. Мардумшинос Н. Н. Ершов дар китоби «Қаратоғ ва ҳунарҳои он» тарзи рангтайёркунии анъанавиро чунин шарҳ додааст: Рангрезон решаи рӯяни тақрибан сесоларо меканданд, хушк ва майда мекарданд. Сипас онро дар об тар карда, меҷӯшонданд. Риштаҳои пахтагӣ ва абрешимиро дар оби рангдор меҷӯшонданд, то ранг ба онҳо часпад.<ref name="Ershov">{{cite book |last=Ершов |first=Н. Н. |title=Каратаг и его ремесла |publisher=Дониш |place=Душанбе |year=1984 |pages=44–46 |url=https://abashin.org/wp-content/uploads/2024/02/ershov2.pdf }}</ref> Барои устувор кардани ранг аз моддаҳои ёрирасон, аз ҷумла '''бузғунҷ''', ки ғуддаҳои баъзе дарахтони писта мебошанд, истифода мешуд. Вобаста ба тарзи коркард рӯян метавонад аз гулобӣ то сурхи тира ранг диҳад.<ref name="Ershov"/> === Қирмиз === '''[[Қирмиз]]''' ранги сурхест, ки аз баъзе ҳашароти рангдеҳ ба даст меояд. Дар ҳунари Қаратоғ қирмизро бештар барои ранг кардани абрешим истифода мебурданд. Ершов менависад, ки ин рангро аз берун меоварданд ва барои рангкунӣ аз моддаҳои ёрирасон низ истифода мекарданд.<ref name="Ershov"/> Қирмиз дар таърихи рангрезии кишварҳои гуногун, аз ҷумла дар Осиёи Ғарбӣ ва Аврупо, ранги арзишманд ба шумор мерафт. === Анор ва дигар рустаниҳо === Дар баъзе ҳунарҳои мардумӣ аз пӯст, реша ва меваи рустаниҳо низ ранг тайёр мекарданд. [[Пӯсти анор]] дар рангрезӣ истифода шудааст, аммо ранги ҳосилшуда вобаста ба усули коркард ва моддаҳои ёрирасон метавонад гуногун бошад. Дар Қаратоғ, мувофиқи маълумоти Ершов, аз пӯсти анор барои гирифтани ранги сиёҳ низ истифода мекарданд.<ref name="Ershov"/> Аз ин рӯ, истифодаи анорро танҳо ба ранги сурх маҳдуд кардан дуруст нест. == Сурх дар рамзҳои давлатӣ ва сиёсӣ == === Парчами Тоҷикистон === [[Акс:Flag of Tajikistan.svg|thumb|Ранги сурх қисми болоии [[Парчами Тоҷикистон|Парчами давлатии Тоҷикистон]]ро ташкил медиҳад.]] Сурх яке аз се ранги [[Парчами Тоҷикистон|Парчами давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] мебошад. Парчами кунунии Тоҷикистон соли [[1992]] қабул шудааст. Он аз се рахи уфуқии сурх, сафед ва сабз иборат буда, дар маркази рахи сафед тоҷ ва ҳафт ситора дорад. Дар шарҳҳои рамзии парчам сурх аксаран бо истиқлол, ҷасорат, мубориза ва ҷоннисорӣ пайванд дода мешавад. Ин шарҳҳо аз тавсифи расмии тарҳи парчам фарқ доранд. Мувофиқи маълумоти сомонаи расмии Президенти Тоҷикистон, рамзи рақамии сурхи парчам '''#DC161D''' мебошад, ки аз сурхи стандартии вебӣ (#FF0000) фарқ мекунад.<ref name="Flag">{{cite web |title=Рамзҳои давлатӣ |url=https://www.president.tj/symbols |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |language=tg }}</ref> === Сурх дар ҳаракатҳои сиёсӣ === Аз асри XIX сар карда, сурх ба яке аз рангҳои рамзии ҳаракатҳои [[сотсиализм|сотсиалистӣ]] ва [[коммунизм|коммунистӣ]] табдил ёфт. Пас аз [[Инқилоби Октябр]] дар соли 1917 ранги сурх ба рамзи асосии ҳокимияти [[болшевикон]] табдил ёфт. Он дар парчам, нишонҳо, шиорҳо ва ороишоти расмии [[Иттиҳоди Шӯравӣ]] васеъ истифода мешуд. Парчами [[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон]] низ сурхро ҳамчун яке аз рангҳои асосии худ дошт. Имрӯз сурх дар парчамҳои бисёр кишварҳо истифода мешавад, вале маънои он вобаста ба таърих ва фарҳанги ҳар кишвар фарқ мекунад. == Маъноҳои дигари сурх == Дар ҷаҳони муосир сурх дар [[аломатҳои роҳ]], нишонҳои огоҳкунанда, таҷҳизоти [[сӯхторхомӯшкунӣ]] ва дигар воситаҳои амниятӣ истифода мешавад. Ин ранг диққатро зуд ҷалб мекунад ва аз ин рӯ барои нишон додани хатар, манъ ё зарурати таваҷҷуҳ муносиб аст. Дар фарҳанг ва санъат бошад, сурх ҳамоно бо муҳаббат, нерӯ, ҳаяҷон, шодӣ ва ҷасорат пайванд дорад. Аммо маънои равонии он ҳамеша яксон нест ва аз шароити истифода ва таҷрибаи фарҳангии бинанда вобаста мебошад. == Адабиёт == {{reflist}} {{Тобишҳои сурх}} {{Гурӯҳбандии рангҳо}} [[Гурӯҳ:Рангҳои асосӣ]] [[Гурӯҳ:Сурх]] chtkd1vma4c7dtfgni9km3lth8pmmao 1493198 1493197 2026-11-08T22:01:22Z Zosya95 54344 /* Сурх дар фарҳанги Суғд */ 1493198 wikitext text/x-wiki {{Қуттии ранг |ном=Сурх |hex=FF0000 |r=255 |g=0 |b=0 |c=0 |m=100 |y=100 |k=0 |h=0 |s=100 |v=100 |тасвир={{photomontage |photo1a=Pomegranate02 edit.jpg |photo1b=Cardinal.jpg |photo2a=Cardinal Théodore Adrien Sarr 2.JPG |photo2c=Magdalena Frackowiak.jpg |photo3a=Chinese honor guard in column 070322-F-0193C-014.JPEG |size=280 |color_border=#AAAAAA |position=center }} |рамз={{hlist|[[Шодӣ]]|[[Бахт]]|[[Нерӯ]]|[[Меҳргон]]|[[Хатар]]|[[Оташ]]}} }} '''Сурх''' яке аз [[Ранги асосӣ|рангҳои асосӣ]] буда, дар [[спектри намоён]]и [[рӯшноӣ]], дар паҳлӯи ранги [[норинҷӣ]] ҷойгир аст ва [[дарозии мавҷ]]и нури сурх тақрибан 620–750 [[нанометр|нм]] мебошад. Дар [[модели рангии RGB]] сурх яке аз се ранги асосӣ буда, дар [[модели рангии CMYK]] аз омезиши [[арғавонӣ]] ва [[зард]] ҳосил мешавад.<ref name="Spectral">{{cite web |title=Spectral Colors |url=http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/vision/specol.html |website=HyperPhysics |publisher=Georgia State University }}</ref><ref name="W3C">{{cite web |title=CSS Color Module Level 3 |url=https://www.w3.org/TR/css-color-3/ |publisher=World Wide Web Consortium }}</ref> Дар [[табиат]] сурхро дар [[хун]], [[оташ]], гулу меваҳо, баъзе [[Маъдан|маъданҳо]] ва [[Ҳайвон|ҳайвонҳо]] дидан мумкин аст. Одамон аз замонҳои қадим ин рангро барои ороиши бадан, ранг кардани матоъ, [[рассомӣ]] ва [[кулолгарӣ]] истифода мебурданд.<ref name="Smithsonian2" /> Сурх дар фарҳангҳои гуногун маъноҳои ҳархела дорад. Он метавонад рамзи [[ҳаёт]], [[муҳаббат]], [[ҷасорат]], нерӯ, шодӣ ва фармонравоӣ бошад, вале ҳамзамон метавонад рамзи хунрезӣ, хатар, ғазаб ё ҷанг низ бошад. Дар фарҳанги тоҷикӣ ва дигар халқҳои эронитабор сурх бо зебоӣ, хушбахтӣ, ҷашну маросимҳо, гулҳо ва баъзе фаҳмишҳои динӣ пайванд дорад.<ref name="IranicaColor">{{cite encyclopedia |last1=Schimmel |first1=Annemarie |last2=Soucek |first2=Priscilla P. |title=Color |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |volume=VI |pages=46–50 |year=1992 |url=https://www.iranicaonline.org/articles/color-pers-rang/ }}</ref><ref name="Rahimi">{{cite journal |last=Раҳимӣ |first=Дилшод |title=Ифодаи номи рангҳо дар гуфтори ҳунармандон |journal=Паёмномаи фарҳанг |year=2020 |issue=1 (49) |pages=5–10 |publisher=Пажӯҳишгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилоот |url=https://pitfi.tj/sites/default/files/payomnomai_farhang/payomnomai_farhang_2020_01.pdf }}</ref> == Решаи ном == Вожаи сурх решаи қадимии [[Забонҳои эронӣ|эронӣ]] дорад. Дар [[забони авестоӣ]] он ба шакли ''suxra-'' бо маънои «ранги сурх» ва «гарм» омадааст. Шаклҳои [[Форсии миёна|форсии миёнаи]] ''suxr'' ва [[Форсии нав|форсии нави]] ''surx'' ё ''sorx'' низ аз ҳамин реша пайдо шудаанд.<ref name="Viti2" /> Ин вожа дар дигар [[забонҳои эронӣ]] низ ҳамреша дорад. Масалан, дар [[забони пашту]] калимаи ''sūr'' маънои «сурх»-ро дорад. Ба гуфтаи баъзе забоншиносон, решаи қадимаи ин калима маъноҳои сӯхтан, дурахшидан ва гармӣ будааст.<ref name="Viti">{{cite journal |last=Viti |first=Carlotta |title=Semantic variation and semantic change in the color lexicon |journal=Linguistics |volume=63 |issue=4 |year=2025 |pages=949–1027 |doi=10.1515/ling-2023-0161 |url=https://www.degruyterbrill.com/document/doi/10.1515/ling-2023-0161/html }}</ref><ref name="Tukhtasunov">{{cite journal |last=Тухтасунов |first=О. |title=Назаре ба якчанд вожаҳои ифодагари ранги сурх ва тобишҳои он дар забони тоҷикӣ |journal=Паёми Донишгоҳи давлатии Бохтар ба номи Носири Хусрав |series=Силсилаи илмҳои гуманитарӣ ва иқтисодӣ |year=2019 |issue=1/3 (65) |pages=14–18 |url=https://bgu-vestniki.tj/en/wp-content/uploads/2021/01/%E2%84%961-365-2019.pdf |language=tg }}</ref> == Номҳои дигари сурх == {{Асосӣ|Тобишҳои сурх}} Дар забони тоҷикӣ ранги сурх тобишҳои зиёде дорад, ки бисёре аз онҳо номҳои хос доранд. Номи ин рангҳо бештар аз гулҳо, меваҳо, сангҳои қимматбаҳо ва дигар чизҳои табиат гирифта шудааст.<ref name="Rahimi" /> == Хусусиятҳои ранг == === Сурх дар табиат ва рӯшноӣ === [[Акс:Linear visible spectrum.svg|thumb|Сурх дар спектри намоёни рӯшноӣ]] Одам рангҳоро ба воситаи [[чашм]] ва [[мағзи сар]] мебинад. Дар [[тӯрпардаи чашм]], ҳуҷайраҳои махсуси ба рӯшноӣ ҳассос — [[чӯбчаҳо]] ва [[колбачаҳо]] ҷойгиранд. Колбачаҳо барои фарқ кардани рангҳо хизмат мекунанд. Онҳо рӯшноиро ба сигналҳои асабӣ табдил медиҳанд, ки тавассути [[асаби босира]] ба мағзи сар мерасанд. Мағзи сар ин сигналҳоро коркард карда, рангҳоро муайян мекунад.<ref name="Ustoev2023">{{cite book|last=Устоев|first=Мирзо|title=Биология: Анатомия, физиология ва гигиенаи одам|edition=5|publisher=Маориф|place=Душанбе|year=2023|page=168|isbn=978-99985-39-09-9|url=https://www.maorif.tj/storage/libraries/01JBBNBXBDDKFJ50NQ914F1EWD.pdf|language=tg}}</ref> Нури сурх нисбат ба нури [[бунафш]] [[Дарозии мавҷ|дарозии мавҷи]] бештар ва [[Басомад|басомади]] камтар дорад. Ашёи сурх як қисми рӯшноиро ҷаббида, қисми дигарро инъикос мекунад. Чашми инсон рӯшноии инъикосшударо сурх мебинад.<ref name="Spectral"/> === Сурх дар системаҳои рангӣ === Дар [[модели рангии RGB]], ки дар [[монитори компютер]], телефон ва дигар экранҳо истифода мешавад, сурх яке аз се ранги асосии нур аст. Сурхи стандартии вебӣ бо рамзи '''#FF0000''' муайян мешавад.<ref name="W3C" /> Дар [[модели рангии CMYK]], ки дар [[чоп]] истифода мешавад, сурх аз омехтани рангҳои [[арғувонӣ|арғавонӣ]] ва [[зард]] ҳосил мешавад. Аз ин рӯ, сурх дар RGB ранги асосӣ ва дар CMYK ранги дуюминдараҷа ҳисоб мешавад. == Таърих == {{Асосӣ|Таърихи ранги сурх}} === Давраи пеш аз таърих === [[Акс:Pech Merle main.jpg|thumb|Нақши дасти инсон бо рангдонаи сурх дар ғори Пеш-Мерли Фаронса.]] Сурх яке аз қадимтарин рангҳое мебошад, ки одамизод дар санъат истифода кардааст. Дар давраи [[палеолит]] одамон аз хоки сурх, ки дорои [[оксиди оҳан]] буд, [[рангдона]] тайёр мекарданд. Ин маводро [[охра]]и сурх меноманд. Одамон онро кӯфта, бо об ё моддаҳои дигар омехта мекарданд ва барои ороиши бадан, ранг кардани ашё ва наққошии рӯйи санг ба кор мебурданд.<ref name="Smithsonian">{{cite web |title=Red |url=https://asia.si.edu/explore-art-culture/art-stories/colors/red/ |website=National Museum of Asian Art |publisher=Smithsonian Institution }}</ref> Дар ғорҳои қадимии [[Аврупо]] ва [[Африқо]] тасвирҳои ҳайвонот, нақши дастони инсон ва дигар осори бо рангдонаи сурх офаридашуда ёфт шудаанд, ки баъзе аз онҳо таърихи даҳҳо ҳазор соларо доранд. === Давраи бостон === Дар [[Мисри бостон]] сурх дар наққошӣ, ороиши бадан ва маросимҳои динӣ истифода мешуд. Мисриён аз охраи сурх барои ранг кардани деворҳо, пайкараҳо, [[рухсора]] ва [[лаб]] истифода мекарданд. Дар [[Чини бостон]] барои ороиши [[сафол]]у биноҳо аз [[Рангдона|рангдонаҳо]] ва барои ранг кардани матоъ аз [[Рангина|рангинаҳо]] истифода мебурданд. Бо гузашти вақт сурх ба яке аз рангҳои муҳими маросимӣ ва дарборӣ табдил ёфт. Дар фарҳанги чинӣ ин ранг рамзи бахт, шодӣ ва комёбӣ мебошад.<ref name="Smithsonian"/> Дар [[Юнони бостон|Юнону]] [[Руми бостон]] рангдонаҳои маъданӣ, аз ҷумлаи [[шанграф]] ва [[сурби сурх]], истеҳсол мекарданд. Шанграф ранги сурхи дурахшон медод, аммо аз сабаби доштани [[симоб]] заҳрнок буд. Сурби сурх низ моддаи заҳрнок мебошад. == Сурх дар фарҳанги Суғд == [[Акс:Hommes au banquet, pigment sur plâtre, Penjikent, Tadjikistan.jpg|thumb|250px|Деворнигораҳои Суғди бостон бо рангҳои гуногун, аз ҷумла сурх, оро дода мешуданд.]] Дар [[Суғд|Суғди]] бостон сурх яке аз рангҳои муҳими [[деворнигорӣ]] ва ҳунарҳои ороишӣ буд. Деворнигораҳои [[Панҷакенти бостонӣ]], [[Афросиёб (шаҳри бостонӣ)|Афросиёб]], [[Варахша]] ва дигар шаҳрҳои Суғд нишон медиҳанд, ки рассомон аз рангҳои сурх, зард, сафед, сиёҳ ва кабуд истифода мекарданд.<ref name="SogdArt2" /> Дар деворнигораҳои Панҷакент, ки асосан ба асрҳои V–VIII мансубанд, саҳнаҳои зиндагии дарборӣ, зиёфатҳо, достонҳои паҳлавонӣ, афсонаҳо ва худоён тасвир шудаанд. Рассомон барои кашидани ин расмҳо аз рангмояҳои табиӣ, бахусус рангдонаҳои маъданӣ, истифода мекарданд. Барои ҳосил кардани ранги сурх аз рангдонаҳое чун [[охра]]и сурх, [[ҳематит]], [[шанграф]] ва [[сурби сурх]] истифода мешуд.<ref name="Kosolapov">{{cite book |last1=Косолапов |first1=А. И. |last2=Маршак |first2=Б. И. |title=Стенная живопись Средней и Центральной Азии: историко-художественное и лабораторное исследование |publisher=Формика |place=Санкт-Петербург |year=1999 |url=https://www.kronk.spb.ru/library/kosolapov-marshak-1999-t1.htm }}</ref> [[Акс: A silk samite fragment with winged bulls, Central Asia, Sogdiana, 7th-8th century.jpg|thumb|250px|Порчаи матои абрешимии суғдӣ бо тасвири говҳои болдор дар заминаи сурхи қирмизӣ. Асрҳои VII–VIII.]] Ранги сурх дар бофандагии суғдиён низ истифода мешуд. Яке аз намунаҳои он порчаи матои абрешимии асрҳои VII–VIII мебошад, ки дар заминаи қирмизии он говҳои болдор тасвир шудаанд. Ин матоъ бо шаш ранг, аз ҷумла сурхи олучагӣ, сафед, кабуди тира, зард ва сабз бофта шудааст.<ref name="SogdSilk">{{cite web |title=A silk samite fragment with winged bulls, Central Asia, Sogdiana, 7th/8th century |url=https://www.sothebys.com/en/buy/auction/2026/arts-of-the-islamic-world-india-l26220/a-silk-samite-fragment-with-winged-bulls-central |website=Sotheby's }}</ref> === Толори сурхи Варахша === Яке аз намунаҳои номдори корбурди ранги сурх дар санъати Суғд Толори сурх дар қасри [[Варахша]] мебошад. Ин қаср дар наздикии [[Бухоро]] ҷойгир буда, деворнигораҳои он ба асрҳои VII–VIII мансубанд. Ин толор аз он сабаб «Толори сурх» ном гирифтааст, ки заминаи деворнигораҳои он асосан сурх аст. Дар ин деворнигораҳо саворони фил, палангҳо ва дигар ҷонварони афсонавӣ тасвир шудаанд.<ref name="Varakhsha2" /> [[File:Wall Paintings in the Palace at Varakhsha.jpg|thumb|center|1000px|Деворнигораи Варахша. Асри VIII.]] {{clear}} == Сурх дар фарҳанги тоҷикон == === Маъноҳои рамзӣ === Дар фарҳанги тоҷикон сурх аз рангҳои маъмули ҷашну маросимҳо ба шумор меравад. Он бештар бо шодӣ, зебоӣ, ҷавонӣ, бахту саодат ва нерӯи зиндагӣ алоқаманд аст. Дилшод Раҳимӣ дар таҳқиқоти худ қайд мекунад, ки дар ҷашнҳо ва маросимҳои тоҷикон рангҳо маъноҳои гуногун доштаанд. Масалан, сабз бештар бо баҳор ва [[Наврӯз]], сурху арғувонӣ ва норинҷӣ бо [[Меҳргон]] ва либосҳои рангоранг бо ҷашну маъракаҳои шодӣ алоқаманд буданд.<ref name="Rahimi"/> Сурх ҳамчунин метавонад бо хун, оташ ва ҷасорат пайванд дошта бошад. Аммо маънои он дар ҳар маросим ва минтақа яксон нест. Дар баъзе мавридҳо сурх рамзи хушбахтӣ аст ва дар ҳолатҳои дигар метавонад маънои ҷанг, хатар ё қурбонӣ дошта бошад. === Сурх дар Наврӯз === {{Асосӣ|Наврӯз}} Дар баъзе минтақаҳои Тоҷикистон сурх дар маросимҳои [[Наврӯз]] аҳаммияти махсус дорад. Мувофиқи маълумоти ''Encyclopaedia Iranica'', дар баъзе суннатҳои [[Бадахшон]] пеш аз Наврӯз соҳиби хона ду ҷорӯби сурхро назди даромадгоҳ мегузошт ва бар болои дар матои сурх меовехт. Дар ин маросим сурх рамзи шодӣ, бахт ва рӯзгори нек ба шумор мерафт.<ref name="IranicaNowruz">{{cite encyclopedia |last=Shahbazi |first=Alireza Shapur |title=Nowruz ii. In the Islamic Period |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |year=2000 |url=https://www.iranicaonline.org/articles/nowruz-ii/ }}</ref> Ин анъана ба суннатҳои маҳаллии Бадахшон тааллуқ дорад ва маънои онро надорад, ки тамоми тоҷикон Наврӯзро бо матои сурх таҷлил мекарданд. Дар фарҳанги форсизабонон меваҳои сурх, аз ҷумла [[анор]] ва [[тарбуз]], низ дар баъзе маросимҳои мавсимӣ истифода мешаванд. Онҳо метавонанд рамзи фаровонӣ, ҳаёт ва неъмати табиат бошанд. === Сурх дар Меҳргон === {{Асосӣ|Меҳргон}} [[Меҳргон]] яке аз ҷашнҳои бостонии халқҳои эронитабор аст, ки бо фарорасии тирамоҳ ва ҷамъоварии ҳосил алоқаманд мебошад. Дар фарҳанги тоҷикон рангҳои сурх, арғувонӣ, норинҷӣ ва заррин бо ин ҷашн пайванд доранд. Ин рангҳо ба баргҳои тирамоҳӣ, меваҳои пухта, нури офтоб ва фаровонии ҳосил монанданд.<ref name="Rahimi"/> Меҳргон бо [[Меҳр (эзад)|Меҳр]] ё Митро, ки дар эътиқодоти эронии бостон бо аҳду паймон ва рӯшноӣ алоқаманд буд, низ иртибот дорад. Дар баъзе шарҳҳои фарҳангӣ сурху заррин ба нури офтоб ва ҷашни Меҳргон нисбат дода мешаванд.<ref>{{cite web |title=Меҳргон — ҷашни ниёгон — аз бостон то имрӯз |url=https://amit.tj/tj/mekhrgon-chashni-niyogon-az-boston-imruz |publisher=Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон |language=tg }}</ref> === Сурх дар маросимҳои арӯсӣ === Дар баъзе минтақаҳои Тоҷикистон сурх яке аз рангҳои маъмули либос ва ороишоти арӯсӣ мебошад. Пажӯҳишгоҳи илмӣ-таҳқиқотии фарҳанг ва иттилоот дар мақолаи «Мавқеи рӯймол дар фарҳанги сару либоси мардуми тоҷик» қайд кардааст, ки дар баъзе суннатҳои арӯсии Бадахшон ранги сафед рамзи роҳи сафед, сабз рамзи сарсабзӣ ва баракат, сурх бошад, рамзи '''хушбахтӣ''' ҳисоб мешавад.<ref name="Headscarf">{{cite web |title=Мавқеи рӯймол дар фарҳанги сару либоси мардуми тоҷик |url=https://pitfi.tj/node/227 |publisher=Пажӯҳишгоҳи илмӣ-таҳқиқотии фарҳанг ва иттилоот |language=tg }}</ref> Дар ҷашну маросимҳо занон рӯймол ва либосҳои сурх, серранг ё гулдор мепӯшиданд. Дар муқобил, баъзе рангҳои тира, аз ҷумла кабуд ва сиёҳ, дар суннатҳои муайян бо азодорӣ алоқаманд буданд.<ref name="Headscarf"/> === Сурх дар ҳунарҳои мардумӣ === Сурх дар [[чакан]], [[сӯзанӣ]], [[атлас]], [[адрас]], [[қолинбофӣ]], [[гилембофӣ]] ва дигар ҳунарҳои мардумии тоҷикон васеъ истифода мешавад. Дар [[чакан]]и тоҷикӣ нақшҳои гулу барг, анор, лола ва дигар унсурҳои табиат бо риштаҳои рангоранг офарида мешаванд. Сурх дар чунин нақшҳо метавонад барои тасвири гулҳо ва дигар унсурҳои ороишӣ истифода шавад. Мувофиқи маълумоти [[ЮНЕСКО]], нақшҳои чакан аксаран ба табиат, ҷаҳонбинии мардум ва орзую умедҳои инсон алоқаманданд. Дар гузашта риштаҳои чаканро аз нахҳои пахта ва абрешим омода карда, бо рангҳои табиии рустанӣ ва маъданӣ ранг мекарданд.<ref name="UNESCOChakan">{{cite web |title=Chakan, embroidery art in the Republic of Tajikistan |url=https://ich.unesco.org/en/RL/01397 |publisher=UNESCO |year=2018 }}</ref> == Ранги сурх дар адабиёти тоҷик == Дар [[адабиёти форсӣ|адабиёти тоҷик]] сурх яке аз рангҳои серистеъмол аст. Шоирон онро барои тасвири чеҳра, лаб, гул, шароб, оташ, хун, муҳаббат ва шуҷоат истифода мебаранд. Дар шеъри классикӣ ранги сурх бештар бо чунин тасвирҳо меояд: * '''Гули сурх''' — зебоӣ, баҳор ва маҳбуб. * '''Лаби лаъл''' — лаби сурх ва зебои маҳбуб. * '''Чеҳраи гулгун''' — рӯйи зебо ё сурхтоб. * '''Бодаи гулгун''' — шароби сурх. * '''Лолаи сурх''' — ишқ, хун ё шаҳодат. * '''Оташи сурх''' — гармӣ, нерӯ ва ишқи пуршӯр. Муҳаққиқи адабиёти форсӣ Аннемари Шиммел қайд мекунад, ки сурх дар адабиёти форсӣ ҳам рамзи ҳаёт, нерӯ ва муҳаббат ва ҳам рамзи хун, ғазаб ва шаҳодат мебошад. Вобаста ба мазмуни асар як ранг метавонад маъноҳои гуногун гирад.<ref name="IranicaColor"/> === Сурх дар шеъри Рӯдакӣ === Дар ашъори [[Рӯдакӣ|Абӯабдуллоҳи Рӯдакӣ]] низ тасвирҳои вобаста ба ранги сурх бисёранд. Масалан, дар яке аз байтҳои ӯ омадааст: {{Иқтибос|Самоъу бодаи гулгун ва лӯъбатон чу моҳ,<br>Агар фаришта бибинад, дарафтад дар чоҳ.<ref name="Rudaki">{{cite web |title=Рӯдакӣ — Қасидаҳо ва қитъаҳо, №104 |url=https://ganjoor.net/roodaki/baghimande/sh104 |website=Ганҷур |language=fa }}</ref>}} Дар ин байт «бодаи гулгун» ба маънои шароби сурх омадааст. Истифодаи вожаи «гулгун» нишон медиҳад, ки дар забони адабии форсӣ-тоҷикӣ ранги сурхро на танҳо бо номи мустақим, балки тавассути монанд кардан ба гул ва дигар ашёи табиат низ ифода мекарданд. === Сурх ва сурхрӯйӣ === Дар забони тоҷикӣ ибораи '''сурхрӯй''' ё '''рӯйсафед''' ба шахси обрӯманд ва сарбаланд низ гуфта мешавад. «Сурхрӯй шудан» дар баъзе мавридҳо маънои шармидан ва сурх шудани рӯйро дорад, вале дар адабиёти классикӣ сурхрӯйӣ метавонад рамзи обрӯ ва сарбаландӣ бошад. Дар адабиёти ирфонӣ сурх баъзан бо қудрати рӯҳонӣ ва ишқи илоҳӣ пайванд мегирад. Масалан, дар осори баъзе орифон ва шоирони форсӣ сурх рамзи нерӯи ботинӣ ва таҷрибаи маънавӣ мебошад.<ref name="IranicaColor"/> === Сурх дар «Ҳафт пайкар» === Дар достони '''[[Ҳафт пайкар]]'''-и [[Низомии Ганҷавӣ]] рангҳо бо рӯзҳои ҳафта ва сайёраҳо алоқаманд мебошанд. Дар низоми рамзии асар сурх бо [[Баҳром (сайёра)|сайёраи Баҳром]] ва рӯзи сешанбе пайванд дорад. Ин анъана аз тасаввуроти куҳани [[ахтаршиносӣ]] ва рамзшиносии рангҳо сарчашма мегирад.<ref name="IranicaColor"/> Дар осори адабии форсӣ чунин робитаҳои байни рангҳо, сайёраҳо ва рӯзҳои ҳафта дар давраҳои гуногун истифода шудаанд. == Сурх дар устураҳо ва эътиқодоти эронӣ == === Сурх, оташ ва рӯшноӣ === Дар фарҳангҳои қадими эронӣ оташ аз унсурҳои муҳими динӣ ва маросимӣ буд. Ранги сурху норинҷии шуълаи оташ бо гармӣ, рӯшноӣ ва нерӯ алоқаманд аст. Аз ин сабаб сурх дар баъзе шарҳҳои фарҳангӣ бо офтоб, оташ ва нерӯи зиндагӣ пайванд дода мешавад. Дар [[зардуштия]] оташ рамзи муҳими покӣ ва рӯшноӣ мебошад. Аммо ин маънои онро надорад, ки сурх ягона ранги муқаддаси ин дин аст. Масалан, либоси сафед низ дар маросимҳои зардуштӣ ҷойгоҳи махсус дорад.<ref name="IranicaColor"/> Дар [[Чоршанбеи сурӣ]], ки дар баъзе минтақаҳои Эрон ҷашн гирифта мешавад, мардум аз болои оташ мепаранд. Дар ин маросим сурхӣ бо тандурустӣ ва нерӯи зиндагӣ алоқаманд аст. Пайдоиши номи «сурӣ» баҳснок аст, вале баъзе муҳаққиқон онро бо вожаи куҳани ''сур'' ба маънои сурх мепайванданд.<ref name="IranicaSuri">{{cite encyclopedia |last1=Saʿidi-Sirjani |first1=Ali-Akbar |last2=Kasheff |first2=Manouchehr |title=Čahāršanba-Sūrī |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |year=1990 |url=https://www.iranicaonline.org/articles/caharsanba-suri/ }}</ref> === Сурх ва Сиёвуш === Дар устураҳо ва адабиёти эронӣ сурх метавонад рамзи хуни рехташуда ва қурбонӣ бошад. Яке аз чеҳраҳои муҳими ин анъана [[Сиёвуш]] аст, ки достони ӯ дар [[Шоҳнома]]и [[Фирдавсӣ]] нақл шудааст. Сиёвуш дар адабиёт ва фарҳанги мардумӣ рамзи бегуноҳӣ ва марги фоҷиавӣ мебошад. Дар баъзе шарҳҳои адабӣ лолаи сурх бо хуни шаҳидон ва сарнавишти қаҳрамонони фоҷиавӣ, аз ҷумла Сиёвуш, пайванд дода мешавад.<ref name="IranicaHusayn">{{cite encyclopedia |title=Ḥosayn b. ʿAli ii. In Popular Shiʿism |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |url=https://www.iranicaonline.org/articles/hosayn-b-ali-ii/ }}</ref> Ин робита пеш аз ҳама як тасвири адабӣ ва устуравӣ аст; онро набояд ҳамчун далели пайдоиши ҳамаи навъҳои гули лола аз хуни Сиёвуш фаҳмид. === Лолаи сурх === [[Акс:Red poppies vertical.jpg|thumb|Гулҳои сурх дар адабиёти тоҷик рамзи зебоӣ, баҳор ва баъзан хун ё шаҳодат мебошанд.]] [[Лола]] яке аз гулҳои машҳур дар фарҳанги тоҷикон аст. Дар шеър ва ҳунарҳои мардумӣ лолаи сурх бо ҷавонӣ, муҳаббат, зебоӣ ва баҳор алоқаманд аст. Дар баъзе анъанаҳои адабӣ лолаи сурх метавонад рамзи хуни шаҳидон низ бошад. Ин маъно дар адабиёти форсӣ ва дар шеърҳои баъзе шоирони давраҳои баъдӣ дида мешавад.<ref name="IranicaColor"/> Дар Тоҷикистон гули лола дар нақшҳои [[чакан]], сӯзанӣ ва дигар ҳунарҳои ороишӣ низ истифода мешавад. == Рангҳои сурх дар ҳунари рангрезии тоҷикон == {{Асосӣ|Рангрезӣ}} Дар гузашта рангҳои сурхро аз маводи гуногуни табиӣ тайёр мекарданд. Дар байни тоҷикон яке аз сарчашмаҳои асосӣ решаи гиёҳи '''[[рӯян]]''' буд. === Рӯян === Рӯян (''[[Rubia tinctorum]]'') гиёҳест, ки аз решаи он моддаи рангкунандаи сурх мегиранд. Мардумшинос Н. Н. Ершов дар китоби «Қаратоғ ва ҳунарҳои он» тарзи рангтайёркунии анъанавиро чунин шарҳ додааст: Рангрезон решаи рӯяни тақрибан сесоларо меканданд, хушк ва майда мекарданд. Сипас онро дар об тар карда, меҷӯшонданд. Риштаҳои пахтагӣ ва абрешимиро дар оби рангдор меҷӯшонданд, то ранг ба онҳо часпад.<ref name="Ershov">{{cite book |last=Ершов |first=Н. Н. |title=Каратаг и его ремесла |publisher=Дониш |place=Душанбе |year=1984 |pages=44–46 |url=https://abashin.org/wp-content/uploads/2024/02/ershov2.pdf }}</ref> Барои устувор кардани ранг аз моддаҳои ёрирасон, аз ҷумла '''бузғунҷ''', ки ғуддаҳои баъзе дарахтони писта мебошанд, истифода мешуд. Вобаста ба тарзи коркард рӯян метавонад аз гулобӣ то сурхи тира ранг диҳад.<ref name="Ershov"/> === Қирмиз === '''[[Қирмиз]]''' ранги сурхест, ки аз баъзе ҳашароти рангдеҳ ба даст меояд. Дар ҳунари Қаратоғ қирмизро бештар барои ранг кардани абрешим истифода мебурданд. Ершов менависад, ки ин рангро аз берун меоварданд ва барои рангкунӣ аз моддаҳои ёрирасон низ истифода мекарданд.<ref name="Ershov"/> Қирмиз дар таърихи рангрезии кишварҳои гуногун, аз ҷумла дар Осиёи Ғарбӣ ва Аврупо, ранги арзишманд ба шумор мерафт. === Анор ва дигар рустаниҳо === Дар баъзе ҳунарҳои мардумӣ аз пӯст, реша ва меваи рустаниҳо низ ранг тайёр мекарданд. [[Пӯсти анор]] дар рангрезӣ истифода шудааст, аммо ранги ҳосилшуда вобаста ба усули коркард ва моддаҳои ёрирасон метавонад гуногун бошад. Дар Қаратоғ, мувофиқи маълумоти Ершов, аз пӯсти анор барои гирифтани ранги сиёҳ низ истифода мекарданд.<ref name="Ershov"/> Аз ин рӯ, истифодаи анорро танҳо ба ранги сурх маҳдуд кардан дуруст нест. == Сурх дар рамзҳои давлатӣ ва сиёсӣ == === Парчами Тоҷикистон === [[Акс:Flag of Tajikistan.svg|thumb|Ранги сурх қисми болоии [[Парчами Тоҷикистон|Парчами давлатии Тоҷикистон]]ро ташкил медиҳад.]] Сурх яке аз се ранги [[Парчами Тоҷикистон|Парчами давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] мебошад. Парчами кунунии Тоҷикистон соли [[1992]] қабул шудааст. Он аз се рахи уфуқии сурх, сафед ва сабз иборат буда, дар маркази рахи сафед тоҷ ва ҳафт ситора дорад. Дар шарҳҳои рамзии парчам сурх аксаран бо истиқлол, ҷасорат, мубориза ва ҷоннисорӣ пайванд дода мешавад. Ин шарҳҳо аз тавсифи расмии тарҳи парчам фарқ доранд. Мувофиқи маълумоти сомонаи расмии Президенти Тоҷикистон, рамзи рақамии сурхи парчам '''#DC161D''' мебошад, ки аз сурхи стандартии вебӣ (#FF0000) фарқ мекунад.<ref name="Flag">{{cite web |title=Рамзҳои давлатӣ |url=https://www.president.tj/symbols |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |language=tg }}</ref> === Сурх дар ҳаракатҳои сиёсӣ === Аз асри XIX сар карда, сурх ба яке аз рангҳои рамзии ҳаракатҳои [[сотсиализм|сотсиалистӣ]] ва [[коммунизм|коммунистӣ]] табдил ёфт. Пас аз [[Инқилоби Октябр]] дар соли 1917 ранги сурх ба рамзи асосии ҳокимияти [[болшевикон]] табдил ёфт. Он дар парчам, нишонҳо, шиорҳо ва ороишоти расмии [[Иттиҳоди Шӯравӣ]] васеъ истифода мешуд. Парчами [[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон]] низ сурхро ҳамчун яке аз рангҳои асосии худ дошт. Имрӯз сурх дар парчамҳои бисёр кишварҳо истифода мешавад, вале маънои он вобаста ба таърих ва фарҳанги ҳар кишвар фарқ мекунад. == Маъноҳои дигари сурх == Дар ҷаҳони муосир сурх дар [[аломатҳои роҳ]], нишонҳои огоҳкунанда, таҷҳизоти [[сӯхторхомӯшкунӣ]] ва дигар воситаҳои амниятӣ истифода мешавад. Ин ранг диққатро зуд ҷалб мекунад ва аз ин рӯ барои нишон додани хатар, манъ ё зарурати таваҷҷуҳ муносиб аст. Дар фарҳанг ва санъат бошад, сурх ҳамоно бо муҳаббат, нерӯ, ҳаяҷон, шодӣ ва ҷасорат пайванд дорад. Аммо маънои равонии он ҳамеша яксон нест ва аз шароити истифода ва таҷрибаи фарҳангии бинанда вобаста мебошад. == Адабиёт == {{reflist}} {{Тобишҳои сурх}} {{Гурӯҳбандии рангҳо}} [[Гурӯҳ:Рангҳои асосӣ]] [[Гурӯҳ:Сурх]] 50nieyndf3vr59v630dyz2dvjl3f4x0 1493199 1493198 2026-11-08T22:03:05Z Zosya95 54344 /* Сурх дар фарҳанги Суғд */ 1493199 wikitext text/x-wiki {{Қуттии ранг |ном=Сурх |hex=FF0000 |r=255 |g=0 |b=0 |c=0 |m=100 |y=100 |k=0 |h=0 |s=100 |v=100 |тасвир={{photomontage |photo1a=Pomegranate02 edit.jpg |photo1b=Cardinal.jpg |photo2a=Cardinal Théodore Adrien Sarr 2.JPG |photo2c=Magdalena Frackowiak.jpg |photo3a=Chinese honor guard in column 070322-F-0193C-014.JPEG |size=280 |color_border=#AAAAAA |position=center }} |рамз={{hlist|[[Шодӣ]]|[[Бахт]]|[[Нерӯ]]|[[Меҳргон]]|[[Хатар]]|[[Оташ]]}} }} '''Сурх''' яке аз [[Ранги асосӣ|рангҳои асосӣ]] буда, дар [[спектри намоён]]и [[рӯшноӣ]], дар паҳлӯи ранги [[норинҷӣ]] ҷойгир аст ва [[дарозии мавҷ]]и нури сурх тақрибан 620–750 [[нанометр|нм]] мебошад. Дар [[модели рангии RGB]] сурх яке аз се ранги асосӣ буда, дар [[модели рангии CMYK]] аз омезиши [[арғавонӣ]] ва [[зард]] ҳосил мешавад.<ref name="Spectral">{{cite web |title=Spectral Colors |url=http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/vision/specol.html |website=HyperPhysics |publisher=Georgia State University }}</ref><ref name="W3C">{{cite web |title=CSS Color Module Level 3 |url=https://www.w3.org/TR/css-color-3/ |publisher=World Wide Web Consortium }}</ref> Дар [[табиат]] сурхро дар [[хун]], [[оташ]], гулу меваҳо, баъзе [[Маъдан|маъданҳо]] ва [[Ҳайвон|ҳайвонҳо]] дидан мумкин аст. Одамон аз замонҳои қадим ин рангро барои ороиши бадан, ранг кардани матоъ, [[рассомӣ]] ва [[кулолгарӣ]] истифода мебурданд.<ref name="Smithsonian2" /> Сурх дар фарҳангҳои гуногун маъноҳои ҳархела дорад. Он метавонад рамзи [[ҳаёт]], [[муҳаббат]], [[ҷасорат]], нерӯ, шодӣ ва фармонравоӣ бошад, вале ҳамзамон метавонад рамзи хунрезӣ, хатар, ғазаб ё ҷанг низ бошад. Дар фарҳанги тоҷикӣ ва дигар халқҳои эронитабор сурх бо зебоӣ, хушбахтӣ, ҷашну маросимҳо, гулҳо ва баъзе фаҳмишҳои динӣ пайванд дорад.<ref name="IranicaColor">{{cite encyclopedia |last1=Schimmel |first1=Annemarie |last2=Soucek |first2=Priscilla P. |title=Color |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |volume=VI |pages=46–50 |year=1992 |url=https://www.iranicaonline.org/articles/color-pers-rang/ }}</ref><ref name="Rahimi">{{cite journal |last=Раҳимӣ |first=Дилшод |title=Ифодаи номи рангҳо дар гуфтори ҳунармандон |journal=Паёмномаи фарҳанг |year=2020 |issue=1 (49) |pages=5–10 |publisher=Пажӯҳишгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилоот |url=https://pitfi.tj/sites/default/files/payomnomai_farhang/payomnomai_farhang_2020_01.pdf }}</ref> == Решаи ном == Вожаи сурх решаи қадимии [[Забонҳои эронӣ|эронӣ]] дорад. Дар [[забони авестоӣ]] он ба шакли ''suxra-'' бо маънои «ранги сурх» ва «гарм» омадааст. Шаклҳои [[Форсии миёна|форсии миёнаи]] ''suxr'' ва [[Форсии нав|форсии нави]] ''surx'' ё ''sorx'' низ аз ҳамин реша пайдо шудаанд.<ref name="Viti2" /> Ин вожа дар дигар [[забонҳои эронӣ]] низ ҳамреша дорад. Масалан, дар [[забони пашту]] калимаи ''sūr'' маънои «сурх»-ро дорад. Ба гуфтаи баъзе забоншиносон, решаи қадимаи ин калима маъноҳои сӯхтан, дурахшидан ва гармӣ будааст.<ref name="Viti">{{cite journal |last=Viti |first=Carlotta |title=Semantic variation and semantic change in the color lexicon |journal=Linguistics |volume=63 |issue=4 |year=2025 |pages=949–1027 |doi=10.1515/ling-2023-0161 |url=https://www.degruyterbrill.com/document/doi/10.1515/ling-2023-0161/html }}</ref><ref name="Tukhtasunov">{{cite journal |last=Тухтасунов |first=О. |title=Назаре ба якчанд вожаҳои ифодагари ранги сурх ва тобишҳои он дар забони тоҷикӣ |journal=Паёми Донишгоҳи давлатии Бохтар ба номи Носири Хусрав |series=Силсилаи илмҳои гуманитарӣ ва иқтисодӣ |year=2019 |issue=1/3 (65) |pages=14–18 |url=https://bgu-vestniki.tj/en/wp-content/uploads/2021/01/%E2%84%961-365-2019.pdf |language=tg }}</ref> == Номҳои дигари сурх == {{Асосӣ|Тобишҳои сурх}} Дар забони тоҷикӣ ранги сурх тобишҳои зиёде дорад, ки бисёре аз онҳо номҳои хос доранд. Номи ин рангҳо бештар аз гулҳо, меваҳо, сангҳои қимматбаҳо ва дигар чизҳои табиат гирифта шудааст.<ref name="Rahimi" /> == Хусусиятҳои ранг == === Сурх дар табиат ва рӯшноӣ === [[Акс:Linear visible spectrum.svg|thumb|Сурх дар спектри намоёни рӯшноӣ]] Одам рангҳоро ба воситаи [[чашм]] ва [[мағзи сар]] мебинад. Дар [[тӯрпардаи чашм]], ҳуҷайраҳои махсуси ба рӯшноӣ ҳассос — [[чӯбчаҳо]] ва [[колбачаҳо]] ҷойгиранд. Колбачаҳо барои фарқ кардани рангҳо хизмат мекунанд. Онҳо рӯшноиро ба сигналҳои асабӣ табдил медиҳанд, ки тавассути [[асаби босира]] ба мағзи сар мерасанд. Мағзи сар ин сигналҳоро коркард карда, рангҳоро муайян мекунад.<ref name="Ustoev2023">{{cite book|last=Устоев|first=Мирзо|title=Биология: Анатомия, физиология ва гигиенаи одам|edition=5|publisher=Маориф|place=Душанбе|year=2023|page=168|isbn=978-99985-39-09-9|url=https://www.maorif.tj/storage/libraries/01JBBNBXBDDKFJ50NQ914F1EWD.pdf|language=tg}}</ref> Нури сурх нисбат ба нури [[бунафш]] [[Дарозии мавҷ|дарозии мавҷи]] бештар ва [[Басомад|басомади]] камтар дорад. Ашёи сурх як қисми рӯшноиро ҷаббида, қисми дигарро инъикос мекунад. Чашми инсон рӯшноии инъикосшударо сурх мебинад.<ref name="Spectral"/> === Сурх дар системаҳои рангӣ === Дар [[модели рангии RGB]], ки дар [[монитори компютер]], телефон ва дигар экранҳо истифода мешавад, сурх яке аз се ранги асосии нур аст. Сурхи стандартии вебӣ бо рамзи '''#FF0000''' муайян мешавад.<ref name="W3C" /> Дар [[модели рангии CMYK]], ки дар [[чоп]] истифода мешавад, сурх аз омехтани рангҳои [[арғувонӣ|арғавонӣ]] ва [[зард]] ҳосил мешавад. Аз ин рӯ, сурх дар RGB ранги асосӣ ва дар CMYK ранги дуюминдараҷа ҳисоб мешавад. == Таърих == {{Асосӣ|Таърихи ранги сурх}} === Давраи пеш аз таърих === [[Акс:Pech Merle main.jpg|thumb|Нақши дасти инсон бо рангдонаи сурх дар ғори Пеш-Мерли Фаронса.]] Сурх яке аз қадимтарин рангҳое мебошад, ки одамизод дар санъат истифода кардааст. Дар давраи [[палеолит]] одамон аз хоки сурх, ки дорои [[оксиди оҳан]] буд, [[рангдона]] тайёр мекарданд. Ин маводро [[охра]]и сурх меноманд. Одамон онро кӯфта, бо об ё моддаҳои дигар омехта мекарданд ва барои ороиши бадан, ранг кардани ашё ва наққошии рӯйи санг ба кор мебурданд.<ref name="Smithsonian">{{cite web |title=Red |url=https://asia.si.edu/explore-art-culture/art-stories/colors/red/ |website=National Museum of Asian Art |publisher=Smithsonian Institution }}</ref> Дар ғорҳои қадимии [[Аврупо]] ва [[Африқо]] тасвирҳои ҳайвонот, нақши дастони инсон ва дигар осори бо рангдонаи сурх офаридашуда ёфт шудаанд, ки баъзе аз онҳо таърихи даҳҳо ҳазор соларо доранд. === Давраи бостон === Дар [[Мисри бостон]] сурх дар наққошӣ, ороиши бадан ва маросимҳои динӣ истифода мешуд. Мисриён аз охраи сурх барои ранг кардани деворҳо, пайкараҳо, [[рухсора]] ва [[лаб]] истифода мекарданд. Дар [[Чини бостон]] барои ороиши [[сафол]]у биноҳо аз [[Рангдона|рангдонаҳо]] ва барои ранг кардани матоъ аз [[Рангина|рангинаҳо]] истифода мебурданд. Бо гузашти вақт сурх ба яке аз рангҳои муҳими маросимӣ ва дарборӣ табдил ёфт. Дар фарҳанги чинӣ ин ранг рамзи бахт, шодӣ ва комёбӣ мебошад.<ref name="Smithsonian"/> Дар [[Юнони бостон|Юнону]] [[Руми бостон]] рангдонаҳои маъданӣ, аз ҷумлаи [[шанграф]] ва [[сурби сурх]], истеҳсол мекарданд. Шанграф ранги сурхи дурахшон медод, аммо аз сабаби доштани [[симоб]] заҳрнок буд. Сурби сурх низ моддаи заҳрнок мебошад. == Сурх дар фарҳанги Суғд == [[Акс:Hommes au banquet, pigment sur plâtre, Penjikent, Tadjikistan.jpg|thumb|250px|Зиёфати савдогарони суғдӣ дар деворнигораи Панҷакенти бостонӣ. Асри VIII.]] Дар [[Суғд|Суғди]] бостон сурх яке аз рангҳои муҳими [[деворнигорӣ]] ва ҳунарҳои ороишӣ буд. Деворнигораҳои [[Панҷакенти бостонӣ]], [[Афросиёб (шаҳри бостонӣ)|Афросиёб]], [[Варахша]] ва дигар шаҳрҳои Суғд нишон медиҳанд, ки рассомон аз рангҳои сурх, зард, сафед, сиёҳ ва кабуд истифода мекарданд.<ref name="SogdArt2" /> Дар деворнигораҳои Панҷакент, ки асосан ба асрҳои V–VIII мансубанд, саҳнаҳои зиндагии дарборӣ, зиёфатҳо, достонҳои паҳлавонӣ, афсонаҳо ва худоён тасвир шудаанд. Рассомон барои кашидани ин расмҳо аз рангмояҳои табиӣ, бахусус рангдонаҳои маъданӣ, истифода мекарданд. Барои ҳосил кардани ранги сурх аз рангдонаҳое чун [[охра]]и сурх, [[ҳематит]], [[шанграф]] ва [[сурби сурх]] истифода мешуд.<ref name="Kosolapov">{{cite book |last1=Косолапов |first1=А. И. |last2=Маршак |first2=Б. И. |title=Стенная живопись Средней и Центральной Азии: историко-художественное и лабораторное исследование |publisher=Формика |place=Санкт-Петербург |year=1999 |url=https://www.kronk.spb.ru/library/kosolapov-marshak-1999-t1.htm }}</ref> [[Акс: A silk samite fragment with winged bulls, Central Asia, Sogdiana, 7th-8th century.jpg|thumb|250px|Порчаи матои абрешимии суғдӣ бо тасвири говҳои болдор дар заминаи сурхи қирмизӣ. Асрҳои VII–VIII.]] Ранги сурх дар бофандагии суғдиён низ истифода мешуд. Яке аз намунаҳои он порчаи матои абрешимии асрҳои VII–VIII мебошад, ки дар заминаи қирмизии он говҳои болдор тасвир шудаанд. Ин матоъ бо шаш ранг, аз ҷумла сурхи олучагӣ, сафед, кабуди тира, зард ва сабз бофта шудааст.<ref name="SogdSilk">{{cite web |title=A silk samite fragment with winged bulls, Central Asia, Sogdiana, 7th/8th century |url=https://www.sothebys.com/en/buy/auction/2026/arts-of-the-islamic-world-india-l26220/a-silk-samite-fragment-with-winged-bulls-central |website=Sotheby's }}</ref> === Толори сурхи Варахша === Яке аз намунаҳои номдори корбурди ранги сурх дар санъати Суғд Толори сурх дар қасри [[Варахша]] мебошад. Ин қаср дар наздикии [[Бухоро]] ҷойгир буда, деворнигораҳои он ба асрҳои VII–VIII мансубанд. Ин толор аз он сабаб «Толори сурх» ном гирифтааст, ки заминаи деворнигораҳои он асосан сурх аст. Дар ин деворнигораҳо саворони фил, палангҳо ва дигар ҷонварони афсонавӣ тасвир шудаанд.<ref name="Varakhsha2" /> [[File:Wall Paintings in the Palace at Varakhsha.jpg|thumb|center|1000px|Деворнигораи Варахша. Асри VIII.]] {{clear}} == Сурх дар фарҳанги тоҷикон == === Маъноҳои рамзӣ === Дар фарҳанги тоҷикон сурх аз рангҳои маъмули ҷашну маросимҳо ба шумор меравад. Он бештар бо шодӣ, зебоӣ, ҷавонӣ, бахту саодат ва нерӯи зиндагӣ алоқаманд аст. Дилшод Раҳимӣ дар таҳқиқоти худ қайд мекунад, ки дар ҷашнҳо ва маросимҳои тоҷикон рангҳо маъноҳои гуногун доштаанд. Масалан, сабз бештар бо баҳор ва [[Наврӯз]], сурху арғувонӣ ва норинҷӣ бо [[Меҳргон]] ва либосҳои рангоранг бо ҷашну маъракаҳои шодӣ алоқаманд буданд.<ref name="Rahimi"/> Сурх ҳамчунин метавонад бо хун, оташ ва ҷасорат пайванд дошта бошад. Аммо маънои он дар ҳар маросим ва минтақа яксон нест. Дар баъзе мавридҳо сурх рамзи хушбахтӣ аст ва дар ҳолатҳои дигар метавонад маънои ҷанг, хатар ё қурбонӣ дошта бошад. === Сурх дар Наврӯз === {{Асосӣ|Наврӯз}} Дар баъзе минтақаҳои Тоҷикистон сурх дар маросимҳои [[Наврӯз]] аҳаммияти махсус дорад. Мувофиқи маълумоти ''Encyclopaedia Iranica'', дар баъзе суннатҳои [[Бадахшон]] пеш аз Наврӯз соҳиби хона ду ҷорӯби сурхро назди даромадгоҳ мегузошт ва бар болои дар матои сурх меовехт. Дар ин маросим сурх рамзи шодӣ, бахт ва рӯзгори нек ба шумор мерафт.<ref name="IranicaNowruz">{{cite encyclopedia |last=Shahbazi |first=Alireza Shapur |title=Nowruz ii. In the Islamic Period |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |year=2000 |url=https://www.iranicaonline.org/articles/nowruz-ii/ }}</ref> Ин анъана ба суннатҳои маҳаллии Бадахшон тааллуқ дорад ва маънои онро надорад, ки тамоми тоҷикон Наврӯзро бо матои сурх таҷлил мекарданд. Дар фарҳанги форсизабонон меваҳои сурх, аз ҷумла [[анор]] ва [[тарбуз]], низ дар баъзе маросимҳои мавсимӣ истифода мешаванд. Онҳо метавонанд рамзи фаровонӣ, ҳаёт ва неъмати табиат бошанд. === Сурх дар Меҳргон === {{Асосӣ|Меҳргон}} [[Меҳргон]] яке аз ҷашнҳои бостонии халқҳои эронитабор аст, ки бо фарорасии тирамоҳ ва ҷамъоварии ҳосил алоқаманд мебошад. Дар фарҳанги тоҷикон рангҳои сурх, арғувонӣ, норинҷӣ ва заррин бо ин ҷашн пайванд доранд. Ин рангҳо ба баргҳои тирамоҳӣ, меваҳои пухта, нури офтоб ва фаровонии ҳосил монанданд.<ref name="Rahimi"/> Меҳргон бо [[Меҳр (эзад)|Меҳр]] ё Митро, ки дар эътиқодоти эронии бостон бо аҳду паймон ва рӯшноӣ алоқаманд буд, низ иртибот дорад. Дар баъзе шарҳҳои фарҳангӣ сурху заррин ба нури офтоб ва ҷашни Меҳргон нисбат дода мешаванд.<ref>{{cite web |title=Меҳргон — ҷашни ниёгон — аз бостон то имрӯз |url=https://amit.tj/tj/mekhrgon-chashni-niyogon-az-boston-imruz |publisher=Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон |language=tg }}</ref> === Сурх дар маросимҳои арӯсӣ === Дар баъзе минтақаҳои Тоҷикистон сурх яке аз рангҳои маъмули либос ва ороишоти арӯсӣ мебошад. Пажӯҳишгоҳи илмӣ-таҳқиқотии фарҳанг ва иттилоот дар мақолаи «Мавқеи рӯймол дар фарҳанги сару либоси мардуми тоҷик» қайд кардааст, ки дар баъзе суннатҳои арӯсии Бадахшон ранги сафед рамзи роҳи сафед, сабз рамзи сарсабзӣ ва баракат, сурх бошад, рамзи '''хушбахтӣ''' ҳисоб мешавад.<ref name="Headscarf">{{cite web |title=Мавқеи рӯймол дар фарҳанги сару либоси мардуми тоҷик |url=https://pitfi.tj/node/227 |publisher=Пажӯҳишгоҳи илмӣ-таҳқиқотии фарҳанг ва иттилоот |language=tg }}</ref> Дар ҷашну маросимҳо занон рӯймол ва либосҳои сурх, серранг ё гулдор мепӯшиданд. Дар муқобил, баъзе рангҳои тира, аз ҷумла кабуд ва сиёҳ, дар суннатҳои муайян бо азодорӣ алоқаманд буданд.<ref name="Headscarf"/> === Сурх дар ҳунарҳои мардумӣ === Сурх дар [[чакан]], [[сӯзанӣ]], [[атлас]], [[адрас]], [[қолинбофӣ]], [[гилембофӣ]] ва дигар ҳунарҳои мардумии тоҷикон васеъ истифода мешавад. Дар [[чакан]]и тоҷикӣ нақшҳои гулу барг, анор, лола ва дигар унсурҳои табиат бо риштаҳои рангоранг офарида мешаванд. Сурх дар чунин нақшҳо метавонад барои тасвири гулҳо ва дигар унсурҳои ороишӣ истифода шавад. Мувофиқи маълумоти [[ЮНЕСКО]], нақшҳои чакан аксаран ба табиат, ҷаҳонбинии мардум ва орзую умедҳои инсон алоқаманданд. Дар гузашта риштаҳои чаканро аз нахҳои пахта ва абрешим омода карда, бо рангҳои табиии рустанӣ ва маъданӣ ранг мекарданд.<ref name="UNESCOChakan">{{cite web |title=Chakan, embroidery art in the Republic of Tajikistan |url=https://ich.unesco.org/en/RL/01397 |publisher=UNESCO |year=2018 }}</ref> == Ранги сурх дар адабиёти тоҷик == Дар [[адабиёти форсӣ|адабиёти тоҷик]] сурх яке аз рангҳои серистеъмол аст. Шоирон онро барои тасвири чеҳра, лаб, гул, шароб, оташ, хун, муҳаббат ва шуҷоат истифода мебаранд. Дар шеъри классикӣ ранги сурх бештар бо чунин тасвирҳо меояд: * '''Гули сурх''' — зебоӣ, баҳор ва маҳбуб. * '''Лаби лаъл''' — лаби сурх ва зебои маҳбуб. * '''Чеҳраи гулгун''' — рӯйи зебо ё сурхтоб. * '''Бодаи гулгун''' — шароби сурх. * '''Лолаи сурх''' — ишқ, хун ё шаҳодат. * '''Оташи сурх''' — гармӣ, нерӯ ва ишқи пуршӯр. Муҳаққиқи адабиёти форсӣ Аннемари Шиммел қайд мекунад, ки сурх дар адабиёти форсӣ ҳам рамзи ҳаёт, нерӯ ва муҳаббат ва ҳам рамзи хун, ғазаб ва шаҳодат мебошад. Вобаста ба мазмуни асар як ранг метавонад маъноҳои гуногун гирад.<ref name="IranicaColor"/> === Сурх дар шеъри Рӯдакӣ === Дар ашъори [[Рӯдакӣ|Абӯабдуллоҳи Рӯдакӣ]] низ тасвирҳои вобаста ба ранги сурх бисёранд. Масалан, дар яке аз байтҳои ӯ омадааст: {{Иқтибос|Самоъу бодаи гулгун ва лӯъбатон чу моҳ,<br>Агар фаришта бибинад, дарафтад дар чоҳ.<ref name="Rudaki">{{cite web |title=Рӯдакӣ — Қасидаҳо ва қитъаҳо, №104 |url=https://ganjoor.net/roodaki/baghimande/sh104 |website=Ганҷур |language=fa }}</ref>}} Дар ин байт «бодаи гулгун» ба маънои шароби сурх омадааст. Истифодаи вожаи «гулгун» нишон медиҳад, ки дар забони адабии форсӣ-тоҷикӣ ранги сурхро на танҳо бо номи мустақим, балки тавассути монанд кардан ба гул ва дигар ашёи табиат низ ифода мекарданд. === Сурх ва сурхрӯйӣ === Дар забони тоҷикӣ ибораи '''сурхрӯй''' ё '''рӯйсафед''' ба шахси обрӯманд ва сарбаланд низ гуфта мешавад. «Сурхрӯй шудан» дар баъзе мавридҳо маънои шармидан ва сурх шудани рӯйро дорад, вале дар адабиёти классикӣ сурхрӯйӣ метавонад рамзи обрӯ ва сарбаландӣ бошад. Дар адабиёти ирфонӣ сурх баъзан бо қудрати рӯҳонӣ ва ишқи илоҳӣ пайванд мегирад. Масалан, дар осори баъзе орифон ва шоирони форсӣ сурх рамзи нерӯи ботинӣ ва таҷрибаи маънавӣ мебошад.<ref name="IranicaColor"/> === Сурх дар «Ҳафт пайкар» === Дар достони '''[[Ҳафт пайкар]]'''-и [[Низомии Ганҷавӣ]] рангҳо бо рӯзҳои ҳафта ва сайёраҳо алоқаманд мебошанд. Дар низоми рамзии асар сурх бо [[Баҳром (сайёра)|сайёраи Баҳром]] ва рӯзи сешанбе пайванд дорад. Ин анъана аз тасаввуроти куҳани [[ахтаршиносӣ]] ва рамзшиносии рангҳо сарчашма мегирад.<ref name="IranicaColor"/> Дар осори адабии форсӣ чунин робитаҳои байни рангҳо, сайёраҳо ва рӯзҳои ҳафта дар давраҳои гуногун истифода шудаанд. == Сурх дар устураҳо ва эътиқодоти эронӣ == === Сурх, оташ ва рӯшноӣ === Дар фарҳангҳои қадими эронӣ оташ аз унсурҳои муҳими динӣ ва маросимӣ буд. Ранги сурху норинҷии шуълаи оташ бо гармӣ, рӯшноӣ ва нерӯ алоқаманд аст. Аз ин сабаб сурх дар баъзе шарҳҳои фарҳангӣ бо офтоб, оташ ва нерӯи зиндагӣ пайванд дода мешавад. Дар [[зардуштия]] оташ рамзи муҳими покӣ ва рӯшноӣ мебошад. Аммо ин маънои онро надорад, ки сурх ягона ранги муқаддаси ин дин аст. Масалан, либоси сафед низ дар маросимҳои зардуштӣ ҷойгоҳи махсус дорад.<ref name="IranicaColor"/> Дар [[Чоршанбеи сурӣ]], ки дар баъзе минтақаҳои Эрон ҷашн гирифта мешавад, мардум аз болои оташ мепаранд. Дар ин маросим сурхӣ бо тандурустӣ ва нерӯи зиндагӣ алоқаманд аст. Пайдоиши номи «сурӣ» баҳснок аст, вале баъзе муҳаққиқон онро бо вожаи куҳани ''сур'' ба маънои сурх мепайванданд.<ref name="IranicaSuri">{{cite encyclopedia |last1=Saʿidi-Sirjani |first1=Ali-Akbar |last2=Kasheff |first2=Manouchehr |title=Čahāršanba-Sūrī |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |year=1990 |url=https://www.iranicaonline.org/articles/caharsanba-suri/ }}</ref> === Сурх ва Сиёвуш === Дар устураҳо ва адабиёти эронӣ сурх метавонад рамзи хуни рехташуда ва қурбонӣ бошад. Яке аз чеҳраҳои муҳими ин анъана [[Сиёвуш]] аст, ки достони ӯ дар [[Шоҳнома]]и [[Фирдавсӣ]] нақл шудааст. Сиёвуш дар адабиёт ва фарҳанги мардумӣ рамзи бегуноҳӣ ва марги фоҷиавӣ мебошад. Дар баъзе шарҳҳои адабӣ лолаи сурх бо хуни шаҳидон ва сарнавишти қаҳрамонони фоҷиавӣ, аз ҷумла Сиёвуш, пайванд дода мешавад.<ref name="IranicaHusayn">{{cite encyclopedia |title=Ḥosayn b. ʿAli ii. In Popular Shiʿism |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |url=https://www.iranicaonline.org/articles/hosayn-b-ali-ii/ }}</ref> Ин робита пеш аз ҳама як тасвири адабӣ ва устуравӣ аст; онро набояд ҳамчун далели пайдоиши ҳамаи навъҳои гули лола аз хуни Сиёвуш фаҳмид. === Лолаи сурх === [[Акс:Red poppies vertical.jpg|thumb|Гулҳои сурх дар адабиёти тоҷик рамзи зебоӣ, баҳор ва баъзан хун ё шаҳодат мебошанд.]] [[Лола]] яке аз гулҳои машҳур дар фарҳанги тоҷикон аст. Дар шеър ва ҳунарҳои мардумӣ лолаи сурх бо ҷавонӣ, муҳаббат, зебоӣ ва баҳор алоқаманд аст. Дар баъзе анъанаҳои адабӣ лолаи сурх метавонад рамзи хуни шаҳидон низ бошад. Ин маъно дар адабиёти форсӣ ва дар шеърҳои баъзе шоирони давраҳои баъдӣ дида мешавад.<ref name="IranicaColor"/> Дар Тоҷикистон гули лола дар нақшҳои [[чакан]], сӯзанӣ ва дигар ҳунарҳои ороишӣ низ истифода мешавад. == Рангҳои сурх дар ҳунари рангрезии тоҷикон == {{Асосӣ|Рангрезӣ}} Дар гузашта рангҳои сурхро аз маводи гуногуни табиӣ тайёр мекарданд. Дар байни тоҷикон яке аз сарчашмаҳои асосӣ решаи гиёҳи '''[[рӯян]]''' буд. === Рӯян === Рӯян (''[[Rubia tinctorum]]'') гиёҳест, ки аз решаи он моддаи рангкунандаи сурх мегиранд. Мардумшинос Н. Н. Ершов дар китоби «Қаратоғ ва ҳунарҳои он» тарзи рангтайёркунии анъанавиро чунин шарҳ додааст: Рангрезон решаи рӯяни тақрибан сесоларо меканданд, хушк ва майда мекарданд. Сипас онро дар об тар карда, меҷӯшонданд. Риштаҳои пахтагӣ ва абрешимиро дар оби рангдор меҷӯшонданд, то ранг ба онҳо часпад.<ref name="Ershov">{{cite book |last=Ершов |first=Н. Н. |title=Каратаг и его ремесла |publisher=Дониш |place=Душанбе |year=1984 |pages=44–46 |url=https://abashin.org/wp-content/uploads/2024/02/ershov2.pdf }}</ref> Барои устувор кардани ранг аз моддаҳои ёрирасон, аз ҷумла '''бузғунҷ''', ки ғуддаҳои баъзе дарахтони писта мебошанд, истифода мешуд. Вобаста ба тарзи коркард рӯян метавонад аз гулобӣ то сурхи тира ранг диҳад.<ref name="Ershov"/> === Қирмиз === '''[[Қирмиз]]''' ранги сурхест, ки аз баъзе ҳашароти рангдеҳ ба даст меояд. Дар ҳунари Қаратоғ қирмизро бештар барои ранг кардани абрешим истифода мебурданд. Ершов менависад, ки ин рангро аз берун меоварданд ва барои рангкунӣ аз моддаҳои ёрирасон низ истифода мекарданд.<ref name="Ershov"/> Қирмиз дар таърихи рангрезии кишварҳои гуногун, аз ҷумла дар Осиёи Ғарбӣ ва Аврупо, ранги арзишманд ба шумор мерафт. === Анор ва дигар рустаниҳо === Дар баъзе ҳунарҳои мардумӣ аз пӯст, реша ва меваи рустаниҳо низ ранг тайёр мекарданд. [[Пӯсти анор]] дар рангрезӣ истифода шудааст, аммо ранги ҳосилшуда вобаста ба усули коркард ва моддаҳои ёрирасон метавонад гуногун бошад. Дар Қаратоғ, мувофиқи маълумоти Ершов, аз пӯсти анор барои гирифтани ранги сиёҳ низ истифода мекарданд.<ref name="Ershov"/> Аз ин рӯ, истифодаи анорро танҳо ба ранги сурх маҳдуд кардан дуруст нест. == Сурх дар рамзҳои давлатӣ ва сиёсӣ == === Парчами Тоҷикистон === [[Акс:Flag of Tajikistan.svg|thumb|Ранги сурх қисми болоии [[Парчами Тоҷикистон|Парчами давлатии Тоҷикистон]]ро ташкил медиҳад.]] Сурх яке аз се ранги [[Парчами Тоҷикистон|Парчами давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] мебошад. Парчами кунунии Тоҷикистон соли [[1992]] қабул шудааст. Он аз се рахи уфуқии сурх, сафед ва сабз иборат буда, дар маркази рахи сафед тоҷ ва ҳафт ситора дорад. Дар шарҳҳои рамзии парчам сурх аксаран бо истиқлол, ҷасорат, мубориза ва ҷоннисорӣ пайванд дода мешавад. Ин шарҳҳо аз тавсифи расмии тарҳи парчам фарқ доранд. Мувофиқи маълумоти сомонаи расмии Президенти Тоҷикистон, рамзи рақамии сурхи парчам '''#DC161D''' мебошад, ки аз сурхи стандартии вебӣ (#FF0000) фарқ мекунад.<ref name="Flag">{{cite web |title=Рамзҳои давлатӣ |url=https://www.president.tj/symbols |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |language=tg }}</ref> === Сурх дар ҳаракатҳои сиёсӣ === Аз асри XIX сар карда, сурх ба яке аз рангҳои рамзии ҳаракатҳои [[сотсиализм|сотсиалистӣ]] ва [[коммунизм|коммунистӣ]] табдил ёфт. Пас аз [[Инқилоби Октябр]] дар соли 1917 ранги сурх ба рамзи асосии ҳокимияти [[болшевикон]] табдил ёфт. Он дар парчам, нишонҳо, шиорҳо ва ороишоти расмии [[Иттиҳоди Шӯравӣ]] васеъ истифода мешуд. Парчами [[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон]] низ сурхро ҳамчун яке аз рангҳои асосии худ дошт. Имрӯз сурх дар парчамҳои бисёр кишварҳо истифода мешавад, вале маънои он вобаста ба таърих ва фарҳанги ҳар кишвар фарқ мекунад. == Маъноҳои дигари сурх == Дар ҷаҳони муосир сурх дар [[аломатҳои роҳ]], нишонҳои огоҳкунанда, таҷҳизоти [[сӯхторхомӯшкунӣ]] ва дигар воситаҳои амниятӣ истифода мешавад. Ин ранг диққатро зуд ҷалб мекунад ва аз ин рӯ барои нишон додани хатар, манъ ё зарурати таваҷҷуҳ муносиб аст. Дар фарҳанг ва санъат бошад, сурх ҳамоно бо муҳаббат, нерӯ, ҳаяҷон, шодӣ ва ҷасорат пайванд дорад. Аммо маънои равонии он ҳамеша яксон нест ва аз шароити истифода ва таҷрибаи фарҳангии бинанда вобаста мебошад. == Адабиёт == {{reflist}} {{Тобишҳои сурх}} {{Гурӯҳбандии рангҳо}} [[Гурӯҳ:Рангҳои асосӣ]] [[Гурӯҳ:Сурх]] bhujmjl5lns7sxueaorxthw7vwfg7pu 1493200 1493199 2026-11-08T22:03:25Z Zosya95 54344 /* Сурх дар фарҳанги Суғд */ 1493200 wikitext text/x-wiki {{Қуттии ранг |ном=Сурх |hex=FF0000 |r=255 |g=0 |b=0 |c=0 |m=100 |y=100 |k=0 |h=0 |s=100 |v=100 |тасвир={{photomontage |photo1a=Pomegranate02 edit.jpg |photo1b=Cardinal.jpg |photo2a=Cardinal Théodore Adrien Sarr 2.JPG |photo2c=Magdalena Frackowiak.jpg |photo3a=Chinese honor guard in column 070322-F-0193C-014.JPEG |size=280 |color_border=#AAAAAA |position=center }} |рамз={{hlist|[[Шодӣ]]|[[Бахт]]|[[Нерӯ]]|[[Меҳргон]]|[[Хатар]]|[[Оташ]]}} }} '''Сурх''' яке аз [[Ранги асосӣ|рангҳои асосӣ]] буда, дар [[спектри намоён]]и [[рӯшноӣ]], дар паҳлӯи ранги [[норинҷӣ]] ҷойгир аст ва [[дарозии мавҷ]]и нури сурх тақрибан 620–750 [[нанометр|нм]] мебошад. Дар [[модели рангии RGB]] сурх яке аз се ранги асосӣ буда, дар [[модели рангии CMYK]] аз омезиши [[арғавонӣ]] ва [[зард]] ҳосил мешавад.<ref name="Spectral">{{cite web |title=Spectral Colors |url=http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/vision/specol.html |website=HyperPhysics |publisher=Georgia State University }}</ref><ref name="W3C">{{cite web |title=CSS Color Module Level 3 |url=https://www.w3.org/TR/css-color-3/ |publisher=World Wide Web Consortium }}</ref> Дар [[табиат]] сурхро дар [[хун]], [[оташ]], гулу меваҳо, баъзе [[Маъдан|маъданҳо]] ва [[Ҳайвон|ҳайвонҳо]] дидан мумкин аст. Одамон аз замонҳои қадим ин рангро барои ороиши бадан, ранг кардани матоъ, [[рассомӣ]] ва [[кулолгарӣ]] истифода мебурданд.<ref name="Smithsonian2" /> Сурх дар фарҳангҳои гуногун маъноҳои ҳархела дорад. Он метавонад рамзи [[ҳаёт]], [[муҳаббат]], [[ҷасорат]], нерӯ, шодӣ ва фармонравоӣ бошад, вале ҳамзамон метавонад рамзи хунрезӣ, хатар, ғазаб ё ҷанг низ бошад. Дар фарҳанги тоҷикӣ ва дигар халқҳои эронитабор сурх бо зебоӣ, хушбахтӣ, ҷашну маросимҳо, гулҳо ва баъзе фаҳмишҳои динӣ пайванд дорад.<ref name="IranicaColor">{{cite encyclopedia |last1=Schimmel |first1=Annemarie |last2=Soucek |first2=Priscilla P. |title=Color |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |volume=VI |pages=46–50 |year=1992 |url=https://www.iranicaonline.org/articles/color-pers-rang/ }}</ref><ref name="Rahimi">{{cite journal |last=Раҳимӣ |first=Дилшод |title=Ифодаи номи рангҳо дар гуфтори ҳунармандон |journal=Паёмномаи фарҳанг |year=2020 |issue=1 (49) |pages=5–10 |publisher=Пажӯҳишгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилоот |url=https://pitfi.tj/sites/default/files/payomnomai_farhang/payomnomai_farhang_2020_01.pdf }}</ref> == Решаи ном == Вожаи сурх решаи қадимии [[Забонҳои эронӣ|эронӣ]] дорад. Дар [[забони авестоӣ]] он ба шакли ''suxra-'' бо маънои «ранги сурх» ва «гарм» омадааст. Шаклҳои [[Форсии миёна|форсии миёнаи]] ''suxr'' ва [[Форсии нав|форсии нави]] ''surx'' ё ''sorx'' низ аз ҳамин реша пайдо шудаанд.<ref name="Viti2" /> Ин вожа дар дигар [[забонҳои эронӣ]] низ ҳамреша дорад. Масалан, дар [[забони пашту]] калимаи ''sūr'' маънои «сурх»-ро дорад. Ба гуфтаи баъзе забоншиносон, решаи қадимаи ин калима маъноҳои сӯхтан, дурахшидан ва гармӣ будааст.<ref name="Viti">{{cite journal |last=Viti |first=Carlotta |title=Semantic variation and semantic change in the color lexicon |journal=Linguistics |volume=63 |issue=4 |year=2025 |pages=949–1027 |doi=10.1515/ling-2023-0161 |url=https://www.degruyterbrill.com/document/doi/10.1515/ling-2023-0161/html }}</ref><ref name="Tukhtasunov">{{cite journal |last=Тухтасунов |first=О. |title=Назаре ба якчанд вожаҳои ифодагари ранги сурх ва тобишҳои он дар забони тоҷикӣ |journal=Паёми Донишгоҳи давлатии Бохтар ба номи Носири Хусрав |series=Силсилаи илмҳои гуманитарӣ ва иқтисодӣ |year=2019 |issue=1/3 (65) |pages=14–18 |url=https://bgu-vestniki.tj/en/wp-content/uploads/2021/01/%E2%84%961-365-2019.pdf |language=tg }}</ref> == Номҳои дигари сурх == {{Асосӣ|Тобишҳои сурх}} Дар забони тоҷикӣ ранги сурх тобишҳои зиёде дорад, ки бисёре аз онҳо номҳои хос доранд. Номи ин рангҳо бештар аз гулҳо, меваҳо, сангҳои қимматбаҳо ва дигар чизҳои табиат гирифта шудааст.<ref name="Rahimi" /> == Хусусиятҳои ранг == === Сурх дар табиат ва рӯшноӣ === [[Акс:Linear visible spectrum.svg|thumb|Сурх дар спектри намоёни рӯшноӣ]] Одам рангҳоро ба воситаи [[чашм]] ва [[мағзи сар]] мебинад. Дар [[тӯрпардаи чашм]], ҳуҷайраҳои махсуси ба рӯшноӣ ҳассос — [[чӯбчаҳо]] ва [[колбачаҳо]] ҷойгиранд. Колбачаҳо барои фарқ кардани рангҳо хизмат мекунанд. Онҳо рӯшноиро ба сигналҳои асабӣ табдил медиҳанд, ки тавассути [[асаби босира]] ба мағзи сар мерасанд. Мағзи сар ин сигналҳоро коркард карда, рангҳоро муайян мекунад.<ref name="Ustoev2023">{{cite book|last=Устоев|first=Мирзо|title=Биология: Анатомия, физиология ва гигиенаи одам|edition=5|publisher=Маориф|place=Душанбе|year=2023|page=168|isbn=978-99985-39-09-9|url=https://www.maorif.tj/storage/libraries/01JBBNBXBDDKFJ50NQ914F1EWD.pdf|language=tg}}</ref> Нури сурх нисбат ба нури [[бунафш]] [[Дарозии мавҷ|дарозии мавҷи]] бештар ва [[Басомад|басомади]] камтар дорад. Ашёи сурх як қисми рӯшноиро ҷаббида, қисми дигарро инъикос мекунад. Чашми инсон рӯшноии инъикосшударо сурх мебинад.<ref name="Spectral"/> === Сурх дар системаҳои рангӣ === Дар [[модели рангии RGB]], ки дар [[монитори компютер]], телефон ва дигар экранҳо истифода мешавад, сурх яке аз се ранги асосии нур аст. Сурхи стандартии вебӣ бо рамзи '''#FF0000''' муайян мешавад.<ref name="W3C" /> Дар [[модели рангии CMYK]], ки дар [[чоп]] истифода мешавад, сурх аз омехтани рангҳои [[арғувонӣ|арғавонӣ]] ва [[зард]] ҳосил мешавад. Аз ин рӯ, сурх дар RGB ранги асосӣ ва дар CMYK ранги дуюминдараҷа ҳисоб мешавад. == Таърих == {{Асосӣ|Таърихи ранги сурх}} === Давраи пеш аз таърих === [[Акс:Pech Merle main.jpg|thumb|Нақши дасти инсон бо рангдонаи сурх дар ғори Пеш-Мерли Фаронса.]] Сурх яке аз қадимтарин рангҳое мебошад, ки одамизод дар санъат истифода кардааст. Дар давраи [[палеолит]] одамон аз хоки сурх, ки дорои [[оксиди оҳан]] буд, [[рангдона]] тайёр мекарданд. Ин маводро [[охра]]и сурх меноманд. Одамон онро кӯфта, бо об ё моддаҳои дигар омехта мекарданд ва барои ороиши бадан, ранг кардани ашё ва наққошии рӯйи санг ба кор мебурданд.<ref name="Smithsonian">{{cite web |title=Red |url=https://asia.si.edu/explore-art-culture/art-stories/colors/red/ |website=National Museum of Asian Art |publisher=Smithsonian Institution }}</ref> Дар ғорҳои қадимии [[Аврупо]] ва [[Африқо]] тасвирҳои ҳайвонот, нақши дастони инсон ва дигар осори бо рангдонаи сурх офаридашуда ёфт шудаанд, ки баъзе аз онҳо таърихи даҳҳо ҳазор соларо доранд. === Давраи бостон === Дар [[Мисри бостон]] сурх дар наққошӣ, ороиши бадан ва маросимҳои динӣ истифода мешуд. Мисриён аз охраи сурх барои ранг кардани деворҳо, пайкараҳо, [[рухсора]] ва [[лаб]] истифода мекарданд. Дар [[Чини бостон]] барои ороиши [[сафол]]у биноҳо аз [[Рангдона|рангдонаҳо]] ва барои ранг кардани матоъ аз [[Рангина|рангинаҳо]] истифода мебурданд. Бо гузашти вақт сурх ба яке аз рангҳои муҳими маросимӣ ва дарборӣ табдил ёфт. Дар фарҳанги чинӣ ин ранг рамзи бахт, шодӣ ва комёбӣ мебошад.<ref name="Smithsonian"/> Дар [[Юнони бостон|Юнону]] [[Руми бостон]] рангдонаҳои маъданӣ, аз ҷумлаи [[шанграф]] ва [[сурби сурх]], истеҳсол мекарданд. Шанграф ранги сурхи дурахшон медод, аммо аз сабаби доштани [[симоб]] заҳрнок буд. Сурби сурх низ моддаи заҳрнок мебошад. == Сурх дар фарҳанги Суғд == [[Акс:Hommes au banquet, pigment sur plâtre, Penjikent, Tadjikistan.jpg|thumb|250px|Зиёфати савдогарони суғдӣ дар деворнигораи Панҷакенти бостонӣ. Асри VIII.]] Дар [[Суғд|Суғди]] бостон сурх яке аз рангҳои муҳими [[деворнигорӣ]] ва ҳунарҳои ороишӣ буд. Деворнигораҳои [[Панҷакенти бостонӣ]], [[Афросиёб (шаҳри бостонӣ)|Афросиёб]], [[Варахша]] ва дигар шаҳрҳои Суғд нишон медиҳанд, ки рассомон аз рангҳои сурх, зард, сафед, сиёҳ ва кабуд истифода мекарданд.<ref name="SogdArt2" /> Дар деворнигораҳои Панҷакент, ки асосан ба асрҳои V–VIII мансубанд, саҳнаҳои зиндагии дарборӣ, зиёфатҳо, достонҳои паҳлавонӣ, афсонаҳо ва худоён тасвир шудаанд. Рассомон барои кашидани ин расмҳо аз рангмояҳои табиӣ, бахусус рангдонаҳои маъданӣ, истифода мекарданд. Барои ҳосил кардани ранги сурх аз рангдонаҳое чун [[охра]]и сурх, [[ҳематит]], [[шанграф]] ва [[сурби сурх]] истифода мешуд.<ref name="Kosolapov">{{cite book |last1=Косолапов |first1=А. И. |last2=Маршак |first2=Б. И. |title=Стенная живопись Средней и Центральной Азии: историко-художественное и лабораторное исследование |publisher=Формика |place=Санкт-Петербург |year=1999 |url=https://www.kronk.spb.ru/library/kosolapov-marshak-1999-t1.htm }}</ref> [[Акс: A silk samite fragment with winged bulls, Central Asia, Sogdiana, 7th-8th century.jpg|thumb|250px|Порчаи матои абрешимии суғдӣ бо тасвири говҳои болдор дар заминаи сурхи қирмизӣ. Асрҳои VII–VIII.]] Ранги сурх дар бофандагии суғдиён низ истифода мешуд. Яке аз намунаҳои он порчаи матои абрешимии асрҳои VII–VIII мебошад, ки дар заминаи қирмизии он говҳои болдор тасвир шудаанд. Ин матоъ бо шаш ранг, аз ҷумла сурхи олучагӣ, сафед, кабуди тира, зард ва сабз бофта шудааст.<ref name="SogdSilk">{{cite web |title=A silk samite fragment with winged bulls, Central Asia, Sogdiana, 7th/8th century |url=https://www.sothebys.com/en/buy/auction/2026/arts-of-the-islamic-world-india-l26220/a-silk-samite-fragment-with-winged-bulls-central |website=Sotheby's }}</ref> {{clear}} === Толори сурхи Варахша === Яке аз намунаҳои номдори корбурди ранги сурх дар санъати Суғд Толори сурх дар қасри [[Варахша]] мебошад. Ин қаср дар наздикии [[Бухоро]] ҷойгир буда, деворнигораҳои он ба асрҳои VII–VIII мансубанд. Ин толор аз он сабаб «Толори сурх» ном гирифтааст, ки заминаи деворнигораҳои он асосан сурх аст. Дар ин деворнигораҳо саворони фил, палангҳо ва дигар ҷонварони афсонавӣ тасвир шудаанд.<ref name="Varakhsha2" /> [[File:Wall Paintings in the Palace at Varakhsha.jpg|thumb|center|1000px|Деворнигораи Варахша. Асри VIII.]] {{clear}} == Сурх дар фарҳанги тоҷикон == === Маъноҳои рамзӣ === Дар фарҳанги тоҷикон сурх аз рангҳои маъмули ҷашну маросимҳо ба шумор меравад. Он бештар бо шодӣ, зебоӣ, ҷавонӣ, бахту саодат ва нерӯи зиндагӣ алоқаманд аст. Дилшод Раҳимӣ дар таҳқиқоти худ қайд мекунад, ки дар ҷашнҳо ва маросимҳои тоҷикон рангҳо маъноҳои гуногун доштаанд. Масалан, сабз бештар бо баҳор ва [[Наврӯз]], сурху арғувонӣ ва норинҷӣ бо [[Меҳргон]] ва либосҳои рангоранг бо ҷашну маъракаҳои шодӣ алоқаманд буданд.<ref name="Rahimi"/> Сурх ҳамчунин метавонад бо хун, оташ ва ҷасорат пайванд дошта бошад. Аммо маънои он дар ҳар маросим ва минтақа яксон нест. Дар баъзе мавридҳо сурх рамзи хушбахтӣ аст ва дар ҳолатҳои дигар метавонад маънои ҷанг, хатар ё қурбонӣ дошта бошад. === Сурх дар Наврӯз === {{Асосӣ|Наврӯз}} Дар баъзе минтақаҳои Тоҷикистон сурх дар маросимҳои [[Наврӯз]] аҳаммияти махсус дорад. Мувофиқи маълумоти ''Encyclopaedia Iranica'', дар баъзе суннатҳои [[Бадахшон]] пеш аз Наврӯз соҳиби хона ду ҷорӯби сурхро назди даромадгоҳ мегузошт ва бар болои дар матои сурх меовехт. Дар ин маросим сурх рамзи шодӣ, бахт ва рӯзгори нек ба шумор мерафт.<ref name="IranicaNowruz">{{cite encyclopedia |last=Shahbazi |first=Alireza Shapur |title=Nowruz ii. In the Islamic Period |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |year=2000 |url=https://www.iranicaonline.org/articles/nowruz-ii/ }}</ref> Ин анъана ба суннатҳои маҳаллии Бадахшон тааллуқ дорад ва маънои онро надорад, ки тамоми тоҷикон Наврӯзро бо матои сурх таҷлил мекарданд. Дар фарҳанги форсизабонон меваҳои сурх, аз ҷумла [[анор]] ва [[тарбуз]], низ дар баъзе маросимҳои мавсимӣ истифода мешаванд. Онҳо метавонанд рамзи фаровонӣ, ҳаёт ва неъмати табиат бошанд. === Сурх дар Меҳргон === {{Асосӣ|Меҳргон}} [[Меҳргон]] яке аз ҷашнҳои бостонии халқҳои эронитабор аст, ки бо фарорасии тирамоҳ ва ҷамъоварии ҳосил алоқаманд мебошад. Дар фарҳанги тоҷикон рангҳои сурх, арғувонӣ, норинҷӣ ва заррин бо ин ҷашн пайванд доранд. Ин рангҳо ба баргҳои тирамоҳӣ, меваҳои пухта, нури офтоб ва фаровонии ҳосил монанданд.<ref name="Rahimi"/> Меҳргон бо [[Меҳр (эзад)|Меҳр]] ё Митро, ки дар эътиқодоти эронии бостон бо аҳду паймон ва рӯшноӣ алоқаманд буд, низ иртибот дорад. Дар баъзе шарҳҳои фарҳангӣ сурху заррин ба нури офтоб ва ҷашни Меҳргон нисбат дода мешаванд.<ref>{{cite web |title=Меҳргон — ҷашни ниёгон — аз бостон то имрӯз |url=https://amit.tj/tj/mekhrgon-chashni-niyogon-az-boston-imruz |publisher=Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон |language=tg }}</ref> === Сурх дар маросимҳои арӯсӣ === Дар баъзе минтақаҳои Тоҷикистон сурх яке аз рангҳои маъмули либос ва ороишоти арӯсӣ мебошад. Пажӯҳишгоҳи илмӣ-таҳқиқотии фарҳанг ва иттилоот дар мақолаи «Мавқеи рӯймол дар фарҳанги сару либоси мардуми тоҷик» қайд кардааст, ки дар баъзе суннатҳои арӯсии Бадахшон ранги сафед рамзи роҳи сафед, сабз рамзи сарсабзӣ ва баракат, сурх бошад, рамзи '''хушбахтӣ''' ҳисоб мешавад.<ref name="Headscarf">{{cite web |title=Мавқеи рӯймол дар фарҳанги сару либоси мардуми тоҷик |url=https://pitfi.tj/node/227 |publisher=Пажӯҳишгоҳи илмӣ-таҳқиқотии фарҳанг ва иттилоот |language=tg }}</ref> Дар ҷашну маросимҳо занон рӯймол ва либосҳои сурх, серранг ё гулдор мепӯшиданд. Дар муқобил, баъзе рангҳои тира, аз ҷумла кабуд ва сиёҳ, дар суннатҳои муайян бо азодорӣ алоқаманд буданд.<ref name="Headscarf"/> === Сурх дар ҳунарҳои мардумӣ === Сурх дар [[чакан]], [[сӯзанӣ]], [[атлас]], [[адрас]], [[қолинбофӣ]], [[гилембофӣ]] ва дигар ҳунарҳои мардумии тоҷикон васеъ истифода мешавад. Дар [[чакан]]и тоҷикӣ нақшҳои гулу барг, анор, лола ва дигар унсурҳои табиат бо риштаҳои рангоранг офарида мешаванд. Сурх дар чунин нақшҳо метавонад барои тасвири гулҳо ва дигар унсурҳои ороишӣ истифода шавад. Мувофиқи маълумоти [[ЮНЕСКО]], нақшҳои чакан аксаран ба табиат, ҷаҳонбинии мардум ва орзую умедҳои инсон алоқаманданд. Дар гузашта риштаҳои чаканро аз нахҳои пахта ва абрешим омода карда, бо рангҳои табиии рустанӣ ва маъданӣ ранг мекарданд.<ref name="UNESCOChakan">{{cite web |title=Chakan, embroidery art in the Republic of Tajikistan |url=https://ich.unesco.org/en/RL/01397 |publisher=UNESCO |year=2018 }}</ref> == Ранги сурх дар адабиёти тоҷик == Дар [[адабиёти форсӣ|адабиёти тоҷик]] сурх яке аз рангҳои серистеъмол аст. Шоирон онро барои тасвири чеҳра, лаб, гул, шароб, оташ, хун, муҳаббат ва шуҷоат истифода мебаранд. Дар шеъри классикӣ ранги сурх бештар бо чунин тасвирҳо меояд: * '''Гули сурх''' — зебоӣ, баҳор ва маҳбуб. * '''Лаби лаъл''' — лаби сурх ва зебои маҳбуб. * '''Чеҳраи гулгун''' — рӯйи зебо ё сурхтоб. * '''Бодаи гулгун''' — шароби сурх. * '''Лолаи сурх''' — ишқ, хун ё шаҳодат. * '''Оташи сурх''' — гармӣ, нерӯ ва ишқи пуршӯр. Муҳаққиқи адабиёти форсӣ Аннемари Шиммел қайд мекунад, ки сурх дар адабиёти форсӣ ҳам рамзи ҳаёт, нерӯ ва муҳаббат ва ҳам рамзи хун, ғазаб ва шаҳодат мебошад. Вобаста ба мазмуни асар як ранг метавонад маъноҳои гуногун гирад.<ref name="IranicaColor"/> === Сурх дар шеъри Рӯдакӣ === Дар ашъори [[Рӯдакӣ|Абӯабдуллоҳи Рӯдакӣ]] низ тасвирҳои вобаста ба ранги сурх бисёранд. Масалан, дар яке аз байтҳои ӯ омадааст: {{Иқтибос|Самоъу бодаи гулгун ва лӯъбатон чу моҳ,<br>Агар фаришта бибинад, дарафтад дар чоҳ.<ref name="Rudaki">{{cite web |title=Рӯдакӣ — Қасидаҳо ва қитъаҳо, №104 |url=https://ganjoor.net/roodaki/baghimande/sh104 |website=Ганҷур |language=fa }}</ref>}} Дар ин байт «бодаи гулгун» ба маънои шароби сурх омадааст. Истифодаи вожаи «гулгун» нишон медиҳад, ки дар забони адабии форсӣ-тоҷикӣ ранги сурхро на танҳо бо номи мустақим, балки тавассути монанд кардан ба гул ва дигар ашёи табиат низ ифода мекарданд. === Сурх ва сурхрӯйӣ === Дар забони тоҷикӣ ибораи '''сурхрӯй''' ё '''рӯйсафед''' ба шахси обрӯманд ва сарбаланд низ гуфта мешавад. «Сурхрӯй шудан» дар баъзе мавридҳо маънои шармидан ва сурх шудани рӯйро дорад, вале дар адабиёти классикӣ сурхрӯйӣ метавонад рамзи обрӯ ва сарбаландӣ бошад. Дар адабиёти ирфонӣ сурх баъзан бо қудрати рӯҳонӣ ва ишқи илоҳӣ пайванд мегирад. Масалан, дар осори баъзе орифон ва шоирони форсӣ сурх рамзи нерӯи ботинӣ ва таҷрибаи маънавӣ мебошад.<ref name="IranicaColor"/> === Сурх дар «Ҳафт пайкар» === Дар достони '''[[Ҳафт пайкар]]'''-и [[Низомии Ганҷавӣ]] рангҳо бо рӯзҳои ҳафта ва сайёраҳо алоқаманд мебошанд. Дар низоми рамзии асар сурх бо [[Баҳром (сайёра)|сайёраи Баҳром]] ва рӯзи сешанбе пайванд дорад. Ин анъана аз тасаввуроти куҳани [[ахтаршиносӣ]] ва рамзшиносии рангҳо сарчашма мегирад.<ref name="IranicaColor"/> Дар осори адабии форсӣ чунин робитаҳои байни рангҳо, сайёраҳо ва рӯзҳои ҳафта дар давраҳои гуногун истифода шудаанд. == Сурх дар устураҳо ва эътиқодоти эронӣ == === Сурх, оташ ва рӯшноӣ === Дар фарҳангҳои қадими эронӣ оташ аз унсурҳои муҳими динӣ ва маросимӣ буд. Ранги сурху норинҷии шуълаи оташ бо гармӣ, рӯшноӣ ва нерӯ алоқаманд аст. Аз ин сабаб сурх дар баъзе шарҳҳои фарҳангӣ бо офтоб, оташ ва нерӯи зиндагӣ пайванд дода мешавад. Дар [[зардуштия]] оташ рамзи муҳими покӣ ва рӯшноӣ мебошад. Аммо ин маънои онро надорад, ки сурх ягона ранги муқаддаси ин дин аст. Масалан, либоси сафед низ дар маросимҳои зардуштӣ ҷойгоҳи махсус дорад.<ref name="IranicaColor"/> Дар [[Чоршанбеи сурӣ]], ки дар баъзе минтақаҳои Эрон ҷашн гирифта мешавад, мардум аз болои оташ мепаранд. Дар ин маросим сурхӣ бо тандурустӣ ва нерӯи зиндагӣ алоқаманд аст. Пайдоиши номи «сурӣ» баҳснок аст, вале баъзе муҳаққиқон онро бо вожаи куҳани ''сур'' ба маънои сурх мепайванданд.<ref name="IranicaSuri">{{cite encyclopedia |last1=Saʿidi-Sirjani |first1=Ali-Akbar |last2=Kasheff |first2=Manouchehr |title=Čahāršanba-Sūrī |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |year=1990 |url=https://www.iranicaonline.org/articles/caharsanba-suri/ }}</ref> === Сурх ва Сиёвуш === Дар устураҳо ва адабиёти эронӣ сурх метавонад рамзи хуни рехташуда ва қурбонӣ бошад. Яке аз чеҳраҳои муҳими ин анъана [[Сиёвуш]] аст, ки достони ӯ дар [[Шоҳнома]]и [[Фирдавсӣ]] нақл шудааст. Сиёвуш дар адабиёт ва фарҳанги мардумӣ рамзи бегуноҳӣ ва марги фоҷиавӣ мебошад. Дар баъзе шарҳҳои адабӣ лолаи сурх бо хуни шаҳидон ва сарнавишти қаҳрамонони фоҷиавӣ, аз ҷумла Сиёвуш, пайванд дода мешавад.<ref name="IranicaHusayn">{{cite encyclopedia |title=Ḥosayn b. ʿAli ii. In Popular Shiʿism |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |url=https://www.iranicaonline.org/articles/hosayn-b-ali-ii/ }}</ref> Ин робита пеш аз ҳама як тасвири адабӣ ва устуравӣ аст; онро набояд ҳамчун далели пайдоиши ҳамаи навъҳои гули лола аз хуни Сиёвуш фаҳмид. === Лолаи сурх === [[Акс:Red poppies vertical.jpg|thumb|Гулҳои сурх дар адабиёти тоҷик рамзи зебоӣ, баҳор ва баъзан хун ё шаҳодат мебошанд.]] [[Лола]] яке аз гулҳои машҳур дар фарҳанги тоҷикон аст. Дар шеър ва ҳунарҳои мардумӣ лолаи сурх бо ҷавонӣ, муҳаббат, зебоӣ ва баҳор алоқаманд аст. Дар баъзе анъанаҳои адабӣ лолаи сурх метавонад рамзи хуни шаҳидон низ бошад. Ин маъно дар адабиёти форсӣ ва дар шеърҳои баъзе шоирони давраҳои баъдӣ дида мешавад.<ref name="IranicaColor"/> Дар Тоҷикистон гули лола дар нақшҳои [[чакан]], сӯзанӣ ва дигар ҳунарҳои ороишӣ низ истифода мешавад. == Рангҳои сурх дар ҳунари рангрезии тоҷикон == {{Асосӣ|Рангрезӣ}} Дар гузашта рангҳои сурхро аз маводи гуногуни табиӣ тайёр мекарданд. Дар байни тоҷикон яке аз сарчашмаҳои асосӣ решаи гиёҳи '''[[рӯян]]''' буд. === Рӯян === Рӯян (''[[Rubia tinctorum]]'') гиёҳест, ки аз решаи он моддаи рангкунандаи сурх мегиранд. Мардумшинос Н. Н. Ершов дар китоби «Қаратоғ ва ҳунарҳои он» тарзи рангтайёркунии анъанавиро чунин шарҳ додааст: Рангрезон решаи рӯяни тақрибан сесоларо меканданд, хушк ва майда мекарданд. Сипас онро дар об тар карда, меҷӯшонданд. Риштаҳои пахтагӣ ва абрешимиро дар оби рангдор меҷӯшонданд, то ранг ба онҳо часпад.<ref name="Ershov">{{cite book |last=Ершов |first=Н. Н. |title=Каратаг и его ремесла |publisher=Дониш |place=Душанбе |year=1984 |pages=44–46 |url=https://abashin.org/wp-content/uploads/2024/02/ershov2.pdf }}</ref> Барои устувор кардани ранг аз моддаҳои ёрирасон, аз ҷумла '''бузғунҷ''', ки ғуддаҳои баъзе дарахтони писта мебошанд, истифода мешуд. Вобаста ба тарзи коркард рӯян метавонад аз гулобӣ то сурхи тира ранг диҳад.<ref name="Ershov"/> === Қирмиз === '''[[Қирмиз]]''' ранги сурхест, ки аз баъзе ҳашароти рангдеҳ ба даст меояд. Дар ҳунари Қаратоғ қирмизро бештар барои ранг кардани абрешим истифода мебурданд. Ершов менависад, ки ин рангро аз берун меоварданд ва барои рангкунӣ аз моддаҳои ёрирасон низ истифода мекарданд.<ref name="Ershov"/> Қирмиз дар таърихи рангрезии кишварҳои гуногун, аз ҷумла дар Осиёи Ғарбӣ ва Аврупо, ранги арзишманд ба шумор мерафт. === Анор ва дигар рустаниҳо === Дар баъзе ҳунарҳои мардумӣ аз пӯст, реша ва меваи рустаниҳо низ ранг тайёр мекарданд. [[Пӯсти анор]] дар рангрезӣ истифода шудааст, аммо ранги ҳосилшуда вобаста ба усули коркард ва моддаҳои ёрирасон метавонад гуногун бошад. Дар Қаратоғ, мувофиқи маълумоти Ершов, аз пӯсти анор барои гирифтани ранги сиёҳ низ истифода мекарданд.<ref name="Ershov"/> Аз ин рӯ, истифодаи анорро танҳо ба ранги сурх маҳдуд кардан дуруст нест. == Сурх дар рамзҳои давлатӣ ва сиёсӣ == === Парчами Тоҷикистон === [[Акс:Flag of Tajikistan.svg|thumb|Ранги сурх қисми болоии [[Парчами Тоҷикистон|Парчами давлатии Тоҷикистон]]ро ташкил медиҳад.]] Сурх яке аз се ранги [[Парчами Тоҷикистон|Парчами давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] мебошад. Парчами кунунии Тоҷикистон соли [[1992]] қабул шудааст. Он аз се рахи уфуқии сурх, сафед ва сабз иборат буда, дар маркази рахи сафед тоҷ ва ҳафт ситора дорад. Дар шарҳҳои рамзии парчам сурх аксаран бо истиқлол, ҷасорат, мубориза ва ҷоннисорӣ пайванд дода мешавад. Ин шарҳҳо аз тавсифи расмии тарҳи парчам фарқ доранд. Мувофиқи маълумоти сомонаи расмии Президенти Тоҷикистон, рамзи рақамии сурхи парчам '''#DC161D''' мебошад, ки аз сурхи стандартии вебӣ (#FF0000) фарқ мекунад.<ref name="Flag">{{cite web |title=Рамзҳои давлатӣ |url=https://www.president.tj/symbols |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |language=tg }}</ref> === Сурх дар ҳаракатҳои сиёсӣ === Аз асри XIX сар карда, сурх ба яке аз рангҳои рамзии ҳаракатҳои [[сотсиализм|сотсиалистӣ]] ва [[коммунизм|коммунистӣ]] табдил ёфт. Пас аз [[Инқилоби Октябр]] дар соли 1917 ранги сурх ба рамзи асосии ҳокимияти [[болшевикон]] табдил ёфт. Он дар парчам, нишонҳо, шиорҳо ва ороишоти расмии [[Иттиҳоди Шӯравӣ]] васеъ истифода мешуд. Парчами [[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон]] низ сурхро ҳамчун яке аз рангҳои асосии худ дошт. Имрӯз сурх дар парчамҳои бисёр кишварҳо истифода мешавад, вале маънои он вобаста ба таърих ва фарҳанги ҳар кишвар фарқ мекунад. == Маъноҳои дигари сурх == Дар ҷаҳони муосир сурх дар [[аломатҳои роҳ]], нишонҳои огоҳкунанда, таҷҳизоти [[сӯхторхомӯшкунӣ]] ва дигар воситаҳои амниятӣ истифода мешавад. Ин ранг диққатро зуд ҷалб мекунад ва аз ин рӯ барои нишон додани хатар, манъ ё зарурати таваҷҷуҳ муносиб аст. Дар фарҳанг ва санъат бошад, сурх ҳамоно бо муҳаббат, нерӯ, ҳаяҷон, шодӣ ва ҷасорат пайванд дорад. Аммо маънои равонии он ҳамеша яксон нест ва аз шароити истифода ва таҷрибаи фарҳангии бинанда вобаста мебошад. == Адабиёт == {{reflist}} {{Тобишҳои сурх}} {{Гурӯҳбандии рангҳо}} [[Гурӯҳ:Рангҳои асосӣ]] [[Гурӯҳ:Сурх]] cxpfj511wrztrbobpj6tare45id9eyt 1493202 1493200 2026-11-08T22:14:58Z Zosya95 54344 /* Решаи ном */ 1493202 wikitext text/x-wiki {{Қуттии ранг |ном=Сурх |hex=FF0000 |r=255 |g=0 |b=0 |c=0 |m=100 |y=100 |k=0 |h=0 |s=100 |v=100 |тасвир={{photomontage |photo1a=Pomegranate02 edit.jpg |photo1b=Cardinal.jpg |photo2a=Cardinal Théodore Adrien Sarr 2.JPG |photo2c=Magdalena Frackowiak.jpg |photo3a=Chinese honor guard in column 070322-F-0193C-014.JPEG |size=280 |color_border=#AAAAAA |position=center }} |рамз={{hlist|[[Шодӣ]]|[[Бахт]]|[[Нерӯ]]|[[Меҳргон]]|[[Хатар]]|[[Оташ]]}} }} '''Сурх''' яке аз [[Ранги асосӣ|рангҳои асосӣ]] буда, дар [[спектри намоён]]и [[рӯшноӣ]], дар паҳлӯи ранги [[норинҷӣ]] ҷойгир аст ва [[дарозии мавҷ]]и нури сурх тақрибан 620–750 [[нанометр|нм]] мебошад. Дар [[модели рангии RGB]] сурх яке аз се ранги асосӣ буда, дар [[модели рангии CMYK]] аз омезиши [[арғавонӣ]] ва [[зард]] ҳосил мешавад.<ref name="Spectral">{{cite web |title=Spectral Colors |url=http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/vision/specol.html |website=HyperPhysics |publisher=Georgia State University }}</ref><ref name="W3C">{{cite web |title=CSS Color Module Level 3 |url=https://www.w3.org/TR/css-color-3/ |publisher=World Wide Web Consortium }}</ref> Дар [[табиат]] сурхро дар [[хун]], [[оташ]], гулу меваҳо, баъзе [[Маъдан|маъданҳо]] ва [[Ҳайвон|ҳайвонҳо]] дидан мумкин аст. Одамон аз замонҳои қадим ин рангро барои ороиши бадан, ранг кардани матоъ, [[рассомӣ]] ва [[кулолгарӣ]] истифода мебурданд.<ref name="Smithsonian2" /> Сурх дар фарҳангҳои гуногун маъноҳои ҳархела дорад. Он метавонад рамзи [[ҳаёт]], [[муҳаббат]], [[ҷасорат]], нерӯ, шодӣ ва фармонравоӣ бошад, вале ҳамзамон метавонад рамзи хунрезӣ, хатар, ғазаб ё ҷанг низ бошад. Дар фарҳанги тоҷикӣ ва дигар халқҳои эронитабор сурх бо зебоӣ, хушбахтӣ, ҷашну маросимҳо, гулҳо ва баъзе фаҳмишҳои динӣ пайванд дорад.<ref name="IranicaColor">{{cite encyclopedia |last1=Schimmel |first1=Annemarie |last2=Soucek |first2=Priscilla P. |title=Color |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |volume=VI |pages=46–50 |year=1992 |url=https://www.iranicaonline.org/articles/color-pers-rang/ }}</ref><ref name="Rahimi">{{cite journal |last=Раҳимӣ |first=Дилшод |title=Ифодаи номи рангҳо дар гуфтори ҳунармандон |journal=Паёмномаи фарҳанг |year=2020 |issue=1 (49) |pages=5–10 |publisher=Пажӯҳишгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилоот |url=https://pitfi.tj/sites/default/files/payomnomai_farhang/payomnomai_farhang_2020_01.pdf }}</ref> == Решаи ном == Вожаи сурх решаи қадимии [[забонҳои эронӣ]] дорад. Дар [[забони авестоӣ]] он ба шакли ''suxra-'' бо маънои «сурх» ва «гарм» омадааст. Дар [[форсии миёна]] ба шакли ''suxr'' ва дар [[форсии нав]] ба шакли ''surx'' ё ''sorx'' табдил ёфтааст.<ref name="Viti3" /> Ин вожа дар дигар забонҳои эронӣ низ ҳамреша дорад. Масалан, дар [[забони пашту]] калимаи ''sūr'' маънои «сурх»-ро дорад. Ба ақидаи баъзе забоншиносон, решаи қадимии ин вожа бо мафҳумҳои сӯхтан, дурахшидан ва гармӣ алоқаманд аст.<ref name="Rahimi2" /><ref name="Tukhtasunov2" /> == Номҳои дигари сурх == {{Асосӣ|Тобишҳои сурх}} Дар забони тоҷикӣ ранги сурх тобишҳои зиёде дорад, ки бисёре аз онҳо номҳои хос доранд. Номи ин рангҳо бештар аз гулҳо, меваҳо, сангҳои қимматбаҳо ва дигар чизҳои табиат гирифта шудааст.<ref name="Rahimi" /> == Хусусиятҳои ранг == === Сурх дар табиат ва рӯшноӣ === [[Акс:Linear visible spectrum.svg|thumb|Сурх дар спектри намоёни рӯшноӣ]] Одам рангҳоро ба воситаи [[чашм]] ва [[мағзи сар]] мебинад. Дар [[тӯрпардаи чашм]], ҳуҷайраҳои махсуси ба рӯшноӣ ҳассос — [[чӯбчаҳо]] ва [[колбачаҳо]] ҷойгиранд. Колбачаҳо барои фарқ кардани рангҳо хизмат мекунанд. Онҳо рӯшноиро ба сигналҳои асабӣ табдил медиҳанд, ки тавассути [[асаби босира]] ба мағзи сар мерасанд. Мағзи сар ин сигналҳоро коркард карда, рангҳоро муайян мекунад.<ref name="Ustoev2023">{{cite book|last=Устоев|first=Мирзо|title=Биология: Анатомия, физиология ва гигиенаи одам|edition=5|publisher=Маориф|place=Душанбе|year=2023|page=168|isbn=978-99985-39-09-9|url=https://www.maorif.tj/storage/libraries/01JBBNBXBDDKFJ50NQ914F1EWD.pdf|language=tg}}</ref> Нури сурх нисбат ба нури [[бунафш]] [[Дарозии мавҷ|дарозии мавҷи]] бештар ва [[Басомад|басомади]] камтар дорад. Ашёи сурх як қисми рӯшноиро ҷаббида, қисми дигарро инъикос мекунад. Чашми инсон рӯшноии инъикосшударо сурх мебинад.<ref name="Spectral"/> === Сурх дар системаҳои рангӣ === Дар [[модели рангии RGB]], ки дар [[монитори компютер]], телефон ва дигар экранҳо истифода мешавад, сурх яке аз се ранги асосии нур аст. Сурхи стандартии вебӣ бо рамзи '''#FF0000''' муайян мешавад.<ref name="W3C" /> Дар [[модели рангии CMYK]], ки дар [[чоп]] истифода мешавад, сурх аз омехтани рангҳои [[арғувонӣ|арғавонӣ]] ва [[зард]] ҳосил мешавад. Аз ин рӯ, сурх дар RGB ранги асосӣ ва дар CMYK ранги дуюминдараҷа ҳисоб мешавад. == Таърих == {{Асосӣ|Таърихи ранги сурх}} === Давраи пеш аз таърих === [[Акс:Pech Merle main.jpg|thumb|Нақши дасти инсон бо рангдонаи сурх дар ғори Пеш-Мерли Фаронса.]] Сурх яке аз қадимтарин рангҳое мебошад, ки одамизод дар санъат истифода кардааст. Дар давраи [[палеолит]] одамон аз хоки сурх, ки дорои [[оксиди оҳан]] буд, [[рангдона]] тайёр мекарданд. Ин маводро [[охра]]и сурх меноманд. Одамон онро кӯфта, бо об ё моддаҳои дигар омехта мекарданд ва барои ороиши бадан, ранг кардани ашё ва наққошии рӯйи санг ба кор мебурданд.<ref name="Smithsonian">{{cite web |title=Red |url=https://asia.si.edu/explore-art-culture/art-stories/colors/red/ |website=National Museum of Asian Art |publisher=Smithsonian Institution }}</ref> Дар ғорҳои қадимии [[Аврупо]] ва [[Африқо]] тасвирҳои ҳайвонот, нақши дастони инсон ва дигар осори бо рангдонаи сурх офаридашуда ёфт шудаанд, ки баъзе аз онҳо таърихи даҳҳо ҳазор соларо доранд. === Давраи бостон === Дар [[Мисри бостон]] сурх дар наққошӣ, ороиши бадан ва маросимҳои динӣ истифода мешуд. Мисриён аз охраи сурх барои ранг кардани деворҳо, пайкараҳо, [[рухсора]] ва [[лаб]] истифода мекарданд. Дар [[Чини бостон]] барои ороиши [[сафол]]у биноҳо аз [[Рангдона|рангдонаҳо]] ва барои ранг кардани матоъ аз [[Рангина|рангинаҳо]] истифода мебурданд. Бо гузашти вақт сурх ба яке аз рангҳои муҳими маросимӣ ва дарборӣ табдил ёфт. Дар фарҳанги чинӣ ин ранг рамзи бахт, шодӣ ва комёбӣ мебошад.<ref name="Smithsonian"/> Дар [[Юнони бостон|Юнону]] [[Руми бостон]] рангдонаҳои маъданӣ, аз ҷумлаи [[шанграф]] ва [[сурби сурх]], истеҳсол мекарданд. Шанграф ранги сурхи дурахшон медод, аммо аз сабаби доштани [[симоб]] заҳрнок буд. Сурби сурх низ моддаи заҳрнок мебошад. == Сурх дар фарҳанги Суғд == [[Акс:Hommes au banquet, pigment sur plâtre, Penjikent, Tadjikistan.jpg|thumb|250px|Зиёфати савдогарони суғдӣ дар деворнигораи Панҷакенти бостонӣ. Асри VIII.]] Дар [[Суғд|Суғди]] бостон сурх яке аз рангҳои муҳими [[деворнигорӣ]] ва ҳунарҳои ороишӣ буд. Деворнигораҳои [[Панҷакенти бостонӣ]], [[Афросиёб (шаҳри бостонӣ)|Афросиёб]], [[Варахша]] ва дигар шаҳрҳои Суғд нишон медиҳанд, ки рассомон аз рангҳои сурх, зард, сафед, сиёҳ ва кабуд истифода мекарданд.<ref name="SogdArt2" /> Дар деворнигораҳои Панҷакент, ки асосан ба асрҳои V–VIII мансубанд, саҳнаҳои зиндагии дарборӣ, зиёфатҳо, достонҳои паҳлавонӣ, афсонаҳо ва худоён тасвир шудаанд. Рассомон барои кашидани ин расмҳо аз рангмояҳои табиӣ, бахусус рангдонаҳои маъданӣ, истифода мекарданд. Барои ҳосил кардани ранги сурх аз рангдонаҳое чун [[охра]]и сурх, [[ҳематит]], [[шанграф]] ва [[сурби сурх]] истифода мешуд.<ref name="Kosolapov">{{cite book |last1=Косолапов |first1=А. И. |last2=Маршак |first2=Б. И. |title=Стенная живопись Средней и Центральной Азии: историко-художественное и лабораторное исследование |publisher=Формика |place=Санкт-Петербург |year=1999 |url=https://www.kronk.spb.ru/library/kosolapov-marshak-1999-t1.htm }}</ref> [[Акс: A silk samite fragment with winged bulls, Central Asia, Sogdiana, 7th-8th century.jpg|thumb|250px|Порчаи матои абрешимии суғдӣ бо тасвири говҳои болдор дар заминаи сурхи қирмизӣ. Асрҳои VII–VIII.]] Ранги сурх дар бофандагии суғдиён низ истифода мешуд. Яке аз намунаҳои он порчаи матои абрешимии асрҳои VII–VIII мебошад, ки дар заминаи қирмизии он говҳои болдор тасвир шудаанд. Ин матоъ бо шаш ранг, аз ҷумла сурхи олучагӣ, сафед, кабуди тира, зард ва сабз бофта шудааст.<ref name="SogdSilk">{{cite web |title=A silk samite fragment with winged bulls, Central Asia, Sogdiana, 7th/8th century |url=https://www.sothebys.com/en/buy/auction/2026/arts-of-the-islamic-world-india-l26220/a-silk-samite-fragment-with-winged-bulls-central |website=Sotheby's }}</ref> {{clear}} === Толори сурхи Варахша === Яке аз намунаҳои номдори корбурди ранги сурх дар санъати Суғд Толори сурх дар қасри [[Варахша]] мебошад. Ин қаср дар наздикии [[Бухоро]] ҷойгир буда, деворнигораҳои он ба асрҳои VII–VIII мансубанд. Ин толор аз он сабаб «Толори сурх» ном гирифтааст, ки заминаи деворнигораҳои он асосан сурх аст. Дар ин деворнигораҳо саворони фил, палангҳо ва дигар ҷонварони афсонавӣ тасвир шудаанд.<ref name="Varakhsha2" /> [[File:Wall Paintings in the Palace at Varakhsha.jpg|thumb|center|1000px|Деворнигораи Варахша. Асри VIII.]] {{clear}} == Сурх дар фарҳанги тоҷикон == === Маъноҳои рамзӣ === Дар фарҳанги тоҷикон сурх аз рангҳои маъмули ҷашну маросимҳо ба шумор меравад. Он бештар бо шодӣ, зебоӣ, ҷавонӣ, бахту саодат ва нерӯи зиндагӣ алоқаманд аст. Рангҳои сурху арғавонӣ ва норинҷӣ бо [[Меҳргон]] ва либосҳои рангоранг бо ҷашну маъракаҳои шодӣ алоқаманд буданд.<ref name="Rahimi" /> Сурх ҳамчунин метавонад бо хун, оташ ва ҷасорат пайванд дошта бошад. Аммо маънои он дар ҳар маросим ва минтақа яксон нест. Дар баъзе мавридҳо сурх рамзи хушбахтӣ аст ва дар ҳолатҳои дигар метавонад маънои ҷанг, хатар ё қурбонӣ дошта бошад. === Сурх дар Наврӯз === {{Асосӣ|Наврӯз}} Дар баъзе минтақаҳои Тоҷикистон сурх дар маросимҳои [[Наврӯз]] аҳаммияти махсус дорад. Дар баъзе оинҳои [[Бадахшон]] пеш аз Наврӯз соҳиби хона ду ҷорӯби сурхро назди даромадгоҳ мегузошт ва бар болои дар матои сурх меовехт. Дар ин маросим сурх рамзи шодӣ, бахт ва рӯзгори нек ба шумор мерафт.<ref name="IranicaNowruz">{{cite encyclopedia |last=Shahbazi |first=Alireza Shapur |title=Nowruz ii. In the Islamic Period |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |year=2000 |url=https://www.iranicaonline.org/articles/nowruz-ii/ }}</ref> === Сурх дар Меҳргон === {{Асосӣ|Меҳргон}} [[Меҳргон]] яке аз ҷашнҳои бостонии халқҳои эронитабор аст, ки бо фарорасии тирамоҳ ва ҷамъоварии ҳосил алоқаманд мебошад. Дар фарҳанги тоҷикон рангҳои сурх, арғувонӣ, норинҷӣ ва заррин бо ин ҷашн пайванд доранд. Ин рангҳо ба баргҳои тирамоҳӣ, меваҳои пухта, нури офтоб ва фаровонии ҳосил монанданд.<ref name="Rahimi" /> Меҳргон бо [[Меҳр (эзад)|Меҳр]] ё Митро, ки дар эътиқодоти эронии бостон бо аҳду паймон ва рӯшноӣ алоқаманд буд, низ иртибот дорад. Дар баъзе шарҳҳои фарҳангӣ сурху заррин ба нури офтоб ва ҷашни Меҳргон нисбат дода мешаванд.<ref>{{cite web |title=Меҳргон — ҷашни ниёгон — аз бостон то имрӯз |url=https://amit.tj/tj/mekhrgon-chashni-niyogon-az-boston-imruz |publisher=Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон |language=tg }}</ref> === Сурх дар маросимҳои арӯсӣ === Дар баъзе минтақаҳои Тоҷикистон сурх яке аз рангҳои маъмули либос ва ороишоти арӯсӣ мебошад. Пажӯҳишгоҳи илмӣ-таҳқиқотии фарҳанг ва иттилоот дар мақолаи «Мавқеи рӯймол дар фарҳанги сару либоси мардуми тоҷик» қайд кардааст, ки дар баъзе суннатҳои арӯсии Бадахшон ранги сафед рамзи роҳи сафед, сабз рамзи сарсабзӣ ва баракат, сурх бошад, рамзи '''хушбахтӣ''' ҳисоб мешавад.<ref name="Headscarf">{{cite web |title=Мавқеи рӯймол дар фарҳанги сару либоси мардуми тоҷик |url=https://pitfi.tj/node/227 |publisher=Пажӯҳишгоҳи илмӣ-таҳқиқотии фарҳанг ва иттилоот |language=tg }}</ref> Дар ҷашну маросимҳо занон рӯймол ва либосҳои сурх, серранг ё гулдор мепӯшиданд. Дар муқобил, баъзе рангҳои тира, аз ҷумла кабуд ва сиёҳ, дар суннатҳои муайян бо азодорӣ алоқаманд буданд.<ref name="Headscarf"/> === Сурх дар ҳунарҳои мардумӣ === Сурх дар [[чакан]], [[сӯзанӣ]], [[атлас]], [[адрас]], [[қолинбофӣ]], [[гилембофӣ]] ва дигар ҳунарҳои мардумии тоҷикон васеъ истифода мешавад. Дар [[чакан]]и тоҷикӣ нақшҳои гулу барг, анор, лола ва дигар унсурҳои табиат бо риштаҳои рангоранг офарида мешаванд. Сурх дар чунин нақшҳо метавонад барои тасвири гулҳо ва дигар унсурҳои ороишӣ истифода шавад. Мувофиқи маълумоти [[ЮНЕСКО]], нақшҳои чакан аксаран ба табиат, ҷаҳонбинии мардум ва орзую умедҳои инсон алоқаманданд. Дар гузашта риштаҳои чаканро аз нахҳои пахта ва абрешим омода карда, бо рангҳои табиии рустанӣ ва маъданӣ ранг мекарданд.<ref name="UNESCOChakan">{{cite web |title=Chakan, embroidery art in the Republic of Tajikistan |url=https://ich.unesco.org/en/RL/01397 |publisher=UNESCO |year=2018 }}</ref> == Ранги сурх дар адабиёти тоҷик == Дар [[адабиёти форсӣ|адабиёти тоҷик]] сурх яке аз рангҳои серистеъмол аст. Шоирон онро барои тасвири чеҳра, лаб, гул, шароб, оташ, хун, муҳаббат ва шуҷоат истифода мебаранд. Дар шеъри классикӣ ранги сурх бештар бо чунин тасвирҳо меояд: * '''Гули сурх''' — зебоӣ, баҳор ва маҳбуб. * '''Лаби лаъл''' — лаби сурх ва зебои маҳбуб. * '''Чеҳраи гулгун''' — рӯйи зебо ё сурхтоб. * '''Бодаи гулгун''' — шароби сурх. * '''Лолаи сурх''' — ишқ, хун ё шаҳодат. * '''Оташи сурх''' — гармӣ, нерӯ ва ишқи пуршӯр. Муҳаққиқи адабиёти форсӣ Аннемари Шиммел қайд мекунад, ки сурх дар адабиёти форсӣ ҳам рамзи ҳаёт, нерӯ ва муҳаббат ва ҳам рамзи хун, ғазаб ва шаҳодат мебошад. Вобаста ба мазмуни асар як ранг метавонад маъноҳои гуногун гирад.<ref name="IranicaColor"/> === Сурх дар шеъри Рӯдакӣ === Дар ашъори [[Рӯдакӣ|Абӯабдуллоҳи Рӯдакӣ]] низ тасвирҳои вобаста ба ранги сурх бисёранд. Масалан, дар яке аз байтҳои ӯ омадааст: {{Иқтибос|Самоъу бодаи гулгун ва лӯъбатон чу моҳ,<br>Агар фаришта бибинад, дарафтад дар чоҳ.<ref name="Rudaki">{{cite web |title=Рӯдакӣ — Қасидаҳо ва қитъаҳо, №104 |url=https://ganjoor.net/roodaki/baghimande/sh104 |website=Ганҷур |language=fa }}</ref>}} Дар ин байт «бодаи гулгун» ба маънои шароби сурх омадааст. Истифодаи вожаи «гулгун» нишон медиҳад, ки дар забони адабии форсӣ-тоҷикӣ ранги сурхро на танҳо бо номи мустақим, балки тавассути монанд кардан ба гул ва дигар ашёи табиат низ ифода мекарданд. === Сурх ва сурхрӯйӣ === Дар забони тоҷикӣ ибораи '''сурхрӯй''' ё '''рӯйсафед''' ба шахси обрӯманд ва сарбаланд низ гуфта мешавад. «Сурхрӯй шудан» дар баъзе мавридҳо маънои шармидан ва сурх шудани рӯйро дорад, вале дар адабиёти классикӣ сурхрӯйӣ метавонад рамзи обрӯ ва сарбаландӣ бошад. Дар адабиёти ирфонӣ сурх баъзан бо қудрати рӯҳонӣ ва ишқи илоҳӣ пайванд мегирад. Масалан, дар осори баъзе орифон ва шоирони форсӣ сурх рамзи нерӯи ботинӣ ва таҷрибаи маънавӣ мебошад.<ref name="IranicaColor"/> === Сурх дар «Ҳафт пайкар» === Дар достони '''[[Ҳафт пайкар]]'''-и [[Низомии Ганҷавӣ]] рангҳо бо рӯзҳои ҳафта ва сайёраҳо алоқаманд мебошанд. Дар низоми рамзии асар сурх бо [[Баҳром (сайёра)|сайёраи Баҳром]] ва рӯзи сешанбе пайванд дорад. Ин анъана аз тасаввуроти куҳани [[ахтаршиносӣ]] ва рамзшиносии рангҳо сарчашма мегирад.<ref name="IranicaColor"/> Дар осори адабии форсӣ чунин робитаҳои байни рангҳо, сайёраҳо ва рӯзҳои ҳафта дар давраҳои гуногун истифода шудаанд. == Сурх дар устураҳо ва эътиқодоти эронӣ == === Сурх, оташ ва рӯшноӣ === Дар фарҳангҳои қадими эронӣ оташ аз унсурҳои муҳими динӣ ва маросимӣ буд. Ранги сурху норинҷии шуълаи оташ бо гармӣ, рӯшноӣ ва нерӯ алоқаманд аст. Аз ин сабаб сурх дар баъзе шарҳҳои фарҳангӣ бо офтоб, оташ ва нерӯи зиндагӣ пайванд дода мешавад. Дар [[зардуштия]] оташ рамзи муҳими покӣ ва рӯшноӣ мебошад. Аммо ин маънои онро надорад, ки сурх ягона ранги муқаддаси ин дин аст. Масалан, либоси сафед низ дар маросимҳои зардуштӣ ҷойгоҳи махсус дорад.<ref name="IranicaColor"/> Дар [[Чоршанбеи сурӣ]], ки дар баъзе минтақаҳои Эрон ҷашн гирифта мешавад, мардум аз болои оташ мепаранд. Дар ин маросим сурхӣ бо тандурустӣ ва нерӯи зиндагӣ алоқаманд аст. Пайдоиши номи «сурӣ» баҳснок аст, вале баъзе муҳаққиқон онро бо вожаи куҳани ''сур'' ба маънои сурх мепайванданд.<ref name="IranicaSuri">{{cite encyclopedia |last1=Saʿidi-Sirjani |first1=Ali-Akbar |last2=Kasheff |first2=Manouchehr |title=Čahāršanba-Sūrī |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |year=1990 |url=https://www.iranicaonline.org/articles/caharsanba-suri/ }}</ref> === Сурх ва Сиёвуш === Дар устураҳо ва адабиёти эронӣ сурх метавонад рамзи хуни рехташуда ва қурбонӣ бошад. Яке аз чеҳраҳои муҳими ин анъана [[Сиёвуш]] аст, ки достони ӯ дар [[Шоҳнома]]и [[Фирдавсӣ]] нақл шудааст. Сиёвуш дар адабиёт ва фарҳанги мардумӣ рамзи бегуноҳӣ ва марги фоҷиавӣ мебошад. Дар баъзе шарҳҳои адабӣ лолаи сурх бо хуни шаҳидон ва сарнавишти қаҳрамонони фоҷиавӣ, аз ҷумла Сиёвуш, пайванд дода мешавад.<ref name="IranicaHusayn">{{cite encyclopedia |title=Ḥosayn b. ʿAli ii. In Popular Shiʿism |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |url=https://www.iranicaonline.org/articles/hosayn-b-ali-ii/ }}</ref> Ин робита пеш аз ҳама як тасвири адабӣ ва устуравӣ аст; онро набояд ҳамчун далели пайдоиши ҳамаи навъҳои гули лола аз хуни Сиёвуш фаҳмид. === Лолаи сурх === [[Акс:Red poppies vertical.jpg|thumb|Гулҳои сурх дар адабиёти тоҷик рамзи зебоӣ, баҳор ва баъзан хун ё шаҳодат мебошанд.]] [[Лола]] яке аз гулҳои машҳур дар фарҳанги тоҷикон аст. Дар шеър ва ҳунарҳои мардумӣ лолаи сурх бо ҷавонӣ, муҳаббат, зебоӣ ва баҳор алоқаманд аст. Дар баъзе анъанаҳои адабӣ лолаи сурх метавонад рамзи хуни шаҳидон низ бошад. Ин маъно дар адабиёти форсӣ ва дар шеърҳои баъзе шоирони давраҳои баъдӣ дида мешавад.<ref name="IranicaColor"/> Дар Тоҷикистон гули лола дар нақшҳои [[чакан]], сӯзанӣ ва дигар ҳунарҳои ороишӣ низ истифода мешавад. == Рангҳои сурх дар ҳунари рангрезии тоҷикон == {{Асосӣ|Рангрезӣ}} Дар гузашта рангҳои сурхро аз маводи гуногуни табиӣ тайёр мекарданд. Дар байни тоҷикон яке аз сарчашмаҳои асосӣ решаи гиёҳи '''[[рӯян]]''' буд. === Рӯян === Рӯян (''[[Rubia tinctorum]]'') гиёҳест, ки аз решаи он моддаи рангкунандаи сурх мегиранд. Мардумшинос Н. Н. Ершов дар китоби «Қаратоғ ва ҳунарҳои он» тарзи рангтайёркунии анъанавиро чунин шарҳ додааст: Рангрезон решаи рӯяни тақрибан сесоларо меканданд, хушк ва майда мекарданд. Сипас онро дар об тар карда, меҷӯшонданд. Риштаҳои пахтагӣ ва абрешимиро дар оби рангдор меҷӯшонданд, то ранг ба онҳо часпад.<ref name="Ershov">{{cite book |last=Ершов |first=Н. Н. |title=Каратаг и его ремесла |publisher=Дониш |place=Душанбе |year=1984 |pages=44–46 |url=https://abashin.org/wp-content/uploads/2024/02/ershov2.pdf }}</ref> Барои устувор кардани ранг аз моддаҳои ёрирасон, аз ҷумла '''бузғунҷ''', ки ғуддаҳои баъзе дарахтони писта мебошанд, истифода мешуд. Вобаста ба тарзи коркард рӯян метавонад аз гулобӣ то сурхи тира ранг диҳад.<ref name="Ershov"/> === Қирмиз === '''[[Қирмиз]]''' ранги сурхест, ки аз баъзе ҳашароти рангдеҳ ба даст меояд. Дар ҳунари Қаратоғ қирмизро бештар барои ранг кардани абрешим истифода мебурданд. Ершов менависад, ки ин рангро аз берун меоварданд ва барои рангкунӣ аз моддаҳои ёрирасон низ истифода мекарданд.<ref name="Ershov"/> Қирмиз дар таърихи рангрезии кишварҳои гуногун, аз ҷумла дар Осиёи Ғарбӣ ва Аврупо, ранги арзишманд ба шумор мерафт. === Анор ва дигар рустаниҳо === Дар баъзе ҳунарҳои мардумӣ аз пӯст, реша ва меваи рустаниҳо низ ранг тайёр мекарданд. [[Пӯсти анор]] дар рангрезӣ истифода шудааст, аммо ранги ҳосилшуда вобаста ба усули коркард ва моддаҳои ёрирасон метавонад гуногун бошад. Дар Қаратоғ, мувофиқи маълумоти Ершов, аз пӯсти анор барои гирифтани ранги сиёҳ низ истифода мекарданд.<ref name="Ershov"/> Аз ин рӯ, истифодаи анорро танҳо ба ранги сурх маҳдуд кардан дуруст нест. == Сурх дар рамзҳои давлатӣ ва сиёсӣ == === Парчами Тоҷикистон === [[Акс:Flag of Tajikistan.svg|thumb|Ранги сурх қисми болоии [[Парчами Тоҷикистон|Парчами давлатии Тоҷикистон]]ро ташкил медиҳад.]] Сурх яке аз се ранги [[Парчами Тоҷикистон|Парчами давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] мебошад. Парчами кунунии Тоҷикистон соли [[1992]] қабул шудааст. Он аз се рахи уфуқии сурх, сафед ва сабз иборат буда, дар маркази рахи сафед тоҷ ва ҳафт ситора дорад. Дар шарҳҳои рамзии парчам сурх аксаран бо истиқлол, ҷасорат, мубориза ва ҷоннисорӣ пайванд дода мешавад. Ин шарҳҳо аз тавсифи расмии тарҳи парчам фарқ доранд. Мувофиқи маълумоти сомонаи расмии Президенти Тоҷикистон, рамзи рақамии сурхи парчам '''#DC161D''' мебошад, ки аз сурхи стандартии вебӣ (#FF0000) фарқ мекунад.<ref name="Flag">{{cite web |title=Рамзҳои давлатӣ |url=https://www.president.tj/symbols |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |language=tg }}</ref> === Сурх дар ҳаракатҳои сиёсӣ === Аз асри XIX сар карда, сурх ба яке аз рангҳои рамзии ҳаракатҳои [[сотсиализм|сотсиалистӣ]] ва [[коммунизм|коммунистӣ]] табдил ёфт. Пас аз [[Инқилоби Октябр]] дар соли 1917 ранги сурх ба рамзи асосии ҳокимияти [[болшевикон]] табдил ёфт. Он дар парчам, нишонҳо, шиорҳо ва ороишоти расмии [[Иттиҳоди Шӯравӣ]] васеъ истифода мешуд. Парчами [[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон]] низ сурхро ҳамчун яке аз рангҳои асосии худ дошт. Имрӯз сурх дар парчамҳои бисёр кишварҳо истифода мешавад, вале маънои он вобаста ба таърих ва фарҳанги ҳар кишвар фарқ мекунад. == Маъноҳои дигари сурх == Дар ҷаҳони муосир сурх дар [[аломатҳои роҳ]], нишонҳои огоҳкунанда, таҷҳизоти [[сӯхторхомӯшкунӣ]] ва дигар воситаҳои амниятӣ истифода мешавад. Ин ранг диққатро зуд ҷалб мекунад ва аз ин рӯ барои нишон додани хатар, манъ ё зарурати таваҷҷуҳ муносиб аст. Дар фарҳанг ва санъат бошад, сурх ҳамоно бо муҳаббат, нерӯ, ҳаяҷон, шодӣ ва ҷасорат пайванд дорад. Аммо маънои равонии он ҳамеша яксон нест ва аз шароити истифода ва таҷрибаи фарҳангии бинанда вобаста мебошад. == Адабиёт == {{reflist}} {{Тобишҳои сурх}} {{Гурӯҳбандии рангҳо}} [[Гурӯҳ:Рангҳои асосӣ]] [[Гурӯҳ:Сурх]] fnf62g1jeor5bgw5scokky37l7tdjpl 1493208 1493202 2026-11-08T22:38:57Z Zosya95 54344 /* Сурх дар фарҳанги тоҷикон */ 1493208 wikitext text/x-wiki {{Қуттии ранг |ном=Сурх |hex=FF0000 |r=255 |g=0 |b=0 |c=0 |m=100 |y=100 |k=0 |h=0 |s=100 |v=100 |тасвир={{photomontage |photo1a=Pomegranate02 edit.jpg |photo1b=Cardinal.jpg |photo2a=Cardinal Théodore Adrien Sarr 2.JPG |photo2c=Magdalena Frackowiak.jpg |photo3a=Chinese honor guard in column 070322-F-0193C-014.JPEG |size=280 |color_border=#AAAAAA |position=center }} |рамз={{hlist|[[Шодӣ]]|[[Бахт]]|[[Нерӯ]]|[[Меҳргон]]|[[Хатар]]|[[Оташ]]}} }} '''Сурх''' яке аз [[Ранги асосӣ|рангҳои асосӣ]] буда, дар [[спектри намоён]]и [[рӯшноӣ]], дар паҳлӯи ранги [[норинҷӣ]] ҷойгир аст ва [[дарозии мавҷ]]и нури сурх тақрибан 620–750 [[нанометр|нм]] мебошад. Дар [[модели рангии RGB]] сурх яке аз се ранги асосӣ буда, дар [[модели рангии CMYK]] аз омезиши [[арғавонӣ]] ва [[зард]] ҳосил мешавад.<ref name="Spectral">{{cite web |title=Spectral Colors |url=http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/vision/specol.html |website=HyperPhysics |publisher=Georgia State University }}</ref><ref name="W3C">{{cite web |title=CSS Color Module Level 3 |url=https://www.w3.org/TR/css-color-3/ |publisher=World Wide Web Consortium }}</ref> Дар [[табиат]] сурхро дар [[хун]], [[оташ]], гулу меваҳо, баъзе [[Маъдан|маъданҳо]] ва [[Ҳайвон|ҳайвонҳо]] дидан мумкин аст. Одамон аз замонҳои қадим ин рангро барои ороиши бадан, ранг кардани матоъ, [[рассомӣ]] ва [[кулолгарӣ]] истифода мебурданд.<ref name="Smithsonian2" /> Сурх дар фарҳангҳои гуногун маъноҳои ҳархела дорад. Он метавонад рамзи [[ҳаёт]], [[муҳаббат]], [[ҷасорат]], нерӯ, шодӣ ва фармонравоӣ бошад, вале ҳамзамон метавонад рамзи хунрезӣ, хатар, ғазаб ё ҷанг низ бошад. Дар фарҳанги тоҷикӣ ва дигар халқҳои эронитабор сурх бо зебоӣ, хушбахтӣ, ҷашну маросимҳо, гулҳо ва баъзе фаҳмишҳои динӣ пайванд дорад.<ref name="IranicaColor">{{cite encyclopedia |last1=Schimmel |first1=Annemarie |last2=Soucek |first2=Priscilla P. |title=Color |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |volume=VI |pages=46–50 |year=1992 |url=https://www.iranicaonline.org/articles/color-pers-rang/ }}</ref><ref name="Rahimi">{{cite journal |last=Раҳимӣ |first=Дилшод |title=Ифодаи номи рангҳо дар гуфтори ҳунармандон |journal=Паёмномаи фарҳанг |year=2020 |issue=1 (49) |pages=5–10 |publisher=Пажӯҳишгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилоот |url=https://pitfi.tj/sites/default/files/payomnomai_farhang/payomnomai_farhang_2020_01.pdf }}</ref> == Решаи ном == Вожаи сурх решаи қадимии [[забонҳои эронӣ]] дорад. Дар [[забони авестоӣ]] он ба шакли ''suxra-'' бо маънои «сурх» ва «гарм» омадааст. Дар [[форсии миёна]] ба шакли ''suxr'' ва дар [[форсии нав]] ба шакли ''surx'' ё ''sorx'' табдил ёфтааст.<ref name="Viti3" /> Ин вожа дар дигар забонҳои эронӣ низ ҳамреша дорад. Масалан, дар [[забони пашту]] калимаи ''sūr'' маънои «сурх»-ро дорад. Ба ақидаи баъзе забоншиносон, решаи қадимии ин вожа бо мафҳумҳои сӯхтан, дурахшидан ва гармӣ алоқаманд аст.<ref name="Rahimi2" /><ref name="Tukhtasunov2" /> == Номҳои дигари сурх == {{Асосӣ|Тобишҳои сурх}} Дар забони тоҷикӣ ранги сурх тобишҳои зиёде дорад, ки бисёре аз онҳо номҳои хос доранд. Номи ин рангҳо бештар аз гулҳо, меваҳо, сангҳои қимматбаҳо ва дигар чизҳои табиат гирифта шудааст.<ref name="Rahimi" /> == Хусусиятҳои ранг == === Сурх дар табиат ва рӯшноӣ === [[Акс:Linear visible spectrum.svg|thumb|Сурх дар спектри намоёни рӯшноӣ]] Одам рангҳоро ба воситаи [[чашм]] ва [[мағзи сар]] мебинад. Дар [[тӯрпардаи чашм]], ҳуҷайраҳои махсуси ба рӯшноӣ ҳассос — [[чӯбчаҳо]] ва [[колбачаҳо]] ҷойгиранд. Колбачаҳо барои фарқ кардани рангҳо хизмат мекунанд. Онҳо рӯшноиро ба сигналҳои асабӣ табдил медиҳанд, ки тавассути [[асаби босира]] ба мағзи сар мерасанд. Мағзи сар ин сигналҳоро коркард карда, рангҳоро муайян мекунад.<ref name="Ustoev2023">{{cite book|last=Устоев|first=Мирзо|title=Биология: Анатомия, физиология ва гигиенаи одам|edition=5|publisher=Маориф|place=Душанбе|year=2023|page=168|isbn=978-99985-39-09-9|url=https://www.maorif.tj/storage/libraries/01JBBNBXBDDKFJ50NQ914F1EWD.pdf|language=tg}}</ref> Нури сурх нисбат ба нури [[бунафш]] [[Дарозии мавҷ|дарозии мавҷи]] бештар ва [[Басомад|басомади]] камтар дорад. Ашёи сурх як қисми рӯшноиро ҷаббида, қисми дигарро инъикос мекунад. Чашми инсон рӯшноии инъикосшударо сурх мебинад.<ref name="Spectral"/> === Сурх дар системаҳои рангӣ === Дар [[модели рангии RGB]], ки дар [[монитори компютер]], телефон ва дигар экранҳо истифода мешавад, сурх яке аз се ранги асосии нур аст. Сурхи стандартии вебӣ бо рамзи '''#FF0000''' муайян мешавад.<ref name="W3C" /> Дар [[модели рангии CMYK]], ки дар [[чоп]] истифода мешавад, сурх аз омехтани рангҳои [[арғувонӣ|арғавонӣ]] ва [[зард]] ҳосил мешавад. Аз ин рӯ, сурх дар RGB ранги асосӣ ва дар CMYK ранги дуюминдараҷа ҳисоб мешавад. == Таърих == {{Асосӣ|Таърихи ранги сурх}} === Давраи пеш аз таърих === [[Акс:Pech Merle main.jpg|thumb|Нақши дасти инсон бо рангдонаи сурх дар ғори Пеш-Мерли Фаронса.]] Сурх яке аз қадимтарин рангҳое мебошад, ки одамизод дар санъат истифода кардааст. Дар давраи [[палеолит]] одамон аз хоки сурх, ки дорои [[оксиди оҳан]] буд, [[рангдона]] тайёр мекарданд. Ин маводро [[охра]]и сурх меноманд. Одамон онро кӯфта, бо об ё моддаҳои дигар омехта мекарданд ва барои ороиши бадан, ранг кардани ашё ва наққошии рӯйи санг ба кор мебурданд.<ref name="Smithsonian">{{cite web |title=Red |url=https://asia.si.edu/explore-art-culture/art-stories/colors/red/ |website=National Museum of Asian Art |publisher=Smithsonian Institution }}</ref> Дар ғорҳои қадимии [[Аврупо]] ва [[Африқо]] тасвирҳои ҳайвонот, нақши дастони инсон ва дигар осори бо рангдонаи сурх офаридашуда ёфт шудаанд, ки баъзе аз онҳо таърихи даҳҳо ҳазор соларо доранд. === Давраи бостон === Дар [[Мисри бостон]] сурх дар наққошӣ, ороиши бадан ва маросимҳои динӣ истифода мешуд. Мисриён аз охраи сурх барои ранг кардани деворҳо, пайкараҳо, [[рухсора]] ва [[лаб]] истифода мекарданд. Дар [[Чини бостон]] барои ороиши [[сафол]]у биноҳо аз [[Рангдона|рангдонаҳо]] ва барои ранг кардани матоъ аз [[Рангина|рангинаҳо]] истифода мебурданд. Бо гузашти вақт сурх ба яке аз рангҳои муҳими маросимӣ ва дарборӣ табдил ёфт. Дар фарҳанги чинӣ ин ранг рамзи бахт, шодӣ ва комёбӣ мебошад.<ref name="Smithsonian"/> Дар [[Юнони бостон|Юнону]] [[Руми бостон]] рангдонаҳои маъданӣ, аз ҷумлаи [[шанграф]] ва [[сурби сурх]], истеҳсол мекарданд. Шанграф ранги сурхи дурахшон медод, аммо аз сабаби доштани [[симоб]] заҳрнок буд. Сурби сурх низ моддаи заҳрнок мебошад. == Сурх дар фарҳанги Суғд == [[Акс:Hommes au banquet, pigment sur plâtre, Penjikent, Tadjikistan.jpg|thumb|250px|Зиёфати савдогарони суғдӣ дар деворнигораи Панҷакенти бостонӣ. Асри VIII.]] Дар [[Суғд|Суғди]] бостон сурх яке аз рангҳои муҳими [[деворнигорӣ]] ва ҳунарҳои ороишӣ буд. Деворнигораҳои [[Панҷакенти бостонӣ]], [[Афросиёб (шаҳри бостонӣ)|Афросиёб]], [[Варахша]] ва дигар шаҳрҳои Суғд нишон медиҳанд, ки рассомон аз рангҳои сурх, зард, сафед, сиёҳ ва кабуд истифода мекарданд.<ref name="SogdArt2" /> Дар деворнигораҳои Панҷакент, ки асосан ба асрҳои V–VIII мансубанд, саҳнаҳои зиндагии дарборӣ, зиёфатҳо, достонҳои паҳлавонӣ, афсонаҳо ва худоён тасвир шудаанд. Рассомон барои кашидани ин расмҳо аз рангмояҳои табиӣ, бахусус рангдонаҳои маъданӣ, истифода мекарданд. Барои ҳосил кардани ранги сурх аз рангдонаҳое чун [[охра]]и сурх, [[ҳематит]], [[шанграф]] ва [[сурби сурх]] истифода мешуд.<ref name="Kosolapov">{{cite book |last1=Косолапов |first1=А. И. |last2=Маршак |first2=Б. И. |title=Стенная живопись Средней и Центральной Азии: историко-художественное и лабораторное исследование |publisher=Формика |place=Санкт-Петербург |year=1999 |url=https://www.kronk.spb.ru/library/kosolapov-marshak-1999-t1.htm }}</ref> [[Акс: A silk samite fragment with winged bulls, Central Asia, Sogdiana, 7th-8th century.jpg|thumb|250px|Порчаи матои абрешимии суғдӣ бо тасвири говҳои болдор дар заминаи сурхи қирмизӣ. Асрҳои VII–VIII.]] Ранги сурх дар бофандагии суғдиён низ истифода мешуд. Яке аз намунаҳои он порчаи матои абрешимии асрҳои VII–VIII мебошад, ки дар заминаи қирмизии он говҳои болдор тасвир шудаанд. Ин матоъ бо шаш ранг, аз ҷумла сурхи олучагӣ, сафед, кабуди тира, зард ва сабз бофта шудааст.<ref name="SogdSilk">{{cite web |title=A silk samite fragment with winged bulls, Central Asia, Sogdiana, 7th/8th century |url=https://www.sothebys.com/en/buy/auction/2026/arts-of-the-islamic-world-india-l26220/a-silk-samite-fragment-with-winged-bulls-central |website=Sotheby's }}</ref> {{clear}} === Толори сурхи Варахша === Яке аз намунаҳои номдори корбурди ранги сурх дар санъати Суғд Толори сурх дар қасри [[Варахша]] мебошад. Ин қаср дар наздикии [[Бухоро]] ҷойгир буда, деворнигораҳои он ба асрҳои VII–VIII мансубанд. Ин толор аз он сабаб «Толори сурх» ном гирифтааст, ки заминаи деворнигораҳои он асосан сурх аст. Дар ин деворнигораҳо саворони фил, палангҳо ва дигар ҷонварони афсонавӣ тасвир шудаанд.<ref name="Varakhsha2" /> [[File:Wall Paintings in the Palace at Varakhsha.jpg|thumb|center|1000px|Деворнигораи Варахша. Асри VIII.]] {{clear}} == Сурх дар фарҳанги тоҷикон == === Маъноҳои рамзӣ === Дар фарҳанги тоҷикон сурх яке аз рангҳои маъмули ҷашну маросимҳо буда, бештар рамзи шодӣ, зебоӣ, ҷавонӣ ва хушбахтӣ мебошад.<ref name="Rahimi"/> Сурх ҳамчунин метавонад рамзи оташ, хун ва ҷасорат бошад. Маънои ин ранг вобаста ба маросим ва минтақа фарқ мекунад. Масалан, дар баъзе мавридҳо сурх нишонаи хушбахтӣ ва дар мавридҳои дигар рамзи ҷанг, хатар ё қурбонӣ аст. === Сурх дар Наврӯз === {{Асосӣ|Наврӯз}} Дар баъзе минтақаҳои Тоҷикистон сурх дар маросимҳои [[Наврӯз]] аҳамияти махсус дорад. Дар баъзе оинҳои [[Бадахшон]] пеш аз Наврӯз соҳиби хона ду ҷорӯби сурхро назди даромадгоҳ мегузошт ва бар болои дар матои сурх меовехт. Дар ин маросим сурх рамзи шодӣ, бахт ва рӯзгори нек ба шумор мерафт.<ref name="IranicaNowruz">{{cite encyclopedia |last=Shahbazi |first=Alireza Shapur |title=Nowruz ii. In the Islamic Period |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |year=2000 |url=https://www.iranicaonline.org/articles/nowruz-ii/ }}</ref> === Сурх дар Меҳргон === {{Асосӣ|Меҳргон}} [[Меҳргон]] яке аз ҷашнҳои бостонии мардуми эронитабор буда, бо фарорасии тирамоҳ ва ҳосилчинӣ алоқаманд аст. Дар фарҳанги тоҷикон рангҳои сурх, арғавонӣ, норинҷӣ ва [[Заррин|заррин]] бо ин ҷашн пайванд доранд. Ин рангҳо баргҳои хазон, меваҳои пухта, нури офтоб ва фаровонии ҳосилро ба ёд меоранд.<ref name="Rahimi"/> Меҳргон ҳамчунин бо [[Меҳр (эзад)|Меҳр]] ё Митро, яке аз эзадони эронии бостон, алоқаманд аст. Меҳр дар эътиқодоти қадим бо рӯшноӣ ва аҳду паймон пайванд дошт. Аз ин рӯ, дар баъзе навиштаҳо рангҳои сурху зарринро ба нури офтоб ва ҷашни Меҳргон нисбат медиҳанд.<ref>{{cite web |title=Меҳргон — ҷашни ниёгон — аз бостон то имрӯз |url=https://amit.tj/tj/mekhrgon-chashni-niyogon-az-boston-imruz |publisher=Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон }}</ref> === Сурх дар ҳунарҳои мардумӣ === Сурх дар [[сӯзанӣ]], [[абрбандӣ]], [[чакан]], [[қолинбофӣ]], [[гилембофӣ]] ва дигар ҳунарҳои мардумии тоҷикон васеъ истифода мешавад. Дар [[Сӯзанӣ|сӯзани]]ҳои тоҷикӣ тобишҳои гуногуни сурх, аз ҷумла [[Қирмизӣ|қирмизӣ]] ва гулобӣ, барои тасвири лола, садбарг, анор ва дигар нақшҳои гулдор истифода мешаванд. Сӯзаниҳо барои ороиши хона ва ҳамчун қисми [[бӯхчаи арӯс]] омода мешуданд. Нақшҳои гулу анор аксаран рамзи зебоӣ, баракат ва фаровонӣ ба шумор мерафтанд.<ref name="SuzaniWCC"/> Дар [[чакан]]и тоҷикӣ низ сурх яке аз рангҳои маъмул аст. Нақшҳои гулу баргро бо риштаҳои рангоранг, аз ҷумла сурх, рӯйи матоъ медӯзанд. Дар баъзе минтақаҳо матои сурх ҳамчун заминаи чакан истифода мешавад.<ref name="UNESCOChakan"/> == Ранги сурх дар адабиёти тоҷик == Дар [[адабиёти форсӣ|адабиёти тоҷик]] сурх яке аз рангҳои серистеъмол аст. Шоирон онро барои тасвири чеҳра, лаб, гул, шароб, оташ, хун, муҳаббат ва шуҷоат истифода мебаранд. Дар шеъри классикӣ ранги сурх бештар бо чунин тасвирҳо меояд: * '''Гули сурх''' — зебоӣ, баҳор ва маҳбуб. * '''Лаби лаъл''' — лаби сурх ва зебои маҳбуб. * '''Чеҳраи гулгун''' — рӯйи зебо ё сурхтоб. * '''Бодаи гулгун''' — шароби сурх. * '''Лолаи сурх''' — ишқ, хун ё шаҳодат. * '''Оташи сурх''' — гармӣ, нерӯ ва ишқи пуршӯр. Муҳаққиқи адабиёти форсӣ Аннемари Шиммел қайд мекунад, ки сурх дар адабиёти форсӣ ҳам рамзи ҳаёт, нерӯ ва муҳаббат ва ҳам рамзи хун, ғазаб ва шаҳодат мебошад. Вобаста ба мазмуни асар як ранг метавонад маъноҳои гуногун гирад.<ref name="IranicaColor"/> === Сурх дар шеъри Рӯдакӣ === Дар ашъори [[Рӯдакӣ|Абӯабдуллоҳи Рӯдакӣ]] низ тасвирҳои вобаста ба ранги сурх бисёранд. Масалан, дар яке аз байтҳои ӯ омадааст: {{Иқтибос|Самоъу бодаи гулгун ва лӯъбатон чу моҳ,<br>Агар фаришта бибинад, дарафтад дар чоҳ.<ref name="Rudaki">{{cite web |title=Рӯдакӣ — Қасидаҳо ва қитъаҳо, №104 |url=https://ganjoor.net/roodaki/baghimande/sh104 |website=Ганҷур |language=fa }}</ref>}} Дар ин байт «бодаи гулгун» ба маънои шароби сурх омадааст. Истифодаи вожаи «гулгун» нишон медиҳад, ки дар забони адабии форсӣ-тоҷикӣ ранги сурхро на танҳо бо номи мустақим, балки тавассути монанд кардан ба гул ва дигар ашёи табиат низ ифода мекарданд. === Сурх ва сурхрӯйӣ === Дар забони тоҷикӣ ибораи '''сурхрӯй''' ё '''рӯйсафед''' ба шахси обрӯманд ва сарбаланд низ гуфта мешавад. «Сурхрӯй шудан» дар баъзе мавридҳо маънои шармидан ва сурх шудани рӯйро дорад, вале дар адабиёти классикӣ сурхрӯйӣ метавонад рамзи обрӯ ва сарбаландӣ бошад. Дар адабиёти ирфонӣ сурх баъзан бо қудрати рӯҳонӣ ва ишқи илоҳӣ пайванд мегирад. Масалан, дар осори баъзе орифон ва шоирони форсӣ сурх рамзи нерӯи ботинӣ ва таҷрибаи маънавӣ мебошад.<ref name="IranicaColor"/> === Сурх дар «Ҳафт пайкар» === Дар достони '''[[Ҳафт пайкар]]'''-и [[Низомии Ганҷавӣ]] рангҳо бо рӯзҳои ҳафта ва сайёраҳо алоқаманд мебошанд. Дар низоми рамзии асар сурх бо [[Баҳром (сайёра)|сайёраи Баҳром]] ва рӯзи сешанбе пайванд дорад. Ин анъана аз тасаввуроти куҳани [[ахтаршиносӣ]] ва рамзшиносии рангҳо сарчашма мегирад.<ref name="IranicaColor"/> Дар осори адабии форсӣ чунин робитаҳои байни рангҳо, сайёраҳо ва рӯзҳои ҳафта дар давраҳои гуногун истифода шудаанд. == Сурх дар устураҳо ва эътиқодоти эронӣ == === Сурх, оташ ва рӯшноӣ === Дар фарҳангҳои қадими эронӣ оташ аз унсурҳои муҳими динӣ ва маросимӣ буд. Ранги сурху норинҷии шуълаи оташ бо гармӣ, рӯшноӣ ва нерӯ алоқаманд аст. Аз ин сабаб сурх дар баъзе шарҳҳои фарҳангӣ бо офтоб, оташ ва нерӯи зиндагӣ пайванд дода мешавад. Дар [[зардуштия]] оташ рамзи муҳими покӣ ва рӯшноӣ мебошад. Аммо ин маънои онро надорад, ки сурх ягона ранги муқаддаси ин дин аст. Масалан, либоси сафед низ дар маросимҳои зардуштӣ ҷойгоҳи махсус дорад.<ref name="IranicaColor"/> Дар [[Чоршанбеи сурӣ]], ки дар баъзе минтақаҳои Эрон ҷашн гирифта мешавад, мардум аз болои оташ мепаранд. Дар ин маросим сурхӣ бо тандурустӣ ва нерӯи зиндагӣ алоқаманд аст. Пайдоиши номи «сурӣ» баҳснок аст, вале баъзе муҳаққиқон онро бо вожаи куҳани ''сур'' ба маънои сурх мепайванданд.<ref name="IranicaSuri">{{cite encyclopedia |last1=Saʿidi-Sirjani |first1=Ali-Akbar |last2=Kasheff |first2=Manouchehr |title=Čahāršanba-Sūrī |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |year=1990 |url=https://www.iranicaonline.org/articles/caharsanba-suri/ }}</ref> === Сурх ва Сиёвуш === Дар устураҳо ва адабиёти эронӣ сурх метавонад рамзи хуни рехташуда ва қурбонӣ бошад. Яке аз чеҳраҳои муҳими ин анъана [[Сиёвуш]] аст, ки достони ӯ дар [[Шоҳнома]]и [[Фирдавсӣ]] нақл шудааст. Сиёвуш дар адабиёт ва фарҳанги мардумӣ рамзи бегуноҳӣ ва марги фоҷиавӣ мебошад. Дар баъзе шарҳҳои адабӣ лолаи сурх бо хуни шаҳидон ва сарнавишти қаҳрамонони фоҷиавӣ, аз ҷумла Сиёвуш, пайванд дода мешавад.<ref name="IranicaHusayn">{{cite encyclopedia |title=Ḥosayn b. ʿAli ii. In Popular Shiʿism |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |url=https://www.iranicaonline.org/articles/hosayn-b-ali-ii/ }}</ref> Ин робита пеш аз ҳама як тасвири адабӣ ва устуравӣ аст; онро набояд ҳамчун далели пайдоиши ҳамаи навъҳои гули лола аз хуни Сиёвуш фаҳмид. === Лолаи сурх === [[Акс:Red poppies vertical.jpg|thumb|Гулҳои сурх дар адабиёти тоҷик рамзи зебоӣ, баҳор ва баъзан хун ё шаҳодат мебошанд.]] [[Лола]] яке аз гулҳои машҳур дар фарҳанги тоҷикон аст. Дар шеър ва ҳунарҳои мардумӣ лолаи сурх бо ҷавонӣ, муҳаббат, зебоӣ ва баҳор алоқаманд аст. Дар баъзе анъанаҳои адабӣ лолаи сурх метавонад рамзи хуни шаҳидон низ бошад. Ин маъно дар адабиёти форсӣ ва дар шеърҳои баъзе шоирони давраҳои баъдӣ дида мешавад.<ref name="IranicaColor"/> Дар Тоҷикистон гули лола дар нақшҳои [[чакан]], сӯзанӣ ва дигар ҳунарҳои ороишӣ низ истифода мешавад. == Рангҳои сурх дар ҳунари рангрезии тоҷикон == {{Асосӣ|Рангрезӣ}} Дар гузашта рангҳои сурхро аз маводи гуногуни табиӣ тайёр мекарданд. Дар байни тоҷикон яке аз сарчашмаҳои асосӣ решаи гиёҳи '''[[рӯян]]''' буд. === Рӯян === Рӯян (''[[Rubia tinctorum]]'') гиёҳест, ки аз решаи он моддаи рангкунандаи сурх мегиранд. Мардумшинос Н. Н. Ершов дар китоби «Қаратоғ ва ҳунарҳои он» тарзи рангтайёркунии анъанавиро чунин шарҳ додааст: Рангрезон решаи рӯяни тақрибан сесоларо меканданд, хушк ва майда мекарданд. Сипас онро дар об тар карда, меҷӯшонданд. Риштаҳои пахтагӣ ва абрешимиро дар оби рангдор меҷӯшонданд, то ранг ба онҳо часпад.<ref name="Ershov">{{cite book |last=Ершов |first=Н. Н. |title=Каратаг и его ремесла |publisher=Дониш |place=Душанбе |year=1984 |pages=44–46 |url=https://abashin.org/wp-content/uploads/2024/02/ershov2.pdf }}</ref> Барои устувор кардани ранг аз моддаҳои ёрирасон, аз ҷумла '''бузғунҷ''', ки ғуддаҳои баъзе дарахтони писта мебошанд, истифода мешуд. Вобаста ба тарзи коркард рӯян метавонад аз гулобӣ то сурхи тира ранг диҳад.<ref name="Ershov"/> === Қирмиз === '''[[Қирмиз]]''' ранги сурхест, ки аз баъзе ҳашароти рангдеҳ ба даст меояд. Дар ҳунари Қаратоғ қирмизро бештар барои ранг кардани абрешим истифода мебурданд. Ершов менависад, ки ин рангро аз берун меоварданд ва барои рангкунӣ аз моддаҳои ёрирасон низ истифода мекарданд.<ref name="Ershov"/> Қирмиз дар таърихи рангрезии кишварҳои гуногун, аз ҷумла дар Осиёи Ғарбӣ ва Аврупо, ранги арзишманд ба шумор мерафт. === Анор ва дигар рустаниҳо === Дар баъзе ҳунарҳои мардумӣ аз пӯст, реша ва меваи рустаниҳо низ ранг тайёр мекарданд. [[Пӯсти анор]] дар рангрезӣ истифода шудааст, аммо ранги ҳосилшуда вобаста ба усули коркард ва моддаҳои ёрирасон метавонад гуногун бошад. Дар Қаратоғ, мувофиқи маълумоти Ершов, аз пӯсти анор барои гирифтани ранги сиёҳ низ истифода мекарданд.<ref name="Ershov"/> Аз ин рӯ, истифодаи анорро танҳо ба ранги сурх маҳдуд кардан дуруст нест. == Сурх дар рамзҳои давлатӣ ва сиёсӣ == === Парчами Тоҷикистон === [[Акс:Flag of Tajikistan.svg|thumb|Ранги сурх қисми болоии [[Парчами Тоҷикистон|Парчами давлатии Тоҷикистон]]ро ташкил медиҳад.]] Сурх яке аз се ранги [[Парчами Тоҷикистон|Парчами давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] мебошад. Парчами кунунии Тоҷикистон соли [[1992]] қабул шудааст. Он аз се рахи уфуқии сурх, сафед ва сабз иборат буда, дар маркази рахи сафед тоҷ ва ҳафт ситора дорад. Дар шарҳҳои рамзии парчам сурх аксаран бо истиқлол, ҷасорат, мубориза ва ҷоннисорӣ пайванд дода мешавад. Ин шарҳҳо аз тавсифи расмии тарҳи парчам фарқ доранд. Мувофиқи маълумоти сомонаи расмии Президенти Тоҷикистон, рамзи рақамии сурхи парчам '''#DC161D''' мебошад, ки аз сурхи стандартии вебӣ (#FF0000) фарқ мекунад.<ref name="Flag">{{cite web |title=Рамзҳои давлатӣ |url=https://www.president.tj/symbols |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |language=tg }}</ref> === Сурх дар ҳаракатҳои сиёсӣ === Аз асри XIX сар карда, сурх ба яке аз рангҳои рамзии ҳаракатҳои [[сотсиализм|сотсиалистӣ]] ва [[коммунизм|коммунистӣ]] табдил ёфт. Пас аз [[Инқилоби Октябр]] дар соли 1917 ранги сурх ба рамзи асосии ҳокимияти [[болшевикон]] табдил ёфт. Он дар парчам, нишонҳо, шиорҳо ва ороишоти расмии [[Иттиҳоди Шӯравӣ]] васеъ истифода мешуд. Парчами [[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон]] низ сурхро ҳамчун яке аз рангҳои асосии худ дошт. Имрӯз сурх дар парчамҳои бисёр кишварҳо истифода мешавад, вале маънои он вобаста ба таърих ва фарҳанги ҳар кишвар фарқ мекунад. == Маъноҳои дигари сурх == Дар ҷаҳони муосир сурх дар [[аломатҳои роҳ]], нишонҳои огоҳкунанда, таҷҳизоти [[сӯхторхомӯшкунӣ]] ва дигар воситаҳои амниятӣ истифода мешавад. Ин ранг диққатро зуд ҷалб мекунад ва аз ин рӯ барои нишон додани хатар, манъ ё зарурати таваҷҷуҳ муносиб аст. Дар фарҳанг ва санъат бошад, сурх ҳамоно бо муҳаббат, нерӯ, ҳаяҷон, шодӣ ва ҷасорат пайванд дорад. Аммо маънои равонии он ҳамеша яксон нест ва аз шароити истифода ва таҷрибаи фарҳангии бинанда вобаста мебошад. == Адабиёт == {{reflist}} {{Тобишҳои сурх}} {{Гурӯҳбандии рангҳо}} [[Гурӯҳ:Рангҳои асосӣ]] [[Гурӯҳ:Сурх]] i370vze1mr4up84ugm01szruklc6oax 1493209 1493208 2026-11-08T22:44:11Z Zosya95 54344 /* Ранги сурх дар адабиёти тоҷик */ 1493209 wikitext text/x-wiki {{Қуттии ранг |ном=Сурх |hex=FF0000 |r=255 |g=0 |b=0 |c=0 |m=100 |y=100 |k=0 |h=0 |s=100 |v=100 |тасвир={{photomontage |photo1a=Pomegranate02 edit.jpg |photo1b=Cardinal.jpg |photo2a=Cardinal Théodore Adrien Sarr 2.JPG |photo2c=Magdalena Frackowiak.jpg |photo3a=Chinese honor guard in column 070322-F-0193C-014.JPEG |size=280 |color_border=#AAAAAA |position=center }} |рамз={{hlist|[[Шодӣ]]|[[Бахт]]|[[Нерӯ]]|[[Меҳргон]]|[[Хатар]]|[[Оташ]]}} }} '''Сурх''' яке аз [[Ранги асосӣ|рангҳои асосӣ]] буда, дар [[спектри намоён]]и [[рӯшноӣ]], дар паҳлӯи ранги [[норинҷӣ]] ҷойгир аст ва [[дарозии мавҷ]]и нури сурх тақрибан 620–750 [[нанометр|нм]] мебошад. Дар [[модели рангии RGB]] сурх яке аз се ранги асосӣ буда, дар [[модели рангии CMYK]] аз омезиши [[арғавонӣ]] ва [[зард]] ҳосил мешавад.<ref name="Spectral">{{cite web |title=Spectral Colors |url=http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/vision/specol.html |website=HyperPhysics |publisher=Georgia State University }}</ref><ref name="W3C">{{cite web |title=CSS Color Module Level 3 |url=https://www.w3.org/TR/css-color-3/ |publisher=World Wide Web Consortium }}</ref> Дар [[табиат]] сурхро дар [[хун]], [[оташ]], гулу меваҳо, баъзе [[Маъдан|маъданҳо]] ва [[Ҳайвон|ҳайвонҳо]] дидан мумкин аст. Одамон аз замонҳои қадим ин рангро барои ороиши бадан, ранг кардани матоъ, [[рассомӣ]] ва [[кулолгарӣ]] истифода мебурданд.<ref name="Smithsonian2" /> Сурх дар фарҳангҳои гуногун маъноҳои ҳархела дорад. Он метавонад рамзи [[ҳаёт]], [[муҳаббат]], [[ҷасорат]], нерӯ, шодӣ ва фармонравоӣ бошад, вале ҳамзамон метавонад рамзи хунрезӣ, хатар, ғазаб ё ҷанг низ бошад. Дар фарҳанги тоҷикӣ ва дигар халқҳои эронитабор сурх бо зебоӣ, хушбахтӣ, ҷашну маросимҳо, гулҳо ва баъзе фаҳмишҳои динӣ пайванд дорад.<ref name="IranicaColor">{{cite encyclopedia |last1=Schimmel |first1=Annemarie |last2=Soucek |first2=Priscilla P. |title=Color |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |volume=VI |pages=46–50 |year=1992 |url=https://www.iranicaonline.org/articles/color-pers-rang/ }}</ref><ref name="Rahimi">{{cite journal |last=Раҳимӣ |first=Дилшод |title=Ифодаи номи рангҳо дар гуфтори ҳунармандон |journal=Паёмномаи фарҳанг |year=2020 |issue=1 (49) |pages=5–10 |publisher=Пажӯҳишгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилоот |url=https://pitfi.tj/sites/default/files/payomnomai_farhang/payomnomai_farhang_2020_01.pdf }}</ref> == Решаи ном == Вожаи сурх решаи қадимии [[забонҳои эронӣ]] дорад. Дар [[забони авестоӣ]] он ба шакли ''suxra-'' бо маънои «сурх» ва «гарм» омадааст. Дар [[форсии миёна]] ба шакли ''suxr'' ва дар [[форсии нав]] ба шакли ''surx'' ё ''sorx'' табдил ёфтааст.<ref name="Viti3" /> Ин вожа дар дигар забонҳои эронӣ низ ҳамреша дорад. Масалан, дар [[забони пашту]] калимаи ''sūr'' маънои «сурх»-ро дорад. Ба ақидаи баъзе забоншиносон, решаи қадимии ин вожа бо мафҳумҳои сӯхтан, дурахшидан ва гармӣ алоқаманд аст.<ref name="Rahimi2" /><ref name="Tukhtasunov2" /> == Номҳои дигари сурх == {{Асосӣ|Тобишҳои сурх}} Дар забони тоҷикӣ ранги сурх тобишҳои зиёде дорад, ки бисёре аз онҳо номҳои хос доранд. Номи ин рангҳо бештар аз гулҳо, меваҳо, сангҳои қимматбаҳо ва дигар чизҳои табиат гирифта шудааст.<ref name="Rahimi" /> == Хусусиятҳои ранг == === Сурх дар табиат ва рӯшноӣ === [[Акс:Linear visible spectrum.svg|thumb|Сурх дар спектри намоёни рӯшноӣ]] Одам рангҳоро ба воситаи [[чашм]] ва [[мағзи сар]] мебинад. Дар [[тӯрпардаи чашм]], ҳуҷайраҳои махсуси ба рӯшноӣ ҳассос — [[чӯбчаҳо]] ва [[колбачаҳо]] ҷойгиранд. Колбачаҳо барои фарқ кардани рангҳо хизмат мекунанд. Онҳо рӯшноиро ба сигналҳои асабӣ табдил медиҳанд, ки тавассути [[асаби босира]] ба мағзи сар мерасанд. Мағзи сар ин сигналҳоро коркард карда, рангҳоро муайян мекунад.<ref name="Ustoev2023">{{cite book|last=Устоев|first=Мирзо|title=Биология: Анатомия, физиология ва гигиенаи одам|edition=5|publisher=Маориф|place=Душанбе|year=2023|page=168|isbn=978-99985-39-09-9|url=https://www.maorif.tj/storage/libraries/01JBBNBXBDDKFJ50NQ914F1EWD.pdf|language=tg}}</ref> Нури сурх нисбат ба нури [[бунафш]] [[Дарозии мавҷ|дарозии мавҷи]] бештар ва [[Басомад|басомади]] камтар дорад. Ашёи сурх як қисми рӯшноиро ҷаббида, қисми дигарро инъикос мекунад. Чашми инсон рӯшноии инъикосшударо сурх мебинад.<ref name="Spectral"/> === Сурх дар системаҳои рангӣ === Дар [[модели рангии RGB]], ки дар [[монитори компютер]], телефон ва дигар экранҳо истифода мешавад, сурх яке аз се ранги асосии нур аст. Сурхи стандартии вебӣ бо рамзи '''#FF0000''' муайян мешавад.<ref name="W3C" /> Дар [[модели рангии CMYK]], ки дар [[чоп]] истифода мешавад, сурх аз омехтани рангҳои [[арғувонӣ|арғавонӣ]] ва [[зард]] ҳосил мешавад. Аз ин рӯ, сурх дар RGB ранги асосӣ ва дар CMYK ранги дуюминдараҷа ҳисоб мешавад. == Таърих == {{Асосӣ|Таърихи ранги сурх}} === Давраи пеш аз таърих === [[Акс:Pech Merle main.jpg|thumb|Нақши дасти инсон бо рангдонаи сурх дар ғори Пеш-Мерли Фаронса.]] Сурх яке аз қадимтарин рангҳое мебошад, ки одамизод дар санъат истифода кардааст. Дар давраи [[палеолит]] одамон аз хоки сурх, ки дорои [[оксиди оҳан]] буд, [[рангдона]] тайёр мекарданд. Ин маводро [[охра]]и сурх меноманд. Одамон онро кӯфта, бо об ё моддаҳои дигар омехта мекарданд ва барои ороиши бадан, ранг кардани ашё ва наққошии рӯйи санг ба кор мебурданд.<ref name="Smithsonian">{{cite web |title=Red |url=https://asia.si.edu/explore-art-culture/art-stories/colors/red/ |website=National Museum of Asian Art |publisher=Smithsonian Institution }}</ref> Дар ғорҳои қадимии [[Аврупо]] ва [[Африқо]] тасвирҳои ҳайвонот, нақши дастони инсон ва дигар осори бо рангдонаи сурх офаридашуда ёфт шудаанд, ки баъзе аз онҳо таърихи даҳҳо ҳазор соларо доранд. === Давраи бостон === Дар [[Мисри бостон]] сурх дар наққошӣ, ороиши бадан ва маросимҳои динӣ истифода мешуд. Мисриён аз охраи сурх барои ранг кардани деворҳо, пайкараҳо, [[рухсора]] ва [[лаб]] истифода мекарданд. Дар [[Чини бостон]] барои ороиши [[сафол]]у биноҳо аз [[Рангдона|рангдонаҳо]] ва барои ранг кардани матоъ аз [[Рангина|рангинаҳо]] истифода мебурданд. Бо гузашти вақт сурх ба яке аз рангҳои муҳими маросимӣ ва дарборӣ табдил ёфт. Дар фарҳанги чинӣ ин ранг рамзи бахт, шодӣ ва комёбӣ мебошад.<ref name="Smithsonian"/> Дар [[Юнони бостон|Юнону]] [[Руми бостон]] рангдонаҳои маъданӣ, аз ҷумлаи [[шанграф]] ва [[сурби сурх]], истеҳсол мекарданд. Шанграф ранги сурхи дурахшон медод, аммо аз сабаби доштани [[симоб]] заҳрнок буд. Сурби сурх низ моддаи заҳрнок мебошад. == Сурх дар фарҳанги Суғд == [[Акс:Hommes au banquet, pigment sur plâtre, Penjikent, Tadjikistan.jpg|thumb|250px|Зиёфати савдогарони суғдӣ дар деворнигораи Панҷакенти бостонӣ. Асри VIII.]] Дар [[Суғд|Суғди]] бостон сурх яке аз рангҳои муҳими [[деворнигорӣ]] ва ҳунарҳои ороишӣ буд. Деворнигораҳои [[Панҷакенти бостонӣ]], [[Афросиёб (шаҳри бостонӣ)|Афросиёб]], [[Варахша]] ва дигар шаҳрҳои Суғд нишон медиҳанд, ки рассомон аз рангҳои сурх, зард, сафед, сиёҳ ва кабуд истифода мекарданд.<ref name="SogdArt2" /> Дар деворнигораҳои Панҷакент, ки асосан ба асрҳои V–VIII мансубанд, саҳнаҳои зиндагии дарборӣ, зиёфатҳо, достонҳои паҳлавонӣ, афсонаҳо ва худоён тасвир шудаанд. Рассомон барои кашидани ин расмҳо аз рангмояҳои табиӣ, бахусус рангдонаҳои маъданӣ, истифода мекарданд. Барои ҳосил кардани ранги сурх аз рангдонаҳое чун [[охра]]и сурх, [[ҳематит]], [[шанграф]] ва [[сурби сурх]] истифода мешуд.<ref name="Kosolapov">{{cite book |last1=Косолапов |first1=А. И. |last2=Маршак |first2=Б. И. |title=Стенная живопись Средней и Центральной Азии: историко-художественное и лабораторное исследование |publisher=Формика |place=Санкт-Петербург |year=1999 |url=https://www.kronk.spb.ru/library/kosolapov-marshak-1999-t1.htm }}</ref> [[Акс: A silk samite fragment with winged bulls, Central Asia, Sogdiana, 7th-8th century.jpg|thumb|250px|Порчаи матои абрешимии суғдӣ бо тасвири говҳои болдор дар заминаи сурхи қирмизӣ. Асрҳои VII–VIII.]] Ранги сурх дар бофандагии суғдиён низ истифода мешуд. Яке аз намунаҳои он порчаи матои абрешимии асрҳои VII–VIII мебошад, ки дар заминаи қирмизии он говҳои болдор тасвир шудаанд. Ин матоъ бо шаш ранг, аз ҷумла сурхи олучагӣ, сафед, кабуди тира, зард ва сабз бофта шудааст.<ref name="SogdSilk">{{cite web |title=A silk samite fragment with winged bulls, Central Asia, Sogdiana, 7th/8th century |url=https://www.sothebys.com/en/buy/auction/2026/arts-of-the-islamic-world-india-l26220/a-silk-samite-fragment-with-winged-bulls-central |website=Sotheby's }}</ref> {{clear}} === Толори сурхи Варахша === Яке аз намунаҳои номдори корбурди ранги сурх дар санъати Суғд Толори сурх дар қасри [[Варахша]] мебошад. Ин қаср дар наздикии [[Бухоро]] ҷойгир буда, деворнигораҳои он ба асрҳои VII–VIII мансубанд. Ин толор аз он сабаб «Толори сурх» ном гирифтааст, ки заминаи деворнигораҳои он асосан сурх аст. Дар ин деворнигораҳо саворони фил, палангҳо ва дигар ҷонварони афсонавӣ тасвир шудаанд.<ref name="Varakhsha2" /> [[File:Wall Paintings in the Palace at Varakhsha.jpg|thumb|center|1000px|Деворнигораи Варахша. Асри VIII.]] {{clear}} == Сурх дар фарҳанги тоҷикон == === Маъноҳои рамзӣ === Дар фарҳанги тоҷикон сурх яке аз рангҳои маъмули ҷашну маросимҳо буда, бештар рамзи шодӣ, зебоӣ, ҷавонӣ ва хушбахтӣ мебошад.<ref name="Rahimi"/> Сурх ҳамчунин метавонад рамзи оташ, хун ва ҷасорат бошад. Маънои ин ранг вобаста ба маросим ва минтақа фарқ мекунад. Масалан, дар баъзе мавридҳо сурх нишонаи хушбахтӣ ва дар мавридҳои дигар рамзи ҷанг, хатар ё қурбонӣ аст. === Сурх дар Наврӯз === {{Асосӣ|Наврӯз}} Дар баъзе минтақаҳои Тоҷикистон сурх дар маросимҳои [[Наврӯз]] аҳамияти махсус дорад. Дар баъзе оинҳои [[Бадахшон]] пеш аз Наврӯз соҳиби хона ду ҷорӯби сурхро назди даромадгоҳ мегузошт ва бар болои дар матои сурх меовехт. Дар ин маросим сурх рамзи шодӣ, бахт ва рӯзгори нек ба шумор мерафт.<ref name="IranicaNowruz">{{cite encyclopedia |last=Shahbazi |first=Alireza Shapur |title=Nowruz ii. In the Islamic Period |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |year=2000 |url=https://www.iranicaonline.org/articles/nowruz-ii/ }}</ref> === Сурх дар Меҳргон === {{Асосӣ|Меҳргон}} [[Меҳргон]] яке аз ҷашнҳои бостонии мардуми эронитабор буда, бо фарорасии тирамоҳ ва ҳосилчинӣ алоқаманд аст. Дар фарҳанги тоҷикон рангҳои сурх, арғавонӣ, норинҷӣ ва [[Заррин|заррин]] бо ин ҷашн пайванд доранд. Ин рангҳо баргҳои хазон, меваҳои пухта, нури офтоб ва фаровонии ҳосилро ба ёд меоранд.<ref name="Rahimi"/> Меҳргон ҳамчунин бо [[Меҳр (эзад)|Меҳр]] ё Митро, яке аз эзадони эронии бостон, алоқаманд аст. Меҳр дар эътиқодоти қадим бо рӯшноӣ ва аҳду паймон пайванд дошт. Аз ин рӯ, дар баъзе навиштаҳо рангҳои сурху зарринро ба нури офтоб ва ҷашни Меҳргон нисбат медиҳанд.<ref>{{cite web |title=Меҳргон — ҷашни ниёгон — аз бостон то имрӯз |url=https://amit.tj/tj/mekhrgon-chashni-niyogon-az-boston-imruz |publisher=Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон }}</ref> === Сурх дар ҳунарҳои мардумӣ === Сурх дар [[сӯзанӣ]], [[абрбандӣ]], [[чакан]], [[қолинбофӣ]], [[гилембофӣ]] ва дигар ҳунарҳои мардумии тоҷикон васеъ истифода мешавад. Дар [[Сӯзанӣ|сӯзани]]ҳои тоҷикӣ тобишҳои гуногуни сурх, аз ҷумла [[Қирмизӣ|қирмизӣ]] ва гулобӣ, барои тасвири лола, садбарг, анор ва дигар нақшҳои гулдор истифода мешаванд. Сӯзаниҳо барои ороиши хона ва ҳамчун қисми [[бӯхчаи арӯс]] омода мешуданд. Нақшҳои гулу анор аксаран рамзи зебоӣ, баракат ва фаровонӣ ба шумор мерафтанд.<ref name="SuzaniWCC"/> Дар [[чакан]]и тоҷикӣ низ сурх яке аз рангҳои маъмул аст. Нақшҳои гулу баргро бо риштаҳои рангоранг, аз ҷумла сурх, рӯйи матоъ медӯзанд. Дар баъзе минтақаҳо матои сурх ҳамчун заминаи чакан истифода мешавад.<ref name="UNESCOChakan"/> == Ранги сурх дар адабиёти тоҷик == Дар [[адабиёти форсӣ|адабиёти тоҷик]] сурх яке аз рангҳои серистеъмол буда, шоирон онро барои тасвири чеҳра, лаб, гул, шароб, оташ, хун, муҳаббат ва шуҷоат истифода мебаранд. Дар шеъри классикӣ ранги сурх бештар бо чунин маъноҳо меояд: * '''Гули сурх''' — зебоӣ, баҳор ва маҳбуб. * '''Лаби лаъл''' — лаби сурх ва зебои маҳбуба. * '''Чеҳраи гулгун''' — рӯйи зебо ё сурхтоб. * '''Бодаи гулгун''' — шароби сурх. * '''Лолаи сурх''' — ишқ, хун ё шаҳодат. * '''Оташи сурх''' — гармӣ, нерӯ ва ишқи пуршӯр. Вобаста ба мазмуни шеър сурх метавонад ҳам рамзи ишқу зебоӣ ва ҳам рамзи хун, ғазаб ё шаҳодат бошад.<ref name="IranicaColor"/> === Сурх дар шеъри Рӯдакӣ === Дар ашъори [[Рӯдакӣ|Абӯабдуллоҳи Рӯдакӣ]] низ тасвирҳои вобаста ба ранги сурх бисёранд. Масалан, дар яке аз байтҳои ӯ омадааст: {{Иқтибос|Самоъу бодаи гулгун ва лӯъбатон чу моҳ,<br>Агар фаришта бибинад, дарафтад дар чоҳ.<ref name="Rudaki">{{cite web |title=Рӯдакӣ — Қасидаҳо ва қитъаҳо, №104 |url=https://ganjoor.net/roodaki/baghimande/sh104 |website=Ганҷур |language=fa }}</ref>}} Дар ин байт «бодаи гулгун» ба маънои шароби сурх омадааст. Истифодаи вожаи «гулгун» нишон медиҳад, ки дар забони адабии форсӣ-тоҷикӣ ранги сурхро на танҳо бо номи мустақим, балки тавассути монанд кардан ба гул ва дигар ашёи табиат низ ифода мекарданд. === Сурх ва сурхрӯйӣ === Дар забони тоҷикӣ ибораи '''сурхрӯй''' ё '''рӯйсафед''' ба шахси обрӯманд ва сарбаланд низ гуфта мешавад. «Сурхрӯй шудан» дар баъзе мавридҳо маънои шармидан ва сурх шудани рӯйро дорад, вале дар адабиёти классикӣ сурхрӯйӣ метавонад рамзи обрӯ ва сарбаландӣ бошад. Дар адабиёти ирфонӣ сурх баъзан бо қудрати рӯҳонӣ ва ишқи илоҳӣ пайванд мегирад. Масалан, дар осори баъзе орифон ва шоирони форсӣ сурх рамзи нерӯи ботинӣ ва таҷрибаи маънавӣ мебошад.<ref name="IranicaColor"/> === Сурх дар «Ҳафт пайкар» === Дар достони '''[[Ҳафт пайкар]]'''-и [[Низомии Ганҷавӣ]] рангҳо бо рӯзҳои ҳафта ва сайёраҳо алоқаманд мебошанд. Дар низоми рамзии асар сурх бо [[Баҳром (сайёра)|сайёраи Баҳром]] ва рӯзи сешанбе пайванд дорад. Ин анъана аз тасаввуроти куҳани [[ахтаршиносӣ]] ва рамзшиносии рангҳо сарчашма мегирад.<ref name="IranicaColor"/> Дар осори адабии форсӣ чунин робитаҳои байни рангҳо, сайёраҳо ва рӯзҳои ҳафта дар давраҳои гуногун истифода шудаанд. == Сурх дар устураҳо ва эътиқодоти эронӣ == === Сурх, оташ ва рӯшноӣ === Дар фарҳангҳои қадими эронӣ оташ аз унсурҳои муҳими динӣ ва маросимӣ буд. Ранги сурху норинҷии шуълаи оташ бо гармӣ, рӯшноӣ ва нерӯ алоқаманд аст. Аз ин сабаб сурх дар баъзе шарҳҳои фарҳангӣ бо офтоб, оташ ва нерӯи зиндагӣ пайванд дода мешавад. Дар [[зардуштия]] оташ рамзи муҳими покӣ ва рӯшноӣ мебошад. Аммо ин маънои онро надорад, ки сурх ягона ранги муқаддаси ин дин аст. Масалан, либоси сафед низ дар маросимҳои зардуштӣ ҷойгоҳи махсус дорад.<ref name="IranicaColor"/> Дар [[Чоршанбеи сурӣ]], ки дар баъзе минтақаҳои Эрон ҷашн гирифта мешавад, мардум аз болои оташ мепаранд. Дар ин маросим сурхӣ бо тандурустӣ ва нерӯи зиндагӣ алоқаманд аст. Пайдоиши номи «сурӣ» баҳснок аст, вале баъзе муҳаққиқон онро бо вожаи куҳани ''сур'' ба маънои сурх мепайванданд.<ref name="IranicaSuri">{{cite encyclopedia |last1=Saʿidi-Sirjani |first1=Ali-Akbar |last2=Kasheff |first2=Manouchehr |title=Čahāršanba-Sūrī |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |year=1990 |url=https://www.iranicaonline.org/articles/caharsanba-suri/ }}</ref> === Сурх ва Сиёвуш === Дар устураҳо ва адабиёти эронӣ сурх метавонад рамзи хуни рехташуда ва қурбонӣ бошад. Яке аз чеҳраҳои муҳими ин анъана [[Сиёвуш]] аст, ки достони ӯ дар [[Шоҳнома]]и [[Фирдавсӣ]] нақл шудааст. Сиёвуш дар адабиёт ва фарҳанги мардумӣ рамзи бегуноҳӣ ва марги фоҷиавӣ мебошад. Дар баъзе шарҳҳои адабӣ лолаи сурх бо хуни шаҳидон ва сарнавишти қаҳрамонони фоҷиавӣ, аз ҷумла Сиёвуш, пайванд дода мешавад.<ref name="IranicaHusayn">{{cite encyclopedia |title=Ḥosayn b. ʿAli ii. In Popular Shiʿism |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |url=https://www.iranicaonline.org/articles/hosayn-b-ali-ii/ }}</ref> Ин робита пеш аз ҳама як тасвири адабӣ ва устуравӣ аст; онро набояд ҳамчун далели пайдоиши ҳамаи навъҳои гули лола аз хуни Сиёвуш фаҳмид. === Лолаи сурх === [[Акс:Red poppies vertical.jpg|thumb|Гулҳои сурх дар адабиёти тоҷик рамзи зебоӣ, баҳор ва баъзан хун ё шаҳодат мебошанд.]] [[Лола]] яке аз гулҳои машҳур дар фарҳанги тоҷикон аст. Дар шеър ва ҳунарҳои мардумӣ лолаи сурх бо ҷавонӣ, муҳаббат, зебоӣ ва баҳор алоқаманд аст. Дар баъзе анъанаҳои адабӣ лолаи сурх метавонад рамзи хуни шаҳидон низ бошад. Ин маъно дар адабиёти форсӣ ва дар шеърҳои баъзе шоирони давраҳои баъдӣ дида мешавад.<ref name="IranicaColor"/> Дар Тоҷикистон гули лола дар нақшҳои [[чакан]], сӯзанӣ ва дигар ҳунарҳои ороишӣ низ истифода мешавад. == Рангҳои сурх дар ҳунари рангрезии тоҷикон == {{Асосӣ|Рангрезӣ}} Дар гузашта рангҳои сурхро аз маводи гуногуни табиӣ тайёр мекарданд. Дар байни тоҷикон яке аз сарчашмаҳои асосӣ решаи гиёҳи '''[[рӯян]]''' буд. === Рӯян === Рӯян (''[[Rubia tinctorum]]'') гиёҳест, ки аз решаи он моддаи рангкунандаи сурх мегиранд. Мардумшинос Н. Н. Ершов дар китоби «Қаратоғ ва ҳунарҳои он» тарзи рангтайёркунии анъанавиро чунин шарҳ додааст: Рангрезон решаи рӯяни тақрибан сесоларо меканданд, хушк ва майда мекарданд. Сипас онро дар об тар карда, меҷӯшонданд. Риштаҳои пахтагӣ ва абрешимиро дар оби рангдор меҷӯшонданд, то ранг ба онҳо часпад.<ref name="Ershov">{{cite book |last=Ершов |first=Н. Н. |title=Каратаг и его ремесла |publisher=Дониш |place=Душанбе |year=1984 |pages=44–46 |url=https://abashin.org/wp-content/uploads/2024/02/ershov2.pdf }}</ref> Барои устувор кардани ранг аз моддаҳои ёрирасон, аз ҷумла '''бузғунҷ''', ки ғуддаҳои баъзе дарахтони писта мебошанд, истифода мешуд. Вобаста ба тарзи коркард рӯян метавонад аз гулобӣ то сурхи тира ранг диҳад.<ref name="Ershov"/> === Қирмиз === '''[[Қирмиз]]''' ранги сурхест, ки аз баъзе ҳашароти рангдеҳ ба даст меояд. Дар ҳунари Қаратоғ қирмизро бештар барои ранг кардани абрешим истифода мебурданд. Ершов менависад, ки ин рангро аз берун меоварданд ва барои рангкунӣ аз моддаҳои ёрирасон низ истифода мекарданд.<ref name="Ershov"/> Қирмиз дар таърихи рангрезии кишварҳои гуногун, аз ҷумла дар Осиёи Ғарбӣ ва Аврупо, ранги арзишманд ба шумор мерафт. === Анор ва дигар рустаниҳо === Дар баъзе ҳунарҳои мардумӣ аз пӯст, реша ва меваи рустаниҳо низ ранг тайёр мекарданд. [[Пӯсти анор]] дар рангрезӣ истифода шудааст, аммо ранги ҳосилшуда вобаста ба усули коркард ва моддаҳои ёрирасон метавонад гуногун бошад. Дар Қаратоғ, мувофиқи маълумоти Ершов, аз пӯсти анор барои гирифтани ранги сиёҳ низ истифода мекарданд.<ref name="Ershov"/> Аз ин рӯ, истифодаи анорро танҳо ба ранги сурх маҳдуд кардан дуруст нест. == Сурх дар рамзҳои давлатӣ ва сиёсӣ == === Парчами Тоҷикистон === [[Акс:Flag of Tajikistan.svg|thumb|Ранги сурх қисми болоии [[Парчами Тоҷикистон|Парчами давлатии Тоҷикистон]]ро ташкил медиҳад.]] Сурх яке аз се ранги [[Парчами Тоҷикистон|Парчами давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] мебошад. Парчами кунунии Тоҷикистон соли [[1992]] қабул шудааст. Он аз се рахи уфуқии сурх, сафед ва сабз иборат буда, дар маркази рахи сафед тоҷ ва ҳафт ситора дорад. Дар шарҳҳои рамзии парчам сурх аксаран бо истиқлол, ҷасорат, мубориза ва ҷоннисорӣ пайванд дода мешавад. Ин шарҳҳо аз тавсифи расмии тарҳи парчам фарқ доранд. Мувофиқи маълумоти сомонаи расмии Президенти Тоҷикистон, рамзи рақамии сурхи парчам '''#DC161D''' мебошад, ки аз сурхи стандартии вебӣ (#FF0000) фарқ мекунад.<ref name="Flag">{{cite web |title=Рамзҳои давлатӣ |url=https://www.president.tj/symbols |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |language=tg }}</ref> === Сурх дар ҳаракатҳои сиёсӣ === Аз асри XIX сар карда, сурх ба яке аз рангҳои рамзии ҳаракатҳои [[сотсиализм|сотсиалистӣ]] ва [[коммунизм|коммунистӣ]] табдил ёфт. Пас аз [[Инқилоби Октябр]] дар соли 1917 ранги сурх ба рамзи асосии ҳокимияти [[болшевикон]] табдил ёфт. Он дар парчам, нишонҳо, шиорҳо ва ороишоти расмии [[Иттиҳоди Шӯравӣ]] васеъ истифода мешуд. Парчами [[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон]] низ сурхро ҳамчун яке аз рангҳои асосии худ дошт. Имрӯз сурх дар парчамҳои бисёр кишварҳо истифода мешавад, вале маънои он вобаста ба таърих ва фарҳанги ҳар кишвар фарқ мекунад. == Маъноҳои дигари сурх == Дар ҷаҳони муосир сурх дар [[аломатҳои роҳ]], нишонҳои огоҳкунанда, таҷҳизоти [[сӯхторхомӯшкунӣ]] ва дигар воситаҳои амниятӣ истифода мешавад. Ин ранг диққатро зуд ҷалб мекунад ва аз ин рӯ барои нишон додани хатар, манъ ё зарурати таваҷҷуҳ муносиб аст. Дар фарҳанг ва санъат бошад, сурх ҳамоно бо муҳаббат, нерӯ, ҳаяҷон, шодӣ ва ҷасорат пайванд дорад. Аммо маънои равонии он ҳамеша яксон нест ва аз шароити истифода ва таҷрибаи фарҳангии бинанда вобаста мебошад. == Адабиёт == {{reflist}} {{Тобишҳои сурх}} {{Гурӯҳбандии рангҳо}} [[Гурӯҳ:Рангҳои асосӣ]] [[Гурӯҳ:Сурх]] sbt75j74o83qf2veqjntd0t05h3w9y9 1493210 1493209 2026-11-08T22:47:47Z Zosya95 54344 /* Ранги сурх дар адабиёти тоҷик */ 1493210 wikitext text/x-wiki {{Қуттии ранг |ном=Сурх |hex=FF0000 |r=255 |g=0 |b=0 |c=0 |m=100 |y=100 |k=0 |h=0 |s=100 |v=100 |тасвир={{photomontage |photo1a=Pomegranate02 edit.jpg |photo1b=Cardinal.jpg |photo2a=Cardinal Théodore Adrien Sarr 2.JPG |photo2c=Magdalena Frackowiak.jpg |photo3a=Chinese honor guard in column 070322-F-0193C-014.JPEG |size=280 |color_border=#AAAAAA |position=center }} |рамз={{hlist|[[Шодӣ]]|[[Бахт]]|[[Нерӯ]]|[[Меҳргон]]|[[Хатар]]|[[Оташ]]}} }} '''Сурх''' яке аз [[Ранги асосӣ|рангҳои асосӣ]] буда, дар [[спектри намоён]]и [[рӯшноӣ]], дар паҳлӯи ранги [[норинҷӣ]] ҷойгир аст ва [[дарозии мавҷ]]и нури сурх тақрибан 620–750 [[нанометр|нм]] мебошад. Дар [[модели рангии RGB]] сурх яке аз се ранги асосӣ буда, дар [[модели рангии CMYK]] аз омезиши [[арғавонӣ]] ва [[зард]] ҳосил мешавад.<ref name="Spectral">{{cite web |title=Spectral Colors |url=http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/vision/specol.html |website=HyperPhysics |publisher=Georgia State University }}</ref><ref name="W3C">{{cite web |title=CSS Color Module Level 3 |url=https://www.w3.org/TR/css-color-3/ |publisher=World Wide Web Consortium }}</ref> Дар [[табиат]] сурхро дар [[хун]], [[оташ]], гулу меваҳо, баъзе [[Маъдан|маъданҳо]] ва [[Ҳайвон|ҳайвонҳо]] дидан мумкин аст. Одамон аз замонҳои қадим ин рангро барои ороиши бадан, ранг кардани матоъ, [[рассомӣ]] ва [[кулолгарӣ]] истифода мебурданд.<ref name="Smithsonian2" /> Сурх дар фарҳангҳои гуногун маъноҳои ҳархела дорад. Он метавонад рамзи [[ҳаёт]], [[муҳаббат]], [[ҷасорат]], нерӯ, шодӣ ва фармонравоӣ бошад, вале ҳамзамон метавонад рамзи хунрезӣ, хатар, ғазаб ё ҷанг низ бошад. Дар фарҳанги тоҷикӣ ва дигар халқҳои эронитабор сурх бо зебоӣ, хушбахтӣ, ҷашну маросимҳо, гулҳо ва баъзе фаҳмишҳои динӣ пайванд дорад.<ref name="IranicaColor">{{cite encyclopedia |last1=Schimmel |first1=Annemarie |last2=Soucek |first2=Priscilla P. |title=Color |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |volume=VI |pages=46–50 |year=1992 |url=https://www.iranicaonline.org/articles/color-pers-rang/ }}</ref><ref name="Rahimi">{{cite journal |last=Раҳимӣ |first=Дилшод |title=Ифодаи номи рангҳо дар гуфтори ҳунармандон |journal=Паёмномаи фарҳанг |year=2020 |issue=1 (49) |pages=5–10 |publisher=Пажӯҳишгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилоот |url=https://pitfi.tj/sites/default/files/payomnomai_farhang/payomnomai_farhang_2020_01.pdf }}</ref> == Решаи ном == Вожаи сурх решаи қадимии [[забонҳои эронӣ]] дорад. Дар [[забони авестоӣ]] он ба шакли ''suxra-'' бо маънои «сурх» ва «гарм» омадааст. Дар [[форсии миёна]] ба шакли ''suxr'' ва дар [[форсии нав]] ба шакли ''surx'' ё ''sorx'' табдил ёфтааст.<ref name="Viti3" /> Ин вожа дар дигар забонҳои эронӣ низ ҳамреша дорад. Масалан, дар [[забони пашту]] калимаи ''sūr'' маънои «сурх»-ро дорад. Ба ақидаи баъзе забоншиносон, решаи қадимии ин вожа бо мафҳумҳои сӯхтан, дурахшидан ва гармӣ алоқаманд аст.<ref name="Rahimi2" /><ref name="Tukhtasunov2" /> == Номҳои дигари сурх == {{Асосӣ|Тобишҳои сурх}} Дар забони тоҷикӣ ранги сурх тобишҳои зиёде дорад, ки бисёре аз онҳо номҳои хос доранд. Номи ин рангҳо бештар аз гулҳо, меваҳо, сангҳои қимматбаҳо ва дигар чизҳои табиат гирифта шудааст.<ref name="Rahimi" /> == Хусусиятҳои ранг == === Сурх дар табиат ва рӯшноӣ === [[Акс:Linear visible spectrum.svg|thumb|Сурх дар спектри намоёни рӯшноӣ]] Одам рангҳоро ба воситаи [[чашм]] ва [[мағзи сар]] мебинад. Дар [[тӯрпардаи чашм]], ҳуҷайраҳои махсуси ба рӯшноӣ ҳассос — [[чӯбчаҳо]] ва [[колбачаҳо]] ҷойгиранд. Колбачаҳо барои фарқ кардани рангҳо хизмат мекунанд. Онҳо рӯшноиро ба сигналҳои асабӣ табдил медиҳанд, ки тавассути [[асаби босира]] ба мағзи сар мерасанд. Мағзи сар ин сигналҳоро коркард карда, рангҳоро муайян мекунад.<ref name="Ustoev2023">{{cite book|last=Устоев|first=Мирзо|title=Биология: Анатомия, физиология ва гигиенаи одам|edition=5|publisher=Маориф|place=Душанбе|year=2023|page=168|isbn=978-99985-39-09-9|url=https://www.maorif.tj/storage/libraries/01JBBNBXBDDKFJ50NQ914F1EWD.pdf|language=tg}}</ref> Нури сурх нисбат ба нури [[бунафш]] [[Дарозии мавҷ|дарозии мавҷи]] бештар ва [[Басомад|басомади]] камтар дорад. Ашёи сурх як қисми рӯшноиро ҷаббида, қисми дигарро инъикос мекунад. Чашми инсон рӯшноии инъикосшударо сурх мебинад.<ref name="Spectral"/> === Сурх дар системаҳои рангӣ === Дар [[модели рангии RGB]], ки дар [[монитори компютер]], телефон ва дигар экранҳо истифода мешавад, сурх яке аз се ранги асосии нур аст. Сурхи стандартии вебӣ бо рамзи '''#FF0000''' муайян мешавад.<ref name="W3C" /> Дар [[модели рангии CMYK]], ки дар [[чоп]] истифода мешавад, сурх аз омехтани рангҳои [[арғувонӣ|арғавонӣ]] ва [[зард]] ҳосил мешавад. Аз ин рӯ, сурх дар RGB ранги асосӣ ва дар CMYK ранги дуюминдараҷа ҳисоб мешавад. == Таърих == {{Асосӣ|Таърихи ранги сурх}} === Давраи пеш аз таърих === [[Акс:Pech Merle main.jpg|thumb|Нақши дасти инсон бо рангдонаи сурх дар ғори Пеш-Мерли Фаронса.]] Сурх яке аз қадимтарин рангҳое мебошад, ки одамизод дар санъат истифода кардааст. Дар давраи [[палеолит]] одамон аз хоки сурх, ки дорои [[оксиди оҳан]] буд, [[рангдона]] тайёр мекарданд. Ин маводро [[охра]]и сурх меноманд. Одамон онро кӯфта, бо об ё моддаҳои дигар омехта мекарданд ва барои ороиши бадан, ранг кардани ашё ва наққошии рӯйи санг ба кор мебурданд.<ref name="Smithsonian">{{cite web |title=Red |url=https://asia.si.edu/explore-art-culture/art-stories/colors/red/ |website=National Museum of Asian Art |publisher=Smithsonian Institution }}</ref> Дар ғорҳои қадимии [[Аврупо]] ва [[Африқо]] тасвирҳои ҳайвонот, нақши дастони инсон ва дигар осори бо рангдонаи сурх офаридашуда ёфт шудаанд, ки баъзе аз онҳо таърихи даҳҳо ҳазор соларо доранд. === Давраи бостон === Дар [[Мисри бостон]] сурх дар наққошӣ, ороиши бадан ва маросимҳои динӣ истифода мешуд. Мисриён аз охраи сурх барои ранг кардани деворҳо, пайкараҳо, [[рухсора]] ва [[лаб]] истифода мекарданд. Дар [[Чини бостон]] барои ороиши [[сафол]]у биноҳо аз [[Рангдона|рангдонаҳо]] ва барои ранг кардани матоъ аз [[Рангина|рангинаҳо]] истифода мебурданд. Бо гузашти вақт сурх ба яке аз рангҳои муҳими маросимӣ ва дарборӣ табдил ёфт. Дар фарҳанги чинӣ ин ранг рамзи бахт, шодӣ ва комёбӣ мебошад.<ref name="Smithsonian"/> Дар [[Юнони бостон|Юнону]] [[Руми бостон]] рангдонаҳои маъданӣ, аз ҷумлаи [[шанграф]] ва [[сурби сурх]], истеҳсол мекарданд. Шанграф ранги сурхи дурахшон медод, аммо аз сабаби доштани [[симоб]] заҳрнок буд. Сурби сурх низ моддаи заҳрнок мебошад. == Сурх дар фарҳанги Суғд == [[Акс:Hommes au banquet, pigment sur plâtre, Penjikent, Tadjikistan.jpg|thumb|250px|Зиёфати савдогарони суғдӣ дар деворнигораи Панҷакенти бостонӣ. Асри VIII.]] Дар [[Суғд|Суғди]] бостон сурх яке аз рангҳои муҳими [[деворнигорӣ]] ва ҳунарҳои ороишӣ буд. Деворнигораҳои [[Панҷакенти бостонӣ]], [[Афросиёб (шаҳри бостонӣ)|Афросиёб]], [[Варахша]] ва дигар шаҳрҳои Суғд нишон медиҳанд, ки рассомон аз рангҳои сурх, зард, сафед, сиёҳ ва кабуд истифода мекарданд.<ref name="SogdArt2" /> Дар деворнигораҳои Панҷакент, ки асосан ба асрҳои V–VIII мансубанд, саҳнаҳои зиндагии дарборӣ, зиёфатҳо, достонҳои паҳлавонӣ, афсонаҳо ва худоён тасвир шудаанд. Рассомон барои кашидани ин расмҳо аз рангмояҳои табиӣ, бахусус рангдонаҳои маъданӣ, истифода мекарданд. Барои ҳосил кардани ранги сурх аз рангдонаҳое чун [[охра]]и сурх, [[ҳематит]], [[шанграф]] ва [[сурби сурх]] истифода мешуд.<ref name="Kosolapov">{{cite book |last1=Косолапов |first1=А. И. |last2=Маршак |first2=Б. И. |title=Стенная живопись Средней и Центральной Азии: историко-художественное и лабораторное исследование |publisher=Формика |place=Санкт-Петербург |year=1999 |url=https://www.kronk.spb.ru/library/kosolapov-marshak-1999-t1.htm }}</ref> [[Акс: A silk samite fragment with winged bulls, Central Asia, Sogdiana, 7th-8th century.jpg|thumb|250px|Порчаи матои абрешимии суғдӣ бо тасвири говҳои болдор дар заминаи сурхи қирмизӣ. Асрҳои VII–VIII.]] Ранги сурх дар бофандагии суғдиён низ истифода мешуд. Яке аз намунаҳои он порчаи матои абрешимии асрҳои VII–VIII мебошад, ки дар заминаи қирмизии он говҳои болдор тасвир шудаанд. Ин матоъ бо шаш ранг, аз ҷумла сурхи олучагӣ, сафед, кабуди тира, зард ва сабз бофта шудааст.<ref name="SogdSilk">{{cite web |title=A silk samite fragment with winged bulls, Central Asia, Sogdiana, 7th/8th century |url=https://www.sothebys.com/en/buy/auction/2026/arts-of-the-islamic-world-india-l26220/a-silk-samite-fragment-with-winged-bulls-central |website=Sotheby's }}</ref> {{clear}} === Толори сурхи Варахша === Яке аз намунаҳои номдори корбурди ранги сурх дар санъати Суғд Толори сурх дар қасри [[Варахша]] мебошад. Ин қаср дар наздикии [[Бухоро]] ҷойгир буда, деворнигораҳои он ба асрҳои VII–VIII мансубанд. Ин толор аз он сабаб «Толори сурх» ном гирифтааст, ки заминаи деворнигораҳои он асосан сурх аст. Дар ин деворнигораҳо саворони фил, палангҳо ва дигар ҷонварони афсонавӣ тасвир шудаанд.<ref name="Varakhsha2" /> [[File:Wall Paintings in the Palace at Varakhsha.jpg|thumb|center|1000px|Деворнигораи Варахша. Асри VIII.]] {{clear}} == Сурх дар фарҳанги тоҷикон == === Маъноҳои рамзӣ === Дар фарҳанги тоҷикон сурх яке аз рангҳои маъмули ҷашну маросимҳо буда, бештар рамзи шодӣ, зебоӣ, ҷавонӣ ва хушбахтӣ мебошад.<ref name="Rahimi"/> Сурх ҳамчунин метавонад рамзи оташ, хун ва ҷасорат бошад. Маънои ин ранг вобаста ба маросим ва минтақа фарқ мекунад. Масалан, дар баъзе мавридҳо сурх нишонаи хушбахтӣ ва дар мавридҳои дигар рамзи ҷанг, хатар ё қурбонӣ аст. === Сурх дар Наврӯз === {{Асосӣ|Наврӯз}} Дар баъзе минтақаҳои Тоҷикистон сурх дар маросимҳои [[Наврӯз]] аҳамияти махсус дорад. Дар баъзе оинҳои [[Бадахшон]] пеш аз Наврӯз соҳиби хона ду ҷорӯби сурхро назди даромадгоҳ мегузошт ва бар болои дар матои сурх меовехт. Дар ин маросим сурх рамзи шодӣ, бахт ва рӯзгори нек ба шумор мерафт.<ref name="IranicaNowruz">{{cite encyclopedia |last=Shahbazi |first=Alireza Shapur |title=Nowruz ii. In the Islamic Period |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |year=2000 |url=https://www.iranicaonline.org/articles/nowruz-ii/ }}</ref> === Сурх дар Меҳргон === {{Асосӣ|Меҳргон}} [[Меҳргон]] яке аз ҷашнҳои бостонии мардуми эронитабор буда, бо фарорасии тирамоҳ ва ҳосилчинӣ алоқаманд аст. Дар фарҳанги тоҷикон рангҳои сурх, арғавонӣ, норинҷӣ ва [[Заррин|заррин]] бо ин ҷашн пайванд доранд. Ин рангҳо баргҳои хазон, меваҳои пухта, нури офтоб ва фаровонии ҳосилро ба ёд меоранд.<ref name="Rahimi"/> Меҳргон ҳамчунин бо [[Меҳр (эзад)|Меҳр]] ё Митро, яке аз эзадони эронии бостон, алоқаманд аст. Меҳр дар эътиқодоти қадим бо рӯшноӣ ва аҳду паймон пайванд дошт. Аз ин рӯ, дар баъзе навиштаҳо рангҳои сурху зарринро ба нури офтоб ва ҷашни Меҳргон нисбат медиҳанд.<ref>{{cite web |title=Меҳргон — ҷашни ниёгон — аз бостон то имрӯз |url=https://amit.tj/tj/mekhrgon-chashni-niyogon-az-boston-imruz |publisher=Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон }}</ref> === Сурх дар ҳунарҳои мардумӣ === Сурх дар [[сӯзанӣ]], [[абрбандӣ]], [[чакан]], [[қолинбофӣ]], [[гилембофӣ]] ва дигар ҳунарҳои мардумии тоҷикон васеъ истифода мешавад. Дар [[Сӯзанӣ|сӯзани]]ҳои тоҷикӣ тобишҳои гуногуни сурх, аз ҷумла [[Қирмизӣ|қирмизӣ]] ва гулобӣ, барои тасвири лола, садбарг, анор ва дигар нақшҳои гулдор истифода мешаванд. Сӯзаниҳо барои ороиши хона ва ҳамчун қисми [[бӯхчаи арӯс]] омода мешуданд. Нақшҳои гулу анор аксаран рамзи зебоӣ, баракат ва фаровонӣ ба шумор мерафтанд.<ref name="SuzaniWCC"/> Дар [[чакан]]и тоҷикӣ низ сурх яке аз рангҳои маъмул аст. Нақшҳои гулу баргро бо риштаҳои рангоранг, аз ҷумла сурх, рӯйи матоъ медӯзанд. Дар баъзе минтақаҳо матои сурх ҳамчун заминаи чакан истифода мешавад.<ref name="UNESCOChakan"/> == Ранги сурх дар адабиёти тоҷик == Дар [[адабиёти форсӣ|адабиёти тоҷик]] сурх яке аз рангҳои серистеъмол буда, шоирон онро барои тасвири чеҳра, лаб, гул, шароб, оташ, хун, муҳаббат ва шуҷоат истифода мебаранд. Дар шеъри классикӣ ранги сурх бештар бо чунин маъноҳо меояд: * '''Гули сурх''' — зебоӣ, баҳор ва маҳбуб. * '''Лаби лаъл''' — лаби сурх ва зебои маҳбуба. * '''Чеҳраи гулгун''' — рӯйи зебо ё сурхтоб. * '''Бодаи гулгун''' — шароби сурх. * '''Лолаи сурх''' — ишқ, хун ё ҷонфидоӣ. * '''Оташи сурх''' — гармӣ, нерӯ ва ишқи пуршӯр. Вобаста ба мазмуни шеър сурх метавонад ҳам рамзи ишқу зебоӣ ва ҳам рамзи хун, ғазаб ё ҷонфидоӣ бошад.<ref name="IranicaColor"/> === Сурх дар шеъри Рӯдакӣ === Дар ашъори [[Рӯдакӣ|Абӯабдуллоҳи Рӯдакӣ]] низ тасвирҳои вобаста ба ранги сурх бисёранд. Масалан, дар яке аз байтҳои ӯ омадааст: {{Иқтибос|Самоъу бодаи гулгун ва лӯъбатон чу моҳ,<br>Агар фаришта бибинад, дарафтад дар чоҳ.<ref name="Rudaki">{{cite web |title=Рӯдакӣ — Қасидаҳо ва қитъаҳо, №104 |url=https://ganjoor.net/roodaki/baghimande/sh104 |website=Ганҷур |language=fa }}</ref>}} Дар ин байт «бодаи гулгун» ба маънои шароби сурх омадааст. Истифодаи вожаи «гулгун» нишон медиҳад, ки дар забони адабии форсӣ-тоҷикӣ ранги сурхро на танҳо бо номи мустақим, балки тавассути монанд кардан ба гул ва дигар ашёи табиат низ ифода мекарданд. === Сурх ва сурхрӯйӣ === Дар забони тоҷикӣ ибораи '''сурхрӯй''' ё '''рӯйсафед''' ба шахси обрӯманд ва сарбаланд низ гуфта мешавад. «Сурхрӯй шудан» дар баъзе мавридҳо маънои шармидан ва сурх шудани рӯйро дорад, вале дар адабиёти классикӣ сурхрӯйӣ метавонад рамзи обрӯ ва сарбаландӣ бошад. Дар адабиёти ирфонӣ сурх баъзан бо қудрати рӯҳонӣ ва ишқи илоҳӣ пайванд мегирад. Масалан, дар осори баъзе орифон ва шоирони форсӣ сурх рамзи нерӯи ботинӣ ва таҷрибаи маънавӣ мебошад.<ref name="IranicaColor"/> === Сурх дар «Ҳафт пайкар» === Дар достони '''[[Ҳафт пайкар]]'''-и [[Низомии Ганҷавӣ]] рангҳо бо рӯзҳои ҳафта ва сайёраҳо алоқаманд мебошанд. Дар низоми рамзии асар сурх бо [[Баҳром (сайёра)|сайёраи Баҳром]] ва рӯзи сешанбе пайванд дорад. Ин анъана аз тасаввуроти куҳани [[ахтаршиносӣ]] ва рамзшиносии рангҳо сарчашма мегирад.<ref name="IranicaColor"/> Дар осори адабии форсӣ чунин робитаҳои байни рангҳо, сайёраҳо ва рӯзҳои ҳафта дар давраҳои гуногун истифода шудаанд. == Сурх дар устураҳо ва эътиқодоти эронӣ == === Сурх, оташ ва рӯшноӣ === Дар фарҳангҳои қадими эронӣ оташ аз унсурҳои муҳими динӣ ва маросимӣ буд. Ранги сурху норинҷии шуълаи оташ бо гармӣ, рӯшноӣ ва нерӯ алоқаманд аст. Аз ин сабаб сурх дар баъзе шарҳҳои фарҳангӣ бо офтоб, оташ ва нерӯи зиндагӣ пайванд дода мешавад. Дар [[зардуштия]] оташ рамзи муҳими покӣ ва рӯшноӣ мебошад. Аммо ин маънои онро надорад, ки сурх ягона ранги муқаддаси ин дин аст. Масалан, либоси сафед низ дар маросимҳои зардуштӣ ҷойгоҳи махсус дорад.<ref name="IranicaColor"/> Дар [[Чоршанбеи сурӣ]], ки дар баъзе минтақаҳои Эрон ҷашн гирифта мешавад, мардум аз болои оташ мепаранд. Дар ин маросим сурхӣ бо тандурустӣ ва нерӯи зиндагӣ алоқаманд аст. Пайдоиши номи «сурӣ» баҳснок аст, вале баъзе муҳаққиқон онро бо вожаи куҳани ''сур'' ба маънои сурх мепайванданд.<ref name="IranicaSuri">{{cite encyclopedia |last1=Saʿidi-Sirjani |first1=Ali-Akbar |last2=Kasheff |first2=Manouchehr |title=Čahāršanba-Sūrī |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |year=1990 |url=https://www.iranicaonline.org/articles/caharsanba-suri/ }}</ref> === Сурх ва Сиёвуш === Дар устураҳо ва адабиёти эронӣ сурх метавонад рамзи хуни рехташуда ва қурбонӣ бошад. Яке аз чеҳраҳои муҳими ин анъана [[Сиёвуш]] аст, ки достони ӯ дар [[Шоҳнома]]и [[Фирдавсӣ]] нақл шудааст. Сиёвуш дар адабиёт ва фарҳанги мардумӣ рамзи бегуноҳӣ ва марги фоҷиавӣ мебошад. Дар баъзе шарҳҳои адабӣ лолаи сурх бо хуни шаҳидон ва сарнавишти қаҳрамонони фоҷиавӣ, аз ҷумла Сиёвуш, пайванд дода мешавад.<ref name="IranicaHusayn">{{cite encyclopedia |title=Ḥosayn b. ʿAli ii. In Popular Shiʿism |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |url=https://www.iranicaonline.org/articles/hosayn-b-ali-ii/ }}</ref> Ин робита пеш аз ҳама як тасвири адабӣ ва устуравӣ аст; онро набояд ҳамчун далели пайдоиши ҳамаи навъҳои гули лола аз хуни Сиёвуш фаҳмид. === Лолаи сурх === [[Акс:Red poppies vertical.jpg|thumb|Гулҳои сурх дар адабиёти тоҷик рамзи зебоӣ, баҳор ва баъзан хун ё шаҳодат мебошанд.]] [[Лола]] яке аз гулҳои машҳур дар фарҳанги тоҷикон аст. Дар шеър ва ҳунарҳои мардумӣ лолаи сурх бо ҷавонӣ, муҳаббат, зебоӣ ва баҳор алоқаманд аст. Дар баъзе анъанаҳои адабӣ лолаи сурх метавонад рамзи хуни шаҳидон низ бошад. Ин маъно дар адабиёти форсӣ ва дар шеърҳои баъзе шоирони давраҳои баъдӣ дида мешавад.<ref name="IranicaColor"/> Дар Тоҷикистон гули лола дар нақшҳои [[чакан]], сӯзанӣ ва дигар ҳунарҳои ороишӣ низ истифода мешавад. == Рангҳои сурх дар ҳунари рангрезии тоҷикон == {{Асосӣ|Рангрезӣ}} Дар гузашта рангҳои сурхро аз маводи гуногуни табиӣ тайёр мекарданд. Дар байни тоҷикон яке аз сарчашмаҳои асосӣ решаи гиёҳи '''[[рӯян]]''' буд. === Рӯян === Рӯян (''[[Rubia tinctorum]]'') гиёҳест, ки аз решаи он моддаи рангкунандаи сурх мегиранд. Мардумшинос Н. Н. Ершов дар китоби «Қаратоғ ва ҳунарҳои он» тарзи рангтайёркунии анъанавиро чунин шарҳ додааст: Рангрезон решаи рӯяни тақрибан сесоларо меканданд, хушк ва майда мекарданд. Сипас онро дар об тар карда, меҷӯшонданд. Риштаҳои пахтагӣ ва абрешимиро дар оби рангдор меҷӯшонданд, то ранг ба онҳо часпад.<ref name="Ershov">{{cite book |last=Ершов |first=Н. Н. |title=Каратаг и его ремесла |publisher=Дониш |place=Душанбе |year=1984 |pages=44–46 |url=https://abashin.org/wp-content/uploads/2024/02/ershov2.pdf }}</ref> Барои устувор кардани ранг аз моддаҳои ёрирасон, аз ҷумла '''бузғунҷ''', ки ғуддаҳои баъзе дарахтони писта мебошанд, истифода мешуд. Вобаста ба тарзи коркард рӯян метавонад аз гулобӣ то сурхи тира ранг диҳад.<ref name="Ershov"/> === Қирмиз === '''[[Қирмиз]]''' ранги сурхест, ки аз баъзе ҳашароти рангдеҳ ба даст меояд. Дар ҳунари Қаратоғ қирмизро бештар барои ранг кардани абрешим истифода мебурданд. Ершов менависад, ки ин рангро аз берун меоварданд ва барои рангкунӣ аз моддаҳои ёрирасон низ истифода мекарданд.<ref name="Ershov"/> Қирмиз дар таърихи рангрезии кишварҳои гуногун, аз ҷумла дар Осиёи Ғарбӣ ва Аврупо, ранги арзишманд ба шумор мерафт. === Анор ва дигар рустаниҳо === Дар баъзе ҳунарҳои мардумӣ аз пӯст, реша ва меваи рустаниҳо низ ранг тайёр мекарданд. [[Пӯсти анор]] дар рангрезӣ истифода шудааст, аммо ранги ҳосилшуда вобаста ба усули коркард ва моддаҳои ёрирасон метавонад гуногун бошад. Дар Қаратоғ, мувофиқи маълумоти Ершов, аз пӯсти анор барои гирифтани ранги сиёҳ низ истифода мекарданд.<ref name="Ershov"/> Аз ин рӯ, истифодаи анорро танҳо ба ранги сурх маҳдуд кардан дуруст нест. == Сурх дар рамзҳои давлатӣ ва сиёсӣ == === Парчами Тоҷикистон === [[Акс:Flag of Tajikistan.svg|thumb|Ранги сурх қисми болоии [[Парчами Тоҷикистон|Парчами давлатии Тоҷикистон]]ро ташкил медиҳад.]] Сурх яке аз се ранги [[Парчами Тоҷикистон|Парчами давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] мебошад. Парчами кунунии Тоҷикистон соли [[1992]] қабул шудааст. Он аз се рахи уфуқии сурх, сафед ва сабз иборат буда, дар маркази рахи сафед тоҷ ва ҳафт ситора дорад. Дар шарҳҳои рамзии парчам сурх аксаран бо истиқлол, ҷасорат, мубориза ва ҷоннисорӣ пайванд дода мешавад. Ин шарҳҳо аз тавсифи расмии тарҳи парчам фарқ доранд. Мувофиқи маълумоти сомонаи расмии Президенти Тоҷикистон, рамзи рақамии сурхи парчам '''#DC161D''' мебошад, ки аз сурхи стандартии вебӣ (#FF0000) фарқ мекунад.<ref name="Flag">{{cite web |title=Рамзҳои давлатӣ |url=https://www.president.tj/symbols |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |language=tg }}</ref> === Сурх дар ҳаракатҳои сиёсӣ === Аз асри XIX сар карда, сурх ба яке аз рангҳои рамзии ҳаракатҳои [[сотсиализм|сотсиалистӣ]] ва [[коммунизм|коммунистӣ]] табдил ёфт. Пас аз [[Инқилоби Октябр]] дар соли 1917 ранги сурх ба рамзи асосии ҳокимияти [[болшевикон]] табдил ёфт. Он дар парчам, нишонҳо, шиорҳо ва ороишоти расмии [[Иттиҳоди Шӯравӣ]] васеъ истифода мешуд. Парчами [[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон]] низ сурхро ҳамчун яке аз рангҳои асосии худ дошт. Имрӯз сурх дар парчамҳои бисёр кишварҳо истифода мешавад, вале маънои он вобаста ба таърих ва фарҳанги ҳар кишвар фарқ мекунад. == Маъноҳои дигари сурх == Дар ҷаҳони муосир сурх дар [[аломатҳои роҳ]], нишонҳои огоҳкунанда, таҷҳизоти [[сӯхторхомӯшкунӣ]] ва дигар воситаҳои амниятӣ истифода мешавад. Ин ранг диққатро зуд ҷалб мекунад ва аз ин рӯ барои нишон додани хатар, манъ ё зарурати таваҷҷуҳ муносиб аст. Дар фарҳанг ва санъат бошад, сурх ҳамоно бо муҳаббат, нерӯ, ҳаяҷон, шодӣ ва ҷасорат пайванд дорад. Аммо маънои равонии он ҳамеша яксон нест ва аз шароити истифода ва таҷрибаи фарҳангии бинанда вобаста мебошад. == Адабиёт == {{reflist}} {{Тобишҳои сурх}} {{Гурӯҳбандии рангҳо}} [[Гурӯҳ:Рангҳои асосӣ]] [[Гурӯҳ:Сурх]] f1dfah4hyontndnk2uko27r7nwla7e5 5 декабр 0 4790 1493018 1324788 2026-11-08T12:13:05Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 1493018 wikitext text/x-wiki {{кулоҳи таърихи тақвимӣ}} == Ҷашнҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Ҷашнҳои {{PAGENAME}}]]'' === Ҷаҳонӣ === * {{Парчамбандӣ |СММ}} — [[Рӯзи ҷаҳонии довталаб]]. === Миллӣ === === Динӣ === == Рӯйдодҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Рӯйдодҳои 5 декабр]]'' == Зодрӯзҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Зодагони 5 декабр]]'' * [[1901]] — [[Уолт Дисней]], бунёнгузори ширкати «[[Walt Disney Productions]]» * [[1909]] — [[Абдураҳмон Сатторов]], муаррих. * [[1918]] — [[Юсуф Қаюмов]], олими соҳаи биология. * [[1919]] — [[Мендел Биндер]], доктори илми ҳуқуқ, профессор. * [[1923]] — [[Хосият Бобоева]], доктори илми таърих.профессор. * [[1924]] — [[Хушқадам Давлатқадамов]], арбоби давлатӣ, файласуф. * [[1929]] — Барот Содиқов, ҳунарпешаи театр. * [[1933]] — [[Ҳабибулло Холҷӯраев]], доктори илми таърих, профессор. * [[1939]] — Сайқал (Қунғурот Салимов), шоир. * [[1948]] — [[Ҳазрат Сабоҳӣ]], рӯзноманигор, санъатшинос. * [[1954]] — Хайриддин Қосимӣ, нависанда. * [[1963]] — Зиёдулло Қурбонов, олими соҳаи тиб. * [[1964]] — [[Озод Маликов]], коргардон ва навобардори кино. == Даргузаштҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Даргузаштагони 5 декабр]]+'' * [[1791]] — [[Волфганг Амадей Мотсарт]] (зод. 1756), оҳангсоз ва мусиқинавози чирадасти утришӣ. == Тақвими мардумӣ == Қавс ([[23 Ноябр]] — [[21 Декабр]]) яке аз бурҷҳои дувоздаҳгона аст ва баробар бо [[моҳи Озар]] дар [[тақвими Эронӣ]] аст. [[Акс:Sagittarius.svg|40px|none|Қавс]] == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳо == * https://web.archive.org/web/20161008094526/http://days.peoples.ru/1205.html * http://www.calend.ru/day/12-05/ * [http://ru.science.wikia.com/wiki/5_%D0%BE%D0%BA%D1%82%D1%8F%D0%B1%D1%80%D1%8F Наука, 05.12] * [http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/october/5/default.stm BBC On this day, 05.12] {{хурд}} [[Гурӯҳ:5 декабр| ]] hrnirkptdj8lp69e36i6klhsljghwa5 Имодии Ғазнавӣ 0 6125 1493206 1452082 2026-11-08T22:30:05Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 1493206 wikitext text/x-wiki {{Адиб}} '''Амир Имодии Шаҳриёрӣ''', '''Имодии Ғазнавӣ''' ({{lang-fa|عمادی غزنوی}}; {{ВД-Дебоча}}) — {{шоир}} ва мадҳиясарои форс-тоҷик. == Зиндагинома == Дар Шаҳриёри Рай таваллуд шуда, бо Сапой ва Адиб Санои Тирмизӣ муосир будааст, ӯ дар Рай, Разна, Мозандарон ва [[Ироқ]]и Аҷам умр ба cap бурдааст<ref>{{Cite web|url=https://fa.wikifeqh.ir/%D8%B9%D9%85%D8%A7%D8%AF%DB%8C_%D8%BA%D8%B2%D9%86%D9%88%DB%8C|title=عمادی غزنوی - ویکی فقه|website=fa.wikifeqh.ir|accessdate=2024-03-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250625014007/http://fa.wikifeqh.ir/%D8%B9%D9%85%D8%A7%D8%AF%DB%8C_%D8%BA%D8%B2%D9%86%D9%88%DB%8C|archivedate=2025-06-25}}</ref>. Шамси Қайси Розӣ дар «ал-Муъҷам» ашъори ӯро ҳамчун шавоҳид ба кор бурдааст. Дар баъзе маъхазҳо ӯро аз н. Шаҳрёри Рай гуфтаанд. Аз мамдӯҳони Имодуддавла Фаромурз ‒ ҳокими Мозандарон буд. «Имодӣ» тахаллус карданаш низ ба ҳамин сабаб аст. Имодии Ғазнавӣ пас аз даргузашти Имодуддавла Фаромурз ба Балх рафта, муддате дар Ғазнӣ низ иқомат доштааст. Аз ҳаким Саноӣ тасаввуфро омӯхта, баъдан ба Ироқ кӯчид. Дар дарбори салҷуқиён зиста, Туғрал ибни Маликшоҳ (ҳукмронӣ 1130-35) ва дигар бузургони салҷуқияро мадҳ гуфтааст. Имодии Ғазнавӣ маликшуарои дарбори салҷуқӣ таъйин гардида, ба куняи «Султонӣ» низ машҳур шуд. Ашрофи Ғазнавӣ ва Анварӣ дар ашъорашон аз ӯ ба некӣ ёд кардаанд. Тибқи маълумоти тазкираҳо, ҷунгҳои хаттӣ ва дигар сарчашмаҳои адабӣ аз ӯ тақр. 2500 байт боқӣ мондааст. Имодии Ғазнавӣ аслан шоири қасидасаро буда, дар ашъораш аз истиораву кинояҳои зариф моҳирона истифода шудааст. Дар қасидасароӣ пайрави Хоқонию Анварӣ буд. Дар ашъораш зебоиҳои табиат, ишқу муҳаббати инсониро тавсиф ва зимомдорони золимро мазаммат кардааст. Девони Имодии Ғазнавӣ бо кӯшиши Забеҳуллоҳи Ҳабибнажод соли 2002 дар Теҳрон ба табъ расидааст. Нусхаи дигари девони дастнависаш дар Осорхонаи ш. Истанбул нигаҳдорӣ мешавад. Ғазалу таронаҳояш содаву равонанд. Абёти зер аз ӯст: {{иқтибоси академикӣ|<poem> Тариқи хоси ман аст ину ҷуз ман андар шеър Набурд пайки суханро касе бад-ин ҳанҷор. Тароватест маро дар сухан, ки касро нест, Худойгони ҷаҳон нек донад ин асрор. </poem>|сарчашма=}} == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Имодии Ғазнавӣ|8|муаллиф=Ф. Маҳмадуллоев}} 6nyukiv2siufulyjillan5z2u2106ys Вилояти Туркистон 0 6796 1493143 1448548 2026-11-08T18:56:25Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 1493143 wikitext text/x-wiki {{ВМ | Кишвар = {{Парчам |Қазоқистон}} | Шомили = 14 ноҳия ва 3 шаҳри тобеи вилоят }} '''Вилояти Туркистон''' ({{Lang-kk|Түркістан облысы, Türkıstan oblysy}}; то соли 2018 — '''вилояти Қазоқистони Ҷанубӣ''') — вилоят дар [[Қазоқистон]], маркази маъмурӣ — шаҳри [[Туркистон (шаҳр)|Туркистон]]. == Ном == Ҳамчун '''вилояти Қазоқи Ҷанубӣ''' (Южно-Казакская) таъсис ёфтааст, ки номи он соли 1936 ба '''вилояти Қазоқистони Ҷанубӣ''' (Южно-Казахстанская) иваз карда шудааст. Аз 3 майи соли 1962 то 6 июли соли 1992 вилоят Чимкент ном дошт ва соли 1992 ба вилоят номи Қазоқистони Ҷанубиро баргардонда шуд. 19 июни соли 2018 бо фармони президенти Қазоқистон вилояти Қазоқистони Ҷанубӣ '''Туркистон''' номида шуд. == Таърих == Дар ҳудуди вилояти Туркистон дар асри 19 қабилаҳои Ҷузи Миёна: кониратҳо (коктинулҳо, котеншҳо); Найманҳо (баганалҳо), қабилаҳои Ҷузи калон: шанишкилиҳо, дулатҳо (сиқим, жанис, шимир), ошактҳо, сиргелҳо, истҳо зиндагӣ мекарданд. <ref>Востров В. В. Муканов М. С. Родоплеменной состав и расселение казахов [Текст]: (конец XIX — начало XX).- Алма-Ата «Издательство „Наука“ Казахской ССР», 1968.- 255 с.</ref> Вилоят 10 марти соли 1932 дар ҳайати Ҷумҳурии Мухтори Шӯравии Сотсиалистии Қазоқистон (ки худаш дар ҳайати ҶШС Русия буд) асосан аз вилоятҳои собиқ округи Сирдарё (1928-1930) ташкил ёфта, '''вилояти Қазоқистони Ҷанубӣ''' номида шуд<ref>{{Cite web|url=http://shanin-teatr.kz/about/|title=Оңтүстік Қазақстан облыстық Ж. Шанин атындағы Академиялық қазақ драма театры &#124; Театр туралы|deadlink=yes|accessdate=2018-06-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190327124021/http://shanin-teatr.kz/about/|archivedate=2019-03-27}}</ref>; 5 декабри соли 1936 вилояти Қазоқистони Ҷанубӣ ба ҳайати РСС навтаъсиси Қазоқистон дохил шуд, ки он аз ҳайати ҶФШС Русия ҷудо шуд. Соли 1938 як қисми қаламрави вилоят ба вилояти навтаъсиси [[Вилояти Қизилӯрда|Қизил-Орда]] дода шуд. 19 июни соли 2018 бо фармони раисиҷумҳури Қазоқистон вилояти Қазоқистони ҷанубӣ Туркистон номида шуд ва маркази маъмурии он аз [[Чимканд|Чимкент]] ба шаҳри Туркистон гузаронида шуд; Чимкент аз вилояти Қазоқистони Ҷанубӣ хориҷ карда шуда, мақоми шаҳри дорои аҳамияти ҷумҳуриявӣ гирифтааст <ref name="akorda">{{Cite web|url=http://www.akorda.kz/ru/events/akorda_news/akorda_other_events/publichnoe-podpisanie-ukaza-o-nekotoryh-voprosah-administrativno-territorialnogo-ustroistva-respubliki-kazahstan|title=Публичное подписание Указа «О некоторых вопросах административно-территориального устройства Республики Казахстан»|website=akorda.kz|deadlink=no|accessdate=2018-06-20|archiveurl=https://archive.today/20180620020328/http://www.akorda.kz/ru/events/akorda_news/akorda_other_events/publichnoe-podpisanie-ukaza-o-nekotoryh-voprosah-administrativno-territorialnogo-ustroistva-respubliki-kazahstan|archivedate=2018-06-20}}</ref> . == Ҷуғрофия == Вилояти Туркистон дар ҷануби Қазоқистон, дар қисми шарқии дашти Турон ва доманаҳои ғарбии Тиёншон ҷойгир шудааст. Қисми зиёди қаламрав ҳамвор буда, регҳои сертеппаи Қизилқум, дашти Чордара (дар ҷануби ғарб, қад-қади соҳили чапи [[Сирдарё|Сир]]) ва Мойинқум (дар шимол, қад-қади чапи Чу) воқеъ аст. Қисмати шимолиро [[Бетпак-Дала|биёбони Бетпакдалъа]], дар ҷануби шадид Дашти Гурусна (Мирзочӯл) ишғол мекунанд. Қисми миёнаи вилоятро қаторкӯҳҳои Қаратау (кӯҳи Бессаз — 2176 м, дарозиаш 500 км), дар ҷанубу шарқ — канори ғарбии Алатауи Талас, пуштаҳои Каржантау (баландиаш то 2823 м) ва Угамский (куҳи Бессаз) ишғол мекунанд. Баландтарин нуқта – қуллаи Сайрам – 4299 м. Калонтарин дарёҳо — Сирдарё (бо шохобҳои Орис, Оҳангарон, Гавасой, Исфайрамсой, [[Исфара (дарё)|Исфара]], [[Кара (дарё)|Қарадарё]], Қараозек, Косансой, Келес, Норин, Сӯх, Хоҷабакирғон, Чадак, Чирчиқ, Шоҳимар) аз ҷануб мегузарад. Вилоят дар минтақаи иқлими континенталӣ ҷойгир аст. Заминҳои ҳосилхез, фаровонии нури офтоб, чарогоҳҳои васеъ барои тараққӣ додани соҳҳои гуногуни хоҷагии қишлоқ, дар навбати аввал зироаткории обӣ ва гусфандпарварии чарогоҳӣ имкониятҳои калон фароҳам меоваранд. Зироатҳои [[Шолӣ|пахтаю шолӣ]], инчунин [[Боғ|боғу]] токзорҳо ҳосили баланд медиҳанд. == Тақсимоти маъмурӣ == [[File:Turkistan, administrative divisions - kz (Cyrl-Arab) - colored.png|400x400px|thumb|Тақсимоти маъмурии вилояти Туркистон (2022)]] Сохтори маъмурию ҳудудии вилоят 14 ноҳия ва 3 шаҳри тобеи вилоятро дар бар мегирад: # [[ноҳияи Бойдибек]] # [[ноҳияи Ҷетисой]] <ref name="2района">{{Cite web|url=http://adilet.zan.kz/rus/docs/U1800000698|title=Указ Президента Республики Казахстан «Об изменениях в административно-территориальном устройстве Южно-Казахстанской области» от 5 июня 2018 года № 698|author=|website=adilet.zan.kz|date=|lang=|deadlink=no|accessdate=2022-04-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180722222646/http://adilet.zan.kz/rus/docs/U1800000698|archivedate=2018-07-22}}</ref> # [[ноҳияи Қозиғурт]] # [[ноҳияи Келес]] <ref name="2района" /> # [[ноҳияи Пахтаарал]] # [[Ноҳияи Ордабосӣ|ноҳияи Ордабасӣ]] # [[Ноҳияи Утрор|ноҳияи Ӯтрор]] # [[ноҳияи Сайрам]] # [[Ноҳияи Сариағоч|ноҳияи Сариағаш]] # [[ноҳияи Саврон]] <ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/ru/ob-izmeneniyah-v-administrativno-territorialnom-ustroystve-turkestanskoy-oblasti-152272|title=Указ Президента Республики Казахстан «Об изменениях в административно-территориальном устройстве Туркестанской области» от 15 марта 2021 года № 534|author=|website=www.akorda.kz|date=|lang=ru|deadlink=no|accessdate=2022-04-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220106210441/https://www.akorda.kz/ru/ob-izmeneniyah-v-administrativno-territorialnom-ustroystve-turkestanskoy-oblasti-152272|archivedate=2022-01-06}}</ref> # [[ноҳияи Сузак]] # [[ноҳияи Толебӣ]] # [[ноҳияи Тулкубос]] # [[ноҳияи Чордара]] # м. ш. [[Орис|Арис]], # м. ш. [[Кентау]], # м. ш. [[Туркистон]]. === Омори умумӣ === {| class="standard" !<small>Ноҳия/<br /><br />маъмурияти шаҳр </small> !<small>маркази ноҳия </small> !<small>аҳолӣ<br /><br />нафар<br /><br /><small>(1 апрели 2019)</small><ref name="Popul">{{Cite web|url=http://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT309366|title=Численность населения Республики Казахстан по полу в разрезе областей, городов, районов и районных центров и посёлков|author=|website=stat.gov.kz|date=|lang=|deadlink=no|accessdate=2022-04-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200926181218/https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT309366|archivedate=2020-09-26}} (на 1 апреля 2019 года)</ref></small> !<small>масоҳат<br /><br />км²<ref name="Площадь 1-1-2019">{{Cite web|url=http://static.turkistan.kop.kz/article/5ce66bc633cb4.docx|title=Управление земельных отношений и по контролю за использованием и охраной земель Туркестанской области. Распределение земель по категориям земель по Туркестанской области.|author=|website=static.turkistan.kop.kz|date=|lang=|deadlink=no|accessdate=2022-04-25}}{{Пайванди мурда|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref></small> !<small>шаҳрҳо<ref name="АТД 1-1-2019">{{Cite web|url=http://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT297590|title=Административно-территориальные единицы Республики Казахстан на начало 2019 года|author=|website=stat.gov.kz|date=|lang=|deadlink=no|accessdate=2022-04-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220911205228/https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT297590|archivedate=2022-09-11}}</ref></small> !<small>ҳокимати<br /><br />деҳот<ref name="АТД 1-1-2019" /></small> !<small>авулҳо,<br /><br />деҳаҳо<ref name="АТД 1-1-2019" /></small> |- |ш. [[Орис]] | - |74 656 |7654 |1 |6 |32 |- |ш. [[Кентау]] | - |204 796 |7745 |1 |16 |42 |- |ш. [[Туркистон (шаҳр)|Туркистон]] | - |165 743 |196 |1 | - | - |- |[[Ноҳияи Бойдибек]] |деҳаи [[Шаян (ноҳияи Бойдибек)|Шаян]] |54 033 |7233 | - |11 |52 |- |[[Ноҳияи Ҷетисой]]<ref name="2района"/> |ш. [[Ҷетисой]] |171 150 |1046 |1 |12 |111 |- |[[Ноҳияи Қозиғурт]] |деҳаи [[Қозиғурт]] |106 479 |4031 | - |13 |64 |- |[[Ноҳияи Келес]]<ref name="2района" /> |деҳаи [[Абай (ноҳияи Келес)|Абай]] |142 081 |3451 | - |12 |83 |- |[[Ноҳияи Пахтаарал]] |шаҳраки [[Мирзоканд]] |132 538 |808 | - |11 |69 |- |[[Ноҳияи Ордабосӣ]] |деҳаи [[Темирлан]] |119 541 |2594 | - |10 |57 |- |[[Ноҳияи Утрор]] |деҳаи [[Шавилдир]] |54 050 |16 758 | - |13 |39 |- |[[Ноҳияи Сайрам]] |деҳаи [[Оқсукент]] |210 782 |1148 | - |11 |42 |- |[[Ноҳияи Сариағоч]] |шаҳри [[Сариағоч]] |187 088 |4171 |1 |13 |70 |- |[[Ноҳияи Сузак]] |деҳаи [[Чӯлоққӯрғон]] |61 679 |41 049 | - |12 |35 |- |[[Ноҳияи Толебӣ]] |шаҳри [[Лангар (шаҳр)|Лангар]] |118 224 |3064 |1 |12 |54 |- |[[Ноҳияи Тулкубос]] |деҳаи [[Деҳаи Турар Рисқулов|Турар Рисқулов]] |111 701 |2275 | - |15 |61 |- |[[Ноҳияи Чордара]] |шаҳри [[Чордара (шаҳр)|Чордара]] |78 304 |12 872 |1 |10 |25 |- |'''дар умум:''' | |'''1 992 845''' |'''116 095''' |'''7''' |'''177''' |'''836''' |} == Аҳолӣ == Вилояти Туркистон аз ҳама сераҳолӣ дар Қазоқистон аст. Дар баробари ин, пас аз он ки шаҳри Чимкент ба воҳиди алоҳидаи ҳудудии маъмурии ҷумҳурӣ табдил ёфта, аз ин вилоят хориҷ шуд, аҳолии вилояти Қазоқистони Ҷанубӣ (ҳоло Туркистон) тақрибан 1 миллион нафар кам шуда, дар таърихи 1 июни 2018 1 миллиону 955 219 нафарро ташкил дод. <ref name="Население июнь 2018">{{Cite web|url=http://stat.gov.kz/getImg?id=ESTAT268236|title=Об изменении численности населения Республики Казахстан с начала 2018 года до 1 июня 2018 года|author=|website=stat.gov.kz|date=|lang=|deadlink=no|accessdate=2022-04-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220407193553/https://stat.gov.kz/getImg?id=ESTAT268236|archivedate=2022-04-07}}</ref> (тибқи маълумоти Кумитаи омори Қазоқистон то 1 майи соли 2018 2,95 миллион, яъне пеш аз тарки Чимкент аз минтақа) <ref name="Население май 2018">{{Cite web|url=http://stat.gov.kz/getImg?id=ESTAT265415|title=Об изменении численности населения Южно-Казахстанской области в разрезе городов и районов с начала 2018 года до 1 мая 2018 года|author=|website=stat.gov.kz|date=|lang=|deadlink=no|accessdate=2022-04-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220405070347/https://stat.gov.kz/getImg?id=ESTAT265415|archivedate=2022-04-05}}</ref> . Ҳамин тариқ, аз соли 2018 то соли 2022 вилояти Туркистон аз рӯи аҳолӣ аз [[Вилояти Алматӣ|вилояти Алмаато]] пасттар буд. Пас аз ҷудо шудани вилояти Ҷетису аз он дар соли 2022 аз рӯи шумораи аҳолӣ вилояти Туркистон боз аввал гашт. Ба ҷузъ аз қазоқҳо (72%) инчунин [[Озарбойҷониҳо|озарбойҷонҳо]], [[тоҷикон]], тоторҳо, туркҳо, [[Куриёиҳо|кореяҳо]], [[курдҳо]] ва [[Ӯйғӯрҳо|уйғурҳо]], ӯзбекҳо (18%) ва русҳо (ҳиссашон аз 15% то ба 2% кам шуд) === Таркиби этникӣ === [[Акс:Южно-Казахстанская_область_Этно.png|пайванд=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6f/%D0%AE%D0%B6%D0%BD%D0%BE-%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%85%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C_%D0%AD%D1%82%D0%BD%D0%BE.png/300px-%D0%AE%D0%B6%D0%BD%D0%BE-%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%85%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C_%D0%AD%D1%82%D0%BD%D0%BE.png|мини|673x673пкс| Ҳиссаи қазоқҳо, ӯзбекҳо, тоҷикон, русҳо ва дигарон аз рӯи ноҳияҳои вилоят тибқи барӯйхатгирии соли 2009.]] ==== Аз рӯи минтақа ==== {| class="standard sortable" |+Аҳолии миллии ноҳия: ! !1989<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/kazakhstan-ethnic1989reg-census.htm|title=Всесоюзная перепись населения 1989 года. Национальный состав населения по регионам Казахской ССР|author=|website=pop-stat.mashke.org|date=|lang=|deadlink=no|accessdate=2022-04-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150627155207/http://pop-stat.mashke.org/kazakhstan-ethnic1989reg-census.htm|archivedate=2015-06-27}}</ref><br /><br /> нафар ! % !1999<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/kazakhstan-ethnic1999reg-census.htm|title=Перепись населения 1999 года. Национальный состав населения по регионам Казахстана|author=|website=pop-stat.mashke.org|date=|lang=|deadlink=no|accessdate=2022-04-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150627102705/http://pop-stat.mashke.org/kazakhstan-ethnic1999reg-census.htm|archivedate=2015-06-27}}</ref><br /><br /> нафар ! % !2009<ref name="перепись2009">{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/kazakhstan-ethnic2009-census.htm|title=Перепись населения 2009 года. Национальный состав населения по регионам Казахстана|author=|website=pop-stat.mashke.org|date=|lang=|deadlink=no|accessdate=2022-04-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150627144728/http://pop-stat.mashke.org/kazakhstan-ethnic2009-census.htm|archivedate=2015-06-27}}</ref> <br /><br /> нафар ! % !2019<ref name="оценка2019">{{Cite web|url=http://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT306055|title=Численность населения Южно-Казахстанской области по отдельным этносам на начало 2019 года (Оңтүстік Қазақстан)|author=|website=stat.gov.kz|date=|lang=|deadlink=no|accessdate=2022-04-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200601223013/http://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT306055|archivedate=2020-06-01}}</ref> <br /><br /> нафар ! % |- |дар умум | align="right" |1823528 | align="right" |100,00 % | align="right" |1978339 | align="right" |100,00 % | align="right" |2469357 | align="right" |100,00 % | align="right" |1983967 | align="right" |100,00 % |- |[[Қазоқҳо]] | align="right" |1017470 | align="right" |55,80% | align="right" |1340889 | align="right" |67,78% | align="right" |1785992 | align="right" |72,33% | align="right" |1508219 | align="right" |76,02% |- |[[Ӯзбекҳо]] | align="right" |285042 | align="right" |15,63% | align="right" |332202 | align="right" |16,79% | align="right" |401630 | align="right" |16,26% | align="right" |336645 | align="right" |16,97% |- |[[Русҳо]] | align="right" |278473 | align="right" |15,27% | align="right" |162098 | align="right" |8,19% | align="right" |136538 | align="right" |5,53% | align="right" |35523 | align="right" |1,79% |- |[[Тоҷикон]] | align="right" |19593 | align="right" |1,07% | align="right" |21370 | align="right" |1,08% | align="right" |29742 | align="right" |1,20% | align="right" |36831 | align="right" |1,86% |- |[[Озарбойҷониҳо]] | align="right" |27049 | align="right" |1,48% | align="right" |24732 | align="right" |1,25% | align="right" |28956 | align="right" |1,17% | align="right" |18539 | align="right" |0,93% |- |Туркҳо | align="right" |11051 | align="right" |0,61% | align="right" |18665 | align="right" |0,94% | align="right" |20995 | align="right" |0,85% | align="right" |16438 | align="right" |0,83% |- |Тоторҳо | align="right" |34615 | align="right" |1,90% | align="right" |23672 | align="right" |1,20% | align="right" |19119 | align="right" |0,77% | align="right" |7892 | align="right" |0,40% |- |[[Курдҳо]] | align="right" |6306 | align="right" |0,35% | align="right" |6661 | align="right" |0,34% | align="right" |8399 | align="right" |0,34% | align="right" |6706 | align="right" |0,34% |- |[[Куриёиҳо]] | align="right" |11430 | align="right" |0,63% | align="right" |9780 | align="right" |0,49% | align="right" |9254 | align="right" |0,37% | align="right" |2138 | align="right" |0,11% |- |[[Форсҳо]] | align="right" |2511 | align="right" |0,14% | align="right" |2312 | align="right" |0,12% | align="right" |4149 | align="right" |0,17% | align="right" |3677 | align="right" |0,19% |- |[[Укроинҳо]] | align="right" |33033 | align="right" |1,81% | align="right" |13039 | align="right" |0,66% | align="right" |5788 | align="right" |0,23% | align="right" |904 | align="right" |0,05% |- |[[Ӯйғӯрҳо]] | align="right" |3752 | align="right" |0,21% | align="right" |3258 | align="right" |0,16% | align="right" |3485 | align="right" |0,14% | align="right" |2326 | align="right" |0,12% |- |[[Олмониҳо]] | align="right" |44526 | align="right" |2,44% | align="right" |5261 | align="right" |0,27% | align="right" |2007 | align="right" |0,08% | align="right" |1296 | align="right" |0,07% |- |[[Қирғизҳо]] | align="right" |1435 | align="right" |0,08% | align="right" |985 | align="right" |0,05% | align="right" |2523 | align="right" |0,10% | align="right" |1622 | align="right" |0,08% |- |[[Чеченҳо]] | align="right" |3573 | align="right" |0,20% | align="right" |2260 | align="right" |0,11% | align="right" |2465 | align="right" |0,10% | align="right" |994 | align="right" |0,05% |- |[[Юнониҳо]] | align="right" |20856 | align="right" |1,14% | align="right" |1685 | align="right" |0,09% | align="right" |1036 | align="right" |0,04% | align="right" |397 | align="right" |0,02% |- |Бошқирдҳо | align="right" |2401 | align="right" |0,13% | align="right" |1211 | align="right" |0,06% | align="right" |869 | align="right" |0,04% | align="right" |354 | align="right" |0,02% |- |Туркманҳо | align="right" |553 | align="right" |0,03% | align="right" |454 | align="right" |0,02% | align="right" |862 | align="right" |0,03% | align="right" | | align="right" | |- |дигарон | align="right" |19859 | align="right" |1,09% | align="right" |7805 | align="right" |0,39% | align="right" |5548 | align="right" |0,22% | align="right" |3466 | align="right" |0,17% |} ==== Аз рӯи ноҳия ==== {| class="standard sortable" |+Аҳолии шаҳру ноҳияҳо<br /><br />тибқи барӯйхатгирии соли 2019<ref name="перепись2009"/> ! ! !<small> Дар умум</small> !<small> Қа-<br /><br />зоқ-<br /><br />ҳо </small> !<small> % </small> !<small> Уз-<br /><br />бек-<br /><br />ҳо </small> !<small> % </small> !<small> Рус-<br /><br />ҳо </small> !<small> % </small> !<small> То-<br /><br />ҷи-<br /><br />кон </small> !<small> % </small> !<small> Озар-<br /><br />бой-<br /><br />ҷон-<br /><br />ҳо </small> !<small> % </small> !<small> Турк-<br /><br />ҳо </small> !<small> % </small> !<small> То-<br /><br />тор-<br /><br />ҳо </small> !<small> % </small> !<small> Ко-<br /><br />рея-<br /><br />гиҳо </small> !<small> % </small> !<small> Курд-<br /><br />ҳо </small> !<small> %</small> |- | align="right" | |ВИЛОЯТ | align="right" |2469357 | align="right" |1785992 | align="right" |<small> 72,33 % </small> | align="right" |401630 | align="right" |<small> 16,26 % </small> | align="right" |136538 | align="right" |<small> 5,53 % </small> | align="right" |29742 | align="right" |<small> 1,20 % </small> | align="right" |28956 | align="right" |<small> 1,17 % </small> | align="right" |20995 | align="right" |<small> 0,85 % </small> | align="right" |19119 | align="right" |<small> 0,77 % </small> | align="right" |9254 | align="right" |<small> 0,37 % </small> | align="right" |8399 | align="right" |<small> 0,34 %</small> |- | align="right" |1 |[[Ноҳияи Бойдибек]] | align="right" |53004 | align="right" |51011 | align="right" |<small> 96,24 % </small> | align="right" |31 | align="right" |<small> 0,06 % </small> | align="right" |148 | align="right" |<small> 0,28 % </small> | align="right" |6 | align="right" |<small> 0,01 % </small> | align="right" |29 | align="right" |<small> 0,05 % </small> | align="right" |5 | align="right" |<small> 0,01 % </small> | align="right" |37 | align="right" |<small> 0,07 % </small> | align="right" |3 | align="right" |<small> 0,01 % </small> | align="right" |1480 | align="right" |<small> 2,79 %</small> |- | align="right" |2 |[[Ноҳияи Қозиғурт]] | align="right" |100581 | align="right" |94140 | align="right" |<small> 93,60 % </small> | align="right" |5306 | align="right" |<small> 5,28 % </small> | align="right" |307 | align="right" |<small> 0,31 % </small> | align="right" |11 | align="right" |<small> 0,01 % </small> | align="right" |28 | align="right" |<small> 0,03 % </small> | align="right" |37 | align="right" |<small> 0,04 % </small> | align="right" |251 | align="right" |<small> 0,25 % </small> | align="right" |15 | align="right" |<small> 0,01 % </small> | align="right" |18 | align="right" |<small> 0,02 %</small> |- | align="right" |3 |[[Ноҳияи Пахтаарал]] | align="right" |285776 | align="right" |239686 | align="right" |<small> 83,87 % </small> | align="right" |9683 | align="right" |<small> 3,39 % </small> | align="right" |4848 | align="right" |<small> 1,70 % </small> | align="right" |21226 | align="right" |<small> 7,43 % </small> | align="right" |2771 | align="right" |<small> 0,97 % </small> | align="right" |1092 | align="right" |<small> 0,38 % </small> | align="right" |1713 | align="right" |<small> 0,60 % </small> | align="right" |1505 | align="right" |<small> 0,53 % </small> | align="right" |1 | align="right" |<small> 0,00 %</small> |- | align="right" |4 |[[Ноҳияи Ордабосӣ]] | align="right" |102875 | align="right" |96942 | align="right" |<small> 94,23 % </small> | align="right" |184 | align="right" |<small> 0,18 % </small> | align="right" |1745 | align="right" |<small> 1,70 % </small> | align="right" |4 | align="right" |<small> 0,00 % </small> | align="right" |1315 | align="right" |<small> 1,28 % </small> | align="right" |131 | align="right" |<small> 0,13 % </small> | align="right" |204 | align="right" |<small> 0,20 % </small> | align="right" |49 | align="right" |<small> 0,05 % </small> | align="right" |1344 | align="right" |<small> 1,31 %</small> |- | align="right" |5 |[[Ноҳияи Утрор]] | align="right" |53131 | align="right" |52693 | align="right" |<small> 99,18 % </small> | align="right" |9 | align="right" |<small> 0,02 % </small> | align="right" |261 | align="right" |<small> 0,49 % </small> | align="right" |0 | align="right" |<small> 0,00 % </small> | align="right" |24 | align="right" |<small> 0,05 % </small> | align="right" |0 | align="right" |<small> 0,00 % </small> | align="right" |38 | align="right" |<small> 0,07 % </small> | align="right" |2 | align="right" |<small> 0,00 % </small> | align="right" |2 | align="right" |<small> 0,00 %</small> |- | align="right" |6 |[[Ноҳияи Сайрам]] | align="right" |281898 | align="right" |88626 | align="right" |<small> 31,44 % </small> | align="right" |170470 | align="right" |<small> 60,47 % </small> | align="right" |7347 | align="right" |<small> 2,61 % </small> | align="right" |105 | align="right" |<small> 0,04 % </small> | align="right" |2524 | align="right" |<small> 0,90 % </small> | align="right" |7622 | align="right" |<small> 2,70 % </small> | align="right" |1150 | align="right" |<small> 0,41 % </small> | align="right" |449 | align="right" |<small> 0,16 % </small> | align="right" |1793 | align="right" |<small> 0,64 %</small> |- | align="right" |7 |[[Ноҳияи Сариағоч]] | align="right" |272693 | align="right" |239765 | align="right" |<small> 87,92 % </small> | align="right" |9758 | align="right" |<small> 3,58 % </small> | align="right" |3135 | align="right" |<small> 1,15 % </small> | align="right" |7689 | align="right" |<small> 2,82 % </small> | align="right" |2759 | align="right" |<small> 1,01 % </small> | align="right" |3188 | align="right" |<small> 1,17 % </small> | align="right" |1941 | align="right" |<small> 0,71 % </small> | align="right" |386 | align="right" |<small> 0,14 % </small> | align="right" |230 | align="right" |<small> 0,08 %</small> |- | align="right" |8 |[[Ноҳияи Сузак]] | align="right" |51935 | align="right" |46672 | align="right" |<small> 89,87 % </small> | align="right" |3837 | align="right" |<small> 7,39 % </small> | align="right" |1160 | align="right" |<small> 2,23 % </small> | align="right" |7 | align="right" |<small> 0,01 % </small> | align="right" |84 | align="right" |<small> 0,16 % </small> | align="right" |2 | align="right" |<small> 0,00 % </small> | align="right" |54 | align="right" |<small> 0,10 % </small> | align="right" |10 | align="right" |<small> 0,02 % </small> | align="right" |0 | align="right" |<small> 0,00 %</small> |- | align="right" |9 |[[Ноҳияи Толебӣ]] | align="right" |122721 | align="right" |84998 | align="right" |<small> 69,26 % </small> | align="right" |17639 | align="right" |<small> 14,37 % </small> | align="right" |8546 | align="right" |<small> 6,96 % </small> | align="right" |15 | align="right" |<small> 0,01 % </small> | align="right" |1615 | align="right" |<small> 1,32 % </small> | align="right" |4446 | align="right" |<small> 3,62 % </small> | align="right" |757 | align="right" |<small> 0,62 % </small> | align="right" |152 | align="right" |<small> 0,12 % </small> | align="right" |2642 | align="right" |<small> 2,15 %</small> |- | align="right" |10 |[[Ноҳияи Тулкубос]] | align="right" |95468 | align="right" |77025 | align="right" |<small> 80,68 % </small> | align="right" |4600 | align="right" |<small> 4,82 % </small> | align="right" |6144 | align="right" |<small> 6,44 % </small> | align="right" |10 | align="right" |<small> 0,01 % </small> | align="right" |5777 | align="right" |<small> 6,05 % </small> | align="right" |183 | align="right" |<small> 0,19 % </small> | align="right" |366 | align="right" |<small> 0,38 % </small> | align="right" |124 | align="right" |<small> 0,13 % </small> | align="right" |5 | align="right" |<small> 0,01 %</small> |- | align="right" |11 |[[Ноҳияи Чордара]] | align="right" |74997 | align="right" |71773 | align="right" |<small> 95,70 % </small> | align="right" |143 | align="right" |<small> 0,19 % </small> | align="right" |2025 | align="right" |<small> 2,70 % </small> | align="right" |130 | align="right" |<small> 0,17 % </small> | align="right" |68 | align="right" |<small> 0,09 % </small> | align="right" |4 | align="right" |<small> 0,01 % </small> | align="right" |313 | align="right" |<small> 0,42 % </small> | align="right" |148 | align="right" |<small> 0,20 % </small> | align="right" |0 | align="right" |<small> 0,00 %</small> |- | align="right" |12 |[[Чимканд]], м. ш. | align="right" |603499 | align="right" |385296 | align="right" |<small> 63,84 % </small> | align="right" |82772 | align="right" |<small> 13,72 % </small> | align="right" |92059 | align="right" |<small> 15,25 % </small> | align="right" |471 | align="right" |<small> 0,08 % </small> | align="right" |11103 | align="right" |<small> 1,84 % </small> | align="right" |2467 | align="right" |<small> 0,41 % </small> | align="right" |9706 | align="right" |<small> 1,61 % </small> | align="right" |6237 | align="right" |<small> 1,03 % </small> | align="right" |873 | align="right" |<small> 0,14 %</small> |- | align="right" |13 |[[Орис]], м. ш. | align="right" |62197 | align="right" |58731 | align="right" |<small> 94,43 % </small> | align="right" |296 | align="right" |<small> 0,48 % </small> | align="right" |2217 | align="right" |<small> 3,56 % </small> | align="right" |2 | align="right" |<small> 0,00 % </small> | align="right" |185 | align="right" |<small> 0,30 % </small> | align="right" |6 | align="right" |<small> 0,01 % </small> | align="right" |353 | align="right" |<small> 0,57 % </small> | align="right" |20 | align="right" |<small> 0,03 % </small> | align="right" |0 | align="right" |<small> 0,00 %</small> |- | align="right" |14 |[[Кентау]], м. ш. | align="right" |81484 | align="right" |52441 | align="right" |<small> 64,36 % </small> | align="right" |21158 | align="right" |<small> 25,97 % </small> | align="right" |4708 | align="right" |<small> 5,78 % </small> | align="right" |11 | align="right" |<small> 0,01 % </small> | align="right" |481 | align="right" |<small> 0,59 % </small> | align="right" |136 | align="right" |<small> 0,17 % </small> | align="right" |1408 | align="right" |<small> 1,73 % </small> | align="right" |107 | align="right" |<small> 0,13 % </small> | align="right" |6 | align="right" |<small> 0,01 %</small> |- | align="right" |15 |Туркистон, м. ш. | align="right" |227098 | align="right" |146193 | align="right" |<small> 64,37 % </small> | align="right" |75744 | align="right" |<small> 33,35 % </small> | align="right" |1888 | align="right" |<small> 0,83 % </small> | align="right" |55 | align="right" |<small> 0,02 % </small> | align="right" |193 | align="right" |<small> 0,08 % </small> | align="right" |1676 | align="right" |<small> 0,74 % </small> | align="right" |828 | align="right" |<small> 0,36 % </small> | align="right" |47 | align="right" |<small> 0,02 % </small> | align="right" |5 | align="right" |<small> 0,00 %</small> |} {| class="standard sortable" |+Аҳолии миллии ноҳияҳо ва шаҳрҳо<br /><br /> тибқи баҳо барои соли 2019<ref name="оценка2019"/> ! ! !<small> Дар умкм </small> !<small> Қа-<br /><br />зоқ-<br /><br />ҳо </small> !<small> % </small> !<small> Уз-<br /><br />бек-<br /><br />ҳо </small> !<small> % </small> !<small> Рус-<br /><br />ҳо </small> !<small> % </small> !<small> То-<br /><br />ҷи-<br /><br />кон </small> !<small> % </small> !<small> Озар-<br /><br />бой-<br /><br />ҷон-<br /><br />ҳо </small> !<small> % </small> !<small> Турк-<br /><br />ҳо </small> !<small> % </small> !<small> То-<br /><br />тор-<br /><br />ҳо </small> !<small> % </small> !<small> Ко-<br /><br />рея-<br /><br />гиҳо </small> !<small> % </small> !<small> Курд-<br /><br />ҳо </small> !<small> %</small> |- | align="right" | |ВИЛОЯТ | align="right" |1983967 | align="right" |1508219 | align="right" |<small> 76,02 % </small> | align="right" |336645 | align="right" |<small> 16,97 % </small> | align="right" |35523 | align="right" |<small> 1,79 % </small> | align="right" |36831 | align="right" |<small> 1,86 % </small> | align="right" |18539 | align="right" |<small> 0,93 % </small> | align="right" |16438 | align="right" |<small> 0,83 % </small> | align="right" |7892 | align="right" |<small> 0,40 % </small> | align="right" |2138 | align="right" |<small> 0,11 % </small> | align="right" |6706 | align="right" |<small> 0,34 %</small> |- | align="right" |1 |[[Ноҳияи Бойдибек]] | align="right" |54030 | align="right" |52129 | align="right" |<small> 96,48 % </small> | align="right" |46 | align="right" |<small> 0,09 % </small> | align="right" |96 | align="right" |<small> 0,18 % </small> | align="right" |7 | align="right" |<small> 0,01 % </small> | align="right" |32 | align="right" |<small> 0,06 % </small> | align="right" |6 | align="right" |<small> 0,01 % </small> | align="right" |27 | align="right" |<small> 0,05 % </small> | align="right" |3 | align="right" |<small> 0,01 % </small> | align="right" |1457 | align="right" |<small> 2,70 %</small> |- | align="right" |2 |[[Ноҳияи Қозиғурт]] | align="right" |106225 | align="right" |98560 | align="right" |<small> 92,78 % </small> | align="right" |6713 | align="right" |<small> 6,32 % </small> | align="right" |210 | align="right" |<small> 0,20 % </small> | align="right" |12 | align="right" |<small> 0,01 % </small> | align="right" |12 | align="right" |<small> 0,01 % </small> | align="right" |36 | align="right" |<small> 0,03 % </small> | align="right" |199 | align="right" |<small> 0,19 % </small> | align="right" |12 | align="right" |<small> 0,01 % </small> | align="right" |19 | align="right" |<small> 0,02 %</small> |- | align="right" |3 |[[Ноҳияи Ҷетисой]] | align="right" |170408 | align="right" |153602 | align="right" |<small> 90,14 % </small> | align="right" |1497 | align="right" |<small> 0,88 % </small> | align="right" |1697 | align="right" |<small> 1,00 % </small> | align="right" |12052 | align="right" |<small> 7,07 % </small> | align="right" |244 | align="right" |<small> 0,14 % </small> | align="right" |6 | align="right" |<small> 0,00 % </small> | align="right" |373 | align="right" |<small> 0,22 % </small> | align="right" |322 | align="right" |<small> 0,19 % </small> | align="right" |0 | align="right" |<small> 0,00 %</small> |- | align="right" |4 |[[Ноҳияи Келес]] | align="right" |142296 | align="right" |132043 | align="right" |<small> 92,79 % </small> | align="right" |7138 | align="right" |<small> 5,02 % </small> | align="right" |321 | align="right" |<small> 0,23 % </small> | align="right" |38 | align="right" |<small> 0,03 % </small> | align="right" |194 | align="right" |<small> 0,14 % </small> | align="right" |850 | align="right" |<small> 0,60 % </small> | align="right" |222 | align="right" |<small> 0,16 % </small> | align="right" |39 | align="right" |<small> 0,03 % </small> | align="right" |260 | align="right" |<small> 0,18 %</small> |- | align="right" |5 |[[Ноҳияи Пахтаарал]] | align="right" |133139 | align="right" |96075 | align="right" |<small> 72,16 % </small> | align="right" |10872 | align="right" |<small> 8,17 % </small> | align="right" |2518 | align="right" |<small> 1,89 % </small> | align="right" |14989 | align="right" |<small> 11,26 % </small> | align="right" |2850 | align="right" |<small> 2,14 % </small> | align="right" |1269 | align="right" |<small> 0,95 % </small> | align="right" |1158 | align="right" |<small> 0,87 % </small> | align="right" |665 | align="right" |<small> 0,50 % </small> | align="right" |1 | align="right" |<small> 0,00 %</small> |- | align="right" |6 |[[Ноҳияи Ордабосӣ]] | align="right" |118916 | align="right" |113359 | align="right" |<small> 95,33 % </small> | align="right" |109 | align="right" |<small> 0,09 % </small> | align="right" |1424 | align="right" |<small> 1,20 % </small> | align="right" |11 | align="right" |<small> 0,01 % </small> | align="right" |1222 | align="right" |<small> 1,03 % </small> | align="right" |128 | align="right" |<small> 0,11 % </small> | align="right" |166 | align="right" |<small> 0,14 % </small> | align="right" |31 | align="right" |<small> 0,03 % </small> | align="right" |1576 | align="right" |<small> 1,33 %</small> |- | align="right" |7 |[[Ноҳияи Утрор]] | align="right" |53975 | align="right" |53779 | align="right" |<small> 99,64 % </small> | align="right" |0 | align="right" |<small> 0,00 % </small> | align="right" |166 | align="right" |<small> 0,31 % </small> | align="right" |0 | align="right" |<small> 0,00 % </small> | align="right" |4 | align="right" |<small> 0,01 % </small> | align="right" |1 | align="right" |<small> 0,00 % </small> | align="right" |19 | align="right" |<small> 0,04 % </small> | align="right" |0 | align="right" |<small> 0,00 % </small> | align="right" |0 | align="right" |<small> 0,00 %</small> |- | align="right" |8 |Нрҳияи Сайрам | align="right" |207948 | align="right" |45038 | align="right" |<small> 21,66 % </small> | align="right" |148175 | align="right" |<small> 71,26 </small> | align="right" |4813 | align="right" |<small> 2,31 % </small> | align="right" |101 | align="right" |<small> 0,05 % </small> | align="right" |1152 | align="right" |<small> 0,55 % </small> | align="right" |4535 | align="right" |<small> 2,18 % </small> | align="right" |770 | align="right" |<small> 0,37 % </small> | align="right" |305 | align="right" |<small> 0,15 % </small> | align="right" |1799 | align="right" |<small> 0,87 %</small> |- | align="right" |9 |[[Ноҳияи Сариағоч]] | align="right" |186109 | align="right" |158351 | align="right" |<small> 85,09 % </small> | align="right" |5543 | align="right" |<small> 2,98 % </small> | align="right" |2306 | align="right" |<small> 1,24 % </small> | align="right" |9301 | align="right" |<small> 5,00 % </small> | align="right" |3166 | align="right" |<small> 1,70 % </small> | align="right" |2623 | align="right" |<small> 1,41 % </small> | align="right" |1522 | align="right" |<small> 0,82 % </small> | align="right" |259 | align="right" |<small> 0,14 % </small> | align="right" |4 | align="right" |<small> 0,00 %</small> |- | align="right" |10 |Ноҳияи Сузак | align="right" |61512 | align="right" |55990 | align="right" |<small> 91,02 % </small> | align="right" |4574 | align="right" |<small> 7,44 % </small> | align="right" |747 | align="right" |<small> 1,21 % </small> | align="right" |0 | align="right" |<small> 0,00 % </small> | align="right" |91 | align="right" |<small> 0,15 % </small> | align="right" |0 | align="right" |<small> 0,00 % </small> | align="right" |40 | align="right" |<small> 0,07 % </small> | align="right" |0 | align="right" |<small> 0,00 % </small> | align="right" |0 | align="right" |<small> 0,00 %</small> |- | align="right" |11 |Ноҳияи Толебӣ | align="right" |117765 | align="right" |81637 | align="right" |<small> 69,32 % </small> | align="right" |19412 | align="right" |<small> 16,48 % </small> | align="right" |6737 | align="right" |<small> 5,72 % </small> | align="right" |22 | align="right" |<small> 0,02 % </small> | align="right" |1724 | align="right" |<small> 1,46 % </small> | align="right" |4761 | align="right" |<small> 4,04 % </small> | align="right" |607 | align="right" |<small> 0,52 % </small> | align="right" |111 | align="right" |<small> 0,09 % </small> | align="right" |1555 | align="right" |<small> 1,32 %</small> |- | align="right" |12 |Ноҳияи Тулкубос | align="right" |111286 | align="right" |91463 | align="right" |<small> 82,19 % </small> | align="right" |5657 | align="right" |<small> 5,08 % </small> | align="right" |5556 | align="right" |<small> 4,99 % </small> | align="right" |24 | align="right" |<small> 0,02 % </small> | align="right" |6640 | align="right" |<small> 5,97 % </small> | align="right" |255 | align="right" |<small> 0,23 % </small> | align="right" |337 | align="right" |<small> 0,30 % </small> | align="right" |125 | align="right" |<small> 0,11 % </small> | align="right" |9 | align="right" |<small> 0,01 %</small> |- | align="right" |13 |Ноҳияи Чордара | align="right" |78132 | align="right" |75362 | align="right" |<small> 96,45 % </small> | align="right" |164 | align="right" |<small> 0,21 % </small> | align="right" |1657 | align="right" |<small> 2,12 % </small> | align="right" |141 | align="right" |<small> 0,18 % </small> | align="right" |63 | align="right" |<small> 0,08 % </small> | align="right" |3 | align="right" |<small> 0,00 % </small> | align="right" |269 | align="right" |<small> 0,34 % </small> | align="right" |105 | align="right" |<small> 0,13 % </small> | align="right" |1 | align="right" |<small> 0,00 %</small> |- | align="right" |14 |Туркистон, м.ш. | align="right" |164746 | align="right" |113739 | align="right" |<small> 69,04 % </small> | align="right" |45998 | align="right" |<small> 27,02 % </small> | align="right" |1502 | align="right" |<small> 0,91 % </small> | align="right" |87 | align="right" |<small> 0,05 % </small> | align="right" |362 | align="right" |<small> 0,22 % </small> | align="right" |1803 | align="right" |<small> 1,09 % </small> | align="right" |700 | align="right" |<small> 0,42 % </small> | align="right" |36 | align="right" |<small> 0,02 % </small> | align="right" |15 | align="right" |<small> 0,01 %</small> |- | align="right" |15 |[[Орис]], м.ш. | align="right" |74252 | align="right" |71542 | align="right" |<small> 96,35 % </small> | align="right" |229 | align="right" |<small> 0,31 % </small> | align="right" |1705 | align="right" |<small> 2,30 % </small> | align="right" |4 | align="right" |<small> 0,01 % </small> | align="right" |174 | align="right" |<small> 0,23 % </small> | align="right" |1 | align="right" |<small> 0,00 % </small> | align="right" |252 | align="right" |<small> 0,34 % </small> | align="right" |17 | align="right" |<small> 0,02 % </small> | align="right" |1 | align="right" |<small> 0,00 %</small> |- | align="right" |16 |[[Кентау]], м.ш. | align="right" |203228 | align="right" |115550 | align="right" |<small> 56,86 % </small> | align="right" |80518 | align="right" |<small> 39,62 % </small> | align="right" |4068 | align="right" |<small> 2,00 % </small> | align="right" |42 | align="right" |<small> 0,02 % </small> | align="right" |609 | align="right" |<small> 0,30 % </small> | align="right" |161 | align="right" |<small> 0,08 % </small> | align="right" |1231 | align="right" |<small> 0,61 % </small> | align="right" |108 | align="right" |<small> 0,05 % </small> | align="right" |9 | align="right" |<small> 0,00 %</small> |} == Ҳокимон == # Уркумбоев, Марс Фазилович (1992-1993) # Турисбеков, Заутбек Каусбекович (декабри 1993 - декабри 1997) # Абдуллоев, Калик Абдуллоевич (декабри 1997 - июли 1999) # Сапарбоев, Бердибек Машбекович (июли 1999 то августи 2002) # Жилкишиев, Болат Абжапарули (31 августи 2002 - сентябри 2006) # Шукеев, Умирзак Естаевич (сентябри 2006 - 28 августи 2007) # Ашим, Нургалӣ Садуакасович (28 августи 2007 - 4 марти 2009) # Мирзахметов, Аскар Исабекович (4 марти 2009 - 8 августи 2015) # Атамкулов, Бейбут Бакирович (8 августи 2015 - 7 октябри 2016) # Туймебаев, Жансейит Кансеитович (7 октябри 2016 - 26 феврали 2019) # Шукеев, Умирзак Естаевич (26 феврали 2019 - 26 августи 2022) # Сатибалди, Дархан Амангелдиевич (31 августи 2022) == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳои берунӣ == {{ПБ}} {{Вилояти Туркистон}} [[Гурӯҳ:Вилоятҳои Қазоқистон]] lulvzztb1q5ikgip739z6uj9p0tzv2t Бозор Собир 0 7079 1493122 1487934 2026-11-08T17:41:18Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 1493122 wikitext text/x-wiki {{Адиб |ном = Бозор Собир |номи аслӣ = |тасвир = |тавсифи тасвир = |ном ҳангоми таваллуд = |номи пурра = |тахаллусҳо = |таърихи таваллуд = |зодгоҳ = деҳаи [[Сӯфиён (деҳа, н. Ваҳдат)|Суфиён]], {{Зодгоҳ|ноҳияи Файзобод}}, [[ҶШС Тоҷикистон]] |таърихи даргузашт = |маҳалли даргузашт = |шаҳрвандӣ = |навъи фаъолият = {{Шоир|Тоҷикистон|ИҶШС|асри XX|асри XXI}} |солҳои фаъолият = |самт = |жанр = |забони осор = [[Забони тоҷикӣ|тоҷикӣ]] |дебют = |ҷоизаҳо = |ҷоизаҳои адабӣ = |Lib = |сайт = |викигуфтовард = |имзо = }} '''Бозор Собир''' ({{lang-fa|بازار صابر}}; [[20 ноябр]]и [[1938]], деҳаи [[Сӯфиён (деҳа, н. Ваҳдат)|Суфиён]], [[ноҳияи Файзобод]], [[ҶШС Тоҷикистон]] — [[1 май]]и [[2018]], [[Сиэтл]], [[ИМА]]) — шоири маъруфи тоҷик. Барандаи [[Ҷоизаи давлатии Тоҷикистон ба номи Абуабдуллоҳи Рӯдакӣ]](1988). Узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон (1973). == Зиндагинома == Бозор Собир дар 20 ноябри соли 1938 дар деҳаи Сӯфиёни ноҳияи Файзобод дар хонаводаи кишоварз дида ба ҷаҳон кушод. Падараш дар ҷанги ҷаҳонии дувум шаҳид шуда буд. Баъдҳо Бозор гуфтааст: {{иқтибоси академикӣ|<poem> Дар сари кӯчаҳои Файзобод, Чашм ба роҳи куҳна шому саҳар. Кӯдакиам ҳанӯз гирён аст, Дар кафи ӯ хатти сиёҳи падар. </poem>|сарчашма=}} Маълумоти миёнаро дар интернати давлатии шаҳраки [[Ҳисор]] ба даст овард ва соли 1962 [[Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон]]ро дар риштаи забон ва адабиёти форсии тоҷикӣ хатм кардааст. == Корнома == Ходими адабӣ ва мудири шуъбаи ҳафтаномаи «Маориф ва маданият» (то соли 1975), мудири шуъбаи назми маҷаллаи «Садои Шарқ» (1975—1979), ҷонишини раиси Шӯрои назми ИН Тоҷикистон (1979—1981), мушовири шуъбаи назми ИН Тоҷикистон (1981—1990), вакили мардумӣ дар Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон (1990—1991)<ref name=":0">{{ЭМТ|Бозор Собир|3|муаллиф=А. Абдуманнонов}}</ref>. == Эҷод == Нахустин шеърҳои Бозор Собир солҳои 60 асри 20 дар матбуоти Тоҷикистон ба табъ расиданд. Муаллифи маҷмӯаҳои «Пайванд» (1972), «Оташбарг» (1974), «Гули хор» (1978), «Мижгони шаб» (1981), «Офтобниҳол» (1982), «Оташбарг» (1984; бо ҳуруфи форсӣ, соли 1990 ба забони русӣ), «Бо чашидан, бо чамидан» (1987), «Чашми сафедор» (1991), «Симхор» (1995), «Аз Ватан вақте ки мерафтам» (1999), «Аз гули хор то симхор» (2003), «Шоиру шеъре агар ҳаст» (2004), «Хуни қалам» (2010), «Лолаи сиёҳ» (2010). Инчунин баргузидаи ашъораш соли 1995 дар ҶИЭ («Баргузидаи ашъори устод Бозор Собир») ба табъ расид<ref name=":0" />. == Мавзӯъи ашъор == Бозор Собир шоири лирик аст. Мавзӯъҳои ашъораш ба олами ҳиссиёт, махсусиятҳои идрок, доираи ҷаҳонбинӣ, паҳлуҳои дунёфаҳмӣ ва меъёрҳои инсоншиносии қаҳрамони лирикии шеър сахт вобаста мебошад. Хусусияти субъективӣ ва эътибори лиризми ҳаяҷонбахшу андешапарвар дар тамоми анвои шеъри Бозор Собир бар мабдаъ ва ҷанбаи объективӣ бартарии комил дорад. Ба ин маънӣ дар назми тасвирӣ, ашъори манзаравӣ ва ошиқонаи ӯ тасвирҳои равонию драматикӣ кам нестанд. Дар шеъри Бозор Собир руҳияи худи шоир ва ҳиссиёту андешаҳои ботинии ӯ нисбат ба аҳли заҳмат зикр шудааст. Дар шеърҳояш ҳалли масъалаҳои иҷтимоӣ бар таърихият ва инсондӯстӣ асос ёфта, ба тавассути андешаҳо, мулоҳизаву муҳокимаҳои фалсафӣ ифода шудаанд. Мафҳум ва тасвири Ватан дар ашъори Бозор Собир пайваста бо саҳфаҳои таърих ва такмили дарку эҳсоси қаҳрамони лирикӣ таҳаввул ёфта, мазмунан амиқ аст ва ба шахси қаҳрамони лирикӣ пайвандӣ дорад: {{иқтибоси академикӣ|<poem> Агар мо дарду ғам дорем, Ватан ҳам дарду ғам дорад… Ватан хунест, к-он дар шаҳраги хунгарди мо ҷорист… Ватан бо мост. Шукри обу хоку оташаш, мо низ бо ӯем. Дар олам хоми моро оташи ӯ метавонад пухт, Дар олам хушки моро метавонад оби ӯ тар кард. </poem>|сарчашма=}} Пайванди ҳастии инсон, халқ бо Ватан мазмуни ғоявии бисёр шеърҳои Бозор Собир-ро ташкил медиҳад («Кӯҳистон», «Хати сурх», «Хона», «Шабе дур аз Ватан»). Дар як қатор шеърҳои ӯ, ки ба мавзӯи Ватан марбутанд, назари таърихии қаҳрамони лирикӣ мақоми махсус дорад. Дар онҳо саҳифаҳои қаҳрамонию фоҷеаомези таърихи халқу Ватан аз эҳсосу тафаккури қаҳрамони лирикӣ гузашта, манзараҳои драматикии ҳаёту муборизаи аҷдоди халқи тоҷик, фарзандони барӯманди ӯ баҳри озодию ободӣ ба ҷилва меоянд («Забони модарӣ», «Теғи Сино», «Бухоро», «Ман худамро кушта-кушта» ва ғ.). Як силсила шеърҳои Бозор Собир ба васфи Тоҷикистон, зодгоҳ, кӯҳистони диёри офтобиамон бахшида шудааст («Тоҷикистон», «Дар оғӯши кӯҳистон», «Душанбе», «Ҳасад мебарам»). Дар шеърҳое, ки шоир дар бораи ашхоси маъруфи гузаштаву имрӯза навиштааст, тавассути образи бадеӣ пайванди шахсро бо халқ ва Ватан таъкид намудааст («Фирдавсӣ», «Муҷассамаи Айнӣ», «Қисмати шоир», «Туро ҳамчун Бухоро дӯст медорам», «Сафаре ба дилҳо» ва ғ.). Як қисми муҳимми эҷодиёти Бозор Собир ба васфу тараннуми заҳмати фидокорона ва корномаҳои таърихии халқи шӯравӣ («Кафшер», «Антигона», «Сарбоз», «Пирамард»), ба ситоиши деҳқони тоҷик («Фарзанди деҳқон», «Мо кӯдакон будем…»), ба ёди айёми кӯдакию наврасӣ («Кӯдакӣ ку?» «Кӯдакиям ҳанӯз гирён аст» ва ғ.) бахшида шуда, ҳамаи ин шеърҳо саршори оҳангҳои гражданӣ мебошанд<ref name=":0" />. Дар ашъори Бозор Собир тасвири манзараҳои табиат пайваста бо вазъу ҳолатҳои гуногуни қаҳрамони лирикӣ омада, воситаи ифодаи ғалаёни фикру андеша, оҳангҳои иҷтимоӣ ва ҳиссиёти ошиқона мегардад («Ширмаҳтоб», «Барф», «Абрҳо», «Тирамоҳ», «Борон», «Дар зери шаршара» ва ғ.). Мақому манзалати инсон дар ҷамъият, масъулияти шоир дар назди таърих ва башар, моҳият ва мақсаду вазифаҳои каломи бадеъ дар ҳаёти инсоният мундариҷаи як силсилаи шеърҳои Бозор Собир-ро ташкил медиҳад («Асп», «Пас аз мо», «Роҳҳо», «Саҳна»), муроҷиат ба воқеаҳои ҷудогонаи асри 20 боиси дар эҷодиёти Бозор Собир ба миён омадани шеърҳое гардидааст, ки дар онҳо андешаҳои иҷтимоию фалсафии шоир оид ба имрӯзу фардои башар ифода гардидаанд («Кӯч мебандам», «Асри XX», "Ба хотираи «Союз-11»). Ашъори ишқии Бозор Собир нарму беғаш, саршори суруру шодмонӣ, ғаму ғусса, умедворию навмедист, ки ҳама хосиятҳои ошиқон мебошанд. Ашъори Бозор Собир дар ташаккули шеъри муосири тоҷик нақши намоён гузоштаанд. Ӯ яке аз пешгомони шеъри тасвирӣ дар адабиёт ва назми муосири тоҷик аст. Дар шеъри Бозор Собир унсурҳои вуқӯъгӯию романтизм, сентиментализму имажинизм ба ҳам омада, боиси гуногунрангии тобишҳои услубии эҷодиёти ӯ гардидаанд. Биниши зебоипарастию бадеии Бозор Собир бар дардошноию хайрхоҳӣ нисбат ба падидаву ҳодисоти муҳит асос ёфтааст. Дар баъзе шеърҳояш таъсири шеъри нави Эрон ба назар мерасад («Пас аз мо», «Ситораҳо», «Кӯч мебандам» ва ғ.). Дар ашъори солҳои охираш пазмонӣ ба Ватан, ёди айёми наврасию ҷавонӣ, табиату манзараҳои Тоҷикистон, ашхоси барояш қарин, гила аз беадолатиҳои иҷтимоии ҷаҳони сармоядорӣ бештар садо медиҳанд. Бозор Собир дар қолабҳои анъанавӣ, ба усули арӯзи озод ва шеъри сафед эҷод мекунад. Шогирдони бисёре тарбият кардааст, ки иддае аз онҳо ҳоло шоирони номиянд (Раҳмат Назрӣ, Низом Қосим, Парда Ҳабиб, Сайёди Ғаффор ва дигарон). Намунаҳои ашъораш ба забонҳои русӣ, украинӣ, ӯзбекӣ, арманӣ, гурҷӣ, литвонӣ тарҷума шудаанд. Аз осори Ҷ. Байрон, А. Рембо, П. Неруда, Г. Аполлинер, Р. Ҳамзатов, С. Есенин, Э. Межелайтис, М. Светлов, А. Орифов ва дигар адибони хориҷию собиқ шӯравӣ ба забони тоҷикӣ тарҷумаҳо дорад<ref name=":0" />. == Муҳоҷират == Дар воқеоти охири солҳои 80 — ибтидои 90-уми Тоҷикистон ӯ ба муборизаи сиёсӣ гаравида, мавқеи миллӣ-демократиро пазируфт ва узви [[Ҳизби демократии Тоҷикистон]] буд. Дар фаъолияти хеш ҳамчун вакил дар Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон ба сафи мухолифини ҳукумат гаравида камбудиҳои роҳбарияти КМ Ҳизби коммунисти Тоҷикистонро танқид мекард. Ақидаҳои сиёсии ӯ боиси таъқибу ҳабс гардиданаш (соли 1993) шудаанд. Бо миёнаравии ташкилотҳои баналмилалии ҳифзи ҳуқуқи инсон Amnesty International аз ҳабс озод шуда, дар соли 1994 ба Маскавва декабри соли 1995 ба шаҳри Сиэтли ИМА муҳоҷират карда, онҷо ба кори боркашонӣ машғул буд<ref>{{Cite web|url=https://asiaplus.news/2015/06/19/bozor-sobir-zabludivshijsya-kumir/|title=Бозор Собир. Заблудившийся кумир|author=Нурали Давлат|website=asiaplus.news|date=2015-06-19|publisher=ASIA-Plus|accessdate=2023-03-17}}</ref>. То моҳи майи соли 2013 ҳамон ҷо иқомат дошт. 27 майи соли 2013 ба Тоҷикистон бо даъвати Ҳукумати Тоҷикистон ва президент [[Эмомалӣ Раҳмон]] ба Тоҷикистон баргашт<ref>{{Cite web|url=http://tojnews.tj/bozgashti-bozor-sobir-ba-vatan|title=Пешвози ҳукуматии Бозор Собир дар Фурудгоҳи Душанбе}}{{Пайванди мурда|date=March 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite news|accessdate=2023-03-17|author=Барнои Қодирдухт|date=2013-06-04|language=tg|work=Радиои Озодӣ|title=Бозор Собир: “Ман ҳамон Бозорам, ба касе фурӯхта нашудаам”|url=https://www.ozodi.org/a/exclusive-interview-with-well-known-poet-bozor-sobir/25005669.html}}</ref> ва дар Душанбе зиндагӣ кард. == Беморӣ ва даргузашт == Бозор Собир чанд соли охир аз бемории қалб ранҷ мекашид<ref>{{Cite web|url=https://sputnik.tj/20180405/1025227043.html|title=Аҳволи Бозор Собир дар Амрико вазнин шудааст|author=|website=Sputnik Тоҷикистон|date=2018-04-05|lang=tg|accessdate=2023-03-17}}</ref> ва 1 майи соли 2018 дар синни 79-солагӣ дар яке аз бемористонҳои шаҳри Сиэтли Вашингтон, ки як моҳи охир табобат мегирифт, даргузашт<ref>{{Cite web|url=https://sputnik.tj/20180501/darguzashti-bozor-sobir-1025448947.html|title=Даргузашти шоири номдори тоҷик Бозор Собир|author=|website=Sputnik Тоҷикистон|date=2018-05-01|lang=tg|accessdate=2023-03-17}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://asiaplus.news/tg/2018/05/01/darguzashti-bozor-sobir-prezident-ba-inti%d2%9boli-%d2%b7asadash-ba-vatan-dastur-dod/|title=Даргузашти Бозор Собир. Президент ба интиқоли ҷасадаш ба ватан дастур дод|website=asiaplus.news|date=2018-05-01|publisher=ASIA-Plus|accessdate=2023-03-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260927114206/https://asiaplus.news/tg/2018/05/01/darguzashti-bozor-sobir-prezident-ba-inti%d2%9boli-%d2%b7asadash-ba-vatan-dastur-dod/|archivedate=2026-09-27}}</ref>. == Ҷоизаҳо == * Грамотаҳои фахрии Президиуми Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон, * [[Ҷоизаи давлатии Тоҷикистон ба номи Абуабдуллоҳи Рӯдакӣ]] (1988), * [[Ордени Ситораи Президенти Тоҷикистон дараҷаи III]] (2013)<ref>{{Cite news|accessdate=2023-03-17|author=РАО/РО|date=2013-09-04|language=tg|work=Радиои Озодӣ|title="Ситораи Президент" - нахустин ордени Бозор Собир. Аммо чаро дараҷаи 3?|url=https://www.ozodi.org/a/25094982.html}}</ref>. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳо == * {{вебгоҳи расмӣ|http://www.bozorsobir.com}} {{ПБ}} {{Барандагони ҷоизаи давлатии А. Рӯдакӣ 1963-1988}} [[Гурӯҳ:Адибони Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Аъзои Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Барандагони Ҷоизаи давлатии ба номи Абӯабдуллоҳ Рӯдакӣ]] [[Гурӯҳ:Шоирони халқии Тоҷикистон]] tahhw0l8yux5xnnklg2wbsjscuols48 Донишгоҳи техникии Тоҷикистон 0 8596 1493246 1414599 2026-11-09T03:40:27Z ~2026-59388-94 165364 /* Шуъбаи Донишгоҳи техникии Тоҷикистон дар Хуҷанд */ 1493246 wikitext text/x-wiki {{Ҷаъбаи донишгоҳ |тасвир = [[File:Ttulogo.jpg|thumb|]] |ном = Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи М.С. Осимӣ |ихтисора = ДТТ ба номи М.С. Осимӣ |аслӣ = Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи М.С. Осимӣ |номбайнал = Tajik Technical University named after M.S. Osimi |қаблӣ = Институти политехникии Тоҷикистон |асос = [[1 сентябр]]и [[соли 1956]] |навъ = Муассисаи давлатии таълимии таҳсилоти олии касбӣ |номи вазифа = Ректор |соҳиби вазифа = [[Давлатзода Қудрат Қамбар]] |донишҷӯён = 12000 |бакалавриат = 4 сол |магистратура = 2 сол |аспирантура =3 сол |омӯзгорон = 500 |мавқеъ = [[Душанбе]], {{TJK}} |нишонӣ = 734042, Душанбе, хиёбони академикҳо Раҷабовҳо, 10 |сайт = http://www.ttu.tj |е-mail = ttu@ttu.tj }} '''Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи М.С Осимӣ ''' — яке аз муассисаҳои таҳсилоти олии касбии бонуфузи [[Ҷумҳурии Тоҷикистон|Тоҷикистон]] мебошад. Донишгоҳ муассисаи таҳсилоти олии касбии заминавӣ дар самти омодакунии кадрҳои техникӣ мебошад. == Маълумоти мухтасар == Донишгоҳ соли [[1956]] дар шаҳри [[Душанбе]] таъсис ёфтааст. Дар замони Шӯравӣ номаш '''Институти политехникии Тоҷикистон''' буд. Мақоми донишгоҳ мактаби олии касбӣ буда, дорои иҷозатномаҳои давлатии Вазорати маорифи [[Ҷумҳурии Тоҷикистон|Тоҷикистон]] оид ба ҳуқуқи пешбурди фаъолияти таълимӣ дар соҳаи таҳсилоти олии касбӣ ва Шаҳодатнома дар бораи аккредитатсияи давлатӣ мебошад. Шумораи донишҷӯён 10700 наф., кормандони илмӣ-омӯзгорӣ 570 наф. аст. == Таърих == Бо Қарори кабинети Совети Вазирони СССР аз 6 январи соли 1956, 1 сентябри соли 1956 дар ш. Душанбе Донишкадаи политехникӣ кушода шуд (аз соли 1961 — Донишкадаи политехникии Тоҷикистон, аз соли 1992 — Донишкадаи техникии Тоҷикистон ва аз соли 1997 — Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи Муҳаммад Осимӣ, ки вазифаи асосиаш тайёр кардани муҳандисон барои корхонаҳои мошинсозӣ, истеҳсолӣ-саноатӣ, соҳаи энергетика, сохтмон ва меъморӣ, нақлиёт ва ғайра мебошад. Дар соли аввали кушодашавии Донишкадаи (Институти) политехникии Тоҷикистон 3 факултет: энергетикӣ, технологӣ ва сохтмон ташкил шуда, 8 ихтисосро дар бар мегирифт. ки ба ин ихтсосҳо 200 донишҷӯй қабул карда шуда буд. Соли 1980 дар шаҳри Хуҷанд якумин филиал кушода шуд, ки соли 2010 ҳамчун донишкадаи политехникии мустақил дар ҳайати Донишгоҳи техникии Тоҷикистон табдил дода шуд. Мувофиқи қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон Донишкадаи политехникии Тоҷикистон соли 1992 ба Донишкадаи техникии Тоҷикистон табдил дода шуд, ва соли 1997 ба вай номи ректори аввалини донишгоҳ — академик [[Муҳаммад Осимӣ]] гузошта шуд. Соли 1996 дар ҳайати донишгоҳ факултети соҳибкории муҳандисӣ ва менеҷмент, соли 2005 факултети технологияҳои иттилоотӣ ва коммуникатсионӣ ташкил карда шуд. Дар 55 соли таърихаш, донишгоҳ зиёда аз 45 ҳазор мутахассис тайёр кардааст, ки онҳо дар вазорату, идораҳо, муассисаҳои саноатӣ, сохтмонии ҷумҳурӣ ва берун аз он кор ва фаъолият мекунанд. Дар 8 факултаҳои донишгоҳ аз рӯи 55 ихтисос мутахассис тайёр мекунанд. Ҳоло дар донишгоҳ зиёда аз 10700 донишҷӯ, аз он ҷумла дар таълими рӯзона 8000 донишҷӯён дониш меомӯзанд. Дар 50 кафедраҳои донишгоҳ зиёда аз 570 муаллимон, аз он ҷумла докторони илм, дотсентон кор ва фаъолият доранд. [[File:Mohd. Hamid Ansari visits the Modern Engineering Workshop setup by Hindustan Machine Tools, at Tajik Technical University, in Tajikistan. The Minister of State for Agriculture & Food Processing Industries.jpg|300px|thumb|Абдурасулов А. А. (сарвари ДТТ солҳои 2005—2013) бо Ҳамид Ансорӣ ҳангоми кушодани озмоишгоҳи технологияи мошинсозӣ, муҷаҳҳаз бо дастгоҳҳои истеҳсоли Ҳиндустон]] [[File:RIAN archive 697814 Students of Polytechnic Institute.jpg|300px|thumb|Донишҷӯёни ДТТ аз дастаи 50-солагии Тоҷикистон дар сохтмони [[Ширкати алюминийи тоҷик|заводи алюминийи Тоҷикистон]], 1 майи соли 1975]] == Факултаҳо == Дар донишгоҳ 7 факулта фаъолият дорад: * Факултети энергетикӣ; * Факултети механикӣ в технологӣ; *Факултети сохтмон ва меъморӣ; * Факултети технологияҳои раами,системаҳов ҳифзи иттилоот; * Факултети нақлиёт ва инфрасохтори роҳ; * Факултети иқтисодиёти соҳ ва идора; * Факултети муштараки муҳандисию технологии ДМТБ-ДТТ (Донишгоҳи миллии техникии Беларус ва Донишгоҳи техникии Тоҷикистон). [[File:ДТТ ба номи М. Осимӣ, факултети сохтмон ва меъморӣ.jpg|300px|thumb|Бинои таълимии факултети сохтмон ва меъморӣ]] == Маъмурият == Сохтори ДТТ иборат аз — 6 факулта: * Донишгоҳи политехникии Хуҷанд * Коллеҷи техникии ш. Душанбе * Маркази дистансионии таълимӣ * Такмили ихтисос (тахассус) * Факултети тайёрии ибтидои донишҷӯён Ректори донишгоҳ, доктори [[илмҳои техникӣ|илмҳои иқтисодӣ]] [[Ҳайдар Одиназода|Давлтзода Қудрат Қамбар]] (аз соли 2020 то ҳоло) мебошад. *Нишонаи донишгоҳ: 734042, [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]], шаҳри [[Душанбе]], кӯчаи академикҳо Раҷабовҳо 10а. == Ректорони Донишгоҳ == [[Акс:Муҳаммад_Сайфитдинович_Осимов.jpg|300px|thumb|Муҳаммад Осимӣ]] * [[Муҳаммад Осимӣ]] (1956—1962); * [[Саидмуҳаммад Одинаев]] (2001—2005); *Абдурасулов Анвар Абдурасулович (2005—2013); * [[Ҳайдар Одиназода|Одиназода Ҳайдар Одина (2013—2020);]] *[[Давлатзода, Қудрат Қамбар|Давлатзода Қудрат Қамбар]] (2020—то ҳозир) == Шуъбаи Донишгоҳи техникии Тоҷикистон дар Хуҷанд == [[Донишкадаи политехникии Донишгоҳи техникии Тоҷикистон|Донишкадаи политехникии Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи М.Осимӣ]] дар шаҳри [[Хуҷанд]] соли 2010 таъсис ёфтааст. Мақоми донишгоҳ мактаби олии касбӣ буда, дорои иҷозатномаҳои давлатии Вазорати маорифи [[Ҷумҳурии Тоҷикистон|Тоҷикистон]] оид ба ҳуқуқи пешбурди фаъолияти таълимӣ дар соҳаи таҳсилоти олии касбӣ ва Шаҳодатнома дар бораи аккредитатсияи давлатӣ мебошад. Дар сохтори роҳбарикунанда ва илмии донишкада таъини мутахассисони соҳаи кишоварзӣ ва ветеринарӣ ба вазифаҳои масъул ба назар мерасад. Аз ҷумла, вазифаҳои муовини директор оид ба илм ва инноватсия (номзади илмҳои кишоварзӣ Ф. Маҳмудӣ), декани факулта (доктори илмҳои ветеринарӣ Н. Ш. Камолов) ва роҳбарии кафедраҳои марбута (доктори илмҳои кишоварзӣ, профессор Н. Ҷ. Рашидов) аз ҷониби мутахассисони ин соҳа роҳбарӣ карда мешаванд [1].[[Донишкадаи политехникии Донишгоҳи техникии Тоҷикистон#Кафедраи агротехнология ва экологияи саноат]] == Хатмкардагони Донишгоҳи техникии Тоҷикистон == * [[Лена Карпунина]] == Галерея == [[File:Tajik Technical University.jpg|300px|мини|Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи академик М.С.Осимӣ, даромадгоҳ]] [[File:ТТУ Осими М.С 1 сентября фасад.jpg|300px|мини|Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи М.С.Осимӣ, 1 сентябри соли 2019]] [[File:Таджикский технический университет имени М. Осими.jpg|300px|мини|Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи академик М.С.Осимӣ]] == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳо == * [http://www.ttu.tj Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи академик М. С. Осимӣ] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20170606005240/http://www.ttu.tj/ |date=2017-06-06 }} {{ПБ}} {{Муассисаҳои омӯзиши олии Душанбе}} [[Гурӯҳ:Донишгоҳҳои Душанбе]] [[Гурӯҳ:Донишгоҳҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Донишгоҳи техникии Тоҷикистон| ]] 3jpx51yz5rcgmsqq1up0qbq34b5bg4n 1493257 1493246 2026-11-09T06:15:04Z VASHGIRD 8035 Вироиши [[Special:Contributions/~2026-59388-94|~2026-59388-94]] ([[User talk:~2026-59388-94|Баҳс]]) вогардонида шуд ба охирин тағйире, ки [[User:77.95.1.179|77.95.1.179]] анҷом дода буд 1414599 wikitext text/x-wiki {{Ҷаъбаи донишгоҳ |тасвир = [[File:Ttulogo.jpg|thumb|]] |ном = Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи М.С. Осимӣ |ихтисора = ДТТ ба номи М.С. Осимӣ |аслӣ = Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи М.С. Осимӣ |номбайнал = Tajik Technical University named after M.S. Osimi |қаблӣ = Институти политехникии Тоҷикистон |асос = [[1 сентябр]]и [[соли 1956]] |навъ = Муассисаи давлатии таълимии таҳсилоти олии касбӣ |номи вазифа = Ректор |соҳиби вазифа = [[Давлатзода Қудрат Қамбар]] |донишҷӯён = 12000 |бакалавриат = 4 сол |магистратура = 2 сол |аспирантура =3 сол |омӯзгорон = 500 |мавқеъ = [[Душанбе]], {{TJK}} |нишонӣ = 734042, Душанбе, хиёбони академикҳо Раҷабовҳо, 10 |сайт = http://www.ttu.tj |е-mail = ttu@ttu.tj }} '''Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи М.С Осимӣ ''' — яке аз муассисаҳои таҳсилоти олии касбии бонуфузи [[Ҷумҳурии Тоҷикистон|Тоҷикистон]] мебошад. Донишгоҳ муассисаи таҳсилоти олии касбии заминавӣ дар самти омодакунии кадрҳои техникӣ мебошад. == Маълумоти мухтасар == Донишгоҳ соли [[1956]] дар шаҳри [[Душанбе]] таъсис ёфтааст. Дар замони Шӯравӣ номаш '''Институти политехникии Тоҷикистон''' буд. Мақоми донишгоҳ мактаби олии касбӣ буда, дорои иҷозатномаҳои давлатии Вазорати маорифи [[Ҷумҳурии Тоҷикистон|Тоҷикистон]] оид ба ҳуқуқи пешбурди фаъолияти таълимӣ дар соҳаи таҳсилоти олии касбӣ ва Шаҳодатнома дар бораи аккредитатсияи давлатӣ мебошад. Шумораи донишҷӯён 10700 наф., кормандони илмӣ-омӯзгорӣ 570 наф. аст. == Таърих == Бо Қарори кабинети Совети Вазирони СССР аз 6 январи соли 1956, 1 сентябри соли 1956 дар ш. Душанбе Донишкадаи политехникӣ кушода шуд (аз соли 1961 — Донишкадаи политехникии Тоҷикистон, аз соли 1992 — Донишкадаи техникии Тоҷикистон ва аз соли 1997 — Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи Муҳаммад Осимӣ, ки вазифаи асосиаш тайёр кардани муҳандисон барои корхонаҳои мошинсозӣ, истеҳсолӣ-саноатӣ, соҳаи энергетика, сохтмон ва меъморӣ, нақлиёт ва ғайра мебошад. Дар соли аввали кушодашавии Донишкадаи (Институти) политехникии Тоҷикистон 3 факултет: энергетикӣ, технологӣ ва сохтмон ташкил шуда, 8 ихтисосро дар бар мегирифт. ки ба ин ихтсосҳо 200 донишҷӯй қабул карда шуда буд. Соли 1980 дар шаҳри Хуҷанд якумин филиал кушода шуд, ки соли 2010 ҳамчун донишкадаи политехникии мустақил дар ҳайати Донишгоҳи техникии Тоҷикистон табдил дода шуд. Мувофиқи қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон Донишкадаи политехникии Тоҷикистон соли 1992 ба Донишкадаи техникии Тоҷикистон табдил дода шуд, ва соли 1997 ба вай номи ректори аввалини донишгоҳ — академик [[Муҳаммад Осимӣ]] гузошта шуд. Соли 1996 дар ҳайати донишгоҳ факултети соҳибкории муҳандисӣ ва менеҷмент, соли 2005 факултети технологияҳои иттилоотӣ ва коммуникатсионӣ ташкил карда шуд. Дар 55 соли таърихаш, донишгоҳ зиёда аз 45 ҳазор мутахассис тайёр кардааст, ки онҳо дар вазорату, идораҳо, муассисаҳои саноатӣ, сохтмонии ҷумҳурӣ ва берун аз он кор ва фаъолият мекунанд. Дар 8 факултаҳои донишгоҳ аз рӯи 55 ихтисос мутахассис тайёр мекунанд. Ҳоло дар донишгоҳ зиёда аз 10700 донишҷӯ, аз он ҷумла дар таълими рӯзона 8000 донишҷӯён дониш меомӯзанд. Дар 50 кафедраҳои донишгоҳ зиёда аз 570 муаллимон, аз он ҷумла докторони илм, дотсентон кор ва фаъолият доранд. [[File:Mohd. Hamid Ansari visits the Modern Engineering Workshop setup by Hindustan Machine Tools, at Tajik Technical University, in Tajikistan. The Minister of State for Agriculture & Food Processing Industries.jpg|300px|thumb|Абдурасулов А. А. (сарвари ДТТ солҳои 2005—2013) бо Ҳамид Ансорӣ ҳангоми кушодани озмоишгоҳи технологияи мошинсозӣ, муҷаҳҳаз бо дастгоҳҳои истеҳсоли Ҳиндустон]] [[File:RIAN archive 697814 Students of Polytechnic Institute.jpg|300px|thumb|Донишҷӯёни ДТТ аз дастаи 50-солагии Тоҷикистон дар сохтмони [[Ширкати алюминийи тоҷик|заводи алюминийи Тоҷикистон]], 1 майи соли 1975]] == Факултаҳо == Дар донишгоҳ 7 факулта фаъолият дорад: * Факултети энергетикӣ; * Факултети механикӣ в технологӣ; *Факултети сохтмон ва меъморӣ; * Факултети технологияҳои раами,системаҳов ҳифзи иттилоот; * Факултети нақлиёт ва инфрасохтори роҳ; * Факултети иқтисодиёти соҳ ва идора; * Факултети муштараки муҳандисию технологии ДМТБ-ДТТ (Донишгоҳи миллии техникии Беларус ва Донишгоҳи техникии Тоҷикистон). [[File:ДТТ ба номи М. Осимӣ, факултети сохтмон ва меъморӣ.jpg|300px|thumb|Бинои таълимии факултети сохтмон ва меъморӣ]] == Маъмурият == Сохтори ДТТ иборат аз — 6 факулта: * Донишгоҳи политехникии Хуҷанд * Коллеҷи техникии ш. Душанбе * Маркази дистансионии таълимӣ * Такмили ихтисос (тахассус) * Факултети тайёрии ибтидои донишҷӯён Ректори донишгоҳ, доктори [[илмҳои техникӣ|илмҳои иқтисодӣ]] [[Ҳайдар Одиназода|Давлтзода Қудрат Қамбар]] (аз соли 2020 то ҳоло) мебошад. *Нишонаи донишгоҳ: 734042, [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]], шаҳри [[Душанбе]], кӯчаи академикҳо Раҷабовҳо 10а. == Ректорони Донишгоҳ == [[Акс:Муҳаммад_Сайфитдинович_Осимов.jpg|300px|thumb|Муҳаммад Осимӣ]] * [[Муҳаммад Осимӣ]] (1956—1962); * [[Саидмуҳаммад Одинаев]] (2001—2005); *Абдурасулов Анвар Абдурасулович (2005—2013); * [[Ҳайдар Одиназода|Одиназода Ҳайдар Одина (2013—2020);]] *[[Давлатзода, Қудрат Қамбар|Давлатзода Қудрат Қамбар]] (2020—то ҳозир) == Шуъбаи Донишгоҳи техникии Тоҷикистон дар Хуҷанд == [[Донишкадаи политехникии Донишгоҳи техникии Тоҷикистон|Донишкадаи политехникии Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи М.Осимӣ]] дар шаҳри [[Хуҷанд]] соли 2010 таъсис ёфтааст. Мақоми донишгоҳ мактаби олии касбӣ буда, дорои иҷозатномаҳои давлатии Вазорати маорифи [[Ҷумҳурии Тоҷикистон|Тоҷикистон]] оид ба ҳуқуқи пешбурди фаъолияти таълимӣ дар соҳаи таҳсилоти олии касбӣ ва Шаҳодатнома дар бораи аккредитатсияи давлатӣ мебошад. == Хатмкардагони Донишгоҳи техникии Тоҷикистон == * [[Лена Карпунина]] == Галерея == [[File:Tajik Technical University.jpg|300px|мини|Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи академик М.С.Осимӣ, даромадгоҳ]] [[File:ТТУ Осими М.С 1 сентября фасад.jpg|300px|мини|Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи М.С.Осимӣ, 1 сентябри соли 2019]] [[File:Таджикский технический университет имени М. Осими.jpg|300px|мини|Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи академик М.С.Осимӣ]] == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳо == * [http://www.ttu.tj Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи академик М. С. Осимӣ] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20170606005240/http://www.ttu.tj/ |date=2017-06-06 }} {{ПБ}} {{Муассисаҳои омӯзиши олии Душанбе}} [[Гурӯҳ:Донишгоҳҳои Душанбе]] [[Гурӯҳ:Донишгоҳҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Донишгоҳи техникии Тоҷикистон| ]] qp3ovimrtyy1lqftnqd8anvtqb1vrry Галстук 0 8597 1493154 1412493 2026-11-08T19:13:54Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 1493154 wikitext text/x-wiki [[Акс:Necktie.jpg|thumb]] '''Куравот ''' — матоъе, ки ба гардан мебанданд == Пайдоиш == Номи «галстук» аз [[забони олмонӣ]] ''Halstuch'', ки мазмунаш «гарданбанд» мебошад. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳо == * [https://web.archive.org/web/20070207133948/http://petrenko.com.ua/tie0/tie_how/ Чи тавр бастани галстук] * [http://www.knots.kiev.ua/Articles/tie.htm Чи хел интихоб кардан ва бастани галстук] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20070126091728/http://knots.kiev.ua/Articles/tie.htm |date=2007-01-26 }} * [http://luxpodarok.ru/index.php?show_aux_page=6/ Вариантҳо бастан]{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Пӯшок]] t9wkhmcv68zarl7evkvmdk8t88aaj5g Ада (забони барномасозӣ) 0 9424 1493073 1342065 2026-11-08T14:11:52Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 1493073 wikitext text/x-wiki '''Ада''' (''Ada'') — [[забони барноманависӣ]], солҳои [[1979]]—[[1980]] дар натиҷаи як лоиҳаи [[Вазорати дифоъи ИМА]] бо ҳадафи корбурди забони ягонаи барноманависӣ барои системҳои якҷоя сохта шудааст. Имелись в виду, прежде всего, бортовые системы управления военными объектами (кораблями, самолётами, танками, ракетами, снарядами и т. п.). Перед разработчиками не стояло задачи создать универсальный язык, поэтому решения, принятые авторами Ады, нужно воспринимать в контексте особенностей выбранной предметной области. == Хусусиятҳои забон == Ада — ин забони барномасозии таркибӣ, модулӣ, объектии аломатдор буда воситаҳои равандҳои барномасозии баландзинагиро доро мебошад. Синтаксиси Ада аз намуди забони [[Algol]] ё ин ки [[Паскал (забони барномасозӣ)|Паскал]] гирифта шудааст. Он фаррох буда, каме сахт ва мантиқан беҳтар сохта шудааст. Ада — [[Намуди сахт|забон бо намуди сахт кунонида шуда]] мебошад. Дар он кор бо объектҳо, ки ба намуди додаҳо алоқаманд нестанд истисно карда шудаанд. Барои қонеъ гардонидани талаботҳои эътимоднок забон чунон сохта шудааст, ки ҳангоми талфифа (компиляция) шумораи хатогиҳо муайян гардонида мешавад. Ба ғайр аз ин яке аз талаботҳои асосӣ ҳангоми коркарди забон, хониши матни барнома ниҳоят осон гардонида шудааст, ки ҳатто ба навиштани одӣ зарар овардааст. Натиҷаи чунин наздикшавӣ якчанд синтаксисӣ «калонҳаҷм» ва маҳдудиятҳои зиёд гардид, ки аз ҷониби барномасозони кордон ҳамчун «нолозим» ва «аблаҳона» шуморида шуда буданд {{сарчашма?}}. Маҳз истифодабарии мушкил, нофаҳмо ва ноқуллай забони Адаро ҳамчун забони мушкил муаррифи намуд. {{сарчашма?}}. Ин муаррифи танҳо қисман дуруст аст: навиштани барномаи одӣ дар забони Ада дар муқоиса бо забонҳои дигар, албатта вақти зиёдро талаб мекунад. Масалан [[Си (забони барномасозӣ)|Си]]. Аммо дуруст ва ҳамроҳӣ кардани барномаҳои калон ва мушкил осонттар карда шудааст. Чӣ тавре, ки Стефена Сейгера<ref>{{Cite web |url=http://www.adaic.com/whyada/ada-vs-c/cada_art.html |title=Stephen Zeigler, Comparing Development Costs of C and Ada. |accessdate=2019-12-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070404120024/http://www.adaic.com/whyada/ada-vs-c/cada_art.html |archivedate=2007-04-04 }}</ref>,қайд намудааст коркарди барномаҳои таъминотӣ дар асоси Ада дар умум 60% арзонтар мебошаду барномаи сохта шуда 9 маротиба камтар аз забони Си дидан пас, дорои камбудӣ мебошад. Забони Ада дар [[Иёлоти муттаҳидаи Амрико|ИМА]] ва [[Аврупо (материк)|Аврупо]] барои коркарди лоиҳаҳои калони мушкил, системаҳои дохилӣ на танҳо маҳз барои сохтани барномаҳои мудофиавӣ истифода бурда мешавад. == Таърих == Коркарди забон дар чаҳорчӯбаи озмуни байналмилалӣ, ки аз ҷониби вазорати мудофиаи ИМА ташкил ва маблағгузорӣ гардонида буда, иҷро шудааст. Мақсади асосии коркард ин ба даст овардани [[забони барномасозӣ]] буд, ки тавонад забони ягона барои коркарди лоиҳаҳо барои хадамоти низомӣ гардад. Асосан барои компютерҳои калони низомӣ,ки асосашонро протсесорҳои [[iAPX 432]] ва [[Intel]] ташкил мекунанд. Дар соли [[1983]] забон расман аз стандартизатсияи [[ANSI]]гузашт. Стандарти забони [[ANSI]]/MIL-STD-1815-A-1983 [[17 феврали]] соли [[1983]] тасдиқ карда шуд. Вазорати мудофиаи ИМА ӯро ҳамчун «Ada» ва маркаи бақайдгирифташудаи савдо номгузорӣ намуда, баровардани транслятори забонро, ки ба талаботи стандартӣ ҷавобгуй намебошанд манъ намуд. Бо ин роҳ имконияти таъсисёбии "намудҳо" ё ин ки "диалектҳои"забони Ада бо пурраги фушурда шуд. Дар соли [[1987]] забони Ада аз ҷониби [[ISO]] расман стандартизатсия гардонида шуд. Аз ин замон ВМ ИМА ба забон супоришҳои умумӣ гузошт. Солҳои [[1990]] дар олам беш аз 200 компилятороне, ки ба стандарти забони Ада ҷавобгуй буданд ба вуҷуд омада буданд. Соли [[1995]] стандарти нави забони Ада, ки бо номи Ada95 машҳур гардида буд қабқл гардид. Ба забон воситаҳои барномасозии объективӣ ворид гардонида шуда буд. Ба ғайр аз ин забон бояд бо воситаҳои инкишоф ёфта бо барномаҳое, ки бо забони дигар навишта шудаанд алоқаманд бошад. == Ада дар ИҶШС (СССР) ва Русия == Дар [[Иттиҳоди Ҷумҳуриҳои Шӯравии Сотсиалистӣ|ИҶШС]] солҳои [[1980|80]] дар назди [[Кумитаи давлатии илм ва техника]] Гурӯҳи корӣ оид ба забони Ада таъсис дода шуд. Кори асосии гурӯҳи корӣ дар ИҶШС омӯзиши тамоми додаҳои кушода ва пӯшидаи (тибқи додаҳои дарёфкардаи разведка) забони Ада ва гузаронидани ташхис барои истифодабарӣ ва рушди Ада иборат буд. Фаъолияти ин гуруҳ ар охири солҳои 80 ба он оварда расонд, ки дар ИҶШС компилятори Ада барои амалҳои таҷрибавии компютерҳо сохта шуд. Ҳамчунон якчанд китоб бо забони русӣ дар бораи забони Ада ба чоп баровада шуд. Пас аз барҳам хӯрдани ИҶШС кор доир ба паҳнвоварии Ада қатъ гардид. Дар натиҷа машҳурии забони Ада дар Русия кам гашта, бештари барномасозони муосири трус уро «забони мурда» ҳисобида доир ба он ягон маълумоте надоранд. Ада дар Русия ва [[ИДМ (СНГ)]] аз ҷониби шахсони алоҳидаи шавқманд истифода бурда мешавад. Ба ғайр аз ин забони Адаро дар коркарди БО истеҳсолӣ истифода мебаранд. Якчанд лоиҳаи бо забони Ада ихтироъкарда дар Русия машҳур аст. Инҳо: * Стансияи документалии алоқаи ВМ ФР. Вазифаи асосиии ин стансия, таъмин намудани доду гирифти иттиллоти документалӣ дар дохили шабакаи додаҳои Вазорати мудофиаи Федератсияи Русия мебошад. Программно-аппаратный комплекс был совместно разработан Производственной организацией «Вычислительная техника и средства автоматизации» (аппаратное обеспечение) и группой программистов сектора вне трасс Северо-Кавказского центра управления воздушным движением «Стрела». Программное обеспечение комплекса написано на языке программирования Ada с использованием компилятора [[GNAT]]. Поддержка распределенных вычислений осуществляется дополнительным компонентом [[GLADE]]. * Комплекс пилотажно-навигационного и связного оборудования для российского самолета-амфибии '''[[Таганрогский авиационный научно-технический комплекс имени Г. М. Бериева|Бериев]] [[Бе-200]]'''. Разработка проведена Институтом авиационного оборудования, совместно с американской фирмой Allied Signal, Флорида, США. Использован комплекс разработки Ада-систем фирмы DDC-I на платформе [[Intel 80486]]. == Забонҳои маҳсулӣ == Синтаксиси забони Ада дар чунин забонҳо истифода шудааст: * [[PL/SQL]] * [[VHDL]] == Воқеаҳои шавқовар == * Расман озмун, ки ба коркарди забон бахшида шуда буд ва дар натиҷа забони Ада сохта шуда буд, анонимӣ буд. Гурӯҳи барномасозон ба лоиҳаҳои худ номҳои рамзӣ гузошта сипас муаррифи менамуданд, то ин ки аъзоёни ҳакамон ҳангоми интихоби ғолиб натавонанд ба шахсият эътибори беш диҳанд. Аз таҷриба яке аз аъзоёни ҳакамон навишта буд, ки табъи барномасозон чунон гуногунранг буд, ки муайян намудани муаллиф аз рӯи лоиҳа мушкилие ба миён намеовард. * Тамоми забонҳое, ки ба зинаҳои охирони озмун расида буданд дар асоси забони барномасозии [[Паскал]] сохта шуда буданд. Аз ҳамин ҷиҳат Адаро метавон ҳамчун Паскал тавсиф дод, ки бо панҷ талаботи асоси вусъат гардидааст. Дар баробари ин муаллифон дар умум бо роҳи рушд додани забони Паскал бо ҷузъиётҳои нав қадам ниҳода буданд. Дар натиҷа забони мушкилтар ба миён оварда шуд. * Гурӯҳи барномасозон таҳти роҳбарии Жана Ишбиаи фаронсавӣ ба забон номи «Ада», ки ба [[Лавлейс, Ада|Огасты Ады Кинг Лавлейс]] (духтари шоир [[Байрон, Джордж Гордон|Дж. Байрона]])аввалин барномасоз дар мошинаи ҳисоббарорӣ Бэббидж ба шумор меравад гузоштанд. * Дар забони русӣ шухие мавҷуд аст, ки дорои ифодаи думафҳума мебошад «Забони [[Ҷаҳаннам]]», дар баробари бо асосӣ [[Забони русии алгоритмӣ]],ки ҳамчун «Забони Ҷаннат» машҳур аст мутавозият менамояд. == Эзоҳ == <references /> == Пайвандҳо == * [http://www.computer-museum.ru/histsoft/ada20.htm Язык Ада — двадцать лет спустя] * [http://www.osp.ru/pcworld/1997/08/53.htm Опыт использования языка Ада] * [https://web.archive.org/web/20191124010724/http://ada-ru.org/V-0.4w/index.html Адское программирование] * [http://www.beriev.com ТАНТК им. Г.М. Бериева] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20160302182136/http://www.beriev.com/ |date=2016-03-02 }} {{Забонҳои барномасозӣ}} [[Гурӯҳ:Забонҳои барномасозӣ]] 9z9u89ins0bu4jove63e25ah859gat9 18 сентябр 0 9505 1493012 1373052 2026-11-08T12:02:14Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 1493012 wikitext text/x-wiki {{кулоҳи таърихи тақвимӣ}} == Ҷашнҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Ҷашнҳои {{PAGENAME}}]]'' === Ҷаҳонӣ === * [[Рӯзи ҷаҳонии назорат бар об]]. === Миллӣ === * {{AZE}} — [[Рӯзи мусиқии миллӣ]]. * {{Парчамбандӣ|Эрон}} — [[Рӯзи миллии шеъру адаб]]. * {{CHL}} — Рӯзи бузургдошти нахустин ҳукумати Чилӣ дар соли 1810. * {{Арманистон}} [[Арманистон]] — Рӯзи ахтаршиносӣ === Динӣ === == Рӯйдодҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Рӯйдодҳои 18 сентябр]]'' == Зодрӯзҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Зодагони 18 сентябр]]'' == Даргузаштҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Даргузаштагони 18 сентябр]]'' == Тақвими мардумӣ == Сунбула ([[23 Август]] — [[22 Сентябр]]) яке аз бурҷҳои дувоздаҳгона аст ва баробар бо [[моҳи Шаҳривар]] дар [[тақвими Эронӣ]] аст. [[Акс:Virgo.svg|40px|none|Сунбула]] == Нигаред низ == {{дарахти гурӯҳҳо}} == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳо == * https://web.archive.org/web/20140125151807/http://days.peoples.ru/0918.html * http://www.calend.ru/day/9-18/ [[Гурӯҳ:18 сентябр| ]] mkg9id1hd06qiqabyxprxj1qtc18te1 Вануату 0 10698 1493132 1314099 2026-11-08T18:28:26Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 1493132 wikitext text/x-wiki {{Кишвар |common_name= |Парчам =Flag of Vanuatu.svg |Номи тоҷикӣ=Вануату |Номи аслӣ=Ripablik blong Vanuatu<br />République du Vanuatu<br />Republic of Vanuatu |Нишон=Coat of Arms of Vanuatu.svg |Шиор= |Номи суруди миллӣ= |Сохтори давлат= |Дар харита=LocationVanuatu.png |Забон= |Рӯзи истиқлол= |Соҳибистиқлол аз= |Пойтахт=[[Порт Вила]] |Шаҳри калонтарин= |Вазифаи сарварон= |Сарварон= |Ҷой аз рӯи масоҳат= |Масоҳат= |Фоизи об= |Ҷой аз рӯи аҳолӣ= |Аҳолӣ= |Соли ба шумор гирифтани аҳолӣ= |Зичии аҳолӣ= |ММД= |Соли ҳисоби ММД= |Ҷой дар ҷаҳон аз рӯи ММД= |ММД ба сари аҳолӣ= |Пули миллӣ=[[Ватуи]] |Домен=[[.vu]] |Коди телефон= |Соат= |Эзоҳот= }} {{бознависӣ}} <references group="lower-alpha" />{{ТарҷумаКунед|en|Vanuatu}}<references /> '''Вануа́ту''', шакли пурраи расмӣ — '''Ҷумҳу́рии Вануа́ту''' {{lang-fr|République du Vanuatu}}, {{lang-en|Republic of Vanuatu}}) — кишвари уқёнусия дар [[Меланезия]]. Дар шимол бо обҳои [[Ҷазираҳои Соломон]], дар ғарб — бо минтақаи иқтисодии — [[Австралия]], дар ҷанубу ғарб — бо обҳои [[Каледонияи Нав]], дар шарқ — бо обҳои [[Фиҷӣ]] ҳаммарз аст. Дарозии хати соҳилӣ — 2528 км. Ҷумҳурии Вануату дар 83 ҷазариҳои галаҷазираи Гебридҳои Нав ҷойгир аст. Масоҳати умумии хушкӣ — 12 190 км². Аҳолии Вануату — 292 680 нафар ([[Соли 2018|2018]]). Пойтахт — шаҳри [[Порт-Вила]]. == Таърих == Якумин ҷазираи аз тарафи аврупоиҳо ба чашм расида [[Эспириту-Санто (ҷазира)|Эспириту-Санто]] гардид, ки онро баҳрнаварди испанӣ Педро Фернандес Кирос дар соли 1606 чун қисми «Замини Ҷанубии ноаён» кушодааст. Дар соли 1906 ҷазираҳо кондоминиуми [[Бритониё]] ва [[Фаронса]] бо номи Гебридҳои Нав гардиданд. 30 июли 1980 зери унвони Ҷумҳурии Вануату кишвар соҳибистиқлол гардид. Вануату — аъзои [[СММ]], Иттиҳоди Миллатҳо, Франкофония, Комиссияи Ҷануби Уқёнуси Ором ва Форуми ҷазираҳои Уқёнуси Ором мебошад. 24 августи 2012 Ҷумҳурии Вануату аъзои ВТО гардид<ref>{{Cite web |url=https://www.ictsd.org/bridges-news/мосты/news/вануату-станет-157-м-членом-вто |title=Вануату станет 157-м членом ВТО {{!}} International Centre for Trade and Sustainable Development |accessdate=2021-02-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190819121257/https://www.ictsd.org/bridges-news/%D0%BC%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8B/news/%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%82%D1%83-%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B5%D1%82-157-%D0%BC-%D1%87%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%BC-%D0%B2%D1%82%D0%BE |archivedate=2019-08-19}}</ref>. == Бахшбандии кишварӣ == {{васеъкунии фасл}} == Ҷуғрофия == {{васеъкунии фасл}} == Аҳолӣ == == Пайвандҳо == {{Умуми}} {{хурд}} == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{Уқёнусия}} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Давлатҳо аз рӯи алифбо]] [[Гурӯҳ:Кишварҳои Уқёнусия]] [[Гурӯҳ:Давлатҳои ҷазиравӣ]] [[Гурӯҳ:Вануату]] [[Гурӯҳ:Давлатҳо — узви СММ]] exq3xf4jklt8wquyjalu8b380j9tpz8 Аррамайда 0 11551 1493094 1431346 2026-11-08T15:30:53Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 1493094 wikitext text/x-wiki [[Акс:Trociny 7534.jpg|thumb|Аррамайдаи чӯб]] '''Аррамайда'''<ref>{{Cite web|url=https://vazhaju.com/word/%D0%B0%D1%80%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0/MTY4Mg==|title=Аррамайда чист? Маънои вожаи аррамайда|author=|website=vazhaju.com|date=|publisher=Вожаҷӯ|lang=tg|accessdate=2019-08-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190816040145/https://vazhaju.com/word/%25D0%25B0%25D1%2580%25D1%2580%25D0%25B0%25D0%25BC%25D0%25B0%25D0%25B9%25D0%25B4%25D0%25B0/MTY4Mg%3D%3D|archivedate=2019-08-16}}</ref>, '''хокарра''' — резаҳое, ки дар вақти бо [[арра]] буридани [[чӯб]]у [[тахта]] ва филизот ҳосил мешавад. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{хурд}} [[Гурӯҳ:Чӯбкорӣ]] fsbo8x7yi0i2whsfdq8iqvx0ky0h73u Валуйки 0 12362 1493207 948035 2026-11-08T22:37:16Z ~2026-59227-95 165339 /* */ 1493207 wikitext text/x-wiki {{ятим}} '''Валуйки''' ({{забон-код|ru|Валуйки}}) — шаҳрест дар [[вилояти Белгород]] дар [[Русия]] аст. Aҳолиаш 30450 нафар аст. == Таърих == == Ҷуғрофия == == Иқтисодиёт == == Инҷоро ҳам бингаред == {{Умуми}} {{Русия-ҷуғ-нопурра}} [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Русия]] [[Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишин аз рӯи алифбо]] 04op3hbbrr2l3wz0xu1gkqipukkxeoo Илиада 0 13156 1493204 1469849 2026-11-08T22:23:32Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 1493204 wikitext text/x-wiki [[Акс:Homer Ilias Griphanius c1572.jpg|thumb|right]] '''Илиада''' ({{забон-код|grc|Ἰλιάς}}) — [[достон]]и [[эпос|эпикии]] адабиёти [[Юнони Қадим]], ки муаллифи онро [[Ҳомер]] медонанд. Ин қадимтарин осори хаттии адабиёти юнонӣ мебошад. == «Илиада» == [[Акс:Çanakkale_trojan_horse.jpg|рост|мини|260x260пкс| “Аспи троянӣ” аз филми “Троя” дар бандари Чаноққалъа, Туркия]] Дар достони «Илиада» чи хел бо сарварии шоҳ ''Агамемнон'' муҳосира гаштани шаҳри [[Троя]] (ҳоло шаҳри [[Чаноққалъа]], [[Туркия]]) васф шудааст. Сабаби cap задани ҷанг аз ҷониби ''Парис'', писари шоҳи Троя, дуздидани ''Еленаи соҳибҷамол'', завҷаи Менелай, будааст. «Илиада» як воқеаи муҳорибаи Троя, ҷанги байни пешвои ахейҳо, шоҳи микенҳо ''Агамемнон''ро бо қаҳрамони юнонӣ ''Ахиллес'', ҷанговари ҷасур ва нерӯманд, ба чаҳорчӯбаи тасвир гирифтааст. Барои «Илиада» маҷмӯи ривоятҳо дар атрофи Троя, акси садои юриши бузурги юнониҳои микенӣ ба қалъаи [[Осиёи Хурд]], сарчашмаи асосӣ мебошад. Вале баъзе лаҳзаҳо бо дигар воқеаҳои таърихй тавъам гашта, дар навбати худ ҳикоятҳои навро дар васфи қаҳрамонҳо ба миён овардаанд. Муҳосираи шаҳр нуҳ сол идома ёфт. Баходурони юнонӣ бисёр корномаҳо карданд ва ҳамаи онҳоро Ҳомер муфассал ба риштаи назм кашидааст. Ӯ дар эҷодаш аз сохти анъанавии шеъри юнонӣ-гекзаметр-шеъри ҳар мисрааш шашрукна истифода бурда, лаҳзаҳои муҳориба, сару либоси ҷанговарон, рафтору кирдор ва маҳалли ҳарбу зарбро воқеъбинона сурудааст. Ба шарофати достонҳои [[Ҳомер]] тарзи ҳаёти иҷтимоии сипоҳиёни юнонӣ имрӯз бароямон торик нест. Маҳз аз сурудаҳои [[Ҳомер]] дар достони «Илиада» бостоншиносон вайронаҳои Трояро ёфтанд ва таърихдонҳо аниқ карданд, ки дар ҳақиқат ин шаҳр тахминан солҳои 1200 пеш аз мелод аз тарафи юнониҳо забт шудааст. Пас аз фатҳи шаҳри Троя ва озод намудани ''Еленаи соҳибҷамол'' ғолибон, қаҳрамонони юнонӣ роҳи бозгаштро пеш мегиранд.<ref>Мусский С., Семашко И. 100 инсони бузурггарин. Тарҷумаи Қурбон Мадалиев. – Душанбе, 2010. - С. 37 – 38</ref> == Адабиёт == ** [http://www.lib.ru/POEEAST/GOMER/gomer01.txt Гомер. «Илиада»](ба забони русӣ) * ''Шестаков С. П.'' О происхождении поэм Гомера. Вып. 2. О происхождении Илиады. — Казань, 1898. — 547 с. * ''Сахарный Н. Л.'' Илиада: Разыскания в области смысла и стиля гомеровской поэмы. — Архангельск, 1957. — 379 с. — 800 экз. * ''Шталь И. В.'' Гомеровский эпос: Опыт текстологического анализа «Илиады». — М.: Высш. шк., 1975. — 246 с. — 15000 экз. * ''Гиндин Л. А., Цымбурский В. Л.'' Гомер и история Восточного Средиземноморья. — М.: Восточная литература, 1996. — 328 с. 2000 экз. * Page D. ''History and the Homeric Iliad.'' Berkeley, Univ. of California Press, 1959. * Reinhardt K. ''Die Ilias und inr Dichter''. Göttingen, 1961. * Edwards, Mark W.; Kirk, Geoffrey Stephen; et al. (editors), [http://books.google.com/books?id=-sKGGd1JuqoC&printsec=frontcover ''The Iliad: A Commentary: Volume 5, Books 17-20''], Cambridge University Press, 1993 * West, Martin L., [http://books.google.com/books?id=ABWYSMNWjlIC&printsec=frontcover ''Studies in the text and transmission of the Iliad''], München : K.G. Saur, 2001. ISBN 3-598-73005-5 * [https://web.archive.org/web/20260818132548/https://eupress.ru/books/index/item/id/259 Панченко Д. В. Гомер. "Илиада". Троя. СПб., Издательство Европейского университета в Санкт-Петербурге. 2016]. == Нигаред== * [[Одиссея]] == Эзоҳ == {{эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Китобҳо аз рӯи алифбо]] [[Гурӯҳ:Достонҳо]] [[Гурӯҳ:Китобҳои таърих]] [[Гурӯҳ:Асотири Юнони Қадим]] bh3jy15fcsrx74rvapzrjfi6qqvwi11 Испаноқ 0 14104 1493223 1490358 2026-11-08T23:59:11Z Zosya95 54344 1493223 wikitext text/x-wiki {{Таксон |image file = Spinazie vrouwelijke plant (Spinacia oleracea female plant).jpg |image descr = Испаноҷи модина |regnum = Рустаниҳо |parent = Spinacia |rang = Намуд |latin = Spinacia oleracea |author = [[Карл Линней|L.]] |wikispecies = Spinacia oleracea }} '''Испаноҷ''', '''испанох''' ё '''исфаноҷ''' ({{lang-la|Spinacia oleracea}}) — як навъи [[сабзавоти баргӣ]] аз оилаи [[Amaranthaceae|амарантиҳо]] мебошад. Ин рустанӣ бештар барои баргҳои сабз ва сершираи худ парвариш карда мешавад. Баргҳои онро тару тоза ё пухта истеъмол мекунанд.<ref name="Kew">{{cite web |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:167384-1 |title=Spinacia oleracea L. |website=Plants of the World Online |publisher=Royal Botanic Gardens, Kew |language=en }}</ref> Испаноҷ аз [[Осиёи Марказӣ]] ва [[Осиёи Ғарбӣ]] сарчашма гирифта, имрӯз дар бисёр кишварҳои ҷаҳон парвариш мешавад. Он аз сабзавотҳои камкалория буда, дорои витаминҳо ва моддаҳои маъданӣ мебошад.<ref name="Kew"/><ref name="USDA">{{cite web |url=https://fdc.nal.usda.gov/food-details/168462/nutrients |title=Spinach, raw |website=FoodData Central |publisher=United States Department of Agriculture |language=en }}</ref> == Тавсиф == [[Акс:Illustration Spinacia oleracea1.jpg|thumb|right|Тасвири ботаникии испаноҷ]] Испаноҷ рустании алафии яксола, баъзан дусола аст. Пояаш рост буда, одатан аз 25 то 50 сантиметр қад мекашад. Баргҳояш сабз, нарм ва сершира буда, шакли мудаввар, байзашакл ё секунҷа доранд. Баргҳои поёнии рустанӣ калонтар ва баргҳои қисми болоии он хурдтаранд.<ref name="FloraIraq">{{cite web |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:167384-1/general-information |title=Spinacia oleracea — General Information |website=Plants of the World Online |publisher=Royal Botanic Gardens, Kew |language=en }}</ref> Гулҳои испаноҷ майда ва сабзтоб мебошанд. Одатан гулҳои нарина ва модина дар рустаниҳои алоҳида месабзанд. Гардолудшавии онҳо бештар тавассути шамол сурат мегирад. Пас аз гулкунӣ меваҳои хурди хушк ба вуҷуд меоянд, ки тухм доранд.<ref name="FloraIraq"/> Испаноҷ ба ҳавои салқин мувофиқ аст. Ҳангоми гарм шудани ҳаво ва дароз шудани рӯз пояи гулдиҳандаи он зудтар месабзад ва баргҳояш метавонанд талхтар шаванд.<ref name="Utah">{{cite web |url=https://extension.usu.edu/yardandgarden/research/spinach-in-the-garden |title=How to Grow Spinach in Your Garden |publisher=Utah State University Extension |year=2020 |language=en }}</ref> <gallery mode="packed" heights="170"> Spinacia oleracea male flowers, spinazie mannelijke bloemen.jpg|Гулҳои наринаи испаноҷ Spinacia oleracea female flowers, spinazie vrouwelijke bloemen.jpg|Гулҳои модинаи испаноҷ Spinach seeds round.jpg|Тухми испаноҷ </gallery> == Пайдоиши ном == Номи «испаноҷ» решаи қадимии эронӣ дорад. Дар забони форсӣ шаклҳои «испанох» ва «исфаноҷ» низ истифода шудаанд. Забоншиносон шаклҳои қадимии ''aspānākh'' ва ''ispanākh''-ро бо номи ин рустанӣ алоқаманд медонанд.<ref name="Etymology">{{cite web |url=https://languagelog.ldc.upenn.edu/nll/?p=50014 |title=Spinach: the Persian vegetable |last=Mair |first=Victor |website=Language Log |date=2021-01-19 |language=en }}</ref> Номи испаноҷ аз забонҳои эронӣ ба забонҳои дигар низ гузаштааст. Масалан, калимаи англисии ''spinach'' тавассути забони арабӣ ва забонҳои аврупоии асрҳои миёна аз номи форсии ин рустанӣ пайдо шудааст.<ref>{{cite book |last=Cresswell |first=Julia |title=Oxford Dictionary of Word Origins |publisher=Oxford University Press |year=2010 |page=415 |isbn=9780199547937 |language=en }}</ref> == Пайдоиш ва таърих == Ватани испаноҷро Осиёи Марказӣ ва қисматҳои Эрони имрӯза медонанд. Эҳтимол дорад, ки парвариши он нахуст дар сарзаминҳои Эрони қадим оғоз шуда бошад, аммо ҷой ва замони дақиқи хонагӣ шудани ин рустанӣ ҳанӯз пурра маълум нест.<ref name="History">{{cite journal |last1=Ribera |first1=Arnau |last2=Bai |first2=Yuling |last3=Wolters |first3=Anne-Marie A. |last4=van Treuren |first4=Rob |last5=Kik |first5=Chris |title=A review on the genetic resources, domestication and breeding history of spinach (Spinacia oleracea L.) |journal=Euphytica |volume=216 |pages=48 |year=2020 |doi=10.1007/s10681-020-02585-y |language=en }}</ref> Испаноҷ аз минтақаи пайдоиши худ тадриҷан ба дигар кишварҳо паҳн шуд. Дар асри VII он дар [[Чин]] маълум буд. Баъдтар ба кишварҳои арабӣ ва минтақаи баҳри Миёназамин роҳ ёфт. Дар асрҳои миёна испаноҷ дар [[Андалус]] ва дигар қисматҳои [[Аврупо]] низ парвариш мешуд.<ref name="History"/> Дар осори кишоварзӣ ва тиббии асрҳои миёнаи ҷаҳони ислом аз испаноҷ ёд шудааст. Дар асри XII донишманди андалусӣ [[Ибни Аввом]] онро яке аз муҳимтарин сабзавотҳои баргӣ мешуморид.<ref>{{cite book |last=Davidson |first=Alan |title=The Oxford Companion to Food |publisher=Oxford University Press |year=2014 |chapter=Spinach |language=en }}</ref> Пажӯҳишҳои генетикӣ нишон медиҳанд, ки испаноҷи киштшаванда бо намудҳои худрӯйи ҷинси ''Spinacia'', махсусан ''Spinacia turkestanica'', робитаи наздик дорад. Ин намуди худрӯй дар қисматҳои Осиёи Марказӣ мерӯяд ва барои омӯзиши пайдоишу беҳтар кардани навъҳои киштшавандаи испаноҷ аҳамият дорад.<ref name="History"/><ref>{{cite journal |title=Genetic Diversity, Structure, and Selective Sweeps in Spinacia turkestanica Associated With the Domestication of Cultivated Spinach |year=2021 |url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34956311/ |language=en }}</ref> == Парвариш == [[Акс:Spinacia oleracea Spinazie bloeiend.jpg|thumb|Испаноҷ дар давраи гулкунӣ]] Испаноҷ бештар дар фаслҳои баҳор ва тирамоҳ парвариш карда мешавад, зеро ҳавои салқинро дӯст медорад. Барои нашъунамои хуб ба хоки ҳосилхез, об ва рӯшноии кофӣ ниёз дорад.<ref name="Utah"/> Онро одатан аз тухм мекоранд. Пас аз сабзидани тухм баргҳои ҷавон тадриҷан калон мешаванд. Баргҳоро то оғози гулкунӣ ҷамъоварӣ мекунанд, зеро дар ин давра онҳо нармтар ва барои истеъмол мувофиқтаранд. Дар ҳавои гарм испаноҷ зуд ба гулкунӣ мегузарад. Аз ин рӯ, дар минтақаҳои гарм онро бештар дар фаслҳои салқин мекоранд.<ref name="Utah"/> Навъҳои гуногуни испаноҷ мавҷуданд, ки аз рӯйи андоза, шакл ва ҳамвор ё чиндор будани баргҳояшон фарқ мекунанд. Баъзе навъҳо ба гармӣ ва дер гул кардан мутобиқ карда шудаанд.<ref name="History"/> == Арзиши ғизоӣ == Испаноҷ аз об бой буда, калорияи кам дорад. Тақрибан 91 дарсади вазни баргҳои хоми онро об ташкил медиҳад. Дар 100 грамм испаноҷи хом моддаҳои зерин мавҷуданд:<ref name="USDA"/> {| class="wikitable" ! Модда ! Миқдор |- | Энергия | 23 килокалория |- | Об | 91,4 г |- | Сафеда | 2,9 г |- | Карбогидрат | 3,6 г |- | Равған | 0,4 г |- | Нахи ғизоӣ | 2,2 г |- | Витамини C | 28,1 мг |- | Витамини K | 483 мкг |- | Оҳан | 2,7 мг |- | Калий | 558 мг |- | Калсий | 99 мг |- | Магний | 79 мг |} Испаноҷ инчунин дорои витаминҳои A, E ва B9 ([[кислотаи фолий]]) мебошад. Ин моддаҳо барои фаъолияти муътадили бадан муҳиманд. Бо вуҷуди ин, испаноҷ миқдори зиёди [[оксалат]] дорад. Оксалат метавонад ҷаббида шудани баъзе моддаҳои маъданӣ, аз ҷумла калсийро, кам кунад. Ҷӯшонидани испаноҷ дар об миқдори оксалатҳои ҳалшавандаи онро кам мекунад.<ref>{{cite journal |title=Effect of Different Cooking Methods on Vegetable Oxalate Content |journal=Journal of Agricultural and Food Chemistry |year=2005 |volume=53 |issue=8 |pages=3027–3030 |doi=10.1021/jf048128d |language=en }}</ref> Азбаски испаноҷ аз витамини K бой аст, шахсоне, ки доруи [[варфарин]] истеъмол мекунанд, бояд миқдори витамини K-ро дар ғизои худ нисбатан яксон нигоҳ доранд.<ref>{{cite web |url=https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/thrombophlebitis/expert-answers/warfarin/faq-20058443 |title=Warfarin diet: What foods should I avoid? |publisher=Mayo Clinic |date=2024-06-04 |language=en }}</ref> == Истифода дар ошпазӣ == Испаноҷ дар таомҳои бисёр кишварҳо истифода мешавад. Баргҳои ҷавони онро тару тоза ба [[Хӯриш|хӯришҳо]] ҳамроҳ мекунанд. Аз баргҳои пухта бошад, шӯрбо, таомҳои сабзавотӣ ва дигар хӯрокҳо омода мекунанд. Баргҳои испаноҷро метавон бо равған, пиёз, тухм, гӯшт ва маҳсулоти ширӣ пухт. Онро инчунин ҳамчун пуркунандаи кулча ва самбӯса истифода мебаранд. Дар таомҳои [[Ҳиндустон]] испаноҷ яке аз сабзавотҳои маъмул буда, аз он таомҳои гуногун, аз ҷумла ''сааг панир'', тайёр мекунанд. Дар [[Юнон]] таоми ''спанакопита'', ки аз хамир ва испаноҷ омода мешавад, маъруф аст. <gallery mode="packed" heights="150"> Spanakopita.jpg|Спанакопита — таоми юнонӣ бо испаноҷ Mutton saag.jpg|Таоми гӯштӣ бо сабзавоти баргӣ </gallery> Барои нигоҳдории дарозмуддат испаноҷро ях мекунанд, хушк мекунанд ё дар шакли консерв нигоҳ медоранд. == Истеҳсол дар ҷаҳон == Испаноҷ дар бисёр кишварҳои ҷаҳон парвариш карда мешавад. Тибқи маълумоти [[Созмони озуқа ва кишоварзии Созмони Милали Муттаҳид]] (FAO), соли 2024 истеҳсоли ҷаҳонии он тақрибан 30,7 миллион тоннаро ташкил дод. Кишвари [[Чин]] бузургтарин истеҳсолкунандаи испаноҷ мебошад. Соли 2024 дар ин кишвар тақрибан 28,3 миллион тонна испаноҷ истеҳсол шуд, ки беш аз 90 дарсади истеҳсоли ҷаҳониро ташкил медиҳад.<ref name="FAO">{{cite web |url=https://www.fao.org/faostat/en/#data/QCL |title=Crops and livestock products — Spinach production, 2024 |publisher=Food and Agriculture Organization of the United Nations |website=FAOSTAT |language=en }}</ref> == Адабиёт == {{reflist}} 9yopdj79zh71ajmsq0scd81fpp1mmnc 1493224 1493223 2026-11-08T23:59:28Z Zosya95 54344 1493224 wikitext text/x-wiki {{Таксон |image file = Spinazie vrouwelijke plant (Spinacia oleracea female plant).jpg |image descr = Испаноҷи модина |regnum = Рустаниҳо |parent = Spinacia |rang = Намуд |latin = Spinacia oleracea |author = [[Карл Линней|L.]] |wikispecies = Spinacia oleracea }} '''Испаноқ''', '''испанох''' ё '''исфаноҷ''' ({{lang-la|Spinacia oleracea}}) — як навъи [[сабзавоти баргӣ]] аз оилаи [[Amaranthaceae|амарантиҳо]] мебошад. Ин рустанӣ бештар барои баргҳои сабз ва сершираи худ парвариш карда мешавад. Баргҳои онро тару тоза ё пухта истеъмол мекунанд.<ref name="Kew">{{cite web |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:167384-1 |title=Spinacia oleracea L. |website=Plants of the World Online |publisher=Royal Botanic Gardens, Kew |language=en }}</ref> Испаноҷ аз [[Осиёи Марказӣ]] ва [[Осиёи Ғарбӣ]] сарчашма гирифта, имрӯз дар бисёр кишварҳои ҷаҳон парвариш мешавад. Он аз сабзавотҳои камкалория буда, дорои витаминҳо ва моддаҳои маъданӣ мебошад.<ref name="Kew"/><ref name="USDA">{{cite web |url=https://fdc.nal.usda.gov/food-details/168462/nutrients |title=Spinach, raw |website=FoodData Central |publisher=United States Department of Agriculture |language=en }}</ref> == Тавсиф == [[Акс:Illustration Spinacia oleracea1.jpg|thumb|right|Тасвири ботаникии испаноҷ]] Испаноҷ рустании алафии яксола, баъзан дусола аст. Пояаш рост буда, одатан аз 25 то 50 сантиметр қад мекашад. Баргҳояш сабз, нарм ва сершира буда, шакли мудаввар, байзашакл ё секунҷа доранд. Баргҳои поёнии рустанӣ калонтар ва баргҳои қисми болоии он хурдтаранд.<ref name="FloraIraq">{{cite web |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:167384-1/general-information |title=Spinacia oleracea — General Information |website=Plants of the World Online |publisher=Royal Botanic Gardens, Kew |language=en }}</ref> Гулҳои испаноҷ майда ва сабзтоб мебошанд. Одатан гулҳои нарина ва модина дар рустаниҳои алоҳида месабзанд. Гардолудшавии онҳо бештар тавассути шамол сурат мегирад. Пас аз гулкунӣ меваҳои хурди хушк ба вуҷуд меоянд, ки тухм доранд.<ref name="FloraIraq"/> Испаноҷ ба ҳавои салқин мувофиқ аст. Ҳангоми гарм шудани ҳаво ва дароз шудани рӯз пояи гулдиҳандаи он зудтар месабзад ва баргҳояш метавонанд талхтар шаванд.<ref name="Utah">{{cite web |url=https://extension.usu.edu/yardandgarden/research/spinach-in-the-garden |title=How to Grow Spinach in Your Garden |publisher=Utah State University Extension |year=2020 |language=en }}</ref> <gallery mode="packed" heights="170"> Spinacia oleracea male flowers, spinazie mannelijke bloemen.jpg|Гулҳои наринаи испаноҷ Spinacia oleracea female flowers, spinazie vrouwelijke bloemen.jpg|Гулҳои модинаи испаноҷ Spinach seeds round.jpg|Тухми испаноҷ </gallery> == Пайдоиши ном == Номи «испаноҷ» решаи қадимии эронӣ дорад. Дар забони форсӣ шаклҳои «испанох» ва «исфаноҷ» низ истифода шудаанд. Забоншиносон шаклҳои қадимии ''aspānākh'' ва ''ispanākh''-ро бо номи ин рустанӣ алоқаманд медонанд.<ref name="Etymology">{{cite web |url=https://languagelog.ldc.upenn.edu/nll/?p=50014 |title=Spinach: the Persian vegetable |last=Mair |first=Victor |website=Language Log |date=2021-01-19 |language=en }}</ref> Номи испаноҷ аз забонҳои эронӣ ба забонҳои дигар низ гузаштааст. Масалан, калимаи англисии ''spinach'' тавассути забони арабӣ ва забонҳои аврупоии асрҳои миёна аз номи форсии ин рустанӣ пайдо шудааст.<ref>{{cite book |last=Cresswell |first=Julia |title=Oxford Dictionary of Word Origins |publisher=Oxford University Press |year=2010 |page=415 |isbn=9780199547937 |language=en }}</ref> == Пайдоиш ва таърих == Ватани испаноҷро Осиёи Марказӣ ва қисматҳои Эрони имрӯза медонанд. Эҳтимол дорад, ки парвариши он нахуст дар сарзаминҳои Эрони қадим оғоз шуда бошад, аммо ҷой ва замони дақиқи хонагӣ шудани ин рустанӣ ҳанӯз пурра маълум нест.<ref name="History">{{cite journal |last1=Ribera |first1=Arnau |last2=Bai |first2=Yuling |last3=Wolters |first3=Anne-Marie A. |last4=van Treuren |first4=Rob |last5=Kik |first5=Chris |title=A review on the genetic resources, domestication and breeding history of spinach (Spinacia oleracea L.) |journal=Euphytica |volume=216 |pages=48 |year=2020 |doi=10.1007/s10681-020-02585-y |language=en }}</ref> Испаноҷ аз минтақаи пайдоиши худ тадриҷан ба дигар кишварҳо паҳн шуд. Дар асри VII он дар [[Чин]] маълум буд. Баъдтар ба кишварҳои арабӣ ва минтақаи баҳри Миёназамин роҳ ёфт. Дар асрҳои миёна испаноҷ дар [[Андалус]] ва дигар қисматҳои [[Аврупо]] низ парвариш мешуд.<ref name="History"/> Дар осори кишоварзӣ ва тиббии асрҳои миёнаи ҷаҳони ислом аз испаноҷ ёд шудааст. Дар асри XII донишманди андалусӣ [[Ибни Аввом]] онро яке аз муҳимтарин сабзавотҳои баргӣ мешуморид.<ref>{{cite book |last=Davidson |first=Alan |title=The Oxford Companion to Food |publisher=Oxford University Press |year=2014 |chapter=Spinach |language=en }}</ref> Пажӯҳишҳои генетикӣ нишон медиҳанд, ки испаноҷи киштшаванда бо намудҳои худрӯйи ҷинси ''Spinacia'', махсусан ''Spinacia turkestanica'', робитаи наздик дорад. Ин намуди худрӯй дар қисматҳои Осиёи Марказӣ мерӯяд ва барои омӯзиши пайдоишу беҳтар кардани навъҳои киштшавандаи испаноҷ аҳамият дорад.<ref name="History"/><ref>{{cite journal |title=Genetic Diversity, Structure, and Selective Sweeps in Spinacia turkestanica Associated With the Domestication of Cultivated Spinach |year=2021 |url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34956311/ |language=en }}</ref> == Парвариш == [[Акс:Spinacia oleracea Spinazie bloeiend.jpg|thumb|Испаноҷ дар давраи гулкунӣ]] Испаноҷ бештар дар фаслҳои баҳор ва тирамоҳ парвариш карда мешавад, зеро ҳавои салқинро дӯст медорад. Барои нашъунамои хуб ба хоки ҳосилхез, об ва рӯшноии кофӣ ниёз дорад.<ref name="Utah"/> Онро одатан аз тухм мекоранд. Пас аз сабзидани тухм баргҳои ҷавон тадриҷан калон мешаванд. Баргҳоро то оғози гулкунӣ ҷамъоварӣ мекунанд, зеро дар ин давра онҳо нармтар ва барои истеъмол мувофиқтаранд. Дар ҳавои гарм испаноҷ зуд ба гулкунӣ мегузарад. Аз ин рӯ, дар минтақаҳои гарм онро бештар дар фаслҳои салқин мекоранд.<ref name="Utah"/> Навъҳои гуногуни испаноҷ мавҷуданд, ки аз рӯйи андоза, шакл ва ҳамвор ё чиндор будани баргҳояшон фарқ мекунанд. Баъзе навъҳо ба гармӣ ва дер гул кардан мутобиқ карда шудаанд.<ref name="History"/> == Арзиши ғизоӣ == Испаноҷ аз об бой буда, калорияи кам дорад. Тақрибан 91 дарсади вазни баргҳои хоми онро об ташкил медиҳад. Дар 100 грамм испаноҷи хом моддаҳои зерин мавҷуданд:<ref name="USDA"/> {| class="wikitable" ! Модда ! Миқдор |- | Энергия | 23 килокалория |- | Об | 91,4 г |- | Сафеда | 2,9 г |- | Карбогидрат | 3,6 г |- | Равған | 0,4 г |- | Нахи ғизоӣ | 2,2 г |- | Витамини C | 28,1 мг |- | Витамини K | 483 мкг |- | Оҳан | 2,7 мг |- | Калий | 558 мг |- | Калсий | 99 мг |- | Магний | 79 мг |} Испаноҷ инчунин дорои витаминҳои A, E ва B9 ([[кислотаи фолий]]) мебошад. Ин моддаҳо барои фаъолияти муътадили бадан муҳиманд. Бо вуҷуди ин, испаноҷ миқдори зиёди [[оксалат]] дорад. Оксалат метавонад ҷаббида шудани баъзе моддаҳои маъданӣ, аз ҷумла калсийро, кам кунад. Ҷӯшонидани испаноҷ дар об миқдори оксалатҳои ҳалшавандаи онро кам мекунад.<ref>{{cite journal |title=Effect of Different Cooking Methods on Vegetable Oxalate Content |journal=Journal of Agricultural and Food Chemistry |year=2005 |volume=53 |issue=8 |pages=3027–3030 |doi=10.1021/jf048128d |language=en }}</ref> Азбаски испаноҷ аз витамини K бой аст, шахсоне, ки доруи [[варфарин]] истеъмол мекунанд, бояд миқдори витамини K-ро дар ғизои худ нисбатан яксон нигоҳ доранд.<ref>{{cite web |url=https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/thrombophlebitis/expert-answers/warfarin/faq-20058443 |title=Warfarin diet: What foods should I avoid? |publisher=Mayo Clinic |date=2024-06-04 |language=en }}</ref> == Истифода дар ошпазӣ == Испаноҷ дар таомҳои бисёр кишварҳо истифода мешавад. Баргҳои ҷавони онро тару тоза ба [[Хӯриш|хӯришҳо]] ҳамроҳ мекунанд. Аз баргҳои пухта бошад, шӯрбо, таомҳои сабзавотӣ ва дигар хӯрокҳо омода мекунанд. Баргҳои испаноҷро метавон бо равған, пиёз, тухм, гӯшт ва маҳсулоти ширӣ пухт. Онро инчунин ҳамчун пуркунандаи кулча ва самбӯса истифода мебаранд. Дар таомҳои [[Ҳиндустон]] испаноҷ яке аз сабзавотҳои маъмул буда, аз он таомҳои гуногун, аз ҷумла ''сааг панир'', тайёр мекунанд. Дар [[Юнон]] таоми ''спанакопита'', ки аз хамир ва испаноҷ омода мешавад, маъруф аст. <gallery mode="packed" heights="150"> Spanakopita.jpg|Спанакопита — таоми юнонӣ бо испаноҷ Mutton saag.jpg|Таоми гӯштӣ бо сабзавоти баргӣ </gallery> Барои нигоҳдории дарозмуддат испаноҷро ях мекунанд, хушк мекунанд ё дар шакли консерв нигоҳ медоранд. == Истеҳсол дар ҷаҳон == Испаноҷ дар бисёр кишварҳои ҷаҳон парвариш карда мешавад. Тибқи маълумоти [[Созмони озуқа ва кишоварзии Созмони Милали Муттаҳид]] (FAO), соли 2024 истеҳсоли ҷаҳонии он тақрибан 30,7 миллион тоннаро ташкил дод. Кишвари [[Чин]] бузургтарин истеҳсолкунандаи испаноҷ мебошад. Соли 2024 дар ин кишвар тақрибан 28,3 миллион тонна испаноҷ истеҳсол шуд, ки беш аз 90 дарсади истеҳсоли ҷаҳониро ташкил медиҳад.<ref name="FAO">{{cite web |url=https://www.fao.org/faostat/en/#data/QCL |title=Crops and livestock products — Spinach production, 2024 |publisher=Food and Agriculture Organization of the United Nations |website=FAOSTAT |language=en }}</ref> == Адабиёт == {{reflist}} 5dgmtx48r4ufrxtyhzkjljiyd1uxdnl 1493225 1493224 2026-11-09T00:08:21Z Zosya95 54344 1493225 wikitext text/x-wiki {{Таксон |image file = Spinazie vrouwelijke plant (Spinacia oleracea female plant).jpg |image descr = Испаноқи модина |regnum = Рустаниҳо |parent = Spinacia |rang = Намуд |latin = Spinacia oleracea |author = [[Карл Линней|L.]] |wikispecies = Spinacia oleracea }} '''Испаноқ''', '''испанох''' ё '''исфаноҷ''' ({{lang-la|Spinacia oleracea}}) — як навъи [[сабзавоти баргӣ]] аз оилаи [[тоҷихурӯсиҳо]] ({{lang-la|Amaranthaceae}}) мебошад. Ин рустанӣ бештар барои баргҳои сабзу сероби худ парвариш карда мешавад. Баргҳои онро тару тоза ё пухта истеъмол мекунанд.<ref name="Kew">{{cite web |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:167384-1 |title=Spinacia oleracea L. |website=Plants of the World Online |publisher=Royal Botanic Gardens, Kew |language=en }}</ref> Испаноқ аз [[Осиёи Миёна]] ва [[Осиёи Ғарбӣ]] сарчашма гирифта, имрӯз дар бисёр кишварҳои ҷаҳон парвариш мешавад. Он аз сабзавотҳои камкалория буда, дорои витаминҳо ва моддаҳои маъданӣ мебошад.<ref name="Kew"/><ref name="USDA">{{cite web |url=https://fdc.nal.usda.gov/food-details/168462/nutrients |title=Spinach, raw |website=FoodData Central |publisher=United States Department of Agriculture |language=en }}</ref> == Тавсиф == [[Акс:Illustration Spinacia oleracea1.jpg|thumb|right|Тасвири ботаникии испаноҷ]] Испаноқ рустании алафии яксола, баъзан дусола аст. Пояаш рост буда, одатан аз 25 то 50 см қад мекашад. Баргҳояш сабз, нарм ва сероб буда, шаклҳои кулӯла, байзашакл ё секунҷа доранд. Баргҳои поёнии рустанӣ калонтар ва баргҳои қисми болоии он хурдтаранд.<ref name="FloraIraq">{{cite web |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:167384-1/general-information |title=Spinacia oleracea — General Information |website=Plants of the World Online |publisher=Royal Botanic Gardens, Kew }}</ref> Гулҳои испаноқ майда ва сабзтоб мебошанд. Одатан гулҳои нарина ва модина дар рустаниҳои алоҳида месабзанд. Гардолудшавии онҳо бештар тавассути шамол сурат мегирад ва пас аз гулкунӣ, меваҳои хурди хушк ба вуҷуд меоянд, ки тухм доранд.<ref name="FloraIraq"/> Испаноқ ба ҳавои салқин мувофиқ аст. Ҳангоми гарм шудани ҳаво ва дароз шудани рӯз пояи гулдиҳандаи он зудтар месабзад ва баргҳояш метавонанд талхтар шаванд.<ref name="Utah">{{cite web |url=https://extension.usu.edu/yardandgarden/research/spinach-in-the-garden |title=How to Grow Spinach in Your Garden |publisher=Utah State University Extension |year=2020 |language=en }}</ref> <gallery mode="packed" heights="170"> Spinacia oleracea male flowers, spinazie mannelijke bloemen.jpg|Гулҳои наринаи испаноҷ Spinacia oleracea female flowers, spinazie vrouwelijke bloemen.jpg|Гулҳои модинаи испаноҷ Spinach seeds round.jpg|Тухми испаноҷ </gallery> == Пайдоиши ном == Номи «испаноҷ» решаи қадимии эронӣ дорад. Дар забони форсӣ шаклҳои «испанох» ва «исфаноҷ» низ истифода шудаанд. Забоншиносон шаклҳои қадимии ''aspānākh'' ва ''ispanākh''-ро бо номи ин рустанӣ алоқаманд медонанд.<ref name="Etymology">{{cite web |url=https://languagelog.ldc.upenn.edu/nll/?p=50014 |title=Spinach: the Persian vegetable |last=Mair |first=Victor |website=Language Log |date=2021-01-19 |language=en }}</ref> Номи испаноҷ аз забонҳои эронӣ ба забонҳои дигар низ гузаштааст. Масалан, калимаи англисии ''spinach'' тавассути забони арабӣ ва забонҳои аврупоии асрҳои миёна аз номи форсии ин рустанӣ пайдо шудааст.<ref>{{cite book |last=Cresswell |first=Julia |title=Oxford Dictionary of Word Origins |publisher=Oxford University Press |year=2010 |page=415 |isbn=9780199547937 |language=en }}</ref> == Пайдоиш ва таърих == Ватани испаноқро Осиёи Миёна ва қисматҳои шарқии Эрони имрӯза медонанд. Эҳтимол дорад, ки парвариши он нахуст дар ин сарзаминҳо оғоз шуда бошад, аммо ҷой ва замони дақиқи дастпарвар шудани ин рустанӣ ҳанӯз пурра маълум нест.<ref name="History">{{cite journal |last1=Ribera |first1=Arnau |last2=Bai |first2=Yuling |last3=Wolters |first3=Anne-Marie A. |last4=van Treuren |first4=Rob |last5=Kik |first5=Chris |title=A review on the genetic resources, domestication and breeding history of spinach (Spinacia oleracea L.) |journal=Euphytica |volume=216 |pages=48 |year=2020 |doi=10.1007/s10681-020-02585-y |language=en }}</ref> Испаноқ аз минтақаи пайдоиши худ тадриҷан ба дигар кишварҳо паҳн шуд. Дар асри VII он дар [[Чин]] маълум буд. Баъдтар ба кишварҳои арабӣ ва минтақаи баҳри Миёназамин роҳ ёфт. Дар асрҳои миёна испаноҷ дар [[Андалус]] ва дигар қисматҳои [[Аврупо]] низ парвариш мешуд.<ref name="History"/> Дар осори кишоварзӣ ва тиббии асрҳои миёнаи ҷаҳони ислом аз испаноҷ ёд шудааст. Дар асри XII донишманди андалусӣ [[Ибни Аввом]] онро яке аз муҳимтарин сабзавотҳои баргӣ мешуморид.<ref>{{cite book |last=Davidson |first=Alan |title=The Oxford Companion to Food |publisher=Oxford University Press |year=2014 |chapter=Spinach |language=en }}</ref> Пажӯҳишҳои генетикӣ нишон медиҳанд, ки испаноҷи киштшаванда бо намудҳои худрӯйи ҷинси ''Spinacia'', махсусан ''Spinacia turkestanica'', робитаи наздик дорад. Ин намуди худрӯй дар қисматҳои Осиёи Марказӣ мерӯяд ва барои омӯзиши пайдоишу беҳтар кардани навъҳои киштшавандаи испаноҷ аҳамият дорад.<ref name="History"/><ref>{{cite journal |title=Genetic Diversity, Structure, and Selective Sweeps in Spinacia turkestanica Associated With the Domestication of Cultivated Spinach |year=2021 |url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34956311/ |language=en }}</ref> == Парвариш == [[Акс:Spinacia oleracea Spinazie bloeiend.jpg|thumb|Испаноҷ дар давраи гулкунӣ]] Испаноҷ бештар дар фаслҳои баҳор ва тирамоҳ парвариш карда мешавад, зеро ҳавои салқинро дӯст медорад. Барои нашъунамои хуб ба хоки ҳосилхез, об ва рӯшноии кофӣ ниёз дорад.<ref name="Utah"/> Онро одатан аз тухм мекоранд. Пас аз сабзидани тухм баргҳои ҷавон тадриҷан калон мешаванд. Баргҳоро то оғози гулкунӣ ҷамъоварӣ мекунанд, зеро дар ин давра онҳо нармтар ва барои истеъмол мувофиқтаранд. Дар ҳавои гарм испаноҷ зуд ба гулкунӣ мегузарад. Аз ин рӯ, дар минтақаҳои гарм онро бештар дар фаслҳои салқин мекоранд.<ref name="Utah"/> Навъҳои гуногуни испаноҷ мавҷуданд, ки аз рӯйи андоза, шакл ва ҳамвор ё чиндор будани баргҳояшон фарқ мекунанд. Баъзе навъҳо ба гармӣ ва дер гул кардан мутобиқ карда шудаанд.<ref name="History"/> == Арзиши ғизоӣ == Испаноҷ аз об бой буда, калорияи кам дорад. Тақрибан 91 дарсади вазни баргҳои хоми онро об ташкил медиҳад. Дар 100 грамм испаноҷи хом моддаҳои зерин мавҷуданд:<ref name="USDA"/> {| class="wikitable" ! Модда ! Миқдор |- | Энергия | 23 килокалория |- | Об | 91,4 г |- | Сафеда | 2,9 г |- | Карбогидрат | 3,6 г |- | Равған | 0,4 г |- | Нахи ғизоӣ | 2,2 г |- | Витамини C | 28,1 мг |- | Витамини K | 483 мкг |- | Оҳан | 2,7 мг |- | Калий | 558 мг |- | Калсий | 99 мг |- | Магний | 79 мг |} Испаноҷ инчунин дорои витаминҳои A, E ва B9 ([[кислотаи фолий]]) мебошад. Ин моддаҳо барои фаъолияти муътадили бадан муҳиманд. Бо вуҷуди ин, испаноҷ миқдори зиёди [[оксалат]] дорад. Оксалат метавонад ҷаббида шудани баъзе моддаҳои маъданӣ, аз ҷумла калсийро, кам кунад. Ҷӯшонидани испаноҷ дар об миқдори оксалатҳои ҳалшавандаи онро кам мекунад.<ref>{{cite journal |title=Effect of Different Cooking Methods on Vegetable Oxalate Content |journal=Journal of Agricultural and Food Chemistry |year=2005 |volume=53 |issue=8 |pages=3027–3030 |doi=10.1021/jf048128d |language=en }}</ref> Азбаски испаноҷ аз витамини K бой аст, шахсоне, ки доруи [[варфарин]] истеъмол мекунанд, бояд миқдори витамини K-ро дар ғизои худ нисбатан яксон нигоҳ доранд.<ref>{{cite web |url=https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/thrombophlebitis/expert-answers/warfarin/faq-20058443 |title=Warfarin diet: What foods should I avoid? |publisher=Mayo Clinic |date=2024-06-04 |language=en }}</ref> == Истифода дар ошпазӣ == Испаноҷ дар таомҳои бисёр кишварҳо истифода мешавад. Баргҳои ҷавони онро тару тоза ба [[Хӯриш|хӯришҳо]] ҳамроҳ мекунанд. Аз баргҳои пухта бошад, шӯрбо, таомҳои сабзавотӣ ва дигар хӯрокҳо омода мекунанд. Баргҳои испаноҷро метавон бо равған, пиёз, тухм, гӯшт ва маҳсулоти ширӣ пухт. Онро инчунин ҳамчун пуркунандаи кулча ва самбӯса истифода мебаранд. Дар таомҳои [[Ҳиндустон]] испаноҷ яке аз сабзавотҳои маъмул буда, аз он таомҳои гуногун, аз ҷумла ''сааг панир'', тайёр мекунанд. Дар [[Юнон]] таоми ''спанакопита'', ки аз хамир ва испаноҷ омода мешавад, маъруф аст. <gallery mode="packed" heights="150"> Spanakopita.jpg|Спанакопита — таоми юнонӣ бо испаноҷ Mutton saag.jpg|Таоми гӯштӣ бо сабзавоти баргӣ </gallery> Барои нигоҳдории дарозмуддат испаноҷро ях мекунанд, хушк мекунанд ё дар шакли консерв нигоҳ медоранд. == Истеҳсол дар ҷаҳон == Испаноҷ дар бисёр кишварҳои ҷаҳон парвариш карда мешавад. Тибқи маълумоти [[Созмони озуқа ва кишоварзии Созмони Милали Муттаҳид]] (FAO), соли 2024 истеҳсоли ҷаҳонии он тақрибан 30,7 миллион тоннаро ташкил дод. Кишвари [[Чин]] бузургтарин истеҳсолкунандаи испаноҷ мебошад. Соли 2024 дар ин кишвар тақрибан 28,3 миллион тонна испаноҷ истеҳсол шуд, ки беш аз 90 дарсади истеҳсоли ҷаҳониро ташкил медиҳад.<ref name="FAO">{{cite web |url=https://www.fao.org/faostat/en/#data/QCL |title=Crops and livestock products — Spinach production, 2024 |publisher=Food and Agriculture Organization of the United Nations |website=FAOSTAT |language=en }}</ref> == Адабиёт == {{reflist}} k8zg5n90kean11oguk0i6t53cr34b3o 1493230 1493225 2026-11-09T00:15:15Z Zosya95 54344 1493230 wikitext text/x-wiki {{Таксон |image file = Spinazie vrouwelijke plant (Spinacia oleracea female plant).jpg |image descr = Испаноқи модина |regnum = Рустаниҳо |parent = Spinacia |rang = Намуд |latin = Spinacia oleracea |author = [[Карл Линней|L.]] |wikispecies = Spinacia oleracea }} '''Испаноқ''', '''испанох''' ё '''исфаноҷ''' ({{lang-la|Spinacia oleracea}}) — як навъи [[сабзавоти баргӣ]] аз оилаи [[тоҷихурӯсиҳо]] ({{lang-la|Amaranthaceae}}) мебошад. Ин рустанӣ бештар барои баргҳои сабзу сероби худ парвариш карда мешавад. Баргҳои онро тару тоза ё пухта истеъмол мекунанд.<ref name="Kew">{{cite web |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:167384-1 |title=Spinacia oleracea L. |website=Plants of the World Online |publisher=Royal Botanic Gardens, Kew }}</ref> Испаноқ аз [[Осиёи Миёна]] ва [[Осиёи Ғарбӣ]] сарчашма гирифта, имрӯз дар бисёр кишварҳои ҷаҳон парвариш мешавад. Он аз сабзавотҳои камкалория буда, дорои витаминҳо ва моддаҳои маъданӣ мебошад.<ref name="Kew"/><ref name="USDA">{{cite web |url=https://fdc.nal.usda.gov/food-details/168462/nutrients |title=Spinach, raw |website=FoodData Central |publisher=United States Department of Agriculture }}</ref> == Тавсиф == [[Акс:Illustration Spinacia oleracea1.jpg|thumb|right|Тасвири ботаникии испаноҷ]] Испаноқ рустании алафии яксола, баъзан дусола аст. Пояаш рост буда, одатан аз 25 то 50 см қад мекашад. Баргҳояш сабз, нарм ва сероб буда, шаклҳои кулӯла, байзашакл ё секунҷа доранд. Баргҳои поёнии рустанӣ калонтар ва баргҳои қисми болоии он хурдтаранд.<ref name="FloraIraq">{{cite web |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:167384-1/general-information |title=Spinacia oleracea — General Information |website=Plants of the World Online |publisher=Royal Botanic Gardens, Kew }}</ref> Гулҳои испаноқ майда ва сабзтоб мебошанд. Одатан гулҳои нарина ва модина дар рустаниҳои алоҳида месабзанд. Гардолудшавии онҳо бештар тавассути шамол сурат мегирад ва пас аз гулкунӣ, меваҳои хурди хушк ба вуҷуд меоянд, ки тухм доранд.<ref name="FloraIraq"/> Испаноқ ба ҳавои салқин мувофиқ аст. Ҳангоми гарм шудани ҳаво ва дароз шудани рӯз пояи гулдиҳандаи он зудтар месабзад ва баргҳояш метавонанд талхтар шаванд.<ref name="Utah">{{cite web |url=https://extension.usu.edu/yardandgarden/research/spinach-in-the-garden |title=How to Grow Spinach in Your Garden |publisher=Utah State University Extension |year=2020 }}</ref> <gallery mode="packed" heights="170"> Spinacia oleracea male flowers, spinazie mannelijke bloemen.jpg|Гулҳои наринаи испаноҷ Spinacia oleracea female flowers, spinazie vrouwelijke bloemen.jpg|Гулҳои модинаи испаноҷ Spinach seeds round.jpg|Тухми испаноҷ </gallery> == Пайдоиши ном == Номи «испаноҷ» решаи қадимии эронӣ дорад. Дар забони форсӣ шаклҳои «испанох» ва «исфаноҷ» низ истифода шудаанд. Забоншиносон шаклҳои қадимии ''aspānākh'' ва ''ispanākh''-ро бо номи ин рустанӣ алоқаманд медонанд.<ref name="Etymology">{{cite web |url=https://languagelog.ldc.upenn.edu/nll/?p=50014 |title=Spinach: the Persian vegetable |last=Mair |first=Victor |website=Language Log |date=2021-01-19 }}</ref> Номи испаноҷ аз забонҳои эронӣ ба забонҳои дигар низ гузаштааст. Масалан, калимаи англисии ''spinach'' тавассути забони арабӣ ва забонҳои аврупоии асрҳои миёна аз номи форсии ин рустанӣ пайдо шудааст.<ref>{{cite book |last=Cresswell |first=Julia |title=Oxford Dictionary of Word Origins |publisher=Oxford University Press |year=2010 |page=415 |isbn=9780199547937 }}</ref> == Пайдоиш ва таърих == Ватани испаноқро Осиёи Миёна ва қисматҳои шарқии Эрони имрӯза медонанд. Эҳтимол дорад, ки парвариши он нахуст дар ин сарзаминҳо оғоз шуда бошад, аммо ҷой ва замони дақиқи дастпарвар шудани ин рустанӣ ҳанӯз пурра маълум нест.<ref name="History">{{cite journal |last1=Ribera |first1=Arnau |last2=Bai |first2=Yuling |last3=Wolters |first3=Anne-Marie A. |last4=van Treuren |first4=Rob |last5=Kik |first5=Chris |title=A review on the genetic resources, domestication and breeding history of spinach (Spinacia oleracea L.) |journal=Euphytica |volume=216 |pages=48 |year=2020 |doi=10.1007/s10681-020-02585-y }}</ref> Испаноқ аз минтақаи пайдоиши худ тадриҷан ба дигар кишварҳо паҳн шуд. Дар асри VII он дар [[Чин]] маълум буд. Баъдтар ба кишварҳои арабӣ ва минтақаи баҳри Миёназамин роҳ ёфт. Дар асрҳои миёна испаноҷ дар [[Андалус]] ва дигар қисматҳои [[Аврупо]] низ парвариш мешуд.<ref name="History"/> Дар осори кишоварзӣ ва тиббии асрҳои миёнаи ҷаҳони ислом аз испаноҷ ёд шудааст. Дар асри XII донишманди андалусӣ [[Ибни Аввом]] онро яке аз муҳимтарин сабзавотҳои баргӣ мешуморид.<ref>{{cite book |last=Davidson |first=Alan |title=The Oxford Companion to Food |publisher=Oxford University Press |year=2014 |chapter=Spinach }}</ref> Пажӯҳишҳои генетикӣ нишон медиҳанд, ки испаноҷи киштшаванда бо намудҳои худрӯйи ҷинси ''Spinacia'', махсусан ''Spinacia turkestanica'', робитаи наздик дорад. Ин намуди худрӯй дар қисматҳои Осиёи Марказӣ мерӯяд ва барои омӯзиши пайдоишу беҳтар кардани навъҳои киштшавандаи испаноҷ аҳамият дорад.<ref name="History"/><ref>{{cite journal |title=Genetic Diversity, Structure, and Selective Sweeps in Spinacia turkestanica Associated With the Domestication of Cultivated Spinach |year=2021 |url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34956311/ }}</ref> == Парвариш == [[Акс:Spinacia oleracea Spinazie bloeiend.jpg|thumb|Испаноҷ дар давраи гулкунӣ]] Испаноҷ бештар дар фаслҳои баҳор ва тирамоҳ парвариш карда мешавад, зеро ҳавои салқинро дӯст медорад. Барои нашъунамои хуб ба хоки ҳосилхез, об ва рӯшноии кофӣ ниёз дорад.<ref name="Utah"/> Онро одатан аз тухм мекоранд. Пас аз сабзидани тухм баргҳои ҷавон тадриҷан калон мешаванд. Баргҳоро то оғози гулкунӣ ҷамъоварӣ мекунанд, зеро дар ин давра онҳо нармтар ва барои истеъмол мувофиқтаранд. Дар ҳавои гарм испаноҷ зуд ба гулкунӣ мегузарад. Аз ин рӯ, дар минтақаҳои гарм онро бештар дар фаслҳои салқин мекоранд.<ref name="Utah"/> Навъҳои гуногуни испаноҷ мавҷуданд, ки аз рӯйи андоза, шакл ва ҳамвор ё чиндор будани баргҳояшон фарқ мекунанд. Баъзе навъҳо ба гармӣ ва дер гул кардан мутобиқ карда шудаанд.<ref name="History"/> == Арзиши ғизоӣ == Испаноҷ аз об бой буда, калорияи кам дорад. Тақрибан 91 дарсади вазни баргҳои хоми онро об ташкил медиҳад. Дар 100 грамм испаноҷи хом моддаҳои зерин мавҷуданд:<ref name="USDA"/> {| class="wikitable" ! Модда ! Миқдор |- | Энергия | 23 килокалория |- | Об | 91,4 г |- | Сафеда | 2,9 г |- | Карбогидрат | 3,6 г |- | Равған | 0,4 г |- | Нахи ғизоӣ | 2,2 г |- | Витамини C | 28,1 мг |- | Витамини K | 483 мкг |- | Оҳан | 2,7 мг |- | Калий | 558 мг |- | Калсий | 99 мг |- | Магний | 79 мг |} Испаноҷ инчунин дорои витаминҳои A, E ва B9 ([[кислотаи фолий]]) мебошад. Ин моддаҳо барои фаъолияти муътадили бадан муҳиманд. Бо вуҷуди ин, испаноҷ миқдори зиёди [[оксалат]] дорад. Оксалат метавонад ҷаббида шудани баъзе моддаҳои маъданӣ, аз ҷумла калсийро, кам кунад. Ҷӯшонидани испаноҷ дар об миқдори оксалатҳои ҳалшавандаи онро кам мекунад.<ref>{{cite journal |title=Effect of Different Cooking Methods on Vegetable Oxalate Content |journal=Journal of Agricultural and Food Chemistry |year=2005 |volume=53 |issue=8 |pages=3027–3030 |doi=10.1021/jf048128d }}</ref> Азбаски испаноҷ аз витамини K бой аст, шахсоне, ки доруи [[варфарин]] истеъмол мекунанд, бояд миқдори витамини K-ро дар ғизои худ нисбатан яксон нигоҳ доранд.<ref>{{cite web |url=https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/thrombophlebitis/expert-answers/warfarin/faq-20058443 |title=Warfarin diet: What foods should I avoid? |publisher=Mayo Clinic |date=2024-06-04 }}</ref> == Истифода дар ошпазӣ == Испаноҷ дар таомҳои бисёр кишварҳо истифода мешавад. Баргҳои ҷавони онро тару тоза ба [[Хӯриш|хӯришҳо]] ҳамроҳ мекунанд. Аз баргҳои пухта бошад, шӯрбо, таомҳои сабзавотӣ ва дигар хӯрокҳо омода мекунанд. Баргҳои испаноҷро метавон бо равған, пиёз, тухм, гӯшт ва маҳсулоти ширӣ пухт. Онро инчунин ҳамчун пуркунандаи кулча ва самбӯса истифода мебаранд. Дар таомҳои [[Ҳиндустон]] испаноҷ яке аз сабзавотҳои маъмул буда, аз он таомҳои гуногун, аз ҷумла ''сааг панир'', тайёр мекунанд. Дар [[Юнон]] таоми ''спанакопита'', ки аз хамир ва испаноҷ омода мешавад, маъруф аст. <gallery mode="packed" heights="150"> Spanakopita.jpg|Спанакопита — таоми юнонӣ бо испаноҷ Mutton saag.jpg|Таоми гӯштӣ бо сабзавоти баргӣ </gallery> Барои нигоҳдории дарозмуддат испаноҷро ях мекунанд, хушк мекунанд ё дар шакли консерв нигоҳ медоранд. == Истеҳсол дар ҷаҳон == Испаноҷ дар бисёр кишварҳои ҷаҳон парвариш карда мешавад. Тибқи маълумоти [[Созмони озуқа ва кишоварзии Созмони Милали Муттаҳид]] (FAO), соли 2024 истеҳсоли ҷаҳонии он тақрибан 30,7 миллион тоннаро ташкил дод. Кишвари [[Чин]] бузургтарин истеҳсолкунандаи испаноҷ мебошад. Соли 2024 дар ин кишвар тақрибан 28,3 миллион тонна испаноҷ истеҳсол шуд, ки беш аз 90 дарсади истеҳсоли ҷаҳониро ташкил медиҳад.<ref name="FAO">{{cite web |url=https://www.fao.org/faostat/en/#data/QCL |title=Crops and livestock products — Spinach production, 2024 |publisher=Food and Agriculture Organization of the United Nations |website=FAOSTAT }}</ref> == Адабиёт == {{reflist}} 1mgpxaw6x67njcfaosdx4wl35nt37l5 Баҳри Миёназамин 0 14140 1493111 1487745 2026-11-08T17:03:01Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 1493111 wikitext text/x-wiki {{Баҳр |Название = Баҳри миёназамин |Изображение = |Подпись = |Координаты = 35/0/0/N/18/0/0/E |CoordScale = |Расположение = |Длина = |Ширина = |Площадь = 2500000 |Объём = 3839000 |Длина береговой линии = |Наибольшая глубина = 5121 |Средняя глубина = 1541 |Площадь водосбора = |Впадающие реки = [[Эбро (дарё)|Эбро]], [[Рона (дарё)|Рона]], [[Тибр (дарё)|Тибр]], [[По (дарё)|По]], [[Нил]] |Позиционная карта = Баҳри миёназамин }} '''Баҳри Миёназамин''' ({{lang-el|Μεσόγειος Θάλασσα}}, {{lang-la|Mare Mediterraneum}}) — [[баҳр]]и дохилии [[Уқёнуси Атлантик]], дар байни қитъаҳои [[Аврупо]], [[Осиё]] ва [[Африқо]]. == Ҷуғрофиё == Баҳри Миёназаминро дар ғарб гул. Гибралтар бо Уқёнуси Атлантик, дар шимолу шарқ гулӯгоҳи Дарданелл бо Баҳри Мармар ва гул. Босфор бо Баҳри Сиёҳ, дар ҷанубу шарқ наҳри Суэс бо Баҳри Сурх пайваст мекунад. Дар соҳилҳои Баҳри Миёназамин 22 давлат ҷойгиранд; '''Аврупо''' (аз ғарб ба шарқ): Британияи Кабир (Гибралтар), Испания, Фаронса, Монако, Итолиё, Малта, Словения, Хорватия, Босния ва Герсоговина, Черногория, Албания, Юнон, Туркия; '''Осиё''' (аз шимол ба ҷануб): Туркия, Сурия, Кипр, Лубнон, Исроил, Миср (қисми осиёӣ); Африқо (аз шарқ ва ғарб): Миср (қисми африқоӣ), Либиё, Тунис, Алҷазоир, Марокаш ва Испания (Сеут ва Мелил). Баҳри Миёназамин ба баҳрҳои Алборан, Балеар, Лигурия, Тиррен, Адриатика, Ион, Эгей, Крит, Либиё ва Кипр тақсим мешавад. Масоҳ. 2,5 млн км<sup>2</sup>, ҳаҷми об 3839 ҳазор км<sup>3</sup>, умқи миёнааш 1541 м, ҷойи амиқтаринаш 5121 м. Соҳилҳояш кӯҳсор ва пасти ҳамвор. === Халиҷҳо === Халиҷҳои калонаш: Валенсия, Лион, Генуя, Торонто, Сидра (Сирти Калон), Қобис (Сирти Хурд). === Ҷазираҳо === Ҷаз-ҳои бузургаш: Балеар, Корсика, Сардиния, Ситсилия, Крит ва Кипр. Ба Баҳри Миёназамин д-ҳои Эбро, Рона, Тибр, По, Нил мерезанд. Ҳаҷми резиши солона наздики 430 км<sup>3</sup>. == Релйеф == Баҳри Миёназамин дар минтақаи геосинклинали алпӣ ҷойгир буда, релйефи қаъраш мураккаб аст. Аз ҷиҳати геоморфологӣ Баҳри Миёназаминро ба се ҳавза ҷудо мекунанд: Ғарбӣ — ҳавзаи Алҷазоиру Прованс — умқаш бештар аз 2800 м (пастхамии баҳрҳои Алборан, Балеар, Лигурия ва Тиррен); Марказӣ — умқаш зиёда аз 5100 м (хамии Марказӣ ва пастхамии баҳрҳои Адриатика ва Ион); Шарқӣ — Левант, умқаш наздики 4380 м (пастхамии баҳрҳои Левант, Эгей ва Мармар). == Иқлим == Иқлими Баҳри Миёназамин мустақили баҳримиёназаминӣ буда, хусусиятҳои махсуси субтропикӣ дорад (зимистонаш нарми сернам ва тобистон гарми хушк). Антисиклони Азор сабаби зиёдтар вазидани бодҳои шимолу ғарбӣ мегардад. Ҳарорати миёнаи ҳавои январ дар соҳилҳои шимол 7-10°С, дар соҳилҳои ҷанубӣ 14-16°С, август мувофиқан 22-24°С ва 25-30°С. Боришоти солона дар ҷанубу шарқ 100 мм, дар шимолу ғарб 1100—1300 мм. Боришоти зиёд шӯрии оби Баҳри Миёназаминро паст мекунад, вале бо дохил шудани обҳои Уқёнуси Атлантик ва Баҳри Сиёҳ шӯрӣ боз барқарор мегардад. Шӯрии об −36-39 дарсад. Мадди баҳр нимшабонарӯзист, дар аксари ноҳияҳо 0,1-0,5 м; дар соҳилҳои шарқии Тунис 1,7 м баланд мегардад. Зимистон баландии мавҷи баҳр то ба 7-8 м мерасад. Ҷараёни об қад-қади соҳил ҳамеша давр мезанад. Ҳарорати миёнаи сатҳи об феврал дар ғарб 13°С, дар шарқ то 17°С, авг. дар халиҷи Лион 200С, дар шарқ то ба 30°С мерасад. == Ҳайвоноту наботот == Дар Баҳри Миёназамин қариб 7 ҳазор намуд ҳайвоноти обӣ ва рустаниҳо, аз ҷумла 550 навъи моҳӣ, делфин, як навъи тюлен, сангпушти баҳрӣ, ҳаштпо, харчанги баҳрӣ, калмар, лангуст, сагчаҳои баҳрӣ ва ғарб мавҷуданд. Моҳиҳои шикорбобаш: сардин, суфрамоҳӣ, самак, шӯрмоҳӣ, гулмоҳӣ, зағутамоҳӣ. Дар баъзе минтақаҳои Баҳри Миёназамин, хусусан дар Баҳри Эгей, мармарак ва марҷони сурх мавҷуданд. == Аҳамияти иқтисодӣ == Баҳри Миёназамин дорои аҳаммияти иқтисодӣ аст. Дар равобити иқтисодии мамлакатҳои гирду атрофаш ҳамчун роҳи транзитӣ нақши муҳим дорад. Ба воситаи Баҳри Миёназамин роҳҳои муҳимми баҳрие мегузаранд, ки Аврупо, Африқо, мамлакатҳои Осиёи Ҷанубӣ ва Шарқӣ, Австралияро мепайвандад. === Бандарҳо === Бандарҳои асосиаш: Барселона (Испания), Марсел (Фаронса), Генуя, Неапол (Итолиё), Пирей (Юнон), Бейрут (Лубнон), Порт-Саид, Искандария (Ҷумҳурии Мисри Араб), Тунис, Бизерта (Тунис), Банғозӣ, Марса-ал-Брега, Триполи (Либиё), Алҷазира, Беҷоия (Алҷазоир). == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Баҳри Миёназамин|2|муаллиф=}} * ''Грацианский А. Н.'' Природа Средиземноморья. — {{М.}}, 1971. * Основные черты геологического строения, гидрологического режима и биологии Средиземного моря. — М., 1965. * ''Циргоффер А.'' Атлантический океан и его моря. : Пер. с польск. — M., 1975. * ''Lacombe H., Tehernia P. Caracteres'' Hydrologiques et circulation deseaux en Mediterranee. В кн.: The Mediterrnean Sea, 1972. == Пайвандҳо == {{новбарӣ}} * [https://web.archive.org/web/20101025104127/http://1yachtua.com/Chartr/medit/MedSea.htm Физико-географический очерк]. * [https://web.archive.org/web/20130622003918/http://www.1yachtua.com/chartr/medit/GeoStr.htm Средиземное море. Геологическое строение и рельеф дна. Гидрологический режим]. * {{cite web|url=http://www.krugosvet.ru/articles/03/1000382/1000382a1.htm|title=Средиземное море|publisher=[[Кругосвет]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080102155012/http://www.krugosvet.ru/articles/03/1000382/1000382a1.htm|archivedate=2008-01-02}} {{ПБ}} {{Ҷазираҳои Баҳри миёназамин}} {{Баҳрҳои Уқёнуси Атлантик}} [[Гурӯҳ:Баҳри миёназамин| ]] [[Гурӯҳ:Баҳрҳои Уқёнуси Атлантик]] {{ҷуғрофия-нопурра}} [[Гурӯҳ:Баҳрҳо]] lu6e3hwshpv2sv8wr0k8k2dpkskva76 Атласи ситораҳо 0 14208 1493102 1447881 2026-11-08T15:52:21Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 1493102 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=ноябр 2018}} [[Акс:Sky.png|alt=Харитаи осмонии шаб: Мавқеи ситораҳо аз ситораҳои дурахшон. Нашри 5-ум|thumb|660x660px|Харитаи осмонии шаб: Мавқеи ситораҳо аз ситораҳои дурахшон. Нашри 5-ум]] '''Атлáс ва харитáи ситораҳó''' — маҷмӯаи мураттаби харитаҳои осмони ситоразор ё қисмати он, ки ба шакли китоб ё албом нашр шудааст. Атлас ва харитаи ситораҳо барои равона намудани [[телескоп]] ба нуқтаи лозимаи осмон, мушобеҳ сохтани ситораҳо ё акси онҳо дар феҳристи ситораҳо, ҷустуҷӯи ашё (сайёраҳо, [[зузанаб]]ҳо, ситораҳои тағйирёбанда ва ғайра) аз рӯи координатаҳояшон дар осмони ситоразор, инчунин барои муайян намудани координатаҳои тақри­бии ашёи осмонӣ (масалан, радифони маснӯи Замин ҳангоми мушоҳидаи басирӣ) бо роҳи қайд намудани онҳо дар харитаҳои дорои шабакаи координатӣ истифода мешавад. Аксар атлас ва харитаи ситораҳо бо шабакаи координатӣ дар силсилаи координатаҳои устувоӣ (экваторӣ) муҷаҳҳазанд. Атласи умумии шарҳӣ, маъмулан, дар алоҳидагӣ барои нимкураҳои шимолӣ ва ҷанубии осмон дар тарҳ (проексия)-и стереографӣ тартиб дода мешаванд. Барои тасвири минтақаи устувои осмон тарҳи устувонави (силиндрӣ)-ро ба кор мебаранд. Минтақаҳои қутбии осмон дар тарҳи уфуқӣ ва мутавассит дар тарҳи махрутӣ тасвир мешаванд. Атлас аккосӣ (фотографӣ) ва рассомӣ мешаванд. Дар атласи рассомӣ ситораҳо вобаста ба бузургии ситоравӣ чун даврачаҳои қутрашон гуногун тасвир ва вобаста ба координатаҳои феҳристи ситораҳо дар харита ишора карда мешаванд. Атласи аккосӣ аз маҷмӯи аксҳо иборат буда, тар­ҳи шохисӣ (гномонӣ)-и осмони ситоразор аст ва назар ба атласи рассомӣ шумораи зиёди ситораҳоро дар бар мегирад. == Атласҳои таърихӣ == [[Акс:Planisphæri cœleste.jpg|alt=Харитаи осмонӣ аз садаи XVII, аз ҷониби харитасози ҳоландӣ Фредерика де Вит|thumb|467x467px| Харитаи осмонӣ аз садаи XVII, аз ҷониби харитасози ҳоландӣ Фредерика де Вит |left]] Дар замонҳои қадим Атлас ва харитаи ситораҳо мавҷуд набуд ва олимон аз ҷадвалҳо (зиҷҳо), феҳрист ва глобуси ситораҳо истифода мекарданд. Аввалин феҳристи ситораҳоро Батлимус (тақрибан 87–165) тартиб дод (аз рӯи баъзе маълумотҳо Батлимус феҳристи Ҳипархусро аз худ намудааст), ки дар «Алмаҷастӣ» (китобҳои 7, 8) ҷой дода шудааст ва 1025 ситораро дар бар мегирад. Феҳристи мазкур аз хато ва иштибоҳ орӣ набуд ва аксари олимони мамолики исломӣ ба он шарҳ навиштаанд. Собит ибни Қурра (836–901) «Алмаҷастӣ»-ро аз юнонӣ ба арабӣ тарҷума карда, хатоҳои Батлимусро дар мушоҳидаҳои Офтоб нишон дод. Баттонӣ (858–929) дар асоси он феҳристи 533 ситораро барои соли 880 тартиб дода, хатои ҳисоби тӯли ҷирмҳоро ба 1° ошкор ва собитаи ҳаракати тақдими (претсессия)-ро баробари 54,5″ қабул намуд (ба ҷои 36″). Абдур­раҳмони Су­фӣ (903–986) соли 964 дар «Китобу сувар-ул-кавокиб ас-собита» («Китоби тасвири ситораҳои собита») аввалин шуда исбот намуд, ки феҳристи ситораҳоро худи Батлимус тартиб надодааст. Ӯ координатаҳо ва дурахши 1017 ситораро бо дар назар доштани ҳаракати тақдимӣ муайян намуда, нахустин атласи муфассали 48 бурҷ­ро тартиб дод. Атласи Суфӣ бо тасвири рангаи бурҷҳо оро ёфта, сито­раҳо бо рақамҳои тартибӣ қайд ва натиҷаи мушоҳидаҳо дар ҷад­валҳо оварда шудаанд. Дар атласи Суфӣ маълумот дар бораи «абри хурд» омадааст, ки он галактикаи спиралшакл ё меҳҳои Андромеда (М 31 ё NG C224) аст. Танҳо пас аз 700 сол онро дар Аврупо 15 дек. 1612 ахтаршиноси олмонӣ Симон Мариус бо телескоп мушоҳи­да намуд. Инчунин оид ба тарокуми ситоравии IC 2391 дар бурҷи Бодбонҳо (онро олими фаронсавӣ Никола Луи де Лакайл (Lacaille) 11 феврали 1752 мушоҳида кард), тарокуми ситоравии Collinder 399 дар бурҷи Рӯбо­ҳак (онро олими итолиёӣ Ҷованни Баттиста Ҳодиерна (Hodierna, 1597–1660) дар садаи XVII мушоҳида ва П. Коллиндер (ИМА) соли 1920 ба феҳрист дохил кард) маълумот оварда шудаанд. Суфӣ дар атласи худ бори аввал дар бораи галактикаи хурди «Абри бузурги Магеллан» дар бурҷҳои Ҳути Заррин ва Куҳи Тахт сухан ронда, онро «ал-Бакр» номидааст. Сипас дар бораи он сайёҳи итолиёӣ Америго Веспуччи (1454–1512) дар сафари сеюми худ (1503–1504) ёд карда, ситораи дурахшонтарин дар байни се ситораи Суҳайл (Канопус, бурҷи Шоҳтахта) номидааст. Дертар (1519) баҳрнаварди португалӣ Фернандо де Магеллан (1480–1521) онро мушоҳида кард. Инчунин Абурайҳони Берунӣ (973–1048), Умари Хайём (1048–1131), Насируддини Тусӣ (1201–1274) ва дигарон олимони тоҷик хатоҳои Батлимусро қайд намуда, ба асари ӯ шарҳҳо навиштаанд. <br /> Пеш аз атлас ва харитаи ситораҳо тасвирҳои асотирии мусавварашудаи бурҷҳо пайдо шуданд. Ҳарчанд мусаввараҳо бо санъати баланди рассомӣ анҷом дода шуда бошанд ҳам, онҳоро кори дақиқи ахтаршиносӣ шуморидан мумкин нест, чунки саҳеҳии ҷобаҷогузории тасвири бурҷҳо аз тавсифи шифоҳии онҳо дар асарҳои мунаҷҷимон паст буд. Аввалин атласҳои ситораҳо дар Аврупо дар садаи XVII пайдо шуданд. Соли 1603 атласи «Уранометрия»-и (аз «урано»-и юнонӣ, маънояш «осмон») адвокат ва ахтаршиноси олмонӣ Иоганн Байер (1572–1625) чоп шуд. <br /> Атлас барои замони худ пешқадам буда, харитаҳояш моҳирона тайёр карда шуда буданд. Байер аз мушоҳидаҳои Тихо Браге (1546–1601) истифода намуда, ба харита ситораҳоро бо саҳеҳияти бештар (барои замони худ) ҷой­гир кард. Чун дигар атласҳои он давра Байер дар атласи худ силсилаи координатаҳои доиратулбуруҷӣ (эклиптикӣ)-ро истифода намудааст. Дар атлас пас аз ҳар 30° хатти амудӣ гузаронида шудааст, ки онҳо бурҷҳои дувоз­даҳго­наро ҷудо карда, дар қутб ҷамъ мешаванд. Барои сохтани атлас тарҳи росткунҷаи харитасозӣ (трапетсиявӣ) истифода шудааст, ки вазъи ситораро бо роҳи имтидоди одӣ муайян кардан мумкин аст. Дар атлас бори аввал сито­раҳои дурахшони мушоҳидашаванда бо ҳарф­ҳои юнонӣ ва номи лотинӣ ишора шудаанд (масалан, α Canis Majoris). Яке аз камбудҳои атлас дар он буд, ки тартиби ишораи ситораҳо на аз рӯи бузургии ситоравӣ, балки аз рӯи ҷойгиршавии онҳо дар тасвир (аз ғарб ба шарқ; аз шимол ба ҷануб) омадааст. Дар бурҷҳои ситораашон зи­ёд, ки барои ишораи онҳо 24 ҳарфи алифбои юнонӣ кифоя набуд, Байер ҳуруфи лотиниро истифода кардааст. Олими фаронсавӣ Никола Луи де Лакайл (1713–1762) дар миёнаи садаи 18 феҳристи ситораҳои ҷанубиро тартиб дода, дар асоси он чанд бурҷи ҷанубиро сохт ва ба онҳо номҳои ашёро гузошт (Шоҳтахта, Қутбнамо, Микроскоп, Насос, Гунё, Октант, Бодбонҳо, Кӯра, Телескоп ва ғайра). Ӯ на танҳо ситораҳои мушоҳидашаванда, балки ситораҳои ба чашм ноаёнро низ бо ҳуруфи юнонӣ ишора намуд. Мунаҷҷимони оянда кашфиёти Байерро истифода намуда, ба си­тораҳои нав ё беишора ном ва ишораҳои худро медоданд. Дар натиҷа, то ҳол аксари ситораҳо бо номҳои гуногун ёд мешаванд. Лекин Байер аввалин шахсе набуд, ки ситораҳоро бо ҳуруф ишора кардааст. Пеш аз ӯ Алессандро Пикколини (1508–1578) дар атласи худ «Dele Stelle Fisse» 1540 ситораро бо ҳуруфи лотинӣ ишора намуда буд. Ин якумин атласи ситораҳои нашршудаест, ки барои тасвири бурҷҳо ба ҷойи ҳаккокии мисии Байер кандакории болои чӯбро истифода кардааст. <br /> Атласи дигари ситораҳо, ки мунаҷҷими лаҳистонӣ Ян Ҳевелий (1611–1687) тартиб додааст ва пас аз се соли маргаш (1690) чоп шудаст, «Уранография» ном дошт. Атлас 1564 ситораи бо чашм мушоҳидашавандаро дар бар мегирад, ки онҳоро худи Ҳевелий ҳисоб намуда, ба феҳрист ва атлас дохил кардааст. Ҳевелий бо чашми номуҷаҳҳаз вазъи ситораҳоро бо саҳеҳии 1 дақиқа кунҷӣ андозагирӣ кард, ки дар он замон саҳеҳии калон ҳисоб мешуд. Ӯ тарафдори харитаҳои оинавии чаппа буд, ки тасвири ҳақиии бурҷро ифода накарда, онро аз як нуқтаи мавҳуми берун аз гунбади осмон нишон медод. Чунин тасвир дар глобусҳои осмон истифода шудааст. Атласи Ҳевелий бо оро­иши бадеиаш фарқ мекунад ва бурҷҳо ҳамшафати ҳамдигар тасвир ёфтаанд. Дар атласи худ ӯ якчанд бурҷи нав: Сагҳои Шикорӣ, Сусмор, Шери Хурд, Силовсин, Судс, Сипар, Рӯбоҳак ва ғайраро дохил мекунад, ки баъзеа­шон мавриди истифода қарор нагирифтанд. Атласи «Atlas Coelestis», ки онро мунаҷҷими дарбори шоҳи Англия Ҷон Флемстид (1646–1719) дар асоси мушоҳидаҳои худ тартиб додааст, пас аз марги ӯ дар соли 1729 чоп шуд. То чопи ин атлас дар Британиё феҳристи ситораҳои «Stellarum inerrantium Catalogus Britannicus» (1725) иборат аз 2919 ситора мавҷуд буд. <br /> Атласи Флемстид нисбат ба атласҳои мавҷуда андозаи калон дошта, аз 26 харитаи бурҷҳои асосии аз Гринвич мушоҳидашаванда иборат ва дар услуби рококо тасвир шуда буд. Дар он инчунин ду тасвири гунбади осмон (планисфера) оварда шудааст. Яке аз мақсадҳои асосии чопи атлас тағйир додани тасвири бурҷҳое буд, ки Иоганн Байер дар «Уранометрия»-и худ қабул кардааст. Чунки тасвирҳо на аз муқобили он, балки гӯё аз поин ба боло (чӣ тавре ки дар замони Батлимус қабул шуда буд) гирифта шуда, осмони ситоразорро чаппа нишон медоданд. Дар атласи Флемстид харитасозии осмон ба савияи нави баландтар мегузарад. Саҳеҳияти нишонаи ситораҳо ба стандартҳои замона мувофиқ ва вазъи ситораҳо бо ёрии афзори оптикӣ муайян карда шуда буданд. Дар атлас бори аввал силсилаи устувои (экваторӣ)-и координатаҳо истифода шудааст, ки он бо гардиши гунбади осмон ва даврзании телескоп дар гирди меҳвари худ хуб мувофиқат мекард. Лекин дар харитаҳои Флемстид силсилаи доиратулбуруҷӣ (эклиптикӣ)-и координатаҳо низ истифода шуда, давраи харитаҳои ду шабакаи координатӣ оғоз меёбад. Дар тартиб додани харитаҳо Флемстид аз тарҳи синусоидалӣ истифода намуд, ки онро «Тарҳи Сансон–Флемстид» низ меноманд. Атласи Флемстид чанд мартаба нашр шуда, яке аз нашрияҳои маъруфи замон буд ва ба забонҳои олмонӣ ва фаронсавӣ тарҷума шудааст. Хатои асосии атлас дар он буд, ки Флемстид силсилаи ишораи ситораҳои мушоҳидашавандаро аз рӯи тартиби уруҷи рости онҳо ворид намуда, худ онро на ҳама вақт иҷро мекард. Изофа бар он атлас нархи гарон, андозаи калон ва сифати пасти бадеӣ дошта, ситораҳо бо алифбои юнонӣ ишора шуда буданд. Бо ин камбудҳо мунаҷҷими фаронсавӣ Жозеф Ҷером Лаланд (1732–1807) дар вақти нашри фаронсавии феҳристи Флемстид (1780) дучор гашт. [[Акс:Ursa Major (Bode).jpg|alt=Харитаи ситораҳои J. E. Bode дар соли 1782|left|thumb|376x376px| Харитаи ситораҳои J. E. Bode дар соли 1782 ]] Соли 1731 атласи ситораҳои мунаҷҷими олмонӣ Крис­тиан Землер (1669–1740) чоп шуд, ки дар он тасвири бурҷҳо бори аввал дар заминаи сиёҳ омадаанд. Бо мақсади беҳтар намудани атласи Флемстид, доктор Ҷон Бевис (кашшофи «Меҳҳои харчангшакл», 1731) дар соли 1745 атласи «Uranographia Britannica»-ро чоп кард. Тасвирҳои албом хубтар, ислоҳу илова ворид ва андозаи атлас хурдтар шуда буд. Пас аз мушоҳидаҳои иловагӣ муҳандиси фаронсавӣ Николя Фортен дар соли 1770 таҳти роҳбарии мунаҷҷимон Пйер Ле Монӣе ва Шарл Мессйе аз Академияи илмҳои Фаронса корҳоро оид ба чопи атласи Флемстид оғоз намуд. Албоми нав «Atlas Fortin-Flam­steed» ном дошта, аз нусхаи аслӣ се маротиба хурд ва сохторашро нигоҳ дошта буд. Баъзе тасвирҳои бурҷҳо (Андромеда, Сунбула, Далв) такмили бадеӣ (ретуш) дода шуданд. Номи бурҷҳо ба забони фарон­савӣ навишта шуда, баъзе меҳҳои пас аз марги Флемстед кашфшуда илова гардиданд (1795).<br />Харитасоз ва ахтаршиноси олмонӣ Христиан Фридрих Голдбах (1763–1811) соли 1799 атласи «Neuster Himmels-At­las» («Атласи нави осмон»)-ро чоп кард, ки дар он нусхаи сиёҳу сафеди тасвири бурҷҳои Ҷон Флемстидро истифода бурдааст. Яке аз хусусиятҳои атлас дар он аст, ки Голдбах ҳар як харитаро дар ду вариант: танҳо ситораҳо (бе шабакаи координатӣ ва шаклҳо) ва анъанавӣ бо тасвири бурҷҳо овардааст. <br /> Ибтидои садаи XIX давраи инкишофи атласҳои бурҷҳо маҳсуб мешавад. Соли 1801 мунаҷҷими олмонӣ Иоган Элерт Бо­де (1747–1826) атласи машҳури худ «Uranographia sive astrorum descriptio»-ро чоп кард. Харитаҳои Боде қариб ҳамаи ситораҳои мушоҳидашаванда, инчунин баъзе ситораҳои қадри ситоравиашон то 8-ро дар бар мегирифт. Атласи Боде дар замоне тартиб дода шуд, ки шумораи бурҷ­ҳо қариб ба 100 мерасид. Худи Боде ситораҳои хурди ба чашм ноаёнро аз бурҷҳои дигар гирифта, чанд бурҷи номашон аҷиб тартиб дод, ки дар оянда қабул нашуданд: «Дастгоҳи кимиёвӣ», «Даст­гоҳи ҳайкалтарош», «Дастгоҳи матбаа», «Кураи ҳавоӣ», «Мошини барқӣ» ва ғайра Яке аз «бурҷҳо»-и Боде бо номи «Квадранти Мюрал» ҳоло чун сели шиҳобии Квадрантиҳо номида мешавад, ки дар қисми шимолии бурҷи Авво воқеъ аст. Боде дар харитаҳои худ аввалин шуда сарҳадди бурҷҳоро гузаронд, лекин ситораҳо байни бурҷҳо тақ­сим нашуда буданд. Боде сарҳадди бурҷҳоро ба намуди хатти каҷе гузаронд, ки баъзан он қатъӣ риоя намешуд. Аз ин рӯ, ситораҳо ба бурҷҳои гуногун тааллуқ дошта, як атлас хилофи атласи дигар буд. Ин амал то соли 1930 идома ёфт ва он сол Иттиҳоди байналмилалии ахтаршиносӣ (ИБА) расман рӯйхатти бурҷҳо ва сарҳадди байни онҳоро тасдиқ намуд. Ин сарҳаддот ба давраи соли 1875 мутобиқ буда, чун сарҳадди баъзе иёлоти ИМА қатъӣ ба самтҳои шимол–ҷануб ва ғарб–шарқ мувофиқат доштанд. Яке аз хидматҳои бузурги атласи Боде дар он аст, ки он дар тарҳи махрутӣ сохта шуда, тасвири бурҷҳо бо хатои камтарин оварда шудаанд. Атласи Боде соли 1819 бори дуввум нашр шуд ва он 17240 ситораро дар бар мегирифт. Дар ибтидои садаи XIX илми ахтаршиносӣ тараққӣ намуда, асбобу афзори ахтаршиносии дақиқ пайдо шуданд. Ҳанӯз дар садаи XVII механик ва оптики англис Ҷесси Рамсден (1735–1800) мошини дараҷабандии асбобҳои андозагирии ну­ҷу­миро ихтироъ кард. Дар натиҷа дар ибтидои пмри 19 саҳеҳияти андозагирии вазъи ситораҳо баланд ва натиҷаҳои му­шо­ҳидаҳо дақиқтар шуданд. Акнун имкони тайёр намудани феҳрист, атлас ва харитаи ситораҳои дақиқ пайдо шуд. Чунин диққат барои омӯзиши Кайҳон, чен кардани ҷой­ивазкунии ситораҳо, омӯзиши сохтор ва ҳаракати Галактикаи мо, инчунин барои геодезия ва баҳрнавардӣ лозим буд. <br /> Оҳиста-оҳиста атласу харитаҳо бо расмҳои аҷиби бурҷҳо, ки дар асрҳои 17–18 васеъ паҳн шуда буданд, аз байн рафтанд. Лекин баъзе атласҳо бо чунин тасвирҳои аҷоибу ғароиб то ҳол чоп мешуданд. Яке аз чунин атласҳо «Celestial Atlas» («Атласи ситоравӣ»)-и Александр Ҷеймсон буд, ки соли 1822 дар Англия нашр шуд ва кӯши­ши аввалини мувофиқ сохтани атлас ва роҳнамои осмон (маълумотнома) барои дӯстдорони ахтаршиносӣ буд. Дар он бурҷи нав – «Соати Офтобӣ», ки байни бурҷҳои «Соат», «Ҳути Заррин» ва «Шуҷои Ҷанубӣ» ҷойгир буд, илова шудааст. <br /> Соли 1826 атласи ахтаршиноси олмонӣ Фридрих Браун чоп шуд, ки дар он бурҷҳо дар заминаи кабуд омадаанд. Номи ситораҳо бо лотинӣ ва ҳарфҳои юнонӣ ишора, бо ранги зард оро дода шудаанд. Атласи мазкур соли 1850 дубора нашр шудааст. [[Акс:1764 Messier Comet Star Chart.jpg|alt=1764 Messier Comet Star Chart|thumb|440x440px|<br> 1764 Messier Comet Star Chart]] Соли 1829 дар Санкт-Петербург атласи бурҷҳои механик ва ахтаршинос К. Х. Рейссиг нашр шуд, ки аз 30 ҷадвал иборат буд. Он аввалин атлас ба забони русӣ буда, дар ду гуна, ки бо иҷрои харитаҳояшон фарқ мекарданд, мавҷуд аст. Дар гунаи аввал харитаи бурҷҳои ҳаккокишуда бо тасвири сиёҳу сафеди ҳайвоноти асотирӣ оро дода шудааст. Дар гунаи дуюм тасвирҳои зар­рин махсус дар заминаи сиёҳ оварда шудаанд, то ба осмони шабона шабоҳат дошта бошанд. Соли 1835 ахтаршиноси ҳаваскори амрикоӣ Э. Буррит атлас-роҳнамои «The Geography of the Heavens» («Ҷуғро­фияи осмон»)-ро тартиб дод, ки асари нахустини амрикоӣ дар ин соҳа буда, тамоми осмонро дар 6 харита (2 қутбӣ, 4 устувоӣ) фаро гирифтааст. <br /> Дар расм харитаи бурҷҳои зимистонӣ омадааст, ки дар марказ бурҷи Ҷаббор воқеъ аст. Дар ҳошияҳои болоӣ ва поёнии харита миқёс (шкала)-и тақвим бо хатҳои амудӣ оро дода шуда, ситораҳои нисфуннаҳори (меридианӣ)-и дар соати 9-и бегоҳии (вақти маҳаллӣ) рӯзҳои гуногуни сол бурида гузарандаро нишон медиҳад. <br /> Ба давраи нави атласҳои осмони ситоразор ахтаршиноси олмонӣ Фридрих Вилгелм Аргеландер (1799–1875) асос гузошт. Аввалин атласи ситораҳои муосир «Urano­met­ria Nova of 1843» («Уранометрияи нав»)-и Ф. В. Аргеландер мебошад, ки 17 харита ва феҳристи ситораҳои бузургииашон то 6 дошт. Дар он ишораи ситораҳо мураттаб, сарҳадди бурҷҳо муайян ва бузургии ситоравӣ дақиқ нишон дода шудаанд. Ф. В. Аргеландер усули одии баҳо­диҳии ҷилои ситора нисбат ба ситораҳои ҳамсояи доимӣ (усули дара­ҷа­ҳо), то ҳиссаҳои даҳӣ андозакунии бузургии си­то­ра­вӣ ва феҳристи муосири ситораҳои тағйирёбандаро ҷорӣ намуд. Ишораи ситораҳои тағйирёбандаи бурҷҳоро бо ҳарфҳои калони алифбои лотинӣ (аз R то Z) аз рӯи тартиби ошкор шуданашон пешниҳод намуд. Атласи мазкур чун муқаддимаи асари дигари бузурги Ф. В. Аргеландер «Bonner Durchmusterung» («Хулосаи Бонн») маҳ­суб мешавад, ки соли 1852–59 барои чопи он бо шигирдонаш мавод ҷамъоварӣ намудааст. «Bonner Durch­mus­te­rung» соли 1863 нашр шуда, 37 харита ва феҳристи 324198 ситораро дар бар мегирифт, ки майлашон аз +90° то –2° аст. Яке аз шогирдони Аргеландер – Эдуард Шенфелд (1828–1891) ба атласи ӯ 135000 ситораро бо майли –23° илова намуда, соли 1886 атласи «Südliche Bonner Durch­mus­terung» («Хулосаи ҷанубии Бонн»)-ро чоп кард. Соли 1872 математик ва ахтаршиноси олмонӣ Эдуард Ҳейс (1806–1877) дар асоси атласи Ф. В. Аргеландер атласи «Аtlas Сoelestis Novus» («Атласи нави осмон»)-ро нашр кард. Атлас 12 ҷадвал ва 5421 ситораи дар арзҳои Аврупои Марказӣ мушоҳидашавандаро дар бар мегирифт. Э. Ҳейс тасвири бурҷҳои Ф. В. Аргеландерро истифода намуда, онҳоро бо хатти сурхи борик ҷудо кардааст. Атласи мазкур барои истифодаи ҳам ахтаршиносони касбӣ ва ҳам ҳаваскорон пешбинӣ шуда, бо иштиёқи тамом дар байни ҳаводорон истифода мешуд. Масалан, энсиклопедияи Брокҳауз ва Эфрон дар тавсифи бурҷҳо аз атласи Э. Ҳейс ёдовар мешавад. Аз он инчунин ахтаршиноси белгиягӣ Эжен Жозеф Делпорт (1882–1955) истифода намудааст, ки соли 1930 барои ИБА тавсифи сарҳадди нави бурҷҳоро тайёр кард. Соли 1878 Э. Ҳейс «Atlas Coelestis Eclipticus» («Атласи доиратулбуруҷи осмон»)-ро бо шарҳи гунбади осмон махсус барои мушоҳида ва тавсифи рӯшноии доиратулбуруҷ чоп кард. Азбаски ин ҳодиса танҳо бо фазои сатҳҳои мадории сайёраҳои Манзумаи Офтоб маҳдуд аст, атлас соҳаи доиратулбуруҷи осмонро дар бар мегирад. Атласи мазкур тасвири бурҷҳоро надорад ва танҳо сарҳад ва ситораҳоро нишон медиҳад. Мушоҳидаҳои олимони зикршуда дар Олмони Шимолӣ доир шуда, натиҷаашон дуртар аз 40° тарокуми ҷанубии Нимкураи Ҷанубиро фаро намегирифтанд. Ин камбудро ахтаршиноси амрикоӣ Бенҷамин Апторп Гулд (1824–1896) ислоҳ кард. Соли 1879 ӯ атласи «Uranoraelria Argentina» («Уранометрияи Аргентина») ва феҳристи 10649 ситораи ҷанубии бузургиашон то 7-ро чоп кард. Инчунин ӯ феҳристи минтақавии 73160 ситора (1884)ва феҳристи умумии 32448 ситораро (1886) тайёр ва нашр намуд. <br /> Бо ихтирои аксбардорӣ (сри 19) кори ахтаршиносону атласнигорҳо осон шуда, акнун атласҳо бо акси си­то­раҳо чоп мешуданд. Яке аз кӯшишҳои сохтани атласи калонҳаҷми аккосӣ лоиҳаи «Carte du Ciel» («Харитаи осмон») буд, ки бо қарори махсуси Конгреси байналмилалии ах­тар­шиносӣ соли 1887 оғоз шуд. Ин кор дар 21 расадхонаҳои ҷаҳон иҷро шуда, бояд 22000 акси атласи осмони ситоразор то бузургии ситоравии 15 тайёр мешуд, лекин кори лоиҳа то ба охир наанҷомид ва атлас рӯи чопро надид. Дар аввали садаи XX аксбардори ҳаваскори англис Ҷон Франклин-Адамс (1843–1912) атласи «Franklin-Adams Charts» («Атласи Франклин-Адамс»)-ро тайёр кард, ки аз 206 харита иборат буда, тамоми осмонро фаро мегирифт. Атлас пас аз марги Франклин-Адамс дар соли 1914 чоп шуд. Гунбади осмон ба қисмҳои 15°-и тақсим ва ситора­ҳои бузургии ситоравиашон то 17 ба он дохил шудаанд. == Атласҳои муосир == [[Акс:168AD.png|alt=Осмони шаб. Luoyang, Чин|thumb|404x404px| Осмони шаб.Luoyang, Чин ]] Пас аз Ҷанги дуюми ҷаҳонӣ (ибтидои солҳои 60 садаи XX) ахтаршиноси ҳаваскори олмонӣ Ҳанс Веренберг (1910–1991) атласи машҳури аккосии «Falkauer Atlas»-ро бо ситораҳои бузургиашон то 13 чоп кард. Он аз 303 варақи андозаи ҳар кадом 12×12° иборат буд. Пас аз чанде ӯ атласи калонҳаҷми «Atlas Stellarum 1950.0»-ро нашр кард, ки аз 450 харита иборат буд ва ситораҳои бузургиашон то 14-ро дар бар мегирифт. <br /> Камбуди атласҳои аккосии зикршуда дар он буд, ки бузургиҳои ситоравӣ дар миқёси аккосӣ аз акси ҳақиқи­ашон тақрибан 2,5 баробар хурдтар нишон дода мешуданд. Аз ин рӯ, масъалаи мутобиқгардонии майдонҳои муайяни ситораҳо, бахусус дар Роҳи Каҳкашон пеш омад. Ин мас­ъаларо соли 1979 К. Папандопулас ва Ч. Сковил бо нашри атласи «The True Visual Magnitude Photographic Star At­las» («Атласи аккосии мушоҳидаи бузургиҳои ситоравии ҳақиқӣ») ҳал карданд. Он аз 456 харитаи аккосӣ иборат буда, барои аксҳои дақиқ аз таҷҳизоти махсус истифода шудааст. <br /> Яке аз атласҳои аккосии сифаташ баланд атласи расадхонаи Маунт-Поломар ва Ҷамъияти миллии ҷуғрофии ИМА – «National Geographic Society-Palomar Sky Sur­vey» мебошад, ки бо ёрии телескопи аккосии сохти Шмидти қутраш 122 см дар сғҳои 1949–56 аксбардорӣ шудааст. Атласи мазкур осмонро то майли –33° пӯшида, аз 935 ҷуфт харитаи (яке дар нури кабуд ва дигаре дар нури сурхи спектр (тайф) аксбардорӣ шудааст) андозаи ҳар кадом 36° мураббаъ иборат аст. Андозаи харитаҳои аккосишуда 35,6×43,2 см буда, дар онҳо ҷирмҳои осмонии бузургии ситоравиашон то 21 омадаанд. <br /> Соли 1948 ахтаршиноси чех Антонин Бечварж (1901–1965) мушоҳидаҳои расадхонаи «Skalnate Pleso» («Кӯли куҳӣ»)-ро ҷамъбаст намуда, атласи «Atlas Coeli 1950.0» («Атласи ситораҳои соли 1950»)-ро чоп кард. Атлас аз 16 харитаи осмони ситоразор (аз қутби ҷанубӣ то шимолӣ) иборат буда, ситораҳои (ҳамагӣ 32571) бузургиашон то 7,75, 443 ситораи нав, 249 тарокуми ситоравӣ, 1130 силсилаҳои берунигалактикӣ, инчунин ашёи дигарро низ дар бар мегирад. Атласи мазкур дар ИМА бо номи «Atlas of Heavens» («Атласи осмонҳо») чоп шудааст.<br /> Соли 1958 А. Бечварж атласи «Atlas Eclipticalis» («Атласи доиратулбуруҷ»)-ро нашр кард, ки ба он ситораҳои майлашон аз –30° то + 30° ва мувофиқи таснифи спектралиашон рангшуда дохил шудаанд. Роҳи Каҳкашон ва дигарон ашёи кайҳонӣ низ ранга тасвир шудаанд, ки яке аз навовариҳои ин соҳа маҳсуб мешуд. Дар солҳои минбаъда ӯ ин амали худро идома дода, атласи «Atlas Bo­rea­lis» («Атласи гунбади шимолии осмон», 1962) ва «Atlas Australis» («Атласи гунбади ҷанубии осмон», 1964)-ро нашр кард. <br /> Соли 1981 ахтаршиноси ҳаваскори ҳолландӣ Вил Тирион (1943) атласи «Sky Atlas 2000.0» («Атласи осмони 2000»)-ро чоп кард, ки якумин атласи координатаи даврони нав буд. Он дар ду вариант: заминаи сиёҳу ситорагони сафед (Field) ва заминаи сафеду ситорагони сиёҳ (Desk) нашр шуд. Охири ҳамон сол В. Тирион варианти рангаи атлас («Deluxe»)-ро чоп намуд. Дар атласи Тирион 43000 ситораи бузургиашон то 8 ва дар 30 харитаи осмон 2500 ашёи ғайриситоравӣ мавҷуд буданд. <br /> Бо ворид шудани компютер ба ҳаёти ҳаррӯзаи инсон ашёи осмон ба атласу харитаҳо ба воситаи компютер ворид карда мешуд. Яке аз чунин атласҳо «Smithsonian Ast­rophysical Observatory Star Atlas» («Атласи ситораҳои расадхонаи астрофизикии Смитсониан») буд, ки соли 1960 чоп шуд. Он дорои феҳристи чорҷилдаи 260 ҳазор ситораи бузургиашон то 9 буд. Атлас барои аз рӯи ситораҳо мавқеи худро муайян намудани радифони маснӯи Замин ва истгоҳҳои кайҳонии радиоинтиқолдиҳанда пешбинӣ шуда, саҳеҳии бештар дошт. <br /> Дуюмин атласе, ки дар он ашёи кайҳонӣ ба воситаи компютер ворид ва техникаи навини муосир истифода шуда буд, «Uranometria 2000.0» («Уранометрия 2000.0») аст. Он соли 1987 чоп ва барои мушоҳидону ҳаваскорони ашёи гуногуни кайҳон пешбинӣ шудааст. Атлас зиёда аз 280 ҳазор ситора ва 30 ҳазор ашёи кайҳониро дар бар гирифта, сарҳадди бурҷҳо пурра нишон дода шудаанд. Нашри дуюми комил ва таҷдидиназаршудаи атлас дар 3 ҷилд соли 2001 бо номи «Uranometria 2000.0 Deep Sky Atlas» чоп шуд, ки 280335 ситораи бузургиашон то 9,75-ро дар бар мегирад. Ҷилди 1 харита нимкураи шимолиро то −6° ва ҷилди 2 харитаи нимкураи ҷанубиро то +6° тасвир мекунад. Инчунин дар атлас зиёда аз 30 ҳазор ашёи кайҳонии дурдаст, аз ҷумла дар харита 25895 галактика, 671 тарокуми галактикаҳо, 1787 тарокуми сито­равӣ (аз ҷумла тарокуми Абрҳои Магеллан), 14 абри ситоравӣ, 377 меҳҳои равшан, 367 меҳҳои торик, 1144 меҳҳои сайёравӣ, 260 манбаи афканиши радиоӣ, 35 манбаи рентгенӣ, квазарҳо ва ғайра ба тарзи ранга нишон дода шудаанд. Ҷилди 3 роҳнамои ашёи кайҳонии дурдаст (Deep Sky Field Guide) буда, аз ҷадвалҳои натиҷаҳои илмии ашёи ҷилдҳои 1 ва 2 иборат аст. <br /> Дар замони муосир, ки технологияи компютерӣ ба дараҷаи баланд расидааст, ғайр аз нашрияҳо атласу харитаҳои электронӣ (online) дар Интернет пайдо шудаанд. Яке аз чунин барномаҳо «Google Sky» (замимаи Google Maps) аст, ки 27 августи 2007 оғоз шуд. Дар он фазои кайҳонӣ бо телескопи Ҳаббл аксбардорӣ шуда, истифодабарандагон дар лаҳзаи дилхоҳ қитъаи зарурии осмони ситоразорро мушоҳида карда метавонанд. Соли 2003 олимони амрикоӣ тибқи лоиҳаи 2МАSS харитаи сеандозаи осмони ситоразорро сохтанд, ки дар он тақрибан 500 млн ашёи кайҳонӣ (ситораҳо, галактикаҳо ва ғайра) акс ёфтаанд. Раёсати таҳқиқи аэрокайҳонии Ҷопон харитаи инфрасурхи осмони ситоразорро дар 6 дарозии мавҷи соҳаи инфрасурхи спектр (18, 65, 90, 140, 160 мкм) тартиб дод. <br /> Ҳоло харитаҳои осмони ситоразори «National Geographic», «StarCalc Home Page», «Google Sky», «Photopic Sky Survey» ва ғайра машҳуранд, ки аксҳои босифатро дар соҳаҳои гуногуни спектр пешниҳод мекунанд. Харитаҳои осмони ситоразори универсиалие мавҷуданд, ки бо нишон додани замону макон, харитааш пайдо мешавад (масалан, [http://www.astronet.ru/db/map/ www.astronet.ru/db/map]).<ref>[[Энсиклопедияи Миллии Тоҷик]], Ҷилди 2. АСОС-БОЗ – Душанбе: Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик, 2013, - с.58-63 / М. Холов.</ref> == Пайвандҳо == * [http://vazhorov.wordpress.com/2012/05/11/beginners-star-atlas/ Атлас звездного неба начинающего наблюдателя] * [http://www.aai.ee/muuseum/Uranomeetria/HTML/index.html 10 сканированных атласа звездного неба] * [http://www.astronet.ru/db/map/ Динамическая карта звездного неба] * [http://www.astronet.ru/db/msg/1178508 Уранография вчера и сегодня] * [http://www.vinci.ru/5/tezaurus/166/statia_5501.html Кузьмин Л.В. Рождение художественного образа небесной карты нового времени (середина XV — начало XVII в.)] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20060214125741/http://www.vinci.ru/5/tezaurus/166/statia_5501.html |date=2006-02-14 }} * [http://www.oculum.de/titel_en.asp?ID=0607200622034344&Nr=6 Deep Sky Reiseatlas - Telrad карта - Oculum, Erlangen, Германия (11/2005)] ISBN 3-938469-05-6 * Феҳристи адабиёт бо забони англисӣ аз астрономия (дар намуди тасвир, чопӣ ва PDF-атласи ройгон) [https://web.archive.org/web/20150523173919/http://www.realsky.ru/community/topic/1186-obzor-spisok-angloyazychnoj-literatury-po-astro/ қисми1] ; қисми [https://web.archive.org/web/20150523173915/http://www.realsky.ru/community/topic/1190-obzor-spisok-angloyazychnoj-literatury-po-astro/ 2] ; қисми [https://web.archive.org/web/20150523173832/http://www.realsky.ru/community/topic/2180-obzor-spisok-angloyazychnoj-literatury-po-astro/ 3] ; қисми [https://web.archive.org/web/20150523173849/http://www.realsky.ru/community/topic/2184-obzor-spisok-angloyazychnoj-literatury-po-astro/ 4] == Манобеъ == <references /> *Сторм Данлоп. Атлас звездного неба.Москва, 2007; *Ян Ридпат.Звезды и планеты. Атлас звездного неба. Москва, 2004; *Колчинский И. Г., Корсунь А. А., Родригес М. Г. Астрономы. Киев, 1986; *Клав­­дий Птолемей. Аль­магест.Москва, 1998; Ньютон Р. Р. Преступление Клавдия Птолемея. Москва, 1985; *Шимбалев А. А. Атлас звездного неба. Москва, 2004; *Матвиевская Г. П. Абд ар-Рахман ас-Суфи. Москва, 1999; *As-SufiAbdal-Rahman. Two books on the use of the Astrolabe. Ed. F.Sezgin, Frankfurt, 1986. [[Гурӯҳ:Энсиклопедияи Миллии Тоҷик]] [[Гурӯҳ:Астрономия]] [[Гурӯҳ:Кайҳоншиносӣ]] 0xbhuqzfj6q58j7kjopm6x3s7qe185b Роҳ 0 15608 1493278 1434230 2026-11-09T08:15:29Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 1493278 wikitext text/x-wiki [[Акс:Road in Norway.jpg|thumb|Роҳи мошингард]] '''Роҳ''' — роҳи алоқа барои ҳаракати [[одам |одамон]], рондани чорво ва [[воситаҳои нақлиёт]], қисми асосии инфрасохтори нақлиётӣ ва инфрасохтори нақлиётии (роҳ) давлат. Роҳи алоқаи маҳаллӣ дар дохили [[маҳалли аҳолинишин]], кӯча номида мешавад. Пайдоиши роҳ ва инфрасохтори бо он алоқаманд сатҳи камбизоатиро коҳиш медиҳад, Тавассути афзоиши [[тиҷорат]], эҳёи [[соҳибкорӣ]] ва коҳиши нархи молҳо, инчунин шароити рӯзгори аҳолиро беҳтар мекунад. Бо шарофати роҳҳо, ба аҳолӣ бо мошинҳои ёрии таъҷилии тиббӣ, полис, оташнишонӣ, наҷотдиҳӣ ва дигар корҳои таъҷилии наҷотдиҳӣ, таъмир ва сохтмон хизмат мерасонанд. Шабакаи пешрафтаи роҳҳо имкон медиҳад, ки хизматрасониҳои тиббӣ ва таълимӣ дар минтақаҳои қаблан дастрас набуда паҳн карда шаванд. == Намудҳои роҳ == [[File:Landscapes of Ayni district (20).jpg|thumb|Роҳи хокӣ дар [[ноҳияи Айнӣ]]]] Роҳҳои шаҳрӣ ва деҳотӣ ба се категорияи асосӣ тақсим мешаванд: магистралҳо ({{lang-en|arterials}}, дар шаҳрҳо ин (кӯчаи магистралӣ|кӯчаҳои магистралӣ), роҳҳои аҳамияти ноҳиявӣ ([[:en:ol:collector road]]) ва роҳҳои аҳамияти маҳаллӣ. Дар ин ҳолат, роҳҳои автомобилгарди баландсуръатро ҷудо мекунанд, ки бо набудани светофорҳо, гузаргоҳҳои пиёдагард, мавҷудияти гузаргоҳҳои гуногунсатҳии [[нақлиет|нақлиетӣ]], набудани буриш дар як сатҳ бо хатҳои роҳи оҳан бо роҳҳои дигар хос аст, бо гузаргоҳҳои пиёдагард ё роҳҳои велосипедронӣ<ref>{{cite web |url=https://cyberleninka.ru/article/n/klassifikatsiya avtomobilnyh-dorog-v-sng-i-stranah-zapada |title=Таснифи роҳҳои автомобилӣ дар ИДМ ва кишварҳои Ғарб |access-сана=2024-08-08 |архив-сана=2020-04-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200408004838/https://cyberleninka.ru/article/n/klassifikatsiya-avtomobilnyh-dorog-v-sng-i-stranah-zapada /atl-status=live}} {{Пайванди мурда|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Дар айни замон, аксари роҳҳо дар кишварҳои пешрафта роҳҳои пӯшоки сахт мебошанд (яъне либоси роҳӣ аз асфалт, бетон ва ғайра ва асосе, ки дар он гузошта шудааст). Аммо, роҳҳои хокӣ, хусусан дар кишварҳои камтар рушдёфта, хеле зиёд боқӣ мондаанд. {{Хурд}} == Эзоҳ == {{эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Роҳ| ]] 9hsfo1al1w6hd69snn99r3d8bozgbda Абдулқодир Муҳиддинов 0 16185 1493053 1451265 2026-11-08T13:35:15Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 1493053 wikitext text/x-wiki {{Ходими давлатӣ |ном = | номи аслӣ = Абдулқодир Муҳиддинович Муҳиддинов (Абдулқодири Муҳиддинзода) |тартиб = | тасвир = |тавсифи тасвир = |вазифа = сиёсатмадор, арбоби давлатӣ, узви КМ ҲК ҶШС Тоҷикистон |парчам = Flag of Tajikistan.svg |аввалдавр = [[1924]] |охирдавр = [[1934]] |пешгузашта = Файзулло Хоҷаев |ҷонишин = |маълумот = |касб = |ҳизб = ҷавонбухориён, Ҳизби коммунистии ҶШС Тоҷикистон |таърихи таваллуд = 1892 | зодгоҳ = {{Зодгоҳ|Бухоро|шаҳри Бухоро}} |ҳамсар = |фарзандон = |дараҷаи илмӣ = |миллат = [[Тоҷик]] |эътиқод = [[Ислом]] |падар = Мирзо Муҳиддин Мансуров (Муҳиддини Мансурзода) |модар = |ҷоизаҳо = [[Акс:Order of the Red Star Bukhara Soviet Republic, 1 degree.png|30px|Ордени Ситораи Сурх дараҷаи I ҶХШ Бухоро]] {{Ордени Байрақи Сурх}} }} '''Абдулқодир Муҳиддинович Муҳиддинов''' ({{lang-uz|Abdulqodir Muxitdinov}} [[соли 1892]], [[Бухоро]], [[Русия]] — [[1 июн]]и [[соли 1934]]) — ходими давлатии [[СССР|шӯравӣ]] ва [[тоҷик]]. Раиси ШКХ ҶМШС Тоҷикистон (1926—1929). == Зиндагинома == Абдулқодир Муҳиддинов соли [[1892]] дар [[Бухоро]] дар оилаи тоҷири калони пӯсти қароқул ва [[пахта]], соҳиби фабрика, миллионер Муҳиддин Мансуров ([[Мирзо Муҳиддин Мансурзода|Муҳиддини Мансурзода]]) таваллуд ёфтааст. == Фаъолияти ҳизбӣ == Соли [[1918]] ба [[Русия]] сафар карда, феврали соли [[1919]] дар шаҳри [[Москва]] узви ҳизби коммунист мешавад. Сипас ба Тошканд баргашта, чун ваколатдори комиссариати халқии миллатҳои ҶШФСР ва узви коллегияи комиссариати халқи миллатҳои ҶМШС Туркистон интихоб мегардад. Солҳои [[1924]]—[[1926]] А. Муҳиддинов чун ҷонишини Раиси Кумитаи Инқилоби [[ҶМШС Тоҷикистон]], солҳои [[1926]]—[[1928]] раиси Шӯрои Комиссарони Халқии [[ҶМШС Тоҷикистон]], [[1928]]—[[1931]] намояндаи доимии ҶМШС Тоҷикистон дар Шӯрои Осиёимиёнагии иқтисодӣ (ЭКОСО) дар [[Ӯзбекистон]] кор кардааст. Чун комиссари таъминоти ҷумхурӣ кор кардааст, қабл аз ҳабс кардан ҷонишини комиссарияти халқии ИҶШС оид ба таъминоти Осиёи Миёна шуда кор кардааст. Якуми январи соли [[1934]] дар маҷлиси комиссияи КМ ВКП (б), ки таҳти раёсати Н. Бауман, иштироки Бройдо ва [[Абдулло Раҳимбоев]], намояндаи ОГПУ-и [[Осиёи Миёна]] гузашт, парвандаи Абдуқодир Муҳиддинов чун узви «Кумитаи ташкилоти аксулинқилобӣ»-и «Иттиҳоди Шарқ» дида баромада шуд. Бо қарори ОГПУ аз [[31 май]]и соли [[1937]] чун «миллатчигии буржуазӣ» ба қатл расид. 25 январи соли [[1958]] аз ҷониби мақомоти дахлдор бегуноҳии ӯ собит гардид. Бояд гуфт, ки дар давраи аввали фаъолияташ Абдуқодир Муҳиддинов дар гирдоби [[пантуркизм]] ғӯтида буд, вале сипас иштибоҳашро амиқан дарк карда, барои пойдории [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]] хидматҳои бузурге кард<ref>Рӯзномаи «Коммунист Таджикистана», 22 октябри 1989</ref>. Муттаассифона, то ба ҳоло номи ин накӯкори миллат ба таври сашзовор эҳё нагардидааст. Фарзанди Муҳиддини Мансурзода Абдулқодири Муҳиддинзода (1892-1934) аз фаъолони ҷунбиши [[ҷадидия]] буд. ӯ дар 17-18 солагӣ дар рӯзномаи тотории «Вақт» мақолаҳо навишта, вазъи иҷтимоъиву иқтисодии Бухороро таҳлил мекард. Имзои ӯ дар ин мақолаҳо «Бухороӣ» буд. Мардум ин мақолаҳои пурмазмунро бо ҳайрату тааҷҷуб мехонданд ва намедонистанд, ки нигорандаи онҳо кист. Устод Айнӣ дар бораи ин мақолаҳои шаҳрошӯби «Бухороӣ» навиштааст: «Ин мақолаҳо аз аввали нашри худ (соли 1910-М. Ш.) афкори умумро ба шӯр ва ҷавононро ба ғалаён оварда, сабаби ба ғайрат ва ҳиммати бештаре ба кор даромадани онон гардид». Чунонки мебинем, навиштаҳои солҳои ҷавонии Абдулқодири Муҳиддинзода ва баъзе навиштаҳои баъдии ӯ низ аз устод [[Садриддин Айнӣ]] баҳои баланд гирифтааст. Баъдтар Айнӣ нисбат ба Абдулқодири Муҳиддинзода ҳаққи устодӣ пайдо кард. Пас дар бораи Абдулқодири Муҳиддинзода тавон гуфт: «Турфа шогирде, ки дар ҳайрат кунад устодро». Пас аз апрели 1917 Абдулқодири Муҳиддинзода ба Тошканд муҳоҷират кард ва он ҷо номаш Муҳиддинов шуд. Соли 1918 А. Муҳиддинов ба Ҳизби коммунистии Туркистон аъзо шуд. Бо вуҷуди ин аз аввали муҳоҷирати Тошканд ба муқобили сиёсати мустамликадории Русия мубориза сар кард. Чун ҳукумати Туркистони шӯравӣ дар Тошканд таъсис шуд, дар ҳайъати он як нафар аз мардуми маҳаллӣ, масалан аз ӯзбекҳо набуд. Абдулқодир Муҳиддинов сахт эътироз кард. Ин рӯҳияи зидди ғасбкории Русия, ки Абдулқодир Муҳиддинов дошт, ба вежа пас аз инқилоби Бухоро қувват гирифт. Чун 4 сентабри 1920 ӯро раиси Кумитаи инқилобӣ (сарвари давлат) таъйин карданд, чунонки гуфтем, бисёр кӯшид, ки ғоратгарии аскарони сурхро пешгирӣ бикунад, вале коре аз дасташ наомад. Лашкари болшевикони ғолиб пурзӯр буд ва ба касе итоат намекард. Сӯхтори шаҳр чанд гоҳ идома дошт, аммо сипоҳиёни ишғолгар ба ҷои ин ки барои хомӯш кардани сӯхтор ёрӣ диҳанд, ба ғорат машғул буданд. Он гоҳ Абдулқодир Муҳиддинов овози эътироз баланд кард. ӯ талаб кард, ки Артиши Сурх аз Бухоро бароварда ва Артиши миллӣ ба вуҷуд оварда шавад. Ӯ инчунин хост, ки коммунистони рус ва тотор, ки хеле зиёд аз Тошканд фиристода шуда буданд ва дар идораҳои ҳизбиву давлатӣ кор мекарданд, низ аз Бухоро бароварда шаванд, зеро онҳо мекӯшиданд, ки Бухоро ҳамаҷониба ба зери нуфузи Русияи шӯравӣ гирифта шавад. Коммунистҳои тотор, ки гурӯҳ-гурӯҳ ба Бухоро фиристода мешуданд, боиси он гардиданд, ки пантуркизм дар Бухоро бештар реша давонад. Аз ин рӯ, А. Муҳиддинов чун аз Бухоро берун кардани онҳоро талаб кард, ба андешаи суди миллати тоҷик буд. А. Муҳиддинов инчунин хост, ки созмонҳои инқилобхоҳони Эрон, Афғонистон, Ҳинд ва ғайра барҳам дода ё аз Бухоро бароварда шаванд. Абдулқодир Муҳиддинов барои Ҷумҳурии Бухоро истиқлоли комил мехост. Вай, чунончи масъалае пеш гузошт, ки [[Ҷумҳурии Халқии Шӯравии Бухоро]] бо кишварҳои наздику дур, аз ҷумла бо Эрон, Афғонистон, Туркия, инчунин Инглистон, Олмон ва ғайра мустақилона муносибати сиёсӣ, иқтисодӣ ва фарҳангӣ дошта бошад. Ин пешниҳодҳои ватандӯстонаи Абдулқодир Муҳиддинов пазируфта нашуд. Мақомоти ҳизбии Туркистон, Турккомиссия ва ғайра А.Муҳиддиновро миллатгарои буржуазӣ эълон намуданд. Аз ин рӯ, моҳи августи соли 1921 Абдулқодир Муҳиддиновро аз кор гирифтанд, раиси Кумитаи Иҷроияи Марказӣ интихоб накарданд. Ӯ чанд гоҳ дар вазоратхонаҳо кор кард ва боз «гуноҳҳои» дигар содир намуд. Чунончи ҳамеша бо [[Файзулло Хоҷаев|Файзуллоҳ Хоҷа]] баҳс мекард. Ин баҳс чунон давом дошт, ки дар рӯзномаи «Бухоро ахбори» (ба забони ӯзбекӣ), ба гуфти [[Ҷалол Икромӣ]], «Файзуллоҳ Хоҷаев ба забони туркӣ (ӯзбекӣ) мақола менавишт, Абдулқодир Муҳиддинов ба забони тоҷикӣ мақола чоп мекард». Абдулқодир Муҳиддинов аз зиёиёни сиёсии тоҷик якумин касе буд, ки дар бораи таърихи халқи тоҷик китоб навиштааст. Китоби ӯ дар бораи таърихи Бухоро дар рӯзномаи ӯзбекии «Бухоро ахбори» ба забони тоҷикӣ дунболадор чоп шуда буд. Ба ин тариқ, рақобати Абдулқодир Муҳиддинов ва [[Файзулло Хоҷаев|Файзуллоҳ Хоҷа]] пас аз инқилоб ба муборизаи як тоҷикгарой бо як панӯзбекист табдил ёфт. Ҷараёнҳои муборизаи инқилобӣ дар Бухоро, ба вежа дар гурезагӣ гоҳ каму беш обу ранги миллӣ мегирифт, аммо пас аз инқилоб пантуркизм қувват гирифт ва рафта-рафта ошкоро муборизаи панӯзбекистҳо ва тоҷикгаройҳо ба миён омад. Сарвари талошгарони тоҷикпараст, чунонки поинтар хоҳем дид, Абдулқодир Муҳиддинов буд. Солҳои муҳоҷирати сиёсӣ (1917-1920) ё ки аз аввали инқилоби Бухоро Абдулқодир Муҳиддинов ба доми пантуркизм афтод. Сабаби ба пантуркизм гаравидани ӯ маълум нест. Шояд таъсири таблиғгарони забардасте чун Абдуррауфи Фитрат ва Файзуллоҳ Ҳоҷа, ки бо ӯ гӯё андаке хешовандӣ ҳам дошт, ё ки таъсири панӯзбекизм, ки дар солҳои 1917-1920 дар Тошканд авҷ гирифт, ё ки баъзе таъсирҳои дигар кор карда бошад, ки А. Муҳиддинов ба пантуркизм гаравид. Ба ҳар ҳол аз оғози инқилоб то нимаи даҳаи бист дар ҳамаи санадҳо миллати ӯро ӯзбек навиштаанд. Бо он ки ба ҳар тарз тоҷикгаройӣ мекард, худро ӯзбек менавишт. Як сабаби майл кардани А. Муҳиддинов ба тоҷикгаройӣ ин буд, ки [[Садриддини Айнӣ]] бо ӯ наздикӣ дошт. Устод Айнӣ яке аз дӯстони Муҳиддини Мансурзода - падари Абдулқодир Муҳиддинов буд. Муҳиддин Мансурзода дар баъзе мавридҳо пушту паноҳи Садриддин Айнӣ буда, аз солҳои 1915-1916 дар миёни Айнӣ ва фарзанди Мансурзода – Абдулқодир Муҳиддинов дӯстии пойдор, ҳатто муносибати устодиву шогирдӣ оғоз ёфт. Пас аз инқилоб барои ин ки Абдулқодир Муҳиддинов ба сӯйи тоҷикият ҳар чӣ бештар майл пайдо бикунад, талқинҳои устод Айнӣ аҳамияти вежа дошт. Устод Айнӣ бисёр касонро аз туркгаройӣ ба сӯйи тоҷикгаройӣ овардааст. Аз ҷумла Мунзим, Зеҳнӣ ва дигарон ба таблиғи Айнӣ аз рӯҳияи туркпарастӣ раҳоӣ ёфтанд. Яке аз онҳо Абдулқодир Муҳиддинов буд. Устод Айнӣ ба онҳо моҳияти муборизаи турку тоҷик ва пантуркизму тоҷикгаройиро равшан карда, оқибат муваффақ шуд, ки онҳо дар роҳи озодиву истиқлоли халқи тоҷик пархош оғоз намуданд. Мунзим, Зеҳнӣ, А. Муҳиддинов, ҳатто пантуркисти гузаро [[Абдулло Раҳимбоев]] барои аз таъсири пантуркизм раҳоӣ ёфтанашон аҳамияти тарғибу ташвиқи Айниро рӯйрост эътироф карда, баъзеҳо, чунончи Мунзим ва А. Муҳиддинов тавбаномаҳо чоп карда буданд. А. Муҳиддинов ҳар сари чанд гоҳ ба устод Айнӣ дасти ёрӣ дароз мекард, то ки устод мададмаош дошта бошад. Айнӣ соли 1923 дар Самарқанд консултанти консулҳонаи Бухоро таъйин шуд, ки ин кор бо далолати А. Муҳиддинов сурат гирифт. Пас аз ин дар Самарқанд мудири як шуъбаи Бухгосторг (тиҷорати давлатии ҷумҳурии Бухоро) таъйин шудани Айнӣ ҳам бо ёрии А. Муҳиддинов ба амал омад. Мудирии Айнӣ дар ин ҷо «аз сари соли 1924 то сари соли 1925 давом кард». Айнӣ навиштани «Одина»-ро дар анбори ҳамин идораи тиҷорат дар байни халтаҳову қуттиҳои пуру холӣ сар карда буд. Соли 1924 табартақсими Осиёи Миёна сар шуд. Дар Тошканд комисиюни тақсими ҳудуди миллии Осиёи Миёна таъсис гардид. Ин комисиюн чанд зергурӯҳ дошт ва Абдулқодир Муҳиддинови тоҷикгаройро узви зергурӯҳи ӯзбекон таъйин намуданд. Мақсад аз ин кор шояд бардоштани эътибори он зергурӯҳ буд. Аз чӣ сабабе, шояд аз он сабаб, ки ҳангоми кори он зергурӯҳ низ тоҷикгаройии А. Муҳиддинов аз назарҳо пинҳон намонд ва бештар ба он сабаб, ки тоҷикгаройии ӯро ҳама медонистанд, чун кори комисиюни табартақсим ба поён расид ва Ҷумҳурияти Мухтори Шӯроии Иҷтимоии Тоҷикистон таъсис ёфт, А. Муҳиддиновро Раиси Шӯрои нозирони халқӣ, яъне нахустин сарвазири Тоҷикистон таъйин карданд. Яке аз нахустин корҳое, ки А. Муҳиддинов ба унвони сарвазири Тоҷикистон кард, ин буд, ки ба устоди худаш Садриддини Айнӣ супориш дод, ки «Намунаи адабиёти тоҷик»-ро тартиб бидиҳад, то мавҷудияти халқи тоҷик ва таърихи тӯлонии забону адабиёту фарҳанги ӯ исбот шавад. Бо чоп шудани ин китоб зарбае ба пантуркизм зада шуд. Аз соли 1927 сарварони Тоҷикистон [[Нусратулло Махсум]], Абдулқодир Муҳиддинов, [[Абдураҳим Ҳоҷибоев]] ва [[Шотемур]] ва [[Нисор Муҳаммад]] ва дигарон барои аз ҳайати ӯзбекистон баровардани Тоҷикистон, барои ба Тоҷикистон додани Хуҷанд, Бухоро, Самарқанд, Сурхон ва ғайра мубориза сар карданд. Нусратуллоҳ Махсум соли 1928 ба Сталин як номаи муфассал навишт. Муҳиддинов низ соли 1928 ба [[Сталин]] номае навишт ва баъд онро мақола карда, ба унвони «Мардуми шаҳр ва атрофи Бухоро тоҷиканд ё ӯзбек?» ба тоҷикӣ ва русӣ чоп кунонид. Ҳалли масъалаи таъсиси ҷумҳурии иттифоқии Тоҷикистон ба Абдулқодир Муҳиддинов ва муовини сарвазир Абдураҳим Ҳоҷибоев супурда шуд. Ин ду нафар дар ин роҳ бисёр кӯшиш карданд ва ба ривояте Абдураҳим Ҳоҷибоев дар ин бора бо Сталин суҳбат кард, ки барои ҳалли масъала нақши асосӣ дошт. Ниҳоят соли 1929 [[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон]] – ҳафтумин ҷумҳурии Иттиҳоди Шӯравӣ таъсис ёфт. [[Абдураҳим Ҳоҷибоев]] нахустин Сарвазири ҷумҳурии иттифоқии Тоҷикистон таъйин гардид. Муборизае, ки Нусратуллоҳ Махсум, Абдулқодир Муҳиддинов ва [[Абдураҳим Ҳоҷибоев]] дар роҳи таъсиси Ҷумҳурии иттифоқии Тоҷикистон карда буданд, пас аз чанд сол гуноҳи азим дониста шуд. Нусратуллоҳ Махсум ва А.Ҳоҷибоев бо ҳамин «гуноҳ» соли 1933 аз кор ронда ва соли 1937 террор шуданд. Абдулқодир Муҳиддинов баъзе «гуноҳҳои» дигаре ҳам карда буд. Чунончи ба Ленинобод ва Сталинобод номида шудани Хуҷанд ва Душанбе муқобилат кард. Вай ба яке аз нақшаҳои калони ҳокимияти шӯравӣ, ки дар Тоҷикистон якказироатӣ ҷорӣ карданӣ, яъне саросар танҳо пахта кориданӣ шуданд, сахт зид баромад. [[Файзулло Хоҷаев|Файзуллоҳ Хоҷа]], ки сарвазири ӯзбекистони бузургу қавӣ шуда буд, он «гуноҳҳои» Абулқодир Муҳиддиновро дастак карда ва боз буҳтонҳои дигаре бофта, (ки гӯё Муҳиддинов дар бонкҳои хориҷӣ пул дорад), коре кард, ки соли 1932 вайро зиндонӣ карданд ва соли 1934 ба қатл расониданд. Ривояте ҳаст, ки соли 1934 Муҳиддиновро накушта буданд ва як тирро аз ӯ дареғ дошта буданд ва соли 1941 рӯзноманигоре ӯро дар як зиндони Ашқобод дидааст, ки ҳолати рӯҳиаш ба тамом хароб будааст. Чунин аст мухтасари саргузашти яке аз қаҳрамонони инқилоби Бухоро, яке аз пешвоёни сиёсии мардуми тоҷик дар садаи бист Абдулқодир Муҳиддинов.<ref>http://orien.info/jomea/11698-abdulodir-muiddinov-millionere-ki-inilob-kard.html {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20250605212209/http://orien.info/jomea/11698-abdulodir-muiddinov-millionere-ki-inilob-kard.html |date=2025-06-05 }} АБДУЛҚОДИР МУҲИДДИНОВ – МИЛЛИОНЕРЕ КИ ИНҚИЛОБ КАРД</ref> == Нигаред == * [[Ҷумҳурии Мухтори Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон]] * [[Чинор Имомов]] * [[Ашӯров Урунбой]] == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{Сарвазирони Тоҷикистон}} [[Гурӯҳ:Раисони Шӯрои Вазирони Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Арбобони давлатии Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Ҷавонбухориён]] io0u1rca2xgiuv5j31hsd69waogygha Алла 0 16747 1493083 1259959 2026-11-08T14:54:10Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 1493083 wikitext text/x-wiki [[Акс:François Riss Lullaby.jpg|thumb|250px|''Алла'' [[Бугро Адолф Вилям|А. Бугро]]]]. «Алла» — суруди навозишӣ мебошад, ки модар ҳангоми хобонидани кўдак гаҳвораро оҳиста-оҳиста ҷунбонида, онро бо овози маҳин мехонад. Тавассути сурудани «Алла» модар меҳру муҳаббат, таманнову орзуҳои хешро нисбат ба фарзанди навзодаш баён месозад. Модарон дуо мекунанд, ки дунё ором бошаду кўдакон сиҳату саломат ба воя расанд, соҳиби илму ҳунар, касбу кор ва хонаву дар гарданд. Суруди «Алла» аз матнҳои манзуми гуногун иборат мебошад. Дар таркиби он рубоӣ, дубайтӣ, маснавӣ, шеърҳои ғазалгуна низ ба назар мерасанд. Матни сурудҳои «Алла», одатан, аз ҷониби модарон эҷод шуда, баъзан аз тарафи модаркалон ва хоҳарон низ эҷод ва иҷро мегарданд. Матнҳо бо мурури солҳо аз як шахс ба шахси дигар, аз як насл ба насли дигар интиқол ёфта, байни мардум паҳн мешаванд ва хусусияти фолклорӣ пайдо мекунанд. Модарон гоҳе мувофиқи завқу хоҳиши худ ҳангоми хондани «Алла» ба тарзи бадеҳагўйӣ дар матнҳои анъанавӣ баъзе калимаҳо ва ибораҳоро иваз мекунанд, ё номи тифли худро дар матн ҷой медиҳанд, ки дар натиҷа варианти нави суруд ба вуҷуд меояд. Сурудҳои «Алла» бо оҳангҳои махсуси форам хонда мешаванд ва гуфтан мумкин аст, ки тифл аввалин бор суруду оҳангро аз модар меомўзад. Оҳангҳо ба зарбу усули ҷунбидани гаҳвора мувофиқ садо медиҳанд ва бо матн ҳамоҳанг мешаванд.<ref>Мероси фарҳанги ғайримоддӣ дар Тоҷикистон / Мураттиб: Д. Раҳимов; муҳаррир Ш.Комилзода. – Душанбе: Эр-Граф, 2017. – С. 18. – 280 с. </ref> '''Алла''', лалайик - Суруди навозишӣ, ки ҳангоми хобонидани кудак аз тарафи модар ва ё ягон шахси наздик хонда мешавад.Мазмуни сурудҳои алла аз орзуву омоли модар, тавсиф ва меҳрубонии тифл иборат мебошад. Дар Бадахшон онро ''лалайик'' меноманд.<ref>Феҳристи миллии намунаҳои мероси фарҳангии ғайримоддӣ./ Пажӯшиҳгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги ҶТ - Душанбе: "Ирфон", 2014, - С. 64</ref> Аллагӯӣ низ, ба монанди қиссаву афсонагӯӣ ва достонсароӣ, як ҷузъе аз фарҳанги кӯҳани тоҷикон аст, ки роҳи тӯлонии таърихро тай кардаву албатта бо чандин дигаргуниҳо то ба замони муосир омада расидааст. Алла ҳамеша ҳамроҳи ҳодисоти давру замон ва таҷассумгари зиндагии одамон будааст. Ва дар аксар маворид мавзӯи меҳварии аллаи модарон сари гаҳвораи тифл, дарди ғарибӣ, дурӣ аз ёру диёр, дарди ишқи ноком будааст. Модарон дар суруди аллаи худ маъмулан он розҳои ниҳонӣ ва орзуву ормонҳоеро, ба забон меоварданд, ки барои гӯшу ҳуши дигарон нест. Ва бояд гуфт, ки аллагӯӣ сари гаҳвораи тифл барои қариб тамоми мардуми ҷаҳон роиҷ аст ва дар бисёр аз кишварҳои олам ба он ҳамчун ба як ҷузъе аз фарҳанги қадимииву аҷдодии худ, эҳтиром мегузоранд.Равоншиносон хулоса кардаанд, хурдсолоне, ки аз модаронашон алла шунидаанд, оромтабиат, нарммиҷоз ва меҳрубонтаранд, нисбат ба он кӯдаконе, ки аз он бенасиб мондаанд.<ref>{{Cite web|url= http://www.ozodi.org/content/article/1741672.html|title="Эй бачаи майдаҳаки найовозум, аллаё...|author=|website= www.ozodi.org|date=|publisher= |lang= |accessdate=2019-02-19}}</ref> ==Суруди «Алла»== [[Суруд]]и «Алла»-ро дар [[Тоҷикистон]] ба шаклу мазмуни гуногун иҷро менамоянд, вале мақсади ҳамаи модарон як аст. Яъне тавассути суруди «Алла» орзуву омол, ғаму дард ва шодиву нишоти худро баён менамоянд.Дар олам модаре вуҷуд надорад, ки ояндаи дурахшони фарзандашро нахоҳад. Аз ин рӯ месазад, ки модар аз овони хурдӣ дар ниҳоди фарзанди худ тавассути хондани суруди «Алла», гуфтани афсонаҳои аҷоиб, тамошои китобҳои рангаву пурҷило меҳру муҳаббати ногусастаниеро нисбати [[модар]], [[Ватан]] ва табиати афсункор бедор намоянд. Чуноне шоира [[Шаҳрия]] суруда: :Кабки мастам, аллаё, :Зеби дастам, аллаё. :Шири ман ошат шавад, :Ширмастам, аллаё. :Давлати дунё чӣ худ, :Меҳри ту хуш давлат аст. :Тифлакам гаҳвораат, :Ҳадяе аз қисмат аст. :Ту маро ягонаӣ, :Нахли пурҷавонаӣ. :Дар китоби шеъри ман, :Хуштарин таронаӣ. :Ноз-нозии манӣ, :Дилнавозии манӣ. :Кӯдаки ҷону дилам, :Сарфарозии манӣ. :Кабки мастам, аллаё, :Зеби дастам, аллаё. :Шири ман ошат шавад, :Ширмастам, аллаё. Баробари Шаҳрия Адҳамзод шоираҳои дигар низ суруди «Алла»-ро бо як муҳаббати беандоза ба қалам додаанд. Агар суруди аллаи [[Фарзона]], [[Норинисо]], [[Хосият Вализода]], [[Меҳринисо]], [[Маҳбуба Неъматзода]] ва [[Латофат Кенҷаева]]ро дилнишин гӯем, суруди аллаи [[Субҳияи Зоҳид]], [[Назокати Олим]], [[Назокати Сафар]], [[Гулшани Абдураҳмон]], низ ширину гӯшнавоз аст. Шоираи хушилҳоми мо [[Фарзона]] таманнову умедҳои ширини худро сари гаҳвораи тифлаш он қадар дилнавозу гӯшнавоз сароида, ки аз маҳорати баланди шоирии ӯ дарак медиҳад: '''Майдаяк''' :Пайрави борони баҳор ашки ту, :Абраки найсони ман, осуда шав. :Ҷумла хушиҳои ҷаҳон они ту, :Дарди ту дар ҷони ман, осуда шав. :Ту мани беоташи пажмурдаро :Завқи дигарбора шукуфтан бидеҳ, :Эй ҳаракоти ту хушу беназир, :Мижа зану чашм ба чашмам бинеҳ. :Бо туяму аз ҳама баркандаам, :Пои маро бастаи завлона кун. :Серам аз ин фитрату фарзонагӣ, :Ақли маро содаву тифлона кун. :Бар лаби ман хандаи маъсум бахш, :Шавқи ҷавон деҳ мани пирро. :Ҳарчӣ бихоҳӣ, бару танҳо бимон :Дар дили ман зарби дили шеърро. :Ҷумлаи гурдон натавонистаанд :Бар мани мағрур биёзанд даст. :Бод ҳалолаш, ки дар ин размгоҳ :Майдаяке ғолиби ман гаштааст. Бо ҳама ин офаридаҳои ҷолибу дилнишин, гумон аст модареро пайдо кард, ки суруди «Алла»-ро надонаду сари гаҳвораи нахли умраш бо оҳанги ҳазин.<ref>Гулбаргҳои меҳр: Маълумотномаи библиографӣ барои синни миёна ва калони мактабӣ./Мураттибон: Авғонов Қурбон, Юсупова Муҳаббат. - Душанбе, 2013, - С. 3</ref> == Нигаред == *[[Гаҳвора]] == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Cite web|url= http://www.pitfi.tj/node/461|title= Феҳристи миллии мероси фарҳанги ғайримоддӣ|author= |website= www.pitfi.tj|date= |publisher= |lang= |accessdate= 2019-02-19|archiveurl= https://web.archive.org/web/20190825195759/http://www.pitfi.tj/node/461|archivedate= 2019-08-25}} [[Гурӯҳ:Суруди халқӣ]] [[Гурӯҳ: Анъанаи шифоҳӣ дар Тоҷикистон]] r3qe9fxgc2fu3p1bkdmjimk1h5hrqi8 Ёгед 0 17980 1493045 1413906 2026-11-08T13:20:17Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 1493045 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Деҳа |номи тоҷикӣ = Ёгед |номи аслӣ = {{lang-fa|''یاگید''}} |тасвир= |кишвар = Тоҷикистон |нишон = Emblem of Tajikistan.svg |парчам =Flag of Tajikistan.svg |шакли минтақа=Вилоят |минтақа=Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон |шакли ноҳия= |ноҳия=Дарвоз |шакли роҳбарӣ=Раис |роҳбар= |аҳолӣ= 854 |lat_deg= |lat_min= |lat_sec= |latNS= |lon_deg= |lon_min= |lon_sec= |longEW= |забони расмӣ = тоҷикӣ |ҳайати миллӣ = [[мардуми тоҷик|тоҷикҳо]] |ҳайати динӣ = [[мусулмон]]он |этнохороним = дарвозӣ |вақти минтақавӣ = +5 |коди телефон=+992 35524 |коди автомобилӣ= 04TJ |сайт= |забони сайт= |забони сайт 2= }} '''Ёгед''' ({{lang-fa|''یاگید''}}) — деҳае дар шарқи [[Тоҷикистон]] ва яке аз рустоҳои [[ноҳияи Дарвоз]] дар [[Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон]] аст. == Ҷойгоҳ == Деҳаи Ёгед дар баландии 1200 м аз сатҳи [[дарё]], 280 км шарқтар аз шаҳри [[Душанбе]] ва 270 км шимолтар аз шаҳри [[Хоруғ]] дар резишгоҳи рӯди Ёгед ба [[Панҷ (рӯд)|рӯди Панҷ]] дар марз бо [[Афғонистон]] ҷой дорад<ref>[http://v7.cache3.c.bigcache.googleapis.com/static.panoramio.com/photos/original/36887768.jpg?redirect_counter=1 Чашмандози Ёгед аз кӯҳи Чорчамано]{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Ин деҳа яке аз куҳантарин ободиҳои Тоҷикистон аст ва дар шоҳроҳи Кӯлоб ба Дарвоз ҷой гирифта ва аз он то [[Қалъаи Хумб]] 28 км роҳ аст. Дар ин русто [[Мактаби миёна]]и Сарвар Амирҷон № 6, фарҳангсарои Амирҳайдар Давлат, синамокада, як [[масҷид]], ду [[китобхона]], [[дармонгоҳ]], [[фурӯшгоҳ]], дижи марзбонӣ ва нерӯгоҳи хурд<ref>{{Cite web |url=http://www.president.tj/habarho_291008.html |title=Президенти Тоҷикистон |accessdate=2011-02-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20241217165327/https://www.president.tj/habarho_291008.html |archivedate=2024-12-17}}</ref> сохта шудааст. Номи ин русто дар навиштаҳо ва роҳнамоҳо ба гунаҳои ''Егид'', ''Ёгид'' <ref>{{Cite web |url=http://maps-download.ru/map.php?id=19930 |title=Печать топографической карты АФГАНИСТАН, УЗБЕКИСТАН, ТАДЖИКИСТАН ПАМИР |accessdate=2011-02-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160426162146/http://maps-download.ru/map.php?id=19930 |archivedate=2016-04-26 }}</ref>, ''Йогид'' <ref>''Зиедонис, Имант''. [http://www.literature.lv/en/dbase/tulkojumi.php?id=143 Чумчаи урфӣ (Традиционная ложка). Перевод на таджикский язык Ш. Собира и Ш. Шарафа. Душанбе: «Ирфон». 1975]{{Пайванди мурда|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, ''Ягид'' <ref>[http://slovari.yandex.ru/dict/bse/article/00077/15900.htm?text=%D0%81%D0%B3%D0%B8%D0%B4&stpar3=1.2 БСЭ, Таджикская Советская Социалистическая Республика, издание 3-е]{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ва ''Yoged'' <ref>[http://maps.google.com/maps?q=38.352+70.608+(Yoged)&ll=38.352,70.608&spn=05.0,05.0&t=k&hl=en Google maps, Yoged]</ref> ёд шудааст. == Мардум == Мардуми Ёгед ба лаҳҷаи ёгедии гӯиши дарвозии [[забони тоҷикӣ]] сухан мегӯянд. Дар гӯиши дарвозӣ вижагиҳои забони форсии садаҳои IX — XIV ҳамчунон пойдоранд. Забони мардуми Ёгед дар садаҳои пешин яке аз [[забонҳои эронии шарқӣ]] ва монанд ба [[забонҳои помирӣ]] будааст, аммо дар садаҳои [[IX]] — [[XIV]] дарвозиён форсизабон гаштанд. Бар пояи омори соли 2000, деҳаи Ёгед 854 тан ҷамъият дошт<ref>[http://vostokoved2006.narod.ru/Darvaz.html ДАРВАЗ, ТАДЖИКИСТАН]</ref>. Ёгедиҳо [[Ислом|мусулмон]] ва дар мазҳаби [[Исмоилия|шиъаи имомии исмоилӣ]] ҳастанд<ref>''Емельянова Н. М.'' [http://lit.lib.ru/e/emelxjanowa_n_m/text_0200.shtml Культура и религия Дарваза (по материалам полевых исследований 2003 года) // «Памирская экспедиция». М., ИВ РАН, 2006.]</ref>. [[27 сентябр]]и [[соли 1998]] имоми ҳозири шиъиёни исмоилии низорӣ Шоҳ Карим ал-Ҳусайнӣ [[Оғохони IV|Чаҳорумин Оқохон]] аз Ёгед боздид карда аст. Дар садаҳои XVIII то оғози садаи XX дар Ёгед ҳунари кӯзагарӣ ва сафолгарӣ густариш дошта аст. Сафолинаҳои Ёгед, чун сафолинаҳои дигар башхҳои ҷануби Тоҷикистон, дастсоз, андовашуда ва нигошташуда бо рангҳои сурху ҷигарӣ буда ва сабки бостониро нигоҳ дошта аст<ref>''Мухитдинов И.'' [http://annals.xlegio.ru/sbo/contens/se.htm#64_2 Стенные росписи жилищ в селении Ягид (Дарваз) и связанные с ними поверья и представления // «Советская этнография». М., 1964, № 2, стр. 108.] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20100328080856/http://annals.xlegio.ru/sbo/contens/se.htm#64_2 |date=2010-03-28 }}</ref>. Яке аз вопасин сафолгарони Ёгед Суханбибӣ Саноева буд ки дар авохири даҳаи 1980 даргузашта аст. Сафолинаҳои дастсози вай дар осорхонаҳои Ёгед, Қалъаи Хумб ва Хоруғ нигаҳдорӣ мешаванд. == Номдорони Ёгед == Ёгед зодгоҳи шоиру файласуф Мирзо Лиқо (XIX - XX), [[Ҳофизи халқии ҶШС Тоҷикистон]] [[Ризвоншоҳ Иҳмолшоев]] (1931—2019), шоиру нависанда [[Сарвар Амирҷон]] (1938 – 1986), рӯзноманигор [[Ширинҷон Амирҷон]] (1961 - 1992)<ref>[http://www.library.cjes.ru/online/?a=con&b_id=346&c_id=3261 ''Панфилов О. В.'' Таджикистан: журналисты на гражданской войне (1992 - 1997)]{{Пайванди мурда|date=July 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, ҳунарпешаи мардумии Тоҷикистон [[Амирҳайдар Давлат]], устоди [[Донишкадаи тарбияи ҷисмонии Тоҷикистон]] ва [[Куштӣ (варзиш)|куштии миллӣ]] [[Султон Наботов]], ҷаҳонпаҳлавони куштии [[самбо]] [[Назриддин Саноев]]<ref>{{Cite web |url=http://sambopraha.com/publication.html |title=ЧЕМПИОНАТ МИРА ПО САМБО СРЕДИ ВЕТЕРАНОВ |accessdate=2011-02-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100220232526/http://sambopraha.com/publication.html |archivedate=2010-02-20 }}</ref>, раиси пешини ноҳияи Дарвоз ва акнун мудири шуъбаи ташкилии Дастгоҳи иҷроияи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Нуралӣ Риёев]]<ref>[http://www.khovar.tj/taj/index.php?option=com_content&task=view&id=12220&Itemid=13&bsb_midx=-15 КӢ БА КАДОМ ВАЗИФА ТАЪИН ШУД?]{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ва дигар номдорон аст. == Манобеъ == * ''Емельянова Н. М.'' [http://lit.lib.ru/e/emelxjanowa_n_m/text_0200.shtml Культура и религия Дарваза (по материалам полевых исследований 2003 года) // «Памирская экспедиция». М., ИВ РАН, 2006.] * ''Зиедонис, И.'' [http://www.literature.lv/en/dbase/tulkojumi.php?id=143 Чумчаи урфӣ (Традиционная ложка). Перевод на таджикский язык Ш. Собира и Ш. Шарафа. Душанбе: «Ирфон». 1975]{{Пайванди мурда|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * ''Мухитдинов И.'' [http://annals.xlegio.ru/sbo/contens/se.htm#64_2 Стенные росписи жилищ в селении Ягид (Дарваз) и связанные с ними поверья и представления // «Советская этнография». М., 1964, № 2, стр. 108.] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20100328080856/http://annals.xlegio.ru/sbo/contens/se.htm#64_2 |date=2010-03-28 }} == Пайнавиштҳо == <references/> {{Ноҳияҳои Бадахшон}} [[Гурӯҳ:Ноҳияи Дарвоз]] 1zok4yrgu78ab9o3yvjtgbp7ao27lik Бурси авроқи баҳодори Тайван 0 18315 1493131 1333621 2026-11-08T18:02:50Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 1493131 wikitext text/x-wiki '''Бурси авроқи баҳодори Тайван''' ({{lang-zh|臺灣證券交易所}}) — [[бурси авроқи баҳодор]] дар [[Тайбэй]], ки дар он фуруши авроқи баҳодори ширкатҳои маҳаллӣ сурат мегирад. Аз соли [[1962]] ин тараф фаъолият мекунад. Бурси авроқи баҳодори Тайван ба [[Федерасиюни бурсҳои авроҳи баҳодори Осиё ва Уқёнусия]] мепайвандад.<ref>http://www.aosef.org/ {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20130131080540/http://www.aosef.org/ |date=2013-01-31 }} Сомонаи расмии Федерасиюни бурсҳои авроҳи баҳодори Осиё ва Уқёнусия</ref> == Нигаред == * [[:Гурӯҳ:Ширкатҳои дорои листинги саҳом дар бурси авроқи баҳодори Тайван]] == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳо == * [http://www.tse.com.tw/en/ Сомонаи расмии Бурси авроқи баҳодори Тайван] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20080725003848/http://www.tse.com.tw/en |date=2008-07-25 }} [[Гурӯҳ:Бурсҳои авроқи баҳодор]] [[Гурӯҳ:Бурсҳои авроқи баҳодори Осиёи Шарқӣ]] [[Гурӯҳ:Иқтисодиёти Ҷумҳурии Чин]] [[Гурӯҳ:Тайбэй]] th609hyj7r5jldh5oy2jaj13d2hj8n5 5 апрел 0 19049 1493017 1344549 2026-11-08T12:13:05Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 1493017 wikitext text/x-wiki {{кулоҳи таърихи тақвимӣ}} == Ҷашнҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Ҷашнҳои 5 апрел]]'' === Миллӣ === * {{Парчамбандӣ|Малайзия}}, {{Парчамбандӣ|Ҳонконг}}, {{Парчамбандӣ|Макао}}, {{Парчамбандӣ|Тайван}} — [[Чинминг|Рӯзи ёдбуд]]. * {{Парчамбандӣ|Кореяи Ҷанубӣ}} — [[Рӯзи дарахтшинонӣ]]. * {{Парчамбандӣ|Босния ва Ҳерсеговина|BSH}} — [[Рӯзи истиқлол]]. === Динӣ === == Рӯйдодҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Рӯйдодҳои 5 апрел]]'' == Зодрӯзҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Зодагони 5 апрел]]'' * [[1950]] — [[Бекмуҳаммади Асомуддин]], ҳунарпешаи театр, Корманди шоистаи маданияти Тоҷикистон (1996). * [[1972]] — [[Қудрат Давлатзода]], иқтисоддон, доктори илмҳои иқтисод, профессор. * [[1981]] — [[Абдуфаттоҳ Аминов]], фолклоршинос ва фарҳангшиноси тоҷик. == Даргузаштҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Даргузаштагони 5 апрел]]'' * [[2003]] — [[Гулчеҳра Сулаймонӣ]], шоири тоҷик, Шоири халқии Тоҷикистон (1988), барандаи Ҷоизаи Рӯдакӣ ([[1977]]). == Тақвими мардумӣ == [[Ҳамал]] ([[21 март]] — [[20 апрел]]) — яке аз бурҷҳои дувоздаҳгона аст ва баробар бо моҳи [[Фарвардин]] дар [[тақвими Эронӣ]] аст. [[Акс:Aries.svg|80px|none|Ҳамал]] [[Солшумории дувоздаҳгонаи Мучал]] == Нигаред низ == {{дарахти гурӯҳҳо}} == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳо == * https://web.archive.org/web/20230825185714/http://days.peoples.ru/0405.html * http://www.calend.ru/day/04-05/ {{хурд}} [[Гурӯҳ:5 апрел| ]] 57yh9982ziwir1unjrkn2ahjlbr1gc9 Radio Studio 54 Network 0 20856 1493037 1141087 2026-11-08T13:06:23Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 1493037 wikitext text/x-wiki {{Истгоҳи радио |номи истгоҳи радио = {{PAGENAME}} |забон = итолиёӣ }} [[Акс:Radio Studio 54 Network logo.svg|thumb|Studio 54 Network logo]] '''Радио Студио 54 Нетворк''' {{lang-it|Studio 54 Network}} - радиои байналмиллалии [[Итолиё]]. == Барномасозӣ == *''54 News'', information in real time, from 07:00 to 21:00, every hour on the dot *''Soundtracks - il cinema alla radio'', at 08:40, 15:10, and 23:00 *''Promodisco'', at 12:40, 17:40, and 19:40 *''Area 54 - All days'', at 14:30 and 21:30 *''Pezzi da 90'', at 22:00 *''Rock Italia'', at 08:40, 09:45, 21:20, and 23:45. *''Italia in Prima Pagina'', information and in-depth analysis, from 06:00 to 10:00 *''Rock Collection'', at 14:00 and 21:00. *''54 Disco Hit'', at 07:30, 13:00, 18:00, and 22:00 *''Rock a Mezzanotte'', after midnight *''Action Parade'', at 09:45 and 22:20 *''The Ultimate Ipod Collection'', at 10:20 and 02:20 *''Edizione Limitata'', at 20:40 and 03:40 *''Concerto Impossibile'', at 03:20 and 20:40 *''Emozioni'', from 23:30 *''Dejà vu'', from 12:30 *''Celebrity'', at 10:10 and 21:30 *''Storie'', at 14:00 and 18:40 *''Il Gatto e la Volpe Band Show'', at 12:30, 14.30, 19.20 == Баромадкунандагон == Росселла Лафаче, Алекс Албано, Ензо ДиЧҳиера, Паоло Сиа, Деметрио Малгери, Марика Торчивиа, Франко Сичилиано, Мара Речҳичҳи, Луиҷи Ди Диечо == Нигаред == {{commons|Radio Studio 54 Network}} == Пайвандҳо == * [https://web.archive.org/web/20191225112737/http://www.studio54network.it/ Радио Студио 54 Нетворк] * [http://share.xdevel.com/scriptshare/streamsolution/playeros/index.php?logobackground=000000&logo=true&autostart=true&height=36&width=380&id=442964986e275016d0e4a3e3ec40e0d6 Радио Студио 54 Нетворк web streaming] [[Гурӯҳ:Итолиё]] [[Гурӯҳ:Радио]] itsfir4625ft7ov3zn7tzabq9gf0l11 Бешаи палангон 0 22020 1493113 1482011 2026-11-08T17:18:49Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 1493113 wikitext text/x-wiki {{Қуттии ҳамагонӣ}}[[Акс:Netta rufina (Red-crested Pochard) Male, London Wetland Centre - Diliff.jpg|thumbnail|Беш аз 5000 намуди паррандагон зимистонро дар ин мамнӯъгоҳ мегузаронанд<ref>Wikipedia contributors. "Tigrovaya Balka Nature Reserve." Wikipedia, The Free Encyclopedia. Wikipedia, The Free Encyclopedia, 6 Dec. 2013. Web. 20 Jan. 2014.</ref>]] '''Мамнуъгоҳи давлатии табии «Бешаи палангон»''' — яке аз [[мавзеъҳои табии Тоҷикистон]] буда дар ҷануби [[Тоҷикистон]] дар резишгоҳи рӯди [[Вахш]] ба рӯди [[Панҷ]] ҷой дорад. Масоҳати мамнуъгоҳи «Бешаи палангон» 49 700 га ташкил медиҳад. Мамнуъгоҳи табии «Бешаи палангон» бо қарори Комиссариати халқии кишоварзии Тоҷикистон дар [[4 ноябр]]и соли [[1938]] таъсис шудааст. ==Ҷойгоҳ== Мамнуъгоҳ дар қаламрави ноҳияҳои [[ноҳияи Дӯстӣ|Дӯстӣ]], [[ноҳияи Ҷайҳун|Ҷайҳун]] ва [[Ноҳияи Қубодиён|Қубодиён]] дар [[вилояти Хатлон]] ҷой дошта ва яке аз ҷозибаҳои гардишгарии [[минтақаи сайёҳии водии Вахш]] аст. Бештари ҳудуди мамнуъгоҳи «Бешаи палангон»-ро ҷангали обканор (туғайзор) ташкил медиҳад. Аз ҷонварони нодир дар ин мамнуъгоҳ [[гавазни бухороӣ]] боқӣ мондааст, [[бабр]]и туронӣ нест шудааст.<ref>Қодиров Ф.С. Захираҳои туристӣ: ёдгориҳои фарҳангӣ - таърихӣ ва табии. - Душанбе, 2012, с. 20.</ref> [[File:Tigrovaya Balka State Nature Reserve 122.webm|thumb|Бешаи палангон: вилояти Хатлон, Ноҳияи Дӯстӣ|380x380пкс]] ==Таърих== Мамнуъгоҳи бо қарори комиссариати Шурои халқии ҶШС Тоҷикистон [[4 ноябр]]и соли [[1938]] таъсис ёфтааст. Мамнуъгоҳ бо ҳадафи нигаҳдории маҷмуъи [[биёбон]]у [[туғайзор]], набототу ҳайвоноти нодири он таъсис ёфта, масоҳати куллии он беш аз 50 000 га мебошад, ки аз ин шумора 14500 га ҷангалпӯш, 10700 га [[марғзор]], 4030 га кӯл, 22173 га-ро биёбон ташкил медиҳад.<ref name="dmt.tj">{{Cite web |url=http://dmt.tj/article/мамнуъгоҳи-«бешаи-палангон»-ганҷинаи-бебаҳои-табиат |title=Мамнуъгоҳи-«бешаи палангон» ганҷинаи бебаҳои табиат |accessdate=2017-03-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170517092108/http://dmt.tj/article/%D0%BC%D0%B0%D0%BC%D0%BD%D1%83%D1%8A%D0%B3%D0%BE%D2%B3%D0%B8-%C2%AB%D0%B1%D0%B5%D1%88%D0%B0%D0%B8-%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%BE%D0%BD%C2%BB-%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D2%B7%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%B8-%D0%B1%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D2%B3%D0%BE%D0%B8-%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B0%D1%82 |archivedate=2017-05-17}}</ref> Мамнуъгоҳ ба хотири мавҷудияти яке нодиртарин намуди ширхӯрони даранда – ''[[Бабр|бабри туронӣ]]'' «Бешаи палангон» номгузорӣ шудааст. Дар ҳудуди мамнуъгоҳ ин намуди ҳайвони ширхӯр то солҳои 50-уми асри гузашта дучор мешуд. Олими рус Р.Л. Потапов дар асари худ «Тигровая балка» чандин ҳодисаҳои вохӯрии одамонро бо палангҳо ёдрас шудааст. Вуҷуди бабри туронӣ дар ҳудуди мамнуъгоҳ тобистони соли 1953 ба қайд гирифта шудааст. Айни замон доир ба мавҷудияти ин намуди паланг дар табиат ва боғи ҳайвоноти дунё ягон маълумоте нест. Ба ақидаи бархе аз олимони соҳаи зоология ин намуд на танҳо дар Тоҷикистон, балки дар тамоми сатҳи рӯйи Замин нест шудааст. Мамнуъгоҳ манзараҳои гуногуни табиӣ дорад, аз як тараф минтақаи биёбон, аз тарафи дигар минтақаи туғайзор, кӯлҳои сершумори мамнуъгоҳро иҳота намудаанд, ки ба табиати он боз ҳам зебоӣ ва гуногунрангӣ мебахшад. Дар ҳудуди мамнуъгоҳ, инчунин, поёноби дарёи Вахш ҷойгир шудааст. Айни ҳол дар ҳудуди мамнуъгоҳ зиёда аз 20 кӯл боқӣ мондааст. Кӯлҳои мамнуъгоҳ макони зисти [[обсабзаҳо]], содатаринҳо, [[харчанг]]ҳо, [[ғамбуск]]они обӣ, нармтанҳо, моҳиҳо ва дигар ҳайвоноти обӣ мебошанд. Дар кӯлҳои мамнуъгоҳ ҳамакнун 16 гуна [[моҳӣ]] зист мекунад, ки бархе аз онҳо намудҳои эндемикӣ, яъне доираи паҳншавии маҳдуддошта мебошанд. То солҳои 1990-ум аз намудҳои эндемикӣ дар кӯлҳои мамнуъгоҳ белбинии калони амударёӣ ва белбинии хурди амударёӣ ба қайд гирифта шуда буд. Ин намуди моҳӣ аҳамияти калони зоогеографӣ дорад, чунки ғайр аз поёноби [[дарёи Вахш]] (ҳавзаи Ому) авлоди наздики белбиниҳо дар дарёи Миссисипии Амрико ва Янтзии Чин дучор мешаванду тамом. Айни ҳол дар [[кӯл]]ҳо намудҳои нодир ва камшумори моҳиҳо, ба монанди [[муйлабмоҳии аралӣ]], [[симмоҳӣ]], [[муйлабмоҳии туркистонӣ]], [[сихболмоҳӣ]] ва [[мошмоҳӣ]] дучор мешаванд. Инчунин, дар кӯлҳои мамнуъгоҳ 2 намуди обхокӣ [[қурбоқаи кӯлӣ]] ва [[ғуки сабз]] дучор мешаванд, ки миқдоран хеле зиёд мебошанд. Ҳамчунин, дар кӯлҳои мамнуъгоҳ [[Мори обӣ (ҷонвар)|мори обӣ]] ва яке аз ширхӯрони бумисозишуда [[нутрия]] ([[қундузи обӣ]]) дучор мешавад. Ватани аслии [[нутрия]] [[Америкаи Ҷанубӣ]] аст. Ба Тоҷикистон ин намуди ширхӯри хояндаро соли 1949 аз хоҷагии нутрияпарварии Курдамири [[Ҷумҳурии Озарбойҷон|Озарбойҷон]] овардаанд. Дар ҳудуди мамнуъгоҳ солҳои 70-уми асри гузашта хоҷагии нутрияпарварӣ мавҷуд буд ва мӯйинаи ин намуди ширхӯр дар саноати сабук васеъ истифода мешуд. Кӯлҳои мамнуъгоҳ макони зимистонгузаронии парандагони минтақаҳои сардсер мебошад. Бо фарорасии фасли зимистон ба кӯлҳои мамнуъгоҳ баъзе намуди парандагон аз Сибир, Осиёи Марказӣ, Чин кӯч карда, то фаро расидани фасли гармо дар он ҷо мемонанд. Дар қисмати нимбиёбон ва туғайзори мамнуъгоҳ аз намояндагони синфи хазандагон [[сангпушти осиёимиёнагӣ]], [[геккони шонаангушт]], [[лундасараки регӣ]], [[куброи осиёимиёнагӣ]], [[гурза]] ва дигар намудҳои нодир вомехӯранд.<ref name="dmt.tj"/> Яке аз калонтарин калтакалосҳои замони муосир [[сусмори хокистаранг]] дар минтақаи [[биёбон]]и мамнуъгоҳ дучор мешаванд, ки онро «тимсоҳи биёбон» низ меноманд. Экоситемаҳои мамнуъгоҳ макони зисти доимии парандагони муқимӣ буда, барои зимистонгузаронии парандагони кӯчӣ низ шароити мусоид дорад. Бо кӯшишу заҳмати масъулини мамнуъгоҳ бо мақсади ҳифз ва зиёд намудани саршумори парандагони нодир соли 2012 парваришгоҳи махсусе сохта шудааст, ки дар он [[тазарв]], [[кабк]], [[мешмурғ]] парвариш карда мешавад. Аз намояндагони синфи ширхӯрон дар ҳудуди мамнуъгоҳ [[гавазни бухороӣ]], [[ғизол]], [[гурбаи найзор]], [[кафтор]], [[мири мушон]], [[хуки ваҳшӣ]], ҳашаротхӯри пакана, [[ҷайра]]и ҳиндӣ ва ғайра дучор мешаванд. Яке аз зеботарин намуди ширхӯрони ин мамнуъгоҳ гавазни бухороӣ аст, ки дар найзорҳои мамнуъгоҳ паҳн шудааст. Мутаассифона, дар давраи нобасомониҳои солҳои 1992-1993-ум саршумори ин намуд аз сабаби шикори ғайриқонунӣ коҳиш ёфта буд. Лекин бо саъю кӯшиши кормандони мамнуъгоҳ солҳои охир саршумори ин намуд рӯ ба афзоиш овард ва тибқи маълумотҳои солҳои охир дар мамнуъгоҳ 250 гавазни бухороӣ вомехӯрад. Аз ҳайвоноти бесутунмуҳра дар ҳудуди мамнуъгоҳ намояндагони содатаринҳо, исфанҷҳо, гидраҳо, кирмҳо, нармтанҳо, тортанақшаклон ва ҳашаротҳо васеъ паҳн шудаанд. Аз ҳама сершумортарин гурӯҳи ҳайвоноти мамнуъгоҳ ин ҳашаротҳо мебошанд, ки ҳаёташон бо дарахту буттаҳои мамнуъгоҳ зич алоқаманд аст. Аз ҳашаротҳо дар мамнуъгоҳ сӯзанаки кириченко, сӯзанаки императорӣ, гаҳвораҷунбони дарахтӣ, амблитесписи мишенко, мантиси саркалон, кирминаи қирмизии талхак, ганданафасаки тӯронӣ, чӯбхӯраки қиррамӯйлаб, махаон, шапалаки сафеди томирис ва ғайра дучор мешаванд. Олами набототи мамнуъгоҳ низ хеле бой аст. Мувофиқи маълумотҳои олими соҳа дар ҳудуди мамнуъгоҳ 604 намуди рустаниҳо мерӯянд. Аз ин миқдор 322 намуд рустаниҳои хӯроки чорво, 49 намуд рустаниҳои техникӣ, 44 намуд рустаниҳои дармонӣ, 10 намуд рустаниҳои муфтхӯр ва 22 намуд рустаниҳои заҳрнок мебошанд. Дар биёбони мамнуъгоҳ зағоза, саксавул ва ҷулғун вомехӯранд. Дар атрофи кӯлҳо ва резишгоҳи дарё намудҳои зиёди рустаниҳо аз авлодҳои бед, сафедор, ангат, санҷид паҳн шудаанд. Дар туғайзорҳо бошад най, [[найшакар]], эриантус, лух, [[шутурхор]] ва дигар алафҳои баландпоя дида мешаванд. Аз ҷиҳати шакли зист асоси флораи мамнуъгоҳро рустаниҳои алафӣ ташкил медиҳанд, ки миқдорашон ба 524 намуд мерасад. Аз намудҳои нодир ва камшумори рустаниҳо дар ҳудуди мамнуъгоҳ занбӯруғи даштӣ, усманияи поячааш дарози хам, лолаи Тюберген, каперси Розанов, дубаргаи бухороӣ ва ғайра дида мешавад, ба [[Китоби сурхи Ҷумҳурии Тоҷикистон]] дохил гардидаанд.<ref name="dmt.tj"/> == Ҳифзи мамнуъгоҳи «Бешаи палангон» == Олами ҳайвоноту наботот чун як ҷузъи табиати зинда, яке аз манбаъҳои муҳими зебоии он мебошад ва масъалаи муҳофизати табиат аз нуқтаи назари нигоҳ доштани намудҳои гуногуни ҳайвоноту наботот яке аз масъалаҳои мубрами рӯз дар тамоми сатҳи рӯйи Замин гаштааст. Кумитаи ҳифзи муҳити зист ва зерсохторҳои он, ташкилотҳои ҷамъиятии экологӣ дар роҳи ҳифз, нигаҳдорӣ ва истифодаи устувори гуногунии биологии ин мамнуъгоҳ нақша-чорабиниҳои гуногунро амалӣ менамоянд, то ҳолати табиии мамнуъгоҳ ба стандартҳои байналмилалии ҳудудҳои ҳифзшаванда ҷавобгӯ бошад ва он статуси «мамнуъгоҳи зистсипеҳрӣ»-ро соҳиб шавад. Аз ин рӯ, муносибати оқилона ба табиат ва баланд бардоштани маърифати экологии ҷомеа омилҳои асосие мебошанд, ки дар оянда ҷиҳати ҳифзу нигаҳдории гуногунии биологӣ нақши муассир мегузоранд. Барои амалӣ намудани ин ҳадафҳо на танҳо масъулини Кумитаи ҳифзи муҳити зист, балки тамоми мақомоти давлатӣ ва қишрҳои ҷомеаи кишвар низ муваззаф мебошанд. Соли 1998 вобаста ба таҷлили 60-солагии мамнуъгоҳи «Бешаи палангон» Фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон аз [[14 август]]и соли [[1998]] № 1037 ''«Оид ба беҳтар намудани фаъолияти мамнуъгоҳи давлатии «Бешаи палангон»'' ба тасвиб расид, ки дар заминаи он як қатор қарорҳои дахлдор ҷиҳати беҳдошти вазъи экологии мамнуъгоҳ қабул гардид. Ба Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон дастур дода шуд, ки ба Созмони байнулмилалии ЮНЕСКО ҷиҳати ба мамнуъгоҳ додани статуси ''«мамнуъгоҳи зистсипеҳрӣ»'' муроҷиатнома пешниҳод намоянд. Инчунин, дар буҷаи давлатӣ ҷиҳати ба ҳолати меъёрҳои стандарти байнулмилалии ҳудудҳои табиии махсус ҳифзшаванда ҷавобгӯ гардонидани ин мавзеъ сармоягузориро пешниҳод карданд. Ҳамзамон, ба Кумитаи ҳифзи сарҳадоти назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон супориш дода шуд, ки то 15 августи соли 1998 аз ҳудуди мамнуъгоҳ нуқтаҳои назорати ҳарбӣ берун бароварда шаванд. Қарорҳои қабулгардида аз он шаҳодат медиҳад, ки Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон ба хотири ҳифзи табиат, гуногунии зистӣ ва кам кардани таъсири номатлуби фаъолияти инсон ба муҳити атроф тадбирҳои муассир меандешанд, то ин гӯшаи нотакрори табиат ва олами ҳайвоноту набототи он ба наслҳои оянда низ боқӣ монад.<ref name="dmt.tj"/> == Нигористон == <gallery mode="packed" heights="180"> File:Daryakul.jpg|Кӯли Дарёкӯл дар ҳудуди мамнуъгоҳи «Бешаи палангон». File:Tigrovaya Balka view 118.jpg|Манзараи умумии мамнуъгоҳ. File:Tigrovaya Balka Nature Reserve 830.jpg|Ҷангалҳои туғайии мамнуъгоҳ. File:Lake and Canebrake 2.jpg|Кӯл ва найзор. File:Riparian forest.jpg|Ҷангали соҳилӣ (туғай). File:Community of trees in Tigrovaya Balka Nature Reserve.jpg|Ҷомеаи дарахтони мамнуъгоҳ. File:Flora in Tigrovaya Balka Nature Reserve 02.jpg|Набототи баҳории мамнуъгоҳ. File:Lake, Canebrake and sky.jpg|Манзараи кӯл ва осмони мамнуъгоҳ. File:Natural reserve.jpg|Манзараи табиии мамнуъгоҳ. File:Jungle of trees.jpg|Қисмати ҷангалзори мамнуъгоҳ. </gallery> {{Commonscat|Tigrovaya balka|Расонаҳо дар Викианбор}} ==Пайвандҳои беруна == * [http://iucnca.net/reserve120 Государственный природный заповедник "Тигровая балка"] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20160304225121/http://iucnca.net/reserve120 |date=2016-03-04 }} * [http://index.org.ru/eco/344.html ТАДЖИКИСТАН: ЗАПОВЕДНИКИ, ПАРКИ, ЛЮДИ. ТИГРОВАЯ БАЛКА] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20160311233702/http://index.org.ru/eco/344.html |date=2016-03-11 }} Бюллетень "Экология и права человека" Выпуск 344, 15 апреля 2001 * Chris Magin [http://cmsdata.iucn.org/downloads/central_asia.pdf World Heritage Thematic Study for Central Asia] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20160304190628/http://cmsdata.iucn.org/downloads/central_asia.pdf |date=2016-03-04 }} 2005 {{ref-en}} * [http://www.tigrovajabalka.tj Заповедник «Тигровая балка»] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20170521015744/http://tigrovajabalka.tj/ |date=2017-05-21 }} - официальный сайт * [http://impulse-tour.com/tourism/tajikistan/zapovedniki-tajikistan.html]{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.tajikinvest.tj/ru/index/index/pageId/177/ Национальные парки и природные заповедники] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20130507121552/http://www.tajikinvest.tj/ru/index/index/pageId/177/ |date=2013-05-07 }} == Манобеъ == <references /> {{Authority control}} [[Гурӯҳ:Ҷуғрофияи Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Мамнӯъгоҳҳои табии Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Мавзеъҳои табии Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Ҷозибаҳои гардишгарии Тоҷикистон]] ih7di4j2vrptmejzci49v3j8tygm0f1 2 май 0 34029 1493013 1313059 2026-11-08T12:10:09Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 1493013 wikitext text/x-wiki {{кулоҳи таърихи тақвимӣ}} == Ҷашнҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Ҷашнҳои {{PAGENAME}}]]'' === Миллӣ === === Динӣ === == Рӯйдодҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Воқеаҳо дар 2 май]]'' == Зодрӯзҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Зодагони 2 май]]'' * [[Абдулвоҳидов Саттор]] файласуф, 02.05.1947 дар [[Даҳана (деҳа, н. Кӯлоб)|деҳаи Даҳана, ноҳияи Кӯлоб]] дар оилаи хизматчи ба дунё омадааст. * [[1932]] — [[Муъмин Қаноат]] (1932-2018), [[шоир]]и тоҷик, барандаи Ҷоизаи давлатии Иттиҳоди Шӯравӣ. * [[1915]] — [[Носирҷон Маъсумӣ]] (1915-1974), забоншинос ва [[шоир]]и тоҷик. * [[1911]] — [[Мирзо Турсунзода]] (1911-1977), [[Қаҳрамони Тоҷикистон]], [[шоир]]и халқӣ, арбоби ҷамъиятиву сиёсӣ, раиси Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон.<ref>{{Cite web |url=http://www.kmt.tj/az-1-um-7-umi-mayi-soli-2017/ |title=КМТ Аз 1-ум то 7-уми майи соли 2017 {{!}} бештар... |accessdate=2017-05-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170510032237/http://www.kmt.tj/az-1-um-7-umi-mayi-soli-2017 |archivedate=2017-05-10 }}</ref> == Даргузаштҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Даргузаштагони 2 май]]'' == Тақвими мардумӣ == Савр ([[21 Апрел]] — [[20 Май]]) — яке аз бурҷҳои дувоздаҳгона аст ва баробар бо [[моҳи Урдибиҳишт]] дар [[тақвими Эронӣ]] аст. [[Акс:Taurus.svg|40px|none|Савр]] [[Акс:Animals-30707 640.png|thumb|100px|соли Хубон]] Соли Хубон мувофиқи == Ҳамчунин нигаред == {{дарахти гурӯҳҳо}} == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳо == * https://web.archive.org/web/20190620185206/http://days.peoples.ru/0205.html * http://www.calend.ru/day/05-02/ * [http://ru.science.wikia.com/wiki/2_мая Наука, 2.05] * [http://cyclowiki.org/wiki/2_мая cyclowiki 2.05] == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{хурд}} [[Гурӯҳ:2 май| ]] 0s0zsdxzvyv1e20bcs7u2n851yjzl4j Соли 1152 0 36842 1493138 1190346 2026-11-08T18:48:18Z XXxRasulxXx 165293 /* */ 1493138 wikitext text/x-wiki {{Футболист | имя = Расул Ахмедов | полное имя = Ахмедов Расул Рахимович | дата рождения = {{Дата рождения|17|09|1984}} | место рождения = Таджикистан | гражданство = {{Флаг Таджикистана}} Таджикистан | позиция = Правый вингер | годы1 = 2008—2013 | клубы1 = {{Флаг Таджикистана}} Энергетик (Душанбе) | клубы2 = {{Флаг Таджикистана}} Гвардия (Душанбе) | клубы3 = {{Флаг Таджикистана}} ЦСКА-Памир (Душанбе) }} '''Ахмедов Расул Рахимович''' ({{lang-tg|Аҳмедов Расул Раҳимович}}; род. [[17 сентября]] [[1984 год]]а) — таджикский футболист, правый вингер. == Карьера == Выступал в Высшей лиге Таджикистана в 2008—2013 годах. Выступал за клубы: * [[Энергетик (футбольный клуб, Душанбе)|Энергетик]] * [[Гвардия (футбольный клуб, Душанбе)|Гвардия]] * [[ЦСКА-Памир|ЦСКА-Памир]] Играл на позиции правого вингера. == Ссылки == {{reflist}} [[Категория:Футболисты Таджикистана]] [[Категория:Родившиеся 17 сентября]] [[Категория:Родившиеся в 1984 году]] [[Категория:Правые вингеры]] == Рӯйдодҳо == == Зодрӯзҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Зодагони соли 1152]]'' == Даргузаштҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1152]]'' == Нигаред низ == {{новбарӣ}} {{дарахти мақолаҳо|Соли 1152}} == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{сол-хурд}} [[Гурӯҳ:Соли 1152]] 9fkh32zc6q6wzhljo9ukvg7y6q2nkh3 Биткуин 0 46992 1493117 1411700 2026-11-08T17:32:50Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 1493117 wikitext text/x-wiki {{Нармафзор}} '''Биткуин''', '''биткойн''' ({{lang-en|''Bitcoin''}}) — [[рамзарз]] ва [[низоми пардохт]]и ҷаҳонӣ<ref name="primer">{{cite web|url=http://mercatus.org/sites/default/files/Brito_BitcoinPrimer.pdf|title=Bitcoin: A Primer for Policymakers|work=Mercatus Center|publisher=George Mason University|accessdate=22 October 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130921060724/http://mercatus.org/sites/default/files/Brito_BitcoinPrimer.pdf|archivedate=21 September 2013|year=2013|author1=Jerry Brito|author2=Andrea Castillo|lastauthoramp=yes|deadurl=no|df=dmy-all}}</ref> бо коркардҳои мушобеҳи [[пули бепуштвона]] аст, аз назари ҳуқуқӣ онро ба унвони [[пули қонунӣ]] [[Салвадор]] ба расмият шинохтааст<ref name=":0">{{Cite web|url=https://rc.majlis.ir/fa/report/show/881920|title=مرکز پژوهشها - بیتکوین؛ ابزاری نوین در نظام پرداخت های الکترونیکی|website=rc.majlis.ir|accessdate=2021-02-23|archivedate=2022-05-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220531071624/https://rc.majlis.ir/fa/report/show/881920}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://bravenewcoin.com/insights/bitcoin-regulation-overhaul-in-japan|title=Brave New Coin|website=bravenewcoin.com|accessdate=2021-02-23}}</ref>. Аз назари фаннӣ биткуин нахустин [[пули диҷитол]]и номутамарказ аст, чаро ки бидуни бонки марказӣ ё масъули марказӣ кор мекунад<ref name="primer" />. Ин шабака ҳамтобаҳамто аст ва тарокунишҳо мустақиман ва бидуни восита миёни корбарон анҷом мешавад<ref name="primer" />. Гиреҳҳо бо истифода аз фановарии [[рамзнигорӣ]]<ref>{{Cite web|url=https://blockgeeks.com/guides/what-is-cryptocurrency/|title=What is Cryptocurrency? [Everything You Need To Know!]|website=Blockgeeks|date=2016-11-13|lang=en|accessdate=2021-02-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210226065511/https://blockgeeks.com/guides/what-is-cryptocurrency/|archivedate=2021-02-26}}</ref>, ин тарокунишҳоро бозбинӣ мекунанд ва дар як дафтари кулли тавзеъшудаи ҳамагонӣ, ки ба он занҷираи блокӣ гуфта мешавад, сабт мекунанд. Биткуинро шахс ё гурӯҳе аз ашхоси ношинос таҳти номи [[Сотушӣ Нокомуту]] ихтироъ кард<ref>{{Cite news|accessdate=2021-02-23|date=2015-11-02|id=0013-0613|work=The Economist|title=Who is Satoshi Nakamoto?|url=https://www.economist.com/the-economist-explains/2015/11/02/who-is-satoshi-nakamoto}}</ref> ва дар соли 2009 ба унвони як нармафзори матнбоз арза шуд<ref>{{Cite web|url=https://www.newyorker.com/magazine/2011/10/10/the-crypto-currency|title=The Crypto-Currency|author=Joshua Davis|website=The New Yorker|lang=en|accessdate=2021-02-23}}</ref>. Дар чанд соли гузашта арзиши биткуин дар бозорҳои ҷаҳонӣ аз чанд садум доллари Америко ба чандҳазор доллар афзоиш ёфтааст<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|url=http://www.bbc.com/persian/live/42943303|title=ایستگاه خبر؛ دوشنبه ۱۶بهمن - BBC Persian|website=BBC News فارسی|lang=fa|accessdate=2021-02-23}}</ref>. Шумори ширкатҳои хадамотӣ ва тоҷироне, ки биткуин мепазиранд низ дар ҳоли афзоиш аст<ref>{{Cite web|url=https://bitcoin.org/en/getting-started|title=Getting started - Bitcoin|website=bitcoin.org|lang=en|accessdate=2021-02-23}}</ref>. Ҳеч кас молики шабакаи биткуин нест ва монанди имейл, корбарони биткуин ҳастанд, ки онро контрол мекунанд. Корбурдҳои биткуин дар ҳеч кадом аз дигар сомонаҳои пардохт ёфтанӣ нест<ref>{{Cite web|url=https://bitcoin.org/en/you-need-to-know|title=Some things you need to know - Bitcoin|website=bitcoin.org|lang=en|accessdate=2021-02-23}}</ref>. Гарчанде ҳамаи амалиётҳо ба таври оммавӣ дар блокчейн нигоҳ дошта шаванд ҳам, соҳибияти биткойнҳо бо калидҳои пӯшидаи танҳо ба соҳиб дастрас тасдиқ карда мешавад.<ref>{{cite web|url=https://www.buybitcoinworldwide.com/anonymity/|title=Bitcoin: A Peer-to-Peer Electronic Cash System|website=Bitcoin Anonymity - Is Bitcoin Anonymous?|accessdate=2021-08-16}}</ref> Агар калид гум шавад, биткойнҳои пайвастшуда ҳам барои соҳиб, ҳам барои тамоми шабака гум мешаванд.<ref>{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2021/01/12/technology/bitcoin-passwords-wallets-fortunes.html|title=Lost Passwords Lock Millionaires Out of Their Bitcoin Fortunes|website=nytimes.com|accessdate=2021-08-16}}</ref> Маблағи пулҳои бо 21 миллион биткойн маҳдудгардида, ба чунин маблағҳо кам мешавад, вале онҳо ба муҳлати номуайян дар ҳолати ёфт шудани калидҳо эътибор доранд.<ref>{{cite web|url=https://comparebrokers.co/compare/bitcoin-vs-litecoin/|title=Bitcoin vs Litecoin for 2021|website=comparebrokers.co|accessdate=2021-08-16}}</ref> Интиқоли биткойнҳо байни иштирокчиён дар "амалиётҳо", ки ба монанди интиқоли бонкӣ барои истифодабаранда амал мекунад, коркард карда мешавад. Фиристанда бояд танҳо биткойн-суроғаи гирандаро донад; барои тасдиқкунии интиқол зарурият нест.<ref>{{cite web|url=https://developer.bitcoin.org/devguide/transactions.html|title=Table Of Contents|website=developer.bitcoin.org|accessdate=2021-08-16}}</ref> Ҳангоми зарурият биткойн-суроғаҳо аз ҷониби биткойн-клиент ташаккул дода мешаванд. Ҳамин тариқа, гирандаи пардохт набояд ба шабака пайваст бошад. Ба фиристанда танҳо лозим аст, ки барои фиристодани амалиёт ба вақти кӯтоҳ пайваст шавад. Ҳангоми интиқоли биткойнҳо ҳаққи хидматрасонӣ ситонида мешавад. Дар айни замон ин на камтар аз 1000 сатоши (= 10 µBTC = 0,01 mBTC = 0,00001 BTC) аст. Якчанд маротиба пешниҳод барои назорати биткойн баён гардид, зеро он барои фаъолияти ғайриқонунӣ истифода шуда метавонад.<ref>{{cite web|url=https://www.investopedia.com/articles/forex/042015/why-governments-are-afraid-bitcoin.asp|title=Why Governments Are Afraid of Bitcoin|website=investopedia.com|accessdate=2021-08-16}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/technology/2021/jul/31/out-of-control-and-rising-why-bitcoin-has-nigerias-government-in-a-panic|title=Out of control and rising: why bitcoin has Nigeria’s government in a panic|website=theguardian.com|accessdate=2021-08-16}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2021/jul/09/currency-and-control-why-china-wants-to-undermine-bitcoin|title=Currency and control: why China wants to undermine bitcoin|website=theguardian.com|accessdate=2021-08-16}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.wsj.com/articles/BL-WB-41596|title=Bitcoin Comes Under Senate Scrutiny|website=telegraph.co.uk|accessdate=2021-08-16}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.forbes.com/sites/andygreenberg/2013/10/25/fbi-says-its-seized-20-million-in-bitcoins-from-ross-ulbricht-alleged-owner-of-silk-road/?sh=3d8a53182765|title=FBI Says It's Seized $28.5 Million In Bitcoins From Ross Ulbricht, Alleged Owner Of Silk Road|website=forbes.com|accessdate=2021-08-16}}</ref> Тибқи тадқиқоти соли 2017, тақрибан сеяки ҳамаи платформаҳои савдо барои криптоасъор аз соли 2009 шикаста шуда буданд.<ref>{{cite web|url=https://fortune.com/2017/11/25/lost-bitcoins/|title=Exclusive: Nearly 4 Million Bitcoins Lost Forever, New Study Says|website=telegraph.co.uk|accessdate=2021-08-16|archivedate=2021-08-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210816020013/https://fortune.com/2017/11/25/lost-bitcoins/}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/technology/digital-money/the-history-of-cryptocurrency/|title=A decade of cryptocurrency: from bitcoin to mining chips|website=telegraph.co.uk|accessdate=2021-08-16}}</ref> == Эзоҳ == {{эзоҳ|2}} {{хурд}} {{ПБ}} {{Bitcoin}} [[Гурӯҳ:Биткойн| ]] [[Гурӯҳ:Рамзарзҳо]] [[Гурӯҳ:Асъор]] [[Гурӯҳ:Пул]] 1rnbondng6qv4j9vs812b9htsq0e0ro Абдулаҳад Қаҳҳоров 0 58865 1493051 1434610 2026-11-08T13:30:21Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 1493051 wikitext text/x-wiki {{Давлатмард}} '''Абдулаҳад Қаҳҳоров''' ({{ВД-Дебоча}}) — ходими ҳизбӣ ва давлатӣ, Раиси Шӯрои Вазирони ҶШС Тоҷикистон, ҳамзамон Вазири корҳои хориҷии ҶШС Тоҷикистон (19.06.1961 — 20.07.1973), узви бюрои КМ ҲК Тоҷикистон (1961—1973). Узви ҲКИШ аз соли 1939. == Зиндагинома == Абдулаҳад Қаҳҳоров [[17 апрел]]и соли [[1913]] дар ш. Конибодом ба дунё омадааст. Соли 1954 [[Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров|Донишкадаи давлатии педагогии Ленинобод ба номи С. М. Киров]] ва соли 1956 Курси яксолаи бозомӯзии коркунони роҳбарикунандаи ҳизбию шӯравии назди КМ ҲКИШ (1956) хатм намудааст. Фаъолияти кориашро аз ибтидои солҳои 30-ӯм ҳамчун нозири шуъбаи меҳнати округи Қӯқанд, раиси кумитаи соҳавии иттифоқи касабаи сохтмончиёни шаҳри Конибодом, раиси иттифоқи касабаи комбинати консервбарорӣ саркарда, сипас ба ҳайси котиби Кумитаи комсомолии ноҳияи Панҷакент, мудири шуъбаи ноҳиявии «Тоҷиктранс», ҷонишини раиси кумитаи иҷроияи шаҳри Панҷакент, мудири шуъбаи тарғиботӣ ва ташвиқотии Кумитаи ҳизбии ноҳияи Панҷакент (1935—1942) кор кардааст ва ҳамин сол ба сафи Артиши Шӯравӣ даъват шуда дар Ҷанги Бузурги Ватанӣ барои ҳимояи халқу диёраш ҷангидааст А. Қаҳҳоров пас аз хидмати аскари дар вазифаҳои масъули ҷонишини мудири шуъбаи тарғиботӣ ва ташвиқотии вилояти, котиби аввали кумитаи ҳизбии ноҳияҳои Колхозчиён (ҳоло ноҳияи Айнӣ) ва Нов (ҳоло Спитамен) (1943—1947), котиб, котиби дуюми Кумитаи ҳизбии вилояти Ленинобод (1947—1954), раиси комиҷроияи вилояити Ленинобод (1954—1955) кор кардааст. Дар соли 1955 Абдулаҳад Қаҳҳоров ба курси яксолаи азнавтайёркунии коркунони роҳбарикунандаи ҳизбию шӯравии назди КМ ҲКИШ фиристода мешавад. Баъди хатми курси яксола, аз соли 1956 сар карда, Абдулаҳад Қаҳҳоров дар вазифаҳои — ҷонишини Раиси Шӯрои Вазирон ва ҳамзамон раиси Кумитаи давлатии банақшагирии ҶШС Тоҷикистон (1956—1961), Раиси Шӯрои Вазирони ҶШС Тоҷикистон, ҳамзамон Вазири корҳои хориҷии ҶШС Тоҷикистон (1961—1973) адои вазифа намудааст. Аз соли 1973, дар синни 60 солаги ба нафақа баромада ҳамчун сардори Идораи бойгонии назди Шӯрои Вазирони ҶШС Тоҷикистон, солҳои 1974—1984 кор кардааст. 12 феврали соли 1984 дар шаҳри Душанбе вафот кардааст. == Ҷоизаҳо == * Корманди хизматнишондодаи маданияти ҶШС Тоҷикистон (1983), * 3 ордени Ленин, * ордени Инқилоби Октябр, * 3 ордени Байрақи Сурхи Меҳнат, * орденҳои Ҷанги Ватанӣ (дараҷаҳои 1 ва 2), * медалҳо ва Ифтихорномаҳои Фахрии Президиуми Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон мукофотонида шудааст. Абдулаҳад Қаҳҳоров вакили Шӯрои Олии ИҶШС ва Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон буд. Муаллифи мақолаву китобҳои зиёдест дар мавзӯъҳои сиёсӣ, иҷтимоӣ ва адабӣ аст.<ref>[Вазирони корҳои хориҷи, Абдулаҳад Қаҳҳоров http://mfa.tj/tj/vazironi-korhoi-khoriji/vazironi-korhoi-khoriji.html {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20140508110558/http://mfa.tj/tj/vazironi-korhoi-khoriji/vazironi-korhoi-khoriji.html |date=2014-05-08 }}]</ref> == Дар бораи Абдулаҳад Қаҳҳоров == Ходими давлатӣ ва ҷамъияти Муллокомил Саъдуллоев Абдулаҳад Қаҳҳоровро {{аввали иқтибос}}''«яке забардасттарин арбоби давлатӣ, яке аз бузургтарин ва фарзонатарин фарзанди миллатамон» номида буд. Ин гуфтаҳо аз он шаҳодат медиҳад, ки ӯ аз зумраи сарвароне буд, ки тамоми ҳаёт ва фаъолияти кориаш барои мардум дарси ибрат буд. Маҳз ҳамин хоксории эшон буд, ки миёни мардум маҳбубият ва маъруфият пайдо кард."''{{охири иқтибос}}<ref>[Номбардорони асил, Фараж.tj http://faraj.tj/life/3497-nombardoroni-asil.html {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20150529020646/http://faraj.tj/life/3497-nombardoroni-asil.html |date=2015-05-29 }}]</ref> Абдулаҳад Қаҳҳоров ба таъбири аксари бузургон, аз роҳбарони хирадманду фозил буданд. Олими барҷастаи Эрон [[Бадеъуззамони Фурӯзонфар]] баъди баргаштан аз ҷашни 550 -солагии Абдураҳмони Ҷомӣ, соли 1964 аз суҳбатҳои А.Қаҳҳоров ба ваҷд омада, чунин навишта буд: {{аввали иқтибос}}''«Дар байни роҳбарони воломақоми Тоҷикистон Садри Аъзами он Абдулаҳад Қаҳҳоров аз дигарон донишманду бофарҳангтар ба чашм мехӯрд.»''{{охири иқтибос}}<ref>[Ному кори ӯ ҷовидонист, sadoimardum.tjhttp://sadoimardum.tj/minta-a-o/viloyati-su-d/nomu-kori-ovidonist/]</ref> == Некдошт == Ба муносибати таҷлили 100 солагии рӯзи таваллуди арбоби давлатӣ Абдулаҳад Қаҳҳоров, бо мақсади қадршиносӣ аз хидматҳои шоён, яке аз [[Кӯчаи Абдулаҳад Қаҳҳоров|кӯчаҳои]] шаҳри [[Хуҷанд]] ва Душанбе ба номи Абдулаҳад Қаҳҳоров номгузорӣ карда шудааст.<ref>[Таҷлили 100 — солагии Абдулаҳад Қаҳҳоров дар Хуҷанд, sugd.tj http://sugd.tj/index.php?option=com_content&view=article&id=658 {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20220705123731/http://sugd.tj/index.php?option=com_content&view=article&id=658 |date=2022-07-05 }}]</ref> == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * Усмонҷон Fаффоров. Абдулаҳад Қаҳҳоров. — Душанбе,2009. == Пайвандҳо == * [Номбардорони асил, Фараж.tj http://faraj.tj/life/3497-nombardoroni-asil.html {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20150529020646/http://faraj.tj/life/3497-nombardoroni-asil.html |date=2015-05-29 }}] * [Таҷлили 100 — солагии Абдулаҳад Қаҳҳоров дар Хуҷанд, sugd.tj https://web.archive.org/web/20220705123731/http://sugd.tj/index.php?option=com_content&view=article&id=658] * [Ному кори ӯ ҷовидонист, sadoimardum.tj http://sadoimardum.tj/minta-a-o/viloyati-su-d/nomu-kori-ovidonist/ {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20210719100336/http://sadoimardum.tj/minta-a-o/viloyati-su-d/nomu-kori-ovidonist/ |date=2021-07-19 }}] == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{Сарвазирони Тоҷикистон}} [[Гурӯҳ:Ҳукуматдорони Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Раисони Шӯрои Вазирони Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Арбобони давлатии Тоҷикистон]] nye2sw7m3idbnl2d2phucvbzbcwe1zc Cтандартҳои давлатии таҳсилот 0 58889 1493023 1268066 2026-11-08T12:23:55Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 1493023 wikitext text/x-wiki '''Cтандартҳои давлатии таҳсилот''' — маҷмӯи меъёрҳое, ки мазмуни [[таҳсилот]], моҳияту муҳлати таълим, ҳаҷми сарбории таълимӣ, сатҳи азхудкунии донишро аз тарафи таълимгирандагон ифода намуда, талаботи асосӣ ба таъмини раванди [[таълим]], мазмуну мундариҷаи барномаҳои таълимӣ ва баҳогузории сатҳи донишро дар муассисаҳои таълимӣ бо назардошти дастовардҳои миллӣ ва умумибашарӣ муайян мекунанд.<ref>{{Cite web |url=http://www.omuzgor-news.tj/?p=4906 |title=ҚОНУНИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН ДАР БОРАИ МАОРИФ БОБИ 1. МУҚАРРАРОТИ УМУМӣ omuzgor.tj |accessdate=2014-05-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250416064617/http://www.omuzgor-news.tj/?p=4906 |archivedate=2025-04-16}}</ref> == Тоҷикистон == == Русия == == ИМА == == Нигаред == *[[Таҳсилот]] *[[Мактаб]] == Манобеъ == <references /> [[Гурӯҳ:Маориф]] [[Гурӯҳ:Мактаб]] [[Гурӯҳ:Донишгоҳ]] ho0wdporjlhbuid2dnmcn8d7oexxyj5 Баҳодур Искандаров 0 59204 1493109 1348826 2026-11-08T16:59:23Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 1493109 wikitext text/x-wiki {{Олим |ном = |номи аслӣ = Баҳодур Искандарович Искандаров |тасвир = |бар = |тавсифи тасвир = |таърихи таваллуд = [[1912]] |зодгоҳ = {{Зодгоҳ|ноҳияи Шуғнон|ноҳияи Шуғнон}}, [[ҶШС Тоҷикистон]], [[ИҶШС]] |шаҳрвандӣ = {{парчамбандӣ|Тоҷикистон}} |таърихи даргузашт = 2004 (92 сол) |маҳалли даргузашт = {{МаҳаллиМарг|Душанбе|шаҳри Душанбе}}, [[Тоҷикистон]] |фазои илмӣ = [[таърих]] |ҷойҳои кор = [[Академияи илмҳои Тоҷикистон]], [[Донишгоҳи славянии Русияву Тоҷикистон]] |дараҷаи илмӣ = {{Дараҷаи илмӣ|доктор|илмҳои таърих}} |унвонҳои илмӣ = {{Унвонҳои илмӣ ||0}}, академики [[Академияи илмҳои Тоҷикистон|АИ ҶШС Тоҷикистон]] |алма-матер = Институти таърих, фалсафа, адабиёт ва забоншиносии Ленинград |роҳбари илмӣ = |шогирдони маъруф = |маъруф ба = |ҷоизаҳо = орденҳои Ситораи Сурх, Ҷанги Ватанӣ, дараҷаи 1, Парчами Сурхи Меҳнат, медалҳои «Барои Ғалаба бар Германия дар Ҷанги Бузурги Ватании солҳои 1941-1945», «Барои меҳнати шоён», Ба муносибати 100-солагии рӯзи таваллуди В,И.Ленин», [[Арбоби шоистаи илми ҶШС Тоҷикистон]] (1967), [[Ҷоизаи давлатии ба номи Абӯалӣ ибни Сино]] ([[1974]]). |имзо = |бари имзо = |сайт = |викитека = |викианбор = }} '''Баҳодур Искандарович Искандаров''' (1912-2004) – [[олим]], академики [[Академияи илмҳои Тоҷикистон]] ([[1973]]), [[доктори илм]]ҳои таърих ([[1959]]), [[профессор]] ([[1966]]), [[Арбоби шоистаи илми ҶШС Тоҷикистон]] ([[1967]]), Дорандаи [[Ҷоизаи давлатии ба номи Абӯалӣ ибни Сино]] ([[1974]]). ==Зиндагинома== Баҳодур Искандаров Институти таърих, фалсафа, адабиёт ва забоншиносии Ленинградро хатм кардааст (1936), ихтисос – «таърихи ИҶШС». соли 1940 ӯ ба аспирантураи Институти таърихи Академияи илмҳои ИҶШС дохил шудааст, вале бо сабаби саршавии Ҷанги Бузурги Ватанӣ таҳсилашро ба охир нарасонидааст. Ӯ иштирокчии [[Ҷанги Бузурги Ватанӣ|Ҷанги Бузурги Ватании солҳои 1941-1945]] буд ва ҳамчун комиссари сиёсии қисмҳои низомии дивизияҳои 20 кавказӣ, 113 тирандозӣ дар мудофиаи Ватан ҳисса гузошта то рутбаи капитан расидааст. Баҳодур Искандаров барои қаҳрамониаш бо ордени "Ҷанги Ватанӣ" дараҷаи 1 (1944) ва дигарҳо мукофотонида шудааст. Хидмати низомии ӯ то соли 1947 давом кардааст. Ӯ баъди хидмат таҳсилашро дар аспирантураи Институти таърихи АИ СССР давом дода баъд аз хатми он ба Тоҷикистон баргаштааст.<ref>{{Cite web |url=http://tajikistantimes.tj/news_rus/na-putyah-dorogah-frontovyih/ |title=На путях-дорогах фронтовых |accessdate=2017-05-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211027100403/https://tajikistantimes.tj/news_rus/na-putyah-dorogah-frontovyih/ |archivedate=2021-10-27}}</ref> Дар давоми солҳои минбаъда дар ҷодаи илми таърих фаъолият намуда, дорои унвонҳои доктори илмҳои таърих ([[1959]]), узви вобастаи [[Академияи илмҳои Тоҷикистон|Академияи илмҳои ҶШС Тоҷикистон]] ([[1966]]) ва академики [[Академияи илмҳои Тоҷикистон]] ([[1973]]) гардидааст. Директори Институти таърихи [[Академияи илмҳои Тоҷикистон|Академияи илмҳои ҶШС Тоҷикистон]] (1962-1988). Директори ифтихории Институти таърих, бостоншиносӣ ва этнографияи ба номи А. Дониши [[Академияи илмҳои Тоҷикистон|Академияи илмҳои ҶШС Тоҷикистон]] (1994-2004). Самтҳои асосии фаъолияти илмӣ: таърих, шарқшиносӣ, таърихи Бухорои Шарқӣ ва Помир ва кишварҳои ҳамҷавор дар асрҳои ХIХ - ибтидои қарни ХХ. ==Мукофот ва Ҷоизаҳо == * орденҳои Ситораи Сурх, * Ҷанги Ватанӣ дараҷаи 1, * Байрақи Сурхи Меҳнат, * медалҳои «Барои Ғалаба бар Германия дар Ҷанги Бузурги Ватании солҳои 1941-1945», * «Барои меҳнати шоён», * Ба муносибати 100-солагии рӯзи таваллуди В,И.Ленин», * Ифтихорномаи Раёсати Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон * Арбоби шоистаи илми ҶШС Тоҷикистон (1967). * Ҷоизаи давлатии ба номи Абӯалӣ ибни Сино (1974).<ref>Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон. Ҳайати шахсӣ. – Душанбе: Дониш, 2011. - 216 с.</ref> == Нигаред== * [[Академияи илмҳои Тоҷикистон]] == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{Зиндагинома-хурд}} [[Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Таърихшиносони Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Академикҳои АИ Тоҷикистон|Академикҳои АИ Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Олимони Фарҳангистони улуми Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Арбобони шоистаи илми ҶШС Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Барандагони Ҷоизаи давлатии ба номи Абӯалӣ ибни Сино]] [[Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо]] gd1qhq7pime7jxumygooeuvztcb07a1 Аръар 0 60240 1493097 1431351 2026-11-08T15:32:59Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 1493097 wikitext text/x-wiki {{Таксон | regnum = Гиёҳон | image file = Saeulenpappel.JPG | image descr = | latin = Populus nigra var. italica | parent = Populus nigra | rang = Гуна | author = [[Münchh.]], 1770 | syn = <center>{{bt|Populus nigra|f=pyramidalis|([[Rozier]]) [[Delaunay]], 2015}}</center> | range map = | range map caption = | range map width = | range legend = | iucnstatus = | iucn = | wikispecies = | commons = | grin = |tpl=kew-5004793 }} '''Аръáр''', '''ар-ар''', '''тирак'''<ref>{{Cite web|url=https://vazhaju.com/word/%D1%82%D0%B8%D1%80%D0%B0%D0%BA/MzgzMTQ=|title=Тирак чист? Маънои вожаи тирак|author=|website=vazhaju.com|date=|publisher=Вожаҷӯ|lang=tg|accessdate=2019-05-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190527160544/https://vazhaju.com/word/%25D1%2582%25D0%25B8%25D1%2580%25D0%25B0%25D0%25BA/MzgzMTQ%3D|archivedate=2019-05-27}}</ref> ({{lang-la|Pópulus nígra}} var. {{lang-la2|itálica}}, ё {{lang-la2|Populus nigra}} f. {{lang-la2|pyramidális}}) — [[дарахт]]ест росту баланд аз ҷинси [[сафедор]]. Аръари худрӯй дар [[Осиёи Марказӣ]] дучор мешавад. == Тавсифоти гиёҳшинохтӣ == Аръар дарахти зудсабз буда, 40 — 45 м (баъзан зиёдтар) қад мекашад; қутраш то 2 метр, аҳромшакл. Муғҷааш хушбӯй. Барги аръари одӣ (дарозиаш 8 — 10 см, бараш 6 — 7 см), думчадор, шаклан гуногун аст. Пеш аз баромадани барг ё ҳамроҳи он гул мекунад. Аръар дарахти рӯшноипарвар ва намидӯст аст. Ба хокҳои шӯр ва ҳавои гарм тобовар буда, навдаҳои наврустааш аз сармои бармаҳал зарар мебинанд. == ‌Корбурдҳо == Онро аз замонҳои қадим барои муҳофизати киштзору соҳил ва чун дарахти ороишӣ қад-қади роҳ, наҳру дарё, ҷӯйҳо, дар боғ, кӯчабоғу гулбоғҳо мешинонанд. Чӯби аръар дар сохтмону наҷҷорӣ истифода мешавад. Аръарро дар аввали баҳор асосан бо қаламча зиёд мекунанд. == Синонимҳо == * {{btname|Populus basiattenuata|[[Dode]], 1905}} * {{btname|Populus dilatata|[[Aiton]], 1789}} * {{btname|Populus fastigiata|[[Foug.]], 1787}} * {{btname|Populus italica|([[Münchh.]]) [[Moench]], 1772}} * {{bt|Populus nigra|([[Rozier]]) [[Delaunay]], 2015|f=pyramidalis}} * {{bt|Populus nigra|(Rozier) [[Čelak.]], 1871|subsp=pyramidalis}} * {{bt|Populus nigra|[[L.H.Bailey]], 1894|var=elegans}} * {{btname|Populus pyramidalis|Rozier, 1785}} * {{btname|Populus pyramidata|Moench, 1794}} * {{btname|Populus scythica|Dode, 1905}} == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Аръар|1|муаллиф= }} * {{ЭСТ|Ар-ар|1|муаллиф=}} == Пайвандҳо == * {{Cite news|title=Ар-ар ба ҷои санавбар. Ё шарт аст, ки ҳар сол бо сарфи маблағи ҳангуфт аз Русия симчӯб оварем?|author=|url=http://www.jumhuriyat.tj/index.php?art_id=4526|work=«Ҷумҳурият»|date=}} {{гиёҳшиносӣ-хурд}} 8c2z1txkxbxv880nt7u266y81az71rs Донишкадаи политехникии Донишгоҳи техникии Тоҷикистон 0 60369 1493244 1492907 2026-11-09T03:27:01Z ~2026-59388-94 165364 /* Факултаҳо */ 1493244 wikitext text/x-wiki {{Қуттии донишгоҳ |ном = Донишкадаи политехникии Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи кадемик М.С. Осимӣ дар шаҳри Хуҷанд |ихтисора =ДПДТТХ |аслӣ =Донишкадаи политехникии Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи кадемик М.С. Осимӣ дар шаҳри Хуҷанд |номбайнал = Khujand Polytechnic Institute |шиор = |навъ = Муассисаи давлатии таълимӣ |донишҷӯён = 3100 |донишҷӯёни хориҷӣ = |омӯзгорон = 160 |нишонӣ =Ҷумҳурии Тоҷикистон, <br> 735700 ш. Хуҷанд, <br> хиёбони И.Сомонӣ, 226 <br> Тел.: +992 (3422) 6-04-54 |сайт = www.polytech.tj |edu_region = TJ |директор=Саъдуллозода Шаҳриёр Саъдулло |таъсис=2010 |тасвир=[[File:Корпус Худжадского политехнического института.jpg|300px]] |логотип=[[File:Logo of KPI TTU.png|100px]] | }} === Роҳбарият === * === Фаъолияти илмӣ === Самтҳои асосии таҳқиқоти илмии Фарҳод Маҳмудӣ ба омӯзиши агротехнологияҳои муосири парвариши зироатҳои кишоварзӣ, татбиқи инноватсияҳо дар агросектор ва зиёд кардани ҳосилнокии растаниҳо равона шудаанд. Муаллифи як силсила мақолаҳо ва дастурҳои илмӣ-методист, ки дар базаҳои байналмилалии иқтибосории илмӣ (аз ҷумла Google Scholar) ба қайд гирифта шудаанд. *'''Муовини директор оид ба илм, инноватсия ва робитаҳои байналмилалӣ:''' [[Маҳмудӣ Фарҳод|Маҳмудӣ Фарҳод (Бобокалонов)]] — номзади илмҳои кишоварзӣ<ref>[https://www.polytech.tj/page/submenu/management Роҳбарияти Донишкадаи политехникии ДТТ]. Сомонаи расмии ДПДТТ.</ref><ref>[https://scholar.google.com/citations?user=CbS6G_MAAAAJ Профили илмӣ дар Google Scholar].</ref>. === [https://w.wiki/CJfU Донишкадаи политехникии Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи академик М.С. Осимӣ дар шаҳри Хуҷанд] (ДП ДТТХ) яке аз дастовардҳои назарраси соҳаи таҳсилоти олии касбии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар солҳои соҳибистиқлолӣ ҳисоб ёфта, муассисаи давлатии таҳсилоти олии касбии пешбари соҳаи техникаву технология дар шимоли Ҷумҳурии Тоҷикистон мебошад. === == Таърих == Муассисаи давлатии таълимии "Донишкадаи политехникии Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи академик М.С. Осимӣ дар шаҳри Хуҷанд" бо қарори Ҳуқумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 12 феврали соли 2010, таҳти №58 дар асоси ҳамҷояшавии филиали Донишгоҳи технологии Тоҷикистон дар шаҳри Хуҷанд ва филиали Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи академик М.С. Осимӣ дар шаҳри Хуҷанд ташкил ёфтааст. Мутобиқи дастуру супоришҳои Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат, президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ҳадафҳои асосии донишкада – баланд бардоштани сифати таълим, тарбияи ахлоқиву ватандӯстӣ, азхудкунонии технологияҳои муосири иттилоотиву муҳандисӣ, сатҳи забондонӣ, яъне тарбия кардан ва ба воя расонидани наслҳои замони нав мебошад. Ташкилшавии донишкада ба соли маориф ва фарҳанги техникӣ рост омад ва раёсати донишкада кори худро аз таҳия ва амалигардонии нақшаву стандартҳои касбии ихтисосҳо бо ворид гардонидани принсипи салоҳиятнокии касбӣ ва иҷрои ҳаматарафаи талаботи низоми кредитии таҳсилот оғоз кард. Имрӯзҳо Донишкада аз рӯи ҳамаи зинаҳои таҳсилоти олии касбӣ: <mapframe latitude="40.271946" longitude="69.641068" zoom="17" width="300" height="200"> { "type": "FeatureCollection", "features": [ { "type": "Feature", "properties": {}, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [ 69.641422, 40.272155 ] } } ] } </mapframe>– 29 ихтисоси зинаи бакалавриат бо шакли таҳсили рӯзона ва фосилавӣ, – 19 ихтисоси зинаи магистратура бо шакли таҳсили рӯзона, – 9 ихтисоси зинаи докторантура PhD бо шакли таҳсили рӯзона фаъолият дошта, ҳамасола ҳудуди 800 – 900 нафар муҳандисон, иқтисодчиён ва технологҳои дорои салоҳияти баланди касбӣ омода менамояд. Дар Донишкада беш аз 160 нафар ҳайати профессорию омузгорӣ фаъолият бурда, ба 3100 нафар донишҷӯён таълим медиҳанд. Ҳиссаи ҳайати профессорию омузгории дорои дараҷа ва унвони илмӣ 47% -ро ташкил медиҳад. == Факултаҳо == Дар донишкада 4 факултет фаъолият дорад: * Муҳандисӣ-иқтисодӣ (ФМИ) * Информатика ва энергетика (ФИЭ) Декани факултет номзади илмҳои иқтисодӣ, и.в. дотсент Акрамова Заррина Башировна<ref>{{Cite web|url=https://dev.polytech.tj/faculty-parent-tj/fakulteti-informatika-va-energetika/|title=Факултети Информатика ва энергетика – Донишкадаи политехникии Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи академик М.С.Осимӣ дар шаҳри Хуҷанд|lang=tj-TJ|accessdate=2025-05-01}}{{Пайванди мурда|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> мебошанд. Дар факултет таълим дар зинаи бакалавр аз рӯйи 10 самт, дар зинаи магистратура аз рӯйи 2 самт ва дар зинаи докторантура аз рӯйи ихтисос (PhD) аз рӯйи 3 самти ихтисос ба роҳ монда шудааст. '''Зинаи бакалавриат (таҳсилоти рӯзона)''' ** 1-250107 – иқтисодиёт ва идора дар корхона; ** 1250110 – тиҷорат ** 1-26020323 – логистика ** 1-270101 – иқтисодиёт ва ташкили истеҳсолот (аз рӯйи самтҳо) ** 1-380202 – дастгоҳҳо ва низомҳои биотехникӣ ва тиббӣ ** 1-400101 – таъмини барномавии технологияи иттилоотӣ ** 1-430103 – таъмини барқ ** 1-450101 – низомҳои бисёрқанотаи телеробитаҳо ** 1-530105 – ҳаракатдиҳандаҳои автоматии барқӣ ** 1-530107 – технологияҳои иттилоотӣ ва идоракунӣ дар системаҳои техникӣ     Хатмкунанда-бакалавр метавонад таҳсилашро дар зинаи магистратура идома диҳад. Муҳлати хониш дар магистратура 2 сол буда, қабул ба магистратура дар асоси озмун ба роҳ монда шудааст. '''Зинаи магистратура''' ** 1-250107m – иқтисодиёт ва идора дар корхона ** 1-430103m – таъмини барқ '''Зинаи докторантура аз рӯйи ихтисос (PhD)''' ** 6D050700 – менеҷмент ** 6D070400 – техникаи ҳисоббарор ва таъминоти барномавӣ ** 6D071800 – энергетикаи электрикӣ Ба донишҷӯёни ихтисосҳои 1-400101, 1-400102, 1-260103 ва 1-450101 маҷмӯи курсҳои васеъ, ки бо техникаҳои ҳисоббарор ва барномарезӣ вобастаанд, омӯзонида мешаванд. Бо мақсади баланд бардоштани дониши мутахассисони оянда, дар факултет синфхонаҳои махсуси компютерӣ ташкил карда шуда, машғулиятҳо дар онҳо гузаронида мешаванд. Илова бар фанҳои тахуссусии ин соҳа (донишҷӯён то панҷ забони барномарезиро азхуд мекунанд), таваҷҷуҳи махсус ба омӯзиши фанҳои риёзӣ дода мешавад. Бо назардошти талаботи бозори меҳнат ба донишҷӯён  технологияҳои мобилӣ, барномарезӣ ба таҷҳизот, моделиронӣ ва ташкили ҳимояи маълумот омӯзонида мешавад<ref>{{Cite web|url=https://dev.polytech.tj/faculty-parent-tj/fakulteti-informatika-va-energetika/|title=Факултети Информатика ва энергетика – Донишкадаи политехникии Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи академик М.С.Осимӣ дар шаҳри Хуҷанд|lang=tj-TJ|accessdate=2025-05-01}}{{Пайванди мурда|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. * Муҳандисӣ-технологӣ (ФМТ) ** Декани факултети муҳандисӣ технологӣ, Камолов Насимҷон Шарифбоевич — доктори илмҳои ветеринарӣ, муаллифи мақолаҳои илмӣ дар нашрияҳои байналмилалӣ<ref>[https://7universum.com/ru/psy/authors/item/kamolov-nasimdzhon-sharifboyevich Профили Камолов Насимҷон Шарифбоевич дар маҷаллаи «7universum»].</ref>. === Кафедраи агротехнология ва экологияи саноат === Кафедра воҳиди сохтории Институти политехникии Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи академик М. С. Осимӣ мебошад<ref>{{Сарчашмаи веб|сарлавҳа=Сообщения и новости ПИТТУ|url=https://www.polytech.tj/news/details/70|нашриёт=polytech.tj|забон=ru}}</ref>. * Мудири кафедра - доктори илмҳои кишоварзӣ, профессор Рашидов Наим Ҷалолович. * Сохтмон ва нақлиёт (ФСН). == Директорони донишкада == * 2010 — 2014 [[Анвар Мақсудов|Мақсудов Анвар Темурович]] * 2014 — 2015 [[Дилрабо Мансурова|Дилрабо Сайдуллоевна Мансурова]] * 2015 — 2023 [[Дилафрӯз Сангинова|Саидӣ Дилафрӯз Раббизода]] * 2023 — ин ҷониб Саъдуллозода Шаҳриёр Саъдулло <ref>{{Cite web|url=https://polytech.tj/page/submenu/management|title=Роҳбарият. Саъдуллозода Шаҳриёр Саъдулло|website=polytech.tj|accessdate=2024-12-05|archivedate=2024-12-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241204222351/https://polytech.tj/page/submenu/management}}</ref> == Пайвандҳо == # [https://polytech.tj/ Сомонаи расмӣ] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20241204144328/https://www.polytech.tj/ |date=2024-12-04 }} == Эзоҳ == {{эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Мактабҳои олии Хуҷанд]] [[Гурӯҳ:Маориф дар Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи Муҳаммад Осимӣ]] t3dwwdc2cq9m6sht26d44hx669j60b4 1493245 1493244 2026-11-09T03:31:32Z ~2026-59388-94 165364 /* Кафедраи агротехнология ва экологияи саноат */ 1493245 wikitext text/x-wiki {{Қуттии донишгоҳ |ном = Донишкадаи политехникии Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи кадемик М.С. Осимӣ дар шаҳри Хуҷанд |ихтисора =ДПДТТХ |аслӣ =Донишкадаи политехникии Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи кадемик М.С. Осимӣ дар шаҳри Хуҷанд |номбайнал = Khujand Polytechnic Institute |шиор = |навъ = Муассисаи давлатии таълимӣ |донишҷӯён = 3100 |донишҷӯёни хориҷӣ = |омӯзгорон = 160 |нишонӣ =Ҷумҳурии Тоҷикистон, <br> 735700 ш. Хуҷанд, <br> хиёбони И.Сомонӣ, 226 <br> Тел.: +992 (3422) 6-04-54 |сайт = www.polytech.tj |edu_region = TJ |директор=Саъдуллозода Шаҳриёр Саъдулло |таъсис=2010 |тасвир=[[File:Корпус Худжадского политехнического института.jpg|300px]] |логотип=[[File:Logo of KPI TTU.png|100px]] | }} === Роҳбарият === * === Фаъолияти илмӣ === Самтҳои асосии таҳқиқоти илмии Фарҳод Маҳмудӣ ба омӯзиши агротехнологияҳои муосири парвариши зироатҳои кишоварзӣ, татбиқи инноватсияҳо дар агросектор ва зиёд кардани ҳосилнокии растаниҳо равона шудаанд. Муаллифи як силсила мақолаҳо ва дастурҳои илмӣ-методист, ки дар базаҳои байналмилалии иқтибосории илмӣ (аз ҷумла Google Scholar) ба қайд гирифта шудаанд. *'''Муовини директор оид ба илм, инноватсия ва робитаҳои байналмилалӣ:''' [[Маҳмудӣ Фарҳод|Маҳмудӣ Фарҳод (Бобокалонов)]] — номзади илмҳои кишоварзӣ<ref>[https://www.polytech.tj/page/submenu/management Роҳбарияти Донишкадаи политехникии ДТТ]. Сомонаи расмии ДПДТТ.</ref><ref>[https://scholar.google.com/citations?user=CbS6G_MAAAAJ Профили илмӣ дар Google Scholar].</ref>. === [https://w.wiki/CJfU Донишкадаи политехникии Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи академик М.С. Осимӣ дар шаҳри Хуҷанд] (ДП ДТТХ) яке аз дастовардҳои назарраси соҳаи таҳсилоти олии касбии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар солҳои соҳибистиқлолӣ ҳисоб ёфта, муассисаи давлатии таҳсилоти олии касбии пешбари соҳаи техникаву технология дар шимоли Ҷумҳурии Тоҷикистон мебошад. === == Таърих == Муассисаи давлатии таълимии "Донишкадаи политехникии Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи академик М.С. Осимӣ дар шаҳри Хуҷанд" бо қарори Ҳуқумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 12 феврали соли 2010, таҳти №58 дар асоси ҳамҷояшавии филиали Донишгоҳи технологии Тоҷикистон дар шаҳри Хуҷанд ва филиали Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи академик М.С. Осимӣ дар шаҳри Хуҷанд ташкил ёфтааст. Мутобиқи дастуру супоришҳои Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат, президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ҳадафҳои асосии донишкада – баланд бардоштани сифати таълим, тарбияи ахлоқиву ватандӯстӣ, азхудкунонии технологияҳои муосири иттилоотиву муҳандисӣ, сатҳи забондонӣ, яъне тарбия кардан ва ба воя расонидани наслҳои замони нав мебошад. Ташкилшавии донишкада ба соли маориф ва фарҳанги техникӣ рост омад ва раёсати донишкада кори худро аз таҳия ва амалигардонии нақшаву стандартҳои касбии ихтисосҳо бо ворид гардонидани принсипи салоҳиятнокии касбӣ ва иҷрои ҳаматарафаи талаботи низоми кредитии таҳсилот оғоз кард. Имрӯзҳо Донишкада аз рӯи ҳамаи зинаҳои таҳсилоти олии касбӣ: <mapframe latitude="40.271946" longitude="69.641068" zoom="17" width="300" height="200"> { "type": "FeatureCollection", "features": [ { "type": "Feature", "properties": {}, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [ 69.641422, 40.272155 ] } } ] } </mapframe>– 29 ихтисоси зинаи бакалавриат бо шакли таҳсили рӯзона ва фосилавӣ, – 19 ихтисоси зинаи магистратура бо шакли таҳсили рӯзона, – 9 ихтисоси зинаи докторантура PhD бо шакли таҳсили рӯзона фаъолият дошта, ҳамасола ҳудуди 800 – 900 нафар муҳандисон, иқтисодчиён ва технологҳои дорои салоҳияти баланди касбӣ омода менамояд. Дар Донишкада беш аз 160 нафар ҳайати профессорию омузгорӣ фаъолият бурда, ба 3100 нафар донишҷӯён таълим медиҳанд. Ҳиссаи ҳайати профессорию омузгории дорои дараҷа ва унвони илмӣ 47% -ро ташкил медиҳад. == Факултаҳо == Дар донишкада 4 факултет фаъолият дорад: * Муҳандисӣ-иқтисодӣ (ФМИ) * Информатика ва энергетика (ФИЭ) Декани факултет номзади илмҳои иқтисодӣ, и.в. дотсент Акрамова Заррина Башировна<ref>{{Cite web|url=https://dev.polytech.tj/faculty-parent-tj/fakulteti-informatika-va-energetika/|title=Факултети Информатика ва энергетика – Донишкадаи политехникии Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи академик М.С.Осимӣ дар шаҳри Хуҷанд|lang=tj-TJ|accessdate=2025-05-01}}{{Пайванди мурда|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> мебошанд. Дар факултет таълим дар зинаи бакалавр аз рӯйи 10 самт, дар зинаи магистратура аз рӯйи 2 самт ва дар зинаи докторантура аз рӯйи ихтисос (PhD) аз рӯйи 3 самти ихтисос ба роҳ монда шудааст. '''Зинаи бакалавриат (таҳсилоти рӯзона)''' ** 1-250107 – иқтисодиёт ва идора дар корхона; ** 1250110 – тиҷорат ** 1-26020323 – логистика ** 1-270101 – иқтисодиёт ва ташкили истеҳсолот (аз рӯйи самтҳо) ** 1-380202 – дастгоҳҳо ва низомҳои биотехникӣ ва тиббӣ ** 1-400101 – таъмини барномавии технологияи иттилоотӣ ** 1-430103 – таъмини барқ ** 1-450101 – низомҳои бисёрқанотаи телеробитаҳо ** 1-530105 – ҳаракатдиҳандаҳои автоматии барқӣ ** 1-530107 – технологияҳои иттилоотӣ ва идоракунӣ дар системаҳои техникӣ     Хатмкунанда-бакалавр метавонад таҳсилашро дар зинаи магистратура идома диҳад. Муҳлати хониш дар магистратура 2 сол буда, қабул ба магистратура дар асоси озмун ба роҳ монда шудааст. '''Зинаи магистратура''' ** 1-250107m – иқтисодиёт ва идора дар корхона ** 1-430103m – таъмини барқ '''Зинаи докторантура аз рӯйи ихтисос (PhD)''' ** 6D050700 – менеҷмент ** 6D070400 – техникаи ҳисоббарор ва таъминоти барномавӣ ** 6D071800 – энергетикаи электрикӣ Ба донишҷӯёни ихтисосҳои 1-400101, 1-400102, 1-260103 ва 1-450101 маҷмӯи курсҳои васеъ, ки бо техникаҳои ҳисоббарор ва барномарезӣ вобастаанд, омӯзонида мешаванд. Бо мақсади баланд бардоштани дониши мутахассисони оянда, дар факултет синфхонаҳои махсуси компютерӣ ташкил карда шуда, машғулиятҳо дар онҳо гузаронида мешаванд. Илова бар фанҳои тахуссусии ин соҳа (донишҷӯён то панҷ забони барномарезиро азхуд мекунанд), таваҷҷуҳи махсус ба омӯзиши фанҳои риёзӣ дода мешавад. Бо назардошти талаботи бозори меҳнат ба донишҷӯён  технологияҳои мобилӣ, барномарезӣ ба таҷҳизот, моделиронӣ ва ташкили ҳимояи маълумот омӯзонида мешавад<ref>{{Cite web|url=https://dev.polytech.tj/faculty-parent-tj/fakulteti-informatika-va-energetika/|title=Факултети Информатика ва энергетика – Донишкадаи политехникии Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи академик М.С.Осимӣ дар шаҳри Хуҷанд|lang=tj-TJ|accessdate=2025-05-01}}{{Пайванди мурда|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. * Муҳандисӣ-технологӣ (ФМТ) ** Декани факултети муҳандисӣ технологӣ, Камолов Насимҷон Шарифбоевич — доктори илмҳои ветеринарӣ, муаллифи мақолаҳои илмӣ дар нашрияҳои байналмилалӣ<ref>[https://7universum.com/ru/psy/authors/item/kamolov-nasimdzhon-sharifboyevich Профили Камолов Насимҷон Шарифбоевич дар маҷаллаи «7universum»].</ref>. === Кафедраи агротехнология ва экологияи саноат === Кафедра воҳиди сохтории донишкадаи политехникии Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи академик М. С. Осимӣ мебошад<ref>{{Сарчашмаи веб|сарлавҳа=Сообщения и новости ПИТТУ|url=https://www.polytech.tj/news/details/70|нашриёт=polytech.tj|забон=ru}}</ref>. * Мудири кафедра - доктори илмҳои кишоварзӣ, профессор Рашидов Наим Ҷалолович. * Сохтмон ва нақлиёт (ФСН). == Директорони донишкада == * 2010 — 2014 [[Анвар Мақсудов|Мақсудов Анвар Темурович]] * 2014 — 2015 [[Дилрабо Мансурова|Дилрабо Сайдуллоевна Мансурова]] * 2015 — 2023 [[Дилафрӯз Сангинова|Саидӣ Дилафрӯз Раббизода]] * 2023 — ин ҷониб Саъдуллозода Шаҳриёр Саъдулло <ref>{{Cite web|url=https://polytech.tj/page/submenu/management|title=Роҳбарият. Саъдуллозода Шаҳриёр Саъдулло|website=polytech.tj|accessdate=2024-12-05|archivedate=2024-12-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241204222351/https://polytech.tj/page/submenu/management}}</ref> == Пайвандҳо == # [https://polytech.tj/ Сомонаи расмӣ] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20241204144328/https://www.polytech.tj/ |date=2024-12-04 }} == Эзоҳ == {{эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Мактабҳои олии Хуҷанд]] [[Гурӯҳ:Маориф дар Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи Муҳаммад Осимӣ]] fke7k626jo9icqs1ckzsq3bsft1a084 Аспакбозӣ 0 61810 1493101 1455477 2026-11-08T15:49:30Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 1493101 wikitext text/x-wiki {{otheruses|Асп (мазмунҳо)}} '''Аспакбозӣ''' — як навъ рақси мазҳакавии мардонаи тоҷикӣ мебошад. ==Тавсифи мухтасар== Cужети рақсро тасвири малакаи аспсаворӣ ва рақсу бозии асп ташкил медиҳад. Дар рақси аспакбозӣ як нафар мард, ду нафар – марду зан ё гурӯҳи раққосон иштирок мекунанд. Раққосон онро таҳти навозиши дойра, ё созҳои дастаи навозандагон иҷро менамоянд. Воситаи асосии аспакбозӣ пайкари чӯбини асп мебошад. Аз чӯб каллаи аспро тарошида, ба он гӯш, чашм месозанд, ёлу дум мечаспонанд. Аспро бо рӯймолҳои зебои силсиладор оро медиҳанд. Ҳар аспакбоз дар ин рақс маҳорати хосси худро нишон медиҳад. Беҳтарин раққосони аспакбозӣ ҳаракатҳои суннатии ҳалқи тоҷикро нигоҳ дошта, онҳоро бо ҳаракатҳои импровизатсионӣ ғанӣ мегардонанд. Аспакбозиро бо мазмуну оҳангҳои мухталиф иҷро мекунанд. Чунончӣ, аспак аввал мусиқӣ гӯш карда, аз он маст мешавад ва сипас ба рақс медарояд. Мувофиқи сужети дигар, як гурӯҳ аспакбозон ҷавлонзанон дар саҳна пайдо мешаванд. Духтаре дар замин рӯймолеро партофта, шарт мегузорад. Ҷавонмардон мисли бозии бузкашӣ рӯймолчаро аз замин бардоштанӣ мешаванд, ба якдигар халал мерасонанд ва ниҳоят яке ғолиб мебарояд. Иҷрокунандаи рақси «Аспакбозӣ» кӯшиш менамояд, ки дар саҳна ду образро инъикос кунад: яке симои худи савораи серғайрат ва дигарӣ аспаки чобуку шӯх, ки мусиқиро ҳис мекунад ва бо зарби мусиқӣ мерақсад. Дар аспакбозӣ унсурҳои лирика, мазҳака, рақс ва пантомимаомезиш ёфтаанд.<ref>Мероси фарҳанги ғайримоддӣ дар Тоҷикистон / Мураттиб: Д. Раҳимов; муҳаррир Ш.Комилзода. – Душанбе: Эр-Граф, 2017. – С. 34. – 280 с. </ref> ==Маҳалли густариш== Дар [[Бухоро]], [[Исфара]], [[Истаравшан]] ва хусусан [[Бадахшон]] маъмул аст. Дар [[Бухоро]] аспакбозҳо, одатан, бо дастаи зочабозон ҳунарнамоӣ мекарданд. Дар [[Бадахшон]] ин бозиро дар иди [[Наврӯз]], тӯйҳо ва барои меҳмонони муътабар иҷро меамуданд. Аспакбозӣ бештар таҳти [[оҳанги «Рапо»]] («Раҳ­пой») иҷро карда мешавад. Навозандагон [[даф]] ва [[рубоб]] менавозанд. Ба ин созҳо баъзан [[сетор]], [[ғижжак]], [[най]] низ ҷӯр мешаванд. Ба барномаҳои консертии театри шаҳри [[Хоруғ]] ва дастаҳои ҳаваскорони [[ВМКБ]] аспакбозӣ ҳоло ҳам дохил аст. Устоҳо сари [[асп]]ро аз чӯб тарошида, ба он гӯшу чашм месозанд, ёлу дум мечаспонанд. Зебу орои хуби асп қимати рақсро баланд мебардорад. Раққос низ худро оро медиҳад, куртаву эзор ва мӯзаву салла мепӯшад ва пойҳояшро зери матоъ пинҳон медорад, дар натиҷа бинандаро ин тасаввур ҳосил мешавад, ки гӯё ӯ аспсавор асту асп мерақсад. Аспакбозӣ ба намоиши хурди театрӣ шабоҳат дорад. Он имрӯз бо мазмуну оҳангҳои тоза иҷро мешавад. Аспакбозӣ унсурҳои лирика ва [[мазҳака]], [[рақс]] ва [[пантомима]], бозӣ ва [[сирк]]ро омезиш медиҳад, ба он ҳунарпешаҳои театр ва дастаҳои ҳаваскорон мазмуни нав додаанд.<ref>[[Низом Нурҷонов]]. Музыкальное искусство Памира. Кн. 2. - Москва, 1986.</ref> == Пайвандҳо == * {{Cite web|url= http://www.pitfi.tj/node/461|title= Феҳристи миллии мероси фарҳанги ғайримоддӣ|author= |website= www.pitfi.tj|date= |publisher= |lang= |accessdate= 2019-02-19|archiveurl= https://web.archive.org/web/20190825195759/http://www.pitfi.tj/node/461|archivedate= 2019-08-25}} == Эзоҳ == {{эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Ҳунарҳои иҷроӣ дар Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Рақсҳои анъанавӣ]] == Пайвандҳо == * {{Cite web|url= http://www.pitfi.tj/node/461|title= Феҳристи миллии мероси фарҳанги ғайримоддӣ|author= |website= www.pitfi.tj|date= |publisher= |lang= |accessdate= 2019-02-19|archiveurl= https://web.archive.org/web/20190825195759/http://www.pitfi.tj/node/461|archivedate= 2019-08-25}} == Эзоҳ == {{эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Ҳунарҳои иҷроӣ дар Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Рақсҳои анъанавӣ]] q9bokloxtoy4swt9w18z0xqz32ztm6v Анвар Тағоймуродов 0 62309 1493088 1434620 2026-11-08T15:10:38Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 1493088 wikitext text/x-wiki {{Низомӣ}} '''Анвар Ҳайдарович Тағоймуродов''' ({{ВД-Дебоча}}) — генерал-майори милиса, вакили [[Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] даъвати V<ref>{{Cite web |url=http://news.tj/tj/news/kmir-r-ikhati-vakiloni-tozaintikhobi-ma-lisi-namoyandagonro-chop-kard |title=КМИР рӯйхати вакилони тозаинтихоби Маҷлиси намояндагонро чоп кард |accessdate=2015-03-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150704132513/http://news.tj/tj/news/kmir-r-ikhati-vakiloni-tozaintikhobi-ma-lisi-namoyandagonro-chop-kard |archivedate=2015-07-04 }}</ref> == Нигаред низ == Анвар Тағоймуродов пас аз хидмати сесола дар сафи Артиши Шӯравӣ ба мақомоти корҳои дохилӣ ба кор рафт. Соли 1984 мактаби миёнаи махсуси Вазорати корҳои дохилии Иттиҳоди Шӯравиро хатм намуд. Соли 1991 бошад, Мактаби олии милитсияи шаҳри Тошкенти Вазорати корҳои дохилии Иттиҳоди Шӯравиро ба итмом расонд<ref>{{Cite web|url=http://sadoimardum.tj/intihobot/dar-ma-omoti-ifzi-u-u-ta-ribai-komil-dorad/|title=Дар мақомоти ҳифзи ҳуқуқ таҷрибаи комил дорад|author=Аъзам МӮСОЕВ, Давлат СУЛТОНОВ|date=2020-02-24|publisher=«Садои мардум»|lang=|accessdate=2021-11-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211125110553/http://sadoimardum.tj/intihobot/dar-ma-omoti-ifzi-u-u-ta-ribai-komil-dorad/|archivedate=2021-11-25}}</ref>. Солҳои зиёд аст, ки дар вазифаҳои масъули ҳайати миёна ва калони роҳбарикунандаи мақомоти корҳои дохилии Ҷумҳурии Тоҷикистон ифои вазифа мекунад. Дар вазифаҳои роҳбарикунандаи ҳайати фаврии Вазорати корҳои дохилии ҷумҳурӣ аз моҳи январи соли 2005 то моҳи майи соли 2007 фаъолияти хешро идома бахшидааст. Аз ҷумла Анвар Тағоймуродов чанд сол сардори Раёсати мубориза бар зидди ҷиноятҳои муташаккили Вазорати корҳои дохилии Ҷумҳурии Тоҷикистон буд. Раёсати мазкур вазифаи хеле душвору пурмасъулиятро ба уҳда дорад. Мубориза ба муқобили ҷинояткорӣ, беяроқгардонии гурӯҳҳои муташаккили ҷинояткор, пешгирӣ ва ошкор намудани дигар амалҳои ҷинояткорона аз самтҳои асосии фаъолияти ин Раёсат аст. Дар таркиби Раёсат шуъбаи мубориза бар зидди ҷиноятҳои хариду фурӯши одамон, бахши мубориза бо ҷиноятҳо дар соҳаи амнияти иттилоотӣ амал мекунанд, ки иҷрои вазифаҳои мураккабро ба уҳда доранд. Ошкор намудан ва пешгирии чунин амалҳои ҷиноятӣ донишу таҷриба, доштани дараҷаи баланди касбиятро тақозо менамояд. Тӯли солҳои роҳбарии генерал-майор Анвар Тағоймуродов аз ҷониби кормандони ин раёсат бисёр амалҳои ҷиноятӣ, гурӯҳҳои муташаккил, ҳолатҳои хариду фурӯши одамон ошкор ва ҷинояткорон дастгиру ба ҷавобгарӣ кашида шуданд. Дар Агентии назорати давлатии молиявӣ ва мубориза бо коррупсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон дар вазифаҳои сардори Раёсати фаврии махсус ва муовини директори ҳамин Агентӣ (солҳои 2007—2009), муовини вазири корҳои дохилии Ҷумҳурии Тоҷикистон (солҳои 2011—2012) фаъолият намудааст. Баъдан ба сифати сардори Раёсати Вазорати корҳои дохилӣ дар вилояти Хатлон (солҳои 2012—2015) фаъолияти худро идома додааст. Моҳи марти соли 2002 вакили Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон интихоб шуда, то январи соли 2005 дар парлумони касбии мамлакат фаъолият намуд. == Ҷоизаҳо == Барои хизматҳои арзанда дар назди халқу Ватан бо Ифтихорномаи Ҷумҳурии Тоҷикистон, медали «Ҷасорат» ва 31 мукофоти соҳавӣ қадршиносӣ шудааст. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳо == * [http://www.kmir.tj/tj/intihobot/intihoboti-machlisi-namoyandagon-machlisi-oli.html КОМИССИЯИ МАРКАЗИИ ИНТИХОБОТ ВА РАЪЙПУРСИИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20150406041058/http://www.kmir.tj/tj/intihobot/intihoboti-machlisi-namoyandagon-machlisi-oli.html |date=2015-04-06 }} [[Гурӯҳ:Вакилони Маҷлиси Намояндагони Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати V]] {{bio-stub}} q5znmopdwhr1rak9w694hefmw51xx5e Гулгардонӣ 0 62546 1493162 1346623 2026-11-08T19:24:19Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 1493162 wikitext text/x-wiki '''Гулгардонӣ''' ({{lang-fa|گل‌گردانی}}), '''бойчечак''' — маросими ойинии хосси бачагон, ки маъмулан дар охири [[феврал]] ва аввали [[март]] баргузор мешавад. Бачаҳои 10-15-сола бо бӯи баҳор ба кӯҳу пуштаҳо рафта, бунафшаву сияҳгӯшу гули зардак чида, ба деҳа меоранд ва хона ба хона гашта, ба мардум сурудхонон аз омадани баҳор мужда мерасонанд. Намунае аз ин сурудҳо: {{иқтибоси академикӣ|<poem> Гул овардем аз он поён, Навидат медиҳем, деҳқон, Бидеҳ ғалла ба гулгардон, Баҳори нав муборак бод! </poem>|сарчашма=}} {{иқтибоси академикӣ|<poem> Гул овардем ба меҳмонӣ, Ту қадри гул намедонӣ? Агар донӣ, мусулмонӣ, Баҳори нав муборак бод! </poem>|сарчашма=}} {{иқтибоси академикӣ|<poem> Гули зардак сано мега, Санои Мустафо мега, Ба ҳар паҳлу Худо мега, Баҳори нав муборак бод! </poem>|сарчашма=}} {{иқтибоси академикӣ|<poem> Гули сияҳгӯш ҳафтрангай, Хӯроки кабки дилтангай, Ҳамеша бар саруш ҷангай, Баҳори нав муборак бод! </poem>|сарчашма=}} Кадбонуҳо гулҳои баҳориро бӯса карда, ба абрӯ мемоланду мегӯянд: «Сабукиҳои шумо аз мо, вазниниҳои мо аз шумо!» Сипас, ба бачаҳо шодиёна, аз қабили биринҷ, гандум, нахӯд, мавиз ё меваҳои дигари хушк, қурут ва ғайра медиҳанд. Бачаҳо пас аз табрики хонаводаҳои деҳа дар хонаи яке аз шарикони худ ҷамъ меоянд ва соҳибхона аз масолеҳи гирдовардаи онҳо таоме мепазад. Бачаҳо пас аз хӯрдани таом туҳфаҳои боқимондаро байни ҳам тақсим мекунанд. Гулгардонӣ бо сабку қолибҳои гуногун қариб дар байни ҳамаи тоҷикони Осиёи Марказӣ маъмул аст. Дар вилояти Хатлон гули зардак (гули баҳман)-ро даста баста ба хонаҳо мегарданд. Дар водии Ҳисор гули баҳманро «гули наврӯзӣ» меноманд. Дар водии Зарафшон (Самарқанду Бухоро), Фарғона, Қашқадарё онро «бойчечак» ва гулгардониро «бойчечакгӯӣ» меноманд. Тоҷикони Сурхондарё дар ин ойин гули сияҳгӯшро интихоб мекунанд. Дар Бухоро гулгардониро «Булбулхонӣ» меноманд, ки аз гулгардонии дигар музофот як андоза тафовут дорад. Чунончи, агар дар дигар маҳалҳо гулгардонҳо бо дастагули дар нӯги чӯбе бо пахта печонида дар таги дарвозаи аҳли деҳа рост истода суруд хонанд, дар Бухоро соҳибони хонаҳо онҳоро ба хона дароварда, болои фарше мешинонанд. Сипас бачаҳо булбулосо месароянд, ки ба ин хотир ин маросим «Булбулхонӣ» ном гирифтааст. Матни суруд низ аз таронаҳои гулгардонии дигар маҳалҳо фарқ дорад. Гулҳои бунафшаву баҳману сияҳгӯш вобаста ба иқлим дар ҳар макон дар замонҳои мухталиф мешукуфанд. Бинобар ин гулгардонӣ низ дар маҳалҳо пасопеш барпо мегардад. Дар аксарияти мавзеъҳо ин маросим аввали моҳи Ҳут (охири феврал — аввали март) фаро мерасад. Дар гузашта дар маросими гулгардонӣ бузургсолон низ ширкат мекардаанд. Масалан, дар деҳоти ноҳияҳои Ёвону Ваҳдат мардум гулҳоро ба чӯбдаст баста, ба гурӯҳҳои се — чаҳорнафарӣ тақсим мешуданд. Онҳоро пирмардон раҳбарӣ мекарданд. Дар Қаротегину Дарвоз шогирдони мактабҳо пеш аз фарорасии Наврӯз аз гулҳои ҷоғузак, сияҳгӯш ва зардак гулдаста мебастанд. Агар ин гулҳо ҳанӯз наруста бошанд, аз коғаз гулҳо сохта, бо рангҳои гуногун оро медоданд. Дар водии Ҳисор наврасону ҷавонон аз саҳрову адир гули наврӯзию сияҳгӯшро бо решааш канда ба хона меоварданд ва дар саҳни ҳавлӣ мешинонданд. Баробари шукуфтани ин буттаҳо маросими гулгардонӣ оғоз меёфт. Барои он ки гули сияҳгӯш хубтар намояд, онро ҳамроҳи порчаи матоъҳои рангоранг ба нӯги чӯбдастҳои дароз мебастанд. Толибилмони Мадрасаи Нав, Мадрасаи Куҳна, Мадрасаи Чашмаи Моҳиён ва деҳоти атрофи шаҳри Ҳисор бо мақсаде дар гулгардонӣ ширкат мекардаанд, ки барои худ тӯшаи зиёдтаре андӯзанд, зеро аксари онҳо мусофиру камбизоат буданд. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Гулгардонӣ|4|муаллиф=[[Д. Раҳимов]]}} * Аҳмадов Р. Фолклори маросимҳои мавсимии тоҷикони Осиёи Марказӣ. Д., 2007; * Раҳимов Д. Нигоҳе ба ҷашнҳои миллӣ ва ойинҳои суннатии тоҷикон. Д., 2011; * Сухарева О. А. Празднества цветов у равниных таджиков (конец XIX — начало XX в.) // Древные обряды верования и культы народов Средней Азии. М., 1986; * Нурджанов Н. Традиционный театр таджиков. Т. 1. Д., 2002. == Пайвандҳо == * {{Cite web|url= http://www.pitfi.tj/node/461|title= Феҳристи миллии мероси фарҳанги ғайримоддӣ|author= |website= www.pitfi.tj|date= |publisher= |lang= |accessdate= 2019-02-19|archiveurl= https://web.archive.org/web/20190825195759/http://www.pitfi.tj/node/461|archivedate= 2019-08-25}} [[Гурӯҳ:Наврӯз]] [[Гурӯҳ:Таронаҳои мардумӣ]] [[Гурӯҳ:Сурудҳои халқӣ]] [[Гурӯҳ:Анъанаҳои шифоҳӣ дар Тоҷикистон]] 4ocwyfhkt0uxtcsityjshb9gi8zu5vd Гулбаҳор Мирзоева 0 62946 1493161 1453251 2026-11-08T19:23:57Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 1493161 wikitext text/x-wiki {{Ҳамномҳо|Гулбаҳор}} {{Ҳамнасабҳо|Мирзоева}} {{Синамогар | imdb_id = 2479548 }} '''Гуля (Гулбаҳор) Мирзоева''' ({{Забон-тг|Гулбаҳор Мирзоева}}, {{Lang-fr|Gulya Mirzoeva}}; {{ВД-Дебоча}}) — [[коргардони филм]], [[нависанда]] ва [[Шоир|шоира]] (ба забонҳои русӣ ва фаронсавӣ менависад). Узви Иттифоқи нависандагони ИҶШС ([[Соли 1987|1987]]). == Зиндагинома == Гулбаҳор Мирзоева [[12 март|12 марти соли]] [[Соли 1959|1959]] дар {{Зодгоҳ|Душанбе}} таваллуд шудааст, [[Тоҷикистон|Точикистон]]). [[Падар]] - [[Шоири халқии Тоҷикистон|Шоири халқи]]<nowiki/>и Тоҷикистон [[Ғаффор Мирзо]], [[Тарҷумон|тарҷумони]] маъруфи назми рус (1929-2006). [[Модар]] - [[олим]], биохимик, [[Доктори илм|доктори илмҳои биологӣ]], академик, ноиби президенти Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон (илмҳои табиатшиносӣ) [[Муҳиба Яқубова]]. Соли [[Соли 1981|1981]] Донишкадаи адабии ба номи Горкийро дар Москва хатм кардааст. Дар семинари Лев Озеров таҳсил кардааст. Мудири шӯъбаи шеъри маҷаллаи адабию бадеии «Помир» дар [[Душанбе]] кор карда, ба тарҷумаи адабӣ, адабиётшиносӣ ва мунаққиди синамо, [[Публисистика|публитсистика]] машғул буд. Вай бо театрҳо, синамо ва студияҳои телевизионӣ ҳамчун нависандаи матн барои пйесаҳо ва филмҳо ҳамкорӣ кардааст. Муаллифи маҷмӯаҳои ашъори «Шифо» ([[Соли 1983|1983]]) ва «Майдони беда шукуфта» ([[Соли 1989|1989]]). Аз соли 1987 узви Иттифоқи нависандагони ИҶШС мебошад. Дар киностудияи «[[Тоҷикфилм]]» кор карда, аввалин филмҳои мустанади худро дар он ҷо ба навор гирифт ва соли [[Соли 1990|1990]] ба Маскав рафт ва дар он ҷо ба ҳайси директори барномаҳои АТВ – телевизиони муаллифӣ дар Останкино кор кард. <ref>{{Книга|автор=|часть=|заглавие=Энциклопедия кино Таджикистана|оригинал=|ссылка=https://didoriff.tj/uploads/s/1/4/o/14olhuuhxxkt/file/02G2re3F.pdf|издание=Союз кинематографистов Таджикистана|ответственный=|место=Душанбе|издательство=«ЭР-граф»|год=2012|том=|страницы=19, 22, 150—151|страниц=396|isbn=978-99947-919-4-1}} {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20210727073941/https://didoriff.tj/uploads/s/1/4/o/14olhuuhxxkt/file/02G2re3F.pdf |date=2021-07-27 }} {{Cite web |url=https://didoriff.tj/uploads/s/1/4/o/14olhuuhxxkt/file/02G2re3F.pdf |title=нусхаи бойгонӣ |accessdate=2023-02-26 |archivedate=2021-07-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210727073941/https://didoriff.tj/uploads/s/1/4/o/14olhuuhxxkt/file/02G2re3F.pdf }}</ref> . Аз соли 1992 дар [[Фаронса]] зиндагӣ мекунад. Шаҳрванди [[Фаронса]] мебошад. Дар соли 1995 ӯ дипломи забони фаронсавӣ аз Сорбоннаи Нав ([[Порис]]) гирифт. Аз соли 1996 то 2000 дар [[Страсбург]] зиндагӣ мекард, забони русиро дарс медод, дар Донишгоҳи Страсбург курси таърихи синамои советиро дарс медод. Дар соли 1998, пас аз танаффуси ҳафтсола, вай боз ба филмбардорӣ шурӯъ кард. Филмсози мустақил. Узви Гилдияи коргардонҳо ва муаллифони филмҳои бадеии Фаронса (SCAM) Ду фарзанд дорад. Духтараш Саида бозиҳои видеоӣ месозад. Писараш Самуил мактаби миёнаро хатм кардааст. == Филмография == * Соли 1989: "Ду нафар" === Фестивалҳо === * Фестивали филмҳои ҳуҷҷатӣ, Воронеж, 1990 * Фестивали филмҳои мустанад, Таллин, 1990, Ҷоизаи дебютӣ * Ретроспективаи синамои Осиёи Марказӣ, Маркази Бобур, [[Порис]] ([[Фаронса]]), 1991 * Cinema du Réel, [[Порис]] ([[Фаронса]]), 2001 * 1990: Deus Conservat omnia * 1990: "Ман осмонро мебинам" * 1991: "Шаббат" * Фестивали байналмилалии филмҳои ҳуҷҷатӣ, [[Санкт-Петербург|Ленинград]], 1991 * Фестивали байналмилалии филмҳои ҳуҷҷатӣ ва аниматсия дар Лайпсиг ([[Олмон]]), 1991 * Cinema du Réel, [[Порис]] ([[Фаронса]], 2001) * Фестивали филмҳои [[Вена]] ([[Утриш|Австрия]]), Вена, 2001 * Фестивали филмҳои яҳудӣ, Маркази Линколн [[Ню-Йорк|(Ню-Йорк]]), 2004. * 1991: "Фаришта" * 1999: "Дар он ҷо, берун аз ҷангал" * Vue sur les Docs, Фестивали байналмилалии филмҳои мустанад, Марсел, 1999, Ҷоизаи тамошобинон * Фестивали филмҳои [[Анталиё]] ([[Туркия]]), 1999 * Ҳафтаи бузурги филмҳои ҳуҷҷатӣ, [[Истросбург|Страсбург]] ([[Фаронса]]) 1999, Ҷоизаи асосӣ * Экрани филми мустанад,Ҷонтили ([[Фаронса]]) 1999, Ҷоизаи ҳакамон * Фестивали филмҳои [[Пусон]] ([[Кореяи Ҷанубӣ]]), 1999, Премйераи Осиё * Фестивали [[Сан-Паулу]] ([[Бразилия]]), 1999 * Фестивали филмҳои этнографӣ, [[Порис]] ([[Фаронса]]), 2000 * Фестивали Прагаи тиллоӣ ([[Чехия]]), 2000, Ҷоизаи литсейҳо * Фестивали антропологии Beeld voor Beeld, [[Амстердам]] ([[Ҳоланд|Нидерландия]]), 2000 * Фестивали байналмилалии филмҳои ҳуҷҷатӣ, [[Тайпей|Тайпэй]] ([[Тайван]]), 2000 * Форуми филмҳои этнологӣ, [[Фрайбург]] ([[Олмон]]), 2001 * Фестивали байналмилалии филмҳои ҳуҷҷатӣ, Каламата ([[Юнон]]), 2001 * Фестивали байналмилалии филмҳои этнографии Флоренсия ([[Итолиё]]), 2002 * Фестивали байналмилалӣ, филми Фахр ([[Эрон]]), 2004 * 2000: "Бозгашт ба Душанбе" * Cinema du Reel, [[Порис]], [[Соли 2000|2000]] * Ҳуҷҷати филми Etats généraux du, [[Люссас|Лусса]] ([[Фаронса]]), [[Соли 2000|2000]] * Фестивали байналмилалии филмҳои ҳуҷҷатӣ ва аниматсионӣ дар Лейптсиг ([[Олмон]]), [[Соли 2000|2000]] * Фестивали филм дар Коттбус ([[Олмон]]), 2000 * Фестивали байналмилалии филмҳои таърихӣ, Пессак ([[Фаронса]]), [[Соли 2000|2000]], Ҷоизаи ҳакамон * Фестивали байналмилалии филмҳои мустанад Клермон-Ферран ([[Фаронса]]), [[Соли 2001|2001]] * Намоишҳои зиёде дар экранҳои Урупо дар доираи барномаҳои фарҳангӣ бахшида ба Осиёи Марказӣ * 2001: "Мартен Гестер: Ишқ ба барокко" * Фестивали байналмилалии барномаҳои телевизионии Biarritz ([[Фаронса]]) [[Соли 2002|2002]], дар категорияи беҳтарин маҳсулоти фаронсавӣ. * 2002: "Хроникаи мактабхонӣ" * 2005: "Сайругашт бо меъмор" * 2006: "Вақти сарҳадӣ" * 2006: "Ту дар куҷоӣ, Элвира? » (ҳаммуаллифӣ бо Жизель Рапп Мейшлер) * 2007: "Ҳафт рӯз дар ҳаёти Бобои Барфӣ" * Etoile de la SCAM 2006 (Ситораи гильдияи филмсозони ғайрифантастикӣ 2006, ([[Фаронса]]) * Фестивали байналмилалии филмҳои ҳуҷҷатӣ, Клермон-Ферран ([[Фаронса]]), [[Соли 2006|2006]] * Фестивали 6-уми филмҳои ҳуҷҷатии Док Вест ([[Фаронса]]), [[Соли 2006|2006]] * Фестивали байналмилалии филмҳои мустанад, Ла Рошел ([[Фаронса]]) [[Соли 2007|2007]], Ҷоизаи калон * 2010: "Телевизиони тоҷикон тамошо мекунанд" (лоиҳаи "Телевизиони ҷаҳон") * 2011: «Михаил Горбачёв. Аз шахси аввал" * Фестивали байналмилалии барномаҳои телевизионии Биарритс ([[Фаронса]]), [[Соли 2012|2012]] * 2011: "Вохурӣ бо либос" ([[Тоҷикистон]]) (лоиҳаи "Либосҳои ҷаҳон") * 2009-2012: "Интиқомгир" (филми пурраметражи бадеӣ, нависанда ва коргардон) * Ғолиби грант Résidence Mouilin d'Ande ([[Фаронса]]), [[Соли 2009|2009]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == * [https://web.archive.org/web/20130819190900/http://www.continent.kz/2007/22/14.htm continent.kz] * [https://web.archive.org/web/20110727073124/http://www.kultura-portal.ru/tree_new/cultpaper/article.jsp?number=523&crubric_id=100443&rubric_id=208&pub_id=560354 kultura-portal.ru] * [https://web.archive.org/web/20250125204600/https://saratovmer.ru/news/8334/ saratovmer.ru] (пайванди дастнорас) * [http://www.tojikfilm.tj/index.php?option=com_content&view=article&id=581%3A2014-07-03-13-58-26&catid=25%3A2014-02-10-17-38-40&Itemid=213&lang=ru/tojikfilm.tj] {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Коргардонҳои филми Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Зодагони шаҳри Душанбе]] [[Гурӯҳ:Википедиа:Зиндагиномаи муосирон]] [[Гурӯҳ:Википедия:Мақолаҳои бо сарчашма аз Викидода]] [[Гурӯҳ:Соли 1959 таваллудшудагон]] [[Гурӯҳ:Зодагони 12 март]] [[Гурӯҳ:Коргардонҳои синамо аз рӯи алифбо]] [[Гурӯҳ:Шахсиятҳо аз рӯи алифбо]] [[Гурӯҳ:Занон-коргардонҳои синамои Тоҷикистон]] cwyqyzc9hogvr88s0suqcw203k8o4sm Авф 0 92454 1493072 1434614 2026-11-08T14:10:09Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 1493072 wikitext text/x-wiki '''Авф''' ({{lang-ar| عفو}}) — бахшидан, аз гуноҳи касе гузаштан), (амнистия) — дар [[ҳуқуқ]] тамоман ё қисман [[Аз адои ҷазо озод намудан|аз ҷазо озод намудан]]и шахсоне, ки [[ҷиноят]] содир кардаанд, кам кардани муҳлати [[ҷазо]] ё ба ҷазои нисбатан сабук иваз кардани ҷазои муқарраркардаи суд, инчунин бардоштани [[доғи судӣ]] аз касоне, ки пеш маҳкум шуда, муҳлати ҷазоро адо кардаанд. Авф ҷузъӣ ва умумӣ мешавад. Мувофиқи банди 2 моддаи 82 Кодекси Ҷиноятии Ҷумҳурии Тоҷикистон бо санади авф шахси ҷиноятсодирнамуда метавонад аз ҷавобгарии ҷиноятӣ озод карда шавад ва шахси барои ҷиноят маҳкумшуда ҳам аз адои ҷазои асосӣ ва ҳам аз адои ҷазои иловагӣ тамоман ё қисман халос гардад, ё қисми ҷазои адонакардаи ӯ ихтисор шуда, ё ба ҷазои сабуктар иваз, ё [[Доғи судӣ|доғи судияш]] бардошта шавад. Авф аз тарафи мақомоти олии қонунгузор эълон карда мешавад. Тибқи моддаи 59 [[Конститутсияи Чумхурии Тоҷикистон|Конститутсия (Сарқонун)-и ҶТ]] лоиҳаи қонун дар бораи авфи умумӣ аз тарафи [[Президенти Тоҷикистон|Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] ба Маҷлиси намояндагон пешниҳод карда мешавад. Авф аз бахшиши ҷазо фарқ мекунад. Авф ба доираи номуайяни одамон аз ҷониби [[Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон|Маҷлиси Олии ҶТ]] эълон карда мешавад (банди 1 моддаи 82 КҶ ҶТ). Санади авф чун қонуни ҷиноятӣ эътироф намегардад. Мувофиқи санад дар бораи авф шахсоне, ки категорияи муайяни ҷиноятро содир кардаанд, мумкин аст аз ҷавобгарии ҷиноятӣ озод карда шаванд. Санади авф ба кирдорҳои сазовори ҷазои ҷиноятие, ки то қабули он содир гардидаанд, дахл дорад. Заминаҳои ҳуқуқии эълон намудани авфи умумӣ [[Конститутсияи Чумхурии Тоҷикистон|Конститутсия (Сарқонун)-и ҶТ]] ва моддаи 82 Кодекси Ҷиноятии Ҷумҳурии Тоҷикистон мебошанд. Санади авф нисбати ашхоси номуайян мувофиқи категорияи ҷиноятҳои содиршуда эълон карда мешавад. Ма­қомоти дахлдор бояд дар вақти эълон намудани авфи умумӣ нисбат ба шахсони алоҳида санадҳои зеринро қабул кунанд: қарор ва таъйинот оид ба қатъи парвандаи ҷиноя­тӣ, инчунин қатъ намудани ҳукми айбдоркунӣ вобаста ба озод намудани гунаҳкор аз ҷавобгарии ҷи­ноятӣ, таъйиноти суди зинаи дуюм оид ба қатъи парвандаи ҷиноятӣ, қарори мақомоте, ки маҳкумшуда дар он ҷо ҷазо­ро адо мекунад, оид ба озод намудан аз адои ҷазо ва ғайра Тибқи қонун авф нисбат ба шахсоне, ки ҷинояти вазнин ва махсусан вазнин содир кардаанд, якчанд бор бо маҳрум сохтан аз озодӣ маҳкум шудаанд ва ҳангоми адои ҷазо тартиботи дохилии муассисаи иҷрои ҷазоро даға­лона вайрон кардаанд, татбиқ намегардад. Авф дар ҳуқуқи конститутсионӣ ҳамчун ваколати парламент ва [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] аст. Мувофиқи моддаи 59 [[Конститутсияи Чумхурии Тоҷикистон|Конститутсия (Сарқонун)-и ҶТ]], лоиҳаи қонун дар бораи авф аз тарафи [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] ба Маҷлиси намояндагон пешниҳод мешавад. Дар таҷриба аз тарафи Маҷлиси Олӣ чандин қонунҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон дар бораи авфи умумӣ қабул шудааст. Масалан, мувофиқи Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи афв» аз [[29 август]]и [[2001]] ба муносибати даҳумин солгарди Истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон аз ҷазои маҳрум сохтан аз озодӣ сарфи назар аз муҳлати ҷазои таъйиншуда, инчунин ба ҷазоҳои бо маҳрум сохтан аз озодӣ новобаста чан­дин ҳазор маҳкумшуда озод карда шуд (Ахбори Маҷлиси Олии ҶТ., — 2001, № 8). Мувофиқи банди 27 моддаи 69 [[Конститутсияи Чумхурии Тоҷикистон|Конститутсия (Сарқонун)-и ҶТ]] [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] ҳуқуқи ҳалли бахшиши ҷазоро дорад, ки он хислати фардӣ дошта, нисбат ба шахси муайян татбиқ мегардад. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳо == # [https://web.archive.org/web/20160304125032/http://sadoimardum.tj/ma-lisi-ol/ma-lisi-namoyandagon/onun-dar-borai-avf-abul-shud/ ҚОНУН ДАР БОРАИ АВФ ҚАБУЛ ШУД] # [http://khovar.tj/old/president/18172-emomal1251-ra1203mon-ba-1178onun-dar-borai-avf-imzo-guzosht.html ЭМОМАЛӢ РАҲМОН БА ҚОНУН «ДАР БОРАИ АВФ» ИМЗО ГУЗОШТ]{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Сарчашма == * {{ЭМТ|Авф|1}} [[Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ]] [[Гурӯҳ:Ҳуқуқ]] qocnbi3pxadbjc24dx7ssl60ew4pyqv Абдуҷаббор Сатторов 0 95902 1493066 1421929 2026-11-08T13:58:46Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 1493066 wikitext text/x-wiki {{Олим |ном = |номи аслӣ = Абдуҷаббор Сатторов |тасвир = |бар = |тавсифи тасвир = |таърихи таваллуд = 23.05.1946 |зодгоҳ = {{Зодгоҳ|Данғара|ноҳияи Данғара}} [[ҶШС Тоҷикистон]] |таърихи даргузашт = 2.05.2013 |маҳалли даргузашт = {{МаҳаллиМарг|Душанбе|шаҳри Душанбе}}, [[Тоҷикистон]] |шаҳрвандӣ = {{парчамбандӣ|Тоҷикистон}} |фазои илмӣ = [[таърих]] |ҷойҳои кор = Кумитаи ИКЛ ҶШС Тоҷикистон, Кумитаи ҲК ҶШС Тоҷикистон, Донишкадаи тарбияи ҷисмонӣ дар Душанбе, Вазорати маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон, Кумитаи давлатии ҷавонон, варзиш ва туризми Ҷумҳурии Тоҷикистон, [[Донишгоҳи славянии Русияву Тоҷикистон]] |дараҷаи илмӣ = {{Дараҷаи илмӣ|доктор|илмҳои таърих}} |унвонҳои илмӣ = {{Унвонҳои илмӣ||0}} |алма-матер = [[Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ|Донишкадаи давлатии педагогии Душанбе (ДДОД ба номи Т. Шевченко)]] |роҳбари илмӣ = |шогирдони маъруф = |маъруф ба = |ҷоизаҳо = [[Аълочии маорифи Тоҷикистон]], [[Корманди шоистаи Тоҷикистон]] ([[1998]]) |имзо = |бари имзо = |сайт = |викитека = |викианбор = <!-- БЕ пешванди Category:--> }} '''Абдуҷаббор Сатторов''' ([[23 май]]и [[1946]], [[Ноҳияи Данғара|Данғара]], [[вилояти Кӯлоб]], [[ҶШС Тоҷикистон]] — [[2 май]]и [[2013]], [[Душанбе]], [[Тоҷикистон]]) — таърихшинос, номзади илмҳои таърих ([[1984]]), [[Корманди шоистаи Тоҷикистон]] ([[1998]]), Узви пайвастаи Академияи илмҳои иҷтимоиву педагогии [[Федератсияи Русия]] ([[1999]]). Аввалин ректори [[Донишгоҳи славянии Русияву Тоҷикистон]] (1996-2004)<ref name="Ректор Абдуҷаббор Сатторов">{{Cite web|url=http://www.rtsu.tj/ru/univercity/about/istoriya/rektory-rtsu.php?sphrase_id=51081|title=Ректор Абдуҷаббор Сатторов|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2020-05-29|archivedate=2021-04-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210417055033/http://www.rtsu.tj/ru/univercity/about/istoriya/rektory-rtsu.php?sphrase_id=51081}}</ref><ref name="rtsu.tj">{{Cite web |url=http://www.rtsu.tj/upload/files/information_rtsu.pdf |title=«Российско-Таджикский (славянский) университет» (в одном томе). Энциклопедия./ Главный редактор М.С.Имомов. - Душанбе, 2011. - 386 стр |accessdate=2016-12-27 |archivedate=2017-04-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170412061906/http://www.rtsu.tj/upload/files/information_rtsu.pdf }}</ref><ref>[http://www.centrasia.ru/person2.php?st=1367661766 Кто есть кто, Сатторов Абдужабор, Центральная Азия]{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==Зиндагинома== Абдуҷаббор Сатторов [[23 май]]и [[соли 1946]] ба дунё омадааст. Пас аз хатми факултети забон ва адабиёти руси [[Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ|Донишкадаи давлатии педагогии Душанбе (ДДОД ба номи Т. Шевченко)]] ба сифати омӯзгор дар мактаби таҳсилоти миёнаи умумии №6-и ноҳияи Фархор ба фаъолият шурӯъ намуда, баъдан то ба вазифаҳои масъули муовини вазири маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон расидааст. Ӯ солҳои 1971-1984, дар вазифаҳои гуногуни ташкилотҳои комсомоли ҷумҳурӣ фаъолият намудааст. Солҳои 1984-1985, котиби якуми ҲК ҶШС Тоҷикистон дар ноҳияи Советский, с-ҳои 1985-1986, ректори Донишкадаи тарбияи ҷисмонӣ дар Душанбе, с-ҳои 1986-1988 котиби ҲК ҶШС Тоҷикистон дар вилояти Кӯлоб, с-ҳои 1988-1991, сардори раёсати мактабҳои олии вазорати маориф, муовини вазири маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон, с-ҳои 1991-1996 раиси Кумитаи давлатии ҷавонон, варзиш ва туризми Ҷумҳурии Тоҷикистон, ва с-ҳои 1996-2004 ректори [[Донишгоҳи славянии Русияву Тоҷикистон]] буд.<ref>[http://www.rtsu.tj/ru/news/4559/ ПЕРВОМУ РЕКТОРУ РТСУ ИСПОЛНИЛОСЬ БЫ 70 ЛЕТ]{{Пайванди мурда|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ҳамучун аввалин сарвари [[Донишгоҳи славянии Русияву Тоҷикистон]] дар рушди ин мактаби олӣ саҳми арзанда гузоштааст. Баъди беморӣ ба касби омӯзгорӣ гузаштааст. Аз соли 2004 то вопасин рӯзҳои умраш профессори [[Донишгоҳи славянии Русияву Тоҷикистон]] будааст.<ref name="Ректор Абдуҷаббор Сатторов"/> Ӯ [[2 май]]и [[соли 2013]] дар шаҳри [[Душанбе]] аз олам даргузашт.<ref>{{Cite web |url=http://www.ruzgor.tj/news/9609-darguzashti-abdujabbor-sattorov.html |title=Даргузашти Абдуҷаббор Сатторов |accessdate=2016-12-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190716171858/http://www.ruzgor.tj/news/9609-darguzashti-abdujabbor-sattorov.html |archivedate=2019-07-16}}</ref> ==Фаъолияти илмӣ == Абдуҷаббор Сатторов доир ба илми таърих, маорифшиносӣ ва диг. тадқиқотҳои зиёде ба сомон расонида фишурдаи маърӯзаҳо ва мақолаҳои илмиаш дар маҷмуаҳои илмӣ ва илмию методӣ дар ҷумҳурӣ ва Русия ба табъ расидаанд. Абдуҷаббор Сатторов аз худ 10 монография, 3 китоби дарсӣ ва даҳҳо мақолаҳои илмиву оммавӣ боқӣ гузоштааст. Барои саҳми хеш ӯ Узви пайвастаи Академияи илмҳои иҷтимоиву педагогии [[Федератсияи Русия]] ([[1999]]) интихоб шудааст. == Ҷоизаҳо == * [[Аълочии маорифи Тоҷикистон]] * [[Корманди шоистаи Тоҷикистон]] ([[1998]]) == Адабиёт доир ба Абдуҷаббор Сатторов == * «Российско-Таджикский (славянский) университет» (в одном томе). Энциклопедия./ Главный редактор М.С.Имомов. - Душанбе, 2011 * Российско-Таджикский (Славянский) университет:вчера, сегодня, завтра. 1996-2016. – Душанбе, 2016, - С. 28-29. == Нигаред низ == * [[Олимони Донишгоҳи славянии Русияву Тоҷикистон]] == Эзоҳ == {{эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо]] [[Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи славянии Русияву Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Таърихшиносони Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Кормандони шоистаи Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Дорандагони нишони Аълочии маорифи Тоҷикистон]] 7lhm8ic0wncjs8bt9yjz0b2y9wabxhm Абдусалом Абдуқодиров 0 96178 1493060 1411071 2026-11-08T13:46:30Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 1493060 wikitext text/x-wiki {{Олим |ном = Абдусалом Абдуқодиров |номи аслӣ = |тасвир = |бар = 200px |тавсифи тасвир = |таърихи таваллуд = 19.09.1949 |зодгоҳ = {{Зодгоҳ|Ғончӣ|ноҳияи Деваштич|ноҳияи Деваштич}}, [[ҶШС Тоҷикистон]], [[ИҶШС]] |таърихи даргузашт = |маҳалли даргузашт = |шаҳрвандӣ = {{Парчами Тоҷикистон}} [[Тоҷикистон]] |фазои илмӣ = филология |ҷойҳои кор = [[Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров]] |дараҷаи илмӣ = {{Дараҷаи илмӣ|доктор|илмҳои филология}} |унвонҳои илмӣ = {{Унвонҳои илмӣ ||0}} |алма-матер = [[Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров |ДДОЛ ба номи С.М.Киров ]] |роҳбари илмӣ = |шогирдони маъруф = |маъруф ба = |ҷоизаҳо = медали «Барои шуҷоати ҳарбӣ»([[1970]]), [[Аълочии маорифи Тоҷикистон]] ([[1998]]) |имзо = |бари имзо = |сайт = }} '''Абдусалом Абдуқодиров''' (тав. [[19 сентябр]]и [[1949]], [[Ноҳияи Деваштич|Ғончӣ]], [[Вилояти Суғд|вилояти Ленинобод]], [[ҶШС Тоҷикистон]]) — адабиётшиноси [[Забони ӯзбакӣ|ӯзбекзабони]] [[Тоҷикистон]], доктори илмҳои филологӣ ([[1999]]). [[Аълочии маорифи Тоҷикистон]] ([[1998]]), профессор (2015) == Зиндагинома == Хатмкардаи [[Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров |ДДОЛ ба номи С.М.Киров ]] (1974). Пас аз хатми мактаби миёна мудири китобхонаи мактаб, омӯзгор буд ва дар сафи Артиши Шӯравӣ хидмат кардааст (1966 — 2970). Лаборанти калон (1974 — 2976), муаллим (1976 — 2988), мудири кафедраи адабиёти ӯзбекӣ (1988 — 98), декани факултети филологияи ӯзбекӣ (1998 — 2999), ҷонишини декан (1999—2000), мудири кафедраи усули таълими забон ва адабиёти ӯзбекии [[Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров]] (2001 — 2004). Аз соли 2004 мудири кафедраи адабиёти ӯзбекии [[Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров]]. == Фаъолияти илмӣ == Муаллифи 8 монография, 5 рисола, 1 китоби дарсӣ, 13 дастури таълимӣ-методӣ, беш аз 200 мақолаи илмӣ ва илмӣ-оммавӣ. Дар оғози фаъолияти илмӣ ба масъалаҳои анъана ва навоварӣ, поэтикаи назми ӯзбекии давраи ҶБВ (1941 — 45) машғул шудааст («Назми ҷанговар», 1990). Аз солҳои 90 садаи XX ба пажӯҳишу баррасии масъалаҳои тасаввуф ва робитаҳои адабии халқҳои тоҷику ӯзбек дар мисоли эҷодиёти Навоӣ машғул аст («Амир Алишери Навоӣ ва шоирони классики тоҷик» 2007). Мавзӯи рисолаи докториаш «Тасаввуф ва эҷодиёти Алишери Навоӣ (дар асоси масъалаи ваҳдати вуҷуд)» мебошад. Зимни баррасии ин мавзӯъ Абдуқодиров ба эҷодиёти шоирони орифи форс-тоҷик Саноӣ, Ҷалолуддини Румӣ, Абдурраҳмони Ҷомӣ ва дигар таваҷҷуҳ намудааст. Фарҳанги мухтасари тафсирии истилоҳоти тасаввуфии (дар 2 китоб; 1997 ва 2002) тартибдодаи Абдуқодиров дар асоси маводи ҳамин мавзӯъ ба миён омадаанд. Абдуқодиров барои мактабҳои таҳсилоти умумии ӯзбекзабони ҶТ китобҳои дарсии «Адабиёт» (2007) ва «Адабиёти Ватан»-ро (2003) таълиф намудааст. Дастурҳои таълимии Абдуқодиров оид ба назмшиносӣ, хониши ифоданок ва ғайра барои мактабҳои олии ҶТ таъйин гардидаанд. Корҳои илмии Абдуқодиров дар ҷумҳуриҳои ӯзбекистон, Қирғизистон маъруфанд. Бо роҳбарии Абдуқодиров 4 нафар унвонҷӯ рисолаи номзадӣ дифоъ намудаанд. == Ҷоизаҳо == * Медали «Барои шуҷоати ҳарбӣ» сарфароз гардонида шудааст (1970)<ref>[http://elbibhgu.narod.ru/TavcifnomaiOmuzgoron/TavsifnomaiOmuzgoron.html Тавсифномаи устодон ва омӯгорони ДДХ ба номи академик Б. Ғафуров /Абдусалом Абдуқодиров]</ref>. * Дорандаи нишони [[Аълочии маорифи Тоҷикистон]] (1998). == Осор == * {{lang-uz|Назми ҷанговар}}. — Тошканд: Укитувчи, 1990; * {{lang-uz|Навоий ва тасаввуф}}. — Хужанд, 1994; * {{lang-uz|Навоий ва нақшбандия}}. — Хужанд, 1994; * {{lang-uz|Навоий ва вахдатулвужуд таълимоти}}. — Хужанд: Нашриёти давлатии ба номи Р.Ҷалил, 1995; * {{lang-uz|Амир Алишер Навоий}}. — Хужанд: Нури маърифат, 2003; * {{lang-uz|Тасаввуф ва Алишер Навоини эжодиёти}}. — Хужанд: НашПайвандҳориёти давлатии ба номи Р.Ҷалил, 2004 ва ғ. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайванҳо == * {{Cite web|url=http://www.khalkovozi.tj/ilm/290-professor-abdu-odirov|title=ПРОФЕССОР АБДУҚОДИРОВ|author=Мелиқӯзи Иброҳимов|website=«ХАЛҚ ОВОЗИ» - Тожикистон Республикаси Ҳукуматининг ӯзбек тилидаги расмий нашрияси|date=|publisher=www.khalkovozi.tj|lang=ru|accessdate=2017-06-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190820135120/http://khalkovozi.tj/ilm/290-professor-abdu-odirov|archivedate=2019-08-20}} == Сарчашма == * {{ЭМТ|Абдуқодиров Абдусалом|1}} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Олимон аз рӯи алифбо]] [[Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо]] [[Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Филологони Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Докторони улуми филология]] [[Гурӯҳ:Дорандагони нишони Аълочии маорифи Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии Хуҷанд]] [[Гурӯҳ:Нависандагон аз рӯи алифбо]] [[Гурӯҳ:Нависандагони ӯзбекзабони Тоҷикистон]] nqi6144cihbj2hnx49hga5euxmqf238 Арғушти масхарабозӣ 0 96202 1493098 1259965 2026-11-08T15:33:02Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 1493098 wikitext text/x-wiki [[File:Stamps of Tajikistan, 2010-17.jpg|thumb|Рақси мардона, акси соли 2010]] '''Арғушти масхарабозӣ''' – як навъ [[рақс]]и мазҳакаомез мебошад, ки онро ҳам [[мард]]он ва ҳам [[зан]]он иҷро мекунанд. ==Тавсифи мухтасар== Арғушти масхарабозӣ яке аз қадимтарин нишонаҳои жанри мазҳака дар эҷодиёти бадеии халқи тоҷик аст, ки эҳсос ва ҷаҳонбиниро тавссути бадан, дасту по, имою ишора, ҳолати изтиробу нишот тасвир мекунад. Он дар тӯю маъракаҳои хурсандӣ бисёр иҷро шуда, вобаста ба шароити ҷуғрофӣ, таърихӣ ва иҷтимоии ҳаёти халқ ташаккул ва рушд ёфтааст. Иҷрокунандаи рақс нуқсони ҷисмонии баъзе одамон: танбалӣ, фарбеҳӣ, лангидан ва ғайрарро мазҳакаомез танқид мекунад. Баъзе иштироккунандагон ҷомаи куҳна мепӯшанд, дар сарашон салларо ба тарзи хандаовар мебанданд, ба рӯяшон сиёҳии дег ё ранг мемоланд. Арғушти масхарабозӣ бо вазни мусиқии 2/4, 5/8, 6/8, 7/8 дар водии Кӯлоб; бо вазни 2/4,3/4, 4/4 дар вилояти Суғд ва бо вазни мусиқии 2/4, 6/8 дар вилояти Бадахшон иҷро мешаванд. Дар Бадахшон чунин рақс дар иҷрои ду мард сурат мегирад, ки яке аз онҳо нақши занро иҷро мекунад. Раққоси мазкур ҳатман либоси занона (курта, пойҷома) пӯшида, сарашро бо руймол пӯшонда, бо як нӯги рӯймол ба ҷуз аз чашмонаш, рӯйи худро мепӯшонад. Мард ҳаракатҳои рақси занонаро шӯхиомез тақлид мекунад. Баъзе ҳаракат ва имову ишораи занонро бо тариқи ҳаҷв тасвир менамояд: қадамҳои хурд-хурд мегузорад, чашмак мезанад каллаашро хам мекунад ва ғайра. Мазмуни ин рақс мазҳакомез буда, дар он вохӯрии аспсавор дар роҳ бо як зани ношинос нишон дода шудааст. Аспаксавор бо аспи чӯбин аз ин тарафу он тарафи зани ношинос рақскунон чарх мезанад ва кӯшиш мекунад, ки рӯйи занро бинад. Марди дуюме, ки нақши занро иҷро менамояд, бо тамоми маҳорат рӯйи худро бо рӯймоли калон пинҳон карда, ба аспсавор нозу карашма мекунад ва баъдтар бо ӯ ба рақс медарояд. Дар охири рақс, вақте ки аспсавор ба ӯ наздик мешавад, зан рӯймолро аз сар гирифта, рӯйи мардинаи худро нишон медиҳад. Дар ин ҳолат аспсавор шарманда шуда, бо аспаш ғайб мезанад. Ин арғушти масхарабозӣ ҳам ҷанбаи тарбияи аҳлоқӣ дошта, ҳам ба хуш кардани табъи мардум дар маъракаву нишастҳо иҷро мегардад. Агар баръакс дар арғушти масхарабозӣ раққосаи асосӣ зан бошад, ҳатман ӯ либоси мардона (шим, курта, ҷома) пӯшида, сарашро бо [[салла]] мепечонад, ё тоқӣ мепӯшад. Раққоса ҳаракатҳои рақси мардонаро тақлид мекунад: дастҳоро бардошта, шӯхомез ҷасуриашро нишон медиҳад, қадамҳои калон-калон мемонад, каллаашро меҷунбонад. Иҷрокунандаи рақси мардона ба рақс занҳоро таклиф мекунад ва онҳоро мехоҳад ба оғӯш гирад. Дар ҷараёни рақс тамошобинон ба раққосаи «мардшуда» луқамҳо мепаротоянд ва шӯхиҳо мекунанд. Рақси мазҳакавии «Кочбазай» яке аз вариантҳои арғушти масхарабозӣ мебошад. Дар он рақс аз тарафи ду мард, марду зан ё ду зан иҷро карда мешавад. Дар фестивал-озмунҳои ҷумҳуриявии марбут ба фарҳанги мардум борҳо арғушти масхарабозӣ ба саҳна гузошта шуда, аз ҷониби доварон ва бинандагон баҳои баланд гирифтааст.<ref name="ReferenceA">Мероси фарҳанги ғайримоддӣ дар Тоҷикистон / Мураттиб: Д. Раҳимов; муҳаррир Ш.Комилзода. – Душанбе: Эр-Граф, 2017. – С. 32-33. – 280 с.</ref> ==Маҳалли густариш== Дар шаҳру навоҳии Тоҷикистон усулҳои арғушти масхарабозии кӯҳистонӣ ва даштӣ: бадахшонӣ, кӯлобӣ, ҳисорӣ, раштӣ, суғдӣ ва бухороӣ маъмул аст.<ref name="ReferenceA"/> дар минтақаҳои ноҳияҳои [[Кӯлоб]], [[Ғарм]], [[Панҷакент]], [[Истаравшан]] фаъол аст<ref>Феҳристи миллии намунаҳои мероси фарҳанги ғайримоддӣ./ Пажӯҳишгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги ҶТ. Мураттибон: Раҳимов Д., Қличева Н., Муҳаммадиев Ҳ., Муродов М., Обидпур Х. Қодиров Ф., Аминов А., Холмуродов З. (ба заб. тоҷикӣ ва англисӣ). – Душанбе:«Адиб», 2016. – 352 с - С.11</ref>. == Пайвандҳо == * {{Cite web|url= http://www.pitfi.tj/node/461|title= Феҳристи миллии мероси фарҳанги ғайримоддӣ|author= |website= www.pitfi.tj|date= |publisher= |lang= |accessdate= 2019-02-24|archiveurl= https://web.archive.org/web/20190825195759/http://www.pitfi.tj/node/461|archivedate= 2019-08-25}} == Эзоҳ == {{эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Ҳунарҳои иҷроӣ дар Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Рақсҳои анъанавӣ]] fhwcsoptsebczqn9meuqzpkwgmbxop4 Арғушти ошпазӣ 0 96203 1493099 1259966 2026-11-08T15:33:03Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 1493099 wikitext text/x-wiki '''Арғишти ошпазӣ''' - [[рақс]]и [[зан]]она аст, ки дар тарзи таҳия ва пухтани [[оши бурида]] таҷассум меёбад. ==Тавсифи мухтасар== Арғушти ошпазӣ як навъ рақси мазҳакавии мардумӣ мебошад, ки аз тарафи мард ё зан дар тӯю маъракаҳои хурсандӣ иҷро мегардад. Рақс дар таҳти навозиши дойра ё дастаи навозан- дагон баъзан бо табақи чӯбин ё лаълӣ иҷро мешавад. Мазмуни ин рақс аз тайёр намудани хӯрокҳои миллӣ: оши палав, оши бурида ва ё оши тӯппа иборат аст. Дар арғушти ошпазӣ унсурҳои мазҳака, рақс, пантомима ва сирк омезиш ёфтанд. Чунончи, дар [[водии Зарафшон]] мард бо либоси мардона (куртаи сафед, шими сиёҳ ё кабуд, аз болои тоқии чустӣ бо рӯймол баста, миёнбанд, мӯзаи сиёҳ) бо таври мазҳакавӣ тайёр намудани оши палавро инъикос мекунанд. Ӯ табақи чӯбин ё лаълии сафолӣ гирифта, болои сар мемонанд ва дар як ҷой чарх зада, оҳиста пайкарро ҳам карда, табақро аввал ба гардан, баъд ба мобайни китф ва ба пушт мефарорад. Раққос дар ин ҳолат чархзаниро давом дода, пайкарашро оҳиста рост мекунад ва табақро аз пушт ба мобайни китф, баъд ба гардан ва ба болои сар, ба ҷои аввал мебардорад. Ӯ табақро бо ду даст мегирад ва гирди майдон давр зада, мерақсад. Сипас ба замин мешинад ва табақро пеши худ гузошта, бо ҳаракатҳои пантомимӣ табақи пур аз палав- ро тасвир мекунад ва тамошобинонро ба оши палав даъват мекунад. Бо ҳаракату ишораҳои мавзуни рақсӣ лаззати ошро ифода мекунад ва калла меҷунбонад. Дар охири рақс табақро бо ду даст пеши бар дошта, мерақсад. Дар рақси яккаи занона, ки дар базму маъракаҳои занонаи водии Кӯлобу Рашт баргузор мегардад, дар он тарзи таҳия ва пухтаниоши бурида таҷассум меёбад. Иҷрокунанда батарзи шартӣ ашёи ошбурӣ: тахтаву тираки ошбурӣ, суфра, элак ва дегро тасвир мекунад. Ӯ бо куртаи дароз, дар сараш рӯймоли калон партофта, нисфи поёни рухсораашро бо нӯги рӯймол пинҳон медорад. Раққоса қадамҳои хурд-хурд гузошта, пои росташро мувофиқи зарби доира ба замин оҳиста-оҳиста мезанад. Ҳамин тавр, ӯ майдонро ду-се бор давр мезанад, гоҳ-гоҳ тез-тез чарх зада, баъдан ба ин ва ё он тараф ҳаракат мекунад. Сипас иҷрокунанда рақсида, назди «суфра» меояд, онро оҳиста бардошта, меафшонад ва дар замин паҳн мекунад, паҳлуи он «тири ош» ва «элак»-ро ме- гузорад. Назди «суфра» нишаста, бо дастонаш ба «элак» орд андохтан ва бехтани онро тасвир мекунад. Сипас бо дастонаш чобукона тарзи омода кардани хамирро ба ҳамагон намоиш медиҳад. Вақте ки хамир тайёр шуд, ӯ аз хамир як пораро гирифта, лӯнда карда, болои «тахтача» мегузорад ва «тирак» онро тунук карда, бо «корд» (дасташ) онро маҳин мебурад. Сипас раққоса аз ҷой хеста, хамири буридаи дарозро афшонда, онро даруни «дег» меандозад ва каме дар атрофи «дег» мерақсад, баъд аз лаҳзае як қошуқ аз таом гирифта, мазаи онро мечашад. Ӯ калла ҷунбонда, ишора мекунанд, ки таоми болаззат пухтааст.Таомро ба табақи калони чӯбин бардошта, ба тамошобинон пешниҳод мекунад. Иҷрокунанда бо ҳамин рақсида, аз саҳна берун мешавад. Мардҳо низ баъзан ин рақсро, яъне таҳияи оиши буридаро бо тариқи ҳаҷв иҷро мекунанд. Дар замони муосир «Арғушти ошпазӣ» дар миқёси ҷумҳурӣ паҳн гашта, дар репертуари дастаҳои ҳаваскорони бадеӣ мавриди исти- фода қарор дорад. <ref>Мероси фарҳанги ғайримоддӣ дар Тоҷикистон / Мураттиб: Д. Раҳимов; муҳаррир Ш.Комилзода. – Душанбе: Эр-Граф, 2017. – С. 48-49. – 280 с. </ref> ==Маҳалли густариш== [[Кӯлоб]], Водии Рашт, [[водии Зарафшон]] == Пайвандҳо == * {{Cite web|url= http://www.pitfi.tj/node/461|title= Феҳристи миллии мероси фарҳанги ғайримоддӣ|author= |website= www.pitfi.tj|date= |publisher= |lang= |accessdate= 2019-02-19|archiveurl= https://web.archive.org/web/20190825195759/http://www.pitfi.tj/node/461|archivedate= 2019-08-25}} == Эзоҳ == {{эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Ҳунарҳои иҷроӣ дар Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Рақсҳои анъанавӣ]] epdmxvkfa9jdmhtodjelg9dhlxmwutg Бобопирак (намоишнома) 0 96251 1493120 1259968 2026-11-08T17:35:24Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 1493120 wikitext text/x-wiki '''Бобопирак''' — [[намоишнома]] иборат аз [[суруд]]у [[рақс]] ё худ драмаи халқии мусиқӣ, ки асосан дар [[Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон|Кӯҳистони Бадахшон]] ва баъзе ноҳияҳои [[Кӯлоб|минтақаи Кӯлоб]] паҳн гашта, дар асоси ривояти қадимии шарқӣ пайдо шудааст. == Ном == Аз ин ривоят дар Бобопирак танҳо мушоираи малика ва пирмард интихоб гардидааст. Номи Бобопирак аз ниқобе, ки ҳангоми бозӣ ба рӯй мекашанд, гирифта шудааст. Намоишномаро «Пирак», «Пиракбозай», яъне «Пиракбозӣ» меноманд. == Саҳна == Дар он ду марди ҳаваскор ва якчанд дойирадасту нақаротчӣ иштирок мекунанд. Аз ду мард яке нақши Бобопирак ва дигаре нақши занро мебозанд. Бобопирак ба рӯяш ниқобе мепӯшад, ки аз чӯбкаду ё пӯсти буз сохта мешавад ва ҷойи чашму даҳон сӯрох аст. Ӯ аз пашми сафеди буз абрӯю ришу мӯйлаб ва аз чӯб ё хамир бинӣ месозад. Бобопирак пӯстин пӯшида, миёнашро бо ресмон мебандад. Аз таги пӯстин латтапораҳо гузошта, шикамашро калон мекунад, инчунин эзори пашмин («рағза») пӯшида, ба дасташ асо мегирад. Иҷрокунандаи нақши зан либосҳои идонаи занона ба бар карда, нисфи поини рӯяшро бо рӯймол мепӯшад ва рӯймоли дигареро ба сар мегирад. Онҳо бо навбат рубоӣ хонда, ҳар дафъа баъди анҷоми он хиромон ба рақс медароянд, саҳнаро як давр зада, ҷойи худро иваз мекунанд. Қисми асосии намоишнома, яъне байтбарак зимни эҳсосот базлагӯӣ, ҳозирҷавобӣ, табъи шоирӣ ва ҳаяҷони қаҳрамононро ифода менамояд. Қисми дуюм барои бадеҳагӯӣ имкон медиҳад ва бештар аския, муболиға, ҳаҷв ва ришхандро тақозо дорад. Дар Бобопирак ҳар нақш иҷрокунандаи доимӣ дорад. Ҳунарпешагон солҳои дароз дар тӯю маъракаҳо ҳунарнамоӣ намуда, нақши худро сайқал медиҳанд. == Дар театр == Аз рӯйи он мазҳаканависи итолиёӣ Карло Готси (а. 18) пйесаи машҳури худ «Турандот»-ро таълиф намудааст. Ин асар бо номи «Маликаи Турандот» ду бор дар Театри давлатии академии драмаи тоҷик ба номи А. Лоҳутӣ ба саҳна гузошта шудааст (1934, 2009). == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Бобопирак|2|муаллиф=Н. Нурҷонов}} * Мероси фарҳанги ғайримоддӣ дар Тоҷикистон / Мураттиб: Д. Раҳимов; муҳаррир Ш.Комилзода. — Душанбе: Эр-Граф, 2017. — С. 62. — 280 с. * Нурджанов Н. Х. Театральные маски Памира // Искусство таджикского народа. Вып. 4. Д., 1979; * Нурджанов Н. Х. Традиционный театр таджиков. Т. 2. Д., 2002. == Пайвандҳо == * {{Cite web|url= http://www.pitfi.tj/node/461|title= Феҳристи миллии мероси фарҳанги ғайримоддӣ|author= |website= www.pitfi.tj|date= |publisher= |lang= |accessdate= 2019-02-19|archiveurl= https://web.archive.org/web/20190825195759/http://www.pitfi.tj/node/461|archivedate= 2019-08-25}} [[Гурӯҳ:Ҳунарҳои иҷроӣ дар Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Мусиқии анъанавии тоҷикон]] gakkl1m3ivwa9263w3dsylmb0n8phop Понғоз 0 96412 1493238 1397428 2026-11-09T02:41:06Z Туйчибой Мадаминов 45703 /* Ҷуғрофиё */ 1493238 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Деҳа |номи тоҷикӣ = Понғоз |номи аслӣ = |тасвир = |тавсифи тасвир = |тобеият = |кишвар = Тоҷикистон |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |шакли минтақа = Вилоят |минтақа = Вилояти Суғд |минтақа дар ҷадвал = Вилояти Суғд {{!}} Суғд |шакли ноҳия = Ноҳия |ноҳия = ноҳияи Ашт |ноҳия дар ҷадвал = ноҳияи Ашт {{!}} Ашт |шакли ҷомеа = Ҷамоат |ҷомеа = Деҳоти Понғоз |ҷомеа дар ҷадвал = |тақсимоти дохилӣ = |шакли роҳбарӣ = Раиси маҳалла |роҳбар = |замони таъсис = |аввалин номбарӣ = |номҳои пешина = |мақом аз = |забони расмӣ = тоҷикӣ |аҳолӣ = 6780 |соли барӯйхатгирӣ = 2017 |зичӣ = |агломератсия = |ҳайати миллӣ = [[мардуми тоҷик|тоҷикон]] |ҳайати динӣ = [[мусулмон]]они [[ҳанафӣ|ҳанафимазҳаб]] |этнохороним = |вақти минтақавӣ = +5 |DST = |коди телефон = +992 3453 |нишонаи почта = 735790 |нишонаҳои почта = |коди мошинҳо = TJ02 |шакли шиноса = |шиносаи ададӣ = |гурӯҳ дар Commons = |сайт = }} '''Понғоз''' — [[деҳа]]ест дар [[Ҷамоати деҳот|ҷамоати]] [[деҳоти Понғоз]]и [[ноҳияи Ашт]]. Аз Понғоз то маркази ноҳия 15 км. Аҳолиаш 6780 нафар ([[2017]]), тоҷикон. == Мардум == {| class="wikitable" border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="border: 1em solid white" |'''Сол''' |2010<ref>{{Cite web|url=http://stat.tj/ru/img/2336a7fa84c06406cfe3606ccfe6d58a_1356711816.pdf|title=Wayback Machine|website=web.archive.org|date=2017-10-11|accessdate=2022-12-23|archivedate=2017-10-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171011032959/http://stat.tj/ru/img/2336a7fa84c06406cfe3606ccfe6d58a_1356711816.pdf}}</ref> |2020 |- |'''Аҳолӣ''' |5248 |7427 |} == Ҷуғрофиё == {{набудани сарчашма}} Понғоз дар қисми шимолии ноҳияи Ашт воқеъ буда, дурдасттарин деҳаи Ҷумҳурии Тоҷикистон ба шумор меравад. Маркази деҳа аз сатҳи баҳр дар баландии 1450 метр ҷойгир аст. Аз рӯи тадқиқот ё ташхисоти маркази боду ҳавосанҷӣ дар арзи 41° ва тӯли 71° воқеъ аст, масоҳати деҳа 250 км/мураббаъ мебошад. Силсилакӯҳи Қурама яке аз шохаи асосии кӯҳи Тяншон буда, он дар шимоли деҳа тӯл кашидааст. Ба воситаи ағбаҳои Лашкарак, Чарбу ва Кандир бо Ҷумҳурии Ӯзбекистон ҳамҳудуд аст. Аҳолиаш 25,5 ҳазор нафар (соли 2010) буда, дорои 6181 оила мебошад. Ин маълумоти оморӣ нисбӣ буда, саршумори аҳолии Понғозии дигар шаҳру навоҳии Ҷумҳурӣ ва берун аз он бударо дарбар намегирад. Мавқеи ҷуғрофии Понғоз хеле мураккаб буда, агар дар тобистон дар қисми ҷанубии Понғоз гармӣ ҳукмронӣ кунад, дар баландкӯҳҳо ҳавои хунук ҳукмфармо мегардад. Ағлаби кӯҳҳои пасту баланди Понғоз аз рустаниҳо камбағал буда, ба эрозия дучор гаштаанд. Ҷангалзорҳо, туғайзорҳо ва олами ҳайвонот дар соҳили сой ва чашмасорон ғанӣ аст. Силсилакӯҳи қаторкӯҳи Қурама аз шохаи асосии Тяншон буда, ба масофаи 170 км тӯл кашида, дорои иқлими алпист. Аҳолӣ дар баландиҳои 1400-1700 метр маскан гирифтаанд. Деҳаи Понғоз дар иҳотаи доманакӯҳҳост. Қисмати ҷанубии деҳа бо мавзеи Маҷидобод ба шаҳраки Шайдон пайваст аст. Аз 9 иқлими зинагӣ иборат буда, хусусиятҳои ба худ хос дорад, ба иқтисодиёти деҳа бетаъсир нест. Ба воситаи шохакӯҳҳои Сангбуррон ба деҳаи Ошоба, ба воситаи Пуштакӯҳи Понғоз дар ғарб бо деҳаҳои Кӯли Хоҷа ва Мулломир ҳамсарҳад мебошад. Аз роҳи ҳавоӣ, обӣ, оҳан басо дур аст. Ҳамчун манотиқи кишоварзӣ, чорводорӣ ва боғдорӣ дар байни дигар деҳаҳо маълуму машҳур аст. Понғоз мисли дигар деҳаҳои кӯҳии Тоҷикистон дорои мактабу бемористон, нуқтаҳои алоқаю барқ, клубу бозорҳо ва ғайраҳо мебошад. == Табиат == {{набудани сарчашма}} Понғоз саросар кӯҳистон буда, як қисми водии Фарғона ба шумор меравад. Кӯҳҳо ба тарафи ҳамворӣ паст шуда мераванд, ки ин ба иқлими мавзеъҳо бетаъсир нест. Қурама баландтарин кӯҳҳои шимоли Тоҷикистонанд. Қуллаи Бобои Об баландтарин нуқтаи он мебошад, ки аз сатҳи баҳр 3769 метр баланд аст. Ин қисм дар зери ҳаракатҳои тектоникии давраи чорум, ки аз 60 то 160 метр ғафсӣ дорад, тӯл кашидааст. Таркиби онҳо аз гил, рег, намак, санг, гипс, таҳшониҳои шикастаи дағал иборат мебошад. === Релеф === Релефи Понғоз басо мураккаб буда, сабаби ҳосилшавии сойҳои байникӯҳӣ гардида, ҳосилшавии чашмаҳо ва обҳои зеризаминӣ гардидааст. Релефи Понғоз ба се қисм ҷудо мешавад. # Қисми шимолӣ: релефи эрозионӣ депудотсионӣ # Қисми марказӣ: релефи аккумлятивӣ-эрозионӣ # Қисми ҷанубӣ: релефи аккумлятивӣ, дар қисми поёнии деҳа релефи мухталиф вуҷуд дорад. Ҷинсҳои таҳшонӣ зери таъсири бориши атмосферӣ монда, аз баландиҳо ба ҳамвориҳо таҳшин шудааст. Олимони соҳаи коншиносӣ қисми шимоли Понғозро релефи мураккаб арзёбӣ кардаанд. Аз ин лиҳоз ҳамаи намудҳои ҷирмҳои давраҳои геологӣ мушоҳида шудаанд. То ҳол ҳаракатҳои тектонии замин идома дорад. Дар охири давраи юраи эраи мезозой 140 млн сол пеш аз ин кӯҳҳову ҷангалзорҳо пайдо шудаанд. Пайдоиши кони Ангрен ба ин давраи геологӣ марбут аст. Пайдоиши ҷирмҳои кӯҳии ин маҳал ба давраи карбони эраи палеозой монанд аст. Давраи карбон ба се қисм ҷудо мешавад: * Карбони поёнӣ: Ин қисматро типи Қурама дар бар гирифта, рангаш кабудчатоби хира аст, ки дар ҳама мавзеъҳои деҳаи Понғоз дучор мешавад. * Карбони миёна: Фаъолияти дигаргуншавии қабатҳо сурат мегирад. Дар ин давра қисмҳои деҳаи Понғоз дар зери об монда, об таҳшониро ба вуҷуд овардааст, ки ин қабат дар навбати худ ба се қабат ҷудо мешаванд. А) Қабати кӯҳи дароз; Б) Қабати суничок; В) Қабати исковдок. * Қабати болои карбон аз ҷирмҳои гуногуни обтақсимкунанда ба ҳисоб мераванд. Селҳои пайдарпай омада, ба хоҷагиҳои деҳа хисороти зиёд меорад. Баъзан бо гарм шудани ҳаво дар баландкӯҳ барфу яхҳо ва тармаҳо об шуда, сатҳи оби сойро боло мекунад. Дар фасли тобистон камобӣ ва беобӣ мушоҳида мешавад. Аммо ин ҳаводис на ҳама вақт ба вуқӯъ меояд. Селобаи соли 1999 хисорати зиёд овард. Хок низ аз омилҳои муҳими муайянкунандаи шароити ҷуғрофии ин ё он маҳал аст. === Хокшиносӣ === Пайдошавии хок ба релеф, иқлим, олами ҳайвоноту наботот ва организмҳои зиндаву ғайризинда иртибот дорад. # Хокҳои хокистарранги сиёҳтоб то чуқурии 5-6 метр аз сангмайдаҳо иборат аст. Ин хок то 0,6 % гумус дорад. Ҳамчунин 0,8% фосфор дорад. # Хоки марғзорону ботлоқӣ. Бо сабаби зиёд будани намнокӣ ин ҳодиса ба вуҷуд меояд. Хокҳое, ки дар иқлими Понғоз пайдо шудаанд, бо хокҳои регӣ аз шағалҳову сангрезаҳо иборатанд. Ба ҳама гуна хокҳо поруҳои маҳаллӣ, минералӣ меандозанд. Ағлаб заминҳои кӯҳсорон, доманакӯҳҳо, ҳамвориҳо ба эрозия дучор шудаанд. Дар минтақаи дарахтони арча хоки бешаҳои арчагӣ мавҷуданд. Пайдоиши он ба хоки ҷигарии равшан монанд аст. == Аҳолӣ == Мувофиқи маълумотҳои оморӣ деҳаи Понғоз 20%-и аҳолии ноҳияро ташкил медиҳад. Дар ҳар як км2 30-60 нафар аҳолӣ рост меояд. Ба ҳисоби миёна дар як км2 45 нафар зиндагӣ мекунанд. Аҳолӣ асосан дар миёнакӯҳ ва доманакӯҳҳо маскан гирифтаанд. Соли 1907 – 3542 нафар; Соли 1914 – 4242 нафар; Соли 1989 – 15300 нафар; Соли 2001 – 20600 нафар; Соли 2005 – 22900 нафар; Соли 2010 – 25500 нафар. Афзоиши табиии аҳолӣ баробари афзоиши аҳолии ҷаҳон аст. Мувофиқи ҳисобу китоби демографҳо аҳолии Понғоз соли 2031 ду баробар зиёд мегардад. Зиёдшавии аҳолӣ ба мигратсия, камбизоатӣ, бебизоатӣ ва дигар омилҳо оварда мерасонад. == Ҳайвоноту наботот == Олами гиёҳҳои шифобахш аз меваҳои худрӯй ва парвариши рустаниҳои кӯҳӣ дар доманакӯҳҳо ва даштҳо иборат аст. Аз 1500 намуд гиёҳҳои шифобахши ғизоӣ – давоӣ, 150-200 намудаш дар иқлими баландкӯҳи магмавӣ: грандиорит — порфирҳо, кварс-порфирҳо, фелзит-порфирҳо иборат аст. Дар ин давраҳо ҳодисаи тектоникӣ дар авҷ буд. Сангҳои сурхи Саро, Ровакон марбути ин давраҳоянд. Дар тадқиқу омӯзиши кӯҳистони Понғоз саҳми ганҷҷӯён; С.Бобохоҷаев, Р.Нурматов, С.Абдураҳимов,Н.Муҳиддинов, З.Сайфиддинов калон аст. == Иқлим == Понғоз дар минтақаи иқлими мӯътадил воқеъ аст. Ин чунин маъно дорад, ки тобистон гарми хушк, зимистон мӯътадил аст. Сабаби иқлими хушк будан дар он аст, ки аз баҳру дарё дар масофаи дур ҷойгир аст. Минтақаи мо дар дохили материк буда, массаи ҳавоие, ки ворид мешавад, хушк мебошад. Массаи ҳавоӣ аз уқёнуси Атлантика омада, баъзан сабаби бориш мешавад. Аксарияти боду шамол аз самти ғарб ба шарқ мевазад, Вазиши шамолҳои сахт то суръати 15-20 м/сония мебошад. Аммо суръати шамолро кӯҳҳои Қурама ва шохаҳои он пасттар мекунанд. Анбӯҳи ҳавои арктикии аз тарафи шимолу ғарбӣ оянда дар фасли зимистон ба минтақаи мо омада мерасад. Ин бодҳо боиси сардии ҳарорати ҳавои минтақа мегардад. Ҳарорати ҳаво то -200 -250С паст мегардад. Моҳи гармтарин июл буда, ҳарорат то ба +240 – +280 гоҳо ба +350 – +400С мерасад. Хунуктарин ҳарорат моҳи январ буда, -8 – -170 паст мефарояд. Бориш дар баландиҳо ва миёнакӯҳҳо ба 300 мм мерасад. Бориш нобаробар буда, фасли баҳору зимистон ба вуқӯъ меояд. Аз шаҳраки Шайдон то кӯҳҳои Қурама иқлими манотиқ ба 9 зериқлими хурд ҷудо мешавад. Ҳарорати ҳаво, фишор, намнокӣ, релеф тағйирёбанда мебошад. == Обҳо == Ба обҳои минтақаи Понғоз захираи барфу ях, оби чашмаҳо, обҳои зеризаминӣ, сойи Понғоз ва шохобҳои он мансубанд. Замоне сойи Понғоз ба дарёи Сир мерехт. Дертар, бо обёрӣ тадриҷан кам шуда, то ба Ашти калон рафта мерасад. Оби сой сол аз сол кам мешавад. Боришҳои мавсимӣ махзани асосии оби сойи Понғоз мебошад. Иртибот ба камобӣ ва серобӣ аз талаботи мардум ба амал меояд. Баъзе солҳо хушксолиҳо ба вуҷуд омадааст. Чунончи таърих гувоҳ аст, солҳои 1917, 1940, 1953, 1991 ва 2011 камобии сой ва шохобҳои он ҳис карда шуд. Зиёдшавии бориш боиси баланд шудани сатҳи оби сой мегардад. == Кишоварзӣ == {{набудани сарчашма}} Дар кӯҳҳои Қурама рустаниҳо нашъунамо меёбад. Сабзавоту меваҳо низ парвариш карда мешаванд Гиёҳҳои шифобахши Понғоз мева, тармева, хушкмева дар баландии 3467 метр аз сатҳи баҳр нашъунамо мекунад. Деҳқонон бештар ба парвариши меваи себу зардолу машғуланд, он аз нуқтаи назари экологӣ ба талабот ҷавобгӯ буда, бештар ба хориҷи кишвар содирот мешавад. Дар хоҷагии ҷангалпарварӣ ба ҷамъоварии гиёҳҳои шифобахш машғул мешаванд. Ҳифзи он аз мардум ғамхорӣ талаб мекунад. Понғозиён табиатан деҳқони асил буданд. Заминро хуб омӯхта, муносибат мекарданд ва ҳосили фаровон мегирифтанд. Ҷӯйборҳо кушода, обшор мекарданд. Миробон ба обу замин шабу рӯз назорат намуда, ризқу рӯзии худро пайдо мекарданд. Понғозиҳо дар обёрии заминҳои Қуқуроқ, собиқ колхози ба номи Энгелс, Гулшан, Шакаркӯл саҳм гирифтанд. Пахтакорӣ, боғдорӣ, токпарварӣ, чорводорӣ, пиллапарварӣ, асалпарварӣ, кӯчаттайёркунӣ, зироатчигӣ ва ғайраҳо машғулияти асосии мардуманд. Токпарварӣ дар заминҳои даштии Ашт аз соли 1985 оғоз шудааст. Мардум дар ҳама давру замон ба ангур эҳтиёҷ доранд. Навъҳои гуногуни ангур парвариш карда мешаванд. Чорводорӣ шуғли асосии Понғозиён буд. Аҳолии таҳҷоӣ соҳиби чорвои хурду калон буда, бо гӯшту ширу равғану пашм таъмин мебошанд, пиллапарварӣ дар тамоми хоҷагиҳои кишоварзӣ ба роҳ монда мешавад, аммо масоили тутпарварӣ ҳаллу фасл нашудааст. Сол аз сол тутзорҳо кам мешаванд. Занбӯри асалпарварӣ ва оилаҳои он зиёд мешаванд. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Сарчашма == * Тақсимоти маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон — {{Д.}}: [[СИЭМТ]], 2017. — 580 с. — ISBN 978-99947-33-68-2 == Пайвандҳо == * [https://sites.google.com/site/pongozasht/home/pongoz-l-ahmadconov-a-tosmatov Сомонаи Понғоз /китоби А.Тошматов, Л.Ахмадҷонов «Понғоз»] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20160927084404/https://sites.google.com/site/pongozasht/home/pongoz-l-ahmadconov-a-tosmatov |date=2016-09-27 }}. {{Тоҷикистон-нопурра}} {{ноҳияи Ашт}} [[Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Ашт]] [[Гурӯҳ:Ҷамоати Понғоз]] 17198l51ozkpexn0i6976hf3vvmdf1f 1493239 1493238 2026-11-09T03:02:19Z Туйчибой Мадаминов 45703 /* Ҷуғрофиё */ 1493239 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Деҳа |номи тоҷикӣ = Понғоз |номи аслӣ = |тасвир = |тавсифи тасвир = |тобеият = |кишвар = Тоҷикистон |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |шакли минтақа = Вилоят |минтақа = Вилояти Суғд |минтақа дар ҷадвал = Вилояти Суғд {{!}} Суғд |шакли ноҳия = Ноҳия |ноҳия = ноҳияи Ашт |ноҳия дар ҷадвал = ноҳияи Ашт {{!}} Ашт |шакли ҷомеа = Ҷамоат |ҷомеа = Деҳоти Понғоз |ҷомеа дар ҷадвал = |тақсимоти дохилӣ = |шакли роҳбарӣ = Раиси маҳалла |роҳбар = |замони таъсис = |аввалин номбарӣ = |номҳои пешина = |мақом аз = |забони расмӣ = тоҷикӣ |аҳолӣ = 6780 |соли барӯйхатгирӣ = 2017 |зичӣ = |агломератсия = |ҳайати миллӣ = [[мардуми тоҷик|тоҷикон]] |ҳайати динӣ = [[мусулмон]]они [[ҳанафӣ|ҳанафимазҳаб]] |этнохороним = |вақти минтақавӣ = +5 |DST = |коди телефон = +992 3453 |нишонаи почта = 735790 |нишонаҳои почта = |коди мошинҳо = TJ02 |шакли шиноса = |шиносаи ададӣ = |гурӯҳ дар Commons = |сайт = }} '''Понғоз''' — [[деҳа]]ест дар [[Ҷамоати деҳот|ҷамоати]] [[деҳоти Понғоз]]и [[ноҳияи Ашт]]. Аз Понғоз то маркази ноҳия 15 км. Аҳолиаш 6780 нафар ([[2017]]), тоҷикон. == Мардум == {| class="wikitable" border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="border: 1em solid white" |'''Сол''' |2010<ref>{{Cite web|url=http://stat.tj/ru/img/2336a7fa84c06406cfe3606ccfe6d58a_1356711816.pdf|title=Wayback Machine|website=web.archive.org|date=2017-10-11|accessdate=2022-12-23|archivedate=2017-10-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171011032959/http://stat.tj/ru/img/2336a7fa84c06406cfe3606ccfe6d58a_1356711816.pdf}}</ref> |2020 |- |'''Аҳолӣ''' |5248 |7427 |} == Ҷуғрофиё == {{набудани сарчашма}} Понғоз дар қисми шимолии ноҳияи Ашт воқеъ буда, дурдасттарин деҳаи Ҷумҳурии Тоҷикистон ба шумор меравад. Маркази деҳа аз сатҳи баҳр дар баландии 1450 метр ҷойгир аст. Аз рӯи тадқиқот ё ташхисоти маркази боду ҳавосанҷӣ дар арзи 41° ва тӯли 71° воқеъ аст, масоҳати деҳа 250 км/мураббаъ мебошад. Силсилакӯҳи Қурама яке аз шохаи асосии кӯҳи Тяншон буда, он дар шимоли деҳа тӯл кашидааст. Ба воситаи ағбаҳои [[Лашкарак]], [[Чарбу]] ва [[Кандир]] бо Ҷумҳурии Ӯзбекистон ҳамҳудуд аст. Аҳолиаш 25,5 ҳазор нафар (соли 2010) буда, дорои 6181 оила мебошад. Ин маълумоти оморӣ нисбӣ буда, саршумори аҳолии Понғозии дигар шаҳру навоҳии Ҷумҳурӣ ва берун аз он бударо дарбар намегирад. Мавқеи ҷуғрофии Понғоз хеле мураккаб буда, агар дар тобистон дар қисми ҷанубии Понғоз гармӣ ҳукмронӣ кунад, дар баландкӯҳҳо ҳавои хунук ҳукмфармо мегардад. Ағлаби кӯҳҳои пасту баланди Понғоз аз рустаниҳо камбағал буда, ба эрозия дучор гаштаанд. Ҷангалзорҳо, туғайзорҳо ва олами ҳайвонот дар соҳили сой ва чашмасорон ғанӣ аст. Силсилакӯҳи қаторкӯҳи Қурама аз шохаи асосии Тяншон буда, ба масофаи 170 км тӯл кашида, дорои иқлими алпист. Аҳолӣ дар баландиҳои 1400-1700 метр маскан гирифтаанд. Деҳаи Понғоз дар иҳотаи доманакӯҳҳост. Қисмати ҷанубии деҳа бо мавзеи Маҷидобод ба шаҳраки Шайдон пайваст аст. Аз 9 иқлими зинагӣ иборат буда, хусусиятҳои ба худ хос дорад, ба иқтисодиёти деҳа бетаъсир нест. Ба воситаи шохакӯҳҳои Сангбуррон ба деҳаи Ошоба, ба воситаи Пуштакӯҳи Понғоз дар ғарб бо деҳаҳои Кӯли Хоҷа ва Мулломир ҳамсарҳад мебошад. Аз роҳи ҳавоӣ, обӣ, оҳан басо дур аст. Ҳамчун манотиқи кишоварзӣ, чорводорӣ ва боғдорӣ дар байни дигар деҳаҳо маълуму машҳур аст. Понғоз мисли дигар деҳаҳои кӯҳии Тоҷикистон дорои мактабу бемористон, нуқтаҳои алоқаю барқ, клубу бозорҳо ва ғайраҳо мебошад. == Табиат == {{набудани сарчашма}} Понғоз саросар кӯҳистон буда, як қисми водии Фарғона ба шумор меравад. Кӯҳҳо ба тарафи ҳамворӣ паст шуда мераванд, ки ин ба иқлими мавзеъҳо бетаъсир нест. Қурама баландтарин кӯҳҳои шимоли Тоҷикистонанд. Қуллаи Бобои Об баландтарин нуқтаи он мебошад, ки аз сатҳи баҳр 3769 метр баланд аст. Ин қисм дар зери ҳаракатҳои тектоникии давраи чорум, ки аз 60 то 160 метр ғафсӣ дорад, тӯл кашидааст. Таркиби онҳо аз гил, рег, намак, санг, гипс, таҳшониҳои шикастаи дағал иборат мебошад. === Релеф === Релефи Понғоз басо мураккаб буда, сабаби ҳосилшавии сойҳои байникӯҳӣ гардида, ҳосилшавии чашмаҳо ва обҳои зеризаминӣ гардидааст. Релефи Понғоз ба се қисм ҷудо мешавад. # Қисми шимолӣ: релефи эрозионӣ депудотсионӣ # Қисми марказӣ: релефи аккумлятивӣ-эрозионӣ # Қисми ҷанубӣ: релефи аккумлятивӣ, дар қисми поёнии деҳа релефи мухталиф вуҷуд дорад. Ҷинсҳои таҳшонӣ зери таъсири бориши атмосферӣ монда, аз баландиҳо ба ҳамвориҳо таҳшин шудааст. Олимони соҳаи коншиносӣ қисми шимоли Понғозро релефи мураккаб арзёбӣ кардаанд. Аз ин лиҳоз ҳамаи намудҳои ҷирмҳои давраҳои геологӣ мушоҳида шудаанд. То ҳол ҳаракатҳои тектонии замин идома дорад. Дар охири давраи юраи эраи мезозой 140 млн сол пеш аз ин кӯҳҳову ҷангалзорҳо пайдо шудаанд. Пайдоиши кони Ангрен ба ин давраи геологӣ марбут аст. Пайдоиши ҷирмҳои кӯҳии ин маҳал ба давраи карбони эраи палеозой монанд аст. Давраи карбон ба се қисм ҷудо мешавад: * Карбони поёнӣ: Ин қисматро типи Қурама дар бар гирифта, рангаш кабудчатоби хира аст, ки дар ҳама мавзеъҳои деҳаи Понғоз дучор мешавад. * Карбони миёна: Фаъолияти дигаргуншавии қабатҳо сурат мегирад. Дар ин давра қисмҳои деҳаи Понғоз дар зери об монда, об таҳшониро ба вуҷуд овардааст, ки ин қабат дар навбати худ ба се қабат ҷудо мешаванд. А) Қабати кӯҳи дароз; Б) Қабати суничок; В) Қабати исковдок. * Қабати болои карбон аз ҷирмҳои гуногуни обтақсимкунанда ба ҳисоб мераванд. Селҳои пайдарпай омада, ба хоҷагиҳои деҳа хисороти зиёд меорад. Баъзан бо гарм шудани ҳаво дар баландкӯҳ барфу яхҳо ва тармаҳо об шуда, сатҳи оби сойро боло мекунад. Дар фасли тобистон камобӣ ва беобӣ мушоҳида мешавад. Аммо ин ҳаводис на ҳама вақт ба вуқӯъ меояд. Селобаи соли 1999 хисорати зиёд овард. Хок низ аз омилҳои муҳими муайянкунандаи шароити ҷуғрофии ин ё он маҳал аст. === Хокшиносӣ === Пайдошавии хок ба релеф, иқлим, олами ҳайвоноту наботот ва организмҳои зиндаву ғайризинда иртибот дорад. # Хокҳои хокистарранги сиёҳтоб то чуқурии 5-6 метр аз сангмайдаҳо иборат аст. Ин хок то 0,6 % гумус дорад. Ҳамчунин 0,8% фосфор дорад. # Хоки марғзорону ботлоқӣ. Бо сабаби зиёд будани намнокӣ ин ҳодиса ба вуҷуд меояд. Хокҳое, ки дар иқлими Понғоз пайдо шудаанд, бо хокҳои регӣ аз шағалҳову сангрезаҳо иборатанд. Ба ҳама гуна хокҳо поруҳои маҳаллӣ, минералӣ меандозанд. Ағлаб заминҳои кӯҳсорон, доманакӯҳҳо, ҳамвориҳо ба эрозия дучор шудаанд. Дар минтақаи дарахтони арча хоки бешаҳои арчагӣ мавҷуданд. Пайдоиши он ба хоки ҷигарии равшан монанд аст. == Аҳолӣ == Мувофиқи маълумотҳои оморӣ деҳаи Понғоз 20%-и аҳолии ноҳияро ташкил медиҳад. Дар ҳар як км2 30-60 нафар аҳолӣ рост меояд. Ба ҳисоби миёна дар як км2 45 нафар зиндагӣ мекунанд. Аҳолӣ асосан дар миёнакӯҳ ва доманакӯҳҳо маскан гирифтаанд. Соли 1907 – 3542 нафар; Соли 1914 – 4242 нафар; Соли 1989 – 15300 нафар; Соли 2001 – 20600 нафар; Соли 2005 – 22900 нафар; Соли 2010 – 25500 нафар. Афзоиши табиии аҳолӣ баробари афзоиши аҳолии ҷаҳон аст. Мувофиқи ҳисобу китоби демографҳо аҳолии Понғоз соли 2031 ду баробар зиёд мегардад. Зиёдшавии аҳолӣ ба мигратсия, камбизоатӣ, бебизоатӣ ва дигар омилҳо оварда мерасонад. == Ҳайвоноту наботот == Олами гиёҳҳои шифобахш аз меваҳои худрӯй ва парвариши рустаниҳои кӯҳӣ дар доманакӯҳҳо ва даштҳо иборат аст. Аз 1500 намуд гиёҳҳои шифобахши ғизоӣ – давоӣ, 150-200 намудаш дар иқлими баландкӯҳи магмавӣ: грандиорит — порфирҳо, кварс-порфирҳо, фелзит-порфирҳо иборат аст. Дар ин давраҳо ҳодисаи тектоникӣ дар авҷ буд. Сангҳои сурхи Саро, Ровакон марбути ин давраҳоянд. Дар тадқиқу омӯзиши кӯҳистони Понғоз саҳми ганҷҷӯён; С.Бобохоҷаев, Р.Нурматов, С.Абдураҳимов,Н.Муҳиддинов, З.Сайфиддинов калон аст. == Иқлим == Понғоз дар минтақаи иқлими мӯътадил воқеъ аст. Ин чунин маъно дорад, ки тобистон гарми хушк, зимистон мӯътадил аст. Сабаби иқлими хушк будан дар он аст, ки аз баҳру дарё дар масофаи дур ҷойгир аст. Минтақаи мо дар дохили материк буда, массаи ҳавоие, ки ворид мешавад, хушк мебошад. Массаи ҳавоӣ аз уқёнуси Атлантика омада, баъзан сабаби бориш мешавад. Аксарияти боду шамол аз самти ғарб ба шарқ мевазад, Вазиши шамолҳои сахт то суръати 15-20 м/сония мебошад. Аммо суръати шамолро кӯҳҳои Қурама ва шохаҳои он пасттар мекунанд. Анбӯҳи ҳавои арктикии аз тарафи шимолу ғарбӣ оянда дар фасли зимистон ба минтақаи мо омада мерасад. Ин бодҳо боиси сардии ҳарорати ҳавои минтақа мегардад. Ҳарорати ҳаво то -200 -250С паст мегардад. Моҳи гармтарин июл буда, ҳарорат то ба +240 – +280 гоҳо ба +350 – +400С мерасад. Хунуктарин ҳарорат моҳи январ буда, -8 – -170 паст мефарояд. Бориш дар баландиҳо ва миёнакӯҳҳо ба 300 мм мерасад. Бориш нобаробар буда, фасли баҳору зимистон ба вуқӯъ меояд. Аз шаҳраки Шайдон то кӯҳҳои Қурама иқлими манотиқ ба 9 зериқлими хурд ҷудо мешавад. Ҳарорати ҳаво, фишор, намнокӣ, релеф тағйирёбанда мебошад. == Обҳо == Ба обҳои минтақаи Понғоз захираи барфу ях, оби чашмаҳо, обҳои зеризаминӣ, сойи Понғоз ва шохобҳои он мансубанд. Замоне сойи Понғоз ба дарёи Сир мерехт. Дертар, бо обёрӣ тадриҷан кам шуда, то ба Ашти калон рафта мерасад. Оби сой сол аз сол кам мешавад. Боришҳои мавсимӣ махзани асосии оби сойи Понғоз мебошад. Иртибот ба камобӣ ва серобӣ аз талаботи мардум ба амал меояд. Баъзе солҳо хушксолиҳо ба вуҷуд омадааст. Чунончи таърих гувоҳ аст, солҳои 1917, 1940, 1953, 1991 ва 2011 камобии сой ва шохобҳои он ҳис карда шуд. Зиёдшавии бориш боиси баланд шудани сатҳи оби сой мегардад. == Кишоварзӣ == {{набудани сарчашма}} Дар кӯҳҳои Қурама рустаниҳо нашъунамо меёбад. Сабзавоту меваҳо низ парвариш карда мешаванд Гиёҳҳои шифобахши Понғоз мева, тармева, хушкмева дар баландии 3467 метр аз сатҳи баҳр нашъунамо мекунад. Деҳқонон бештар ба парвариши меваи себу зардолу машғуланд, он аз нуқтаи назари экологӣ ба талабот ҷавобгӯ буда, бештар ба хориҷи кишвар содирот мешавад. Дар хоҷагии ҷангалпарварӣ ба ҷамъоварии гиёҳҳои шифобахш машғул мешаванд. Ҳифзи он аз мардум ғамхорӣ талаб мекунад. Понғозиён табиатан деҳқони асил буданд. Заминро хуб омӯхта, муносибат мекарданд ва ҳосили фаровон мегирифтанд. Ҷӯйборҳо кушода, обшор мекарданд. Миробон ба обу замин шабу рӯз назорат намуда, ризқу рӯзии худро пайдо мекарданд. Понғозиҳо дар обёрии заминҳои Қуқуроқ, собиқ колхози ба номи Энгелс, Гулшан, Шакаркӯл саҳм гирифтанд. Пахтакорӣ, боғдорӣ, токпарварӣ, чорводорӣ, пиллапарварӣ, асалпарварӣ, кӯчаттайёркунӣ, зироатчигӣ ва ғайраҳо машғулияти асосии мардуманд. Токпарварӣ дар заминҳои даштии Ашт аз соли 1985 оғоз шудааст. Мардум дар ҳама давру замон ба ангур эҳтиёҷ доранд. Навъҳои гуногуни ангур парвариш карда мешаванд. Чорводорӣ шуғли асосии Понғозиён буд. Аҳолии таҳҷоӣ соҳиби чорвои хурду калон буда, бо гӯшту ширу равғану пашм таъмин мебошанд, пиллапарварӣ дар тамоми хоҷагиҳои кишоварзӣ ба роҳ монда мешавад, аммо масоили тутпарварӣ ҳаллу фасл нашудааст. Сол аз сол тутзорҳо кам мешаванд. Занбӯри асалпарварӣ ва оилаҳои он зиёд мешаванд. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Сарчашма == * Тақсимоти маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон — {{Д.}}: [[СИЭМТ]], 2017. — 580 с. — ISBN 978-99947-33-68-2 == Пайвандҳо == * [https://sites.google.com/site/pongozasht/home/pongoz-l-ahmadconov-a-tosmatov Сомонаи Понғоз /китоби А.Тошматов, Л.Ахмадҷонов «Понғоз»] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20160927084404/https://sites.google.com/site/pongozasht/home/pongoz-l-ahmadconov-a-tosmatov |date=2016-09-27 }}. {{Тоҷикистон-нопурра}} {{ноҳияи Ашт}} [[Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Ашт]] [[Гурӯҳ:Ҷамоати Понғоз]] eb5icei9n5h37jnwtkk499hwdci0teg Надок 0 96457 1493242 1414368 2026-11-09T03:11:49Z Туйчибой Мадаминов 45703 /* */ 1493242 wikitext text/x-wiki [[Акс:Nadok TJK.jpg|260px|thumb|Надок]] '''Надок''' — ҷангал дар шимоли [[ноҳияи Ашт]]. Асосан арчазор. [[Сафедор]], [[бед]], [[арча]], [[мурӯди кӯҳӣ]], [[зирк]] ва дигар наботот низ бисёр аст. Масоҳаташ зиёда аз 5000 га. Дар ҷануб бо деҳаи [[Мулломир]], дар шарқ бо деҳи [[Понғоз]], дар шимолу ғарб бо Ҷумҳурии [[Ӯзбекистон]] ҳамҳудуд аст. Сойи [[Мулломир]] (Кандир) аз чашмаҳои ҳамин ҷо сарчашма мегирад. Номи дараҳояш: Шарилоқ, Қаранқӯл, Йесиркап, Алоқусуроқ, Чарбӣ, Андузлӣ, Эшбойсо, Дилвайрон ва ғ. [[Кандир|Ағбаи Кандир]] дар ҳудуди Надок ҷойгир аст. Ҷангали Надок аз тарафи хоҷагии ҷангали ба номи [[Нурулло Ҳувайдуллоев]] муҳофизат ва нигоҳубин карда мешавад. == Сарчашма == *[http://jahonnamo.tj/ru/sotsialnaya-sfera/8385-rabotniki-okhrany-prirody-i-okruzhayushche-sredy-ashtskogo-ra-ona.html Работники охраны природы и окружающей среды Аштского района.]{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Гурӯҳ:Бешазорҳо]] [[Гурӯҳ:Бешазорҳои Тоҷикистон]] {{Тоҷикистон-ҷуғ-нопурра}} 4ge2jthaiymjj3nmumxvdqoivvm2das Викигуфтовард 0 97338 1493134 1431602 2026-11-08T18:39:35Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 1493134 wikitext text/x-wiki {{Вебгоҳ | тиҷоратӣ = не | шакл = махзани иқтибос | сабтином = ҳатмӣ нест | муаллиф = [[Ҷимбо Вейлс]] }} '''[[q:|Викииқтибос]]''' ({{lang-en|Wikiquote}}) — Маҷмӯи озоди иқтибосҳо ва суханрониҳои шахсони барҷаста ё қаҳрамонҳои асарҳои бадеӣ, ки аз ҷониби хонандагон якҷоя эҷод мегардад. Ин [[вебгоҳ]] аз ҷониби [[Фонди Викимедиа]] ба воситаи даваки [[MediaWiki]] эҷод шудааст. Ибтидо 10 июни соли 2003 ба забони англисӣ пайдо шудааст. Мазмуни лоиҳа дар доираи [[GNU Free Documentation License]] дастрас аст. Саҳмгузорӣ дар доираи лоиҳа моликияти бевоситаи офарандагон аст, литсензиякунонӣ кафолат медиҳад, ки мазмуни интишор ҳамеша озодона паҳн ва барқарор карда мешавад. Қисмати русии Викииқтибос [[21 сентябр]]и соли [[2004]] интишор шуд, инчунин намунаҳои Викииқтибос ба забонҳои дигар мавҷуд аст. Дар охири октябри соли 2014 қисмати аз ҳама сершумортарини Викииқтибос - ба забони полякӣ буд, ки зиёда аз 24,5 ҳазор мақоларо дар бар мегирифт. Қисмати русии Викииқтибос, ки қариб 10 ҳазор мақоларо бо иқтибосҳо дар бар мегирифт, аз рӯи шумораи мақолаҳо ҷойи чорумро баъд аз қисматҳои полякӣ, англисӣ ва италянӣ ишғол мекард. Умуман, Викииқтибос ба зиёда аз ҳаштод забон интишор мешавад ва дорои зиёда аз 174 ҳазор мақола аст. == Манбаъ == * [[q:|Русский Викицитатник]] * [https://web.archive.org/web/20150912062512/http://stats.wikimedia.org/wikiquote/RU/PlotsPngArticlesTotal.htm Графики роста разделов Викицитатника] {{Фонди Викимедиа}} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Лоиҳаҳои Викимедиа]] 3gnt75xxeqdttgi3dxqjzvf838du2le Дарунбум 0 99180 1493173 1453064 2026-11-08T20:01:31Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 1493173 wikitext text/x-wiki [[Акс:Enclave.svg|мини|C- эксклави кишвари B дар мамлакати А ба ҳисоб меравад, ки дар ҳудуди кишвари А иҳота шудааст. Инчунин он анклави мамлакати А мебошад.]] '''Дарунбум''' ({{lang-fa|درون‌بوم}}), '''анкла́в''' ({{Lang-fr|enclave}} аз {{Lang-la|inclavatus}} «маҳбус, дарбаста») — сарзамине ё бахше аз як сарзамин аст, ки комилан дарбаргирифтаи қаламравии давлати дигаре аст. Қисмҳои давлате, ки пурра дар иҳотаи як кишвари дигар (як) кишвар ҷойгиранд, '''анклавҳои пурра''' номида мешавад. Мафҳуми қаламрав ҳам қаламрави хушкӣ ва ҳам обҳои ҳудудиро дар бар мегирад<ref>{{Книга|автор=[[Винокуров, Евгений Юрьевич|Винокуров Е.]]|часть=|заглавие=Теория анклавов|оригинал=|ссылка=http://www.vinokurov.info/assets/files/vinokurov%20anklavy.pdf|ответственный=|издание=|место=Калининград|издательство=Terra Baltica|год=2007|том=|страницы=16—18|страниц=342|серия=|isbn=978-5-98777-015-3|тираж=1000|access-date=2021-05-26|archive-date=2011-09-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20110910024056/http://www.vinokurov.info/assets/files/vinokurov%20anklavy.pdf|dead-url=yes}} {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20110910024056/http://www.vinokurov.info/assets/files/vinokurov%20anklavy.pdf |date=2011-09-10 }} {{Cite web|url=http://www.vinokurov.info/assets/files/vinokurov%20anklavy.pdf|title=Архивированная копия|deadlink=unfit|accessdate=2010-12-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110910024056/http://www.vinokurov.info/assets/files/vinokurov%20anklavy.pdf|archivedate=2011-09-10}}{{Cite web|url=http://www.vinokurov.info/assets/files/vinokurov%20anklavy.pdf|title=Архивированная копия|deadlink=unfit|accessdate=2010-12-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110910024056/http://www.vinokurov.info/assets/files/vinokurov%20anklavy.pdf|archivedate=2011-09-10}}</ref>. '''Анклави нопурра''' як қисми давлатест, ки тавассути қаламрави давлати дигар дар замин, ва роҳи дастрасӣ ба баҳр дорад. Анклави ин навъро '''анклавҳои соҳилӣ''' низ меноманд<ref>{{Книга|автор=[[Винокуров, Евгений Юрьевич|Винокуров Е.]]|заглавие=Теория анклавов|ссылка=http://www.vinokurov.info/assets/files/vinokurov%20anklavy.pdf|место=Калининград|издательство=Terra Baltica|год=2007|страницы=19|страниц=342|isbn=978-5-98777-015-3|тираж=1000|access-date=2021-05-26|archive-date=2011-09-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20110910024056/http://www.vinokurov.info/assets/files/vinokurov%20anklavy.pdf|dead-url=yes}} {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20110910024056/http://www.vinokurov.info/assets/files/vinokurov%20anklavy.pdf |date=2011-09-10 }} {{Cite web|url=http://www.vinokurov.info/assets/files/vinokurov%20anklavy.pdf|title=Архивированная копия|deadlink=unfit|accessdate=2010-12-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110910024056/http://www.vinokurov.info/assets/files/vinokurov%20anklavy.pdf|archivedate=2011-09-10}}{{Cite web|url=http://www.vinokurov.info/assets/files/vinokurov%20anklavy.pdf|title=Архивированная копия|deadlink=unfit|accessdate=2010-12-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110910024056/http://www.vinokurov.info/assets/files/vinokurov%20anklavy.pdf|archivedate=2011-09-10}}</ref>. Мисоли ин [[Бруней]]ро [[Малайзия]] ва [[Баҳри Ҷануби Хитой|баҳри Ҷанубии Чин]] ва [[Пуртуғол|Португалия]][[Испания|, ки Испания]] ва [[Уқёнуси Атлас|Уқёнуси Атлантикро]] иҳота кардаанд мебошад. Нимклав инчунин қисми Форт Сант’Анжелои [[Малта|Мальта мебошад]], ки ба ордени Мальта тааллуқ дорад. Дар иёлотҳое, ки қаламрави асосии он берун аз нимклав ҷойгир аст, қаламрави нимклавро ним эксклав меноманд. Чунин нимканклавро (ним эксклав) бо баҳр ва чанд кишвари дигар иҳота кардан метавонад. Дар нутқи ҳамарӯза нимклавҳо ва ним эксклавҳоро содда анклавҳо ва эксклавҳо номидан мумкин аст. == Анклавҳо ва эксклавҳо == [[Акс:Exclave.svg|мини|C — эксклави мамлакати B, дар иҳотаи қаламрави кишварҳои А ва D]] '''Эксклави холис -''' минтақаи ғайримустақиле мебошад, ки аз қаламрави асосии кишвар ҷудо шудааст ва дар иҳотаи зиёда аз як давлат (яъне анклав нест). Эксклави холис нисбат ба дигар давлатҳо анклав нест, балки нисбат ба қаламрави асосии кишвар эксклав мебошад<ref>{{Книга|автор=[[Винокуров, Евгений Юрьевич|Винокуров Е.]]|заглавие=Теория анклавов|ссылка=http://www.vinokurov.info/assets/files/vinokurov%20anklavy.pdf|место=Калининград|издательство=Terra Baltica|год=2007|страницы=19, 36|страниц=342|серия=|isbn=978-5-98777-015-3|тираж=1000|access-date=2021-05-26|archive-date=2011-09-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20110910024056/http://www.vinokurov.info/assets/files/vinokurov%20anklavy.pdf|dead-url=yes}} {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20110910024056/http://www.vinokurov.info/assets/files/vinokurov%20anklavy.pdf |date=2011-09-10 }} {{Cite web|url=http://www.vinokurov.info/assets/files/vinokurov%20anklavy.pdf|title=Архивированная копия|deadlink=unfit|accessdate=2010-12-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110910024056/http://www.vinokurov.info/assets/files/vinokurov%20anklavy.pdf|archivedate=2011-09-10}}{{Cite web|url=http://www.vinokurov.info/assets/files/vinokurov%20anklavy.pdf|title=Архивированная копия|deadlink=unfit|accessdate=2010-12-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110910024056/http://www.vinokurov.info/assets/files/vinokurov%20anklavy.pdf|archivedate=2011-09-10}}</ref>. Як худи ҳамон қаламрав эксклав барои кишваре мебошад, ки ба он тааллуқ дорад ва анклав барои он кишвар (он кишварҳо), ки ба он тааллуқ надорад. Танҳо истисно як эксклави холис аст<ref>{{Книга|автор=[[Винокуров, Евгений Юрьевич|Винокуров Е.]]|заглавие=Теория анклавов|ссылка=http://www.vinokurov.info/assets/files/vinokurov%20anklavy.pdf|место=Калининград|издательство=Terra Baltica|год=2007|страницы=19, 36|страниц=342|isbn=978-5-98777-015-3|тираж=1000|access-date=2021-05-26|archive-date=2011-09-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20110910024056/http://www.vinokurov.info/assets/files/vinokurov%20anklavy.pdf|dead-url=yes}} {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20110910024056/http://www.vinokurov.info/assets/files/vinokurov%20anklavy.pdf |date=2011-09-10 }} {{Cite web|url=http://www.vinokurov.info/assets/files/vinokurov%20anklavy.pdf|title=Архивированная копия|deadlink=unfit|accessdate=2010-12-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110910024056/http://www.vinokurov.info/assets/files/vinokurov%20anklavy.pdf|archivedate=2011-09-10}}{{Cite web|url=http://www.vinokurov.info/assets/files/vinokurov%20anklavy.pdf|title=Архивированная копия|deadlink=unfit|accessdate=2010-12-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110910024056/http://www.vinokurov.info/assets/files/vinokurov%20anklavy.pdf|archivedate=2011-09-10}} — С. 20.</ref>. Ҳамин гуна истилоҳот барои ним эксклавҳо ва ниманклавҳо истифода мешавад. Дар ҳаёти ҳаррӯза ним эксклавҳо ва ниманклавҳо одатан эксклавҳо ва анклавҳо номида мешаванд. * Вилояти Калинингради [[Русия]]ро [[Баҳри Балтика]], [[Лаҳистон]] ва [[Литва]] иҳота кардаанд, яъне ин ним эсклави Русия аст, аммо ниманклав нест. * Санково-Медвежье, ки дар қаламрави [[вилояти Гомел]]и [[Белорус|Беларус ҷойгир аст]], аз ҷиҳати маъмурӣ ба вилояти Брянски Русия тааллуқ дорад. Яъне, Санково-Медвеже эксклави Русия ва анклави Беларус аст. * Сеута ва Мелилла ним эсклавви Испания ва ниманклави [[Марокаш|Марокаш мебошанд]], ки ба [[Баҳри миёназамин|баҳри Миёназамин баромад дорад]]. * Деҳаи Дубки дар болои кулоҳе, ки ба кӯли Псков баромад дорад, аз вилояти Пскови Русия бо қаламрави [[Эстония|Эстония ҷудо шудааст]]. Ин маънои онро дорад, ки ин ним эксклави Русия ва нимаклави Эстония аст. * Давлати [[Аляска]] ҳам нисфи эксклави [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|Иёлоти Муттаҳида аст]] ва ҳам нисфи анклави амрикоӣ нисбат ба [[Канада]], зеро танҳо бо он ҳаммарз аст. * [[Ҷумҳурии Мухтори Нахҷувон|Ҷумҳурии Мухтори Нахичеван]], ки ба ҳайати [[Озарбойҷон|Озарбойҷон шомил аст]], дар иҳотаи [[Арманистон]], [[Эрон]] ва [[Туркия|Туркия қарор дорад]] ва аз ин рӯ Нахичеван эксклави Озарбойҷон аст, аммо анклав нест. * Эксклави Шоҳимардан, [[Ноҳияи Сӯх|ноҳияи Соҳ]] ва Чон-Ғара, ки ба [[вилояти Фарғона]]и [[Ӯзбекистон|Ӯзбекистон тааллуқ]] доранд, аз ҳар тараф [[Қирғизистон|нисбат ба Қирғизистони]] атроф анклавҳо мебошанд. * Микрорайони Кречевиций, ки ба Новгороди Бузург тааллуқ дорад, анклавест дар робита бо ноҳияи Новгородский, онро аз ҳар тараф иҳота мекунад. * Ҳамин тавр, ноҳияи [[Новосибирск]]ро микрорайони Пашинои Новосибирск иҳота кардааст : он ба шаҳри Новосибирск тааллуқ дорад, аммо дар ҳудуди [[Вилояти Новосибирск|вилояти Новосибирск ҷойгир аст]]. * Ба ҳамин монанд, ноҳияи Верхнехавскийро [[Воронеж|микрорайони]] Краснолесний Воронеж иҳота кардааст<ref>[http://www.kommersant.ru/doc-rss/572342 Жители Краснолесного отстояли территориальную целостность Воронежа]</ref>. * Ба ҳамин монанд, минтақаи Вологдаро деҳаи Молочное иҳота кардааст, ки аз ҷиҳати маъмурӣ ба шаҳри [[Вологда|Вологда шомил аст]]. * Шаҳри Зеленоград (Округи маъмурии Зеленоград) қисми [[Маскав|Маскав аст]], аммо аз ҳар тараф қаламрави [[Вилояти Маскав|вилояти Москва]] иҳота шудааст. * Участкаи алоҳида барои Конезавод, ВТБ қисми Маскави Нав мебошад, ки онро аз ҳар тараф қаламрави вилояти Москва иҳота кардааст. * Шаҳри Ломоносов, маркази маъмурӣ ва макони мақомоти маҳаллии ҳокимияти давлатии ноҳияи Ломоносови вилояти [[Вилояти Ленинград|Ленинград,]] аз ҳар тараф аз минтақаи Ленинград қаламрави ноҳияи Петродворетси шаҳри федералии [[Санкт-Петербург|Санкт-Петербург ҷудо карда шудааст]], ки дар он Ломоносов мақоми як ташаккули шаҳрнишинӣ дорад<ref>{{Cite web|url=http://docs.cntd.ru/document/8414528|title=О территориальном устройстве Санкт-Петербурга (с изменениями на 15 октября 2015 года)}}</ref>. == Давлатҳои анклавӣ == * {{Парчамбандӣ|Ватикан}} <small>(анклав дар [[Итолиё|Италия]])</small><ref name="вин28">{{Книга|автор=[[Винокуров, Евгений Юрьевич|Винокуров Е.]]|заглавие=Теория анклавов|ссылка=http://www.vinokurov.info/assets/files/vinokurov%20anklavy.pdf|место=Калининград|издательство=Terra Baltica|год=2007|страницы=28|страниц=342|серия=|isbn=978-5-98777-015-3|тираж=1000|access-date=2021-05-26|archive-date=2011-09-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20110910024056/http://www.vinokurov.info/assets/files/vinokurov%20anklavy.pdf|dead-url=yes}} {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20110910024056/http://www.vinokurov.info/assets/files/vinokurov%20anklavy.pdf |date=2011-09-10 }} {{Cite web|url=http://www.vinokurov.info/assets/files/vinokurov%20anklavy.pdf|title=Архивированная копия|deadlink=unfit|accessdate=2010-12-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110910024056/http://www.vinokurov.info/assets/files/vinokurov%20anklavy.pdf|archivedate=2011-09-10}}{{Cite web|url=http://www.vinokurov.info/assets/files/vinokurov%20anklavy.pdf|title=Архивированная копия|deadlink=unfit|accessdate=2010-12-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110910024056/http://www.vinokurov.info/assets/files/vinokurov%20anklavy.pdf|archivedate=2011-09-10}}</ref> * ташаккули давлатӣ {{Парчамбандӣ|Ордени Малта}} <small>(анклав дар [[Итолиё|Италия]])</small> * {{Парчамбандӣ|Сан-Марино}} <small>(анклав дар [[Итолиё|Италия]])</small> * {{Парчамбандӣ|Лесото}} <small>(анклав дар [[Ҷумҳурии Африқои Ҷанубӣ|Африқои Ҷанубӣ]])</small><ref>{{Cite web |url=http://www.krugosvet.ru/enc/strany_mira/LESOTO.html |title=ЛЕСОТО {{!}} Энциклопедия Кругосвет |accessdate=2021-05-26 |archivedate=2011-12-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111226111159/http://krugosvet.ru/enc/strany_mira/LESOTO.html }}</ref> * {{Парчамбандӣ|Бруней}} <small>(ниманклав нисбат ба [[Малайзия]])</small> * {{Парчамбандӣ|Тимур Шарқӣ}} <small>(нимклав (нисбат ба [[Индонезия]]))</small> * {{Парчамбандӣ|Гамбия}} <small>(ниманклав — нисбати [[Сенегал]])</small> * {{Парчамбандӣ|Монако}} <small>(ниманклав нисбат ба [[Фаронса]])</small> * {{Парчамбандӣ|Португалия}} <small>(ниманклава нисбат ба [[Испания]])</small> * {{Парчамбандӣ|Дания}} <small>(ниманклав нисбат ба [[Олмон]] [[Суэд|, бо Шветсия]] марзи баҳрӣ дорад)</small> * {{Парчамбандӣ|Канада}} <small>(ниманклав нисбат ба [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|Иёлоти Муттаҳида]], бо қаламрави [[Донморк|Дания]] [[Гренландия]] ва ҷазираҳои Фаронса — [[Сент-Пьер ва Микелон|Сен-Пьер ва Микелон]] марзи баҳрӣ дорад)</small> * {{Парчамбандӣ|Қатар}} <small>(нимклав дар робита бо [[Арабистони Саудӣ]] [[Баҳрайн|, бо Баҳрайн]] ва [[Имороти Муттаҳидаи Арабӣ|АМА]] марзи баҳрӣ дорад)<ref>{{Cite web |url=http://geography.kz/slovar/katar/ |title=Катар, география Катара, страны мира, страны Азии, география,Азия |accessdate=2021-05-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111013114038/http://geography.kz/slovar/katar/ |archivedate=2011-10-13}}</ref></small> * {{Парчамбандӣ|Ҷумҳурии Корея}} <small>(нимклава нисбат ба [[Ҷумҳурии Халқӣ-Демократии Корея|КХДР]], бо Ҷопон марзи баҳрӣ дорад)</small> * {{Парчамбандӣ|Папуа-Новая Гвинея}} <small>(ниманклав нисбат ба [[Индонезия]], бо Австралия, ҷазираҳои Соломон, Науру ва Иёлоти Федеративии Микронезия марзи баҳрӣ дорад)</small> == Ҳудудҳои анклавӣ == * '''[[Адиге]]я -''' ҷумҳурӣ дар дохили Федератсияи Россия, анклави қаламрави Краснодар мебошад. * '''Акротири ва Декелия''' — қаламравҳои Кипр мебошанд, ки тобеи ҳуқуқии [[Бритониё|Бритониёи Кабир мебошанд]] ва бо ҳадафҳои низомӣ онро ишғол кардаанд. * '''[[Аляска|Аляска -]]''' нимэсклави Амрико, бо тарафи обҳо [[Уқёнуси Яхбастаи шимолӣ|аз Арктика]] ва [[Уқёнуси Ором|уқёнусњои Уқёнуси Ором]]; бо Канада ҳамсарҳад аст ва ниманклав мебошад, бо Русия марзи баҳрӣ дорад. * '''Анклавҳои Бангладеш''' — 92 деҳаи эксклави Бангладеш дар [[Ҳиндустон]]. Аз 1 августи соли 2015 дар асоси Созишномаи мубодилаи Анклав бо Ҳиндустон дигар анклаве вуҷуд надорад. * '''Барак''' деҳаи қирғизест, ки дар иҳотаи қаламрави Узбакистон қарор дорад. * '''Барле''' як эксклави Белгия мебошад, ки пурра дар қаламрави Голландия иҳота шудааст. * '''Бюсинген-Рейи Боло як эксклави Олмон''' аст (7.62 км²), ки пурра дар қаламрави Швейтсария иҳота шудааст: аз се тараф кантоном Шаффхаузени Швейтсария ва аз ҷануб кантонҳои Рейн-Сюрих ва Тургау. Он тақрибан 1450 нафар аҳолӣ дорад. Шаҳрро аз [[Олмон]] танҳо бо пули танг ҷудо мекунад, ки камтар аз 1 км дар тангтарин қисми он, ки деҳаи Дорфлингени Швейтсария дар он ҷойгир аст. Соли 1918 дар Бюсинген раъйпурсӣ баргузор гардид, ки дар он 96 % овозҳо ба тарафдории шомили [[Суис|Швейтсария шуданд]] доданд. Аммо, ин чунин нашуд, зеро Швейтсария ба ивазаш ягон чизи мувофиқро пешниҳод карда наметавонист, аз ин рӯ Бюсинген то имрӯз эксклави Олмон боқӣ мондааст. * '''[[Гибралтар]]''' — як нимклави соҳили Испания аст, ки ба Бритониёи Кабир тааллуқ дорад. Бо минтақаи бетараф аз қаламрави Испания ҷудо карда шудааст. * '''Гуантанамо -''' қаламрави соҳили [[Куба|Куба мебошад]], ки дар он соҳибихтиёрии ИМА воқеан муқаррар шудааст{{Сарчашма нест|17|05|2014}}. * Дар қабри Сулаймон Шоҳ дар наздикии '''Ҷобир''' ''(Ҷобир Kalesi)'' [[Сурия|қалъа дар Сурия]] — дар асоси шартномаи бо Туркия Фаронса аз соли 1921, пурра баррасӣ ва ба ҳудуди [[Туркия]] шомил шуд. * '''Анклавҳои Ҳиндустон''' — 106 деҳаи Ҳиндустон дар Бангладеш. Дигар вуҷуд надорад, бар асоси созишномаи мубодилаи анклав бо Бангладеш аз 1 августи соли 2015. * '''Нимклавҳои Индонезия:''' Гвинеяи Ғарбии Нав ''([[Папуа Гвинеяи Нав]])'', Ҷазираҳои Хурдтари Сунда ''([[Тимури Шарқӣ|Тимори Шарқӣ]])'', [[Борнео|Калимантан]] ''([[Малайзия]])''. * '''Нимклавҳои Испания''' шаҳрҳои Сеута, Мелилла, инчунин нимҷазираи Велес де ла Гомераи Марокаш мебошанд, ки бо баҳри Миёназамин шуста шудаанд. * '''[[:ru:Кампионе-д'Италия|Кампионе-д’Италия]]''' як шаҳраки итолиёвии Швейтсария аст. * '''Ливия -''' шаҳраки испании [[Фаронса|Фаронса аст]]. * '''Мусандам -''' нимҷазираи [[Умон|Уммон]] дар [[Имороти Муттаҳидаи Арабӣ|АМА аст]]. Дар охири асри 13, Уммонҳо як империяи азимро идора мекарданд. Дар авҷи авҷи худ дар асри 19, дар давраи ҳукмронии Султон Саид бин Султон, Уммон Момбаса ва Занзибарро назорат мекард ва нуқтаҳои савдоро дар соҳили Африқо идора мекард. Дар натиҷаи фурӯпошии империя дар нимаи дуюми асри 19, Уммон мавқеъҳои пешинаи худро аз даст дод, аммо вақте ки Аморати Муттаҳидаи Араб дар он ҷо ташкил ёфт, назорати Мусандамро идома дод. ''См.'' ''Инчунин нигаред: Моликияти Маскат ва Уммон.'' * '''Окуши-Амбено''' — нимҷазираи Тимори Шарқӣ мебошад, ки онро баҳри Сава шустааст; он танҳо бо Индонезия ҳамсарҳад аст, яъне ин нисбати он ниманклав мебошад. * '''Анклавҳои Русия''' ** '''Медвежье-Санково''' як анклави Русия аст, ки аз деҳаҳои Санково ва Медвежье иҳота шуда, дар иҳотаи қаламрави Беларус ҷойгир аст. ** '''Дубки''' як нимҷазираи Русия аст, ки бо қаламрави Эстония ҷудо шудааст. Он нисбати Эстония ниманклав мебошад. * '''Саставтси''' як [[Босния ва Ҳерсеговина|эксклави Босния ва Ҳерзеговина]] дар [[Сербия|Сербия аст]]. * '''Сен-Мартин ва Синт-Мартен''' нимҷазираҳои Фаронса ва [[Ҳоланд|Нидерланд мебошанд]], ки дар ҷазираи ҳамном бо як қисми ҷазираи Антили Хурд ҷойгиранд. Онҳо ниманклави мутақобила мебошанд. * Бояд зикр кард, ки деҳоти Кайрагач ва Сарвак (анклавҳои Узбекистон)бо Қирғизистон мебошанд. * '''Тембуронг''' нимҷазираи Бруней аст, ки онро Баҳри Ҷанубии Чин шустааст; он танҳо бо Малайзия ҳамсарҳад аст, яъне нисбати он нимклав мебошад. * '''Chisumulu ва Likoma''' мебошанд [[Моловӣ|Малави дар]] ҷазираҳои оид ба кӯли Nyasa, воқеъ дар обҳои ҳудудии [[Мозамбик]]. * '''Эксклави Шоҳимардан ва [[Ноҳияи Сӯх|минтақаи Соҳ]]''', ки ба вилояти Фарғонаи Узбакистон тааллуқ доранд, аз тамоми тараф анклавҳо бо Қирғизистони иҳота шудаанд. == Нигаред низ == * Бурунбум * Колония * Анклави баҳрҳои кушод == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * Энклав, анклав // Элоквенция — Яя. — М. : Советская энциклопедия, 1957. — С. 88. — (Большая советская энциклопедия : [в 51 т.] / гл. ред. Б. А. Введенский ; 1949—1958, т. 49). == Пайвандҳо == * [https://web.archive.org/web/20100822050544/http://www.vinokurov.info/enclaves.htm Евгений Винокуров.] [https://web.archive.org/web/20100822050544/http://www.vinokurov.info/enclaves.htm Ҳуҷҷатҳо дар бораи Анклавҳо ва Эксклав]{{ref-en}} <span class="ref-info" style="cursor:help;" title="на английском языке">)</span> ** {{Книга|автор=[[Винокуров, Евгений Юрьевич|Винокуров Е.]]|часть=|заглавие=Теория анклавов|оригинал=|ссылка=http://www.vinokurov.info/assets/files/vinokurov%20anklavy.pdf|ответственный=|издание=|место=Калининград|издательство=Terra Baltica|год=2007|том=|страницы=|страниц=342|серия=|isbn=978-5-98777-015-3|тираж=1000|access-date=2021-05-26|archive-date=2011-09-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20110910024056/http://www.vinokurov.info/assets/files/vinokurov%20anklavy.pdf|dead-url=yes}} {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20110910024056/http://www.vinokurov.info/assets/files/vinokurov%20anklavy.pdf |date=2011-09-10 }} Архивная копия{{ref-ru}} ** {{Книга|автор=[[Винокуров, Евгений Юрьевич|Винокуров Е.]]|часть=Дополнительные материалы|заглавие=Теория анклавов|оригинал=|ссылка=http://www.vinokurov.info/assets/files/TheoryofEnclaves%20rus%20supplementary.pdf|ответственный=|издание=|место=Калининград|издательство=Terra Baltica|год=2007|том=|страницы=|страниц=342|серия=|isbn=978-5-98777-015-3|тираж=1000|access-date=2021-05-26|archive-date=2011-09-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20110928012757/http://www.vinokurov.info/assets/files/TheoryofEnclaves%20rus%20supplementary.pdf|dead-url=yes}} {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20110928012757/http://www.vinokurov.info/assets/files/TheoryofEnclaves%20rus%20supplementary.pdf |date=2011-09-28 }} Архивная копия{{ref-ru}} [[Гурӯҳ:Давлат]] [[Гурӯҳ:Ҳуқуқи байналмилалӣ]] f1v3n1jqsamxb186abjl89mhps41kva Бозор Назриев 0 112198 1493121 1345815 2026-11-08T17:40:58Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 1493121 wikitext text/x-wiki {{Олим |ном = Бозор Нарзиев | номи аслӣ = Бозор Нарзиевич Нарзиев |тасвир = |бар = 200px |тавсифи тасвир = |таърихи таваллуд = 18.04.1938 | зодгоҳ = деҳаи [[Урметан]] {{Зодгоҳ|ноҳияи Айнӣ}} |таърихи даргузашт = 02.04.2013 |маҳалли даргузашт = шаҳри [[Душанбе]] |шаҳрвандӣ = {{парчамбандӣ|Тоҷикистон}} |фазои илмӣ = физикаи молекулӣ ва спектроскопияи молекулӣ |ҷойҳои кор = Донишгоҳи миллии Тоҷикистон |дараҷаи илмӣ = {{Дараҷаи илмӣ|доктор| илмҳои физика ва математика }} |унвонҳои илмӣ = {{Унвонҳои илмӣ||0}} |алма-матер = [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон|Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В.И. Ленин]] |роҳбари илмӣ = |шогирдони маъруф = [[Муродилло Нуруллоев]] |маъруф ба = |ҷоизаҳо = Арбоби илм ва техникаи Тоҷикистон |имзо = |бари имзо = |сайт = |викитека = |викианбор = }} ''' Бозор Назриев''' ({{ВД-Дебоча}}) — [[омӯзгор]], {{физикдон}}, доктори илмҳои физикаю математика ([[1994]]), [[профессор]] ([[2000]]), [[Арбоби илм ва техникаи Тоҷикистон]] ([[1998]]) ва яке аз поягузорони оптикаю спектроскопия дар Тоҷикистон. == Зиндагинома == Бозор Назриевич Назриев [[18 апрел]]и [[соли 1938]] дар деҳаи Урметан — калонтарин рустои [[ноҳияи Айнӣ]] дида ба олами ҳастӣ кушодааст. [[Соли 1958]] ба даргоҳи факултети физикаи [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон|Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон]] ба номи В. И. Ленин (ҳоло ДМТ) шомил гардида, шуъбаи рӯзонаи онро [[соли 1963]] бо ихтисоси «физик-[[муаллим]]» бомуваффақият хатм намуд. Соли 1964 ба сифати коромӯз ба Донишгоҳи давлатии Ленинград (Санкт-Петербурги кунунӣ) барои пажӯҳиши илм сафарбар гардида, соли 1968 шуъбаи [[аспирантура]]и донишгоҳи фавқро ба поён расонид. Назриев Б. Н. солҳои 1976—1986 ва 1992—2009 вазифаи мудири кафедраи оптика ва спектроскопияи [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]]ро бар уҳда дошт. Ҳамчунин, ин муаллими оқилу олими хирадманд барои хидматҳои шоёнаш дар таълиму тарбия унвонҳои илмӣ — академии [[дотсент]] (1974) ва [[профессор]]- ро (2000) ба даст меорад. == Фаъолияти илмӣ == Бозор Назриев [[соли 1969]] дар мавзӯи «Спектроскопическое исследование межмолекулярного взаимодействия в водных и неводных растворах ацетонитрила» рисолаи номзадиро дифо кард ва ба гирифтани унвони номзади илмҳои физикаю математика шарафёб гардид. Ӯ [[соли 1994]] рисолаи доктории худро дар мавзӯи «Водородные связи и строение растворов гетероциклических соединений по данным инфракрасной спектроскопии» ҳимоя намуда, ба гирифтани унвони доктори илмҳои физикаю математика сарфароз шуд. Аз ин рӯ, ӯ ягона шахсест, ки дар ҶТ аз солҳои аввали фаъолияти худ сар карда (аз соли 1970) мактаби илмию таълимиро доир ба омӯзиши хосиятҳои оптикӣ ва сохтори моддаҳои конденсӣ — моеъҳо, маҳлулҳо ва ҷисмҳои сахт, ҳодисаҳои оптикии дар ин муҳитҳо ба амал оянда ва қобилиятҳои протондонорию протонаксептории [[молекула]]ҳоро ташкил намуда, инкишоф дод. Натиҷаҳои босифати бадастовардааш сазовори қабули мутахассисони соҳаҳои мухталиф (физикаи молекулӣ, спектроскопияи молекулӣ, химияи физикӣ, сохтори модда ва ғайра)гардиданд, ки аз усулҳои дақиқу сермаълумоти спектроскопияи молекулӣ истифода мебаранд. Дар асоси натиҷаҳои корҳои илмӣ — тадқиқотиаш (КИТ) ӯ бо шогирдонаш зиёда аз 250 мақолаву фишурдаҳо чоп намуда, дар 14 конфронсҳои байналхалқӣ ва 35 конфронсҳои умумииттифоқию минтақавӣ бо маърӯзаҳои пурмуҳтаво баромад кардааст. Профессор Назриев Б. Н. дар корҳои ҷамъиятии илмию методӣ низ иштироки фаъолона дошта, узви як қатор Шӯроҳо, гурӯҳҳои корӣ ва комиссияҳои салоҳиятнок буд. Аз соли 1994 аъзои гурӯҳи кории Ҷамъияти Аврупоӣ доир ба спектроскопияи бандиши гидрогенӣ, аъзои Шӯрои илмӣ — методии донишгоҳҳои [[Осиёи Миёна]] ва [[Қазоқистон]], дигар Шӯроҳои ҶТ ва ДМТ буд. ӯ бо мутахассисони марказҳои илмии як қатор шаҳрҳои собиқ [[ИҶШС]] ([[Москва]], [[Ленинград]], [[Уфа]], [[Новосибирск]], [[Киев]], [[Самарқанд]], [[Тошканд]] ва ҳоказо), инчунин муассисаҳои илмию таълимии шаҳри [[Душанбе]] алоқаҳои илмию таълимӣ барқарор намуда, онро ривоҷ додааст. == Осор == Профессор Б. Н. Назриев ба корҳои илмӣ — методӣ низ машғул шуда, барои кормандони илмӣ, аспирантон ва донишҷӯёни мактабҳои олӣ 6 васоити таълимӣ * Оптика қ. 1, * Дастуруламал оид ба корҳои лабораторӣ аз оптика, * Строение молекул и межмолекулярные взаимодействия (Т. 1-2), * Руководство к лабораторным занятиям по спецкурсу «Спектроскопия конденсированных сред» * Корҳои амалӣ аз оптика ва ҳоказоро таълиф намудааст. == Ҷоизаҳо == * «Арбоби илм ва техникаи Тоҷикистон» (1998), * Аълочии мактаби олии СССР (1986), * Ифтихорномаи комитети давлатии СССР оид ба маълумот (1989), * «Зарбдори панҷсолаи IX», == Даргузашт == Арбоби илму техника ва профессори кафедраи оптика ва спектроскопияи ДМТ, Бозор Назриев субҳи рӯзи 2-юми апрели соли 2013 дар шаҳри Душанбе даргузашт намуд, вале кору пайкор, тадқиқоти арзишманд, навиштаҳои зарин, суханони пурарзиш ва падарвори ӯ ҳеч аз қалби наздикон, дӯстдорону алоқамандони физика нахоҳад рафт<ref>http://dmt.tj/index.php?option=com_content&view=article&id=81:donishjui-sol&catid=40:asia&Itemid=225 {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20241225162427/http://dmt.tj/index.php?option=com_content&view=article&id=81:donishjui-sol&catid=40:asia&Itemid=225 |date=2024-12-25 }} // Аз дида ба дилҳо…</ref>. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * Энциклопедияи олимони Донишгоҳи давлатии миллии Тоҷикистон. — Душанбе,2008. * https://web.archive.org/web/20241225163710/http://ruzgor.tj/adabiyot-va-farhang/10929-az-dida-ba-dilho-raftaast.html // Аз дида ба дилҳо рафтааст… * https://web.archive.org/web/20241225162427/http://dmt.tj/index.php?option=com_content&view=article&id=81:donishjui-sol&catid=40:asia&Itemid=225 // Аз дида ба дилҳо… [[Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Физикони Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Зодагони ноҳияи Айнӣ]] mug5e0hth66iyd0apfh7sj7e0q8a6sm Лотинӣ навиштани порсӣ 0 116696 1493234 1491725 2026-11-09T00:55:46Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 1493234 wikitext text/x-wiki {{бознависӣ}} {{дурустӣ}} {{Куттии Системаи Навиштан | ном = Алифбои лотинӣ | намуд = [[Алифбо]] | typedesc = <!-- translate before use --> | вақт = 700 пеш аз милод — ҳозира | забонҳо = [[забони лотинӣ]] | гурӯҳ1 = [[Алифбои навиштаҷоти Ханаанӣ]] | гурӯҳ2 = [[Алифбои финикӣ]] <!-- Финикийская письменность --> | гурӯҳ3 = [[Алифбои юнонӣ]] | гурӯҳ4 = | creator = <!-- translate before use --> | хоҳарон = [[Алифбои кирилликӣ]]<br /> | кӯдакон = <br /> | акс = Latin alphabet.png | ҳаҷмиакс = 200px | уникод = <!-- translate before use --> | iso15924 = Latn }} '''Лотинӣ навиштани порсӣ ([[форсӣ]])''' — намояндагии забони форсӣ (форсӣ ва дарӣ ва тоҷикӣ) бо алифбои лотинӣ аст. ==Алифбои лотинӣ== Азбаски хати форсӣ системаи навиштан [[абҷад]] (бо инвентаризатсияи ҳамсадо-вазнин номаҳои) аст, бисёр суханони равшан дар порсии стандартӣ метавонад spellings шабеҳ, ки бо таври васеъ гуногун pronunciations, ки ихтилоф дар онҳо (нонавиштаи) садонок садо доранд. Ҳамин тавр як парадигмаи Лотинӣ навиштани метавонед забони қадимии пайравӣ (ки инъикос имлои ва аздуромӯзӣ) ё Саҳифаҳои (ки талаффузи инъикос ва phonology). Дар алифбои лотинӣ мебозад, дар ҷаҳони имрӯза нақши скрипти дуюм. Барои исботи ин тасдищ он кифоя аст, ки ба назар шаҳр ва кӯчаи аломатҳои ё суроғаҳои интернет дар ҳамаи кишварҳо. Аз тарафи дигар, таҷрибаи собит намуд, ки кӯшишҳои таълим миллионҳо нафар ҷавонони Эрон дар хориҷи кишвар, дар хондан ва навиштани порсӣ бештар собит мешавад бемуваффақият, аз сабаби набудани алоқа рӯз бо алифбои форсӣ. Чунин ба назар мерасад, ки дар як роҳи аз ин тақсимот ёфт шуд; ва истифодаи баробари скрипт лотинӣ ба алифбои форсӣ аст. ==Забони қадимии== Воридсозии додаҳои кӯшиши форсӣ ба straightforwardly намояндагӣ phonology форсӣ дар скрипти ба лотинӣ, бе талаб мукотибаи наздик ё reversible бо хати форсӣ, инчунин бе талаб мукотибаи наздик ба арзишҳои овои англисӣ ҳарф Рум. То чанде пеш гузашта буд, стандарти расмӣ барои саҳифаҳои аз форсӣ бо истифода аз алифбои лотинӣ аст. Хушбахтона, ҳамаи вазорату идораҳои давлатӣ ҳоло дастур дода шуд, ки ба татбиқи стандарти тибқи расмиёти номи Саҳифаҳои барои адад toponymic Эрон. Дар ин маҷмӯи қоидаҳои кӯшиши кардааст, дода шудааст, ки ба generalize ба татбиқи ин стандарт, то ки яке метавонад ҳар гуна матнҳои форсӣ дар асоси ин меъёр нависед. Дар асоси ин маҷмӯи воситаҳои қоидаҳои инфрасохтор барои тафтишоти имло, Саҳифаҳои матнҳои, тарҷумаи суханони ва таълими забони зери рушд мебошанд. ==Алифбои тоҷикӣ лотинӣ== Дар забони тоҷикӣ ё тоҷикӣ форсӣ гуногуни забони форсӣ аст. Он дар ҶШС Тоҷикистон дар скрипт Лотинӣ стандартишуда, аз соли 1926 то охири солҳои 1930, вақте ки алифбои расман ба сириллик дигаргун шуд, навишта шудааст. {| cellpadding=4 style="font-size:large; text-align:center;" summary="Thirty letters of the Tajik Latin alphabet, capital and lowercase" align=center |+ style="font-size:smaller;" | '''The Tajik alphabet in Latin''' |- |A a || B ʙ || C c || Ç ç || D d || E e || F f ||G g ||Ƣ ƣ ||H h || I i || Ī ī |- | {{IPA|/a/}} || {{IPA|/b/}} || {{IPA|/tʃ/}} || {{IPA|/dʒ/}} || {{IPA|/d/}} || {{IPA|/e/}} || {{IPA|/f/}} || {{IPA|/ɡ/}} || {{IPA|/ʁ/}} || {{IPA|/h/}} || {{IPA|/i/}} || {{IPA|/ˈi/}} |- | J j || K k || L l || M m || N n || O o || P p || Q q || R r || S s || Ş ş || T t |- | {{IPA|/j/}} || {{IPA|/k/}} || {{IPA|/l/}} || {{IPA|/m/}} || {{IPA|/n/}} || {{IPA|/o/}} || {{IPA|/p/}} || {{IPA|/q/}} || {{IPA|/ɾ/}} || {{IPA|/s/}} || {{IPA|/ʃ/}} || {{IPA|/t/}} |- |U u || Ū ū || V v || X x || Z z || Ƶ ƶ || ' |- | {{IPA|/u/}} || {{IPA|/ɵ/}} || {{IPA|/v/}} || {{IPA|/χ/}} || {{IPA|/z/}} || {{IPA|/ʒ/}} || {{IPA|/ʔ/}} |} == Мисол == * '''Сириллик''' {{چپ‌چین}} Тамоми одамон озод ба дунё меоянд ва аз лиҳози манзилату ҳуқуқ бо ҳам баробаранд. Ҳама соҳиби ақлу виҷдонанд, бояд нисбат ба якдигар бародарвор муносабат намоянд. {{پایان چپ‌چین}} * '''Порсӣ''' تمامی انسان‌ها آزاد به دنیا می‌آیند و از لحاظ منزلت و حقوق با هم برابرند. همه صاحب عقل و وجدانند، باید نسبت به یکدیگر برادروار مناسبت نمایند. * '''Лотинӣ''' {{چپ‌چین}} Tamomi odamon ozod ʙa dunjo meojand va az lihozi manzilatu huquq ʙo ham ʙaroʙarand. Hama sohiʙi aqlu viçdonand, ʙojad nisʙat ʙa jakdigar ʙarodarvor munosaʙat namojand. {{پایان چپ‌چین}} {|valign="top" cellpadding="8" ! сириллик || порсӣ || Лотинӣ |- |style="text-align: justify;"| {{Unicode|Баниодам аъзои як пайкаранд, ки дар офариниш зи як гавҳаранд. Чу узве ба дард оварад рӯзгор, дигар узвҳоро намонад қарор.}} [[سعدی|{{Unicode|Саъдӣ}}]] || بَنی‌آدَم اَعضایِ یَک پَیکَرَند، که دَر آفَرینِش زِ یَک گَوهَرَند. چو عُضوی به دَرد آوَرَد روزگار، دِگَر عُضوها را نَمانَد قَرار. [[سعدی]] || Baniodam a'zoi jak pajkarand, ki dar ofariniş zi jak gavharand. Cu uzve ba dard ovarad rūzgor, digar uzvhoro namonad qaror. [[Sa'dī]] |- |- |style="text-align: justify;"| {{Unicode|Мурда будам, зинда шудам; гиря будам, xанда шудам. Давлати ишқ омаду ман давлати поянда шудам.}} [[مولوی|{{Unicode|Мавлавӣ}}]] || مُرده بُدَم، زِنده شُدَم؛ گِریه بُدَم، خَنده شُدَم. دَولَتِ عِشق آمَد و مَن دَولَتِ پایَنده شُدَم. [[مولوی|مَولَوی]] || Murda budam, zinda şudam; girja budam, xanda şudam. Davlati işq omadu man davlati pojanda şudam. [[Mavlavī]] |} == Ҷадвали муқоиса == То солҳо дар Эрони стандарти расмӣ барои навиштани форсӣ бо хати лотини набуди. Хушбахтонаи охирони ([[2012]]) стандартӣ бо ном "[http://geonames.ncc.org.ir/HomePage.aspx?TabID=4583&Site=geonames.ncc.org&Lang=en-US қонӯни номгузорӣ] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20160825194946/http://geonames.ncc.org.ir/HomePage.aspx?TabID=4583&Site=geonames.ncc.org&Lang=en-US |date=2016-08-25 }}" тасвиб шуда ва ба ҳамаи вазоратхонаи ҳо иблоғ шуда act.<ref>http://isna.ir/fa/news/91122113926</ref> ӣн "[http://alefbaye2om.org/wp-content/uploads/2015/05/Alefbaye2om_PA.pdf шеваи номаи] {{Пайванди мурда|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}" акнун дар луғатномаи ҳо, таблуҳо, ва лотини навиштани корбурд фаровон дорад. <ref>http://pa.alefbaye2om.org</ref> {| class="wikitable sortable" |- !сириллик!!Лотинӣ Тоҷикӣ!!Лотинӣ IRANI!!порсӣ!! (IPA)!!мисол!!Misol TAJIK!!Mesāl IRAN!!مثال |- align="center" | А а | colspan="2" | A a | اَ، َ | {{IPA|/a/}} | санг | sang | sang | سَنگ |- align="center" | Б б | B ʙ | B b | ب | {{IPA|/b/}} | барг | barg | barg | بَرگ |- align="center" | В в | colspan="2" | V v | و | {{IPA|/v/}} | номвар | nomvar | nāmvar | ناموَر |- align="center" | Г г | colspan="2"| G g | گ | {{IPA|/ɡ/}} | санг | sang | sang | سَنگ |- align="center" | Ғ ғ | {{Unicode|Ƣ ƣ}} | Q q | غ | {{IPA|/ʁ/}} | Бағдод | Baƣdod | Bağdād | بَغداد |- align="center" | Д д | colspan="2"| D d | د | {{IPA|/d/}} | модар | modar | mādar | مادَر |- align="center" | Е е | E e | I i | ی | {{IPA|/e/}} | меравам | meravam | miravam | می‌رَوَم |- align="center" | Ё ё | Jo jo | Yâ yâ | یا | {{IPA|/jɔ/}} | осиёб | osijob | āsiyāb | آسیاب |- align="center" | Ж ж | {{Unicode|Ƶ ƶ}} | Ž ž | ژ | {{IPA|/ʒ/}} | каждум | kaƶdum | každom | کَژدُم |- align="center" | З з | colspan="2"| Z z | ز، ذ، ض، ظ | {{IPA|/z/}} | замин | zamin | zamin | زَمیِن |- align="center" | И и | I i | Е е | اِ، ِ | {{IPA|/i/}} | ихтиёр | ixtijor | extiyār | اِختیار |- align="center" | {{Unicode|Ӣ ӣ}} | Ī ī | -I -i | ی | {{IPA|/ˈi/}} | зебоӣ | zeboī | zibāyi | زیبائی |- align="center" | Й й | J j | Y y | ی، یْ | {{IPA|/j/}} | май | maj | may/ mey | مَی |- align="center" | К к | colspan="2"| K k | ک | {{IPA|/k/}} | кадом | kadom | kodām | کَدام |- align="center" | Қ қ | colspan="2"| Q q | ق | {{IPA|/q/}} | қадам | qadam | qadam | قَدَم |- align="center" | Л л | colspan="2"| L l | ل | {{IPA|/l/}} | лола | lola | lāle | لاله |- align="center" | М м | colspan="2"| M m | م | {{IPA|/m/}} | мурдагӣ | murdagī | mordegi | مُردَگیِ |- align="center" | Н н | colspan="2"| N n | ن | {{IPA|/n/}} | нон | non | nān | نان |- align="center" | О о | O o | Â â | آ، ا | {{IPA|/ɔ/}} | орзу | orzu | ārezu | آرزو |- align="center" | П п | colspan="2"| P p | پ | {{IPA|/p/}} | панҷ | panç | panj | پَنج |- align="center" | Р р | colspan="2"| R r | ر | {{IPA|/ɾ/}} | ранг | rang | rang | رَنگ |- align="center" | С с | colspan="2"| S s | س، ث، ص | {{IPA|/s/}} | сар | sar | sar | سَر |- align="center" | Т т | colspan="2"| T t | ت، ط | {{IPA|/t/}} | тоҷик | toçik | tājik | تاجیک |- align="center" | У у | colspan="2"| U u | اُ، ُ | {{IPA|/u/}} | дуд | dud | dud | دُود |- align="center" | {{Unicode|Ӯ ӯ}} | Ū ū | O o | او، و | {{IPA|/ɵ/}} | хӯрдан | xūrdan | xordan | خوردَن |- align="center" | Ф ф | colspan="2"| F f | ف | {{IPA|/f/}} | фурӯғ | furūƣ | foruğ | فُروُغ |- align="center" | Х х | colspan="2"| X x | خ | {{IPA|/χ/}} | хондан | xondan | xāndan | خواندَن |- align="center" | Ҳ ҳ | colspan="2"| H h | ه، ح | {{IPA|/h/}} | ҳофиз | hofiz | hāfez | حافِظ |- align="center" | Ч ч | colspan="2"| C c | چ | {{IPA|/tʃ/}} | чӣ | cī | ci | چی |- align="center" | {{Unicode|Ҷ ҷ}} | Ç ç | J j | ج | {{IPA|/dʒ/}} | ҷанг | çang | jang | جَنگ |- align="center" | Ш ш | Ş ş | Š š | ش | {{IPA|/ʃ/}} | шаб | şab | šab | شَب |- align="center" | ъ | colspan="2"| Ê ê | ء، ع | {{IPA|/ʔ/}} | таъриф | ta'rif | ta'rif | تعریف |- align="center" | Э э | colspan="2"| E e | ای | {{IPA|/e/}} | эй | ej | ey | ای |- align="center" | Ю ю | Ju ju | Yu yu | یو، یُ | {{IPA|/ju/}} | июн | ijvon | eyvān | اِیوان |- align="center" | Я я | Ja ja | Ye ye | یه، یَ | {{IPA|/ja/}} | ягонагӣ | jagonagī | yegānegi | یَگانَگی |} == Адабиёт == * [http://persian-tajik.ir Табдили матни тоҷикӣ ба форсӣ ва баръакс] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20120623160123/http://persian-tajik.ir/ |date=2012-06-23 }} * [https://web.archive.org/web/20160803230540/http://alefbaye2om.org/wp-content/uploads/2015/05/Alefbaye2om_FA.pdf шеванома] * [https://web.archive.org/web/20160611114613/http://alefbaye2om.org/wp-content/uploads/2015/06/Divan-e-Hafez.pdf девони Ҳофиз бо хати лотинӣ] * [https://web.archive.org/web/20160611115528/http://alefbaye2om.org/wp-content/uploads/2015/05/Xayyam.pdf рубоиҳои Хайём бо хати лотинӣ] * [https://web.archive.org/web/20160611114618/http://alefbaye2om.org/wp-content/uploads/2014/11/Ma_farsi_balad_im_EN.zip китоби омӯзиши порсӣ бо хати лотинӣ] == Эзоҳ == {{эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Алифбои лотинӣ]] lssn4mc0qmtg7jj682vmfc5p3yvd0at Бемористони Ибни Сино 0 122967 1493112 1417201 2026-11-08T17:13:57Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 1493112 wikitext text/x-wiki {{Бемористон}} [[Акс:Дармонгоҳи А. Сино.jpg|thumb|Дармонгоҳи Ибни Сино]] '''Бемористони Ибни Сино''' ({{lang-fa| بیمارستان ابن سینا}}) — яке аз бузургтарин бемористонҳо дар шаҳри [[Душанбе]] == Таъсис == Бемористони Ибни Сино моҳи сентябри соли 2009 бо ҷалби пизишкони ботаҷриба аз кишварҳои Эрон, Олмон, Русия ва Тоҷикистон ба фаъолият шурӯъ намуд. Дар расми ифтитоҳи Бемористон Президенти кишвар [[Эмомалӣ Раҳмон]] ва сафири [[Ҷумҳурии Исломии Эрон]] дар Тоҷикистон доктор [[Алиасғари Шеърдӯст]] ширкат ва суханронӣ намуданд. == Пойгоҳи фаннӣ == Ин бемористон дар маркази шаҳри Душанбе — пойтахти Тоҷикистон бино шудааст ва шомили бахшҳои ҷарроҳии дил, ангиографӣ, ҷарроҳии гурда ва роҳҳои пешоб, ёрии таъҷилӣ, амрози занон, ҷарроҳии умумӣ, ортопедӣ, ҷарроҳии тармимӣ ва пластикӣ, дандонпизишкӣ, дармонгоҳ, озмоишгоҳ, рентген ва дорухона мебошад. Бемористони Ибни Сино бо стандарти тибби аврупоӣ таъсис шуда, бо таҷҳизоти навтарини сохти кишварҳои пешрафтаи ҷаҳонӣ муҷаҳҳаз аст ва пизишкони эронӣ ва тоҷик аз усулҳои дақиқи ташхиси дастгоҳию озмоишгоҳӣ ва усулҳои навтарини дармону ҷарроҳӣ истифода мекунанд. == Бахшҳои бемористон == Бемористон дорои чунин бахшҳо мебошад: ангиография ва ангиопластика, ёрии таъҷилӣ,ҷарроҳии пластикӣ, ташхиси ултрасадо, эндогинекология, ташхиси рентгенӣ, дандонпизишкӣ, ултрасадои дил, эндоурология, амрози занон, ҷарроҳии дил, кардиология, эндоҷарроҳӣ, осебшиносӣ, ортопедия, дорухона ва ташхис. Пизишкон ва мутахассисони бахшҳо ба таври шабонарӯз ва рӯзҳои истироҳат омодаи хидматрасонӣ ба беморон ҳастанд. Дар ҳамаи бахшҳои бемористон бо истифода аз навтарин дастгоҳҳои замонавии муосир хидматрасонӣ дар сатҳи аврупоӣ ба роҳ монда мешавад<ref>{{Cite web|url=http://www.ibnisino.tj/tg/about-tj.html|title=Бемористони Ибни Сино|website=www.ibnisino.tj|accessdate=2021-05-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210513101351/http://www.ibnisino.tj/tg/about-tj.html|archivedate=2021-05-13}}</ref>. == Кӯмаки беғарази Эрон == Ба гузориши сомонаи [[Вазорати тандурустӣ ва ҳифзи иҷтимоии аҳолии Ҷумҳурии Тоҷикистон|Вазорати тандурустии Тоҷикистон]], [[Абдулхалил Холиқзода]], раиси ҳайати мудирони бемористони Ибни Синои Тоҷикистон дар ёддоште аз кишвари дӯст ва ҳамзабон, [[Ҷумҳурии Исломии Эрон]] ва пизишкони эронӣ барои кумак ва мусоидат дар мубориза бо [[Дунёгирии COVID-19|вируси корона]] ба ин [[бемористон]] ташаккур кард.<ref>{{Cite web|url=https://parstoday.ir/tg/news/tajikistan-i54444-Қадрдонии_раиси_ҳайати_мудирони_бемористони_Ибни_Синои_Тоҷикистон_аз_Эрон|title=Қадрдонии раиси ҳайати мудирони бемористони Ибни Синои Тоҷикистон аз Эрон|author=|website=parstoday.ir/tg/news/|date=2020|publisher=|lang=tg|accessdate=2023-09-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241226143132/https://parstoday.ir/tg/news/tajikistan-i54444-%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%80%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%B8_%D1%80%D0%B0%D0%B8%D1%81%D0%B8_%D2%B3%D0%B0%D0%B9%D0%B0%D1%82%D0%B8_%D0%BC%D1%83%D0%B4%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B8_%D0%B1%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%B8_%D0%98%D0%B1%D0%BD%D0%B8_%D0%A1%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B8_%D0%A2%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD_%D0%B0%D0%B7_%D0%AD%D1%80%D0%BE%D0%BD|archivedate=2024-12-26}}</ref> == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Бемористонҳо аз рӯи алифбо]] [[Гурӯҳ:Бемористонҳои Душанбе]] nw6zbzmhjrrwxlu1pltnp5ajg2qrfit Гаҳворабандон 0 143696 1493156 1307681 2026-11-08T19:14:56Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 1493156 wikitext text/x-wiki [[File:Гахвора - люлька Истравшан 2011.JPG|thumb|Гаҳвораҳои косибони Истаравшан, 2011]] '''Гаҳворабандон'''— як навъ маросими оилавӣ мебошад, ки ба муносибати бори аввал ба гаҳвораи нав бастани тифли навзод барпо мешавад. Вақте ки навхонадорон соҳиби фарзанди нахустин шуданд, одатан пас аз баромадани чиллаи кӯдак (дар баъзе ҷойҳо баъд аз 3-7 рӯзи таваллуд) падару модари арӯс барои тифли навзод гаҳвора ва лавозимоти онро харида, ҳамроҳ бо туҳфаҳои дигар дар рӯзи муайяншуда ба хонаи духтарашон мебаранд. Пас аз зиёфат ва меҳмондорӣ гаҳвораи навро дар мобайни хонае, ки занҳо дар гирди хона нишастаанд, мегузоранд. Ягон кампири табаррук, ё зани хушбахте, ки соҳиби фарзандони солиму солеҳ бошад, бо дуо ва нияти нек гаҳвораро омода месозад. Зани дигаре аз наздикони хонавода дар табақчае испандро дуд карда, ба атрофу зери гаҳвора мегардонад. Чун гаҳвора омода шуд, пиразани табаррук ё зани серфарзанд тифлро ба даст гирифта, ду маротиба ба гаҳвора нодуруст, сарашро дар ҷойи пойҳо ва пойҳоро дар таксарӣ мегузорад. Дар ҳар дафъа кампир аз ҳозирин мепурсад: «Дар ин ҷо хобаш кунам?». Ҳозирин ҷавоб медиҳанд: «Не, момояш, росташ хоб кун». Дар навбати сеюм ӯ тифлро дуруст мехобонад ва ангушти ишоратиашро ба даҳони кӯдак расонида мегӯяд: «Хобамро, бачаам, ба ту додам». Дар баъзе ҷойҳо момо пас аз бастани кӯдак ба гаҳвора дуои зеринро мехонад: «Хобаки гургакон, хоби сагакон, хоби ҳамсоягон, ҳамааш аз ту!». Пас аз анҷом ёфтани гаҳворабандӣ модари тифл ба сари кампири табаррук ё момодоя ҳамчун туҳфа рӯймолчаи сафед мепартояд. Инчунин аз бастани кӯдак модари тифл ба атрофи гаҳвора чормағзу тутмавиз, қанду кулча мепошид ва онҳоро иштирокдорони маросим, махсусан, бачаҳо чида мегиранд. Дар баъзе ноҳияҳо модари тифл аз нони фатир се ё ҳафт бор газида, луқмаҳоро ба гаҳвора, зери болишти кӯдак мегузорад, то ки ҳам ризқаш васеъ шаваду ҳам нон нигаҳбонаш бошад. Баъзеҳо ба таги кӯрпаи гаҳвора корд ё ягон олоти оҳанинро бо мақсади дифоъ аз маҳлуқоти афсонавии зиёнрасон мегузоранд. Барои аз чашми бад нигоҳ доштан ба дастаи гаҳвораи муҳраи чашмӣ мебанданд. Тарзи баргузорӣ ва урфу одатҳои маросими гаҳворабандон дар манотиқи гуногуни Тоҷикистон ва инчунин дар байни тоҷикони Ӯзбекистон аз ҳамдигар тафовут дорад.<ref>Мероси фарҳанги ғайримоддӣ дар Тоҷикистон / Мураттиб: Д. Раҳимов; муҳаррир Ш.Комилзода. – Душанбе: Эр-Граф, 2017. – С. 103. – 280 с.</ref> == Пайвандҳо == * {{Cite web|url= http://www.pitfi.tj/node/461|title= Феҳристи миллии мероси фарҳанги ғайримоддӣ|author= |website= www.pitfi.tj|date= |publisher= |lang= |accessdate= 2019-02-19|archiveurl= https://web.archive.org/web/20190825195759/http://www.pitfi.tj/node/461|archivedate= 2019-08-25}} == Адабиёт == * Неменова Р.Л. Таджики Варзоба. Д., 1998; * Феҳристи миллии фаҳанги ғайримоддӣ /Natioal list of intangible cultural hertage/ Пажӯшиҳгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги ҶТ – Душанбе: «Аржанг» 2016, – С. 88 * Ҷумъаев Р. Таваллуд ва тарбияи атфол дар байни тоҷикони кўҳистони Зарафшон. Д., 2012. == Нигаред == * [[Домодсалом]] == Эзоҳ == {{эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Маросимҳои маишӣ ва хонаводагӣ]] exwa6dkc903ly65x08wv9wrlqp2aj1b Абдуррауфи Фитрат 0 144979 1493058 1451462 2026-11-08T13:46:13Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 1493058 wikitext text/x-wiki {{Адиб |ном = |номи аслӣ = Абдуррауфи Фитрат |тасвир = |бар = |тавсифи тасвир = Абдуррауфи Фитрат |ном ҳангоми таваллуд = |номи пурра = |тахаллусҳо = |таърихи таваллуд = 1885 |зодгоҳ = {{Зодгоҳ|Бухоро |шаҳри Бухоро}} [[Аморати Бухоро]] |таърихи даргузашт = 5.10.1938 |маҳалли даргузашт = {{МаҳаллиМарг|Тошканд|шаҳри Тошканд}} |шаҳрвандӣ = |навъи фаъолият = маорифпарвар ва ислоҳотхоҳ,рӯзноманигор ва нависанда,сиёсатмадор |солҳои фаъолият = |самт = |жанр = |забони осор = |дебют = |ҷоизаҳо = |мукофотҳо = |сайт = |викитека = |викигуфтовард = |викианбор = |имзо = |Викитека=https://wikisource.org/wiki/%D2%9A%D0%98%D0%81%D0%9C%D0%90%D0%A2}} '''Абдуррауфи Фитрат''' ({{lang-uz|Abdurauf Fitrat}}; [[1885]], Бухоро — 5.10.1938, Тошканд) — сиёсатмадор, [[маорифпарвар]] ва ислоҳотхоҳ, рӯзноманигор ва [[нависанда]]. == Зиндагинома == Абдуррауф Фитрат [[соли 1886]] дар гузари Дастархончии Фитрат шаҳри [[Бухоро]] ба дунё омадааст. Падари Фитрат – Абдурраҳим чун шахси тақводору маърифатманд писарашро барвақт ба мактаб дод ва [[соли 1899]] ēро ба [[мадрасаи Мири Араб]] гузошт. Фитрат аз овони наврасӣ ба осори Фирдавсиву Мирзо Бедил майлу рағбат пайдо кард. Ба таъбири устод Айнӣ, «Фитрат аз талабагони истеъдодноку аз ҳама фозили Бухоро ба шумор мерафт». Абдуррауфи Фитрат аз оғози ҷунбишҳои равшанфикрон худро бо онҳо пайваст. Ӯ соли 1910 [[мадраса]]ро тарк гуфта, роҳи [[Истамбул]]ро пеш гирифт ва он ҷо таҳсилро дар мадрасаи «Воизян» идома дод. Фитрат [[соли 1914]] аз [[Туркия]] ба ватан баргашт ва дар [[Бухоро]] чун нависанда ва ислоҳотхоҳ фаъолияти адабӣ ва инқилобиашро давом дод. Умуман, мақоми пешазинқилобии Фитрат дар таърихи адабиёти нави тоҷик ҳамчун маорифпарвар назаррас мебошад. Баъд аз инқилоби Октябр, азбаски ҳукумати шӯроҳо дар Бухоро бо номи ӯзбек таъсис ёфт, баъзе аз адибони тоҷик ё хомӯш монданд, ё асарҳои хешро ба [[забони ӯзбекӣ]] навиштанд, ки дар ин ҷумла Фитрат ҳам буд. Фитрат, махсусан, солҳои 1918 – 1924, ки дар вазифаҳои маъмурӣ кор мекард, ба бисёр хатоҳои сиёсӣ ва миллӣ роҳ додааст. Охирҳои умри Фитрат дар [[Тошканд]] гузаштааст. Адиб соли мудҳиши [[1937]] ҳабс шуда, соли [[1938]] дар маҳкамаи [[Тошканд]] парронда мешавад{{sfn|Асозода, Кӯчаров|2006|name = ReferenceA}}. == Эҷодиёт == Асари нахустини А. Фитрат «Мунозара» ном дошта, [[соли 1910]] дар [[Истамбул]] чоп шудааст. Асари мазкур «ба таври муҳовараи бухориён» навишта шудааст. Аз ин ҷост, ки Фитратро аз аввалин офарандагони насри нави тоҷикӣ донистаанд. Асарҳои Фитрат, аз ҷумла, «Мунозара»-ро аз Истамбул ба [[Бухоро]] ба таври пинҳонӣ меоварданд. Ин асар ҳамон вақт ба забонҳои русӣ, ēзбекӣ ва озарӣ тарҷума шуда, дастраси алоқамандон гардида буд. Фитрат ба воситаи «Мунозара» мақсаду мароми ҳаракати ҷадидияро, ки таъсиси мактабҳои нав дар Бухоро ва атрофи он буд, муайян намудан хостааст. Асар унвони дигар ҳам дорад: «Мунозараи мударриси бухороӣ бо як нафар фарангӣ дар Ҳиндустон дар бораи макотиби ҷадида». Дар асар шахси фарангӣ намояндаи усули таълими ҷадид буда, мударриси бухороӣ вакили мактаби кēҳна мебошад. Шахси фарангӣ оқилу доно, сухандону нотиқ ва ҷаҳондида буда, аз мактаби нав, рēзномаву маҷаллаҳои давр бохабар аст. Ин аст, ки суханҳои фарангӣ таъсирбахшу нишонрасанд. Масалан, ё дар ҷое изҳор медорад: {{аввали иқтибос}}«Бечора Бухорое, ки мисли Бӯалӣ, Форобӣ фарзандони рашидӣ парваридӣ, ба чунин рӯзи сиёҳи бекасӣ нишаста, Бухорое, ки дамдамаи… шуҳрати илму фазлаш бегонагонро ба иқрори шарофаташ маҷбур кардӣ, ба ин пояи ҷаҳл ва фалокат расида!!!»{{охири иқтибос|сарчашма=}} Фитрат шеър ҳам менавиштааст ва дар ғазалу қасидаҳояш ''Миҷмар'' тахаллус доштааст. Китоби шеърҳои Фитрат – «Сайҳа» соли 1911 дар Истамбул чоп шудааст. Ин маҷмӯа ҳамагӣ 16 саҳифаро ташкил медиҳад. Ба он як таркиббанд ва панҷ ғазал шомил гардидаанд. Ба ин асари Фитрат устод [[Садриддин Айнӣ]] чунин баҳо додааст: {{аввали иқтибос}}«Сайҳа» дорои ҳиссиёти баланди миллию ватандӯстӣ буда, ба хонандагон чун қувваи барқ таъсири сареъ ва қавӣ дошт»{{охири иқтибос}}. Асари сеюми Фитрат, ки соли 1912 дар Истамбул чоп шудааст, «Баёноти сайёҳи ҳиндӣ» мебошад, ки дар он оид ба вазъияти илму сиёсат ва иқтисодиёти аморати Бухоро маълумот дода мешавад. Абдуррауфи Фитрат як қатор шеъру мақолаҳои тоҷикиашро дар маҷаллаи «Ойина» ба табъ расондааст. Илова бар ин, Фитрат хоҳиши маорифпарварони Самарқанд – [[Абдулқодири Шакурӣ]], [[Маҳмудхоҷа Беҳбудӣ]], [[Сиддиқии Аҷзӣ]], Сайидаҳмади Васлӣ, Шукруллоҳ Муин, Фахриддини Роҷӣ ва дигаронро ба инобат гирифта, соли 1912 барои толибилмони мактабҳои ҷадид «Мавлуди Шариф ё худ миръоти Хайрулбашар»-ро ҳамчун дастури таълимӣ менависад. Китоби мазкур соли 1914 дар Тошканд чоп мегардад. Ин достон аз муқаддима, 15 фасл ва хулоса иборат буда, дар он аз боби корномаи фавқулоддаи пайғамбари ислом Ҳазрати Муҳаммад (с) сухан меравад. «Мавлуди Шариф ё худ миръоти Хайрулбашар» дар баланд бардоштани ахлоқи маънавии ҷавонони имрузаи тоҷик саҳми муносиб мегузорад<ref name="ReferenceA"/>. Нависанда дар солҳои 1914 – 1916 асарҳое офарид, ки дар таърихи илму фарҳанги тоҷик мавқеи сазовор доранд. Соли 1915 Фитрат таҳти унвони «Мухтасари таърихи ислом» асари дигари таърихию таълимӣ офарид. Ин китоб аз муқаддима ва се қисм иборат буда, воқеаҳои солҳои 500 то 1465 мелодиро дар бар мегирад ва дар бораи аҳволи халқу давлатҳои бузурги дунё, вазъи зиндагӣ ва урфу одати мардуми Ҷазираи Араб, валодати Ҳазрати Муҳаммад (с), тарбия ва рēзгори хусусӣ, ба пайғамбарӣ пазируфта шудани он Ҳазрат, покизагии ботину зоҳир, ахлоқи ҳамида, фаъолияту корнамоиҳои Расули Акрам, бинои масоҷид, табдили қибла, амри ҷиҳод, ҷангҳои машҳуртарин (Бадр, Уҳуд, Макка, Ҳусайн, Табук) ва васиятҳои пайғамбар маълумот медиҳад. Ин китоб низ барои мактабҳои усули ҷадид пешбинӣ шудааст. Боз ду асари то инқилоби Октябр эҷод кардаи Фитрат – «Раҳбари наҷот» (1915) ва «Оила ё худ вазоифи хонадорӣ» (1916) аз нигоҳи мавзeъ ва мeҳтаво арзишноканд. «Раҷбари наҷот» асари бадеӣ ва фалсафӣ буда, аз 16 фасл иборат аст ва дар он масъалаҳои илму фарҳанги тоҷик дар ибтидои асри ХХ мавриди тасвир ва баррасӣ қарор гирифтаанд. Дар ин асар таъкид мешавад, ки инсон дар баробари босавод ва соҳиби илму дониш будан бояд қимати инсонии худро зоҳир карда тавонад. Нависанда манбаъҳои асосии саодати инсониро дар илму ақл дониста мегӯяд: «Раҳбари саодати дунё илм аст», ё «Раҳбарияти саодати дорайн ақл аст». Рисолаи «Оила ё худ вазоифи хонадорӣ» аз ду қиcм иборат буда, роҷеъ ба масъалаҳои тартибу низоми хонадорӣ ва вазифаҳои оила дар ҷомеа баҳс мекунад. Фитрат оиларо манбаи асосии пайдоиши қавму қабила ва халқу миллатҳо дониста гуфтааст: «Ташкили оила… иҷтимои аҳли байт, ба ибораи дигар, таъсиси хонадорӣ аввалин пояи маданияти банӣ – одам будааст». Ҳамчунин, Фитрат забонҳои арабӣ, туркӣ, ӯзбекӣ, русӣ, англисӣ ва фаронсавиро хуб медонист ва ба баъзеи ин забонҳо асарҳо низ эҷод намудааст. Соли 1914 Фитрат «Мусулмонони дорурроҳат» ном асари нависандаи тотор И. Гаспаринскийро (1851-1914) ба тоҷикӣ тарҷума намуд, ки он аз қобилияти баланди забондонии нависанда дарак медиҳад. Нимаи дуюми солҳои бистум Фитрат боз ба эҷоди асарҳо ба забони тоҷикӣ шурӯъ кард. Аз ҷумла, барои саҳна «Шӯриши Восеъ»-ро (1927) офарид. Ҳамин айём дар рӯзномаву маҷаллаҳои тоҷикӣ чанде аз намунаҳои ашъор ва мақолаҳои Фитрат ба нашр расид. Ба қиссаи «Одина»-и [[Садриддин Айнӣ]] пешгуфтор навишт. Рисолаи таърихиаш бо номи «Давраи ҳукмронии амир Олимхон» (1930) ва асари дигараш бо номи «Қоидаҳои забони тоҷикӣ» пайи ҳам чоп мешаванд. Соли 1930 асари публитсистии ē таҳти унвони «Аморати Бухоро» чоп шудааст. Дар ин китоб моҳияти зиддихалқии хонадони Манғитияро фош месозад. Фитрат ният дошт, ки бо таълифи мақолаҳо оид ба забон ва адабиёти тоҷик, бо дарсгӯӣ ва таълифи китобҳои дарсӣ, бо суханрониҳои эътимодбахш дар конфронсу ҷамъомадҳои илмӣ назди халқи тоҷик аз нав эътибор пайдо намояд. Ҳамчунин, Фитрат дар «Арӯз ҳақида» ном асараш нуқсонҳои ғоявии худро эътироф кард<ref name="ReferenceA"/>. == Намунаҳои ашъор == {{аввали иқтибос}} :Бинмо саҳаре азми тавофи Ватани ман! :Аҳ-аҳ, чӣ Ватан, саҷдагаҳи ҷону тани ман! :Ҳам маъмани осоишу иззу шарафи ман, :Ҳам каъбаи ман, қиблаи ман, ҳам чамани ман! {{охири иқтибос|сарчашма=Абдуррауфи Фитрат «Ватани ман» (порча)}} == [[Туркгароӣ]] == Абдурауф Фитрат ва амсоли онҳо, ки бардаву ғуломи ҳалқабаргӯши туркҳо гашта буданд, танҳо барои манфиати хеш ва андухтани сарвату ғановат бар зидди тоҷикони миллатдӯст чун устод [[Садриддин Айнӣ]] муборизаро ошкорову пинҳонӣ оғоз намуданд. Ин мавзӯест, ки бар гӯши миллати бедори тоҷик расида ва ба шарҳу тафсире эҳтиёҷ надорад. Аммо ватанфурӯшоне чун пайравони ақоиди Фитратиҳо ба хотири пардапӯш кардани ҷиноёти гузаштагони худ аз бехабарии миллат истифода бурда, [[Садриддин Айнӣ]] ва фидоиёни миллатро тамоми умр сияҳ кардан хостанд, вале сухани пучу бемаънӣ ва орӣ аз ҳақиқат ҳаргиз наметавонад аззамату шукуҳи фарзандони фарзонаи миллат чун Айниро паст бизанад. Торих медонад, ки ҷиноятпеша ҳамеша дар паи пӯшондани ҷинояти ҷинояткори дигар аст. [[Муҳаммадҷон Шакурӣ]] дар асари илмии худ «Нигоҳе ба адабиёти тоҷикиии садаи бист», Душанбе, 2006 ёдовар мешавад, ки {{аввали иқтибос}}тадриҷан бо пешравии шуури миллӣ баъзе ҷадидони пешқадам мафҳуми миллатро ба маънии этникӣ дарк мекардагӣ шуданд, вале бо сабабҳои мухталиф ташаккули худшиносии этникиашон бо роҳи нодуруст ҷараён гирифт ва бархе аз онҳо ба вартаи пантуркизму панӯзбакизм афтоданд, ки яке аз намоёнтарини он худи Абдурауфи Фитрат буд.{{охири иқтибос|сарчашма= [http://millat.tj/articles/tarih/4477-bo-mo-yak-o-boshed-to-bo-rus-oi-bedin.html millat.tj «Бо мо якҷо бошед, то бо русҳои бедин…»]}} == Сарчашма == * {{книга|автор = [[Худойназар Асозода|Асозода Х.]], [[Аламхон Кӯчаров|Кӯчаров А.]]|заглавие = Адабиёти тоҷик. (давраи нав)|место = {{Душ.}}|год = 2006|ref = Асозода, Кӯчаров}} == Пайвандҳо == * [http://www.alexarapov.narod.ru/Memory/m05.htm Абдурауф Фитрат] alexarapov.narod.ru * [http://www.biografguru.ru/about/fitrat/?q=2093 Биография Фитрата Абдурауфа] biografguru.ru * [https://web.archive.org/web/20190920094408/https://poeti.biz/avtobiografiya/uzbekskie_poetj/fitrat_abdurauf.html Фитрат Абдурауф (1885—1938)] poeti.biz * [http://www.ca-c.org/journal/13-1998/st_15_turdiev.shtml Роль России в подавлении джадидского движения] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20141102142950/http://www.ca-c.org/journal/13-1998/st_15_turdiev.shtml |date=2014-11-02 }} ca-c.org * [http://www.turonlib.uz/index.php?page=chitateli/fitrat ФИТРАТ (1886—1938)] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20160304081433/http://www.turonlib.uz/index.php?page=chitateli%2Ffitrat |date=2016-03-04 }} turonlib.uz == Эзоҳ == {{эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Сиёсатмадорон аз рӯи алифбо]] [[Гурӯҳ:Нависандагон аз рӯи алифбо]] [[Гурӯҳ:Ҷавонбухороиён]] 0m9jzfjyy9kp1e5igoc9qruvpjdvjia Блез Паскал 0 147708 1493119 1469775 2026-11-08T17:33:28Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 1493119 wikitext text/x-wiki {{Олим}} '''Блез Паска́л''' ({{Lang-fr|Blaise Pascal}} {{IPA|[blɛz pasˈkal]}}; [[19 июн]]и [[соли 1623]], Клермон-Ферран, Фаронса — [[19 август]]и [[соли 1662]], [[Порис|Париж]], Фаронса) — {{риёзидон}}, механик, {{физикдон}}, адабиётшинос ва файласуфи [[фаронса]]вӣ. Классики адабиёти фаронсавӣ, яке аз асосгузорони таҳлили риёзӣ, [[назарияи эҳтимолият]] ва ҳандасаи тасвирӣ, созандаи аввалин намунаи техникаи баҳисобгирӣ, муаллифи қонуни асосии ҳидростатика. == Зиндагинома == === Кӯдакӣ === Блез Паскал дар шаҳри Клермон-Ферран ([[фаронса]] вилоят Овернь) дар оилаи раиси раёсати андоз Этена Паскал ва Антуанетта Бегон, духтари сенешали Оверни ба дунё омадааст. Паскал се фарзанд дошт — Блез ва ду хоҳаронаш: хурдӣ — Жаклин ва калонӣ — Жилберта. Вақте ки Блез 3 сола буд, модарш аз дунё даргузашт. [[Соли 1631]] оила ба Париж кӯчид{{Sfn|Тарасов|1979|страницы=20}}. [[Акс:Arts_et_Metiers_Pascaline_dsc03869.jpg|thumb|Мошини ҳисобкунии Паскал]] == Асарҳои Блез Паскал == * ''Essai pour les coniques'' ([[1640]]) * ''Expériences nouvelles touchant le vide'' ([[1647]]) * ''Récit de la grande expérience de l'équilibre des liqueurs'' ([[1648]]) * ''Traité du triangle arithmétique'' ([[1654]]) * ''Les Provinciales'' (Correspondances [[1656]]—[[1657]]) * ''Éléments de géométrie'' ([[1657]]) * ''De l’Esprit géométrique et de l’Art de persuader'' ([[1657]]) * ''Histoire de la roulette'' ([[1658]]) * ''L’Art de persuader'' ([[1660]]) * ''Pensées'' ([[1669]], posthume) * ''Abrégé de la vie de Jésus-Christ'' (texte retrouvé vers 1840, publié en 1846 ([http://books.google.be/books?id=24dYAAAAMAAJ&printsec=frontcover&dq=#v=onepage&q=&f=false ouvrage en ligne]) === Тарҷумаҳои русӣ === * Трактат о равновесии жидкостей // Начала гидростатики (Архимед, Стевин, Галилей, Паскаль). — М. — Л., 1933. * Опыт о конических сечениях. Приложение: «Письмо Лейбница к Перье… племяннику г. Паскаля» // Историко-математические исследования. — М., 1961. * ''Паскаль Б.'' Мысли. — М.: «REFL-book», 1994. — 528 с. ISBN 5-87983-013-6 * ''Паскаль Б.'' [http://predanie.ru/audio/audioknigi/Blaise_Pascal/ Мысли (аудиокнига)]{{Пайванди мурда|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} // Православный mp3 архив * {{Книга|автор=Перье М., Перье Ж., Паскаль Б.|заглавие=Блез Паскаль. Мысли. Малые сочинения. Письма|место=М.|издательство=АСТ, Пушкинская библиотека|год=2003|страниц=536|isbn=5-17-019607-5, 5-94643-080-7}} * {{Книга|автор=Паскаль Б.|заглавие=Письма к провинциалу|место=Спб.|год=1898}} * О геометрическом уме и искусстве убеждать; Разговор с г. де Саси об Эпиктете и Монтене; Об обращении грешника. (Перевод Г. Я. Стрельцовой) // Приложение к кн.: ''Стрельцова Г. Я.'' Паскаль и европейская культура. М.: Республика. — С. 434—472. == Нигаред низ == * [[Секунҷаи Паскал]] * Шартҳои Паскал * [[Паскал (забони барноманависӣ)|Паскал (забони барномасозӣ)]] — забони барномасозӣ, номгузоришуда ба шарафи Блез Паскал * Аломати Паскал * [[Мошини ҳисоби Паскал]] * Теоремаи Паскал == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * [https://web.archive.org/web/20060505073937/http://schools.keldysh.ru/sch444/MUSEUM/1_17_114.htm Галерея портретов. Блез Паскаль](недоступная ссылка с 20-05-2013 [1488 дней] — [//web.archive.org/web/*/https://web.archive.org/web/20060505073937/http://schools.keldysh.ru/sch444/MUSEUM/1_17_114.htm ''история''], ) * {{Книга|автор=[[Гиндикин, Семён Григорьевич|Гиндикин С. Г.]]|заглавие=Рассказы о физиках и математиках|ссылка=http://www.mccme.ru/free-books/gindikin/index.html|издание=издание третье, расширенное|место=М.|издательство=[[МЦНМО]]|год=2001|страниц=465|isbn=5-900916-83-9|ref=Гиндикин}} * История математики под редакцией А. П. Юшкевича в трёх томах, М.: Наука. :* Том 2 [http://ilib.mccme.ru/djvu/istoria/istmat2.htm Математика XVII столетия. (1970)] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20110918072945/http://ilib.mccme.ru/djvu/istoria/istmat2.htm |date=2011-09-18 }} * [http://www.math.ru/lib/book/djvu/istoria/bell.djvu ''Белл Э. Т.'' Творцы математики. М.: Просвещение, 1979. Глава 5 — Паскаль] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20071110021245/http://www.math.ru/lib/book/djvu/istoria/bell.djvu |date=2007-11-10 }} * {{Книга|автор=Стрельцова Г.Я.|заглавие=Блез Паскаль|место=М.|издательство=Мысль|год=1979|серия=Мыслители прошлого}} * {{Книга|автор=Стрельцова Г.Я.|заглавие=Паскаль и европейская культура|место=М.|издательство=Республика|год=1994|страниц=495|isbn=5-250-02415-7|тираж=11000}} * {{Книга|автор=[[Тарасов, Борис Николаевич|Тарасов Б. Н.]]|заглавие=Паскаль|место=М.|издательство=[[Молодая гвардия (издательство)|Молодая гвардия]]|год=1979|страниц=330|ref=Тарасов}} ** ''Др. изд.:'' М.:"Молодая гвардия", 1982. — 334 с. ** ''Др. изд.:'' М.:"Молодая гвардия", 2006. — 384 с. — ISBN 5-235-02926-7. * Шаль. [https://ru.wikisource.org/wiki/Исторический%20обзор%20происхождения%20и%20развития%20геометрических%20методов/Паскаль/ДО Исторический обзор происхождения и развития геометрических методов]. Гл. 2, § 15-19. М., 1883. * [https://ru.wikisource.org/wiki/ЭСБЕ/Паскаль%20Блэз Паскаль Блэз] // [[Донишномаи Брокгауз ва Ефрон|Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона]] : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — <abbr title="Санкт-Петербург">СПб.</abbr>, 1890—1907. * Дональд Адамсон. ''Blaise Pascal: Mathematician, Physicist and Thinker About God''. — London, Macmillan, [[wikipedia:St. Martin's Press|St. Martin]], 1995 * [http://istmat.info/node/30131 Альфред Реньи. Письма о вероятности: письма Паскаля к Ферма / пер. с венг. Д.Сааса и А.Крамли под ред. Б. В. Гнеденко. М.: Мир. 1970] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20150419121943/http://istmat.info/node/30131 |date=2015-04-19 }} {{олим-нопурра}} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Файласуфон аз рӯи алифбо]] a5q15e114ulb8nur0gyuo5rfkjbzhtk Модул:Wikidata/config 828 149686 1493201 1234800 2026-11-08T22:10:25Z Zosya95 54344 1493201 Scribunto text/plain -- Property configuration for Wikidata module return { global = { separator = ',&#32;', conjunction = '&#32;ва&#32;', }, presets = { ['catonly'] = { datatype = 'wikibase-item', conjunction = '', invisible = true, ['value-module'] = 'Wikidata', ['value-function'] = 'extractCategory', references = '', category = 'P910', }, ['country'] = { ['claim-module'] = 'Wikidata/Places', ['claim-function'] = 'formatCountryClaimWithFlag', before = '<ul><li>', separator = '</li><li>', conjunction = '</li><li>', after = '</li></ul>', }, ['from-to'] = { ['property-module'] = 'Wikidata/date', ['property-function'] = 'formatDateIntervalProperty', }, ['link'] = { ['value-module'] = 'Wikidata/link', ['value-function'] = 'fromModule', }, ['list'] = { before = '<ul><li>', separator = '</li><li>', conjunction = '</li><li>', after = '</li></ul>', }, ['name'] = { monolingualLangTemplate = 'lang', separator = '<br>', conjunction = '<br>', }, ['place'] = { ['claim-module'] = 'Wikidata/Places', ['claim-function'] = 'formatPlaceWithQualifiers', before = '<ul><li>', separator = '</li><li>', conjunction = '</li><li>', after = '</li></ul>', }, ['quantity (date)'] = { before = '<ul><li>', separator = '</li><li>', conjunction = '</li><li>', after = '</li></ul>', qualifier = 'P585', }, }, datatypes = { commonsMedia = { limit = 1, references = false, size = '274x400px', separator = '<br>', conjunction = '<br>', somevalue = '', ['value-module'] = 'Wikidata/media', ['value-function'] = 'formatCommonsMediaValue', }, ['external-id'] = { references = false, }, ['globe-coordinate'] = { limit = 1, references = false, }, url = { separator = '<br>', conjunction = '<br>', references = false, ['value-module'] = 'Wikidata/url', ['value-function'] = 'formatUrlValue', }, quantity = { siConversion = true } }, properties = { P6 = { datatype = 'wikibase-item', }, P17 = { datatype = 'wikibase-item', preset = 'country', }, P18 = { datatype = 'commonsMedia', fixdouble = true, }, P19 = { datatype = 'wikibase-item', preset = 'place', separator = ',</li><li>', conjunction = ' ё </li><li>', }, P20 = { datatype = 'wikibase-item', preset = 'place', separator = ',</li><li>', conjunction = ' ё </li><li>', }, P22 = { datatype = 'wikibase-item', conjunction = ' ё ' }, P25 = { datatype = 'wikibase-item', conjunction = ' ё ' }, P26 = { datatype = 'wikibase-item', }, P27 = { datatype = 'wikibase-item', preset = 'country', }, P31 = { datatype = 'wikibase-item', references = false, }, P37 = { datatype = 'wikibase-item', }, P39 = { ['claim-module'] = 'Wikidata/positions', ['claim-function'] = 'formatPositionClaim', separator = '', conjunction = '', allowTables = true, }, P40 = { datatype = 'wikibase-item', }, P41 = { datatype = 'commonsMedia', size = '150x200px', }, P53 = { datatype = 'wikibase-item', category = 'P910', }, P54 = { category = 'P6112', }, P57 = { datatype = 'wikibase-item', preset = 'list', }, P58 = { datatype = 'wikibase-item', preset = 'list', }, P59 = { datatype = 'wikibase-item', category = 'P910', references = false, }, P69 = { datatype = 'wikibase-item', preset = 'list', category = 'P3876', qualifier = 'P582', }, P94 = { datatype = 'commonsMedia', size = '100x200px', }, P86 = { datatype = 'wikibase-item', preset = 'list', }, P101 = { datatype = 'wikibase-item', }, P102 = { datatype = 'wikibase-item', preset = 'list', qualifier = 'P582', category = 'P6365', }, P103 = { datatype = 'wikibase-item', }, P106 = { datatype = 'wikibase-item', ['claim-module'] = 'Wikidata/item', ['claim-function'] = 'formatEntityWithGenderClaim', conjunction = ',&#32;', }, P108 = { datatype = 'wikibase-item', preset = 'list', category = 'P4195', }, P109 = { datatype = 'commonsMedia', size = '150x150px', }, P117 = { datatype = 'commonsMedia', size = '290x300px', }, P119 = { datatype = 'wikibase-item', preset = 'place', thisLocationOnly = 'true', }, P131 = { datatype = 'wikibase-item', }, P140 = { datatype = 'wikibase-item', }, P154 = { size = '220x80px', }, P159 = { preset = 'place', }, P161 = { preset = 'list', }, P162 = { preset = 'list', }, P163 = { datatype = 'wikibase-item', }, P166 = { datatype = 'wikibase-item', ['property-module'] = 'Wikidata/Medals', ['property-function'] = 'formatProperty', ['value-module'] = 'Wikidata/Medals', ['value-function'] = 'formatValue', before = '<div style="text-align:justify">', after = '</div>', separator = '&#32;', conjunction = '&#32;', references = false, allowTables = true, }, P190 = { datatype = 'wikibase-item', }, P212 = { preset = 'link', }, P225 = { preset = 'list', ['claim-module'] = 'Wikidata/Biology', ['claim-function'] = 'formatTaxonNameClaim', }, P237 = { datatype = 'wikibase-item', }, P241 = { datatype = 'wikibase-item', }, P242 = { datatype = 'commonsMedia', size = '300x300px', }, P247 = { formatter = 'https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=$1', }, P267 = { preset = 'link', }, P276 = { preset = 'place', }, P281 = { datatype = 'string', }, P286 = { preset = 'list', }, P296 = { formatter = 'http://osm.sbin.ru/esr/esr:$1', }, P301 = { rawArticle = true, }, P344 = { preset = 'list', }, P345 = { preset = 'link', }, P348 = { preset = 'list', ['property-module'] = 'Wikidata/Software', ['property-function'] = 'formatVersionProperty', }, P361 = { datatype = 'wikibase-item', }, P373 = { datatype = 'string', ['value-module'] = 'Wikidata/media', ['value-function'] = 'formatCommonsCategory', limit = 1, }, P374 = { datatype = 'external-id', }, P395 = { datatype = 'string', }, P407 = { datatype = 'wikibase-item', }, P410 = { datatype = 'wikibase-item', }, P412 = { datatype = 'wikibase-item', category = 'P910', }, P413 = { datatype = 'wikibase-item', ['claim-module'] = 'Wikidata/item', ['claim-function'] = 'formatEntityWithGenderClaim', conjunction = ',&#32;', category = 'P910', }, P414 = { ['claim-module'] = 'Wikidata/item', ['claim-function'] = 'applyDefaultTemplate', }, P421 = { datatype = 'wikibase-item', }, P473 = { datatype = 'string', }, P495 = { preset = 'country', }, P505 = { preset = 'list', }, P512 = { datatype = 'wikibase-item', ['property-module'] = 'Wikidata/P512', ['property-function'] = 'formatAcademicDegree', }, P527 = { preset = 'list', }, P528 = { references = false, qualifier = 'P972', }, P551 = { preset = 'place', }, P569 = { datatype = 'time', ['claim-module'] = 'Wikidata/date', ['claim-function'] = 'formatDateOfBirthClaim', }, P570 = { datatype = 'time', ['claim-module'] = 'Wikidata/date', ['claim-function'] = 'formatDateOfDeathClaim', }, P571 = { datatype = 'time', }, P576 = { datatype = 'time', }, P598 = { datatype = 'wikibase-item', }, P607 = { datatype = 'wikibase-item', preset = 'list', }, P625 = { datatype = 'globe-coordinate', }, P669 = { qualifier = 'P670', }, P685 = { formatter = 'https://www.ncbi.nlm.nih.gov/Taxonomy/Browser/wwwtax.cgi?mode=Info&id=$1', }, P721 = { preset = 'link', }, P764 = { preset = 'link', }, P803 = { datatype = 'wikibase-item', }, P856 = { datatype = 'url', }, P881 = { novalue = 'нет', category = 'P910', }, P884 = { preset = 'link', }, P915 = { category = 'P1740', }, P957 = { preset = 'link', }, P972 = { preset = 'catonly', }, P1077 = { preset = 'link', }, P1082 = { datatype = 'quantity', preset = 'quantity (date)', unit = 'тан', ['property-module'] = 'Wikidata/number', ['property-function'] = 'formatPropertyWithMostRecentClaimAndIndicator' }, P1098 = { datatype = 'quantity', preset = 'quantity (date)', unit = 'тан', }, P1120 = { datatype = 'quantity', preset = 'quantity (date)', unit = 'тан', ['property-module'] = 'Wikidata/number', ['property-function'] = 'formatPropertyWithMostRecentClaimAndIndicator' }, P1128 = { datatype = 'quantity', preset = 'quantity (date)', unit = 'тан', ['property-module'] = 'Wikidata/number', ['property-function'] = 'formatPropertyWithMostRecentClaimAndIndicator' }, P1174 = { datatype = 'quantity', preset = 'quantity (date)', unit = 'тан', }, P1195 = { ['value-module'] = 'Wikidata/Software', ['value-function'] = 'formatExtension', conjunction = ' ё ', }, P1215 = { datatype = 'quantity', ['property-module'] = 'Wikidata/number', ['property-function'] = 'formatVisualMagnitude' }, P1246 = { preset = 'link', }, P1249 = { datatype = 'time', }, P1376 = { datatype = 'wikibase-item', }, P1402 = { preset = 'link', }, P1448 = { datatype = 'monolingualtext', preset = 'name', }, P1458 = { datatype = 'quantity', ['property-module'] = 'Wikidata/number', ['property-function'] = 'formatColorIndex' }, P1464 = { datatype = 'wikibase-item', }, P1476 = { preset = 'name', }, P1477 = { datatype = 'monolingualtext', preset = 'name', }, P1532 = { preset = 'country', rank = '[rank:normal, rank:preferred]', }, P1543 = { datatype = 'commonsMedia', }, P1559 = { datatype = 'monolingualtext', preset = 'name', }, P1603 = { datatype = 'quantity', preset = 'quantity (date)', unit = 'тан', ['property-module'] = 'Wikidata/number', ['property-function'] = 'formatPropertyWithMostRecentClaimAndIndicator' }, P1621 = { size = '300x300px', }, P1692 = { preset = 'link', }, P1705 = { datatype = 'monolingualtext', preset = 'name', }, P1753 = { rowArticle = true, }, P1809 = { preset = 'list', }, P2031 = { preset = 'from-to', to = 'P2032', within = 'P570', }, P2043 = { datatype = 'quantity', preset = 'quantity (date)', }, P2044 = { datatype = 'quantity', }, P2046 = { datatype = 'quantity', preset = 'quantity (date)', siConversion = false, }, P2047 = { siConversion = false, }, P2048 = { conjunction = '&#32;ё&#32;', }, P2060 = { siConversion = false, }, P2097 = { siConversion = false, }, P2120 = { siConversion = false, }, P2137 = { preset = 'quantity (date)', ['property-module'] = 'Wikidata/number', ['property-function'] = 'formatPropertyWithMostRecentClaimAndIndicator', countByThousands = true, }, P2139 = { preset = 'quantity (date)', ['property-module'] = 'Wikidata/number', ['property-function'] = 'formatPropertyWithMostRecentClaimAndIndicator', countByThousands = true, }, P2146 = { siConversion = false, }, P2214 = { siConversion = false }, P2226 = { preset = 'quantity (date)', ['property-module'] = 'Wikidata/number', ['property-function'] = 'formatPropertyWithMostRecentClaimAndIndicator', countByThousands = true, }, P2257 = { siConversion = false }, P2295 = { preset = 'quantity (date)', ['property-module'] = 'Wikidata/number', ['property-function'] = 'formatPropertyWithMostRecentClaimAndIndicator', countByThousands = true, }, P2324 = { datatype = 'quantity', preset = 'quantity (date)', unit = 'тан' }, P2403 = { preset = 'quantity (date)', ['property-module'] = 'Wikidata/number', ['property-function'] = 'formatPropertyWithMostRecentClaimAndIndicator', countByThousands = true, }, P2583 = { siConversion = false, }, P2597 = { preset = 'catonly', }, P2650 = { datatype = 'wikibase-item', }, P2896 = { siConversion = false, }, P2910 = { size = '100x80px', }, P3083 = { formatter = 'http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=$1', }, P3086 = { siConversion = false, }, P3362 = { preset = 'quantity (date)', ['property-module'] = 'Wikidata/number', ['property-function'] = 'formatPropertyWithMostRecentClaimAndIndicator', countByThousands = true, }, P4614 = { category = 'P1200', }, P5348 = { siConversion = false, }, P6257 = { ['value-module'] = 'Wikidata/number', ['value-function'] = 'formatRA', }, P6258 = { ['value-module'] = 'Wikidata/number', ['value-function'] = 'formatDMS', }, P6259 = { ['references'] = false, }, P7584 = { siConversion = false, }, P8010 = { datatype = 'quantity', preset = 'quantity (date)', unit = 'тан', ['property-module'] = 'Wikidata/number', ['property-function'] = 'formatPropertyWithMostRecentClaimAndIndicator' }, }, categories = {}, errors = { ['property-param-not-provided'] = 'Не дан параметр свойства', ['entity-not-found'] = 'Сущность не найдена.', ['unknown-claim-type'] = 'Неизвестный тип заявления.', ['unknown-snak-type'] = 'Неизвестный тип снэка.', ['unknown-datavalue-type'] = 'Неизвестный тип значения данных.', ['unknown-entity-type'] = 'Неизвестный тип сущности.', ['unknown-property-module'] = 'Вы должны установить и property-module, и property-function.', ['unknown-claim-module'] = 'Вы должны установить и claim-module, и claim-function.', ['unknown-value-module'] = 'Вы должны установить и value-module, и value-function.', ['property-module-not-found'] = 'Модуль для отображения свойства не найден', ['property-function-not-found'] = 'Функция для отображения свойства не найдена', ['claim-module-not-found'] = 'Модуль для отображения утверждения не найден.', ['claim-function-not-found'] = 'Функция для отображения утверждения не найдена.', ['value-module-not-found'] = 'Модуль для отображения значения не найден.', ['value-function-not-found'] = 'Функция для отображения значения не найдена.', }, i18n = { somevalue = "''номаълум''", novalue = '', -- Обстоятельства источника Q5727902 = 'тақрибан ', Q18122778 = '<span style="border-bottom: 1px dotted; cursor: help;" title="тахминан">тахм.</span> ', Q30230067 = 'эҳтимолан ', Q52834024 = '<span style="border-bottom: 1px dotted; cursor: help;" title="камтар аз">&lt;</span> ', Q54418095 = '<span style="border-bottom: 1px dotted; cursor: help;" title="бештар аз">&gt;</span> ', thousandPowers = {'', ' ҳаз.', ' млн', ' млрд', ' трлн'}, }, deprecatedSources = { Q36578 = true, -- Gemeinsame Normdatei Q63056 = true, -- Find a Grave Q1798125 = true, -- LIBRIS Q15222191 = true, -- BNF Q15241312 = true, -- Freebase Q29861311 = true, -- SNAC Q86999151 = true, -- WeChangEd Q523660 = true, -- International Music Score Library Project by https://tg.wikipedia.org/?diff=107090748 }, }; fo5n8qaf6em9dqg9rgko05brgcuimku 1493256 1493201 2026-11-09T06:14:48Z VASHGIRD 8035 Вироиши [[Special:Contributions/Zosya95|Zosya95]] ([[User talk:Zosya95|Баҳс]]) вогардонида шуд ба охирин тағйире, ки [[User:VASHGIRD|VASHGIRD]] анҷом дода буд 1234800 Scribunto text/plain -- Property configuration for Wikidata module return { global = { separator = ',&#32;', conjunction = '&#32;ва&#32;', }, presets = { ['catonly'] = { datatype = 'wikibase-item', conjunction = '', invisible = true, ['value-module'] = 'Wikidata', ['value-function'] = 'extractCategory', references = '', category = 'P910', }, ['country'] = { ['claim-module'] = 'Wikidata/Places', ['claim-function'] = 'formatCountryClaimWithFlag', before = '<ul><li>', separator = '</li><li>', conjunction = '</li><li>', after = '</li></ul>', }, ['from-to'] = { ['property-module'] = 'Wikidata/date', ['property-function'] = 'formatDateIntervalProperty', }, ['link'] = { ['value-module'] = 'Wikidata/link', ['value-function'] = 'fromModule', }, ['list'] = { before = '<ul><li>', separator = '</li><li>', conjunction = '</li><li>', after = '</li></ul>', }, ['name'] = { monolingualLangTemplate = 'lang', separator = '<br>', conjunction = '<br>', }, ['place'] = { ['claim-module'] = 'Wikidata/Places', ['claim-function'] = 'formatPlaceWithQualifiers', before = '<ul><li>', separator = '</li><li>', conjunction = '</li><li>', after = '</li></ul>', }, ['quantity (date)'] = { before = '<ul><li>', separator = '</li><li>', conjunction = '</li><li>', after = '</li></ul>', qualifier = 'P585', }, }, datatypes = { commonsMedia = { limit = 1, references = false, size = '274x400px', separator = '<br>', conjunction = '<br>', somevalue = '', ['value-module'] = 'Wikidata/media', ['value-function'] = 'formatCommonsMediaValue', }, ['external-id'] = { references = false, }, ['globe-coordinate'] = { limit = 1, references = false, }, url = { separator = '<br>', conjunction = '<br>', references = false, ['value-module'] = 'Wikidata/url', ['value-function'] = 'formatUrlValue', }, quantity = { siConversion = true } }, properties = { P6 = { datatype = 'wikibase-item', }, P17 = { datatype = 'wikibase-item', preset = 'country', }, P18 = { datatype = 'commonsMedia', fixdouble = true, }, P19 = { datatype = 'wikibase-item', preset = 'place', separator = ',</li><li>', conjunction = ' ё </li><li>', }, P20 = { datatype = 'wikibase-item', preset = 'place', separator = ',</li><li>', conjunction = ' ё </li><li>', }, P22 = { datatype = 'wikibase-item', conjunction = ' ё ' }, P25 = { datatype = 'wikibase-item', conjunction = ' ё ' }, P26 = { datatype = 'wikibase-item', }, P27 = { datatype = 'wikibase-item', preset = 'country', }, P31 = { datatype = 'wikibase-item', references = false, }, P37 = { datatype = 'wikibase-item', }, P39 = { ['claim-module'] = 'Wikidata/positions', ['claim-function'] = 'formatPositionClaim', separator = '', conjunction = '', allowTables = true, }, P40 = { datatype = 'wikibase-item', }, P41 = { datatype = 'commonsMedia', size = '150x200px', }, P53 = { datatype = 'wikibase-item', category = 'P910', }, P54 = { category = 'P6112', }, P57 = { datatype = 'wikibase-item', preset = 'list', }, P58 = { datatype = 'wikibase-item', preset = 'list', }, P59 = { datatype = 'wikibase-item', category = 'P910', references = false, }, P69 = { datatype = 'wikibase-item', preset = 'list', category = 'P3876', qualifier = 'P582', }, P94 = { datatype = 'commonsMedia', size = '100x200px', }, P86 = { datatype = 'wikibase-item', preset = 'list', }, P101 = { datatype = 'wikibase-item', }, P102 = { datatype = 'wikibase-item', preset = 'list', qualifier = 'P582', category = 'P6365', }, P103 = { datatype = 'wikibase-item', }, P106 = { datatype = 'wikibase-item', ['claim-module'] = 'Wikidata/item', ['claim-function'] = 'formatEntityWithGenderClaim', conjunction = ',&#32;', }, P108 = { datatype = 'wikibase-item', preset = 'list', category = 'P4195', }, P109 = { datatype = 'commonsMedia', size = '150x150px', }, P117 = { datatype = 'commonsMedia', size = '290x300px', }, P119 = { datatype = 'wikibase-item', preset = 'place', thisLocationOnly = 'true', }, P131 = { datatype = 'wikibase-item', }, P140 = { datatype = 'wikibase-item', }, P154 = { size = '220x80px', }, P159 = { preset = 'place', }, P161 = { preset = 'list', }, P162 = { preset = 'list', }, P163 = { datatype = 'wikibase-item', }, P166 = { datatype = 'wikibase-item', ['property-module'] = 'Wikidata/Medals', ['property-function'] = 'formatProperty', ['value-module'] = 'Wikidata/Medals', ['value-function'] = 'formatValue', before = '<div style="text-align:justify">', after = '</div>', separator = '&#32;', conjunction = '&#32;', references = false, allowTables = true, }, P190 = { datatype = 'wikibase-item', }, P212 = { preset = 'link', }, P225 = { preset = 'list', ['claim-module'] = 'Wikidata/Biology', ['claim-function'] = 'formatTaxonNameClaim', }, P237 = { datatype = 'wikibase-item', }, P241 = { datatype = 'wikibase-item', }, P242 = { datatype = 'commonsMedia', size = '300x300px', }, P247 = { formatter = 'https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=$1', }, P267 = { preset = 'link', }, P276 = { preset = 'place', }, P281 = { datatype = 'string', }, P286 = { preset = 'list', }, P296 = { formatter = 'http://osm.sbin.ru/esr/esr:$1', }, P301 = { rawArticle = true, }, P344 = { preset = 'list', }, P345 = { preset = 'link', }, P348 = { preset = 'list', ['property-module'] = 'Wikidata/Software', ['property-function'] = 'formatVersionProperty', }, P361 = { datatype = 'wikibase-item', }, P373 = { datatype = 'string', ['value-module'] = 'Wikidata/media', ['value-function'] = 'formatCommonsCategory', limit = 1, }, P374 = { datatype = 'external-id', }, P395 = { datatype = 'string', }, P407 = { datatype = 'wikibase-item', }, P410 = { datatype = 'wikibase-item', }, P412 = { datatype = 'wikibase-item', category = 'P910', }, P413 = { datatype = 'wikibase-item', ['claim-module'] = 'Wikidata/item', ['claim-function'] = 'formatEntityWithGenderClaim', conjunction = ',&#32;', category = 'P910', }, P414 = { ['claim-module'] = 'Wikidata/item', ['claim-function'] = 'applyDefaultTemplate', }, P421 = { datatype = 'wikibase-item', }, P473 = { datatype = 'string', }, P495 = { preset = 'country', }, P505 = { preset = 'list', }, P512 = { datatype = 'wikibase-item', ['property-module'] = 'Wikidata/P512', ['property-function'] = 'formatAcademicDegree', }, P527 = { preset = 'list', }, P528 = { references = false, qualifier = 'P972', }, P551 = { preset = 'place', }, P569 = { datatype = 'time', ['claim-module'] = 'Wikidata/date', ['claim-function'] = 'formatDateOfBirthClaim', }, P570 = { datatype = 'time', ['claim-module'] = 'Wikidata/date', ['claim-function'] = 'formatDateOfDeathClaim', }, P571 = { datatype = 'time', }, P576 = { datatype = 'time', }, P598 = { datatype = 'wikibase-item', }, P607 = { datatype = 'wikibase-item', preset = 'list', }, P625 = { datatype = 'globe-coordinate', }, P669 = { qualifier = 'P670', }, P685 = { formatter = 'https://www.ncbi.nlm.nih.gov/Taxonomy/Browser/wwwtax.cgi?mode=Info&id=$1', }, P721 = { preset = 'link', }, P764 = { preset = 'link', }, P803 = { datatype = 'wikibase-item', }, P856 = { datatype = 'url', }, P881 = { novalue = 'нет', category = 'P910', }, P884 = { preset = 'link', }, P915 = { category = 'P1740', }, P957 = { preset = 'link', }, P972 = { preset = 'catonly', }, P1077 = { preset = 'link', }, P1082 = { datatype = 'quantity', preset = 'quantity (date)', unit = 'тан', ['property-module'] = 'Wikidata/number', ['property-function'] = 'formatPropertyWithMostRecentClaimAndIndicator' }, P1098 = { datatype = 'quantity', preset = 'quantity (date)', unit = 'тан', }, P1120 = { datatype = 'quantity', preset = 'quantity (date)', unit = 'тан', ['property-module'] = 'Wikidata/number', ['property-function'] = 'formatPropertyWithMostRecentClaimAndIndicator' }, P1128 = { datatype = 'quantity', preset = 'quantity (date)', unit = 'тан', ['property-module'] = 'Wikidata/number', ['property-function'] = 'formatPropertyWithMostRecentClaimAndIndicator' }, P1174 = { datatype = 'quantity', preset = 'quantity (date)', unit = 'тан', }, P1195 = { ['value-module'] = 'Wikidata/Software', ['value-function'] = 'formatExtension', conjunction = ' ё ', }, P1215 = { datatype = 'quantity', ['property-module'] = 'Wikidata/number', ['property-function'] = 'formatVisualMagnitude' }, P1246 = { preset = 'link', }, P1249 = { datatype = 'time', }, P1376 = { datatype = 'wikibase-item', }, P1402 = { preset = 'link', }, P1448 = { datatype = 'monolingualtext', preset = 'name', }, P1458 = { datatype = 'quantity', ['property-module'] = 'Wikidata/number', ['property-function'] = 'formatColorIndex' }, P1464 = { datatype = 'wikibase-item', }, P1476 = { preset = 'name', }, P1477 = { datatype = 'monolingualtext', preset = 'name', }, P1532 = { preset = 'country', rank = '[rank:normal, rank:preferred]', }, P1543 = { datatype = 'commonsMedia', }, P1559 = { datatype = 'monolingualtext', preset = 'name', }, P1603 = { datatype = 'quantity', preset = 'quantity (date)', unit = 'тан', ['property-module'] = 'Wikidata/number', ['property-function'] = 'formatPropertyWithMostRecentClaimAndIndicator' }, P1621 = { size = '300x300px', }, P1692 = { preset = 'link', }, P1705 = { datatype = 'monolingualtext', preset = 'name', }, P1753 = { rowArticle = true, }, P1809 = { preset = 'list', }, P2031 = { preset = 'from-to', to = 'P2032', within = 'P570', }, P2043 = { datatype = 'quantity', preset = 'quantity (date)', }, P2044 = { datatype = 'quantity', }, P2046 = { datatype = 'quantity', preset = 'quantity (date)', siConversion = false, }, P2047 = { siConversion = false, }, P2048 = { conjunction = '&#32;ё&#32;', }, P2060 = { siConversion = false, }, P2097 = { siConversion = false, }, P2120 = { siConversion = false, }, P2137 = { preset = 'quantity (date)', ['property-module'] = 'Wikidata/number', ['property-function'] = 'formatPropertyWithMostRecentClaimAndIndicator', countByThousands = true, }, P2139 = { preset = 'quantity (date)', ['property-module'] = 'Wikidata/number', ['property-function'] = 'formatPropertyWithMostRecentClaimAndIndicator', countByThousands = true, }, P2146 = { siConversion = false, }, P2214 = { siConversion = false }, P2226 = { preset = 'quantity (date)', ['property-module'] = 'Wikidata/number', ['property-function'] = 'formatPropertyWithMostRecentClaimAndIndicator', countByThousands = true, }, P2257 = { siConversion = false }, P2295 = { preset = 'quantity (date)', ['property-module'] = 'Wikidata/number', ['property-function'] = 'formatPropertyWithMostRecentClaimAndIndicator', countByThousands = true, }, P2324 = { datatype = 'quantity', preset = 'quantity (date)', unit = 'тан' }, P2403 = { preset = 'quantity (date)', ['property-module'] = 'Wikidata/number', ['property-function'] = 'formatPropertyWithMostRecentClaimAndIndicator', countByThousands = true, }, P2583 = { siConversion = false, }, P2597 = { preset = 'catonly', }, P2650 = { datatype = 'wikibase-item', }, P2896 = { siConversion = false, }, P2910 = { size = '100x80px', }, P3083 = { formatter = 'http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=$1', }, P3086 = { siConversion = false, }, P3362 = { preset = 'quantity (date)', ['property-module'] = 'Wikidata/number', ['property-function'] = 'formatPropertyWithMostRecentClaimAndIndicator', countByThousands = true, }, P4614 = { category = 'P1200', }, P5348 = { siConversion = false, }, P6257 = { ['value-module'] = 'Wikidata/number', ['value-function'] = 'formatRA', }, P6258 = { ['value-module'] = 'Wikidata/number', ['value-function'] = 'formatDMS', }, P6259 = { ['references'] = false, }, P7584 = { siConversion = false, }, P8010 = { datatype = 'quantity', preset = 'quantity (date)', unit = 'тан', ['property-module'] = 'Wikidata/number', ['property-function'] = 'formatPropertyWithMostRecentClaimAndIndicator' }, }, categories = { ['links-to-entities-with-missing-label'] = 'Википедия:Статьи со ссылками на элементы Викиданных без подписи', ['links-to-entities-with-wikibase-error'] = 'Википедия:Страницы с ошибками скриптов, использующих Викиданные', ['links-to-entities-with-missing-local-language-label'] = 'Википедия:Статьи со ссылками на элементы Викиданных без русской подписи', ['media-contains-local-caption'] = 'Википедия:Локальная подпись у изображения из Викиданных', ['media-contains-markup'] = 'Википедия:Статьи с вики-разметкой в изображении карточки', ['media-contains-local-double'] = 'Википедия:Изображение в статье дублирует изображение в карточке', ['value-contains-table'] = 'Википедия:Статьи с табличной вставкой в карточке', }, errors = { ['property-param-not-provided'] = 'Не дан параметр свойства', ['entity-not-found'] = 'Сущность не найдена.', ['unknown-claim-type'] = 'Неизвестный тип заявления.', ['unknown-snak-type'] = 'Неизвестный тип снэка.', ['unknown-datavalue-type'] = 'Неизвестный тип значения данных.', ['unknown-entity-type'] = 'Неизвестный тип сущности.', ['unknown-property-module'] = 'Вы должны установить и property-module, и property-function.', ['unknown-claim-module'] = 'Вы должны установить и claim-module, и claim-function.', ['unknown-value-module'] = 'Вы должны установить и value-module, и value-function.', ['property-module-not-found'] = 'Модуль для отображения свойства не найден', ['property-function-not-found'] = 'Функция для отображения свойства не найдена', ['claim-module-not-found'] = 'Модуль для отображения утверждения не найден.', ['claim-function-not-found'] = 'Функция для отображения утверждения не найдена.', ['value-module-not-found'] = 'Модуль для отображения значения не найден.', ['value-function-not-found'] = 'Функция для отображения значения не найдена.', }, i18n = { somevalue = "''номаълум''", novalue = '', -- Обстоятельства источника Q5727902 = 'тақрибан ', Q18122778 = '<span style="border-bottom: 1px dotted; cursor: help;" title="тахминан">тахм.</span> ', Q30230067 = 'эҳтимолан ', Q52834024 = '<span style="border-bottom: 1px dotted; cursor: help;" title="камтар аз">&lt;</span> ', Q54418095 = '<span style="border-bottom: 1px dotted; cursor: help;" title="бештар аз">&gt;</span> ', thousandPowers = {'', ' ҳаз.', ' млн', ' млрд', ' трлн'}, }, deprecatedSources = { Q36578 = true, -- Gemeinsame Normdatei Q63056 = true, -- Find a Grave Q1798125 = true, -- LIBRIS Q15222191 = true, -- BNF Q15241312 = true, -- Freebase Q29861311 = true, -- SNAC Q86999151 = true, -- WeChangEd Q523660 = true, -- International Music Score Library Project by https://tg.wikipedia.org/?diff=107090748 }, }; 0ceh7123aj9qks1yq6rpx96nesic3r5 Тамара Кокова 0 200578 1493316 1214581 2026-11-09T11:43:50Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 1493316 wikitext text/x-wiki {{Ходими театр |Ном = Тамара Кокова |Номи аслӣ = |Тасвир = Зумрад.jpg |Бар = |Тавсифи тасвир = Тамара Кокова. Постери филми «Зумрад» |Ном ҳангоми таваллуд = Кокова Тамара Акашевна |Санаи таваллуд = 15.3.1934 |Зодгоҳ = {{Зодгоҳ|Налчик|шаҳри Налчик}}, [[РСФСР]] |Санаи марг = |Маҳалли марг = |Шаҳрвандӣ = {{Парчамбандӣ|СССР}}→{{Парчамбандӣ|Русия}} |Тахллусҳо = |Касб = ҳунарпеша |Солҳои фаъолият = |Амплуа = |Театр = |Нақшҳо = |Намоишҳо = |Мукофотҳо = |Соядаст = |Cайт = |Викианбор = }} '''Тамара Кокова''' (''Кокова Тамара Акашевна''; тав. [[15 март]]и [[1934]], Налчик, [[РСФСР]], [[ИҶШС]]) — [[Ҳунарпеша (филм)|ҳунарпешаи]] [[Иттиҳоди Шӯравӣ|шӯравӣ]] ва [[Русия|рус]]. Ҳунарпешаи шоистаи РСФСР (1971). == Зиндагинома == Тамара Кокова 15 марти соли 1934 дар шаҳри Налчик, пойтахти Кабардино-Балқар (Русия) ба дунё омадааст. Соли 1958 [[Академияи санъати театрии Русия|Донишкадаи давлатии театрии ба номи А. В. Луначарскийро]] хатм карда, солҳои 1959—1961 ҳунарпешаи киностудии «Грузия-фильм» ва театр-студияи Гурҷистон буд. Соли 1960 аввалин маротиба ба Киностудияи «[[Тоҷикфилм]]» даъват шуда, ҳамин тавр дар солҳои гуногун дар 4 филми дигари тоҷикӣ нақшофарӣ мекунад. Масалан: филмҳои «[[Зумрад (филм)|Зумрад]]» (1961), «Зери хокистари сӯзон» (1967), «Рояли сафед» (1968), "Духтари сеюм (1970), «Бросок» (1981) ба иштироки Тамара Кокова дар «Тоҷикфилм» ба навор гирифта шуданд<ref name=":0">{{Cite web|url=http://bonuvon.tj/index.php/farhang/649-zumrad|title=Зумрадро аз Русия даъват карда буданд|author=Саида ҚУРБОНОВА|website=«Бонувони Тоҷикистон»|date=2011-11-21|publisher=}}</ref>. Тамара ҳамагӣ дар 20 филм нақш офаридааст. Охирин нақши офаридааш соли 1991 мебошад. Соли 1975 Кокова ба садамаи нақлиётӣ дучор шуда, ҷароҳати ҷиддӣ мебинад. Пас аз ҷарроҳиҳои зиёд дигар наметавонад ба синамои ҳирфаӣ баргардад. Ба иҷрои нақшҳои хурд, садопешагӣ машғул буда ва дар ҳаёти ҷамъиятӣ-фарҳангии Русия саҳми калон дорад. Дар Маскав зиндагӣ дорад. Шавҳар — адвокат Марк Вознесенский. Духтараш Марям — филолог, номзади илм. == Ҷоизаҳо == Тамара Кокова дар ҷашнвораи умумииттифоқии кино дар Масква ба ҷоизаи «Беҳтарин нақши занона» барои нақши Фотима, ки замони донишҷӯияш офарида буд, сарфароз гардидааст. Ҳамчунин, Ҳунарпешаи хизматнишондодаи РСФСР мебошад<ref name=":0" />. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * Кино: Энциклопедический словарь / Гл. ред. С. И. Юткевич; Редкол. Ю. С. Афанасьев, В. Е. Баскаков, И. В. Вайсфельд и др. — <abbr>М.</abbr>: Советская энциклопедия, 1987. — С. 206. — 640 с. — 100 000 экз. == Пайвандҳо == * {{Imdb name|id=0463792|name=Кокова Тамара}} * {{Cite web|url=http://kbrria.ru/kultura/nachalo-tamary-kokovoy-6762|title=Начало Тамары Коковой|author=Хагарова, Джамиля.|date=2015-02-18|publisher=РИА "Кабардино-Балкария"|accessdate=2016-10-17}} {{Пайванди мурда|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Гурӯҳ:Синамои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Ҳунарпешагони ИҶШС]] l78l6dy5pmdj7kx5b0j4crgv4wsbif1 Шаблон:Caryophyllales 10 205956 1493227 1468808 2026-11-09T00:11:38Z Zosya95 54344 1493227 wikitext text/x-wiki {{TaxInfo|mode={{{1|}}}|parent=Magnoliopsida|rang=Тартиб|latin=Caryophyllales|name=Мехчагулон}} 8niaevhargdyy9awl6fcxeb5fs8hr9p Варзиш дар Тоҷикистон 0 207220 1493133 1486645 2026-11-08T18:30:09Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 1493133 wikitext text/x-wiki [[Акс:2013-03-21 sharipov 10840.JPG|thumb|300 px|Футбол дар [[Варзишгоҳи марказии Тоҷикистон]]]] '''Варзиш дар [[Тоҷикистон]]''' — яке аз самтҳои афзалиятноки сиёсати иҷтимоии [[Ҳукумати Тоҷикистон]] ба шумор меравад<ref>{{Cite web|url=http://youth.tj/category/youth/page/23/|title=Барои рушди варзиши тоҷик барномаи нав қабул шуд|author=|website=Кумитаи кор бо ҷавонон ва варзиши назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон|date=|publisher=youth.tj|accessdate=2018-02-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180216183344/http://youth.tj/category/youth/page/23/|archivedate=2018-02-16}}</ref>. Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 16 апрели 2012 № 825 «Дар бораи тарбияи ҷисмонӣ ва варзиш» асосҳои ҳуқуқӣ, ташкилӣ, иҷтимоию иқтисодӣ ва таъмини фаъолиятро дар соҳаи тарбияи ҷисмонӣ ва варзиш дар Ҷумҳурии Тоҷикистон муқаррар ва танзим менамояд<ref>{{Cite web|url=http://majmilli.tj/%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BD%D0%B8-%D2%B7%D1%82-%D0%B4%D0%B0%D1%80-%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B8-%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B8%D1%8F%D0%B8-%D2%B7%D0%B8%D1%81%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D3%A3-%D0%B2%D0%B0/|title=Қонуни ҶТ «Дар бораи тарбияи ҷисмонӣ ва варзиш»|author=|website=Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон|date=2017-04-16|publisher=majmilli.tj|lang=tg|accessdate=2018-02-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180217111731/http://majmilli.tj/%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BD%D0%B8-%D2%B7%D1%82-%D0%B4%D0%B0%D1%80-%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B8-%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B8%D1%8F%D0%B8-%D2%B7%D0%B8%D1%81%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D3%A3-%D0%B2%D0%B0/|archivedate=2018-02-17}}</ref>. == Таърих == === Даврони шуравӣ === Варзиш дар Тоҷикистон дар даврони шӯравӣ рӯ ба инкишоф ниҳод. Нахустин чорабинӣ оид ба тарғиби тарбияи ҷисмонӣ ва варзиш 15 марти 1925 ба муносибати рӯзи таъсисёбии ҶШС Тоҷикистон баргузор шуд. Соли 1928 пленуми Шӯ­рои Олии тарбияи ҷисмонии Тоҷикистон доир гардид, ки масъалаи рушди ояндаи тарбияи ҷисмонӣ ва варзишро дар ҷумҳурӣ баррасӣ кард. 18 августи 1934 дар шаҳри Душанбе бо қарори КИМ ва Шӯрои комиссарияти халқии ҶШС Тоҷикистон спартакиадаи I умумиҷумҳуриявӣ баргузор шуд. Барои рушди ояндаи варзиш дар ҷумҳурӣ дар шаҳри Душанбе иншооти гуногуни варзишӣ аз қабили варзишгоҳои «Спартак» (1930), «Динамо» (1932), [[Вар­зиш­гоҳи марказии Тоҷикистон]] (1962), маҷ­маҳои варзишии Ҳавзи шиноварии ҷумҳуриявӣ (1962), «Автомобилист» (1969), «Авиатор» (1985), Қасри варзиш (1972), Толори бозиҳои дас­тӣ (1974), пойгоҳи қаиқронӣ (1978), маҷмааи Тири ДОСААФ (ҳозира Ташкилоти ма­дад­гори мудофиаи Ҷум­ҳу­рии Тоҷикистон, 1982), Қасри теннис (1986) ва ғайра ва дар маркази вилоятҳо, шаҳру ноҳияҳо варзишгоҳҳо сохта шу­данд. Барои омода кардани мутахассисони дорои маълумоти миёнаи соҳаи тарбияи ҷисмонӣ ва варзиш Техникуми тарбияи ҷисмонии Тоҷикистон (1947) ва [[Донишкадаи тарбияи ҷисмонии Тоҷикистон|Донишкадаи тарбияи ҷисмонии То­ҷи­ки­стон]] (1971) ифтитоҳ шуданд. Дар натиҷа дар ҷумҳурӣ тадриҷан чунин намудҳои варзиш, аз қабили футбол, волейбол, баскетбол, варзиши сабук, тенниси рӯйи миз, шиноварӣ, камон­ва­рӣ, велоси­пед­ронӣ, заврақронӣ, гимнастика, вазн­­бардорӣ, куштӣ, шоҳмот, шашка, шамшер­бо­зӣ, панҷҳарба ва ғайра инкишоф ёфтанд. Соли 1975 дар шаҳри Душанбе Мактаб-интернати таҳсилоти умумии ҷум­ҳуриявии тамоюли вар­зишӣ кушода шуд. Бис­ёр дастпарварони ин мактаб ба ком­ёбиҳои бузурги варзи­шӣ ноил гардидаанд, ки ситорагони варзиши тоҷик [[Андрей Абдувалиев]], Саидаҳтам Раҳимов, Э. Шиллер, В. Соколов, М. Муллобоев, [[Дилшод Назаров]], [[Парвиз Собиров]] аз ҷум­лаи онҳоянд. === Даврони истиқлол === Дар давоми 20 соли истиқлол варзиш дар Тоҷики­стон хеле рушд кард. Соли 1992 [[Кумитаи миллии олимпии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] ташкил карда шуд, ки уви Кумитаи байналмилалии олимпӣ мебошад. Истиқлол ба варзишгарони Тоҷикистон имкон фароҳам овард, ки иштирокдорони комил­ҳуқу­қи мустақили ҳаракати олим­­пии ҷаҳонии муосир гарданд. Аз ҳамин сол варзишгарони ҷумҳурӣ пайваста дар [[Бозиҳои олимпӣ]] иштирок мекунанд.{{гузариш|#Бозиҳои олимпӣ|green|Бозиҳои олимпӣ}} Варзишгарони ҷумҳурӣ бори аввал дар [[Бозиҳои олимпии зимистона]] (Солт-Лейн-Сити, 2002) иш­тирок карданд. Соли 1996 дар шаҳри Душанбе Олимпиадаи махсуси Тоҷи­кис­тон (ОМТ — ташкилоти ғайри­давлатии эҳсонкорӣ) таш­кил карда шуд. ОМТ варзишгаронро аз рӯйи намудҳои футбол, чавгонбозӣ, баскетбол, тинниси рӯйи миз, варзиши сабук, шашка, волейбол, теннис, шиноварӣ тайёр мекунад. Варзишгарони ОМТ дар Бозиҳои махсуси олимпии тобистона (1991, 1995, 1999) ва бозиҳои махсуси тобистонаи умумиҷаҳонӣ иштирок карда, 3 медали тило ба даст оварданд. Соли 2003 дар шаҳри Душанбе бори аввал Бо­зиҳои панҷуми Осиёи Марказӣ баргузор гардид, ки дар он дастаи мунтахаби Тоҷикистон дар ҳайати 118 нафар иштирок карда, бори нахуст сазовори ҷойи сеюм ва 57 медал (18 тило, 22 нуқра ва 17 биринҷӣ) гашт. Солҳои охир дар Тоҷикистон намудҳои нави варзиш: таэквон-до (ИТФ ва ВТФ), карате-до, карате-кёкушинкай, ушу, айкидо, кикбоксинг, пауэрлифтинг (сеҳарба) пайдо шуданд, ки имрӯз бомуваффақият инкишоф меёбанд. Инчунин ҷиҳати аз нав эҳё намудани камонварӣ, вазнбардорӣ, баскетбол, волейбол, тенниси рӯйи миз, чав­гонбозӣ ва ғайра корҳои зиёде анҷом дода мешаванд. Аз соли 1992 дар ҷумҳурӣ оид ба 43 намуди варзиш федератсия­ҳои миллӣ ташкил карда шудаанд, ки бисёри онҳо узви фе­дератсияҳои байналмилалӣ мебошанд. Ин ба варзишгарони ҷумҳурӣ имкон медиҳад, ки дар мусобиқаҳои бай­нал­милалӣ оид ба футбол, бокс, таэквон-до, карате-до, варзиши сабук, шоҳмот, камон­варӣ, теннис, куштии ҷуду, куштии самбо, куштии тарзи озод, куштии тарзи юнонӣ-румӣ, куштии кураш, вазнбардорӣ, акробатика, тирандозӣ ва дигар намудҳои варзиш иштирок кунанд. Моҳи октябри 2004 нахустин бозиҳои ҷавонони То­ҷи­ки­стон аз рӯи 9 намуди варзиш ([[баскетбол]], [[бокс]], [[волейбол]], [[Варзиши сабук|вар­зи­ши сабук]], футболи хурд, тенниси рӯйи миз, гӯш­тини миллӣ, ҷуду ва самбо) доир гардид. Варзишгарони маъ­юбро{{гузариш|#Варзиши маъюбон|green|Варзиши маъюбон}} Федератсияи варзиши маъюбони Ҷумҳу­рии Тоҷи­кис­тон мут­та­ҳид менамояд. Солҳои охир барои аз нав эҳё намудани варзиши кӯда­кону наврасон, доир намудани мусобиқаҳои варзи­шӣ барои насли наврас корҳои зиёде анҷом дода мешаванд. Вазъи тарбияи ҷисмонӣ дар байни хонандагони мак­табҳои миёна ва олӣ сол аз сол беҳтар мегардад. Дар ҷум­ҳурӣ 118 (2009) мактаби махсуси варзишӣ фаъолият дорад, ки дар онҳо 36022 (2013) ҷавонон (аз ҷумла 1724 нафар духтарон) машқ меварзанд. Бисёр дастпарварони ин мактабҳо дар мусобиқаҳои ҷумҳуриявӣ ва бай­нал­милалӣ соҳиби ҷоизаҳо гардидаанд. Дар комёбиҳои варзишии ҷум­ҳуриявӣ хидмати мураббиёни Мактаби варзишии кӯдако­ну наврасони захираҳои олимпӣ низ бузург аст. Т. Холназаров дар мусобиқаи пауэрлифтинг чемпиони ҷаҳон ва Осиё шуд. Дар 20 соли охир дар ҷумҳурӣ, бахусус таэквон-до (ИТФ) таҳти роҳбарии президенти Федератсияи миллии таэквон-до (ИТФ)-и Тоҷикистон, сармураббии тими мунтахаби ҷумҳурӣ М. Яҳёев хеле рушд кард. Таэквондочиёни зерини ҷумҳурӣ дар солҳои гуногун чемпиони ҷаҳон ва Осиё, ғолиби Ҷоми Аврупо гардидаанд: А. Азизов, А. Ахмедов, Ш. Баҳромов, Ш. Бердиев, И. Ғафуров, А. Давлатов, Ҷ. Мирзоев, П. Муродзода, Мифтоҳиддини Нарзулло, Ш. Муҳаммадраҳимова, Ф. Назаров, Ф. Ф. Назирматов, У. Насриддинов, Далер Сайфиддинов, Дилшод Сайфиддинов, М. Сатторов, Ш. Сафаров, Т. Султонов, С. Тағой­наза­ро­ва, Д. Тюраев, Р. Ӯлмасов, Ф. Урунов, А. Фазлиев, И. Фу­зай­лов, Г. Ҳабибуллоева, Н. Ҳамидова, З. Холова, М. Чернова, Е. Мухтарова, Д. Шарифӣ, Ф. Шарифӣ. == Навъҳои маъмули варзиш == Дигар навъҳои маъмултарини варзиш имрӯз дар Тоҷи­кистон куштӣ ва бокс мебошанд. Ҳамасола дар рӯзҳои ҷашнҳои миллӣ ва дигар маросимҳо дар ҷумҳурӣ мусо­биқаҳои куштӣ баргузор мегарданд. Варзишгарони то­ҷик [[Расул Боқиев]], Н. Аслонқулов, Ш. Бозоров, [[Парвиз Собиров]], Р. Ҳукуматов (ҷуду), [[Беҳрӯз Хоҷазода]], Саидаҳтам Раҳимов, Н. Лои­қов, Ҷ. Сулаймонов, Н. Хоркашов, Х. Назриев, Ф. Раҳ­ма­тул­лоев, Д. Бачабеков, Х. Устопириён, Р. Эктов (гӯш­тини тарзи самбо), [[Юсуф Абдусаломов]], В. Карякин (гӯш­тини тарзи озод), М. Тӯйчиев (куштии тарзи юнонӣ-румӣ), Ҷ. Қурбонов, Ш. Достиев, [[Анвар Юнусов]], А. Ҳасанов, [[Мавзуна Чориева]] (бокс), [[Дилшод Назаров]] (гурзпартоӣ) ва бисёр дигарон дар мусоби­қа­ҳои байналмилалӣ ғолиб омада, сазовори ҷойҳои намоён ва ҷоизаҳо гаштаанд. == Варзиши маъюбон == Соли 1991 Федератсияи тарбияи ҷисмонӣ ва варзиши маъюбони Ҷумҳурии Тоҷикистон ташкил шуд ва он соли 1996 узви Кумитаи паралимпии ҷаҳон гардид. Соли 2003 Кумитаи паралимпии Тоҷики­с­тон таъсис ёфт. Варзишгарони маъюби тоҷик мунтазам дар мусобиқаҳои байналмилалӣ ширкат варзида, ба на­тиҷаҳои назаррас ноил мешаванд. Соли 1990 варзишгари нобино С. Ҳам­дамов дар мусобиқаи шоҳмотбозон (Итолиё) чемпиони ҷаҳон гардид. Июни 1994 С. Ё. Боев дар Супермарафони байналмилалӣ ба масофаи 9000 м иштирок карда, сазовори ордени «Мардонагӣ»-и Федератсияи Русия шуд. Соли 2004 вазнбардор П. Одинаев дар Бо­зиҳои паралимпии Юнон (Афина) ҷойи 8-умро гирифта, ба қатори 10 вазнбардори беҳтарин дохил гардид. Соли 2006 дар шаҳри Душанбе Чемпионати Осиё оид ба даст­хобонӣ доир гардид, ки дар он варзишгарони маъюби тоҷик соҳиби 5 медали тило, 3 медали нуқра ва 5 медали биринҷӣ шуданд. Соли 2006 тими мунтахаби варзишгарони маъюби Тоҷи­ки­стон дар Бозиҳои паралимпии Малайзия (Куала-Лумпур) иштирок кард. Майи 2006 З. Розиқова дар Чемпионати ҷаҳон оид ба вазнбардорӣ ҷойи ифтихории чорумро гирифт. Соли 2007 дар Чемпионати Осиё варзишгарони тоҷик соҳиби 3 медали тило, 2 медали нуқра ва 4 медали биринҷӣ гаштанд. А. Қодиров ва А. Хӯҷамқулова чемпиони Осиё шуданд. Ҳамон сол дар Итолиё варзишгар А. Қодиров дар мусобиқаи даст­хобонӣ медали бирин­ҷӣ гирифт. Соли 2008 низ дастаи мунтахаби варзишгарони маъюби Тоҷикистон дар Бо­зиҳои паралимпии Хитой (Пекин) иштирок кард. Федератсияи тарбияи ҷисмонӣ ва варзиши маъюбон якҷоя бо Кумитаи ҷавонон, варзиш ва сайёҳии назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз соли 2002 ҳар сол оид ба намудҳои мухталифи варзиш мусобиқаҳои ҷумҳуриявӣ баргузор мекунад. Соли 2009 дар шаҳри Душанбе оид ба даст­хобонӣ ва тенниси рӯйи миз, дар шаҳри Кӯлоб дар вазнбар­дорӣ, дар ноҳияи Шаҳринав дар шоҳмоту шашка мусоби­қаҳо, инчунин байни шогирдони мактабҳои махсус (мак­табҳо барои бачагони имкониятҳояшон маҳдуд) спартакиада доир шуд. == Ширкат дар мусо­би­қаҳои байналмилалӣ == Варзишгарони Тоҷикистон дар чемпионатҳо ва мусо­би­қаҳои бонуфузи байналмилалӣ фаъолона шир­кат варзида, ҷойҳои намоёнро ишғол намуданд. Нахустин чемпиони ҷаҳон (1958) ва Аврупо (1959) аз Тоҷикистон Анатолий Тилик (тирпар­ронӣ аз туфанг) буд. Дар солҳои баъдӣ варзишгарони Тоҷикистон Ю. Т. Лобанов (каноэ), М. Т. Лобанов (каноэ), [[Саидмуъмин Раҳимов]] (куштии самбо), [[Зебуниссо Рустамова]] (камонварӣ), А. Старостин (панҷҳарбаи муосир), Ю. И. Баранов (варзиши парашютӣ), С. Гусейнов (ве­лосипед­ронӣ), Ҳ. Исмоилов (шамшербозӣ), Э. Шиллер (гимнастикаи бадеӣ) дар чемпионатҳои ҷаҳон фаъо­лона ширкат варзида, сазовори унвони чемпиони ҷаҳон гардиданд. Чемпион ва рекордсмени ҷаҳон В. По­лосин, чем­пион­ҳои Аврупо И. Коваленко (тен­ниси рӯйи миз), Г. Пӯлодова (камонварӣ), В. Двигун (вазн­бардорӣ), И. Белевсева (ҷаҳидан ба об), ғолибони мусобиқаҳои бай­нал­милалӣ А. Тихонов (ве­ло­сипед­ро­нӣ), заврақ­рон­ҳо Н. Суровитский, В. Пянков, В. Кабиров, камонварон Н. Рустамова, А. Панжин, Х. Исмоилов (шам­шербозӣ), В. Степушина ва Н. Сипова (варзиши сабук), Х. Мадмусоев (бокс) ва бисёр дигарон шарафи варзишии тоҷикро дар арсаи байнал­милалӣ баланд бардоштанд. Дар федератсияи [[Тхэквондо]] ИТФ имрӯз 36 қаҳрамонҳои ҷаҳон тарбия ёфтаанд<ref>{{Cite web |url=http://www.taekwon-do.tj/ |title=Национальная Федерация Тхэквондо и Кикбоксинга Республики Таджикистан |accessdate=2021-08-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161218013352/http://www.taekwon-do.tj/ |archivedate=2016-12-18 }}</ref>, ки якчанд маротиба ғолиби мусобиқаҳо гардида буданд. Ин ягона федератсияи варзишгарони Тоҷикистон аст, ки солҳои истиқлол бо саъю кӯшиши Раиси федератсия [[Мирсаид Яҳёев]] ва кумаки молиявии корхонаҳову шахсони алоҳида дар мусобиқаҳо фаъол аст. Варзишгари 22-солаи тоҷик [[Беҳрӯз Хоҷазода]], ки моҳи ноябри соли 2017 дар Чемпионати ҷаҳон оид ба самбо дар шаҳри Сочии [[Русия]] дар вазни 74 кг ба унвони қаҳрамонӣ даст ёфт, бо медали [[тилло]] мукофотонида шуд. Вай инчунин дар чемпионати Осиё дар [[Тошканд]] дар вазни 68 кг медали тило, дар Бозиҳои V осиёӣ дар иншооти сарпӯшида ва ҳунарҳои размӣ дар [[Ашқобод]] дар намуди самбои варзишӣ дар вазни 74 кг медали тило ва дар намуди куштии кураш дар вазни 73 кг медали нуқра гирифтааст. <ref>{{Cite web |url=http://www.jahonnamo.tj/varzish/35908-behruzi-khojazoda-varzishgari-sol-e-lon-shud.html |title=Беҳрӯзи Хоҷазода варзишгари сол эълон шуд! |accessdate=2017-12-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171223223619/http://jahonnamo.tj/varzish/35908-behruzi-khojazoda-varzishgari-sol-e-lon-shud.html |archivedate=2017-12-23 }}</ref> == Бозиҳои олимпӣ == {{асосӣ|Тоҷикистон дар Бозиҳои олимпӣ}} Аввалин ширкатдори Бозиҳои олимпӣ аз Тоҷикистон қаиқрон [[Иброҳим Ҳасанов]] ([[соли 1960]], дар Бозиҳои олимпии XVII шаҳри Руми Итолиё) мебошад. Варзишгар [[Юрий Лобанов]] дар Бозиҳои олимпии XX Мюнхен (1972) оид ба қаиқронӣ ғолиб омад. [[Зебуниссо Рустамова]] дар Бозиҳои олимпии XXI Монреал (1976) оид ба камонварӣ соҳиби медали биринҷӣ гардид. Дар Бозиҳои олимпии XXII Маскав (1980) Анатолий Старостин оид ба панҷҳарбаи муосир соҳиби ду медали тило (дар ҳай­ати даста ва шахсӣ) ва Юрий Лобанов соҳиби медали биринҷӣ гаштаанд. Соли 1992 варзишгар [[Андрей Абдувалиев]] дар гурзпартоӣ чемпиони Бозиҳои олимпиии тобистонаи Барселона (1992) дар риштаи [[гурзпартоӣ]] шуд. Солҳои соҳибистиқлолии Тоҷи­кис­тон дар [[Бозиҳои олимпии тобистона 2008|Бози­ҳои олимпии тобистона дар Пекин]] (2008) [[Юсуф Абдусаломов]] дар куш­тии озод ҷои дуввум ва медали нуқра, [[Расул Боқиев]] дар куштии ҷуду сазовори ҷойи саввум ва медали биринҷӣ гашт. [[Мавзуна Чориева]] дар [[Бозиҳои олимпии тобистона 2012|Бозиҳои олимпии тобистона дар Лондон]] (2012) соҳиби медали биринҷӣ ки дар риштаи [[муштзанӣ]] гардид. [[Дилшод Назаров]] дар [[Бозиҳои олимпии тобистона 2016|Бозиҳои олимпии тобистона дар Рио-де-Жанейро]] (2016) медали тилоро ба даст овард<ref>{{Cite news|title=Қадрдонии Дилшод Назаров бо ҷоизаи Кумитаҳои миллии олимпӣ {{!}} Новости Таджикистана ASIA-Plus|url=https://news.tj/ru/node/232347|accessdate=2018-02-13|language=ru}}{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Дар [[Бозиҳои олимпии тобистона 2024|Бозиҳои олимпии тобистона дар Порис]] (2024) [[Сомон Маҳмадбеков]]<ref>{{Cite web|url=https://farazh.tj/habari-ruz/medali-birinjii-somon-mahmadbekov-az-bozihoi-olimpy/|title=Медали биринҷии Сомон Маҳмадбеков аз Бозиҳои олимпӣ|author=Фараж|website=Фараж|date=2024-07-31|lang=|accessdate=2024-12-18|archivedate=2024-12-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241211160035/https://farazh.tj/habari-ruz/medali-birinjii-somon-mahmadbekov-az-bozihoi-olimpy/}}</ref> (то 81 кг), [[Темур Раҳимов]]<ref>{{Cite news|accessdate=2024-12-18|author=Нарзуллоҳи Латиф|date=2024-08-02|language=tg|work=Радиои Озодӣ|title=Темур Раҳимов дар Бозиҳои олимпӣ медали биринҷӣ гирифт|url=https://www.ozodi.org/a/33061838.html}}</ref> (беш аз 100 кг) дар куштии ҷуду ва [[Давлат Болтаев]]<ref>{{Cite web|url=https://sputnik.tj/20240805/davlat-boltaev-seumin-medali-birinjii-olimpiro-ba-tojikiston-meorad-1063800037.html|title=Давлат Болтаев сеюмин медали биринҷии олимпиро ба Тоҷикистон меорад|author=|website=Sputnik Тоҷикистон|date=2024-08-05|lang=tg|accessdate=2024-12-18}}</ref> дар муштзанӣ соҳиби медали биринҷӣ гаштанд. Дигар комёбии назаррас дар бозиҳои олимпии соли 2012 ба медали биринҷии олимпиада сазовор шудани муштзани тоҷик [[Мавзуна Чориева]] мебошад. Сентябри соли 2014 дар Бозиҳои тобистонаи Осиё варзишгарони тоҷик соҳиби 5 медал, аз ҷумла як медали тилло аз рӯи намуди гурзпартоӣ, ки соҳибаш [[Дилшод Назаров]] шуданд. [[Дилшод Назаров]] ягона варзишгарест, ки се маротиба дар Олимпиадаҳо иштирок намуда, ду карат ғолиби Бозиҳои Осиёӣ шудааст. Августи [[соли 2015]] ӯ соҳиби медали нуқра дар чемпионати ҷаҳон оид ба варзиши сабук дар шаҳри [[Пекин]] гардидааст. [[Дилшод Назаров]] аввалин варзишгари тоҷикистонӣ мебошад, ки дар Бозиҳои олимпии [[Рио-де-Жанейро]] ([[Бразилия]]) соҳиби медали тилло шудааст. Варзишгарони тоҷик новобаста ба мушкилиҳои молиявӣ дар бисёр мусобиқаҳо байналмилалӣ иштирок карда, ҷойҳои намоёнро ишғол мекунанд. Варзишгарони беҳтарин ба монанди: [[Расул Боқиев]], [[Мавзуна Чориева]], [[Дилшод Назаров]], [[Гулов Алишер]], [[Акмалиддин Каримов]] ва дигарон шаъну шарафи варзиши Тоҷикистонро баланд бардошта истодаанд. Соли 2013 дар ҷумҳурӣ 7564 иншооти варзишӣ, аз ҷумла 164 варзишгоҳ, 1893 толорҳои варзиш, 64 ҳавзи шиноварӣ фаъолият мекард.<ref>Саидова М. Х. Экономические аспекты функционирования и развития физической культуры и спорта в структуре сферы услуг Республики Таджикистан // Наука и спорт: современные тенденции. — 2015. — Т. 7. — № 2. — С. 94</ref>. Дар Тоҷикистон 3 варзишгоҳи ғунҷоишаш 25 ҳазор тамошобин ва боз як варзишгоҳ барои 25 000, чор варзишгоҳ барои 20 000 ва 15 000 сохта ба истифода супорида шудаанд. == Варзишгоҳҳо ва майдончаҳои варзишӣ == Солҳои охир таваҷҷӯҳи [[Ҳукумати Тоҷикистон]] ба истифода супоридани варзишгоҳҳои замонавӣ нигаронида шудааст. [[21 август|21 августи]] [[соли 2026]] дар ш. [[Душанбе]] майдони бошукӯҳи [[Варзишгоҳи миллӣ (Душанбе)|«Варзишгоҳи миллӣ»]] мавриди истифода қарор дода шуд. [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]], [[Эмомалӣ Раҳмон]] ва Раиси [[Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]], Раиси шаҳри Душанбе [[Рустами Эмомалӣ]] Варзишгоҳи миллии нави пойтахтро (Муассисаи давлатии «Варзишгоҳи миллӣ»-и Дастгоҳи иҷроияи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон) дар расми ба истифода супоридани варзишгоҳи пойтахт иштирок намуданд. Иншооти варзишӣ дар майдони 9,5 [[гектар]] доман густурда, намунаи барҷастаи сохтмони муосир ба шумор меравад. [[Варзишгоҳ]] дорои беш аз 30 000 ҷойи нишаст буда, аз 2 сатҳ иборат мебошад. Дар сатҳи поёнӣ беш аз 12 ҳазор ва сатҳи болоӣ 18 ҳазор ҷои нишаст мавҷуд аст.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2026/08/sarvari-davlat-emomal-ra-mon-varzishgo-i-milliro-bo-30-azor-oji-nishast-dar-sha-ri-dushanbe-iftito-namudand/|title=Сарвари давлат Эмомалӣ Раҳмон Варзишгоҳи миллиро бо 30 ҳазор ҷойи нишаст дар шаҳри Душанбе ифтитоҳ намуданд |website=АМИТ «Ховар» |publisher=АМИТ «Ховар» |date=2026-08-21 |lang=tg |accessdate=2026-08-27 }}</ref> Варзишгоҳҳои бузург: # Қасри варзиши «Тоҷикистон» # Варзишгоҳи «Спитамен» (собиқ варзишгоҳи «Спартак») # [[Варзишгоҳи марказии Тоҷикистон|Варзишгоҳи марказии ҷумҳуриявӣ]] (бошгоҳи футболи «[[Истиқлол (бошгоҳи футбол)|Истиқлол]]») # Толори «Қасри теннис» ш. [[Душанбе]] # Ҳавзи шиноварӣ дар шаҳрҳои Душанбе, Хуҷанд, Гулистон, Панҷакент ва диг. # Қасри варзиши Кумитаи андози ҶТ. #[[Варзишгоҳи миллӣ (Душанбе)|«Варзишгоҳи миллӣ»]] дар ш. [[Душанбе]] # Варзишгоҳҳои замонавии муосир дар марказҳои ноҳияҳо ва вилоятҳои ҷумҳурӣ ва майдончаҳои варзиши дар маҳалҳои шаҳру ноҳияҳои ҷумҳурӣ. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Варзиш|3}} * Сиярқулов Т. Прошлое и настоящее таджикского спорта. Д., 1968; * Латипов Н., Мирзоев А. Душанбе — спортивный город. Д., 2004. {{Тоҷикистон}} [[Гурӯҳ:Варзиш дар Тоҷикистон]] fgs4k97nu2quqxrqbyl6uu7muiu0z92 Шаблон:Маъдан 10 210057 1493235 1484433 2026-11-09T01:07:49Z Zosya95 54344 1493235 wikitext text/x-wiki {{Қуттӣ | сабки_бадан = {{#if:{{{boxwidth|}}}|width:{{{boxwidth}}}}} | abovestyle = color:{{#if:{{{boxtextcolor|}}}|{{{boxtextcolor}}}|black}}; background-color:{{#if:{{{boxbgcolor|}}}|{{{boxbgcolor}}}|#EDEDED}} | headerstyle = color:{{#if:{{{boxtextcolor|}}}|{{{boxtextcolor}}}|black}}; background-color:{{#if:{{{boxbgcolor|}}}|{{{boxbgcolor}}}|#EDEDED}} | болоӣ = {{{name|<includeonly>{{PAGENAME}}</includeonly><noinclude><nowiki>{{PAGENAME}}</nowiki></noinclude>}}} | тасвир1 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image|}}}|size={{{imagesize|}}}|alt={{{alt|}}}}} | caption1 = {{{caption|}}} <!-- МАЪЛУМОТИ УМУМӢ --> | сарлавҳа1 = Маълумоти умумӣ | label2 = Категория | матн2 = {{#if:{{{category|}}}|{{{category}}}|<includeonly>[[Минерал]]ҳо</includeonly>}} | label3 = [[Гурӯҳи минералҳо|Гурӯҳ]] | матн3 = {{{group|}}} | label4 = Силсила | матн4 = {{{series|}}} | label5 = [[Формулаи кимиёӣ]] | матн5 = {{{formula|}}} | label6 = [[Рӯйхати рамзҳои минералҳо|Рамзи IMA]] | матн6 = {{{IMAsymbol|}}} | label7 = [[Рӯйхати минералҳои эътирофшудаи Ассотсиатсияи байналмилалии минералшиносӣ|Мақоми IMA]] | матн7 = {{{IMAstatus|}}} | label8 = [[Таснифоти Никел — Штрунс|Таснифоти Штрунс]] | матн8 = {{{strunz|}}} | label9 = [[Таснифоти Дана]] | матн9 = {{{dana|}}} | label10 = [[Системаи кристаллӣ]] | матн10 = {{{system|}}} | label11 = [[Синфи кристаллӣ]] | матн11 = {{{class|}}} | label12 = [[Гурӯҳи фазоӣ]] | матн12 = {{{symmetry|}}} | label13 = [[Ҳуҷайраи воҳидӣ]] | матн13 = {{{unit cell|}}} <!-- СОХТОР --> | header14 = {{#if:{{{struct image|}}}{{{struct2 image|}}}{{{SMILES|}}}{{#ifeq:{{{Jmol|}}}|none||{{{Jmol|}}}}}|Сохтор}} | data15 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{struct image|}}}|size={{{struct imagesize|}}}|alt={{{struct alt|}}}}} {{#if:{{{struct caption|}}}|<br />{{{struct caption|}}}}} | data16 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{struct2 image|}}}|size={{{struct2 imagesize|}}}|alt={{{struct2 alt|}}}}} {{#if:{{{struct2 caption|}}}|<br />{{{struct2 caption|}}}}} | label17 = Jmol {{nobold|1=(3D)}} | data17 = {{#if:{{{SMILES|}}}|{{#switch:{{{Jmol|}}} |= |none|None= |#default=<span title="chemapps.stolaf.edu (модели интерактивии сеченака)">[https://chemapps.stolaf.edu/jmol/jmol.php?model={{urlencode:{{{SMILES|}}}}} Модели интерактивӣ]</span>}} }} <!-- SMILES танҳо ҳангоми пешнамоиш нишон дода мешавад --> | data18 = {{#if:{{{SMILES|}}}|{{#invoke:If preview|main|1='''[[SMILES]]'''<div style="font-family:monospace; text-align:left; font-size:112%;">{{{SMILES|}}}</div>{{green|1=(Маълумоти SMILES танҳо ҳангоми пешнамоиш нишон дода мешавад. SMILES барои сохтани модели сеченакаи Jmol истифода мешавад.)}}}}}} <!-- ХУСУСИЯТҲОИ ТАШХИСӢ --> | header30 = {{#if:{{{molweight|}}}{{{color|}}}{{{colour|}}}{{{habit|}}}{{{twinning|}}}{{{cleavage|}}}{{{fracture|}}}{{{tenacity|}}}{{{mohs|}}}{{{luster|}}}{{{lustre|}}}{{{polish|}}}{{{polish lustre|}}}{{{opticalprop|}}}{{{refractive|}}}{{{birefringence|}}}{{{pleochroism|}}}{{{2V|}}}{{{dispersion|}}}{{{extinction|}}}{{{length fast/slow|}}}{{{fluorescence|}}}{{{absorption|}}}{{{streak|}}}{{{gravity|}}}{{{density|}}}{{{melt|}}}{{{fusibility|}}}{{{diagnostic|}}}{{{solubility|}}}{{{diaphaneity|}}}{{{impurities|}}}{{{alteration|}}}{{{other|}}}{{{prop1text|}}}{{{references|}}}{{{piezo|}}}|Хусусиятҳои ташхисӣ}} | label31 = [[Массаи формулӣ]] | матн31 = {{{molweight|}}} | label32 = [[Ранг]] | матн32 = {{{color|}}}{{{colour|}}} | label33 = [[Габитуси кристаллӣ|Шакли кристалл]] | матн33 = {{{habit|}}} | label34 = [[Дугонашавии кристаллҳо]] | матн34 = {{{twinning|}}} | label35 = [[Ҷудошавии кристаллӣ]] | матн35 = {{{cleavage|}}} | label36 = [[Шикасти минерал|Навъи шикаст]] | data36 = {{{fracture|}}} | label37 = [[Муқовимати механикии минералҳо|Муқовимати механикӣ]] | data37 = {{{tenacity|}}} | label38 = [[Ҷадвали Моос|Сахтӣ аз рӯйи ҷадвали Моос]] | data38 = {{{mohs|}}} | label39 = [[Ҷилои минералҳо|Ҷило]] | data39 = {{{luster|{{{lustre|}}}}}} | label40 = [[Ранги хокаи минерал|Ранги хока]] | data40 = {{{streak|}}} | label41 = [[Шаффофият]] | data41 = {{{diaphaneity|}}} | label42 = [[Зичии нисбӣ|Зичии нисбӣ]] | data42 = {{{gravity|}}} | label43 = [[Зичӣ]] | data43 = {{{density|}}} | label44 = Ҷилои сатҳи сайқалёфта | data44 = {{{polish|{{{polish lustre|}}}}}} | label45 = Хосиятҳои оптикӣ | data45 = {{{opticalprop|}}} | label46 = [[Нишондиҳандаи шикасти нур]] | data46 = {{{refractive|}}} | label47 = [[Душикастии нур]] | data47 = {{{birefringence|}}} | label48 = [[Плеохроизм]] | data48 = {{{pleochroism|}}} | label49 = [[Кунҷи 2V]] | data49 = {{{2V|}}} | label51 = [[Дисперсияи рӯшноӣ|Дисперсия]] | data51 = {{{dispersion|}}} | label52 = Хомӯшшавии оптикӣ | data52 = {{{extinction|}}} | label53 = Самти тез/суст нисбат ба дарозӣ | data53 = {{{length fast/slow|}}} | label54 = [[Флуорессенсия]] дар зери [[нури ултрабунафш]] | data54 = {{{fluorescence|}}} | label55 = [[Спектроскопияи фурӯбарӣ|Спектри фурӯбарӣ]] | data55 = {{{absorption|}}} | label56 = [[Ҳарорати гудозиш]] | data56 = {{{melt|}}} | label57 = [[Гудозишпазирӣ]] | data57 = {{{fusibility|}}} | label58 = Аломатҳои ташхисӣ | data58 = {{{diagnostic|}}} | label59 = [[Ҳалшавандагӣ]] | data59 = {{{solubility|}}} | label61 = Омехтаҳои маъмулӣ | data61 = {{{impurities|}}} | label62 = Ҳангоми тағйирёбӣ ба ... табдил меёбад | data62 = {{{alteration|}}} | label63 = Хусусиятҳои дигар | data63 = {{{other|}}} | label64 = {{{prop1|}}} | data64 = {{{prop1text|}}} | label65 = Манбаъҳо | data65 = {{{references|}}} | label66 = Пйезоэлектрикӣ | data66 = {{{piezo|}}} <!-- НАВЪҲОИ АСОСӢ --> | header70 = {{#if:{{{var1|}}}|Навъҳои асосӣ}} | label71 = {{{var1|}}} | data71 = {{{var1text|}}} | label72 = {{{var2|}}} | data72 = {{{var2text|}}} | label73 = {{{var3|}}} | data73 = {{{var3text|}}} | label74 = {{{var4|}}} | data74 = {{{var4text|}}} | label75 = {{{var5|}}} | data75 = {{{var5text|}}} | label76 = {{{var6|}}} | data76 = {{{var6text|}}} }}{{#invoke:Check for unknown parameters|check |unknown={{main other|[[Гурӯҳ:Саҳифаҳое, ки қуттии минералро бо параметрҳои ношинос истифода мебаранд|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}} |preview=Саҳифа аз [[Шаблон:Қуттии минерал]] бо параметри ношиноси «_VALUE_» истифода мебарад |ignoreblank=y | 2V | absorption | alt | alteration | birefringence | boxbgcolor | boxtextcolor | boxwidth | caption | category | class | cleavage | color | colour | dana | density | diagnostic | diaphaneity | dispersion | extinction | fluorescence | formula | fracture | fusibility | gravity | group | habit | image | imagesize | IMAstatus | IMAsymbol | impurities | Jmol | length fast/slow | luster | lustre | melt | mohs | molweight | name | opticalprop | other | piezo | pleochroism | polish | polish lustre | prop1 | prop1text | references | refractive | series | SMILES | solubility | streak | struct alt | struct caption | struct image | struct imagesize | struct2 alt | struct2 caption | struct2 image | struct2 imagesize | strunz | symmetry | system | tenacity | twinning | unit cell | var1 | var1text | var2 | var2text | var3 | var3text | var4 | var4text | var5 | var5text | var6 | var6text }}{{#if:{{{Jmol|}}}|{{main other|1=[[Гурӯҳ:Мақолаҳои кимиёвӣ бо Jmol/Минералҳо]]}}}} <noinclude>{{documentation}}</noinclude> dazunqmva90x7e8vjp8p7ixk5zzqatq 1493236 1493235 2026-11-09T01:17:30Z Zosya95 54344 1493236 wikitext text/x-wiki {{Қуттӣ | сабки_бадан = {{#if:{{{boxwidth|}}}|width:{{{boxwidth}}}}} | сабки_болоӣ = color:{{#if:{{{boxtextcolor|}}}|{{{boxtextcolor}}}|black}}; background-color:{{#if:{{{boxbgcolor|}}}|{{{boxbgcolor}}}|#EDEDED}} | headerstyle = color:{{#if:{{{boxtextcolor|}}}|{{{boxtextcolor}}}|black}}; background-color:{{#if:{{{boxbgcolor|}}}|{{{boxbgcolor}}}|#EDEDED}} | болоӣ = {{{name|<includeonly>{{PAGENAME}}</includeonly><noinclude><nowiki>{{PAGENAME}}</nowiki></noinclude>}}} | тасвир1 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{тасвир|}}}|size={{{андозаи_тасвир|}}}|alt={{{alt|}}}}} | caption1 = {{{тавсифи_тасвир|}}} <!-- МАЪЛУМОТИ УМУМӢ --> | сарлавҳа1 = Маълумоти умумӣ | label2 = Категория | матн2 = {{#if:{{{category|}}}|{{{category}}}|<includeonly>[[Маъданҳо]]</includeonly>}} | label3 = [[Гурӯҳи минералҳо|Гурӯҳ]] | матн3 = {{{group|}}} | label4 = Силсила | матн4 = {{{series|}}} | label5 = [[Формулаи кимиёӣ]] | матн5 = {{{formula|}}} | label6 = [[Рӯйхати рамзҳои минералҳо|Рамзи IMA]] | матн6 = {{{IMAsymbol|}}} | label7 = [[Рӯйхати минералҳои эътирофшудаи Ассотсиатсияи байналмилалии минералшиносӣ|Мақоми IMA]] | матн7 = {{{IMAstatus|}}} | label8 = [[Таснифоти Никел — Штрунс|Таснифоти Штрунс]] | матн8 = {{{strunz|}}} | label9 = [[Таснифоти Дана]] | матн9 = {{{dana|}}} | label10 = [[Системаи кристаллӣ]] | матн10 = {{{system|}}} | label11 = [[Синфи кристаллӣ]] | матн11 = {{{class|}}} | label12 = [[Гурӯҳи фазоӣ]] | матн12 = {{{symmetry|}}} | label13 = [[Ҳуҷайраи воҳидӣ]] | матн13 = {{{unit cell|}}} <!-- СОХТОР --> | header14 = {{#if:{{{struct image|}}}{{{struct2 image|}}}{{{SMILES|}}}{{#ifeq:{{{Jmol|}}}|none||{{{Jmol|}}}}}|Сохтор}} | матн15 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{struct image|}}}|size={{{struct imagesize|}}}|alt={{{struct alt|}}}}} {{#if:{{{struct caption|}}}|<br />{{{struct caption|}}}}} | матн16 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{struct2 image|}}}|size={{{struct2 imagesize|}}}|alt={{{struct2 alt|}}}}} {{#if:{{{struct2 caption|}}}|<br />{{{struct2 caption|}}}}} | label17 = Jmol {{nobold|1=(3D)}} | матн17 = {{#if:{{{SMILES|}}}|{{#switch:{{{Jmol|}}} |= |none|None= |#default=<span title="chemapps.stolaf.edu (модели интерактивии сеченака)">[https://chemapps.stolaf.edu/jmol/jmol.php?model={{urlencode:{{{SMILES|}}}}} Модели интерактивӣ]</span>}} }} <!-- SMILES танҳо ҳангоми пешнамоиш нишон дода мешавад --> | data18 = {{#if:{{{SMILES|}}}|{{#invoke:If preview|main|1='''[[SMILES]]'''<div style="font-family:monospace; text-align:left; font-size:112%;">{{{SMILES|}}}</div>{{green|1=(Маълумоти SMILES танҳо ҳангоми пешнамоиш нишон дода мешавад. SMILES барои сохтани модели сеченакаи Jmol истифода мешавад.)}}}}}} <!-- ХУСУСИЯТҲОИ ТАШХИСӢ --> | header30 = {{#if:{{{molweight|}}}{{{color|}}}{{{colour|}}}{{{habit|}}}{{{twinning|}}}{{{cleavage|}}}{{{fracture|}}}{{{tenacity|}}}{{{mohs|}}}{{{luster|}}}{{{lustre|}}}{{{polish|}}}{{{polish lustre|}}}{{{opticalprop|}}}{{{refractive|}}}{{{birefringence|}}}{{{pleochroism|}}}{{{2V|}}}{{{dispersion|}}}{{{extinction|}}}{{{length fast/slow|}}}{{{fluorescence|}}}{{{absorption|}}}{{{streak|}}}{{{gravity|}}}{{{density|}}}{{{melt|}}}{{{fusibility|}}}{{{diagnostic|}}}{{{solubility|}}}{{{diaphaneity|}}}{{{impurities|}}}{{{alteration|}}}{{{other|}}}{{{prop1text|}}}{{{references|}}}{{{piezo|}}}|Хусусиятҳои ташхисӣ}} | label31 = [[Массаи формулӣ]] | матн31 = {{{molweight|}}} | label32 = [[Ранг]] | матн32 = {{{ранг|}}} | label33 = [[Габитуси кристаллӣ|Шакли кристалл]] | матн33 = {{{habit|}}} | label34 = [[Дугонашавии кристаллҳо]] | матн34 = {{{twinning|}}} | label35 = [[Ҷудошавии кристаллӣ]] | матн35 = {{{cleavage|}}} | label36 = [[Шикасти минерал|Навъи шикаст]] | data36 = {{{fracture|}}} | label37 = [[Муқовимати механикии минералҳо|Муқовимати механикӣ]] | data37 = {{{tenacity|}}} | label38 = [[Ҷадвали Моос|Сахтӣ аз рӯйи ҷадвали Моос]] | data38 = {{{mohs|}}} | label39 = [[Ҷилои минералҳо|Ҷило]] | data39 = {{{luster|{{{lustre|}}}}}} | label40 = [[Ранги хокаи минерал|Ранги хока]] | data40 = {{{streak|}}} | label41 = [[Шаффофият]] | data41 = {{{diaphaneity|}}} | label42 = [[Зичии нисбӣ|Зичии нисбӣ]] | data42 = {{{gravity|}}} | label43 = [[Зичӣ]] | data43 = {{{density|}}} | label44 = Ҷилои сатҳи сайқалёфта | data44 = {{{polish|{{{polish lustre|}}}}}} | label45 = Хосиятҳои оптикӣ | data45 = {{{opticalprop|}}} | label46 = [[Нишондиҳандаи шикасти нур]] | data46 = {{{refractive|}}} | label47 = [[Душикастии нур]] | data47 = {{{birefringence|}}} | label48 = [[Плеохроизм]] | data48 = {{{pleochroism|}}} | label49 = [[Кунҷи 2V]] | data49 = {{{2V|}}} | label51 = [[Дисперсияи рӯшноӣ|Дисперсия]] | data51 = {{{dispersion|}}} | label52 = Хомӯшшавии оптикӣ | data52 = {{{extinction|}}} | label53 = Самти тез/суст нисбат ба дарозӣ | data53 = {{{length fast/slow|}}} | label54 = [[Флуорессенсия]] дар зери [[нури ултрабунафш]] | data54 = {{{fluorescence|}}} | label55 = [[Спектроскопияи фурӯбарӣ|Спектри фурӯбарӣ]] | data55 = {{{absorption|}}} | label56 = [[Ҳарорати гудозиш]] | data56 = {{{melt|}}} | label57 = [[Гудозишпазирӣ]] | data57 = {{{fusibility|}}} | label58 = Аломатҳои ташхисӣ | data58 = {{{diagnostic|}}} | label59 = [[Ҳалшавандагӣ]] | data59 = {{{solubility|}}} | label61 = Омехтаҳои маъмулӣ | data61 = {{{impurities|}}} | label62 = Ҳангоми тағйирёбӣ ба ... табдил меёбад | data62 = {{{alteration|}}} | label63 = Хусусиятҳои дигар | data63 = {{{other|}}} | label64 = {{{prop1|}}} | data64 = {{{prop1text|}}} | label65 = Манбаъҳо | data65 = {{{references|}}} | label66 = Пйезоэлектрикӣ | data66 = {{{piezo|}}} <!-- НАВЪҲОИ АСОСӢ --> | header70 = {{#if:{{{var1|}}}|Навъҳои асосӣ}} | label71 = {{{var1|}}} | data71 = {{{var1text|}}} | label72 = {{{var2|}}} | data72 = {{{var2text|}}} | label73 = {{{var3|}}} | data73 = {{{var3text|}}} | label74 = {{{var4|}}} | data74 = {{{var4text|}}} | label75 = {{{var5|}}} | data75 = {{{var5text|}}} | label76 = {{{var6|}}} | data76 = {{{var6text|}}} }}{{#invoke:Check for unknown parameters|check |unknown={{main other|[[Гурӯҳ:Саҳифаҳое, ки қуттии минералро бо параметрҳои ношинос истифода мебаранд|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}} |preview=Саҳифа аз [[Шаблон:Қуттии минерал]] бо параметри ношиноси «_VALUE_» истифода мебарад |ignoreblank=y | 2V | absorption | alt | alteration | birefringence | boxbgcolor | boxtextcolor | boxwidth | caption | category | class | cleavage | color | colour | dana | density | diagnostic | diaphaneity | dispersion | extinction | fluorescence | formula | fracture | fusibility | gravity | group | habit | image | imagesize | IMAstatus | IMAsymbol | impurities | Jmol | length fast/slow | luster | lustre | melt | mohs | molweight | name | opticalprop | other | piezo | pleochroism | polish | polish lustre | prop1 | prop1text | references | refractive | series | SMILES | solubility | streak | struct alt | struct caption | struct image | struct imagesize | struct2 alt | struct2 caption | struct2 image | struct2 imagesize | strunz | symmetry | system | tenacity | twinning | unit cell | var1 | var1text | var2 | var2text | var3 | var3text | var4 | var4text | var5 | var5text | var6 | var6text }}{{#if:{{{Jmol|}}}|{{main other|1=[[Гурӯҳ:Мақолаҳои кимиёвӣ бо Jmol/Минералҳо]]}}}} <noinclude>{{documentation}}</noinclude> c4bww1w3qph18wvxxdjkcevva2zn3ct Баҳодур Ягона 0 210080 1493110 1450896 2026-11-08T17:02:17Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 1493110 wikitext text/x-wiki {{Адиб | тасвир = N0.2-BahadorYeganeh.jpg }} '''Баҳодури Ягона''' ({{lang-fa|بهادر یگانه}}, мутахаллис ба '''Ягона'''; [[1922]], [[Қазвин]], [[Эрон]] — [[1984]], [[Теҳрон]], [[Эрон]]) — [[шоир]], таронасаро ва ҳуқуқдони эронӣ аст<ref>{{Cite web|url=http://rasekhoon.net/mashahir/show/592558/%D8%A8%D9%87%D8%A7%D8%AF%D8%B1-%DB%8C%DA%AF%D8%A7%D9%86%D9%87/|title=بهادر یگانه|author=راسخون|website=راسخون|date=|publisher=|lang=fa|accessdate=2018-07-04|archivedate=2018-07-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180707155145/http://rasekhoon.net/mashahir/show/592558/%D8%A8%D9%87%D8%A7%D8%AF%D8%B1-%DB%8C%DA%AF%D8%A7%D9%86%D9%87}}</ref>. Ӯ аз чеҳраҳои мусиқии Эрон аст, ки бо халқи таронаҳое бебадал саҳм басазое дар шукуфоии мусиқии суннатии эронӣ дорад. Таснифҳои хотираангез ва зебои «Расвои замона» ва «Рози дил» аз ҷумла шоҳкорҳои таронасароии ӯст, ки хонандагони бисёре токунун аз он илҳом гирифтаанд. == Зиндагинома == Баҳодури Ягона пас аз поён расондани таҳсилоти миёна дар [[вазорати кишвар]] истихдом шуд ва бо идомаи таҳсил аз Донишкадаи ҳуқуқ фориғуттаҳсил гардид. Вай пас аз чанде ба [[адабиёт]] алоқаманд шуд ва то мадраки дуктур пеш рафт. Ягона дар устондории [[устони Форс]] солиёне машғул ба хидмат шуд то ин, ки дар соли 1343 аз [[Шероз]] ба Теҳрон раҳсипор шуд ва бо таронасароӣ ба ҳамкории Шӯрои мусиқии родию ва барномаи родиюии «Гулҳо» пардохт, ин фаъолият то поёни давраи паҳлавӣ дар соли 1357 идома ёфт. Филми «Духтари фолгир» ба коргардони Сирус Ҷарроҳзода ва бо бозиии Сирус Шондирмунӣ, бо филмноманависии Баҳодури Ягона буд, ки дар соли 1351 нотамом монд ва ҳаргиз пахш нашуд<ref>{{Cite web|url=https://filcin.com/person/58736/%D8%A8%D9%87%D8%A7%D8%AF%D8%B1-%DB%8C%DA%AF%D8%A7%D9%86%D9%87|title=بیوگرافی کامل بهادر یگانه {{!}} فیلسین|author=filcin.com|website=filcin.com|lang=fa|accessdate=2018-07-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190822031157/https://filcin.com/person/58736/%D8%A8%D9%87%D8%A7%D8%AF%D8%B1-%DB%8C%DA%AF%D8%A7%D9%86%D9%87|archivedate=2019-08-22}}</ref>. Ӯ муқаддимае низ бар девони [[Алӣ Уштурӣ (шоир)|Алӣ Уштурӣ]] мутахаллис ба «Фарҳод» нигоштааст. Устод Баҳодури Ягона соли 1984 дар 62 солагӣ дар Теҳрон дида аз ҷаҳон фурӯ баст. == Осор == Аксар таронаҳои Баҳодури Ягона машҳур ва хосс ҳастанд ва ҷузви осори мондагор ва бартари мусиқии килоссики Эрон ба шумор меоянд, ки тавассути хонандагони саршиноси он даврон бо оҳангсозии [[Ҳумоюни Хуррам]], [[Анушервон Рӯҳонӣ]], [[Атоуллоҳи Хуррам]], [[Асадуллоҳи Малик]], [[Ҷавод Лашкарӣ]], [[Аҳмад Зоҳир]] ва дигарон иҷро шуданд. === Расвои замона === Таснифи «Расвои замона» яке аз маъруфтарин таронаҳои вай мебошад, ки [[Илоҳа (хонанда)|Илоҳа]] бо иҷрои он ба родию роҳ ёфт ва боиси машҳур шудани ин хонанда ва таронасароии он гардид. Ин тарона токунун тавассути хонандагони дигар чун [[Марзия]], [[Ҳоида]], [[Маҳастӣ]], [[Шакило]], [[Ҷаҳон (хонанда)|Ҷаҳон]], [[Муҳаммадризо Шаҷариён]], [[Бобаки Родманиш]] ва дигарон бозхонӣ шудааст. Дар соли 1392 [[Алиризо Қурбонӣ]] дар олбуме бо номи «Расвои замона» иҷрое ба ёдмондании дигар аз ин таснифи зебо мунташир кард. === Рози дил === Матни таснифи «Рози дил», ки дар дастгоҳи Ҳумоюн, бо мояи овоз ё биёти Исфаҳон ва оҳангсозии Ҳумоюни Хуррам навохта шуд ва аввалин бор тавассути Илоҳа иҷро гардид ва сипас бо садои Ҳоида ва ҳамчунин Алиризо Қурбонӣ бозхонӣ шудааст: «Эрони ман», «Ҷаҳони гузарон», «Лолаву гул», «Мавҷи оташ», «Ҷудоӣ», «Сароб», ва ғайра аз дигар осори мондагори Баҳодури Ягона ҳастанд, ки тавассути Илоҳа, Маҳастӣ, Шаҳлои Саршор, Парвин, Насрин, Эраҷ ва дигарон иҷро шудаанд. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳо == * [https://www.aparat.com/v/O1T4w/رسوای_زمانه_منم_-_اثر_زنده_یاد_استاد_همایون_خرم آپارات — رسوای زمانه منم — اثر زنده یاد استاد همایون خرم] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20170701231042/http://www.aparat.com/v/O1T4w/%D8%B1%D8%B3%D9%88%D8%A7%DB%8C_%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86%D9%87_%D9%85%D9%86%D9%85_-_%D8%A7%D8%AB%D8%B1_%D8%B2%D9%86%D8%AF%D9%87_%DB%8C%D8%A7%D8%AF_%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%AF_%D9%87%D9%85%D8%A7%DB%8C%D9%88%D9%86_%D8%AE%D8%B1%D9%85 |date=2017-07-01 }} * [http://www.beytoote.com/art/song/serum-samanm2-bahadur.html بیتوته — سرم دادی و سامانم ندادی (بهادر یگانه)] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20181005120907/http://www.beytoote.com/art/song/serum-samanm2-bahadur.html |date=2018-10-05 }} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Шоирони Эрон]] jcnq1us7jrsfqrancs5e276nz48x6nh Гундсолор 0 214142 1493166 1489577 2026-11-08T19:34:31Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 1493166 wikitext text/x-wiki {{Дараҷаи низомӣ | тасвир1 = Russia-Army-OF-6-2010.svg | image_size = 100px | зернавис1 = <small>Сардӯшии [[Нерӯи заминӣ]]</small> | тасвир2 = Russia-Airforce-OF-6-2010.svg | зернавис2 = <small>Сардӯшии [[Нерӯи ҳавоӣ]]</small> | ном = '''Гундсолор''' | кишвар = {{парчамбандӣ|Tajikistan}} | нерӯ = [[Артиш]] | кӯтаҳнивишт = {{lang-fa|'''گندسالار'''}} | rank = [[Солор]] | NATO rank = [[Дараҷаҳои Нерӯҳои мусаллаҳи Тоҷикистон|OF-6]] | Non-NATO rank = | бунёдшуда = | бекоршуда = | дараҷаи болотар = [[Лашкарсолор]] | дараҷаи пойинтар = [[Сарҳанг]] | ҳамто = {{bulleted list|[[Дарёдор]]|{{nowrap|{{парчамбандӣ|Iran}} '''سرتیپ'''}}|{{парчамбандӣ|Russia}} ''Генерал-майор''|{{парчамбандӣ|USA}} ''Brigadier general'' |[[File:NATO flag.svg|24px]] [[НАТО|NATO]] OF-6}}| }} '''Гундсолор''' ({{lang-fa|'''گندسالار'''}}) — [[дараҷаи низомӣ|дараҷае]] [[солор]]ӣ дар [[Нерӯи заминӣ|нерӯҳои заминӣ]] ва [[Нерӯи ҳавоӣ|ҳавоӣ]], [[Вазорати дифоъ|ниҳодҳои низомӣ]], [[Вазорати корҳои дохилии Ҷумҳурии Тоҷикистон|интизомӣ]] ва амниятӣ, ки ҷойгоҳе болотар аз [[сарҳанг]] ва пойинтар аз [[лашкарсолор]] дорад ва баробар бо [[дарёдор]] дар [[нерӯи дарёӣ]] аст; ''генерал-майор''<ref>{{Cite web |url=http://majmilli.tj/қонуни-ҷумҳурии-тоҷикистон-дар-бораи-35/ |title=Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи уҳдадории умумии ҳарбӣ ва хидмати ҳарбӣ» |accessdate=2019-07-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190707082034/http://majmilli.tj/%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BD%D0%B8-%D2%B7%D1%83%D0%BC%D2%B3%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD-%D0%B4%D0%B0%D1%80-%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B8-35/ |archivedate=2019-07-07}}</ref>. {| class="wikipedia sortable" border="1" |- |+ '''[[Дараҷаи низомӣ|Размпоягон]]''' |- |width="30%" align="center" style="background:#cfcfcf;" | <small>кеҳтар:</small><br>[[Сарҳанг]] |width="35%" align="center" style="background:#bfbfbf;"| [[File:Tajikistan_Armed_Forces_Shoulder_Patch.svg|30px]]<br>'''Гундсолор''' |width="30%" align="center" style="background:#afafaf;" | <small>меҳтар:</small><br>[[Лашкарсолор]]<br><small></small> |} ''Гундсолор'' дар нерӯҳои мусаллаҳ маъмулан мақоми созмонии ''фармондеҳи'' ''[[гунд]]''ро дорад, ки [[Ягон|яконе тактикӣ]] дар шохаву зершохаҳои [[нерӯҳои мусаллаҳ]] аст, ки маъмулан хурдтар аз [[лашкар]] будаву аз ду [[ҳанг]] ё чанд [[гурдон]] ташкил ёфта ва ягонҳои хурдтаре барои бароварда сохтани ниёз ба он ҳамроҳ мешаванд; тип<ref>{{Cite web |url=http://www.mtrd.ir/sites/default/files/journals-files/%DA%A9%D8%A7%D9%85%D9%84%20%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8%20%D8%AA%D8%B5%D8%AD%DB%8C%D8%AD%20%D8%B4%D8%AF%D9%87.pdf |title=''Фарҳанги ҳазорвожаи низомӣ''. — Теҳрон: Фарҳангистони забону адаби форсӣ, Дафтари вожагузинии низомии Ситоди кулли Нерӯҳои мусаллаҳи Эрон, 1392. – с. 90 |accessdate=2021-08-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181222163608/http://www.mtrd.ir/sites/default/files/journals-files/%DA%A9%D8%A7%D9%85%D9%84%20%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8%20%D8%AA%D8%B5%D8%AD%DB%8C%D8%AD%20%D8%B4%D8%AF%D9%87.pdf |archivedate=2018-12-22 }}</ref>; бригада<ref>{{книга|автор= Алиев Г. Г. канд. филол. наук |часть= |заглавие=Персидско-русский и русско-персидский военный словарь|ответственный=Под ред. канд. филол. наук, доц. А. М. Шойтова|место= М.|издательство=Воениздат|год=1972|страницы=97; 347|страниц=655|тираж=3500|isbn=}}</ref><ref>{{книга|автор=Коллектив авторов|часть=Том 1, статья «Бригада»|заглавие=Военная энциклопедия|ответственный=Под ред. [[Грачёв, Павел Сергеевич|П. С. Грачёв]]|место= М.|издательство=[[Воениздат]]|год=1997|страницы=576—581|страниц=639|тираж=10 000|isbn=5-203-01655-0}}</ref>. == Вожашиносӣ == «''Гундсолор''» яке аз истилоҳоти сипоҳи Ашкониён ва Сосониён аст ва аз ду [[вожа]] сохта шудаву мақулаи дастурии ин вожа исм ва сохтвожаи он ба сурати [исм (''гунд'') + [[исм]] (''солор'')] аст: <blockquote>''[[гунд]]'' ({{lang-fa|'''گند'''}} < {{lang-pal|''gund''}} < {{lang-xpr|''gund''}} ‘''[[лашкар]]; гурӯҳ, даста''’<ref>{{Cite web |url=http://www.rabbinics.org/pahlavi/MacKenzie-PahlDict.pdf |title=''MacKenzie, D. N.'', A Concise Pahlavi Dictionary, London, etc.: Oxford University Press, 1971. — 236 pp. ISBN 0-19-713559-5. — p. 38 |accessdate=2019-01-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121203034323/http://www.rabbinics.org/pahlavi/MacKenzie-PahlDict.pdf |archivedate=2012-12-03 }}</ref> < [[Забони эронии бостон|эронии бостон]]: ''*vr̥nda-'' ‘''гунд''’<ref name="Ҳасандӯст">''Ҳасандӯст, Муҳаммад''. Фарҳанги решашинохтии забони форсӣ. Теҳрон: Фарҳангистони забону адаби форсӣ, Нашри осор, 1393. ISBN 978-600-6143-58-3.</ref>) + ''[[солор]]'' ({{lang-fa|'''سالار'''}} < {{lang-pal|''sālār''}} < {{lang-peo|''*sar(a)-dāra-''}} < [[Забони эронии бостон|эронии бостон]]: ''*sara-dāra-'' ‘''[[сардор]]''’)<ref name="Ҳасандӯст" />.</blockquote> Дар сохти ин исм аз фароянди вожасозии таркиб истифода шудааст. ''[[Солор]]'' аз куҳантарин замонҳо ба маънои «''фармондеҳ; [[генерал]]''» дар номгузории симату дараҷаҳои низомӣ ба кор меравад<ref name="Фарҳанг">''Фарҳанги забони тоҷикӣ''. Зери таҳрири М. Ш. Шукуров, В. А. Капранов, Р. Ҳошим, Н. А. Маъсумӣ — М., «Советская Энциклопедия», 1969.</ref><ref name="Фарҳанги тафсирӣ">[https://archive.org/details/farhangitafsirii02naza/page/68?q=%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%BA%D0%B0%D1%80 ''Фарҳанги тафсирии забони тоҷикӣ (иборат аз 2 ҷилд)''. Зери таҳрири Сайфиддин Назарзода (раис), Аҳмадҷон Сангинов, Саид Каримов, Мирзо Ҳасани Султон. – Душанбе: Пажӯҳишгоҳи забон ва адабиёти ба номи Рӯдакӣ, 2008. – 950 саҳ.]</ref>. Истилоҳи «''гундсолор''» дар «[[Шоҳнома]]» чун «''гундовар''» омада, ки [[Фирдавсӣ]] онро ба маънои «''[[сипаҳсолор]]''» ба кор бурдааст<ref name="Ҳасандӯст" />: <blockquote><poem>''Пазира шудандаш ҳама меҳтарон,'' ''Бузургони Эрону гундоварон''<ref name="Шоҳнома">[https://archive.org/stream/ShahnamaJildEPanjumTajikFarsi/Shahnama%20Jild%20e%20Panjum%20%28Tajik%20Farsi%29_djvu.txt ''Абулқосим Фирдавсӣ''. Шоҳнома. — Душанбе: «Адиб», 2008. Таҳияи матн ва луғату тавзеҳот аз Камол Айнӣ ва Зоҳир Аҳрорӣ. Муҳаррир Мубашшир Акбарзод. ҷ. 5. — 480 саҳ. — ISBN 978-99947-32-84-5. - с. 408]</ref>.</poem></blockquote> Истилоҳи ''гунд'' аз забонҳои эронии миёна (паҳлавӣ ва порсии миёна) дар забонҳои арманӣ («''gund''»), гурҷӣ («''gund-i''») низ вом гирифта шудааст<ref>[http://www.iranicaonline.org/articles/georgia-v- Encyclopædia Iranica, Vol. X, Fasc. 5, pp. 486-490. GEORGIA v. LINGUISTIC CONTACTS WITH IRANIAN LANGUAGES]</ref>. Ин истилоҳ ҳамчунин аз забони форсии дарӣ ба [[забони туркӣ]] вом гирифта шуда ва истилоҳи форсӣ-туркии «'''جنباشی'''» [''ҷунбошӣ'']-ро ташкил дода, ки дар сипоҳи [[Давлати Ғазнавиён|Ғазнавиён]] ва [[Давлати Салҷуқиён|Салҷуқиён]] фармондеҳи лашкаре аз чанд ҳазор сарбозро меномиданд<ref>{{книга |автор= Ноҷӣ, Муҳаммадризо |заглавие= Фарҳангу тамаддуни исломӣ дар қаламрави Сомониён |ответственный= |ссылка= |место= Теҳрон |издательство= Амири Кабир |год= 1386 |том= |страниц= 904 |страницы= 252 |isbn= 964-00-1086-3|ref= http://libisbn.ru/Farhang-va-tamaddun-i-Islami-dar-qalamraw-i-Samaniyan--or--cnivishtah-i-Muhammad-Riza-Naji/1/bibgjha}}</ref>. Дар садаҳои миёна фармондеҳи 5 ҳазор сарбозро ''панҷҳазорӣ'' ({{lang-fa|'''پنج‌هزاری'''}}) низ мегуфтанд<ref name="Фарҳанги тафсирӣ" />. Истилоҳи «''гунд''» дар нахустин садаҳои исломӣ бо истилоҳи «''[[лашкар]]''» ({{lang-pal|''laškar''}}) ҷойгузин шуда, ки пеш аз ислом ҳам ба кор мерафтааст. Ин истилоҳ дар забони {{lang-ps|«'''غونډ'''»}} [''ғунд''] гашта ва [[ҳанг]] дар Нерӯҳои мусаллаҳи Афғонистон чунин номида мешавад<ref>{{книга |автор= Лебедев К.А., Яцевич Л.С., Конаровский М.А. |заглавие= ''Русско-пушту-дари словарь'' |ответственный= |ссылка= |место= Москва|издательство= Русский язык |год= 1989 |том= |страниц= 768 |страницы= 508|isbn= 5-200-00700-3|ref=http://pashtoon.ru/downloads/files/rus-push-dari.pdf}}</ref>. == Пешина == ''Гундсолор'' ҳамчун [[дараҷаи низомӣ|мақоми низомӣ]] нахустин бор дар [[сипоҳи Ҳахоманишиён]] (550 – 330 то милод) падид омадаву ''беварабад'' ({{lang-peo|''*baivarapati-''}}) номида мешудаву фармондеҳи [[гунд|''бевара'']] ({{lang-peo|''*baivara-''}}) будааст<ref>''J. Marquart'', Untersuchungen zur Geschichte von Eran I, Göttingen, 1896, p. 19 n. 84</ref>. ''Бевара'' аз 10 [[Ҳанг|''ҳазора'']] ({{lang-peo|''*hazāra-''}}) ташкил мешуд ва 10 000 сарбозро дар бар мегирифт. ''Бевара'' дар сипоҳи [[Шоҳаншоҳии Ашконӣ|Ашкониён]] ([[Соли 250 п.м.|250 то милод]] — [[224]]), ки созмони радабандии даҳдаҳии сипоҳи Ҳахоманишиёнро ба кор гирифта буд<ref>[https://www.academia.edu/1264468/К_вопросу_о_парфянском_наследии_в_сасанидском_Иране_военное_дело_On_the_Parthian_Legacy_in_Sasanian_Iran_the_Case_of_Warfare_ ''Никоноров В. П.'' К вопросу о парфянском наследии в сасанидском Иране: военное дело // Центральная Азия от Ахеменидов до Тимуридов: археология, история, этнология, культура. Материалы международной научной конференции, посвященной 100-летию со дня рождения Александра Марковича Беленицкого (Санкт-Петербург, 2–5 ноября 2004 года) / Отв. ред. В. П. Никоноров. СПб., 2005. С. 156]</ref>, ''гунд'' ({{lang-xpr|''gund''}}) ном гирифта ва фармондеҳи он ''гунд-солор'' ({{lang-xpr|''gund-sālār''}}) хонда мешуд<ref>{{Cite web |url=https://the-eye.eu/public/WorldTracker.org/World%20History/Rome%20Byzantine%20Topics/Osprey%20-%20Elite%20110%20-%20Sassanian%20Elite%20Cavalry%20AD%20224-642.pdf |title=''Farrokh, Kaveh''. Sassanian Elite Cavalry AD 224-642. Oxford: Osprey, 2005. ISBN 1841767131. — с. 6—7 |accessdate=2022-01-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210901005822/https://the-eye.eu/public/WorldTracker.org/World%20History/Rome%20Byzantine%20Topics/Osprey%20-%20Elite%20110%20-%20Sassanian%20Elite%20Cavalry%20AD%20224-642.pdf |archivedate=2021-09-01 }}</ref>. Дар [[сипоҳи Сосониён]] (224 — 651) низ ҳамин радабандӣ ва номгузорӣ ба кор мерафта, вале ҳар ''гунд'' аз 5 ''[[Ҳанг|дирафш]]'' ({{lang-pal|''drafš''}}) ташкил мешуд, ки ҳар кадоме 1 000 сарбозро дар бар мегирифт<ref>[https://www.researchgate.net/profile/Katarzyna_Maksymiuk/publication/323545353_Kaveh_Farrokh_Gholamreza_Karamian_Katarzyna_Maksymiuk_A_Synopsis_of_Sasanian_Military_Organization_and_Combat_Units_Siedlce-Tehran_2018/links/5a9b94b0a6fdcc3cbacb690d/Kaveh-Farrokh-Gholamreza-Karamian-Katarzyna-Maksymiuk-A-Synopsis-of-Sasanian-Military-Organization-and-Combat-Units-Siedlce-Tehran-2018.pdf ''Kaveh Farrokh'', ''Gholamreza Karamian'', ''Katarzyna Maksymiuk''. A Synopsis of Sasanian Military Organization and Combat Units, Siedlce-Tehran 2018. — ISBN 978-83-62447-22-0. — c. 13]</ref>. Фармондеҳи ''гунд'' дар сипоҳи Сосониён низ ''гундсолор'' ({{lang-pal|''gund-sālār''}}) номида мешуд<ref name="Daryaee">[https://ia802707.us.archive.org/2/items/SasanianPersia/tourajsasanianPersia.pdf ''Daryaee, Touraj''. Sasanian Persia: The Rise and Fall of an Empire. — ISBN 978 1 85043 898 4. — p. 47]</ref>. Дар паи шикасти шоҳаншоҳии Сосониён аз мусулмонон ва густариши ислом дар Эронзамин, [[Хилофати Араб|арабҳо]] бархе аз истилоҳоти низомии эрониро вом гирифтанд. Чунончи, {{lang-ar|'''عسکر''' [''аскар'']}} аз {{lang-pal|''laškar''}}, {{lang-ar|'''جند''' [''ҷунд'']}} аз {{lang-pal|''gund''}} ва {{lang-ar|'''فیج''' [''файҷ'']}} аз {{lang-pal|''payg''}} (''пиёда'') вом гирифта шудаанд<ref>[https://ia800301.us.archive.org/23/items/AsanianSocietyI.WarriorsIi.ScribesIii.Dehqans/Tafazzoli2000SasanianSocietyI.WarriorsIi.ScribesIii.Dehqans.pdf ''Tafazzoli A.'' Sasanian Society. I. Warriors. II. Scribes. III. Dehqāns. N.Y., 2000.]</ref>. Бо таваҷҷуҳ ба ин пешинаву корбурд, истилоҳоти «''гунд''» ва «''гундсолор''» барои ҷойгузин кардани вомвожаи русии «''бригада''» (аз {{забон-фр|''brigade''}} < {{забон-ит|brigata}} — ''даста'') ва дараҷаи низомии «''генерал-майор''» (аз {{lang-de|General­major}}) ба [[Вазорати мудофиаи Ҷумҳурии Тоҷикистон]] пешниҳод шудаанд<ref>[https://asiaplus.news/2018/11/10/umed-dzhajhani-v-naczionalnoj-armii-i-terminologiya-dolzhna-byt-maksimalno-naczionalnoj/ ''Умед Джайхани'': В национальной армии и терминология должна быть максимально национальной]</ref>. == Нишонаҳои дараҷаи гундсолорӣ == {| style="border:1px solid #8888aa; background-color:#f7f8ff; padding:5px; font-size:95%; margin: 12px 12px 12px 0px;" |- align="center" bgcolor="#cccccc" ! Нишона ! colspan="5" |[[Акс:Red Army flag (Fictitious).svg|35px|]]<br>[[Артиши Сурх]] !colspan=4| [[Акс:Red Army Badge.svg|35px|]]<br>[[Артиши Шуравӣ]] !colspan=2| [[Акс:Roundel_of_Tajikistan.svg|35px|]]<br>[[Артиши Тоҷикистон]] |- align="center" | [[Нишонаи гиребон|<br>гиребонӣ]]<br><br>сардӯшӣ | [[Акс:RKKA 1940 collar OF6 general-mayor.svg|75px]] | [[Акс:Soviet Air Force MajGen 1943.png|75px]] | [[Акс:RA A-armor F6MajGen 1943.png|75px]] | [[Акс:1941гм.png|75px]] | [[Акс:RKKA 1940 chevron OF8-OF6 generals.svg|50px]] | [[Акс:CCCP-Army-OF-06 (1943–1955).svg|альт=|121x121пкс]] | [[Акс:CCCP-Army-OF-06 (1943–1955)-Field.svg|альт=|121x121пкс]] | [[Акс:RAF A F6MajGen since 2010par.svg|121x121пкс]] | [[Акс:RAF AF F6MajGen since 2010parade.svg|121x121пкс]] | [[Акс:Russia-Army-OF-6-2010.svg|121x121пкс]] | [[Акс:Russia-Airforce-OF-6-2010.svg|121x121пкс]] |- align="center" | | ...<br><small>(1940—1943)</small> | ...<br><small>(1940—1943)</small> | ...<br><small>(1940—1943)</small> | ...<br><small>(1941)</small> | нишонаи остин <br>(мундир, кител ва <br>пираҳан, шинел)<br><small>(1940—1943)</small> | сардӯшии<br>Нерӯи заминӣ<br><small>(1943—1955)</small> | …<br> размӣ<br><small>(1943—1955)</small> | …<br>ҷашнӣ <br>Нерӯи заминӣ<br><small>(1955—1991)</small> | …<br> Нерӯи ҳавоӣ<br><small>(1955—1991)</small> | …<br>Нерӯи заминӣ<br><small>(1993—)</small> | …<br>Нерӯи ҳавоӣ<br><small>(1993—)</small> |} {{clear}} ==Ному нишони ''гундсолор'' дар нерӯҳои мусаллаҳ бархе аз кишварҳо== <gallery class="center"> <!-- In alphabetic order of Country please --> File:Argentina-Army-OF-7.svg|{{lang|es|General de brigada}}<br />([[Argentine Army]])<ref name="Argentina_Army">{{cite web |title=Grados |url=https://www.argentina.gob.ar/ejercito/grados |website=argentina.gob.ar |date=14 February 2018 |publisher=Government of Argentina |access-date=27 May 2021 |language=es}}</ref> File:Bangladesh-army-OF-6.svg|Brigadier general<br />{{small|({{lang|bn|ব্রিগেডিয়ার জেনারেল|Brigēḍiẏāra jēnārēla}})}}<br />([[Bangladesh Army]])<ref name="Bangladesh_Army">{{cite web |title=Ranks & insignia |url=https://joinbangladesharmy.army.mil.bd/home/page/ranks-insignia |website=joinbangladesharmy.army.mil.bd |access-date=11 October 2020}}</ref> File:13.BDF-BG.svg|Brigadier general<br />([[Barbados Regiment]]) File:Belize-Army-OF-6.svg|Brigadier general<br />([[Belize Defence Force]]) File:blank.svg|{{lang|fr|Général de brigade}}<br />([[Benin Armed Forces|Benin Army]])<ref name="Benin">{{cite web |title=LOI N° 2005-43 DU 26 JUIN 2006 |url=https://www.ilo.org/dyn/natlex/docs/ELECTRONIC/94851/111467/F-404511779/BEN-94851.pdf |website=ilo.org |publisher=National Assembly (Benin) |access-date=13 June 2021 |pages=19-20, 35-36 |language=fr |date=26 June 2006}}</ref> File:GenBrigEB.svg|{{lang|es|General de brigada}}<br />([[Bolivian Army]])<ref>{{Cite tweet |author=Ministry of Defense (Bolivia) |author-link=Ministry of Defense (Bolivia) |user=mindefbolivia |number=1204529006906945544 |date=10 December 2019 |title=Conoce la jerarquía de los grados del #Ejército |language=es |access-date=28 May 2021}}</ref> File:Bosnia&Herzegovina-Army-OF-6.svg|{{lang|bs|Brigadni general}}<br />([[Bosnian Ground Forces]])<ref name="Bosnia&Herzegovina">{{cite web |title=OBILJEŽJA I ČINOVI OS BIH |url=http://os.mod.gov.ba/vojna-oprema-naoruzanje-i-simboli-os-bih/oznake-cinova-i-uniforme-u-os-bih/Obilje%c5%beja_i_cinovi_OS_BiH/default.aspx?id=1737&langTag=bs-BA&template_id=181&pageIndex=1 |website=os.mod.gov.ba |publisher=Oružane snage Bosne i Hercegovine |access-date=30 September 2019 |language=bs}}</ref> File:Brazil-Army-OF-7.svg|{{lang|pt-BR|General de brigada}}<br />([[Brazilian Army]])<ref name="Brazil_Army">{{cite web |title=Postos e Graduações - Exército |url=https://www.eb.mil.br/postos-e-graduacoes/-/asset_publisher/DQlwhsMH8YR7/content/exercito?inheritRedirect=false&redirect=https%3A%2F%2Fwww.eb.mil.br%3A443%2Fpostos-e-graduacoes%3Fp_p_id%3D101_INSTANCE_DQlwhsMH8YR7%26p_p_lifecycle%3D0%26p_p_state%3Dnormal%26p_p_mode%3Dview%26p_p_col_id%3Dcolumn-1%26p_p_col_count%3D1 |website=eb.mil.br |publisher=Brazilian Army |access-date=7 May 2021 |language=pt |accessdate=2026-10-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210507081505/https://www.eb.mil.br/postos-e-graduacoes/-/asset_publisher/DQlwhsMH8YR7/content/exercito?inheritRedirect=false&redirect=https%3A%2F%2Fwww.eb.mil.br%3A443%2Fpostos-e-graduacoes%3Fp_p_id%3D101_INSTANCE_DQlwhsMH8YR7%26p_p_lifecycle%3D0%26p_p_state%3Dnormal%26p_p_mode%3Dview%26p_p_col_id%3Dcolumn-1%26p_p_col_count%3D1 |archivedate=2021-05-07}}</ref> File:16.RBrLF-BG.svg|{{lang|ms|Brigedier jeneral}}<br />([[Royal Brunei Land Force]])<ref name="Brunei_Army">{{cite web |title=Akta angkatan bersenjata diraja Brunei (Penggal 149) |url=http://www.agc.gov.bn/AGC%20Images/LAWS/Gazette_PDF/2013/BM/b088.pdf |website=agc.gov.bn |access-date=14 July 2021 |pages=1999–2000 |language=ms |date=16 December 2013}}</ref> File:15. Burkina Faso Army - BG.svg|{{lang|fr|Général de brigade}}<br />([[Burkina Faso Armed Forces|Burkina Faso Ground Forces]])<ref name="BurkinaFaso1">{{cite web |title=LOI N° 037-2016/AN PORTANT CONDITIONS D'AVANCEMENT DES PERSONNELS D'ACTIVE DES FORCES ARMEES NATIONALES |url=https://lavoixdujuristebf.files.wordpress.com/2018/02/loi_037_avancement_personnel_fan.pdf |date=2015 |access-date=3 June 2021 |pages=17–21 |language=fr |archive-date=31 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210831104305/https://lavoixdujuristebf.files.wordpress.com/2018/02/loi_037_avancement_personnel_fan.pdf |url-status=dead |accessdate=2026-10-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210831104305/https://lavoixdujuristebf.files.wordpress.com/2018/02/loi_037_avancement_personnel_fan.pdf |archivedate=2021-08-31 }}</ref> File:Blank.svg|{{lang|fr|Général de brigade}}<br />{{small|({{lang|rn|Jenerai wa birigade}})}}<br />([[Burundi Army]])<ref name="Burundi">{{cite web |title=Loi organique N°1/ 04 du 20 février 2017 portant Missions, Organisation, Composition, Instruction, Conditions de service et Fonctionnement de la Force de Défense Nationale du Burundi |url=http://fdnb.bi/sites/default/files/loi-04-2017.pdf |website=fdnb.bi/ |publisher=Government of Burundi |access-date=27 June 2021 |page=45 |language=fr}}</ref> File:Cameroon-Army-OF-6.svg|{{lang|fr|Général de brigade}}<br />([[Cameroon Armed Forces|Cameroon Ground Forces]]) File:Canadian Army OF-6.svg|Brigadier-general<br />{{small|({{lang|fr|Général de brigade}})}}<br />([[Canadian Army]])<ref name="Canada">{{cite web |title=Ranks and appointment |url=https://www.canada.ca/en/services/defence/caf/military-identity-system/rank-appointment-insignia.html |website=canada.ca |date=23 November 2017 |publisher=Government of Canada |access-date=28 May 2021}}</ref> File:16.CAGF-BG.svg|{{lang|fr|Général de brigade}}<br />([[Central African Armed Forces|Central African Ground Forces]]) File:Chile-Army-OF-7.svg|{{lang|es|General de brigada}}<br />([[Chilean Army]])<ref name="Chile_Army">{{cite web |url=http://www.ejercito.cl/grados-y-distintivos.php |title=Distintivos de grados |access-date=2012-01-20 |website=ejercito.cl |publisher=Chilean Army |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120120051649/http://www.ejercito.cl/grados-y-distintivos.php |archive-date=2012-01-20 }}</ref> File:Colombia-Army-OF-6.svg|{{lang|es|Brigadier general}}<br />([[Colombian National Army]])<ref name="Colombia_Army">{{cite book |title=RGE 4-20.1: Reglamento de Uniformes, Insignias y Distinciones |publisher=National Army of Colombia |location=Colombia |pages=301–331 |edition=7th |url=https://drive.google.com/file/d/1Unzse7pR7eJe3cJcNcEpV9ouphDSn3uU/view |access-date=28 May 2021 |language=es |chapter=Capítulo V: Insignias militares}}</ref> File:DR Congo Army OF-6.svg|{{lang|fr|Général de brigade}}<br />([[Land Forces of the Democratic Republic of the Congo|Land Forces of the DR Congo]]) File:14-ROCongo Army-BG.svg|{{lang|fr|Général de brigade}}<br />([[Armed Forces of the Republic of the Congo|Congolese Ground Forces]])<ref name="RepublicoftheCongo">{{cite web |title=Grades appellations distinctions |url=https://defense.gouv.cg/gradesappellationsdistinctions/ |website=defense.gouv.cg |publisher=Ministry of National Defense (Republic of the Congo) |access-date=7 June 2021 |language=fr |accessdate=2026-10-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201018120630/https://defense.gouv.cg/gradesappellationsdistinctions/ |archivedate=2020-10-18}}</ref> File:Cuba-Army-OF-6.svg|{{lang|es|General de brigada}}<br />([[Cuban Revolutionary Army]])<ref name="Cuba_Army&AirForce">{{cite web |title=Grados militares |url=https://www.minfar.gob.cu/far/grados-militares?field_clasificacion_value=tropas |website=minfar.gob.cu |publisher=Ministry of the Revolutionary Armed Forces (Cuba) |access-date=28 May 2021 |language=es}}</ref> File:Djibouti-Army-OF-6.svg|{{lang|fr|Général de brigade}}<br />([[Djiboutian Army]]) File:Capona General de Brigada Ejercito Nacional.svg|{{lang|es|General de brigada}}<br />([[Dominican Army]])<ref name="DominicanRepublic_Officers">{{cite web |title=Insignias |url=https://www.mide.gob.do/detail.aspx?id=477&sl=96 |website=mide.gob.do |publisher=Ministry of Defense (Dominican Republic) |access-date=28 May 2021 |language=es |archive-date=26 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226162440/https://www.mide.gob.do/detail.aspx?id=477&sl=96 |accessdate=2026-10-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210226162440/https://www.mide.gob.do/detail.aspx?id=477&sl=96 |archivedate=2021-02-26}}</ref> File:15.ECA-BG.svg|{{lang|es|General de brigada}}<br />([[Ecuadorian Army]])<ref name="Ecuador">{{cite web |title=Resolución No. MRL-2012 |url=https://www.trabajo.gob.ec/wp-content/plugins/download-monitor/download.php?id=887&force=1 |website=trabajo.gob.ec |publisher=Government of Ecuador |access-date=29 May 2021 |language=es |date=2012}}</ref> File:13. EGLF-BG.svg|{{lang|es|General de brigada}}<br />([[Armed Forces of Equatorial Guinea|Army of Equatorial Guinea]]) File:15.EA-BG.svg|{{lang|am|ብርጋዴር ጄኔራል}}<br />{{lang|am-Latn|Birigadēri jēnērali}}<br />([[Ethiopian Ground Forces]])<ref name="Ethiopia_ranks">{{cite AV media |date=6 December 2020 |title=Wetaderawī ma'iregochi # fana k'elemati |script-title=am:ወታደራዊ ማዕረጎች # ፋና ቀለማት |trans-title=Military titles #Fana Colors |language=am |url=https://www.youtube.com/watch?v=4I4XFzgwEio&ab_channel=FanaTelevision |access-date=21 December 2021 |location=YouTube |publisher=Fana Television}}</ref> File:France-Army-OF-6 Sleeve.svg|{{lang|fr|Général de brigade}}<br />([[French Army]])<ref name="France_Army">{{cite book |title=Instruction N° 10300/DEF/EMAT/LOG/ASH |date=13 June 2005 |publisher=Staff of the French Army |url=https://rescue18.fr/wp-content/uploads/2020/02/INSTRUCTION-N-10300_DEF_EMAT_LOG_ASH-DEF_DCCAT_LOG_REG.pdf |access-date=30 May 2021 |language=fr |archive-url=https://web.archive.org/web/20220612085956/https://rescue18.fr/wp-content/uploads/2020/02/INSTRUCTION-N-10300_DEF_EMAT_LOG_ASH-DEF_DCCAT_LOG_REG.pdf |archive-date=2022-06-12 |dead-url=yes}}</ref> File:20.GLF-BG.svg|{{lang|fr|Général de brigade}}<br />([[Gabonese Army]]) File:13.Gambian Army-BG.svg|Brigadier general<br />([[Gambian National Army]]) File:Guatemala-army-OF-6.svg|{{lang|es|General de brigada}}<br />([[Guatemalan Army]])<ref name="Guatemala">{{cite web |title=Grados Militares |url=https://www.mindef.mil.gt/grados_militares/grados_militares.html |website=mindef.mil.gt |publisher=Ministry of Defence (Guatemala) |access-date=29 May 2021 |language=es |archive-date=16 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210516165430/https://www.mindef.mil.gt/grados_militares/grados_militares.html |url-status=dead |accessdate=2026-10-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210516165430/https://www.mindef.mil.gt/grados_militares/grados_militares.html |archivedate=2021-05-16 }}</ref> File:Mali-Army-OF-6.svg|{{lang|fr|Général de brigade}}<br />([[Republic of Guinea Armed Forces|Guinea Ground Forces]]) File:12. Guinea-Bissau BG.svg|{{lang|pt|Brigadeir-general}}<br />([[Military of Guinea-Bissau|Army of Guinea-Bissau]]) File:HON-army-OF-6.svg|{{lang|es|General de brigada}}<br />([[Honduran Army]])<ref name="Honduras">{{cite book |last1=Flores |first1=Edmundo |editor1-last=Merrill |editor1-first=Tim |title=Honduras: a country study |series=Area Handbook |date=1995 |publisher=Library of Congress |location=Washington, D.C. |lccn=94043036 |pages=232–233 |edition=3rd |url=https://www.loc.gov/resource/frdcstdy.hondurascountrys00merr_0/?sp=278 |access-date=21 October 2021 |chapter=National Security}}</ref> File:19-TNI Army-BG.svg|{{lang|id|Brigadir jenderal}}<br />([[Indonesian Army]])<ref name="Indonesia">{{cite web |title=Pangkat Harian |url=https://www.tni.mil.id/pages-39-pangkat-harian.html |website=tni.mil.id |access-date=4 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201124202839/https://www.tni.mil.id/pages-39-pangkat-harian.html |publisher=Indonesian National Armed Forces |archive-date=24 November 2020 |language=id}}</ref> File:Ivory Coast-Army-OF-6.svg|{{lang|fr|Général de brigade}}<br />([[Armed Forces of the Republic of Ivory Coast|Ivory Coast Ground Forces]])<ref name="IvoryCoast">{{cite web |title=GRADES / APPELLATIONS / DISTINCTIONS |url=http://www.defense.gouv.ci/culture/grades |website=defense.gouv.ci |publisher=Ministère de la Défense |access-date=23 September 2020 |language=fr}}</ref> File:Kosovo-Army-OF-6 2024.svg|{{lang|sq|Gjeneralbrigade}}<br />([[Kosovo Security Force]])<ref name="Kosovo">{{cite web |title=Gradat |url=https://fsk-rks.org/Page/14 |website=Forca e Sigurisë së Kosovës |access-date=10 March 2024 |language=sq |accessdate=2026-10-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240227155215/https://fsk-rks.org/Page/14 |archivedate=2024-02-27}}</ref> File:Liberia-Army-OF-6.svg|Brigadier general<br />([[Armed Forces of Liberia|Liberian Ground Forces]])<ref name="Liberia">{{cite web |url=http://www.vertic.org/media/National%20Legislation/Liberia/LR_Defense%20Act%20of%202008.pdf |title=Defense Act of 2008 |date=3 September 2008 |page=8 |access-date=20 November 2017}}</ref> File:Madagascar-Army-OF-6.svg|{{lang|fr|Général de brigade}}<br />([[Madagascar People's Armed Forces|Madagascar Ground Forces]])<ref name="Madagascar">{{cite web |title=LOI N° 96-029 portant Statut Général des Militaires |url=http://www.defense.gov.mg/wp-content/uploads/2020/06/LOI-96-029.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20210710195555/http://www.defense.gov.mg/wp-content/uploads/2020/06/LOI-96-029.pdf |url-status=dead |archive-date=10 July 2021 |website=United States Department of Defense |publisher=Ministry of Defence (Madagascar) |access-date=10 July 2021 |pages=2 |language=fr |date=15 November 1996 |accessdate=2026-10-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210710195555/http://www.defense.gov.mg/wp-content/uploads/2020/06/LOI-96-029.pdf |archivedate=2021-07-10}}</ref> File:Malaysia-army-OF-6.svg|{{lang|ms|Brigedier jeneral}}<br />([[Malaysian Army]])<ref name="Malaysia_Officer">{{cite web |title=Pangkat |url=http://www.mafhq.mil.my/index.php/my/mengenai-kami/kerjaya/pangkat |website=mafhq.mil.my |publisher=Malaysian Armed Forces |access-date=4 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200429231449/http://www.mafhq.mil.my/index.php/my/mengenai-kami/kerjaya/pangkat |archive-date=29 April 2020 |language=ms |accessdate=2026-10-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200429231449/http://www.mafhq.mil.my/index.php/my/mengenai-kami/kerjaya/pangkat |archivedate=2020-04-29}}</ref> File:13.Mali Army-BG.svg|{{lang|fr|Général de brigade}}<br />([[Mali Army]])<ref name="Mali">{{cite web|title=2011 - Plaquette sur les insignes et blasons des Forces Armées du Mali|url=http://www.memoriamali.com/webdossier/2011-parcours-historique-de-la-region-de-segou/|language=fr|date=23 April 2011 |access-date=17 October 2020 }}</ref> File:Mexico army OF6.svg|{{lang|es|General brigadier}}<br />([[Mexican Army]])<ref name="Mexico_Army&AirForce" /> File:Mexico army OF7.svg|{{lang|es|General de brigada}}<br />(Mexican Army)<ref name="Mexico_Army&AirForce" /> File:Mongolian Army-BRG-service.svg|{{lang|mn|Бригадын генерал}}<br />{{lang|mn-Latn|Brigadyn gyenyeral}}<br />([[Mongolian Ground Force]])<ref name="Mongolia">{{cite web |author1=Chief of General Staff |author1-link=Chief of General Staff (Mongolia) |title=Order of the Chief of the General Staff: Number A / 595 |date=25 November 2019 |website=gsmaf.gov.mn |pages=20–26 |url=https://www.gsmaf.gov.mn/gsmaf/onePost/1331 |access-date=18 September 2021 |language=mn |accessdate=2026-10-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20241228021525/https://www.gsmaf.gov.mn/gsmaf/onePost/1331 |archivedate=2024-12-28}}</ref> File:17-Moroccan Army-BG.svg|{{lang|fr|Général de brigade}}<br />{{small|{{lang|ar-Latn|Liwa'}}}}<br />([[Royal Moroccan Army]])<ref name="Morocco">{{cite book |last1=Ehrenreich |first1=Frederich |editor1-last= Nelson |editor1-first=Harold D. |title=Morocco: a country study |series=Area Handbook |date=1985 |location=Washington, D.C. |lccn=85600265 |pages=350–351 |edition=5th |chapter=National Security}}</ref> File:17.Nepalese Army-BG.svg|Brigadier general<br />{{small|({{lang|ne|सहायक रथी|Sahaayak rathee}})}}<br />([[Nepalese Army]])<ref name="Nepal">{{cite web |author1=Nepali Army |author-link1=Nepali Army |title=Nepali Army Rank Structure |url=https://www.nepalarmy.mil.np/page/ranks |website=Nepalarmy.mil.np |publisher=Nepali Army |access-date=25 August 2018}}</ref> File:14-Nicaragua Army-BG.svg|{{lang|es|General de brigada}}<br />([[Nicaraguan Army]])<ref name="Nicaragua">{{cite web |title=Insignias de Grados Militares |url=https://www.ejercito.mil.ni/contenido/ejercito/grados/grados.html |website=ejercito.mil.ni |publisher=Nicaraguan Armed Forces |access-date=29 May 2021 |language=es}}</ref> File:Blank.svg|{{lang|fr|Général de brigade}}<br />([[Niger Army]])<ref name="Niger">{{cite web |author1=Bureau international des droits des enfants |title=État des Lieux: Formation des forces de défense et de sécurité sur les droit de l'enfant au Niger |url=http://www.ibcr.org/wp-content/uploads/2016/07/%C3%89tat-des-lieux-Niger.pdf |access-date=28 September 2020 |page=34 |language=fr |date=December 2012}}</ref> File:Nigeria-Army-OF-6.svg|Brigadier general<br />([[Nigerian Army]])<ref name="Nigeria">{{cite book |last1=Smaldone |first1=Joseph P. |editor1-last=Metz |editor1-first=Helen Chapin |editor1-link=Helen Chapin Metz |title=Nigeria: a country study |series=Area Handbook |date=1992 |publisher=Library of Congress |location=Washington, D.C. |lccn=92009026 |pages=296–297 |edition=5th |url=https://www.loc.gov/resource/frdcstdy.nigeriacountryst00metz_0/?sp=340 |access-date=21 October 2021 |chapter=National Security}}</ref> File:Paraguay-Army-OF-7.svg|{{lang|es|General de brigada}}<br />([[Paraguayan Army]])<ref name="Paraguay">{{cite book |last1=Cooke |first1=Melinda W. |editor1-last=Hanratty |editor1-first=Dennis M. |editor2-last=Meditz |editor2-first=Sandra W. |title=Paraguay: A Country Study |series=Area Handbook Series |date=1990 |edition=2nd |publisher=Library of Congress |pages=216–217 |chapter-url=https://www.loc.gov/resource/frdcstdy.paraguaycountrys00hanr_0/?sp=252 |access-date=5 October 2021 |chapter=Chapter 5: National Security |lccn=89600299}}</ref> File:Peru-Army-OF-7.svg|{{lang|es|General de brigada}}<br />([[Peruvian Army]])<ref name="Peru">{{cite web |title=Grados Militares |url=https://www.ccffaa.mil.pe/cultura-militar/grados-militares/ |website=ccffaa.mil.pe |publisher=Joint Command of the Armed Forces of Peru |access-date=29 May 2021 |language=es}}</ref> File:PA Brig. Gen.png|Brigadier general<br />([[Philippine Army]])<ref name="Philippines_Army">{{cite web |title=Ranks and insignia |url=http://www.army.mil.ph/About_the_army/army/history/Ranks_and_Insignias.html |website=army.mil.ph |publisher=Philippine Army |access-date=20 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100428163644/http://www.army.mil.ph/About_the_army/army/history/Ranks_and_Insignias.html |archive-date=28 April 2010 |accessdate=2026-10-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100428163644/http://www.army.mil.ph/About_the_army/army/history/Ranks_and_Insignias.html |archivedate=2010-04-28}}</ref> Army-POL-OF-06.svg|{{lang|pl|Generał brygady}}<br />([[Polish Land Forces]])<ref name="Poland_Army&AirForce">{{cite web |title=Sposób noszenia odznak stopni wojskowych na umundurowaniu wojsk Lądowych i sił Powietrznych |url=https://www.wojsko-polskie.pl/iwsp/u/14/fc/14fc23f7-28a0-4a42-9ac0-287d512ffcb9/08b_oznaki_stopni_wojskowych_na_umundurowaniu_wl_i_sp_ok.pdf |website=wojsko-polskie.pl |publisher=Armed Forces Support Inspectorate |access-date=23 October 2024 |language=pl}}</ref> File:13-Rwanda Army-BG.svg|Brigadier general<br />([[Rwanda Defence Force|Rwandan Land Forces]])<ref name="Rwanda">{{cite web |title=RDF Insignia |url=https://www.mod.gov.rw/rdf/insignia |website=mod.gov.rw |publisher=Government of the Republic of Rwanda |access-date=12 June 2021 |accessdate=2026-10-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250701171742/https://www.mod.gov.rw/rdf/insignia |archivedate=2025-07-01}}</ref> File:E 4 16 GB.png|{{lang|es|General de brigada}}<br />([[Salvadoran Army]])<ref name="ElSalvador">{{cite web |title=Grados Militares |url=https://www.fuerzaarmada.mil.sv/?page_id=734 |website=fuerzaarmada.mil.sv |publisher=Ministry of National Defense of El Salvador. |access-date=29 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210304153314/https://www.fuerzaarmada.mil.sv/?page_id=734 |archive-date=4 March 2021 |language=es |accessdate=2026-10-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210304153314/https://www.fuerzaarmada.mil.sv/?page_id=734 |archivedate=2021-03-04}}</ref> File:Senegal-Army-OF-6.svg|{{lang|fr|Général de brigade}}<br />([[Armed Forces of Senegal|Senegalese Army]]) File:08-RSA-OF06.svg|Brigadier general<br />([[Singapore Army]])<ref name="Singapore">{{cite web |title=SAF Rank Insignias |url=https://www.mindef.gov.sg/web/portal/mindef/about-us/saf-rank-insignias |website=mindef.gov.sg |publisher=Ministry of Defence (Singapore) |access-date=7 June 2021 |accessdate=2026-10-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180419120802/https://www.mindef.gov.sg/web/portal/mindef/about-us/saf-rank-insignias |archivedate=2018-04-19}}</ref> File:SAA-OF-6.svg|Brigadier general<br />([[South African Army]])<ref name="SouthAfrica_Army">{{cite web |title=Uniform: Rank insignia |url=http://www.army.mil.za/aboutus/uniform/rankinsignia.htm |website=army.mil.za |publisher=Department of Defence (South Africa) |access-date=29 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201020110337/http://www.army.mil.za/aboutus/uniform/rankinsignia.htm |archive-date=20 October 2020}}</ref> File:14-Tanzania Army-BG.svg|{{lang|sw|Brigedia jenerali}}<br />([[Tanzania People's Defence Force|Tanzanian Army]]) File:Timor-Leste-Army-OF-6.svg|{{lang|pt|Brigadeiro-general}}<br />([[Timor Leste Defence Force|Timor-Leste Army]]) File:Togo-Army-OF-6.svg|{{lang|fr|Général de brigade}}<br />([[Togolese Armed Forces|Togolese Army]])<ref name="Togo">{{cite web |title=Journal officiel de la république togolaise |date=12 February 2008 |volume=5 |url=http://jo.gouv.tg/sites/default/files/annee/2008/jo%202008-5.pdf |access-date=16 June 2021 |language=fr}}</ref> File:TaT-Army-OF-6.svg|Brigadier general<br />([[Trinidad and Tobago Regiment]])<ref name="Trinidad&Tobago_Officer">{{cite web |title=Rank Chart (Commissioned Officers) |url=http://69.0.195.188/HQ/Our-Organisation/Ranks-Chart-(Commissioned-Officers).aspx |website=69.0.195.188 |publisher=Trinidad and Tobago Defence Force |access-date=27 May 2021 }}{{Dead link|date=March 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> File:Grade Terre tunisienne O8.png|{{lang|fr|Général de brigade}}<br />{{small|({{lang|ar|أمير لواء|'amir liwa'}})}}<br />([[Tunisian Army]]) File:Uganda-Army-OF-8.svg|Brigadier general<br />([[Uganda People's Defence Force|Ugandan Land Forces]])<ref name="Uganda">{{cite journal |title=Uganda Peoples' Defence Forces Act |journal=The Uganda Gazette |date=18 September 2019 |volume=CXII |issue=46 |pages=1851-1854 |url=https://www.updf.go.ug/Gazette.pdf |access-date=29 May 2021 |publisher=Uganda Printing and Publishing Corporation |archive-url=https://web.archive.org/web/20210721023139/https://www.updf.go.ug/Gazette.pdf |archive-date=21 July 2021 |url-status=dead}} {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20210814162155/https://www.updf.go.ug/Gazette.pdf |date=2021-08-14 }}</ref> File:US Army O7 (Army greens).svg|Brigadier general<br />([[United States Army]])<ref name="US_Army">{{cite web |title=U.S. Army Ranks |url=https://www.army.mil/ranks/ |website=army.mil |publisher=United States Army |access-date=27 May 2021}}</ref> File:GBEJB-GNB.png|{{lang|es|General de brigada}}<br />([[Venezuelan Army]])<ref name="Venezuela_Officer1">{{cite web |title=Grados de Generales y Almirantes |url=http://www.ejercito.mil.ve/grados-de-generales-y-almirantes/ |website=ejercito.mil.ve |publisher=Government of Venezuela |archive-url=https://web.archive.org/web/20190717185821/http://www.ejercito.mil.ve/grados-de-generales-y-almirantes/ |archive-date=17 July 2019 |date=28 August 2017 |accessdate=2026-10-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190717185821/http://www.ejercito.mil.ve/grados-de-generales-y-almirantes/ |archivedate=2019-07-17}}</ref> File:blank.svg|Brigadier general<br />([[Zambian Army]]) </gallery> == Пайвандҳо == * [[Нерӯҳои мусаллаҳ]] * [[Дараҷаи низомӣ]] * [[Дараҷаҳои Нерӯҳои мусаллаҳи Тоҷикистон]] == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{Дараҷаҳои низомӣ}} [[Гурӯҳ:Нерӯҳои мусаллаҳ]] [[Гурӯҳ:Артиш]] [[Гурӯҳ:Дараҷаҳои низомӣ]] [[Гурӯҳ:Солорон]] irq7zl81yd1z67hs2vhxpi0gbhbx5bb Артишсолор 0 214203 1493095 1487851 2026-11-08T15:31:15Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 1493095 wikitext text/x-wiki {{Дараҷаи низомӣ | тасвир1 = Russia-Army-OF-9-2013.svg | image_size = 100px | зернавис1 = <small>Сардӯшии [[Нерӯи заминӣ]]</small> | тасвир2 = Russia-Airforce-OF-9-2013.svg | зернавис2 = <small>Сардӯшии [[Нерӯи ҳавоӣ]]</small> | ном = '''Артишсолор''' | кишвар = {{парчамбандӣ|Tajikistan}} | нерӯ = [[Артиш]] | кӯтаҳнивишт = {{lang-fa|'''ارتش‌سالار'''}} | rank = «''Чаҳорситора''» | NATO rank = [[Дараҷаҳои Нерӯҳои мусаллаҳи Тоҷикистон|OF-9]] | Non-NATO rank = | бунёдшуда = | бекоршуда = | дараҷаи болотар = [[Артишторон-солор]] | дараҷаи пойинтар = [[Сипаҳсолор]] | ҳамто = {{bulleted list|[[Новгонсолор]]|{{nowrap|{{парчамбандӣ|Iran}} '''ارتشبد‎'''}}|{{парчамбандӣ|Russia}} ''Генерал армии''|{{парчамбандӣ|USA}} ''General'' |[[File:NATO flag.svg|24px]] [[НАТО|NATO]] OF-9}}| }} '''Артишсолор''' ({{lang-fa|'''ارتش‌سالار'''}}) — яке аз болотарин [[Солор|дараҷаҳои солорӣ]] дар [[Нерӯи заминӣ|нерӯҳои заминӣ]] ва [[Нерӯи ҳавоӣ|ҳавоӣ]], [[Вазорати дифоъ|ниҳодҳои низомӣ]] ва [[Кумитаи давлатии амниятии миллии Ҷумҳурии Тоҷикистон|амниятӣ]], ки ҷойгоҳе болотар аз [[сипаҳсолор]] ва пойинтар аз [[артишторон-солор]] дорад ва баробар бо [[новгонсолор]] дар [[нерӯи дарёӣ]] аст; ''генерали артиш''<ref>{{Cite web |url=http://majmilli.tj/қонуни-ҷумҳурии-тоҷикистон-дар-бораи-35/ |title=Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи уҳдадории умумии ҳарбӣ ва хидмати ҳарбӣ» |accessdate=2019-07-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190707082034/http://majmilli.tj/%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BD%D0%B8-%D2%B7%D1%83%D0%BC%D2%B3%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD-%D0%B4%D0%B0%D1%80-%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B8-35/ |archivedate=2019-07-07}}</ref>. ''Артишсолор'' дар нерӯҳои мусаллаҳ маъмулан мақоми фармондеҳии олии [[Нерӯҳои мусаллаҳ|маҷмуъи созмони низомии кишвар]]ро дорад ва ё ''фармондеҳи'' ''[[артиш]]'' аст, ки он [[Ягони низомӣ|ягоне амалиётӣ-тактикиест]], ки аз як ситод, қароргоҳи фармондеҳӣ, ду — се [[сипоҳ]] ва ягонҳои ёрирасон ташкил шуда ва қобилияти амалиётии мустақил дорад<ref>{{Cite web |url=http://www.mtrd.ir/sites/default/files/journals-files/%DA%A9%D8%A7%D9%85%D9%84%20%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8%20%D8%AA%D8%B5%D8%AD%DB%8C%D8%AD%20%D8%B4%D8%AF%D9%87.pdf |title=''Фарҳанги ҳазорвожаи низомӣ''. — Теҳрон: Фарҳангистони забону адаби форсӣ, Дафтари вожагузинии низомии Ситоди кулли Нерӯҳои мусаллаҳи Эрон, 1392. – с. 50; 193 |accessdate=2021-08-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181222163608/http://www.mtrd.ir/sites/default/files/journals-files/%DA%A9%D8%A7%D9%85%D9%84%20%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8%20%D8%AA%D8%B5%D8%AD%DB%8C%D8%AD%20%D8%B4%D8%AF%D9%87.pdf |archivedate=2018-12-22 }}</ref><ref>{{книга|автор= Алиев Г. Г. канд. филол. наук |часть= |заглавие=Персидско-русский и русско-персидский военный словарь|ответственный=Под ред. канд. филол. наук, доц. А. М. Шойтова|место= М.|издательство=Воениздат|год=1972|страницы=19; 326|страниц=655|тираж=3500|isbn=}}</ref>. {| class="wikipedia sortable" border="1" |- |+ '''[[Дараҷаи низомӣ|Размпоягон]]''' |- |width="30%" align="center" style="background:#cfcfcf;" | <small>кеҳтар:</small><br>[[Сипаҳсолор]] |width="35%" align="center" style="background:#bfbfbf;"| [[File:Tajikistan_Armed_Forces_Shoulder_Patch.svg|30px]]<br>'''Артишсолор''' |width="30%" align="center" style="background:#afafaf;" | <small>меҳтар:</small><br> [[Артишторон-солор]]<br><small></small> |} == Вожашиносӣ == «''Артишсолор''» аз ду [[вожа]] сохта шуда ва мақулаи дастурии он [[исм]] ва сохтвожаи он ба сурати [исм (''[[артиш]]'') + [[исм]] (''[[солор]]'')] аст: <blockquote>''[[артиш]]'' ({{lang-fa|'''ارتش'''}} < {{lang-pal|''artēštār''}} «''разманда''» < {{lang-ae|''raθaē-štar-''}} «''гардунасавор''»<ref name="Ҳасандӯст">''Ҳасандӯст, Муҳаммад''. Фарҳанги решашинохтии забони форсӣ. Теҳрон: Фарҳангистони забону адаби форсӣ, Нашри осор, 1383. ISBN 978-600-6143-55-2. ҷ. 1, с. 162.</ref>) + ''[[солор]]'' ({{lang-fa|'''سالار'''}} < {{lang-pal|''sālār''}} < эронии бостон: ''*sara-dāra-'' ''[[сардор]]''<ref name="Ҳасандӯст" />) </blockquote> Дар сохти ин исм аз фароянди вожасозии таркиб истифода шудааст. Вожаи «''артиш''» дар забонҳои порсии миёна ва бостон вуҷуд надошта ва бо равиши ''пасинсозӣ'' ({{lang-en|back-formation}}) аз ''артиштор'' ({{lang-pal|''artēštār''}} ‘''разманда''’ < {{lang-ae|''raθaē-štar-''}} ‘''гардунасавор''’ аз ''raθa-'' ‘''[[гардуна]]''’ + ''štar-'' ‘''истода''’) сохта шудааст. [[Фарҳангистони забон ва адаби форсӣ|''Фарҳангистони забони Эрон'']] ''«артиштор»''-ро сохташуда аз ''артиш'' + -''дор'', яъне «''дорандаи артиш''» пиндошта ва «''артиш''»-ро аз он ҷудо кардаву онро ба маънии «''[[артиш]]''» хусусан ва «''[[Нерӯҳои мусаллаҳ|маҷмуъи сипоҳиён ва нерӯҳои мусаллаҳи кишваре]]''» умуман ба кор гирифтааст<ref name="Ҳасандӯст" /><ref>[http://www.iranicaonline.org/articles/artestar-learned-calque ''W. Sundermann''. ARTĒŠTĀR, Encyclopædia Iranica. Vol. II, Fasc. 6, pp. 661-662]</ref>. Истилоҳи «''артиш''»-ро дар соли 1935 [[Фарҳангистони забон ва адаби форсӣ|''Фарҳангистони Эрон'']] бо пешниҳоди ''Анҷумани вожасозии артиш'' баробари истилоҳоти {{lang-fr|''armée''}} ва {{lang-en|''army''}} ниҳод ва ҷойгузини истилоҳи {{lang-mn|''qošun''}} ({{lang-fa|'''قشون'''}} ‘''қӯшун''’) кард<ref>{{Cite web |url=http://ganjineh.nlai.ir/article_1831.html |title=''Рустоӣ, Муҳсин''. Вожагони низомии мусаввиби Фарҳангистони Эрон (1314 — 1320 ҳ.ш.) // Фаслномаи «''Ганҷинаи аснод''». Зимистони 1373, №16. — с. 38 |accessdate=2019-01-28 |archivedate=2018-04-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180411091817/http://ganjineh.nlai.ir/article_1831.html }}</ref>. Ин истилоҳ ҳамакнун дар Тоҷикистон низ расман ба кор меравад<ref>[https://archive.org/details/farhangitafsirii01naza/page/80 ''Фарҳанги тафсирии забони тоҷикӣ (иборат аз 2 ҷилд)''. Зери таҳрири Сайфиддин Назарзода (раис), Аҳмадҷон Сангинов, Саид Каримов, Мирзо Ҳасани Султон. – Душанбе: Пажӯҳишгоҳи забон ва адабиёти ба номи Рӯдакӣ, 2008. – 950 саҳ. – ҷ. 1, с. 80.]</ref>. Истилоҳи ''артишсолор'', ки кӯтоҳшуда аз ''[[артишторон-солор]]'' ({{lang-pal|''artēštārān-sālār''}}) аст, дар соли 2018 барои ҷойгузин кардани дараҷаи низомии ''генерали артиш'' ба [[Вазорати мудофиаи Ҷумҳурии Тоҷикистон]] пешниҳод шуд<ref>[https://asiaplus.news/2018/11/10/umed-dzhajhani-v-naczionalnoj-armii-i-terminologiya-dolzhna-byt-maksimalno-naczionalnoj/ ''Умед Джайхани'': В национальной армии и терминология должна быть максимально национальной]</ref>. == Пешина == ''[[Артишторон-солор]]'' ({{lang-pal|''artēštārān-sālār''}}) баландпоятарин мақоми низомӣ пас аз [[шоҳаншоҳ]] дар замони [[Давлати Сосониён|Сосониён]] буд<ref>[http://www.iranicaonline.org/articles/artestaran-salar-chief-of-the-warriors-a-high-ranking-title-in-sasanian-times-see-artestar- ''W. Sundermann''. ARTĒŠTĀRĀN SĀLĀR, Encyclopædia Iranica. Vol. II, Fasc. 6, p. 662]</ref><ref>''Дьяконов М. М.'' Очерк истории древнего Ирана. М., 1961. С. 291</ref>. Дар «''[[Авесто|Замёд яшт]]''» («''[[Яштҳо]]''», 2/331) мардум бино бар пешае, ки доштанд, ба се гурӯҳ тақсим мешуданд: ''осрӯнон'' ({{lang-ae|''āθravan''-, ''aθaurvan''-}} ‘''руҳониён''’); ''артишторон'' ({{lang-ae|''raθaē-štar-''}} ‘''размкорон''’) ва ''востриюшон'' ({{lang-ae|''vāstrya.fšuyant-''}} ‘''кишоварзон''’)<ref>''Баҳор, Меҳрдод''. Пажӯҳише дар асотири Эрон (пораи нахуст ва дуюм). Виростор: Катоюн Маздопур, чопи дувум пойизи 1376, Интишороти «Огоҳ», саҳ. 74, ёддошти 2. ISBN 964-416-045-2</ref>. Оғози ин тақсимбандӣ, ки дар замони Сосониён бо пайдоиши гурӯҳ чаҳорум – ''ҳутухшон'' ({{lang-pal|''hutoxšān''}} ‘''пешаварон''’) – ба авҷи марзбандии дақиқи худ мерасад, дониста нест, вале дар «''Корномаи [[Ардашери Бобакон]]''» ба унвони ''артишторон-солор'' ишора шудааст. Ба гузориши [[Муҳаммад ибни Ҷарири Табарӣ]], мақоми ''артишторон-солор'' болотар аз [[Сипаҳсолор|''сипоҳбед'']] ({{lang-pal|''spāhbēd''}}) ва тақрибан ҳампоя бо ''аргбед'' ({{lang-pal|''argbēd''}}) будааст. Аз қаринаҳо чунин бар меояд, ки ''артишторон-солор'' унвони дигаре барои ''Эрон-сипоҳбед'' ({{lang-pal|''Ērān-spāhbēd''}}) аст, ки то замони подшоҳии Хусрав [[Анӯшервон]] болотарин мақоми низомӣ дар шоҳаншоҳии Сосониён буд<ref>{{Cite web |url=http://www.cgie.org.ir/shavadn.asp?id=391 |title=Artēštārān-sālār // ''Донишномаи Эрон'', ҷ. 2, 2503 |accessdate=2012-10-23 |archiveurl=https://www.webcitation.org/6BcugL8gH?url=http://www.cgie.org.ir/shavadn.asp?id=391 |archivedate=2012-10-23 }}</ref>. == Пайвандҳо == * [[Дараҷаи низомӣ]] * [[Дараҷаҳои Нерӯҳои мусаллаҳи Тоҷикистон]] * [[Дараҷаҳои Нерӯҳои мусаллаҳи Эрон]] {{Дараҷаҳои низомӣ}} == Эзоҳ == {{эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Артиш]] [[Гурӯҳ:Дараҷаҳои низомӣ]] [[Гурӯҳ:Солорон]] gi5vl63lpol4so13889nyi96gycbff7 Биёбонзоӣ 0 216758 1493118 1431361 2026-11-08T17:33:13Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 1493118 wikitext text/x-wiki [[Акс:Desertification map.png|thumb|Нақшаи осебшиносии ҷаҳонии биёбонзоӣ]] '''Биёбонзоӣ'''<ref name=":0">{{Cite web|url=https://vazhaju.com/word/%D0%B1%D0%B8%D1%91%D0%B1%D0%BE%D0%BD%D0%B7%D0%BE%D3%A3/NzAwMTk=|title=Биёбонзоӣ чист? Маънои вожаи биёбонзоӣ|author=|website=vazhaju.com|date=|publisher=Вожаҷӯ|lang=tg|accessdate=2019-06-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190617134057/https://vazhaju.com/word/%25D0%25B1%25D0%25B8%25D1%2591%25D0%25B1%25D0%25BE%25D0%25BD%25D0%25B7%25D0%25BE%25D3%25A3/NzAwMTk%3D|archivedate=2019-06-17}}</ref>, ё '''биёбонишавӣ''' — навъе аз [[тахриби замин]] аст, ки дар он минтақае бо заминҳои тақрибан хушк, ба таври физояндае хушк ва нокорам мешавад, маъмулан чунин минтақае [[об]], [[пӯшиши гиёҳӣ]] ва [[ҳаёти ваҳш]]ашро аз даст медиҳад. Омилҳои гуногуне монанди [[тағйири иқлим]] ва фаъолиятҳои инсонӣ дар ин бора муассиранд. Биёбонишудан яке аз масоили қобили мулоҳизаи бумшиносӣ ва зистмуҳитӣ дар ҷаҳон аст. == Биёбонзоӣ дар Тоҷикистон == Тибқи гуфтаи СММ дар зарфи 20 соли охир дар Тоҷикистон 70 фоизи ҷангалҳо нобуд шудаанд. Гуфта мешавад, ба далели камбуди шадиди нерӯи барқ ва маҳсулоти нафтӣ сокинони ин кишвар маҷбур шудаанд, барои гарм кардани манзил ва пухтани ғизо дарахтонро бибуранд<ref name=":1">{{Cite web|url=http://www.bbc.com/tajik/institutional/2012/01/120109_mm_ecology_latifov|title=Хатароти биёбоншавӣ дар Тоҷикистон|author=Мардони Муҳаммад|website=BBC Tajik/Persian|date=|publisher=Би-би-сӣ, Душанбе|lang=tg|accessdate=2019-06-17}}</ref>. Ҳамасола дар ҷаҳон ба ҳисоби миёна 1 дар сади майдони ҷангал коҳиш меёбад. Ба гуфтаи донишмандони муҳити зист дар зарфи 200-300 соли ахир 9 дар сади майдони ҷангалҳои ҷаҳон нобуд шудаанд. Сабаби асосии нобуд шудани ҷангалҳо дар Тоҷикистон камбуди нерӯи барқ ва сӯзишвории минералии гоз, ангишт ва маҳсулоти нафтӣ мебошад<ref name=":1" />. Дар манотиқи дигари Тоҷикистон ҳудуди 30 то 40 ҳазор ҳектор биёбон мавҷуд аст. Ин як ҳолати табиъӣ аст. Тибқи Барномаи мубориза бар зидди биёбонзоӣ дар Тоҷикистон, ҳудуди 90 дар сади заминҳо ба ин ё он навъи биёбоншавӣ дучор шуда ва ҳамасола то ба 50 ҳазор ҳектор замин хатари биёбоншавӣ таҳдид мекунад<ref name=":1" />. == Нигаред низ == * [[Рӯзи ҷаҳонии мубориза бо биёбонзоӣ ва хушксолӣ]] == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{хурд}} [[Гурӯҳ:Биёбонзоӣ| ]] cv13fnuvuzkk1sz83dgp8fsn4lz27ac Вилояти Харкив 0 217328 1493144 1440208 2026-11-08T18:56:31Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 1493144 wikitext text/x-wiki {{ВМ |Кишвар = Укроин }} [[Акс:Shevchenkivs&#039;kyi District, Kharkiv, Kharkiv Oblast, Ukraine - panoramio (143) (cropped).jpg|thumb|left|300px|Майдон дар Ноҳияи Шевченкои ш. Харков]] {{бознависӣ}} '''Вилояти Харкив''' ({{lang-uk|Ха́рківська о́бласть}}) — яке аз вилоятҳои [[Укроин]] мебошад, ки дар қисми Шимолу Шарқӣ кишвар воқеъ аст. Марказ — шаҳри [[Харков|Харкив]]. Шаҳрҳои бузргтарин: [[Лозовая]], [[Купянск]], [[Изюм]]. Вилоят [[27 феврал]]и соли [[1932]] таъсис ёфтааст. Масоҳат — 31 418 км² (Ҷойи 4 -ум аз рӯи масоҳат). Аҳолӣ — 2 663 259 нафар (2018) == Таърих == == Бахшбандии кишварӣ == ==Иқтисодиёт== == Аҳолӣ == ==Фарҳанг == === [[Ҷозибаҳои гардишгарӣ]] === === Дин === === Идҳо === == Пайвандҳо == * [http://www.kharkivoda.gov.ua Официальный сайт Харьковской областной администрации] {{dmoz|World/Russian/Страны_и_регионы/Европа/Украина/Области/Харьковская/|Харьковская область}} * [http://www.mediaport.info/fotobank/galery.php?theme=24&collapsed=10&galery_id=62&lang=rus Гербы городов губернии] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20090907114858/http://www.mediaport.info/fotobank/galery.php?theme=24&collapsed=10&galery_id=62&lang=rus |date=2009-09-07 }} * [https://web.archive.org/web/20090907121822/http://www.mediaport.info/fotobank/galery.php?theme=24&collapsed=10&galery_id=53&lang=rus Усадьбы области] * [http://tvoj.kharkov.ua/nature/nature.php?r=1 Природа и география Харькова] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20200803084045/https://tvoj.kharkov.ua/nature/nature.php?r=1 |date=2020-08-03 }} * [http://www.catalogue.biz.ua/rus/guides/guide_index/1/21/ Справочник почтовых индексов Харьковской области] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20090415040703/http://www.catalogue.biz.ua/rus/guides/guide_index/1/21/ |date=2009-04-15 }} * [https://web.archive.org/web/20190720072339/http://gorod.kharkov.ua/secart3123.html Путеводитель по Харьковской области] * [http://www.azure.org.ua/Naselenie_Kharkovskoy_oblasti.html Население Харьковской области по всем населённым пунктам согласно переписи население 2001 г.] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20120422070734/http://www.azure.org.ua/Naselenie_Kharkovskoy_oblasti.html |date=2012-04-22 }} * [https://daily.rbc.ua/rus/show/yuliya-svetlichnaya-nedavno-evropeytsy-schitali-1485445987.html Самый молодой губернатор Харьковской области Юлия Светличная] == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{хурд}} {{ПБ}} {{Тақсимоти маъмурии Укроин}} [[Гурӯҳ:Вилояти Харкив]] g5hqcq0ot285jzl8fo8lvg4a2htybpc Моҳдашт 0 219515 1493243 1492571 2026-11-09T03:14:41Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 1493243 wikitext text/x-wiki {{МА | мақом = Шаҳр | номи тоҷикӣ = Моҳдашт | номи аслӣ = {{lang-fa|ماهدشت}} | тасвир = File:2nd square of Fardis.jpg | кишвар = Эрон | тобеият = | lat_deg = 35 | lon_deg = 50 | lat_min = 43 | lat_sec = 45 | lon_min = 59 | lon_sec = 09 | CoordAddon = | CoordScale = | этнохороним = | DST = | сайт = }} '''Моҳдашт''' {{lang-fa|ماهدشت}} — шаҳрест дар устони Албурз, ки дар ҷанубу ғарби Караҷ воқеъ аст. Моҳдашт бо вуҷуди иқлими гуворо тӯли солҳои дароз яке аз марказҳои маъмурии давлати [[Сулолаи Паҳлавӣ|Паҳлавӣ]] қарор дошт, ва ҳоло яке аз марказҳои кишоварзии устони Албурз бо 2 гектар замини кишоварзӣ мебошад. Моҳдашт яке аз минтақаҳои мусоид барои сармоягузорӣ мебошад. Он дар паҳлӯи фурудгоҳи Паём ва минтақаи махсуси иқтисодии Паём ҷойгир аст. Маҳдашт дорои ду табобатгоҳ ва 24 беморхона ва таваллудхонаи доктор Алӣ Шариатӣ, 2 дорухона (шабонарӯз), 2 истгоҳи сӯзишворӣ ва 2 насоси дизелӣ, 2 истгоҳи гази табиӣ, китобхона, ҳавзи шиноварӣ ва 2 толори варзишӣ мебошад. Идораи шаҳрии полиси Моҳдашт дар кӯчаи Биби Сакинеҳ ҷойгир аст. Шаҳр дорои чор мактаби ибтидоӣ, як мактаби миёна ва як мактаби пеш аз донишгоҳ ва Донишгоҳи Паёми Нур (Payame Noor) мебошад. Бюрои барқи газ дар кӯчаи Шаҳид Беҳештӣ ва телекоммуникатсия дар кӯчаи Шаҳид Раҳмонӣ (собиқ корхонаи Шакар) ҷойгиранд. Қаблан Моҳдашт дар давраи ҳукмронии Паҳлавӣ бо номи Мардашт маълум буд. Дар солҳои охир, шаҳри [[устони Албурз]] номи худро ба Моҳдашт, ки қаблан Мардашт ном дошт, иваз кард. == Таърих == [[Акс:Mohammad_Shahr_(Mahdasht)_metro_station.jpg|мини|Намоиши метрои Муҳаммад Шаҳр (Моҳдашт)]] Деҳаи қадимии Мардобод ба Абул Фатҳ Мирзо Солор ад-Давла тааллуқ дошт ва қаблан пок буд. Оби дарёи Қараҷ ва зироатҳои онҷо ғалладонагиҳо, лӯбиёҳо, лаблабуи қанд ва шуғли аҳолии он мебошанд. Моҳдашт аз сибҳи Паҳлавӣ бо иқлими мусоиди он маъқул буд ва ҳоло яке аз минтақаҳои кишоварзии устони Албурз аст. Дар замони Ризо Шоҳ, ин деҳа ба зани дуввуми Ризо Шаҳ Тоҷ-мулук Айрлум тааллуқ дошт. Деҳа аз ҷониби артиш барқарор карда шуд ва қасри бузурге сохта шуд, ва Мардабад Шоҳдашт ном гирифт. Имрӯз қаср бинои муниципалитети Моҳдашт ва боғи шаҳр мебошад. === Забони мардум === Мардуми Моҳдашт ба [[Забони порсӣ|порсӣ]] ва туркӣ ҳарф мезананд ва бо муҳоҷират кардани гурӯҳҳои қавмӣ дар ин шаҳр лаҳҷаҳои мухталиф мавҷуданд. == Марказҳои таҳсилоти олӣ == * Донишгоҳи Қараҷи Озод - Филиали кишоварзии Моҳдашт == Ҷойҳои таърихӣ == * Теппаи Мардобод (Моҳдашт) : теппа ба асрҳои 2 - 3-уми пеш аз милод тааллуқ дорад ва дар шаҳри Қараҷи Мардобод ҷойгир аст ва ин кор 2 январи соли 2008 ҳамчун яке аз ёдгориҳои миллии Эрон сабт шудааст. * Чашмаҳо: Дорои маводи сулфатии хлориди сулфатдор, ки барои бемориҳои пӯст, рӯдаи ҳозима ва ҷигар муфид аст. * Қалъаи Ҳайдаробод: Боқимондаҳои қадимаи сулолаҳои Сафавӣ ва Коҷорӣ дар Ҳусейнобод. * Ҳайдаробод теппа: Як теппае қадимаи нимаи аввали садаи IX-уми милодӣ, ки дар Ҳусейнобод ҷойгир аст. * Тиллои Имомзода Қосим: Як теппае қадимӣ, ки аз асри V то садаи IX то милодӣ дар наздикии деҳаи Имомзода Қосими Ҳоҷиобод Моҳдашт пайдо мешавад. * Ҳиллаҳои Имомзода Аҳмад ва Маҳмуд: Давраи исломӣ (асрҳои 6) Дар назди мақбараи Имомзода Аҳмад ва Маҳмуд Моҳдашт. * Қалъаҳои қадимии Рашт: асрҳои 5-6 асри мо ки дар Рашти Моҳдашт боқӣ мондааст. == Ҷойҳои истироҳатӣ ва сайёҳӣ == * Фурудгоҳи Паём, (IATA: PYK, ICAO: OIIP) ин як фурудгоҳи байналмилалӣ ва минтақаи махсуси иқтисодии воқеъ дар шаҳри Караҷ, 5 км дуртар аз Теҳрон дар устони Алборз мебошад. Минтақаи махсуси иқтисодии Паём дар масоҳати 6000 гектар наздикии Фурудгоҳи байналмилалии Паём дар устони Албурз таъсис дода шудааст. Ҳадафи ин минтақаи махсуси иқтисодӣ таъсиси борҳои ҳавоӣ ва почта, коркарди молҳо, анборҳо, хадамоти яхдон, саноати ТИК ва содирот мебошад. * Дарёи намак * Кӯҳҳои шӯркунандаи қалъа * Роҳи ҳавоӣ ва кайҳонӣ, ки мусобиқаи велосипедронӣ ва мусобиқаҳои кишвар мебошад * Маҷмааи фароғатии варзишии Нешат * Бозори ҳунарҳои мардумӣ рӯзи душанбе дар наздикии теппаи таърихии Маҳдашт * Клуби "Olive Horse" === Муниципалитет === Маҳдашт дорои як муниципалитети марказӣ ва ду ноҳияи идоракунии маҳаллӣ мебошад, ки дар айни замон Садегӣ ба сифати мири Моҳдашт фаъолият мекунад. Моҳдашт дорои муниципалитет аст. Он шуъбаҳои нақлиёт, шаҳрсозӣ ва муҳандисии шаҳрвандӣ дорад === Кӯчаҳо ва гулгаштҳои муҳим === * Имом Булғор * Булғори Кешаварз * Кристалл май * Булури Шура * Булбули Bb Сакинех * Булғори Басиж * Street Street * Кӯчаи Меҳран * Кӯчаи Имом Ризо * Кӯчаи Наср * Кӯчаи Истар * Кӯча Фабрикаи Шакар * Кӯчаи амудӣ * Кӯчаи Сардар * Street Jasmine == Инфрасохтор == === Марказҳои ҳукуматӣ === * Филиали Амнияти иҷтимоӣ * Шуъбаи почта * Идораи об * Шуъбаи барқ * Идораи газ * Маркази телекоммуникатсионӣ * Шӯрои ҳалли баҳсҳо * Идораи полис === Тандурустӣ === Маҳдашт дорои ду табобатгоҳ 24-соат ва як бемористон ва таваллудхонаи доктор Алӣ Шариатӣ, 2 дорухона (24 соат) аст. === Маркази фазои Моҳдашт === Маркази Фазои "Mahdasht" [http://www.isa.ir/page=alborz сомонаи Маркази Фазои Alborz] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20160616114350/http://www.isa.ir/page=alborz |date=2016-06-16 }} == Акнун офтобу моҳ == Бодибилдинг яке аз намудҳои маъмултарини варзиши ҷавонон ба ҳисоб меравад, ки онро бархе аз расонаҳои пешрафтаи ҷаҳон ба баъзе расонаҳои пешрафтаи варзиш заминаи қудрат номиданд. == Номҳо ва қаҳрамонони Моҳдашт == * Варзигари намуди каратэ Ҳусейн Юсуфи Атта қаҳрамони олимпии соли 2019 дар Испания <ref>خبرگزاری صداو سیما [http://www.iribnews.ir/00AE1K اسامی کاراته کا‌های اعزامی به مسابقات جهانی کارگران]{{Пайванди мурда|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * Реза Абди (Футбол) Менеҷери дастаи футболи соҳили Эрон <ref>خبرگزاری باشگاه خبرنگاران جوان [https://www.yjc.ir/00SzUN داور و مدرس با سابقه فوتبال ساحلی به عنوان مدیر تیم ملی فوتبال ساحلی انتخاب شد]</ref><ref>سایت فدارسیون فوتبال جمهوری اسلامی ایران [http://ffiri.ir/fa/news/1784 رضا عبدی مدیر تیم ملی فوتبال ساحلی انتخاب شد]{{Пайванди мурда|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * Бодибилдинг Байтуллоҳ Аббаспур * Масумеҳ Саъди <ref>خبرگزاری کتاب ایبنا [http://www.ibna.ir/fa/doc/tolidi/256165 تاثیر ادبیات کلاسیک فارسی در داستان‌نویسی معاصر] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20191110212818/http://www.ibna.ir/fa/doc/tolidi/256165 |date=2019-11-10 }}</ref> * Бодибилдер Моҳсен Самади <ref>وب‌سایت خبری ورزش سه [https://www.varzesh3.com/news/1472469 محسن صمدی قهرمان جهان شد]</ref> * Журналист Арман Захидӣ * Собиқ қаҳрамони Осиё оид ба тарзи озод Муҳаммад Аслани * Баҳман Ҳасанзода, роҳбари дастаи каратэи Донишгоҳи Ислом Азад <ref>وب سایت خبری رادیو ورزش (برنامه دور یک میز) [http://radiovarzesh.ir/NewsDetails/?m=084122&n=215223 بررسی وضعیت کاراته کشور] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20190820003726/http://radiovarzesh.ir/NewsDetails/?m=084122&n=215223 |date=2019-08-20 }}</ref> * Чемпиони олимпии Булғористон Муҳаммад Ходаяр дар каратэ.<ref>وب‌سایت خبرگزاری مهر [http://www.mehrnews.com/news/2106986/درخشش-دومین-طلای-کاروان-رمضان-بر-سینه-خدایار-ایران-14-مداله گزارش خبرنگار مهر از بلغارستان]</ref> * Бозигари футболи Маҷид Худобандлоо. === Футбол === * Клуби Фаҷр Маҳдаш Меҳр Гостаран (Фаҷр Моҳдашт) фаъолияти худро дар соли 1997 оғоз карда, солҳои тӯлонӣ қаҳрамони Лигаи устони Алборз мебошад. Ва калонсолони то 13-сола дар Лигаи Караҷ аз соли 1997 иштирок мекунанд ва дар соли аввал ҷои сеюмро ба даст овардаанд. Фаҷр Меҳр Стран дастаи футболи бонуфузтарин дастаи футболи Моҳдашт дар устони Алборз мебошад, ки ҳар сол аз шаҳри Моҳдашт дар лигаи олӣ намояндагӣ мекунад. * Клуби футболи Ариа Шоҳин Маоҳдашт як клуби футболи эронӣ ки дар Моҳдашт воқеъ аст ва дар Лигаи Премер Лигаи Албурз бозӣ мекунад. Ариа Шоҳин Моҳдашт дар мавсими 2 чемпионати Албурзро ба даст овардааст.<ref>وب‌سایت هیئت فوتبال استان البرز [http://alborzfootball.com/blog/آریا-شاهین--قهرمان-لیگ-بزرگسالان-اول-است/اخبار-مسابقات آریا شاهین قهرمان لیگ یک بزرگسالان استان البرز] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20210624004000/https://alborzfootball.com/blog/%D8%A2%D8%B1%DB%8C%D8%A7-%D8%B4%D8%A7%D9%87%DB%8C%D9%86--%D9%82%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%84%DB%8C%DA%AF-%D8%A8%D8%B2%D8%B1%DA%AF%D8%B3%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%88%D9%84-%D8%A7%D8%B3%D8%AA/%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D9%85%D8%B3%D8%A7%D8%A8%D9%82%D8%A7%D8%AA |date=2021-06-24 }}</ref> === Велосипедронӣ === Маҳдашт бузургтарин конфронси велосипедронӣ дар вилояти Алборз дар солҳои 1396 ва 1977 ба муносибати 29 январи рӯзи миллии ҳавои тоза баргузор кард.<ref>وب‌سایت خبرگزاری فارس [http://alborz.farsnews.ir/news/13961029000207 بزرگ‌ترین همایش دوچرخه‌سواری استان البرز برگزار شد] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20190119121412/http://alborz.farsnews.ir/news/13961029000207|date=۱۹ ژانویه ۲۰۱۹}}</ref> === Куштигирӣ === Маҳдашт мухлисони зиёди варзишӣ, аз ҷумла куштигирӣ дорад, бо раҳбарии Муҳаммад Аслани дастаи мунтахаби ҷавонони тарзи озод дар Эрон.<ref>وب سایت فدراسیون کشتی ایران [http://iawf.ir/Contents/25059/محمد-اصلانی--پشتوانه‌سازی%20-.aspx محمد اصلانی: پشتوانه‌سازی را با جدیت دنبال می‌کنیم] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20190819184444/http://iawf.ir/Contents/25059/%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%A7%D8%B5%D9%84%D8%A7%D9%86%DB%8C--%D9%BE%D8%B4%D8%AA%D9%88%D8%A7%D9%86%D9%87%E2%80%8C%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C%20-.aspx |date=2019-08-19 }}</ref> === Бодибилдинг === * Чемпиони ҷаҳон оид ба бодибилдинг Байтуллоҳ Аббаспур <ref>وب‌سایت خبرگزاری مشرق [http://mshrgh.ir/458740 پيكر قهرمان پرورش اندام ايران و جهان در خاك آرام گرفت]{{Пайванди мурда|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * Чемпиони ҷаҳон оид ба бодибилдинг Моҳсен Самади <ref>وب‌سایت خبرگزاری تک اندام [http://takandam.ir/14857 محسن صمدی مدال برنز سنگین وزن جهان را ازآن خود کرد] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20190711104055/http://takandam.ir/14857 |date=2019-07-11 }}</ref> * Ҳусейн Паноҳӣ мушакварзони марказӣ <ref>وب‌سایت خبرگزاری قدس آنلاین [http://qudsonline.ir/news/3468 ایران، قهرمان پرورش اندام آسیا شد]{{Пайванди мурда|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * Маҳмуди Моҳагег, чемпиони кишвар оид ба бодибилдинг.<ref>وب‌سایت روزنامه همشهری [https://www.hamshahrionline.ir/news/433599 نتایج مسابقات پرورش اندام، بادی کلاسیک، فیزیک، فیزیک کلاسیک و ماسکولار فیزیک باشگاه‌های کشور]{{Пайванди мурда|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{Шаҳрҳои устони Албурз}} [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Эрон]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои устони Албурз]] [[Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишин аз рӯи алифбо]] [[Гурӯҳ:Саҳифаҳое, ки бо тарҷумаҳои ношинос оварда шудаанд]] 8u2ox2dntjohvsznqt02u3plb7fz35b Ораш 0 222024 1493262 1370229 2026-11-09T06:26:34Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 1493262 wikitext text/x-wiki {{Мусиқидон |замина = |ном = Ораш Лобоф |номи аслӣ = {{lang-fa|آرش لباف}}, {{lang-sv|Arash Labaf}} |тасвир = |бар = |тавсифи тасвир = |ном ҳангоми таваллуд = Ораш Лобофзода ({{lang-fa|آرش لباف}}) |номи пурра = |таърихи таваллуд = 23.04.1977 |зодгоҳ = {{Зодгоҳ|шаҳри Теҳрон}}, [[Эрон]] |таърихи даргузашт = |маҳалли даргузашт = |солҳои фаъолият = 2003- то ҳол |мамлакат = {{Парчам|Шветсия}} |касб = [[Сароянда]] |навъи садо = |асбоб = |сабк = [[мусиқии машҳур]], [[поп-фолк]], [[попи эронӣ]], [[мусиқии поп]], [[ҳип-ҳоп]] ва [[ритм-н-блюзи муосир]] |номи мустаъор = |гурӯҳ = |ҳамкорӣ = |ношир = [[Extensive Music]], [[Warner Music Sweden]] ва [[Warner Music Group]] |мукофотҳо = |викианбор = |викитека = |вебгоҳ = }} '''Ораш Лабофзода''' ({{lang-fa|آرش لباف}}, {{lang-az|Arəş Ləbaf Zadə}}, {{lang-sv|Arash Labaf}}; тав. [[23 апрел]] [[1977]], [[Теҳрон]], [[Эрон]]) — сароянда, раққос, оҳангсоз ва продюсери машҳури эрониву шведӣ. Иштирокчии озмуни мусиқавии «[[Озмуни Евровижн|Эвровижн-2009]]» буда, якҷоя бо сарояндаи озарӣ [[Айсел Темурзода]] суруди «Always»-ро дар шакли дуэт сароида сазовори ҷои сеюм гашта буданд. ==Даврони наврасӣ ва ҷавонӣ== Ораш Лабофзода [[23 апрел]]и [[соли 1977]] дар [[Теҳрон]] ба дунё омадааст. Бобои Ораш озарбойҷонӣ аз [[Ардабил]] буд<ref name="МК">{{cite web |url=http://www.mk.ru/social/2012/05/28/708629-evrovideniya-pevets-idvoyni-otets.html |title=«Евровидения» певец и двойни отец |author=Лилия Шарловская |date=29 мая 2012 |publisher=mk.ru |accessdate=2016-12-10 |lang=ru |archive-date=2016-12-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161220104113/http://www.mk.ru/social/2012/05/28/708629-evrovideniya-pevets-idvoyni-otets.html |deadlink=no }}</ref>. Соли 2009 дар мусоҳиба бо хабарнигори [[Аргументы и факты|АиФ]] изҳор дошт, ки решааш ним озарбойҷонӣ, ним эронӣ ва озарбойҷонӣ аз тарафи падар аст<ref>{{cite web |url=http://www.aif.ru/onlineconf/1392069 |title=Евровидение-2009: Arash & Aysel ответили на вопросы AIF.RU |date=19:00 17/04/2009 |publisher=aif.ru |accessdate=2016-12-10 |quote=Ответы: Араш Лабаф (Arash) 19:49 17/04/2009 Я был в Азербайджане на концерте и узнал, что поедет на «Евровидение» красавица Айсель, мне захотелось с ней спеть, теперь у нас такой дуэт. И у меня азербайджанские корни со стороны отца. Я наполовину азербайджанец, наполовину иранец. |lang=ru |archive-date=2017-02-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170220203446/http://www.aif.ru/onlineconf/1392069 |deadlink=no }}</ref>. 10 соли аввали умраш дар Теҳрон зиндагӣ кардааст. Аз он ҷо ҳамроҳи волидонаш ба [[Аврупо]] муҳоҷират кардааст. Дар охири солҳои 1980, ӯ ба шаҳри [[Уппсала]]и [[Шветсия]] кӯчид ва тақрибан панҷ сол дар он ҷо зиндагӣ кард. Баъд насаби Лабофзодаро ба Лабоф иваз кард. Баъдтар, ӯ бо оилааш ба [[Малмё]] кӯчид ва то соли 2016 дар он ҷо зиндагӣ кардааст. ==Эҷодиёт== Баъди хатми коллеҷ ба мусиқӣ шавқу рағбат пайдо кард. Дар мусоҳиба ӯ дар бораи намоишҳои аввалини худ нақл кард: {{аввали иқтибос}}Мо гурӯҳи аввалро бо бачаҳо дар мактаб, дар синни 14-солагӣ таъсис додем. Ва мо ҳар моҳ дар ҷойҳои гуногун, асосан барои ҳамсолон консерт медодем. Аз он вақт инҷониб ман сурудҳо менависам. Ва ман ба ин раванд шавқи зиёд пайдо кардам. Дар ҳамон замон мо намоишҳои аввалини худро сохтем. Он вақт ҳатто барои онҳо пул намерасид. Як маъбади шведӣ ба мо хеле кӯмак кард. Ҳоло, ҳамроҳи дӯстонам, ман соҳиби ҳамон аввалин студияе мебошам, ки дар он намоишнома менавиштем.{{охири иқтибос|<ref name=autogenerated1>Биография Arash (Ораш )</ref>}} Ораш оҳанг эҷод ва продюсерӣ мекард, аз ҷумла барои филмҳои ҳиндӣ ва шведӣ саундтрек навиштааст. Соли 2004 сингли "Боро Боро" дар Шветсия дар тӯли 4 ҳафта дар ҷои 2-юм қарор гирифт ва баъдан тақрибан дар ҳама чартҳо ва чартҳои ҷаҳон ҷои аввалро ишғол кард. Пас аз он ду соли заҳмати пуршиддат, гастролҳо дар саросари ҷаҳон, ки барҷастаи он як хонаи пур дар [[Gibson Amphitheatre|Амфитеатри универсалии]] [[Лос-Анҷелес]], наворбардорӣ дар филми [[Болливуд]] «Bluffmaster», ҳунарнамоӣ дар зиёфат бахшида ба зодрӯзи мири [[Маскав]], чандсад консерт ва сабтҳои зинда дар телевизиони беш аз бист кишвари ҷаҳон буд. Моҳи марти 2005 Араш албоми аввалини худро ''Arash'' баровард. Ӯ яке аз таронаҳоро бо рэпсарои суэдӣ Тимбукту ва дигареро бо овозхони эронӣ [[Эбӣ]] иҷро кардааст. Албоми "Arash" беҳтарин албоми соли 2006 (ҷоизаи MIDEM) гардид ва ба панҷгонаи беҳтарини IFPI (Федератсияи байналмилалии саноати фонографӣ) дохил шуд. Соли 2006 сингли «Chori Chori» пахш шуд, ки дуэт бо [[Анила Мирзо|Анила]] сабт шудааст. Дар [[Русия]] Ораш якчанд синглро бо сарояндаҳои машҳури рус сабт кардааст: гурӯҳи "Бриллиант" ("Восточные сказки"), [[Анна Семенович]] ("На моря"), "Крёстная семья" ("Baskon"), "[[Фабрика]]" ("Али Баба"). Соли 2006 маҷмӯаи ҷоизаҳои Ораш бо ду ҷоизаи [[Граммофони тиллоӣ]] пурра гардид. Ораш дар якҷоягӣ бо ситораи [[реггӣ]] [[Ямайка|ямайкӣ]] [[Шэггӣ]], ки ӯ аллакай дар [[ИМА]] албомҳои платина дошт, дар сингл «Donya» кор кардааст. Намоиши «Donya» номи Орашро дар миёни дӯстдорони мусиқии попи ҷаҳон қобили қабул кард. Дар панҷ кишвар «Donya» мақоми тилло гирифт. Албоми «Donya» соли 2008 бароварда шуд. Ба он трекҳои «Chori Chori», «Suddenly», «Donya» ва «Pure Love» шомил буданд, ки бо [[Ҳелена Юсефсон]] дуэт хондаанд. Соли 2009 «Pure Love» дар Русия ва [[ИДМ]] серфурӯш шуд. Ба ғайр аз Шэггӣ, ба Ораш дар кори дусолаи албом асосгузори рэпи шведӣ Lumidee ва хитмейкери машҳур Тимбукту кумак карданд. Сароянда беш аз як миллион нусха албоми худро фурӯхтааст<ref>{{Cite web |url=http://www.moskva.fm/artist/arash_feat._helena/about |title=Об исполнителе |accessdate=2013-08-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130718142404/http://www.moskva.fm/artist/arash_feat._helena/about |archivedate=2013-07-18 |deadlink=yes }}</ref>. Моҳи ноябри соли 2008 ӯ композитсияи худ бо забони инглисӣ "Always"-ро ба даври интихобии озмуни [[Eurovision]] дар [[Озарбойҷон]] фиристод. Моҳи феврали соли 2009 маълум шуд, ки [[Айсел Темурзода|Айсел]] ва Ораш Озарбойҷонро дар Маскав бо таронаи "Always" муаррифӣ мекунанд. Рӯзи 14 май Айсел ва Ораш аз рӯи натиҷаи овоздиҳӣ дар даври дуввуми ниманиҳоӣ ба финали мусобиқа роҳ ёфтанд ва дар он аз [[Норвегия]] ва [[Исландия]] шикаст хӯрда, мақоми севумро касб карданд. Дар охири соли 2010 Араш сингли нави худ «Broken Angel» -ро боз бо Ҳелена муаррифӣ кард. Суруд дар хит-парадҳои Муз-ТВ, Европа Плюс, DFM ва ғайра дар ҷойҳои аввал қарор доштанд. Дар навор модел [[Марианна Пуглиа]] нақш бозидааст. Инчунин видеое мавҷуд аст, ки ин видео [https://www.youtube.com/watch?v=donbbL3MQW8 чӣ гуна ба навор гирифта шудааст]. Моҳи марти соли 2011 наворбардории филми «Rhino Season»-и коргардони эронӣ [[Баҳмани Қубодӣ]] анҷом ёфт, ки дар он Ораш ва ҳунарпешаи Ҳолливуд [[Моника Беллуччӣ]] нақшҳои асосиро бозидаанд. Ораш ва Ҳелена меҳмонони махсуси ҷоизаи Муз-ТВ 2011 шуданд ва хити худ «Broken Angel»-ро иҷро карданд. Моҳи октябри соли 2012 нахустнамоиши таронаи нави Ораш "She Makes Me Go", ки бо иштироки барандаи ҷоизаи [[Грэммӣ]], овозхони ямайкӣ [[Шон Пол]] сабт шудааст, баргузор шуд. Ораш он кореро анҷом дод, ки на ба бисриҳо муяссар мешавад – таронаҳояшро на ба [[инглисӣ]], балки ба [[форсӣ]], ки барои аксари мухлисонаш нофаҳмо иҷро мекард, тавонист ситораи сатҳи ҷаҳонӣ шавад<ref>{{Cite web|url=http://iconmag.ru/arash/|title=Араш: Россия всегда занимала особое место в моём сердце|publisher=Журнал Icon|accessdate=2016-06-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160808102525/http://iconmag.ru/arash/|archivedate=2016-08-08|deadlink=yes}}</ref>. 4 ноябри соли 2014 нашри албоми сеюми студияи деринтизор бо номи ''Superman'' баргузор гардид. Албом дар тӯли шашуним сол сабт шудааст. Он 13 суруд ва 4 суруди бонусиро дар бар мегирад. 14 июни соли 2018 ӯ суруди “Goalie Goalie”-ро дар якҷоягӣ бо сароянда [[Нюша]] ва ду рэпсаро [[Pitbull]] ва Blanco, ки ба [[Ҷоми ҷаҳонии футбол]] дар Русия бахшида шуда буд, бароварда, сипас дар он иҷро кард. ==Ҳаёти шахсӣ== Ораш соли 2004 бо Беҳноз Ансорӣ шинос шуда, 28 марти соли 2011 хонадор шудаанд. Маросими тӯй дар шаҳри [[Дубай]] дар соҳили [[Халиҷи Форс]] баргузор гардид<ref>{{Cite web|url=http://chuiko.com/entertainment/3926-arash-married-on-may-28-in-dubai.html|title=Arash married on May 28 in Dubai|date=2011-12-25|publisher=web.archive.org|accessdate=2019-10-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111225045724/http://chuiko.com/entertainment/3926-arash-married-on-may-28-in-dubai.html|archivedate=2011-12-25}}</ref>. 22 апрели соли 2012 ҳамсари сароянда дугоник таваллуд намуд, ки писарашро Дориён ва духтарашро Дунё номгузорӣ намуданд. Аз соли 2016 инҷониб дар шаҳри [[Дубай]] зиндагӣ мекунанд. ==Албомҳо== * ''Arash'' (2005) * ''Donya'' (2008) * ''Superman'' (2014) * ''Crossfade (The Remix Album'' ===Сурудҳо=== * 2004: ''Boro Boro'' * 2005: ''Tike Tike Kardi'' * 2005: ''Temptation'' (бо Ребекко Задиг) * 2006: ''Arash'' * 2006: ''Chori Chori'' (бо Анила) * 2008: ''Suddenly'' (бо Ребекко Задиг * 2009: ''Always'' (бо Айсел Темурзода) * 2012: ''She Makes Me Go'' (бо Син Паул) * 2014: ''Sex Love Rock N Roll'' (бо T-Pain) * 2005: ''Music Is My Language'' (бо DJ Alligator) * 2005: ''Baskon'' (бо Timbuktu) * 2008: ''Donya'' (бо Shaggy) * 2009: ''Pure Love'' (бо Ҳелено) * 2013: ''One Day'' (бо Ҳелено) * 2016: ''OMG'' (бо Snoop Dogg) * 2017: ''Se Fue'' (бо Mohombi) * 2017: ''Helene Fischer – Herzbeben'' * 2018: ''Dooset Daram'' (бо Ҳелено) * 2018: ''Goalie Goalie'' (бо Нюша, Питбул & Бланко) * 2019: ''One Night In Dubai'' (бо Ҳелено) == Филмнома == *2005: ''Bluffmaster!'' - [[сарояндаи пасикадрӣ]] *2012: ''Фасли Каркадан'' ({{lang-fa|فصل کرگدن}}; ''Fasle Kargadan'') писар == Пайвандҳо == {{Authority control}} * [http://www.arash.com/ Официальный сайт]{{ref-en}} * https://web.archive.org/web/20180825052314/http://www.arash.ru/ * [https://web.archive.org/web/20210316145612/https://esckaz.com/2009/aze.htm#interview Интервью на сайте esckaz.com] * [https://web.archive.org/web/20170323075456/http://www.eurovision.tv/page/history/year/participant-profile/?song=24694 Араш на официальном сайте конкурса Евровидение] == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Овозхонҳои Эрон]] [[Гурӯҳ:Сарояндаҳои порсизабон‎]] [[Гурӯҳ:Сарояндаҳои Шветсия]] [[Гурӯҳ:Сарояндаҳои асри XXI]] [[Гурӯҳ:Сарояндаҳо аз рӯи алифбо]] [[Гурӯҳ:Оҳангсозони Эрон]] [[Гурӯҳ:Продюсерони Эрон]] [[Гурӯҳ:Оҳангсозони Шветсия]] [[Гурӯҳ:Продюсерони Шветсия]] p7ykmg10hcw90o402i0sxi4u9hr22ik Баҳс:Соли 1152 1 263289 1493139 1098220 2026-11-08T18:50:10Z XXxRasulxXx 165293 1493139 wikitext text/x-wiki {{Футболист | имя = Расул Ахмедов | полное имя = Ахмедов Расул Рахимович | дата рождения = {{Дата рождения|17|09|1984}} | место рождения = Таджикистан | гражданство = {{Флаг Таджикистана}} Таджикистан | позиция = Правый вингер | годы1 = 2008—2013 | клубы1 = {{Флаг Таджикистана}} Энергетик (Душанбе) | клубы2 = {{Флаг Таджикистана}} Гвардия (Душанбе) | клубы3 = {{Флаг Таджикистана}} ЦСКА-Памир (Душанбе) }} '''Ахмедов Расул Рахимович''' ({{lang-tg|Аҳмедов Расул Раҳимович}}; род. [[17 сентября]] [[1984 год]]а) — таджикский футболист, правый вингер. == Карьера == Выступал в Высшей лиге Таджикистана в 2008—2013 годах. Выступал за клубы: * [[Энергетик (футбольный клуб, Душанбе)|Энергетик]] * [[Гвардия (футбольный клуб, Душанбе)|Гвардия]] * [[ЦСКА-Памир|ЦСКА-Памир]] Играл на позиции правого вингера. == Ссылки == {{reflist}} [[Категория:Футболисты Таджикистана]] [[Категория:Родившиеся 17 сентября]] [[Категория:Родившиеся в 1984 году]] [[Категория:Правые вингеры]] p6s1nreu5pyj5167ohvxq77dtgr9nmk HammAli & Navai 0 273958 1493030 1487361 2026-11-08T12:36:46Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 1493030 wikitext text/x-wiki {{Гурӯҳи мусиқӣ|Фото=|Жанр=[[хип-хоп]]|Лейбл=JANAVI rec. / Siyah Music|Сайт=|Ҳайат=Александр Алиев / Наваи Бакиров|Солҳо=2016-2021|Кишвар=Русия|Шаҳр=[[Маскав]]|Забон=[[Забони русӣ|русӣ]]}} '''HammAli & Navai''' — рэп-дуэти русӣ, ки аз Александр Алиев ва Наваи Бакиров аз [[Русия]] иборат аст. Александр зодаи [[Боку]] аст, Наваи зодаи [[Самара]] мебошад. Онҳо ҳарду озарбойҷонӣ мебошанд.<ref>{{Cite web|url=https://www.muz1.tv/persons/5288|title=HammAli & Navai - Музыка Первого|accessdate=2019-12-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201016183510/https://www.muz1.tv/persons/5288|archivedate=2020-10-16}}</ref> . == Таърих == [[29 июн]]и [[соли 2016]] вақте ки аввалин суруди муштараки «День в календаре» (Рӯз дар тақвим) сабт шуд, таъсис дода шуд<ref name="HammAli & Navai - Муз-ТВ">{{Cite web|url=http://muz-tv.ru/stars/hammali_and_navai/|title=HammAli & Navai - Муз-ТВ|accessdate=2019-12-26|archivedate=2019-02-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190210170419/http://muz-tv.ru/stars/hammali_and_navai/}}</ref> . Моҳи январи соли 2017 ду суруди муштарак сабт шуда буданд: «Летать не хочу» (Парвоз кардан намехоҳам) ва «Любовь-простуда» (Муҳаббат-беморӣ). Пас аз як моҳ, дуэт суруди «Ты моя химия» («Ту химияи ман»)-ро бароварданд ва пас аз як моҳ нахустнамоиши [[сингл]]и «Память не разрушится» («Хотира вайрон намешавад») баргузор шуд<ref name="HammAli & Navai - Муз-ТВ"/> . [[19 апрел]]и2017, сабти суруди «Вместе летать» («Ҳамроҳ парвоз кардан») сабт шуд, ки дар якҷоягӣ бо Bahh Tee сабт шудааст<ref>{{Cite web|url=http://www.1news.az/news/azerbaydzhanskoe-trio-vzryvaet-rossiyskiy-shou-biznes-video|title=Азербайджанское трио «взрывает» российский шоу-бизнес}}</ref> . Моҳи майи ҳамон сол, дуэт суруди «Привет, ну как ты там вообще?» («Салом, ту дар онҷо чӣ хелӣ?») -ро нашр карданд. 16 июни соли 2017 суруди «Фары-туманы» («Фараҳо — туманҳо») нашр карда шуд. Соли 2018, суруди «Хочешь, я к тебе приеду» («Оё мехоҳӣ, ки ман ба наздат биёям») пешниҳод карда шуд, ки ба он баъдтар клип тақдим карда шуд<ref>{{Cite web|url=https://the-flow.ru/videos/hammali-navai-hochesh-ya-k-tebe-priedu|title=HammAli & Navai "Хочешь, я к тебе приеду"|publisher=The Flow}}</ref> . Қаҳрамони асосии видео Настя Ивлеева мебошад<ref>{{Cite web|url=https://www.russkiehiti.lv/novosti/hammali-navai-predstavili-klip-na-singl-khochesh-ya-k-tebe-priedu|title=HammAli&Navai представили клип на сингл "Хочешь, я к тебе приеду"}}{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> . [[9 март|9 марти соли]] 2018, премераи албоми дебютии студияи онҳо JANAVI баромад<ref>{{Cite web|url=https://the-flow.ru/releases/hammali-navai-janavi|title=HammAli & Navai "Janavi"|publisher=The Flow}}</ref>, ки тибқи ҳисобҳои BOOM<ref name="Mooscle.com">{{Cite web|url=https://mooscle.com/vkontakte-podvela-itogi-goda-dlya-vk-music-i-boom/|title=«ВКонтакте» подвела итоги года для VK Music и BOOM|publisher=Mooscle.com|accessdate=2019-12-26|archivedate=2022-03-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220331171952/https://mooscle.com/vkontakte-podvela-itogi-goda-dlya-vk-music-i-boom/}}</ref> албоми аз ҳама гӯшшудаи соли 2018 шуд<ref name="Mooscle.com"/> . Суруди «Пустите меня на танцпол» («Маро ба танспол роҳ диҳед») ба хит табдил ёфт<ref>{{Cite web|url=https://www.dvnovosti.ru/khab/2019/02/26/95858/|title=«Пустите меня на танцпол»: в Хабаровске выступят Hammali&Navai|accessdate=2019-12-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230423031738/https://www.dvnovosti.ru/khab/2019/02/26/95858/|archivedate=2023-04-23}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://tophit.ru/ru/tracks/89785/|title=Пустите Меня На Танцпол (Dj Shepilov Rmx)|publisher=Tophit.ru|accessdate=2019-12-26|archivedate=2022-03-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220331173421/https://tophit.ru/ru/tracks/89785/}}</ref> (ба рӯйхати Звук дохил карда шуд (ҷои 2), Mooscle (ҷои 2), Youtube (ҷои 5) ва ғайра<ref>{{Cite web|url=https://mooscle.com/charts/?date=14.07.2018&mode=list|title=Чарты - Mooscle|publisher=Mooscle.ru|accessdate=2019-12-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230423031737/https://mooscle.com/charts/?date=14.07.2018&mode=list|archivedate=2023-04-23}}</ref>), видеое ба навор гирифта шуд, ки дар он рэпер Киевстон ва модел Маша Миногарова нақш бозидаанд<ref>{{Cite web|url=https://the-flow.ru/videos/hammali-navai-dancefloor|title=HammAli & Navai "Пустите меня на танцпол"|publisher=The Flow}}</ref> . [[26 ноябр|26 ноябри соли]] 2018 албоми «JANAVI: Аутотомия» баромад<ref>{{Cite web|url=https://the-flow.ru/releases/hammali-navai-janavi-autotomy|title=Hammali & Navai "Janavi: Аутотомия"|publisher=The Flow}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.rap.ru/news/10834|title=HammAli & Navai выпустили ЕР «Janavi: Аутомия». Снова разорвут чарты?|publisher=rap.ru|accessdate=2019-12-26|archivedate=2018-11-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181128214422/http://www.rap.ru/news/10834}}</ref> . [[18 январ]]и 2019, дуэт [[сингл]]и нави «Как тебя забыть» («Чӣ гуна туро фаромӯш кунам») баромад<ref>{{Cite web|url=https://www.intermedia.ru/news/331566|title=HammAli & Navai рассказали «Как тебя забыть»|publisher=[[InterMedia]]}}</ref> . 18 апрели соли 2019, нахустнамоиши суруд бо JONY «Без тебя я не я» («Бидуни ту ман ман нестам») баргузор гардид. 3 июли соли 2019, онҳо сингли нав «Прятки» (Пинҳоншавӣ)-ро бароварданд. 11 октябри соли 2019, Navai бо Bahh Tee «Не приму и даром» («Онро ройгон ҳам қабул нахоҳам кард») нашр кард. 22 октябри соли 2019, HammAli ин сурудро ҳамроҳ бо Loc-Dog «Любимая песня» (Суруди дӯстдошта)-ро ба нашр расонд. Рӯзи 7 ноябр, премераи лейбл (суруд) бо забони украинӣ «Язакохався» дар якҷоягӣ бо рассоми тамғаи мусиқии Black Star Миша Марвин баргузор шуд. 4 марти соли 2021 солистҳои гурӯҳ шикасти коллектив ва оғози кори алоҳидаро эълон карданд. == Дискография == {{External media|topic=|width=210px|video1='''YouTube'''<br>• [https://www.youtube.com/watch?v=i_cGXiIDA4U «Пустите меня на танцпол»]}} {| class="wikitable" ! Соли ! Унвон ! Тафсилоти бештар |- | rowspan="2" align="center" | 2018 |JANAVI | * Нашр шудааст: 9 марти соли 2018<ref name="HammAli & Navai | Альбомы">{{Cite web|url=https://itunes.apple.com/ru/album/janavi/1350785292|title=HammAli & Navai {{!}} Альбомы|accessdate=2019-03-13}} {{Пайванди мурда|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * Формат: Боргирии рақамӣ * Label: recan JANAVI / Мусиқии Siyah |- | «JANAVI: худкор» | * Нашр шудааст: 26 ноябри соли 2018<ref>{{Cite web|url=https://itunes.apple.com/ru/album//1444097450|title=HammAli & Navai {{!}} Альбомы|accessdate=2019-03-13}} {{Пайванди мурда|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * Формат: Боргирии рақамӣ * Тамғакоғаз: Zhara Music |- |2021 |«Когда хорошему человеку плохо» | * Нашр шудааст: 1 апрели 2021<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://music.apple.com/ru/album//1559263519|title=HammAli & Navai {{!}} Альбомы|accessdate=2021-04-02}}</ref> * Формат: Боргирии рақамӣ * Тамғакоғаз: Atlantic Records |} === [[Сингл]]ҳо === * 2016 — «День в календаре» * 2017 — «Летать не хочу» * 2017 — «Любовь-простуда» * 2017 — «Ты моя химия» * 2017 — «Память не разрушить» * 2017 — «Вместе летать» (feat. Bahh Tee) * 2017 — «Привет, ну как ты там вообще?» * 2017 — «Фары-Туманы» * 2018 — «Хочешь, я к тебе приеду» * 2018 — «Цветок» * 2018 — «Пустите меня на танцпол» * 2018 — «Мама» * 2019 — «Как тебя забыть» * 2019 — «Девочка — война» * 2019 — «Без тебя я не я» (feat. JONY) * 2019 — «Прятки» * 2019 — «Ни приму и даром» (Navai feat. Bahh Tee) * 2019 — «Любимая песня» (HammAli feat. Loc-Dog) * 2019 — «Я закохався» (feat. Миша Марвин) * 2020 — «Не люби меня» * 2020 — «Где ты была ?» * 2020 — «Жить, не думая о тебе» (при уч. Bahh Tee) * 2020 — «Ну почему?» (ҳамроҳ бо Emin) * 2020 — «А если это любовь?» === Видеоклипҳо === {| class="wikitable" ! Клип ! Соли истеҳсол |- |Хочешь, я к тебе приеду | 2018 |- |Пустите меня на танцпол | 2018 |- |Девочка — война | 2019 |- |А если это любовь? | 2020 |} == Ҷоизаҳо == === Ҷоизаи RU. ТВ === {| class="wikitable" ! align="left" | Соли ! style="text-align:center;" | Номзадии кор ! style="text-align:center;" | Номзадӣ ! style="text-align:center;" | Натиҷа |- | 2019 |HammAli & Navai |Оғози пурқувват |{{Номзад}} |} === Ҷоизаҳои нави радио === {| class="wikitable" ! align="left" | Соли ! style="text-align:center;" | Номзадии кор ! style="text-align:center;" | Номзадӣ ! style="text-align:center;" | Натиҷа |- | 2020 |HammAli & Navai |Беҳтарин гурӯҳ |Ғалаба |} == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳо == * {{Instagram|hammali_}} * {{Instagram|navaib}} {{Authority control}} [[Гурӯҳ:Гурӯҳҳои дастаҷамъии мусиқӣ]] [[Гурӯҳ:Гурӯҳҳои мусиқии Русия]] a6p47he4npmg8jiapaevgvorns1ffpn Воқеъаҳои зиндагии як духтари барда 0 274871 1493149 1458219 2026-11-08T19:08:18Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 1493149 wikitext text/x-wiki {{Интишор|isbn=}} '''''Воқеъаҳои зиндагии як духтари барда, ки худи ӯ навиштааст''''' ({{lang-en|Incidents in the Life of a Slave Girl, written by herself}}) — худзиндагиномаи [[Ҳарриет Ҷейкубз]], модараш ва бардаи фирорӣ, соли 1861 аз ҷониби Л. Мориё Чилд, ки онро муаллифи он таҳрир кардааст, нашр шудааст. Ҷейкубз тахаллуси '''Линдо Бринтро''' истифода бурдааст'''.''' Ин китоб зиндагӣ Ҷейкубзро ба унвони як барда мустанад мекунад, ки чигуна озодӣ барои худ ва фарзандоншро ба даст меовард. «Воқеъаҳои зиндагии як духтари барда» аз нахустин китобҳоест, ки ба муборизаҳои бардаҳои зан барои озодӣ, муборизаҳои онҳо дар баробар озор ва азияти ҷинсӣ ва талош барои муҳофизат аз нақши худ дар ҷойгоҳи зан ва модар мепардозад<ref name=":0">{{Cite web|url=https://atraf.ir/%d8%a8%d9%87%d8%aa%d8%b1%db%8c%d9%86-%d8%ae%d9%88%d8%af%d8%b2%d9%86%d8%af%da%af%db%8c%e2%80%8c%d9%86%d8%a7%d9%85%d9%87%e2%80%8c%d9%87%d8%a7-%d9%88-%d8%ae%d8%a7%d8%b7%d8%b1%d9%87%e2%80%8c%d9%be%d8%b1/|title=بهترین خودزندگی‌نامه‌ها و خاطره‌پردازی‌های کلاسیک؛ منتخب فیلیپ لوپیت|author=|website=اطراف|date=2019-10-14|publisher=|lang=fa|accessdate=2020-02-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200815022649/https://atraf.ir/%D8%A8%D9%87%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%AE%D9%88%D8%AF%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C%E2%80%8C%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7-%D9%88-%D8%AE%D8%A7%D8%B7%D8%B1%D9%87%E2%80%8C%D9%BE%D8%B1/|archivedate=2020-08-15}}</ref>. Пас аз ин ки ин китоб таҳти таъсири ҷанг дохилии Омрико қарор гирифт ва рӯ ба фаромӯши рафт, дар охирҳои қарни бистум дубора кашф шуд. Яке аз муҳаққиқон дар мавриди ин китоб таҳқиқоте анҷом дод ва Ҳарриет Ҷейкубзро ба унвони нависанда муаррифӣ кард ва бисёре аз рухдодҳо ва афроди мавҷуд дар зиндагии ӯро, ки бо ин худзиндагинома мутобиқат доштанд, мустанад кард. Ин китоб токунун ба форси тарҷума нашудааст<ref name=":0" />. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{хурд}} {{ПБ}} 43lgseuoe3pkorbjtqwrg7gb3btzne9 Андешаборон 0 274924 1493091 1431322 2026-11-08T15:15:33Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 1493091 wikitext text/x-wiki [[Акс:Brainstorming.png|thumb|right|200px]] '''Андешаборон'''<ref>{{Cite web|url=https://vazhaju.com/word/андешаборон/ODI3ODU=|title=Андешаборон чист? Маънои вожаи андешаборон|author=Вожаҳои мусавваби Фарҳангистони забону адаби форсӣ|website=Вожаҷӯ|date=|publisher=|accessdate=2020-02-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200207084915/https://vazhaju.com/word/%25D0%25B0%25D0%25BD%25D0%25B4%25D0%25B5%25D1%2588%25D0%25B0%25D0%25B1%25D0%25BE%25D1%2580%25D0%25BE%25D0%25BD/ODI3ODU%3D|archivedate=2020-02-07}}</ref> ({{lang-en|brainstorming}}), '''тӯфони фикрӣ''' — равише барои эҷоди афкор ва ақоид дар миёни аъзои як гурӯҳ, ки ваҷҳи мушаххаси он инъитофпазирӣ ва [[навоварӣ]] аст. Ин истилоҳ ({{lang-en|brainstorming}}), аввалин бор дар соли 1958 тавассути [[Алекс Озбурн]] дар китобе бо унвони «Тахайюли амалӣ» ({{lang-en|Applied Imagination}}) маҳбубият пайдо кард. Озбурн иддао кард, ки барои тавлиди идея, тӯфони фикрӣ муассиртар аз кор кардани афрод ба таври мустақил аст. Ҳарчанд таҳқиқоти ахир, ин мавзӯъро зери суол бурдаанд. Имрӯза аз ин истилоҳ, барои ишора куллӣ ба тамоми анвоъи ҷаласоти идеяпардозӣ истифода мешавад. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{хурд}} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Равоншиносии иҷтимоъӣ]] [[Гурӯҳ:Ҳамкорӣ]] cpj0wuz1jl6zo0j8w5u0rori0gje7gl Андеша (шаҳр, Эрон) 0 274998 1493090 1423897 2026-11-08T15:15:28Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 1493090 wikitext text/x-wiki {{МА | мақом = Шаҳр | номи тоҷикӣ = Андеша | кишвар = Эрон }} '''Андеша ''' ({{Lang-fa|انديشه}}) — шаҳр дар [[Бахши марказии шаҳристони Шаҳриёр|Бахши марказии]]и [[шаҳристони Шаҳриёр]]и, [[устони Теҳрон]]и [[Эрон]]. Барӯйхатгирии аҳолии соли 2006 шумораи аҳолии он 75,596 нафар ҳисоб кардааст. Аммо, дар охирин барӯйхатгирии аҳолӣ дар Эрон, шумораи аҳолии ин шаҳр тақрибан 116,063 нафар буд. Теъдоди одамоне, ки дар ин шаҳраки нави аҳолинишин дар соли 2000 31,650 нафар буданд ва интизор меравад шумораи онҳо то охири «Нақшаи сеюм» ба 50 000 нафар расад. Андеша дорои иқтидори пурраи он 150,000 сокин мебошад. Ҳавзи шиноварии Goldenwaters дар соли 2015, аз ҷумла ду маҷмааи ҷудогона барои мардону занон сохта шуд; ҳар як комплекс ҳавзи шиноварӣ (умқи 4 метр), ҳавзи кӯдакон, саунаҳои хушк, ҳуҷраи буғӣ, джакузӣ, ҳавзи оби хунук, нақби туман ва борон ва қаҳвахона дорад. [https://web.archive.org/web/20191121140047/http://www.goldenwaters.ir/ маълумоти бештар дар сайти Goldenwaters] == Нақлиёт == Ба шаҳр автобусҳо аз ҷониби мунисипалии муниципалитети Андеша ва Ташкилоти автобусҳои атрофи шаҳр хидмат мерасонад, ки шаҳрро бо [[Теҳрон]] ва [[Караҷ|Қараж мепайвандад]]. == Нигораҳо == <gallery widths="۱۶۰px" heights="۱۰۰px" perrow="5"> Акс:Bazar-Irani-Eslami.jpg|| Акс:Bazar-Irani-Eslami1.jpg|| </gallery> == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{Шаҳрҳои устони Tеҳрон}} [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Эрон]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои устони Теҳрон]] 38ldlipnq9bgr19vh1xbnsq7m6aizhe Гимн 0 275185 1493159 1318215 2026-11-08T19:19:27Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 1493159 wikitext text/x-wiki '''Гимн''' ({{lang-grc|ὕμνος}} — ситоиш ё ниёиш) — [[оҳанг]] ё сурудҳои мутантани ҷашнӣ, ки барои иҷрои умумӣ дар назар гирифта шудаанд. Гимн чанд навъ — расмӣ ё давлатӣ, инқилобӣ, ҷангию низомӣ, мазҳабию динӣ ва ғайра буда, маъмулан ба ифтихори ин ё он қаҳрамон ва ё ҳодисаи таърихӣ эҷод мешавад. Матни гимн сода, оҳангаш хотирнишин буда, зарби мавзун (ғолибан маршӣ) дорад. == Таърих == Гимн дар ибтидо муроҷиати мардум ба Офаридгорро дар чаҳорчӯби ниёиш ва ё маросимҳои сеҳрангез аз баҳри дархости ҳалли мушкилоти дунявии онон ифода мекард (навъи дастаҷамъии ибодат). То имрӯз гимнҳои шумерӣ-акадӣ (3 ҳазор сол то м.), Мисри Бостон (2 ҳазор сол то м, мас. «Гимни сӯи Отанхудо»), ҳийтиҳо («Гимнҳо ба Хуршед», асри 13 то м.), форсии бостон («Яштҳо»-и Авесто, як ҳазор сол то м.), яҳудии бостон («Забур» дар Аҳди Атиқ, дар моварои асри 7 ва 1 то м.) ва ғ. маҳфуз мондаанд. Аз охири ҳазорсолаи 1 то м. Гимн, асосан, ҳамчун жанри маросимҳои динӣ шакли хос мегирад. Дар Юнони Бостон урфи гимнофарӣ бо номҳои шоирони номию асотирӣ — Олен аз Лидия, Орфей, Эвмолп, Мусей марбут дониста мешавад. Рапсодияҳои дар ҷашнҳо қироатшавандаро (ба номи «гомерипо») ба Гомер мансуб медонистанд. Дар миёни муаллифони гимнҳои атиқа Анакреон ва Пиндар ном бурда шудаанд. Ба гимн дар мафҳуми умумӣ наът, просодия, ё худ таносуби ҳиҷо дар мисраъ, васлу ваҷди калом ва ғ. марбутанд. Ин жанр дар даврони эллинизм (асрҳои 4-1 то м.) дар адабиёти Юнон хеле рушд карда буд. Гимнҳои хосси адабӣ пайдо шуданд (Каллимах, асрҳои 4-3 то м.). Гимнҳо ба чанд шоха -раҷаз ё мадҳӣ (роҷеъ ба Аполлон), ситоишу тамҷидӣ (ба ифтихори худои Диюниюс, сарчашмаи жанри трагедия), арӯзӣ (ки ҳангоми гаштҳои расмӣ иҷро мешуданд), рақсӣ ё гипорхемӣ (гимн бо само), парфенӣ (ки духтарон ба шакли дастаҷамъӣ месуруданд) тақсим мешуданд. Сабти нотаҳои гимни Музе, Гелиосу ва Немесиде (асри 2) бори нахуст соли 1581 мунташир шуданд. Муҳтавои гимнҳои Юнони Бостон чунин буд: ниёиш ба Офаридгор, ситоиши он (бо устура дар мавриди ӯ), талаб аз Худо (дуо ва арзи бандагӣ). Дар адабиёти Рум гимн дар осори Горатсий (асри 1 то м.) дида мешавад. Дар охири даврони атиқа адабиётшинос Менандр (асрҳои 3-4) гимнро ҳамчун жанре дар илми фасоҳат (ба гунаи нутқи ситоишӣ) мушаххас сохта, нахустин табақабандии онро пешниҳод кард. Дар тӯли давраи аввалияи масеҳият (асрҳои 1-4) жанри гимн ба фарҳанги яҳудӣ, суриягӣ ва юнонурумӣ сахт таъсир кард; дар муҳтавои динии гимнҳо таъсири бидъатҳои масеҳии нимаи ҳазораи аввал ба назар мерасад. Дар асрҳои миёна ва даврони Эҳё гимншиносон — Ф. Аквинский, Ф. Ассизский гимнҳои динии масеҳӣ таълиф карданд. Маҷмӯаи гимнҳо аз асри 7 то имрӯз (асосан дар дайрҳо) тадвин мешаванд. Дар асри 12 «Gaudeamus iqitur», яъне гимни донишҷӯён таъсис дода мешавад. Дар асри 14 баробари пешрафти ҳунари чандовозӣ гимни полифонӣ ба миён меояд, ки дар маросимҳои расмӣ ва калисоӣ иҷро мешуд; аз миёни нахустин муаллифони машҳури ин жанр гимн Дюфан (1400-74) ном бурда мешавад. Асрҳои 15-16 гимни протестантӣ, аз ҷумла сурудҳои гуситӣ дар Чехия, «Худованд пушту паноҳи мо» (маъмултарин гимн дар замони Ҷанги кишоварзони Олмон), «Вилгелм ван Нассауве» (гимни миллии Ҳолландияи озодшуда) ва ғ. ба вуҷуд омаданд. П. Ронсар дар гимнҳои хеш аз мавзӯи соф мазҳабӣ канора мегирад. Гимнро Ф. Малерб ҳамчун жанри олии адабӣ инкишоф дод ва бад-ин тартиб гимни ғайримазҳабӣ густариш ёфт. Гимн дар назми англисӣ (Э. Спенсер, Д. Донн Д. Милтон), олмонӣ (Ф. Клопшток, И. Гёте, Ф. Шиллер, Новалис, И. К. Ф. Гулдерин), русӣ (М. Ломоносов, Г. Державин) ва дигар мавқеи намоён пайдо мекунад. Дар даврони Инқилоби бузурги Фаронса ба туфайли як силсила таълифот, ба мисли «Марселёза» (1792; К. Ж. Ружеди Лил), «Гимни ба сӯйи озодӣ» (Ф. Госсек), «Гимни ба сӯи идрок» (Э. Мегюл) гимн вижагии хоссе пайдо мекунад. Дар асри 19 «Гимни Гарибалди» (Итолиё), «Гимни Риего» (Испания), «Ракотси-марш» (Маҷористон), гимни пролетариати инқилобии «Интернатсионал» (навиштаи Э. Потйе, оҳанги П. Дегейтра) ва ғ. маъруфияти тамом доштанд. Гимн дар давоми Ҷангҳои салибӣ (пеш аз асри 12) тадриҷан вориди адабиёти араб ва баъдан форсӣ шуд. Аз вижагиҳои аслии гимн ҳамчун рӯҳияи базмиву ҷашниву инқилобӣ адабиёти ирфонии форс-тоҷик (ғазалиёти Саноӣ, Аттор, Ҳофиз ва бавижа Ҷалолуддини Балхӣ) таъсир гирифт. Дар адабиёти муосири тоҷик шоирон С. Айнӣ («Марши Ҳуррият»), А. Лоҳутӣ («Сипоҳи сурх», «Мо коргарзодагонем») ва П. Сулаймонӣ («Марши пионерӣ») дар ҳавои гимн шеърҳо эҷод кардаанд. Ҳамаи давлатҳои имрӯза гимн доранд, ки якҷо бо нишону парчам рамзи давлат аст. == Гимни Тоҷикистон == Ноябри 1946 Президиуми Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон Гимни давлатии ҷумҳури (шеъри [[Абулқосим Лоҳутӣ]], мусиқии [[Сулаймон Юдаков]])-ро тасдиқ кард ва он аввалин бор 15 ноябри ҳамон сол аз тариқи радио садо дод. Варианти нави Гимни давлатии ҶШС Тоҷикистон 4 ноябри 1977 тасдиқ карда шудааст. Баъди соҳибистиқлол гардидани Тоҷикистон гимни нави ҷумҳурӣ (шеъри [[Гулназар Келдӣ]], мусиқии Сулаймон Юдаков) эҷод шуд. == Нигаред низ == * [[Суруди миллии Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон]] * [[Суруди миллии Тоҷикистон]] * [[Суруди миллӣ]] == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * Губер Р. И. ''Всеобщая история музыки.'' Ч. 1. М., 1965; * ''Энциклопедияи советии тоҷик.'' Ҷ. 2. Д., 1980; * ''Энциклопедияи адабиёт ва санъати тоҷик.'' Ҷ. 1. Д,, 1988; * Гаспаров М. Л. ''Древнегреческая хоровая лирика: Топика и композиция гимнов Горация//Гаспаров'' М. Л. Избр. труды. Т. 1. М., 1997; * ''Новая российская энциклопедия,'' Т. IV(2). М., 2008. == Пайвандҳо == * [https://web.archive.org/web/20110721104832/http://www.tadzsikisztan.extra.hu/zene2-himnusz.html {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20110721104832/https://web.archive.org/web/20110721104832/http://www.tadzsikisztan.extra.hu/zene2-himnusz.html |date=2011-07-21 }} Tádzsikisztán magyar honlapja] — Vocal, instrumental, and soviet version of the Anthem with the current lyrics, featured in Némethy András (Arisztid) «Tádzsikisztán magyar honlapja» website. == Сарчашма == * {{ЭМТ|Гимн|4|муаллиф= }} [[Гурӯҳ:Сурудҳои миллӣ аз рӯи алифбо]] [[Гурӯҳ:Сурудҳои миллӣ аз рӯи кишвар]] jr46whu94j5o9i4hnr3aii4ld91sjbj Абӯмӯсо 0 276079 1493070 1260970 2026-11-08T14:06:11Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 1493070 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Абӯмӯсо |номи аслӣ = {{Lang-fa|ابوموسی}} |кишвар = Эрон |герб = |флаг = |ширина герба = |ширина флага = |lat_deg= 27|lat_min= 12|lat_sec= |lon_deg= 56|lon_min= 15|lon_sec= |CoordAddon = type:city(352000)_region:IR |CoordScale = |размер карты страны = 300 |размер карты региона = |размер карты района = |вид региона = устон |регион = Устони Ҳурмузгон |регион в таблице = |вид района = |район = |район в таблице = |вид общины = |община = |община в таблице = |внутреннее деление = |вид главы = |глава = |дата основания = |первое упоминание = |прежние имена = |статус с = |площадь = |вид высоты = |высота центра НП = |климат = |официальный язык = |официальный язык-ref = |аҳолӣ = 1,705 |соли барӯйхатгирӣ = 2006 |плотность = |агломерация = |национальный состав = |конфессиональный состав = |этнохороним = |часовой пояс = +3:30 |DST = |телефонный код = +98 21 |почтовый индекс = |почтовые индексы = |автомобильный код = |вид идентификатора = |цифровой идентификатор = |категория в Commons = Abū Mūsā |сайт = |язык сайта = |язык сайта 2 = }} '''Абӯмӯсо''' ( {{Lang-fa|ابوموسی}} Abū Mūsā) шаҳр ва пойтахти [[Шаҳристони Абӯмӯсо]], [[Устони Ҳурмузгон]], дар [[Эрон|Эрон аст]]. Дар барӯйхатгирии соли 2006, шумораи аҳолии он 1,705 нафар буд.<ref> [http://www.mongabay.com/igapo/2005_world_city_populations/Iran.html Cities in Iran: 2005]</ref>. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Сарчашма == * [https://web.archive.org/web/20190416193911/http://iranica.com/ iranica Abū Mūsā] {{Шаҳрҳои устони Ҳурмузгон}} [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Эрон]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои устони Ҳурмузгон]] [[Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишин аз рӯи алифбо]] o61a5elb8l0gfzc8ul7zd8haptgrlhv Бастак 0 276082 1493108 1349100 2026-11-08T16:47:18Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 1493108 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Бастак |номи аслӣ = {{Lang-fa|ابوموسی}} |кишвар = Эрон |герб = |флаг = |ширина герба = |ширина флага = |lat_deg= 27|lat_min= 12|lat_sec= |lon_deg= 56|lon_min= 15|lon_sec= |CoordAddon = type:city(352000)_region:IR |CoordScale = |размер карты страны = 300 |размер карты региона = |размер карты района = |вид региона = устон |регион = Устони Ҳурмузгон |регион в таблице = |вид района = |район = |район в таблице = |вид общины = |община = |община в таблице = |внутреннее деление = |вид главы = |глава = |дата основания = |первое упоминание = |прежние имена = |статус с = |площадь = |вид высоты = |высота центра НП = |климат = |официальный язык = |официальный язык-ref = |аҳолӣ = 8,376 |соли барӯйхатгирӣ = 2006 |плотность = |агломерация = |национальный состав = |конфессиональный состав = |этнохороним = |часовой пояс = +3:30 |DST = |телефонный код = +98 21 |почтовый индекс = |почтовые индексы = |автомобильный код = |вид идентификатора = |цифровой идентификатор = |категория в Commons = Abū Mūsā |сайт = |язык сайта = |язык сайта 2 = }} [[Акс:Alfateh_khan_cistern.jpg|мини|Бинои таърихии Алфатхон ]] '''Бастак''' ( {{Lang-fa|بستک}} ; Ҳамчунин '''Bustak''' маъруф аст) шаҳр ва ва пойтахти [[Шаҳристони Бастак]], [[Устони Ҳурмузгон]],дар [[Эрон]] . Бастак ба таври анъанавӣ як қисми минтақаи Ирохистон буд. Сокинони Бастак мардуми Ачом мебошанд. Сокинони Бастак ба забони бастаки, лаҳҷаи Ачомиро сухан мегӯянд. Дар барӯйхатгирии аҳолӣ дар соли 2006, шумораи аҳолии он 8,376 нафар, дар 1765 оила буд.<ref> [http://www.mongabay.com/igapo/2005_world_city_populations/Iran.html Cities in Iran: 2005]</ref>. [[Акс:قلعه خان بستک 8.jpg |мини|чап|Қалъаи таърихии Казим]] [[Акс:Kazim_house.jpg|мини|марказ|Мақбараи таърихии Казим]] == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Сарчашма == * [https://web.archive.org/web/20190416193911/http://iranica.com/ iranica Abū Mūsā] {{Шаҳрҳои устони Ҳурмузгон}} [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Эрон]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои устони Ҳурмузгон]] [[Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишин аз рӯи алифбо]] [[Гурӯҳ:Саҳифаҳое, ки бо тарҷумаҳои ношинос оварда шудаанд]] ccjh3f5u7egj5f7kdv88ykwlg9el66r Бика (Шаҳр) 0 276100 1493115 1349107 2026-11-08T17:26:13Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 1493115 wikitext text/x-wiki {{МА | мақом = Шаҳр | номи тоҷикӣ = Бика | номи аслӣ = بيكا‎ | кишвар = Эрон }} '''Бика''' ( {{Lang-fa|بيكا}} ҳамчуни ба забони румӣ чун '''Bīkā;''' низ '''Bī Kāh''' ва '''Bīkāh)''' маълум аст. Бика як шаҳри [[Шаҳристони Рӯдон]], [[Устони Ҳурмузгон|Устони Ҳурмузгони]], [[Эрон]] аст. Дар барӯйхатгирии соли 2006, шумораи аҳолии он 6,378 нафар, дар 1,331 оила буд.<ref>{{Cite web|url=http://world-gazetteer.com/wg.php?men=gpro&geo=-271517|title=World Gazetteer|archiveurl=https://archive.is/20130209133540/http://world-gazetteer.com/wg.php?men=gpro&geo=-271517|archivedate=2013-02-09}}</ref>. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Сарчашма == * [https://web.archive.org/web/20190416193911/http://iranica.com/ iranica ] {{Шаҳрҳои устони Ҳурмузгон}} [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Эрон]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои устони Ҳурмузгон]] [[Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишин аз рӯи алифбо]] [[Гурӯҳ:Саҳифаҳое, ки бо тарҷумаҳои ношинос оварда шудаанд]] sih38l2mdfrbp7ob7on9wqh54seo5hk Даргаҳон 0 276101 1493172 1349116 2026-11-08T19:58:36Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 1493172 wikitext text/x-wiki {{МА | мақом = Шаҳр | номи тоҷикӣ = Даргаҳон | номи аслӣ = درگهان | кишвар = Эрон }} '''Даргаҳон''' ( {{Lang-fa|درگهان}} ҳамчунин ба забони румӣ чун '''Dargahān''' ва '''Dargawān;''' инчунин '''Bandar-e Dargahān)''' маълум шаҳри соҳилӣ аст, дар [[Бахши марказии шаҳристони Қишм]], [[Устони Ҳурмузгон]]<nowiki/>и [[Эрон]]. Шумораи аҳолӣ дар соли 2016 14,525 нафар будааст.<ref>{{Cite web|url=http://world-gazetteer.com/wg.php?men=gpro&geo=-271517|title=World Gazetteer|archiveurl=https://archive.is/20130209133540/http://world-gazetteer.com/wg.php?men=gpro&geo=-271517|archivedate=2013-02-09}}</ref>. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Сарчашма == * [https://web.archive.org/web/20190416193911/http://iranica.com/ iranica ] {{Шаҳрҳои устони Ҳурмузгон}} [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Эрон]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои устони Ҳурмузгон]] [[Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишин аз рӯи алифбо]] [[Гурӯҳ:Саҳифаҳое, ки бо тарҷумаҳои ношинос оварда шудаанд]] ndt8696edasns97x5qpz7ai9z141wt4 Гавҳар Шарофзода 0 276364 1493150 1486525 2026-11-08T19:12:14Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 1493150 wikitext text/x-wiki {{Сиёсатмадор |ном = |номи аслӣ = Шарофзода Гавҳар |тасвир = |бар = |тавсифи тасвир = |ном ҳангоми таваллуд = |номи мустаъор = |таърихи таваллуд = 23.03.1966 |зодгоҳ = {{Зодгоҳ|ноҳияи Панҷ}}, [[ҶШС Тоҷикистон]], [[ИҶШС]] |таърихи даргузашт = |маҳалли даргузашт = |шаҳрвандӣ = {{Парчам|Тоҷикистон}} |таҳсилот = [[Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон]] |дараҷаи илмӣ = {{Дараҷаи илмӣ|доктор|илмҳои филология}} |унвонҳои илмӣ = {{Унвонҳои илмӣ||1}} |миллат = тоҷик |эътиқод = |ҳизб = [[Ҳизби халқии демократии Тоҷикистон]] |ғояҳои асосӣ = |навъи фаъолият = вакили [[Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] |падар = |модар = |ҳамсар = |фарзандон = |ҷоизаҳо = |соядаст = |бари соядаст = |вебгоҳ = |викианбор = }} '''Шарофзода Гавҳар''' ([[23 март]]и [[1966]], [[ноҳияи Панҷ]]) — омӯзгор, доктори илмҳои филология, вакили [[Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]]. == Зиндагинома == Шарофзода Гавҳар [[23 март]]и [[соли 1966]] дар [[ноҳияи Панҷ]] ба дунё омадааст. Соли 1990 [[Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон]]ро хатм кардааст. Ихтисос: омӯзгор, доктори илмҳои филологӣ, дотсент. Соли 2008 бо «Ифтихорнома»-и Ҷумҳурии Тоҷикистон, соли 2011 бо медали ҷашнии «20-солагии Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон» мукофотонида шудааст. * Солҳои 1985—1990 — Донишҷӯи [[Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон]], шаҳри Душанбе. * Солҳои 1983—1984 — Роҳбари кружоки ҳаваскорон, муаллимаи мактаби миёнаи № 7 ноҳияи Панҷ. * Солҳои 1984—1985 — Муаллимаи мактаби миёнаи № 1 ноҳияи Панҷ. * 07-10 соли 1990 — Лаборанти калони кафедраи адабиёти тоҷики [[Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон]]. * Солҳои 1990—1993 — Ассистенти кафедраи забони тоҷикии байни факултетҳои [[Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон]]. * Солҳои 1993—2001 — Мудири аспирантураи [[Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон]]. * Солҳои 2001—2002 — Муовини мудири шуъбаи таълими [[Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон]]. * Солҳои 2002—2005 — Сарэксперти шуъбаи аттестатсия, аккредитатсия ва литсензионии мактабҳои олӣ ва коллеҷҳои Идораи аттестатсияи муассисаҳои таълимии назди Вазорати маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон. * Солҳои 2005—2006 — Мудири шуъбаи забони [[Вазорати маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон]]. * 02-05 соли 2006 — Муовини ректор оид ба корҳои тарбиявии [[Донишгоҳи давлатии молия ва иқтисоди Тоҷикистон|Донишкадаи андоз ва ҳуқуқи Ҷумҳурии Тоҷикистон]]. * Солҳои 2006—2009 — Муовини ректор оид ба корҳои ташкилию тарбиявии [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]]. * Солҳои 2009—2010 — Мудири кафедраи идоракунии захираҳои инсонии Донишкадаи такмили ихтисоси хизматчиёни давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон, шаҳри Душанбе. * Солҳои 2010—2013 — Ректори Донишкадаи такмили ихтисоси хизматчиёни давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон, шаҳри Душанбе. * Аз декабри соли 2013 то с. 2020 — Раиси [[Кумитаи забон ва истилоҳоти назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон]]. [[1 март]]и [[соли 2020]] вакили Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон интихоб шудааст<ref>{{Cite web|url=http://www.parlament.tj/deputats/54|title=Шарофзода Гавҳар|author=|website=www. majmilli.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2025-03-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230531062821/https://parlament.tj/deputats/54|archivedate=2023-05-31}}</ref> == Мукофот == * «[[Аълочии маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон]]» (2001) * «Ифтихорнома»-и Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон (2008), * медали ҷашнии «20-солагии истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон (2011), * «Аълочии матбуот»-и Ҷумҳурии Тоҷикистон (2011), * «Аълочии фарҳанг»-и Ҷумҳурии Тоҷикистон (2016), * Унвони фахрии «[[Корманди шоистаи Тоҷикистон]]» (2017).<ref>{{Cite web|url=http://www.parlament.tj/deputats/54|title=Шарофзода Гавҳар|author=|website=www. majmilli.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2025-03-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230531062821/https://parlament.tj/deputats/54|archivedate=2023-05-31}}</ref> == Нигаред низ == * [[Вакили Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] == Эзоҳ == {{эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Сиёсатмадорони Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Сиёсатмадорон аз рӯи алифбо]] [[Гурӯҳ:Вакилони Маҷлиси Намояндагони Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати VI]] [[Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Филологони Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Занҳо-сиёсатмадорони Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Занҳо-олимаҳо]] [[Гурӯҳ:Занони Тоҷикистон дар сиёсат]] [[Гурӯҳ:Ходимони ҷамъиятии Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Дорандагони нишони Аълочии маорифи Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Дорандагони унвонҳои фахрӣ аз Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Дорандагони медали ҷашнии «20-солагии Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон»]] 60mncj4rji0l16l4wk2xznp1sq06nmo Азиз Гиёзода 0 276382 1493074 1431285 2026-11-08T14:17:40Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 1493074 wikitext text/x-wiki {{Сиёсатмадор |ном = |номи аслӣ = Гиёзода Азиз Қодир |тасвир = |бар = |тавсифи тасвир = |ном ҳангоми таваллуд = |номи мустаъор = |таърихи таваллуд = 7.10.1969 |зодгоҳ = {{Зодгоҳ| ноҳияи Шуғнон }}, [[ВМКБ]], [[ҶШС Тоҷикистон]], [[ИҶШС]] |таърихи даргузашт = |маҳалли даргузашт = |шаҳрвандӣ = {{Парчам|Тоҷикистон}} |таҳсилот = Донишгоҳи давлатии Хоруғ |дараҷаи илмӣ = |унвонҳои илмӣ = |миллат = тоҷик |эътиқод = |ҳизб = [[Ҳизби халқии демократии Тоҷикистон]] |ғояҳои асосӣ = |навъи фаъолият = вакили [[Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] |падар = |модар = |ҳамсар = |фарзандон = |ҷоизаҳо = |соядаст = |бари соядаст = |вебгоҳ = |викианбор = }} '''Азиз Гиёзода''' (''Гиёзода Азиз Қодир''; зод. [[7 октябр]]и [[1969]], [[ноҳияи Шуғнон]], [[ҶШС Тоҷикистон]]) — давлатмарди тоҷик, вакили [[Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] даъвати VI <ref>{{Cite web|url=https://parlament.tj/deputats/60|title=Ғиёсзода Азиз Қодир|author=|website=www.parlament.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2020-04-02|archivedate=2020-08-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200811211421/https://parlament.tj/deputats/60}}</ref> ва даъвати VII.<ref>{{Cite web|url=http://www.parlament.tj/deputies|title=Муовин|author=|website=www.parlament.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2025-04-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230922074928/https://parlament.tj/deputies|archivedate=2023-09-22}}</ref>. == Зиндагинома == Азиз Гиёзода [[7 октябр]]и [[соли 1969]] дар [[ноҳияи Шуғнон]] ба дунё омадааст. Соли 1999 Донишгоҳи давлатии Хоруғ ва соли 2011 Академияи хидмати давлатии назди Президенти Федератсияи Русияро хатм кардааст. == Корнома == * 1997—2001 — назоратчӣ-тафтишотчии Раёсати назоратии тафтишотии Вазорати молияи Ҷумҳурии Тоҷикистон дар шаҳри Хоруғ; * 2001—2002 — сармуҳосиби Шуъбаи молияи шаҳри Хоруғ * 2002—2003 — мутахассиси пешбар оид ба назорати дохилӣ ва аудитории Маркази хазинадории Идораи молияи Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон; * 2003—2005 — сармутахассиси Идораи дар Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон будаи Кумитаи назорати давлатии моляивии Ҷумҳурии Тоҷикистон; * 2005—2006 — сардори Департаменти молияи Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон; * 2006—2013 — муовини раиси Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон, шаҳри Хоруғ; * 2013—2020 — раиси ноҳияи Шуғнони Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон<ref>{{Cite web|url=http://www.president.tj/node/22077|title=Фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар бораи аз вазифаи раиси ноҳияи Шуғнони Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон озод намудани Гиёзода А. Қ.|website=www.president.tj|date=2020-01-13|publisher=Президенти Тоҷикистон|accessdate=2024-02-08}}</ref>; * Аз [[1 март]]и [[соли 2020]] то [[1 март]]и [[соли 2025]] — вакили [[Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] даъвати шашум. <ref>{{Cite web|url=https://parlament.tj/deputats/60|title=Ғиёсзода Азиз Қодир|author=|website=www.parlament.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2020-04-02|archivedate=2020-08-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200811211421/https://parlament.tj/deputats/60}}</ref> * Аз [[3 март]]и [[соли 2025]] — вакили [[Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] даъвати ҳафтум. * Аз [[19 март]]и [[соли 2025]] дар ҷаласаи якуми Иҷлосияи якуми Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати ҳафтум, Азиз Гиёзода муовини Раиси Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон интихоб шуд.<ref>{{Cite web|url=http://www.parlament.tj/deputies|title=Муовин|author=|website=www.parlament.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2025-04-09|archivedate=2023-09-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230922074928/https://parlament.tj/deputies}}</ref>. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Сиёсатмадорони Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Сиёсатмадорон аз рӯи алифбо]] [[Гурӯҳ:Вакилони Маҷлиси Намояндагони Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати VI]] [[Гурӯҳ:Вакилони Маҷлиси Намояндагони Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати VII]] fl5umzztvnu790bw1dkukrcgqmjftk2 Ёвари Ҳамадонӣ 0 276540 1493042 1391911 2026-11-08T13:19:50Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 1493042 wikitext text/x-wiki {{Адиб}} '''Аҳмади Некталаб''' машҳур ба '''Ёвари Ҳамадонӣ''' ({{ВД-Дебоча}}) — {{шоир|Эрон|асри XX}}, нависанда ва муҳаққиқ аз Эрон буд. == Зиндагинома == Вай 22.04.1934 дар Ҳамадон таваллуд шудааст.<ref name="vista.ir">https://vista.ir/article/132463/احمد-نیک-طلب-(یاور-همدانی)</ref> Маълумоти ибтидоӣ ва миёнаро дар Ҳамадон хатм кардааст.Дар синни 13-солаги шеър менавишт ва дар Ассотсиатсияи адабиёти Эрон фаъолона ширкат мекард. Вай яке аз шоирони намоёни Эрон ҳисобида мешавад. Дар донишгоҳи Ҳарвард мачмуаи шеърҳояш дар лаҳҷаи Ҳамадон، [[Китоб]] "Сай Сар Алванд "нигоҳ дошта шудааст<ref>http://id.lib.harvard.edu/alma/990097716950203941/catalog</ref> [[Пупак Никталаб]] ва [[Бобак Некталаб|Бабак Никталаб]] фарзандони ӯянд. == Китобҳо == * маснавии « Сурӯди Фардо» * тасҳеҳи девони "Рафиқи Исфаҳонӣ" * «тасхеҳу тадвини девони "Арзи ориёи»<ref>{{Cite web |url=http://opac.nlai.ir/opac-prod/search/briefListSearch.do?command=FULL_VIEW&id=622232&pageStatus=0&sortKeyValue1=sortkey_title&sortKeyValue2=sortkey_autho |title=нусхаи бойгонӣ |accessdate=2020-04-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220627152846/https://opac.nlai.ir/opac-prod/search/briefListSearch.do?command=FULL_VIEW&id=622232&pageStatus=0&sortKeyValue1=sortkey_title&sortKeyValue2=sortkey_autho |archivedate=2022-06-27}}</ref> * "Нуздах ашъор"، " Нитсатон" * китоби " Кухсори Алванд " маҷмӯъае ҳовии ғазал , қасида, маснавию рубои ва тарона, интишороти сӯраи меҳр, соли 2004<ref>https://www.worldcat.org/search?q=no%3A62117207</ref> == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{Бузургони адаби форсӣ}} [[Гурӯҳ:Шоираҳои порсигӯй]] kr4o99yy70unek1f5uhoegadfxqovxu Фируз Қодиров 0 277191 1493294 1446254 2026-11-09T10:27:25Z Zolfeqar Fatihzadeh 30846 ороиш, имло 1493294 wikitext text/x-wiki {{Олим}} '''Фируз Абдулҳафизович Қодиров''' (зод. 24 марти 1984, деҳаи [[Мадм]], [[ноҳияи Айнӣ]]) — иқтисоддон, [[номзади илм]]ҳои иқтисодӣ (2012), дотсент. Собиқ ноиби ректори [[Донишгоҳи давлатии молия ва иқтисоди Тоҷикистон]].<ref name="Фируз Абдулхафизович Қодиров">{{Cite web|url=http://tgfeu.tj/tj/about_the_university/management/detail.php?ID=1008|title=Фируз Абдулхафизович Қодиров|author=|website=www.tgfeu.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2020-06-12|archivedate=2020-06-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200614051259/http://tgfeu.tj/tj/about_the_university/management/detail.php?ID=1008}}</ref> == Зиндагинома == Фируз Қодиров 24 марти соли 1984 дар деҳаи Мадми ноҳияи Айнӣ таваллуд шудааст. Соли 2006 факултети иқтисод ва идораи [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]]ро аз рӯйи ихтисоси иқтисодчӣ-менеҷер бо дипломӣ «аълочӣ» хатм намудааст. Фаъолияти кориашро соли 2006 дар кафедраи иқтисодиёти корхонаҳо ва соҳибкории [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]] ба ҳайси ассистент оғоз намуда, сипас дар шуъбаи рӯзонаи аспирантураи ДМТ, Пажуҳигоҳи илмию тадқиқотии «Меҳнат ва ҳифзи иҷтимоии аҳолӣ», Вазорати рушди иқтисод ва савдои Ҷумҳурии Тоҷикистон (2007-2010) таҳсил ва фаъолият кардааст. Баъди хатми аспирантура дар вазифаи ассистент (2010-2012), муаллими калон (2012-2016) ва и.в. дотсенти кафедраи номбаршуда (2016-2017) фаъолият намудааст. Солҳои 2014-2017 дар вазифаи муовини декани факултети иқтисод ва идораи [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]] оид ба илм ва робитаҳои байналмилалӣ фаъолият кардааст. Муаллифи беш аз 30 маводи илмӣ ва таълимию методӣ мебошад. Ноибректори [[Донишгоҳи давлатии молия ва иқтисоди Тоҷикистон]] аст.<ref name="Фируз Абдулхафизович Қодиров"/> == Осор == * Реструктуризация акционерного капитала как способ повышения эффективности акционерных обществ//Материалы научно-теоретической конференции профессорско-преподавательского состава и студентов. Душанбе, 2011г. * Акционирования как метод инвестирования промышленных предприятий//Материалы республиканской научно-практической конференции «Пути совершенствования финансовых отношений и их влияние в обеспечении устойчивого экономического роста Республики Таджикистан»-Душанбе, 2011 г. * Формирование эффективной структуры управления акционерных обществ пищевой промышленности Республики Таджикистан//Материалы республиканской научно-практической конференции «Актуальные проблемы экономики и менеджмента в современном Таджикистане»-Душанбе, 2012 г. * Предпосылки формирования и развития крупных интегрированных структур в пищевой промышленности Республики Таджикистан//Материалы республиканского круглого стола «Проблемы развития производственного предпринимательства в Республике Таджикистан» -Душанбе, 2014 г. * Некоторые вопросы формирования и развитии акционерной формы хозяйствования в экономике Республики Таджикистан//Материалы республиканской научно-практической конференции «Проблемы инвестиционного обеспечения инновационного развития предпринимательской деятельности в Республике Таджикистан»-Душанбе, 2014 г. * Эффективный менеджмент как фактор устойчивого развития акционерных обществ в Республике Таджикистан//Материал республиканской научно-практической конференции на тему “Таджикистан в ХХ1 веке: перспективы устойчивого развития наиональной экономики”. Ходжент, 2014. * Инвестиционная деятельность акционерных обществ АПК: необходимость и направления развития//Материалы республиканской научно-практической конференции «Государственное регулирование развития аграрного сектора Таджикистана: тенденции, проблемы и пути ее решения». Душанбе, 19-20 декабря 2014 г. * Некоторые особенности формирования и развития рыночных отношений в сфере услуг Республики Таджикистан//Материалы республиканской научно-практической конференции «Государственное регулирование развития аграрного сектора Таджикистана: тенденции, проблемы и пути ее решения». Душанбе, 19-20 декабря 2014 г. * Концептуальные основы управления современными предприятиями с учетом информационной составляющей//Материалы республиканской научно-практической конференции «Электронное правительство в Республике Таджикистан: состояние и перспективы развития». Душанбе, 10-11 ноября 2015 г.<ref name="Фируз Абдулхафизович Қодиров"/> == Эзоҳ == {{эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Иқтисодшиносони Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Олимони Донишкадаи молия ва иқтисоди Тоҷикистон‎]] 7sdfygds685nf7p5wmzkvlk3xdrym75 Бозоргонӣ 0 280727 1493123 1416608 2026-11-08T17:42:53Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 1493123 wikitext text/x-wiki <references group="lower-alpha" />{{ТарҷумаКунед|en|Marketing }}<references /> '''Маркетинг''' — аз калимаи англисӣ «market» — бозор пайдо шудааст. Назар ба бозор мафҳуми маркетинг мазмуни васеъ ва чуқуртар дорад. Маркетингро — бозоршиносӣ гуфтан ҳам на чандон дуруст аст. Маркетингро ҳамчун системаи мукаммали ташкил ва идоракунии фаъолияти боҳаракати ширкат тасвир намудан лозим аст. Бо ибораи дигар фаъо­лияти маркетингии ширкат аз вақти пайдо шудани ақида дар бораи ягон моли нав cap шуда то вақти истеҳсолу гузориши мол, мубодилаи вай ва инчунин хидматрасонӣ пас аз фурӯш ва ташкили истеъмоли мол, давом дорад. Таърифи ҳозиразамони маркетингро олими Амрико. яке аз аъзоёни ассотсиатсияи маркетинги [[ИМА]], профессори Доншгоҳи Шимолу Ғарб [[Филипп Котлер]] додааст. ''Маркетинг— яке аз шаклҳои фаъолияти инсон буда, бо воситаи мубодила ба қонеъ намудани эҳтиёҷоту талаботи одамон равона карда мешавад.'' Чунин таърифи мухтасар шарҳро талаб мекунад: * Маркетинг- чунин шакли фаъолияти мақсадноки гурӯҳи одамон мебошад, ки ихтисоси махсусро талаб мекунад ва меҳнати онҳо ҳам ба ширкат ва ҳам ба ҷамъият фоиданок аст. * Маркетинг- бо муайян намудани эҳтиёҷоту талабот ва бо аниқ намудани тақозои харидорон сару кор дорад ва ширкат бояд ҳамаи онҳоро ба эътибор гирифта барои қонеъ гардонидан ҳаракат намояд. * Маркетинг- бо гузаронидани чорабиниҳои мушаххас дар доираи гуногуни истеҳсолот, алалхусус дар муомилот яъне дар вақти хариду фурӯши молхо вобастагӣ дорад. Маркетинг- ин сиёсати корхона баҳри гирифтани фоида, ки дар натиҷаи омӯхтану ояндабинӣ, идоракунии оқилона ва қаноатмандгардонии истеъмолкунандагон бо мол, хидмат ё чизи дигари харидаашон ба даст меояд, асос меёбад.<ref name="МАФҲУМИ МАРКЕТИНГ">{{Cite web|url=http://univer.tj/marketing/maf%D1%9Aumi-marketing/|title=МАФҲУМИ МАРКЕТИНГ|author=|website=www.univer.tj|date=2017-02-10|publisher=|lang=tg|accessdate=2022-10-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221128080914/http://univer.tj/marketing/maf%D1%9Aumi-marketing/|archivedate=2022-11-28}}</ref> == Таърихи пайдоиши маркетинг == Хоҷагиҳои кишварҳои тарақиёфтаи капиталистиро дар солҳои 1900 -1903 буҳрони иқтисодӣ фаро гирифт. Молҳо назар ба қобилияти харидорӣ барзиёд истеҳсол шуда ба фуруш намерафтанд ва ин масъала ҳалли худро талаб намуд. Аз ин сабаб дар баъзе донишгоҳҳои ИМА ба омӯхтани фанни махсус, яъне роҳҳои оқилона ташкил намудани муомилоти мол шурӯъ намуданд. Ин заминаи нахуст барои маркетинг буд. Бояд қайд кард, ки маркетинги муосир ҳамчун назарияи бозори идоракунии фаъолияти ширкат аз солҳои 50-уми асри XX cap карда инкишоф ёфта истодааст. Дар ин марҳила миқдори зиёди ширкатҳо ба сохти ташкилии идоракунии корхона тағйироти куллӣ дохил намуданд. Ягона мақсад дар он буд, ки ҳамаи унсурҳои истеҳсолию тиҷоратро ба талаби бозор мувофиқ намоянд. Дар собиқ [[ИҶШС]] унсурҳои алоҳидаи маркетинг аз соли 1965 cap карда дар корхонаву иттиҳодияҳои истеҳсоли молҳои истеъмолии халқ ва соҳаи тиҷорат истифода бурда шуда буд. Ташкили ВНИИКС ва бахшҳои вай дар ҷумҳуриҳои [[ИҶШС|иттифоқӣ]] ва инчунин шуъбаю гуруҳҳои махсус барои омӯхтани талабот ва конъюнктураи тиҷорат дар соҳаҳои хоҷагии халқ аз ин шаҳодат медиҳанд. Лекин дар системаи маъмурию фармондиҳӣ ва планкашии беҳад марказонидашуда, маркетинг мавқеъи худро муайян карда натавонист. Баъд аз ба даст овардани истиқлол дар Ҷумҳурии Тоҷикистон қадамҳои аввал барои ташкил додани системаи мукаммали маркетинги ва истифодаи тарзу усулҳои вай гузошта шуда истодааст.<ref name="МАФҲУМИ МАРКЕТИНГ"/> {{хурд}} == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Бозоргонӣ]] oxfzgccfuateypvggyrvupgibkyrnww Columbia Pictures 0 282307 1493022 1349579 2026-11-08T12:23:32Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 1493022 wikitext text/x-wiki {{Ширкат |ном = |номҳои пештара = |логотип = [[Акс:Columbia_Pictures_logotype.png]] |навъ = [[ширкати ҷамъиятӣ]] |таъсисёбӣ = 1924 |асосгузорон = Гэри Кон<br>Ҷек Кон<br>Ҷо Брендт |барҳамхӯрӣ = |сабаби барҳамхӯрӣ = |ворис = |макон = [[Калвер Сити]], [[Калифорния]], {{Парчам|ИМА}} |афроди калидӣ = |листинг дар биржа = |бахш = [[Филмсозӣ]] |маҳсулот = [[филм]] |гардиш = |фоидаи амалиётӣ = |фоидаи соф = |активҳо = |сармоягузорӣ = |шумораи кормандон = |ширкати модарӣ = [[Sony Pictures Motion Picture Group]] |ширкатҳои духтарӣ = [[TriStar Pictures]] |сайт = {{URL|https://www.sonypictures.com/|sonypictures.com}} }} '''Columbia Pictures Industries, Inc.''' — ширкати синамоӣ ва телевизионии амрикоӣ, бахше аз ''Sony Pictures Motion Picture Group'', ки аз соли 1989 ба ширкати [[Sony Pictures Entertainment]], фаръии ширкати [[Sony|Sony Corporation]]-и [[Ҷопон]] тааллуқ дорад<ref>{{Cite web|lang=|url=http://pdf.secdatabase.com/2080/0000950123-11-062283.pdf|title=SECURITIES AND EXCHANGE COMMISSION FORM 20-F Annual and transition report of foreign private issuers pursuant to sections 13 or 15(d)|author=|website=|date=|publisher=}}</ref> . Шуъбаи калони Columbia [[TriStar Pictures]] мебошад. Дар асл (вале қонунӣ нест), [[Metro-Goldwyn-Mayer|MGM]], ки ба филмҳои [[Ҷеймс Бонд]] ҳуқуқ дорад, аз соли 2006 то 2015 дар ҳамон ҳолати тобеъ қарор дошт. Ин яке аз киностудияҳои пешрафта дар ҷаҳон ва яке аз панҷ киностудияи бузургӣ амрикоӣ мебошад. Имрӯз он чаҳорумин студияи бузургтарин дар ҷаҳон аст. Ширкати "Columbia Pictures" барои соли 2023 як қисми шӯъбаи "Sony Pictures Motion Pictures Group" буда, роҳбар ва директори иҷроия Том Рот мебошад, ин шӯъба инчунин дигар студияҳои синаморо дар баробари Columbia Pictures дар бар мегирад, ки инҳо Tristar Pictures, Screen Gems, 3000 Pictures, Sony Pictures Imageworks, Stage 6 Films, Affirm Films, Sony Pictures Animation, Sony Pictures Classics, Sony Pictures International Production мебошанд. Ин шӯъба ҷузъи Sony Pictures Entertainment мебошад, ки директори иҷроияаш Тонӣ Винсиквера мебошад, ки ба ширкати ҷопонии Sony Group тааллуқ дорад ва президенти киностудияи Columbia Pictures Майкл Маршалл мебошад. == Таърих == Ширкати CBC Film Sales Corporation дар соли 1919 аз ҷониби ду соҳибкор Ҳаррӣ Кон ва бародараш Ҷек (дар [[Ню Йорк]] дар оилаи коргари яҳудӣ таваллуд шудаанд: падараш Ҷозеф Коэн зодаи [[Олмон]] ва модараш Белла Ҷозеф аз [[Империяи Русия]] муҳоҷират кардааст) таъсис дода шудааст. Инчунин продюсер Ҷо Брандт, ки ба онҳо ҳамроҳ шуд. Қисми муҳими кормандон дар он вақт оилаи Конҳо ва хешовандони онҳо буданд. Обрӯи ширкат чунон паст буд, ки "CBC" ба таври шӯхӣ ҳамчун "карами шӯрва гӯшти гови шӯр (англ. Corned Beef and Cabbage) маънидод карда мешуд. Бо умеди беҳтар кардани тасвир, Кон онро соли 1924 Columbia Pictures номид. Кон шахсан то соли 1958 истеҳсоли филмҳоро назорат карда, дар ин замина як навъ рекорди ҳолливудӣ гузошт. Аз трестҳои асосии филм дар системаи студияи миёнаи асри бистум, Columbia Pictures буҷаи хоксортаринро дошт. Дар солҳои 1930-ум мазҳакаҳои [[Ҳовард Ҳоукс]] ва [[Фрэнк Капра]] («It Happened One Night», «Ҷаноби Смит ба Вашингтон меравад») калиди даромаднокии он буданд. Истеҳсоли силсилафилми камбуҷавӣ ва рақамҳои комиксҳои Three Stooges дар байни омма муваффақият ба даст оварданд. Барои сарфа кардани хароҷот як манзара аз як филм ба филми дигар мегузаронданд. [[Уолт Дисней]] тавассути ин ширкат филми тасвирии [[Микки Маус]]ро нашр кард ва ӯ ин намоишро то охири соли 1932 идома дод. Дар солҳои 1940-ум Капра аз студия рафт. Ҳаррӣ Кон тавонист аз ҳисоби шартнома бо [[Рита Ҳейворт]], ки пас аз филми "Гилда" ба яке аз серталабтарин ситораҳои синамо табдил ёфт, тиҷорати ларзидаистодаашро ислоҳ кунад. Вай инчунин яке аз аввалин киномагнатҳо буд, ки аз бум [[телевизион]]и солҳои 1950 истифода бурда, "[[Screen Gems]]"-ро аз аниматсияҳои арзон ба [[силсилафилм]]ҳои телевизионии пастсифат ба мисли "Bewitched" сабт кунад. Кинотеатрҳои Columbia аҳамиятнок набуд, бинобар ин пароканда шудани трестҳои филм дар охири солҳои 1940-ум ба студия чандон таъсир нарасонд. Дар пасманзари рақибон, ки аз даст додани даромад аз театрҳои худ азоб мекашиданд, ширкати Кона дар мавқеи ғолиб қарор дошт. Дар як муддати кӯтоҳ аз соли 1954 то соли 1957, се филми истеҳсолкардаи Columbia Pictures [[ҷоизаи Оскар]] барои беҳтарин филми солро гирифтанд. Барандаи дигари Оскар ҳамосаи [[Дэвид Лин]] "Lawrence of Arabia" (1962) буд. Columbia аз тиҷорати нисбатан хурди оилавӣ ба флагмани саноати синамои миллӣ табдил ёфтааст. Мисли дигар студияҳои бузург, дар охири солҳои 1960-ум ширкат дар остонаи муфлисшавӣ қарор дошт ва маҷбур шуд, ки сармоягузори асосиро аз берун ҷустуҷӯ кунад. Ба обрӯи ширкати филмсозӣ низ найранги сарвари он [[Дэвид Бегелман]] латма зад. Соли 1982, [[Coca-Cola]] назорати студияро ба даст овард. Дар охири солҳои 1980-ум, вақте ки иттиҳодияҳои фаромиллии Ҷопон ба бозори [[ИМА]] густариш ёфтанд, [[Sony Corporation]] саҳмияҳои назоратиро ба маблағи 3,4 миллиард доллар харид. == Логотип == Тамғаи Columbia Pictures [[Колумбия (Рамз)|зане дар даст машъал дорад]], ки рамзи [[Иёлоти Муттаҳида]] аст. Аз соли 1936 то соли 1976 «Хонум Машъал» бо чароғи равшан дар паси худ пайдо шуд. Аввалин муделе, ки занеро бо машъал тасвир кардааст, ҳунарпеша [[Эвелин Венейбл]] буд. "Harry And Walter Go To New York" - охирин филме буд, ки аз "Хонум Машъал" дар шакли классикии худ истифода кардааст<ref>Прежний логотип был «реанимирован» для киноленты «[[Джанго освобождённый]]» (2012).</ref>. Аз соли 1976 то 1981, Columbia Pictures (инчунин студияҳои дигар) бо нишони нав таҷриба карданд. Дар нишони нав бонуи шинос бо машъал тасвир ёфта буд, аммо шуоъҳои машъал партави кабудро бо исми ширкат дар зераш ташкил медоданд. Нусхаи телевизор танҳо қисми охирини эмблемаро дар бар мегирифт ва нимдоира норанҷӣ ё сурх буд. Ин нишон соли 1981 бо версияи муосири "Хонум Машъал" иваз карда шуд ва дар соли 1993 ин тасвир рақамӣ карда шуд. == Columbia Pictures Home Entertainment == Видеоширкати «Columbia Pictures Home Entertainment» соли 1979 таъсис ёфта, филмҳои ширкатро дар наворҳои Betamax ва VHS таҳия кардааст. Аз соли 1982 инҷониб бо RCA корхонаи муштараки "RCA / Columbia Pictures Home Video"-ро ташкил мекунад. Баъдтар, дар солҳои 90-ум, ширкати видеоӣ инчунин филмҳоро дар Laserdisc мебаровард. Аз соли 1991 вақте ки Tristar Pictures филмбанаворгириро оғоз намуд, ширкати видеоӣ «Columbia TriStar Home Video» номида шуд. Аз соли 1997 инҷониб ширкат филмҳои худро дар DVD мебарорад. Соли 2001 Columbia TriStar Home Entertainment номгузорӣ шуд ва дар ниҳоят бо дистрибютор [[Sony Pictures Home Entertainment]] дар миёнаи солҳои 2000-ум якҷоя шуд. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳо == * [https://web.archive.org/web/20210502222004/https://www.sonypictures.com/ Sonypictures ] [[Гурӯҳ:Sony]] [[Гурӯҳ:Columbia Pictures]] [[Гурӯҳ:Ширкатҳои синамоии ИМА]] [[Гурӯҳ:Калвер Сити]] [[Гурӯҳ:Ширкатҳои духтарии Sony]] g348zwf0ijyu38pjugsv36d1bw94935 Аннабелл Уоллис 0 282638 1493092 1311260 2026-11-08T15:20:27Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 1493092 wikitext text/x-wiki {{Синамогар}} '''Аннабел Уоллис''' ({{lang-en|Annabelle Wallis}} ё ''Annabelle Wallace''; тав. [[5 сентябр]]и<ref>{{Cite web|url=https://twitter.com/WallisAnnabelle/status/772938030072016896|title=Annabelle Wallis on Twitter|accessdate=2016-09-06}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.tribute.ca/people/annabelle-wallis/38999/|title=Annabelle Wallis biography|author=|date=|publisher=tribute.ca|lang=en|accessdate=2016-06-14|archiveurl=|archivedate=}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.famousbirthdays.com/people/annabelle-wallis.html|title=Annabelle Wallis|author=|date=|publisher=famousbirthdays.com|lang=en|accessdate=2016-06-14|archiveurl=|archivedate=}}</ref> [[Соли 1984|1984]]) — ҳунарпешаи бритониёӣ, ҷияни ҳунарманд [[Харрис, Ричард|Ричард Харрис]]<ref>{{Cite web|url=http://www.tv.com/annabelle-wallis/person/401118/trivia.html|title=Annabelle Wallis: TRIVIA|author=|date=|publisher=[[TV.com]]|lang=en|accessdate=2010-04-14|archiveurl=https://www.webcitation.org/6787rPcsR?url=http://www.tv.com/people/annabelle-wallis/trivia/|archivedate=2012-04-23}}</ref><ref name="Annabelle">{{Cite web|url=http://www.indiaglitz.com/channels/hindi/interview/6413.html|title=Interview with Annabelle Wallis - leading lady of Dil Jo Bhi Kahey|author=|date=|publisher=indiaglitz.com|lang=en|accessdate=2010-04-14|archiveurl=https://www.webcitation.org/6787rzV4c?url=http://www.indiaglitz.com/channels/hindi/interview/6413.html|archivedate=2012-04-23}}</ref>. Дар байни нақшҳои маъруфи ӯ Малика [[Сеймур, Ҷейн|Ҷейн Сеймур]] дар мавсими сеюми филми « Тюдорҳо», Грейс Бургесс дар силсилафилми драмавии [[Би-би-сӣ|Би-Би-Си]] « Острые козырьки», Миа Форм дар филми даҳшатангези «[[Лаънати Аннабел|Лаънати Аннабел»]] ва Ҷенни Ҳалси дар филми саёҳӣ-ҷангии « Мумия» ҳастанд. == Зиндагинома ва касб == Аннабелл Уолис дар Оксфорди Бритониё таваллуд шудааст, аммо дар [[Пуртуғол|Португалия]] калон шуд. Забонҳои [[Забони фаронсавӣ|фаронсавӣ]], [[Забони португалӣ|португалӣ]] ва [[Забони испанӣ|испаниро]] хуб медонад. Фаъолияти кориашро ҳамчун ҳунарманд соли 2002 оғоз намуда, дар лоиҳаҳои мустақили синамо иштирок кардааст<ref name="Annabelle">{{Cite web|url=http://www.indiaglitz.com/channels/hindi/interview/6413.html|title=Interview with Annabelle Wallis - leading lady of Dil Jo Bhi Kahey|author=|date=|publisher=indiaglitz.com|lang=en|accessdate=2010-04-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101023031728/http://www.indiaglitz.com/channels/hindi/interview/6413.html|archivedate=2010-10-23}}</ref>. Аввалин кори назарраси ӯ нақши Софи дар филми [[Болливуд]] дар соли 2005 «Тавре ки дили ту нақл мекунад» буд. Дар соли 2009, ҳунарпеша дар нақши Ҷейн Сеймур дар силсилафилми маъруфи шабакам ''Showtime'' «Тюдорҳо», пас аз он ки Анита Брием намоишро дар охири мавсими дуюм тарк кард, ҳунарнамоӣ кард. Уоллис дар наворгирии чор қисматм мавсими сеюм ширкат варзид. Дар соли 2011, ҳунарпешаро дар филми абарқаҳрамонии X-Men: Class First (Люди Икс: Первый Класс) ва соли 2014 дар филми даҳшатангези Лаънати Аннабел (Проклятие Аннабель) дидан мумкин буд. Барои нақш дар филми даҳшатнок, Уоллис ба ҷоизаи MTV Movie дар бахши «беҳтарин тарс» пешбарӣ шуд. Илова бар ин, аз соли 2013 то 2019, Уоллис дар 13 қисмати драмаи ҷиноии Peaky Blinders (Острые Козырьки) бозӣ кардааст. Соли 2016 Уоллис дар филми «Бародарон аз Гримсби» ҳунарнамоӣ кард. Пас аз ду сол, ҳунарпеша ба жанри мазҳака бармегардад, ки дар филми « Шумо меронед!» бо ширкат ҳамроҳ бо ҳунармандҳо, ба монанди Эд Ҳелмс, Ҷереми Реннер ва Ҷон Ҳэмм бозӣ мекунад. Дар соли 2017 Аннабеллро дар фэнтезии моҷароии «[[Шамшери Шоҳ Артур (филми 2017)|Шамшери шоҳ Артур]]», инчунин дар филми «[[Мумиёшуда (филми 2017)|Мумиё]]» бо [[Том Круз]] дидан мумкин буд. Дар соли 2019, ''Showtime'' нахустнамоиши «Баландтарин овоз»-ро гузаронд, ки дар он Аннабелл ҳамчун ҳайати асосӣ ширкат кардааст. Барои нимаи дуюми соли 2020 бо иштироки ҳунарпеша намоиш додани филми афсонавии амалии "День курка " ба нақша гирифта шудааст. Дар филм инчунин [[Мел Гибсон]], [[Фрэнк Грилло]] ва [[Наоми Уоттс]] нақш мебозанд. == Филмография == {{ДарФилмБоло}} {{ДарФилм|2005|Как сердце подскажет|[[:en: Dil Jo Bhi Kahey...|Dil Jo Bhi Kahey...]]|''Софи Бессон''}} {{ДарСилсилафилм|2005||Инспектор Джерико|[[:en: Jericho (UK TV series)|Jericho]]|{{abbr|''Лиззи Уэй''|эпизод «The Killing of Johnny Swan»|0}}}} {{ДарФилм|2006||[[:en: True True Lie|True True Lie]]|''Пэйдж''}} {{ДарФилм|2007|[[Стальная ловушка]]|Steel Trap|''Мелани''}} {{ДарТВфилм|2007|[[Диана: Последние дни принцессы]]|Diana: Last Days of a Princess|''Келли Фишер''}} {{ДарФилм|2008|[[Совокупность лжи]]|Body of Lies|''подружка Хани''}} {{ДарФилм|2008||Right Hand Drive|''Рут''}} {{ДарТВфилм|2009||Ghost Town|''Серена''}} {{ДарСилсилафилм|2009|2010|[[Тюдоры (телесериал)|Тюдоры]]|The Tudors|''[[Сеймур, Джейн|Джейн Сеймур]]''}} {{ДарТВфилм|2010|[[Потерянное будущее]]|The Lost Future|''Дорел''}} {{ДарФилм|2011|[[МЫ. Верим в любовь]]|W.E.|''Арабелла Грин''}} {{ДарСилсилафилм|2011||[[Пан Американ (телесериал)|Пан Американ]]|Pan Am|''Бриджет Пирс''}} {{ДарФилм|2011|[[Люди Икс: Первый класс]]|X-Men: First Class|''Эми''}} {{ДарСилсилафилм|2013|2016|[[Острые козырьки]]|Peaky blinders|{{abbr|''Грейс Берджесс''|14 эпизодов|0}}}} {{ДарСилсилафилм|2014||[[Флеминг (мини-сериал)|Флеминг: человек, который хотел стать Бондом]]|Fleming: The Man Who Would Be Bond|''Мюриэл Райт''}} {{ДарСилсилафилм|2014||[[Мушкетёры (телесериал)|Мушкетёры]]|The Musketeers|{{abbr|''графиня Нинон де Ларрок''|эпизод «A Rebellious Woman»|0}}}} {{ДарФилм|2014|[[Проклятие Аннабель]]|Annabelle|''Миа''}} {{ДарФилм|2016|[[Братья из Гримсби]]|Grimsby|Лина Смит}} {{ДарФилм|2016|[[Мина (фильм, 2016)|Мина]]|Mine|Дженни}} {{ДарФилм|2017|[[Меч короля Артура (фильм, 2017)|Меч короля Артура]]|King Arthur: Legend of the Sword|Мэгги}} {{ДарФилм|2017|[[Мумия (фильм, 2017)|Мумия]]|The Mummy|Дженни Хэлси}} {{ДарФилм|2018|[[Ты водишь!]]|Tag|Ребекка Кросби}} {{ДарСилсилафилм|2019||[[Самый громкий голос]]|The Loudest Voice|Лори Лун}} {{ДарФилм|2020|[[Бесшумный (фильм, 2020)|Бесшумный]]|Silencing|Алиса Густафсон}} {{ДарФилм|2020|[[День курка]]|Boss Level|Элис}} {{ДарФилм|2021|Злое|Malignant|}} {{ДарФилм|2021|[[Тихая ночь (предстоящий фильм)|Тихая ночь]]|Silent Night}} {{ДарФилмПоён}} == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳо == * {{Cite web|url=http://annabelle-wallis.net/|title=Неофициальный фэн-сайт Аннабелль Уоллис|description=|lang=en|deadlink=yes|accessdate=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110323174022/http://annabelle-wallis.net/|archivedate=2011-03-23}} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Ҳунарпешазанони асри ХХI]] [[Гурӯҳ:Ҳунарпешазанҳо аз рӯи алифбо]] [[Гурӯҳ:Ҳунарпешазанҳои телевизиони Британияи Кабир]] [[Гурӯҳ:Ҳунарпешазанҳои синамои Британияи Кабир]] [[Гурӯҳ:Зодагони Оксфорд]] om05oco1gw0zpieig91tojb36u6ufue Forbes 0 283065 1493027 1286451 2026-11-08T12:31:14Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 1493027 wikitext text/x-wiki {{сарлавҳаи моил}}{{Дигар мазмунҳо|Форбс}}{{Маҷалла|бар=200px|кишвар=ИМА|ISSN=|тираж=669 672 (2019)<ref name="Circ">{{cite web|url=http://abcas3.auditedmedia.com/ecirc/magtitlesearch.asp|title=Circulation averages for the six months ended 6/30/2019 (preliminary figures)|author=Alliance for Audited Media|date=30.06.2019|accessdate=25.01.2020|lang=en}}</ref>|комплектатсия=|объём=|таъсис=[[соли 1917]]|таърих=|нашриёт=The Forbes|соҳа=моливу иқтисодӣ|учредители=|сармуҳаррир=[[Стив Форбс]]|нишонии редаксия=[[Ҷерси-Сити]], [[Ню-Ҷерси]], [[ИМА]]|забон=англисӣ|сокращение=|даврият=14 нашр/сол|веб-сайт=https://www.forbes.com}} '''Forbes''' ({{Lang-tg|Форбс}}) –[[маҷалла]]и молиявию иқтисодии амрикоӣ, яке аз бонуфузтарин ва маъруфтарин нашрияҳои иқтисодии ҷаҳон мебошад. Соли 1917 аз ҷониби [[Берти Чарлз Форбс]] таъсис ёфтааст. Шиори маҷалла: «Олоти капиталист» — «The Capitalist Tool». == Маълумоти умумӣ дар бораи нашр == Идораи марказии маҷалла дар [[Хиёбони панҷум|хиёбони Панҷум]] дар маркази [[Ню-Йорк|Ню Йорк]] ҷойгир аст. Раис ва сармуҳаррир барои соли 2016 – [[Стив Форбс]] (набераи асосгузори маҷалла, Б. Ч. Форбс); аз ҷониби Ричард Карлгаард нашр шудааст. Маҷаллаи Forbes ба хонандагон қиссаҳои лоиҳаҳои муваффақ ва маҳсулоти онҳо, ҳикояҳо дар бораи нокомиҳои лоиҳа ва сабабҳои онҳо, ҳаёт ва фаъолияти соҳибкорони маъруф, сабабҳо ва оқибатҳои рӯйдодҳои пурсарусадо, рейтингҳои сарватмандтарин одамони ҷаҳон, бузургтарин ҳаққи ситорагон ва варзишгарони шоу-бизнес, даромад ва хароҷот, найрангҳои тиҷоратӣ ва RR-найрангҳоро нашр мекунад. Forbes маҷаллаи пешрафтаи тиҷорӣ дар ҷаҳон аст. Маҷалла ба туфайли таҳқиқоти ҷасуронаи худ дар ҷаҳони тиҷорат ва арзёбии объективии рӯйдодҳо, инчунин рӯйхатҳо ва рейтингҳои гуногуни нашркардаи он эътироф гардид. Дар байни онҳо, машҳуртарин [[рӯйхати миллиардерҳо]]и ҷаҳон аст. Дар [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|Иёлоти Муттаҳида,]] Форбс аз ҷиҳати ҳаҷми аудитория пас аз [[Businessweek|Bloomberg Businessweek]] бо тиражи зиёда аз 650 ҳазор нусха дуввумин маҷаллаи тиҷорӣ мебошад. Ҳар шумораи маҷалла беш аз 60 мақолаи таҳлилиро дар бораи ширкатҳо, муассисон ва пешвоёни онҳо дар бар мегирад. Шумораи умумии аудиторияи Форбс ва нашрияи байналмилалии он бо забони англисӣ тақрибан 6,3 миллион нафарро дар саросари ҷаҳон ташкил медиҳад. == Феҳристҳо == Маҷалла махсусан бо рӯйхатҳо ва рейтингҳои нашршудааш шуҳрат дорад. Forbes бори аввал кӯшиш кард, ки вазъи соҳибкорони пешрафтаро дар [[соли 1918]] арзёбӣ кунад ва рӯйхати 30 сарватмандтарин амрикоиҳоро нашр кунад. Пешвои рейтинги аввал [[Ҷон Рокфеллер]] бо сарвати азим дар он замон 1,2 миллиард доллар буд. Барои соли 2021, [[Илон Маск]] дар аввали рӯйхат қарор дорад <ref>[http://www.forbes.ru/milliardery-photogallery/samye-bogatye-lyudi-mira358025-bogateyshie-lyudi-mira-2018-reyting-forbes Богатейшие люди мира — 2018. Рейтинг Forbes]</ref>. '''Рӯйхати маъруфтарини маҷаллаи Forbes:''' * [[Рӯйхати миллиардерҳо|Миллиардерҳои ҷаҳон]] ''(''The World's Billionaires'')'' – рӯйхати миллиардерҳои ҷаҳон (аз соли 1987 нашр мешавад) * [[Форбс 400]] – рӯйхати сарватмандтарин шахсони ИМА мебошад (аз соли 1982 инҷониб нашр мешавад). * [[Форбс 2000]] – рӯйхати бузургтарин ширкатҳои ҷамъиятӣ дар ҷаҳон * Форбс 500 – рӯйхати ширкатҳои калонтарини ИМА (нашр соли 2003 лағв шуд) == Нашрҳои дигар == Дар маҷмӯъ, дар 70 кишвар (аз ҷумла [[Русия]], [[Лаҳистон]], [[Олмон]], [[Қазоқистон]], [[Эстония]], [[Ҷопон]], [[Бразилия]], [[Ҷумҳурии Корея|Корея]], [[Ҷумҳурии Халқии Чин|Чин]], [[Укроин|Украина]]) 40 нусхаи маҷаллаи маҳаллӣ мавҷуд аст, ки бо 26 забон нашр мешавад <ref>{{Cite web|url=http://connect.forbes.com/media-kit/2020/|title=Forbes Media Kit 2020|date=23.01.2020|format=pdf|publisher=Forbes.com|lang=en|accessdate=23.01.2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231129124418/http://connect.forbes.com/media-kit/2020/|archivedate=2023-11-29}}</ref> '''Нусхаҳои маҳаллии маҷалла:''' * [[Forbes (Русия)]] * [[Forbes (Украина)]] (ба забонҳои украинӣ ва русӣ нашр мешавад) * [[Forbes (Чин)]] (福布斯) == Эзоҳ == {{Эзоҳ|2}} == Адабиёт == * {{БРЭ|статья=Форбс|ссылка=https://bigenc.ru/world_history/text/4731753|id=4731753|автор=|том=33|страницы=477|ref=БРЭ}} == Пайвандҳо == * [https://www.forbes.com/ Forbes.com] * [https://web.archive.org/web/20090113080108/http://www.forbesautos.com/ Forbes Autos] * [https://www.forbes.com/magazines/ Forbes Magazine Website] * [https://www.forbes.com/billionaires/ Список миллиардеров Forbes] [[Гурӯҳ:Маҷаллаҳои ИМА]] nrh5vivibvhw0sfnlo1f8cl494cz2v9 Брегентс 0 285973 1493126 1416356 2026-11-08T17:52:47Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 1493126 wikitext text/x-wiki {{ВМ | Номи тоҷикӣ = Брегентс | Номи аслӣ = {{Lang-de|Bregenz}} | Тасвир = | Нишон = | Кишвар = {{Парчам|Австрия}} | Мақом = шаҳр | Вебгоҳ = https://bregenz.at | Тобеъи1 = [[Форарлберг]] | Шакли ВМ дараҷаи боло1 = Замини федералӣ | Тобеъи2 = [[Брегентс (ҳавза)|Брегентс]] | Шакли ВМ дараҷаи боло2 = Ҳавза }} '''Брегентс''' ({{lang-de|Bregenz}}) — шаҳр дар ғарби [[Австрия]]. Маркази маъмурии замини федералии [[Форарлберг]]. Дар назди [[кӯли Боден]], дар наздикии марзи [[Швейсария|Швейтсарияву]] [[Олмон]] ҷойгир аст. Аҳолӣ — 28,2 ҳазор нафар (2012), тибқи барӯйхатгирии соли 2001 26 752 нафар. Сеюм калонтарин шаҳр дар минтақа баъди Дорнбир ва Фелдкирх. Масоҳат — 29,51 км². Коди телефон — +435574. Рамзи расмӣ — 8 02 07. == Эзоҳ == * [https://web.archive.org/web/20210518034905/https://www30.bregenz.at/ Сомонаи расмии шаҳр] {{Эзоҳ}}{{Austria-geo-stub}} {{Австрия:Ҳавзаи Брегентс:Шаҳрҳо}} [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Форарлберг]] kc96i8kph21iq2bxezqr4v1dzcv0c9i Гадабек 0 285977 1493152 1378697 2026-11-08T19:13:07Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 1493152 wikitext text/x-wiki {{МА | мақом = Шаҳр | номи тоҷикӣ = Гадабек | номи аслӣ = {{lang-az|Gədəbəy}} | lat_deg = 40 | lon_deg = 45 | lat_min = 33 | lat_sec = 56 | lon_min = 48 | lon_sec = 58 | CoordScale = | этнохороним = | DST = | сайт = }} '''Гадабек''' ({{Lang-az|Gədəbəy}}) — шаҳр ва маркази маъмурии [[ноҳияи Гадабек]]и [[Озарбойҷон]] аст. Воқеъ дар ноҳияҳои назди кӯҳи Қафқози хурд, 51 км аз истгоҳи роҳи оҳани Даллар. Мувофиқи «Тақвими қафқозӣ»-и [[соли 1912]] дар деҳаи Гадебейи (Кедабек) уезди Елизаветполи губернияи Елизаветпол 266 нафар, аксаран [[Озарбойҷонҳо|озарбойҷониҳо]], ки ҳамчун «тоторҳо» меномиданд, зиндагӣ мекарданд <ref>{{Cite web|url=http://irakly.org/plugins/editors/xinha/plugins/ImageManager/demo_images/5Population/167.jpg|title=Кавказский календарь. Тифлис 1912|deadlink=yes|accessdate=2021-01-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250606170128/http://irakly.org/plugins/editors/xinha/plugins/ImageManager/demo_images/5Population/167.jpg|archivedate=2025-06-06}}</ref>. Мувофиқи барӯйхатгирии умумииттифоқии соли 1989 дар шаҳраки навъи шаҳрии Гадабек 5049 нафар зиндагӣ мекарданд <ref>[http://demoscope.ru/weekly/ssp/sng89_reg2.php Демоскоп Weekly — Приложение. Справочник статистических показателей. ]</ref> ва соли [[Соли 1990|1990 ин]] шаҳрак мақоми шаҳрро гирифт. Дар шаҳр саноати хӯрокворӣ ва чӯбкорӣ рушд кардааст; истеҳсоли масолеҳи сохтмонӣ. Маъданҳои мис истихроҷ карда мешаванд. [[Акс:Koroğlu_qalası_(Qala_k.)_Gədəbəy.jpg|рост|мини|303x303пкс|Қалъаи Кёроғлу]] == Таърих == == Топонимия == Номи бостонии Гадабек - Гетабак аст. Таърихнигори армании асри XIII Вардани Бузург ''топонимро'' дар шакли ''Гетабакс зикр мекунад'' <ref name="Hübschmann">{{Книга|автор=[[Хюбшман, Генрих|H. Hübschmann]]|год=1904|тираж=|isbn=|серия=|allpages=|columns=|pages=418|volume=|издательство=Verlag von Karl J. Trübner|часть=|место=|издание=|ответственный=|викитека=|ссылка=https://archive.org/details/diealtarmenisch00hbgoog/page/n233|оригинал=|заглавие=Die Altarmenischen Ortsnamen. Mit Beiträgen zur historischen Topographie Armeniens und einer Karte|ссылка часть=|ref=}}</ref>. Тибқи фарзияи олими олмонӣ Г. Хубшман топоним аз армании "get" - дарё ва "бак" - ҳавлӣ меояд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Гадабек дар минтақаи кӯҳи миёна ва баланди Кафқази хурд ҷойгир аст. Ҳарорат дар ин ҷо дар моҳи июл аз +10 C то +20 C ва дар моҳи январ аз -2 C то -10 C мебошад. == Аҳолӣ == {{Wikidata/Population}} {| align="center" | {| cellpadding="5" style="display: inline-block; vertical-align: bottom;" | align="center" valign="top" | {| class="wikitable" !Сол ! colspan="2" |Шумора |- !<span class="wikidata-snak" data-wikidata-hash="ebf74eca181dffca690647fc4c0c5c320fbf2569"><span class="nowrap">[[1959]]</span></span> | style="text-align: right; border-right: none;padding-right: 0;" |<span class="wikidata-snak wikidata-main-snak">3509</span> | style="text-align: left; border-left: none;padding-left: 0;" |<ref><span class="wikidata_cite citetype_Q39825" data-entity-id="Q4350764">Перепись населения СССР (1959)</span></ref> |- !<span class="wikidata-snak" data-wikidata-hash="1f0aba630e6875311dde9e6abe1d4f2a7044baaf"><span class="nowrap">[[1970]]</span></span> | style="text-align: right; border-right: none;padding-right: 0;" |<span class="wikidata-snak wikidata-main-snak">4155</span> | style="text-align: left; border-left: none;padding-left: 0;" |<ref><span class="wikidata_cite citetype_Q39825" data-entity-id="Q4350767">Перепись населения СССР (1970)</span></ref> |} | align="center" valign="top" | {| class="wikitable" !Сол ! colspan="2" |Шумора |- !<span class="wikidata-snak" data-wikidata-hash="21ce2394cef40d7e380a249ee1911d6efa38d1af"><span class="nowrap">[[1979]]</span></span> | style="text-align: right; border-right: none;padding-right: 0;" |<span class="wikidata-snak wikidata-main-snak">4453</span> | style="text-align: left; border-left: none;padding-left: 0;" |<ref><span class="wikidata_cite citetype_Q39825" data-entity-id="Q11185939">Всесоюзная перепись населения СССР (1979)</span></ref> |- !<span class="wikidata-snak" data-wikidata-hash="bf75cabfd52bf42741e5e375fe2cd2ba6a18693a"><span class="nowrap">[[1989]]</span></span> | style="text-align: right; border-right: none;padding-right: 0;" |<span class="wikidata-snak wikidata-main-snak">5049</span> | style="text-align: left; border-left: none;padding-left: 0;" |<ref><span class="wikidata_cite citetype_Q39825" data-entity-id="Q2621042">Перепись населения СССР (1989)</span> </ref> |} | align="center" valign="top" | {| class="wikitable" !Сол ! colspan="2" |Шумора |- !<span class="wikidata-snak" data-wikidata-hash="e4ce1ad4d6c6d0289a402c42bf392b7c735cbc30"><span class="nowrap">[[2009]]</span></span> | style="text-align: right; border-right: none;padding-right: 0;" |<span class="wikidata-snak wikidata-main-snak">10 146</span> |} |} |} == Шахсиятҳои машҳур == * Микоил Хидирзода - математики барҷастаи Озарбойҷон, аввалин декани озарбойҷонии факултаи механика ва математикаи Донишгоҳи давлатии Боку мебошад. * Ҷалол Хидиров сиёсатмадори озарбойҷонӣ, собиқадори ҷанги Қарабоғ, хизматчии дараҷаи аввал, 31 июли соли 2018 аз ҷониби Президенти Ҷумҳурии Озарбойҷон ҷаноби Илҳом Алиев бо медали "Барои аъло дар хидмати давлатӣ" мукофотонида шудааст. * Гудрат Пашаев - собиқ муовини аввали раиси ҳукумати иҷроияи вилояти Гадабой, иҷрокунандаи вазифаи раиси ҳукумати иҷроияи вилояти Гадабой (01.06.2018 - 28.08.2018) мебошад. * Илҳом Алиев - (қаҳрамони миллӣ) шаҳиди ҷанги Қарабоғ, қаҳрамони миллии Озарбойҷон аст. * Халил Исмоилов - доктори илмҳои таърих, профессор, Корманди шоистаи маданият, мудири кафедраи Донишгоҳи давлатии Боку * Собир Мамедлӣ - доктори илмҳои сиёсӣ, намояндаи махсуси Вазорати мудофиаи Ҷумҳурии Озарбойҷон дар минтақаи Гадабой дар солҳои ҷанги Қарабоғи 1992, фармондеҳи баталиони ихтиёрӣ. * Иззет Рустамов - муовини сарвазир (1994-1999), мудири кафедраи ҷомеашиносии Донишгоҳи давлатии Боку * Ҳамид Иманов - мудири кафедраи фалсафаи Донишгоҳи давлатии Боку (1976-2011) * Яғуб Мамедов - профессор, раиси Шӯрои Олии ҶШС Озарбойҷон дар замони шӯравӣ * Бакир Маҳаррамов - геологи нафт, доктори илмҳои геология ва минералогия (2005), президенти Ҷамъияти геологҳои нафтии Озарбойҷон (2014-2015). ) * Мирзо Садихов - академик, Лауреати Мукофоти давлатии СССР. * Нуреддин Рзаев - Ходими шоистаи илм, профессор * Тофиг Кочарли - академики Академияи Миллии Озарбойҷон * Фирудин Кочарли - академики Академияи Миллии Озарбойҷон * Гошгар Аҳмадов узви вобастаи Академияи Миллии Озарбойҷон мебошад. * Тофик Расулов - (21 майи 1930 - 3 майи 2012 ) номзади илмҳои фалсафа, профессор, муаллими шоистаи Ҷумҳурии Озарбойҷон. * Илёс Тапдиг - шоир, тарҷумон, узви Иттифоқи нависандагони Озарбойҷон аз соли 1958, лауреати ҷоизаи "Комсомоли Озарбойҷон" (1972). * Зека Вилоятоғлу - ходими фарҳанг ва санъат, нависанда, сароянда * Ашиг Алтай Мамедов - муовини раиси Иттифоқи Ашӯғҳои Озарбойҷон, доктори илмҳои фалсафа, муаллими калони Донишгоҳи давлатии фарҳанг ва санъати Озарбойҷон. * Фахри Муслум - шоир, публицист, доктори илмҳои фалсафа дар соҳаи иқтисод. == Пайвандҳо == * [http://www.masimovasif.net/русские-села-кедабека/ Деҳаҳои русии Кедабек - Славянка, Новосаратовка ва Новоивановка] {{Озорбойҷон-ҷуғ-нопурра}} == Эзоҳ == {{эзоҳ}} <references group="lower-alpha" />{{ТарҷумаКунед|ru|Кедабек}}<references /> {{ПБ}} {{Шаҳрҳои Озарбойҷон}} [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Озарбойҷон]] [[Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишини ноҳияи Гадабек]] g23ursk3ru472v0x2lgagneybadawfh Беҳрӯз Зеваров 0 286477 1493315 1487965 2026-11-09T11:43:34Z Iskodar 57812 ороиш 1493315 wikitext text/x-wiki {{Ҳамномҳо|Беҳрӯз (Ҳамном)| Беҳрӯз}} {{Ҳамнасабҳо |Зеваров (Ҳамнасаб)|Зеваров}} {{Мусиқидон | замина = | ном = Беҳрӯз Зеваров | номи аслӣ = | тасвир = | бар = | тавсифи тасвир = | ном ҳангоми таваллуд = | номи пурра = Зеваров Бехруз Хушачинович | таърихи таваллуд = 20.05.1989 | зодгоҳ = {{Зодгоҳ|Душанбе|шаҳри Душанбе}}, [[ҶШС Тоҷикистон]] | таърихи даргузашт = | маҳалли даргузашт = | солҳои фаъолият = | кишвар = {{парчамбандӣ|Тоҷикистон}} | касб = {{продюсер}}, {{соҳибкор|Тоҷикистон}} | навъи садо = | асбоб = | сабк = | номи мустаъор = | гурӯҳ = | ҳамкорӣ = | ношир = | ҷоизаҳо = [[Ҷоизаҳои муаллифони YouTube]] (Тугмаи нуқрагӣ, Тугмаи тиллоӣ) | викианбор = | викитека = | вебгоҳ = http://www.zevarov.com }} '''Беҳрӯз Зеваров''' (''Зеваров Бехруз Хушачинович''; тав. [[20 май]]и [[1989]], [[Душанбе]], [[ҶШС Тоҷикистон]]) — [[продюсер]], [[соҳибкор]] ва муҳаққиқи шоу-бизнеси тоҷик. Бунёдгузори лейбли мусиқии «[[Tamoshow]]». == Зиндагинома == Беҳрӯз Зеваров 20 майи соли 1989 дар хонаводаи омӯзгор ба дунё омадааст<ref name=":1">{{Cite web|url=https://zevarov.com/|title=Биография Бехруза Зеварова|author=|website=Бехруз Зеваров — Официальный сайт|date=|publisher=zevarov.com|lang=ru|accessdate=2021-02-10}}</ref>. Дар хонаводаш, Беҳрӯз ҳамеша аз назари истиқлол ва шуғл фарқ дошт. Ӯ ба унвони хонандаи аълохон якбора аз синфи сеюм ба синфи панҷум «парид»<ref>{{Cite web|url=https://asiaplus.news/2016/08/20/pyat-molodyh-tadzhikov-kotorye-vsego-dobilis-sami/|title=Пять молодых таджиков, которые всего добились сами|author=|website=asiaplus.news|date=|publisher=Новости Таджикистана ASIA-Plus|accessdate=2021-02-10}}</ref> ва литсейи президентиро дар 9 сол хатм карда, дар 15 солагӣ донишҷӯи [[Донишгоҳи техникии Тоҷикистон]] шуд, ки онро бо дарёфти тахассуси «муҳандис-барномасоз» бо муваффақият ба поён расонд<ref name=":1" />. Дар 18-солагӣ, ки донишҷӯи соли чоруми донишгоҳ буд, раҳбарии ширкати байнулмилалии «Евразийская Медиа Компания»-ро ба зимма дошт, ки ба хадамоти таблиғоти базаргонӣ дар расонаҳои Тоҷикистон машғул буд<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.ozodi.org/a/24651398.html|title=Беҳрӯз Зеваров ва "Асрори шоу-бизнеси тоҷик"|author=|website=Радиои Озодӣ|date=2012-07-20|publisher=|lang=tg|accessdate=2021-02-10}}</ref>. Аз соли 2008 то соли 2011 ба ҳайси Директори генералии «Евразийская Медиа Компания» фаъолият намудааст ва соли 2011 ба он монанд ширкатеро таҳти унвони «Топ Медиа» ба роҳ андохт<ref name=":0" />. Ӯ ҳамчунин ширкати нашри мусиқии «Tamoshow»-ро бунён ниҳод, ки зери назари он ҳунармандон натанҳо аз Тоҷикистон, балки ба таври куллӣ аз Осиёи Миёна кор мекунанд. Ба ибтикори ӯ, сар аз соли 2014, ҳарсола ҷоизаи мусиқии «Tamoshow Music Awards» дар пойтахти Тоҷикистон баргузор ва ба дурахшонтарину боистеъдодтарин ҳунармандони кишвар эъто мешавад<ref>{{Cite web|url=https://uznayvse.ru/znamenitosti/biografiya-behruz-zevarov.html|title=Бехруз Зеваров – биография, фото, путь к успеху, награды 2021|website=Uznayvse.ru|lang=ru|accessdate=2021-02-10}}</ref>. == Таҳқиқ дар шоу-бизнес == Беҳрӯз Зеваров дар Тоҷикистон ба унвони муҳаққиқи шоу-бизнес шинохта мешавад. Ӯ дар ин замина китоберо ба унвони «Асрори шоу-бизнеси тоҷик» дар соли 2012 ба нашр расонидааст<ref>{{Cite web|url=https://centrasia.org/newsA.php?st=1343034360|title=Бехруз Зеваров написал книгу Тайны таджикского шоу-бизнеса|author=|website=centrasia.org|date=2012-07-23|publisher=CentrAsia|accessdate=2021-02-10}}</ref>, ки он дар бораи нозукиҳои шоу-бизнеси Тоҷикистон<ref name=":0" />, аз ҷумла барои чи тавр «ситора» шудан, чи будани нақши продюсер дар ин марҳала ва аз зиндагиву кори овозхонони тоҷик қисса мекунад<ref>{{Cite web|url=https://www.ozodi.org/a/interview-with-behruz-zevarov/27859564.html|title=“Оиша” – таронаи нахустини Беҳрӯз Зеваров. ВИДЕО|author=|website=Радиои Озодӣ|date=2016-07-15|publisher=|lang=tg|accessdate=2021-02-10}}</ref>. == Фаъолияти продюсерӣ == Лейбли мусиқии "[[Tamoshow]]" соли 2013 таъсис ёфта, бунёдгузори он [[Беҳрӯз Зеваров]] мебошад. Бо лейбли мазкур сарояндагони тоҷик [[Зулайхо Маҳмадшоева]], [[Мадина Акназарова]] ва [[Мубориз Усмонов]] ҳамкорӣ мекунанд.<ref>{{Cite web|url=https://asiaplus.news/2026/05/20/otkroveniya-zulajho-znamenitaya-zu-zu-o-sczene-mechtah-i-biznese/|title=Откровения Зулайхо. Знаменитая Zu Zu о сцене, мечтах и бизнесе - Азия-Плюс|author=Милана Ена, asia+|website=asiaplus.news|date=2026-05-20|lang=ru-RU|accessdate=2026-11-09}}</ref> == Фаъолияти ҷамъиятӣ == Дар соли 2013 Комиссияи Федератсияи сулҳи саросарии [[Созмони Милали Муттаҳид]] Беҳрӯз Зеваровро ба унвони «Сафири сулҳ» пазируфт. == Ҷоизаҳо == Беҳрӯз Зеваров барандаи ҷоизаи озмуни «ТОП 50»-и [[радиои «Ватан»]] ва яке «50 фарди хушсалиқа дар Душанбе»<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/persian/arts/2011/12/111226_l16_tj_entertainment|title=برنامه تفریحی تاجیکی|author=|website=BBC News فارسی|date=2011-12-26|publisher=|lang=fa|accessdate=2021-02-10}}</ref> дар соли 2011 интихоб шудааст<ref>{{Cite web|url=http://top50.tj/index.php/main/profile/87|title=Премия «ТОП-50»: Бехруз Зеваров|author=|website=top50.tj|date=|publisher=ТРК «Ватан»|accessdate=2021-02-10}}</ref>. Ӯ ҳамчунин барандаи ҷоизаи «Суруди сол» — дар бахши «Продюсери беҳтарин» (2011), унвони «Падидаи сол» аз Медиа Алянси Тоҷикистон (2012) ва ҷоизаи «Asia Star Awards» барои саҳми хос дар фарҳанги Осиёи Марказӣ (2016) мебошад. Тугмаи тиллоии ҷоизаи [[YouTube]] Creator мукофотест, ки YouTube ба эҷодкунандагони мундариҷа барои расидан ба як миллион муштарӣ дар каналашон медиҳад. Беҳрӯз Зеваров моҳи майи соли 2022 ин ҷоизаи бонуфузро ба даст овард ва ин хабарро дар [[Instagram]] бо пайравони худ нақл кард.<ref>{{Cite web|url=https://www.instagram.com/p/Cdv3isGqdss/|title=Instagram|author=instagram.com/zevarov}}</ref> == Эзоҳ == {{эзоҳ|2}} == Пайвандҳо == * {{Вебгоҳи расмӣ|zevarov.com}} * {{Cite web|url=https://aboutan.ru/muzyka/behruz-zevarov.html|title=Бехруз Зеваров: биография, фото, личная жизнь|website=AboutAn|date=2020-06-02|lang=ru|accessdate=2021-02-10}} * {{Cite web|url=http://time.tj/articles/behruz-zevarov-o-svoih-sekretah-uspeha-i-o-tom-kak-najti-sebya-v-zhizni/|title=Бехруз Зеваров о своих секретах успеха и о том, как найти себя в жизни|author=|website=TIME.TJ|date=|publisher=|lang=ru|accessdate=2021-02-10}} * {{Cite web|url=https://vecherka.tj/archives/1608|title=Бехруз Зеваров: «Когда делаешь то, что любишь - это свобода»|author=Вечёрка|website=Вечёрка|date=2012-01-04|publisher=|lang=ru|accessdate=2021-02-10}} * {{Cite web|url=https://tj.sputniknews.ru/country/20180926/1026912823/pevets-bekhruz-zevarov-dvornik-dushanbe.html|title=Певец Бехруз Зеваров стал "дворником" ради чистоты в Душанбе|website=tj.sputniknews.ru|lang=ru|accessdate=2021-02-10}}{{Пайванди мурда|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Ҷоизадорони муаллифони YouTube аз Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Хатмкардагони Донишгоҳи техникии Тоҷикистон]] a8v3c0k5udekcuwfqkosnuqj9m6bu81 Донишномаи Алоӣ 0 287252 1493180 1483234 2026-11-08T21:01:43Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 1493180 wikitext text/x-wiki {{Интишор}} «'''Донишномаи Алоӣ'''» ({{lang-fa|دانشنامهٔ علایی}}) — рисолаест фалсафӣ ба [[забони форсӣ]] аз [[Ибни Сино]], ки барои [[Алоуддавла Кокуя]] дар Исфаҳон ва дар фосилаи солҳои 413 то 428 ҳиҷрӣ таълиф шуд. Ин асар дар манбаъҳои арабӣ ва форсӣ бо номҳои «Ал-ҳикмату-л-алоия», «Ар-рисолату-л-алоия», «Ҳикмати алоӣ» ва «Китоби алоӣ» низ шинохта мешавад ва [[Ибни Абиусайбиъа]] аз он бо унвони «Донишномаи Алоӣ» ёд кардааст.<ref>{{Cite web|url=https://www.iranicaonline.org/articles/avicenna-xi/|title=AVICENNA xi. Persian Works|website=Encyclopaedia Iranica|lang=en|accessdate=2026-07-09}}</ref> == Забони асар == Ин китоб ба форсии дарӣ аст ва Ибни Сино дар он кӯшидааст, то ҳадди имкон вожагони форсиро ба кор барад. Хусусиятҳои насри ин китоб, аз ҷумла истифодаи мукаррар аз «мар», «андар», пешванди феълии «ҳаме» ва сохторҳои мухтасару дақиқ, мавриди таваҷҷуҳи пажӯҳишгарони забоншиносӣ буда ва дар конфронси ҳазораи Ибни Сино баррасӣ шудааст. == Номи арабӣ == Дар манбаъҳои арабӣ ва форсӣ, ин асар бо номҳои «Ал-ҳикмату-л-алоия», «Ар-рисолату-л-алоия», «Ҳикмати алоӣ» ва «Китоби алоӣ» зикр шудааст. == Замони нигориш == Ибни Сино ин донишномаро дар даврони иқомати худ дар [[Исфаҳон]] ва ба дархосту ҳимояти Алоуддавла Кокуя навишт. Ӯ дар муқаддимаи мантиқи донишнома ёд мекунад, ки Алоуддавла аз арабӣ будани китобҳои ҳикмат изҳори нотавонӣ карда ва аз ӯ хост китобе ба порсии дарӣ бинависад, то дар фаҳми фалсафа ёриаш кунад. == Иллати таълиф == Алоуддавла Кокуя аз Ибни Сино хост китобе ба форсӣ дар усули улуми ҳикмат бингорад. Ибни Сино дар муқаддимаи мантиқи донишнома менависад, ки маъмур шуд «''китобе тасниф кунам ба порсии дарӣ, ки андар вай аслҳо ва нуктаҳои панҷ илм аз илмҳои ҳикмати пешиниён гирд оварам ба ғояти ихтисор''». Ин панҷ илм иборат буданд аз: * Мантиқ * Табииёт (илми зерин) * Ҳайат * Мусиқӣ * Он чӣ берун аз табиат аст (илми барин). Аммо тартиби мабоҳис дар китоб мутобиқи ин феҳрист нест; Ибни Сино бархилофи расми маъмул, [[Илоҳиёт]] ё мабаъдуттабиаро пеш аз табииёт овардааст ва шогирдаш [[Баҳманёр]] низ ин тартибро дар китоби «Ат-таҳсил» дунбол кардааст. == Сохтор ва муҳтавои китоб == Донишнома, монанди «Шифо» ва «Наҷот», рисолае ҷомеъ дар ҳафт илм аст, ки дар чаҳор бахш танзим шудаанд: * Мантиқ (вироиши [[Сайид Муҳаммад Мишкот]] ва [[Муҳаммад Муъин]], Теҳрон, 1331 ш.) * Метафизика (вироиши Муҳаммад Муин, Теҳрон, 1331 ш.) * Улуми табиӣ (вироиши Сайид Муҳаммад Мишкот, Теҳрон, 1331 ш.) * Риёзиёт (ҳандаса, нуҷум, ҳисоб, мусиқӣ) Бахши риёзиёт дар замони ҳаёти Ибни Сино аз миён рафт ва нусхаи мавҷуд талхисест, ки шогирдаш Абӯубайди Ҷӯзҷонӣ (Абдулвоҳид) пас аз вафоти вай бар асоси рисолаҳои кӯтоҳи арабии Ибни Сино тадвин ва ба форсӣ тарҷума кард. === Тартиби мабоҳис === Ибни Сино дар донишнома тартиби илмии мутафовите ихтиёр кардааст. Дар оғози Илоҳиёт, далели ин корро чунин баён мекунад: «''Аслҳои ҳамаи илмҳо андар ин илм [илми илоҳӣ] дуруст шавад ва ин илмро ба охир омӯзанд, ҳарчанд ба ҳақиқат аввал аст, валекин мо ҷаҳд кунем, ки ба аввал биомӯзонем''». Бахши Илоҳиёт муштамал бар мабоҳисе дар бораи мавзӯи илми барин (мавҷуд бима ҳува мавҷуд) ва ҳолотии он аст. Сохтори фаслҳо бар асоси ҷуфтҳои мутақобил танзим шудааст: Ҷавҳар ва араз, куллӣ ва ҷузъӣ, воҳид ва касир, иллат ва маълул, феъл ва қувва, мумкин ва воҷиб. Ибни Сино дар ин китоб назарияи «аразияти вуҷуд»-ро бо сароҳати бештаре нисбат ба «Шифо» баён мекунад ва мақулотро дар метафизика мегунҷонад, на дар мантиқ. Ин назария бо баҳси «мумкин» ва «зарурӣ», ки охирин ҷуфти ҳолоти мавҷуд бима ҳува мавҷуд аст, пайванди наздик дорад. === Мантиқ === Шарҳи Ибни Сино аз мантиқ дар донишнома ғолибан талхис ё таркиби мабоҳиси «Наҷот» аст, аммо гоҳ тавзеҳоте муфассалтар ироа медиҳад. Бархе фаслҳо чакидаи ду ё чанд фасланд ва бархе мабоҳиси тахассусии донишгоҳӣ ҳазф шудаанд, монанди назарияи муҳтавои гузораҳо ва се ваҷҳи доварӣ, ки дар инҷо танҳо даҳ сатр аст. Дар муқобил, Ибни Сино дар баҳси «истидлол аз тариқи қиёс» ва «моддаи қиёс» басти бештаре медиҳад. Ӯ дар ин асар қиёси мисолӣ, маҳбуб назди мутакаллимони мадрасаиро нақд мекунад. Ҳамчунин дар донишнома аз баҳси таноқуз ва акси муставӣ дар гузораҳои муваҷҷаҳа коҳиш дода шудааст. == Сабки асар == Сабки донишнома содатар, рӯшантар, зиндатар ва ғайрирасмитар аз асарҳои арабии Ибни Сино аст. Нависанда дар инҷо бо танзи мулоим бо мутакаллимон (ҷадалиён) ҷадал мекунад ва дар мавориде шеваи истидлоли ононро ба масхара мегирад. Мисоли маъруфи ӯ дар бахши мантиқ чунин аст: «''Сипас рафтанд ва ба осмон нигоҳ карданд ва диданд, ки шабеҳи хонае аст…''». Дар бахши Илоҳиёт, интиқод ба Афлотун ва «мисол»-и афлотунӣ маътуф аст ва Ибни Сино ин назарияро бо танз рад мекунад, барои намуна «идеяи инсоният»-и як фардро тасаввур мекунад, ки ҳамзамон дар ҳамаи афроди инсон мавҷуд бошад ва бо касб ё фақдони дониш тағйир кунад. == Бахшҳои китоб == Се бахши мантиқ, Илоҳиёт ва табииёт аз навиштаҳои худи Ибни Сино аст ва бахши риёзиётро шогирдаш Ҷӯзҷонӣ аз асарҳои дигари вай фароҳам овардааст. == Нусхаҳои чопӣ == * Чопи сангӣ таҳти унвони «Мояи дониши алоӣ» машҳур ба «Ал-ҳикмату-л-алоия», Ҳайдарободи Даккан, 1309/1891; шомили се бахши мантиқ, метафизика ва улуми табиӣ; пур аз хато, аммо нахустин чопи мавҷуд аст. * Чопи Аҳмади Хуросонӣ, «Донишномаи Алоӣ ё ҳикмати Буалӣ», Теҳрон, 1315 ш.; бар асоси чаҳор нусхаи хаттӣ; шомили мантиқ ва метафизика бо муқаддимае дар аҳволи Ибни Сино, ашъори мансуб ба ӯ, феҳристи асарҳо ва вожаномаи форсӣ-арабӣ. * Чопи Мишкот ва Муин, Теҳрон, 1331 ш.; шомили мантиқ, Илоҳиёт ва табииёт, бар асоси даҳ нусхаи хаттӣ; ҳамроҳ бо вожаномаи таркибии форсӣ-арабӣ. == Ҷанбаҳои забонӣ == Хуросонӣ ва сипас пажӯҳишгарони забоншиноси эронӣ — аз ҷумла Ҳ. Хатибӣ ва [[Муҳаммад Муъин]] — забони донишномаро аз назари вожагони фалсафии форсӣ ва таъсири он бар адабиёти форсӣ баррасӣ кардаанд. Ба заъми Хатибӣ, форсии асри Ибни Сино бештар таҳти таъсири паҳлавӣ буда ва Ибни Сино бисёре аз истилоҳоти илмӣ ва фалсафии форсиро ибдоъ кардааст. == Намунаи наср == Буалӣ дар мантиқ менависад: «''Ва қиёс би-л-ҷумла сухане буд андар вай суханоне гуфта, ки чун пазируфтаед суханоне, ки андар вай гуфта омада буд, аз онҷо гуфторе дигар лозим ояд ҳар оина…''» == Асаргузорӣ == [[Абуҳомид Муҳаммади Ғазолӣ|Абуҳомид Муҳаммад Ғазолӣ]] дар китоби [[Мақосиду-л-фалосифа]] бисёр аз донишнома баҳра бурда ва гузидаҳое аз онро ба арабӣ тарҷума кардааст. Бархе пажӯҳишгарон нишон додаанд, ки бахшҳои зиёде аз «Мақосид» бо донишнома мутобиқанд. == Нигаред низ == * [[Осори форсии Ибни Сино]] * [[Мақосиду-л-фалосифа]] * [[Донишномаи шоҳӣ]] * [[Донишномаи Эрон ва ислом]] * [[Донишномаи ҷаҳони ислом]] * [[Донишномаи Эронико]] == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳо == * [https://www.cgie.org.ir/fa/article/245466 Донишномаи Алоӣ] дар Доиратулмаорифи бузурги Исломӣ * [https://web.archive.org/web/20251013220106/https://rch.ac.ir/article/Details?id=9053 Донишномаи Алоӣ] дар Донишномаи ҷаҳони Ислом {{ПБ }} {{Ибни Сино}} [[Гурӯҳ:Осори Ибни Сино]] [[Гурӯҳ:Асарҳои илмии ҷаҳони ислом дар асрҳои миёна]] [[Гурӯҳ:Адабиёти форсӣ]] [[Гурӯҳ:Адабиёти метафизика]] [[Гурӯҳ:Донишномаҳои форсӣ]] [[Гурӯҳ:Донишномаҳо]] sot64zetm7pkh8aa9ovgcqlz7nvs3u2 Аҳолии Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон 0 287808 1493105 1429163 2026-11-08T16:05:35Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 1493105 wikitext text/x-wiki '''Ба аҳолии [[Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон]]''' хусусияти тамоюлҳои демографӣ дар заминаи нишондиҳандаҳои дахлдори Ҷумҳурии [[Тоҷикистон]] хос аст. == Барӯйхатгирии 1989 == Дар замони шӯравӣ, бинобар афзоиши баланди табиӣ ва муҳоҷират, аҳолии минтақа босуръат меафзуд. Ҳамин тариқ, мувофиқи барӯйхатгирии умумииттифоқии соли 1989 аҳолии ВМКБ 160.886 нафарро ташкил медод. Тоҷикон -—дар маҷмӯъ 143.932 нафар. (89,5%), инчунин 10.756 қирғизҳо дар ВМКБ зиндагӣ мекарданд , намояндагони халқҳои славянӣ (русҳо, украинҳо ва беларусҳо) низ зиндагӣ мекарданд дар шаҳри Хоруғ, ки 4758 (3,0%) ба назар гирифта шудаанд <ref>{{Cite web|url=http://forum-eurasica.ru/index.php?/topic/1618-афганские-кыргызы/|title=Афганские кыргызы - Форум «Евразийского исторического сервера»|deadlink=no|accessdate=2013-01-23|archiveurl=https://www.webcitation.org/6ECH4sX4B?url=http://forum-eurasica.ru/index.php?%2Ftopic%2F1618-%D0%B0%D1%84%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5-%D0%BA%D1%8B%D1%80%D0%B3%D1%8B%D0%B7%D1%8B%2F|archivedate=2013-02-05}}</ref> . 3,5% боқимонда ба гурӯҳҳои хурди [[қазоқҳо]], [[ӯзбекҳо]], [[туркманҳо]], [[қаракалпоқҳо]] ва [[тоторҳо]] рост меомаданд, ки асосан дар маркази маъмурии вилоят — ш. Хоруғ, зиндагӣ мекунанд. == Тоҷикистони соҳибистиқлол == Мувофиқи барӯйхатгирии соли 2000, аҳолии вилоят ба 206 ҳазор нафар расид. Аз ҳисоби афзоиши баланди табиӣ афзоиши аҳолии вилоят идома ёфт. Аммо дар натиҷаи мубодилаи муҳоҷират бо дигар вилоятҳои Тоҷикистон ва дигар давлатҳои ИДМ шумораи одамони ҳама миллат кам мешуд. Ҳиссаи аҳолии шаҳрӣ (ягона шаҳри ВМ шаҳри Хоруғ аст) хеле кам буд — 13,4% (ки ин нисбат ба тамоми ҷумҳурӣ ду маротиба камтар аст). === Барӯйхатгирии соли 2010 === Барӯйхатгирии аҳолӣ дар соли 2010 бори аввал нишондиҳандаи афзоиши вилоятро манфӣ нишон дод (-0,3%). Аҳолии ВМ (206 ҳазор) аз сабаби ба қадр нарасидани муҳоҷират нисбат ба маълумоти мавҷудаи бақайдгирӣ (230 ҳазор) хеле кам шудааст. Дар давраи солҳои 2000-2010 афзоиши табиӣ амалан ба хуруҷи муҳоҷират баробар буд, ки ба намояндагони ҳамаи миллатҳои ВМ таъсир расонд. Аҳолӣ танҳо дар шаҳри Хоруғ афзоиш ёфт (аз 27,4 то 28,1 ҳазор нафар). Аз ин сабаб, ҳиссаи аҳолии шаҳрҳо дар ВМКБ аз 13,4 то 13,6% афзуда, дар маҷмӯъ дар Тоҷикистон ин нишондиҳанда бетағйир монд ва дар сатҳи 26,5% боқӣ монд <ref>{{Cite web|url=http://www.stat.tj/ru/img/24b39691c4f4d5abeec3d3ee9fafbc12_1333617451.pdf|title=Архивированная копия|deadlink=yes|accessdate=2013-01-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120510105928/http://stat.tj/ru/img/24b39691c4f4d5abeec3d3ee9fafbc12_1333617451.pdf|archivedate=2012-05-10}}</ref> . Бо вуҷуди ин, ВМКБ ҳамчун вилояти аз ҳама камшаҳрнишинтарини ҷумҳурӣ боқӣ мондааст. Тоҷикон дар якҷоягӣ ба 94,4% ё 194.423 нафар баробар буданд. Қирғизҳо ақаллияти этникӣ (5,3 % ё 10,949 нафар) ҳисобида мешаванд. Пас аз пошхӯрии [[Иттиҳоди Шӯравӣ|СССР]], аксарияти аҳолии славянӣ ВМКБ-ро тарк карданд. Шумораи [[русҳо]] дар солҳои 1989—2010 аз 3195 то 81 нафар (ё аз 1,99% то 0,04%) кам шуд. <ref name="ЭтноСтатРТ">[http://www.stat.tj/ru/img/526b8592e834fcaaccec26a22965ea2b_1355501132.pdf Том 3. Национальный состав и владение языками, гражданство населения Республики Таджикистан (2010)] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20131014054442/http://www.stat.tj/ru/img/526b8592e834fcaaccec26a22965ea2b_1355501132.pdf |date=2013-10-14 }} // Агентство по статистике при Президенте Республики Таджикистан</ref> == Таркиби миллӣ == ; Динамикаи миқдор ва таркиби миллии аҳолии ВМКБ аз рӯи маълумоти барӯйхатгирии умумииттифоқии солҳои 1939-1989 ва барӯйхатгирии 2010 дар Тоҷикистон {| class="standard sortable" !Миллият !<small>1939<br /><br />нафар</small> !% !<small>1959<br /><br />нафар</small> !% !<small>1970<br /><br />нафар</small> !% !<small>1979<br /><br />нафар</small> !% !<small>1989<br /><br />нафар</small> !% !<small>2010<ref name="ЭтноСтатРТ">[http://www.stat.tj/ru/img/526b8592e834fcaaccec26a22965ea2b_1355501132.pdf Том 3. Национальный состав и владение языками, гражданство населения Республики Таджикистан (2010)] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20160305162902/http://www.stat.tj/ru/img/526b8592e834fcaaccec26a22965ea2b_1355501132.pdf |date=2016-03-05 }} // Агентство по статистике при Президенте Республики Таджикистан</ref><br /><br />нафар</small> !% |- |Ҳамагӣ | align="right" |53210 | align="right" |100,00% | align="right" |73037 | align="right" |100,00% | align="right" |97796 | align="right" |100,00% | align="right" |127709 | align="right" |100,00% | align="right" |160887 | align="right" |100,00% | align="right" |205949 | align="right" |100,00% |- |[[Тоҷикон]] | align="right" |44374 | align="right" |83,39% | align="right" |65534 | align="right" |89,73% | align="right" |89314 | align="right" |91,33% | align="right" |115484 | align="right" |90,43% | align="right" |143932 | align="right" |89,46% | align="right" |194423 | align="right" |94,40% |- |[[Қирғизҳо]] | align="right" |6093 | align="right" |11,45% | align="right" |5395 | align="right" |7,39% | align="right" |6930 | align="right" |7,09% | align="right" |8503 | align="right" |6,66% | align="right" |10756 | align="right" |6,69% | align="right" |10949 | align="right" |5,32% |- |[[Ӯзбекҳо]] | align="right" |148 | align="right" |0,28% | align="right" |86 | align="right" |0,12% | align="right" |220 | align="right" |0,22% | align="right" |292 | align="right" |0,23% | align="right" |250 | align="right" |0,16% | align="right" |410 | align="right" |0,20% |- |[[Русҳо]] | align="right" |1719 | align="right" |3,23% | align="right" |1413 | align="right" |1,93% | align="right" |764 | align="right" |0,78% | align="right" |1779 | align="right" |1,39% | align="right" |3195 | align="right" |1,99% | align="right" |81 | align="right" |0,04% |- |Тоторҳо | align="right" |361 | align="right" |0,68% | align="right" |174 | align="right" |0,24% | align="right" |102 | align="right" |0,10% | align="right" |155 | align="right" |0,12% | align="right" |297 | align="right" |0,18% | align="right" |8 | align="right" |0,00% |- |[[Қазоқҳо]] | align="right" |14 | align="right" |0,03% | align="right" |13 | align="right" |0,02% | align="right" |16 | align="right" |0,02% | align="right" |39 | align="right" |0,03% | align="right" |395 | align="right" |0,25% | align="right" |3 | align="right" |0,00% |- |[[Укроинҳо]] | align="right" |286 | align="right" |0,54% | align="right" |229 | align="right" |0,31% | align="right" |309 | align="right" |0,32% | align="right" |1203 | align="right" |0,94% | align="right" |1096 | align="right" |0,68% | align="right" | | align="right" | |- |[[Белорусҳо]] | align="right" |19 | align="right" |0,04% | align="right" |21 | align="right" |0,03% | align="right" |23 | align="right" |0,02% | align="right" |56 | align="right" |0,04% | align="right" |467 | align="right" |0,29% | align="right" | | align="right" | |- |ғ. | align="right" |196 | align="right" |0,37% | align="right" |172 | align="right" |0,24% | align="right" |118 | align="right" |0,12% | align="right" |198 | align="right" |0,16% | align="right" |499 | align="right" |0,31% | align="right" |75 | align="right" |0,04% |} == Аҳолӣ аз рӯи ноҳияҳо == Ноҳияҳо: {| class="wikitable sortable" !Рақ. !Ноҳия !Номгӯй !Марказ !Масоҳат<sup>2</sup><ref name="regions" /> !Аҳолӣ (2020 estim.)<ref name="pop2020" /> |- |52 |[[Ноҳияи Дарвоз|Дарвоз]] |Дарвоз |[[Қалъаи Хумб]] | align="right" |2,800 | align="right" |24,000 |- |53 |[[Ноҳияи Ванҷ|Ванҷ]] |Ванҷ |[[Ванҷ]] | align="right" |4,400 | align="right" |34,400 |- |54 |[[Рӯшон]] |Рӯшон |[[Рӯшон]] | align="right" |5,900 | align="right" |25,800 |- |55 |[[Шуғнон]] |Шуғнон |[[Хоруғ]] | align="right" |4,600 | align="right" |38,000 |- |56 |[[Ноҳияи Роштқалъа|Роштқаръа]] |Роштқалъа |[[Роштқалъа]] | align="right" |4,300 | align="right" |27,400 |- |57 |[[Ноҳияи Ишкошим|Ишкошим]] |Ишкошим |[[Ишкошим]] | align="right" |3,700 | align="right" |32,900 |- |58 |[[Ноҳияи Мурғоб|Мурғоб]] |Мурғоб |[[Мурғоб]] | align="right" |37,300 | align="right" |15,900 |} Шаҳрҳои тобеи вилоят: {| class="wikitable sortable" !Рақ. !Шаҳр !Номгӯй !Масоҳат<sup>2</sup><ref name="regions" /> !Вҳолӣ (2020)<ref name="pop2020" /> |- | - |[[Хоруғ]] | | align="right" |<100 | align="right" |30,500 |} == Нигаред == * [[Қирғизҳои Помир]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Аҳолии Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон]] ggqs5nw7t1m1nay7kx9bp1333zcjeke Гӯруғли (Туркманистон) 0 288453 1493167 1479798 2026-11-08T19:37:27Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 1493167 wikitext text/x-wiki {{МА | мақом = шаҳр | номи тоҷикӣ = Гӯруғли | номи аслӣ = {{lang-tk|Görogly}} | кишвар = Туркманистон | lat_deg = 41 | lon_deg = 59 | lat_min = 39 | lat_sec = | lon_min = 54 | lon_sec = | аҳолӣ = 18 660 | соли барӯйхатгирӣ = 2010 | ҳайати миллӣ = туркманҳо, русҳо | ҳайати динӣ = [[мусулмон]]они [[ҳанафӣ|ҳанафимазҳаб]] | этнохороним = | DST = | коди телефон = +993 | нишонаҳои почта = | сайт = }} '''Гӯруғли''' ( туркм. <span lang="tk" style="font-style:italic;">Görogly,</span> собиқ '''Takhta, Tagta)''' - шаҳр дар ноҳия, маркази маъмурии ноҳияи Гӯруғли дар вилояти Дашогузи[[Туркманистон]]. Дар 20 км ҷануби Дашогуз ҷойгир аст. == Таърих == Ин [[Шаҳрак|шаҳрак]] дар ноҳияи Тахтини вилояти Тошаузи ҶШСТуркманистон воқеъ буд. Моҳи июни [[Соли 2016|соли 2016]], бо қарори Маҷлиси Туркманистон, деҳаи Гӯруғлии этрапи Гӯруғли ҳамчун шаҳр дар этрап (ноҳия) тасниф карда шуд. Ҳамзамон, ба шаҳр деҳаҳои Сазакли генгешлики ба номи Махтумқули, Акдерек, Поласолтан генгешлики Туркманели дохил карда шуданд <ref>{{Cite web |url=http://www.parahat.info/edict/2016-06-17-postanovlenie-medjlisa-turkmenistana-ob-administrativno-territorialnyh-voprosah-dashoguzskogo-velayata |title=Об административно-территориальных вопросах Дашогузского велаята |accessdate=2021-04-13 |archivedate=2019-07-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190711084730/http://www.parahat.info/edict/2016-06-17-postanovlenie-medjlisa-turkmenistana-ob-administrativno-territorialnyh-voprosah-dashoguzskogo-velayata }}</ref> <ref>{{Cite web |url=http://tdh.gov.tm/index.php/ru/2013-04-29-11-55-24/2013-04-13-07-33-58/17445-2016-06-16-23-21-00 |title=Постановление Меджлиса Туркменистана |accessdate=2021-04-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160629140851/http://tdh.gov.tm/index.php/ru/2013-04-29-11-55-24/2013-04-13-07-33-58/17445-2016-06-16-23-21-00 |archivedate=2016-06-29 }}</ref> . == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳр 18 660 нафар ( [[Соли 2010|2010]] ) <ref>{{Cite web|url=http://population-statistics.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=es&des=wg&geo=-211&srt=npan&col=abcdefghinoq&msz=1500|title=World Gazetteer.|deadlink=yes|accessdate=2021-04-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250222115439/http://population-statistics.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=es&des=wg&geo=-211&srt=npan&col=abcdefghinoq&msz=1500|archivedate=2025-02-22}}</ref> . == Иқтисод == Дар шаҳр як корхонаи пахтатозакунӣ ва 2 корхонаи хишт мавҷуд буд. == Адабиёт == * Тахта́ // Татары — Топрик. — М. : Советская энциклопедия, 1956. — С. 17. — (Большая советская энциклопедия : [в 51 т.] / гл. ред. Б. А. Введенский ; 1949—1958, т. 42). == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} {{Шаҳрҳои Туркманистон}} [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Туркманистон]] av6z9mkglk3b89crwdgrh8tjp9iq5jn Аҳмад ибни Ъалии Ъаҷмӣ 0 288512 1493104 1433216 2026-11-08T16:03:43Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 1493104 wikitext text/x-wiki {{Шахс/Ислом|қорӣ }} '''Шайх Аҳмади Ъаҷмӣ''' ({{lang-en|الشيخ أحمد بن علي بن محمد آل سليمان العجمي}}; {{ВД-Дебоча}}) — имом ва [[Қорӣ|қории]] маъруфи Қуръон<ref>{{Cite web|url=http://www.assabile.com/ahmed-al-ajmi-13/ahmed-al-ajmi.htm|title=Ahmed Al Ajmi - أحمد بن علي العجمي - Holy Quran on Assabile|website=www.assabile.com|accessdate=2021-04-16}}</ref>. == Зиндагинома == Шайх Аҳмади Ъаҷмӣ дар сол 1968 дар шаҳри Хубар яке аз шаҳрҳои устони Шарқияи кишвари Арабистони саудӣ ба дунё омад. Ӯ дар хонаводаи диндор ва пойбанд рушд намуд, падараш имомхатиби масҷиди ҷомеъи бузурги шаҳри Хубари ҷануби буд, ки бар тарбият фарзандонаш, бавежа ҳифз намудан Қуръони карим бисёр аҳамият медод. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳо == * {{Cite web|url=http://www.mp3quran.net/tg/ajm|title=Мусҳафи комил бо савти Аҳмад ибни Ъалии Ъаҷмӣ (ба ривояти Ҳафс аз Осим)|website=MP3 Quran|lang=tg|accessdate=2021-04-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210416074725/http://www.mp3quran.net/tg/ajm|archivedate=2021-04-16}} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Қориёни Қуръон]] [[Гурӯҳ:Ҳофизони Қуръон]] pj9n0654wc8x4znucyprtq5zm4elbhb Ёлётен 0 288798 1493047 1403897 2026-11-08T13:23:20Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 1493047 wikitext text/x-wiki {{МА | мақом = шаҳр | номи тоҷикӣ = Ёлётен | номи аслӣ = Ýolöten | кишвар = Туркманистон | lat_deg = 37 | lon_deg = 62 | lat_min = 18 | lat_sec = 5 | lat_dir = N | lon_min = 21 | lon_sec = 31 | lon_dir = E | аҳолӣ = 37 711 | соли барӯйхатгирӣ = 2009 | ҳайати миллӣ = туркманҳо | ҳайати динӣ = [[мусулмон]]они [[ҳанафӣ|ҳанафимазҳаб]] | этнохороним = | DST = | коди телефон = +993 560 | нишонаҳои почта = 746420 | сайт = }} '''Ёлётен''' <ref>«Атлас мира». Москва. ПКО «Картография» Федерального агентства геодезии и картографии Министерства транспорта Российской федерации. Издательство Оникс. 2007 год. ISBN 5-85120-243-2 (картография)</ref> (туркм. Ýolöten, ''یوْل‌اؤتن) - шаҳре, ки маркази маъмурии этрапи Ёлётени [[вилояти Марв]]<nowiki/>и [[Туркманистон]] аст. Дар ҷануби шаҳр, яке аз калонтарин конҳои газ дар ҷаҳон ҷойгир аст. == Ҷуғрофия == Шаҳр дар резишгоҳи дарёи Мурғоб дар вохаи Ёлётен, дар 55 км ҷанубу шарқи маркази маъмурии вилоят - шаҳри [[Мари|Мари ҷойгир аст]]. Истгоҳи роҳи оҳан дар хатти Мари - Сарҳадобод мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии Ёлётен 37 711 нафарро ташкил медиҳад ( [[Соли 2009|2009]] ). {| class="wikitable" |'''Соли''' | '''1971''' | '''1990''' | '''2009''' |- | '''Аҳолӣ''' | 13 800 <ref name="bse">по [[БСЭ]]</ref> | 19 400 <ref name="sl1997">«Современный толковый словарь». Издательство «Большая советская энциклопедия». 1997 год.</ref> | 37,700 <ref name="wg">{{Cite web|url=http://bevoelkerungsstatistik.de/wg.php?x=1196882116&men=gcis&lng=de&dat=32&geo=-225&srt=pnan&col=aohdq&va=x&pt=a|title=World Gazetteer: Usbekistan — die wichtigsten Städte<!-- Заголовок добавлен ботом -->|deadlink=no|accessdate=2009-04-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111027135429/http://bevoelkerungsstatistik.de/wg.php?x=1196882116&men=gcis&lng=de&dat=32&geo=-225&srt=pnan&col=aohdq&va=x&pt=a|archivedate=2011-10-27}}</ref> |} == Иқтисод == Дар шаҳр як корхонаи пахтатозакуни, нерӯгоҳи барқи обии Ҳиндукуш, институти илмӣ оид ба селексия ва истеҳсоли тухмии пахтаи маҳиннах мавҷуданд <ref name="sl1997"/>. Дар ҷануби шаҳр, кони гази Галкиниш мавҷуд аст <ref>{{Cite web|url=http://www.k2kapital.com/news/fin/548590.html|title=Ашхабад. Газовое месторождение «Южный Иолотань-Осман» получило статус «супергигантского»|author=|authorlink=|website=|description=|date=|format=|publisher=К2Капитал|lang=ru|deadlink=yes|accessdate=2009-06-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20251007130652/http://www.k2kapital.com/news/fin/548590.html|archivedate=2025-10-07}}</ref>. Аз нуқтаи назари иқтисодӣ, ин як шаҳри муҳими соҳаи нафту газ бо чун Галкиниш мебошад. Тадқиқоти фирмаи бритониёии Gaffney, Cline & Associates нишон дод, ки кони гази Ҷануби Ёлётен, ки дар ҷануби шаҳр ҷойгир аст, яке аз панҷгонаи калонтарин дар ҷаҳон бо захираҳои эҳтимолии газ аз 4 то 14 триллион метри мукааб мебошад <ref name="Times">{{Cite web|url=http://www.tehrantimes.com/index_View.asp?code=189709|title=Iran in Turkmen natural gas fields, U.S. and Russia left ou|author=Daly, J.C.K|date=2009-02-21|publisher=[[Tehran Times]]|deadlink=no|accessdate=2009-06-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160821084807/http://www.tehrantimes.com/index_View.asp?code=189709|archivedate=2016-08-21}}</ref>. Нафти хоми дар Ёлётен, истеҳсолшуда ба корхонаи коркарди нафти Сейдӣ интиқол ёфта ба иқтисодиёти шаҳр мусоидат мекунад. Дар нимсолаи аввали 2006, дар корхонаи коркарди нафти Сейдӣ 446 ҳазор тонна маҳсулоти нафтӣ тавлид карда шуд <ref>{{Cite web|url=http://www.turkmenistan.ru/ru/node/17763|title=СЕЙДИ ПОЛУЧИЛ ПЕРВУЮ НЕФТЬ ИОЛОТАНИ|author=|website=Turkmenistan.Ru|date=|publisher=|lang=ru|deadlink=no|accessdate=2020-06-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191130034343/http://www.turkmenistan.ru/ru/node/17763|archivedate=2019-11-30}}</ref>. Эрони ҳамсоя воридкунандаи асосии гази Туркманистон дар минтақаи Ёлётен мебошад. Дар оянда ба шарофати созишномаи байни ҳукуматҳои Эрон ва Туркманистон дар соли 2009 аз кони гази Ёлётен, ба Эрон ҳар сол тақрибан 10 миллиард метри мукааб газ содир карда мешавад. Дар имзои ин санад Ғулом Ҳусейн Нозарӣ, вазири нафти Эрон ва муовини сарвазири Туркманистон Течбердӣ Тағиев ширкат варзид <ref name="Times"/>. Дар минтақаи Ёлётен, инчунин пахта ва чорвои калони шохдор парвариш карда мешаванд. Инчунин як институти илмӣ оид ба селексия ва парвариши тухмиҳои хуби пахта мавҷуд аст. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳо == * [http://zemlyaki.org Аксҳои Ёлётен,.] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20220103065857/http://zemlyaki.org/ |date=2022-01-03 }} [http://zemlyaki.org Мактабҳои Ёлётен,] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20220103065857/http://zemlyaki.org/ |date=2022-01-03 }} * {{БСЭ3|заглавие=Иолотань}} * {{Книга|заглавие=Большой Энциклопедический словарь|часть=Иолотань|год=2000|автор=}} - Луғати калони энсиклопедӣ {{ПБ}} {{Шаҳрҳои Туркманистон}} [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Туркманистон]] 32awqhavdsklbwy5ipaxuxgkzo0o1xt Абдухалил Холиқзода 0 289261 1493062 1482980 2026-11-08T13:48:54Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 1493062 wikitext text/x-wiki {{Шахс |тасвир = Абдухалил Холиқзода.jpg }} '''Абдухалил Холиқзода''' (''Абдухалил Холиқов''; зод. [[20 декабр]]и [[1966]], рустои [[Панҷрӯд]], [[ноҳияи Панҷакент]], [[вилояти Ленинобод]], [[ҶШС Тоҷикистон]]) — {{нависанда|тоҷик|Тоҷикистон}} ва соҳибкори тоҷик. Раиси ҳайати мудирони [[Бемористони Ибни Сино]]<ref>{{Cite web|url=https://bis.tj/tg/clinic/rohbariyat/abduhalil-holizoda|title=Абдухалил Холиқзода - Ҳайати мудирон|website=bis.tj|publisher=Бемористони Ибни Сино|lang=tg|accessdate=2021-05-07|archivedate=2021-05-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210507085949/https://bis.tj/tg/clinic/rohbariyat/abduhalil-holizoda}}</ref>. == Зиндагинома == 20 декабри соли 1966 дар рустои Панҷрӯди шаҳри Панҷекати вилояти Ленинобод ба дунё омадааст. Пас аз хатми мактаби миёнаи рустои зодгоҳаш дар соли 1983 ба факултети забонҳои шарқи [[Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленин]] дохил шуд. Пас аз хатми соли аввали донишгоҳ ба сафи артиши шӯравӣ даъват шуд ва пас аз итмоми хидмати дусолаи сарбозӣ таҳсил дар донишгоҳро идома дод. Дар давоми таҳсил давраи коромӯзии яксоларо дар Ҳинд анҷом дод. Хатми донишгоҳ дар соли 1992 бо фурӯпошии Иттиҳоди Шӯравӣ мусодиф омад ва Абдухалил Холиқзода то ҳадде маҷбур шуд ба тиҷорат (фурӯши пахта) машғул шавад. Дар соли 2008 ҳамроҳ бо сармоягузори эронӣ Бемористони байналмилалии Ибни Синоро таъсис дод, ки ҳоло беҳтарин бемористон дар Тоҷикистон маҳсуб мешавад. Абдухалил Холиқзода ҳоло раиси ҳайати мудирони Бемористони байналмилалии Ибни Сино аст<ref>{{Cite web|url=https://www.ozodi.org/a/interview-with-abdukhalil-kholiqzoda/29275939.html|title=Абдухалил Холиқзода: "Як хатои хурд кишварро ба фоҷиаи бузург мекашонад" ВИДЕО|website=Радиои Озодӣ|lang=tg|accessdate=2021-05-07}}</ref>. == Нависандагӣ == Абдухалил Холиқзода пайваста дар мавзуъҳои мухталифи иқтисодӣ ва иҷтимоӣ, ахлоқӣ мақолаҳои таҳлилӣ менависад, ки дар матбуоти кишвар ба забонҳои тоҷикӣ ва русӣ чоп шудаанд. Ҳамчунин муаллифи китоби «Моҷарои рафта» (соли 2018) аст<ref>{{Cite web|url=https://pertoj.com/%da%a9%d8%aa%d8%a7%d8%a8-%d9%85%d8%a7%d8%ac%d8%b1%d8%a7%db%8c-%d8%b1%d9%81%d8%aa%d9%87-%d8%af%d8%b1-%d9%88%d8%a8%da%af%d8%a7%d9%87-%d9%be%da%98%d9%88%d9%87%d8%b4%da%af%d8%a7%d9%87%d0%ba/|title=کتاب «ماجرای رفته» در وبگاه پژوهشگاه|author=|website=پژوهشگاه فرهنگ فارسی تاجیکی|lang=fa|accessdate=|archivedate=2021-05-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210507081557/https://pertoj.com/%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D9%85%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%B1%D9%81%D8%AA%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D9%88%D8%A8%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%BE%DA%98%D9%88%D9%87%D8%B4%DA%AF%D8%A7%D9%87%D0%BA/}}</ref>, ки дар ин китоб зиндагии хешро дар пайванд бо таҳаввулоти сиёсӣ ва иқтисодию иҷтимоии кишвар ба риштаи таҳрир даровардааст. «Моҷарои рафта» соли 2019 дар Эрон низ ба чоп расид<ref>{{Cite book|title=ماجرای رفته|url=https://www.gisoom.com/book/11455178/%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D9%85%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%B1%D9%81%D8%AA%D9%87/|isbn=978-964-231-649-6|language=fa|first=عبدالخلیل|last=خالق‌زاده|publisher=آرون|year=1397|pages=242|access-date=2021-05-07|archive-date=2021-05-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20210507122649/https://www.gisoom.com/book/11455178/%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D9%85%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%B1%D9%81%D8%AA%D9%87/|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://apll.ir/1397/10/15/%D9%85%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%B1%D9%81%D8%AA%D9%87/|title=ماجرای رفته|website=فرهنگستان زبان و ادب فارسی|publisher=|accessdate=2021-05-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210507081736/https://apll.ir/1397/10/15/%D9%85%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%B1%D9%81%D8%AA%D9%87/|archivedate=2021-05-07}}</ref>. == Хонавода == Оиладор. Соҳиби 7 фарзанд — 4 писар ва 3 духтар аст. == Осор == * Абдухалил Холиқзода. Моҷарои рафта. — Д.: «Мастер-принт», 2018. — 260 с. — ISBN 978-99975-09-12-3<ref>{{Cite web|url=https://ravshanfikr.tj/kitob-oi-badei.raw?task=download&fid=260|title=Моҷарои рафта|website=ravshanfikr.tj|lang=tg|accessdate=2021-05-07}}</ref> * Холиқзода Абдухалил. Ҳаводиси рӯзгори ман<ref>{{Cite news|accessdate=2023-03-16|author=Муллораҷаб Юсуфӣ, Амир Исоев|date=2023-03-15|language=tg|work=Радиои Озодӣ|title="Ҳар кӣ мансабу зӯри бозу дошт, бузург дониста мешуд"|url=https://www.ozodi.org/a/32319747.html}}</ref>. — Д.: «ЭР-граф», 2023. — 288 с. — ISBN 978-99985-1-048-7 == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{ПБ}} t6o06lg02o57dftcu6z4ungp962q1we Байтул-Футӯҳ 0 291914 1493106 1472981 2026-11-08T16:33:44Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 1493106 wikitext text/x-wiki {{Масҷид|lat_dir=N|ДУМ=|Вместимость=10 000 чел.|Площадь помещений=|Имам=|Реликвии=|Первое упоминание=|Благотворители=|Течение, школа=Ахмадие|lat_deg=51|CoordScale=|lon_sec=56|lon_min=11|lon_deg=0|lon_dir=W|lat_sec=46|lat_min=23|Мактаб=+}} '''Байтул-Футӯҳ''' ({{Lang-en|Baitul Futuh}} аз {{Lang-ar|بيت الفتوح}} Хонаи ғалабаҳо <ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/uk/2003/oct/03/religion.world|title=A towering minaret, huge prayer halls...|date=3 October 2003}}</ref>) — масҷид дар канори [[Лондон]], [[Ингилистон|Англия]] — бузургтарин дар Аврупои Ғарбӣ <ref>{{Cite web|url=http://www.guardian.co.uk/uk/2003/oct/02/religion.world|title=Western Europe's Largest Mosque opens in Morden|website=The Guardian|date=2 October 2003|location=London}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.salatomatic.com/d/Morden+3656+Baitul-Futuh|title=Baitul Futuh|publisher=salatomatic.com|accessdate=24 June 2011|archivedate=2013-12-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131202233418/http://www.salatomatic.com/d/Morden+3656+Baitul-Futuh}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.zmo.de/muslime_in_europa/downloads/BMBF2.pdf|title=Muslime en Europa und ihre Herkunftsgesellschaften in Asien und Afrika|publisher=centre for modern oriental studies|deadlink=yes|accessdate=24 June 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160326080420/https://zmo.de/muslime_in_europa/downloads/bmbf2.pdf|archivedate=2016-03-26}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.thisislondon.co.uk/news/article-6996088-55m-mosque-opens.do|title=A £5.5m mosque opens|work=Evening Standard|location=London|author=Ed Harris|date=2 October 2003|accessdate=24 June 2011|archivedate=2011-08-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110817031841/http://www.thisislondon.co.uk/news/article-6996088-55m-mosque-opens.do}}</ref>. Сохтмон дар соли 2003 бо харҷи тақрибан 5,5 миллион фунт стерлинг ба анҷом расидааст, ки аз ҷониби ҷомеаи мусулмонони Аҳмадия хайрия шудааст. Масҷид масоҳати 5,2 хектор (21,000 м2) -ро дар бар мегирад ва маҷмааи мукаммал метавонад то 10,000 намозгузорро дар ҷой диҳад. Он дар канори ҷанубу ғарбии [[Лондон]] дар наздишаҳри Морден, [[ноҳияи Мертон]], дар масофаи 700 метр аз истгоҳи метрои Морден ҷойгир аст. == Кушодашавӣ == Мирзо Тоҳир Аҳмад 24 феврали соли 1995 дар бораи маблағ барои ҷудо кардан ба сохтмон муроҷиат карда буд ва замин 29 марти соли 1996 харида шуд. Санги аввал 19 октябри соли 1999 аз ҷониби Мирзо Тоҳир Аҳмад,<ref>[http://www.baitulfutuh.org/construction/ The Baitulfutuh Mosque in London. Ahmadiyya Muslim Community]</ref> раиси онвақтаи ҷомеаи мусалмонони Аҳмадия гузошта шуда буд. Дар ин маросим 2 ҳазор меҳмон ширкат доштанд ва 3 октябри соли 2003 аз ҷониби раҳбари кунунии ҷомеаи мусулмонони Аҳмадия Мирзо Масрур Аҳмад мизбон буданд. Пеш аз он ӯ хутбаи ҷумъаи худро дар масҷиди Фазл ва 3 октябри соли 2003 намози ҷумъаро дар масҷиди Байтул Футуҳ хондааст. Дар маросими ифтитоҳ зиёда аз 600 меҳмон иштирок карданд. Дар байни ҳозирон Комиссарони олӣ, муовинони комиссарҳои олӣ, вакилони Парлумони Аврупо, вакилони парлумон, мирҳои [[Лондон|ноҳияҳои Лондон]], мушовирон, устодони донишгоҳҳо ва намояндагони 17 кишвар буданд. === Ҷомеа === Дар масҷиди Байтул Футуҳ бисёр чорабиниҳои динӣ баргузор мешаванд. Илова ба дуоҳои муқаррарӣ, хидматҳои ӯ симпозиумҳои солонаи сулҳ, турҳои мактабӣ, дигар чорабиниҳои ҷомеаи маҳаллӣ ва Конфронси солонаи шарикии ҷавонони Мертонро дар бар мегиранд. Ҳамчунин радиои BBS 4 барнома таҳти унвони «Оё шумо савол доред? »-ро гузаронд <ref>{{Cite web|url=http://www.mertonconnected.com/MYP-conference-2009|title=Merton youth Partnership Conference|publisher=mertonconnected.com|deadlink=yes}}{{Пайванди мурда|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.wimbledonguardian.co.uk/news/4847199.Morden_mosque_hosts_recording_of_BBC_Radio_4_s_Question_Time/|title=''Any Questions?'' – hosted at Baitul Futuh Mosque|publisher=wimbledonguardian}}</ref><ref>[http://www.merton.gov.uk/leisure/history-heritage/architecture/mordenmosque.htm Merton Site]</ref>. === Хизматрасониҳо === Масҷиди Байтул Футуҳ ҳамчун маркази ҷустуҷӯи садоқат, озодӣ ва сулҳ амал кардааст" <ref>{{Cite web|url=http://www.ekklesia.co.uk/node/11041|title=Loyalty, Freedom and Peace Campaign|publisher=ekklesia.co.uk}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.loveforallhatredfornone.org/downloads/|title=Love for All Hatred for None downloads|publisher=loveforallhatrednone.org|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100426231444/http://www.loveforallhatredfornone.org/downloads/|archivedate=2010-04-26}}</ref>, ин чорабиниҳо барои исботи он аст, ки ислом [[дин]]и сулҳомез аст ва ислом ба ғайримусалмонон робитаи хуб доштанро таълим медиҳад <ref>{{Cite web|url=http://www.loveforallhatredfornone.org/|title=Love for All Hatred for None Homepage|publisher=loveforallhatredfoenone.org}}</ref>. Симпозиуми сулҳи ҷомеаи мусулмонони [[Аҳмадия]] 2010 лорд Эрик Авебуриро интихоб кард, то ба ӯ Ҷоизаи аввалро барои саҳмаш дар ҳуқуқи инсон тақдим кунад.<ref>{{Cite web|url=http://www.itnews.it/news/2010/0322080207619/inaugural-ahmadiyya-muslim-peace-prize-awarded-to-lord-eric-avebury.html|title=Peace Symposium 2010 Prize|publisher=itnews.it|deadlink=yes|accessdate=2021-09-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250709072123/http://www.itnews.it/news/2010/0322080207619/inaugural-ahmadiyya-muslim-peace-prize-awarded-to-lord-eric-avebury.html|archivedate=2025-07-09}}</ref> Масҷид аз мактабҳо, гурӯҳҳои мазҳабӣ, созмонҳои хидматрасонии ҷамъиятӣ, хайрияҳо, ҳукумати маҳаллӣ ва марказӣ ва дигар гурӯҳҳо дар як сол зиёда аз 10,000 меҳмононро қабул мекунад.<ref>{{Cite web|url=http://www.loveforallhatredfornone.org/contact.html|title=Love for All Hatred for None Contact|publisher=loveforallhatredfornone.org|deadlink=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100820010822/http://www.loveforallhatredfornone.org/contact.html|archivedate=2010-08-20}}</ref> Дар моҳи августи соли 2013 ин масҷид макони бузургтарин ҷашнвораи Ид дар Британия буд <ref>[http://news.sky.com/story/1127011/eid-british-muslims-join-in-celebrations Eid: British Muslims Join In Celebrations] retrieved 10 August 2013</ref>. == Галерея == <gallery> Акс:Bait-ul-Futuh Mosque in London.JPG| Акс:Morden South stn look north to mosque.JPG| Акс:Morden South stn entrance.JPG| Акс:Baitul Futuh entrance.jpg| Акс:Baitul Futuh Minaret.jpg| Акс:Baitul Futuh main entrance.jpg| Акс:Baitul Futuh dome.jpg| Акс:Bait ul-Futuh interior.jpg| </gallery> == Эзоҳ == {{эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Масҷидҳои Лондон]] aojzk1vr2f4o42xl78ntdrstf2gt1yl Гелон (деҳа) 0 292247 1493157 1445314 2026-11-08T19:15:16Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 1493157 wikitext text/x-wiki {{ВМ | Номи тоҷикӣ = Гелон | Номи аслӣ = Gelon | Тасвир = Photo collage from Gelon (Uzbekistan).png | Тавсифи тасвир = | Нишон = | Парчам = | Бари нишон = 0 | Бари парчам = | Мақола дар бораи нишон = | Мақола дар бораи парчам = | Кишвар = {{UZB}} | Координатаҳо = | lat_deg = 39.078 | lon_deg = 67.46 | type = Ҳисоббаробаркунӣ | Дараҷа = | CoordScale = | Суруди миллӣ = | Мақом = | Тобеъи = [[Шаҳрисабз]] | Шомили = | Пойтахт = | Шаҳри бузургтарин = | Шаҳрҳои бузургтарин = | Таъсис = [[1305]] | Барҳамхӯрӣ = [[1924]] | Номҳои пешина = | Роҳбар = | Номи роҳбар = | Роҳбар2 = | Номи роҳбар2 = | Роҳбар3 = | Номи роҳбар3 = | ММД = | Соли ММД = | Ҷой аз рӯи ММД = | ММД ба сари аҳолӣ = | Ҷой аз рӯи ММД ба сари аҳолӣ = | Забон = | Забонҳо = | Аҳолӣ = | Соли барӯйхатгирӣ = | Фоиз аз аҳолӣ = | Ҷой аз рӯи аҳолӣ = | Баҳодиҳии аҳолӣ = | Соли баҳодиҳӣ = | Зичӣ = | Ҷой аз рӯи зичӣ = | Ҳайати миллӣ = | Ҳайати динӣ = | Масоҳат = | Фоиз аз масоҳат = | Ҷой аз рӯи масоҳат = | Баландии бештарин = | Баландии миёна = | Баландии камтарин = | Харита = | Андозаи харита = | Харитаи воҳиди маъмурӣ = | Андозаи харита ае = | Вақти минтақавӣ = | Сарвожа = | ISO = | Шиносаи ададӣ = | Шакли шиноса = | Шиносаи ададӣ2 = | Шакли шиноса2 = | Шиносаи ададӣ3 = | Шакли шиноса3 = | FIPS = | Коди телефон = +998 | Нишонаи почта = | Домени интернет = | Коди мошинҳо = | Вебгоҳ = | Гурӯҳ дар Commons = | Эзоҳ = }} '''Гелóн''' ({{Lang-uz|Gelon / Гелон}}) — [[шаҳрак]] дар [[ноҳияи Шаҳрисабз]]и [[вилояти Қашқадарё]]и [[Ӯзбекистон|Ҷумҳурии Ӯзбекистон аст]].<ref>[https://uzbloknot.com/2021/04/28/real-uzbekistan-mountain-village-gilan-kashkadarya/ Узбекистан, как он есть: горный кишлак Гилан (Кашкадарья) | Узбекистан: блокнот исследователя]</ref><ref>{{Cite web|url=https://uzbloknot.com/2021/04/28/real-uzbekistan-mountain-village-gilan-kashkadarya/|title=Статья о Гилане|author=Uz.Wiki|lang=uz}}</ref> Деҳа соли [[Соли 1305|1305]] таъсис ёфтааст. Сокинони деҳа то ҳол урфу одатҳои қадимиро нигоҳ медоранд. То нимаи [[соли 2018]] сайёҳони хориҷӣ аз сабаби режими махсуси сарҳадӣ наметавонистанд аз ин деҳа дидан кунанд.<ref>[https://kun.uz/ru/news/2021/04/20/gornyy-kishlak-gelon-s-chastnymi-ges-tam-gde-i-letom-idyot-sneg Горный кишлак Гелон с частными ГЭС — там, где и летом идёт снег]</ref> == Ҷуғрофия == Гелон дар қисми ҷанубии Ӯзбекистон дар ҳавзаи Қашқадарё, дар нишеби ғарбии кӯҳҳои [[Помиру-Олой|Помир-Олой ҷойгир аст]].<ref>{{Cite web|url=http://sreda.uz/rubriki/ecoturizm/gilan-kak-mnogo-v-yetom-slove/|title=История Гелона|website=Гелон|accessdate=2021-10-05|archivedate=2021-10-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211004202651/http://sreda.uz/rubriki/ecoturizm/gilan-kak-mnogo-v-yetom-slove/}}</ref> Ин қаламрав дар сарҳади [[Ӯзбекистон|Узбакистон]] ва [[Тоҷикистон]], дар 80 километрии [[Шаҳрисабз|Шаҳрисабз ҷойгир аст]]. Қишлоқ аз ҳар тараф бо кӯҳҳои баланд иҳота шудааст ва дар шарқ ба баландии зиёда аз 4000 метр мерасад. Ин яке аз баландтарин деҳаҳои кӯҳии [[Ӯзбекистон|Ӯзбекистон аст]]. Бо ин роҳи душворгузар, вале хушманзараи лойи кӯҳӣ бо серпентинҳои сершумор ба ин ҷо расидан осон нест.<ref>{{Cite news|title=Видео на Youtube|author=SummerDays Денис и Таня|url=https://www.youtube.com/watch?v=JZJ9IShm0no&t=3669s|work=YouTube|date=21 апреля 2021}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://explorers.uz/ru/sights/КишлагГелан |title=нусхаи бойгонӣ |accessdate=2021-10-28 |archiveurl=https://archive.wikiwix.com/cache/19981130000000/http://explorers.uz/ru/sights/КишлагГелан |archivedate=1998-11-30}}</ref> == Иқлим == Иқлим — континенталӣ, [[Хушнависӣ|хушк]], дар ҷойҳои субтропикӣ<ref name="agroturizm.uz">{{Статья|ссылка=http://agroturizm.uz/ru/andizhanskaya/108-dom-otdykha-afsona|автор=Uz.A.G|заглавие=Статья о Гилане|год=2015|издание=Uz|archivedate=2021-10-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211004220822/http://agroturizm.uz/ru/andizhanskaya/108-dom-otdykha-afsona}}</ref><ref name="agroturizm.uz"/> == Аҳолӣ == Аҳолии деҳа 5,834 нафар аст (2019). Ҳайати этникӣ: [[тоҷикон]] — 5831 нафар, [[Ӯзбекҳо|узбакҳо]] — 3 нафар (аз [[12 декабр|12 декабри соли]] [[Соли 2019|2019]]).<ref>{{Cite web |url=http://interkomitet.uz/o-komitete/nacionalnye-kulturnye-centry/#1519389818000-bf9f3084-3690 |title=официальный сайт Комитета по межнациональным отношениям и дружественным связям с зарубежными странами при Кабинете министров Республики Узбекистан |accessdate=2021-10-05 |archivedate=2021-10-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211004201124/https://interkomitet.uz/o-komitete/nacionalnye-kulturnye-centry/#1519389818000-bf9f3084-3690 }}</ref><ref>{{Статья|ссылка=http://sreda.uz/rubriki/ecoturizm/gilan-kak-mnogo-v-yetom-slove/|автор=Sreda.Uz|заглавие=Статья о Кишлаке "Гилан"|год=2019|издание=Uz.TV|archivedate=2021-10-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211004202651/http://sreda.uz/rubriki/ecoturizm/gilan-kak-mnogo-v-yetom-slove/}}</ref> == Далели ҷолиб == Гелон дар баландии 2600 метр аз сатҳи баҳр вокеъ аст. Дар наздикии деҳаи Кишлоқ амалан қитъаҳои ҳамвору ҳамвор вуҷуд надоранд, ки дар он [[трактор]] истифода бурдан мумкин бошад ва [[деҳқон]] маҷбуранд дар заминҳои картошка кишт кунанд. нишебие, ки то 40 дарача мерасад, нишебиҳои кухистонро кариб дастй, бо истифода аз оддитарин плуг, ки як чуфт барзагов ё хар ба кор меандозад. Дар нишебихо ва дараҳои дарё низ богхо кишт карда мешаванд. Сети васеи обьёрии каналҳои сунъй, ки дар нишебиҳои кух ба масофаи даххо километр гузошта шудаанд, ифтихори махсуси сокинони деҳот мебошад. Дар ин чо машҳуртарин картошкаи кухй дар [[Узбекистон]] меруяд. Кисми марказии деҳа бо хонаҳои кухна ва кучаҳои танг махсусан экзотикист. Дар [[Узбекистон|Узбекистан]] дигар чойхое нест, ки дар он чо аз руи нақшаҳои хонахо ошьёнаи дуйуми хонахо истикоматй буда, ошьёнаи якумаш барои нигохубини чорво истифода мешавад. Чунин меъморӣ дар Тибет ва дар баландкӯҳҳои [[Непал]] истифода мешавад. Дар посёлка сайёхон метавонанд муошират карда, бо ҳаёти сокинон шинос шаванд, 1—3 рӯз дар гирду атрофи хушманзара, инчунин дар рустоҳои хамсояи Кул, Сарчашма сайру гашт кунанд. Мардуми ин ҷо аслан [[тоҷикон|тоҷик]] ҳастанд, аз рӯи баъзе нишонаҳо, Гелон макони таърихӣ ва бостонӣ аст, ки дар он ҷангҳои зиёде сурат гирифтаанд. Дар ин чо мазарнхое, ки дар [[Осиёи Миёна]] барои дини [[Ислом]] мубориза мебурданд, дафн карда шудаанд. Дар Ҷанги Дуюми Ҷаҳонӣ аз деҳаи Гелон зиёда аз 88 нафар ба фронт рафтанд, ки танҳо як-ду нафари онҳо буданд. Дар назди посёлка боз якчанд посёлкаҳои типи шаҳрй мавчуданд — инхо Кул, Сарчашма, Шут, тоҷику узбекхо низ зиндагй мекунанд. Дарёи Қашқадарё ё Гелон аз миёни гелон мегузарад, ки бо каналҳо ба обанбори асосии [[Шаҳрисабз]] меравад. Дар деҳот шахсиятҳои шавковар низ хастанд, масалан: артистони махаллй, навозандагон, ки дар чорабиниҳои гуногун, туйхо фаъолона иштирок мекунанд. == Туризм == Дар наздикии деҳаи Гелон, дар баландии 4080 метр аз сатҳи баҳр кӯҳи муқаддаси Ҳазрати Султон мавҷуд аст, ки дар он ҳазорон сайёҳон барои намозхонӣ меоянд. Инчунин дар деҳа шумо метавонед ба яке аз шаршараҳои ҷолибтарин ва фаровони [[Узбекистон|Ӯзбекистон]], шаршараи 40-метрии «Сувтушар» дидан кунед, инчунин сайёҳон метавонанд аз қуллаҳои зебоманзари кӯҳҳо баҳра баранд, аз чанд масҷид дидан кунанд.<ref>{{Cite news|title=Ўзбекистон: Каримов ёпган, Мирзиёев очган қишлоқда BBC Uzbek нималарни кўрди?|url=https://www.bbc.com/uzbek/uzbekistan-50043819|work=BBC News O'zbek| accessdate=2022-02-21|language=uz-Cyrl}}</ref> == Нақлиёт == Дар Гелон якчанд автобусҳои сайёҳӣ мавҷуданд, то соли 1989 дар Гелон парвозҳо бо [[Вертолёт]] кушода буданд, аз [[Шаҳрисабз]] таксиҳо мераванд. Дар айни замой танхо автобусҳои туристй, ё таксиҳои хатсайр ва ё ба ин монанд таксиҳои типи шаҳрй харакат мекунанд.<ref>{{Cite web|title=Булутлар оралаб: Ўзбекистоннинг энг баланд номсиз чўққиси сари|url=http://www.uznature.uz/ru/site/news?id=931|website=/|accessdate=2022- 02-21|language=ru|аввал=Эҷод аз ҷониби YAA|last=group|archivedate=2022-02-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220221094451/http://www.uznature.uz/ru/site/news?id=931}}</ref> == COVID-19 == Пандемия дар ин деҳаи баландкӯҳ низ эҳсос шуд, ки то он вақт сайёҳони сершумор дар мавсим ба он зиёрат мекарданд ва дар чанд меҳмонхонаи ин ҷо фаъолият мекарданд. Фаҳмост, ки оилаҳое, ки аз сайёҳӣ даромад мегирифтанд, дар ҳолати душвор қарор доштанд. Бо эълони маҳдудият дар Узбакистон дар садди даромадгоҳ гузаргоҳ таъсис дода шуд, ки аз он ба ҳеҷ каси бегона роҳ наёфтанд. Хамин тавр, дар деҳа ягон ходисаи сироятёбй ба амал наомадааст. === Давомнокии умр === Айни замон деҳа дарозумртарин деҳа буда, сокинони он ба 85-90 сола мерасад, ки ин дар муқоиса бо дигар аҳолии ба ин деҳа наздик шумораи хеле зиёд аст. Дар ин ҷо шумо метавонед шахсеро, ки аз 85 боло аст, ба осонӣ дидан мумкин аст ва ӯ тахтаи саломатӣ ва нерӯмандӣ хоҳад буд. Қисмати кӯҳистон кори худро мекунад, одамон дар ин ҷо ҳатто калонсолон худро озод, дилпур ва хуб ҳис мекунанд.<ref>{{Cite web |url=http://explorers.uz/ru/sights/КишлагГелан{{Илкаи мурда|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot }} |title=Как живёт Узбекистан, и его посёлки |accessdate=2021-10-28 |archiveurl=https://archive.wikiwix.com/cache/19981130000000/http://explorers.uz/ru/sights/КишлагГелан |archivedate=1998-11-30}}</ref> == Сиёсат == Вазъияти сиёсии деҳа душвор буд, аммо даргузашти президенти собиқ [[Ислом Каримов]], минтақаҳои сайёҳии деҳа дар кишвар баста шуданд, ин минтақа аз ҷониби [[Иттиҳоди Давлатҳои Мустақил|ИДМ]] ҳифз карда шуд. , пас аз омадани раисиҷумҳури нав, қоидаҳои нав ба сиёсат ворид шуданд, иҷозат дода шуд, ки ба пешвои деҳа овоз диҳанд, дар сиёсат ширкат кунанд ва ба корҳои сиёсӣ машғул шаванд. Аз соли 2021 инҷониб интихобот ба вазифаи Мири деҳа оғоз шуда, дар интихоботи асосӣ "Ҷабборов Сафармурод Сатторович" пирӯз шуда, беш аз 80% овозҳои сокинони [[деҳа]]-ро ба даст овард. == Маълумот == Дар деҳа 2 мактаб, шуъбаи бачагонаи синфҳои 1—4, инчунин аз синфҳои 5—11 мавчуд аст. Кӯдакон пас аз таҳсил дар деҳа барои гирифтани маълумоти олии касбӣ маҷбур мешаванд, ки дар шаҳр сафар кунанд, зеро дар деҳа ягон донишгоҳи давлатӣ, коллеҷҳо ва муассисаҳои шабеҳ вуҷуд надорад == Галерея == <gallery> </gallery> == Ҷозибаҳои гардишгарӣ == Дар наздикии деҳа кӯҳе мавҷуд аст, ки номи "Ҳазрати Султон" ва инчунин «Ҳисорак Сув Омбори» -ро дорад, ки макони машҳури сайёҳон мебошад. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{ПБ}} e0n4kywz6b1cvl73jj6sev3max74zoz Litecoin 0 293028 1493035 1416335 2026-11-08T12:44:43Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 1493035 wikitext text/x-wiki {{Нармафзор}} '''Litecoin''' (аломат: Ł) - ин қисми ҷудошудаи [[Биткуин|Bitcoin]], низоми пирингии электронӣ аст, ки рамзарзи ҳамномро истифода мебарад. Барои таъмини амалкунӣ ва ҳимояи низом усулҳои криптографӣ истифода мешаванд.<ref>{{cite web|url=https://www.metzdowd.com/pipermail/cryptography/2008-October/014810.html|title=Bitcoin P2P e-cash paper|website=metzdowd.com|accessdate=2021-10-25}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.cftc.gov/PressRoom/PressReleases/7654-17|title=CFTC Statement on Self-Certification of Bitcoin Products by CME, CFE and Cantor Exchange|website=cftc.gov|accessdate=2021-10-25}}</ref> Litecoin барои мубодила ба Bitcoin ё ки пулҳои оинӣ дар нуқтаҳои мубодилаи арзҳо, ҳамчунин барои пардохти электронии молҳо ё ки хизматрасониҳои фурӯшандаҳои омодаи қабули он истифода шуда метавонад. == Фарқият байни биткойнҳо ва лайткойнҳо == Litecoin ҷузъи ҷудошудаи дуюмини Bitcoin баъд аз Namecoin мебошад ва аз он танҳо фарқиятҳои ночиз дорад: Дар блокчейни биткойн блоки нав дар ҳар 10 дақиқа пайдо мешавад, дар шабакаи лайткойн бошад, ин ҷараён ҳамагӣ 2,5 дақиқаро мегирад. Барои ҳамин, амалиётҳо дар шабакаи litecoin 4 маротиба зудтар ба амал меоянд, арзиши онҳо нисбати биткойн 3-5 пасттар аст. Майнинги лайткойнҳо боз меистад, вақте ки миқдори умумии тангаҳои коркардшуда ба 84 млн расад. Миқдори ҳадди ақали биткойнҳо 4 маротиба камтар – 21 аст.<ref>{{cite web|url=https://comparebrokers.co/compare/bitcoin-vs-litecoin/|title=Bitcoin vs Litecoin Guide|website=comparebrokers.co|accessdate=2021-10-25}}</ref> Агар биткойн дар SHA-256 кор кунад, он гоҳ Лайткойн аз [[Скрипт|scrypt]], ки аз ҷониби афсари бехатарии FreeBSD Колин Персивал коркард шудаст, истифода мебарад. Функсияи scrypt майнингро сабук мекунад.<ref>{{cite web|url=http://www.tarsnap.com/scrypt/scrypt.pdf|title=Stronger key derivation via sequential memory-hard functions|website=tarsnap.com|accessdate=2021-10-25}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.andykellett.com/discography/litecoin-miner-status/|title=Litecoin Miner Status|website=andykellett.com|accessdate=2021-10-25|archivedate=2020-12-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201205222438/http://www.andykellett.com/discography/litecoin-miner-status/}}</ref> == Таърих == Litecoin тавассути муштарӣ бо коди кушод дар GitHub санаи 13 октябри соли 2011 нашр шудааст. Дар ноябри соли 2013 Litecoin ба капитализатсияи бозорӣ дар ҳаҷми 1 миллиард доллар расид.<ref>{{cite web|url=http://www.forbes.com/sites/reuvencohen/2013/11/28/cryto-currency-bubble-continues-litecoin-surpasses-a-billion-dollar-market-capitalization/|title=Crypto-Currency Bubble Continues: Litecoin Surpasses Billion Dollar Market Capitalization|website=forbes.com|accessdate=2021-10-25}}</ref> Дар оғози соли 2014 дастаи коркардкунандагони Litecoin алфа-версияи барномаи Android-ро интишор намуд. Дар моҳи майи соли 2017 дар таъминоти барномавии Litecoin дастгирии SegWit фаъол карда шуд.<ref>{{cite web|url=https://www.coindesk.com/litecoin-successfully-activates-long-debated-segwit-upgrade/|title=Litecoin Successfully Activates SegWit|website=coindesk.com|accessdate=2021-10-25|archivedate=2021-08-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210816233507/https://www.coindesk.com/litecoin-successfully-activates-long-debated-segwit-upgrade}}</ref> Дар моҳи сентябри соли 2017 амалиётҳои аввалини атомарӣ гузаронида шуданд. Дар 4 рӯз амалиётҳо байни Litecoin ва Decred, Litecoin ва Vertcoin, Litecoin ва Bitcoin гузаронида шуданд.<ref>{{cite web|url=https://steemit.com/cross/@amja/what-is-atomic-cross-chain-swap-how-it-websites-1509558981-57601|title=What is Atomic Cross-Chain Swap? How it websites?|website=steemit.com|accessdate=2021-10-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260129143524/https://steemit.com/cross/@amja/what-is-atomic-cross-chain-swap-how-it-websites-1509558981-57601|archivedate=2026-01-29}}</ref> Дар августи соли 2021 капитализатсияи Litecoin 12,2 миллиард долларро ташкил дод.<ref>{{cite web|url=https://coinmarketcap.com/currencies/litecoin/|title=Litecoin price|website=coinmarketcap.com|accessdate=2021-10-25}}</ref> == Эзоҳ == {{эзоҳ|2}} [[Гурӯҳ:Рамзарзҳо]] 5c7hr66lu5pk7jzk7nqs8rbmtcyymc9 Reddit 0 293653 1493038 1443727 2026-11-08T13:06:27Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 1493038 wikitext text/x-wiki {{Вебгоҳ}} '''Reddit''' сомонае мебошад, ки хусусиятҳои шабакаи иҷтимоӣ ва форумеро дар бар мегирад, ки дар он истифодабарандагони бақайдгирифташуда метавонанд ба ҳар гуна иттилооте, ки ба онҳо писанд аст, дар интернет истинод ҷойгир намоянд ва онро муҳокима кунанд.<ref>{{Cite web|url=https://old.computerra.ru/vision/570927/|title=Есть ли будущее у клонов Digg и Reddit|website=old.computerra.ru|accessdate=2021-11-12}}</ref> Ба монанди аксарияти сомонаҳои шабеҳ, Reddit низоми овоздиҳиро барои паёмҳои писанд дастгирӣ мекунад - маъмултарин аз онҳо дар саҳифаи асосии сомона ҷойгир карда мешаванд.<ref>{{Cite web|url=http://itdistrict.ru/reddit-chto-eto-takoe/|title=Reddit – Что Это Такое?|website=itdistrict.ru|accessdate=2021-11-12|archivedate=2012-12-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121204000854/http://itdistrict.ru/reddit-chto-eto-takoe/}}</ref> Яке аз вебсомонаҳои маъмултарин дар ҷаҳон - 19-умин мавқеъ аз рӯи ташриф тибқи маълумоти Alexa Internet.<ref>{{Cite web|url=https://www.alexa.com/siteinfo/reddit.com|title=reddit.com Competitive Analysis, Marketing Mix and Traffic|website=alexa.com|accessdate=2021-11-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171120173712/https://www.alexa.com/siteinfo/reddit.com|archivedate=2017-11-20}}</ref> Дар сомона замима барои дастгоҳҳои мобилӣ дар асоси iOS ва Android мавҷуд аст.<ref>{{Cite web|url=https://www.futurestarr.com/public/blog/author/reddit-the-online-browsing-community|title=Reddit: The Online Browsing Community|website=futurestarr.com|accessdate=2021-11-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211112104429/https://www.futurestarr.com/public/blog/author/reddit-the-online-browsing-community|archivedate=2021-11-12}}</ref> Созандагон номи “Реддит” онро бо пайдарҳамии аҷиби калимаҳои англисӣ шарҳ медиҳанд: “I read it on Reddit”.<ref>{{Cite web|url=https://www.reddit.com/wiki/faq#wiki_what_does_the_name_.22reddit.22_mean.3F|title=What does the name "reddit" mean?|website=reddit.com|accessdate=2021-11-12}}</ref> == Ҷомеа == 54% истифодабарандагони сомона ҷинси мард мебошанд, 54% дар Иёлоти Муттаҳида зиндагӣ мекунанд.<ref>{{Cite web|url=https://www.alphr.com/demographics-reddit/|title=The Demographics Of Reddit: Who Uses The Site?|website=alphr.com|accessdate=2021-11-12}}</ref> То 2013 сол 6% истифодабарандагони калонсоли интернет дар [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|Иёлоти Муттаҳидаи Америка]] истифодабарандагони Reddit буданд, ки аксарияти истифодабарандагони сомона ба гурӯҳи синнусолии аз 18 то 29 сола дохил мешуданд.<ref>{{Cite web|url=https://www.pewresearch.org/internet/2013/07/03/6-of-online-adults-are-reddit-users/|title=6% of Online Adults are reddit Users|website=pewresearch.org|accessdate=2021-11-12}}</ref> == Эзоҳ == {{эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Вебгоҳҳо]] g9uywq31oqgxhvfzj1jmb6lxgpepzvz Войтсех Олшанскӣ 0 294263 1493147 1315078 2026-11-08T19:06:21Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 1493147 wikitext text/x-wiki {{Синамогар}} [[Акс:Aleksander Jablonowski i Marcin Osadowski.jpg|мини]] '''Войтсех Олшанскӣ''', тахаллус '''Александр Яблоновскӣ''' (таваллуд [[Соли 1960|1960]]<ref>{{Cite web|url=http://motur.nazwa.pl/nfp/zarzad/|title=Zarząd|website=Narodowy Front Polski|date=2018-04-08|lang=pl-PL|accessdate=2021-12-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241130105451/http://motur.nazwa.pl/nfp/zarzad/|archivedate=2024-11-30}}</ref>) — ҳунарманд ва коргардони лаҳистонӣ. == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Зодагони соли 1960]] [[Гурӯҳ:Зодагони Лаҳистон]] 5zy17wddwrsf8qnn90t5uhv6110v14r Армӣ Куусела 0 294866 1493093 1392238 2026-11-08T15:30:32Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 1493093 wikitext text/x-wiki {{Синамогар | ном = Армӣ Куусела }} '''Армӣ Куусела''' ({{Lang-fi|Armi Kuusela}}; тав. [[20 август|20-уми августи]] [[Соли 1934|1934]], Муҳос, [[Финланд|Финландия]]) — [[Мудел (шахс)|модел]] ва ҳунарпешаи финӣ, ғолиби озмуни зебоии Бонуи ҷаҳони соли 1952. == Зиндагинома == === Кӯдакӣ ва ҷавонӣ === Волидайни Арми, Аарне Куусела ва Марта Кюро дар шаҳри Онтариои [[Канада]] вохӯрданд, ки дар он ҷо ба зудӣ издивоҷ карданд ва фарзанди аввалинашон дар он ҷо таваллуд шудааст. Пас аз чанд сол дар Канада, онҳо ба Финландия баргашта, дар шаҳри Мухос дар Остроботнияи Шимолӣ маскан гирифтанд. Мартта як писару панҷ духтар таваллуд кард, ки яке аз онҳо дар дувунимсолагӣ фавтидааст. Духтари чоруми Армӣ 20 августи соли 1934 таваллуд шудааст. Дар [[соли 1951]] дар синни 17-солагӣ, Армӣ ба коллеҷи занона дар Порвуо дохил шуд. Вай ба шиноварӣ, [[Лағжа|лижаронӣ]], [[Гимнастика|гимнастикаро]] дӯст медошт ва ба факултаи гимнастикаи Донишгоҳи Ҳелсинки дохил шудан мехост. === Мисс Коинот === 24 майи соли 1952 Арми Куусела дар озмуни миллии зебоии {{Тарҷума нашудааст 3|Suomen Neito||fi|Suomen Neito}} иштирок кард, ки дар ҳамон сол ба ӯ ҳуқуқ дод, ки Финландияро дар нахустин озмуни «Бонуи ҷаҳон», ки дар Лонг Бич, [[Калифорния|Калифорнияи]] ИМА баргузор шуд, намояндагӣ кунад. Дар ин озмун 30 нафар аз кишварҳои мухталифи ҷаҳон ширкат карданд ва Куусела ҷои аввалро гирифт. Қади вай дар он вақт 1,65 метр ва вазни ӯ 49 кг (108 фунт) буд. Дере нагузашта баъди галабаи Армӣ режиссёри фин {{Тарҷума нашудааст 3|Итконен, Вейкко|Вейкко Итконен|fi|Veikko Itkonen}} <span style="font-style:normal; font-weight:normal;"><span class="noprint" style="display:inline-block; font-size:80%; position:relative;"><span style="font-size:117.6%; margin-left:-0.43em; position:relative; top:0.28em;"><span class="ref-info" style="cursor:help;" title="на финском языке">)</span></span></span></span> филми "Духтари зеботарини ҷаҳон"-ро мебарорад, ки дар он Куусела худашро бозӣ мекунад ва Тауно Пало Ҷек Колманро мебозад. Сенарияи филмро Мика Валтарӣ навиштааст <ref>[http://www.imdb.com/title/tt0046021/ IMDb.com — Maailman kaunein tyttö (1953)]</ref> . Илова бар ин, суруди "Армӣ" бахшида ба Куусела маълум аст, ки дар иҷрои овозхони финӣ Олави Вирта машҳур шудаaст. === Ҳаёти оянда === Дере нагузашта, Армӣ Куусела бо соҳибкори филиппинӣ Вирҷилио Хиларио вохӯрд. 4 майи соли 1953 онҳо дар [[Токио]] издивоҷ карданд ва пас аз он онҳо ба як қаср дар наздикии [[Манила]] кӯчиданд. Соли дигар, ҷуфти якҷоя дар Филиппин мусиқии «Ҳозир ва ҳамеша»-ро бароварданд <ref>{{Imdb title|0212396|Now and Forever (1954) - IMDb}}</ref>, ки дар он Армӣ, аз ҷумла, суруди Майк Веларде «Minamahal kita» («Ман туро дӯст медорам») бо гагалогӣ месуруд <ref>[http://www.fono.fi/KappaleenTiedot.aspx?kappale=Minamahal+kita&ID=72d966a6-88f2-496c-98e1-27b3a836b917 Fono.fi — Äänitetietokanta]</ref>. Дар ҳамон соли 1954, Рейно Ҳелисмаа ин сурудро ба [[Забони финӣ|финӣ]] тарҷума кард ва Тамара Храмова <ref>[http://www.fono.fi/KappaleenTiedot.aspx?kappale=Minamahal+kita&ID=170fdcef-81cc-4c9d-aa90-0a22fd894a23 Fono.fi — Äänitetietokanta]</ref> <ref>{{Cite web |url=http://www.aanitearkisto.fi/firs2/fi/ulko.php?Id=Minamahal+kita |title=Hakutulos kappaleelle Minamahal kita |accessdate=2021-12-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221204211751/http://www.aanitearkisto.fi/firs2/fi/ulko.php?Id=Minamahal+kita |archivedate=2022-12-04}}</ref> онро ба финӣ иҷро кард. Оила панҷ фарзанд дошт. Соли 1975, Хиларио аз сактаи қалб даргузашт . Соли 1978 Куусела бо дипломати амрикоӣ Алберт Вилямс издивоҷ кард. Дар аввал онҳо дар [[Барселона]], баъд дар [[Измир]] ([[Туркия]]) ва ниҳоят дар [[Сан Диего|Сан-Диего]] (Калифорния) зиндагӣ мекарданд. == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Видео == * [https://www.youtube.com/watch?v=KC2gg4zfjZM Порча аз филми «Зеботарин духтари ҷаҳон» (1953) И] * [https://www.youtube.com/watch?v=_gL_Ot7mySE Порча аз филми «Зеботарин духтари ҷаҳон» (1953) II] * [https://www.youtube.com/watch?v=38WaqSnIhCo Арми Куусела дар як рекламаи конфетҳои шоколадии Финляндия (1952)] == Пайвандҳо == * {{Imdb name|id=0476614|name=Арми Куусела}} * [https://web.archive.org/web/20050404182034/http://www.yle.fi/suuretsuomalaiset/100_suurinta/index.php?top100_id=66&nominee_id=41&place=0&gender=0&alive=0&province=0 Суомалайсет - Арми Куусела]{{Ref-fi}} <span class="ref-info" style="cursor:help;" title="на финском языке">)</span> [[Гурӯҳ:Ҳунарпешазанҳо аз рӯи алифбо]] [[Гурӯҳ:Шахсиятҳо аз рӯи алифбо]] [[Гурӯҳ:Википедиа:Зиндагиномаи муосирон]] [[Гурӯҳ:Зодагони соли 1934]] [[Гурӯҳ:Зодагони 20 август]] m0lqa1xgyndl69vg427rk4p2tl6es2a Iamdifferent 0 296077 1493032 1487946 2026-11-08T12:39:31Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 1493032 wikitext text/x-wiki {{Ширкат | company_logo = [[Акс:Iamdifferentwithoutbackgroud.png|249px|center]] | location = [[Душанбе]], [[Хиёбони Рӯдакӣ]] 88 | key_people = Мирзоев Ҷаҳонгир Шералиевич (роҳбари ширкат) | industry = Истеҳсоли либосҳои рӯзмарра ва варзишӣ | products = Casual | founders = [[Дилшод Ҷӯразода]] }} '''iamdifferent''' — бренди миллии тарроҳии либос дар [[Тоҷикистон]]. == Таърихи таъсис == iamdifferent дар 16 апрели соли 2010 таъсис шуда дар бештар аз 10 соли фаъолият яке аз пешгомон ва навоварони санъати духтудӯз дар Тоҷикистон ба шумор меравад<ref>{{Cite web|url=https://akhbor-rus.com/-p376-119.htm|title=20 ЛУЧШИХ ПРОДУКТОВ ИЗ ЦЕНТРАЛЬНОЙ АЗИИ, ЗА КОТОРЫЕ НЕ СТЫДНО|website=akhbor-rus.com|lang=en|accessdate=2022-02-08|archivedate=2022-02-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220208130933/https://akhbor-rus.com/-p376-119.htm}}</ref><ref name=":0" />. == Ҳамкориҳо ва тавлидот == iamdifferent бо корхонаҳои нассоҷӣ дар [[Ӯзбекистон]], [[Чин]] ва [[Туркия]], ки ба хайётӣ машғул ҳастанд қарордод дорад. Тарроҳӣ ва дӯхти ҳар маҳсул аз маҷмӯъаи нав ҳудуди 2 то 3 ҳафта тӯл мекашад<ref name=":0" />. Либосҳо умдатан ба сабки аврупоӣ, вале бо такя бар зеҳнияти маҳаллӣ сохта мешаванд. iamdifferent баёни афкори фардро дар зоҳираш медонад<ref>{{Cite web|url=https://iamdifferent.store/about-us|title=iamdifferent store. О Нас|website=iamdifferent.store|accessdate=2022-01-19|archivedate=2022-01-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220120051028/https://iamdifferent.store/about-us}}</ref> ва ибрози назар, шахсият, фардият ва баёни муносибати шахсро аз тариқи либос ва лавозимот пешниҳод мекунад. Яке аз вежагиҳои боризи либосҳои брендӣ корбурд аз нақшунигори миллии тоҷикӣ аст. Либосҳо ягонаву ҷолиб ба назар мерасанд ва таваҷҷуҳи сокинон маҳаллӣ ва меҳмонони хориҷии Душанберо ба худ ҷалб мекунанд<ref name=":0">{{Cite web|url=https://asiaplus.news/2021/07/17/tadzhikskij-brend-iamdifferent-sozdal-formu-dlya-olimpijskoj-sbornoj-tadzhikistana/|title=Таджикский бренд iamdifferent создал форму для олимпийской сборной Таджикистана|website=asiaplus.news|date=2021-07-17|publisher=ASIA-Plus|accessdate=2022-01-19}}</ref>. === Либосҳои расмии варзишӣ === Яке аз самтҳои ширкат тарроҳӣ ва пешниҳод кардани либосҳои варзишӣ аст. iamdifferent таъмингари расмии Федератсияи футболи Тоҷикистон бо атрибутикаи футболӣ<ref>{{Cite web|url=http://fft.tj/atributika-oi-futbol-dastrasi-muhlisoni-muntahabi-to-ikiston-meshavand/|title=Атрибутикаҳои футболӣ дастраси мухлисони мунтахаби Тоҷикистон мешаванд|website=Федератсияи футболи Тоҷикистон|date=2015-09-02|lang=tg|accessdate=2022-01-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220208191116/http://fft.tj/atributika-oi-futbol-dastrasi-muhlisoni-muntahabi-to-ikiston-meshavand/|archivedate=2022-02-08}}</ref> ва дастаи мунтахаби олимпии ҷумҳурӣ бо маҷмӯъи либосҳо ва лавозимоти варзишӣ мебошад<ref>{{Cite web|url=https://sputnik-tj.com/20200404/Iamdifferent-libosi-yagonai-timi-millii-Toikistonro-omoda-mekunad-1031010475.html|title="Iamdifferent" либоси ягонаи тими миллии Тоҷикистонро омода мекунад|author=Sputnik Тоҷикистон|website=Sputnik Тоҷикистон|date=2020-04-04|lang=tg|accessdate=2022-01-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://asiaplus.news/2021/07/12/v-dushanbe-prezentovali-sportivnuyu-formu-olimpijczev-tadzhikistana-2/|title=Либоси варзишӣ ва расмии тими олимпии Тоҷикистон рӯнамоӣ шуд|website=asiaplus.news|publisher=ASIA-Plus|accessdate=2022-01-19}}</ref>. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳо == * {{Cite web|url=https://sputnik-tj.com/20150213/1014368676.html|title=Кумитаи забон: мағозаи “I am different” ислоҳи ном кунад|author=Sputnik Тоҷикистон|website=Sputnik Тоҷикистон|date=2015-02-13|lang=tg|accessdate=2022-01-19}} * {{Cite web|url=https://asiaplus.news/2021/09/10/modeli-s-osobennostyami-predstavili-novuyu-kollekcziyu-ot-iamdifferent/|title=Модели с особенностями представили новую коллекцию от iamdifferent|author=Алия Хамидуллина|website=Asia-Plus|date=10.09.2021}} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Ширкатҳои Тоҷикистон]] 65qa4o23dxh0tws0n0gz9jiwsukwt0l Виктор Зимин 0 297789 1493135 1377557 2026-11-08T18:42:53Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 1493135 wikitext text/x-wiki {{Ходими давлатӣ}} '''Виктор Михайлович Зимин''' ({{ВД-Дебоча}}<ref>{{Cite web|url=https://19rus.info/index.php/obshchestvo/item/141697-skonchalsya-eks-glava-khakasii-viktor-zimin|title=Скончался экс-глава Хакасии Виктор Зимин|author=1|website=19rus.info|lang=ru-ru|accessdate=2020-11-23|archivedate=2020-11-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201123070919/https://19rus.info/index.php/obshchestvo/item/141697-skonchalsya-eks-glava-khakasii-viktor-zimin}}</ref>) — арбоби давлатӣ ва сиёсии [[Русия]]. Сарвари Ҷумҳурии Хакасия аз 15 январи соли 2009 то 3 октябри соли 2018 (сарвари муваққати Ҷумҳурии Хакасия аз 14 январ то 18 сентябри соли 2013). Вакили Думаи давлатии Маҷлиси Федералии Федератсияи Русия даъвати 5 аз 24 декабри соли 2007 то 15 январи соли 2009. Узви ҳизби сиёсии умумирусиягии "[[Русияи воҳид]]". Ӯ котиби шӯрои сиёсии бахши Хакасия дар "Русияи воҳид" буд. Муовини директори генералии Роҳҳои оҳани Русия, сардори Раёсати рушди роҳҳои оҳани қаторкӯҳҳои шарқӣ аз 12 марти соли 2019 то охири умри худ <ref>{{Cite web |url=http://www.rzd.ru/ent/public/ru?STRUCTURE_ID=5185&layer_id=5563&refererLayerId=5554&id=10113 |title=Структура ОАО «РЖД». Зимин Виктор Михайлович |accessdate=2022-03-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191112143138/http://www.rzd.ru/ent/public/ru?STRUCTURE_ID=5185&layer_id=5563&refererLayerId=5554&id=10113 |archivedate=2019-11-12}}</ref>. == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Даргузаштагони Маскав]] [[Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 2020]] [[Гурӯҳ:Даргузаштагони 23 ноябр]] [[Гурӯҳ:Зодагони соли 1962]] [[Гурӯҳ:Зодагони 23 август]] [[Гурӯҳ:Дорандагони ордени «Барои хидмат ба Ватан» дараҷаи 4]] kt33u3h8vf6oyennr1gpfnn7viu74kw Абдуқодир Вализода 0 298668 1493064 1486558 2026-11-08T13:57:06Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 1493064 wikitext text/x-wiki {{Ҳамномҳо|Абдуқодир (Ҳамном)|Абдуқодир}} {{Ҳамнасабҳо |Вализода (Ҳамнасаб)|Вализода}} {{Сиёсатмадор |ном = Абдуқодир Вализода |номи аслӣ = Вализода Абдуқодири Исуф |тасвир = |бар = |тавсифи тасвир = |ном ҳангоми таваллуд = |номи мустаъор = |таърихи таваллуд = 03.03.1964 |зодгоҳ = {{Зодгоҳ|ноҳияи Ховалинг|ноҳияи Ховалинг}}, [[ҶШС Тоҷикистон]], [[ИҶШС]] |таърихи даргузашт = |маҳалли даргузашт = |шаҳрвандӣ = {{Парчам|Тоҷикистон}} |таҳсилот = Политехникуми шаҳри Душанбе (1983). [[Донишгоҳи аграрии Тоҷикистон]] (1996) |дараҷаи илмӣ = |унвонҳои илмӣ = |миллат = тоҷик |эътиқод = |ҳизб = [[Ҳизби халқии демократии Тоҷикистон]] |ғояҳои асосӣ = |навъи фаъолият = Вакили [[Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] |падар = |модар = |ҳамсар = |фарзандон = |ҷоизаҳо = |соядаст = |бари соядаст = |вебгоҳ = |викианбор = }} '''Абдуқодир Вализода''' (''Вализода Абдуқодири Исуф'' тав. [[3 март]]и [[соли 1964]], [[ноҳияи Ховалинг]]) — арбоби давлатии [[Тоҷикистон|тоҷик]], вакили [[Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]]. == Зиндагинома == Абдуқодир Вализода 3 марти соли 1964 дар [[ноҳияи Ховалинг]] таваллуд шудааст. Тибқи ҳолномаи расмӣ, Вализода соли 1983 Техникуми политехникии шаҳри Душанбе ва соли 1996 Донишгоҳи аграрии Тоҷикистонро хатм карда, ихтисосаш муҳандиси хоҷагии қишлоқ, иқтисодчӣ мебошад. * Солҳои 1986-1989 Корманди кумитаи Комсомоли Тоҷикистон дар ноҳияи Ховалинг; * Солҳои 1989-1994-Иқтисодчии шуъба, муовини директори хоҷагии ҷангали ноҳияи Ховалинг; * Соли 1995 (08-12)-Муовини сардори комбинати орди ноҳияи Колхозобод; * Солҳои 1995-2002-Муовини аввали директори генералии иттиҳодияи «Ғалла»-и вилояти Хатлон; * Солҳои 2006-2010-Муовини раиси шаҳри Қӯрғонтеппа (ҳоло шаҳри Бохтар)буд. Вализода 8 июни 2020 дар мақоми раиси Кӯлоб [[Баҳром Иноятзода]]<nowiki/>ро иваз намуд. Ӯ аз июни соли 2022 Раиси [[ноҳияи Шаҳринав]] ва аз 17 апрели соли 2020 то 1 марти соли 2025 вакили [[Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] ва узви Кумитаи Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба масъалаҳои аграрӣ, шуғли аҳолӣ ва экология буд. == Ҷоизаҳо == * [[медали «Хизмати шоиста»]] (2016) * медали ҷашнии «30–солагии Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон» (2021)<ref>{{Cite web|url=https://majmilli.tj/44444444444444-2/|title=Вализода Абдуқодири Исуф|author=|website=www. majmilli.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2025-02-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250209111907/https://majmilli.tj/44444444444444-2/|archivedate=2025-02-09}}</ref> == Эзоҳ == {{эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Сиёсатмадорон аз рӯи алифбо]] [[Гурӯҳ:Сиёсатмадорони Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Сиёсатмадорони асри XXI]] [[Гурӯҳ:Вакилони Маҷлиси Намояндагони Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати VI]] [[Гурӯҳ:Дорандагони медали Хидмати шоиста]] [[Гурӯҳ:Дорандагони медали ҷашнии «30-солагии Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон»]] mmoysrvofsy8vtv6n3q7zgz87ga0q7q Далер Имомалӣ 0 299439 1493169 1487876 2026-11-08T19:51:37Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 1493169 wikitext text/x-wiki {{Синамогар}} '''Далер Имомалӣ''' (зод. [[28 июл]]и [[1988]], [[ноҳияи Ҳисор]]) — коргардони филм<ref>{{Cite web|url=https://www.lavanguardia.com/peliculas-series/personas/daler-imomali-2452372|title=Daler Imomali - Biografía, mejores películas, series, imágenes y noticias|website=La Vanguardia|date=2022-05-18|lang=es|accessdate=2022-06-17|archivedate=2022-06-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220617084447/https://www.lavanguardia.com/peliculas-series/personas/daler-imomali-2452372}}</ref>, мустанадсоз, ҳунарпеша, {{рӯзноманигор|тоҷик|Тоҷикистон}}, муҷрии барномаҳои радиоӣ ва блогери тоҷик. Узви Иттифоқи журналистони Тоҷикистон. == Зиндагинома == Далер Имомалӣ 28 июли 1988 дар ноҳияи Ҳисор ба дунё омадааст. Мактаби кинотеатри хонагии «Дидор», Мактаби филмбардорони ҷавони «Тоҷикфилм» ва [[Донишкадаи давлатии фарҳанг ва санъати Тоҷикистон]]ро дар соли 2013 хатм кардааст<ref>{{Cite web|url=https://artdoc.media/ru/author/29319/|title=Далер Имомали|website=Artdoc.Media|accessdate=2022-06-17}}</ref>. Дар замони дар донишкада таҳсил доштан ба курсҳои махсуси кутоҳмуддати рӯзноманигорӣ ва мастерклассҳо низ мерафт<ref name=":1">{{Cite web|url=https://farazh.tj/musohiba/daleri-imomaly-qonunhoi-vao-moneai-faolijati-ozodi-zhurnalistijand/|title=Далери Имомалӣ: қонунҳои ВАО монеаи фаъолияти озоди журналистиянд|author=Меҳрофарин Наҷибӣ|website=|date=2021-07-31|publisher=Фараж|lang=tg|accessdate=2022-06-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220617094441/https://farazh.tj/musohiba/daleri-imomaly-qonunhoi-vao-moneai-faolijati-ozodi-zhurnalistijand/|archivedate=2022-06-17}}</ref>. == Корнома == === Рӯзноманигорӣ === Баъди хатми донишкада ҳеч яке театрҳо Далерро ба кор напазируфтанд. Баъдан ӯ сӯи [[радиои «Имрӯз»]] рафт ва оғоз ба фаъолияти расмии рӯзноманигорӣ кард<ref name=":1" />. Аввалин барномааш дар ин радио лавҳаҳои гузоришии якдақиқаина буд ва минбаъд муҷрии барномаи табрикотии «Барои ҳам», барномаи таҳлилии «Ҳарфи шумо» ва чанде дигар аз барномаҳо то соли 2016 буд. Далер Имомалӣ аз солҳои 2017—2021 дар [[радиои «Ватан»]] фаъолият карда ва муаллифи барномаҳои «Пресс-Клуб» ва «Шабдарав» ва дар замони ҳамагирии Covid-19 муаллифи лоиҳаи «Covid-19. Муҳоҷират. Ватан» буд<ref>{{Cite web|url=https://media.tj/tj/dar-radioi-vatan-ro-e-ba-koronavirus-va-tasiri-on-ba-mu-o-iron-loi-a-amal-kardand/|title=Дар радиои «Ватан» роҷеъ ба коронавирус ва таъсири он ба муҳоҷирон лоиҳа амалӣ карданд|website=Internews дар Тоҷикистон|date=2021-11-29|lang=tg|accessdate=2022-06-17|archivedate=2022-08-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220817164145/https://media.tj/tj/dar-radioi-vatan-ro-e-ba-koronavirus-va-tasiri-on-ba-mu-o-iron-loi-a-amal-kardand/}}</ref>. === Театр === Далер Имомалӣ узви Гурӯҳи театрии «Нигоҳи нав»<ref>{{Cite web|url=https://faraj.tj/habari-ruz/barandagoni-ozmuni-dehi-man-jak-porai-hoki-vatan-jelon-gardidand-navor/|title=Барандагони озмуни “Деҳи ман як пораи хоки Ватан” эълон гардиданд (навор)|author=|website=|date=2019-09-19|publisher=Фараж|lang=tg|accessdate=2022-06-17|archivedate=2022-05-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220520182231/https://faraj.tj/habari-ruz/barandagoni-ozmuni-dehi-man-jak-porai-hoki-vatan-jelon-gardidand-navor/}}</ref> ва яке аз мубтакирони Ҷашнвораи театрии «Нигоҳи нав» аст<ref>{{Cite web|url=https://www.ozodi.org/a/24994720.html|title=Шоҳҷоизаи «Нигоҳи нав» ба касе нарасид|website=Радиои Озодӣ|lang=tg|accessdate=2022-06-17}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/tajik/news/2014/05/140517_zm_nigohi_nav_theater|title=Ифтитоҳи ҷашнвораи теотрии 'Нигоҳи нав' барои ҳунармандони ҷавон|website=www.bbc.com|date=2014-05-17|publisher=BBC Tajik/Persian|lang=tg|accessdate=2022-06-17}}</ref>. == Филмҳои мустанад == * «Духтари Сайҳун» ([[Суғдсинамо]], 2016)<ref>{{Cite web|url=https://www.ozodi.org/a/new-documantary-about-tajik-poet-farzona/27443061.html|title=Зиндагӣ ва шеъри Фарзона дар филми "Духтари Сайҳун"|website=Радиои Озодӣ|lang=tg|accessdate=2022-06-17}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=mYy1EFONU3o|title=Духтари Сайҳун - Saykhun Daughter (English subtitles)|author=Муҳиддин Музаффар, Далер Имомалӣ|publisher=Суғдсинамо}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|url=https://faraj.tj/sahifai-asosy/farhang/ba-ni-on-az-bipursam-ba-shumo-avob-g-jam/|title=Ба ниҳон аз ӯ бипурсам, ба шумо ҷавоб гӯям|author=Саъдулло Раҳимов|website=|date=2020-12-26|publisher=Фараж|lang=tg|accessdate=2022-06-17}}{{Пайванди мурда|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * «Соҳибватан» (2017)<ref>{{Cite web|url=http://jumhuriyat.tj/index.php?art_id=31788|title=«СИМО». Нахустин фестивали телевизионии филмҳои мустанад ҷамъбаст гардид|author=М. Табарӣ|website=jumhuriyat.tj|date=2017-12-07|publisher=Ҷумҳурият|accessdate=2022-06-17}}</ref> * «Умар-ако» (Суғдсинамо, 2019)<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|url=https://khovar.tj/2019/12/filmi-nahustini-ta-mina-akimova-ta-ti-unvoni-pudina-so-ibi-oizai-millii-lolai-tillo-gardid/|title=Ҷоизаи миллии «Лолаи тилоӣ» дар соҳаи кинематография ҷамъбаст гардид|date=2019-12-2|publisher=АМИТ "Ховар"|lang=tg|accessdate=2022-06-17|archivedate=2022-10-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221001193849/https://khovar.tj/2019/12/filmi-nahustini-ta-mina-akimova-ta-ti-unvoni-pudina-so-ibi-oizai-millii-lolai-tillo-gardid/}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://artdoc.media/ru/movie/umar_ako_2019_30/|title=Умар-ако|website=Artdoc.Media|accessdate=2022-06-17}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.lavanguardia.com/peliculas-series/peliculas/movie-646246|title=Умар-ако (película 2019) - Tráiler. resumen, reparto y dónde ver. Dirigida por Daler Imomali|website=La Vanguardia|date=2022-06-17|lang=es|accessdate=2022-06-17|archivedate=2022-06-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220617084448/https://www.lavanguardia.com/peliculas-series/peliculas/movie-646246}}</ref> * «Кӯчаи Умед-612» (Суғдсинамо, 2020)<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|url=https://khovar.tj/2020/07/k-chai-umed-612-filmi-korgardoni-to-ik-daler-imomal-ba-kinofestivali-xvi-bajnalmilalii-azon-davat-shud/|title=«КӮЧАИ УМЕД-612». Филми коргардони тоҷик Далер Имомалӣ ба Кинофестивали XVI байналмилалии Қазон даъват шуд|date=2020-07-09|publisher=АМИТ "Ховар"|lang=tg|accessdate=2022-06-17|archivedate=2022-10-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221001191919/https://khovar.tj/2020/07/k-chai-umed-612-filmi-korgardoni-to-ik-daler-imomal-ba-kinofestivali-xvi-bajnalmilalii-azon-davat-shud/}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://sputnik-tj.com/20200708/Khudonazarov-film-ofarida-Daler-Imomaliro-arzyobi-kard-1031542622.html|title=Худоназаров филми офаридаи Далер Имомалиро арзёбӣ кард|author=Sputnik Тоҷикистон|website=Sputnik Тоҷикистон|date=2020-07-08|lang=tg|accessdate=2022-06-17}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://artdoc.media/ru/movie/kuchai_umed_612_2020_51/|title=Улица Надежды-612|website=Artdoc.Media|accessdate=2022-06-17}}</ref> * «Шаҳре дар Театр»<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=4g7Fbb2emxY|title=Шаҳре дар театр (Филми мустанад) {{!}} The city in the Theater (Documentary film)|publisher=Theatre of Konibodom}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://vatan.tj/pages/138|title=Филми мустанаде дар коргардонии Далер Имомалӣ|website=vatan.tj}}</ref> (2020) * «Сулҳ мир тынчтык» (2021)<ref>{{Cite web|url=https://media.tj/opredeleny-finalisty-konkursa-mediacamp-award-2021/|title=Определены финалисты конкурса MediaCAMP Award 2021|website=Internews в Таджикистане|date=2021-09-06|lang=ru|accessdate=2022-06-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220706004601/https://media.tj/opredeleny-finalisty-konkursa-mediacamp-award-2021/|archivedate=2022-07-06}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ozodi.org/a/31249237.html|title=Далери Имомалӣ: Дар марзи Тоҷикистону Қирғизистон ягон ҷангталабро надидам|website=Радиои Озодӣ|lang=tg|accessdate=2022-06-17}}</ref> == Ҷоизаҳо == * Ҷоизаи эътирофи ҷамъиятии «Шаҳрванди соли 2021»<ref>{{Cite web|url=https://asiaplus.news/tg/2021/12/22/dar-dushanbe-sha%d2%b3rvandi-soli-2021-ro-malum-kardand/|title=Дар Душанбе “Шаҳрванди соли 2021”-ро маълум карданд|author=Нигина Аслонова|website=asiaplus.news|date=2021-12-21|publisher=ASIA-Plus|accessdate=2022-06-17}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://vatan.tj/pages/170|title=Далер Имомали - «Гражданин года 2021»|website=vatan.tj}}</ref> * Барандаи ҷоизаи «Эътимод»-и Шӯрои ВАО Тоҷикистон (2022)<ref>{{Cite web|url=https://farazh.tj/habari-ruz/ojizai-iqbol-iljoszoda-modar-umedvor-ast/|title=Ҷоизаи Иқбол Илёсзода: Модар умедвор аст...|author=Меҳрофарин Наҷевуллоев|website=Фараж|date=2022-05-06|lang=tg|accessdate=2022-06-17|archivedate=2023-06-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230608151731/https://farazh.tj/habari-ruz/ojizai-iqbol-iljoszoda-modar-umedvor-ast/}}</ref>. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{хурд}} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Коргардонҳои филми Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Синамогарони Тоҷикистон]] 8t9jzhq673wkjye3lqrdfmr2zxz3cqa Геннадий Кулик 0 299445 1493158 1487047 2026-11-08T19:17:05Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 1493158 wikitext text/x-wiki {{Ходими давлатӣ}} '''Геннадий Василевич Кулик''' (тав. [[20 январ]]и [[Соли 1935|1935]], д. Желомское, ноҳияи Новосоколники, Вилояти Ғарбӣ) — арбоби давлатӣ ва сиёсии Русия, вакили Думаи давлатии даъватҳом I, II, III, IV, V, VI, VII, узви фраксияи «Русияи воҳид», узви Кумитаи Думаи Давлатӣ оид ба буҷет ва андоз дар давлат дар Думаи даъвати VI<ref name="ГД">{{Cite web|url=http://www.duma.gov.ru/structure/deputies/131115/|title=Кулик Геннадий Васильевич|publisher=Государственная дума Российской Федерации|deadlink=no|accessdate=2012-12-23|archiveurl=https://www.webcitation.org/6DAedTAZk?url=http://www.duma.gov.ru/structure/deputies/131115/|archivedate=2012-12-25}}</ref> . Узви Шӯрои Олии ҳизби «[[Русияи воҳид]]»<ref>{{Cite web|url=http://er.ru/persons/bureau/|title=Бюро Высшего совета Партии|publisher=Единая Россия|deadlink=yes|accessdate=2013-11-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131127120240/http://er.ru/persons/bureau/|archivedate=2013-11-27}}</ref> . == Зиндагинома == * [[20 январ|20 январи соли]] [[Соли 1935|1935]] дар деҳаи Желомское ноҳияи Новосоколнический (ҳоло вилояти Псков)<ref name="biografija.ru">[http://www.biografija.ru/show_bio.aspx?id=71604 Биография на www.biografija.ru]{{Пайванди мурда|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> дар оилаи деҳқон<ref name="az-libr.ru">[http://az-libr.ru/Persons/000/Src/0000/fc41d6dc.shtml Кулик Геннадий Васильевич] // «Государственная власть СССР. Высшие органы власти и управления и их руководители. 1923—1991 гг.». Историко-биографический справочник</ref> таваллуд шудааст. * Соли [[Соли 1957|1957]] факултети иқтисодии Донишгоҳи давлатии Ленинградро хатм кардааст,<ref name="az-libr.ru" /> ихтисоси иқтисоди кишоварзӣ<ref name="biografija.ru" /> . * [[Соли 1965|Солҳои 1957—1965]] дар Институти тадқиқотии иқтисодиёти кишоварзии Новосибирск кор кардааст. * Аз соли 1962 — инструктори Кумитаи вилояти Новосибирск КПСС<ref name="az-libr.ru" /> . * Аз соли 1964 — муовини якуми сардори Раёсати кишоварзии вилояти Новосибирск<ref name="az-libr.ru" /> . * [[Соли 1988|Солҳои 1965—1988]] дар Вазорати кишоварзии РСФСР дар вазифаҳои гуногун кор кардааст. [[Соли 1971|Солҳои 1971]] — [[Соли 1986|1986]] — сардори Сарраёсати банақшагирӣ ва иқтисодии Вазорати кишоварзии РСФСР<ref name="biografija.ru" /><ref name="az-libr.ru" /> ; аз [[соли 1975]] — аъзои Коллегияи Вазорати кишоварзии РСФСР<ref name="biografija.ru" /> ; Солҳои 1986—1988 сардори Сарраёсати банақшагирӣ ва рушди иҷтимоию иқтисодии комплекси агросаноатии РСФСР<ref name="biografija.ru" /> ; * Апрели 1988 — августи [[Соли 1989|1989]] — муовини якуми раиси Кумитаи давлатии агросаноатии РСФСР — вазири РСФСР<ref name="az-libr.ru" /><ref>[http://www.knowbysight.info/1_RSFSR/14239.asp Министры РСФСР, не возглавлявшие ведомств]</ref> . * Августи 1989 — июли [[Соли 1990|1990]] — раиси Кумитаи давлатии агросаноатии РСФСР<ref name="biografija.ru" /><ref>[http://www.knowbysight.info/1_RSFSR/14121.asp Государственный агропромышленный комитет РСФСР]</ref> . * Моҳи марти соли 1990 — январи [[Соли 1992|1992]] — депутати халқи СССР<ref name="az-libr.ru" /> аз ҳавзаи миллию ҳудудии № 553<ref>[http://www.politika.su/gos/ndsa.html Алфавитный список народных депутатов СССР]</ref>, вакили [[Шӯрои Олии Иттиҳоди Шӯравӣ|Шӯрои Олии ИҶШС]] . * Июли 1990 — июли [[Соли 1991|1991]] — муовини якуми Раиси Шӯрои Вазирони РСФСР — Вазири кишоварзӣ ва озуқавории РСФСР<ref>{{Cite web |url=http://dokipedia.ru/document/5288261 |title=Постановление Верховного Совета РСФСР от 14 июля 1990 г. № 102-I «Об утверждении состава Совета Министров РСФСР» |accessdate=2022-06-17 |archivedate=2016-11-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161103215953/http://dokipedia.ru/document/5288261 }}</ref> (дар ҳукумати аввали Иван Силаев). * Моҳи апрели соли 1991 бо ширкати Нога шартнома баст<ref>[https://www.kommersant.ru/doc/656085 История конфликта России с фирмой Noga]</ref> . Баҳси додгоҳӣ аз рӯи ин шартнома то имрӯз ҳал нашудааст. * Дар моҳҳои июл-ноябри соли 1991 — муовини Раиси Шӯрои Вазирони РСФСР — Вазири кишоварзӣ ва озуқавории РСФСР<ref>{{Cite web|url=http://giod.consultant.ru/documents/1220972|title=УКАЗ Президента РСФСР от 30.07.1991 N 24 "О ЗАМЕСТИТЕЛЕ ПРЕДСЕДАТЕЛЯ СОВЕТА МИНИСТРОВ РСФСР, МИНИСТРЕ СЕЛЬСКОГО ХОЗЯЙСТВА И ПРОДОВОЛЬСТВИЯ РСФСР"|deadlink=yes|accessdate=2016-10-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161023213159/http://giod.consultant.ru/documents/1220972|archivedate=2016-10-23}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://poisk-zakona.ru/267359.html|title=Постановление Верховного Совета РСФСР от 15.11.1991 № 1881-I|deadlink=yes|accessdate=2015-07-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141102101424/http://poisk-zakona.ru/267359.html|archivedate=2014-11-02}}</ref> (дар ҳукумати дуюми Силаев), * Аз августи соли 1991 — узви Кумитаи идораи оперативии хоҷагии халқи ИЧШС (де-факто Ҳукумати ИҶШС)<ref>[https://yeltsin.ru/uploads/upload/newspaper/1991/izv08_29_91/index.html Постановление КОУНХ СССР от 28.08.1991 № 1] // Известия, 29 августа 1991 г.; с. 2</ref> . * Моҳҳои ноябр-декабри соли 1991 — раиси Комиссияи байниҷумҳуриявии оид ба озуқавории СССР<ref>{{Cite web |url=http://www.libussr.ru/doc_ussr/usr_19688.htm |title=Распоряжение Президента СССР от 02.11.1991 N РП-2800 |accessdate=2022-06-17 |archivedate=2021-02-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210225155106/http://www.libussr.ru/doc_ussr/usr_19688.htm }}</ref><ref name="az-libr.ru" /> ; ҳамзамон муовини раиси Кумитаи байнидавлатии иқтисодии Ҷомеаи Иқтисодӣ<ref>{{Cite web|url=http://www.worklib.ru/laws/ussr/10000178.php|title=УКАЗ Президента СССР от 18_11_1991 N УП-2870|deadlink=yes|accessdate=2015-07-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150713220918/http://www.worklib.ru/laws/ussr/10000178.php|archivedate=2015-07-13}}</ref> . * [[Соли 1993|Солҳои 1992—1993]] — мушовири директори ширкати «Инекс-Интерэкспорт»<ref name="biografija.ru" /> . * [[Соли 1996|Солҳои 1993—1996]] — вакили Думаи давлатӣ даъвати якум. Узви фраксияи Ҳизби аграрии Русия<ref name="biografija.ru" />. * Аз декабри соли 1995 — вакили Думаи давлатии даъвати дуюм. Муовини раиси Кумитаи буҷет, андоз, бонк ва молия<ref name="biografija.ru" /> . Аъзои Ҳизби аграрии Русия . * [[21 сентябр|21 сентябри соли]] [[Соли 1998|1998]] — муовини раиси Ҳукумати Федератсияи Русия<ref>{{Cite web|url=http://www.jurbase.ru/2006_archive_federal_laws_of_russia/texts/sector116/tez16101.htm|title=Указ Президента РФ от 21 сентября 1998 г. N 1136 "О Кулике Г.В."|deadlink=yes|accessdate=2015-07-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150713230213/http://www.jurbase.ru/2006_archive_federal_laws_of_russia/texts/sector116/tez16101.htm|archivedate=2015-07-13}}</ref> таъин шуд (Ҳукумати Евгений Примаков). Назоратчии Комплекси агросаноатӣ<ref name="biografija.ru" /> . * Аз декабри соли 1999 — вакили Думаи давлатии даъвати сеюм (Фраксияи «Ватан — тамоми Русия»). Муовини раиси Кумитаи буҷет ва андоз<ref name="biografija.ru" />, узви Комиссия оид ба таҷдиди сохтор, муфлисшавӣ (муфлисшавӣ) ва барҳамдиҳии ташкилотҳои қарзӣ, узви Комиссияи қарзи давлатӣ ва дороиҳои хориҷии Федератсияи Русия. Аз [[соли 2002]] — раиси Кумитаи оид ба масъалаҳои аграрӣ. * Аз декабри [[соли 2003]] — вакили Думаи давлатии даъвати чорум . Раиси комитети оид ба масъалахои аграрӣ. * 2 декабри соли 2007 дар доираи рӯйхати федералии номзадҳо, ки аз ҷониби ҳизби сиёсии умумирусиягии «Русияи воҳид» пешбарӣ шудааст, вакили Думаи давлатии даъвати панҷум интихоб шуд. Муовини раиси Кумитаи Думаи Давлатӣ оид ба буҷет ва андоз. * 4 декабри соли 2011 дар доираи рӯйхати федералии номзадҳо аз ҷониби ҳизби сиёсии умумирусиягии «Русияи воҳид» ба Думаи давлатии даъвати шашум интихоб шуд. * 18 сентябри соли 2016 ба Думаи давлатии Федератсияи Русия даъвати ҳафтум аз рӯи рӯйхати федералӣ аз ҳизби "[[Русияи воҳид]] " ворид шуд<ref>{{Cite web |url=http://www.vybory.izbirkom.ru/region/region/izbirkom?action=show&root=1&tvd=100100067795849&vrn=100100067795849&region=0&global=1&sub_region=0&prver=0&pronetvd=0&type=341&vibid=100100072839850 |title=Сведения о проводящихся выборах и референдумах |accessdate=2022-06-17 |archivedate=2019-02-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190214174710/http://www.vybory.izbirkom.ru/region/region/izbirkom?action=show&root=1&tvd=100100067795849&vrn=100100067795849&region=0&global=1&sub_region=0&prver=0&pronetvd=0&type=341&vibid=100100072839850 }}</ref> . 11 феврали соли 2020 ӯ ваколатҳои парлумонии худро пеш аз мӯҳлат истеъфо дод<ref>[https://ria.ru/20200211/1564540207.html Госдума досрочно прекратила полномочия депутата Кулика]</ref> . * Аз 12 феврали соли 2020 — мушовири раиси Думаи давлатӣ оид ба рушди кишоварзӣ<ref>{{Cite web |url=http://www.er-duma.ru/news/gennadiy-kulik-stal-sovetnikom-predsedatelya-gd-po-voprosam-razvitiya-selskogo-khozyaystva/ |title=ГЕННАДИЙ КУЛИК СТАЛ СОВЕТНИКОМ ПРЕДСЕДАТЕЛЯ ГД ПО ВОПРОСАМ РАЗВИТИЯ СЕЛЬСКОГО ХОЗЯЙСТВА |accessdate=2022-06-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250120031905/https://www.er-duma.ru/news/gennadiy-kulik-stal-sovetnikom-predsedatelya-gd-po-voprosam-razvitiya-selskogo-khozyaystva/ |archivedate=2025-01-20}}</ref> . == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Аъзои Ҳизби коммунистии Иттиҳоди Шӯравӣ]] [[Гурӯҳ:Дорандагони ордени «Нишони Фахрӣ»]] [[Гурӯҳ:Дорандагони ордени Байрақи Сурхи Меҳнат]] [[Гурӯҳ:Дорандагони ордени Дӯстӣ (Русия)]] [[Гурӯҳ:Дорандагони ордени «Барои хидмат ба Ватан» дараҷаи 4]] [[Гурӯҳ:Дорандагони ордени «Барои хидмат ба Ватан» дараҷаи 3]] [[Гурӯҳ:Иқтисоддонҳо аз рӯи алифбо]] [[Гурӯҳ:Олимон аз рӯи алифбо]] 3alphoqxkgl2htkj0o2osrgo7ud13vc Levaeva 0 299973 1493034 1423879 2026-11-08T12:44:29Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 1493034 wikitext text/x-wiki {{Мусиқидон}} '''Анна Александровна Бухтиярова''' (насл. [[1 июн|1 июни соли]] [[Соли 1994|1994]], Чукотский, [[Русия]]), маъруф бо номи саҳнавии '''Levaeva''' – [[Овозхон|сарояндаи]] рус, муаллиф-иҷрокунанда, [[Мусиқидон|навозанда]]. Иштирокчии лоиҳаҳои "Рэп Фабрика", "Инвест Фест", "Кӯчаҳои Русия", "Фабрикаи Поп" <ref>{{Cite web|url=https://muzolenta.ru/russkie-novinki/annet-zapisala-novuyu-pesnyu-tantsuj|title=Annet - Танцуй, 2019 - слушайте песню онлайн {{!}} Музолента|website=Русские новинки музыки - блог Музолента|date=2019-01-22|lang=ru-RU|accessdate=2022-07-09|archivedate=2020-02-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200225085913/https://muzolenta.ru/russkie-novinki/annet-zapisala-novuyu-pesnyu-tantsuj}}</ref> <ref name=":0">{{Citation|title=Поп Завод [LIVE] Annet (30-й выпуск / 1-й сезон). 24 года. Город: Москва, Россия.}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.ap22.ru/paper/Iz-za-koronavirusa-yubiley-teatra-kukol-v-Rubtsovske-otprazdnovali-na-tri-mesyatsa-pozzhe.html|title=Из-за коронавируса юбилей театра кукол в Рубцовске отпраздновали на три месяца позже}}{{Пайванди мурда|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == Тарҷумаи ҳол == === Кӯдакӣ ва ҷавонӣ === Анна [[1 июн|1 июни соли]] [[Соли 1994|1994]] дар ноҳияи худмухтори хурди Анадир дар ноҳияи худмухтори Чукчи дар шимоли [[Русия]] ба дунё омада, то 3-солагӣ бо волидонаш дар онҷо зиндагӣ мекард. Пас аз ин, Ҳанна ба Новосибирск кӯчид ва дар он ҷо давраи кӯдакии худро дар назди бибии Бухтиёрова Олга Миколайвна гузаронд! Азбаски волидони Анна аз ҳам ҷудо шуда буданд, Аннаро маҷбур шуд, ки модаркалонаш тарбия кунад <ref>{{Cite web|url=https://muse100pro.ru/levaeva/amp/|title=Levaeva - Анна Бухтиярова|author=|accessdate=2022-07-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241130140814/https://muse100pro.ru/levaeva/amp/|archivedate=2024-11-30}}</ref> . Анна дар [[Новосибирск]] дар ноҳияи Совет дар мактаби рақами 80 <ref>{{Cite web|url=https://music.apple.com/ru/artist/levaeva/1508149086|title=levaeva в Apple Music|website=Apple Music|lang=ru|accessdate=2022-07-09}}</ref> таҳсил кардааст. Вай дар синни 10-солагӣ якҷоя бо роҳбарии хори «Соловушка» суруде барои майдончаи тобистонаи мактаби рақами 80 бо номи «Ҳар рӯз тобистон буд» <ref>{{Cite web|url=https://vk.com/429.html?hash429=t-PF96pWwbiEx6sJ_Z1JglT77_HF8fjYel8IuatHN5hDBQ4eX_izFL5S0YTD2HX0ZlNnAeDuZ2EnZrR74HrxHccCJnXX1zYyhGP7oifg37nSeEHhX8fK&redirect429=/wall-171745951_729%3Fapi_access_key=6cdb1a7f9acadb1822|title=Родом из Новосибирска, но проживающая в Москве, искренняя и позитивная Levaeva ex Annet мечтает быть услышанной!|website=vk.com|accessdate=2022-07-09}}</ref> навишт. Дар синни 10-солагӣ Анна фаҳмид, ки на танҳо суруд навишта метавонад, балки аз онҳо пул ҳам ба даст орад, чаро онҳо дар мактаби мусиқии рақами 9-и ноҳияи Совет хушбахт нестанд <ref>{{Cite web|url=https://vk.com/429.html?hash429=P85J84Wvf9rPFl5j6LhOB5K2AxWcwizuwcq0j4MuL_A6b5rcqQLmKWgt2LvOHMHyYUmwO7pO-fboNYY6hHrA9RHXuFj6Ippfr2daWcBUTF9IHlhw03bL&redirect429=/artist/levaeva|title=Карточка музыкант - levaeva в VK|website=vk.com|accessdate=2022-07-09}}</ref> . Пас аз хатми соли 2-юми синфи «гитара»-и мактаби мусиқӣ, Ҳана ба навохтани эскизҳо барои комиссияи мактаби мусиқӣ шавқ надошт ва қарор кард, ки мактаби мусиқиро тарк кунад <ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/channel/UC_84bvnmNJb8OLVvPCwqKZw|title=levaeva music - YouTube|website=www.youtube.com|accessdate=2022-07-09}}</ref> . Пас аз он дар назди вай интихоб пайдо шуд: ба вокалҳои эстрадӣ рафтан ё ошпаз шудан. Вай бояд он чизеро, ки бибиаш исрор мекард, интихоб мекард, аммо Ҳана машқ кардани вокалро қатъ накард ва барои [[ошпаз]] шудан таҳсил мекунад. Пас аз бомуваффақият супурдани имтиҳонҳо, варақаҳои пешаздипломӣ ва таҷриба, ки каме ҳамчун ошпаз кор карда, пул ва маводи заруриро ҷамъоварӣ карда буд, Ҳанна дар соли 2013 оҳиста ба навиштани сурудҳо шурӯъ кард <ref>{{Cite web|url=https://medialeaks.ru/0702vlnt-str-tinder-swindler/|title=Почему россияне ругают женщин из фильма Аферист из Tinder про Саймона Леваева|website=medialeaks.ru|lang=ru-RU|accessdate=2022-07-09|archivedate=2022-05-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220516120617/https://medialeaks.ru/0702vlnt-str-tinder-swindler/}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://plusworld.ru/professionals/chto-proishodit-s-dolgom-esli-mfo-isklyuchayut-iz-reestra/|title=Что происходит с долгом, если МФО исключают из реестра? » Мнения экспертов|author=рынок|first=PLUSworld ru-банковская розница, финансовое обслуживание и платежный|website=Plusworld.ru: финтех, банковская розница, финансовое обслуживание и платежный рынок|date=2021-10-15|lang=ru-RU|accessdate=2022-07-09|archivedate=2022-09-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220901164512/https://plusworld.ru/professionals/chto-proishodit-s-dolgom-esli-mfo-isklyuchayut-iz-reestra/}}</ref> . == Оила == * Бибиям - [[Ошпаз|Бухтиярова]] Ольга Николаевна - Ошпаз . == Махфият == Ҳанна дар муносибат нест, аммо нақша дорад, ки дар оянда нимаи дуюмро пайдо кунад. === Карераи мусиқӣ === Анна касби худро дар соли 2014 оғоз кардааст. Вай бо рассомони машҳур ва ношинос кор кардааст. Вай дар сурудхои Лёша Свик ва дигар санъаткорони санъати Россия иштирок дошт. Қаблан, вай дар лоиҳаҳои соли 2016, аз қабили Invest Fest, Rap Factory, Streets of Russia, Pop Factory <ref>{{Cite web|url=http://www.naukogradpress.ru/glavnoe/2022/04/19/podpisan-kontrakt-na-osnovnoj-etap-stroitelstva-skifa-v-koltsovo/|title=Подписан контракт на основной этап строительства СКИФа в Кольцово|website=Наукоград-Пресс|date=2022-04-19|lang=ru-RU|accessdate=2022-07-09|archivedate=2023-09-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230923072352/http://www.naukogradpress.ru/glavnoe/2022/04/19/podpisan-kontrakt-na-osnovnoj-etap-stroitelstva-skifa-v-koltsovo/}}</ref> иштирок кардааст. Вай дар консерти SH Kera дар соли 2017 меҳмони махсус буд <ref>{{Cite web|url=https://tumentoday.ru/2017/10/06/regionalnyj-proekt-i-kovorking-moya-territoriya-pomenyal-status-na-multicentr/|title=Региональный проект и коворкинг «Моя территория» поменял статус на мультицентр|author=сегодня|first=Тюменская область|website=tumentoday.ru|lang=ru|accessdate=2022-07-09|archivedate=2021-12-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211215121645/https://tumentoday.ru/2017/10/06/regionalnyj-proekt-i-kovorking-moya-territoriya-pomenyal-status-na-multicentr/}}</ref> . Тобистони соли 2018 вай дар Фестивали бузурги Русия ҳамчун меҳмони CREW FEST барои одамоне баромад кард, ки нашъамандӣ ва нашъамандиро паси сар кардаанд. Дар соли 2019, Леваева аввалин сингли худро бо номи "Don't Speak" баровард <ref>{{Cite web|url=http://belgorodtv.ru/?p=242680&utm_source=yxnews&utm_medium=desktop&utm_referrer=https%3A%2F%2Fyandex.ru%2Fnews%2Fsearch%3Ftext%3D|title=Выпуск программы «Час пик» от 23 июня 2022 года}}</ref> . Қадамҳои каме барои табдил шудан ба хит мусиқии муосир. Муаррифии албом тобистони соли 2019 баргузор шуд, ки дар он ҳам ҳунармандони машҳури GioPika Ira PsP ва ҳам бачаҳои на он қадар машҳур <ref>{{Cite web|url=https://aif.ru/culture/showbiz/shikarnyy_muzhchina_v_seti_obsuzhdayut_novogo_uchastnika_proekta_holostyak|title=«Шикарный мужчина». В Сети обсуждают нового участника проекта «Холостяк»|author=Морозова|first=Оксана|website=AiF|date=2022-02-04|lang=ru|accessdate=2022-07-09}}</ref> иштирок доштанд. Анна дар сурудҳои худ ҳамаро ба мо хотиррасон мекунад, ки дар бораи муҳаббат ва чӣ гуна ба худ ва наздикони худ қадр кардан ва бовар кардан лозим аст <ref>{{Citation|title=Listen to Найки Song by levaeva on Gaana.com}}</ref> . Дар соли 2020, ӯ бо Йофу дар консерти Ira PsP бо маводи нав баромад мекунад, ки тамошобинони навозандагонро интизор аст <ref>{{Cite web|url=https://www.om1.ru/business/news/267359-v_omgpu_sostojalas_torzhestvennaja_peredacha_znameni_pobedy/|title=В ОмГПУ состоялась торжественная передача Знамени Победы|website=om1.ru|accessdate=2022-07-09}}</ref> . == Дискография == === Муҷаррадҳо === {| class="wikitable" |+ !Соли ! Ном ! Нишон ! Формат |- | [[Соли 2017|2017]] | Озод (feat. Лёша Свик ) | OneMuz | [[Нашри рақамӣ|Тақсимоти рақамӣ]] <ref>{{Citation|title=Альбом «Свободны - Single» (Леша Свик & levaeva)}}</ref> |- | [[Соли 2019|2019]] | гап назан | Леваева | [[Нашри рақамӣ|Тақсимоти рақамӣ]] |- | [[Соли 2019|2019]] | Намоишҳо | Нишони мусиқии оташ | [[Нашри рақамӣ|Тақсимоти рақамӣ]] <ref>{{Citation|title=Альбом «Взгляды - Single» (levaeva)}}</ref> |- | [[Соли 2020|2020]] | андешахо | OneMuz | [[Нашри рақамӣ|Тақсимоти рақамӣ]] |- | [[Соли 2020|2020]] | ғарқ хоҳам шуд | OneMuz | [[Нашри рақамӣ|Тақсимоти рақамӣ]] |- | [[Соли 2020|2020]] | Ангишт месузад | ХУДО | [[Нашри рақамӣ|Тақсимоти рақамӣ]] <ref>{{Citation|title=Альбом «Дотлеет уголёк - Single» (levaeva)}}</ref> |- | [[Соли 2021|2021]] | Палорид (feat. lola) | OneMuz | [[Нашри рақамӣ|Тақсимоти рақамӣ]] <ref>{{Citation|title=Альбом «Палороид - Single» (levaeva & lola)}}</ref> |- | [[Соли 2021|2021]] | Муваккатан (feat. Bohdan Art) | ХУДО | [[Нашри рақамӣ|Тақсимоти рақамӣ]] |- | [[Соли 2021|2021]] | Lover - Follower (feat. Bohdan Art) | ХУДО | [[Нашри рақамӣ|Тақсимоти рақамӣ]] <ref>{{Citation|title=Альбом «Lover - Follower - Single» (levaeva & Богдан арт)}}</ref> |- | [[Соли 2021|2021]] | Айби ман нест | ХУДО | [[Нашри рақамӣ|Тақсимоти рақамӣ]] <ref>{{Citation|title=Альбом «Не моя вина - Single» (levaeva)}}</ref> |- | [[Соли 2021|2021]] | Айби ман нест (Remix Stereochet) | ХУДО | [[Нашри рақамӣ|Тақсимоти рақамӣ]] <ref>{{Citation|title=Альбом «Не моя вина (Stereochet Remix) - Single» (levaeva)}}</ref> |- | [[Соли 2021|2021]] | Мончоқҳо | ХУДО | [[Нашри рақамӣ|Тақсимоти рақамӣ]] <ref>{{Citation|title=Альбом «Бусы - Single» (levaeva)}}</ref> |- | [[Соли 2021|2021]] | Nikes | ХУДО | [[Нашри рақамӣ|Тақсимоти рақамӣ]] |- | [[Соли 2021|2021]] | Ба таври муд | Мусиқии Zoone | [[Нашри рақамӣ|Тақсими рақамӣ]] <ref>{{Citation|title=Альбом «Модное пати - Single» (levaeva)}}</ref> |- | [[Соли 2021|2021]] | Хокистар | Мусиқии укёнус | [[Нашри рақамӣ|Тақсими рақамӣ]] <ref>{{Citation|title=Альбом «Пепел - Single» (levaeva)}}</ref> |- | [[Соли 2022|2022]] | Паранда | OneMuz | [[Нашри рақамӣ|Тақсимоти рақамӣ]] |} == Қайдҳо == {{Эзоҳ|2}} == Пайванд == * [https://vk.com/egorrays1 Сомонаи расмӣ]{{Пайванди мурда|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Пайвандҳои беруна|solo_singer }} [[Гурӯҳ:Зодагони соли 1994]] [[Гурӯҳ:Зодагони 1 июн]] jac6w9b5zayfnalpshdyukrwm0d5oci Виктория Гок 0 301726 1493136 1478463 2026-11-08T18:44:48Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 1493136 wikitext text/x-wiki {{Шахс | автограф = }} '''Виктория Викторивна Романова-Хок''' ({{Lang-ru|Виктория Викторовна Романова Гок}}; [[15 июн|15 июни]] [[Соли 1994|1994]], [[Пит-Ях]], [[Русия]]) дизайнери мӯд, [[Блог|блогер]], стилист рус аст<ref>{{Cite web|url=https://theblueprint.ru/fashion/trends/oscars-2020-style|title=В чем прийти на «Оскар» в 2020 году, чтобы запомниться (в хорошем смысле!)|website=The Blueprint|lang=ru|accessdate=2022-10-27}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.sobaka.ru/entertainment/art/147476|title=Каким теперь будет глянец: Как Ксения Чилингарова и команда сделали новый «Мир искусства» — журнал Badlon?}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://lebigmag.ru/mags/fashion_lifestyle/badlon-magazine-2/|title=Badlon|website=lebigmag.ru|accessdate=2022-10-27}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.buro247.ru/columnist/vika-gokh|title=Виктория Гок|website=www.buro247.ru|lang=ru|accessdate=2022-10-27|archivedate=2021-02-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210225080622/https://www.buro247.ru/columnist/vika-gokh}}</ref>. == Тарҷумаи ҳол == === Кӯдакӣ === Виктория 15 июни соли 1994 дар [[Пит-Ях|Пит-Ях таваллуд]] шудааст <ref>{{Cite web|url=http://www.dddkursk.ru/number/1114/new/010795/|title=В Курске вручили награды за лучшие fashion-проекты|accessdate=2022-10-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221027023107/http://www.dddkursk.ru/number/1114/new/010795/|archivedate=2022-10-27}}</ref>, бе падар калон шудааст, модараш ӯро танҳо ба воя расонд<ref>{{Cite web|url=https://www.maff.tv/credit/viktoria-gogh|title=Viktoria Gogh Виктория Гок|website=www.maff.tv|lang=en-US|accessdate=2022-10-27|archivedate=2022-10-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221027014705/https://www.maff.tv/credit/viktoria-gogh}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.vogue.ru/gallery/gosti-vecherinki-v-chest-zapuska-zina-badlon-v-km20|title=Гости вечеринки в честь запуска зина Badlon в КМ20|author=Nast|first=Condé|website=Vogue Russia|date=2021-03-17|lang=ru-RU|accessdate=2022-10-27|archivedate=2022-08-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220820040621/https://www.vogue.ru/gallery/gosti-vecherinki-v-chest-zapuska-zina-badlon-v-km20}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.kommersant.ru/doc/434035|title=Виктория Романова «обнажилась и вывернулась»|website=www.kommersant.ru|date=2003-12-06|lang=ru|accessdate=2022-10-27}}</ref>. Дар синни 17-солагӣ ба [[Екатеринбург]] барои кор ба ҳайси [[рӯзноманигор]]<ref>{{Cite web|url=https://news.myseldon.com/ru/news/index/267337409|title=ADED и Аполлинария Брошь создали обложки для нового номера журнала Badlon|website=news.myseldon.com|accessdate=2022-10-27}}{{Пайванди мурда|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, рафт ва дар синни 18-солагӣ ба [[Санкт-Петербург]] барои таҳсил дар риштаи журналистика дохил шуд<ref>{{Cite web|url=https://www.gatheringofkindness.org/|title=Gathering Of Kindness 2022|website=gatheringofkindness|lang=en|accessdate=2022-10-27}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.dailymail.co.uk/femail/article-2107254/Gok-Wan-Sainsburys-collection-Get-Victoria-Beckhams-posh-look-less.html|title=Get the Posh look for less! Gok Wan unveils new collection for Sainsbury's... and doesn't it look familiar|author=Whitelocks|first=Sadie|website=Mail Online|date=2012-02-27|accessdate=2022-10-27}}</ref>. Баъдтар, вай ба РДСУ<ref>{{Cite web|url=https://www.thesymbol.ru/heroes/parties/kseniya-chilingarova-varvara-shmykova-i-vika-gazinskaya-na-vecherinke-v-km20/|title=Ксения Чилингарова, Варвара Шмыкова и Вика Газинская на вечеринке в КМ20|website=The Symbol|lang=ru|accessdate=2022-10-27}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.dailymail.co.uk/femail/article-2107254/Gok-Wan-Sainsburys-collection-Get-Victoria-Beckhams-posh-look-less.html|title=Get the Posh look for less! Gok Wan unveils new collection for Sainsbury's... and doesn't it look familiar|author=Whitelocks|first=Sadie|website=Mail Online|date=2012-02-27|accessdate=2022-10-27}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://yandex.ru/search/?clid=2380813&text=%D0%B2%D0%B8%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F+%D0%B3%D0%BE%D0%BA&lr=11|title=виктория гок|website=Яндекс|lang=ru|accessdate=2022-10-27}}</ref>, ба таври ғоибона дар [[Маскав]] гузашт. Пас аз таҳсил вай ба таҳсил ва машғул шудан ба фаъолияти услубӣ<ref>{{Cite web|url=https://perspektiva.film/zines/tproduct/378275413-200468853201-zhurnal-badlon|title=Журнал Badlon|website=perspektiva.film|accessdate=2022-10-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221027015805/https://perspektiva.film/zines/tproduct/378275413-200468853201-zhurnal-badlon|archivedate=2022-10-27}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.buro247.ru/news/fashion/18-feb-2022-covers-new-issue-of-badlon-magazine.html|title=ADED и Аполлинария Брошь создали обложки для нового номера журнала Badlon|website=BURO.|lang=ru|accessdate=2022-10-27}}</ref>. == Эзоҳ == {{Эзоҳ|2}} == Пайванд == * {{ВКонтакте|title=Виктория Гок}} * {{Вебгоҳи расмӣ|https://www.badlonmagazine.com|Badlon official}} [[Гурӯҳ:Зодагони Маскав]] [[Гурӯҳ:Шахсиятҳо аз рӯи алифбо]] [[Гурӯҳ:Зодагони 15 июн]] [[Гурӯҳ:Зодагони соли 1994]] ap810hj1r9pci5mfy0e56a5uaqkipvh Андарак 0 302859 1493089 1487959 2026-11-08T15:15:21Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 1493089 wikitext text/x-wiki {{МА | мақом = Деҳа | номи тоҷикӣ = Андарак | номи аслӣ = Андарак | кишвар = Қирғизистон | минтақа = Вилояти Бодканд{{!}}Бодканд | шакли минтақа = Вилоят | ноҳия = Ноҳияи Лайлак{{!}}Лайлак | ҷомеа = Сумбула | шакли ҷомеа = Округи деҳавӣ | забони расмӣ = қирғизӣ | аҳолӣ = 8078 | соли барӯйхатгирӣ = 2020 | ҳайати миллӣ = [[қирғизҳо]] ва [[тоҷикон]] | ҳайати динӣ = [[мусулмон]]он | вақти минтақавӣ = +6 }}'''Андарак''' ({{Lang-ky|Андарак}}) — деҳа дар [[Ноҳияи Лайлак|ноҳияи Лайлаки]] [[вилояти Бодканд]], [[Қирғизистон]] Дар гузашта қисме аз [[ноҳияи Кӯҳистони Мастчоҳ]] буд<ref>{{Cite web|url=https://asiaplus.news/2022/11/23/tadzhiksko-kyrgyzskie-pogranichnye-konflikty-kto-na-samom-dele-agressor/|title=Новости Таджикистана ASIA-Plus|website=asiaplus.news|accessdate=2022-11-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260513224552/https://asiaplus.news/2022/11/23/tadzhiksko-kyrgyzskie-pogranichnye-konflikty-kto-na-samom-dele-agressor/|archivedate=2026-05-13}}</ref>. Аҳолӣ — 5997 нафар дар соли 2009<ref>{{Cite web|url=http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%91%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf|title=Перепись населения Киргизии 2009 н|website=web.archive.org|date=2011-08-10|accessdate=2022-11-28|archivedate=2011-08-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110810173103/http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%91%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf}}</ref>, 8078 нафар дар соли 2020<ref>{{cite web|title = Численность населения областей, районов, городов, поселков городского типа, айылных аймаков и айылов (сел) Кыргызской Республики|website = Национальный статистический комитет Кыргызской Республики|url = http://stat.kg/ru/statistics/download/operational/825/|date = 2020|accessdate = 2020-10-19|archive-date = 2020-10-22|archive-url = https://web.archive.org/web/20201022184426/http://stat.kg/ru/statistics/download/operational/825/|deadlink = no}}</ref>. == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} {{Ноҳияи Лайлак}} [[Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишини ноҳияи Лайлак]] mat8xx7jjokxl6te67mphacvzmsmchv Александр Штанько 0 303141 1493079 1461118 2026-11-08T14:43:47Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 1493079 wikitext text/x-wiki {{Қуттии ҳамагонӣ|Q115585740|image=Александр Штанько.jpg}} '''Александр Алексеевич Штанько''' ({{Lang-ru|Александр Алексеевич Штанько}}, [[25 октябр|25 октябри]] [[Соли 1988|1988]], [[Олматӣ|Алмаато]], ҶШС Қазоқистон, [[Иттиҳоди Шӯравӣ|СССР]] ) [[Адвокат|ҳуқуқшиноси]] рус, сафири сулҳи СММ UPF мебошад. Муассис ва директори ширкати «Адвокать» ({{Lang-ru|Адвокатъ}})<ref>{{Cite web|url=https://www.ok-magazine.ru/style/psychology/223741-abyuz-muzhchin-i-zhenshchin-kak-ne-popast-v-seti-i-esli-popali-kak-borotsya|title=Абьюз мужчин и женщин: как не попасть в сети и, если попали, как бороться?|website=Журнал OK!|lang=ru-RU|accessdate=2022-12-04}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.calameo.com/books/00503132887b3e737d21d|title=Человек Дела №37|website=calameo.com|accessdate=2022-12-04}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.sobaka.ru/nsk/photo/photo/120803|title=Ежегодная церемония вручения премии «Юрист года 2020»|website=Собака.ru|lang=ru|accessdate=2022-12-04}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.sobaka.ru/nsk/city/portrety/130292|title=Чтобы защитить жертв абьюза и домашнего насилия, Послы мира UPF ООН – адвокат Ирина Калинина и юрист Александр Штанько – пошли на крайние меры|website=Собака.ru|lang=ru|accessdate=2022-12-04}}</ref>. == Зиндагинома == === Солҳои аввал === [[Акс:Alexander Shtanko Official Photo.jpg|чап|мини|дар маросими супурдани мукофотхо]] Александр 25 октябри соли 1988 дар шаҳри [[Олматӣ]] дар оилаи оддӣ таваллуд шудааст. Соли 2001 бо волидонаш ба [[Белгород]] кӯчид<ref>{{Cite web|url=https://persono.ru/biography/aleksandr-shtanko/|title=Александр Штанько — Биография Журнал PERSONO/ПЕРСОНО|first=|last=whatsapp|website=|lang=ru|accessdate=2022-12-04}}</ref>. Александр дар солҳои мактабхонӣ чемпиони Белгород ва Қрим доир ба шашкабозӣ шудааст. Соли 2006 литсейи №32-и [[Белгород|Белгородро]] бо дипломи аъло, соли 2011<ref>{{Cite web|url=https://dnktv.ru/episodes/dnk-ot-15-11-2021/|title=ДНК выпуск от 15.11.2021 смотреть онлайн - Правда перед смертью|website=ДНК ТВ|date=2021-12-04|lang=ru-RU|accessdate=2022-12-04|archivedate=2022-12-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221204015858/https://dnktv.ru/episodes/dnk-ot-15-11-2021/}}</ref>, факултети ҳуқуқшиносии Донишгоҳи давлатии тадқиқотии [[Белгород|Белгородро]] хатм намуда, дар онҷо соҳиби ихтисоси [[ҳуқуқшинос]], ва дипломи аъло гардид. Соли 2014 аспирантураро дар Донишгоҳи кооператсия, иқтисод ва [[Ҳуқуқ|ҳуқуқи]] [[Белгород]] хатм кардааст<ref>{{Cite web|url=http://advobel.ru/attorneys/shtanko-aleksandr-alekseevich/|title=Штанько Александр Алексеевич — АдвокатЪ|lang=ru-RU|accessdate=2022-12-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221204013946/http://advobel.ru/attorneys/shtanko-aleksandr-alekseevich/|archivedate=2022-12-04}}</ref>. Устоди варзиши дараҷаи байналмилалӣ оид ба вазнабардорӣ оид ба бисепс Ассотсиатсияи «Пауэрлифтинги миллии Русия» мебошад.<ref>{{Cite web|url=https://www.sobaka.ru/kursk/specials/projects/127676|title=В Белгороде прошла встреча «Портрет абьюзера. Юридические вопросы»|website=Собака.ru|lang=ru|accessdate=2022-12-04|archivedate=2022-12-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221204022813/https://www.sobaka.ru/kursk/specials/projects/127676}}</ref>. === Оила === * Падар — Штанко Алексей Жоржевич [[адвокат]] * Модар — Авертсева Марина Георгиевна == Фаъолияти меҳнатӣ == Дар соли 2008, Александр аз рӯи ихтисос ба сифати ёрдамчии ҳуқуқ ба кор шурӯъ кард. Аз соли 2010 ба ҳайси ҳуқуқшиноси корпоративӣ ба кор шурӯъ намуда, аз соли 2013 ҳомии ҳуқуқ ва [[Моликият|молики]] ширкати ҳуқуқии «Адвокат» мебошад<ref>{{Cite web|url=https://geo.pro/reportage/673396-sostoyalas-ezhegodnaya-tseremoniya-vrucheniya-premii-yurist-goda-2020/|title=Ежегодная церемония вручения премии «Юрист года 2020»|website=GEOPRO|lang=ru|accessdate=2022-12-04}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.sobaka.ru/nsk/photo/photo/120803|title=Ежегодная церемония вручения премии «Юрист года 2020»|website=Собака.ru|lang=ru|accessdate=2022-12-04}}</ref>. [[Акс:Alexander Shtanko на конференции юристов.jpg|чап|мини|дар конференция]] Дар ҷараёни фаъолияташ дар ҳамоишҳо ва чорабиниҳои гуногун ҳамчун маърӯзачӣ ва лектор баромад кардааст. Дар соли 2020 ӯ унвони «Пешрафти сол»-ро дар соҳаи ҳуқуқ ба даст оварда, «Ҳуқуқшиноси сол» гардид. Дар соли 2021, Александр унвони сафири сулҳи СММ UPF гирифт; муҳофизи ҳуқуқи башари сол гардид. Ӯ созанда ва модератори ҷамъияти пӯшидаи ҳуқуқии "Сӯҳбати ҳуқуқии Белгород" мебошад<ref>{{Cite web|url=https://www.calameo.com/books/006225398415e58002e66|title=Собака БК декабрь 2021 январь 2022 Курск|website=calameo.com|accessdate=2022-12-04}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://kino24.online/teleshou/dnk-68/15-11-2021|title=Телешоу ДНК на НТВ Правда перед смертью 15.11.2021 смотреть онлайн бесплатно Kino24.online|website=kino24.online|accessdate=2022-12-04|archivedate=2022-12-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221204015905/https://kino24.online/teleshou/dnk-68/15-11-2021}}</ref>. === Ҳимоятгар === Александр ба роҳбарии як ширкати ҳуқуқшиносӣ шурӯъ кард, ки парвандаҳоро дар судҳои шаҳрҳои гуногуни [[Федератсияи Русия]] бомуваффақият баррасӣ мекунад ва оид ба парвандаҳои иқтисодӣ ва масъалаҳои муфлисшавии шахсони ҳуқуқӣ тахассус дорад<ref>{{Cite web|url=http://advobel.ru/2016/04/13/my-na-televidenii/|title=Мы на телевидении — АдвокатЪ|lang=ru-RU|accessdate=2022-12-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221204013952/http://advobel.ru/2016/04/13/my-na-televidenii/|archivedate=2022-12-04}}</ref>. Аз ҷониби маҷаллаи "Special" ӯ ҷоизаи «Ҳуқуқшиноси сол-2020» сазовор шудааст<ref>{{Cite web|url=https://specialmagazine.ru/iventy/premiya-proryv-goda-2020/|title=Премия «Прорыв Года 2020» — Special|lang=ru-RU|accessdate=2022-12-04|archivedate=2022-12-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221204022814/https://specialmagazine.ru/iventy/premiya-proryv-goda-2020/}}</ref>. Соли 2020 ӯ ҷоизаи Ҳуқуқшиноси солро барои саҳмаш дар рушди таҷрибаи ҳакамӣ аз ширкати байналмилалии ҳуқуқии "LegalWorld" гирифт. == Эзоҳ == {{Эзоҳ|2}} [[Гурӯҳ:Зодагони соли 1988]] 56cg9g7z6p3vmpkl61c48pquoxo9eby Санта-Клаус 0 303849 1493282 1411440 2026-11-09T09:45:58Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 1493282 wikitext text/x-wiki '''Санта-Клаус''' ([[забони англисӣ|англ.]] ''Santa Claus'') — [[Бобои Барфӣ|бобои барфӣ]], қаҳрамони [[фолклор]]и кишварҳои [[Аврупои Ғарбӣ]] ва [[Амрикои Шимолӣ]], ки ба кӯдакон дар арафаи ҷашни [[Соли нав]] [[туҳфаи идона|тӯҳфаҳои идонаро]] ҳадя мекунад. Оиди ватани Санта-Клаус, аниқ минтақаҳои Лапландия ё назди Қутби Шимолӣ будан, фикрҳо гуногунанд. == Адабиёт == * Ви­но­гра­до­ва Л. Н. Мо­роз // [[Славянские древности]]. М., 2004. Т. 3; * Ива­но­ва-Бу­чат­ская Ю. В. Не­мец­кое Ро­ж­де­ст­во: тра­ди­ци­он­ные ком­по­нен­ты, пред­ме­ты и сим­во­лы в кол­лек­ци­ях и ар­хив­ных ма­те­риа­лах МАЭ // Куль­тур­ное на­сле­дие на­ро­дов Ев­ро­пы. СПб., 2011. * {{БРЭ|заглавие=Санта-Клаус|ссылка=https://bigenc.ru/ethnology/text/3533738|том=29|год=2015|странмцы=373-374|ref=БРЭ}} == Нигаред == * [[Афсона]] * [[Фолклор]] * [[Бобои Барфӣ]] * [[Соли нав]] * [[Барфӣ]] == Пайвандҳо == * [https://ru.m.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0-%D0%9A%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%81] * [https://web.archive.org/web/20151224190930/http://www.adme.ru/tvorchestvo-reklama/kak-v-coca-cola-pridumali-santa-klausa-i-sdelali-ego-chastyu-mirovoj-kultury-101581/ Как в Coca Cola придумали Санта Клауса и сделали его частью мировой культуры] * {{h|Портал о странах и народах мира}}{{cite web |url=http://www.portalostranah.ru/view.php?id=90&page=2 |subtitle=Празднование Рождества и Нового года в разных странах мира |title=Кто такой Святой Николай, и как он превратился в Санта-Клауса |accessdate=2013-01-08 |description=<small>Трансформация: от Святого Николая к Санта-Клаусу. История образа Санты в рисунках</small> |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130730114802/http://www.portalostranah.ru/view.php?id=90 |archivedate=2013-07-30}} * {{h|Голос Америки. 25 декабря в истории}}{{cite web|url=http://www.voanews.com/russian/news/russia/This-day-in-history-2010-12-24-112436834.html|title=25 декабря в истории|author=Дубинская И.|date=2010-12-24|publisher=<small>[[Голос Америки]] (golos-ameriki.ru)</small>|accessdate=2013-01-08|description=<small>Упоминание о том, что пуритане не праздновали Рождество</small>|archiveurl=https://www.webcitation.org/6DVsxmP28?url=http://www.golos-ameriki.ru/content/this-day-in-history-2010-12-24-112436834/191655.html|archivedate=2013-01-08|deadlink=yes}} [[Гурӯҳ:Қаҳрамонҳои ҷашни Соли нав]] [[Гурӯҳ:Бобои барфӣ]] [[Гурӯҳ:Афсонаҳои халқӣ]] [[Гурӯҳ:Асотирҳои соли нав]] [[Гурӯҳ:Фолклор]] [[Гурӯҳ:Соли нав]] e7wc37ma3saynhkrhp8ypzi7sel0lyk Фирӯзаранг 0 304543 1493222 1486067 2026-11-08T23:52:23Z Zosya95 54344 1493222 wikitext text/x-wiki {{Қуттии ранг | hex = 40E0D0 | r=64|g=224|b=208 | c=71|m=0|y=7|k=12 | h=174|s=71|v=88 | рамз = Пирӯзӣ }} '''Фирӯзаранг''' [[Ранг|рангест]], ки дар байни рангҳои кабуду сабз омада, номаш аз номи санги қимматбаҳои [[Фирӯза|фирӯза]] гирифта шудааст. ==Решаи ном == Калимаи ''"туркуаз"'' ба [[Садаи XVII|асри 17]] рост меояд ва аз калимаи [[Забони фаронсавӣ|фаронсавии]] {{Lang|fr|turquois}} гирифта шудааст., ки маънояш "туркӣ" аст, зеро ин маъдан бори аввал тавассути [[Туркия]] аз конҳои вилояти таърихии [[Хуросони Бузург|Хуросони]] [[Эрон]] (Форс) ва имрӯз Афғонистон ба Аврупо оварда шудааст. <ref>{{Cite journal|author=Beale|first=Thomas W.|date=1973-10-01|title=Early trade in highland Iran: A view from a source area|journal=[[World Archaeology]]|volume=5|issue=2|pages=133–48|doi=10.1080/00438243.1973.9979561|issn=0043-8243}}</ref> <ref name="rruff">{{Cite web|url=http://rruff.geo.arizona.edu/doclib/hom/turquoise.pdf|title=Turquoise|website=RRUFF Project, Department of Geosciences, University of Arizona|accessdate=2022-04-24|archivedate=2012-02-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120211163838/http://rruff.geo.arizona.edu/doclib/hom/turquoise.pdf}}</ref> Аввалин истифодаи сабтшудаи ''фирӯза'' ҳамчун номи ранг дар [[Забони инглисӣ|забони англисӣ]] соли 1573 буд. [[Акс:Turquoise.pebble.700pix.jpg|мини|[[Фирӯза|Санги]] қимматбаҳои [[фирӯза]], ки номи ин ранг аз он омадааст.]] == Санги фирӯза == [[Фирӯза]] маъдани ношаффофи кабуд ё сабзтоб буда, таркибаш фосфати обдори мис ва алюминий аст. фосфати гидрогении [[мис]] ва [[алюминий]] буда, [[Формулаи химиявӣ|формулаи химиявии]] он [[Мис|CuAl<sub>6</sub>]] <sub>(</sub> [[Алюминий|PO4]] ) <sub>4</sub> ( [[Ҳидроген|OH]] ) <sub>8</sub> '''·''' [[Об|<sub>4H2O</sub>]] мебошад. Он дар навъҳои баландтар нодир ва арзишманд аст ва ҳазорсолаҳо аз сабаби ранги беназири худ ҳамчун санги ороишӣ қадр карда мешавад. [[Акс:Closeup_of_Mir-i-Arab_Madrasa.jpg|мини|Гунбази мадрасаи Мири Араб дар [[Бухоро]], [[Ӯзбекистон]]]] Дар бисёре аз фарҳангҳои Ҷаҳони [[Дунёи қадим|Қадим]] ва Нав, ин санги қиматбаҳо ҳазорсолаҳо ҳамчун санги муқаддас, овардакунандаи бахту саодат ё балогардон қадр карда мешуд. Қадимтарин далели ин иддао дар [[Мисри Қадим]] пайдо шудааст, ки дар он ҷо ашёи қабр бо ороиши фирӯза кашф карда шудаанд, ки тақрибан ба 3000 сол пеш аз милод тааллуқ доранд.<nowiki><span typeof="mw:Entity" id="mwXg">&</nowiki>nbsp;<nowiki></span></nowiki>Пеш аз милод . Дар [[Шоҳаншоҳии Ҳахоманишӣ|Империяи қадимии Форс]], сангҳои қиматбаҳои осмонӣ қаблан дар гардан ё банди даст ҳамчун муҳофизат аз марги ғайритабиӣ пӯшида мешуданд. Агар ранги онҳо тағйир ёбад, бовар доштанд, ки пӯшанда сабабе дорад, ки аз наздик шудани фалокат тарсад. Дар айни замон, маълум шуд, ки фирӯза метавонад рангро тағйир диҳад. Ин тағйирот метавонад аз сабаби рӯшноӣ ё аз сабаби аксуламали кимиёвӣ, ки аз косметика, чанг ё туршии пӯст ба вуҷуд омадааст, ба вуҷуд ояд. Фирӯза санг ва рангест, ки бо гунбазҳо ва дохили [[Масҷид|масҷидҳои]] бузурги [[Эрон]], [[Осиёи Марказӣ]] ва [[Русия]] сахт алоқаманд аст. <ref> {{Cite book|first=Andrew|last=Petersen|date=21 June 1999|title=Dictionary of Islamic Architecture|edition=1st|page=121|publisher=Routledge|isbn=978-0415213325}} </ref>, <ref> {{Cite web|url=http://herald.dawn.com/2012/11/20/tradition-of-the-tile.html|title=Tradition of the tile|author=Said|first=Farida M.|date=20 November 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130603121910/http://herald.dawn.com/2012/11/20/tradition-of-the-tile.html|archivedate=3 June 2013}} </ref> == Адабиёт == {{reflist}} {{Тобишҳои кабуд}} {{Тобишҳои сабз}} qq4h1gfmu91k50oqum5ztgzqz79os01 Гулсифат Шаҳидӣ 0 307490 1493164 1478938 2026-11-08T19:32:47Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 10 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 1493164 wikitext text/x-wiki {{Адиб}} '''Гулсифат Шаҳидй''' ({{Забон-тг|Гулсифат Ғаффоровна Шаҳидӣ}}; 1 январи 1955, [[Санкт-Петербург|Ленинград]], РСФСР) — рӯзноманигор, адабиётшинос, насрнависи тоҷик. Барандаи ҷоизаи «Нависандаи сол»-и Русия дар бахши «Адабиёти кӯдак» (2020)<ref>{{Cite web|url=https://pisatelgoda.ru/2020|title=Премия «Писатель года» 2020|website=pisatelgoda.ru|deadlink=no|accessdate=2021-07-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210813095804/https://pisatelgoda.ru/2020/|archivedate=2021-08-13}}</ref> . == Зиндагинома == Гулсифат Ғаффоровна Шаҳидӣ 1 январи соли 1955 дар оилаи иқтисоддонҳо Ғаффор ва Масрура Сатторовҳо ба дунё омадааст. Фориғуттаҳсили бахши рӯзноманигории Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон. Узви Иттифоқи нависандагони Русия ва Гилдияи эҷодии Авруосиё. Дар Маскав ва Лондон кору зиндагӣ мекунад. Зани оҳангсози маъруфи тоҷик [[Толиб Шаҳидӣ|Толибхон Шаҳидӣ]] (тав. 1946), модари се писар ва даҳ набера.<ref>Пришло время писать. Как сбываются мечты Гульсифат Шахиди Подробнее: http://news.tj/ru/news/life/person/20160806/prishlo-vremya-pisat-kak-sbyvayutsya-mechty-gulsifat-shakhidi {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20171026054030/http://news.tj/ru/news/life/person/20160806/prishlo-vremya-pisat-kak-sbyvayutsya-mechty-gulsifat-shakhidi |date=2017-10-26 }}</ref> Пас аз хатми донишгоҳ фаъолияти эҷодии худро дар шаҳри Душанбе оғоз намуда, ба ҳайси мухбири рӯзномаи ҷумҳуриявии «Ҷавонон» кор мекунад. Сипас ба бахши аспирантура дохил шуда, дар мавзӯи равобити адабии тоҷику рус дар солҳои 20-30-уми асри гузашта рисолаи номзадиро бомуваффақият дифоъ мекунад. Баъди хатми аспирантура дар Парлумони Ҷумҳурии Тоҷикистон ба ҳайси тарҷумон кор мекунад. Солҳои баъдӣ дар Маскаву Душанбе ба ҳайси муҳаррир ва сипас мудири бахши радио ва телевизиони бахши тоҷикистонии ширкати телевизион ва радиои «Мир» кор кардааст. Вай чандин барнома, ҳикоя ва клипҳои радио ва телевизионро нашр кардааст. Баъдтар ба фаъолияти адабии худ оғоз кард. Ёздаҳ китоб навишта, нашр кардааст, ки ба чаҳор забон (англисӣ, русӣ, тоҷикӣ ва форсӣ) тарҷумаву нашр шудаанд. Ҳамчунин, муаллифи теъдоди зиёди мақолаҳо, баррасиҳо мебошад. == Китобҳо == * Шаҳре, ки орзуҳо амалӣ мешаванд, ҳикоя, 2015 * [https://www.amazon.com/My-Neighbourhood-Sisters-Where-Dreams/dp/1910886351 Ҳамсояҳо, ҳикоя, 2016] * [https://web.archive.org/web/20220522011721/https://www.gulsifatshakhidi.com/product-page/%D1%81%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%BE%D0%B5-%D0%BF%D1%83%D1%82%D0%B5%D1%88%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%B5 Саёҳати сентименталӣ ё ҳама чиз вақти худро дорад, эссеи илмии оммавӣ, 2016]<ref>{{Cite web|url=https://www.gulsifatshakhidi.com/product-page/сентиментальное-путешествие|title=Сентиментальное путешествие|publisher=Gulsifat Shakhidi|lang=ru|accessdate=2020-04-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220522011721/https://www.gulsifatshakhidi.com/product-page/%D1%81%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%BE%D0%B5-%D0%BF%D1%83%D1%82%D0%B5%D1%88%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%B5|archivedate=2022-05-22}}</ref> * [https://web.archive.org/web/20220522005951/https://www.gulsifatshakhidi.com/product-page/%D1%84%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%BE%D0%B4-%D0%B8%D0%B7-%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D0%B3%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B0 Фарход аз Навгилем, хикояхо, 2017]<ref>{{Cite web|url=https://www.gulsifatshakhidi.com/product-page/фарход-из-навгилема|title=Фарход из Навгилема, 2017|publisher=Gulsifat Shakhidi|lang=ru|accessdate=2020-04-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220522005951/https://www.gulsifatshakhidi.com/product-page/%D1%84%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%BE%D0%B4-%D0%B8%D0%B7-%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D0%B3%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B0|archivedate=2022-05-22}}</ref> * [https://web.archive.org/web/20230504050257/https://www.gulsifatshakhidi.com/product-page/%D0%BF%D0%BE%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%8C-%D0%BB%D1%8E%D0%B1%D0%BE%D0%B2%D1%8C%D1%8E Муҳаббатро мубодила кунед, романи автобиографӣ, 2017] * [https://web.archive.org/web/20220522002638/https://www.gulsifatshakhidi.com/product-page/%D0%BF%D0%BE%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%8C-%D0%BB%D1%8E%D0%B1%D0%BE%D0%B2%D1%8C%D1%8E-1 Чашми ман ба Шарқ духта шудааст (В. Жуковский ва Шарқ), Очерк илмии оммавӣ, 2017]<ref>{{Cite web|url=https://www.gulsifatshakhidi.com/product-page/поделись-любовью-1|title=К Востоку устремлён мой взор, 2017|publisher=Gulsifat Shakhidi|lang=ru|accessdate=2020-04-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220522002638/https://www.gulsifatshakhidi.com/product-page/%D0%BF%D0%BE%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%8C-%D0%BB%D1%8E%D0%B1%D0%BE%D0%B2%D1%8C%D1%8E-1|archivedate=2022-05-22}}</ref> * [https://web.archive.org/web/20220522021707/https://www.gulsifatshakhidi.com/product-page/%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D0%BA%D0%B8-%D0%B1%D0%B0%D0%B1%D1%83%D1%88%D0%BA%D0%B8-%D0%B3%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%B8%D1%84%D0%B0%D1%82-2018 Афсонаҳои биби Гулсифат, 2018]<ref>{{Cite web|url=https://www.gulsifatshakhidi.com/product-page/сказки-бабушки-гульсифат-2018|title=Сказки бабушки Гульсифат, 2018|publisher=Gulsifat Shakhidi|lang=ru|accessdate=2020-04-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220522021707/https://www.gulsifatshakhidi.com/product-page/%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D0%BA%D0%B8-%D0%B1%D0%B0%D0%B1%D1%83%D1%88%D0%BA%D0%B8-%D0%B3%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%B8%D1%84%D0%B0%D1%82-2018|archivedate=2022-05-22}}</ref> * [https://web.archive.org/web/20220522003817/https://www.gulsifatshakhidi.com/product-page/%D1%81%D0%B2%D0%B5%D1%82-%D0%BC%D0%BE%D0%B9-%D1%81%D0%BE%D0%BB%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%BA%D0%BE Нури ман, офтоб, 2018] * [https://www.gulsifatshakhidi.com/product-page/в-этом-райском-уголке-земли Дар ин биҳишти рӯи замин, 2018] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20210727062511/https://www.gulsifatshakhidi.com/product-page/%D0%B2-%D1%8D%D1%82%D0%BE%D0%BC-%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC-%D1%83%D0%B3%D0%BE%D0%BB%D0%BA%D0%B5-%D0%B7%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B8 |date=2021-07-27 }} Архивная копия<ref>{{Cite web|url=https://www.gulsifatshakhidi.com/product-page/в-этом-райском-уголке-земли|title=В этом райском уголке земли|publisher=Gulsifat Shakhidi|lang=ru|deadlink=no|accessdate=2020-04-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210727062511/https://www.gulsifatshakhidi.com/product-page/%D0%B2-%D1%8D%D1%82%D0%BE%D0%BC-%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC-%D1%83%D0%B3%D0%BE%D0%BB%D0%BA%D0%B5-%D0%B7%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B8|archivedate=2021-07-27}}</ref> * [https://www.gulsifatshakhidi.com/product-page/настоящий-рай-потерянный-рай Биҳишти гумшуда, 2018] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20210727075120/https://www.gulsifatshakhidi.com/product-page/%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%8F%D1%89%D0%B8%D0%B9-%D1%80%D0%B0%D0%B9-%D0%BF%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%8F%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B9-%D1%80%D0%B0%D0%B9 |date=2021-07-27 }} Архивная копия<ref>{{Cite web|url=https://www.gulsifatshakhidi.com/product-page/настоящий-рай-потерянный-рай|title=Настоящий рай - потерянный рай|publisher=Gulsifat Shakhidi|lang=ru|deadlink=no|accessdate=2020-04-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210727075120/https://www.gulsifatshakhidi.com/product-page/%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%8F%D1%89%D0%B8%D0%B9-%D1%80%D0%B0%D0%B9-%D0%BF%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%8F%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B9-%D1%80%D0%B0%D0%B9|archivedate=2021-07-27}}</ref> * [https://www.gulsifatshakhidi.com/product-page/защити-меня Маро муҳофизат кунед, 2019] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20210727064018/https://www.gulsifatshakhidi.com/product-page/%D0%B7%D0%B0%D1%89%D0%B8%D1%82%D0%B8-%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%8F |date=2021-07-27 }} Архивная копия<ref>{{Cite web|url=https://www.gulsifatshakhidi.com/product-page/защити-меня|title=Защити меня|publisher=Gulsifat Shakhidi|lang=ru|deadlink=no|accessdate=2020-04-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210727064018/https://www.gulsifatshakhidi.com/product-page/%D0%B7%D0%B0%D1%89%D0%B8%D1%82%D0%B8-%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%8F|archivedate=2021-07-27}}</ref> == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Нависандагони асри XXI]] [[Гурӯҳ:Нависандагони адабиёти русӣ]] [[Гурӯҳ:Шахсиятҳо аз рӯи алифбо]] [[Гурӯҳ:Нависандагони асри XX]] [[Гурӯҳ:Хонадони Шаҳидӣ]] fszgnhu5d62tkisuldcxv1m3c8vfzn4 Абумансури Мотуридӣ 0 311713 1493069 1434795 2026-11-08T14:03:52Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 1493069 wikitext text/x-wiki {{Шахс/Ислом}} '''Абумансур Мотуридии Самарқандӣ''' ({{lang-ar|أبو منصور محمد بن محمد بن محمود الماتريدي السمرقندي}}; {{ВД-Дебоча}}) — [[мутакаллим]], [[фақеҳ]], [[файласуф]] ва [[муфассир]]и форс-тоҷик, муассиси фирқаи [[мотуридия]]. == Зиндагинома == Номи пурраи мутафаккир Абумансур Муҳаммад ибни Муҳаммад ибни Маҳмуд ал-Ҳанафӣ ал-Мотуридии ас-Самарқандӣ мебошад. Соли таваллуди ӯ дақиқ маълум нест, вале тахмин меравад, ки ӯ дар соли 870 мелодӣ дар деҳаи Мотуриди атрофи Самарқанд ба дунё омадааст. Маълумоти ибтидоиро аз падараш Муҳаммад ибни Маҳмуд дар мактаби деҳаи худ Мотурид (ҳоло ноҳияи Ҷомбой) гирифта, сипас таҳсилро дар шаҳри Самарқанд, идома медиҳад. Замони зиндагии Мотуридӣ интиқоли пойтахт аз шахри Самарқанд ба Бухоро (охири қарни IX) рост меояд. Муътамадтарин маълумот дар бораи санаи вафоти ӯ соли 333 ҳиҷрӣ мебошад, ки ба соли 944 мелодӣ рост меояд<ref>{{Cite web|url=https://shuroiulamo.tj/ru/articles/ids/1463|title=Ҳаёт ва фаъолияти Абӯмансури Мотуридӣ|author=Абдулвоҳид Ҳомидов|website=shuroiulamo.tj|date=2022-03-09|accessdate=2025-05-28}}</ref>. Оромгоҳи ӯ дар қабристони Чокардиза, дар наздикии шаҳри мазкур ҷойгир аст<ref>{{Cite web|url=https://www.mit.tj/article/%D0%B0%D0%B1%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%83%D1%80-%D0%B0%D0%BB-%D0%BC%D0%BE%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B4%D0%B8%D0%B8-%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D3%A3-%D0%BA%D0%B8-%D0%B1%D1%83%D0%B4|title=Абумансур ал-Мотуридии Самарқандӣ ки буд?|website=www.mit.tj|date=2022-10-24|publisher=Маркази исломшиносӣ|accessdate=2023-10-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241130112027/https://www.mit.tj/article/%D0%B0%D0%B1%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%83%D1%80-%D0%B0%D0%BB-%D0%BC%D0%BE%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B4%D0%B8%D0%B8-%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D3%A3-%D0%BA%D0%B8-%D0%B1%D1%83%D0%B4|archivedate=2024-11-30}}</ref>. == Осор == # «Китобу-т-тавҳид»; # «Тавилоту аҳли суннат»; # «Китобу-л-мақолот»; # «Баёну ваҳми-л-муътазила»; # «Радду авили-л-адилати ли-л- Каъбӣ»; # «Радду ваиди-л-фасоқ ли-л-Каъбӣ»; # «Радду таҳзиби-л-ҷадал ли-л- Каъбӣ»; # «Радду усули-л-хамса лил-Боҳилӣ»; # «Ар-раду ала ал-Қаромата»; # «Радду-л-имома либаъзи равофиз»; # «Панднома». == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{ПБ}} 0q0azox8j5cht59ajsiirawvminn6el Бузид Бушҳоқӣ 0 311801 1493128 1473223 2026-11-08T17:57:37Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 1493128 wikitext text/x-wiki {{Ходими давлатӣ}} '''Бузид Бушҳоқӣ''' ({{lang-ar|بوزيد بوسحاقي}}, {{lang-en|Bouzid Boushaki}}, {{ВД-Дебоча}}) — як низомии алҷазоирӣ ва сиёсатмадори Алҷазоир буд, ки дар ҷанги истиқлолияти Алҷазоир ширкат дошт ва он вақт раҳбари иттифоқи касабаи иттифоқи умумии коргарони Алҷазоир ва мудири аршади ширкатҳои ҷамъиятии Алҷазоир буд.<ref>https://military-history.fandom.com/wiki/Bouzid_Boushaki</ref><ref>{{Cite web |url=https://encyclopedia.pub/entry/50061 |title=нусхаи бойгонӣ |accessdate=2023-10-11 |archivedate=2023-10-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231012083059/https://encyclopedia.pub/entry/50061 }}</ref><ref>https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bd6t584691c/f3.item.r=Boushaki+Bouzid.zoom</ref><ref>https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bd6t585286x/f2.item.r=Boushaki+Bouzid.zoom</ref><ref>https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k4154166r/f5.item.r=Boushaki+Bouzid.zoom</ref> == Оила == Бузид Бушҳоқӣ соли 1935 дар шаҳри мустамликавии Фаронса Менервил (ҳоло Тения), ҷанубу шарқи шаҳри кунунии Бумердес дар Кобилияи Поён, тақрибан 50-километрии шарқи шаҳри бузурги Алҷазоир ва ҳудуди шарқии дашти Митиҷа таваллуд шудааст, оилаи ашрофи ӯ ба табақаи иҷтимоии Чорфас Морабитон тааллуқ дорад, ки аз авлоди теологи мусулмони моликӣ Сидӣ Бушакӣ (1394-1453), асосгузори Зовияи Сидӣ Бушакӣ дар соли 1442 дар асри 15 мебошад.<ref>[https://archive.org/details/Dawou_Lami/Dwu_Lamea_01/page/n118/mode/2up الضوء اللامع لأهل القرن التاسع : Yedali : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive]</ref><ref>[https://archive.org/details/chajarat-annour/chajarat-nour-01/page/n261/mode/2up شجرة النور الزكية في طبقات المالكية — محمد مخلوف (نسخة واضحة ومنسقة) : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive]</ref><ref>http://menerville.free.fr/phpwebgallery/picture.php?image_id=640</ref><ref>{{Cite web |url=https://encyclopedie-afn.org/Historique_M%C3%A9nerville_-_Ville |title=нусхаи бойгонӣ |accessdate=2023-10-11 |archivedate=2023-10-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231008085829/https://encyclopedie-afn.org/Historique_M%C3%A9nerville_-_Ville }}</ref> Падари ӯ Маҳаммад Бушҳоқӣ (1907-1995) дар деҳаи аҷдодии Сумаа, ҷануби Менервил таваллуд шудааст ва дар департаменти Алҷазоир тоҷири сарватманд буд, модараш Фатма Стамбулӣ (1912-1938) аслан аз деҳаи Талилт (Айт Си Алӣ) дар коммунаи кунунии Бени Амране, ҷануби музофоти Бумердес ва Муҳаммад бо падараш, сиёсатмадор Муҳаммад Сегир Бушҳоқӣ (1869-1959) дар маркази шаҳри Менервил маскан гирифта буданд ва он ҷо ӯ бо ду бародараш Алӣ ва Муҳаммад як қаҳвахонаи маврӣ (маъруф бо Кафе Бузид) дар паҳлӯи дорухонаи Ҷером Зевако, ки дар муддати тӯлонӣ мири Менервилл интихоб ё таъин шудааст, идора мекард.<ref>http://menerville.free.fr/phpwebgallery/picture.php?image_id=152</ref><ref>{{Cite web |url=https://jeanyvesthorrignac.fr/wa_files/INFO_20614_20MENERVILLE.pdf |title=нусхаи бойгонӣ |accessdate=2023-10-11 |archivedate=2023-07-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230717235830/http://jeanyvesthorrignac.fr/wa_files/INFO_20614_20MENERVILLE.pdf }}</ref><ref>https://books.google.dz/books?id=bmVMk4-gPdUC&pg=PA980</ref> Бузид фарзанди дуюми оила пас аз бародари калониаш Буалем Бушҳоқӣ (1931-2003) буд ва ҳарду дар хонаи оилавӣ таваллуд шудаанд, ки дар як виллаи калон воқеъ дар Руи Вердун (ҳоло Rue Hocine Koubi) дар Сите Сигвалд, дар наздикии хонаи вокзали шаҳр, дар байни хонаҳои пид-нуарҳои фаронсавӣ.<ref>{{Cite web |url=https://menerville.free.fr/phpwebgallery/picture.php?image_id=1319 |title=нусхаи бойгонӣ |accessdate=2023-10-11 |archivedate=2023-10-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231008085831/http://menerville.free.fr/phpwebgallery/picture.php?image_id=1319 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://kent.cdha.fr/Record.htm?idlist=1&record=19120461124919486439 |title=нусхаи бойгонӣ |accessdate=2023-10-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20241007202359/http://kent.cdha.fr/Record.htm?idlist=1&record=19120461124919486439 |archivedate=2024-10-07}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://esmma.free.fr/mde4/livror2006/LO06-P03.htm |title=нусхаи бойгонӣ |accessdate=2023-10-11 |archivedate=2022-12-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221226075334/http://esmma.free.fr/mde4/livror2006/LO06-P03.htm }}</ref> Дар воқеъ, қабилаи Бушҳоқӣ Бербер аз 5 июли соли 1830 дар муқовимат бар зидди фаронсавӣ дар замони забти Фаронса ба Алҷазоир ва ҳамла ба Касбахи Алҷазоир нақши муҳим бозид ва Шайх Алӣ Бушҳоқӣ (1809-1846) ёрдамчии амир Абдулқодир ва шайх Мухаммад бин Замум дар партизанхои зиддимустамликавй то соли 1846 дар чанг бо кушунхои мустамликавии армияи Африка дар минтакаи Кол дес Бени Аича (Тизи Наит Аича) вафот кард.<ref>{{Cite web|url=https://books.google.com/books?id=dLsMAAAAYAAJ&pg=PA63|title = Les traités entre la France et le Maroc: étude historique et juridique|last1 = Card|first1 = Edgard Rouard de|year = 1898}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://books.google.com/books?id=HoUE7uFNH70C&pg=PA392|title = Histoire de la monarchie de juillet|last1 = Thureau-Dangin|first1 = Paul|year = 1892}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://books.google.com/books?id=fhFQAAAAYAAJ&pg=PA132|title=Une page de l'histoire de la colonisation algerienne: Bou-Farik|first=Corneille|last=Trumelet|date=February 27, 1887|publisher=A. Jourdan|via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/lespoquesmilitai00berb|title=Les époques militaires de la Grande Kabilie|first=A. (Louis Adrien)|last=Berbrugger|date=February 27, 1857|publisher=Alger : Bastide|via=Internet Archive}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://books.google.com/books?id=04MzAQAAMAAJ&pg=PA62|title = Bibliothèque internationale et diplomatique|year = 1898}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://books.google.com/books?id=MNWOYRfdt0AC&pg=PA354|title = La Grande Kabylie. Etudes historiques ... Ouvrage publié avec l'autorisation de M. Le maréchal duc d'Isly, gouverneur-général de l'Algérie. &#91;With a table and a map.&#93;|year = 1847}}</ref> Куштори фаронсавӣ бар зидди сокинони деҳаи Кобил дар атрофи Менервилл, аз экспедитсияи соли 1837 то шӯриши Мокрани дар соли 1871, оқибатҳои худро дар хотираи дастаҷамъии наҷотёфтагони бумӣ боқӣ гузошт ва Бузид Бушҳоқӣ истинодҳои хотиравии худро аз ин ривояти шифоҳӣ, ки аз омадани Фаронса ба қалъа ва оғӯши аҷдодони ӯ ва кушта шудани бобои бузургвораш Шайх Алӣ Бушҳоқӣ дар соли 1846 дар миёнаи ҷанг ва борҳо хароб кардани Зауи Сиди Бушҳоқӣ аз ҷониби сарбозони артиши Фаронса, инчунин хамчун экспроприацияи садхо гектар заминхои хочагии кишлок ва ба дехконони материкии Франция додани он.<ref>{{cite web|url=https://books.google.com/books?id=F85JAQAAMAAJ&pg=PA301|title = Histoire de l'insurrection de 1871 en Algérie|last1 = Rinn|first1 = Louis|year = 1891}}</ref><ref>{{cite web |url=https://art.rmngp.fr/fr/library/artworks/maximilien-joseph-de-schauenburg_charge-du-5e-regiment-de-chasseurs-a-cheval-contre-des-cosaques-vers-1805-1807_huile-sur-toile |title=Maximilien Joseph de Schauenburg &#124; Charge du 5e régiment de chasseurs à cheval contre des Cosaques, vers 1805-1807 &#124; Images d’Art |language=fr |publisher=Art.rmngp.fr |date= |accessdate=2022-09-16 |archivedate=2019-05-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190501133317/https://art.rmngp.fr/fr/library/artworks/maximilien-joseph-de-schauenburg_charge-du-5e-regiment-de-chasseurs-a-cheval-contre-des-cosaques-vers-1805-1807_huile-sur-toile }}</ref><ref>{{cite web |url=https://encyclopedie-afn.org/Historique_M%C3%A9nerville_-_Ville |title=Historique Ménerville - Ville — 1830-1962 ENCYCLOPEDIE de L'AFN |language=fr |publisher=Encyclopedie-afn.org |date= |accessdate=2022-09-16 |archivedate=2023-10-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231008085829/https://encyclopedie-afn.org/Historique_M%C3%A9nerville_-_Ville }}</ref><ref>{{cite web |url=https://encyclopedie-afn.org/Historique_M%C3%A9nerville_-_Ville |title=Historique Ménerville - Ville — 1830-1962 ENCYCLOPEDIE de L'AFN |language=fr |publisher=Encyclopedie-afn.org |date= |accessdate=2022-09-16 |archivedate=2023-10-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231008085829/https://encyclopedie-afn.org/Historique_M%C3%A9nerville_-_Ville }}</ref> == Маълумот == Бузид Бушҳоқӣ дар моҳи сентябри соли 1942 дар мактаби писарони Менервилл дар қатори даҳҳо фарзандони фаронсавии муҳоҷири пид-нуари шаҳри невралгия ҳамроҳи чанд нафар алҷазоириҳои бумӣ ба соли аввали таҳсили ибтидоӣ дохил шуд.<ref>http://menerville.free.fr/phpwebgallery/picture.php?image_id=1319</ref> Ҳамкасби синфаш амаки падари ӯ Рабоҳ Бушҳоқӣ, писари Алӣ Бушҳоқӣ ва Фатма Бучу, инчунин ҳаммазҳаби мусулмонаш Умар Раҳмун, Чакир Таҷер, Нуриддин Муҳтарӣ, Муҳаммад Буранане, Алӣ Буҳаддӣ, Муҳаммад Белаид ва Алӣ Лауфи буд.<ref>http://menerville.free.fr/phpwebgallery/picture.php?image_id=902</ref> Роҳи таҳсили онҳо аллакай муайян карда шуда буд, зеро сокинони бумӣ набояд аз давраи ибтидоӣ берун раванд ва дар давоми таҳсили кӯтоҳи худ роҳнамоӣ мекарданд, ки танҳо бесаводии худро дар забони фаронсавӣ ҷуброн кунанд, ки ҳадафи онҳо барои омода кардани мутахассисони заҳматкаш буд. бо корхои хавфнок дар маъмурияти мустамликадорй.<ref>http://menerville.free.fr/phpwebgallery/picture.php?image_id=532</ref> Воқеан, бародари калонии ӯ Буалем Бушҳоқӣ дар моҳи июни соли 1942 аз соли чоруми мактаби ибтидоӣ хориҷ карда шуда буд, то дар шаҳр кори хурде бо пид-нуарҳо пайдо кунад, аммо падараш Маҳмуд Бушҳоқӣӯро зуд ба роҳи таълими [[Қуръон]] гузошт. Завияи вилояти Алма (ҳоло Будуау), Завияи Сиди Салем номида мешавад.<ref>{{Cite web |url=https://menerville.free.fr/phpwebgallery/picture.php?image_id=152 |title=нусхаи бойгонӣ |accessdate=2023-10-12 |archivedate=2023-10-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231008085838/http://menerville.free.fr/phpwebgallery/picture.php?image_id=152 }}</ref> Шурӯъ аз тирамоҳи соли 1942 ва дар миёни Амалиёти Машъал дар давоми Ҷанги Дуюми Ҷаҳонӣ, ки қитъаи Аврупоро хароб кард, Бушҳоқӣ дар ин таҳқиқоти ибтидоӣ фарқ мекард, ки дар он ҷо бо рақиби фаронсавии худ Андре Феррер рақобати шадид оғоз кард, сарфи назар аз Далели он, ки Сетлер Алфред-Анри де Сулаузе, ки он вақт шаҳрдори Менервилл буд, барои нигоҳ доштани муваффақияти таълимӣ, ки танҳо фаронсавӣ лаззат мебурд, бисёр кор кард.<ref>https://fr.geneawiki.com/wiki/Alg%C3%A9rie_-_M%C3%A9nerville</ref> Баъд Бузид Бушҳоқӣ ба таҳсил дар мактаб часпид ва бародараш Буалем ӯро даъват кард, ки зауияашро тарк накунад ва охири Ҷанги Дуюми Ҷаҳонӣ бозгашти шаҳрдори Жером Зевакоро дид, ки дар соли 1939 аз вазифааш барканор шуда буд ва ин бозгашт пас аз куштори 8 май соли 1945, бо сиёсати оромона ва ассимиляция, ки мехост тавассути мактаб ва шуѓл њамдардии сокинонро ба даст орад.<ref>http://menerville.free.fr/phpwebgallery/picture.php?image_id=1215</ref> Сарфи назар аз вазнинӣ ва таъқиби низоми империяи мустамликавии Фаронса, Бушҳоқӣ ниҳоят 6 июли соли 1948 имтиҳони мактаби ибтидоии соли шашуми худро аз ҳамтои дигари худ Ивон Рокамора ва матбуот пеш гузашт.Газетаҳои Алҷазоир ин маълумотро паҳн карданд. дар ин маврид газетахои «Алгер Республика» ва «Л'Эчо д'Алгер» натичахои якчанд маротиба ба даст меоранд.<ref>http://menerville.free.fr/phpwebgallery/picture.php?image_id=1261</ref> == Ҷанги истиқлолият == Аз 1 ноябри соли 1954 ва як рузи ба амал омадани революцияи истиклолияти Алчазоир, вакте ки вай хамагй 19-сола буд, вай аз чихати фикрй, сиёсй ва чисмонй барои гирд овардан ва дастгирй кардани исьёнгарони миллатчигии Алчазоир ба мукобили кушунхои мустамликавии душман бо максади. аз хоки Алчазоир катъиян нест кардан ва сарнагун кардани системаи мустамликадории Франция.<ref>{{Cite web |url=https://www.djazairess.com/akhbarelyoum/225204 |title=нусхаи бойгонӣ |accessdate=2023-10-11 |archivedate=2022-04-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220417085852/https://www.djazairess.com/akhbarelyoum/225204 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.djazairess.com/fr/liberte/353574 |title=нусхаи бойгонӣ |accessdate=2023-10-11 |archivedate=2021-02-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210206185520/https://www.djazairess.com/fr/liberte/353574 }}</ref><ref>https://www.aps.dz/regions/96610-les-camps-de-tortures-a-boumerdes-un-autre-temoin-de-la-barbarie-du-colonisateur</ref> Аммо бо вусъат ва вусъат ёфтани амалиёти чанги тачовузкоронаи зидди французхои мусаллахона ва му-хочирони нохия чанде пеш аз ташкил шудани конференцияи Сумма, ки 20 августи соли 1956 ва сохти революционии территорияи Алчазоир ба амал омад, хучумхои мусаллахи диверсия ва диверсия ба Бузид Бушаки дар шахри мустамликавии Менервиль супурда шуда буд, то ки фишори чавобии Францияро ба районхои кухсор ва кишлокхои атрофи он бархам дихад. Ин саботаж ба ячейкаи революциоий бо сардории Бушаки дар шахр, ки аз даххо нафар чанговарон иборат буд, дахл мекард. Ин ҷангиён мебоист шӯришро решакан карда, онро бо ҳамла ба манфиатҳои муҳоҷириёни фаронсавӣ дар ин шаҳри стратегии Менервилл (ҳоло Тения), ки ҳамагӣ 3 километр шимолтар аз деҳаи зодгоҳи Бушакӣ бо номи Сумаа воқеъ буд, идома медоданд.<ref>{{Cite web |url=https://www.djazairess.com/elmassa/142106 |title=нусхаи бойгонӣ |accessdate=2023-10-11 |archivedate=2022-04-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220417085834/https://www.djazairess.com/elmassa/142106 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://dzayer24.com/boumerdes-l-histoire-de-la-revolution-algerienne-revisitee-569dc4c4ac2e4cda2b8b48a2-a |title=нусхаи бойгонӣ |accessdate=2023-10-11 |archivedate=2017-10-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171026054050/http://dzayer24.com/boumerdes-l-histoire-de-la-revolution-algerienne-revisitee-569dc4c4ac2e4cda2b8b48a2-a }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.djazairess.com/fr/lqo/5223843 |title=нусхаи бойгонӣ |accessdate=2023-10-11 |archivedate=2021-02-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210207040804/https://www.djazairess.com/fr/lqo/5223843 }}</ref> Бародари калонии ӯ Буалем Бушҳоқӣ, ки дар беморхонаи Менервилл ҳамчун ҳамшираи шафқат кор мекард, амалиётро назорат карда, ба ӯ маълумоти заруриро барои омода кардани ҷойгиркунии бомба дар бинои почта дар назди идораи коммуналии шаҳр пешниҳод кард. ва фиристодани ин маводи тарканда мебоист пеш аз шаби 14 июли соли 1956, ки бо тантанаҳои фаронсавии марбут ба ин ҷашни муҳими ҳарсола, Рӯзи миллии Фаронса рост омад, анҷом дода мешуд. Таркиши бомба дар сарлавхахо ва матбуоти метрополитени Алчазоир ва Париж, махсусан аз ин идораи П.Т. Он дар назди бригадаи жандармерияи Фаронса гузошта шуда буд, ки оромии шаҳр ва барҳам додани шабакаҳои инқилобии Алҷазоирро кафолат дод, то ҷуброн ва муқобила бо амалҳои гуногуни саботажӣ, ки моликияти кишоварзии мустамликавиро дар атрофи ин масири стратегии шаҳр ҳадаф қарор доданд.<ref>https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bd6t584691c/f3.item.r=Bouzid+Boushaki.zoom</ref><ref>https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bd6t585286x/f2.item.r=Boushaki+Bouzid.zoom</ref><ref>https://www.aps.dz/ar/regions/49053-2017-10-29-11-05-35</ref> Амакбачаҳои Бузид, ба монанди пешвои инқилоб Яҳия Бушҳоқӣ (1935-1960) ва муборизи муқовимат Муҳаммад Раҳмун (1940-2022) дар макони атрофи Менервил сайру гашт карда, ба манфиатҳои кишоварзӣ ва низомии муҳоҷирони фаронсавӣ, инчунин ба афкори ҷамъиятӣ ҳамла карданд. Шаҳр бояд ноором ва ногаҳонӣ бошад, ҳатто агар ин амалҳои инқилобӣ бо марги шаҳидон (шаҳид) дар майдони шараф анҷомид ва ҳамин тавр Бузид Бушакӣ ва ячейкаи диверсияи ӯ дар шаҳр камин гирифта буд, ки аз талошҳои чанговарони Армияи озодихохии миллй (АЛН) дар дивизиям исьёнгарии худ, ки дар Менервилл, дар мобайни округи чанги сейум, дар минтакаи якуми истиклолият, дар шарки вило-яти чоруми таърихй вокеъ гардидааст.<ref>https://www.aps.dz/ar/societe/82410-2020-01-15-15-03-56</ref><ref>https://www.elitihadcom.dz/%D8%A8%D9%88%D9%85%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B3-%D8%AA%D8%A3%D8%AE%D8%B1-%D8%AA%D8%B1%D8%AD%D9%8A%D9%84-%D9%82%D8%A7%D8%B7%D9%86%D9%8A-%D9%85%D8%B9%D8%AA%D9%82%D9%84-%D8%AD%D9%88%D8%B4-%D9%82%D9%88/</ref> ==Шиканҷа ва зӯроварии ҷисмонӣ == [[File:Ferme Gautier.jpg|thumb|Ферме Готье]] Бузид Бушҳоқӣ рӯзи 4 июли соли 1956 дар манзили хонаводааш воқеъ дар шаҳри Менервили Сигвалд аз сӯи пулиси Фаронса ва артиши Фаронса мавриди боздошти хушунатомез қарор гирифт ва ин боздошти барвақт дар пайи ифшои иттилоъоти иктишофӣ, ки идораи почтаро таҳрик дод, сурат гирифт. амалиёти бомбаборон аз рельс барбод рафт ва ноком шуд ва ба хамин тарик кариб хамаи аъзоёни ячейкаи исьёни шахр пеш аз куштан ё зиндон шудан рабуда ва шиканча шуданд. Шиканҷаи бузург алайҳи Бушҳоқӣ ва ҳамкорони ӯ дар лагери шиканҷа ва зӯроварии ҷисмонӣ Ферме Готйе, ки дар шимоли шаҳри Сук Эл Ҳад воқеъ аст, гузаронида шуд.<ref>https://wikimapia.org/31109243/Ferme-Gautier-de-Souk-El-Had</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.djazairess.com/echchaab/200718 |title=нусхаи бойгонӣ |accessdate=2023-10-11 |archivedate=2021-11-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211105202435/https://www.djazairess.com/echchaab/200718 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.djazairess.com/essalam/131831 |title=нусхаи бойгонӣ |accessdate=2023-10-11 |archivedate=2021-02-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210205172546/https://www.djazairess.com/essalam/131831 }}</ref><ref>https://el-massa.com/dz/%D8%B1%D9%88%D8%A8%D9%88%D8%B1%D8%AA%D8%A7%D8%AC%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B7%D9%84%D8%A7%D8%B9%D8%A7%D8%AA/%D9%85%D8%B1%D9%83%D8%B2-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%B9%D8%B0%D9%8A%D8%A8-%C2%AB%D8%BA%D9%88%D8%AA%D9%8A%D9%8A%C2%BB-%D8%B4%D8%A7%D9%87%D8%AF-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D9%81%D8%B8%D8%A7%D8%B9%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B9%D9%85%D8%A7%D8%B1</ref> Пас аз он Бузид бо зарбаи барқ аз Геген сахт шиканҷа шуд ва ҷароҳати бераҳмона гирифт ва ҳамзамон бо ҷияни худ Муҳаммад Раҳмон дар чоҳҳои шароби ин заводи шароб, дар байни дигар ҷойҳои кишоварзӣ, аз ҷониби ҷаллодон Скарфо ва Матье дар лагерҳои консентратсионӣ дафн ва қафас карда шуд ва барҳам додани ҷисмонии ғайрисудӣ.<ref>{{Cite web |url=https://www.djazairess.com/echchaab/96645 |title=нусхаи бойгонӣ |accessdate=2023-10-11 |archivedate=2021-02-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210207082513/https://www.djazairess.com/echchaab/96645 }}</ref><ref name="Sin_nombre-pFqJ-2">{{Cite web |url=https://www.djazairess.com/fr/lequotidien/34647 |title=нусхаи бойгонӣ |accessdate=2023-10-11 |archivedate=2022-04-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220410131300/https://www.djazairess.com/fr/lequotidien/34647 }}</ref> Бисёре аз маҳбусон дар ин макони ваҳшатнок ва нафратангези шиканҷа ва таҳқири бадахлоқона ва палид ба зарбу лат, зарба, дард ва бадрафторӣ гирифтор шуданд. Ҳамин тариқ, ҷасадҳо ва ҷасадҳои онҳо дар чоҳҳо пинҳон ё ба обҳои дарёи Иссер партофта шуданд ва ду саркардаи шӯришӣ Бузид Бушакӣ ва Муҳаммад Раҳмун бо бахти мӯъҷизавӣ пас аз чанд ҳафтаи шиканҷа ба зиндони Серкаҷӣ интиқол ёфтанд. касбаи Алчазоир бо рохбарони махаллии революция суд карда шавад.<ref>https://www.aps.dz/ar/regions/78828-2019-10-30-15-04-30</ref><ref>https://www.el-massa.com/dz/%D8%B1%D9%88%D8%A8%D9%88%D8%B1%D8%AA%D8%A7%D8%AC%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B7%D9%84%D8%A7%D8%B9%D8%A7%D8%AA/%D9%85%D8%B1%D9%83%D8%B2-%D8%BA%D9%88%D8%AA%D8%AA%D9%8A%D9%87-%D9%84%D8%AA%D8%B9%D8%B0%D9%8A%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AC%D8%A7%D9%87%D8%AF%D9%8A%D9%86-%D9%8A%D8%B4%D9%87%D8%AF-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D9%81%D8%B8%D8%A7%D8%B9%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B9%D9%85%D8%A7%D8%B1</ref><ref name="Sin_nombre-pFqJ-2"/> == Марг == Бузид Бушҳоқӣ соли 2023 дар хонаи худ воқеъ дар кӯчаи Алӣ Ану, дар паҳлӯи деҳаҳои Сумаа, Гуеддара ва Мералдене даргузашт.<ref>http://wikimapia.org/street/17975303/fr/Rue-Anou-Ali</ref> Сипас ӯро дар паҳлӯи падараш Муҳаммад Бушҳоқӣ (1907-1995) ва дар назди бобояш Муҳаммад Сегир Бушҳоқӣ (1869-1959) ва бародараш Буалем Бушҳоқӣ (1931-2003) дар қабристони мусулмонони [[Тения]] бо номи Ҷеббана дафн карданд.<ref>https://wikimapia.org/16243853/Cimeti%C3%A8re-Musulman-El-Ghorba-de-Th%C3%A9nia</ref> == Библиография == * {{cite book |date= 1948 |chapter= Alger républicain |work= Entrée en Sixième. Liste supplémentaire. Département d'Alger. |title= Résultats d'Examens. |url= https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bd6t584691c/f3.item.r=Boushaki+Bouzid.zoom |language= francés |volume= |location= Alger |publisher= |pages= 4 |quote= Citation: p. 3 }} * {{cite book |date= 1950 |chapter= Alger républicain |work= Examen du C.E.P. |title= Alger. Ménerville. |url= https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bd6t585286x/f2.item.r=Boushaki+Bouzid.zoom |language= francés |volume= |location= Alger |publisher= |pages= 6 |quote= Citation: p. 2 }} * {{cite book |date= 1950 |chapter= L'Écho d'Alger |work= Examen. Liste des candidats admis, par ordre de mérite, au cours complémentaire d'enseignement professionnel. |title= Ménerville |url= https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k4154166r/f5.item.r=Boushaki+Bouzid.zoom |language= francés |volume= |location= Alger |publisher= |pages= 8 |quote= Citation: p. 5 }} == Эзоҳ == {{эзоҳ|2|}} {{Пайвандҳои беруна}} [[Гурӯҳ:Сиёсатмадорон]] [[Гурӯҳ:Инқилобгарони Алҷазоир]] [[Гурӯҳ:Инқилобгарон аз рӯи алифбо]] [[Гурӯҳ:Сиёсатмадорони асри XX]] [[Гурӯҳ:Шахсиятҳо аз рӯи алифбо]] [[Гурӯҳ:Зодагони Алҷазоир]] [[Гурӯҳ:Даргузаштагони Алҷазоир]] 28n4v96xgtucx9dadpx5y83muew50y4 Соли иҷтимоии довталабона 0 312430 1493163 1477289 2026-11-08T19:29:05Z ~2026-59229-06 165303 /* Шумораи созмонҳо ва соҳаҳо */ 1493163 wikitext text/x-wiki '''Соли иҷтимоии довталабона''' ('''Freiwilliges soziales Jahr''' ё '''FSJ''' ''"эфэсйот"'' ) як намуд [[Хизмати ихтиёрӣ|Хадамоти довталабонаи]] иҷтимоӣ дар [[Олмон]] аст, ки дар муассисаҳои ба манфиати ом нигаронидашуда, аз ҷумла дар муассисаҳои [[Нигоҳубини некӯаҳволӣ|ҳифзи иҷтимоӣ]], [[Хизматрасонии кӯдакон ва ҷавонон|ҳифзи кӯдакон ва ҷавонон]], аз ҷумла муассисаҳои [[Кори чавонон|таълимии беруназмактабӣ]] ва муассисаҳои кор бо ҷавонон, парасторгоҳҳо, хадамоти ҳифзи ёдгориҳои маданию таърихӣ ё созмонҳои варзишӣ амалӣ карда мешавад. Ин фаъолият дар миқёси хурдтар дар [[Утриш|Австрия]] низ вуҷуд дорад. Дар муқоиса бо [[Хадамоти федералии ихтиёрӣ|Хадамоти добталабонаи федеролӣ]], он аз ҷониби ҷавонони аз 16 то 26 сола ҳамчун як шуғли мададрасонӣ бо мақсади омӯхтани кори нав варзида мешавад. Дар [[Калисои Инҷилӣ дар Олмон|калисои протестантӣ]] он ҳамчун ''Соли Диаконалӣ'' низ маълум аст. '''Соли иҷтимоии довталабона''' (FSJ) дар Олмон дар доираи ''Қонуни Хадамоти довталабонаи ҷавонон'' (JFDG) амал менамояд. == Олмон == === Таърих === === Маълумоти умумӣ оид ба СИД === ==== Ташкилоти ҳамоҳангсоз, корфармо, масъалаи молиявӣ ==== '''Соли иҷтимоии довталабона''' ё '''FSJ''' аз ҷониби ''Ташкилоти ҳамоҳангсози'' (Träger) расман тасдиқшуда амалӣ карда мешавад. Масалан, иттифоқҳои ҷавонон, иттиҳодияҳои иҷтимоӣ, ҷомеаҳои динӣ, инчунин ҳукуматҳои федеролӣ, минтақавӣ ва маҳаллӣ ҳамчун ''ташкилотҳои ҳамоҳангсоз'' расман пазируфта шудаанд. Фаъолият дар муассисаи ''корфармо'' (Einsatzstelle) танҳо дан он ҳолат сурат мегирад, ки он қаблан аз ҷониби ''ташкилоти ҳамоҳангсоз'' эътироф шуда бошад. Корфармоҳои зиёд одатан аз ҷониби як ''ташкилот'' ''ҳамоҳанг'' карда мешаванд. Ба ғайр аз ''ҳамоҳангсозии'' корфармоҳо, ''ташкилот'' бештар вазифаҳои таълимотӣ, ташкилотӣ ва махсусан ҳуқуқиро ба дӯши худ мегирад. Асоси фаъолияти '''FSJ''' шартномаи хаттии байни ''ташкилоти ҳамоҳангсоз'' ва ''довталабон'' мебошад, ки бояд пеш аз оғози кор баста шавад. Ҷои кор ё ''корфармо'' инчунин метавонад ба шартнома ҷалб карда шавад, вақте ки ӯ аз ҳисоби худ маоши кориро барои хобгоҳ, хӯрок, либоси корӣ ва ғайраро ба дӯш бигирад. Пардохтҳо аз ''корфармо'' ба ''ташкилоти ҳамоҳангсоз'' барои ҳаққи хизмат ё барои парастории довталабон аксари вақт дар шакли ''нархи ҳамвор'' анҷом дода мешаванд. Пардохтҳо барои суғуртаи иҷтимоӣ ва [[Иттифоқи касаба]] (BG)/суғурта барои садама одатан мустақиман аз ҷониби корфармо супорида мешаванд. Ҳамин тариқ, корфармо барои ҳар як довталаб тақрибан аз 500 то 1000 евро [[Маош|маоши]] моҳона ҷудо мекунад (вале онҳо аз минтақа ба минтақа хеле фарқ мекунанд). <ref>{{Cite web |url=https://verbaende.erzbistum-koeln.de/export/sites/verbaende/fsd-koeln/.content/.galleries/downloads/service-downloads/Leitfaden_20-02-2018.pdf |title=Leitfaden für Einsatzstellen, FSD Erzbistum Köln, 2018 |accessdate=2023-11-25 |archivedate=2018-09-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180906161719/https://verbaende.erzbistum-koeln.de/export/sites/verbaende/fsd-koeln/.content/.galleries/downloads/service-downloads/Leitfaden_20-02-2018.pdf }}</ref> <ref>{{Cite web |url=https://www.sportjugend.nrw/fileadmin/sportjugend/media/Freiwilligendienste/211Informationen_fuer_Einsatzstellen_-_Navigator.pdf |title=Navigator durch die Freiwilligendienste im Sport in Nordrhein-Westfalen, Sportjugend Nordrhein-Westfalen, 2020 |accessdate=2023-11-25 |archivedate=2023-11-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231125014846/https://www.sportjugend.nrw/fileadmin/sportjugend/media/Freiwilligendienste/211Informationen_fuer_Einsatzstellen_-_Navigator.pdf }}</ref> ==== Вақтҳои корӣ ва маош ==== Вақти кории довталабони соли иҷтимоӣ аз шарту шароити корфармо вобаста аст, вале аз рӯи меъёри соатҳои ҳафтаинаи дар тарифҳои давлатӣ муқарраршуда маҳдуд карда мешавад. Ин меъёр тақрибан 39 соат дар як ҳафтаро ташкил медиҳад. Бо сабабҳои шахсӣ (масалан, нигоҳубини хешовандон, волидайни танҳо) икмонпазир аст, қисман, зиёда аз 20 соат дар як ҳафта фаъолият намуд. Маош (маблағ барои харҷи кисса, хӯрок, манзил, ҷуброни хароҷоти нақлиётӣ) аз ташкилот ба ташкилот зиёд фарқ мекунад. Агар ҷои хоб ва хӯрок таъмин нашаванд, пас харҷи онҳо ба таври моддӣ баргардонда мешавад (корфармо барои таъмини манзил вазифадор нест). Добталабон инчунин ''корти довталаби соли иҷтимоӣ'' мегиранд, ки ба онҳо имкон медиҳад аз тахфифҳо дар макону хизматрасониҳои гуногун истифода баранд. ==== Парастории таълимӣ ==== ''Қонуни Хадамоти довталабонаи ҷавонон'' барои довталабон парастории таълимиро пешбинӣ намудааст, ки аз ҷониби ''ташкилоти ҳамоҳангсоз'' таъмин карда мешавад. Ба ғайр аз парастории инфиродӣ, довталабон дар чорабиниҳои тарбиявӣ ва таълимӣ иштирок мекунанд. Чорабиниҳо аз семинари шиносоӣ, як ё ду семинари фосилавӣ ва семинари ҷамъбастӣ иборат буда, ҳар кадоми онҳо на камтар аз панҷ рӯз давом мекунанд. Илова бар ин, панҷ ''рӯзи омӯзишӣ'' (мисол, мустақилона омода намудани лоиҳа ё барнома дар ҷои кор) гузаронида мешаванд. Давомнокии умумии семинарҳо ва рӯзҳои омӯзишӣ дар давоми FSJ ҳадди аққал 25 рӯзро дар асоси FSJ-и дувоздаҳ-моҳа ташкил медиҳад. Семинарҳо ва рӯзҳои омӯзишӣ ҳамчун вақти корӣ ба ҳисоб мераванд ва иштирок дар онҳо ҳатмист. Довталабон дар тарҳрезӣ ва татбиқи семинарҳо иштирок варзида таҷрибаҳои гуногуни кории заруриро соҳиб мешаванд. Вобаста аз соҳаи фаъолият ва ташкилоти ҳамоҳангсоз, довталабон ҳама гуна [[Коромӯзӣ|коромӯзии]] (Ausbildung) зарурӣ ё таҳсилоти иловагиро (Fortbildung) мегиранд. Дар бахши [[варзиш]] ин одатан ''[[коромӯзӣ]] ба ҳайси тренер'' ва дар [[Кумитаи ҳолатҳои фавқулодда ва мудофиаи граждании назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон|хадамоти наҷотдиҳӣ]], ''коромӯзӣ ба ҳайси ёвари наҷотдиҳӣ'' ё ''имдодгари наҷотдиҳӣ'' мебошад. Вобаста аз ташкилоти ҳамоҳангсоз, корфармо ва мӯҳлати '''FSJ''', маблағи таҳсилотии [[коромӯзӣ]] мутаносибан ё одатан пурра пардохт карда мешаванд. === Шумораи созмонҳо ва соҳаҳо === [[Акс:FSJ Kultur logo.svg|мини|250x250пкс| Логотипи Соли иҷтимоии довталабонаи фарҳангӣ]] [[Акс:FSJ Politik logo.svg|мини|250x250пкс| Логотипи Соли иҷтимоии довталабонаи сиёсӣ]] [[Акс:Freiwilliges-Soziales-Jahr-im-Sport-Logo.svg|мини|250x250пкс| Логотипи Соли иҷтимоии довталабонаи варзишӣ]] Соҳаҳо барои анҷом додани Соли иҷтимоии довталабона гуногунанд ва иҷтимоӣ, хайриявӣ ё ғайритиҷоратӣ мебошанд. Бо ислоҳи қонуни FSJ дар соли 2002, соҳаҳои нави корӣ эҷод карда шуданд. Ҳоло дар соҳаҳои фарҳанг, варзиш, сиёсат, ҳифзи ёдгориҳои таърихӣ ва модели нав, FSJ-Digital (аз тирамоҳи соли 2015 танҳо дар [[Райнланд-Пфалс]] ва [[Саксония-Анҳалт]]) фаъолият намудан мумкин аст. === Соҳаҳои корӣ === FSJ-довталабон дар соҳаҳои зерин кор мекунанд: * Хадамоти наҷотдиҳӣ * Кӯмаки иҷтимоӣ ва кор бо маъюбон * Парастории нашъамандон * Парастории одамони аз хушунат зарардида * Парастории гурезагон ва одамони муҳоҷир * Парастории одамони бе ҷои истиқомат * Парастории кӯдакон * Кор бо кӯдакон * Кор бо ҷавонон * Кор бо пиронсолон * Кор дар беморхонаҳо == Адабиёт == * Christine G. Krüger: ''Dienstethos, Abenteuerlust, Bürgerpflicht. Jugendfreiwilligendienste in Deutschland und Großbritannien im 20. Jahrhundert'' ([[:de:Kritische_Studien_zur_Geschichtswissenschaft|Kritische Studien zur Geschichtswissenschaft]], Bd. 219), Vandenhoeck & Ruprecht, Göttingen 2016, [[:de:Special:BookSources/9783525370469|ISBN 978-3-525-37046-9]] . == Истинодҳои веб == * Literatur von und über Freiwilliges soziales Jahr im Katalog der Deutschen Nationalbibliothek * Text des Jugendfreiwilligendienstegesetzes * [https://www.bmfsfj.de/bmfsfj/themen/engagement-und-gesellschaft/freiwilligendienste/jugendfreiwilligendienste/freiwilliges-soziales-jahr/freiwilliges-soziales-jahr/96732 FSJ – Bundesministerium für Familie, Senioren, Frauen und Jugend] * [http://www.fsj.at/ FSJ – Freiwilliges Soziales Jahr in Österreich] 399delomu5sciqhkit6jcvck8pptda4 1493165 1493163 2026-11-08T19:33:29Z ~2026-59229-06 165303 1493165 wikitext text/x-wiki '''Соли иҷтимоии довталабона''' ('''Freiwilliges soziales Jahr''' ё '''FSJ''' ''"Эф-Эс-Йот"'') як намуд [[Хизмати ихтиёрӣ|Хадамоти довталабонаи]] иҷтимоӣ дар [[Олмон]] аст, ки дар муассисаҳои ба манфиати ом нигаронидашуда, аз ҷумла дар муассисаҳои [[Нигоҳубини некӯаҳволӣ|ҳифзи иҷтимоӣ]], [[Хизматрасонии кӯдакон ва ҷавонон|ҳифзи кӯдакон ва ҷавонон]], аз ҷумла муассисаҳои [[Кори чавонон|таълимии беруназмактабӣ]] ва муассисаҳои кор бо ҷавонон, парасторгоҳҳо, хадамоти ҳифзи ёдгориҳои маданию таърихӣ ё созмонҳои варзишӣ амалӣ карда мешавад. Ин фаъолият дар миқёси хурдтар дар [[Утриш|Австрия]] низ вуҷуд дорад. Дар муқоиса бо [[Хадамоти федералии ихтиёрӣ|Хадамоти довталабонаи федеролӣ]], он аз ҷониби ҷавонони аз 16 то 26 сола, ҳамчун як шуғли мададрасонӣ бо мақсади омӯхтани кори нав варзида мешавад. Дар [[Калисои Инҷилӣ дар Олмон|калисои протестантӣ]] он ҳамчун ''Соли Диаконалӣ'' низ маълум аст. '''Соли иҷтимоии довталабона''' (FSJ) дар Олмон дар доираи ''Қонуни Хадамоти довталабонаи ҷавонон'' (JFDG) амал менамояд. == Олмон == === Таърих === === Маълумоти умумӣ оид ба СИД === ==== Ташкилоти ҳамоҳангсоз, корфармо, масъалаи молиявӣ ==== '''Соли иҷтимоии довталабона''' ё '''FSJ''' аз ҷониби ''Ташкилоти ҳамоҳангсози'' (Träger) расман тасдиқшуда амалӣ карда мешавад. Масалан, иттифоқҳои ҷавонон, иттиҳодияҳои иҷтимоӣ, ҷомеаҳои динӣ, инчунин ҳукуматҳои федеролӣ, минтақавӣ ва маҳаллӣ ҳамчун ''ташкилотҳои ҳамоҳангсоз'' расман пазируфта шудаанд. Фаъолият дар муассисаи ''корфармо'' (Einsatzstelle) танҳо дан он ҳолат сурат мегирад, ки он қаблан аз ҷониби ''ташкилоти ҳамоҳангсоз'' эътироф шуда бошад. Корфармоҳои зиёд одатан аз ҷониби як ''ташкилот'' ''ҳамоҳанг'' карда мешаванд. Ба ғайр аз ''ҳамоҳангсозии'' корфармоҳо, ''ташкилот'' бештар вазифаҳои таълимотӣ, ташкилотӣ ва махсусан ҳуқуқиро ба дӯши худ мегирад. Асоси фаъолияти '''FSJ''' шартномаи хаттии байни ''ташкилоти ҳамоҳангсоз'' ва ''довталабон'' мебошад, ки бояд пеш аз оғози кор баста шавад. Ҷои кор ё ''корфармо'' инчунин метавонад ба шартнома ҷалб карда шавад, вақте ки ӯ аз ҳисоби худ маоши кориро барои хобгоҳ, хӯрок, либоси корӣ ва ғайраро ба дӯш бигирад. Пардохтҳо аз ''корфармо'' ба ''ташкилоти ҳамоҳангсоз'' барои ҳаққи хизмат ё барои парастории довталабон аксари вақт дар шакли ''нархи ҳамвор'' анҷом дода мешаванд. Пардохтҳо барои суғуртаи иҷтимоӣ ва [[Иттифоқи касаба]] (BG)/суғурта барои садама одатан мустақиман аз ҷониби корфармо супорида мешаванд. Ҳамин тариқ, корфармо барои ҳар як довталаб тақрибан аз 500 то 1000 евро [[Маош|маоши]] моҳона ҷудо мекунад (вале онҳо аз минтақа ба минтақа хеле фарқ мекунанд). <ref>{{Cite web |url=https://verbaende.erzbistum-koeln.de/export/sites/verbaende/fsd-koeln/.content/.galleries/downloads/service-downloads/Leitfaden_20-02-2018.pdf |title=Leitfaden für Einsatzstellen, FSD Erzbistum Köln, 2018 |accessdate=2023-11-25 |archivedate=2018-09-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180906161719/https://verbaende.erzbistum-koeln.de/export/sites/verbaende/fsd-koeln/.content/.galleries/downloads/service-downloads/Leitfaden_20-02-2018.pdf }}</ref> <ref>{{Cite web |url=https://www.sportjugend.nrw/fileadmin/sportjugend/media/Freiwilligendienste/211Informationen_fuer_Einsatzstellen_-_Navigator.pdf |title=Navigator durch die Freiwilligendienste im Sport in Nordrhein-Westfalen, Sportjugend Nordrhein-Westfalen, 2020 |accessdate=2023-11-25 |archivedate=2023-11-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231125014846/https://www.sportjugend.nrw/fileadmin/sportjugend/media/Freiwilligendienste/211Informationen_fuer_Einsatzstellen_-_Navigator.pdf }}</ref> ==== Вақтҳои корӣ ва маош ==== Вақти кории довталабони соли иҷтимоӣ аз шарту шароити корфармо вобаста аст, вале аз рӯи меъёри соатҳои ҳафтаинаи дар тарифҳои давлатӣ муқарраршуда маҳдуд карда мешавад. Ин меъёр тақрибан 39 соат дар як ҳафтаро ташкил медиҳад. Бо сабабҳои шахсӣ (масалан, нигоҳубини хешовандон, волидайни танҳо) икмонпазир аст, қисман, зиёда аз 20 соат дар як ҳафта фаъолият намуд. Маош (маблағ барои харҷи кисса, хӯрок, манзил, ҷуброни хароҷоти нақлиётӣ) аз ташкилот ба ташкилот зиёд фарқ мекунад. Агар ҷои хоб ва хӯрок таъмин нашаванд, пас харҷи онҳо ба таври моддӣ баргардонда мешавад (корфармо барои таъмини манзил вазифадор нест). Добталабон инчунин ''корти довталаби соли иҷтимоӣ'' мегиранд, ки ба онҳо имкон медиҳад аз тахфифҳо дар макону хизматрасониҳои гуногун истифода баранд. ==== Парастории таълимӣ ==== ''Қонуни Хадамоти довталабонаи ҷавонон'' барои довталабон парастории таълимиро пешбинӣ намудааст, ки аз ҷониби ''ташкилоти ҳамоҳангсоз'' таъмин карда мешавад. Ба ғайр аз парастории инфиродӣ, довталабон дар чорабиниҳои тарбиявӣ ва таълимӣ иштирок мекунанд. Чорабиниҳо аз семинари шиносоӣ, як ё ду семинари фосилавӣ ва семинари ҷамъбастӣ иборат буда, ҳар кадоми онҳо на камтар аз панҷ рӯз давом мекунанд. Илова бар ин, панҷ ''рӯзи омӯзишӣ'' (мисол, мустақилона омода намудани лоиҳа ё барнома дар ҷои кор) гузаронида мешаванд. Давомнокии умумии семинарҳо ва рӯзҳои омӯзишӣ дар давоми FSJ ҳадди аққал 25 рӯзро дар асоси FSJ-и дувоздаҳ-моҳа ташкил медиҳад. Семинарҳо ва рӯзҳои омӯзишӣ ҳамчун вақти корӣ ба ҳисоб мераванд ва иштирок дар онҳо ҳатмист. Довталабон дар тарҳрезӣ ва татбиқи семинарҳо иштирок варзида таҷрибаҳои гуногуни кории заруриро соҳиб мешаванд. Вобаста аз соҳаи фаъолият ва ташкилоти ҳамоҳангсоз, довталабон ҳама гуна [[Коромӯзӣ|коромӯзии]] (Ausbildung) зарурӣ ё таҳсилоти иловагиро (Fortbildung) мегиранд. Дар бахши [[варзиш]] ин одатан ''[[коромӯзӣ]] ба ҳайси мураббӣ'' ва дар [[Кумитаи ҳолатҳои фавқулодда ва мудофиаи граждании назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон|хадамоти наҷотдиҳӣ]], ''коромӯзӣ ба ҳайси ёвари наҷотдиҳӣ'' ё ''имдодгари наҷотдиҳӣ'' мебошад. Вобаста аз ташкилоти ҳамоҳангсоз, корфармо ва мӯҳлати '''FSJ''', маблағи таҳсилотии [[коромӯзӣ]] мутаносибан ё одатан пурра пардохт карда мешаванд. === Шумораи созмонҳо ва соҳаҳо === [[Акс:FSJ Kultur logo.svg|мини|250x250пкс| Логотипи Соли иҷтимоии довталабонаи фарҳангӣ]] [[Акс:FSJ Politik logo.svg|мини|250x250пкс| Логотипи Соли иҷтимоии довталабонаи сиёсӣ]] [[Акс:Freiwilliges-Soziales-Jahr-im-Sport-Logo.svg|мини|250x250пкс| Логотипи Соли иҷтимоии довталабонаи варзишӣ]] Соҳаҳо барои анҷом додани Соли иҷтимоии довталабона гуногунанд ва иҷтимоӣ, хайриявӣ ё ғайритиҷоратӣ мебошанд. Бо ислоҳи қонуни FSJ дар соли 2002, соҳаҳои нави корӣ эҷод карда шуданд. Ҳоло дар соҳаҳои фарҳанг, варзиш, сиёсат, ҳифзи ёдгориҳои таърихӣ ва модели нав, FSJ-Digital (аз тирамоҳи соли 2015 танҳо дар [[Райнланд-Пфалс]] ва [[Саксония-Анҳалт]]) фаъолият намудан мумкин аст. === Соҳаҳои корӣ === FSJ-довталабон дар соҳаҳои зерин кор мекунанд: * Хадамоти наҷотдиҳӣ * Кӯмаки иҷтимоӣ ва кор бо маъюбон * Парастории нашъамандон * Парастории одамони аз хушунат зарардида * Парастории гурезагон ва одамони муҳоҷир * Парастории одамони бе ҷои истиқомат * Парастории кӯдакон * Кор бо кӯдакон * Кор бо ҷавонон * Кор бо пиронсолон * Кор дар беморхонаҳо == Адабиёт == * Christine G. Krüger: ''Dienstethos, Abenteuerlust, Bürgerpflicht. Jugendfreiwilligendienste in Deutschland und Großbritannien im 20. Jahrhundert'' ([[:de:Kritische_Studien_zur_Geschichtswissenschaft|Kritische Studien zur Geschichtswissenschaft]], Bd. 219), Vandenhoeck & Ruprecht, Göttingen 2016, [[:de:Special:BookSources/9783525370469|ISBN 978-3-525-37046-9]] . == Истинодҳои веб == * Literatur von und über Freiwilliges soziales Jahr im Katalog der Deutschen Nationalbibliothek * Text des Jugendfreiwilligendienstegesetzes * [https://www.bmfsfj.de/bmfsfj/themen/engagement-und-gesellschaft/freiwilligendienste/jugendfreiwilligendienste/freiwilliges-soziales-jahr/freiwilliges-soziales-jahr/96732 FSJ – Bundesministerium für Familie, Senioren, Frauen und Jugend] * [http://www.fsj.at/ FSJ – Freiwilliges Soziales Jahr in Österreich] aetdn6885hkxozy0zi3bmvkne5pbuq0 DokuWiki 0 312891 1493026 1433767 2026-11-08T12:28:36Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 1493026 wikitext text/x-wiki {{Нармафзор|name=DokuWiki|logo=Dokuwiki logo.svg|screenshot=DokuWiki start-page.png|caption=Заглавная страница сайта DokuWiki|developer=Андреас Гор|latest_release_version=[https://download.dokuwiki.org 2023-04-04 “Jack Jackrum”]|latest_release_date={{Start date and age|2023|04|04}}|latest_rc_version=|latest_rc_date=|language=[https://www.dokuwiki.org/ru:localization Многоязычный] (более 50)|operating_system=[[Кроссплатформенное программное обеспечение]]|genre=[[Язык разметки]]|license=[[GNU GPL|GNU General Public License]] версии&nbsp;2|website=https://www.dokuwiki.org/}} '''DokuWiki''' (DokuWiki) як муҳаррики оддӣ, вале хеле тавонои вики аст, ки метавонад барои эҷоди ҳама гуна [[Ҳуҷҷатгузорӣ|ҳуҷҷатҳо]] истифода шавад. Муаллифи лоиҳа Андреас Гор мебошад. Баръакси бисёре аз муҳаррикҳои дигар, DokuWiki барои нигоҳ доштани саҳифаҳо [[Файли матнӣ|файлҳои матниро]] истифода мебарад, бинобар ин ягона талабот ин аст, ки мизбон [[PHP|PHP-ро]] дастгирӣ кунад (барои охирин версияи PHP 7.2 ё навтарро талаб мекунад). Рамзи муҳаррик тибқи шартҳои GNU General Public License версияи 2 паҳн карда мешавад. == Хусусиятҳои асосӣ == * DokuWiki пеш аз ҳама худро ҳамчун як [[Пойгоҳи додаҳо|махзани]] 100% бепули Юникод ҷойгир мекунад: аломатгузорӣ дар файлҳои матнӣ нигоҳ дошта мешавад ва онро бо ибораҳои муқаррарӣ ба таври оммавӣ коркард кардан мумкин аст, гарчанде ки плагини BatchEdit мавҷуд аст, ки ба шумо имкон медиҳад коркардро мустақиман дар браузер анҷом диҳед. Баръакси муҳаррики вики [[PmWiki]], хусусиятҳои зерини нигаҳдории тақсимшуда ба DokuWiki имкон медиҳанд, ки файлҳои нисбатан хурдро дастрас кунанд ва ба ҳамлаҳои хеле ҷиддии [[Ҳамлаи бандоварии хадамот|DoS]] тоб оваранд: ** Саҳифаҳо дар маълумот/саҳифаҳо дар ҷузвдонҳо ҷойгир шудаанд (мувофиқ ба [https://www.dokuwiki.org/ru:namespaces фазои номҳои] муҳаррики вики), ки ба сохтори системаҳои файлӣ монанданд; мувофиқан мумкин аст, ки саҳифаҳои як ном дар ҷузвдонҳои гуногун эҷод карда шаванд. ** боркунии тасвирҳо ва файлҳои дигар ба додаҳо/медиа тавассути мудири медиа бо дарахти ҷузвдон, ки метавонад ба дарахти ҷузвдони саҳифа монанд бошад (суроғаи тасвирҳо метавонад ба таври назаррас содда карда шавад), аммо ҳатман. Васлкунаки алоҳидаи ArchiveUpload имкон медиҳад, ки бойгонӣ бор карда шавад. Номҳои файлҳо ба талаботҳои зерин мувофиқанд: ҳарфҳои калон надоранд, фосила надоранд ва бо хатти зер оғоз намешаванд. ** тавассути файлҳои мета-тегҳои якхела сохторӣ барои ҳам саҳифаҳо ва ҳам файлҳо, таърихи номаҳдуди (таҳдидшавандаи) тағирот дар додаҳо/мета ва додаҳо/media_meta дастгирӣ карда мешавад. ** gzip бойгонии версияҳои қаблии саҳифаҳо ва версияҳои қаблии файлҳо дар як сохтори ҷузвдон-файл дар data/attic ва data/media_attic алоҳида нигоҳ дошта мешаванд. ** индексатсия дар маълумот/индекс ва назорати сессия дар додаҳо/қуфлҳо амалӣ карда мешавад. * Шумораи зиёди [https://www.dokuwiki.org/ru:plugins плагинҳо], ки функсияҳои асосиро васеъ мекунанд, аз ҷумла онҳое, ки бо [[SQLite]] ва [[MySQL]] [[Системаи идоракунии пойгоҳи додаҳо|DBMS]] кор мекунанд. ** Сарфи назар аз ҳадафи ҳуҷҷатгузории муҳаррик, диққати ҷиддӣ ба васоити ахбори омма ва плагинҳои тарроҳӣ дода мешавад. Хусусияти хоси ҷомеаи ин CMS ин таҳияи функсияҳое мебошад, ки барои идеяи ибтидоӣ ва мутобиқсозии код аз дигар CMSҳо хос нестанд; инчунин, формати кушодаасос ба шумо имкон медиҳад, ки функсияҳои партофташударо озодона тағир диҳед, аз ин рӯ, CMS бо плагинҳо мебошад. мувофиқ барои лоиҳаҳои комилан гуногун. * Имкониятҳои васеъи аломатгузорӣ. Тавассути плагинҳо, дастгирии [[HTML]], [[PHP]], BBCode, Creole, [[Markdown]], [[Текстиль|Textile]], txt2tags <small>( [[:en:txt2tags|англисӣ]] )</small>, MediaWiki мумкин аст. Китобхонаи GeShi барои аломатгузории ранг бо даҳҳо забони барномасозӣ мавҷуд аст, матбаа дарунсохт аст, интервикиҳо, ихтисоротҳо ва [[Смайлик|эмотиконҳо]] дастгирӣ мешаванд. * [https://www.dokuwiki.org/ru:wiki:syntax Синтаксиси] оддӣ [https://www.dokuwiki.org/ru:toolbar бо панели нишонаҳо] мукаммал карда шудааст, ки омӯхтани онро осон мекунад. Шумо инчунин метавонед тугмаҳои шахсии худро бо плагини CustomButtons илова кунед ва плагини BBCode як усули маъмултар, вале маҳдуди аломатгузорӣ мебошад. * Таҳрири саҳифа дар қисмҳо (қисмҳо), аз ҷумла бо дастгирии diff3, барои ҳалли бархӯрдҳои таҳрирӣ, захираи автоматии лоиҳа мавҷуд аст, як қатор плагинҳо бо мутобиқсозии муҳаррирони гуногуни WYSIWYG, функсияи SaveAndEdit (сарфаи мобайнӣ) мавҷуданд. Барои саҳифаҳое, ки аз рӯи сарлавҳаҳо сохта шудаанд, ҷадвали худкори мундариҷа барои саҳифа. Дар тамоми вики танзимоти чандир ва макроси махсус барои манъ кардани ҷадвали мундариҷа дар саҳифа мавҷуданд. * ACLҳо вуҷуд доранд - рӯйхати назорати ҳуқуқҳои дастрасӣ (бе ҳуқуқи хондан, хондан, навиштан, эҷод кардани саҳифаҳо, бор кардани файлҳо, нест кардани саҳифаҳо), ҳам барои гурӯҳҳо ва ҳам барои корбарони инфиродӣ, ҳам барои ҷузвдонҳо ва ҳам барои саҳифаҳои алоҳида. Шумо метавонед, масалан, як гурӯҳи корбаронро эҷод кунед, ки дар ҷузвдони алоҳидаи худ (командагӣ) ҳуқуқҳои истисноӣ доранд. * Ҷустуҷӯи пурраи матн бо истифода аз воситаҳои худи мо, индексатсияи саҳифа. Ҷустуҷӯи зуд аз рӯи номҳои саҳифа (бо истифода аз технологияи AJAX ). Дастгирии [https://www.dokuwiki.org/ru:search#opensearch OpenSearch] . * Дастгирии интерфейси бисёрзабона (дар сатҳи [[Сомонаи мудирияти муҳтаво|CMS]] ) ва тавассути плагини махсус барои матнҳо (бо роҳи эҷоди суперпапкаҳо бо ном дар шакли ихтисораи стандартии ду ҳарфи забон; плагини алоҳида барои паймоиш масъул аст). Вебсайти расмии муҳаррик бо истифода аз чунин механизм русӣ шудааст. * Муҳофизати бисёрсатҳи - филтри дарунсохташудаи зидди спам, плагини дарунсохташудаи Revert - баргардонидани оммавии вандализм, плагини IPBan, якчанд намуди плагинҳои [[Капча|CAPTCHA]] . * Ҳама конфигуратсияи конфигуратсияи асосӣ, рӯйхати плагинҳо ва худи плагинҳо (ба истиснои нодир: масалан, плагини [https://www.dokuwiki.org/plugin:htmlokalt htmlokalt] ) бо истифода аз интерфейси веби маҳаллӣ анҷом дода мешавад. * Маҷмӯи қолибҳои намуди зоҳирӣ мавҷуд аст. Таҳрири мустақили намуди зоҳирӣ ташвиқ карда мешавад (ҳамаи қисмҳои қолибҳо дар PHP навишта шудаанд). * Эҷоди худкори харитаи сайт (технологияи харитаи сайт). Ирсоли тағйироти охирин ба саҳифаҳо ва файлҳо тавассути RSS ё Atom дастгирӣ карда мешавад. [https://www.dokuwiki.org/plugin:dw2pdf Содирот] дар PDF ва дигар форматҳо, версияҳои чопшаванда. == Баррасиҳо == * {{Статья|автор=Энди Хадсон|заглавие=Hotpicks → DokuWiki. Wiki-движок|ссылка=http://www.linuxformat.ru/download/117.pdf|издание=[[Linux Format]]|год=2009, Апрель|выпуск=04 (117)|страницы=92|archive-url=https://web.archive.org/web/20231216054113/http://www.linuxformat.ru/download/117.pdf|archive-date=2023-12-16}} * {{Статья|автор=Михаил Астапчик|заглавие=CMS DokuWiki и современный Интернет|ссылка=http://www.kv.by/index2010210601.htm|издание=Компьютерные вести|год=2010|выпуск=21}} * {{Cite news|title=Dokuwiki - A Practical Open Source Knowledge Base Solution|author=Mike Badger|date=2007-01-09|publisher=OpenSource Magazine|accessdate=2012-01-07}} == Пайвандҳо == * {{Вебгоҳи расмӣ|https://www.dokuwiki.org/}} * [https://www.dokuwiki.org/ru:install:dokuwiki_on_a_stick DokuWiki on a Stick] — готовая вики для работы с [[USB]]-[[Флеш диск|флэшки]] == инчунин нигаред == * [[Вики]] * [[вики|Муҳаррики Wiki]] {{Эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Википедия:Мақолаҳои бо сарчашма аз Викидода]] [[Гурӯҳ:Муҳаррики Wiki]] 37sr4r0wnwgfp6e40jgvhgnygsudlhk Амири Кулол 0 312961 1493085 1422923 2026-11-08T15:04:31Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 1493085 wikitext text/x-wiki {{Шахс/Ислом}} '''Сайид Амири Кулол ибни Амир Ҳамза ибни Амир Иброҳим''' ({{ВД-Дебоча}}) — [[Донишманд|донишманди]] ҳанафимазҳаб ва сӯфии форс-тоҷик, шашумин пири тариқати хоҷагон, устоди [[Баҳоуддини Нақшбанд]]. == Зиндагинома == Ӯ муриди [[Бобои Самосӣ]] аст. Ризқи хеш аз паси касби кулолӣ пайдо кардааст. Биноан, бо лақаби Кулол машҳур шудааст. Падараш Амир Ҳамза ибни Амир Иброҳим аз шаҳри Мадина буда, ба Мовароуннаҳр кӯчида дар атрофи Бухоро умр ба сар бурдааст. Амири Кулол марди қадбаланд, фарохшона, дароздаст, абрукамон ва ба он андоза хоксор буда, ки эътирозу саркашӣ чист намедонистааст. Бино ба натиҷагириҳои олимон Амири Кулол соли 1281 дар деҳаи Сухори (дар манбаъ Афшина омадааст) ноҳияи Когони кунунӣ дида ба дунё кушодааст. Қисми зиёди умраш дар Бухоро пушти сар шудааст. Бино ба маълумоте як муддат дар Насаф (Қаршии кунунӣ) низ ба сар бурдааст. Соли 1370 дар деҳаи Сухор вафот карда, бино ба ҳисоби милодӣ 89 сол умр ба сар бурдааст. Ӯро дар қабристони деҳа дафн кардаанд<ref>{{Cite web|url=https://ovozitojik.uz/news/view?slug=sajid-amiri-kulol-saodati-sajidy|title=САЙИД АМИРИ КУЛОЛ САОДАТИ САЙИДӢ - Ovozitojik.uz|website=ovozitojik.uz|accessdate=2023-12-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231218203112/https://ovozitojik.uz/news/view?slug=sajid-amiri-kulol-saodati-sajidy|archivedate=2023-12-18}}</ref>. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{ПБ}} 1jv763lvpg7i6z1b20q7a4mnmlje4d5 Гавҳар Ҷӯраева 0 313654 1493151 1445310 2026-11-08T19:12:44Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 1493151 wikitext text/x-wiki {{Шахс}} '''Гавҳар Ҷӯраева''' (''Ҷӯраева Гавҳар Қандиловна''; {{ВД-Дебоча}}) — фаъоли ҳуқуқи башар, узви Шӯрои ҷамъиятии Хадамоти федералии муҳоҷирати Русия. Духтари [[Лола Исмоилова]] ва [[Қандил Ҷӯраев]]. == Зиндагинома == Гавҳар Ҷӯраева 31 декабри соли 1950 дар шаҳри Сталинобод дар хонадони донишмандони тоҷик [[Қандил Ҷӯраев]] ва [[Лоланисо Исмоилова]] ба дунё омадааст. Шуъбаи арабӣ-инглисии факултети забонҳои шарқи Донишгоҳи давлатии Тоҷикистонро хатм кардааст<ref>{{Cite web|url=https://rg.ru/2016/06/28/organizaciiu-migraciia-i-zakon-priznali-inostrannym-agentom.html|title=Организацию "Миграция и закон" признали иностранным агентом|author=Лидия Графова|website=Российская газета|date=2016-06-28|lang=ru|accessdate=2024-01-12}}</ref>. Гавҳар Ҷӯраева соли 1993 ҳангоми бесарусомониҳо бо аҳли хонаводааш ба шаҳри Маскав кӯчид. Дар соли 1996 ташкилоти «Фонди Тоҷикистон»-ро  таъсис дод, ки он расман соли 1998 ба сабти ном шуд<ref>{{Cite web|url=https://pressa.tj/gav%D2%B3ar-%D2%B7%D3%AFraeva-20-soli-hidmati-sodi%D2%9Bona-ba-mu%D2%B3o%D2%B7ironi-to%D2%B7ik/|title=Гавҳар Ҷӯраева: 20 соли хидмати содиқона ба муҳоҷирони тоҷик|author=Талабшо Холиқзод|website=Pressa.tj|date=2022-06-03|lang=|accessdate=2024-01-12}}</ref>. Ӯ дар соли 2012 Ташкилоти ҷамъиятии минтақавии ҳамгироии «Муҳоҷират ва қонун»<ref>{{Cite web|url=https://old.asiaplustj.info/news/tajikistan/society/20170801/gavar-raeva-muoirati-kor-sarchashmai-korrupsiya-shudaast|title=Гавҳар Ҷӯраева: Муҳоҷирати корӣ сарчашмаи коррупсия шудааст...|website=old.asiaplustj.info|date=2017-08-01|publisher=ASIA-Plus|accessdate=2024-01-12}}</ref>-ро таъсис дод, ки дар доираи фаъолияти он муҳоҷирони тоҷик, узбак, қирғиз ва баъдан ҷумҳурии Молдавия низ ба кумаки ҳуқуқии ройгон фаро гирифта шуданд. === Хонавода === Ҳамсари Гавҳар Ҷӯраева сиёсатмадор ва коргардони шинохтаи синамои тоҷик [[Давлат Худоназаров|Давлат Худоназар]]<nowiki/>ов мебошад. Онҳо ду фарзанд ва як набера доранд<ref>{{Cite news|accessdate=2024-01-12|author=Мирзои Салимпур|date=2015-11-03|language=tg|work=Радиои Озодӣ|title=Гавҳар Ҷӯраева: Агар пул медоштам, барои муҳоҷирон як маркази ҷаҳонӣ месохтам|url=https://www.ozodi.org/a/tajik-hr-activist-gavhar-juraeva-recieved-moscow-helsinki-group-award/27342042.html}}</ref>. == Корнома == Омӯзгори кафедраи забон ва адабиёти араби факултети забонҳои шарқи Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон (1973—1979)<ref>{{Cite web|url=http://ir.russiancouncil.ru/person/dzhuraeva-gavkhar-kandilovna/|title=Джураева Гавхар Кандиловна|website=ir.russiancouncil.ru|date=2013-11-04|accessdate=2024-01-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240112191009/http://ir.russiancouncil.ru/person/dzhuraeva-gavkhar-kandilovna/|archivedate=2024-01-12}}</ref>. == Ҷоизаҳо == * 2005 — «Одами сол»-и Тоҷикистон; * 2012 — медали «Барои хидмати шоиста» (Русия); * 2015 — барандаи Ҷоизаи гурӯҳи Хелсинкии Маскав барои ҳифзи ҳуқуқи инсон<ref>{{Cite web|url=https://mhg.ru/laureaty-premii-mhg-v-oblasti-zashchity-prav-cheloveka-za-2015-god|title=Лауреаты Премии МХГ в области защиты прав человека за 2015 год|website=mhg.ru|date=2015-12-05|publisher=Московская Хельсинкская группа|accessdate=2024-01-12|archivedate=2024-01-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240112174207/https://mhg.ru/laureaty-premii-mhg-v-oblasti-zashchity-prav-cheloveka-za-2015-god}}</ref>. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} n3qx9h4yuj1wiyyw6pvop7pa18k1cj3 Абуабдуллоҳи Домғонӣ 0 313776 1493068 1434613 2026-11-08T14:01:39Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 1493068 wikitext text/x-wiki {{Шахс/Ислом}} '''Абуабдуллоҳи Домғонӣ''' ({{lang-ar|أبو‌عبد‌الله الدامغاني}}<ref>{{Cite web|url=https://tarajm.com/people/17503|title=محمد بن علي بن محمد بن الحسين بن عبد الملك الدامغاني أبي عبد الله|author=تراحم عبر التاريخ|website=tarajm.com|lang=ar|accessdate=2024-01-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240115120204/https://tarajm.com/people/17503|archivedate=2024-01-15}}</ref>; {{ВД-Дебоча}}) — [[фақеҳ|фақеҳи]] ҳанафимазҳаби форс-тоҷик, муфтӣ ва қозиюлқузоти Бағдод, муаллифи «Мухтасару-л-ҳоким». == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{ПБ}} 7byiqmx4e63kr7cabkjkprdc28uw1cf Good Neighbors (созмон) 0 314415 1493029 1414848 2026-11-08T12:34:37Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 1493029 wikitext text/x-wiki {{Созмон|логотип=Good Neighbors International Logo.jpg|вазифаи_роҳбар1=Роҳбар|номи_роҳбар1=Il-ha YI|номи_роҳбар2=Мирзоева Фароғат|вазифаи_роҳбар2=Роҳбар дар Тоҷикистон|Веб-сайт=|operating_income=$278,440,510 (2022)}} '''Good Neighbors''' — созмоне ғайритиҷоратӣ, ки соли 1991 дар [[Кореяи Ҷанубӣ]] таъсис ёфтааст. Он як созмони ғайридавлатии ҷаҳонӣ аст, ки ба ҳуқуқи кӯдакон тахассус дорад ва дар 47 кишвари ҷаҳон фаъол аст. == Таърих == Good Neighbors аз ҷониби Ил-ҳа Лӣ ва ҳафт узви муассис 28 марти соли 1991 ҳамчун Korea Neighborhood Love Association дар назди Вазорати тандурустӣ ва ҳифзи иҷтимоӣ таъсис шудааст. Лоиҳаи байналмилалии кумакрасонӣ ва тавсеъа бо кумаки камбизоатони [[Банглодеш|Бангладеш]] дар соли 1992, [[Сумолӣ|Сомалӣ]] дар соли 1993 ва фаъолиятҳои кумак ба гурезаҳои [[Руанда]] дар соли 1994 оғоз ёфт<ref>{{Cite news|author=Kim|first=Mu-jeong|date=2011-03-29|title=창립 20주년 맞은 굿네이버스 숫자로 본 역사|work=[[Kookmin Ilbo]]|url=http://news.kmib.co.kr/article/view.asp?arcid=0004797427|accessdate=2019-09-27}}</ref>. Дар моҳи марти соли 1996, корпоратсия барҳам дода шуд ва як корпоратсияи ҳифзи иҷтимоӣ таъсис дода шуд ва аввалин созмони хусусӣ, ки дар саросари кишвар як маркази машваратӣ барои хушунати кӯдакон боз шуд ва дахолати касбиро ба кӯдаконе, ки аз таҷовуз осеб дидаанд, оғоз кард.<ref name="rh park">{{Cite news|author=Park|first=Ran-hee|date=2016-08-17|title=공채 1기 출신 40대 여성… 국내 10대 NPO 수장되다|work=[[Chosun Ilbo]]|url=http://premium.chosun.com/site/data/html_dir/2016/08/16/2016081602826.html|archiveurl=https://archive.today/20190927134527/http://premium.chosun.com/site/data/html_dir/2016/08/16/2016081602826.html|archivedate=2019-09-27}}</ref> Соли 1996 ба аввалин созмони ғайридавлатии [[Кореяи Ҷанубӣ|Корея]] мақоми машваратии ҳамаҷониба аз ҷониби Шӯрои иқтисодӣ ва иҷтимоии Созмони Милали Муттаҳид (UNECOSOC) дода шуд.<ref name="hy lee">{{Cite news|author=Lee|first=Hee-yong|date=2016-07-05|title=<인터뷰> 이일하 굿네이버스 이사장 "공무원에 밥 사주지 마라"|work=[[Yonhap News]]|url=https://www.yna.co.kr/view/AKR20160704193500371|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190927142401/https://www.yna.co.kr/view/AKR20160704193500371|archivedate=2019-09-27}}</ref> Аз 1 августи соли 2002 созмон ба номи Good Neighbors табдил дода шуд ва дар моҳи августи соли 2003 созмони Гуд Нейборс Интернешнл дар Вазорати корҳои хориҷӣ сабти ном шуд. Аз он вақт инҷониб, барои офатҳои табиӣ, аз қабили заминларзаи Сичуан, заминларзаи Ҳаити, заминларзаи Ҷопони Шарқӣ ва заминларзаи Непал кумаки изтирорӣ расонида мешавад. Соли 2007 барои саҳм дар таҳсилоти ибтидоии умумӣ ба ӯ Ҷоизаи Ҳадафҳои Рушди Ҳазорсола, ки аз ҷониби Созмони Милали Муттаҳид ва Иттиҳоди байналмилалии созмонҳои кор ва мудирият ташкил карда шудааст, қадр шуд.<ref>{{Cite news|title=Annual_Report_2022|author=Good Neighbors International|url=https://www.goodneighbors.org/File/Annual_Report_2022.pdf|accessdate=2024-02-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240222152623/https://www.goodneighbors.org/File/Annual_Report_2022.pdf|archivedate=2024-02-22}}</ref><ref name="hy lee" /><ref>{{Cite web|url=http://www.omdg.org/en/index.php?option=com_content&view=article&id=7&Itemid=92|title=AICESIS MDG Awards|website=omdg.org|archiveurl=https://archive.today/20190927140131/http://www.omdg.org/en/index.php?option=com_content&view=article&id=7&Itemid=92|archivedate=2019-09-27}}</ref> == Фаъолият == [[Акс:WASH-program_Bangladesh_LG_Good-Neighbors.jpg|мини| Good Neighbors, ки тиҷорати «WASH» -ро дар Бангладеш бо LG Electronics идора мекунад]] Айни замон Good Neighbors лоиҳаҳои байналмилалии рушдро дар [[Кореяи Ҷанубӣ]], [[Ҷумҳурии Халқӣ-Демократии Корея|Кореяи Шимолӣ]] ва 39 кишвари хориҷ амалӣ мекунад. Ва ҳашт кишвари пешрафта, аз ҷумла Иёлоти Муттаҳида, Конодо, Ҷопон, Австралия ва [[Тайван]], фаъолиятҳои фандрайзинг ва фаъолиятҳои ҳимояи ҳуқуқи кӯдаконро густариш медиҳанд. Дар асоси [[Паймони ҳуқуқи кӯдак|Паймони ҳуқуқи кӯдаки Созмони Милали Муттаҳид]] ва [[Аҳдофи рушди устувор|Ҳадафҳои рушди устувори Созмони Милали Муттаҳид]] он 5,8 миллион кӯдакон ва сокинони маҳаллӣ дар чунин соҳаҳо, аз қабили ҳифзи ҳуқуқи кӯдак, маориф, тандурустӣ, беҳдошти оби нӯшокӣ, афзоиши даромад, фаъолияти иттиҳодияҳо, шабакаҳо, рафъи офатҳои табиӣ ва дастгирии башардӯстона, лоиҳаҳои иқтисодии иҷтимоӣ ва муҳити устувор кор мебарад. === Дар Тоҷикистон === Созмони Good Neighbors дар Тоҷикистон фаъолияти худро дар соли 1998 оғоз кардааст<ref>{{Cite web|url=https://goodneighbors.tj/pages/4|title=Наша история|publisher=Good Neighbors Tajikistan|accessdate=2024-02-05|archivedate=2024-02-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240205170602/https://goodneighbors.tj/pages/4}}</ref>. ==== Маориф ==== Созмони Good Neighbors дар Тоҷикистон ба кӯдакони сарпарастӣ маводи таълимӣ медиҳад, корҳои сохтмонӣ мебарад ва муассисаҳои таълимиро бо таҷҳизот таъмин менамояд ва барои муаллимон машғулият мегузаронад. Ҳамчунин ба китобхонаҳои мактабшо китобҳои таълимӣ ва бадеӣ медиҳад, дар мактабҳо гӯшаҳои хониш ташкил мекунад, конкурсхо мегузаронад ва ғолибон бо мукофотхо мукофотонида мешаванд. Барои кӯдакони сарпарастӣ маҳфилҳои гуногуни касбомӯзӣ ва курсҳои иловагии забонҳои хориҷӣ ва барномаҳои компютерӣ аз ҷониби созмон ташкил карда мешаванд.<ref>{{Cite web|url=https://goodneighbors.tj/pages/9|title=Образование|website=Good Neighbors Tajikistan|accessdate=2024-02-22|archivedate=2024-02-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240222143849/https://goodneighbors.tj/pages/9}}</ref> ==== Сарпарастии кӯдакон ==== Ташкилоти Good Neighbors дар Тоҷикистон зиёда аз 13400 кӯдакро аз 6 минтақаи Ҷумҳурии Тоҷикистон фаро гирифтааст. Аз ҷумла шаҳрҳои Душанбе, Ваҳдат ва ноҳияҳои Рашт, Шаҳритус, Носири Хусрав ва Рӯдакӣ. Ин барнома махсусан барои кӯдакони оилаҳои камбизоат нигаронида шудааст. Механизми сарпарастии инфиродии созмон кӯдакони камбизоаттаринро бо сарпараст мепайвандад, то онҳо тавонанд барои қонеъ кардани эҳтиёҷоти асосии худ, беҳтар кардани сифати зиндагии худ ва рушди ҷомеаҳои худ дастгирӣ гиранд. Кӯдакон муайян ва ба барномаи сарпарастӣ шомил карда мешаванд, то онҳо тавонанд таҳсилоти босифат ва хидматрасонии беҳтари тиббӣ гиранд ва волидони онҳо имкони ширкат дар лоиҳаҳои “дастоварди даромад”-и созмони Good Neighbors дар Ҷумҳурии Тоҷикистонро дошта бошанд.<ref>{{Cite web|url=https://goodneighbors.tj/pages/11|title=СПОНСОРСТВО ДЕТЕЙ|website=Good Neighbors Tajikistan|accessdate=2024-02-22|archivedate=2024-02-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240222143848/https://goodneighbors.tj/pages/11}}</ref> ==== Тандурустӣ ==== Ташкилоти Good Neighbors дар Тоҷикистон ҳамасола беш аз 12 ҳазор кӯдакро аз муоинаи тиббӣ мегузаронанд. Кӯдаконе, ки ба табобат ниёз доранд, пас аз муоинаи тиббӣ дар асоси роҳхат ба муассисаҳои тиббии ҷумҳуриявӣ барои ташхис, муоина ва табобати минбаъда фиристода мешаванд. Барномаҳои санитария ва гигиении об беҳтар шудани сифати оби нӯшокӣ ва санитариро дар мактабҳо ва ҷамоатҳо дастгирӣ мекунанд. Ҳадафи асосии барнома беҳтар намудани бехатарӣ ва беҳдошт дар ҷамоатҳои мавриди ҳадаф мебошад. Дар доираи лоиҳа зиёда аз 40 ҳазор нафар сокинони минтақаҳои гуногун бо оби ошомиданӣ таъмин гардиданд.<ref>{{Cite web|url=https://goodneighbors.tj/pages/12|title=ЗДРАВООХРАНЕНИЕ, САНИТАРИЯ И ГИГИЕНА|website=Good Neighbors Tajikistan|accessdate=2024-02-22|archivedate=2024-02-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240222143847/https://goodneighbors.tj/pages/12}}</ref> == Ҳамкорон == Good Neighbors дар Тоҷикистон бо ташкилотҳои байналмилалии [[UNICEF|Unicef]], Намояндагии [[Иттиҳоди Аврупо]] дар Тоҷикистон, GIZ дар Тоҷикистон, World Food Program ва KOICA дар Тоҷикистон ҳамкорӣ доранд. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{ПБ}} 6gs48tvsxwe7k9wuoo2stzu7r0coimu IMEI 0 314789 1493031 1492298 2026-11-08T12:37:47Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 1493031 wikitext text/x-wiki [[Акс:IMEI_number_of_Nokia_6030_20110805.png|мини| '''[[Шиносоии байналмилалии таҷҳизоти мобилӣ]]'''|алт=603020110805]] '''IMEI''' ( ''[[Забони инглисӣ|International]] Equipment Equipment Mobile Identity'' ) рақамест, ки одатан беназир аст, барои муайян кардани телефонҳои GSM, WCDMA ва IDEN, инчунин баъзе телефонҳои моҳвораӣ . Он ё 15 адад бо аломати даҳӣ дорад, ки дар он рақами охирин рақами назоратӣ мувофиқи алгоритми Луна мебошад, ё 16 <ref>{{Статья|ссылка=https://www.etsi.org/deliver/etsi_ts/123000_123099/123003/16.03.00_60/ts_123003v160300p.pdf|заглавие=Digital cellular telecommunications system (Phase 2+) (GSM); Universal Mobile Telecommunications System (UMTS); LTE; 5G; Numbering, addressing and identification (3GPP TS 23.003 version 16.3.0 Release 16)|год=2020|язык=English|издание=3GPP|тип=Стандарт|страницы=41|archivedate=2021-10-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211023202016/https://www.etsi.org/deliver/etsi_ts/123000_123099/123003/16.03.00_60/ts_123003v160300p.pdf}}</ref>, ки дар он ду рақами охирин версияи нармафзори дастгоҳи мобилӣ мебошанд. == Сохтори IMEI ва IMEISV == IMEI (аз 14 рақам ва рақами тасдиқ иборат аст) дорои маълумот дар бораи пайдоиш, модел ва рақами силсилавии дастгоҳ мебошад. 8 рақами аввал модел ва ҷои пайдоиши дастгоҳро муайян мекунад ва ҳамчун TAC (Кодекси тасдиқи навъи) маълум аст. Қисми боқимонда рақами силсилавии дастгоҳ мебошад, ки онро истеҳсолкунанда муайян мекунад ва рақами чек бо истифода аз алгоритми Luhn дар охири ҳисобнома ҳисоб карда мешавад. То соли 2003 ин рақам бояд 0 бошад. Баъдтар ин қоида бекор карда шуд. То соли 2004, формати IMEI AA-BBBBBB-CCCCCC-D мебошад, гарчанде ки он на ҳамеша чунин менамояд. IMEISV ба ҷои як рақами назоратӣ ду рақами версияи нармафзорро истифода мебарад, аз ин рӯ IMEISV ҳамчун AA-BBBBBB-CCCCCC-EE пайдо мешавад. {| class="wikitable" align="center" ! !AA !- !BB !BB !BB !- !CC !CC !CC !D ё EE |- | IMEI кӯҳна | colspan="4" align="center" | TAC | align="center" | FAC | colspan="4" rowspan="4" align="center" | Шумораи пай дар пай | rowspan="2" align="center" | Рақами санҷиши алгоритми Луна ё 0 (то соли 2003) |- | IMEI нав | colspan="5" align="center" | TAC |- | IMEISV кӯҳна | colspan="4" align="center" | TAC | align="center" | FAC | rowspan="2" align="center" | Версияи нармафзор (SVN) |- | IMEISV нав | colspan="5" align="center" | TAC |} Пеш аз соли 2002, TAC танҳо аз 6 рақам иборат буд, 2 рақами боқимонда рамзи ҷамъбасти ниҳоӣ буданд. Аз 1 январи соли 2003 то 1 апрели соли 2004 давраи гузариш ба амал омад, ки дар он тамоми рамзҳои KVS ба 00 рақам баробар буданд. 1 апрели соли 2004 KVS фаъолияташро қатъ кард ва TAK ба 8 рақам васеъ карда шуд. Ду рақами аввали TAC рамзи расман ба қайд гирифташудаи RBI (Identifier Body Reporting) мебошанд. RBI ҳамеша камтар аз 0xA0 аст, ки фарқ кардани IMEI аз [[MEID]], ки ибтидои он ба 0xA0 баробар ё калонтар аст, осон мекунад. Масалан, IMEI 35-209900-176148-1 ё IMEISV 35-209900-176148-23-ро баррасӣ кунед: : '''TAC''' : 35-2099 - Рамзи Шӯрои Бритониё оид ба ҳамоҳангсозии телекоммуникатсия ( [[BABT]] ) ва рақами модели 2099 ( [[Alcatel One Touch 332]] ) : '''FAC''' : 00 - ин рамз маънои онро дорад, ки телефон дар давраи гузариш, вақте ки FAC бекор карда шуда буд, сохта шудааст. Ҳангоми мавҷудияти FAC, аз ҷумла рамзҳои зерин истифода мешуданд: 60 - Сингапур, 67 - ИМА, 19.03 ё 40 - Британияи Кабир, 07 08, 20, 41-49, 78 ё 80 - Олмон, 01, 05, 06, 09, 10 ё 70 — Финляндия, 13 — Озарбойчон, 30 — Корея, 80 — Хитой, 04 — Ветнам, 02 ё 20 — Аморати Муттадидаи Араб. : '''SNR''' : 176148 - рақами силсилавии дастгоҳ : '''CD''' : 1 - рақами санҷиш : '''SVN''' : 23 - рақами версияи нармафзори дар телефон насбшуда. Рақами 99 маҳфуз аст. === Ҳисобкунии рақамро тафтишӣ === # Ҳама рақамҳоро дар ҷойҳои тоқ илова кунед; # Рақамҳоро дар ҷойҳои ҷуфт ду баробар зиёд кунед ва маблағи рақамҳои ҳосилшударо ҳисоб кунед.<br /> (Ин ба иваз кардан баробар аст: #* 0=0 #* 1=2 #* 2=4 #* 3=6 #* 4=8 #* 5=1 #* 6=3 #* 7=5 #* 8=7 #* 9=9<br />пас аз ҷамъбаст) # Натиҷаи дар қадами 1 гирифташударо ба рақами натиҷавӣ илова кунед; # Агар рақами натиҷавӣ ба 10 баробар бошад, рақами санҷиши IMEI 0 аст. Дар акси ҳол, маблағи назорат ин рақамест, ки бояд ба натиҷа илова карда шавад, то рақами навбатии "давра" калонтар гирифта шавад. ; Мисол IMEI = 35-419002-389644-3. Ҳама рақамҳоро дар ҷойҳои тоқ илова кунед: : 3+4+9+0+3+9+4 = 32 Рақамҳоро дар ҷойҳои ҷуфт иваз кунед: : 5,1,0,2,8,6,4 => 1,2,0,4,7,3,8 :: ва онҳоро ҷамъ кунед: : 1+2+0+4+7+3+8 = 25 Натиҷаи қадами 1-ро ба рақами натиҷавӣ илова кунед. : 25 + 32 = 57 Маблағи назорат ба рақаме баробар аст, ки бояд ба натиҷа илова карда шавад, то рақами навбатии "давра" калонтар ба даст оварда шавад: : 60 – 57 = 3 == Қайдҳо == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == * [[IMEI.TJ]] * [https://web.archive.org/web/20241129013008/http://www.imeichecker.org/ Санҷиши IMEI] (пайванди дастнорас)</link> * [http://www.3gpp.org/DynaReport/22016.htm Мушаххасоти 3GPP: 22.016 - Идентификатсияи таҷҳизоти байналмилалии истгоҳи мобилӣ (IMEI)] * [https://imeidb.gsma.com/imei/ Пойгоҳи IMEI - GSMA] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20160304102921/https://imeidb.gsma.com/imei/ |date=2016-03-04 }} * [https://imeidb.xyz Пойгоҳи IMEI ва TAC ройгон] [[Гурӯҳ:Алоқаи мобилӣ]] [[Гурӯҳ:GSM]] dbpvebahhs37uv92lbkaa30tnwggocw Пушткӯҳи Шамил 0 315470 1493276 1457793 2026-11-09T07:31:31Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 1493276 wikitext text/x-wiki '''Пушткӯҳи Шомил''' ({{lang-fa|پشتکوه شمیل}}) — як мавзеи дар [[Ноҳияи_Шомил|Бахши деҳоти Шомил]], Ноҳияи Шомил , [[Ноҳияи_Шомил|шаҳристони Шомил]], [[Шаҳристони Бандар-Аббос|шаҳристони Бандар Аббос]], [[устони Ҳурмузгон]]и [[Эрон]] аст. Он як қисми ҷудогонаи ноҳияи Шамил аст, ки дар шимоли кӯҳи Ниён ва ноҳияи Шамил, ғарби ноҳияи Рӯдхане, ҷануби ноҳияи Сиёҳу ва шарқи Хурғу ва ноҳияи Сархун ҷойгир аст. [[Акс:Niyan_mountain.jpg|мини]] Он аз деҳаҳои зерин иборат аст: * Кух Лаҳру <ref>{{Cite web|url=https://www.tageo.com/index-e-ir-v-11-d-m4993239.htm|title=KUH LAHRU Geography Population Map cities coordinates location - Tageo.com|website=www.tageo.com}}</ref> * Кух Дазан <ref name="census2006" /> <ref>{{Cite web|url=https://www.tageo.com/index-e-ir-v-11-d-m4993237.htm|title=KUH DAZAN Geography Population Map cities coordinates location - Tageo.com|website=www.tageo.com}}</ref> * Solubalm <ref name="census2006" /> * Гардане Пошткӯҳ <ref name="census2006" /> <ref>{{Cite web|url=https://addressmap.ir/108824/%d8%b1%d9%88%d8%b3%d8%aa%d8%a7%db%8c-%da%af%d8%b1%d8%af%d9%86%d9%87-%d9%be%d8%b4%d8%aa%da%a9%d9%88%d9%87|title=روستای گردنه پشتکوه بندرعباس اطلاعات گردشگری – آدرس مپ|website=addressmap.ir|date=February 9, 1402}}{{Пайванди мурда|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * Қалам <ref name="census2006" /> * Сихуран <ref name="census2006" /> <ref>{{Cite web|url=https://safarzon.com/en/attractions/5735-Sikhuran-village|title=Sikhuran village ، Bandar Abbas|website=safarzon.com|accessdate=2024-03-15|archivedate=2023-12-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231220211901/https://safarzon.com/en/attractions/5735-Sikhuran-village}}</ref> * Занҳӣ <ref name="census2006" /> <ref>{{Cite web|url=https://www.getamap.net/maps/iran/hormozgan/_zanhi/|title=Zanhi Map, Weather and Photos – Iran: populated place – Lat:27.6311 and Long:56.7711|website=www.getamap.net}}</ref> * Конар Сиаҳ <ref name="census2006" /> <ref>{{Cite web|url=https://www.chargoshe.ir/fa/v/village/79569|title=کنارسیاه (بندرعباس)|author=توریستی|first=چهارگوشه-معرفی استان ها و شهر های ایران و جاذبه های|website=چهارگوشه – معرفی استان ها و شهر های ایران و جاذبه های توریستی}}</ref> * Гаҷги Пошткуҳ <ref name="census2006" /> * Қабри Барику <ref>{{Cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Tonb_Bariku&params=27_38_10_N_56_45_30_E_region:IR_type:city(84)|title=GeoHack - Tonb Bariku}}</ref> == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} <ref>{{Cite book|last=ایران|first=اتو اطلس|title=اتو اطلس ایران|date=2016|publisher=موسسه جغرافیایی و کارتوگرافی گیتاشناسی|year=2016|isbn=978-964-342-435-0|edition=1|location=Tehran, iran|publication-date=2016|url=https://www.gisoom.com/book/1984195/%25DA%25A9%25D8%25AA%25D8%25A7%25D8%25A8-%25D8%25A7%25D8%25AA%25D9%2588-%25D8%25A7%25D8%25B7%25D9%2584%25D8%25B3-%25D8%25A7%25DB%258C%25D8%25B1%25D8%25A7%25D9%2586/%3famp|language=Persian|trans-title=Auto Atlas of Iran|access-date=2024-03-15|archive-date=2024-11-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20241129005422/https://www.gisoom.com/book/1984195/%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D8%AA%D9%88-%D8%A7%D8%B7%D9%84%D8%B3-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86/%3famp|dead-url=yes}}</ref> <ref>{{Cite book|last=استان هرمزگان|first=مجموعه راهنمای جامع ایرانگردی : استان هرمزگان|title=مجموعه راهنمای جامع ایرانگردی: استان هرمزگان|date=1999|publisher=موسسه تحقیقات و انتشارات کاروان جهانگردان|year=1999|isbn=978-964-6635-13-5|edition=1|location=Tehran, iran|publication-date=1999|url=https://www.gisoom.com/book/1136892/%25DA%25A9%25D8%25AA%25D8%25A7%25D8%25A8-%25D9%2585%25D8%25AC%25D9%2585%25D9%2588%25D8%25B9%25D9%2587-%25D8%25B1%25D8%25A7%25D9%2587%25D9%2586%25D9%2585%25D8%25A7%25DB%258C-%25D8%25AC%25D8%25A7%25D9%2585%25D8%25B9-%25D8%25A7%25DB%258C%25D8%25B1%25D8%25A7%25D9%2586%25DA%25AF%25D8%25B1%25D8%25AF%25DB%258C-%25D8%25A7%25D8%25B3%25D8%25AA%25D8%25A7%25D9%2586-%25D9%2587%25D8%25B1%25D9%2585%25D8%25B2%25DA%25AF%25D8%25A7%25D9%2586/%3famp|language=Persian|trans-title=Comprehensive guidebook for Iran travel: Hormozgan province|access-date=2024-03-15|archive-date=2025-04-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20250411145129/https://www.gisoom.com/book/1136892/%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D9%85%D8%AC%D9%85%D9%88%D8%B9%D9%87-%D8%B1%D8%A7%D9%87%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DA%AF%D8%B1%D8%AF%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%B2%DA%AF%D8%A7%D9%86/?amp|dead-url=yes}}</ref> <ref>{{Cite book|last=استان های ایران|first=اطلس گیتاشناسی|title=اطلس گیتاشناسی استانهای ایران|date=2005|publisher=موسسه جغرافیایی و کارتوگرافی گیتاشناسی|year=2005|isbn=978-964-342-165-6|edition=3|location=Tehran, iran|publication-date=2005|url=https://gitashenasi.com/%D8%A7%D8%B7%D9%84%D8%B3-%DA%AF%DB%8C%D8%AA%D8%A7%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86|language=Persian|trans-title=Atlas of Geology of Iranian Provinces|archive-url=https://web.archive.org/web/20240511223315/https://gitashenasi.com/%D8%A7%D8%B7%D9%84%D8%B3-%DA%AF%DB%8C%D8%AA%D8%A7%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86|archive-date=2024-05-11|access-date=2024-03-15|dead-url=yes}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.shabestan.news/news/840738/%D8%AC%D8%B0%D8%A8-%D9%88-%D8%AA%D8%B1%D8%A8%DB%8C%D8%AA-%DA%A9%D9%88%D8%AF%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%AD%D9%88%D8%B1-%D9%81%D8%B9%D8%A7%D9%84%DB%8C%D8%AA-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%DA%A9%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86-%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF-%D8%A7%D9%86%D8%B5%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%AC%D9%87-%D8%B4%D9%85%DB%8C%D9%84-%D8%A2%D8%B1%D8%B2%D9%88%DB%8C|title=جذب و تربیت کودکان محور فعالیت‌های کانون مسجد انصارالحجه شمیل/آرزوی بچه‌های مسجد رفتن به اردوی مشهد است|website=شبستان|date=2019-10-07|lang=fa|accessdate=2024-03-06|archivedate=2024-03-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240307210553/https://www.shabestan.news/news/840738/%D8%AC%D8%B0%D8%A8-%D9%88-%D8%AA%D8%B1%D8%A8%DB%8C%D8%AA-%DA%A9%D9%88%D8%AF%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%AD%D9%88%D8%B1-%D9%81%D8%B9%D8%A7%D9%84%DB%8C%D8%AA-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%DA%A9%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86-%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF-%D8%A7%D9%86%D8%B5%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%AC%D9%87-%D8%B4%D9%85%DB%8C%D9%84-%D8%A2%D8%B1%D8%B2%D9%88%DB%8C}}</ref> <ref name="auto">{{Cite web|url=https://www.aparat.com/v/h3gwV|title=آپارات - سرویس اشتراک ویدیو|website=آپارات - سرویس اشتراک ویدیو|lang=fa|accessdate=2024-03-06|archivedate=2024-03-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240307213011/https://www.aparat.com/v/h3gwV}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.yjc.ir/fa/news/8397347|title=دشت شَمیل؛ ناشناخته دیار آب و آفتاب|author=YJC|first=خبرگزاری باشگاه خبرنگاران {{!}} آخرین اخبار ایران و جهان {{!}}|website=fa|date=2023-03-25|lang=fa|accessdate=2024-03-06}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://nhn.ir/%d8%a2%d8%aa%d8%b4-%d8%b3%d9%88%d8%b2%db%8c-%d8%a8%d8%b1%d8%ae%db%8c-%d8%a7%d8%b2-%d9%86%d8%ae%d9%84%d8%b3%d8%aa%d8%a7%d9%86-%d9%87%d8%a7%db%8c-%d8%a8%d8%ae%d8%b4-%d8%b4%d9%85%db%8c%d9%84/|title=آتش سوزی برخی از نخلستان های بخش شمیل|author=nhn1|website=روزنامه ندای هرمزگان|date=2021-05-30|lang=fa-IR|accessdate=2024-03-06}}{{Пайванди мурда|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref name="auto2">{{Cite web|url=https://www.namavid.com/video/1917596/Nature-Peshtkoh-village-Shamil-Hormozgan|title=طبیعت روستای پشتکوه شمیل هرمزگان|website=نماوید|lang=fa|accessdate=2024-03-06}}{{Пайванди мурда|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.aparat.com/v/VrIEz|title=آپارات - سرویس اشتراک ویدیو|website=آپارات - سرویس اشتراک ویدیو|lang=fa|accessdate=2024-03-06|archivedate=2024-03-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240307213013/https://www.aparat.com/v/VrIEz}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://dana.ir/1440868/%D9%85%D9%87%D8%AC%D9%88%D8%B1-%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%86-%D9%85%D9%86%D8%B7%D9%82%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%DA%A9%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%B2%DA%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4%D9%85%DB%8C%D9%84-%D8%A8%D9%87-%D8%AC%D8%A7%DB%8C-%D9%BE%DB%8C%D8%B4%D8%B1%D9%81%D8%AA-%D9%BE%D8%B3%D8%B1%D9%81%D8%AA-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D8%AA|title=مهجور ماندن منطقه ای بکر در هرمزگان/شمیل به جای پیشرفت پسرفت کرده است!|website=dana.ir|lang=fa|accessdate=2024-03-06|archivedate=2024-03-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240307213009/https://dana.ir/1440868/%D9%85%D9%87%D8%AC%D9%88%D8%B1-%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%86-%D9%85%D9%86%D8%B7%D9%82%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%DA%A9%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%B2%DA%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4%D9%85%DB%8C%D9%84-%D8%A8%D9%87-%D8%AC%D8%A7%DB%8C-%D9%BE%DB%8C%D8%B4%D8%B1%D9%81%D8%AA-%D9%BE%D8%B3%D8%B1%D9%81%D8%AA-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D8%AA}}</ref> <ref>{{Cite news|date=2022-06-10|title=تابش خورشید مطهر رضوی در بخش شمیل|url=http://sahebkhabar.ir/news/54502022/%D8%AA%D8%A7%D8%A8%D8%B4-%D8%AE%D9%88%D8%B1%D8%B4%DB%8C%D8%AF-%D9%85%D8%B7%D9%87%D8%B1-%D8%B1%D8%B6%D9%88%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B4%D9%85%DB%8C%D9%84|accessdate=2024-03-06|work=صاحب‌خبر|language=fa|archivedate=2025-01-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250103112347/https://sahebkhabar.ir/news/54502022/%25D8%25AA%25D8%25A7%25D8%25A8%25D8%25B4-%25D8%25AE%25D9%2588%25D8%25B1%25D8%25B4%25DB%258C%25D8%25AF-%25D9%2585%25D8%25B7%25D9%2587%25D8%25B1-%25D8%25B1%25D8%25B6%25D9%2588%25DB%258C-%25D8%25AF%25D8%25B1-%25D8%25A8%25D8%25AE%25D8%25B4-%25D8%25B4%25D9%2585%25DB%258C%25D9%2584}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.aparat.com/v/84cg5/%D8%B1%D9%88%D8%B3%D8%AA%D8%A7%DB%8C_%D9%BE%D8%B4%D8%AA%DA%A9%D9%88%D9%87_%D8%B4%D9%85%DB%8C%D9%84_%D8%B3%D8%AF_%DA%A9%D9%86%D8%AC%D8%AF_%DA%A9%D8%A7%D8%B1?t=%7Bseek_to_second_number%7D|title=آپارات - سرویس اشتراک ویدیو|website=آپارات - سرویس اشتراک ویدیو|lang=fa|accessdate=2024-03-06|archivedate=2024-03-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240307213010/https://www.aparat.com/v/84cg5/%D8%B1%D9%88%D8%B3%D8%AA%D8%A7%DB%8C_%D9%BE%D8%B4%D8%AA%DA%A9%D9%88%D9%87_%D8%B4%D9%85%DB%8C%D9%84_%D8%B3%D8%AF_%DA%A9%D9%86%D8%AC%D8%AF_%DA%A9%D8%A7%D8%B1?t=%7Bseek_to_second_number%7D}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.sobhesahel.com/news/65054/%DA%A9%D9%85%DA%A9%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%85%D8%AF%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%B1%D9%88%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D9%86%D8%B7%D9%82%D9%87-%D9%BE%D8%B4%D8%AA%DA%A9%D9%88%D9%87-%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B4%D9%85%DB%8C%D9%84-%D8%A7%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%84-%D8%B4%D8%AF|title=گروه رسانه‌ای صبح‌ساحل|website=گروه رسانه‌ای صبح‌ساحل|date=2022-01-12|lang=fa-IR|accessdate=2024-03-06}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.aparat.com/v/YCHgI|title=آپارات - سرویس اشتراک ویدیو|website=آپارات - سرویس اشتراک ویدیو|lang=fa|accessdate=2024-03-06|archivedate=2023-12-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231221043001/https://www.aparat.com/v/YCHgI}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.jamaran.news/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%B2%DA%AF%D8%A7%D9%86-203/1184664-%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D9%87-%D9%87%D9%88%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D9%86%DA%AF-%D8%B2%D8%AF%D9%87-%D9%87%D8%A7-%D8%B1%D8%A7-%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA|title=شهید باسره، هوای جنگ زده ها را داشت|website=پایگاه خبری جماران|date=2024-03-05|lang=fa|accessdate=2024-03-05|archivedate=2024-03-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240307213009/https://www.jamaran.news/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%B2%DA%AF%D8%A7%D9%86-203/1184664-%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D9%87-%D9%87%D9%88%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D9%86%DA%AF-%D8%B2%D8%AF%D9%87-%D9%87%D8%A7-%D8%B1%D8%A7-%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://ostanha.tabnak.ir/fa/news/1071250/%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D8%B5%D8%B1%D9%87-%D8%B1%D8%A6%DB%8C%D8%B3-%D8%A7%D8%AA%D8%A7%D9%82-%D8%A7%D8%B5%D9%86%D8%A7%D9%81-%D8%A8%D9%86%D8%AF%D8%B1%D8%B9%D8%A8%D8%A7%D8%B3-%D8%A8%D8%A7%D9%82%DB%8C-%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF|title=علی باصره" رئیس اتاق اصناف بندرعباس باقی ماند|author=ها|first=اخبار استان|website=fa|date=2022-10-10|lang=fa|accessdate=2024-03-05|archivedate=2025-03-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250312152231/https://ostanha.tabnak.ir/fa/news/1071250/%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D8%B5%D8%B1%D9%87-%D8%B1%D8%A6%DB%8C%D8%B3-%D8%A7%D8%AA%D8%A7%D9%82-%D8%A7%D8%B5%D9%86%D8%A7%D9%81-%D8%A8%D9%86%D8%AF%D8%B1%D8%B9%D8%A8%D8%A7%D8%B3-%D8%A8%D8%A7%D9%82%DB%8C-%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://akharinkhabar.ir/local/9674156|title=آخرین خبر {{!}} ویدئو/ هنرمند جوان هرمزگانی درگذشت|website=آخرین خبر|lang=fa|accessdate=2024-03-05|archivedate=2024-03-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240307213009/https://akharinkhabar.ir/local/9674156}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.hawzahnews.com/news/886109/%D8%A2%D8%B5%D9%81-%D8%A8%D8%A7%D8%B5%D8%B1%D9%87-%D8%B1%D8%A6%DB%8C%D8%B3-%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%AA%DA%AF%D8%B0%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%A6%D9%85%D9%87-%D8%AC%D9%85%D8%B9%D9%87-%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%B2%DA%AF%D8%A7%D9%86-%D8%B4%D8%AF|title=«آصف باصره» رئیس شورای سیاستگذاری ائمه جمعه هرمزگان شد|website=خبرگزاری حوزه|date=February 13, 2020|accessdate=2024-03-15|archivedate=2024-03-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240308125020/https://www.hawzahnews.com/news/886109/%D8%A2%D8%B5%D9%81-%D8%A8%D8%A7%D8%B5%D8%B1%D9%87-%D8%B1%D8%A6%DB%8C%D8%B3-%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%AA%DA%AF%D8%B0%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%A6%D9%85%D9%87-%D8%AC%D9%85%D8%B9%D9%87-%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%B2%DA%AF%D8%A7%D9%86-%D8%B4%D8%AF}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://emdad.ir/fa/news/140993|title=نمایش خبر {{!}} کمیته امداد امام خمینی (ره)|website=emdad.ir|accessdate=2024-03-05|archivedate=2024-03-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240307213009/https://emdad.ir/fa/news/140993}}</ref> <ref name="auto1">{{Cite web|url=https://www.isna.ir/news/97020201106/%D9%BE%D8%B4%D8%AA-%DA%A9%D9%88%D9%87-%D9%87%D8%A7-%D8%B1%D9%88%D8%B3%D8%AA%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D8%AC%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%AF-%D8%B3%D8%A7%D8%AE%D8%AA/|title=پشت کوه‌ها روستایی است، جاده‌ای باید ساخت! - ایسنا|website=www.isna.ir|accessdate=2024-03-05}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.sobhesahel.com/news/65054/%DA%A9%D9%85%DA%A9%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%85%D8%AF%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%B1%D9%88%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D9%86%D8%B7%D9%82%D9%87-%D9%BE%D8%B4%D8%AA%DA%A9%D9%88%D9%87-%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B4%D9%85%DB%8C%D9%84-%D8%A7%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%84-%D8%B4%D8%AF|title=گروه رسانه‌ای صبح‌ساحل|website=گروه رسانه‌ای صبح‌ساحل|date=2022-01-12|lang=fa-IR|accessdate=2024-03-05}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://navideshahed.com/fa/news/553232|title=سفر یکروزه مدیرکل بنیاد هرمزگان به روستای پشتکوه از توابع بخش شمیل|author=شهادت|first=نوید شاهد {{!}} فرهنگ ایثار و|website=fa|date=2023-02-02|lang=fa|accessdate=2024-03-05}}{{Пайванди мурда|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.aparat.com/v/84cg5|title=آپارات - سرویس اشتراک ویدیو|website=آپارات - سرویس اشتراک ویدیو|lang=fa|accessdate=2024-03-05|archivedate=2024-03-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240307213012/https://www.aparat.com/v/84cg5}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.isna.ir/photo/khalijefars-49394/%D9%85%D8%B4%DA%A9%D9%84%D8%A7%D8%AA-%D8%B1%D8%A7%D9%87-%D8%B1%D9%88%D8%B3%D8%AA%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%BE%D8%B4%D8%AA%DA%A9%D9%88%D9%87|title=مشکلات راه روستایی در پشتکوه|website=ایسنا|date=2018-04-22|lang=fa|accessdate=2024-03-05}}</ref> ] <ref>{{Cite web|url=https://www.yjc.ir/fa/news/8643491/%D8%AA%D8%AD%D9%88%DB%8C%D9%84-%D8%B3%D9%86%D8%AF-%D9%85%D8%A7%D9%84%DA%A9%DB%8C%D8%AA-%D9%85%D8%B3%DA%A9%D9%88%D9%86%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85-%D8%B1%D9%88%D8%B3%D8%AA%D8%A7%DB%8C-%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D9%86%D9%87-%D9%BE%D8%B4%D8%AA%DA%A9%D9%88%D9%87-%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B4%D9%85%DB%8C%D9%84|title=تحویل سند مالکیت مسکونی به مردم روستای گردنه پشتکوه بخش شمیل|author=YJC|first=خبرگزاری باشگاه خبرنگاران {{!}} آخرین اخبار ایران و جهان {{!}}|website=fa|date=2024-01-13|lang=fa|accessdate=2024-03-05}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.iribnews.ir/fa/news/4120880/%D8%A7%D9%87%D8%AF%D8%A7%DB%8C-%DB%B7%DB%B2-%D8%B3%D9%86%D8%AF-%D9%85%D9%84%DA%A9%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85-%D8%B1%D9%88%D8%B3%D8%AA%D8%A7%DB%8C-%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D9%86%D9%87-%D9%BE%D8%B4%D8%AA%DA%A9%D9%88%D9%87-%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B4%D9%85%DB%8C%D9%84|title=اهدای ۷۲ سند ملکی به مردم روستای گردنه پشتکوه بخش شمیل|author=AGENCY|first=خبرگزاری صدا و سیما &#124; IRIB NEWS|website=fa}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.yjc.ir/fa/news/8615721|title=آغاز برداشت پرتقال از باغات روستای پشتکوه بخش شمیل بندرعباس+عکس و فیلم|author=YJC|first=خبرگزاری باشگاه خبرنگاران {{!}} آخرین اخبار ایران و جهان {{!}}|website=fa|date=2023-12-07|lang=fa|accessdate=2024-03-05}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://setad.ir/news/4071/%D8%A7%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D8%AF-%D8%A2%D8%A8%D8%B2%DB%8C-%D9%BE%D8%B1%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B1%D9%88%D8%B3%D8%AA%D8%A7%DB%8C-%D9%BE%D8%B4%D8%AA%DA%A9%D9%88%D9%87-%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%B2%DA%AF%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%87-%D9%87%D9%85%D8%AA-%D8%A8%D9%86%DB%8C%D8%A7%D8%AF-%D8%A8%D8%B1%DA%A9%D8%AA|title=ایجاد آبزی پروری در روستای پشتکوه هرمزگان به همت بنیاد برکت|website=setad.ir|date=2022-06-11|lang=fa|accessdate=2024-03-05|archivedate=2024-03-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240314034435/https://setad.ir/news/4071/%D8%A7%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D8%AF-%D8%A2%D8%A8%D8%B2%DB%8C-%D9%BE%D8%B1%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B1%D9%88%D8%B3%D8%AA%D8%A7%DB%8C-%D9%BE%D8%B4%D8%AA%DA%A9%D9%88%D9%87-%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%B2%DA%AF%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%87-%D9%87%D9%85%D8%AA-%D8%A8%D9%86%DB%8C%D8%A7%D8%AF-%D8%A8%D8%B1%DA%A9%D8%AA}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.sobhesahel.com/news/52484/%D8%B3%D9%84%D9%81%DB%8C-%D9%85%D8%B1%DA%AF%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%D8%B1%D9%88%D8%AF%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%82%D9%84%D9%85-%D8%B4%D9%85%DB%8C%D9%84|title=گروه رسانه‌ای صبح‌ساحل|website=گروه رسانه‌ای صبح‌ساحل|date=2021-03-28|lang=fa-IR|accessdate=2024-03-05}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.iscanews.ir/news/1190035/%D9%BE%D8%B4%D8%AA%DA%A9%D9%88%D9%87-%DB%B2%DB%B0-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%B8%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D9%84-%D8%A8%D9%87-%D8%B4%D8%A8%DA%A9%D9%87-%D8%A8%D8%B1%D9%82-%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%B2%DA%AF%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D9%88%D8%B6%D8%B9%DB%8C%D8%AA|title=پشتکوه ۲۰ سال در انتظار اتصال به شبکه برق هرمزگان است/ وضعیت خطرناک سیم‌کشی از ترانس به منازل|website=www.iscanews.ir|date=2023-07-17|lang=fa|accessdate=2024-03-05}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.namavid.com/video/1917596/Nature-Peshtkoh-village-Shamil-Hormozgan|title=طبیعت روستای پشتکوه شمیل هرمزگان|website=نماوید|lang=fa|accessdate=2024-03-05}}{{Пайванди мурда|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref name="auto1" /> <ref>{{Cite web|url=https://www.aparat.com/v/35LTo|title=آپارات - سرویس اشتراک ویدیو|website=آپارات - سرویس اشتراک ویدیو|lang=fa|accessdate=2024-03-05|archivedate=2024-03-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240307213009/https://www.aparat.com/v/35LTo}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.aparat.com/v/YCHgI|title=آپارات - سرویس اشتراک ویدیو|website=آپارات - سرویس اشتراک ویدیو|lang=fa|accessdate=2024-03-05|archivedate=2023-12-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231221043001/https://www.aparat.com/v/YCHgI}}</ref> ]. <ref>{{Cite web|url=https://www.aparat.com/v/YCHgI|title=آپارات - سرویس اشتراک ویدیو|website=آپارات - سرویس اشتراک ویدیو|lang=fa|accessdate=2024-03-05|archivedate=2023-12-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231221043001/https://www.aparat.com/v/YCHgI}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.aparat.com/v/VrIEz|title=آپارات - سرویس اشتراک ویدیو|website=آپارات - سرویس اشتراک ویدیو|lang=fa|accessdate=2024-03-05|archivedate=2024-03-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240307213013/https://www.aparat.com/v/VrIEz}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.aparat.com/v/h3gwV|title=آپارات - سرویس اشتراک ویدیو|website=آپارات - سرویس اشتراک ویدیو|lang=fa|accessdate=2024-03-05|archivedate=2024-03-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240307213011/https://www.aparat.com/v/h3gwV}}</ref>{{Эзоҳ}}'''^''' ''OpenStreetMap contributors (5 September 2023). "Shamil, Bandar Abbas County" (Map). OpenStreetMap. Retrieved 5 September 2023.'' ^ Jump up to:<sup>'''''a'''''</sup> <sup>'''''b'''''</sup> ''"Census of the Islamic Republic of Iran, 1395 (2016)". AMAR (in Persian). The Statistical Center of Iran. p. 22. Archived from the original (Excel) on 5 May 2022. Retrieved 19 December 2022.'' '''^''' Shamil can be found at GEOnet Names Server, at this link, by opening the Advanced Search box, entering "-3084414" in the "Unique Feature Id" form, and clicking on "Search Database". ^ Jump up to:<sup>'''''a'''''</sup> <sup>'''''b'''''</sup> ''Fazli, Rahmani (3 January 2019). "The establishment of Shamil District in Bandar Abbas County was officially announced by the Minister of Interior; the establishment of Jalabi Rural District in Takht District; and Hasan Langi Rural District in Shamil District". Hormozgan Today (in Persian). Ministry of Interior, Council of Ministers. Archived from the original on 5 September 2023. Retrieved 5 September 2023.'' '''^''' ''Mousavi, Mirhossein (2 February 1366). "Creation and formation of 14 rural districts, including villages, farms and places located in Bandar Abbas County, Hormozgan province". Laws and Regulations Portal of the Islamic Republic of Iran (in Persian). Ministry of Interior, Council of Ministers. Archived from the original on 11 March 2022. Retrieved 9 February 2024.'' '''^''' ''"Census of the Islamic Republic of Iran, 1385 (2006)". AMAR (in Persian). The Statistical Center of Iran. p. 22. Archived from the original (Excel) on 20 September 2011. Retrieved 25 September 2022.'' '''^''' ''"Census of the Islamic Republic of Iran, 1390 (2011)". Syracuse University (in Persian). The Statistical Center of Iran. p. 22. Archived from the original (Excel) on 17 January 2023. Retrieved 19 December 2022.'' <nowiki>https://www.irna.ir/news/85399018/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B4%D9%85%DB%8C%D9%84-%D8%A8%D9%86%D8%AF%D8%B1%D8%B9%D8%A8%D8%A7%D8%B3-%D8%A8%D9%87-%D8%B4%D9%87%D8%B1-%D8%AA%D8%A8%D8%AF%DB%8C%D9%84-%D8%B4%D8%AF</nowiki> www.iribnews.ir/fa/amp/news/4165997 <nowiki>https://aftabnews.ir/fa/news/894970/%D8%B1%D9%88%D8%B3%D8%AA%D8%A7%DB%8C-%D8%B4%D9%85%DB%8C%D9%84-%D8%AA%D8%A8%D8%AF%DB%8C%D9%84-%D8%A8%D9%87-%D8%B4%D9%87%D8%B1-%D8%B4%D8%AF</nowiki> == Пайвандҳои беруна == * [https://www.isna.ir/news/97020201106/%D9%BE%D8%B4%D8%AA-%DA%A9%D9%88%D9%87-%D9%87%D8%A7-%D8%B1%D9%88%D8%B3%D8%AA%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D8%AC%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%AF-%D8%B3%D8%A7%D8%AE%D8%AA/ ПЕШТ КУҲА РӮСТАИ АСТ, ҶАДҲАИ БИД САХТ!] [https://www.isna.ir/news/97020201106/%D9%BE%D8%B4%D8%AA-%DA%A9%D9%88%D9%87-%D9%87%D8%A7-%D8%B1%D9%88%D8%B3%D8%AA%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D8%AC%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%AF-%D8%B3%D8%A7%D8%AE%D8%AA/ – исна] * [https://www.sobhesahel.com/news/65054/%DA%A9%D9%85%DA%A9%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%85%D8%AF%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%B1%D9%88%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D9%86%D8%B7%D9%82%D9%87-%D9%BE%D8%B4%D8%AA%DA%A9%D9%88%D9%87-%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B4%D9%85%DB%8C%D9%84-%D8%A7%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%84-%D8%B4%D8%AF گروه رسانه‌ای صبح‌ساحل] * [https://www.isna.ir/photo/khalijefars-49394/%D9%85%D8%B4%DA%A9%D9%84%D8%A7%D8%AA-%D8%B1%D8%A7%D9%87-%D8%B1%D9%88%D8%B3%D8%AA%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%BE%D8%B4%D8%AA%DA%A9%D9%88%D9%87/ МАШКЛАТ РАҲ РУСАТИИ ДАР ПШТКОҲ – ИСНА] * [https://www.aparat.com/v/bq64W/%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%B4_%D8%A7%DB%8C%D8%B3%D9%86%D8%A7_%D8%A7%D8%B2_%D9%85%D8%B4%DA%A9%D9%84%D8%A7%D8%AA_%D8%B1%D9%88%D8%B3%D8%AA%D8%A7%DB%8C_%DA%AF%D8%AC%DA%AF_%D9%BE%D8%B4%D8%AA%DA%A9%D9%88%D9%87_%D8%A8%D9%86%D8%AF%D8%B1%D8%B9%D8%A8%D8%A7%D8%B3?t=%7Bseek_to_second_number%7D Афарат – Суруси Истрак Вайдиё] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20231019194534/https://www.aparat.com/v/bq64W/%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%B4_%D8%A7%DB%8C%D8%B3%D9%86%D8%A7_%D8%A7%D8%B2_%D9%85%D8%B4%DA%A9%D9%84%D8%A7%D8%AA_%D8%B1%D9%88%D8%B3%D8%AA%D8%A7%DB%8C_%DA%AF%D8%AC%DA%AF_%D9%BE%D8%B4%D8%AA%DA%A9%D9%88%D9%87_%D8%A8%D9%86%D8%AF%D8%B1%D8%B9%D8%A8%D8%A7%D8%B3?t=%7Bseek_to_second_number%7D |date=2023-10-19 }} * [https://www.amar.org.ir/%D8%B3%D8%B1%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%B9%D9%85%D9%88%D9%85%DB%8C-%D9%86%D9%81%D9%88%D8%B3-%D9%88-%D9%85%D8%B3%DA%A9%D9%86/%D9%86%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%AC-%D8%B3%D8%B1%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C/%D8%AC%D9%85%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D8%A8%D9%87-%D8%AA%D9%81%DA%A9%DB%8C%DA%A9-%D8%AA%D9%82%D8%B3%DB%8C%D9%85%D8%A7%D8%AA-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%B3%D8%A7%D9%84-1395] * [https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Tonb_Bariku&params=27_38_10_N_56_45_30_E_region:IR_type:city(84) GeoHack - Tonb Bariku] [[Гурӯҳ:Шаҳристони Бандар-Аббос]] fbyyp6g3yl4el9e5k6e5oc2bjm75h6w Назарияи бозии нақшбозӣ 0 315722 1493248 1481302 2026-11-09T04:26:06Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 1493248 wikitext text/x-wiki {{Дигар мазмунҳо| Назария (мазмунҳо)|Назария}} '''Назарияи бозии нақшӣ лудологияи бозиҳои нақшбозӣ''' (RPGs) мебошад; омӯзиши мавзӯъ ҳамчун падидаи иҷтимоӣ ё бадеӣ. Назарияҳои RPG мекӯшанд фаҳманд, ки [[бозӣ |бозиҳои]] нақшбозӣ чист, онҳо чӣ гуна кор мекунанд ва чӣ гуна раванди бозиро метавон такмил дод, то таҷрибаро беҳтар созад ва маҳсулоти муфидтари бозиро тавлид кунад. == Дар бораи нақшбозӣ== Бозиҳои нақшбозӣ, ки дар онҳо бозигарон нақши қаҳрамонҳоро дар муҳити афсонавӣ ба ӯҳда мегиранд,<ref>{{Citation|title=Role-playing game}}</ref> маводҳо ва категорияҳои гуногун дар онҳо мавҷуданд: ; RPG-ҳои анъанавии болои мизи корӣ (TTRPG) : TTRPGҳо асоси таърихии худро дар бозии миниётураҳои ҷангӣ доранд, <ref name="Gaming As Culture">{{Cite book|last=J. Patrick Williams|last2=Sean Q. Hendricks|last3=W. Keith Winkler|title=Gaming as Culture: Essays on Reality, Identity and Experience in Fantasy Games|url=https://books.google.com/books?id=i7UBWz6LBK4C|date=21 March 2006|publisher=McFarland|isbn=978-0-7864-5406-8}}</ref> {{Rp|3}}бо мисоли стандартии ''Warhammer 40,000'' . [[Бозӣ]] тавассути партофтани зар, бо истифода аз ҳокимон, нишонаҳо ё иҷрои дигар амалҳои шабеҳ пеш меравад. ; Бозии стратегияи ҷамъоварӣ (CSG) : CSG нисбат ба TTRPG контексти хеле васеътар дорад, зеро он унсурҳоро аз ҳарду намуди RPG ҷалб мекунад. CSG ҳамчун "танзимот ва система муайян карда мешавад, аммо танзимот дар замина ҷойгир аст, дар ҳоле ки система ба таври интегралӣ ба баъзе артефактҳои моддии ҷамъшаванда пайваст аст". {{Rp|5}}Ин намуди бозиҳо бо истифода аз атрибутҳои махсусе бозӣ карда мешаванд, ки бо коллексияи мушаххаси истифодашаванда алоқаманданд. Шумо метавонед ин коллексияҳоро дар мавқеъҳои ҳуҷумкунанда ё муҳофизатӣ ҷойгир кунед, зарро барои иҷрои як амали мушаххас ғелонед ва ғайра. Дар хотир доред, ки ин навъи RPG маъмулан бо CCG ё бозиҳои корти коллексияшаванда алоқаманд аст (масалан '', Magic: The Gathering'' ). ; Бозиҳои онлайнӣ ва компютерӣ (OVCGs) : OVCGs тақрибан солҳои 1970 пайдо шуданд. Онҳо маъмулан ҳамчун RPGs муайян карда мешаванд, ки "ба ғайр аз нармафзори бозӣ компютери шахсӣ ё консоли бозиро талаб мекунанд, на китобҳои манбаъ, кортҳо ё zarҳо". <ref name="Gaming As Culture" /> {{Rp|6}}OVCGҳо то солҳои 1990-ум ба камолоти комил нарасиданд, вақте ки бозиҳо тавассути серверҳои бузурги шабакавӣ дастрас буданд. Намунаҳои кунунии ин бозиҳо ''World of Warcraft'' ( Blizzard ), ''Rift'' ( Trion Worlds ) ва ''Ҷангҳои Star: The Old Republic'' ( BioWare ) мебошанд. == Таърих == Аввалин дараҷа, муҳаккам кардани инъикоси интиқодӣ дар бораи бозиҳои нақшбозӣ ва таҳқиқоти академӣ дар маводҳои асосии онҳо аз ибтидои давраҳои 1970-ҳа то давраҳои 1980-ҳо барои таҳқиқ ва рад кардани тафавути ибтидоии маълум ба маҳфил дар он вақти муайян карда мешавад. Эҳтимол аст, ки аввалин санҷиши ин соҳа дар истилоҳи клиникӣ бо нашри "Фантастикаи муштарак: Бозиҳои нақш"<ref>Shared Fantasies: Role-Playing Games as Social Worlds {{ISBN|0-226-24943-3}} / 0-226-24943-3 {{ISBN|978-0-226-24943-8}} University of Chicago Press 1983</ref> аз ҷониби Гари Файн баргашт. Гари Гигакс, ҳаммуаллифи маҳфил бо Дэйв Арнесон, ду китобро дар бораи фалсафаи нақшбозии худ нашр кард, "Маҳорати бозӣ дар нақш: Маслиҳатҳо, тактика ва стратегияҳо дар соли 1989" ва дар соли 1990 устоди бозӣ. Дар солҳои 1994–95, журнали "Inter*Active" (кешфӣ баъдтар номгузор карда шуд) нашр карда шуд, ки ба омӯзиши RPGs малак карда буд. Дар баъзеи мақолаҳо, Робин Лоус даъват карда буд, ки назарияи интиқодӣ барои бозиҳои нақшӣ эҷод карда шавад. Дар охирҳои 90-ҳа, мавриддар бораи хусусиятҳои RPG дар rec.games.frp.advocacy мавҷуд буданд, ки ба назарияҳои дигар сайтҳо ва дар Фаронса ва Скандинавия машғул шуданд. Сценаи RPG дар Скандинавия дароиш, ки мавҷудияти лагерҳои идеологӣ барои муқобилаи табиат ва функсияҳои RPG ва оғоз кардани конвенсияҳои мунтазам барои бозиҳои нақшбозии зиндагӣ, ки дар он назарияи RPG-ро, ки Knutepunkt номида мешавад, дар ҳамои шоҳид бар медиҳад. Аввалин Кнутепункт дар соли 1997 дар Осло оғоз карда шуд ва солона та имрӯз анҷумани ташкил карда мешавад. Дар асри 21, гурӯҳҳои худмуайянкунандаи "нақшбозии Indie", маслиҳатҳо ва интихобҳои форҷ бо истифода аз интернет дар воситаи Форҷ <ref>{{Cite web|url=http://www.indie-rpgs.com/forge/index.php?PHPSESSID=5krhptcm64nir58psavsc0q457&|title=The Forge Forums - Index|website=The Forge Forums|date=2024-03-28|lang=en-US|accessdate=2024-03-28}}</ref> (Forge) дар бозии нақшбозӣ пешниҳод карда мешаванд ва назарияи GNS-ро барои нақшбозият тавонҷӯят медиҳанд. Knutepunkt танзимотро давом медиҳад ва аз соли 2003 маводҳои ҳарсола дар бораи нақшҳо нашр мешаванд. Бисёр аз бозиҳо, ба хосусияти бозиҳои нависандагони ҳиндӣ, ҳоло бо огоҳии бошуурона ва ворид кардани назарияи RPG навишта шудаанд. == Намунаҳои намоён == Баъзе назарияҳои RPG иборатанд аз: ; Модели сегона : Дар rec.games.frp.advocacy аз солҳои 1997 то 1998 таҳқиқот шуд; Мэри Куннер ва ҷавобҳои ҷониби Ҷон Ким таҳқиқот карданд. Мушахкал аст, ки ҳама гуна қарори Мудир-кор бо мақсади бозӣ, драма ё симулятсия ро қабул карда мешавад. Ин тарз, мавлидҳои бозигарон, таҷлилҳои амалии GM ва ҳатто маъмулотҳои қоидаҳои RPG метавонанд ҳамчунин барои бозӣ баргузорӣ ё барои драма ва симулятсия қабул карда шаванд, ки бештар дар маърифати дармиёни се категорияро тавсиф мекунанд.<ref name="threefold">{{Cite web|url=https://www.darkshire.net/jhkim/rpg/theory/threefold/faq_v1.html|title=The Threefold Model FAQ|website=www.darkshire.net|accessdate=2024-03-28|archivedate=2023-12-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231209022304/https://darkshire.net/jhkim/rpg/theory/threefold/faq_v1.html}}</ref> Инро баъзан назарияи GDS меноманд. Назарияи GDS муносибатҳои иҷтимоии бозигаронро имкон медиҳад, аммо он ба тарҳрезии мустақими бозӣ ҳам дар дохил ва ҳам дар ҷаҳони RPGs экстраполатсия карда шудааст. Гурӯҳбандӣ кардан аз рӯи он мумкин аст, ки бозигаронро ташвиқ менамояд ё осон мекунад, ки рафтори мувофиқи ҳар як категорияро тақвият медиҳад. Дизайнерон мебошад онро муфид меҳқиносад, зеро он метавонад барои фаҳмонидани он, ки чаро бозигарон бозиҳои муайянро бозӣ мекунанд, истифода бурда мешавад. ; Назарияи GEN : Дар соли 2001, дар Gaming Outpost, Scarlet Jester бо основаҳои он дар олами бозӣ мутаассиф шуд. Он як "сатҳи" пайдо мекунад ва маҳдудияти бозиро фарзия мекунад. Одамон дар сатҳи боло аз ҷониби "Ният" бартарӣ доранд, ки ба Гамист, Тадқиқотӣ ва Ҳикоят тақсим мешавад. Ба он назарияи сегона ва GNS таъсир расонд.<ref name="gen">{{Cite web|url=https://www.darkshire.net/jhkim/rpg/theory/threefold/GEN01.html|title=All You Need to Know About GEN|website=www.darkshire.net|accessdate=2024-03-28|archivedate=2024-03-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240323102343/https://www.darkshire.net/jhkim/rpg/theory/threefold/GEN01.html}}</ref> ; Модели калон ё назарияи Forge : Дар The Forge аз солҳои 1999-2005, основагӣ аз ҷониби Рон Эдвардс таҳия шуд. Он фарзия мекунад, ки бозиҳои нақшӣ аз ҷониби "Модели калон" бо 4 сатҳ модел карда шудаанд: шартномаи иҷтимоӣ, иктишоф, техника ва эфемера, бо рӯзномаи эҷодӣ, ки пайванди шартномаи иҷтимоиро танзим мекунанд ба техника. Дар ин назария, 3 намуди рӯзномаи эҷодӣ вуҷуд дорад: рӯзномаи гамистӣ, нарративистӣ ва симулятсионӣ. Он дар мақолаҳои "GNS ва дигар масъалаҳои назарияи бозии нақшҳо", "Система муҳим аст", "Нарративизм: Ҳикояи ҳозир", "Гамизм: Қадам ба боло" ва "Симулятизм: Ҳуқуқи орзу" аз ҷониби Рон Эдвардс, дар саҳифаҳои мақолаи Forge, гузошт.<ref name="gns">{{Cite web|url=http://www.indie-rpgs.com/articles/|title=The Forge :: Articles|website=www.indie-rpgs.com|accessdate=2024-03-28}}</ref> Модели калон аз назарияи GNS, як варианти модели сегона ба вуҷуд омадааст. ; Назарияи ранг : Он аз ҷониби Фабиен Нинолес дар соли 2002 таҳия шудааст, дар феҳристи почтаи фаронсавии createurs-jdr. Он вориси назарияи SCARF ва назарияи SCAR мебошад, ки баъдан бо назарияҳои забони англисӣ ҳамкорӣ мекард. Дар ин назария ҳадафҳои тарҳрезии система ҳамчун рангҳои асосии нури телевизион баррасӣ мешаванд - Сабз барои соддагӣ, Кабуд барои реализм, Сурх барои мувофиқат, бо мафҳумҳо ба монанди мутобиқшавӣ, устуворӣ, равшанӣ ва намоён васеъшавии метафора. ; Назарияи канал : Аз ҷониби Ларри Холс дар 2003 таҳия шудааст; Фарзия мекунад, ки бозии бозӣ аз "каналҳо" -и навъҳои гуногун, аз қабили "нақлиёт", "оҳанги ахлоқӣ" ё "вафодорӣ ба танзим" иборат аст. Он қисман ҳамчун танқиди се назарияи услуб таҳия шудааст. ; Модели Wunderkammer-Gesamtkunstwerk (Wu-Ge). : Аз ҷониби Ларс Конзак аз Донишгоҳи Копенгаген ҳамчун чаҳорчӯбаи таҳлил ва тарҳрезии RPG пешниҳод шудааст. Ин модел як бозии нақшбозиро ҳамчун як маҷмӯаи таркибӣ (Gesamtkunstwerk) аз чаҳор шакли санъат баррасӣ мекунад: Зерсохт (танзимот), [[Бозӣ|Людус]] (системаи бозӣ), [[Намоиш]] ва [[Ривоят|Ҳикоя]]; ва ҳамчун "девони кунҷкобӣ" (Wunderkammer), як истиора барои қобилияти онҳо барои ба таври осон ворид кардани ҳама гуна мафҳумҳои аз ҷониби бозингар пешниҳодшуда ба фазои хаёлии худ.<ref name="Konzack">{{Cite journal|url=https://www.academia.edu/15815581|title=The Wunderkammer-Gesamtkunstwerk Model: A Framework for Role-Playing Game Analysis and Design|author=Konzack|first=Lars|date=14 May 2015|journal=[[Academia.edu]]|accessdate=29 June 2016}}</ref> ; Мактаби Турку : Дар Турку, Финляндия, махсусан аз ҷониби Майк Похжола аз соли 1999 то имрӯз таҳия шудааст. Он таъмидро ("eläytyminen") ҳамчун усули асосии нақшбозӣ (махсусан нақшбозии зинда) ва иктишофи бадеиро ҳамчун ҳадафи асосӣ ҳимоя мекунад. Гумон меравад, ки услуби иммерсионистӣ аз услубҳои драматург, гамист ва симулятистӣ фарқ мекунад ва драматизм ва гамизм бошад, услубҳои ба таври равшан пасттарини бозӣ кардани нақшҳо мебошанд, ки ба ҷуз аз нақш бозӣ кардан танҳо барои дигар василаҳо мувофиқанд. ; Мактаби Meilahti : Дар [[Ҳелсинкӣ|Ҳелсинки]], Финляндия, аз ҷониби Якко Стенрос ва Анри Ҳаккарайнен аз соли 2002 то имрӯз таҳия шудааст. Он нақшбозиро тавре муайян мекунад, ки шаклҳои гуногуни гуногунро дар бар мегирад ва аз интихоби меъёрҳо дар бораи он, ки шаклҳои дуруст ё беҳтарин кадомҳоянд, худдорӣ мекунанд. "Бозии нақшбозӣ он чизест, ки дар робитаи мутақобилаи байни бозигарон ё байни бозигар(ҳо) ва гейммастер(ҳо) дар чаҳорчӯбаи муайяни дигетикӣ сохта мешавад." ; Намунаҳои тарроҳӣ : Ба таърихи Уитсон Ҷон Кирк III таҳия карда, системаи тарроҳии RPG мебошад, ки ба намунаҳои тарроҳии нармафзор асос ёфтааст. Ин система ба расмият даровардани механикаҳои дар бозиҳои нақшбозии мавҷудаи қалам ва коғаз мушоҳида мекунад ва бо тарзи агностикии рӯҳия нигаронида мешавад. Эҳемияти жанр ё танзим дар ин система ба маҳдудии ҷудо ёфтании худ мушоҳида мешавад. ; Хониши минбаъда <div style="font-size:92%"> * {{Cite book|last=Thorbiörn Fritzon & Tobias Wrigstad (eds.)|title=Role, Play, Art -- Collected experiences of role-playing|url=http://jeepen.org/kpbook|location=Stockholm, Sweden|isbn=978-91-631-8853-4}} * Petter Bøckman & Ragnhild Hutchison (eds.): Dissecting Larp. Knutepunkt 2005. {{ISBN|82-997102-0-0}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/82-997102-0-0|82-997102-0-0]] (print) {{ISBN|82-997102-1-9}} (online) http://knutepunkt.laiv.org/ {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20060209132523/http://knutepunkt.laiv.org/ |date=2006-02-09 }} * Markus Montola & Jaakko Stenros (eds.): Solmukohta 2004. {{ISBN|952-91-6842-X}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/952-91-6842-X|952-91-6842-X]]. https://web.archive.org/web/20060615144314/http://www.ropecon.fi/brap/ * Morten Gade, Line Thorup & Mikkel Sander (eds.): As Larp Grows Up. Knudepunkt 2003. {{ISBN|87-989377-0-7}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/87-989377-0-7|87-989377-0-7]]. https://web.archive.org/web/20060718051716/http://www.laivforum.dk/kp03_book/ * Mackay, Daniel. ''The Fantasy Role-Playing Game''. ({{ISBN|0-7864-0815-4}}) * Fine, Gary Alan ''Shared Fantasy: Role Playing Games as Social Worlds'' University of Chicago Press, 1984 ({{ISBN|0-226-24943-3}}) * {{Cite web|url=http://www.rpg.net/oracle/essays/wherewevebeen.html|title=Where We Have Been and Where We Are Going|author=Porter|first=Greg|website=[[RPGnet]]|accessdate=August 16, 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110629093643/http://www.rpg.net/oracle/essays/wherewevebeen.html|archivedate=2011-06-29}} * [http://www.darkshire.net/jhkim/rpg/theory/fashions.html A Brief History of Fashion in RPG Design] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20151103070242/http://www.darkshire.net/jhkim/rpg/theory/ |date=2015-11-03 }} by John Kim * [http://www.darkshire.net/jhkim/rpg/theory/ An articles compendium about role-playing games theories] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20151103070242/http://www.darkshire.net/jhkim/rpg/theory/ |date=2015-11-03 }} by John Kim * Markus Montola and Jaakko Stenros (eds.) [http://2008.solmukohta.org/pub/Playground_Worlds_2008.pdf Playground Worlds] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20160802173908/http://2008.solmukohta.org/pub/Playground_Worlds_2008.pdf |date=2016-08-02 }}, Solmukohta 2008. {{ISBN|978-952-92-3580-3}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-952-92-3580-3|978-952-92-3580-3]] (pdf ) "Key Concepts in Forge Theory" by Emily Care Boss. * Williams, P., Hendricks, S., & Winkler, K. (2006). ({{ISBN|978-0-7864-2436-8}}) * {{Cite journal|author=Montola|first=Markus|year=2008|title=The Invisible Rules of Role-Playing. The Social Framework of Role-Playing Process|journal=International Journal of Role-Playing|issue=1|pages=22–36|issn=2210-4909|url=http://ijrp.subcultures.nl/?page_id=208|accessdate=30 October 2016}} {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20220815094447/https://ijrp.subcultures.nl/?page_id=208 |date=2022-08-15 }} {{ПБ}} == Эзоҳ == {{эзоҳ}} p3msbrqj2vyjvphzqe46l2y5n3f5n8f Tamoshow 0 320042 1493314 1414261 2026-11-09T11:39:18Z Iskodar 57812 Ислоҳ 1493314 wikitext text/x-wiki {{Ширкат | company_name = Tamoshow | company_type = Ширкати нашри мусиқӣ | foundation = 2013 | founders = [[Беҳрӯз Зеваров]] | homepage = https://tamoshow.com }} '''Tamoshow''' — лейбли мусиқавӣ дар Тоҷикистон, ки соли 2013 таъсис ёфтааст. == Таърих == Лейбли мусиқавии Tamoshow соли 2013 таъсис ёфта, бунёдгузори он [[Беҳрӯз Зеваров]] мебошад. Бо лейбли мазкур сарояндагони тоҷик [[Зулайхо Маҳмадшоева]], [[Мадина Акназарова]] ва [[Мубориз Усмонов]] ҳамкорӣ мекунанд.<ref>{{Cite web|url=https://tamoshow.com/|title=tamoshow.com|accessdate=2024-10-09|archivedate=2022-12-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221201033110/http://tamoshow.com/}}</ref> == Ҷоизаҳо == Tamoshow дорандаи чунин [[Ҷоизаҳои муаллифони YouTube|ҷоизаҳои YouTube Creator]] - Тугмаи нуқрагӣ ва Тугмаи тиллоӣ мебошад.<ref>{{Cite web|url=https://instagram.com/zevarov|title=Саҳифаи расмии Беҳрӯз Зеваров дар Инстаграм}}</ref> == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{ПБ}} naxia2uoegp4n3gckc9k0d5kopo3zsp Дар орзуи падар 0 323062 1493171 1461781 2026-11-08T19:57:40Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 1493171 wikitext text/x-wiki {{Филм |НомТоҷ = Дар орзуи падар |НомАсл = |Тасвир = |Андоза = |Имзо = |Жанр = |Коргардон = [[Саидҷон Қодирӣ]] |Таҳиякунанда = |Филмноманавис = [[Кароматуллоҳи Мирзо]], [[Саидҷон Қодирӣ]], [[Ҷумъа Қуддус]] |Бозигарон = [[Беҳрӯзҷони Саид]]<br>[[Муҳаммадҷон Шодӣ]]<br>[[Гулбаҳор Ҷумъаева]]<br>[[Сайрам Исоева]]<br>[[Ҳабибуллоҳ Абдураззоқ]]<br>[[Таҳмина Бурхвалишоева]]<br>[[Маҳмадсаид Пиров]] |Наворбардор = Анвар Ғайбуллоев, Рустами Юсуф |Оҳангсоз = Ҳафизи Саид |Рақспардоз = <!-- [[]] --> |Ширкат = [[Тоҷикфилм]] |Давомнокӣ = |Буҷет = |Ҳазина = <!-- 000 млн долл. --> |Мамлакат = {{Парчамбандӣ|Тоҷикистон}} |Забон = [[Забони тоҷикӣ|тоҷикӣ]] |Сол = 2005 |Филми қаблӣ = <!-- [[ном]] --> |Филми баъдӣ = <!-- [[ном]] --> |imdb_id = |Сайт = <!-- http://сайти_расмии_филм --> }} «'''Дар орзуи падар'''» — силсилафилми телевизионии тоҷикӣ, бо коргардонии [[Саидҷон Қодирӣ]] ва нависандагии [[Кароматуллоҳи Мирзо]], ки авоили соли 2000 рӯи пардаи синамо баромад ва яке аз пурмухотабтарин филмҳои телевизионии Тоҷикистон гардид. == Достон == Филм қиссаи зиндагии писарбачае бо номи Меҳрубонро нақл мекунад, ки дар кӯдакӣ аз сабаби иштибоҳҳои падар оилаашро аз даст медиҳад. Дар оғоз онҳо хушбахтона зиндагӣ мекарданд, вале бо пайдо шудани маъшуқаи падар нохушиҳо ба миён меоянд. Дар ҳамин асно ҷанги шаҳрвандӣ дар кишвар оғоз мешавад, ки боиси тағйири нигоҳи Меҳрубон ба зиндагӣ мегардад. == Ҳунарпешагон == * [[Беҳрӯзҷони Саид]] — Меҳрубон * [[Муҳаммадҷон Шодӣ]] — Нозимӣ (падари Меҳрубон) * [[Гулбаҳор Ҷумъаева]] — Мушарраф (модари Меҳрубон) * [[Сайрам Исоева]] — бибии Меҳрубон * [[Ҳабибуллоҳ Абдураззоқ]] — бобои Меҳрубон * [[Таҳмина Бурхвалишоева]] — Шаҳноз (маъшуқаи Нозимӣ) * [[Маҳмадсаид Пиров]] — Абдушукур (падарандари Меҳрубон)<ref>{{Cite web|url=https://farazh.tj/musohiba/ma-madsaid-sho-ijon-az-unarvar-to-sarvar/|title=Маҳмадсаид Шоҳиён: Аз ҳунарварӣ то сарварӣ|author=[[Абдулқодири Раҳим]]|website=Фараж|date=2023-07-21|publisher=[[Фараж]]|lang=|accessdate=2025-02-24|archivedate=2024-05-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240518220805/https://farazh.tj/musohiba/ma-madsaid-sho-ijon-az-unarvar-to-sarvar/}}</ref> == Пазироӣ ва маҳбубият == Ин силсилафилм натанҳо дар Тоҷикистон, балки дар Эрон ва Афғонистон ҳам маҳбубият пайдо кард<ref>{{Cite web|url=https://asiaplustj.info/news/tajikistan/society/20240920/az-muassamai-ish-u-dar-orzui-padar-to-dov-10-betarin-filmi-unarii-toik-ki-boyad-tamosho-kard|title=Аз "Муҷассамаи ишқ"-у "Дар орзуи падар" то "Дов". 10 филми ҳунарии беҳтарини тоҷик, ки бояд тамошо кард|website=asiaplustj.info|date=2024-09-20|publisher=[[ASIA-Plus]]|lang=tg|accessdate=2025-02-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250710234905/https://asiaplustj.info/news/tajikistan/society/20240920/az-muassamai-ish-u-dar-orzui-padar-to-dov-10-betarin-filmi-unarii-toik-ki-boyad-tamosho-kard|archivedate=2025-07-10}}</ref>. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Тоҷикфилм]] bsg46xodtbyuh17jgxotnde52je3u9b Xiaomi 0 323083 1493039 1487365 2026-11-08T13:18:07Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 1493039 wikitext text/x-wiki {{Ширкат | company_logo = [[Акс:Xiaomi logo (2021-).svg|100px]]<br><br>[[Акс:Xiaomi New Font.svg|120px]] | листинг дар биржа = {{SEHK|1810}} | foundation = 2010 | oldname = | founders = [[Лӣ Ҷун]] | location = {{PRC}}: [[Пекин]]<ref name="go.bloomberg.com_1">{{cite web |url= http://go.bloomberg.com/tech-deals/2012-08-24-chinese-indian-companies-land-largest-mobile-vc-investments/ |title = Chinese, Indian Companies Land Largest Mobile VC Investments |date= 2012-08-24 |publisher = [[Bloomberg]] |lang= en |access-date = 2012-09-12 |archive-url = https://www.webcitation.org/6BoewlGLt?url=http://go.bloomberg.com/tech-deals/2012-08-24-chinese-indian-companies-land-largest-mobile-vc-investments/ |archive-date = 2012-10-31}}</ref> | key_people = [[Лӣ Ҷун]] <small>([[председатель совета директоров]] и [[CEO]])</small><br>Лу Вэйбин <small>(президент)</small><ref name="reuters">{{cite web |title=Xiaomi Corp (1810.HK) |url=https://www.reuters.com/markets/companies/1810.HK/ |publisher=Reuters |access-date=2023-12-16 |lang=en |archive-date=2023-11-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231130012736/https://www.reuters.com/markets/companies/1810.HK |url-status=live }}</ref> | industry = [[Электроника]], [[разработка программного обеспечения]] | products = [[Мобильный телефон|Мобильные телефоны]], [[программное обеспечение]], [[интернет вещей]] | revenue = {{падение}} 280,0 млрд юаней <small>(2022)</small><ref name="ar2022">{{cite web |title=Annual Report 2022 |url=https://www1.hkexnews.hk/listedco/listconews/sehk/2023/0426/2023042601104.pdf |publisher=Xiaomi Corporation |access-date=2023-12-16 |lang=en |archive-date=2023-12-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231216145221/https://www1.hkexnews.hk/listedco/listconews/sehk/2023/0426/2023042601104.pdf |url-status=live }}</ref> | operating_income = {{падение}} 2,816 млрд юаней <small>(2022)</small><ref name="ar2022" /> | net_income = {{падение}} 2,503 млрд юаней <small>(2022)</small><ref name="ar2022" /> | assets = {{падение}} 273,5 млрд юаней <small>(2022)</small><ref name="ar2022" /> | num_employees = {{число|32543}} <small>(2022)</small><ref name="ar2022" /> | parent = | subsid = | homepage = https://www.mi.com/ru | auditor = [[PricewaterhouseCoopers]] }} '''Xiaomi Corporation''' ({{Чинӣ|小米集團|小米集团|Xiǎomǐ Jítuán|Сяоми́ Ҷитуа́н}}; Stylized as '''XiaoMi''') — ширкати чинӣ аст, ки аз ҷониби Лӣ Ҷун дар соли 2010 дар якҷоягӣ бо шарикон таъсис додааст. Истеҳсол ва фурӯши [[Электроника|электроникаи]] маишӣ: [[Телефони ҳушманд|смартфонҳо]] (дар соли 2021 аз рӯи ҳаҷми фурӯш пешсаф шуд <ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/ekonomika/12073659|title=Xiaomi впервые стала мировым лидером на рынке смартфонов|accessdate=2021-10-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211021082920/https://tass.ru/ekonomika/12073659|archivedate=2021-10-21}}</ref>), смарт-телевизорҳо, планшетҳо, смарт-соатҳо, инчунин техникаи маишӣ, мотороллерҳо, дучархаҳои электрикӣ ва ғайра. Вай таҳиягари нармафзор барои смартфонҳо ва дигар таҷҳизоти электронии MIUI, ки ҳоло бо номи HyperOS маъруф аст, инчунин замимаҳо ва муҳитҳои гуногун барои интернет ашёҳо мебошад. Шабакаи мағозаҳои худро дорад, ки электроника мефурӯшад. == Ном == [[Акс:雷军_Lei_Jun.jpg|мини| Лӣ Ҷун]] Номи ширкат ба маънои аслӣ ҳамчун «донаи хурди биринҷ» тарҷума шудааст. Лӣ Ҷун<ref name="mydrivers">{{Cite web|url=https://news.mydrivers.com/1/666/666796.htm|title=雷军：小米公司成立时差点叫“玄德”|website=快科技|accessdate=2020-09-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200113075915/https://news.mydrivers.com/1/666/666796.htm|archivedate=2020-01-13}}</ref> инро бо истинод<ref>{{Cite web|url=https://board.buddhist.ru/showthread.php?t=24909|title=Проект перевода наставлений буддийского монаха старца Фо-юаня на неделях интенсивной чаньской медитации, год Гэн-Чэнь, 2000г.|website=board.buddhist.ru|accessdate=2020-09-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210712095001/https://board.buddhist.ru/showthread.php?t=24909|archivedate=2021-07-12}}</ref> ба тафсири яке аз сутраҳои буддоӣ шарҳ медиҳад — «қувваи як донаи ночизи биринҷ ба мисли кӯҳи Сумеру бузург аст ва қодир аст, ки дарёи пурташвишро фавран боздорад». == Таърих == Xiaomi аз ҷониби шаш ҳамкорон 6 апрели соли 2010 таъсис ёфтааст. 16 августи соли 2010 Xiaomi ба таври расмӣ нармафзори MIUI-ро ба истифода дод, ки дар асоси системаи [[Android]] асос ёфтааст ва услубҳои [[Samsung]] TouchWiz ва [[АйОс|iOS]]ро <ref name="britannica">{{Cite web|url=https://www.britannica.com/topic/Xiaomi|title=Xiaomi|publisher=Britannica|lang=en|accessdate=2023-12-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231217142909/https://www.britannica.com/topic/Xiaomi|archivedate=2023-12-17}}</ref> муттаҳид мекунад. == Ҳамчунин нигаред == * [[Саноати электроникаи Чин]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ|refs=<ref name="news.xinhuanet.com_1">{{cite web|url=http://news.xinhuanet.com/english2010/sci/2011-08/30/c_131083524.htm|title=New China-made smartphone unveiled as Chinese Internet firms eye domestic handset market|date=2011-08-30|author=|publisher=Информационное агентство [[Синьхуа]]|description=Китайский стартап с большим потенциалом|lang=en|access-date=2012-09-12|archive-url=https://www.webcitation.org/6BoeiSfA0?url=http://news.xinhuanet.com/english2010/sci/2011-08/30/c_131083524.htm|archive-date=2012-10-31|accessdate=2025-02-24|archivedate=2013-03-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130323034444/http://news.xinhuanet.com/english2010/sci/2011-08/30/c_131083524.htm}}</ref> <ref name="mobile-review.com_1">{{cite web|url=http://www.mobile-review.com/articles/2012/xiaomi-mi-two.shtml|title=Xiaomi Mi-Two (Phone 2). Мысли о новом MIUI-смартфоне|date=2012-08-17|publisher=mobile-review.com|author=|description=Устройство обладает отличнейшими характеристиками и способно конкурировать с текущими флагманами|lang=ru|access-date=2012-09-12|archive-date=2012-10-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20121019182608/http://www.mobile-review.com/articles/2012/xiaomi-mi-two.shtml|url-status=live}}</ref> <ref name="forbes.ru_1">{{cite web|url=http://www.forbes.ru/tehno-opinion/gadzhety/82600-padenie-steny-xiaomi-pervyi-velikii-kitaiskii-smartfon|title=Xiaomi, первый великий китайский смартфон: рецензия Forbes|date=2012-05-28|publisher=[[Forbes]]|author=|description=Среди пользователей много программистов и Xiaomi позволяет им вносить вклад в новые версии прошивки|lang=ru|access-date=2012-09-12|archive-url=https://www.webcitation.org/6BojcvM5d?url=http://www.forbes.ru/tehno-opinion/gadzhety/82600-padenie-steny-xiaomi-pervyi-velikii-kitaiskii-smartfon|archive-date=2012-10-31}}</ref> <ref name="articles.timesofindia.indiatimes.com_1">{{cite web|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-08-30/hardware/29944473_1_smartphone-market-smart-phones-yuan|title=Chinese co Xiaomi Tech launches iPhone 4 'rival'|date=2011-08-30|author=|publisher=IndiaTimes.com|description=Новый соперник для iPhone 4 имеет свою собственную программную оболочку и очень привлектельную цену|lang=en|access-date=2012-09-12|archive-url=https://www.webcitation.org/6BoeoFILQ?url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-08-30/hardware/29944473_1_smartphone-market-smart-phones-yuan|archive-date=2012-10-31|accessdate=2025-02-24|archivedate=2012-09-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120928085414/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-08-30/hardware/29944473_1_smartphone-market-smart-phones-yuan}}</ref> <ref name="ferra.ru_1">{{cite web|url=http://www.ferra.ru/ru/mobile/news/2012/08/17/Xiaomi-Mi-Two/|title=Смартфон Xiaomi Mi-Two первым в мире получит процессор Krait|date=2012-08-17|publisher=Ferra.ru|author=|description=Новый процессор для нового китайского смартфона|lang=ru|access-date=2012-09-12|archive-date=2012-10-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20121022052831/http://www.ferra.ru/ru/mobile/news/2012/08/17/Xiaomi-Mi-Two/|url-status=dead}}</ref> <ref name="wantchinatimes.com_1">{{cite web|url=http://www.wantchinatimes.com/news-subclass-cnt.aspx?cid=1204&MainCatID=12&id=20120818000050|title=Xiaomi says new smartphone better than iPhone 4S|date=2012-08-18|publisher=wantchinatimes.com|author=|description=Miliao, чат-группа службы Xiaomi, зарегистрировала миллионный аккаунт|lang=en|access-date=2012-09-12|archive-url=https://www.webcitation.org/6BoepYimp?url=http://www.wantchinatimes.com/news-subclass-cnt.aspx?cid=1204|archive-date=2012-10-31|accessdate=2025-02-24|archivedate=2015-05-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150530005718/http://www.wantchinatimes.com/news-subclass-cnt.aspx?cid=1204&MainCatID=12&id=20120818000050}}</ref> <ref name="presstrendforcecom_1">{{cite web|url=http://press.trendforce.com/press/20131003-881.html|title=TrendForce: Xiaomi Squeezes past HTC to Become Fifth Most Used Smartphone Brand in China|date=2013-10-03|publisher=TrendForce.com|author=|description=В октябре 2013 года компания пробилась в ТОП-5 производителей смартфонов в Китае|lang=en|access-date=2015-09-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20150530011952/http://press.trendforce.com/press/20131003-881.html|archive-date=2015-05-30|url-status=live|accessdate=2025-02-24|archivedate=2015-05-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150530011952/http://press.trendforce.com/press/20131003-881.html}}</ref> <ref name="bloomberg_1">{{cite web|url=http://www.gazeta.ru/business/news/2014/04/23/n_6104249.shtml|title=Китайский производитель смартфонов Xiaomi выходит на российский рынок|date=2014-04-23|publisher=gazeta.ru|author=|description=Сообщение агентства Bloomberg|lang=ru|access-date=2014-04-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20140429080108/http://www.gazeta.ru/business/news/2014/04/23/n_6104249.shtml|archive-date=2014-04-29|url-status=live}}</ref> <ref name="cnews.ru_1">{{cite web|url=http://www.cnews.ru/top/2014/04/23/kitayskie_supersmartfony_xiaomi_idut_zavoevyvat_rossiyu_569546|title=Китайские суперсмартфоны Xiaomi идут завоевывать Россию|date=2014-04-23|publisher=[[CNews]]|author=Сергей Попсулин|description=Лэй Цзюнь заявил, что в 2015 г. компания планирует в 5 раз увеличить продажи мобильных телефонов до 100 млн штук|lang=ru|access-date=2015-09-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20150318162654/http://www.cnews.ru/top/2014/04/23/kitayskie_supersmartfony_xiaomi_idut_zavoevyvat_rossiyu_569546|archive-date=2015-03-18|url-status=live|accessdate=2025-02-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150318162654/http://www.cnews.ru/top/2014/04/23/kitayskie_supersmartfony_xiaomi_idut_zavoevyvat_rossiyu_569546|archivedate=2015-03-18}}</ref>}} == Пайвандҳо == * {{Cite web|url=http://www.mi.com/index.html|title=Официальный сайт|lang=zh|accessdate=2018-08-10}} * {{Cite web|url=http://www.mi.com/ru/|title=Mi Российская Федерация - Mi Russia|lang=ru|accessdate=2018-08-10}} * [https://www.cnews.ru/news/top/2024-06-24_xiaomi_vypustit_sobstvennyj Xiaomi намерена разработать и выпустить 4-нанометровый процессор. Премьера ожидается до конца 2024 г.] // CNews, 24 июня 2024 [[Гурӯҳ:Xiaomi]] [[Гурӯҳ:Ширкатҳои Пекин]] ruwsflnhsx5a15ca91jvlt470cqai5j Гай Ричӣ 0 323322 1493153 1432511 2026-11-08T19:13:29Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 1493153 wikitext text/x-wiki {{Синамогар |Зодгоҳ = {{Зодгоҳ|Ҳатфилд}}, [[Ҳартфордшир]], [[Ингилистон]], [[Британияи Кабир]] }}'''Гай Стюарт Ричӣ''', инчунин '''Ритчӣ'''<ref>{{Cite web|url=https://www.kommersant.ru/doc/3770593|title=Гай Ритчи по-своему расскажет детскую сказку|date=2018-10-12|publisher=[[Коммерсантъ]]|lang=ru|accessdate=2020-06-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200604205946/https://www.kommersant.ru/doc/3770593|archivedate=2020-06-04}}</ref> ({{Lang-en|Guy Stewart Ritchie}}; род. ([[10 сентябр|10 сентябри]] [[Соли 1968|1968]], [[Ҳатфилд]], [[Ҳартфордшир]], [[Ингилистон]], [[Бритониё|Британияи Кабир]]) — [[коргардони филм]], [[филмноманавис]] ва [[Таҳиякунандаи филм|продюсер]]и [[Бритониё|бритониёӣ]], ки аксаран дар жанри [[Комедия|мазҳакаи]] [[Филми ҷиноӣ|ҷиноӣ]] кор мекунад. Филмҳои аввалини ӯ - "Lock, Stock and Two Smoking", "Snatch", "Revolver", "RocknRolla" - ба ҷаҳони ҷиноии [[Лондон]] бахшида шудаанд, ки дар рӯҳияи [[мазҳакаи сиёҳ]] намоиш дода шудаанд, ки Ричиро аксар вақт бо [[Квентин Тарантино]] муқоиса мекарданд. Дар солҳои 2010-ум, Ричӣ ба коргардонии бештари блокбастерҳои буҷавӣ шурӯъ кард, аз ҷумла Шерлок Ҳолмс, "The Man from U.N.C.L.E.", "King Arthur: Legend of the Sword", ва [[Алоуддин (филм, 2019)|«Аладдин]]». Ӯ бо жанри ҷиноӣ дар "The Gentlemen" ва "Wrath of Man" баргашт. == Зиндагинома == Гай Ричӣ [[10 сентябр]]и [[соли 1968]] дар [[Ҳатфилд]], [[Ҳартфордшир]] таваллуд шудааст. Вай дуюмин фарзанди Эмбер (насабаш Паркинсон) ва капитан Ҷон Вивиан Ричӣ (тав. 1928), собиқ афсари баҳрӣ аст, ки баъдтар мудири таблиғот шуд. Вақте ки Ричӣ 5-сола буд, волидонаш ҷудо шуданд. Ҳарду волидони Ричӣ дубора издивоҷ карданд. Падари ӯ ҳаёти худро бо Ширин Ричӣ, баронесса Ричӣ аз Бромптон, модели собиқ ва сипас сиёсатмадори консервативӣ пайваст<ref>{{cite web |url=https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/9229647/Baroness-Ritchie-of-Brompton.html |title=Baroness Ritchie of Brompton |date=2012-04-26 |publisher=// [[The Daily Telegraph]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20170831180111/http://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/9229647/Baroness-Ritchie-of-Brompton.html |archive-date=2017-08-31 |url-status=live }}</ref>. Модари Ричӣ бо сэр Майкл Лейтон, баронети 11-уми Лотон Парк аз соли 1973 то 1980 издивоҷ кардааст. Гай Ричӣ бештари давраи ҷавонии худро дар амволи асри XVII, ки ба Лейтон тааллуқ дошт, гузарондааст. Ба ғайр аз хоҳараш, Ричӣ як бародари дигар (Кевин Байнтон) аз шавҳари модараш дорад, ки модараш ӯро дар солҳои наврасии Ричӣ ба дунё овардааст, вале барои фарзандхондӣ ба як оилаи дигар доданд<ref>{{cite web |url=http://www.adoption-net.co.uk/news/2001/jan/010105guy.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20010420122526/http://www.adoption-net.co.uk/news/2001/jan/010105guy.htm |archive-date=2001-04-20 |date=2001-01-05 |title='My brother is Guy Ritchie'}}</ref>. Маълум аст, ки дарахти оилавии Ричӣ ба шоҳи Англия [[Эдуард I]] рост меояд<ref>{{cite web |title=Background |url=http://www.harrymclaughlin.com/Descent_From_King_Edward_I_.pdf |access-date=2013-11-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131029192515/http://www.harrymclaughlin.com/Descent_From_King_Edward_I_.pdf |archive-date=2013-10-29 |url-status=dead |accessdate=2025-03-12 |archivedate=2013-10-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131029192515/http://www.harrymclaughlin.com/Descent_From_King_Edward_I_.pdf }}</ref><ref>{{cite web|title=Background Information|url=http://www.harrymclaughlin.com/Flipbook/Album4Feb2013.htm|access-date=2013-11-13|accessdate=2025-03-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241127182644/http://www.harrymclaughlin.com/Flipbook/Album4Feb2013.htm|archivedate=2024-11-27}}</ref>. Бобои падарии Гай Ричӣ майор Стюарт Ричӣ буд; соли 1940 дар ҷанги дуюми ҷаҳон дар [[Фаронса]] ҳалок шуд<ref>{{Cite web |url=http://www.harrymclaughlin.com/#p=54 |title=Viele tolle Dinge, die man wissen muss |access-date=2019-10-10 |archive-date=2019-10-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191018002603/http://www.harrymclaughlin.com/#p=54 |url-status=live }}</ref>. Бибӣ: Дорис Маргаретта Маклафлин (тав. 1896), духтари Вивиан Гай Маклафлин (тав. 1865) ва Эдит Мартино (тав. 1866), ки тавассути онҳо оилаи Ричӣ бо [[Кэтрин, маликаи Уэлс]] аҷдодони муштарак доранд<ref>{{Cite web |url=http://edition.cnn.com/2011/SHOWBIZ/celebrity.news.gossip/03/30/kate.middleton.ancestors/ |title=Exclusive: Kate Middleton is related to Madonna’s ex-husband! |access-date=2019-12-20 |archive-date=2015-12-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151209163141/http://edition.cnn.com/2011/SHOWBIZ/celebrity.news.gossip/03/30/kate.middleton.ancestors/ |url-status=live |accessdate=2025-03-12 |archivedate=2015-12-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151209163141/http://edition.cnn.com/2011/SHOWBIZ/celebrity.news.gossip/03/30/kate.middleton.ancestors/ }}</ref>. Ричӣ дислексия дорад. Вай дар мактабҳои Windlesham House School ва Stanbridge Earls School таҳсил кардааст. Ӯ дар синни 15-солагӣ аз он хориҷ карда шуд<ref name="b">{{cite web| url=http://www.biography.com/people/guy-ritchie-201267 | title=Guy Ritchie Biography: Director (1968—) | publisher=// [[Biography.com]] ([[FYI (TV channel)|FYI]] / [[A&E Networks]]) | access-date=2015-07-30 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150721172420/http://www.biography.com/people/guy-ritchie-201267 | archive-date=2015-07-21 | url-status=dead }}</ref>. Ӯ шаҳодатномаи хатми худро баъдтар ҳамчун донишҷӯи хориҷӣ гирифт. == Фаъолият == Дар як вақт, Ричӣ ҳамчун куриер кор мекард, аммо баъдан ба зудӣ дар коргардонии видеоҳои таблиғотӣ пешрафт кард. Ба гуфтаи ӯ, ҳатто дар айёми мактабхонӣ ӯ мехост коргардон шавад, ки дар курси режиссёрӣ таҳсил кардааст. Дар ҷустуҷӯи маблағ барои филми дебютии худ, Ричӣ ба Питер Мортон, ҳаммуассиси шабакаи [[Hard Rock Cafe]] муроҷиат кард. Вай, дар навбати худ, ба ҷиянаш [[Мэттю Вон]] дар бораи идеяи Ричӣ, ки он вақт дар [[Лос-Анҷелес]] дар соҳаи филмсозӣ таҳсил мекард, нақл кард. Маҳз ӯ ба таҳияи лоиҳа розӣ шуд. Соли 1995, Ричӣ нахустин филми кӯтоҳмуддати худро, ки 20-дақиқа буд "The Hard case "-ро таҳия кард ва соли 1998 ба Труди Стайлер, ҳамсари [[Стинг]] нишон дод. Вай аз кори коргардони ҷавон мутаассир шуда, тасмим гирифт, ки сарпарасти филми Ричӣ шавад, ҳарчанд бо як шарт: Стинг нақши хурде мебозад. Наворбардорӣ 8 моҳ давом кард ва дар ҳамон соли 1998 аввалин филми Гай Ричӣ бо номи "Lock, Stock and Two Smoking Barrels" дар [[Британияи Кабир]] ба намоиш даромад ва ба муваффақияти байналмилалӣ табдил ёфт. Комедияи ҷиноии услубӣ дар [[Ист-Энд]]и [[Лондон]] воқеъ шудааст ва сюжет филмҳои [[Квентин Тарантино]]ро ба хотир меорад. Дар ин муддат Ричӣ бо Мадонна шинос шуд, ки баъдтар бо ӯ издивоҷ кард; Саундтреки филм аз ҷониби лейбли Maverick Records сабт шудааст. Филми дуюми бадеии Ричӣ бо номи «Snatch» соли 2000 ба навор баромад. Дар филм актёроне мисли [[Ҷейсон Стейтем]], [[Стивен Грэм]], [[Алан Форд]], [[Брэд Питт]], [[Бенисио дел Торо]] ва [[Виннӣ Ҷонс]] нақш бозидаанд. Дар филм воқеаҳо аз нуқтаи назари қазрамонҳои гуногун тасвир карда шудаанд. Соли 2009 триллери детективии Ричӣ "Шерлок Ҳолмс" ба намоиш баромад, ки дар он [[Роберт Даунӣ (хурдӣ)|Роберт Даунии хурдӣ]] дар нақши Ҳолмс ва [[Ҷуд Лоу]] ҳамчун доктор Уотсон нақш бозиданд. Илова ба баррасиҳои мусбӣ, филм дар саросари ҷаҳон беш аз 520 миллион доллар даромад гирифт<ref>{{cite web |url= http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=sherlockholmes.htm |title= Sherlock Holmes |publisher=// [[Box Office Mojo]] |access-date= 2010-05-12 |archive-url= https://web.archive.org/web/20100512094015/http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=sherlockholmes.htm |archive-date= 2010-05-12 |url-status= live }}</ref><ref>{{cite web |url= http://www.boxofficemojo.com/people/chart/?view=Director&id=guyritchie.htm |title= Guy Ritchie Movie Results |publisher=// [[Box Office Mojo]] |access-date= 2010-02-26 |archive-url= https://web.archive.org/web/20100301160849/http://www.boxofficemojo.com/people/chart/?view=Director&id=guyritchie.htm |archive-date= 2010-03-01 |url-status= live }}</ref>. Давомномаи он «Шерлок Ҳолмс: Бозии сояҳо», ки соли 2011 ба навор гирифта шуд, боз ҳам зиёдтар аз 545 миллион доллар даромад гирифт<ref>{{cite web |url= https://www.boxofficemojo.com/movies/?id=sherlockholmes2.htm |title= Sherlock Holmes: A Game of Shadows (2011) |publisher=// Box Office Mojo |access-date= 2018-09-09 |archive-date= 2018-09-10 |archive-url= https://web.archive.org/web/20180910061016/https://www.boxofficemojo.com/movies/?id=sherlockholmes2.htm |url-status= live }}</ref>. Моҳи июни соли 2012 эълон шуда буд, ки Ричӣ мутобиқсозии романи [[Роберт Стивенсон]] «Ҷазираи хазинадор»-ро таҳия мекунад<ref>{{cite web |title= Guy Ritchie Sails to Warners’ ‘Treasure Island |url= http://thefilmstage.com/news/guy-ritchie-sails-to-warners-treasure-island/ |publisher= // [[The Film Stage]] |access-date= 2012-08-18 |author= Nick Newman |date= 2012-06-01 |archive-url= https://web.archive.org/web/20121016035414/http://thefilmstage.com/news/guy-ritchie-sails-to-warners-treasure-island/ |archive-date= 2012-10-16 |url-status= live |accessdate= 2025-03-18 |archivedate= 2012-10-16 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20121016035414/http://thefilmstage.com/news/guy-ritchie-sails-to-warners-treasure-island/ }}</ref>. 20 октябри ҳамон сол, Ричӣ трейлери бозии [[Call of Duty: Black Ops II]]-ро таҳия намуд<ref>{{cite web |title= Watch: Guy Ritchie’s Live-Action Trailer for CALL OF DUTY: BLACK OPS II Starring Robert Downey Jr |url= http://collider.com/call-of-duty-black-ops-2-trailer-robert-downey-jr/ |publisher=// [[Collider]] |access-date= 2013-11-13 |archive-url= https://web.archive.org/web/20131113052232/http://collider.com/call-of-duty-black-ops-2-trailer-robert-downey-jr/ |archive-date= 2013-11-13 |url-status= live }}</ref>. Дар соли 2015, пас аз танаффуси тӯлонӣ, Гай Ричӣ ба мардум комедияи "The Man from U.N.C.L.E." - дар бораи ҳамкории маҷбурии агентҳои ИИМ Наполеон Соло ([[Ҳенрӣ Кавилл]]) ва КГБ Иля Курякин ([[Армӣ Ҳаммер]]) ва соли 2017 «Шамшери шоҳ Артур", ки коргардон Ричӣ дар асоси афсонаҳои [[шоҳ Артур]] таҳия кардааст ба намоиш гузошт. Худи ҳамон сол Ҷашнвораи ''The Raindance Film Festival'' Гай Ричиро бо ҷоизаи муаллифӣ қадрдонӣ карда, ӯро "як шахсияти фавқуллода" номид, ки бо "комедияҳои барҷастаи ҷиноӣ"-и худ "ҳаёти нав" дар саноати [[синамои Британияи Кабир]] ворид намудааст<ref>{{cite web |url=http://whatsworthseeing.com/guy-ritchie-to-be-honoured-by-2017-raindance-film-festival/ |title=Guy Ritchie to be honoured by 2017 Raindance Film Festival |access-date=2017-08-10 |publisher=// What's Worth Seeing |date=2017-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170810210533/http://whatsworthseeing.com/guy-ritchie-to-be-honoured-by-2017-raindance-film-festival/ |archive-date=2017-08-10 |url-status=live }}</ref>. Дар соли 2019, «[[Алоуддин (филм, 2019)|Аладдин]]»-и Гай Ричӣ аз намоиш баромад. Дар навсозии филми тасвирӣ бо ҳамин ном соли 1992 дар нақши ситораҳо [[Мино Масъуд]], [[Наомӣ Скотт]] ва [[Уилл Смит]] мебошанд. Дар айни замон, «Аладдин» лоиҳаи (аз ҷиҳати молиявӣ) муваффақтарини коргардон аст<ref>{{cite web |url=http://deadline.com/2016/10/aladdin-guy-ritchie-disney-live-action-film-sherlock-holmes-1201834102/ |author=Mike Fleming Jr. |title=Guy Ritchie To Direct Live Action 'Aladdin' For Disney |publisher=// [[Deadline Hollywood]] |access-date=2017-04-20 |date=2016-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161010194406/http://deadline.com/2016/10/aladdin-guy-ritchie-disney-live-action-film-sherlock-holmes-1201834102/ |archive-date=2016-10-10 |url-status=live }}</ref>. 13 феврали соли 2020 комедияи криминалии Ричӣ «Ҷанобон» ба намоиш баромад. Дар филм [[Чарлӣ Ҳаннэм]], [[Ҳенрӣ Голдинг]], [[Мишел Докерӣ]], [[Колин Фаррел]], [[Ҳю Грант]] ва [[Мэттю Макконаҳӣ]] нақш бозидаанд. Моҳи апрели соли 2021 нахустнамоиши филми навбатӣ, филми амалии «Ғазаби инсонӣ», ки дар он [[Ҷейсон Стейтем]] нақш дорад, баргузор шуд ва дар аввали соли 2022 нахустнамоиши триллери ҷосусии "Operation Fortune: Ruse de Guerre" баргузор шуд. Моҳи октябри соли 2021 маълум шуд, ки кор дар болои филми экшни «[[Паймони Гай Ричӣ (филм)|Паймони Гай Ричӣ]]» оғоз шудааст. Филм соли 2023 ба намоиш гузошта шуд, ки нақшҳои асосиро [[Ҷейк Ҷилленҳол]] ва [[Дор Салим]] бозидаанд. Моҳи ноябри соли 2022 кор дар рӯи силсилафилми «Ҷанобон», спин-оффи филми ҳамон ном оғоз ёфт. Ричӣ лоиҳаро таҳия кард; ғайр аз ин, ӯ ҳаммуаллифи қисми якум буд ва ду қисми дигарро таҳия намудааст<ref>{{cite web|title='The Gentlemen' Series Followup From Guy Ritchie Ordered at Netflix, Theo James to Star|url=https://variety.com/2022/tv/news/the-gentlemen-series-netflix-theo-james-1235407419/|publisher=// [[Variety]]|author=Joe Otterson|date=2022-11-03|access-date=2022-11-03|archive-date=2022-11-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20221105062016/https://variety.com/2022/tv/news/the-gentlemen-series-netflix-theo-james-1235407419/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.gazeta.ru/culture/news/2022/11/03/18953707.shtml |title=Звезда «Дивергента» Тео Джеймс сыграет главную роль в сериале по «Джентльменам» Гая Ричи |publisher=// [[Газета.ru]] |access-date=2022-11-05 |archive-date=2022-11-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221105160005/https://www.gazeta.ru/culture/news/2022/11/03/18953707.shtml |url-status=live }}</ref>. Моҳи апрели соли 2024 филми "Ministry of Ungentlemanly Warfare" бар асоси китоби Дэмиен Люис ба ба навор гирифта шуд. Дар филм воқеаҳои соли 1939, вақте ки [[Уинстон Черчилл]] барои иҷрои супоришҳои махфӣ дар паси хатти душман як отряди махсуси сарбозонро таъсис медиҳад, нишон медиҳад<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://kanobu.ru/news/nachalis-syomki-filma-ministerstvo-nedzhentlmenskoj-vojnyi-s-genri-kavillom-463401/|title=Начались съёмки фильма «Министерство неджентльменской войны» с Генри Кавиллом|author=Руслан Ярсанаев|publisher=// [[Канобу]] |date=2023-02-13|access-date=2023-04-24|archive-date=2023-04-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20230402183351/https://kanobu.ru/news/nachalis-syomki-filma-ministerstvo-nedzhentlmenskoj-vojnyi-s-genri-kavillom-463401/|url-status=live}}</ref>. Соли 2025 филми "In the Grey" намоиш дода шуд. Ҳатто пеш аз нахустнамоиши он, Ричӣ ба кор дар филми "Fountain of Youth" ва силсилафилми телевизионии «Шерлоки ҷавон» оғоз кард<ref>{{Cite web|url=https://deadline.com/2024/05/young-sherlock-holmes-prime-video-series-hero-fiennes-tiffin-guy-ritchie-direct-1235943687/|title=Prime Video Orders 'Young Sherlock' Series Starring Hero Fiennes Tiffin; Guy Ritchie To Direct|language=en-US|first=Denise|last=Petski|website=Deadline|date=2024-05-29|access-date=2024-08-26}}</ref>. Рӯзи 13 май маълум шуд, ки Ричӣ филмноманавис ва коргардони филми «Зан ва саг», ки истеҳсоли он моҳи октябр оғоз мешавад, шуд<ref>{{Cite web|url=https://variety.com/2024/film/global/guy-ritchie-wife-and-dog-black-bear-1236000436/|title=Guy Ritchie Sets New Film 'Wife and Dog,' Again Set in World of British Aristocracy, With Black Bear Launching in Cannes (EXCLUSIVE)|first=Alex|last=Ritman|date=2024-05-13|access-date=2024-06-03|magazine=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref>. == Ҳаёти шахсӣ == Ӯ бо овозхони амрикоӣ [[Мадонна]] издивоҷ карда буд. Пас аз 7 соли издивоҷ, Мадонна ва Гай Ричӣ тасмим гирифтанд, ки ҷудо шаванд. Ин 15 октябри соли 2008 рӯй дод. 21 ноябри соли 2008 расман ҷудо шуданд. Аз издивоҷаш бо Мадонна коргардон як писар дорад, ки Рокко ном дорад, ки 11 августи соли 2000 таваллуд шудааст: “Ҳар қадаре ки ман бо Рокко вақт гузаронам, ҳамон қадар мехоҳам барои кӯдакон филм эҷод кунам”. Чанде пеш аз ҷудошавӣ Гай ва Мадонна кӯдаки яксоларо аз Малавӣ (Дэвид Банда) ба фарзандӣ гирифтанд. Аз 30 июли соли 2015 Гай Ричӣ бо модел [[Ҷекӣ Эйнслӣ]] издивоҷ кардааст, ки бо ӯ 5 сол пеш аз арӯсӣ мулоқот кардааст. Ин ҳамсарон се фарзанд доранд: писар Рафаэл Ричӣ (тав. 5 сентябри 2011), духтар Ривка Ричӣ (тав. 29 ноябри 2012) ва писар Левӣ Ричӣ (тав. 8 июни 2014). == Варзиш == Гай Ричӣ дар [[каратэ]] ва [[ҷуду]] камарбанди сиёҳ дорад. Вай мухлиси клуби футболи [[Челси (бошгоҳи футбол)|Челсӣ]] аст. 12 августи соли 2015 ӯ камарбанди сиёҳи дилхоҳи худро дар [[ҷиу-ҷитсуи бразилӣ]] аз худи Ҳензо Грэйсӣ гирифт. == Филмнома == === Синамо === {| class="wikitable sortable" |- ! Сол ! Номгӯй ! width=65| Коргардон ! width=65| Филмноманавис ! width=65| Продюсер ! Шарҳҳо |- | 1998 | ''[[Lock, Stock and Two Smoking Barrels]]'' | {{yes}} | {{yes}} | {{no}} | Инчунин коргардони кастинг |- | 2000 | ''[[Snatch (film)|Snatch]]'' | {{yes}} | {{yes}} | {{no}} | |- | 2002 | ''[[Swept Away (2002 film)|Swept Away]]'' | {{yes}} | {{yes}} | {{no}} | |- | 2005 | ''[[Revolver (2005 film)|Revolver]]'' | {{yes}} | {{yes}} | {{no}} | |- | 2008 | ''[[RocknRolla]]'' | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | |- | 2009 | ''[[Sherlock Holmes (2009 film)|Sherlock Holmes]]'' | {{yes}} | {{no}} | {{no}} | |- | 2011 | ''[[Sherlock Holmes: A Game of Shadows]]'' | {{yes}} | {{no}} | {{no}} | |- | 2015 | ''[[The Man from U.N.C.L.E. (film)|The Man from U.N.C.L.E.]]'' | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | |- | 2017 | ''[[King Arthur: Legend of the Sword]]'' | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | |- | rowspan=2| 2019 | ''[[Алоуддин (филм, 2019)|Аладдин]]'' | {{yes}} | {{yes}} | {{no}} | |- | ''[[The Gentlemen (2019 film)|The Gentlemen]]'' | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | |- | 2021 | ''[[Wrath of Man]]'' | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | |- | rowspan=2|2023 | ''[[Operation Fortune: Ruse de Guerre]]'' | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | |- | ''[[Паймони Гай Ричӣ]]'' | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | |- | 2024 | ''[[The Ministry of Ungentlemanly Warfare]]'' | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | |- | 2025 | ''[[Fountain of Youth (2025 film)|Fountain of Youth]]'' | {{yes}} | {{no}} | {{yes}} | rowspan="2" | |- | rowspan="2"| | ''[[In the Grey]]'' | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} |- | ''[[Wife & Dog]]'' | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | |} ===Филми кӯтоҳмуддат=== {| class="wikitable" |- ! Сол ! Номгӯй ! width=65| Коргардон ! width=65| Филмноманавис ! Шарҳҳо |- | 1995 | ''The Hard Case'' | {{yes}} | {{yes}} | |- | 2001 | ''[[The Hire]]'' | {{yes}} | {{yes}} | Қисм: ''[[The Hire#Star|Star]]'' |- |} ===Камео=== {| class="wikitable" |- ! Сол ! Номгӯй ! Нақш |- | 2000 | ''[[Snatch (film)|Snatch]]'' | Марди рӯзномахондаистода |- | 2008 | ''[[RocknRolla]]'' | Марди дучархарон |- | 2017 | ''[[King Arthur: Legend of the Sword]]'' | |- |} ===Телевизион=== {| class="wikitable" |- ! Сол ! Номгӯй ! width=65| Коргардон ! width=65| Продюсери иҷроия ! width=65| Филмноманавис ! Шарҳҳо |- | 2000 | ''[[Lock, Stock...]]'' | {{no}} | {{yes}} | {{yes}} | Қисми навишташуда: "...and Four Stolen Hooves" |- |- | 2024 | ''[[The Gentlemen (2024 TV series)|The Gentlemen]]'' | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | Коргардонӣ 2 қисм ва сенариянависӣ 2 қисм |- | 2025 | ''[[MobLand]]'' | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | rowspan="2" | |- | | ''[[Young Sherlock (British TV series)|Young Sherlock]]'' | {{yes}} | {{yes}} | {{no}} |} == Эзоҳ == {{эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Шахсиятҳо аз рӯи алифбо]] [[Гурӯҳ:Филмноманависони асри XXI]] [[Гурӯҳ:Филмноманависони асри XX]] [[Гурӯҳ:Филмноманависон аз рӯи алифбо]] [[Гурӯҳ:Коргардонҳои синамо аз рӯи алифбо]] [[Гурӯҳ:Афроди зинда]] [[Гурӯҳ:Википедия:Мақолаҳои бо сарчашма аз Викидода]] [[Гурӯҳ:Зодагони соли 1968]] [[Гурӯҳ:Зодагони 10 сентябр]] [[Гурӯҳ:Коргардонҳои Британияи Кабир]] [[Гурӯҳ:Филмноманависони Британияи Кабир]] [[Гурӯҳ:Коргардонҳои асри XX]] [[Гурӯҳ:Коргардонҳои асри XXI]] [[Гурӯҳ:Продюсерони Британияи Кабир]] ay2oa3xofrwmgdt387e2iw1p6fpnpgf Бибиосия Аюбӣ 0 323927 1493114 1484915 2026-11-08T17:26:07Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 1493114 wikitext text/x-wiki {{Ҳамномҳо|Бибиосия (Ҳамном)|Бибиосия}} {{Ҳамнасабҳо|Аюбӣ (Ҳамнасаб)|Аюбӣ}} {{Сиёсатмадор |ном = Бибиосия Аюбӣ |номи аслӣ = Аюбӣ Бибиосия Оймаҳмадзода |тасвир = |бар = |тавсифи тасвир = |ном ҳангоми таваллуд = |номи мустаъор = |таърихи таваллуд = 5.03.1976 |зодгоҳ = {{Зодгоҳ|ноҳияи Хуросон| ноҳияи Хуросон}}, [[ҶШС Тоҷикистон]], [[ИҶШС]] |таърихи даргузашт = |маҳалли даргузашт = |шаҳрвандӣ = {{Парчамбандӣ|Тоҷикистон}} |таҳсилот = [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]] (1997), Академияи хизмати давлатии назди Президенти Федератсияи Россия (2009) |дараҷаи илмӣ = |унвонҳои илмӣ = |миллат = тоҷик |эътиқод = |ҳизб = [[Ҳизби халқии демократии Тоҷикистон]] |ғояҳои асосӣ = |навъи фаъолият = вакили [[Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] |падар = |модар = |ҳамсар = |фарзандон = |ҷоизаҳо = |соядаст = |бари соядаст = |вебгоҳ = |викианбор = }} '''Бибиосия Аюбӣ''' (''Аюбӣ Бибиосия Оймаҳмадзода''; тав. [[5 март]]и [[соли 1976]], [[ноҳияи Хуросон]]) — арбоби давлатӣ, — вакили [[Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] даъвати VI. == Зиндагинома == Бибиосия Аюбӣ [[5 март]]и [[соли 1976]] дар [[ноҳияи Хуросон]] [[вилояти Хатлон]] дар оилаи зиёӣ таваллуд шудааст. Миллаташ тоҷик. Соли 1992 мактаби миёнаи №6-и ноҳияи Хуросонро хатм кардааст. Соли 1997 шуъбаи арабии факултети забонҳои Шарқи Донишгоҳи давлатии миллии Тоҷикистонро бо ихтисоси шарқшинос (забони арабӣ) ба итмом расонида, барои кор ба кафедраи филологияи араби факултети забонҳои Шарқи донишгоҳи мазкур роҳхат гирифтааст. Соли 2009 Академияи хизмати давлатии назди Президенти Федератсияи Россияро бо ихтисоси сиёсатшинос, омӯзгори илмҳои сиёсӣ хатм намудааст. * Аз соли 1998 то 2003 — мутахассис, сармутахассиси Раёсати ҷавонони эҷодкор, донишҷўён ва хонандагони дастгоҳи марказии Кумитаи кор бо ҷавонони назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон, сармутахассиси Раёсати робита бо иттиҳодияҳои ҷамъиятӣ ва муносибатҳои миллӣ, сардори Раёсати ҷавонони эҷодкор, донишҷўён ва хонандагони дастгоҳи марказии Кумитаи кор бо ҷавонони назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон ва муовини раиси Кумитаи кор бо ҷавонони назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон фаъолият намудааст. * Аз декабри соли 2003 то августи соли 2010 — муовини раиси ноҳияи Фирдавсии шаҳри Душанбе, * Аз августи соли 2010 то феврали соли 2014 — муовини раиси Кумитаи забон ва истилоҳоти назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон ифои вазифа намудааст. * Солҳои 2014-2022 дар мансаби муовини директори Агентии хизмати давлатии назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон фаъолият кардааст.<ref>{{Cite web|url=http://www.parlament.tj/deputats/54|title=Аюбӣ Бибиосия Оймаҳмадзода|author=|website=www. majmilli.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2025-03-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230531062821/https://parlament.tj/deputats/54|archivedate=2023-05-31}}</ref> * 2 марти соли 2025 вакили Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон интихоб шудааст. Узви Кумитаи Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба тартиботи ҳуқуқӣ, мудофиа ва амният аст.<ref>{{Cite web|url=https://www.parlament.tj/deputats/54|title=Аюбӣ Бибиосия Оймаҳмадзода|author=|website=www.parlament.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2025-07-10|archivedate=2023-05-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230531062821/https://parlament.tj/deputats/54}}</ref>. == Мукофот == * Ифтихорномаҳои Кумитаи кор бо ҷавонони назди Ҳукумати Ҷумҳуриии Тоҷикистон( соли 2001, соли 2002), * медали «80-солагии ТММ ҶТ» (соли 2007), * Аълочии ифтихории маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон (соли 2009), * Ифтихорномаи КИ ҲХДТ дар шаҳри Душанбе (соли 2009), * медали ҷашнии 10-солагии Қувваҳои Мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон (соли 2018), * Ифтихорномаи Агентии хизмати давлатии назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон (соли 2018), * Сипосномаи Кумитаи кор бо занон ва оилаи назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон (соли 2023).<ref>{{Cite web|url=https://www.parlament.tj/deputats/54|title=Аюбӣ Бибиосия Оймаҳмадзода|author=|website=www.parlament.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2025-07-10|archivedate=2023-05-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230531062821/https://parlament.tj/deputats/54}}</ref>. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Сиёсатмадорони Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Сиёсатмадорон аз рӯи алифбо]] [[Гурӯҳ:Сиёсатмадорони асри XXI]] [[Гурӯҳ:Вакилони Маҷлиси Намояндагони Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати VI]] [[Гурӯҳ:Вакилони Маҷлиси Намояндагони Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати VII]] [[Гурӯҳ:Занони Тоҷикистон дар сиёсат]] [[Гурӯҳ:Занҳо-сиёсатмадорони Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Дорандагони нишони Аълочии маорифи Тоҷикистон]] pi23rdqucpveen0529bo9cobsk2a6xq Нор 0 324444 1493220 1491515 2026-11-08T23:42:47Z Zosya95 54344 /* Аломатҳо ва хусусиятҳо */ 1493220 wikitext text/x-wiki {{Ҳолати тиббӣ |ном = Нор |синонимҳо = {{hlist|Доғи нор| Холи нор}} |тасвир = PortWineStainHand.jpg |андозаи тасвир = 220px |зернависи_тасвир = Доғи нор дар пушти даст |ихтисос = [[Дерматология]] |нишонаҳо = Доғи ҳамвори гулобӣ, сурх ё бунафш дар пӯст |вазниншавӣ = {{Феҳристи нишондор|Ғафсшавии пӯст|Пайдоиши гиреҳчаҳо|[[Хунравӣ]]|Дар баъзе ҳолатҳо [[глаукома]]}} |оғози беморӣ = Модарзод |давомнокӣ = Тамоми умр |сабабҳо = {{Феҳристи нишондор|Ташаккули ғайримуқаррарии рагҳои хун| Аксаран мутатсияи соматикии гени ''GNAQ''}} |ташхис = {{Феҳристи нишондор|Муоинаи зоҳирӣ|Дар ҳолатҳои зарурӣ [[томографияи магнитӣ-резонансӣ]]}} |дифференсиалӣ = {{hlist|[[Невуси оддӣ]]|[[Гемангиомаи кӯдакона]]}} |табобат = Табобати лазерӣ; дар ҳолатҳои муайян ҷарроҳӣ |пешгӯиҳо = Одатан безарар; бо синну сол метавонад тира ва ғафс шавад |паҳншавӣ = 0,3–0,5% навзодон }} '''Нор''' ({{lang-la|nevus flammeus}}) — [[Нуқсонҳои рагҳо|нуқсони модарзодии рагҳои хунгарди пӯст]] аст, ки чун доғи ҳамвори [[пуштӣ]], [[сурх]] ё [[Бунафш|бунафшранг]] намоён мешавад. Нор дар натиҷаи рушди нодуруст ва васеъшавии [[Мӯйраг|мӯйрагҳову]] дигар [[Рагҳои хун|рагҳои хурди пӯст]] пайдо мешавад. Он ба гурӯҳи [[Нуқсони рагӣ|нуқсонҳои рагии дорои гардиши сусти хун]] дохил мешавад ва [[саратон]] намебошад.<ref name="Grenier2026">{{Cite journal|last=Grenier|first=Pierre-Olivier|last2=Liang|first2=Marilyn G.|title=Management of Capillary Malformations|journal=Clinics in Plastic Surgery|year=2026|volume=53|issue=4|pages=555–563|doi=10.1016/j.cps.2026.05.007}}</ref> Доғи нор аз давраи таваллуд вуҷуд дошта, одатан тамоми умр боқӣ мемонад. Он асосан дар [[Рӯй|рӯй]] ва [[Гардан|гардан]] дида шавад ҳам, он метавонад дар дигар қисмҳои бадан низ пайдо шавад. Нор одатан ба саломатӣ зарар намерасонад. Аммо агар дар пешонӣ ё атрофи чашм ҷойгир бошад, баъзан метавонад бо нуқсонҳои рагҳои [[Чашм|чашм]] ё [[Мағзи сар|мағзи сар]] алоқаманд бошад.<ref name="SWS2021">{{Cite journal|title=Consensus Statement for the Management and Treatment of Port-Wine Birthmarks in Sturge-Weber Syndrome|journal=JAMA Dermatology|year=2021|volume=157|issue=1|pages=98–104|doi=10.1001/jamadermatol.2020.4226}}</ref> == Аломатҳо ва хусусиятҳо == Андоза ва шакли нор гуногун буда, он метавонад доғи хурд ё қисми зиёди пӯстро фаро гирад. Дар [[Навзод|навзодон]] ранги он одатан пуштӣ ё сурхи равшан аст. Нор дар кӯдакӣ ҳамвор буда, одатан дард ё хориш надорад. Бо калон шудани кӯдак доғ низ калон мешавад.<ref name="MedlinePlus2025">{{Cite web|url=https://medlineplus.gov/ency/article/001475.htm|title=Port-wine stain|website=MedlinePlus Medical Encyclopedia|publisher=U.S. National Library of Medicine|date=2025-06-03|access-date=2026-10-26}}</ref> Бо гузашти солҳо, махсусан дар рӯй, нор метавонад тағйир ёбад: * '''Тирашавии ранг''' — ранги доғ аз пуштӣ ё сурхи равшан ба сурхи тира ё бунафш табдил меёбад. * '''Ғафсшавии пӯст''' — пӯсти доғдор рафта-рафта ғафс шуда, каме барҷаста мегардад. * '''Пайдоиши гиреҳчаҳо''' — дар баъзе калонсолон дар рӯйи доғ барҷастагиҳои хурди рагӣ пайдо мешаванд, ки ҳангоми осеб дидан метавонанд хунравӣ кунанд. Ин дигаргуниҳо дар ҳама дида намешаванд. Онҳо ба андоза, ҷойгиршавӣ ва ҳолати рагҳои хун вобаста мебошанд.<ref name="AAFP2024">{{Cite web|url=https://www.aafp.org/pubs/afp/issues/2024/0300/newborn-skin-birthmarks.html|title=Newborn Skin: Part II. Birthmarks|last=Snyder|first=Katherine A. M.|last2=Voelckers|first2=Adam D.|website=American Family Physician|year=2024|volume=109|issue=3|pages=217–221}}</ref> {{clear}} == Сабаб ва пайдоиш == Нор ҳангоми инкишофи [[ҷанин]] дар батни модар пайдо мешавад. Дар пӯсти солим мӯйрагҳо [[Оксиген|оксиген]] ва [[Моддаҳои ғизоӣ|моддаҳои ғизоиро]] аз хун ба бофтаҳо мерасонанд. Аммо ҳангоми пайдоиши нор, баъзе аз ин рагҳо нодуруст рушд карда, васеъ мемонанд. Хуни дохили онҳо аз зери пӯст намоён шуда, ранги сурхи доғро ба вуҷуд меорад.<ref name="MedlinePlus2025" /> Таҳқиқоти [[Генетика|генетикӣ]] нишон додаанд, ки бисёр норҳо бо тағйирот дар [[Ген|гени]] [[GNAQ|''GNAQ'']] алоқаманданд. Яке аз тағйироти маълуми ин ген ''c.548G>A'' мебошад, ки фаъолияти [[Сафедаҳо|сафедаи]] ҳосилкардаи ин генро дигар мекунад. Ин тағйирот одатан ҳангоми инкишофи ҷанин пайдо шуда, танҳо дар қисми муайяни ҳуҷайраҳои бадан мавҷуд аст. Чунин тағйиротро [[Мутатсияи соматикӣ|мутатсияи соматикӣ]] ва мавҷудияти ҳуҷайраҳои аз ҷиҳати генетикӣ гуногунро дар як бадан [[мозаикизм]] меноманд.<ref name="Shirley2013">{{Cite journal|last=Shirley|first=Matthew D.|title=Sturge–Weber Syndrome and Port-Wine Stains Caused by Somatic Mutation in GNAQ|journal=The New England Journal of Medicine|year=2013|volume=368|issue=21|pages=1971–1979|doi=10.1056/NEJMoa1213507}}</ref> Аксари норҳо [[Ирсият|ирсӣ]] нестанд ва аз падару модар ба фарзанд намегузаранд. Аммо баъзе нуқсонҳои рагҳои хун, ки ба нор монанданд, метавонанд бо бемориҳои ирсии вобаста ба генҳои [[RASA1|''RASA1'']] ва [[EPHB4|''EPHB4'']] пайваста бошанд.<ref name="GeneReviewsCMAVM">{{Cite web|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK52764/|title=Capillary Malformation-Arteriovenous Malformation Syndrome|last=Bayrak-Toydemir|first=Pinar|last2=Stevenson|first2=David A.|website=GeneReviews|publisher=NCBI Bookshelf|date=2019-09-12|access-date=2026-10-26}}</ref><ref name="ISSVA2025">{{Cite web|url=https://www.issva.org/classification|title=ISSVA Classification for Vascular Anomalies|website=International Society for the Study of Vascular Anomalies|year=2025|access-date=2026-10-26}}</ref> == Фарқ аз дигар доғҳои модарзодӣ == [[File:Mariano Barbacid 2012.jpg|thumb|Пажӯҳишгари соҳаи саратоншиносӣ — Мариано Барбасид]] Норро баъзан бо дигар доғҳои рагии пӯсти навзодон омехта мекунанд, зеро ҳамаи онҳо метавонанд ранги гулобӣ ё сурх дошта бошанд. [[Невуси оддӣ]] (''nevus simplex'') — доғи рагиест, ки дар навзодон бештар дар байни [[Абрӯ|абрӯвон]], пилки чашм ё пушти гардан дида мешавад. Сарҳади доғ одатан норавшан буда, ҳангоми гиря ё баланд шудани ҳарорати бадан сурхтар мешавад. Доғҳои рӯй аксаран дар солҳои нахустини бачагӣ худ аз худ камранг ё тамоман нест мешаванд, аммо доғи пушти гардан метавонад то калонсолӣ боқӣ монад. Баръакси невуси оддӣ, нор одатан нест намешавад.<ref name="NevusSimplex">{{Cite web|url=https://dermnetnz.org/topics/naevus-simplex|title=Naevus simplex|website=DermNet|date=2019-01|author=Wei Wu|access-date=2026-10-26}}</ref> [[Гемангиомаи кӯдакона]] — [[Омоси хушсифат|омоси хушсифати рагӣ]] мебошад, ки аксаран дар ҳафтаҳои нахустини баъди таваллуд намоён шуда, дар моҳҳои аввал тез калон мешавад. Баъдан афзоиши он бас шуда, дар бисёр ҳолатҳо оҳиста-оҳиста хурд мешавад. Нор бошад, нуқсони ташаккули рагҳо аст, на омоси рагӣ ва чунин давраи афзоиши босуръату хурдшавиро надорад.<ref name="AAP2019">{{Cite journal|title=Clinical Practice Guideline for the Management of Infantile Hemangiomas|journal=Pediatrics|year=2019|volume=143|issue=1|pages=e20183475|doi=10.1542/peds.2018-3475}}</ref> == Бемориҳои ҳамроҳ == Аксари норҳо мустақилона пайдо шуда, бо дигар бемориҳо алоқаманд нестанд. Лекин баъзе доғҳои васеъ, махсусан онҳое ки пешонӣ ва атрофи чашмро фаро мегиранд, метавонанд нишонаи нуқсонҳои мураккабтари рагӣ бошанд. === Синдроми Стерҷ–Вебер === [[Синдроми Стерҷ–Вебер]] бемории кам дидашавандаи модарзодиест, ки метавонад рагҳои пӯст, мағзи сар ва чашмро дар бар гирад. Яке аз нишонаҳои он нори рӯй мебошад, ки бештар пешонӣ ва баъзан пилки болои чашмро фаро мегирад. Дар одамони гирифтори ин синдром нуқсонҳои рагии мағзи сар метавонанд боиси [[Саръ|хурӯҷи саръ]], дарди сар ва душвориҳои инкишофи асаб шаванд. Осеби рагҳои чашм бошад, метавонад бо [[Глаукома|глаукома]] (беморие, ки ба [[асаби босира]] осеб мерасонад) алоқаманд бошад. Бояд қайд кард, ки мавҷудияти нор дар пешонӣ маънои онро надорад, ки шахс ҳатман ин синдромро дорад. Аммо чунин ҷойгиршавӣ, махсусан дар кӯдакони навзод, барои арзёбии хатари беморӣ аҳамият дорад.<ref name="SWS2021" /> === Синдроми Клиппел–Треноне === [[Синдроми Клиппел–Треноне]] бо нуқсонҳои рагии пӯст, тағйироти [[Варид|рагҳои варидӣ]] ва афзоиши ғайримуқаррарии бофтаҳои як қисми бадан алоқаманд аст. Дар ин ҳолат доғи сурхи рагӣ метавонад дар даст ё пой ҷойгир шуда, бо калоншавии ҳаҷм ё дарозии узви осебдида ҳамроҳ бошад.<ref name="ISSVA2025"/> == Ташхис == Пизишк одатан норро аз рӯйи намуди доғ, ҷойгиршавӣ ва мавҷуд будани он аз вақти таваллуд ташхис мекунад. Дар аксари ҳолатҳо муоинаи иловагӣ лозим нест. Агар гумон равад, ки осеби рагҳои дарунӣ ё бемории дигар вуҷуд дошта бошад, пизишк метавонад [[Ултрасадо|муоинаи ултрасадоӣ]], [[Томографияи магнитӣ-резонансӣ|томографияи магнитӣ-резонансӣ]] (ТМР) ё санҷиши чашмро тавсия диҳад.<ref name="MedlinePlus2025" /> Кӯдаконе, ки дар пешонӣ ё пилки чашм нор доранд, бояд аз муоинаи мутахассис гузаранд. [[Чашмпизишкӣ|Чашмпизишк]] (офталмолог) мавҷудияти глаукома ва [[Асабшиносӣ|асабпизишк]] нишонаҳои [[синдроми Стерҷ–Вебер|синдроми Стерҷ–Веберро]] месанҷад.<ref name="SWS2021" /> Томографияи мағзи сар барои ҳамаи кӯдакони дорои нор ҳатмӣ нест. Зарурати он вобаста ба ҷойгиршавии доғ ва нишонаҳои беморӣ таъйин мешавад. Натиҷаи муқаррарии томография дар моҳҳои аввали ҳаёт набудани синдроми Стерҷ–Веберро пурра тасдиқ намекунад.<ref name="Neurology2021">{{Cite journal|title=Consensus Statement for the Management and Treatment of Sturge-Weber Syndrome: Neurology, Neuroimaging, and Ophthalmology Recommendations|journal=Pediatric Neurology|year=2021|volume=121|pages=59–66|doi=10.1016/j.pediatrneurol.2021.04.013}}</ref> == Табобат == Нор одатан ба саломатӣ зарар надорад ва на ҳамеша ба табобат ниёз дорад. Муолиҷа асосан барои камранг кардани доғ, пешгирии ғафсшавии пӯст ва беҳтар кардани намуди зоҳирии он гузаронида мешавад.<ref name="AlderHey">{{Cite web|url=https://www.alderhey.nhs.uk/conditions/patient-information-leaflets/laser-treatment-for-capillary-malformation-port-wine-stain/|title=Laser Treatment for Capillary Malformation (Port Wine Stain)|website=Alder Hey Children's Hospital|access-date=2026-10-26}}</ref> === Табобати лазерӣ === Усули асосии табобати нор истифодаи [[Лазер|лазери]] импулсии рангӣ ({{lang-en|pulsed dye laser}}, PDL) мебошад. Ин дастгоҳ ба пӯст импулсҳои кӯтоҳи рӯшноӣ мефиристад, ки онҳоро [[Ҳемоглобин|ҳемоглобини]] хун ҷаббида мегирад. Дар натиҷа, рагҳои васеъшуда гарм шуда, осеб мебинанд ва ранги доғ тадриҷан кам мешавад.<ref name="GOSH">{{Cite web|url=https://www.gosh.nhs.uk/conditions-and-treatments/conditions-we-treat/port-wine-stains/|title=Port wine stains|website=Great Ormond Street Hospital|access-date=2026-10-26}}</ref> Барои ба даст овардани натиҷаи назаррас одатан чандин ҷаласаи табобат лозим буда, самаранокии он ба синну соли бемор, [[ранги пӯст]], ҷойгиршавӣ ва ғафсии доғ вобаста аст. Дар баъзе одамон нор хеле камранг мешавад, аммо дар дигарон танҳо қисман равшан мегардад. Ба пуррагӣ нест кардани доғ на ҳамеша имконпазир аст.<ref name="GOSH" /> Таҳқиқотҳо нишон медиҳанд, ки оғози табобат дар синни хурдсолӣ метавонад натиҷаҳои беҳтар диҳад. Бо вуҷуди ин, вақти муносиби муолиҷа барои ҳар кӯдак алоҳида муайян карда мешавад, махсусан агар истифодаи [[Бедардкунӣ|доруҳои бедардкунанда]] ё [[Беҳушкунӣ|беҳушкунанда]] зарур бошад.<ref name="SWS2021"/> Пас аз табобати лазерӣ пӯст метавонад муваққатан сурх, варам ё кабуд шавад. Баъзан дард, тағйири ранги пӯст ё пайдоиши изи захм низ мушоҳида мешавад. Аммо бо истифодаи дурусти дастгоҳ, осори доимӣ нисбатан кам ба вуҷуд меоянд.<ref name="Nguyen2025">{{Cite journal|last=Nguyen|first=Lynhda|title=Laser and light-based treatments for port-wine birthmarks – a systematic review and network meta-analysis|journal=Journal der Deutschen Dermatologischen Gesellschaft|year=2025|volume=23|issue=3|pages=293–301|doi=10.1111/ddg.15612}}</ref> === Роҳҳои дигар === Агар табобати лазерӣ натиҷаи кофӣ надиҳад, метавон аз намудҳои дигари лазер ё усулҳои рӯшноӣ истифода бурд.<ref name="Nguyen2025" /> Дар ҳолатҳои ғафсшавии зиёди пӯст, пайдоиши гиреҳчаҳои калон ё халалдор шудани доғ ба фаъолияти узвҳо баъзан [[Ҷарроҳӣ|ҷарроҳӣ]] низ лозим мешавад.<ref name="Grenier2026" /> Барои пӯшондани доғ аз [[Воситаҳои ороишӣ|воситаҳои ороишӣ]] ([[Макияж|макияж]]) низ истифода мебаранд. Онҳо ранги доғро муваққатан пинҳон мекунанд, вале ба рагҳои хун таъсир намерасонанд.<ref name="GOSH" /> == Паҳншавӣ == Тибқи таҳқиқот, нор дар 3–5 кӯдак аз ҳар 1000 навзод (0,3–0,5%) дида мешавад. Он ҳам дар писарон ва ҳам дар духтарон пайдо мешавад.<ref name="AAFP2024"/> == Дар фарҳанги тоҷикӣ == Тоҷикон ба духтароне, ки бо доғи нор таваллуд мешаванд, баъзан номҳои Анора, Анорхол, Анорбибӣ ё Анормо медиҳанд. Сабабаш монандии ранги доғ ба ранги анор мебошад. Тибқи боварҳои мардумӣ, чунин номгузорӣ гӯё метавонад боиси камранг шудан ё аз байн рафтани доғ гардад, ки албатта асоси илмӣ надорад.<ref>{{cite journal |last=Хайдаров |first=Шомат |title=Типологическое исследование фитофорной антропонимии таджиков |year=2020 |page=126 |url=https://cyberleninka.ru/article/n/tipologicheskoe-issledovanie-fitofornoy-antroponimii-tadzhikov/pdf}}</ref> == Адабиёт == {{reflist}} [[Гурӯҳ:Нуқсонҳои мӯйрагҳо]] mxs4ai7chidybyiyd4ccjeli52bx8wl 1493221 1493220 2026-11-08T23:42:54Z Zosya95 54344 /* Сабаб ва пайдоиш */ 1493221 wikitext text/x-wiki {{Ҳолати тиббӣ |ном = Нор |синонимҳо = {{hlist|Доғи нор| Холи нор}} |тасвир = PortWineStainHand.jpg |андозаи тасвир = 220px |зернависи_тасвир = Доғи нор дар пушти даст |ихтисос = [[Дерматология]] |нишонаҳо = Доғи ҳамвори гулобӣ, сурх ё бунафш дар пӯст |вазниншавӣ = {{Феҳристи нишондор|Ғафсшавии пӯст|Пайдоиши гиреҳчаҳо|[[Хунравӣ]]|Дар баъзе ҳолатҳо [[глаукома]]}} |оғози беморӣ = Модарзод |давомнокӣ = Тамоми умр |сабабҳо = {{Феҳристи нишондор|Ташаккули ғайримуқаррарии рагҳои хун| Аксаран мутатсияи соматикии гени ''GNAQ''}} |ташхис = {{Феҳристи нишондор|Муоинаи зоҳирӣ|Дар ҳолатҳои зарурӣ [[томографияи магнитӣ-резонансӣ]]}} |дифференсиалӣ = {{hlist|[[Невуси оддӣ]]|[[Гемангиомаи кӯдакона]]}} |табобат = Табобати лазерӣ; дар ҳолатҳои муайян ҷарроҳӣ |пешгӯиҳо = Одатан безарар; бо синну сол метавонад тира ва ғафс шавад |паҳншавӣ = 0,3–0,5% навзодон }} '''Нор''' ({{lang-la|nevus flammeus}}) — [[Нуқсонҳои рагҳо|нуқсони модарзодии рагҳои хунгарди пӯст]] аст, ки чун доғи ҳамвори [[пуштӣ]], [[сурх]] ё [[Бунафш|бунафшранг]] намоён мешавад. Нор дар натиҷаи рушди нодуруст ва васеъшавии [[Мӯйраг|мӯйрагҳову]] дигар [[Рагҳои хун|рагҳои хурди пӯст]] пайдо мешавад. Он ба гурӯҳи [[Нуқсони рагӣ|нуқсонҳои рагии дорои гардиши сусти хун]] дохил мешавад ва [[саратон]] намебошад.<ref name="Grenier2026">{{Cite journal|last=Grenier|first=Pierre-Olivier|last2=Liang|first2=Marilyn G.|title=Management of Capillary Malformations|journal=Clinics in Plastic Surgery|year=2026|volume=53|issue=4|pages=555–563|doi=10.1016/j.cps.2026.05.007}}</ref> Доғи нор аз давраи таваллуд вуҷуд дошта, одатан тамоми умр боқӣ мемонад. Он асосан дар [[Рӯй|рӯй]] ва [[Гардан|гардан]] дида шавад ҳам, он метавонад дар дигар қисмҳои бадан низ пайдо шавад. Нор одатан ба саломатӣ зарар намерасонад. Аммо агар дар пешонӣ ё атрофи чашм ҷойгир бошад, баъзан метавонад бо нуқсонҳои рагҳои [[Чашм|чашм]] ё [[Мағзи сар|мағзи сар]] алоқаманд бошад.<ref name="SWS2021">{{Cite journal|title=Consensus Statement for the Management and Treatment of Port-Wine Birthmarks in Sturge-Weber Syndrome|journal=JAMA Dermatology|year=2021|volume=157|issue=1|pages=98–104|doi=10.1001/jamadermatol.2020.4226}}</ref> == Аломатҳо ва хусусиятҳо == Андоза ва шакли нор гуногун буда, он метавонад доғи хурд ё қисми зиёди пӯстро фаро гирад. Дар [[Навзод|навзодон]] ранги он одатан пуштӣ ё сурхи равшан аст. Нор дар кӯдакӣ ҳамвор буда, одатан дард ё хориш надорад. Бо калон шудани кӯдак доғ низ калон мешавад.<ref name="MedlinePlus2025">{{Cite web|url=https://medlineplus.gov/ency/article/001475.htm|title=Port-wine stain|website=MedlinePlus Medical Encyclopedia|publisher=U.S. National Library of Medicine|date=2025-06-03|access-date=2026-10-26}}</ref> Бо гузашти солҳо, махсусан дар рӯй, нор метавонад тағйир ёбад: * '''Тирашавии ранг''' — ранги доғ аз пуштӣ ё сурхи равшан ба сурхи тира ё бунафш табдил меёбад. * '''Ғафсшавии пӯст''' — пӯсти доғдор рафта-рафта ғафс шуда, каме барҷаста мегардад. * '''Пайдоиши гиреҳчаҳо''' — дар баъзе калонсолон дар рӯйи доғ барҷастагиҳои хурди рагӣ пайдо мешаванд, ки ҳангоми осеб дидан метавонанд хунравӣ кунанд. Ин дигаргуниҳо дар ҳама дида намешаванд. Онҳо ба андоза, ҷойгиршавӣ ва ҳолати рагҳои хун вобаста мебошанд.<ref name="AAFP2024">{{Cite web|url=https://www.aafp.org/pubs/afp/issues/2024/0300/newborn-skin-birthmarks.html|title=Newborn Skin: Part II. Birthmarks|last=Snyder|first=Katherine A. M.|last2=Voelckers|first2=Adam D.|website=American Family Physician|year=2024|volume=109|issue=3|pages=217–221}}</ref> {{clear}} == Сабаб ва пайдоиш == [[Акс:RIAN_archive_359290_Mikhail_Gorbachev.jpg|мини|Доғи нор дар пешонии [[Михаил Горбачёв]]]] Нор ҳангоми инкишофи [[ҷанин]] дар батни модар пайдо мешавад. Дар пӯсти солим мӯйрагҳо [[Оксиген|оксиген]] ва [[Моддаҳои ғизоӣ|моддаҳои ғизоиро]] аз хун ба бофтаҳо мерасонанд. Аммо ҳангоми пайдоиши нор, баъзе аз ин рагҳо нодуруст рушд карда, васеъ мемонанд. Хуни дохили онҳо аз зери пӯст намоён шуда, ранги сурхи доғро ба вуҷуд меорад.<ref name="MedlinePlus2025" /> Таҳқиқоти [[Генетика|генетикӣ]] нишон додаанд, ки бисёр норҳо бо тағйирот дар [[Ген|гени]] [[GNAQ|''GNAQ'']] алоқаманданд. Яке аз тағйироти маълуми ин ген ''c.548G>A'' мебошад, ки фаъолияти [[Сафедаҳо|сафедаи]] ҳосилкардаи ин генро дигар мекунад. Ин тағйирот одатан ҳангоми инкишофи ҷанин пайдо шуда, танҳо дар қисми муайяни ҳуҷайраҳои бадан мавҷуд аст. Чунин тағйиротро [[Мутатсияи соматикӣ|мутатсияи соматикӣ]] ва мавҷудияти ҳуҷайраҳои аз ҷиҳати генетикӣ гуногунро дар як бадан [[мозаикизм]] меноманд.<ref name="Shirley2013">{{Cite journal|last=Shirley|first=Matthew D.|title=Sturge–Weber Syndrome and Port-Wine Stains Caused by Somatic Mutation in GNAQ|journal=The New England Journal of Medicine|year=2013|volume=368|issue=21|pages=1971–1979|doi=10.1056/NEJMoa1213507}}</ref> Аксари норҳо [[Ирсият|ирсӣ]] нестанд ва аз падару модар ба фарзанд намегузаранд. Аммо баъзе нуқсонҳои рагҳои хун, ки ба нор монанданд, метавонанд бо бемориҳои ирсии вобаста ба генҳои [[RASA1|''RASA1'']] ва [[EPHB4|''EPHB4'']] пайваста бошанд.<ref name="GeneReviewsCMAVM">{{Cite web|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK52764/|title=Capillary Malformation-Arteriovenous Malformation Syndrome|last=Bayrak-Toydemir|first=Pinar|last2=Stevenson|first2=David A.|website=GeneReviews|publisher=NCBI Bookshelf|date=2019-09-12|access-date=2026-10-26}}</ref><ref name="ISSVA2025">{{Cite web|url=https://www.issva.org/classification|title=ISSVA Classification for Vascular Anomalies|website=International Society for the Study of Vascular Anomalies|year=2025|access-date=2026-10-26}}</ref> == Фарқ аз дигар доғҳои модарзодӣ == [[File:Mariano Barbacid 2012.jpg|thumb|Пажӯҳишгари соҳаи саратоншиносӣ — Мариано Барбасид]] Норро баъзан бо дигар доғҳои рагии пӯсти навзодон омехта мекунанд, зеро ҳамаи онҳо метавонанд ранги гулобӣ ё сурх дошта бошанд. [[Невуси оддӣ]] (''nevus simplex'') — доғи рагиест, ки дар навзодон бештар дар байни [[Абрӯ|абрӯвон]], пилки чашм ё пушти гардан дида мешавад. Сарҳади доғ одатан норавшан буда, ҳангоми гиря ё баланд шудани ҳарорати бадан сурхтар мешавад. Доғҳои рӯй аксаран дар солҳои нахустини бачагӣ худ аз худ камранг ё тамоман нест мешаванд, аммо доғи пушти гардан метавонад то калонсолӣ боқӣ монад. Баръакси невуси оддӣ, нор одатан нест намешавад.<ref name="NevusSimplex">{{Cite web|url=https://dermnetnz.org/topics/naevus-simplex|title=Naevus simplex|website=DermNet|date=2019-01|author=Wei Wu|access-date=2026-10-26}}</ref> [[Гемангиомаи кӯдакона]] — [[Омоси хушсифат|омоси хушсифати рагӣ]] мебошад, ки аксаран дар ҳафтаҳои нахустини баъди таваллуд намоён шуда, дар моҳҳои аввал тез калон мешавад. Баъдан афзоиши он бас шуда, дар бисёр ҳолатҳо оҳиста-оҳиста хурд мешавад. Нор бошад, нуқсони ташаккули рагҳо аст, на омоси рагӣ ва чунин давраи афзоиши босуръату хурдшавиро надорад.<ref name="AAP2019">{{Cite journal|title=Clinical Practice Guideline for the Management of Infantile Hemangiomas|journal=Pediatrics|year=2019|volume=143|issue=1|pages=e20183475|doi=10.1542/peds.2018-3475}}</ref> == Бемориҳои ҳамроҳ == Аксари норҳо мустақилона пайдо шуда, бо дигар бемориҳо алоқаманд нестанд. Лекин баъзе доғҳои васеъ, махсусан онҳое ки пешонӣ ва атрофи чашмро фаро мегиранд, метавонанд нишонаи нуқсонҳои мураккабтари рагӣ бошанд. === Синдроми Стерҷ–Вебер === [[Синдроми Стерҷ–Вебер]] бемории кам дидашавандаи модарзодиест, ки метавонад рагҳои пӯст, мағзи сар ва чашмро дар бар гирад. Яке аз нишонаҳои он нори рӯй мебошад, ки бештар пешонӣ ва баъзан пилки болои чашмро фаро мегирад. Дар одамони гирифтори ин синдром нуқсонҳои рагии мағзи сар метавонанд боиси [[Саръ|хурӯҷи саръ]], дарди сар ва душвориҳои инкишофи асаб шаванд. Осеби рагҳои чашм бошад, метавонад бо [[Глаукома|глаукома]] (беморие, ки ба [[асаби босира]] осеб мерасонад) алоқаманд бошад. Бояд қайд кард, ки мавҷудияти нор дар пешонӣ маънои онро надорад, ки шахс ҳатман ин синдромро дорад. Аммо чунин ҷойгиршавӣ, махсусан дар кӯдакони навзод, барои арзёбии хатари беморӣ аҳамият дорад.<ref name="SWS2021" /> === Синдроми Клиппел–Треноне === [[Синдроми Клиппел–Треноне]] бо нуқсонҳои рагии пӯст, тағйироти [[Варид|рагҳои варидӣ]] ва афзоиши ғайримуқаррарии бофтаҳои як қисми бадан алоқаманд аст. Дар ин ҳолат доғи сурхи рагӣ метавонад дар даст ё пой ҷойгир шуда, бо калоншавии ҳаҷм ё дарозии узви осебдида ҳамроҳ бошад.<ref name="ISSVA2025"/> == Ташхис == Пизишк одатан норро аз рӯйи намуди доғ, ҷойгиршавӣ ва мавҷуд будани он аз вақти таваллуд ташхис мекунад. Дар аксари ҳолатҳо муоинаи иловагӣ лозим нест. Агар гумон равад, ки осеби рагҳои дарунӣ ё бемории дигар вуҷуд дошта бошад, пизишк метавонад [[Ултрасадо|муоинаи ултрасадоӣ]], [[Томографияи магнитӣ-резонансӣ|томографияи магнитӣ-резонансӣ]] (ТМР) ё санҷиши чашмро тавсия диҳад.<ref name="MedlinePlus2025" /> Кӯдаконе, ки дар пешонӣ ё пилки чашм нор доранд, бояд аз муоинаи мутахассис гузаранд. [[Чашмпизишкӣ|Чашмпизишк]] (офталмолог) мавҷудияти глаукома ва [[Асабшиносӣ|асабпизишк]] нишонаҳои [[синдроми Стерҷ–Вебер|синдроми Стерҷ–Веберро]] месанҷад.<ref name="SWS2021" /> Томографияи мағзи сар барои ҳамаи кӯдакони дорои нор ҳатмӣ нест. Зарурати он вобаста ба ҷойгиршавии доғ ва нишонаҳои беморӣ таъйин мешавад. Натиҷаи муқаррарии томография дар моҳҳои аввали ҳаёт набудани синдроми Стерҷ–Веберро пурра тасдиқ намекунад.<ref name="Neurology2021">{{Cite journal|title=Consensus Statement for the Management and Treatment of Sturge-Weber Syndrome: Neurology, Neuroimaging, and Ophthalmology Recommendations|journal=Pediatric Neurology|year=2021|volume=121|pages=59–66|doi=10.1016/j.pediatrneurol.2021.04.013}}</ref> == Табобат == Нор одатан ба саломатӣ зарар надорад ва на ҳамеша ба табобат ниёз дорад. Муолиҷа асосан барои камранг кардани доғ, пешгирии ғафсшавии пӯст ва беҳтар кардани намуди зоҳирии он гузаронида мешавад.<ref name="AlderHey">{{Cite web|url=https://www.alderhey.nhs.uk/conditions/patient-information-leaflets/laser-treatment-for-capillary-malformation-port-wine-stain/|title=Laser Treatment for Capillary Malformation (Port Wine Stain)|website=Alder Hey Children's Hospital|access-date=2026-10-26}}</ref> === Табобати лазерӣ === Усули асосии табобати нор истифодаи [[Лазер|лазери]] импулсии рангӣ ({{lang-en|pulsed dye laser}}, PDL) мебошад. Ин дастгоҳ ба пӯст импулсҳои кӯтоҳи рӯшноӣ мефиристад, ки онҳоро [[Ҳемоглобин|ҳемоглобини]] хун ҷаббида мегирад. Дар натиҷа, рагҳои васеъшуда гарм шуда, осеб мебинанд ва ранги доғ тадриҷан кам мешавад.<ref name="GOSH">{{Cite web|url=https://www.gosh.nhs.uk/conditions-and-treatments/conditions-we-treat/port-wine-stains/|title=Port wine stains|website=Great Ormond Street Hospital|access-date=2026-10-26}}</ref> Барои ба даст овардани натиҷаи назаррас одатан чандин ҷаласаи табобат лозим буда, самаранокии он ба синну соли бемор, [[ранги пӯст]], ҷойгиршавӣ ва ғафсии доғ вобаста аст. Дар баъзе одамон нор хеле камранг мешавад, аммо дар дигарон танҳо қисман равшан мегардад. Ба пуррагӣ нест кардани доғ на ҳамеша имконпазир аст.<ref name="GOSH" /> Таҳқиқотҳо нишон медиҳанд, ки оғози табобат дар синни хурдсолӣ метавонад натиҷаҳои беҳтар диҳад. Бо вуҷуди ин, вақти муносиби муолиҷа барои ҳар кӯдак алоҳида муайян карда мешавад, махсусан агар истифодаи [[Бедардкунӣ|доруҳои бедардкунанда]] ё [[Беҳушкунӣ|беҳушкунанда]] зарур бошад.<ref name="SWS2021"/> Пас аз табобати лазерӣ пӯст метавонад муваққатан сурх, варам ё кабуд шавад. Баъзан дард, тағйири ранги пӯст ё пайдоиши изи захм низ мушоҳида мешавад. Аммо бо истифодаи дурусти дастгоҳ, осори доимӣ нисбатан кам ба вуҷуд меоянд.<ref name="Nguyen2025">{{Cite journal|last=Nguyen|first=Lynhda|title=Laser and light-based treatments for port-wine birthmarks – a systematic review and network meta-analysis|journal=Journal der Deutschen Dermatologischen Gesellschaft|year=2025|volume=23|issue=3|pages=293–301|doi=10.1111/ddg.15612}}</ref> === Роҳҳои дигар === Агар табобати лазерӣ натиҷаи кофӣ надиҳад, метавон аз намудҳои дигари лазер ё усулҳои рӯшноӣ истифода бурд.<ref name="Nguyen2025" /> Дар ҳолатҳои ғафсшавии зиёди пӯст, пайдоиши гиреҳчаҳои калон ё халалдор шудани доғ ба фаъолияти узвҳо баъзан [[Ҷарроҳӣ|ҷарроҳӣ]] низ лозим мешавад.<ref name="Grenier2026" /> Барои пӯшондани доғ аз [[Воситаҳои ороишӣ|воситаҳои ороишӣ]] ([[Макияж|макияж]]) низ истифода мебаранд. Онҳо ранги доғро муваққатан пинҳон мекунанд, вале ба рагҳои хун таъсир намерасонанд.<ref name="GOSH" /> == Паҳншавӣ == Тибқи таҳқиқот, нор дар 3–5 кӯдак аз ҳар 1000 навзод (0,3–0,5%) дида мешавад. Он ҳам дар писарон ва ҳам дар духтарон пайдо мешавад.<ref name="AAFP2024"/> == Дар фарҳанги тоҷикӣ == Тоҷикон ба духтароне, ки бо доғи нор таваллуд мешаванд, баъзан номҳои Анора, Анорхол, Анорбибӣ ё Анормо медиҳанд. Сабабаш монандии ранги доғ ба ранги анор мебошад. Тибқи боварҳои мардумӣ, чунин номгузорӣ гӯё метавонад боиси камранг шудан ё аз байн рафтани доғ гардад, ки албатта асоси илмӣ надорад.<ref>{{cite journal |last=Хайдаров |first=Шомат |title=Типологическое исследование фитофорной антропонимии таджиков |year=2020 |page=126 |url=https://cyberleninka.ru/article/n/tipologicheskoe-issledovanie-fitofornoy-antroponimii-tadzhikov/pdf}}</ref> == Адабиёт == {{reflist}} [[Гурӯҳ:Нуқсонҳои мӯйрагҳо]] 9lpb3fil6bmxvx3ny93rkfo8v4giwhj Ашкбӯс Донакор 0 324445 1493103 1488419 2026-11-08T15:54:27Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 1493103 wikitext text/x-wiki {{Ходими давлатӣ |ном = Ашкбус Данехкар |ном ҳангоми таваллуд= |тасвир = |вазифа = |тартиб = |парчам = |парчам2 = |аввалдавр = |охирдавр = |пешгузашта = |ҷонишин = |вазифа_2 = |тартиб-дусе_2 = |парчам_2 = |парчам2_2 = |аввалдавр_2 = |охирдавр_2 = |пешгузашта_2 = |ҷонишин_2 = |вазифа_3 = |тартиб_3 = |парчам_3 = |аввалдавр_3 = |охирдавр_3 = |пешгузашта_3 = |ҷонишин_3 = |вазифа_4 = |тартиб_4 = |парчам_4 = |аввалдавр_4 = |охирдавр_4 = |пешгузашта_4 = |ҷонишин_4 = |касб = | зодгоҳ = |дар никоҳи = |фарзандон = |падар = |модар = |соядаст = |бари соядаст = |ҷоизаҳо = |ҷоизаҳо = }} '''Ашкбус Данехкар''' (тав. 21 марти 1946 – 22 феврали 2000) яке аз фармондеҳони амалиёти нерӯи баҳрии Эрон дар [[Ҷанги Эрон ва Ироқ]] ва яке аз тарроҳони асосии набардҳои баҳрии Эрон дар [[халиҷи Форс]] дар давраи ҷанг буд.<ref name="IRNA2000"/> Ӯ дараҷаи [[Бакалавр]] худро дар соҳаи илмҳои баҳрӣ ва таҳқиқоти амалӣ аз Коллеҷи Шоҳигарии Нерӯи Баҳрии Британия (Дартмут) дар соли 1969 гирифта, дараҷаи магистри худро дар соҳаи таҳқиқоти дифоӣ ва стратегӣ аз Коллеҷи Ситоди Хадамоти Дифоии Веллингтони Донишгоҳи Мадрас дар Ҳиндустон дар соли 1984 дарёфт кардааст.<ref name="WikiTreeDanehkar2"/> Ӯ нахуст ҳамчун капитани нерӯи баҳрии артиши подшоҳии Эрон дар амалиёти низомии Артиши Шоҳаншоҳии Эрон дар Зуфар (Оман) дар соли 1975 хидмат кардааст ва баъдан то соли 1998 дар нерӯи баҳрии Ҷумҳурии Исломии Эрон ҳамчун капитан ва адмирал, муовини амалиёти нерӯ ва баъдтар ҳамчун муовини ҳамоҳангсози он фаъолият намудааст.<ref name="IRNA2000"/><ref name="WikiTreeDanehkar2"/> Ӯ ҳамчунин яке аз устодони стратегияи низомӣ ва ҷанги равонӣ дар Донишгоҳи Нерӯи Баҳрии Нӯшаҳр ва омӯзгори доктринаи низомӣ ва таҳқиқоти стратегӣ дар Донишкадаи Муносибатҳои Байналмилалии Вазорати Корҳои Хориҷии Эрон буд.<ref name="WikiTreeDanehkar2">[https://www.wikitree.com/wiki/Danehkar-2 Ashkbous Danehkar (1946 - 2000)], WikiTree</ref><ref name="radioiran2021">[http://www.radioiran.ir/videoDetails/?m=015115&n=796185 Radio Iran (Persian; 21 Feb 2021)] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20240224053209/http://www.radioiran.ir/videoDetails/?m=015115&n=796185 |date=2024-02-24 }} [http://radioiran.ir/VideoDetails/?m=015115&n=1164088 Radio Iran (Persian; 22 Feb 2023)] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20240224053209/http://www.radioiran.ir/videoDetails/?m=015115&n=796185 |date=2024-02-24 }}</ref> == Зиндагинома == Ашкбус Данехкар 21 марти 1946 дар маҳаллаи Ҷаводияи шаҳри [[Теҳрон]] ба дунё омадааст. Падараш Асадуллоҳ соли 1896 дар деҳаи Исмоилободи ҷанубу ғарби [[Теҳрон]] ва модараш Парӣ соли 1916 аз хонаводаи озарии Занҷон будааст.<ref name="WikiTreeDanehkar3"/> Падараш пас аз муҳоҷират ба [[Теҳрон]], корманди маъмурии роҳи оҳани Эрон шуда буд.<ref name="WikiTreeDanehkar3">[https://www.wikitree.com/wiki/Danehkar-3 Asadollah Danehkar (1896 - 1959)], WikiTree</ref> Ашкбус дар манзилҳои хизматии кормандони роҳи оҳан дар хиёбони Шӯш (маҳаллаи Хониобод) ба воя расид ва таҳсилоти ибтидоӣ ва миёнаро ба поён расонд.<ref name="WikiTreeDanehkar2"/> Дар соли 1964 пас аз гирифтани дипломи риёзӣ, ба Донишкадаи афсарӣ қабул гардид ва дар соли 1965 бо бурсия ба Академияи Шоҳигарии Сандҳерсти Британия фиристода шуд.<ref name="Marandi2016">[https://web.archive.org/web/20240215202706/https://dalghakirani.blogspot.com/2016/08/blog-post_8.html Retired 2nd Air Force Brig. Gen. Saifullah (Siamak) Marandi's blog]: "Контр-адмирал Ашкбус Данехкар хамсинфи ман дар академияи офицерон буд. Ӯро соли 1966 ба ҳайси курсант ба Академияи ҳарбии Сандхурст фиристоданд. Ӯ дар давоми ҷанги Эрону Ироқ муовини сардори амалиёти баҳрӣ буд."</ref> Дар соли 1969 дараҷаи бакалаврашро дар соҳаи илмҳои баҳрӣ аз Дартмут гирифт. Аз соли 1969 то 1998 дар Нерӯи Баҳрӣ ва дар соли 1999 дар Вазорати дифои Эрон хидмат кард.<ref name="IRNA2000"/> Ӯ солҳои 1973–1974 ҳамчун посдори сулҳи СММ дар Сайгон (Ветнам) ва дар соли 1975 ҳамчун афсари нерӯи баҳрӣ дар амалиёти Зуфар (Омон) ширкат дошт. Дар соли 1983 дар Ҳиндустон таҳсил намуда, соли 1984 бо дараҷаи магистр баргашт.<ref name="WikiTreeDanehkar2"/> === Ҷанги Эрон ва Ироқ === Дар [[Ҷанги Эрон ва Ироқ]] то соли 1988 муовини амалиёти нерӯи баҳрӣ буд ва аз тарроҳони амалиёти "Марворид" (1980) ва ширкаткунандаи ҷангҳои озодкунии Абадан ва Хуррамшар (1982) маҳсуб меёфт.<ref name="Danehkar1995">Ashkbous Danehkar, "[https://archive.ph/0xgcG Missile Nightmare]", in: [https://kakheaseman.ir/aseman.php?name_id=79853&b=defaamoghadas/&name=defaamoghadas_2_3 Anthem of the Sea Men: Memoirs of the Personnel of the Navy of the Army of Iran] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20240314172840/https://kakheaseman.ir/aseman.php?name_id=79853&b=defaamoghadas/&name=defaamoghadas_2_3 |date=2024-03-14 }}, edited by Mohammad Ali Bakhshi, Iran Army Publication (1st edition, 1995)</ref> Дар моҳи Шаҳривари 1982 капитани киштиҳои ҷангии "Сам" ва "Зол" буд ва дар набардҳои обӣ бо нерӯи баҳрии Ироқ дар Хур-Мӯсо иштирок кард, ки дар он 8 мушаки зиддикишти аз тарафи Ироқ андохта шуданд.<ref name="Danehkar1995"/> Нависандаи австриягӣ Том Купер дар китоби худ низ ин амалиётҳоро шарҳ додааст.<ref name="CooperBishop2002">Tom Cooper and Farzad Bishop, [https://www.google.com/books/edition/Iran_Iraq_War_in_the_Air_1980_1988/974uAQAAIAAJ Iran-Iraq War in the Air 1980-1988], Schiffer Military History (2002)</ref> Дар соли 1986 яке аз фармондеҳони амалиёти Валфажр 8 буд, ки боиси тасарруфи нимҷазираи Фов ва қатъи дастрасии Ироқ ба баҳр шуд.<ref name="maarefjang">[https://web.archive.org/web/20240209154043/https://www.maarefjang.ir/blog/content/%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D8%B4-%D8%AF%D8%B1-%D9%81%D8%A7%D9%88%D8%B9%D9%85%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D9%88%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%AC%D8%B18-45 Section III: Iran Navy in Operation Valfajr 8], Teaching About War, Ali Sayad Shirazi Education Center (1 Nov 2022)</ref><ref name="Haibatullah">Haibatullah Asadi, Operation Valfajr 8 (عملیات والفجر ۸), 2nd edition, Tehran: Iran Sabz Publication (2021)</ref> === Пас аз ҷанг === Аз соли 1989 то 1998 муовини ҳамоҳангсози нерӯи баҳрӣ ва дар соли 1999 мушовири аршади вазири дифоъ буд.<ref name="IRNA2000">[https://www.irna.ir/news/5704426/ Official Iranian News Agency IRNA (Persian), No. 5704426] (22 Feb 2000)</ref> Дар Донишгоҳи нерӯи баҳрии Нӯшаҳр ва Донишкадаи муносибатҳои байналмилалӣ дарс медод.<ref name="IRNA2000"/><ref name="radioiran2021"/> Ӯ дар таҳияи тарҳи нави стратегии нерӯи баҳрӣ, ки то соли 1999 татбиқ мешуд, ширкат дошт ва ҳамчун меъмори доктринаи нави баҳрии Эрон шинохта мешавад.<ref name="IRNA1995">[https://www.irna.ir/news/5850948/ Official Iranian News Agency IRNA (Persian), No. 5850948] (30 Nov 1995)</ref> Ба гуфтаи бархе аз пажӯҳишгарон, ӯ дар даҳаи 1990 меъмори доктринаи дарёии Эрон будааст.<ref name="Posch2012">Walter Posch and Sascha Albrecht, [https://www.swp-berlin.org/publications/products/comments/2012C14_alr_poc.pdf Sabre-Rattling in the Persian Gulf: Legal and military aspects of the ideological confrontation between Iran and the United States], SWP Comments 14/2012, Stiftung Wissenschaft und Politik (SWP), German Institute for International and Security Affairs (April 2012)</ref><ref name="Rasanah2019">"The Military File," in [https://rasanah-iiis.org/english/wp-content/uploads/sites/2/2019/12/November-2019.pdf ''Iran Case File''], Rasanah, International Institute for Iranian Studies (IIIS) (Nov 2019), p. 27</ref><ref name="Rasanah2020">"The Military File," in [https://rasanah-iiis.org/english/wp-content/uploads/sites/2/2020/02/Annual-Strategic-Report-2019.pdf ''Annual Strategic Report 2019''], Rasanah, International Institute for Iranian Studies (IIIS) (Feb 2020), p. 80</ref><ref name="rasanah-iiis">[https://rasanah-iiis.org/english/monitoring-and-translation/reports/irans-navy-will-embrace-a-bold-new-doctrine-in-2019/ Iran’s Navy Will Embrace a Bold New Doctrine in 2019], Rasanah, International Institute for Iranian Studies (IIIS) (10 Jan 2019)</ref><ref name="MilitaryBalance2013">Ch. 7: [https://doi.org/10.1080/04597222.2013.757003 Middle East and North Africa], in The Military Balance, Vol. 113 , pp. 353-414 (2013) doi:[https://doi.org/10.1080/04597222.2013.757003 10.1080/04597222.2013.757003]</ref><ref name="Ward2005">Steven R. Ward, [https://www.jstor.org/stable/4330184 The Continuing Evolution of Iran's Military Doctrine], Middle East Journal, Vol. 59, No. 4 pp. 559-576 (2005) doi:[https://doi.org/10.3751/59.4.12 10.3751/59.4.12]</ref><ref name="Knights2006">Michael Knights, [https://www.google.com/books/edition/Troubled_Waters/qmPfAAAAMAAJ Troubled Waters: Future U.S. Security Assistance in the Persian Gulf], Washington Institute for Near East Policy (2006)</ref><ref name="IranAnders2012">Michael Connel, [https://www.irananders.de/nachricht/detail/565.html Iran's Strategic Navy (German: Irans strategische Marinen)], IranAnders- German magazine specialized in Iran (9 June 2012)</ref> Ӯ нақши муҳим дар муайянсозии марзи баҳрии Эрон ва Покистон дар солҳои 1990-ум дошт.<ref name="Saff2015">Ali Hossein Ahmadi, "Imam Khomeini Naval University of Noshahr," Saff (Iran Army Monthly Magazine), [https://www.aja.ir/portal/file/?435845/415-low.pdf Issue No. 415 (Ser. 1160), pp. 24-29]{{Пайванди мурда|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (22 Nov 2015), p. 29</ref> Ӯ ҳамчунин дар гурӯҳи наҷоти заминларзаи Рӯдбору Манҷили 1990 фаъол буд ва ба гуфтаи муаррихи эронӣ Хусрав Муътазад, нақшаи ҳамаҷонибае барои офатҳои заминларзаро пешниҳод кард, ки мутаассифона иҷро нашуд.<ref name="Qudsonline2017a">Khosrow Motazed, [https://web.archive.org/web/20240209012243/https://media.qudsonline.ir/d/2017/02/08/0/685796.pdf Notes about Earthquake], [https://web.archive.org/web/20240316023106/https://media.qudsonline.ir/d/2017/02/08/0/685797.pdf Qudsonline] Magazine (9 Feb 2017)</ref> Ӯ ҳамчунин дар вазифаи муовини ҳамоҳангсози қароргоҳи баҳрии Хотам-ул-Анбиё ва сухангӯи фармондеҳии амалиётии нерӯ дар машқҳои низомии "Пирӯзӣ 7" (1996) ва "Пирӯзӣ 8" (1997) иштирок дошт.<ref name="IRNA1996b">[https://www.irna.ir/news/5856370/ Official Iranian News Agency IRNA (Persian), No. 5856370] (6 Feb 1996)</ref><ref name="IRNA1996a">[https://www.irna.ir/news/5817235/ Official Iranian News Agency IRNA (Persian), No. 5817235] (24 Nov 1996)</ref><ref name="IRNA1997a">[https://www.irna.ir/news/5771030/ Official Iranian News Agency IRNA (Persian), No. 5771030] (11 Oct 1997)</ref><ref name="AP1997">[https://newsroom.ap.org/editorial-photos-videos/detail?itemid=7ddf56987740d338235eaaa1974107d6 Iran - Military exercises in the Gulf] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20250912205418/https://newsroom.ap.org/editorial-photos-videos/detail?itemid=7ddf56987740d338235eaaa1974107d6 |date=2025-09-12 }}, [https://www.youtube.com/watch?v=01b-jU5Meak AP's Archive YouTube Channel], Associated Press (AP) (17 Oct 1997)</ref><ref name="Guardiani1997">[https://www.newspapers.com/newspage/260866851/ International News], The Guardian from London, p. 17 (17 Oct 1997)</ref> Ӯ 22 феврали 2000 дар синни 53-солагӣ даргузашт. Дар нахустин ҳамоиши миллии [[Уқёнусшиносӣ]] [[Эрон]] (2012) ба хотири хидматҳояш қадрдонӣ шуд.<ref name="isna2012">[https://web.archive.org/web/20240212182325/https://www.isna.ir/news/91032011113/%D8%AF%D8%B1-%D9%86%D8%AE%D8%B3%D8%AA%DB%8C%D9%86-%D9%87%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%D9%85%D9%84%DB%8C-%D8%A7%D9%82%DB%8C%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%B3-%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%AE-%D8%B3%D9%87-%D9%BE%DB%8C%D8%B4%DA%A9%D8%B3%D9%88%D8%AA-%D8%AD%D9%88%D8%B2%D9%87-%D8%A7%D9%82%DB%8C%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%B3 In the first national conference of oceanography, three pioneers in the field of oceanography were honored], ISNA Iranian Students' News Agency (9 June 2012)</ref><ref name="mehrnews2012">[https://web.archive.org/web/20240212182046/https://www.mehrnews.com/news/1621756/%D9%BE%DB%8C%D8%B4%DA%A9%D8%B3%D9%88%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%AD%D9%88%D8%B2%D9%87-%D8%A7%D9%82%DB%8C%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%B3-%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1-%D8%AA%D8%AC%D9%84%DB%8C%D9%84-%D8%B4%D8%AF%D9%86%D8%AF Pioneers of the country's oceanography were honored], Mehr News Agency (9 June 2012)</ref>​ === Осор === Данехкар мақолаҳои зиёдеро дар соҳаҳои илмҳои баҳрӣ, уқёнусшиносӣ, доктринаи нави нерӯи баҳрӣ ва ҷангҳои муосир дар маҷаллаҳои Эрон навиштааст.<ref name="iscac">[https://search.isc.ac/DL/Search/ Islamic World Science Citation Database (ISC)] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20250413235803/https://search.isc.ac/DL/Search/ |date=2025-04-13 }}, Iranian Ministry of Science, Research and Technology (MSRT)</ref><ref name="Saff1999a">Rear Admiral Ashkbous Danehkar, "Operational Doctrine of the Navy of the Islamic Republic of Iran," Saff (Iran Army Monthly Magazine), Issue No. 235, pp. 32-35 (21 Dec 1999)</ref><ref name="Saff1999b">Rear Admiral Ashkbous Danehkar, "Operational Doctrine of the Navy of the Islamic Republic of Iran," Saff (Iran Army Monthly Magazine), Issue No. 238, pp. 40-42 (20 Feb 2000)</ref> Аз ӯ китобчаҳое ба нашр расидаанд, аз ҷумла «Амалиёт ва тактикаи баҳрӣ» ва «Ҷанги равонӣ» аз ҷониби Донишгоҳи нерӯи баҳрии Нӯшаҳр.<ref name="Nadi2022">Hamidreza Nadi, "The Role of the Naval Force in Defense Diplomacy," Scientific Research Quarterly Teaching on Marine Science (published by Imam Khomeini Maritime University), Vol. 8, Issue 4 (No. 27), pp. 252-266 (2022) doi:[https://doi.org/10.22034/rmt.2022.535039.1878 10.22034/rmt.2022.535039.1878]</ref> == Сарчашма == {{Reflist}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Данехкар, Ашкбус}} q0xt076nq4y49kyfaa69zp5vzl8em0z Амалиёти «Бархостани шер» 0 325540 1493084 1487923 2026-11-08T15:00:47Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 1493084 wikitext text/x-wiki {{Қуттии ҳамагонӣ}} '''Амалиёти «Бархостани шер»'''<ref>{{Cite web|url=https://asiaplus.news/tg/2025/06/14/%d2%b3amlai-%d2%b7avobii-eron-ba-isroil-dargiri%d2%b3o-miyoni-du-kishvar-idoma-dorand/|title=Ҳамлаи ҷавобии Эрон ба Исроил. Даргириҳо миёни ду кишвар идома доранд|website=asiaplus.news|publisher=ASIA-Plus|lang=|accessdate=2025-06-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260927070058/https://asiaplus.news/tg/2025/06/14/%d2%b3amlai-%d2%b7avobii-eron-ba-isroil-dargiri%d2%b3o-miyoni-du-kishvar-idoma-dorand/|archivedate=2026-09-27}}</ref> ({{lang-he|‏מבצע עָם כְּלָבִיא‎}}) — як ҳамлаи мушакии тамомъиёр, ки тавассути [[Исроил]] дар 13 июни 2025 бар зидди [[Барномаи ҳастаии Эрон|барномаи ҳастаӣ]] ва зерсохтҳои мушаки боллистики Эрон анҷом шуд.<ref>{{Cite web|url=https://www.rfi.fr/ru/в-мире/20250613-израиль-нанес-масштабные-удары-по-ирану|title=Израиль нанес масштабные удары по Ирану|website=[[Radio France Internationale]]|date=2025-06-13|lang=ru|access-date=2025-06-13}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.calcalist.co.il/updates_news/article/bkop6ktqle|title=צה"ל תקף באיראן, מצב מיוחד בעורף; ארה״ב: אנחנו לא מעורבים &#124; כלכליסט|website=[[Калькалист]]|date=2025-06-13|lang=he}}</ref> Ин ҳамла бо амалиёти «'''[[Ваъдаи содиқ 3]]'''»-и [[Эрон]] посух дода шуд. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{ПБ}} er000cnbnfu5w99j5fr5fct7udzxcbs Динпур 0 325650 1493176 1492978 2026-11-08T20:39:43Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 1493176 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Динпур | official_name = Динпур, Dera Ismail Khan | settlement_type = Деҳот ва Шӯрои Иттифоқ | pushpin_map = Покистон | pushpin_label_position = right | pushpin_map_caption = Макон дар Покистон | coordinates = {{coord|31.8265|70.8794|region:PK_type:city|display=inline,title}} | subdivision_type = Кишвар | subdivision_name = {{flag|Покистон}} | subdivision_type1 = Вилоят | subdivision_name1 = [[Хайбер-Пахтунхва]] | subdivision_type2 = Ноҳия | subdivision_name2 = [[Ноҳияи Дера Исмоилхон]] | elevation_m = 175 | population_total = | population_as_of = | timezone1 = [[Вақти стандартии Покистон|PST]] | utc_offset1 = +5 | postal_code_type = Почтаи | postal_code = 29100 | area_code_type = Кодекси телефон | area_code = | website = | image_skyline = | founder = Аҳсан Алӣ Динпур }} '''Динпур''' деҳот ва шӯрои иттифоқи дар [[Ноҳияи Дера Исмоилхон]] дар [[Хайбер-Пахтунхва]], Покистон мебошад. Он дар ҷанубу шарқи пойтахти ноҳия Дера Исмоилхон ҷойгир аст ва дар баландии тақрибан 175 метр аз сатҳи баҳр қарор дорад.<ref>{{Cite web|title=Нақшаҳо, обу ҳаво ва фурудгоҳҳо барои Динпур, Покистон|url=https://www.fallingrain.com/world/PK/03/Dinpur.html|access-date=2025-06-18|website=www.fallingrain.com|accessdate=2025-06-23|archivedate=2025-06-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250615032821/https://www.fallingrain.com/world/PK/03/Dinpur.html}}</ref><ref>{{Cite web|title=GeoNames.org|url=https://www.geonames.org/1419039/dinpur.html|access-date=2025-06-18|website=www.geonames.org}}</ref> == Идоракунӣ == Динпур қисми [[Теҳсили Дера Исмоилхон]] буда, ҳамчун як воҳиди ҳокимияти маҳаллӣ (Шӯрои Иттифоқ) дар зери идораи вилоятӣ фаъолият мекунад.<ref>{{Cite web|title=Динпур|url=https://www.wikidata.org/wiki/Q134892110|access-date=2025-06-18|website=www.wikidata.org|language=en}}</ref> == Аҳолӣ ва иқтисод == Динпур як ҷамоаи асосан кишоварзӣ аст, ки аз заминҳои ҳосилхез ва инфрасохтори обёрӣ баҳра мебарад. Кӯмакҳои асосии он шомил мешаванд: гандум, ҷуворимакка, қандсахт ва пахта. == Таълим == Деҳот як мактаби давлатӣ дорад, ки мактаби миёнаи ҳукумати Динпур мебошад, инчунин мактаби ибтидоии Динпур низ ҳаст, ки аҳолии маҳаллиро хизмат мерасонад.<ref>{{Cite web|title=Мактаби миёнаи ҳукумати Динпур Дера, Мактаби миёнаи ҳукумати Динпур Дера Исмоилхон {{!}} RemoteHub|url=https://www.remotehub.com/governmenthighschool.dinpurdera|access-date=2025-06-18|website=www.remotehub.com|language=en|accessdate=2025-06-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250615032821/https://www.remotehub.com/governmenthighschool.dinpurdera|archivedate=2025-06-15}}</ref><ref>{{Cite web|title=Мактаби ибтидоии Динпур {{!}} Дера Исмоилхон|url=https://www.archivesouthasia.com/PK/din-pur-primary-school|access-date=2025-06-18|website=ArchiveSouthAsia|language=en}}</ref> == Рушд == Солҳои ахир ба рушд ва пешравии ҷомеа дар Динпур бо беҳбудии дастрасии ба таълим, интернет ва маърифати ҷавонон мусоидат кардааст.<ref>{{Cite journal|last=Wikinews contributors|date=2025-06-15|title=Динпур, Дера Исмоилхон: Рушдҳои охир ва навигарии ҷомеа|url=https://en.wikinews.org/wiki/Dinpur,_Dera_Ismail_Khan:_Recent_Developments_and_Community_Update|journal=Wikinews}} {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20250615032847/https://en.wikinews.org/wiki/Dinpur,_Dera_Ismail_Khan:_Recent_Developments_and_Community_Update |date=2025-06-15 }}</ref><ref>{{Cite web|date=2025-03-18|title=Динпур Дера Исмоилхон Назаре ба ҳама вақт|url=https://www.slideshare.net/slideshow/dinpur-dera-ismail-khan-overview-of-all-time/276860511|access-date=2025-06-18|website=SlideShare|language=en}}</ref> == Саломатӣ == Дар майи соли 2025, ҳукуматии вилоят 1,11 миллиард рупии Покистонро барои таъсиси лӯлаи кардиологӣ ва маркази сӯхтатаро дар Муфти Меҳмуд Мемориал Ҳоспитал ва Шифохонаи марказии Дера Исмоилхон фароҳам кард. Ин муассисаҳо барои сокинони Динпур хизмат мерасонанд.<ref>{{cite news |title=1,11 миллиард рупия барои лӯлаҳои кардиология ва маркази сӯхтатар дар Дера |publisher=Dawn |date=26 май 2025 |url=https://www.dawn.com/news/1836706 |access-date=18 июн 2025}}</ref> == Амният ва ҳифзи ҳуқуқ == Пас аз ҳодисаҳои амниятӣ дар ноҳия, аз ҷумла ҳамлаҳои ракетӣ ба минтақаҳои низомӣ ва ёдгорҳои ҳарбӣ дар декабри 2022, амалиёти пулис дар Динпур ва минтақаҳои атроф гузаронида шуд. Якчанд нафар ба унвони гумонбаршудагон дастгир гардиданд.<ref>{{cite news |title=Ракетаҳо дар Дера Исмоилхон; гумонбарон дастгир шуданд |publisher=Dawn |date=23 декабри 2022 |url=https://www.dawn.com/news/919049 |access-date=18 июн 2025}}</ref> == Барқ ва эътирозҳо == Дар зимистони 2022-2023, сӯхтани барқ дар Динпур бо эътирозҳои ҷамъиятӣ мувоҷеҳ шуд. Мақсади эътирозгарон бастани роҳҳо, аз ҷумла **Роҳи Динпур** ва сӯхтани чархҳоро барои талаб кардани таъминкунандаи барқ аст.<ref>{{cite news |title=Р居民 Дера Исмоилхон бар муқобили шиддатнокии барқ эътироз карданд |publisher=Dawn |date=16 май 2023 |url=https://www.dawn.com/news/1745391 |access-date=18 июн 2025}}</ref> == Мусоиди маҳаллии ҳокимият == Дар апрели соли 2023, комиссари ёрдамчии маҳаллӣ барои санҷиши ғайриодии муассисаҳои саломатӣ дар Динпур омада, маъзарат дар муассисаҳои тиббӣ ва талаботи беҳбудӣ оид ба масъулиятро муайян кард.<ref>{{cite news |title=Мусоиди муассисаҳои тиббӣ дар Динпур |publisher=Dawn |date=2 апрели 2023 |url=https://www.dawn.com/news/1138787 |access-date=18 июн 2025}}</ref> == Ашхоси машҳур == *'''Ghulam Muhammad Din Puri''' (1835–1936), донишманд исломӣ ва бунёдгузори Динпур Шариф.<ref>{{cite wiki |title=Ghulam Muhammad Din Puri |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Ghulam_Muhammad_Din_Puri |access-date=18 июн 2025}}</ref> == Почтаи расмӣ == Почтаи расмии Динпур **29100** мебошад.<ref>{{Cite web|title=Динпур, Дера Исмоилхон - Почтаи расмии 29100|url=https://www.pakistanpostcode.com/khyber-pakhtunkhwa-dera-ismail-khan-din-pur-29100.html|access-date=2025-06-18|website=www.pakistanpostcode.com}}</ref> == Мақолаҳо == <references /> == Линкҳои берунӣ == * [https://dinpurdikhan.com Сайти расмии/ғайрирасмии ҷомеа]{{Пайванди мурда|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Category:Деҳотҳо дар Ноҳияи Дера Исмоилхон]] [[Category:Шӯрои Иттифоқи Хайбер-Пахтунхва]] [[Category:Ҷойҳои аҳолинишин дар Ноҳияи Дера Исмоилхон]] s0c05ueutbyn1jj4l39qisai43h3o67 Рембрандт 0 327387 1493277 1447797 2026-11-09T07:57:35Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 1493277 wikitext text/x-wiki {{Рассом}} '''Рембрандт Харменсзун ван Райн''' ( {{Lang-nl|Rembrandt Harmenszoon van Rijn}}, нидерландский: [ˈrɛmbrɑnt ˈɦɑrmə(n)soːn vɑn ˈrɛin] дар бораи парванда; [[15 июл|15 июли соли]] [[Соли 1606|1606]] – [[4 октябр|4 октябри]] [[соли 1669]] ) [[Рассом|рассоми]] ҳолландии асри заррини ҳолланд буд: [[Наққошӣ|рассом]], [[Расм|наққош]] ва кандакор дар техникаи кандакорӣ, устоди бузурги хиароскуро ва бузургтарин намояндаи асри тиллоии рассомии ҳолландӣ <ref name="БСЭ">{{Книга|автор=Доброклонский М. В.|часть=Рембрандт, Харменс ван Рейн|заглавие=Большая советская энциклопедия|ответственный=Гл. ред. С.&nbsp;И. Вавилов|издание=2-е изд|место=М.|издательство=Сов. энциклопедия|год=1965|страницы=|isbn=|тираж=}}</ref> . Вай ягона рассоми ҳолландист, ки аз бино бар аҳамияти махсусаш, ӯро на бо насаб ё номи пуррааш, балки танҳо Рембрандт меномиданд. Ӯ тавониста дар асарҳои худ тамоми бахшҳои таҷрибаҳои инсониро бо шиддати эҳсосӣ, ки [[Ҳунарҳои таҷассумӣ|дар ҳунарҳои таҷассумии]] пеш аз ӯ номаълум буд, таҷассум кунад <ref name="euroart">{{Книга|автор=[[Каптерева, Татьяна Павловна|Т. Каптерева]].|часть=Рембрандт Харменс ван Рейн|заглавие=Европейское искусство: Живопись. Скульптура. Графика: Энциклопедия|ссылка=http://slovari.yandex.ru/dict/euroart/article/ei/ei3-0095.htm|ответственный=|издание=|место=М.|издательство=Белый город|год=2006|том=3|страницы=|страниц=|серия=|isbn=|тираж=}} {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20090330023053/http://slovari.yandex.ru/dict/euroart/article/ei/ei3-0095.htm |date=2009-03-30 }} {{Cite web|url=http://slovari.yandex.ru/dict/euroart/article/ei/ei3-0095.htm|title=Архивированная копия|accessdate=2009-02-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090330023053/http://slovari.yandex.ru/dict/euroart/article/ei/ei3-0095.htm|archivedate=2009-03-30}}</ref> . Асарҳои Рембрандт, ки аз ҷиҳати [[жанр]] хеле гуногунанд, ба тамошобин ҷаҳони маънавии беинтиҳои таҷрибаҳо ва эҳсосоти инсониро ошкор мекунанд . == Зиндагинома == === Солҳои донишҷӯӣ === Рембрандт Харменсзун ("писари Хармен") ван Рейн 15 июли соли 1606 <ref name="BRE">{{БРЭ|2=28|3=381—382|автор=Н. А. Истомина|статья=Рембрандт|ссылка=https://old.bigenc.ru/fine_art/text/3505358}}</ref> (тибқи баъзе манбаъҳо, соли 1607) дар бисёрфарзанд ва соҳиби осиёби сарватманд Хармен Герритсзун ван Рейн дар Лейден ба дунё омадааст. Падари рассом пайрави Калисои Ислоҳоти Ҳолланд буд. Модараш католик буд . Худи Рембрандт эҳтимолан протестант буд ва ҳамаи фарзандонашро дар калисоҳои протестантӣ таъмид дода буд. [[Акс:Musicerend_gezelschap_Rijksmuseum_SK-A-4674.jpeg|мини|277x277пкс|Рембрандт. Аллегорияи мусиқӣ. 1626. Рангҳои равғанӣ дар панел. Осорхонаи Лакенҳол, Лейден. Намунае аз таъсири П. Ластман ба Рембрандти ҷавон.]] == Пирони Рембрандт == <gallery class="center" widths="150px" heights="180px"> Акс:Rembrandt_Harmenszoon_van_Rijn_-_An_Old_Man_in_Red.JPG|пайванд=Файл:Rembrandt_Harmenszoon_van_Rijn_-_An_Old_Man_in_Red.JPG Акс:Rembrandt_Harmenszoon_van_Rijn_-_Bust_of_an_Old_Man_in_a_Fur_Cap.JPG|пайванд=Файл:Rembrandt_Harmenszoon_van_Rijn_-_Bust_of_an_Old_Man_in_a_Fur_Cap.JPG Акс:Rembrandt_Harmensz._van_Rijn_106.jpg|пайванд=Файл:Rembrandt_Harmensz._van_Rijn_106.jpg Акс:Rembrandt_Harmensz._van_Rijn_114.jpg|пайванд=Файл:Rembrandt_Harmensz._van_Rijn_114.jpg Акс:Portrait-of-an-Old-Jew.jpg|пайванд=Файл:Portrait-of-an-Old-Jew.jpg </gallery> == Эзоҳ == <references responsive="1"></references> == Дар синамо == * Рембрандт / Рембрандт - коргардон Александр Корда (Британияи Кабир, 1936). Дар нақши Чарлз Лотон * " Рембрандт: Портрет 1669 " / Rembrandt fecit 1669 — коргардон Ҷос Стеллинг (Нидерландия, 1977). Дар асоси роли Тон де Кофф. * «Рембрандт» / Рембрандт - коргардон Чарлз Маттон (Олмон, Фаронса, Нидерландия, 1999). * Мушоҳидаи шабона – коргардон Питер Гринуэй (Британияи Кабир, Фаронса, Канада, Олмон, Лаҳистон, 2007). Дар нақши Мартин Фриман . * "J'accuse!"-и Рембрандт / "J'accuse!"-и Рембрандт — коргардон Питер Гринуэй (Британияи Кабир, 2008). Дар нақши Мартин Фриман . == Пайвандҳо == * [https://www.hermitagemuseum.org/wps/portal/hermitage/what-s-on/temp_exh/1999_2013/hm4_1_129/?lng=ru Наққошиҳои Рембрандт аз коллексияи Д. А. Ровинский дар Осорхонаи Эрмитажи давлатӣ] . Намоишгоҳ дар Осорхонаи Эрмитажи давлатӣ, 17 марти соли 2006 – 11 июни соли 2006 * [http://rembr.ru/ Вебсайти русӣ дар бораи ҳаёт ва фаъолияти Рембрандт] * [http://www.rembrandts.ru Вебсайти русӣ дар бораи Рембрандт бо таҳлили расмҳои асосии ӯ.] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20101006043511/http://www.rembrandts.ru/ |date=2010-10-06 }} * [https://web.archive.org/web/20120513080039/http://staff.science.uva.nl/~fjseins/RembrandtCatalogue/ Каталоги пурраи расмҳои Рембрандт, тибқи Лоиҳаи тадқиқотии Рембрандт] * [http://gallerix.ru/storeroom/982007568/ ''Каталоги пурраи расмҳои Рембрандт аз Лоиҳаи тадқиқотии Рембрандт, ки бо қарори баланд бо забони русӣ дастрас аст.''] * Рембрандт * [https://web.archive.org/web/20130507135302/http://art-drawing.ru/biographies/brief-biographies/1224-rembrandt-harmensz-van-rijn рассоми ҳолландӣ Рембрандт] * ''Дмитриевская Л. Н.'' [http://mirfilologa.ru/index.php/articles/cultura/55-kniga-v-tvorchestve-rembrandta Тасвири китоб дар асарҳои Рембрандт] {{Clear}} [[Гурӯҳ:Рассомон аз рӯи алифбо]] [[Гурӯҳ:Шахсиятҳо аз рӯи алифбо]] [[Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1669]] [[Гурӯҳ:Даргузаштагони 4 октябр]] [[Гурӯҳ:Википедия:Мақолаҳои бо сарчашма аз Викидода]] [[Гурӯҳ:Зодагони соли 1606]] [[Гурӯҳ:Зодагони 15 июл]] 9sjqu2wurmmkuxbg76oca3tczzs8lj0 Далер Меҳтоҷов 0 328367 1493170 1487941 2026-11-08T19:51:49Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 1493170 wikitext text/x-wiki {{Рассом |ном = Далер Миҳтоҷов |акс = |андозаи_акс = |тавсифи_акс = |номи_аслӣ = Далер Миҳтоҷов |таърихи_таваллуд = 1976 |маҳалли_таваллуд = [[ноҳияи Хуросон]], [[вилояти Хатлон]], [[ҶШС Тоҷикистон]] |шаҳрвандӣ = {{flag|Tajikistan}} |пеша = [[Рассом]], [[омӯзгор]], тарроҳ, рассоми синамо |мактаб = [[Коллеҷи ҷумҳуриявии рассомии ба номи М. Олимов]], [[Донишкадаи давлатии фарҳанг ва санъати Тоҷикистон ба номи Мирзо Турсунзода|ДДФСТ ба номи М. Турсунзода]] |услуб = [[Рамзгароӣ|Символизм]], [[Экспрессионизм]], ороишгарӣ |солҳои_фаъолият = 2000 — то ҳол |ҷоизаҳо = [[Аълочии фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон]] (2016) }} '''Далер Миҳтоҷов''' (зод. 1976, [[ноҳияи Хуросон]], [[ҶШС Тоҷикистон]]) — [[рассом]], тарроҳ, омӯзгори варзида ва рассоми синамо. [[Аълочии фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон]] (2016). == Зиндагинома == Далер Миҳтоҷов соли 1976 дар [[ноҳияи Хуросон]]-и [[вилояти Хатлон]] дар оилаи зиёӣ ба дунё омадааст. Таҳсилоти ибтидоиро дар зодгоҳаш гирифтааст. === Таҳсилот === * '''1992—2001:''' [[Коллеҷи ҷумҳуриявии рассомии ба номи М. Олимов]] (ихтисоси рассом-ороишгар, хатм бо дипломи аъло). * '''2006:''' [[Донишкадаи давлатии фарҳанг ва санъати Тоҷикистон ба номи Мирзо Турсунзода|Донишкадаи давлатии ҳунарҳои зебои ба номи М. Турсунзода]] (ихтисоси рассом-дизайнер, хатм бо дипломи аъло). * '''2015:''' Донишгоҳи давлатии фарҳанг ва санъати Москва (МГУКИ) — такмили ихтисос. == Фаъолияти ҳунарӣ == Аз соли 2007 Далер Миҳтоҷов дар Коллеҷи ҷумҳуриявии рассомии ба номи М. Олимов ба ҳайси омӯзгори фанни «Тарроҳӣ ва ороишгарӣ» фаъолият мекунад. Ӯ зиёда аз 26 сол таҷрибаи омӯзгорӣ ва эҷодӣ дорад. Ӯ бо телевизион, театр ва кино ҳамкории пурсамар дошта, муаллифи зиёда аз 50 лоиҳаи ороишии барномаҳои телевизионӣ ва консертҳои давлатӣ мебошад. === Синамо === Ҳамчун рассом-таҳиягар (Production Designer) дар офаридани филмҳои зерин саҳм гузоштааст: * «Муҷассамаи ишқ» (2003, корг. У. Мирзоширинов); * «Қиёми рӯз» (2009, корг. [[Носир Саидов]]); * «Умед ба адолат» (2012); * «Гунҷишки сафед» (2014); * «Сафари ҳавоӣ» (2015, корг. Д. Раҳматов); * «Бункер» (2019, корг. Диловар Султонӣ). Филми «[[Бункер (филм, 2019)|Бункер]]» дар фестивалҳои байналмилалии [[Сочи]] (Русия), Экс-ан-Прованс ([[Фаронса]]) ва Бангладеш иштирок намудааст.<ref name="bunker">{{Cite web|url=https://khovar.tj/2020/02/yvabunker-dar-kinofestivali-a-onii-sochi-ishtirok-mekunad/|title=Филми «Бункер» дар Кинофестивали ҷаҳонии Сочи иштирок мекунад|website=khovar.tj|accessdate=2026-02-16}}</ref> == Намоишгоҳҳо == Асарҳои рассом дар бисёр кишварҳои ҷаҳон, аз ҷумла [[Туркия]], [[Чин]], [[Узбекистон]], [[Қазоқистон]], [[Россия]], [[Беларус]], [[Украина]], [[Кипр]] ва [[Юнон]] ба намоиш гузошта шудаанд. === Намоишгоҳҳои инфиродӣ: === * '''2008''' — Аввалин намоиши шахсӣ (Осорхонаи ба номи К. Беҳзод); * '''2009''' — Намоиши шахсӣ дар дафтари Швейтсария дар Тоҷикистон; * '''2010''' — Намоиши шахсии муштарак (шаҳри [[Анқара]], Туркия); * '''2013''' — «Кӯзаҳо чӣ мегӯянд?» (Осорхонаи миллии Тоҷикистон);<ref name="ozodi">{{Cite web|url=https://www.ozodi.org/a/interwiev-with-daler-mehtojev/24817073.html|title=Далер Меҳтоҷов: "Кӯзаҳо бо инсон бидуни забон ҳарф мегӯянд"|website=ozodi.org|accessdate=2026-02-16}}</ref> * '''2016''' — «Гулбоғи Хайём» (Осорхонаи миллии Тоҷикистон); * '''2017''' — «Сири кӯзаҳо» (Сафоратхонаи Фаронса дар Душанбе); * '''2018''' — «Хати сурх» (Меҳмонхонаи «Serena»); * '''2021''' — Намоиши вертуалӣ «Роҳи сурх»; * '''2022''' — «Гиряи лолаҳо» (Меҳмонхонаи «Serena»).<ref name="asiaplus">{{Cite web|url=https://asiaplus.news/2026/02/14/kogda-kartiny-govoryat-kak-daler-mikhtodzhov-prodvigaet-iskusstvo-tadzhikistana/|title=Как Далер Михтоджов продвигает искусство Таджикистана|website=asiaplus.news|accessdate=2026-02-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260927112808/https://asiaplus.news/2026/02/14/kogda-kartiny-govoryat-kak-daler-mikhtodzhov-prodvigaet-iskusstvo-tadzhikistana/|archivedate=2026-09-27}}</ref> == Лоиҳаҳои муҳим == * '''Ороиши «Карон» (2013):''' Лоиҳаи ороишии саҳроӣ дар шаҳри бостонии Карон ([[Дарвоз]]). * '''EXPO-2019:''' Ороиши павилони Тоҷикистон дар намоишгоҳи ҷаҳонии ЭКСПО-2019 дар шаҳри [[Пекин]] (соҳиби ҷойи 1-ум). * '''Қасри Миллат (2024–2025):''' Таҳия ва офаридани силсилаи 22 асари бузургҳаҷми таърихӣ аз давраи Пешдодиён то замони Истиқлол. * '''Театри Миллӣ (2025–2026):''' Офаридани 3 асари таърихӣ дар мавзӯи «Фарҳанг». == Ҷоизаҳо == * [[Аълочии фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон]] (2016); * Ҷойи 1-ум, EXPO-2019 (Пекин, Чин); * Ҷойи 2-юм, озмуни байналмилалии «Дунё. Қувват. Одам» (Остона, Қазоқистон, 2016); * Барандаи озмуни «Беҳтарин 100 плакат» (Минск, Беларус, 2018); * Муаллифи логотипи расмии «2018 — Соли рушди сайёҳӣ ва ҳунарҳои мардумӣ». == Эзоҳ == {{Reflist}} [[Гурӯҳ:Рассомони Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Рассомони синамои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Зодагони ноҳияи Хуросон]] [[Гурӯҳ:Зодагони соли 1976]] s3cfm6pz7irwlxl5k8rk3jv1sucy09v Системаи додгоҳӣ 0 328498 1493298 1455289 2026-11-09T10:39:10Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 1493298 wikitext text/x-wiki '''Системаи додгоҳӣ''' — маҷмӯи мақомоти додгоҳии давлати муайян, ки тибқи қонунгузории миллӣ, бо назардошти қаламрав ва, чун қоида, тахассус ташкил карда шудаанд. Низоми судӣ дар шахси мансабдорон ( [[додрас|додрасҳо]]) — ягона ва ваколатдори ҳокимияти судӣ. Системаи додгоҳӣ — қисми дастгоҳи давлатӣ, аммо бояд аз дигар мақомоти давлатӣ дараҷаи баланди мустақилият дошта бошад. Он ҳамчун довар дар баҳсҳо дар бораи [[қонун]] <ref>{{книга Теория государства и права: Учебник для вузов / Под ред. проф. В.М. Корельского, В.Д. Перевалова. 2-е изд., изм. и доп. Москва, "НОРМА", 2002, с. 144, 616 с.isbn 5-89123-388-6 </ref> ва фишанги асосии системаи боздорӣ ва тавозун дар [[ҳокимияти давлатӣ]] амал мекунад. Сохтмони системаи додгоҳӣ (яъне низоми судӣ) дар кишварҳои гуногун аз шароити мушаххаси рушди таърихии адолати додгоҳӣ, андозаи худи [[кишвар]] ва хусусиятҳои низоми ҳуқуқӣ вобаста аст. Аммо, ҳамеша ва дар ҳама ҷо вазифаи асосии системаи додгоҳӣ ин аст, ки... — татбиқи бевоситаи адолати додгоҳӣ. Системаҳои додгоҳии кишварҳои пешрафта аксар вақт тақсимоти додгоҳҳоро ба додгоҳҳои умумӣ ва махсусгардонидашуда — вобаста ба хусусияти парвандаҳо ва шахсияти айбдоршаванда, пешбинӣ мекунанд. Ҳамчунин доштани ҳадди ақал се додгоҳ барои баррасии парвандаҳо ва таъмини шикоятҳои самаранок муқаррарӣ ҳисобида мешавад. Ин низомро додгоҳи олии кишвар — одатан Додгоҳи Олӣ роҳбарӣ мекунад. Дар баъзе кишварҳо ([[Русия]], [[ИМА]] ) додгоҳҳои низомӣ (трибуналҳо) мавҷуданд, ки салоҳияти онҳо парвандаҳои [[Ҳуқуқвайронкунӣ (мазмунҳо)|ҳуқуқвайронкуниҳои содиршуда]] аз ҷониби хизматчиёни ҳарбӣ мебошад <ref>В Україні військові суди ліквідовані з [[15 вересня]] [[2010]] року [http://zakon2.rada.gov.ua/laws/show/2453-17/parao2908#o2908 п. 4 Перехідних положень Закону України «Про судоустрій і статус суддів»] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20191015065109/https://zakon2.rada.gov.ua/laws/show/2453-17/parao2908#o2908 |date=2019-10-15 }}</ref>.. Дар баробари [[додгоҳ|додгоҳҳо]], системаи додгоҳӣ метавонад мақомоти дастгирии моддию техникӣ ва молиявии мурофиаҳои додгоҳӣ, мақомоти тахассусӣ ва интизомиро дар бар гирад. Масъалаи дараҷаи муносибатҳои байни [[додгоҳ|додгоҳҳо]] ва мақомоти [[прокуратура]] дар кишварҳои гуногун ба таври гуногун ҳал карда мешавад. Муқоисаи системаҳои гуногуни додгоҳӣ мавзӯи омӯзиши бахши дахлдори илми [[ҳуқуқшиносӣ]] мебошад. == Нигаред низ == * [[Низоми додгоҳӣ]] * [[Ҳуқуқ ба ҳифзи судӣ]] == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳо == # Низоми додгоҳӣ // Юридична енциклопедія : [дар 6 ҷилд] / таҳрири кол.: Ю. С. Шемшученко (таҳти таҳрир) [ва дигарон] . — Киев : Энсиклопедияи украинӣ ба номи М. П. Бажан, 2003. — Ҷилд. 5: П — Ҷ. — 736 саҳ. — ISBN 966-7492-05-2. {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Системаи додгоҳӣ]] mm1dal2gy9loz4uiwnow0caufzvu814 Lamborghini 0 329222 1493033 1464483 2026-11-08T12:44:00Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 1493033 wikitext text/x-wiki {{Ширкат |ном = Automobili Lamborghini S.p.A. | company_type = [[Ширкати саҳомии пӯшида]] | foundation = [[30 октябр]]и [[1963]] | founders = [[Феруччо Ламборгини]] | location = [[Сант-Агата-Болонезе]], [[Италия]] | key_people = Стефан Виниккер (директори иҷроия) |волидайн = [[Audi AG]] ([[Volkswagen Group]]) | industry = Худравсозии суперкорҳо | products = Суперкорҳо, SUV | revenue = 2,35 миллиард евро ([[2023]]) | homepage = {{URL|lamborghini.com}} }} '''Lamborghini''' ({{lang-it|Automobili Lamborghini S.p.A.}}) — ширкати итолиёвии истеҳсолкунандаи суперкорҳои луксус буда, дар [[Сант-Агата-Болонезе]]и наздикии [[Болоня]], [[Италия]] ҷойгир аст.<ref>{{Cite web |url=https://www.lamborghini.com/en-en/brand/history |title=Lamborghini — Brand History |publisher=Automobili Lamborghini S.p.A. |lang=en |accessdate=2024-01-01 |archivedate=2019-12-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191227233240/https://www.lamborghini.com/en-en/brand/history }}</ref> Lamborghini яке аз машҳуртарин тамғаҳои мошинҳои суперлуксуси ҷаҳон мебошад. Lamborghini мошинҳоеро бо тасвири гов (буйвол) дар логотип нишон медиҳад ва асосгузорон аз ашхоси гозбозӣ (коррида) шавқманд буданд. Ширкат аз соли [[1998]] узви гурӯҳи [[Audi]] ([[Volkswagen Group]]) мебошад. Дар соли [[2023]] Lamborghini ба зиёда аз '''10 000 мошин''' фурӯхт — рекорди таърихии ширкат — ва даромади он ба 2,35 миллиард евро расид.<ref>{{Cite web |url=https://media.lamborghini.com/english/news/lamborghini-2023-record-results |title=Lamborghini 2023 Record Results |publisher=Automobili Lamborghini S.p.A. |lang=en |accessdate=2024-01-01}}</ref> == Таърих == === Таъсис (1963) === [[Феруччо Ламборгини]] — истеҳсолкунандаи тракторҳои муваффақ — мошинҳои [[Ferrari]]-ро дӯст медошт. Афсона мегӯяд, ки вақте Феруччо бо Энзо Феррари дар бораи нуқсонҳои мошин гуфтугӯ кард, Феррари ба ӯ гуфт: «Як деҳқон набояд мошинҳои спортиро омӯзонад!» Ин сухан Феруккоро водор сохт, ки ширкати худро [[30 октябр]]и [[1963]] таъсис диҳад.<ref>{{Cite web |url=https://www.lamborghini.com/en-en/brand/history |title=Lamborghini Brand History |publisher=Automobili Lamborghini S.p.A. |lang=en |accessdate=2024-01-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191227233240/https://www.lamborghini.com/en-en/brand/history |archivedate=2019-12-27 }}</ref> Аввалин мошини Lamborghini — '''350 GT''' — дар соли [[1964]] нашр шуд. === Мошинҳои афсонавӣ (1966–1990) === Дар соли [[1966]] Lamborghini '''Miura''' — ки бо мотори миёнӣ ва тарроҳии инқилобии Marcello Gandini — нашр шуд ва суперкор ба категорияи мустақил мубаддал шуд.<ref>{{Cite web |url=https://www.lamborghini.com/en-en/models/miura |title=Lamborghini Miura |publisher=Automobili Lamborghini S.p.A. |lang=en |accessdate=2024-01-01 }}{{Пайванди мурда|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Дар соли [[1974]] '''Countach''' нашр шуд — мошине, ки дар деворҳои хонаи ҳазорон ҷавонон ҷойгир буд. === Давраи Volkswagen (1998–ҳол) === Дар соли [[1998]] Volkswagen Group Lamborghini-ро харидорӣ кард ва ба Audi AG супурд. Бо сармояи калони VW, сифати Lamborghini назаррас беҳтар шуд. Дар соли [[2012]] '''Aventador''' нашр шуд, дар [[2014]] '''Huracán'''.<ref>{{Cite web |url=https://media.lamborghini.com/english/news/40-years-of-the-lamborghini-countach |title=40 Years of Lamborghini Countach |publisher=Automobili Lamborghini S.p.A. |lang=en |accessdate=2024-01-01}}</ref> Соли [[2018]] '''Urus''' — SUV-и Lamborghini — дар бозор пайдо шуд ва фурӯши ширкатро ду баробар кард. == Мошинҳои маъруф == {| class="wikitable" style="font-size:90%; width:50%;" ! Намуна !! Навъ !! Қудрат !! Нарх (оғоз) |- | '''Huracán EVO''' || Суперкор || 610 АҚ || ~240 000 $ |- | '''Revuelto''' (собиқ Aventador) || Суперкор || 1001 АҚ (гибрид) || ~500 000 $ |- | '''Urus S''' || SUV || 666 АҚ || ~250 000 $ |- | '''Sián FKP 37''' || Гипер || 819 АҚ (гибрид) || ≈3 600 000 $ |} Lamborghini тамоми мошинҳояшро ба номи нажодҳои барзагов номгузорӣ мекунад: Murciélago, Gallardo, Huracán, Aventador, Urus — ҳамаи инҳо нажодҳои машҳури гов мебошанд. == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Ширкатҳои Италия]] [[Гурӯҳ:Ширкатҳои худравсозӣ]] [[Гурӯҳ:Таъсисёфтагони 1963]] [[Гурӯҳ:Volkswagen Group]] == Пайвандҳо == * [https://www.lamborghini.com/ Сомонаи расмии Lamborghini] * [https://media.lamborghini.com/ Lamborghini Media Center] 8dczjsxu9tmidf0ipma29cm1edals38 Bugatti 0 329250 1493020 1462927 2026-11-08T12:22:44Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 1493020 wikitext text/x-wiki {{Ширкат | company_logo = [[File:Bugatti logo.svg|120px]] | company_type = Ширкати хусусӣ | foundation = [[1909]] | founders = Этторе Бугатти | location = [[Молсхайм]], [[Франция]] | key_people = Мате Риманй (раис) | parent = [[Porsche AG]] ва [[Rimac Automobili]] (Bugatti Rimac) | industry = Худравсозӣ | products = Суперкорҳои луксус | homepage = [https://www.bugatti.com/ bugatti.com] }} '''Bugatti''' (Бугатти) — тамғаи мошинҳои суперлюксуси аврупоӣ, ки дар соли [[1909]] дар [[Молсхайм]]и [[Франция]] аз ҷониби Этторе Бугатти таъсис ёфтааст. Bugatti ба истеҳсоли пурқудраттарин ва гаронтарин мошинҳои ҷаҳон машҳур аст.<ref>{{Cite web |url=https://www.bugatti.com/brand/history/ |title=Bugatti History |publisher=Bugatti Automobiles S.A.S. |lang=en |accessdate=2024-01-01 |archivedate=2023-07-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230720040620/https://www.bugatti.com/brand/history/ }}</ref> Bugatti Veyron ва Chiron ба унвони пурқудраттарин мошинҳои ҷаҳон ба қайд гирифта шудаанд. == Таърих == === Таъсис ва пойгаҳо (1909–1939) === Этторе Бугатти — муҳандис ва санъаткор — дар соли [[1909]] дар Молсхайм завод сохт. Мошинҳои Bugatti дар солҳои 1920–1930 дар пойгаҳои Гранд-при ҳукмронӣ мекарданд: тими Bugatti дар пойгаи '''24 Соати Le Mans''' соли [[1937]] ширкат кард.<ref>{{Cite web |url=https://www.bugatti.com/brand/history/ |title=Bugatti Racing |publisher=Bugatti |lang=en |accessdate=2024-01-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230720040620/https://www.bugatti.com/brand/history/ |archivedate=2023-07-20 }}</ref> Дар соли [[1934]] Bugatti '''Type 57''' — яке аз зеботарин мошинҳои ҷаҳон — нашр шуд. === Давраи нав: VW Group ва Bugatti Rimac (1998–ҳол) === Дар соли [[1998]] Volkswagen Group ширкати Bugatti-ро харидорӣ кард ва нашри дубора оғоз кард. Дар соли [[2005]] Bugatti '''Veyron''' — мошине ки бо суръати 407 км/с рекорди ҷаҳониро шикаст — ба бозор омад.<ref>{{Cite web |url=https://www.bugatti.com/veyron |title=Bugatti Veyron |publisher=Bugatti |lang=en |accessdate=2024-01-01 }}{{Пайванди мурда|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Дар соли [[2021]] Porsche AG ва Rimac Automobili ширкати муштараки '''Bugatti Rimac''' ташкил доданд, ки акнун соҳиби тамғаи Bugatti мебошад. == Мошинҳои маъруф == {| class="wikitable" style="font-size:90%; width:50%;" ! Намуна !! Солҳо !! Қувват !! Суръати макс. |- | Veyron 16.4 || 2005–2015 || 1 001 аспкуч || 407 км/с |- | Chiron || 2016–2023 || 1 500 аспкуч || 420 км/с |- | Divo || 2018– || 1 500 аспкуч || 380 км/с |- | Mistral || 2022– || 1 600 аспкуч || 420 км/с |- | Tourbillon || 2024– || 1 800 аспкуч (гибрид) || 380 км/с |} Bugatti Chiron Super Sport 300+ дар соли [[2019]] суръати '''490,484 км/с''' ба даст овард — рекорди ҷаҳонӣ барои мошинҳои серияи истеҳсолӣ. == Технологияҳо == Bugatti аз технологияҳои пешрафтатарини олам истифода мекунад: * '''Муҳаррики W16''' — 8,0-литрӣ, 16-силиндра, 4 турбо — яке аз мураккабтарин муҳаррикҳои ҷаҳон * '''Карбон''' — бадани пурра аз карбон (250–300 кг сабуктар аз пӯлод) * '''DSG 7-суръата''' — коробкаи дандонаи автоматӣ бо 7 поя * '''Тормоз аз карбон-керамика''' — дар суръати 400 км/с дар 10 сония мешиканад Ҳар мошини Bugatti бо дасти инсон сохта мешавад — раванде ки барои ҳар мошин то '''6 моҳ''' тӯл мекашад.<ref>{{Cite web |url=https://www.bugatti.com/brand/craftsmanship/ |title=Bugatti Craftsmanship |publisher=Bugatti |lang=en |accessdate=2024-01-01 }}{{Пайванди мурда|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Нарх ва истеҳсол == {| class="wikitable" style="font-size:90%; width:50%;" ! Намуна !! Нарх (оғоз) !! Адади истеҳсол |- | Veyron || ~1 миллион € || 450 адад |- | Chiron || ~2,6 миллион € || 500 адад |- | Divo || ~5 миллион € || 40 адад |- | Mistral || ~5 миллион € || 99 адад |} Bugatti дар як сол камтар аз '''100 мошин''' истеҳсол мекунад. Харидорони асосӣ: ИМА (40%), Чин (20%), Ховари Миёна (15%). == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Ширкатҳои автомобилии Франция]] [[Гурӯҳ:Ширкатҳои таъсисёфта дар соли 1909]] [[Гурӯҳ:Мошинҳои суперлюксус]] == Пайвандҳо == * [https://www.bugatti.com Сайти расмии Bugatti] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20070903034037/http://www.bugatti.com/ |date=2007-09-03 }} ep73xl160239bymzpcwcss5hbpl2c34 Гуласал Пулотова 0 329717 1493160 1477414 2026-11-08T19:23:47Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 1493160 wikitext text/x-wiki {{Мусиқидон | замина = solo_singer | ном = Гуласал Пулотова | номи аслӣ = Гуласал Пулотова | тасвир = | бар = | тавсифи тасвир = | ном ҳангоми таваллуд = | номи пурра = | таърихи таваллуд = 28.03.1988 | зодгоҳ = {{Зодгоҳ|ноҳияи Спитамен}}, {{парчамбандӣ|Тоҷикистон}} | таърихи даргузашт = | маҳалли даргузашт = | солҳои фаъолият = 2006 — то ҳол | мамлакат = {{Парчам|Тоҷикистон}} | касб = [[овозхон]] | навъи садо = | асбоб = | сабк = [[шашмақом]], [[мусиқии халқӣ|халқӣ]], эстрада | номи мустаъор = | гурӯҳ = Ансамбли «Садои Суғд» | ҳамкорӣ = | ҷоизаҳо = [[Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон]] (2023) | викианбор = | викитека = | вебгоҳ = }} '''Гуласал Пулотова''' (тав. [[28 март]]и [[1988]], [[ноҳияи Спитамен]], [[Тоҷикистон]]) — овозхони маъруфи тоҷик, солисти ансамбли созию овозии «Садои Суғд». [[Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон]] (2023)<ref name="surudi">{{cite web|url=https://surudi.com/artists/789-gulasal-pulotova.html|title=Биография и песни Гуласал Пулотова|publisher=Surudi.com|lang=ru|accessdate=2026-03-26|archivedate=2026-04-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260413063925/https://surudi.com/artists/789-gulasal-pulotova.html}}</ref>. == Зиндагинома == Гуласал Пулотова 28 марти соли 1988 дар деҳаи Куруши ноҳияи Спитамени вилояти Суғд дар оилаи ҳунарманд ба дунё омадааст. Падараш Ғуломҷон Пулотов санъаткор буд. Пас аз вафоти барвақтии падар, модараш ҳафт духтарро танҳо ба воя расонид. Гуласал дар кӯдакӣ орзуҳои зиёде, аз ҷумла ронандагӣ ва зиндагӣ дар шаҳрро дошт, аммо меҳри мусиқӣ ӯро ба саҳна кашид<ref name="safina">{{cite web|url=https://www.youtube.com/@TV_Safina|title=Барномаи «Бэкстейҷ» бо Гуласал Пулотова|publisher=Муассисаи давлатии «Телевизиони Сафина»|lang=tg}}</ref>. Ҳарчанд наздиконаш мехостанд ӯ касби табибӣ ё омӯзгориро интихоб кунад, Гуласал қотеъона роҳи санъатро пеш гирифт. Дар ин ҷода танҳо модараш ӯро дарк ва дастгирӣ мекард<ref name="farhangfm">{{cite web|url=https://farhangfm.tj/2025/09/04/tartibi-pahshi-barnomaho-baroi-imrouz-04-09-2025-barnomahoi-moro-tariqi-mavji-106-5-fm-pajgir-boshed/|title=Сурудҳо дар иҷрои сароянда Гуласал Пулотова|publisher=Радиои «Фарҳанг»|date=2025-09-04}}</ref>. == Таҳсил == Соли 2004 пас аз хатми синфи 9 ба Коллеҷи санъати ба номи Содирхон Ҳофизи шаҳри [[Хуҷанд]] дохил шуда, соли 2008 онро хатм кард. Сипас таҳсилро дар факултаи санъати [[Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Б. Ғафуров]] идома дод. Ӯ аз устодони касбӣ ба монанди Малика Оқилова, [[Ҷӯрабек Муродов]], [[Ҷӯрабек Набиев]] ва Абдуманон Дадабоев дарси маҳорат омӯхтааст<ref name="surudi" />. == Фаъолияти ҳунарӣ == Аз соли 2008 инҷониб Гуласал Пулотова дар ансамбли созию овозии «Садои Суғд» фаъолият мекунад. Нахустин таронаи касбии ӯ дар саҳнаи бузург соли 2006 бо номи «Модар» иҷро шуд. Гуласал дар иҷрои жанри [[Шашмақом]] маҳорати баланд дорад, аммо бештар дар жанрҳои халқӣ ва эстрада шуҳрат ёфтааст. Ӯ дар оҳангҳои худ мусиқии суннатиро бо услубҳои муосир омезиш медиҳад. Мавзуъҳои асосии таронаҳои ӯро ишқу муҳаббат, эҳтироми модар ва ватан ташкил медиҳанд. Ӯ ҳамчунин барои мухотабони узбекзабон таронаҳои узбекӣ иҷро мекунад<ref name="safina" />. === Таронаҳои машҳур === * «Мард бояд мард бошад» * «Соати дидор» * «Ману дарё» * «Рози шавед, падарҷон» * «Ғазалсаро» == Ҷоизаҳо == * [[Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон]] (2023) — унвон аз ҷониби Президенти Тоҷикистон муҳтарам [[Эмомалӣ Раҳмон]] супорида шуд<ref name="safina" />. == Зиндагии шахсӣ == Оиладор, соҳиби ду фарзанд мебошад. == Эзоҳ == {{reflist}} == Пайвандҳои беруна == * [https://web.archive.org/web/20260413063925/https://surudi.com/artists/789-gulasal-pulotova.html Саҳифаи Гуласал Пулотова дар портали мусиқии Surudi.com] [[Гурӯҳ:Сарояндагони Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Зодагони ноҳияи Спитамен]] [[Гурӯҳ:Ҳунарпешагони шоистаи Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Шахсиятҳо:Хуҷанд]] lgpnvy3buy214vtpkhmm8jckhsq5e06 Номи илмӣ 0 329833 1493250 1492277 2026-11-09T05:22:12Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 1493250 wikitext text/x-wiki '''Номи илмӣ''' ({{lang-la|nomen scientificum}}) — номест, ки дар [[Биология|биология]] барои муайян ва фарқ кардани [[Дараҷаи таксономӣ|дараҷаҳои таксономии]] [[Ҷонварон|ҷонварон]], [[Рустаниҳо|рустаниҳо]], [[Занбӯруғҳо|занбӯруғҳо]] ва дигар [[Организм|организмҳо]] истифода мешавад. Ин номҳо мувофиқи қоидаҳои байналмилалӣ гузошта шуда, ба олимони кишварҳои гуногун имкон медиҳанд, ки ҳар як организмро бо номи ягонаю стандарт бишносанд. Номҳои илмӣ одатан аз калимаҳои [[Забони лотинӣ|лотинӣ]] ё забонҳои дигар, ки [[Лотинисозӣ|ба шакли лотинӣ дароварда шудаанд]], сохта мешаванд. Масалан, номи илмии инсон ''[[Homo sapiens]]'', гург ''[[Canis lupus]]'' ва пиёз ''[[Allium cepa]]'' мебошад.<ref name="smithsonian-names">[https://gardens.si.edu/gardens/folger-rose-garden/a-common-language/ Smithsonian Gardens. «A Common Language».]</ref> Барои ҳар намуд одатан як номи илмии қабулшуда истифода мешавад, ҳарчанд он метавонад номҳои пешина ё ҳаммаъноҳо низ дошта бошад. Номҳои илмӣ аз [[Номи маҳаллӣ|номҳои маҳаллӣ]] фарқ мекунанд, зеро як организм метавонад дар забонҳо ва ҷойҳои гуногун номҳои ҳархела дошта бошад.<ref name="iczn">[https://www.iczn.org/outreach/guidelines-for-authors-and-editors/whats-in-a-name/ International Commission on Zoological Nomenclature. «What's in a name?»]</ref><ref name="kew">{{Cite web |url=https://mpns.science.kew.org/mpns-portal/faq |title=Royal Botanic Gardens, Kew. «Medicinal Plant Names Services: Frequently Asked Questions». |accessdate=2026-10-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260503101925/https://mpns.science.kew.org/mpns-portal/faq |archivedate=2026-05-03}}</ref> == Таърих == [[File:Carl von Linné, 1707-1778, botanist, professor (Alexander Roslin) - Nationalmuseum - 15723 (cropped).tif|thumb|Карл Линней ]] Пеш аз низоми ягонаи номгузорӣ, донишмандон барои рустаниҳо ва ҷонварон номҳои дарози лотинӣ медоданд, ки одатан хусусиятҳои онҳоро тавсиф мекарданд. Аммо дар ёд нигоҳ доштану истифодаи чунин номҳо душвор буд.<ref name="linnean-history">[https://www.linnean.org/learning/type-definitions The Linnean Society. «Type Definitions» (polynomial and binomial names).]</ref> Дар асри XVIII табиатшиноси [[Шведҳо|шведӣ]] — [[Карл Линней]] (1707–1778), низоми [[Номенклатураи бинарӣ|номгузории дуномаро]] дар илм паҳн кард, ки тибқи ин усул номи ҳар намуд бояд аз ду калима иборат бошад. Линней ин усулро дар китоби ''Species Plantarum'' («[[Намудҳои рустаниҳо]]»), ки соли 1753 нашр шуда буд, барои номгузории рустаниҳо ба кор бурдааст. Соли 1758 нашри даҳуми китоби ''Systema Naturae'' («[[Низоми табиат]]»)-и ӯ ба табъ мерасад, ки дар номгузории ҳайвонот нақши муҳим дошт. Ин ду асар ба ташаккули низоми имрӯзаи номгузории илмӣ асос гузоштаанд.<ref name="iczn" /><ref name="kew" /><ref name="nhm-linnaeus">[https://www.nhm.ac.uk/our-science/services/library/collections/linnaean.html Natural History Museum. «The Linnaean collection».]</ref> == Номгузории дунома == {{main|Номенклатураи бинарӣ}} Номгузории дунома ё номенклатураи бинарӣ роҳи номгузории илмиест, ки дар он номи ҳар намуд аз ду калима иборат аст:<ref name="madrid-code">[https://www.iaptglobal.org/_functions/code/madrid?m=preface International Association for Plant Taxonomy. «Madrid Code», Articles 23–24 (2025).]</ref> * [[Авлод (таксономия)|Номи авлод]] — калимаи якум, ки гурӯҳи организмҳои ба ҳам наздикро нишон медиҳад. * [[Эпитети намудӣ]] — калимаи дуюм, ки як намудро аз дигар намудҳои он авлод фарқ мекунад. Масалан, номи илмии инсон ''Homo sapiens'' мебошад, ки дар он ''[[Homo]]'' номи авлод ва ''sapiens'' эпитети намудӣ аст. Калимаи ''sapiens'' дар лотинӣ маънои «ақлдор» ё «хирадманд»-ро дорад. Аз ин рӯ, ''Homo sapiens''-ро метавон чун «инсони хирадманд» маънидод кард.<ref name="smithsonian-names" /> Эпитети намудӣ ба танҳоӣ номи пурраи илмӣ нест ва бояд ҳамеша бо номи авлод якҷоя оварда шавад.<ref name="binomial">[https://code.iczn.org/chapter-2-the-number-of-words-in-the-scientific-names-of-animals/article-5-principle-of-binominal-nomenclature/ International Code of Zoological Nomenclature. «Article 5: Principle of Binominal Nomenclature».]</ref> == Номгузории сенома == {{main|Номенклатураи триномиалӣ}} Баъзе намудҳо ба гурӯҳҳои хурдтар ҳам ҷудо мешаванд. Барои нишон додани онҳо ба номи илмӣ калимаҳои иловагӣ ҳамроҳ мекунанд. Дар '''[[Зоология|зоология]]''' номи баъзе аз ҷонварон аз се калима иборат аст, ки онро [[Номгузории сенома|номгузории сенома]] меноманд. Масалан, ''Canis lupus arctos'' номи илмии [[Гурги қутбӣ|гурги қутбӣ]] аст, ки дар он ''arctos'' ин [[зернамуд]] аст.<ref name="binomial" /> Дар '''[[Ботаника|ботаника]]''' барои дараҷаҳои поёнтар аз намуд истилоҳҳои кӯтоҳи зерин истифода мешаванд: * ''subsp.'' — зернамуд; * ''var.'' — [[Навъ (ботаника)|навъи ботаникӣ]]; * ''f.'' — [[Шакл (ботаника)|шакл]].<ref name="madrid-code" /> Масалан, ''[[Rosa gallica]]'' var. ''versicolor'' номи як навъи ботаникии садбарг аст. Ин ихтисораҳо бо ҳарфҳои оддӣ ва номҳои илмӣ бо хати моил навишта мешаванд.<ref name="iapt" /><ref name="binomial" /><ref name="rosa-var">[https://powo.science.kew.org/taxon/60473628-2 Royal Botanic Gardens, Kew. «Rosa gallica var. versicolor L.». Plants of the World Online.]</ref> == Номи илмӣ ва номи маҳаллӣ == {{main|Номи маҳаллӣ}} Номи илмӣ аз маҳаллӣ фарқ мекунад, зеро номи маҳаллӣ номест, ки мардум дар забони рӯзмарра истифода мебаранд. Ин номҳо метавонанд аз забон, фарҳанг ва минтақа вобаста бошанд. Масалан, як намуд метавонад дар [[Забони тоҷикӣ|тоҷикӣ]], [[Забони русӣ|русӣ]] ва [[Забони англисӣ|англисӣ]] номҳои гуногун дошта бошад, аммо дар адабиёти илмӣ бо номи ягонаи лотинӣ шинохта шавад. Номҳои маҳаллӣ барои ҳифзи забон, фарҳанг ва донишҳои мардумӣ аҳамияти калон дошта бошанд ҳам, онҳо на ҳамеша ба як намуди муайян мувофиқат мекунанд. Аз ҳамин сабаб, дар китобҳои илмӣ ва донишномаҳо одатан номи маҳаллӣ ҳамроҳ бо номи илмӣ оварда мешавад.<ref name="usgs-common">[https://www.usgs.gov/faqs/how-can-i-find-scientific-names-plants-and-animals U.S. Geological Survey. «How can I find the scientific names of plants and animals?»]</ref> == Имлои номҳои илмӣ == Навишти номҳои илмӣ қоидаҳои муайян дошта, дар номгузории дуномаи ҷонварону рустаниҳо қисмҳои ном ба ин навбат навишта мешаванд: # Номи авлод ҳамеша бо ҳарфи калон оғоз мешавад. # Эпитети намудӣ бо ҳарфи хурд навишта мешавад. # Ҳар ду қисм одатан бо ҳарфҳои моил навишта мешаванд. # Дар номҳои илмӣ [[Алифбои лотинӣ|алифбои лотинӣ]] истифода мегардад.<ref name="iczn" /> Масалан: * ''Homo sapiens'' — инсон; * ''Canis lupus'' — гург; * ''Panthera leo'' — шер; * ''Allium cepa'' — пиёз; Навишти ''Homo sapiens'' дуруст аст, аммо ''homo Sapiens'' ва ''Homo Sapiens'' ба қоидаи номгузории илмӣ мувофиқат намекунанд. Агар дар матн номи организм якчанд бор ояд, номи авлодро кӯтоҳ кардан мумкин аст. Масалан, баъд аз зикри якуми ''Homo sapiens'' онро метавон чун ''H. sapiens'' навишт.<ref name="iczn" /> == Дараҷаҳои таксономӣ == {{Дараҷаҳои таксономӣ}} {{main|Дараҷаи таксономӣ}} Дар [[Таксономия (биология)|таксономия]] организмҳо аз рӯи монандӣ ва робитаҳои эволютсиониашон ба гурӯҳҳо ҷудо карда мешаванд. Ҳар яке аз ин гурӯҳҳо [[таксон]] ном дорад.<ref name="nhm-taxonomy">[https://www.nhm.ac.uk/discover/what-is-taxonomy.html Natural History Museum. «What is taxonomy?»]</ref> Дараҷаҳои асосии гурӯҳбандии рустанию ҳайвонот чунинанд: * [[Намуд (таксономия)|Намуд]] — воҳиди асосии таснифоти организмҳо. * [[Авлод (таксономия)|Авлод]] — гурӯҳе, ки як ё чанд намуди ба ҳам наздикро дар бар мегирад. * [[Оила (таксономия)|Оила]] — гурӯҳи авлодҳои ба ҳам наздик. * [[Қатор (таксономия)|Қатор]] — гурӯҳи оилаҳои ба ҳам наздик. * [[Синф (таксономия)|Синф]] — гурӯҳи қаторҳо. * [[Тип (таксономия)|Тип]] — гурӯҳи синфҳои ҷонварон. Аммо дар таснифоти рустаниҳо «шӯъба» ба кор бурда мешавад. * [[Салтанат (таксономия)|Салтанат]] — яке аз гурӯҳҳои калони таснифоти организмҳо.<ref name="nhm-taxonomy" /> Номи илмии таксонҳои болотар аз намуд одатан аз як калима иборат аст. Масалан, ''Homo'' номи авлод, [[Hominidae]] номи оила ва [[Ширхӯрон|Mammalia]] номи синфи ширхӯрон мебошад. Дар номгузории илмӣ номи оилаҳои ҷонварон бештар бо пасванди ''-idae'' ба охир мерасад. Масалан, ''[[Гурбаиҳо|Felidae]]'' — оилаи гурбаиҳо. Дар ботаника бошад, барои оилаҳо бештар пасванди ''-aceae'' доранд, масалан, ''[[Настараниҳо|Rosaceae]]'' — оилаи настараниҳо. Дар забони тоҷикӣ номи оилаҳо одатан бо пасвандҳои ''-иҳо'' ё ''-иён'' сохта мешавад, масалан, «гурбаиҳо», «настараниҳо» ва «савсаниён».<ref name="iczn-family">[https://code.iczn.org/formation-and-treatment-of-names/article-29-family-group-names International Code of Zoological Nomenclature. «Article 29: Family-group names».]</ref><ref name="madrid-code" /><ref name="tajik-family">[https://tnu.tj/DisserPhD/6D.KOA-038/RajabzodaShSh/RajabzodaSh..pdf Раҷабзода Ш. Ш. «Хусусиятҳои фитосенологӣ ва ҳолати экологии дарахту буттаҳои қисмати ҷанубии қаторкӯҳи Ҳисор». Диссертатсия, Донишгоҳи миллии Тоҷикистон, 2026, саҳ. 111.]</ref> Номи илмии авлод ва намуд одатан бо ҳарфҳои моил навишта мешавад, масалан, ''Homo'' ва ''Homo sapiens''. Номҳои оилаҳо ва дараҷаҳои болотар, монанди Hominidae ва Mammalia, одатан бо ҳарфҳои оддӣ навишта мешаванд.<ref name="iczn" /><ref name="iapt">[https://www.iaptglobal.org/icn/main.php International Association for Plant Taxonomy. «International Code of Nomenclature for algae, fungi, and plants».]</ref> == Номи муаллиф ва соли нашр == Баъзан пас аз номи илмӣ номи кӯтоҳшудаи олим ва соли нашри он оварда мешавад. Ин маълумот нишон медиҳад, ки номро кӣ ва кай бори аввал дар илм нашр кардааст. Масалан:<ref name="nhm-taxonomy" /> * ''Canis lupus'' Linnaeus, 1758 Дар ин ҷо ''Canis lupus'' номи илмии гург, ''Linnaeus'' насаби Карл Линней ва 1758 ин соли нашри ном мебошад. Дар рустанишиносӣ [[Муаллифи номи илмӣ|номи муаллиф]] бештар ба шакли кӯтоҳшуда навишта мешавад. Масалан: * ''[[Rosa canina]]'' L. Ҳарфи ''L.'' ихтисораи насаби Линней аст.<ref name="rosa-canina">[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:731955-1 Royal Botanic Gardens, Kew. «Rosa canina L.». Plants of the World Online.]</ref> Номи муаллиф ва сана қисми номи дунома нестанд. Онҳо барои нишон додани таърихи номгузорӣ истифода мешаванд ва одатан бо ҳарфҳои оддӣ навишта мешаванд.<ref>[https://code.iczn.org/authorship/article-51-citation-of-names-of-authors/ International Code of Zoological Nomenclature. «Article 51: Citation of Names of Authors».]</ref><ref>[https://www.ipni.org/faq International Plant Names Index. «Frequently Asked Questions».]</ref> === Қавс дар номи муаллиф === Дар баъзе номҳои илмӣ насаби муаллиф дар қавс навишта мешавад. Ин маънои онро дорад, ки намуд дар аввал ба авлоди дигар дохил карда шуда буд. Масалан, Линней соли 1758 шерро ''Felis leo'' номид. Баъдтар шер ба авлоди ''Panthera'' гузаронда шуд ва номи илмии он чунин гардид:<ref name="iczn-parentheses">[https://code.iczn.org/authorship/article-51-citation-of-names-of-authors/ International Code of Zoological Nomenclature. «Article 51.3: Use of parentheses around authors’ names (and dates) in changed combinations».]</ref> ''Felis leo'' Linnaeus, 1758 → ''[[Panthera leo]]'' (Linnaeus, 1758)<ref name="gbif-lion">[https://www.gbif.org/taxon/4CGXP Global Biodiversity Information Facility. «Panthera leo (Linnaeus, 1758)». Catalogue of Life classification and original combination.]</ref> Дар ботаника бошад, номи олиме, ки намудро ба авлоди нав мегузаронад низ илова карда мешавад. Масалан: ''[[Сунбулкаҳ|Ferula moschata]]'' (H.Reinsch) Koso-Pol. Ин рустанӣ аввал бо номи ''Sumbulus moschatus'' тавсиф шуда буд. Онро баъдтар Косо-Полянский ба авлоди ''Ferula'' гузаронд. Дар ин ном [[Ҳюго Райнш|H.Reinsch]] муаллифи номи аввал ва [[Борис Козо-Полянский|Koso-Pol.]] олимест, ки намудро ба авлоди нав гузарондааст.<ref name="ferula">{{Cite web |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:842394-1 |title=Royal Botanic Gardens, Kew. «Ferula moschata (H.Reinsch) Koso-Pol.». Plants of the World Online. |accessdate=2026-10-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260426133331/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:842394-1 |archivedate=2026-04-26}}</ref><ref>[https://www.ipni.org/n/842394-1 International Plant Names Index. «Ferula moschata».]</ref> == Ҳаммаъноҳои илмӣ == Ҳар намуд одатан як номи илмии қабулшуда дорад, аммо дар гузашта метавонад бо номҳои дигар низ шинохта шуда бошад. Ин номҳоро [[Ҳаммаъно (таксономия)|ҳаммаъноҳои илмӣ]] меноманд. Ҳаммаъноҳо вақте пайдо мешаванд, ки: * олимони гуногун ба як намуд номҳои алоҳида дода бошанд; * намуд аз як авлод ба авлоди дигар гузаронда шавад; * таҳқиқоти нав нишон диҳанд, ки намудҳои пештар ҷудогона дар асл як намуданд.<ref name="col-community">[https://www.catalogueoflife.org/about/community Catalogue of Life. «The COL community».]</ref> Масалан, ''Ferula moschata'' дар гузашта бо номҳои ''Sumbulus moschatus'', ''Ferula sumbul'' ва ''Euryangium sumbul'' низ шинохта мешуд. Имрӯз феҳристи ''[[Plants of the World Online]]'' танҳо номи ''Ferula moschata''-ро қабул мекунад, лекин номҳои дигарро ҳамчун ҳаммаъно нишон медиҳад.<ref name="ferula" /> Донистани ҳаммаъноҳо барои ёфтани таҳқиқоти кӯҳна, ки дар онҳо номи пешинаи намуд истифода шудааст, муҳиманд. === Чаро номҳои илмӣ тағйир меёбанд? === Бо пешрафти илм таснифоти организмҳо низ тағйир меёбад. Дар гузашта олимон организмҳоро асосан аз рӯи намуди зоҳирӣ ва сохташон гурӯҳбандӣ мекарданд. Имрӯз таҳқиқоти [[ДНК]] имкон медиҳанд, ки робитаҳои хешовандии онҳо дақиқтар муайян карда шаванд. Агар маълум шавад, ки намуд ба авлоди дигар мансуб аст, номи илмии он метавонад дигар карда шавад.<ref>{{Cite web |url=https://powo.science.kew.org/about |title=Royal Botanic Gardens, Kew. «About Plants of the World Online». |accessdate=2018-01-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180128165317/https://powo.science.kew.org/about |archivedate=2018-01-28}}</ref><ref name="nhm-taxonomy" /> == Қоидаҳои байналмилалии номгузорӣ == Номгузории илмии организмҳо аз рӯи қоидаҳои байналмилалӣ анҷом дода мешавад. Барои гурӯҳҳои гуногуни организмҳо қоидаҳои алоҳида вуҷуд доранд. === Рустаниҳо, занбӯруғҳо ва обсабзҳо === Номи илмии ин организмҳо аз рӯи [[Кодекси байналмилалии номгузории обсабзҳо, занбӯруғҳо ва рустаниҳо]] (ICN) муайян карда мешавад. Ин қоидаҳо дар конгрессҳои байналмилалии ботаникӣ баррасӣ ва нав карда мешаванд. Нашри охирини кодекс бо номи Кодекси Мадрид соли 2025 нашр шуд, ки тағйироти соли 2024-ро дар бар мегирад.<ref name="iapt" /><ref name="iapt-madrid">[https://www.iaptglobal.org/icn International Association for Plant Taxonomy. «International Code of Nomenclature for algae, fungi, and plants».]</ref> === Ҷонварон === Номҳои илмии ҷонварон аз рӯи [[Кодекси байналмилалии номгузории зоологӣ]] (ICZN) муайян карда мешаванд.Ин кодекс қоидаҳои номгузории ҷонварон, нишон додани муаллифон ва интихоби номҳои дурустро муқаррар мекунад. Яке аз қоидаҳои асосии ин кодекс [[Қоидаи аввалият|қоидаи аввалият]] аст. Мувофиқи он, одатан номи илмие, ки пештар нашр шудааст ва ба талаботи кодекс ҷавобгӯ аст, қабул карда мешавад.<ref>[https://code.iczn.org/validity-of-names-and-nomenclatural-acts/article-23-principle-of-priority/ International Code of Zoological Nomenclature. «Article 23: Principle of Priority».]</ref> === Бактерияҳо ва археяҳо === Номҳои илмии [[бактерияҳо]] ва [[археяҳо]] асосан аз рӯи қоидаҳои [[Кодекси байналмилалии номгузории прокариотҳо]] (ICNP) муайян карда мешаванд.<ref>[https://lpsn.dsmz.de/text/nomenclature LPSN. «Nomenclature».]</ref><ref name="lpsn-intro">[https://lpsn.dsmz.de/text/introduction List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature (LPSN). «Introduction».]</ref> === Вирусҳо === Номгузорӣ ва таснифоти вирусҳоро [[Кумитаи байналмилалии таксономияи вирусҳо]] (ICTV) танзим мекунад. Барои номҳои илмии намудҳои вирусҳо низ номгузории дунома истифода мешавад. Масалан, ''Orthoflavivirus nilense'' номи илмии намудест, ки [[Вируси Нили Ғарбӣ|вируси таби Нили Ғарбӣ]] ба он дохил мешавад. Баръакси ҷонварону рустаниҳо, дар вирусшиносӣ номи илмии дараҷаҳои болотар аз авлод низ бо ҳуруфи моил навишта мешавад.<ref>[https://ictv.global/faq/names International Committee on Taxonomy of Viruses. «How do I write virus, species, and other taxa names?»]</ref><ref name="ictv-taxonomy">[https://ictv.global/taxonomy International Committee on Taxonomy of Viruses. «Current ICTV Taxonomy Release».]</ref> == Муайян кардани номи илмии қабулшуда == Барои санҷидани номҳои илмии организмҳо ва тағйироти онҳо метавон аз ин сайтҳо истифода кард:<ref name="kew" /><ref>[https://www.ipni.org/faq International Plant Names Index. «Frequently Asked Questions».]</ref> * Plants of the World Online (POWO) — маълумот дар бораи номҳо, паҳншавӣ ва таснифоти рустаниҳо.<ref name="powo-about">{{Cite web |url=https://powo.science.kew.org/about |title=Royal Botanic Gardens, Kew. «About Plants of the World Online». |accessdate=2018-01-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180128165317/https://powo.science.kew.org/about |archivedate=2018-01-28}}</ref> * [[Феҳристи байналмилалии номҳои рустаниҳо|International Plant Names Index (IPNI)]] — феҳристи номҳои илмии рустаниҳо ва маълумот дар бораи нашри онҳо.<ref name="ipni-about">[https://www.ipni.org/ International Plant Names Index. «IPNI: nomenclatural data».]</ref> * [[Catalogue of Life]] — феҳристи намудҳои организмҳо ва таснифоти онҳо.<ref name="col-metadata">[https://www.catalogueoflife.org/data/metadata Catalogue of Life. «Metadata».]</ref> * [[LPSN]] — рӯйхати номҳои илмии бактерияҳо ва археяҳо.<ref name="lpsn-intro" /> * ICTV Taxonomy Browser — феҳристи расмии номҳо ва таснифоти вирусҳо.<ref name="ictv-taxonomy" /> == Адабиёт == {{reflist}} {{Таксономия}} [[Гурӯҳ:Таксономия]] [[Гурӯҳ:Номгузории биологӣ]] [[Гурӯҳ:Истилоҳоти биология]] m94bwxs1xaqrvjeuznqk4uc8jidbufh Баҳси корбар:Zosya95 3 330344 1493218 1492287 2026-11-08T23:33:59Z ~2026-59387-08 165322 /* Ҳазфи нодуруст! */ Посух додан 1493218 wikitext text/x-wiki {{Хуш омадед}}[[Корбар:Шухрат Саъдиев|Шухрат Саъдиев]] 07:47, 11 апрели 2026 (UTC) == Ҳадафҳои маъмул == Ҳадафи асосии ман интишори мақолаҳо дар бораи илм ва муҳандисӣ мебошад. Ман инчунин мақсад дорам, ки дар мавзӯъҳои марбут ба забон ва фарҳанги тоҷикӣ мақолаҳо нашр кунам. Барори кор ба [[Корбар:Zosya95]] аз номи ҷамъяти Википедияи Тоҷикӣ. [[Корбар:Шухрат Саъдиев|Шухрат Саъдиев]] ([[Баҳси корбар:Шухрат Саъдиев|баҳс]]) 05:31, 16 апрели 2026 (UTC) :Раҳмати калон! [[Корбар:Zosya95|Zosya95]] ([[Баҳси корбар:Zosya95|баҳс]]) 20:29, 16 апрели 2026 (UTC) == Дастур барои корбари Википедия == Гурӯҳбандии мавзӯотӣ дар мақола Тавсияҳо ба корбар: 1.Гурӯҳбандии мавзӯотиро вобаста ба мазмуни мақола ҷустҷу кунед, (ниг. Аз забони ВК/русӣ, анг, ва диг) ва  тарҷума намуда гузоред. [[Корбар:Шухрат Саъдиев|Шухрат Саъдиев]] ([[Баҳси корбар:Шухрат Саъдиев|баҳс]]) 17:26, 27 апрели 2026 (UTC) == Мақолаҳои тарҷуманамудаатонро ислоҳ ва пурратар нависед == Тавсияҳо ба корбар: Дӯсти гиромӣ, бо мақсади викифонидани мақолаҳои нав дар ВК ба талаботи Роҳнамои Википедия риоя кунед. Нигаред: [[Саҳифаи аслӣ]] қисмати Роҳнамо, сипас → Равиши вироиши Википедия → [[Википедиа:Чӣ тавр мақола бояд сохт.Эҷоди|мақола]] ва [[Википедиа:Вироиши_мақолаҳо]] даромада бо талаботи Википедия шинос шавед ва омӯзед.Бидонед:мақолаҳои бе манбаъ  нигаред:([[Википедиа:Сарчашмаҳои муътабар]]),  яъне  бе сабти номи мақола дар Вебгоҳи Интернетӣ, ё ин ки – бе иқтибосе аз адабиёт бо таълифи ному насаби муаллиф, номи мақолаи китоб (маҷалла ва диг), ҷойи нашр кадом шаҳр, номи нашриёт, соли нашр, миқдори саҳифаҳои истифодагарди 1.Гурӯҳбандии мавзӯотиро вобаста ба мазмуни мақола ҷустҷу кунед, (ниг. Аз забони ВК/русӣ, анг, ва диг) ва  тарҷума намуда гузоред. 2. Истилоҳҳои дар мақолаатон гузоштаро ба қавсҳои чоркунҷа Ниг.[[шаҳрвандӣ]] ва диг. ҷудо кунед (онҳо пайванди забонӣ (Интервики) ба истилоҳҳои ВК/тоҷ. мешаванд.). 3. Аз поварақи ''Зудкор'' дар ВК/тоҷ. Намуна:== Эзоҳ == = Нигаред низ == + иловаи мақолаи дигари ВК/тоҷ.  истифода баред. [[Корбар:Шухрат Саъдиев|Шухрат Саъдиев]] ([[Баҳси корбар:Шухрат Саъдиев|баҳс]]) 05:59, 13 июли 2026 (UTC) == Огоҳӣ ба корбар:Zosya95 == Дӯсти гиромӣ.Тавсияҳое, ки барои бартарафу мувофиқи талаботи дастури Википедия нисбати мақолаҳо ва вироишиҳое, ки ба [[Корбар:Zosya95]] фиристода шудааст, монанди: ''Гурӯҳбандии мавзӯотӣ нест ???, Викифонидани мақола???, мавзӯи нопурраи мақолаҳо???'' (аз моҳи апрели соли 2026) ислоҳ нашудааст. Муаллифи аввалини мақолаҳо бошед камбудиҳоятонро ислоҳ кунед. Барои ислоҳ намудани кабудиҳои муайяншуда дигар корбарон вақташонро сарф намекунанд. ОГОҲИИ ҚАТЪӢ, ислоҳ кунед, ё саҳифаи корбариатон ба мӯҳлати муайян баста мешавад. [[Корбар:Шухрат Саъдиев|Шухрат Саъдиев]] ([[Баҳси корбар:Шухрат Саъдиев|баҳс]]) 07:00, 16 июли 2026 (UTC) :Салом. Фаҳмидам хатоҳоямро. Ман ҳаммаашро қайд кардам ва ислоҳ карда истодаам. [[Корбар:Zosya95|Zosya95]] ([[Баҳси корбар:Zosya95|баҳс]]) 22:37, 16 июли 2026 (UTC) == Дар ин мақола гурӯҳҳои мавзуотӣ илова нашудааст. == Дӯсти гиромӣ.Тавсияҳое, ки барои бартарафу мувофиқи талаботи дастури Википедия нисбати мақолаҳо ва вироишиҳое, ки ба [[Корбар:Zosya95]] фиристода шудааст, монанди: ''Гурӯҳбандии мавзӯотӣ нест ???'' ҳоло ҳам ислоҳ нашуда истодааст? Миқдори мақолаҳои нопурратонро аз рӯи талаботи Дастури Википедия зиёд накунед. Баъди "эҷодиёти" [[Корбар:Zosya95]] касе аз мудирони ВК вақтро сарф карда ислоҳ намекунад. ОГОҲӢ навбатӣ ба [[Корбар:Zosya95]] камбудиҳоятонро ислоҳ кунед, ё саҳифаи корбариатон ба мӯҳлати муайян баста мешавад. [[Корбар:Шухрат Саъдиев|Шухрат Саъдиев]] ([[Баҳси корбар:Шухрат Саъдиев|баҳс]]) 06:44, 17 августи 2026 (UTC) Дар ин мақола гурӯҳҳои мавзуотӣ илова нашудааст. Маънояш, яъне аз забонҳои хориҷии Wikipedia.org (Интервики) тарҷума нашудааст. Нигаред ба поварақи мақолаҳоятон: [[:Гурӯҳ:Википедиа:Мақолаҳои бе гурӯҳ]]<nowiki/>ро бубинед. Мақоларо тарҷумаву пайванд кунед. [[Корбар:Шухрат Саъдиев|Шухрат Саъдиев]] ([[Баҳси корбар:Шухрат Саъдиев|баҳс]]) 04:33, 20 августи 2026 (UTC) == Ҳазфи нодуруст! == Салом [[Корбар:Zosya95|Zosya95]]! Лутфан шаблонҳои актуалӣ ва кории гиёҳшинохтиро (ба монанди <code>Шаблон:Irideae</code>) ба ҳазф нагузоред. Ин шаблонҳо барои таксономия ва ҷадвалҳои гиёҳон лозиманд. Агар пешниҳоде дар бораи таҳрир ё кӯчонидани номи онҳо дошта бошед, метавонед дар саҳифаи баҳси худи шаблонҳо ё [[Википедия:Қаҳвахона|Қаҳвахона]] нависед. Ташаккур! --[[Корбар:VASHGIRD|Дӯстмурод Саид]] ([[Баҳси корбар:VASHGIRD|баҳс]]) 06:24, 20 октябри 2026 (UTC) :Салом Дӯстмурод Саид, :Ман пеш аз он ки онро барои ҳазф пешниҳод кардан, 1 саҳифае, ки онро истифода мебурд ба дигар шаблон пайваст карда будам. Сабаби ба ҳазф гузоштанам ин буд, ки Irideae ин триба аст, яъне яке аз шохаҳои ноасоси таксономӣ ва чун дар тоҷикӣ ин номгузорӣ нашудааст, ман авлоди Савсан (Iris)-ро бо оилаи Савсаниҳо (Iridaceae) пайвастам. Ҳамин сабаб барои Шаблон:Irideae. Раҳмат [[Корбар:Zosya95|Zosya95]] ([[Баҳси корбар:Zosya95|баҳс]]) 14:59, 20 октябри 2026 (UTC) :Ин шаблонро низ барои ҳазф гузоштам, чун аз рӯи систематикаи муосир, Шаблон:Liliopsida ба Шаблон:Monocots номаш иваз карда шудааст. Ҳамаи (5) шаблонҳояшро низ иваз кардам, то мақолаҳо вайрон нашаванд. Раҳмат! [[Корбар:Zosya95|Zosya95]] ([[Баҳси корбар:Zosya95|баҳс]]) 19:12, 20 октябри 2026 (UTC) ::Ҳангоми як шаблонро ба ҳазф гузоштани шумо садҳо мақолае ки ба ин шаблон пайван доранд, вайрон мешаванд. Лутфан дар ҳоли ҳозир ба шаблонҳои мавҷуд кор нагиред, то ки сохтори мақолаҳои дуруст кор кунад, баъдан ҳамаи шаблонҳоро навсозӣ мекунем, ки ҳеч мақолае халалдор намешавад. [[Корбар:VASHGIRD|Дӯстмурод Саид]] ([[Баҳси корбар:VASHGIRD|баҳс]]) 03:09, 21 октябри 2026 (UTC) :::Салом! Пешниҳод кардани шаблон барои ҳазф худ аз худ боиси вайрон шудани мақолаҳо намешавад. Агар шаблон дуруст бошаду пеш аз ҳазфи он ҳамаи пайвандҳо ва вобастагиҳояш ба шаблонҳои мувофиқ гузаронида шуда бошанд, ҳазфи он набояд ба сохтори мақолаҳо таъсир расонад. :::Ман пеш аз пешниҳоди ҳазф шаблонҳои вобастаро санҷида, пайвандҳои онҳоро иваз кардам. Агар ягон мақола ё шаблон ҳанӯз аз онҳо вобаста бошаду пас аз вироиши ман вайрон шуда бошанд, лутфан нишон диҳед, то ислоҳ кунам. Аммо нигоҳ доштани шаблонҳои кӯҳна ё нолозим ба нофаҳмию корбурди маълумоти кӯҳна оварда мерасонад, зеро ҳадафи ин тағйирот навсозӣ ва ба низом даровардани сохтори таксономӣ аз рӯи систематикаи муосир мебошад. [[Корбар:Zosya95|Zosya95]] ([[Баҳси корбар:Zosya95|баҳс]]) 04:07, 21 октябри 2026 (UTC) ::::САИД АБРОР НУРӢ Паёмбарӣ Тоҷикистон бо ҳама халқӣ кишвари азизам бо омадани Моҳи Шарифи Рамазон табрик намуда ту Zosya95 бо ҳама расон [[Вижа:Ҳиссагузориҳо/~2026-59387-08|~2026-59387-08]] ([[Баҳси корбар:~2026-59387-08|talk]]) 23:33, 8 ноябри 2026 (UTC) 1y1xkl858xqe5ss6z5n4r73nlrwhtj7 1493232 1493218 2026-11-09T00:36:36Z ~2026-59387-08 165322 /* Дар ин мақола гурӯҳҳои мавзуотӣ илова нашудааст. */ Посух додан 1493232 wikitext text/x-wiki {{Хуш омадед}}[[Корбар:Шухрат Саъдиев|Шухрат Саъдиев]] 07:47, 11 апрели 2026 (UTC) == Ҳадафҳои маъмул == Ҳадафи асосии ман интишори мақолаҳо дар бораи илм ва муҳандисӣ мебошад. Ман инчунин мақсад дорам, ки дар мавзӯъҳои марбут ба забон ва фарҳанги тоҷикӣ мақолаҳо нашр кунам. Барори кор ба [[Корбар:Zosya95]] аз номи ҷамъяти Википедияи Тоҷикӣ. [[Корбар:Шухрат Саъдиев|Шухрат Саъдиев]] ([[Баҳси корбар:Шухрат Саъдиев|баҳс]]) 05:31, 16 апрели 2026 (UTC) :Раҳмати калон! [[Корбар:Zosya95|Zosya95]] ([[Баҳси корбар:Zosya95|баҳс]]) 20:29, 16 апрели 2026 (UTC) == Дастур барои корбари Википедия == Гурӯҳбандии мавзӯотӣ дар мақола Тавсияҳо ба корбар: 1.Гурӯҳбандии мавзӯотиро вобаста ба мазмуни мақола ҷустҷу кунед, (ниг. Аз забони ВК/русӣ, анг, ва диг) ва  тарҷума намуда гузоред. [[Корбар:Шухрат Саъдиев|Шухрат Саъдиев]] ([[Баҳси корбар:Шухрат Саъдиев|баҳс]]) 17:26, 27 апрели 2026 (UTC) == Мақолаҳои тарҷуманамудаатонро ислоҳ ва пурратар нависед == Тавсияҳо ба корбар: Дӯсти гиромӣ, бо мақсади викифонидани мақолаҳои нав дар ВК ба талаботи Роҳнамои Википедия риоя кунед. Нигаред: [[Саҳифаи аслӣ]] қисмати Роҳнамо, сипас → Равиши вироиши Википедия → [[Википедиа:Чӣ тавр мақола бояд сохт.Эҷоди|мақола]] ва [[Википедиа:Вироиши_мақолаҳо]] даромада бо талаботи Википедия шинос шавед ва омӯзед.Бидонед:мақолаҳои бе манбаъ  нигаред:([[Википедиа:Сарчашмаҳои муътабар]]),  яъне  бе сабти номи мақола дар Вебгоҳи Интернетӣ, ё ин ки – бе иқтибосе аз адабиёт бо таълифи ному насаби муаллиф, номи мақолаи китоб (маҷалла ва диг), ҷойи нашр кадом шаҳр, номи нашриёт, соли нашр, миқдори саҳифаҳои истифодагарди 1.Гурӯҳбандии мавзӯотиро вобаста ба мазмуни мақола ҷустҷу кунед, (ниг. Аз забони ВК/русӣ, анг, ва диг) ва  тарҷума намуда гузоред. 2. Истилоҳҳои дар мақолаатон гузоштаро ба қавсҳои чоркунҷа Ниг.[[шаҳрвандӣ]] ва диг. ҷудо кунед (онҳо пайванди забонӣ (Интервики) ба истилоҳҳои ВК/тоҷ. мешаванд.). 3. Аз поварақи ''Зудкор'' дар ВК/тоҷ. Намуна:== Эзоҳ == = Нигаред низ == + иловаи мақолаи дигари ВК/тоҷ.  истифода баред. [[Корбар:Шухрат Саъдиев|Шухрат Саъдиев]] ([[Баҳси корбар:Шухрат Саъдиев|баҳс]]) 05:59, 13 июли 2026 (UTC) == Огоҳӣ ба корбар:Zosya95 == Дӯсти гиромӣ.Тавсияҳое, ки барои бартарафу мувофиқи талаботи дастури Википедия нисбати мақолаҳо ва вироишиҳое, ки ба [[Корбар:Zosya95]] фиристода шудааст, монанди: ''Гурӯҳбандии мавзӯотӣ нест ???, Викифонидани мақола???, мавзӯи нопурраи мақолаҳо???'' (аз моҳи апрели соли 2026) ислоҳ нашудааст. Муаллифи аввалини мақолаҳо бошед камбудиҳоятонро ислоҳ кунед. Барои ислоҳ намудани кабудиҳои муайяншуда дигар корбарон вақташонро сарф намекунанд. ОГОҲИИ ҚАТЪӢ, ислоҳ кунед, ё саҳифаи корбариатон ба мӯҳлати муайян баста мешавад. [[Корбар:Шухрат Саъдиев|Шухрат Саъдиев]] ([[Баҳси корбар:Шухрат Саъдиев|баҳс]]) 07:00, 16 июли 2026 (UTC) :Салом. Фаҳмидам хатоҳоямро. Ман ҳаммаашро қайд кардам ва ислоҳ карда истодаам. [[Корбар:Zosya95|Zosya95]] ([[Баҳси корбар:Zosya95|баҳс]]) 22:37, 16 июли 2026 (UTC) == Дар ин мақола гурӯҳҳои мавзуотӣ илова нашудааст. == Дӯсти гиромӣ.Тавсияҳое, ки барои бартарафу мувофиқи талаботи дастури Википедия нисбати мақолаҳо ва вироишиҳое, ки ба [[Корбар:Zosya95]] фиристода шудааст, монанди: ''Гурӯҳбандии мавзӯотӣ нест ???'' ҳоло ҳам ислоҳ нашуда истодааст? Миқдори мақолаҳои нопурратонро аз рӯи талаботи Дастури Википедия зиёд накунед. Баъди "эҷодиёти" [[Корбар:Zosya95]] касе аз мудирони ВК вақтро сарф карда ислоҳ намекунад. ОГОҲӢ навбатӣ ба [[Корбар:Zosya95]] камбудиҳоятонро ислоҳ кунед, ё саҳифаи корбариатон ба мӯҳлати муайян баста мешавад. [[Корбар:Шухрат Саъдиев|Шухрат Саъдиев]] ([[Баҳси корбар:Шухрат Саъдиев|баҳс]]) 06:44, 17 августи 2026 (UTC) :Ман Саид Аброр Нурӣ паёмбарӣи Ҷумҳурии Тоҷикистон бо омадӣи омадӣи моҳи Шарифи Рамазон табрик намуда бо халқӣи давлат муборак мекунанд 2027 Ман ҳаққ доранд дар навишта кунонанд Паёмбар Саид Аброр Нурӣ Меоянд бо давлаташон Хӯудашон Тӯу ӯузбак таёрӣта бӣин Тӯу каӣи аз давлатӣи ман меравӣи агар чӣи дар ӣинҷо таваллуд шуда бошад 100 сол ҳам бошӣи ӣин давлат тӯ нест :@ соҳиби асӣилӣи ӣин давлат Ман Саид Аброр Нурӣ паёмбарии Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Вижа:Ҳиссагузориҳо/~2026-59387-08|~2026-59387-08]] ([[Баҳси корбар:~2026-59387-08|talk]]) 00:36, 9 ноябри 2026 (UTC) Дар ин мақола гурӯҳҳои мавзуотӣ илова нашудааст. Маънояш, яъне аз забонҳои хориҷии Wikipedia.org (Интервики) тарҷума нашудааст. Нигаред ба поварақи мақолаҳоятон: [[:Гурӯҳ:Википедиа:Мақолаҳои бе гурӯҳ]]<nowiki/>ро бубинед. Мақоларо тарҷумаву пайванд кунед. [[Корбар:Шухрат Саъдиев|Шухрат Саъдиев]] ([[Баҳси корбар:Шухрат Саъдиев|баҳс]]) 04:33, 20 августи 2026 (UTC) == Ҳазфи нодуруст! == Салом [[Корбар:Zosya95|Zosya95]]! Лутфан шаблонҳои актуалӣ ва кории гиёҳшинохтиро (ба монанди <code>Шаблон:Irideae</code>) ба ҳазф нагузоред. Ин шаблонҳо барои таксономия ва ҷадвалҳои гиёҳон лозиманд. Агар пешниҳоде дар бораи таҳрир ё кӯчонидани номи онҳо дошта бошед, метавонед дар саҳифаи баҳси худи шаблонҳо ё [[Википедия:Қаҳвахона|Қаҳвахона]] нависед. Ташаккур! --[[Корбар:VASHGIRD|Дӯстмурод Саид]] ([[Баҳси корбар:VASHGIRD|баҳс]]) 06:24, 20 октябри 2026 (UTC) :Салом Дӯстмурод Саид, :Ман пеш аз он ки онро барои ҳазф пешниҳод кардан, 1 саҳифае, ки онро истифода мебурд ба дигар шаблон пайваст карда будам. Сабаби ба ҳазф гузоштанам ин буд, ки Irideae ин триба аст, яъне яке аз шохаҳои ноасоси таксономӣ ва чун дар тоҷикӣ ин номгузорӣ нашудааст, ман авлоди Савсан (Iris)-ро бо оилаи Савсаниҳо (Iridaceae) пайвастам. Ҳамин сабаб барои Шаблон:Irideae. Раҳмат [[Корбар:Zosya95|Zosya95]] ([[Баҳси корбар:Zosya95|баҳс]]) 14:59, 20 октябри 2026 (UTC) :Ин шаблонро низ барои ҳазф гузоштам, чун аз рӯи систематикаи муосир, Шаблон:Liliopsida ба Шаблон:Monocots номаш иваз карда шудааст. Ҳамаи (5) шаблонҳояшро низ иваз кардам, то мақолаҳо вайрон нашаванд. Раҳмат! [[Корбар:Zosya95|Zosya95]] ([[Баҳси корбар:Zosya95|баҳс]]) 19:12, 20 октябри 2026 (UTC) ::Ҳангоми як шаблонро ба ҳазф гузоштани шумо садҳо мақолае ки ба ин шаблон пайван доранд, вайрон мешаванд. Лутфан дар ҳоли ҳозир ба шаблонҳои мавҷуд кор нагиред, то ки сохтори мақолаҳои дуруст кор кунад, баъдан ҳамаи шаблонҳоро навсозӣ мекунем, ки ҳеч мақолае халалдор намешавад. [[Корбар:VASHGIRD|Дӯстмурод Саид]] ([[Баҳси корбар:VASHGIRD|баҳс]]) 03:09, 21 октябри 2026 (UTC) :::Салом! Пешниҳод кардани шаблон барои ҳазф худ аз худ боиси вайрон шудани мақолаҳо намешавад. Агар шаблон дуруст бошаду пеш аз ҳазфи он ҳамаи пайвандҳо ва вобастагиҳояш ба шаблонҳои мувофиқ гузаронида шуда бошанд, ҳазфи он набояд ба сохтори мақолаҳо таъсир расонад. :::Ман пеш аз пешниҳоди ҳазф шаблонҳои вобастаро санҷида, пайвандҳои онҳоро иваз кардам. Агар ягон мақола ё шаблон ҳанӯз аз онҳо вобаста бошаду пас аз вироиши ман вайрон шуда бошанд, лутфан нишон диҳед, то ислоҳ кунам. Аммо нигоҳ доштани шаблонҳои кӯҳна ё нолозим ба нофаҳмию корбурди маълумоти кӯҳна оварда мерасонад, зеро ҳадафи ин тағйирот навсозӣ ва ба низом даровардани сохтори таксономӣ аз рӯи систематикаи муосир мебошад. [[Корбар:Zosya95|Zosya95]] ([[Баҳси корбар:Zosya95|баҳс]]) 04:07, 21 октябри 2026 (UTC) ::::САИД АБРОР НУРӢ Паёмбарӣ Тоҷикистон бо ҳама халқӣ кишвари азизам бо омадани Моҳи Шарифи Рамазон табрик намуда ту Zosya95 бо ҳама расон [[Вижа:Ҳиссагузориҳо/~2026-59387-08|~2026-59387-08]] ([[Баҳси корбар:~2026-59387-08|talk]]) 23:33, 8 ноябри 2026 (UTC) h3s3xk6vz81sfnso0mmjrkx0a0vbboj 1493251 1493232 2026-11-09T05:32:18Z VASHGIRD 8035 Вироиши [[Special:Contributions/~2026-59387-08|~2026-59387-08]] ([[User talk:~2026-59387-08|Баҳс]]) вогардонида шуд ба охирин тағйире, ки [[User:Шухрат Саъдиев|Шухрат Саъдиев]] анҷом дода буд 1492287 wikitext text/x-wiki {{Хуш омадед}}[[Корбар:Шухрат Саъдиев|Шухрат Саъдиев]] 07:47, 11 апрели 2026 (UTC) == Ҳадафҳои маъмул == Ҳадафи асосии ман интишори мақолаҳо дар бораи илм ва муҳандисӣ мебошад. Ман инчунин мақсад дорам, ки дар мавзӯъҳои марбут ба забон ва фарҳанги тоҷикӣ мақолаҳо нашр кунам. Барори кор ба [[Корбар:Zosya95]] аз номи ҷамъяти Википедияи Тоҷикӣ. [[Корбар:Шухрат Саъдиев|Шухрат Саъдиев]] ([[Баҳси корбар:Шухрат Саъдиев|баҳс]]) 05:31, 16 апрели 2026 (UTC) :Раҳмати калон! [[Корбар:Zosya95|Zosya95]] ([[Баҳси корбар:Zosya95|баҳс]]) 20:29, 16 апрели 2026 (UTC) == Дастур барои корбари Википедия == Гурӯҳбандии мавзӯотӣ дар мақола Тавсияҳо ба корбар: 1.Гурӯҳбандии мавзӯотиро вобаста ба мазмуни мақола ҷустҷу кунед, (ниг. Аз забони ВК/русӣ, анг, ва диг) ва  тарҷума намуда гузоред. [[Корбар:Шухрат Саъдиев|Шухрат Саъдиев]] ([[Баҳси корбар:Шухрат Саъдиев|баҳс]]) 17:26, 27 апрели 2026 (UTC) == Мақолаҳои тарҷуманамудаатонро ислоҳ ва пурратар нависед == Тавсияҳо ба корбар: Дӯсти гиромӣ, бо мақсади викифонидани мақолаҳои нав дар ВК ба талаботи Роҳнамои Википедия риоя кунед. Нигаред: [[Саҳифаи аслӣ]] қисмати Роҳнамо, сипас → Равиши вироиши Википедия → [[Википедиа:Чӣ тавр мақола бояд сохт.Эҷоди|мақола]] ва [[Википедиа:Вироиши_мақолаҳо]] даромада бо талаботи Википедия шинос шавед ва омӯзед.Бидонед:мақолаҳои бе манбаъ  нигаред:([[Википедиа:Сарчашмаҳои муътабар]]),  яъне  бе сабти номи мақола дар Вебгоҳи Интернетӣ, ё ин ки – бе иқтибосе аз адабиёт бо таълифи ному насаби муаллиф, номи мақолаи китоб (маҷалла ва диг), ҷойи нашр кадом шаҳр, номи нашриёт, соли нашр, миқдори саҳифаҳои истифодагарди 1.Гурӯҳбандии мавзӯотиро вобаста ба мазмуни мақола ҷустҷу кунед, (ниг. Аз забони ВК/русӣ, анг, ва диг) ва  тарҷума намуда гузоред. 2. Истилоҳҳои дар мақолаатон гузоштаро ба қавсҳои чоркунҷа Ниг.[[шаҳрвандӣ]] ва диг. ҷудо кунед (онҳо пайванди забонӣ (Интервики) ба истилоҳҳои ВК/тоҷ. мешаванд.). 3. Аз поварақи ''Зудкор'' дар ВК/тоҷ. Намуна:== Эзоҳ == = Нигаред низ == + иловаи мақолаи дигари ВК/тоҷ.  истифода баред. [[Корбар:Шухрат Саъдиев|Шухрат Саъдиев]] ([[Баҳси корбар:Шухрат Саъдиев|баҳс]]) 05:59, 13 июли 2026 (UTC) == Огоҳӣ ба корбар:Zosya95 == Дӯсти гиромӣ.Тавсияҳое, ки барои бартарафу мувофиқи талаботи дастури Википедия нисбати мақолаҳо ва вироишиҳое, ки ба [[Корбар:Zosya95]] фиристода шудааст, монанди: ''Гурӯҳбандии мавзӯотӣ нест ???, Викифонидани мақола???, мавзӯи нопурраи мақолаҳо???'' (аз моҳи апрели соли 2026) ислоҳ нашудааст. Муаллифи аввалини мақолаҳо бошед камбудиҳоятонро ислоҳ кунед. Барои ислоҳ намудани кабудиҳои муайяншуда дигар корбарон вақташонро сарф намекунанд. ОГОҲИИ ҚАТЪӢ, ислоҳ кунед, ё саҳифаи корбариатон ба мӯҳлати муайян баста мешавад. [[Корбар:Шухрат Саъдиев|Шухрат Саъдиев]] ([[Баҳси корбар:Шухрат Саъдиев|баҳс]]) 07:00, 16 июли 2026 (UTC) :Салом. Фаҳмидам хатоҳоямро. Ман ҳаммаашро қайд кардам ва ислоҳ карда истодаам. [[Корбар:Zosya95|Zosya95]] ([[Баҳси корбар:Zosya95|баҳс]]) 22:37, 16 июли 2026 (UTC) == Дар ин мақола гурӯҳҳои мавзуотӣ илова нашудааст. == Дӯсти гиромӣ.Тавсияҳое, ки барои бартарафу мувофиқи талаботи дастури Википедия нисбати мақолаҳо ва вироишиҳое, ки ба [[Корбар:Zosya95]] фиристода шудааст, монанди: ''Гурӯҳбандии мавзӯотӣ нест ???'' ҳоло ҳам ислоҳ нашуда истодааст? Миқдори мақолаҳои нопурратонро аз рӯи талаботи Дастури Википедия зиёд накунед. Баъди "эҷодиёти" [[Корбар:Zosya95]] касе аз мудирони ВК вақтро сарф карда ислоҳ намекунад. ОГОҲӢ навбатӣ ба [[Корбар:Zosya95]] камбудиҳоятонро ислоҳ кунед, ё саҳифаи корбариатон ба мӯҳлати муайян баста мешавад. [[Корбар:Шухрат Саъдиев|Шухрат Саъдиев]] ([[Баҳси корбар:Шухрат Саъдиев|баҳс]]) 06:44, 17 августи 2026 (UTC) Дар ин мақола гурӯҳҳои мавзуотӣ илова нашудааст. Маънояш, яъне аз забонҳои хориҷии Wikipedia.org (Интервики) тарҷума нашудааст. Нигаред ба поварақи мақолаҳоятон: [[:Гурӯҳ:Википедиа:Мақолаҳои бе гурӯҳ]]<nowiki/>ро бубинед. Мақоларо тарҷумаву пайванд кунед. [[Корбар:Шухрат Саъдиев|Шухрат Саъдиев]] ([[Баҳси корбар:Шухрат Саъдиев|баҳс]]) 04:33, 20 августи 2026 (UTC) == Ҳазфи нодуруст! == Салом [[Корбар:Zosya95|Zosya95]]! Лутфан шаблонҳои актуалӣ ва кории гиёҳшинохтиро (ба монанди <code>Шаблон:Irideae</code>) ба ҳазф нагузоред. Ин шаблонҳо барои таксономия ва ҷадвалҳои гиёҳон лозиманд. Агар пешниҳоде дар бораи таҳрир ё кӯчонидани номи онҳо дошта бошед, метавонед дар саҳифаи баҳси худи шаблонҳо ё [[Википедия:Қаҳвахона|Қаҳвахона]] нависед. Ташаккур! --[[Корбар:VASHGIRD|Дӯстмурод Саид]] ([[Баҳси корбар:VASHGIRD|баҳс]]) 06:24, 20 октябри 2026 (UTC) :Салом Дӯстмурод Саид, :Ман пеш аз он ки онро барои ҳазф пешниҳод кардан, 1 саҳифае, ки онро истифода мебурд ба дигар шаблон пайваст карда будам. Сабаби ба ҳазф гузоштанам ин буд, ки Irideae ин триба аст, яъне яке аз шохаҳои ноасоси таксономӣ ва чун дар тоҷикӣ ин номгузорӣ нашудааст, ман авлоди Савсан (Iris)-ро бо оилаи Савсаниҳо (Iridaceae) пайвастам. Ҳамин сабаб барои Шаблон:Irideae. Раҳмат [[Корбар:Zosya95|Zosya95]] ([[Баҳси корбар:Zosya95|баҳс]]) 14:59, 20 октябри 2026 (UTC) :Ин шаблонро низ барои ҳазф гузоштам, чун аз рӯи систематикаи муосир, Шаблон:Liliopsida ба Шаблон:Monocots номаш иваз карда шудааст. Ҳамаи (5) шаблонҳояшро низ иваз кардам, то мақолаҳо вайрон нашаванд. Раҳмат! [[Корбар:Zosya95|Zosya95]] ([[Баҳси корбар:Zosya95|баҳс]]) 19:12, 20 октябри 2026 (UTC) ::Ҳангоми як шаблонро ба ҳазф гузоштани шумо садҳо мақолае ки ба ин шаблон пайван доранд, вайрон мешаванд. Лутфан дар ҳоли ҳозир ба шаблонҳои мавҷуд кор нагиред, то ки сохтори мақолаҳои дуруст кор кунад, баъдан ҳамаи шаблонҳоро навсозӣ мекунем, ки ҳеч мақолае халалдор намешавад. [[Корбар:VASHGIRD|Дӯстмурод Саид]] ([[Баҳси корбар:VASHGIRD|баҳс]]) 03:09, 21 октябри 2026 (UTC) :::Салом! Пешниҳод кардани шаблон барои ҳазф худ аз худ боиси вайрон шудани мақолаҳо намешавад. Агар шаблон дуруст бошаду пеш аз ҳазфи он ҳамаи пайвандҳо ва вобастагиҳояш ба шаблонҳои мувофиқ гузаронида шуда бошанд, ҳазфи он набояд ба сохтори мақолаҳо таъсир расонад. :::Ман пеш аз пешниҳоди ҳазф шаблонҳои вобастаро санҷида, пайвандҳои онҳоро иваз кардам. Агар ягон мақола ё шаблон ҳанӯз аз онҳо вобаста бошаду пас аз вироиши ман вайрон шуда бошанд, лутфан нишон диҳед, то ислоҳ кунам. Аммо нигоҳ доштани шаблонҳои кӯҳна ё нолозим ба нофаҳмию корбурди маълумоти кӯҳна оварда мерасонад, зеро ҳадафи ин тағйирот навсозӣ ва ба низом даровардани сохтори таксономӣ аз рӯи систематикаи муосир мебошад. [[Корбар:Zosya95|Zosya95]] ([[Баҳси корбар:Zosya95|баҳс]]) 04:07, 21 октябри 2026 (UTC) 9bq8j9ojax3lp19focy1h0csqg1x1ol Косагули биҳиштӣ 0 330813 1493228 1491542 2026-11-09T00:11:52Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 1493228 wikitext text/x-wiki {{Таксон |image file = Amaryllis paradisicola 119459016.jpg |image descr = Баргҳо |regnum = Рустаниҳо |parent = Amaryllis |rang = Намуд |latin = Amaryllis paradisicola |author = Snijman |соли муаллифӣ = 1998 |iucnstatus = VU |wikispecies = Amaryllis paradisicola }} '''Косагули биҳиштӣ''' ({{lang-la|Amaryllis paradisicola}}) — як намуди [[рустании бисёрсола]]и пиёзакдор аз оилаи [[косагулиҳо]] аст. Ин рустанӣ танҳо дар кӯҳҳои Рихтерсвелд, дар шимолу ғарби [[Ҷумҳурии Африқои Ҷанубӣ|Африқои Ҷанубӣ]] мерӯяд. Он гулҳои [[Гулобӣ (ранг)|гулобӣ]] ва баргҳои паҳн дошта, бештар дар ҷойҳои санглох месабзад. Ин рустанӣ яке аз ду [[Намуд (таксономия)|намуди]] эътирофшудаи авлоди косагулҳо мебошад. Намуди дигари он, [[косагули белладонна]], дар бисёр кишварҳо ҳамчун рустании ороишӣ парвариш мешавад. Косагули биҳиштӣ хеле камёфт буда, ба гурӯҳи намудҳои осебпазир (VU) дохил мешавад.<ref name="Kew">{{cite web |title=Amaryllis L. |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:331133-2 |publisher=Plants of the World Online, Royal Botanic Gardens, Kew |language=en |accessdate=2026-10-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190829154616/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:331133-2 |archivedate=2019-08-29}}</ref><ref name="RedList">{{cite web |author=Snijman, D. A.; Van Wyk, P. C. V.; Raimondo, D.; von Staden, L. |year=2015 |title=Amaryllis paradisicola Snijman |url=https://redlist.sanbi.org/species.php?species=2082-3 |work=Red List of South African Plants |publisher=South African National Biodiversity Institute |language=en}}</ref> == Номгузорӣ == Номи илмии ''Amaryllis paradisicola'' аз номи маҳалли кашфи рустанӣ — Парадисклуф, гирифта шудааст.<ref name="Original" /> == Тавсиф == Косагули биҳиштӣ [[рустании алафи]]и бисёрсола буда, ҳангоми гулкунӣ ва мевадиҳӣ то 80 см қад мекашад. === Пиёзак === Он дар зери замин [[Пиёзак|пиёзаки]] калон дорад, ки об ва моддаҳои ғизоиро захира карда, рустаниро ба хушксолӣ тобовар мекунад. Пиёзаки он тухмшакл буда, тақрибан 10 см паҳно ва 14 см дарозӣ дорад. Пиёзак бо қабатҳои хушки коғазмонанд ва [[Сафед|сафеди]] [[Зард|зардчатоб]] пӯшида шуда, баъзан беш аз нисфи он аз хок берун баромада меистад.<ref name="Original">{{cite journal |last1=Snijman |first1=D. A. |last2=Williamson |first2=G. |year=1998 |title=A new species of Amaryllis from the Richtersveld, South Africa |journal=Bothalia |volume=28 |issue=2 |pages=192–196 |doi=10.4102/abc.v28i2.640 |language=en}}</ref> === Баргҳо === Аз ҳар пиёзак одатан 6–9 барг мерӯяд. Баргҳо сабзи равшан, паҳн ва забоншакл буда, дарозиашон 35–50 см ва паҳнояшон 7–13 см аст. Баргҳои ҷавон аввал рост руста, бо калон шудан ба тарафҳо хам мешаванд. Дар миёнаи ҳар барг раги калон дида мешавад. Канорҳои баргҳо баъзан каме мавҷноку сурхтобанд ва ҳар ду тарафашон бо мӯякҳои кӯтоҳ пӯшида шудаанд. Ин мӯякҳо дар баргҳои ҷавон бештар дида мешаванд, вале бо калон шудани баргҳо кам мешаванд. Дар баргҳои калон онҳоро одатан танҳо бо оинаи булӯр дидан мумкин аст. Ҳангоми буридани барг аз он [[Шира|шираи]] [[қаҳваранг]] ҷорӣ мешавад. Агар баргашро реза кунанд, байни пораҳо риштаҳои борики ёзанда пайдо мешаванд. Ин хусусиятҳо нишонаҳои фарқкунандаи намуд ба шумор мераванд.<ref name="Original" /> === Гулҳо === Гулҳои косагули биҳиштӣ калон, гулобӣ, карнайшакл ва хушбӯй мебошанд. Онҳо дар нӯги гулпояи ғафсу рост ғун шуда, [[Тӯдагул|тӯдагули]] аз 10 то 21 гулдорро ташкил медиҳанд. Гулпоя сабзи хокистарранг буда, дарозии он 48–80 см ва ғафсияш 2–4 см мебошад. Ранги гулҳо бо рафта-рафта тиратар мешавад. Баракси баъзе намудҳои дигари ''Amaryllis'', мобайни гулҳо сафед ё зарди равшан нестанд. Ҳар гул шаш баргчаи гулпӯш дорад, ки 6,5–8 см дарозӣ доранд. Паҳнои гули кушода ба 7–8 см мерасад ва нӯги баргчаҳо каме ба қафо хам мешаванд. Дар дохили ҳар гул шаш гардбарг бо гарддонҳои зард ҷой дорад. Қисми модинаи гул аз тухмдони сеҳуҷрагӣ, сутунча ва доғ иборат аст. Доғи он ба се шохаи борик ҷудо мешавад. Бӯи гулҳо ба бӯи [[наргис]] монанд аст, вале аз бӯи гулҳои ''Amaryllis belladonna'' заифтар мебошад.[1] Гулҳои косагули биҳиштӣ калон, қифшакл ва хушбӯй мебошанд. Онҳо дар нӯги гулпояи ғафсу рост ба шакли даста ҷой гирифтаанд. Дар як гулдаста одатан аз 10 то 21 гул мавҷуд аст. Гулпоя сабзи хокистарранг буда, қисми поёнии он метавонад сурхтоб бошад. Дарозии он тақрибан 48–80 см ва ғафсиаш 2–4 см аст. Гулҳо ранги гулобии яксон доранд ва бо гузашти вақт каме тира мешаванд. Бар хилофи баъзе намояндагони дигари ҷинси ''Amaryllis'', дар маркази онҳо ранги зарди равшан ё сафеди барҷаста дида намешавад. Ҳар гул шаш баргчаи гулпӯш дорад, ки дарозиашон тақрибан 6,5–8 см мебошад. Қисми кушодаи гул то 7–8 см паҳно дошта метавонад. Нӯги баргчаҳо андаке ба қафо хам мешавад. Дар дохили гул шаш гардбарг ҷой гирифтааст. Гардбаргҳо гулобии равшан буда, гарддонҳои зард доранд. Модинаи гул аз тухмдони сеҳуҷрагӣ, сутунча ва доғ иборат аст. Доғи модина ба се шохаи борик ҷудо мешавад. Гулҳо бӯи форам доранд, ки то андозае ба бӯи [[Наргис (рустанӣ)|наргис]] монанд аст. Бо вуҷуди ин, бӯи онҳо нисбат ба гулҳои ''Amaryllis belladonna'' заифтар мебошад.<ref name="SANBI"/> == Паҳншавӣ ва муҳити зист == Косагули биҳиштӣ [[Эндемизм|эндемик]]и Африқои Ҷанубӣ буда, макони табиии он [[Боғи миллии Рихтерсвелд]] дар музофоти Кейпи Шимолӣ мебошад. Рихтерсвелд минтақаи хушк ва кӯҳиест, ки боришоти кам ва тағйирёбии зиёди ҳарорат дорад. Бо вуҷуди иқлими хушк, косагули биҳиштӣ бештар дар ҷойҳои салқин ва сояафкан месабзад. Пиёзакҳои он дар тарқишҳои сангҳои кварситӣ, рӯи баромадагиҳои танги кӯҳ ва миёни сангрезаҳо ҷой мегиранд. Ин ҷойҳо бештар ба самти ҷануб ё шарқ нигаронида шудаанд ва қисми зиёди рӯз аз нури мустақими офтоб дар соя мемонанд. Чунин муҳит ба рустанӣ имкон медиҳад, ки дар минтақаи хушк аз гармии шадид ва бухоршавии зиёди об то андозае эмин монад.<ref name="SANBI"/> Ҳангоми тавсифи аввалини илмӣ дар соли 1998 ин намуд аз дараи танге бо номи Парадисклуф (Paradyskloof) маълум буд. Дар ин маҳал рустаниҳо дар нишебиҳои санглох ва баромадагиҳои кӯҳӣ мерӯянд. Арзёбиҳои баъдӣ мавҷудияти ду гурӯҳи ҷудогонаи табиии онро нишон доданд.<ref name="Original"/><ref name="RedList"/> == Гулкунӣ ва давраи зиндагӣ == Косагули биҳиштӣ одатан дар аввали моҳи апрел, ки дар нимкураи ҷанубӣ ба фасли тирамоҳ рост меояд, гул мекунад. Гулкунии он ба миқдори боришоти тирамоҳӣ вобастагии зиёд дорад. Дар солҳои сербориш шумораи зиёди рустаниҳо метавонанд ҳамзамон гул кунанд, аммо дар солҳои хушк гулкунӣ хеле кам мешавад. Масалан, соли 1997 баъд аз боронҳои моҳи март чандсад пиёзак дар як маҳал гул карданд. Соли дигар, ки тирамоҳи тӯлонӣ ва хушк дошт, дар ҳамон маҳал танҳо ду пиёзак гул кард. Ин мушоҳидаҳо нишон медиҳанд, ки боришот дар оғози давраи гулкунӣ нақши муҳим дорад. Давраи гулкунии тамоми гурӯҳи рустаниҳо одатан тақрибан даҳ рӯз давом мекунад.<ref name="Original"/> Хусусияти ҷолиби косагули биҳиштӣ он аст, ки гулҳо одатан пеш аз пайдо шудани баргҳо мешукуфанд. Дар вақти гулкунӣ рустанӣ метавонад танҳо аз пиёзак ва гулпояи баланд иборат бошад. Баргҳои нав бештар бо оғози боришоти зимистона пайдо мешаванд. Онҳо дар моҳи май босуръат инкишоф ёфта, то фарорасии хушксолии тобистон сабз мемонанд. Одатан дар охири моҳи сентябр баргҳо тадриҷан хушк мешаванд. Дар ин давра қисми рӯизаминии рустанӣ аз байн меравад, аммо пиёзак зинда мемонад. Бо фаро расидани шароити мусоид давраи нави сабзиш оғоз меёбад.<ref name="Original"/> == Афзоиш ва сабзиши тухмҳо == Косагули биҳиштӣ тавассути тухм ва инчунин бо пайдо кардани пиёзакҳои хурди нав афзоиш меёбад. Пас аз гулкунӣ дар ҷойи гулҳо меваҳои ғӯзамонанд пайдо мешаванд. Меваҳо тақрибан 2–3 см паҳно дошта, пӯсти нисбатан сахт ва чарммонанд доранд. Ҳангоми пухта расидан онҳо кушода шуда, тухмҳоро озод мекунанд. Тухмҳо гӯштдор, ҷилодор ва тухмшакл буда, ранги сафедтоб ё гулобии равшан доранд. Андозаи онҳо тақрибан 12–17 мм мебошад. Дар дохили тухм ҷанини сабз ҷой гирифтааст. Мувофиқи мушоҳидаҳои ботаникӣ, тухмҳо тақрибан як моҳ баъд аз гулкунӣ аз мева озод мешаванд. Онҳо пас аз се-чор ҳафтаи дигар сабзида метавонанд.<ref name="Original"/> Дар таҳқиқоти соли 1997 мушоҳида гардид, ки бо вуҷуди гулкунии фаровон танҳо қисми ками рустаниҳо тухм ҳосил карданд. Бисёр меваҳо осеб дида буданд ва муҳаққиқон эҳтимол доданд, ки ин осебҳо қисман аз фаъолияти бабуинҳо ба вуҷуд омадаанд. == Фарқ аз намудҳои монанд == Косагули биҳиштӣ аз ҷиҳати намуди зоҳирӣ ба ''[[Amaryllis belladonna]]'' монанд аст. Ҳар ду намуд пиёзакдор буда, гулҳои калон ва гулобӣ доранд. Бо вуҷуди ин, байни онҳо чанд фарқи муҳим мавҷуд аст. Баргҳои косагули биҳиштӣ паҳнтар ва кӯтоҳтар буда, дар давраи инкишоф бо мӯякҳои хурд пӯшида мешаванд. Баргҳои ''A. belladonna'' бошанд, одатан дарозтар, бориктар ва ҳамеша бемуяк мебошанд. Гулҳои косагули биҳиштӣ ранги гулобии яксон доранд, дар ҳоле ки дар гулҳои ''A. belladonna'' қисми дохилии гулпӯш метавонад сафеди қаймоқӣ ё зарди равшан бошад. Фарқи дигар ба сохти узвҳои афзоиш дахл дорад. Дар косагули биҳиштӣ се шохаи доғи модина равшан намоёнанд ва гардбаргҳои дохилӣ аз гардбаргҳои берунӣ ба таври назаррас дарозтаранд. Дар ''A. belladonna'' ин фарқҳо камтар зоҳир мешаванд. Ин хусусиятҳо ба ботаникон имкон доданд, ки косагули биҳиштиро ҳамчун намуди мустақил эътироф кунанд.<ref name="Original"/> == Пайдоиш ва муносибати хешутаборӣ == Кашфи косагули биҳиштӣ барои омӯзиши таърихи паҳншавии ҷинси ''Amaryllis'' аҳамияти илмӣ дошт. То он вақт намояндагони худрӯйи ин ҷинс танҳо аз минтақаҳои ҷанубу ғарбии Африқои Ҷанубӣ маълум буданд. Кашфи намуди нав ҳудуди маълумшудаи паҳншавии ҷинсро тақрибан 450 км ба шимол васеъ кард. Ин ҳолат таваҷҷуҳи ботаниконро ба таърихи пайдоиш ва ҷудошавии ду намуди ҷинс ҷалб намуд.<ref name="Original"/> Муҳаққиқон пешниҳод кардаанд, ки аҷдоди умумии ин ду намуд шояд дар гузашта дар минтақаи васеътар паҳн шуда бошад. Бо тағйир ёфтани иқлим, гурӯҳҳои ҷудогонаи он метавонанд аз ҳам дур монда, тадриҷан ба ду намуди мустақил табдил ёфта бошанд. Эҳтимол меравад, ки ин ҷудошавӣ ба тағйироти иқлимии давраҳои [[Плиотсен]] ё [[Плейстотсен]] вобаста бошад. Дар ин давраҳо ҳарорат ва миқдори боришот дар ҷануби Африқо борҳо тағйир ёфтаанд. Тибқи ин фарзия, ''Amaryllis belladonna'' дар минтақаҳои ҷанубу ғарбӣ паҳн шуда, ба шароити он ҷо мутобиқ гардидааст. Косагули биҳиштӣ бошад, дар ҷойҳои нисбатан салқин ва намноки кӯҳистони Рихтерсвелд боқӣ мондааст. Бо вуҷуди ин, ин шарҳ фарзияи илмӣ буда, замони дақиқ ва роҳи ҷудошавии ду намуд ҳанӯз пурра муайян нашудааст.<ref name="Original"/> == Ҳолати ҳифз == Косагули биҳиштӣ ба гурӯҳи [[Намуди осебпазир|намудҳои осебпазир]] (VU) дохил мешавад. Ин гурӯҳ намудҳоеро дар бар мегирад, ки эҳтимоли аз байн рафтани онҳо дар табиат нисбатан баланд аст. Сабаби асосии осебпазирии ин рустанӣ маҳдуд будани паҳншавӣ ва шумораи ками гурӯҳҳои табиии он мебошад. Мувофиқи арзёбии Пажӯҳишгоҳи миллии гуногунии биологии Африқои Ҷанубӣ (SANBI) аз соли 2015, танҳо ду гурӯҳи ҷудогонаи табиии ин намуд маълум буданд. Гурӯҳи калонтар тақрибан 1000 рустании болиғ ва гурӯҳи дигар чандсад рустании болиғ дошт. Дар ҳамин арзёбӣ шумораи умумии рустаниҳо нисбатан устувор ҳисобида шудааст. Бо вуҷуди ин, азбаски намуд дар ҳудуди хеле маҳдуд мерӯяд, ҳатто осебҳои маҳаллӣ метавонанд ба ояндаи он таъсири ҷиддӣ расонанд.<ref name="RedList"/> === Хатарҳо === Яке аз хатарҳои асосӣ ҷамъоварии пиёзакҳо аз табиат барои истифодаи анъанавии доруӣ мебошад. Гарчанде қисми зиёди рустаниҳо дар ҷойҳои душворгузари кӯҳӣ мерӯянд, пиёзакҳои дар нишебиҳои поёнӣ ҷойгиршуда метавонанд ҷамъоварӣ шаванд. Миқёси дақиқи таъсири ин фаъолият ҳанӯз маълум нест. Хатари дигар ба фаъолияти [[Бабуин|бабуинҳо]] вобаста мебошад. Ин ҳайвонот ҳангоми ҷустуҷӯи ғизо баъзан гулпояҳо ва меваҳоро осеб медиҳанд ё пиёзакҳоро аз ҷойҳои санглох берун меоранд. Мувофиқи арзёбии SANBI, чаронидани аз ҳад зиёди чорво дар баъзе қисматҳои Рихтерсвелд боиси харобшавии чарогоҳҳо гардидааст. Дар натиҷа, ҳайвоноти ваҳшӣ, аз ҷумла бабуинҳо, метавонанд барои ёфтани ғизо бештар ба ҷойҳои душворгузаре рӯ оранд, ки косагули биҳиштӣ дар онҳо месабзад. Дар шароити муқаррарӣ чунин таъсири ҳайвонот ҷузъи равандҳои табиӣ мебошад. Аммо барои намуде, ки шумораи кам ва паҳншавии маҳдуд дорад, осеб дидани ҳатто қисми хурди рустаниҳо метавонад аҳамияти калон дошта бошад.<ref name="RedList"/> === Чораҳои муҳофизат === Косагули биҳиштӣ дар ҳудуди Боғи миллии Рихтерсвелд ҳифз мешавад. Муҳофизати маҳалли сабзиши он, пешгирии ҷамъоварии ғайриқонунии пиёзакҳо ва нигоҳ доштани муҳити табиии кӯҳистон барои бақои ин намуд муҳим мебошанд. Азбаски ин рустанӣ нодир аст ва танҳо дар чанд маҳалли маҳдуд мерӯяд, маълумоти дақиқ дар бораи ҷойҳои сабзиши он аз ҷониби ниҳодҳои ҳифзи табиат маҳдуд карда мешавад. Ин тадбир ба коҳиш додани хатари ҷамъоварии худсаронаи рустаниҳо мусоидат мекунад.<ref name="Sensitive">{{cite web |title=Amaryllis paradisicola |url=https://nssl.sanbi.org.za/species/amaryllis-paradisicola |publisher=South African National Biodiversity Institute |work=Sensitive Species |language=en}}</ref> == Эзоҳ == {{reflist}} == Пайвандҳои беруна == * [https://web.archive.org/web/20250117063444/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:1005636-1 ''Amaryllis paradisicola''] — Plants of the World Online, Боғҳои ботаникии шоҳии Кю. * [https://www.ipni.org/n/1005636-1 ''Amaryllis paradisicola''] — International Plant Names Index. * [https://biodiversityadvisor.sanbi.org/search/detail/09e5cc05-03a6-4bf5-84f0-b23aa2a3191a ''Amaryllis paradisicola''] — Пажӯҳишгоҳи миллии гуногунии биологии Африқои Ҷанубӣ. * [https://journals.abcjournal.aosis.co.za/index.php/abc/article/download/640/585 Тавсифи аслии илмии намуд (1998)] — ''Bothalia''. [[Гурӯҳ:Косагул]] bm90dm64kg2oj2w0lpqie97tavzr72g Тоҷихурӯсиҳо 0 332379 1493231 1480262 2026-11-09T00:16:38Z Zosya95 54344 1493231 wikitext text/x-wiki {{Таксон |image file = Amaranthus retroflexus full1.jpg |image descr = [[Мачитак]] |regnum = Рустаниҳо |latin = Amaranthaceae |author = Juss. |syn = {{btname|Chenopodiaceae|Vent.}} |synref= <ref name="TropicsSyn"/> }} '''Тоҷихурӯсиҳо''' ({{lang-la|Amaranthaceae}}) як [[Оила (таксономия)|оилаи]] [[Рустаниҳои пӯшидатухм (гулдор)|рустаниҳои гулдор]] аст. Он оилаи собиқи ғозпояро дар бар мегирад, ки '''Chenopodiaceae аст''' ва тақрибан 165 ҷинс ва 2040 намудро дар бар мегирад,<ref name="Christenhusz-Byng2016">{{Cite journal|author=Christenhusz, M. J. M.|year=2016|title=The number of known plants species in the world and its annual increase|journal=Phytotaxa|volume=261|pages=201–217|url=http://biotaxa.org/Phytotaxa/article/download/phytotaxa.261.3.1/20598|doi=10.11646/phytotaxa.261.3.1|issue=3}}</ref> ки онро дар [[Қатор (таксономия)|қатори]] волидайни худ, Caryophyllales, бойтарин насл мегардонад. ==Адабиёт== {{reflist}} q8noht40ylskvxrasrjxfhg7f26r7va Гачсанг 0 333260 1493155 1485436 2026-11-08T19:14:24Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 1493155 wikitext text/x-wiki {{Маъдан | category = [[Sulfate mineral]]s | boxwidth = | boxbgcolor = | image = Gypse Caresse.jpg | caption = Gypsum from southwest France (27 × 22 cm) | formula = {{chem2|CaSO4*2H2O}} | IMAsymbol = Gp<ref>{{Cite journal|last=Warr|first=L.N.|date=2021|title=IMA–CNMNC approved mineral symbols|journal=Mineralogical Magazine|volume=85|issue=3|pages=291–320|doi=10.1180/mgm.2021.43|bibcode=2021MinM...85..291W|s2cid=235729616|doi-access=free}}</ref> | molweight = | strunz = 7.CD.40 | system = [[Monoclinic]] | class = Prismatic (2/m) <br/>[[H-M symbol]]: (2/m) | symmetry = Monoclinic <br/>[[Space group]]: ''I''2/a | unit cell = a = 5.679(5), b = 15.202(14) <br/>c = 6.522(6)&nbsp;Å; β = 118.43°; Z&nbsp;=&nbsp;4 | color = Colorless (in transmitted light) to white; often tinged other hues due to impurities; may be yellow, tan, blue, pink, dark brown, reddish brown or gray | habit = Massive, flat. Elongated and generally prismatic crystals | twinning = Very common on {110} | cleavage = Perfect on {010}, distinct on {100} | fracture = Conchoidal on {100}, splintery parallel to [001] | tenacity = Flexible, inelastic | mohs = 1.5{{citation needed|reason=source needed to support the claim that Mohs hardness 2 defining mineral may not actually have a Mohs hardness of 2|date=July 2026}}–2 (defining mineral for 2) | luster = Vitreous to silky, pearly, or waxy | refractive = ''n''<sub>α</sub> = 1.519–1.521<br/> ''n''<sub>β</sub> = 1.522–1.523<br/> ''n''<sub>γ</sub> = 1.529–1.530 | opticalprop = Biaxial (+) | birefringence = δ = 0.010 | pleochroism = None | 2V = 58° | streak = White | gravity = 2.31–2.33 | melt = | fusibility = 5 | diagnostic = | solubility = Hot, dilute HCl | diaphaneity = Transparent to translucent | other = | references = <ref>{{cite book|editor1=Anthony, John W. |editor2=Bideaux, Richard A. |editor3=Bladh, Kenneth W. |editor4=Nichols, Monte C. |title= Handbook of Mineralogy|publisher= Mineralogical Society of America|place= Chantilly, VA, US|chapter-url=http://rruff.geo.arizona.edu/doclib/hom/gypsum.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20060206190607/http://rruff.geo.arizona.edu/doclib/hom/gypsum.pdf |archive-date=2006-02-06 |url-status=live|chapter=Gypsum|isbn=978-0-9622097-0-3 |volume=V (Borates, Carbonates, Sulfates)|year=2003}}</ref><ref>[http://www.mindat.org/min-1784.html Gypsum]. Mindat</ref><ref name=Cornelis>{{citation |first1= Cornelis |last1= Klein | first2= Cornelius S. Jr. |last2= Hurlbut |year= 1985 |title= Manual of Mineralogy |url= https://archive.org/details/manualofmineralo00klei/page/352 |publisher= John Wiley |edition= 20th |pages= 352–353 |isbn= 978-0-471-80580-9 |url-access= registration }}</ref> | var1 = Satin spar|var1text = Pearly, fibrous masses | var2 = [[Selenite (mineral)|Selenite]]|var2text = Transparent and bladed crystals | var3 = [[Alabaster]]|var3text = Fine-grained, slightly colored }} '''Гачсанг''' маъдани мулоими сулфат аст, ки аз сулфати калсийи обдор таркиб ёфта, [[Формулаи химиявӣ|формулаи химиявиаш]] CaSO₄·2H₂O мебошад.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.canada.ca/en/conservation-institute/services/conservation-preservation-publications/canadian-conservation-institute-notes/care-plaster-paris.html|title=Care of Objects Made of Plaster of Paris – Canadian Conservation Institute (CCI) Notes 12/2|author=Institute|first=Canadian Conservation|website=www.canada.ca|date=2017-09-14|accessdate=2023-01-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230120142141/https://www.canada.ca/en/conservation-institute/services/conservation-preservation-publications/canadian-conservation-institute-notes/care-plaster-paris.html|archivedate=2023-01-20}}</ref> Он ҳамчун [[нурӣ]] ва барои истеҳсоли навъҳои гуногуни [[гач]], [[гипсокартон]] ва [[бӯр]] ба кор мебаранд.<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/technology/plaster|title=Plaster {{!}} Definition, Uses, Types, & Facts|website=Britannica|lang=en|accessdate=2023-01-20}}</ref><ref name="Higgins">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=zNicdkuulE4C&pg=PA521|pages=521–522|title=Industrial Minerals & Rocks: Commodities, Markets, and Uses|year=2006|editor-last=Jessica Elzea Kogel|publisher=Society for Mining, Metallurgy, and Exploration|isbn=978-0-87335-233-8}}</ref><ref name=":0" /> Гачсанг инчунин метавонад ба булӯрҳои шаффофи [[селенит]] табдил ёбад. Он бештар ҳангоми бухор шудани обҳои минералдор ё аз об гирифтани минерали [[Анҳидрит|ангидрит]] ба вуҷуд меояд. Дар ҷадвали сахтии '''Моос''', сахтии гипс '''2''' аст, яъне он минерали хеле нарм мебошад. [[Гурӯҳ:Pages with unreviewed translations]] 8urbgvswxcjjrinlactycuibssveqlo Нофармон 0 333284 1493127 1487081 2026-11-08T17:57:15Z Zosya95 54344 1493127 wikitext text/x-wiki {{Қуттии ранг |ном = Нофармон |hex = C6C1EE |r = 198 |g = 193 |b = 238 |c = 17 |m = 19 |y = 0 |k = 7 |h = 247 |s = 19 |v = 93 |тасвир = Delphinium emarginatum.jpg |тавсифи_тасвир = Гулҳои испараки бунафшранг }} '''Нофармон''' ранги [[Бунафш|бунафши]] паст аст, ки нисбат ба [[Арғавонӣ|арғавонӣ]] [[Кабуд|кабудтар]] ва каме [[Хокистарранг|хокистаррангтар]] менамояд. == Решаи ном == Дар "[[Луғатномаи Деҳхудо]]" нофармон номи гулест, ки онро "забонбақафо" низ мегӯянд<ref>{{cite web |title=نافرمان |website=لغت‌نامه دهخدا |publisher=واژه‌یاب |access-date=24 августи 2026 |url = https://vajehyab.com/dehkhoda/%D9%86%D8%A7%D9%81%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86?q=%D9%86%D8%A7%D9%81%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86 }}</ref><ref>{{cite web |title=Маънои "naafarmaan" |url=https://www.rekhtadictionary.com/meaning-of-naafarmaan?lang=ur |website=Rekhta Dictionary |access-date=24 августи 2026 }}</ref> ва номи имрӯзааш [[Испарак|испарак]] ({{lang-la|Delphinium}}) аст. Сабаби нофармон номбар шудани ин гулро [[Ғиёсуддин Муҳаммад ибни Ҷалолуддини Ромпурӣ|Ромпурӣ]] дар "[[Ғиёсу-л-луғот]]"-аш чунин шарҳ медиҳад: {{Иқтибос|Гули нофармон, чаро ки дар паси гули мазкур чизе ба сурати забони гунҷишк дида мешавад. Ва ба ҳамин ҷиҳат онро нофармон гӯянд, чаро ки шахсе, ки фармони султон қабул накунад, барои таъзибаш забони ӯ аз паси гардан берун мекашанд.<ref>{{cite book |author=Муҳаммад Ғиёсуддини Ромпурӣ |title=Ғиёс-ул-луғот |script-title=غیاث اللغات |publisher=Матбааи Маҷидӣ |location=Канпур |year=1909 |url=https://archive.org/details/by_md_saif_khan_misbahi___whatsapp_no_8081414883_20190731_1302/page/n557/mode/2up |via=Internet Archive |access-date=25 August 2026 }}</ref>}} == Корбурд == Ранги нофармон дар [[Гулдӯзӣ|гулдӯзии]] [[Тоҷикон|тоҷикон]], махсусан дар [[Файзобод (деҳа, н. Кӯлоб)|Файзобод]] ва [[Ғиждувон]], истифода мешаванд. Он бештар дар [[Сӯзанӣ|сӯзанӣ]] ва ороиши болиштчаҳо ба кор рафта, баъзан бо риштаи [[Гулобӣ (ранг)|гулобӣ]] (пуштигулӣ дар [[Ҳисор]]) якҷо дӯхта мешаванд.<ref>{{cite journal |title=Паёмномаи фарҳанг |publisher=Пажӯҳишгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон |year=2020 |issue=1 (49) |url =https://www.pitfi.tj/sites/default/files/payomnomai_farhang/payomnomai_farhang_2020_01.pdf }}</ref> == Адабиёт == {{reflist}} {{Тобишҳои сафсар}} lc21gfplpk6u2q4ytocwtowfzxn422y Тобишҳои сурх 0 333373 1493021 1492881 2026-11-08T12:23:16Z Zosya95 54344 /* Сурх (Crayola) */ 1493021 wikitext text/x-wiki {{Қуттии ранг | ном=Сурх | тасвир=Shades of Red.svg | hex=FF0000 | дарозии мавҷ=~630–740<ref>Thomas J. Bruno, Paris D. N. Svoronos. ''CRC Handbook of Fundamental Spectroscopic Correlation Charts.'' CRC Press, 2005.<br />[http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/vision/specol.html#c1 Color</ref> | басомад=~480–405 }} '''Ранги сурх''' вобаста ба серрангӣ ва [[Равшанӣ|равшанӣ]] метавонад тобишҳои гуногун дошта бошад. Бо омехтани [[Сафед|сафед]] [[Сурх|сурх]] равшантар ва бо омехтани [[Сиёҳ|сиёҳ]] тиратар мешавад. Дар [[Забони тоҷикӣ|забони тоҷикӣ]] тобишҳои ранг дар [[Гӯйиш|гӯйишҳои]] ноҳияҳои гуногун ба тарзҳои мухталиф ифода мешаванд. Масалан, тобиши аз сурхи холис равшантарро чунин меноманд: * сурхи '''рӯшан''' ([[Ноҳияи Ашт|Ашт]], [[Исфара]])<ref name="pitfi">{{cite journal |title=Паёмномаи фарҳанг |publisher=Пажӯҳишгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон |year=2020 |issue=1 (49) |page=7 |url =https://www.pitfi.tj/sites/default/files/payomnomai_farhang/payomnomai_farhang_2020_01.pdf }}</ref> * сурхи '''сафедхеста''' ([[Панҷ (шаҳрак)|Панҷ]])<ref name="pitfi" /> * сурхи '''паст''' ([[Хуҷанд]], [[Истаравшан]]) * сурхи '''беранг''' ([[Леваканд|Левакант]])<ref name="pitfi" /> Тобиши аз сурхи асосӣ тиратарро чунин меноманд: * сурхи '''баланд''' ([[Исфара]], [[Хуҷанд]], [[Истаравшан]], [[Самарқанд]])<ref name="pitfi" /> * сурхи '''банур''' ([[Ноҳияи Ашт|Ашт]])<ref name="pitfi" /> * сурхи '''сияҳдуқ''' ([[Восеъ]], [[Кӯлоб]], [[Панҷ (шаҳрак)|Панҷ]])<ref name="pitfi" /> * сурхи '''сиёҳдиқ''' ([[Леваканд|Левакант]])<ref name="pitfi" /> * сурхи '''баста''' ([[Истаравшан]]) * сурхи '''сияҳлош''' ([[Панҷ (шаҳрак)|Панҷ]])<ref name="pitfi" /> * сурхи '''сиёҳхеста''' ([[Қубодиён]], [[Тоҷикобод]])<ref name="pitfi" /> ==Дар системаҳои рангӣ== ===Сурх (RGB)=== {{Қуттии ранг |ном=Сурх (RGB) |тасвир=Synthese+.svg |андозаи_тасвир=200px |hex=FF0000 |r=255 |g=0 |b=0 |c=0 |m=100 |y=100 |k=0 |h=0 |s=100 |v=100 }} Сурхи [[Модели рангии RGB|модели RGB]] ин дурахшонтарин ранги сурхест, ки [[монитори компютер]] намоиш дода метавонад. Ин ранг ба сурхи норинҷитоби [[ранги спектрӣ]] наздик мебошад. Сурх ('''R''' - red) дар модели рангии RGB дар баробари [[сабз]] ('''G''' - green) ва [[кабуд]] ('''B''' - blue) яке аз се [[ранги асосӣ|ранги асосии]] [[Нур|нур]] ба шумор меравад.<ref name="css3-color">[https://www.w3.org/TR/css3-color/#html4 W3C TR CSS3 Color Module, HTML4 color keywords]. W3C. (майи 2003). 16 сентябри 2008 санҷида шуд.</ref> {{Clear}} ===Сурх (CMYK)=== {{Қуттии ранг |ном=Сурх (CMYK) |тасвир=SubtractiveColor.svg |андозаи_тасвир=200px |hex=ED1B24 |r=237 |g=27 |b=36 |c=0 |m=89 |y=85 |k=7 |h=357 |s=89 |v=93 }} Сурхи [[Модели рангии CMYK|модели CMYK]] ранги сурхест, ки дар чоп бо омехтани миқдори баробари [[Арғавонӣ|арғавонӣ]] ва [[Зард|зард]] ҳосил мешавад. Ин ранг ба [[Тобишҳои сурх#Сурх (RGB)|сурхи равшани экран]] монанд аст, вале дурахши камтар дорад.<ref>[https://web.archive.org/web/20070310213952/http://www.tintbook.com/ CMYK]</ref> {{Clear}} ===Сурх (Crayola)=== {{Қуттии ранг |ном=Сурх (Crayola) |hex=ED0A3F |r=237 |g=10 |b=63 |c=0 |m=96 |y=73 |k=7 |h=346 |s=96 |v=93 |тасвир=Crayola-Red.jpg |андозаи_тасвир=200px }} Ин ранг ранги сурхи [[Қалами ранга|қаламҳои рангаи]] [[Crayola]] мебошад. {{Clear}} ===Сурх (Pantone)=== {{Қуттии ранг |hex=ED2839 |ном=Сурх (Pantone) |тасвир = Paroc Red Pantone 185.svg |r=237 |g=40 |b=57 |c=0 |m=83 |y=76 |k=7 |h=355 |s=83 |v=93 }} Сурхи [[Pantone]] ин рангест аз рӯйхати рангҳои Pantone Textile Paper eXtended (TPX), ки бо рақами 032M — Red сабт шудааст.<ref name="Pantone TPX">{{Cite web |url=http://www.pantone.com/pages/pantone/colorfinder.aspx |title=Pantone TPX |accessdate=2026-08-29 |archivedate=2015-09-10 |archiveurl=http://webarchive.loc.gov/all/20150910082906/http://www.pantone.com/pages/pantone/colorfinder.aspx }}</ref><ref>Type the word "Red" into the indicated window on the Pantone Color Finder and the color will appear.</ref> {{Clear}} ==Гуногунии ранги сурх== Ранги сурхро метавон ҳамчун номи умумии як гурӯҳи рангҳо донист, ки тобишҳои гуногунро дар бар мегирад. Одамон аз қадим пай бурдаанд, ки ҳамаи сурхҳо яксон нестанд ва ба бисёр тобишҳои сурх номҳои хосро додаанд. ===Қирмизӣ=== {{Main article|Қирмизӣ}} {{Қуттии ранг |ном=Қирмизӣ |тасвир=Maple Leaf Red Ground 2000px.jpg |hex=DC143C |r=220 |g=20 |b=60 |c=0 |m=91 |y=73 |k=14 |h=348 |s=91 |v=86 |андозаи_тасвир=150px }} '''Қирмизӣ''' ранги сурхи баста ва тираест, ки каме [[Кабуд|кабуд]] ё [[Бунафш|бунафш]] дорад ва аз ин сабаб андаке ба [[Сафсар|сафсар]] моил мешавад. Дар чархи рангҳои [[Модели рангии RGB|RGB]] он байни ранги [[гулобӣ (ранг)|гулобию]] сурх ва дар чархи рангҳои [[RYB]] байни [[Арғавонӣ|арғавонӣ]] ва сурх ҷойгир аст. {{Clear}} ===Лолагӣ=== {{Қуттии ранг |ном=Лолагӣ |hex=DC343B |r=255 |g=49 |b=38 |c=0 |m=81 |y=85 |k=0 |h=3 |s=85 |v=100 |тасвир=Red poppies vertical.jpg |андозаи_тасвир=200px }} '''Сурхи лолагӣ''' дар Ҳисор, Норак, Левакант ба кор бурда мешавад.<ref name="pitfi" /> {{Clear}} ===Гулнорӣ=== {{Қуттии ранг |ном=Гулнорӣ |hex=FF6347 |r=255 |g=99 |b=71 |c=0 |m=61 |y=72 |k=0 |h=9 |s=72 |v=100 |тасвир=Granatapfelblüte 3.jpg |андозаи_тасвир=250px }} '''Сурхи гулнориро''' ҳунармандони [[Тоҷикобод]] дар ороиш ва гулдӯзӣ ба кор мебаранд. Номи ин ранг аз ранги гули [[Анор|анор]] гирифта шуда, ба сурхи равшани [[Норинҷӣ|норинҷитоб]] майл мекунад.<ref name="pitfi" /> {{Clear}} ===Ҳиногӣ=== {{Қуттии ранг |ном=Ҳиногӣ |hex=E04A2F |r=224 |g=74 |b=47 |c=0 |m=67 |y=79 |k=12 |h=9 |s=79 |v=88 |тасвир=மருதாணி (HENNA).jpg |андозаи_тасвир=150px }} '''Сурхи ҳиногӣ''' як сурхи дурахшонест моил ба [[Норинҷӣ|норинҷӣ]], ки дар [[Сӯзанӣ|сӯзаниҳои]] тоҷикони [[Нурато]] ва [[Бухоро]] ба кор мебурданд. Номи он аз [[ҳино]] гирифта шудааст, зеро ранги он ба сурхии аз ҳино ҳосилшуда монанд аст.<ref>{{cite book |last=Sukhareva |first=O. A. |title=Suzani: Central Asian Decorative Embroidery |trans-title=Сӯзанӣ: гулдӯзии ороишии Осиёи Миёна |place=Tashkent |publisher=IICAS; SMI-ASIA |year=2011 |page=22 |editor-last1=Mustafayev |editor-first1=Sh. M. |editor-last2=Khakimov |editor-first2=A. A. |others=Мушовири бадеӣ ва тақризгар: R. Q. Qayumov }}</ref> {{Clear}} ===Лол=== {{Қуттии ранг |ном=Лол |hex=CB236B |r=203 |g=35 |b=107 |c=0 |m=83 |y=47 |k=20 |h=334 |s=83 |v=80 |тасвир=Calcite-Spinel-dtn37a.jpg |андозаи_тасвир=150px }} '''Сурхи лол''' ранги сурхи баста ва дурахшонест, ки номаш аз ранги санги қимматбаҳои [[Лаъл|лаъл]] (шакли арабишудаи лол) гирифта шудааст.<ref>{{Cite web |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/%D9%84%D8%B9%D9%84-3 |title=لعل |website=واژه‌یاب |work=لغت‌نامه دهخدا |language=fa |access-date=28 августи 2026 }}</ref> Ин ранг одатан сурхи каме [[Арғавонӣ|арғувонитоб]] буда, ба ранги баъзе навъҳои [[Ёқут|ёқут]] монанд аст.<ref>{{Cite web |url=https://www.gia.edu/spinel-quality-factor |title=Spinel Quality Factors |website=Gemological Institute of America |publisher=GIA |language=en |access-date=28 августи 2026 }}</ref> {{clear}} ===Рахш=== {{main|Рахш (ранг)}} {{Қуттии ранг |тасвир = Lusitano Hengst (132668445).jpeg |ном = Рахш |hex = 954535 |r = 149 |g = 69 |b = 53 |h = 10 |s = 64 |v = 58 |андозаи_тасвир=250px }} {{Clear}} ===Ақиқӣ=== {{main|Ақиқӣ}} {{Қуттии ранг |ном=Ақиқӣ |hex=C21E56 |r=194 |g=30 |b=86 |c=0 |m=85 |y=56 |k=24 |h=340 |s=85 |v=76 |source=[[Pantone TPX]]<ref name="auto"/> |isccname=Vivid red }} '''Сурхи ақиқӣ''' яке аз тобишҳои ранги сурх буда, ба гулобӣ майл мекунад. Номи он аз санги [[ақиқ]] гирифта шудааст, ки баъзе навъҳои он ранги сурх доранд. {{Clear}} ===Гулгун=== {{Қуттии ранг |ном=Гулгун |hex=C21E56 |r=194 |g=30 |b=86 |c=0 |m=85 |y=56 |k=24 |h=340 |s=85 |v=76 |тасвир=A red rose with dewdrops 1.jpg |андозаи_тасвир=210px }} '''Гулгун''' яке аз тобишҳои ранги сурх буда, ба ранги гули [[садбарг]] монанд аст.<ref name="FarhangiGulgun">{{cite book |title=Фарҳанги тафсирии забони тоҷикӣ |volume=1 |editor=Сайфиддин Назарзода |publisher=Институти забон ва адабиёти ба номи Абӯабдулло Рӯдакӣ |place=Душанбе |year=2018 |page=350 |url=https://www.izar.tj/sites/default/files/field/jurnal/farkhangi_tafsirii_zaboni_tochiki_childi_1_dushanbe_-_2018.pdf |language=tg }}</ref> Дар адабиёти тоҷик ин калима барои тасвири рӯйи сурхтоб ва шароби сурх низ истифода мешавад. Масалан, «чеҳраи гулгун» ба рӯйи сурхтоб ва «бодаи гулгун» ба шароби сурх гуфта мешавад.<ref name="FarhangiGulgun"/><ref name="MirzoevGul">{{cite journal |last1=Мирзоев |first1=Сайфиддин |last2=Умарова |first2=Фирӯза |title=Фитоними гул ва нақши он дар сохтани калимаҳои мураккаб: дар пояи маводи достони «Юсуф ва Зулайхо»-и Абдураҳмони Ҷомӣ |journal=Суханшиносӣ |year=2024 |issue=1 (45) |page=111 |url=https://sukhanshinosi.iza.tj/sites/default/files/Book-sukhanshinosi/2024/sukhan_n1_2023.pdf |language=tg }}</ref> Калимаи «гулгуна» низ аз ҳамин вожа гирифта шуда, ба сурхие гуфта мешавад, ки барои ороиши рухсора истифода мешавад.<ref name="FarhangiGulgun"/> Ин вожа дар ашъори [[Рӯдакӣ|Абӯабдуллоҳи Рӯдакӣ]] низ омадааст: {{quote|Самоъу бодаи гулгун ва лӯъбатон чу моҳ,<br>Агар фаришта бибинад, дарафтад дар чоҳ.<ref>{{cite web |url=https://ganjoor.net/roodaki/baghimande/sh104 |title=Рӯдакӣ — Қасидаҳо ва қитъаҳо, №104 |website=Ганҷур |language=fa }}</ref>}} Дар ин байт «бодаи гулгун» ба маънои шароби сурх аст. {{Clear}} ==Адабиёт== {{reflist}} {{Тобишҳои сурх}} {{Гурӯҳбандии рангҳо}} dhge491hdifs3zjc3n7tsksd9bbteuu 1493024 1493021 2026-11-08T12:25:03Z Zosya95 54344 /* Ақиқӣ */ 1493024 wikitext text/x-wiki {{Қуттии ранг | ном=Сурх | тасвир=Shades of Red.svg | hex=FF0000 | дарозии мавҷ=~630–740<ref>Thomas J. Bruno, Paris D. N. Svoronos. ''CRC Handbook of Fundamental Spectroscopic Correlation Charts.'' CRC Press, 2005.<br />[http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/vision/specol.html#c1 Color</ref> | басомад=~480–405 }} '''Ранги сурх''' вобаста ба серрангӣ ва [[Равшанӣ|равшанӣ]] метавонад тобишҳои гуногун дошта бошад. Бо омехтани [[Сафед|сафед]] [[Сурх|сурх]] равшантар ва бо омехтани [[Сиёҳ|сиёҳ]] тиратар мешавад. Дар [[Забони тоҷикӣ|забони тоҷикӣ]] тобишҳои ранг дар [[Гӯйиш|гӯйишҳои]] ноҳияҳои гуногун ба тарзҳои мухталиф ифода мешаванд. Масалан, тобиши аз сурхи холис равшантарро чунин меноманд: * сурхи '''рӯшан''' ([[Ноҳияи Ашт|Ашт]], [[Исфара]])<ref name="pitfi">{{cite journal |title=Паёмномаи фарҳанг |publisher=Пажӯҳишгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон |year=2020 |issue=1 (49) |page=7 |url =https://www.pitfi.tj/sites/default/files/payomnomai_farhang/payomnomai_farhang_2020_01.pdf }}</ref> * сурхи '''сафедхеста''' ([[Панҷ (шаҳрак)|Панҷ]])<ref name="pitfi" /> * сурхи '''паст''' ([[Хуҷанд]], [[Истаравшан]]) * сурхи '''беранг''' ([[Леваканд|Левакант]])<ref name="pitfi" /> Тобиши аз сурхи асосӣ тиратарро чунин меноманд: * сурхи '''баланд''' ([[Исфара]], [[Хуҷанд]], [[Истаравшан]], [[Самарқанд]])<ref name="pitfi" /> * сурхи '''банур''' ([[Ноҳияи Ашт|Ашт]])<ref name="pitfi" /> * сурхи '''сияҳдуқ''' ([[Восеъ]], [[Кӯлоб]], [[Панҷ (шаҳрак)|Панҷ]])<ref name="pitfi" /> * сурхи '''сиёҳдиқ''' ([[Леваканд|Левакант]])<ref name="pitfi" /> * сурхи '''баста''' ([[Истаравшан]]) * сурхи '''сияҳлош''' ([[Панҷ (шаҳрак)|Панҷ]])<ref name="pitfi" /> * сурхи '''сиёҳхеста''' ([[Қубодиён]], [[Тоҷикобод]])<ref name="pitfi" /> ==Дар системаҳои рангӣ== ===Сурх (RGB)=== {{Қуттии ранг |ном=Сурх (RGB) |тасвир=Synthese+.svg |андозаи_тасвир=200px |hex=FF0000 |r=255 |g=0 |b=0 |c=0 |m=100 |y=100 |k=0 |h=0 |s=100 |v=100 }} Сурхи [[Модели рангии RGB|модели RGB]] ин дурахшонтарин ранги сурхест, ки [[монитори компютер]] намоиш дода метавонад. Ин ранг ба сурхи норинҷитоби [[ранги спектрӣ]] наздик мебошад. Сурх ('''R''' - red) дар модели рангии RGB дар баробари [[сабз]] ('''G''' - green) ва [[кабуд]] ('''B''' - blue) яке аз се [[ранги асосӣ|ранги асосии]] [[Нур|нур]] ба шумор меравад.<ref name="css3-color">[https://www.w3.org/TR/css3-color/#html4 W3C TR CSS3 Color Module, HTML4 color keywords]. W3C. (майи 2003). 16 сентябри 2008 санҷида шуд.</ref> {{Clear}} ===Сурх (CMYK)=== {{Қуттии ранг |ном=Сурх (CMYK) |тасвир=SubtractiveColor.svg |андозаи_тасвир=200px |hex=ED1B24 |r=237 |g=27 |b=36 |c=0 |m=89 |y=85 |k=7 |h=357 |s=89 |v=93 }} Сурхи [[Модели рангии CMYK|модели CMYK]] ранги сурхест, ки дар чоп бо омехтани миқдори баробари [[Арғавонӣ|арғавонӣ]] ва [[Зард|зард]] ҳосил мешавад. Ин ранг ба [[Тобишҳои сурх#Сурх (RGB)|сурхи равшани экран]] монанд аст, вале дурахши камтар дорад.<ref>[https://web.archive.org/web/20070310213952/http://www.tintbook.com/ CMYK]</ref> {{Clear}} ===Сурх (Crayola)=== {{Қуттии ранг |ном=Сурх (Crayola) |hex=ED0A3F |r=237 |g=10 |b=63 |c=0 |m=96 |y=73 |k=7 |h=346 |s=96 |v=93 |тасвир=Crayola-Red.jpg |андозаи_тасвир=200px }} Ин ранг ранги сурхи [[Қалами ранга|қаламҳои рангаи]] [[Crayola]] мебошад. {{Clear}} ===Сурх (Pantone)=== {{Қуттии ранг |hex=ED2839 |ном=Сурх (Pantone) |тасвир = Paroc Red Pantone 185.svg |r=237 |g=40 |b=57 |c=0 |m=83 |y=76 |k=7 |h=355 |s=83 |v=93 }} Сурхи [[Pantone]] ин рангест аз рӯйхати рангҳои Pantone Textile Paper eXtended (TPX), ки бо рақами 032M — Red сабт шудааст.<ref name="Pantone TPX">{{Cite web |url=http://www.pantone.com/pages/pantone/colorfinder.aspx |title=Pantone TPX |accessdate=2026-08-29 |archivedate=2015-09-10 |archiveurl=http://webarchive.loc.gov/all/20150910082906/http://www.pantone.com/pages/pantone/colorfinder.aspx }}</ref><ref>Type the word "Red" into the indicated window on the Pantone Color Finder and the color will appear.</ref> {{Clear}} ==Гуногунии ранги сурх== Ранги сурхро метавон ҳамчун номи умумии як гурӯҳи рангҳо донист, ки тобишҳои гуногунро дар бар мегирад. Одамон аз қадим пай бурдаанд, ки ҳамаи сурхҳо яксон нестанд ва ба бисёр тобишҳои сурх номҳои хосро додаанд. ===Қирмизӣ=== {{Main article|Қирмизӣ}} {{Қуттии ранг |ном=Қирмизӣ |тасвир=Maple Leaf Red Ground 2000px.jpg |hex=DC143C |r=220 |g=20 |b=60 |c=0 |m=91 |y=73 |k=14 |h=348 |s=91 |v=86 |андозаи_тасвир=150px }} '''Қирмизӣ''' ранги сурхи баста ва тираест, ки каме [[Кабуд|кабуд]] ё [[Бунафш|бунафш]] дорад ва аз ин сабаб андаке ба [[Сафсар|сафсар]] моил мешавад. Дар чархи рангҳои [[Модели рангии RGB|RGB]] он байни ранги [[гулобӣ (ранг)|гулобию]] сурх ва дар чархи рангҳои [[RYB]] байни [[Арғавонӣ|арғавонӣ]] ва сурх ҷойгир аст. {{Clear}} ===Лолагӣ=== {{Қуттии ранг |ном=Лолагӣ |hex=DC343B |r=255 |g=49 |b=38 |c=0 |m=81 |y=85 |k=0 |h=3 |s=85 |v=100 |тасвир=Red poppies vertical.jpg |андозаи_тасвир=200px }} '''Сурхи лолагӣ''' дар Ҳисор, Норак, Левакант ба кор бурда мешавад.<ref name="pitfi" /> {{Clear}} ===Гулнорӣ=== {{Қуттии ранг |ном=Гулнорӣ |hex=FF6347 |r=255 |g=99 |b=71 |c=0 |m=61 |y=72 |k=0 |h=9 |s=72 |v=100 |тасвир=Granatapfelblüte 3.jpg |андозаи_тасвир=250px }} '''Сурхи гулнориро''' ҳунармандони [[Тоҷикобод]] дар ороиш ва гулдӯзӣ ба кор мебаранд. Номи ин ранг аз ранги гули [[Анор|анор]] гирифта шуда, ба сурхи равшани [[Норинҷӣ|норинҷитоб]] майл мекунад.<ref name="pitfi" /> {{Clear}} ===Ҳиногӣ=== {{Қуттии ранг |ном=Ҳиногӣ |hex=E04A2F |r=224 |g=74 |b=47 |c=0 |m=67 |y=79 |k=12 |h=9 |s=79 |v=88 |тасвир=மருதாணி (HENNA).jpg |андозаи_тасвир=150px }} '''Сурхи ҳиногӣ''' як сурхи дурахшонест моил ба [[Норинҷӣ|норинҷӣ]], ки дар [[Сӯзанӣ|сӯзаниҳои]] тоҷикони [[Нурато]] ва [[Бухоро]] ба кор мебурданд. Номи он аз [[ҳино]] гирифта шудааст, зеро ранги он ба сурхии аз ҳино ҳосилшуда монанд аст.<ref>{{cite book |last=Sukhareva |first=O. A. |title=Suzani: Central Asian Decorative Embroidery |trans-title=Сӯзанӣ: гулдӯзии ороишии Осиёи Миёна |place=Tashkent |publisher=IICAS; SMI-ASIA |year=2011 |page=22 |editor-last1=Mustafayev |editor-first1=Sh. M. |editor-last2=Khakimov |editor-first2=A. A. |others=Мушовири бадеӣ ва тақризгар: R. Q. Qayumov }}</ref> {{Clear}} ===Лол=== {{Қуттии ранг |ном=Лол |hex=CB236B |r=203 |g=35 |b=107 |c=0 |m=83 |y=47 |k=20 |h=334 |s=83 |v=80 |тасвир=Calcite-Spinel-dtn37a.jpg |андозаи_тасвир=150px }} '''Сурхи лол''' ранги сурхи баста ва дурахшонест, ки номаш аз ранги санги қимматбаҳои [[Лаъл|лаъл]] (шакли арабишудаи лол) гирифта шудааст.<ref>{{Cite web |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/%D9%84%D8%B9%D9%84-3 |title=لعل |website=واژه‌یاب |work=لغت‌نامه دهخدا |language=fa |access-date=28 августи 2026 }}</ref> Ин ранг одатан сурхи каме [[Арғавонӣ|арғувонитоб]] буда, ба ранги баъзе навъҳои [[Ёқут|ёқут]] монанд аст.<ref>{{Cite web |url=https://www.gia.edu/spinel-quality-factor |title=Spinel Quality Factors |website=Gemological Institute of America |publisher=GIA |language=en |access-date=28 августи 2026 }}</ref> {{clear}} ===Рахш=== {{main|Рахш (ранг)}} {{Қуттии ранг |тасвир = Lusitano Hengst (132668445).jpeg |ном = Рахш |hex = 954535 |r = 149 |g = 69 |b = 53 |h = 10 |s = 64 |v = 58 |андозаи_тасвир=250px }} {{Clear}} ===Ақиқӣ=== {{main|Ақиқӣ}} {{Қуттии ранг |ном=Ақиқӣ |hex=C21E56 |r=194 |g=30 |b=86 |c=0 |m=85 |y=56 |k=24 |h=340 |s=85 |v=76 |тасвир=Carnelian sard (mineral specimen).jpg |андозаи_тасвир=240px }} '''Сурхи ақиқӣ''' яке аз тобишҳои ранги сурх буда, ба гулобӣ майл мекунад. Номи он аз санги [[ақиқ]] гирифта шудааст, ки баъзе навъҳои он ранги сурх доранд. {{Clear}} ===Гулгун=== {{Қуттии ранг |ном=Гулгун |hex=C21E56 |r=194 |g=30 |b=86 |c=0 |m=85 |y=56 |k=24 |h=340 |s=85 |v=76 |тасвир=A red rose with dewdrops 1.jpg |андозаи_тасвир=210px }} '''Гулгун''' яке аз тобишҳои ранги сурх буда, ба ранги гули [[садбарг]] монанд аст.<ref name="FarhangiGulgun">{{cite book |title=Фарҳанги тафсирии забони тоҷикӣ |volume=1 |editor=Сайфиддин Назарзода |publisher=Институти забон ва адабиёти ба номи Абӯабдулло Рӯдакӣ |place=Душанбе |year=2018 |page=350 |url=https://www.izar.tj/sites/default/files/field/jurnal/farkhangi_tafsirii_zaboni_tochiki_childi_1_dushanbe_-_2018.pdf |language=tg }}</ref> Дар адабиёти тоҷик ин калима барои тасвири рӯйи сурхтоб ва шароби сурх низ истифода мешавад. Масалан, «чеҳраи гулгун» ба рӯйи сурхтоб ва «бодаи гулгун» ба шароби сурх гуфта мешавад.<ref name="FarhangiGulgun"/><ref name="MirzoevGul">{{cite journal |last1=Мирзоев |first1=Сайфиддин |last2=Умарова |first2=Фирӯза |title=Фитоними гул ва нақши он дар сохтани калимаҳои мураккаб: дар пояи маводи достони «Юсуф ва Зулайхо»-и Абдураҳмони Ҷомӣ |journal=Суханшиносӣ |year=2024 |issue=1 (45) |page=111 |url=https://sukhanshinosi.iza.tj/sites/default/files/Book-sukhanshinosi/2024/sukhan_n1_2023.pdf |language=tg }}</ref> Калимаи «гулгуна» низ аз ҳамин вожа гирифта шуда, ба сурхие гуфта мешавад, ки барои ороиши рухсора истифода мешавад.<ref name="FarhangiGulgun"/> Ин вожа дар ашъори [[Рӯдакӣ|Абӯабдуллоҳи Рӯдакӣ]] низ омадааст: {{quote|Самоъу бодаи гулгун ва лӯъбатон чу моҳ,<br>Агар фаришта бибинад, дарафтад дар чоҳ.<ref>{{cite web |url=https://ganjoor.net/roodaki/baghimande/sh104 |title=Рӯдакӣ — Қасидаҳо ва қитъаҳо, №104 |website=Ганҷур |language=fa }}</ref>}} Дар ин байт «бодаи гулгун» ба маънои шароби сурх аст. {{Clear}} ==Адабиёт== {{reflist}} {{Тобишҳои сурх}} {{Гурӯҳбандии рангҳо}} 3v35lu408urz77f3tnmflla4nimp9a4 1493025 1493024 2026-11-08T12:26:05Z Zosya95 54344 /* Рахш */ 1493025 wikitext text/x-wiki {{Қуттии ранг | ном=Сурх | тасвир=Shades of Red.svg | hex=FF0000 | дарозии мавҷ=~630–740<ref>Thomas J. Bruno, Paris D. N. Svoronos. ''CRC Handbook of Fundamental Spectroscopic Correlation Charts.'' CRC Press, 2005.<br />[http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/vision/specol.html#c1 Color</ref> | басомад=~480–405 }} '''Ранги сурх''' вобаста ба серрангӣ ва [[Равшанӣ|равшанӣ]] метавонад тобишҳои гуногун дошта бошад. Бо омехтани [[Сафед|сафед]] [[Сурх|сурх]] равшантар ва бо омехтани [[Сиёҳ|сиёҳ]] тиратар мешавад. Дар [[Забони тоҷикӣ|забони тоҷикӣ]] тобишҳои ранг дар [[Гӯйиш|гӯйишҳои]] ноҳияҳои гуногун ба тарзҳои мухталиф ифода мешаванд. Масалан, тобиши аз сурхи холис равшантарро чунин меноманд: * сурхи '''рӯшан''' ([[Ноҳияи Ашт|Ашт]], [[Исфара]])<ref name="pitfi">{{cite journal |title=Паёмномаи фарҳанг |publisher=Пажӯҳишгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон |year=2020 |issue=1 (49) |page=7 |url =https://www.pitfi.tj/sites/default/files/payomnomai_farhang/payomnomai_farhang_2020_01.pdf }}</ref> * сурхи '''сафедхеста''' ([[Панҷ (шаҳрак)|Панҷ]])<ref name="pitfi" /> * сурхи '''паст''' ([[Хуҷанд]], [[Истаравшан]]) * сурхи '''беранг''' ([[Леваканд|Левакант]])<ref name="pitfi" /> Тобиши аз сурхи асосӣ тиратарро чунин меноманд: * сурхи '''баланд''' ([[Исфара]], [[Хуҷанд]], [[Истаравшан]], [[Самарқанд]])<ref name="pitfi" /> * сурхи '''банур''' ([[Ноҳияи Ашт|Ашт]])<ref name="pitfi" /> * сурхи '''сияҳдуқ''' ([[Восеъ]], [[Кӯлоб]], [[Панҷ (шаҳрак)|Панҷ]])<ref name="pitfi" /> * сурхи '''сиёҳдиқ''' ([[Леваканд|Левакант]])<ref name="pitfi" /> * сурхи '''баста''' ([[Истаравшан]]) * сурхи '''сияҳлош''' ([[Панҷ (шаҳрак)|Панҷ]])<ref name="pitfi" /> * сурхи '''сиёҳхеста''' ([[Қубодиён]], [[Тоҷикобод]])<ref name="pitfi" /> ==Дар системаҳои рангӣ== ===Сурх (RGB)=== {{Қуттии ранг |ном=Сурх (RGB) |тасвир=Synthese+.svg |андозаи_тасвир=200px |hex=FF0000 |r=255 |g=0 |b=0 |c=0 |m=100 |y=100 |k=0 |h=0 |s=100 |v=100 }} Сурхи [[Модели рангии RGB|модели RGB]] ин дурахшонтарин ранги сурхест, ки [[монитори компютер]] намоиш дода метавонад. Ин ранг ба сурхи норинҷитоби [[ранги спектрӣ]] наздик мебошад. Сурх ('''R''' - red) дар модели рангии RGB дар баробари [[сабз]] ('''G''' - green) ва [[кабуд]] ('''B''' - blue) яке аз се [[ранги асосӣ|ранги асосии]] [[Нур|нур]] ба шумор меравад.<ref name="css3-color">[https://www.w3.org/TR/css3-color/#html4 W3C TR CSS3 Color Module, HTML4 color keywords]. W3C. (майи 2003). 16 сентябри 2008 санҷида шуд.</ref> {{Clear}} ===Сурх (CMYK)=== {{Қуттии ранг |ном=Сурх (CMYK) |тасвир=SubtractiveColor.svg |андозаи_тасвир=200px |hex=ED1B24 |r=237 |g=27 |b=36 |c=0 |m=89 |y=85 |k=7 |h=357 |s=89 |v=93 }} Сурхи [[Модели рангии CMYK|модели CMYK]] ранги сурхест, ки дар чоп бо омехтани миқдори баробари [[Арғавонӣ|арғавонӣ]] ва [[Зард|зард]] ҳосил мешавад. Ин ранг ба [[Тобишҳои сурх#Сурх (RGB)|сурхи равшани экран]] монанд аст, вале дурахши камтар дорад.<ref>[https://web.archive.org/web/20070310213952/http://www.tintbook.com/ CMYK]</ref> {{Clear}} ===Сурх (Crayola)=== {{Қуттии ранг |ном=Сурх (Crayola) |hex=ED0A3F |r=237 |g=10 |b=63 |c=0 |m=96 |y=73 |k=7 |h=346 |s=96 |v=93 |тасвир=Crayola-Red.jpg |андозаи_тасвир=200px }} Ин ранг ранги сурхи [[Қалами ранга|қаламҳои рангаи]] [[Crayola]] мебошад. {{Clear}} ===Сурх (Pantone)=== {{Қуттии ранг |hex=ED2839 |ном=Сурх (Pantone) |тасвир = Paroc Red Pantone 185.svg |r=237 |g=40 |b=57 |c=0 |m=83 |y=76 |k=7 |h=355 |s=83 |v=93 }} Сурхи [[Pantone]] ин рангест аз рӯйхати рангҳои Pantone Textile Paper eXtended (TPX), ки бо рақами 032M — Red сабт шудааст.<ref name="Pantone TPX">{{Cite web |url=http://www.pantone.com/pages/pantone/colorfinder.aspx |title=Pantone TPX |accessdate=2026-08-29 |archivedate=2015-09-10 |archiveurl=http://webarchive.loc.gov/all/20150910082906/http://www.pantone.com/pages/pantone/colorfinder.aspx }}</ref><ref>Type the word "Red" into the indicated window on the Pantone Color Finder and the color will appear.</ref> {{Clear}} ==Гуногунии ранги сурх== Ранги сурхро метавон ҳамчун номи умумии як гурӯҳи рангҳо донист, ки тобишҳои гуногунро дар бар мегирад. Одамон аз қадим пай бурдаанд, ки ҳамаи сурхҳо яксон нестанд ва ба бисёр тобишҳои сурх номҳои хосро додаанд. ===Қирмизӣ=== {{Main article|Қирмизӣ}} {{Қуттии ранг |ном=Қирмизӣ |тасвир=Maple Leaf Red Ground 2000px.jpg |hex=DC143C |r=220 |g=20 |b=60 |c=0 |m=91 |y=73 |k=14 |h=348 |s=91 |v=86 |андозаи_тасвир=150px }} '''Қирмизӣ''' ранги сурхи баста ва тираест, ки каме [[Кабуд|кабуд]] ё [[Бунафш|бунафш]] дорад ва аз ин сабаб андаке ба [[Сафсар|сафсар]] моил мешавад. Дар чархи рангҳои [[Модели рангии RGB|RGB]] он байни ранги [[гулобӣ (ранг)|гулобию]] сурх ва дар чархи рангҳои [[RYB]] байни [[Арғавонӣ|арғавонӣ]] ва сурх ҷойгир аст. {{Clear}} ===Лолагӣ=== {{Қуттии ранг |ном=Лолагӣ |hex=DC343B |r=255 |g=49 |b=38 |c=0 |m=81 |y=85 |k=0 |h=3 |s=85 |v=100 |тасвир=Red poppies vertical.jpg |андозаи_тасвир=200px }} '''Сурхи лолагӣ''' дар Ҳисор, Норак, Левакант ба кор бурда мешавад.<ref name="pitfi" /> {{Clear}} ===Гулнорӣ=== {{Қуттии ранг |ном=Гулнорӣ |hex=FF6347 |r=255 |g=99 |b=71 |c=0 |m=61 |y=72 |k=0 |h=9 |s=72 |v=100 |тасвир=Granatapfelblüte 3.jpg |андозаи_тасвир=250px }} '''Сурхи гулнориро''' ҳунармандони [[Тоҷикобод]] дар ороиш ва гулдӯзӣ ба кор мебаранд. Номи ин ранг аз ранги гули [[Анор|анор]] гирифта шуда, ба сурхи равшани [[Норинҷӣ|норинҷитоб]] майл мекунад.<ref name="pitfi" /> {{Clear}} ===Ҳиногӣ=== {{Қуттии ранг |ном=Ҳиногӣ |hex=E04A2F |r=224 |g=74 |b=47 |c=0 |m=67 |y=79 |k=12 |h=9 |s=79 |v=88 |тасвир=மருதாணி (HENNA).jpg |андозаи_тасвир=150px }} '''Сурхи ҳиногӣ''' як сурхи дурахшонест моил ба [[Норинҷӣ|норинҷӣ]], ки дар [[Сӯзанӣ|сӯзаниҳои]] тоҷикони [[Нурато]] ва [[Бухоро]] ба кор мебурданд. Номи он аз [[ҳино]] гирифта шудааст, зеро ранги он ба сурхии аз ҳино ҳосилшуда монанд аст.<ref>{{cite book |last=Sukhareva |first=O. A. |title=Suzani: Central Asian Decorative Embroidery |trans-title=Сӯзанӣ: гулдӯзии ороишии Осиёи Миёна |place=Tashkent |publisher=IICAS; SMI-ASIA |year=2011 |page=22 |editor-last1=Mustafayev |editor-first1=Sh. M. |editor-last2=Khakimov |editor-first2=A. A. |others=Мушовири бадеӣ ва тақризгар: R. Q. Qayumov }}</ref> {{Clear}} ===Лол=== {{Қуттии ранг |ном=Лол |hex=CB236B |r=203 |g=35 |b=107 |c=0 |m=83 |y=47 |k=20 |h=334 |s=83 |v=80 |тасвир=Calcite-Spinel-dtn37a.jpg |андозаи_тасвир=150px }} '''Сурхи лол''' ранги сурхи баста ва дурахшонест, ки номаш аз ранги санги қимматбаҳои [[Лаъл|лаъл]] (шакли арабишудаи лол) гирифта шудааст.<ref>{{Cite web |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/%D9%84%D8%B9%D9%84-3 |title=لعل |website=واژه‌یاب |work=لغت‌نامه دهخدا |language=fa |access-date=28 августи 2026 }}</ref> Ин ранг одатан сурхи каме [[Арғавонӣ|арғувонитоб]] буда, ба ранги баъзе навъҳои [[Ёқут|ёқут]] монанд аст.<ref>{{Cite web |url=https://www.gia.edu/spinel-quality-factor |title=Spinel Quality Factors |website=Gemological Institute of America |publisher=GIA |language=en |access-date=28 августи 2026 }}</ref> {{clear}} ===Рахш=== {{main|Рахш (ранг)}} {{Қуттии ранг |тасвир = Lusitano Hengst (132668445).jpeg |ном = Рахш |hex = 954535 |r = 149 |g = 69 |b = 53 |h = 10 |s = 64 |v = 58 |андозаи_тасвир=250px }} '''Рахш''' — яке аз [[Тобишҳои қаҳваранг|тобишҳои ранги қаҳваранг]] буда, ба ранги сурх майл мекунад.<ref name="ChestnutColor">{{cite web |url=https://www.color-registry.org/color/chestnut |title=Chestnut Color – #954535 |website=Register of Color Names }}</ref> Дар табиат ин ранг дар пашми баъзе [[Асп|аспҳо]], [[Мӯй|мӯйи инсон]] ва меваи [[шоҳбулут]] дида мешавад.<ref name="Paterson">{{cite book |last=Paterson |first=Ian |title=A Dictionary of Colour: A Lexicon of the Language of Colour |publisher=Thorogood Publishing |year=2003 }}</ref><ref name="HorseColor">{{cite web |url=https://msu-prod.dotcmscloud.com/resources/genetics_of_coat_color_of_horses_e0981 |title=Genetics of Coat Color of Horses |publisher=Michigan State University Extension }}</ref><ref name="ChestnutTree">{{cite web |url=https://www.woodlandtrust.org.uk/trees-woods-and-wildlife/british-trees/a-z-of-british-trees/sweet-chestnut/ |title=Sweet Chestnut (Castanea sativa) |publisher=Woodland Trust }}</ref> {{Clear}} ===Ақиқӣ=== {{main|Ақиқӣ}} {{Қуттии ранг |ном=Ақиқӣ |hex=C21E56 |r=194 |g=30 |b=86 |c=0 |m=85 |y=56 |k=24 |h=340 |s=85 |v=76 |тасвир=Carnelian sard (mineral specimen).jpg |андозаи_тасвир=240px }} '''Сурхи ақиқӣ''' яке аз тобишҳои ранги сурх буда, ба гулобӣ майл мекунад. Номи он аз санги [[ақиқ]] гирифта шудааст, ки баъзе навъҳои он ранги сурх доранд. {{Clear}} ===Гулгун=== {{Қуттии ранг |ном=Гулгун |hex=C21E56 |r=194 |g=30 |b=86 |c=0 |m=85 |y=56 |k=24 |h=340 |s=85 |v=76 |тасвир=A red rose with dewdrops 1.jpg |андозаи_тасвир=210px }} '''Гулгун''' яке аз тобишҳои ранги сурх буда, ба ранги гули [[садбарг]] монанд аст.<ref name="FarhangiGulgun">{{cite book |title=Фарҳанги тафсирии забони тоҷикӣ |volume=1 |editor=Сайфиддин Назарзода |publisher=Институти забон ва адабиёти ба номи Абӯабдулло Рӯдакӣ |place=Душанбе |year=2018 |page=350 |url=https://www.izar.tj/sites/default/files/field/jurnal/farkhangi_tafsirii_zaboni_tochiki_childi_1_dushanbe_-_2018.pdf |language=tg }}</ref> Дар адабиёти тоҷик ин калима барои тасвири рӯйи сурхтоб ва шароби сурх низ истифода мешавад. Масалан, «чеҳраи гулгун» ба рӯйи сурхтоб ва «бодаи гулгун» ба шароби сурх гуфта мешавад.<ref name="FarhangiGulgun"/><ref name="MirzoevGul">{{cite journal |last1=Мирзоев |first1=Сайфиддин |last2=Умарова |first2=Фирӯза |title=Фитоними гул ва нақши он дар сохтани калимаҳои мураккаб: дар пояи маводи достони «Юсуф ва Зулайхо»-и Абдураҳмони Ҷомӣ |journal=Суханшиносӣ |year=2024 |issue=1 (45) |page=111 |url=https://sukhanshinosi.iza.tj/sites/default/files/Book-sukhanshinosi/2024/sukhan_n1_2023.pdf |language=tg }}</ref> Калимаи «гулгуна» низ аз ҳамин вожа гирифта шуда, ба сурхие гуфта мешавад, ки барои ороиши рухсора истифода мешавад.<ref name="FarhangiGulgun"/> Ин вожа дар ашъори [[Рӯдакӣ|Абӯабдуллоҳи Рӯдакӣ]] низ омадааст: {{quote|Самоъу бодаи гулгун ва лӯъбатон чу моҳ,<br>Агар фаришта бибинад, дарафтад дар чоҳ.<ref>{{cite web |url=https://ganjoor.net/roodaki/baghimande/sh104 |title=Рӯдакӣ — Қасидаҳо ва қитъаҳо, №104 |website=Ганҷур |language=fa }}</ref>}} Дар ин байт «бодаи гулгун» ба маънои шароби сурх аст. {{Clear}} ==Адабиёт== {{reflist}} {{Тобишҳои сурх}} {{Гурӯҳбандии рангҳо}} tinvce7l1w8hhjs5wjp94iz9ytzvl33 1493028 1493025 2026-11-08T12:31:46Z Zosya95 54344 1493028 wikitext text/x-wiki {{Қуттии ранг | ном=Сурх | тасвир=Shades of Red.svg | hex=FF0000 | дарозии мавҷ=~630–740<ref>Thomas J. Bruno, Paris D. N. Svoronos. ''CRC Handbook of Fundamental Spectroscopic Correlation Charts.'' CRC Press, 2005.<br />[http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/vision/specol.html#c1 Color</ref> | басомад=~480–405 }} '''Ранги сурх''' вобаста ба серрангӣ ва [[Равшанӣ|равшанӣ]] метавонад тобишҳои гуногун дошта бошад. Бо омехтани [[Сафед|сафед]] [[Сурх|сурх]] равшантар ва бо омехтани [[Сиёҳ|сиёҳ]] тиратар мешавад.<ref name="ColorBrightness">{{cite web |title=Color Brightness |url=https://www.filmmakersacademy.com/glossary/color-brightness/ |website=Filmmakers Academy |date=16 July 2021 |language=en}}</ref> Дар [[Забони тоҷикӣ|забони тоҷикӣ]] тобишҳои ранг дар [[Гӯйиш|гӯйишҳои]] ноҳияҳои гуногун ба тарзҳои мухталиф ифода мешаванд. Масалан, тобиши аз сурхи холис равшантарро чунин меноманд: * сурхи '''рӯшан''' ([[Ноҳияи Ашт|Ашт]], [[Исфара]])<ref name="pitfi">{{cite journal |title=Паёмномаи фарҳанг |publisher=Пажӯҳишгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон |year=2020 |issue=1 (49) |page=7 |url =https://www.pitfi.tj/sites/default/files/payomnomai_farhang/payomnomai_farhang_2020_01.pdf }}</ref> * сурхи '''сафедхеста''' ([[Панҷ (шаҳрак)|Панҷ]])<ref name="pitfi" /> * сурхи '''паст''' ([[Хуҷанд]], [[Истаравшан]]) * сурхи '''беранг''' ([[Леваканд|Левакант]])<ref name="pitfi" /> Тобиши аз сурхи асосӣ тиратарро чунин меноманд: * сурхи '''баланд''' ([[Исфара]], [[Хуҷанд]], [[Истаравшан]], [[Самарқанд]])<ref name="pitfi" /> * сурхи '''банур''' ([[Ноҳияи Ашт|Ашт]])<ref name="pitfi" /> * сурхи '''сияҳдуқ''' ([[Восеъ]], [[Кӯлоб]], [[Панҷ (шаҳрак)|Панҷ]])<ref name="pitfi" /> * сурхи '''сиёҳдиқ''' ([[Леваканд|Левакант]])<ref name="pitfi" /> * сурхи '''баста''' ([[Истаравшан]]) * сурхи '''сияҳлош''' ([[Панҷ (шаҳрак)|Панҷ]])<ref name="pitfi" /> * сурхи '''сиёҳхеста''' ([[Қубодиён]], [[Тоҷикобод]])<ref name="pitfi" /> ==Дар системаҳои рангӣ== ===Сурх (RGB)=== {{Қуттии ранг |ном=Сурх (RGB) |тасвир=Synthese+.svg |андозаи_тасвир=200px |hex=FF0000 |r=255 |g=0 |b=0 |c=0 |m=100 |y=100 |k=0 |h=0 |s=100 |v=100 }} Сурхи [[Модели рангии RGB|модели RGB]] ин дурахшонтарин ранги сурхест, ки [[монитори компютер]] намоиш дода метавонад. Ин ранг ба сурхи норинҷитоби [[ранги спектрӣ]] наздик мебошад. Сурх ('''R''' - red) дар модели рангии RGB дар баробари [[сабз]] ('''G''' - green) ва [[кабуд]] ('''B''' - blue) яке аз се [[ранги асосӣ|ранги асосии]] [[Нур|нур]] ба шумор меравад.<ref name="css3-color">[https://www.w3.org/TR/css3-color/#html4 W3C TR CSS3 Color Module, HTML4 color keywords]. W3C. (майи 2003). 16 сентябри 2008 санҷида шуд.</ref> {{Clear}} ===Сурх (CMYK)=== {{Қуттии ранг |ном=Сурх (CMYK) |тасвир=SubtractiveColor.svg |андозаи_тасвир=200px |hex=ED1B24 |r=237 |g=27 |b=36 |c=0 |m=89 |y=85 |k=7 |h=357 |s=89 |v=93 }} Сурхи [[Модели рангии CMYK|модели CMYK]] ранги сурхест, ки дар чоп бо омехтани миқдори баробари [[Арғавонӣ|арғавонӣ]] ва [[Зард|зард]] ҳосил мешавад. Ин ранг ба [[Тобишҳои сурх#Сурх (RGB)|сурхи равшани экран]] монанд аст, вале дурахши камтар дорад.<ref>[https://web.archive.org/web/20070310213952/http://www.tintbook.com/ CMYK]</ref> {{Clear}} ===Сурх (Crayola)=== {{Қуттии ранг |ном=Сурх (Crayola) |hex=ED0A3F |r=237 |g=10 |b=63 |c=0 |m=96 |y=73 |k=7 |h=346 |s=96 |v=93 |тасвир=Crayola-Red.jpg |андозаи_тасвир=200px }} Ин ранг ранги сурхи [[Қалами ранга|қаламҳои рангаи]] [[Crayola]] мебошад.<ref name="CrayolaRed">{{cite web |title=Where did the brand name Crayola originate? |url=https://www.crayola.com/FAQs/where-did-the-brand-name-crayola-originate-FAQ |website=Crayola |language=en}}</ref> {{Clear}} ===Сурх (Pantone)=== {{Қуттии ранг |hex=ED2839 |ном=Сурх (Pantone) |тасвир = Paroc Red Pantone 185.svg |r=237 |g=40 |b=57 |c=0 |m=83 |y=76 |k=7 |h=355 |s=83 |v=93 }} Сурхи [[Pantone]] ин рангест аз рӯйхати рангҳои Pantone Textile Paper eXtended (TPX), ки бо рақами 032M — Red сабт шудааст.<ref name="Pantone TPX">{{Cite web |url=http://www.pantone.com/pages/pantone/colorfinder.aspx |title=Pantone TPX |accessdate=2026-08-29 |archivedate=2015-09-10 |archiveurl=http://webarchive.loc.gov/all/20150910082906/http://www.pantone.com/pages/pantone/colorfinder.aspx }}</ref><ref>Type the word "Red" into the indicated window on the Pantone Color Finder and the color will appear.</ref> {{Clear}} ==Гуногунии ранги сурх== Ранги сурхро метавон ҳамчун номи умумии як гурӯҳи рангҳо донист, ки тобишҳои гуногунро дар бар мегирад. Одамон аз қадим пай бурдаанд, ки ҳамаи сурхҳо яксон нестанд ва ба бисёр тобишҳои сурх номҳои хосро додаанд.<ref name="DehkhodaRed">{{cite web |title=سرخ |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/%D8%B3%D8%B1%D8%AE-2 |website=واژه‌یاب |work=لغت‌نامه دهخدا |language=fa}}</ref> ===Қирмизӣ=== {{Main article|Қирмизӣ}} {{Қуттии ранг |ном=Қирмизӣ |тасвир=Maple Leaf Red Ground 2000px.jpg |hex=DC143C |r=220 |g=20 |b=60 |c=0 |m=91 |y=73 |k=14 |h=348 |s=91 |v=86 |андозаи_тасвир=150px }} '''Қирмизӣ''' ранги сурхи баста ва тираест, ки каме [[Кабуд|кабуд]] ё [[Бунафш|бунафш]] дорад ва аз ин сабаб андаке ба [[Сафсар|сафсар]] моил мешавад. Дар чархи рангҳои [[Модели рангии RGB|RGB]] он байни ранги [[гулобӣ (ранг)|гулобию]] сурх ва дар чархи рангҳои [[RYB]] байни [[Арғавонӣ|арғавонӣ]] ва сурх ҷойгир аст.<ref name="CSSCrimson">{{cite web |title=CSS Color Module Level 3 |url=https://www.w3.org/TR/css-color-3/ |publisher=World Wide Web Consortium |language=en}}</ref><ref name="CambridgeCrimson">{{cite web |title=Crimson |url=https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/crimson |website=Cambridge Dictionary |publisher=Cambridge University Press |language=en}}</ref> {{Clear}} ===Лолагӣ=== {{Қуттии ранг |ном=Лолагӣ |hex=DC343B |r=255 |g=49 |b=38 |c=0 |m=81 |y=85 |k=0 |h=3 |s=85 |v=100 |тасвир=Red poppies vertical.jpg |андозаи_тасвир=200px }} '''Сурхи лолагӣ''' дар Ҳисор, Норак, Левакант ба кор бурда мешавад.<ref name="pitfi" /> {{Clear}} ===Гулнорӣ=== {{Қуттии ранг |ном=Гулнорӣ |hex=FF6347 |r=255 |g=99 |b=71 |c=0 |m=61 |y=72 |k=0 |h=9 |s=72 |v=100 |тасвир=Granatapfelblüte 3.jpg |андозаи_тасвир=250px }} '''Сурхи гулнориро''' ҳунармандони [[Тоҷикобод]] дар ороиш ва гулдӯзӣ ба кор мебаранд. Номи ин ранг аз ранги гули [[Анор|анор]] гирифта шуда, ба сурхи равшани [[Норинҷӣ|норинҷитоб]] майл мекунад.<ref name="pitfi" /><ref name="DehkhodaGulnar">{{cite web |title=گلنار |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/%DA%AF%D9%84%D9%86%D8%A7%D8%B1-2 |website=واژه‌یاب |work=لغت‌نامه دهخدا |language=fa}}</ref> {{Clear}} ===Ҳиногӣ=== {{Қуттии ранг |ном=Ҳиногӣ |hex=E04A2F |r=224 |g=74 |b=47 |c=0 |m=67 |y=79 |k=12 |h=9 |s=79 |v=88 |тасвир=மருதாணி (HENNA).jpg |андозаи_тасвир=150px }} '''Сурхи ҳиногӣ''' як сурхи дурахшонест моил ба [[Норинҷӣ|норинҷӣ]], ки дар [[Сӯзанӣ|сӯзаниҳои]] тоҷикони [[Нурато]] ва [[Бухоро]] ба кор мебурданд. Номи он аз [[ҳино]] гирифта шудааст, зеро ранги он ба сурхии аз ҳино ҳосилшуда монанд аст.<ref>{{cite book |last=Sukhareva |first=O. A. |title=Suzani: Central Asian Decorative Embroidery |trans-title=Сӯзанӣ: гулдӯзии ороишии Осиёи Миёна |place=Tashkent |publisher=IICAS; SMI-ASIA |year=2011 |page=22 |editor-last1=Mustafayev |editor-first1=Sh. M. |editor-last2=Khakimov |editor-first2=A. A. |others=Мушовири бадеӣ ва тақризгар: R. Q. Qayumov }}</ref><ref name="DehkhodaHenna">{{cite web |title=حنائی |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/%D8%AD%D9%86%D8%A7%D8%A6%DB%8C |website=واژه‌یاب |work=لغت‌نامه دهخدا |language=fa}}</ref> {{Clear}} ===Лол=== {{Қуттии ранг |ном=Лол |hex=CB236B |r=203 |g=35 |b=107 |c=0 |m=83 |y=47 |k=20 |h=334 |s=83 |v=80 |тасвир=Calcite-Spinel-dtn37a.jpg |андозаи_тасвир=150px }} '''Сурхи лол''' ранги сурхи баста ва дурахшонест, ки номаш аз ранги санги қимматбаҳои [[Лаъл|лаъл]] (шакли арабишудаи лол) гирифта шудааст.<ref>{{Cite web |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/%D9%84%D8%B9%D9%84-3 |title=لعل |website=واژه‌یاب |work=لغت‌نامه دهخدا |language=fa |access-date=28 августи 2026 }}</ref> Ин ранг одатан сурхи каме [[Арғавонӣ|арғувонитоб]] буда, ба ранги баъзе навъҳои [[Ёқут|ёқут]] монанд аст.<ref>{{Cite web |url=https://www.gia.edu/spinel-quality-factor |title=Spinel Quality Factors |website=Gemological Institute of America |publisher=GIA |language=en |access-date=28 августи 2026 }}</ref> {{clear}} ===Рахш=== {{main|Рахш (ранг)}} {{Қуттии ранг |тасвир = Lusitano Hengst (132668445).jpeg |ном = Рахш |hex = 954535 |r = 149 |g = 69 |b = 53 |h = 10 |s = 64 |v = 58 |андозаи_тасвир=250px }} '''Рахш''' — яке аз [[Тобишҳои қаҳваранг|тобишҳои ранги қаҳваранг]] буда, ба ранги сурх майл мекунад.<ref name="ChestnutColor">{{cite web |url=https://www.color-registry.org/color/chestnut |title=Chestnut Color – #954535 |website=Register of Color Names }}</ref> Дар табиат ин ранг дар пашми баъзе [[Асп|аспҳо]], [[Мӯй|мӯйи инсон]] ва меваи [[шоҳбулут]] дида мешавад.<ref name="Paterson">{{cite book |last=Paterson |first=Ian |title=A Dictionary of Colour: A Lexicon of the Language of Colour |publisher=Thorogood Publishing |year=2003 }}</ref><ref name="HorseColor">{{cite web |url=https://msu-prod.dotcmscloud.com/resources/genetics_of_coat_color_of_horses_e0981 |title=Genetics of Coat Color of Horses |publisher=Michigan State University Extension }}</ref><ref name="ChestnutTree">{{cite web |url=https://www.woodlandtrust.org.uk/trees-woods-and-wildlife/british-trees/a-z-of-british-trees/sweet-chestnut/ |title=Sweet Chestnut (Castanea sativa) |publisher=Woodland Trust }}</ref> {{Clear}} ===Ақиқӣ=== {{main|Ақиқӣ}} {{Қуттии ранг |ном=Ақиқӣ |hex=C21E56 |r=194 |g=30 |b=86 |c=0 |m=85 |y=56 |k=24 |h=340 |s=85 |v=76 |тасвир=Carnelian sard (mineral specimen).jpg |андозаи_тасвир=240px }} '''Сурхи ақиқӣ''' яке аз тобишҳои ранги сурх буда, ба гулобӣ майл мекунад. Номи он аз санги [[ақиқ]] гирифта шудааст, ки баъзе навъҳои он ранги сурх доранд.<ref name="DehkhodaAqiq">{{cite web |title=عقیق |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/%D8%B9%D9%82%DB%8C%D9%82 |website=واژه‌یاب |work=لغت‌نامه دهخدا |language=fa}}</ref><ref name="AgateGem">{{cite web |title=Agate Gemstones |url=https://geology.com/gemstones/agate/ |last=King |first=Hobart M. |website=Geology.com |language=en}}</ref> {{Clear}} ===Гулгун=== {{Қуттии ранг |ном=Гулгун |hex=C21E56 |r=194 |g=30 |b=86 |c=0 |m=85 |y=56 |k=24 |h=340 |s=85 |v=76 |тасвир=A red rose with dewdrops 1.jpg |андозаи_тасвир=210px }} '''Гулгун''' яке аз тобишҳои ранги сурх буда, ба ранги гули [[садбарг]] монанд аст.<ref name="FarhangiGulgun">{{cite book |title=Фарҳанги тафсирии забони тоҷикӣ |volume=1 |editor=Сайфиддин Назарзода |publisher=Институти забон ва адабиёти ба номи Абӯабдулло Рӯдакӣ |place=Душанбе |year=2018 |page=350 |url=https://www.izar.tj/sites/default/files/field/jurnal/farkhangi_tafsirii_zaboni_tochiki_childi_1_dushanbe_-_2018.pdf |language=tg }}</ref><ref name="DehkhodaGulgun">{{cite web |title=گلگون |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/%DA%AF%D9%84%DA%AF%D9%88%D9%86 |website=واژه‌یاب |work=لغت‌نامه دهخدا |language=fa}}</ref> Дар адабиёти тоҷик ин калима барои тасвири рӯйи сурхтоб ва шароби сурх низ истифода мешавад. Масалан, «чеҳраи гулгун» ба рӯйи сурхтоб ва «бодаи гулгун» ба шароби сурх гуфта мешавад.<ref name="FarhangiGulgun"/><ref name="MirzoevGul">{{cite journal |last1=Мирзоев |first1=Сайфиддин |last2=Умарова |first2=Фирӯза |title=Фитоними гул ва нақши он дар сохтани калимаҳои мураккаб: дар пояи маводи достони «Юсуф ва Зулайхо»-и Абдураҳмони Ҷомӣ |journal=Суханшиносӣ |year=2024 |issue=1 (45) |page=111 |url=https://sukhanshinosi.iza.tj/sites/default/files/Book-sukhanshinosi/2024/sukhan_n1_2023.pdf |language=tg }}</ref> Калимаи «гулгуна» низ аз ҳамин вожа гирифта шуда, ба сурхие гуфта мешавад, ки барои ороиши рухсора истифода мешавад.<ref name="FarhangiGulgun"/><ref name="DehkhodaGulguna">{{cite web |title=گلگونه |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/%DA%AF%D9%84%DA%AF%D9%88%D9%86%D9%87 |website=واژه‌یاب |work=لغت‌نامه دهخدا |language=fa}}</ref> Ин вожа дар ашъори [[Рӯдакӣ|Абӯабдуллоҳи Рӯдакӣ]] низ омадааст: {{quote|Самоъу бодаи гулгун ва лӯъбатон чу моҳ,<br>Агар фаришта бибинад, дарафтад дар чоҳ.<ref>{{cite web |url=https://ganjoor.net/roodaki/baghimande/sh104 |title=Рӯдакӣ — Қасидаҳо ва қитъаҳо, №104 |website=Ганҷур |language=fa }}</ref>}} Дар ин байт «бодаи гулгун» ба маънои шароби сурх аст. {{Clear}} ==Адабиёт== {{reflist}} {{Тобишҳои сурх}} {{Гурӯҳбандии рангҳо}} qwpsmiu2agpkgzpbwgp7v4v7j8kpr0l 1493040 1493028 2026-11-08T13:19:10Z Zosya95 54344 1493040 wikitext text/x-wiki {{Қуттии ранг | ном=Сурх | тасвир=Shades of Red.svg | hex=FF0000 | дарозии мавҷ=~630–740<ref>Thomas J. Bruno, Paris D. N. Svoronos. ''CRC Handbook of Fundamental Spectroscopic Correlation Charts.'' CRC Press, 2005.<br />[http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/vision/specol.html#c1 Color</ref> | басомад=~480–405 }} '''[[Сурх|Ранги сурх]]''' вобаста ба [[Серии ранг|серрангӣ]] ва [[Равшанӣ|равшанӣ]] метавонад тобишҳои гуногун дошта бошад. Бо омехтани [[Сафед|сафед]] [[Сурх|сурх]] равшантар ва бо омехтани [[Сиёҳ|сиёҳ]] тиратар мешавад.<ref name="ColorBrightness">{{cite web |title=Color Brightness |url=https://www.filmmakersacademy.com/glossary/color-brightness/ |website=Filmmakers Academy |date=16 July 2021 |language=en}}</ref> Дар [[Забони тоҷикӣ|забони тоҷикӣ]] тобишҳои ранг дар [[Гӯйиш|гӯйишҳои]] ноҳияҳои гуногун ба тарзҳои мухталиф ифода мешаванд. Масалан, тобиши аз сурхи холис равшантарро чунин меноманд: * сурхи '''рӯшан''' ([[Ноҳияи Ашт|Ашт]], [[Исфара]])<ref name="pitfi">{{cite journal |title=Паёмномаи фарҳанг |publisher=Пажӯҳишгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон |year=2020 |issue=1 (49) |page=7 |url=https://www.pitfi.tj/sites/default/files/payomnomai_farhang/payomnomai_farhang_2020_01.pdf }}</ref> * сурхи '''сафедхеста''' ([[Панҷ (шаҳрак)|Панҷ]])<ref name="pitfi" /> * сурхи '''паст''' ([[Хуҷанд]], [[Истаравшан]]) * сурхи '''беранг''' ([[Леваканд|Левакант]])<ref name="pitfi" /> Тобиши аз сурхи асосӣ тиратарро чунин меноманд: * сурхи '''баланд''' ([[Исфара]], [[Хуҷанд]], [[Истаравшан]], [[Самарқанд]])<ref name="pitfi" /> * сурхи '''банур''' ([[Ноҳияи Ашт|Ашт]])<ref name="pitfi" /> * сурхи '''сияҳдуқ''' ([[Восеъ]], [[Кӯлоб]], [[Панҷ (шаҳрак)|Панҷ]])<ref name="pitfi" /> * сурхи '''сиёҳдиқ''' ([[Леваканд|Левакант]])<ref name="pitfi" /> * сурхи '''баста''' ([[Истаравшан]]) * сурхи '''сияҳлош''' ([[Панҷ (шаҳрак)|Панҷ]])<ref name="pitfi" /> * сурхи '''сиёҳхеста''' ([[Қубодиён]], [[Тоҷикобод]])<ref name="pitfi" /> ==Дар системаҳои рангӣ== ===Сурх (RGB)=== {{Қуттии ранг |ном=Сурх (RGB) |тасвир=Synthese+.svg |андозаи_тасвир=200px |hex=FF0000 |r=255 |g=0 |b=0 |c=0 |m=100 |y=100 |k=0 |h=0 |s=100 |v=100 }} Сурхи [[Модели рангии RGB|модели RGB]] ин дурахшонтарин ранги сурхест, ки [[монитори компютер]] намоиш дода метавонад. Ин ранг ба сурхи норинҷитоби [[ранги спектрӣ]] наздик мебошад. Сурх ('''R''' - red) дар модели рангии RGB дар баробари [[сабз]] ('''G''' - green) ва [[кабуд]] ('''B''' - blue) яке аз се [[ранги асосӣ|ранги асосии]] [[Нур|нур]] ба шумор меравад.<ref name="css3-color">[https://www.w3.org/TR/css3-color/#html4 W3C TR CSS3 Color Module, HTML4 color keywords]. W3C. (майи 2003). 16 сентябри 2008 санҷида шуд.</ref> {{Clear}} ===Сурх (CMYK)=== {{Қуттии ранг |ном=Сурх (CMYK) |тасвир=SubtractiveColor.svg |андозаи_тасвир=200px |hex=ED1B24 |r=237 |g=27 |b=36 |c=0 |m=89 |y=85 |k=7 |h=357 |s=89 |v=93 }} Сурхи [[Модели рангии CMYK|модели CMYK]] ранги сурхест, ки дар [[Чоп|чоп]] бо [[Омезиши рангҳо|омехтани]] миқдори баробари [[Арғавонӣ|арғавонӣ]] ва [[Зард|зард]] ҳосил мешавад. Ин ранг ба [[Тобишҳои сурх#Сурх (RGB)|сурхи равшани экран]] монанд аст, вале дурахши камтар дорад.<ref>[https://web.archive.org/web/20070310213952/http://www.tintbook.com/ CMYK]</ref> {{Clear}} ===Сурх (Crayola)=== {{Қуттии ранг |ном=Сурх (Crayola) |hex=ED0A3F |r=237 |g=10 |b=63 |c=0 |m=96 |y=73 |k=7 |h=346 |s=96 |v=93 |тасвир=Crayola-Red.jpg |андозаи_тасвир=200px }} Ин ранг ранги сурхи [[Қалами ранга|қаламҳои рангаи]] [[Crayola]] мебошад.<ref name="CrayolaRed">{{cite web |title=Where did the brand name Crayola originate? |url=https://www.crayola.com/FAQs/where-did-the-brand-name-crayola-originate-FAQ |website=Crayola |language=en}}</ref> {{Clear}} ===Сурх (Pantone)=== {{Қуттии ранг |hex=ED2839 |ном=Сурх (Pantone) |тасвир=Paroc Red Pantone 185.svg |r=237 |g=40 |b=57 |c=0 |m=83 |y=76 |k=7 |h=355 |s=83 |v=93 }} Сурхи [[Pantone]] ин рангест аз рӯйхати рангҳои Pantone Textile Paper eXtended (TPX), ки бо рақами 032M — Red сабт шудааст.<ref name="Pantone TPX">{{Cite web |url=http://www.pantone.com/pages/pantone/colorfinder.aspx |title=Pantone TPX |accessdate=2026-08-29 |archivedate=2015-09-10 |archiveurl=http://webarchive.loc.gov/all/20150910082906/http://www.pantone.com/pages/pantone/colorfinder.aspx }}</ref><ref>Type the word "Red" into the indicated window on the Pantone Color Finder and the color will appear.</ref> {{Clear}} ==Гуногунии ранги сурх== Ранги сурхро метавон ҳамчун номи умумии як гурӯҳи [[Ранг|рангҳо]] донист, ки тобишҳои гуногунро дар бар мегирад. Одамон аз қадим пай бурдаанд, ки ҳамаи сурхҳо яксон нестанд ва ба бисёр тобишҳои сурх номҳои хосро додаанд.<ref name="DehkhodaRed">{{cite web |title=سرخ |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/%D8%B3%D8%B1%D8%AE-2 |website=واژه‌یاب |work=لغت‌نامه دهخدا |language=fa}}</ref> ===Қирмизӣ=== {{Main article|Қирмизӣ}} {{Қуттии ранг |ном=Қирмизӣ |тасвир=Maple Leaf Red Ground 2000px.jpg |hex=DC143C |r=220 |g=20 |b=60 |c=0 |m=91 |y=73 |k=14 |h=348 |s=91 |v=86 |андозаи_тасвир=150px }} '''Қирмизӣ''' ранги сурхи баста ва тираест, ки каме [[Кабуд|кабуд]] ё [[Бунафш|бунафш]] дорад ва аз ин сабаб андаке ба [[Сафсар|сафсар]] моил мешавад. Дар [[Чархи ранг|чархи рангҳои]] [[Модели рангии RGB|RGB]] он байни ранги [[гулобӣ (ранг)|гулобию]] сурх ва дар чархи рангҳои [[Модели рангии RYB|RYB]] байни [[Арғавонӣ|арғавонӣ]] ва сурх ҷойгир аст.<ref name="CSSCrimson">{{cite web |title=CSS Color Module Level 3 |url=https://www.w3.org/TR/css-color-3/ |publisher=World Wide Web Consortium |language=en}}</ref><ref name="CambridgeCrimson">{{cite web |title=Crimson |url=https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/crimson |website=Cambridge Dictionary |publisher=Cambridge University Press |language=en}}</ref> {{Clear}} ===Лолагӣ=== {{main|Лолагӣ}} {{Қуттии ранг |ном=Лолагӣ |hex=DC343B |r=220 |g=52 |b=59 |c=0 |m=76 |y=73 |k=14 |h=358 |s=76 |v=86 |тасвир=Red poppies vertical.jpg |андозаи_тасвир=200px }} '''Сурхи лолагӣ''' дар Ҳисор, Норак, Левакант ба кор бурда мешавад.<ref name="pitfi" /> {{Clear}} ===Гулнорӣ=== {{main|Гулнорӣ}} {{Қуттии ранг |ном=Гулнорӣ |hex=FF6347 |r=255 |g=99 |b=71 |c=0 |m=61 |y=72 |k=0 |h=9 |s=72 |v=100 |тасвир=Granatapfelblüte 3.jpg |андозаи_тасвир=250px }} '''Сурхи гулнориро''' ҳунармандони [[Тоҷикобод]] дар ороиш ва [[Гулдӯзӣ|гулдӯзӣ]] ба кор мебаранд. Номи ин ранг аз ранги [[Гул|гули]] [[Анор|анор]] гирифта шуда, ба сурхи равшани [[Норинҷӣ|норинҷитоб]] майл мекунад.<ref name="pitfi" /><ref name="DehkhodaGulnar">{{cite web |title=گلنار |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/%DA%AF%D9%84%D9%86%D8%A7%D8%B1-2 |website=واژه‌یاب |work=لغت‌نامه دهخدا |language=fa}}</ref> {{Clear}} ===Ҳиногӣ=== {{main|Ҳиногӣ}} {{Қуттии ранг |ном=Ҳиногӣ |hex=E04A2F |r=224 |g=74 |b=47 |c=0 |m=67 |y=79 |k=12 |h=9 |s=79 |v=88 |тасвир=மருதாணி (HENNA).jpg |андозаи_тасвир=150px }} '''Сурхи ҳиногӣ''' як сурхи дурахшонест моил ба [[Норинҷӣ|норинҷӣ]], ки дар [[Сӯзанӣ|сӯзаниҳои]] тоҷикони [[Нурато]] ва [[Бухоро]] ба кор мебурданд. Номи он аз [[ҳино]] гирифта шудааст, зеро ранги он ба сурхии аз ҳино ҳосилшуда монанд аст.<ref>{{cite book |last=Sukhareva |first=O. A. |title=Suzani: Central Asian Decorative Embroidery |trans-title=Сӯзанӣ: гулдӯзии ороишии Осиёи Миёна |place=Tashkent |publisher=IICAS; SMI-ASIA |year=2011 |page=22 |editor-last1=Mustafayev |editor-first1=Sh. M. |editor-last2=Khakimov |editor-first2=A. A. |others=Мушовири бадеӣ ва тақризгар: R. Q. Qayumov }}</ref><ref name="DehkhodaHenna">{{cite web |title=حنائی |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/%D8%AD%D9%86%D8%A7%D8%A6%DB%8C |website=واژه‌یاب |work=لغت‌نامه دهخدا |language=fa}}</ref> {{Clear}} ===Лол=== {{main|Лол (ранг)}} {{Қуттии ранг |ном=Лол |hex=CB236B |r=203 |g=35 |b=107 |c=0 |m=83 |y=47 |k=20 |h=334 |s=83 |v=80 |тасвир=Calcite-Spinel-dtn37a.jpg |андозаи_тасвир=150px }} '''Сурхи лол''' ранги сурхи баста ва дурахшонест, ки номаш аз ранги [[Санги қиматбаҳо|санги қимматбаҳои]] [[Лаъл|лаъл]] (шакли арабишудаи лол) гирифта шудааст.<ref>{{Cite web |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/%D9%84%D8%B9%D9%84-3 |title=لعل |website=واژه‌یاب |work=لغت‌نامه دهخدا |language=fa |access-date=28 августи 2026 }}</ref> Ин ранг одатан сурхи каме [[Арғавонӣ|арғувонитоб]] буда, ба ранги баъзе навъҳои [[Ёқут|ёқут]] монанд аст.<ref>{{Cite web |url=https://www.gia.edu/spinel-quality-factor |title=Spinel Quality Factors |website=Gemological Institute of America |publisher=GIA |language=en |access-date=28 августи 2026 }}</ref> {{clear}} ===Рахш=== {{main|Рахш (ранг)}} {{Қуттии ранг |тасвир=Lusitano Hengst (132668445).jpeg |ном=Рахш |hex=954535 |r=149 |g=69 |b=53 |h=10 |s=64 |v=58 |андозаи_тасвир=250px }} '''Рахш''' — яке аз [[Тобишҳои қаҳваранг|тобишҳои ранги қаҳваранг]] буда, ба ранги сурх майл мекунад.<ref name="ChestnutColor">{{cite web |url=https://www.color-registry.org/color/chestnut |title=Chestnut Color – #954535 |website=Register of Color Names }}</ref> Дар [[Табиат|табиат]] ин ранг дар [[Пашм|пашми]] баъзе [[Асп|аспҳо]], [[Мӯй|мӯйи инсон]] ва меваи [[Шоҳбулут|шоҳбулут]] дида мешавад.<ref name="Paterson">{{cite book |last=Paterson |first=Ian |title=A Dictionary of Colour: A Lexicon of the Language of Colour |publisher=Thorogood Publishing |year=2003 }}</ref><ref name="HorseColor">{{cite web |url=https://msu-prod.dotcmscloud.com/resources/genetics_of_coat_color_of_horses_e0981 |title=Genetics of Coat Color of Horses |publisher=Michigan State University Extension }}</ref><ref name="ChestnutTree">{{cite web |url=https://www.woodlandtrust.org.uk/trees-woods-and-wildlife/british-trees/a-z-of-british-trees/sweet-chestnut/ |title=Sweet Chestnut (Castanea sativa) |publisher=Woodland Trust }}</ref> {{Clear}} ===Ақиқӣ=== {{main|Ақиқӣ}} {{Қуттии ранг |ном=Ақиқӣ |hex=C21E56 |r=194 |g=30 |b=86 |c=0 |m=85 |y=56 |k=24 |h=340 |s=85 |v=76 |тасвир=Carnelian sard (mineral specimen).jpg |андозаи_тасвир=240px }} '''Сурхи ақиқӣ''' яке аз тобишҳои ранги сурх буда, ба [[Гулобӣ (ранг)|гулобӣ]] майл мекунад. Номи он аз санги [[ақиқ]] гирифта шудааст, ки баъзе навъҳои он ранги сурх доранд.<ref name="DehkhodaAqiq">{{cite web |title=عقیق |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/%D8%B9%D9%82%DB%8C%D9%82 |website=واژه‌یاب |work=لغت‌نامه دهخدا |language=fa}}</ref><ref name="AgateGem">{{cite web |title=Agate Gemstones |url=https://geology.com/gemstones/agate/ |last=King |first=Hobart M. |website=Geology.com |language=en}}</ref> {{Clear}} ===Гулгун=== {{main|Гулгун}} {{Қуттии ранг |ном=Гулгун |hex=C21E56 |r=194 |g=30 |b=86 |c=0 |m=85 |y=56 |k=24 |h=340 |s=85 |v=76 |тасвир=A red rose with dewdrops 1.jpg |андозаи_тасвир=210px }} '''Гулгун''' яке аз тобишҳои ранги сурх буда, ба ранги гули [[садбарг]] монанд аст.<ref name="FarhangiGulgun">{{cite book |title=Фарҳанги тафсирии забони тоҷикӣ |volume=1 |editor=Сайфиддин Назарзода |publisher=Институти забон ва адабиёти ба номи Абӯабдулло Рӯдакӣ |place=Душанбе |year=2018 |page=350 |url=https://www.izar.tj/sites/default/files/field/jurnal/farkhangi_tafsirii_zaboni_tochiki_childi_1_dushanbe_-_2018.pdf |language=tg }}</ref><ref name="DehkhodaGulgun">{{cite web |title=گلگون |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/%DA%AF%D9%84%DA%AF%D9%88%D9%86 |website=واژه‌یاب |work=لغت‌نامه دهخدا |language=fa}}</ref> Дар адабиёти тоҷик ин калима барои тасвири рӯйи сурхтоб ва [[Шароби сурх|шароби сурх]] низ истифода мешавад. Масалан, «чеҳраи гулгун» ба рӯйи сурхтоб ва «бодаи гулгун» ба шароби сурх гуфта мешавад.<ref name="FarhangiGulgun"/><ref name="MirzoevGul">{{cite journal |last1=Мирзоев |first1=Сайфиддин |last2=Умарова |first2=Фирӯза |title=Фитоними гул ва нақши он дар сохтани калимаҳои мураккаб: дар пояи маводи достони «Юсуф ва Зулайхо»-и Абдураҳмони Ҷомӣ |journal=Суханшиносӣ |year=2024 |issue=1 (45) |page=111 |url=https://sukhanshinosi.iza.tj/sites/default/files/Book-sukhanshinosi/2024/sukhan_n1_2023.pdf |language=tg }}</ref> Калимаи [[Гулгуна|«гулгуна»]] низ аз ҳамин вожа гирифта шуда, ба сурхие гуфта мешавад, ки барои [[Сурхоби рухсора|ороиши рухсора]] истифода мешавад.<ref name="FarhangiGulgun"/><ref name="DehkhodaGulguna">{{cite web |title=گلگونه |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/%DA%AF%D9%84%DA%AF%D9%88%D9%86%D9%87 |website=واژه‌یاب |work=لغت‌نامه دهخدا |language=fa}}</ref> Ин вожа дар ашъори [[Рӯдакӣ|Абӯабдуллоҳи Рӯдакӣ]] низ омадааст: {{quote|Самоъу бодаи гулгун ва лӯъбатон чу моҳ,<br>Агар фаришта бибинад, дарафтад дар чоҳ.<ref>{{cite web |url=https://ganjoor.net/roodaki/baghimande/sh104 |title=Рӯдакӣ — Қасидаҳо ва қитъаҳо, №104 |website=Ганҷур |language=fa }}</ref>}} Дар ин байт «бодаи гулгун» ба маънои шароби сурх аст. {{Clear}} ==Адабиёт== {{reflist}} {{Тобишҳои сурх}} {{Гурӯҳбандии рангҳо}} 6oxtc24epi1809r6c9oezcokgr33hmr 1493041 1493040 2026-11-08T13:19:41Z Zosya95 54344 /* Гулнорӣ */ 1493041 wikitext text/x-wiki {{Қуттии ранг | ном=Сурх | тасвир=Shades of Red.svg | hex=FF0000 | дарозии мавҷ=~630–740<ref>Thomas J. Bruno, Paris D. N. Svoronos. ''CRC Handbook of Fundamental Spectroscopic Correlation Charts.'' CRC Press, 2005.<br />[http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/vision/specol.html#c1 Color</ref> | басомад=~480–405 }} '''[[Сурх|Ранги сурх]]''' вобаста ба [[Серии ранг|серрангӣ]] ва [[Равшанӣ|равшанӣ]] метавонад тобишҳои гуногун дошта бошад. Бо омехтани [[Сафед|сафед]] [[Сурх|сурх]] равшантар ва бо омехтани [[Сиёҳ|сиёҳ]] тиратар мешавад.<ref name="ColorBrightness">{{cite web |title=Color Brightness |url=https://www.filmmakersacademy.com/glossary/color-brightness/ |website=Filmmakers Academy |date=16 July 2021 |language=en}}</ref> Дар [[Забони тоҷикӣ|забони тоҷикӣ]] тобишҳои ранг дар [[Гӯйиш|гӯйишҳои]] ноҳияҳои гуногун ба тарзҳои мухталиф ифода мешаванд. Масалан, тобиши аз сурхи холис равшантарро чунин меноманд: * сурхи '''рӯшан''' ([[Ноҳияи Ашт|Ашт]], [[Исфара]])<ref name="pitfi">{{cite journal |title=Паёмномаи фарҳанг |publisher=Пажӯҳишгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон |year=2020 |issue=1 (49) |page=7 |url=https://www.pitfi.tj/sites/default/files/payomnomai_farhang/payomnomai_farhang_2020_01.pdf }}</ref> * сурхи '''сафедхеста''' ([[Панҷ (шаҳрак)|Панҷ]])<ref name="pitfi" /> * сурхи '''паст''' ([[Хуҷанд]], [[Истаравшан]]) * сурхи '''беранг''' ([[Леваканд|Левакант]])<ref name="pitfi" /> Тобиши аз сурхи асосӣ тиратарро чунин меноманд: * сурхи '''баланд''' ([[Исфара]], [[Хуҷанд]], [[Истаравшан]], [[Самарқанд]])<ref name="pitfi" /> * сурхи '''банур''' ([[Ноҳияи Ашт|Ашт]])<ref name="pitfi" /> * сурхи '''сияҳдуқ''' ([[Восеъ]], [[Кӯлоб]], [[Панҷ (шаҳрак)|Панҷ]])<ref name="pitfi" /> * сурхи '''сиёҳдиқ''' ([[Леваканд|Левакант]])<ref name="pitfi" /> * сурхи '''баста''' ([[Истаравшан]]) * сурхи '''сияҳлош''' ([[Панҷ (шаҳрак)|Панҷ]])<ref name="pitfi" /> * сурхи '''сиёҳхеста''' ([[Қубодиён]], [[Тоҷикобод]])<ref name="pitfi" /> ==Дар системаҳои рангӣ== ===Сурх (RGB)=== {{Қуттии ранг |ном=Сурх (RGB) |тасвир=Synthese+.svg |андозаи_тасвир=200px |hex=FF0000 |r=255 |g=0 |b=0 |c=0 |m=100 |y=100 |k=0 |h=0 |s=100 |v=100 }} Сурхи [[Модели рангии RGB|модели RGB]] ин дурахшонтарин ранги сурхест, ки [[монитори компютер]] намоиш дода метавонад. Ин ранг ба сурхи норинҷитоби [[ранги спектрӣ]] наздик мебошад. Сурх ('''R''' - red) дар модели рангии RGB дар баробари [[сабз]] ('''G''' - green) ва [[кабуд]] ('''B''' - blue) яке аз се [[ранги асосӣ|ранги асосии]] [[Нур|нур]] ба шумор меравад.<ref name="css3-color">[https://www.w3.org/TR/css3-color/#html4 W3C TR CSS3 Color Module, HTML4 color keywords]. W3C. (майи 2003). 16 сентябри 2008 санҷида шуд.</ref> {{Clear}} ===Сурх (CMYK)=== {{Қуттии ранг |ном=Сурх (CMYK) |тасвир=SubtractiveColor.svg |андозаи_тасвир=200px |hex=ED1B24 |r=237 |g=27 |b=36 |c=0 |m=89 |y=85 |k=7 |h=357 |s=89 |v=93 }} Сурхи [[Модели рангии CMYK|модели CMYK]] ранги сурхест, ки дар [[Чоп|чоп]] бо [[Омезиши рангҳо|омехтани]] миқдори баробари [[Арғавонӣ|арғавонӣ]] ва [[Зард|зард]] ҳосил мешавад. Ин ранг ба [[Тобишҳои сурх#Сурх (RGB)|сурхи равшани экран]] монанд аст, вале дурахши камтар дорад.<ref>[https://web.archive.org/web/20070310213952/http://www.tintbook.com/ CMYK]</ref> {{Clear}} ===Сурх (Crayola)=== {{Қуттии ранг |ном=Сурх (Crayola) |hex=ED0A3F |r=237 |g=10 |b=63 |c=0 |m=96 |y=73 |k=7 |h=346 |s=96 |v=93 |тасвир=Crayola-Red.jpg |андозаи_тасвир=200px }} Ин ранг ранги сурхи [[Қалами ранга|қаламҳои рангаи]] [[Crayola]] мебошад.<ref name="CrayolaRed">{{cite web |title=Where did the brand name Crayola originate? |url=https://www.crayola.com/FAQs/where-did-the-brand-name-crayola-originate-FAQ |website=Crayola |language=en}}</ref> {{Clear}} ===Сурх (Pantone)=== {{Қуттии ранг |hex=ED2839 |ном=Сурх (Pantone) |тасвир=Paroc Red Pantone 185.svg |r=237 |g=40 |b=57 |c=0 |m=83 |y=76 |k=7 |h=355 |s=83 |v=93 }} Сурхи [[Pantone]] ин рангест аз рӯйхати рангҳои Pantone Textile Paper eXtended (TPX), ки бо рақами 032M — Red сабт шудааст.<ref name="Pantone TPX">{{Cite web |url=http://www.pantone.com/pages/pantone/colorfinder.aspx |title=Pantone TPX |accessdate=2026-08-29 |archivedate=2015-09-10 |archiveurl=http://webarchive.loc.gov/all/20150910082906/http://www.pantone.com/pages/pantone/colorfinder.aspx }}</ref><ref>Type the word "Red" into the indicated window on the Pantone Color Finder and the color will appear.</ref> {{Clear}} ==Гуногунии ранги сурх== Ранги сурхро метавон ҳамчун номи умумии як гурӯҳи [[Ранг|рангҳо]] донист, ки тобишҳои гуногунро дар бар мегирад. Одамон аз қадим пай бурдаанд, ки ҳамаи сурхҳо яксон нестанд ва ба бисёр тобишҳои сурх номҳои хосро додаанд.<ref name="DehkhodaRed">{{cite web |title=سرخ |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/%D8%B3%D8%B1%D8%AE-2 |website=واژه‌یاب |work=لغت‌نامه دهخدا |language=fa}}</ref> ===Қирмизӣ=== {{Main article|Қирмизӣ}} {{Қуттии ранг |ном=Қирмизӣ |тасвир=Maple Leaf Red Ground 2000px.jpg |hex=DC143C |r=220 |g=20 |b=60 |c=0 |m=91 |y=73 |k=14 |h=348 |s=91 |v=86 |андозаи_тасвир=150px }} '''Қирмизӣ''' ранги сурхи баста ва тираест, ки каме [[Кабуд|кабуд]] ё [[Бунафш|бунафш]] дорад ва аз ин сабаб андаке ба [[Сафсар|сафсар]] моил мешавад. Дар [[Чархи ранг|чархи рангҳои]] [[Модели рангии RGB|RGB]] он байни ранги [[гулобӣ (ранг)|гулобию]] сурх ва дар чархи рангҳои [[Модели рангии RYB|RYB]] байни [[Арғавонӣ|арғавонӣ]] ва сурх ҷойгир аст.<ref name="CSSCrimson">{{cite web |title=CSS Color Module Level 3 |url=https://www.w3.org/TR/css-color-3/ |publisher=World Wide Web Consortium |language=en}}</ref><ref name="CambridgeCrimson">{{cite web |title=Crimson |url=https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/crimson |website=Cambridge Dictionary |publisher=Cambridge University Press |language=en}}</ref> {{Clear}} ===Лолагӣ=== {{main|Лолагӣ}} {{Қуттии ранг |ном=Лолагӣ |hex=DC343B |r=220 |g=52 |b=59 |c=0 |m=76 |y=73 |k=14 |h=358 |s=76 |v=86 |тасвир=Red poppies vertical.jpg |андозаи_тасвир=200px }} '''Сурхи лолагӣ''' дар Ҳисор, Норак, Левакант ба кор бурда мешавад.<ref name="pitfi" /> {{Clear}} ===Гулнорӣ=== {{Қуттии ранг |ном=Гулнорӣ |hex=FF6347 |r=255 |g=99 |b=71 |c=0 |m=61 |y=72 |k=0 |h=9 |s=72 |v=100 |тасвир=Granatapfelblüte 3.jpg |андозаи_тасвир=250px }} '''Сурхи гулнориро''' ҳунармандони [[Тоҷикобод]] дар ороиш ва [[Гулдӯзӣ|гулдӯзӣ]] ба кор мебаранд. Номи ин ранг аз ранги [[Гул|гули]] [[Анор|анор]] гирифта шуда, ба сурхи равшани [[Норинҷӣ|норинҷитоб]] майл мекунад.<ref name="pitfi" /><ref name="DehkhodaGulnar">{{cite web |title=گلنار |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/%DA%AF%D9%84%D9%86%D8%A7%D8%B1-2 |website=واژه‌یاب |work=لغت‌نامه دهخدا |language=fa}}</ref> {{Clear}} ===Ҳиногӣ=== {{main|Ҳиногӣ}} {{Қуттии ранг |ном=Ҳиногӣ |hex=E04A2F |r=224 |g=74 |b=47 |c=0 |m=67 |y=79 |k=12 |h=9 |s=79 |v=88 |тасвир=மருதாணி (HENNA).jpg |андозаи_тасвир=150px }} '''Сурхи ҳиногӣ''' як сурхи дурахшонест моил ба [[Норинҷӣ|норинҷӣ]], ки дар [[Сӯзанӣ|сӯзаниҳои]] тоҷикони [[Нурато]] ва [[Бухоро]] ба кор мебурданд. Номи он аз [[ҳино]] гирифта шудааст, зеро ранги он ба сурхии аз ҳино ҳосилшуда монанд аст.<ref>{{cite book |last=Sukhareva |first=O. A. |title=Suzani: Central Asian Decorative Embroidery |trans-title=Сӯзанӣ: гулдӯзии ороишии Осиёи Миёна |place=Tashkent |publisher=IICAS; SMI-ASIA |year=2011 |page=22 |editor-last1=Mustafayev |editor-first1=Sh. M. |editor-last2=Khakimov |editor-first2=A. A. |others=Мушовири бадеӣ ва тақризгар: R. Q. Qayumov }}</ref><ref name="DehkhodaHenna">{{cite web |title=حنائی |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/%D8%AD%D9%86%D8%A7%D8%A6%DB%8C |website=واژه‌یاب |work=لغت‌نامه دهخدا |language=fa}}</ref> {{Clear}} ===Лол=== {{main|Лол (ранг)}} {{Қуттии ранг |ном=Лол |hex=CB236B |r=203 |g=35 |b=107 |c=0 |m=83 |y=47 |k=20 |h=334 |s=83 |v=80 |тасвир=Calcite-Spinel-dtn37a.jpg |андозаи_тасвир=150px }} '''Сурхи лол''' ранги сурхи баста ва дурахшонест, ки номаш аз ранги [[Санги қиматбаҳо|санги қимматбаҳои]] [[Лаъл|лаъл]] (шакли арабишудаи лол) гирифта шудааст.<ref>{{Cite web |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/%D9%84%D8%B9%D9%84-3 |title=لعل |website=واژه‌یاب |work=لغت‌نامه دهخدا |language=fa |access-date=28 августи 2026 }}</ref> Ин ранг одатан сурхи каме [[Арғавонӣ|арғувонитоб]] буда, ба ранги баъзе навъҳои [[Ёқут|ёқут]] монанд аст.<ref>{{Cite web |url=https://www.gia.edu/spinel-quality-factor |title=Spinel Quality Factors |website=Gemological Institute of America |publisher=GIA |language=en |access-date=28 августи 2026 }}</ref> {{clear}} ===Рахш=== {{main|Рахш (ранг)}} {{Қуттии ранг |тасвир=Lusitano Hengst (132668445).jpeg |ном=Рахш |hex=954535 |r=149 |g=69 |b=53 |h=10 |s=64 |v=58 |андозаи_тасвир=250px }} '''Рахш''' — яке аз [[Тобишҳои қаҳваранг|тобишҳои ранги қаҳваранг]] буда, ба ранги сурх майл мекунад.<ref name="ChestnutColor">{{cite web |url=https://www.color-registry.org/color/chestnut |title=Chestnut Color – #954535 |website=Register of Color Names }}</ref> Дар [[Табиат|табиат]] ин ранг дар [[Пашм|пашми]] баъзе [[Асп|аспҳо]], [[Мӯй|мӯйи инсон]] ва меваи [[Шоҳбулут|шоҳбулут]] дида мешавад.<ref name="Paterson">{{cite book |last=Paterson |first=Ian |title=A Dictionary of Colour: A Lexicon of the Language of Colour |publisher=Thorogood Publishing |year=2003 }}</ref><ref name="HorseColor">{{cite web |url=https://msu-prod.dotcmscloud.com/resources/genetics_of_coat_color_of_horses_e0981 |title=Genetics of Coat Color of Horses |publisher=Michigan State University Extension }}</ref><ref name="ChestnutTree">{{cite web |url=https://www.woodlandtrust.org.uk/trees-woods-and-wildlife/british-trees/a-z-of-british-trees/sweet-chestnut/ |title=Sweet Chestnut (Castanea sativa) |publisher=Woodland Trust }}</ref> {{Clear}} ===Ақиқӣ=== {{main|Ақиқӣ}} {{Қуттии ранг |ном=Ақиқӣ |hex=C21E56 |r=194 |g=30 |b=86 |c=0 |m=85 |y=56 |k=24 |h=340 |s=85 |v=76 |тасвир=Carnelian sard (mineral specimen).jpg |андозаи_тасвир=240px }} '''Сурхи ақиқӣ''' яке аз тобишҳои ранги сурх буда, ба [[Гулобӣ (ранг)|гулобӣ]] майл мекунад. Номи он аз санги [[ақиқ]] гирифта шудааст, ки баъзе навъҳои он ранги сурх доранд.<ref name="DehkhodaAqiq">{{cite web |title=عقیق |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/%D8%B9%D9%82%DB%8C%D9%82 |website=واژه‌یاب |work=لغت‌نامه دهخدا |language=fa}}</ref><ref name="AgateGem">{{cite web |title=Agate Gemstones |url=https://geology.com/gemstones/agate/ |last=King |first=Hobart M. |website=Geology.com |language=en}}</ref> {{Clear}} ===Гулгун=== {{main|Гулгун}} {{Қуттии ранг |ном=Гулгун |hex=C21E56 |r=194 |g=30 |b=86 |c=0 |m=85 |y=56 |k=24 |h=340 |s=85 |v=76 |тасвир=A red rose with dewdrops 1.jpg |андозаи_тасвир=210px }} '''Гулгун''' яке аз тобишҳои ранги сурх буда, ба ранги гули [[садбарг]] монанд аст.<ref name="FarhangiGulgun">{{cite book |title=Фарҳанги тафсирии забони тоҷикӣ |volume=1 |editor=Сайфиддин Назарзода |publisher=Институти забон ва адабиёти ба номи Абӯабдулло Рӯдакӣ |place=Душанбе |year=2018 |page=350 |url=https://www.izar.tj/sites/default/files/field/jurnal/farkhangi_tafsirii_zaboni_tochiki_childi_1_dushanbe_-_2018.pdf |language=tg }}</ref><ref name="DehkhodaGulgun">{{cite web |title=گلگون |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/%DA%AF%D9%84%DA%AF%D9%88%D9%86 |website=واژه‌یاب |work=لغت‌نامه دهخدا |language=fa}}</ref> Дар адабиёти тоҷик ин калима барои тасвири рӯйи сурхтоб ва [[Шароби сурх|шароби сурх]] низ истифода мешавад. Масалан, «чеҳраи гулгун» ба рӯйи сурхтоб ва «бодаи гулгун» ба шароби сурх гуфта мешавад.<ref name="FarhangiGulgun"/><ref name="MirzoevGul">{{cite journal |last1=Мирзоев |first1=Сайфиддин |last2=Умарова |first2=Фирӯза |title=Фитоними гул ва нақши он дар сохтани калимаҳои мураккаб: дар пояи маводи достони «Юсуф ва Зулайхо»-и Абдураҳмони Ҷомӣ |journal=Суханшиносӣ |year=2024 |issue=1 (45) |page=111 |url=https://sukhanshinosi.iza.tj/sites/default/files/Book-sukhanshinosi/2024/sukhan_n1_2023.pdf |language=tg }}</ref> Калимаи [[Гулгуна|«гулгуна»]] низ аз ҳамин вожа гирифта шуда, ба сурхие гуфта мешавад, ки барои [[Сурхоби рухсора|ороиши рухсора]] истифода мешавад.<ref name="FarhangiGulgun"/><ref name="DehkhodaGulguna">{{cite web |title=گلگونه |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/%DA%AF%D9%84%DA%AF%D9%88%D9%86%D9%87 |website=واژه‌یاب |work=لغت‌نامه دهخدا |language=fa}}</ref> Ин вожа дар ашъори [[Рӯдакӣ|Абӯабдуллоҳи Рӯдакӣ]] низ омадааст: {{quote|Самоъу бодаи гулгун ва лӯъбатон чу моҳ,<br>Агар фаришта бибинад, дарафтад дар чоҳ.<ref>{{cite web |url=https://ganjoor.net/roodaki/baghimande/sh104 |title=Рӯдакӣ — Қасидаҳо ва қитъаҳо, №104 |website=Ганҷур |language=fa }}</ref>}} Дар ин байт «бодаи гулгун» ба маънои шароби сурх аст. {{Clear}} ==Адабиёт== {{reflist}} {{Тобишҳои сурх}} {{Гурӯҳбандии рангҳо}} rvl62kj7qlxb3a3kcaq2yfpznuwiyt2 1493043 1493041 2026-11-08T13:19:56Z Zosya95 54344 /* Гулгун */ 1493043 wikitext text/x-wiki {{Қуттии ранг | ном=Сурх | тасвир=Shades of Red.svg | hex=FF0000 | дарозии мавҷ=~630–740<ref>Thomas J. Bruno, Paris D. N. Svoronos. ''CRC Handbook of Fundamental Spectroscopic Correlation Charts.'' CRC Press, 2005.<br />[http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/vision/specol.html#c1 Color</ref> | басомад=~480–405 }} '''[[Сурх|Ранги сурх]]''' вобаста ба [[Серии ранг|серрангӣ]] ва [[Равшанӣ|равшанӣ]] метавонад тобишҳои гуногун дошта бошад. Бо омехтани [[Сафед|сафед]] [[Сурх|сурх]] равшантар ва бо омехтани [[Сиёҳ|сиёҳ]] тиратар мешавад.<ref name="ColorBrightness">{{cite web |title=Color Brightness |url=https://www.filmmakersacademy.com/glossary/color-brightness/ |website=Filmmakers Academy |date=16 July 2021 |language=en}}</ref> Дар [[Забони тоҷикӣ|забони тоҷикӣ]] тобишҳои ранг дар [[Гӯйиш|гӯйишҳои]] ноҳияҳои гуногун ба тарзҳои мухталиф ифода мешаванд. Масалан, тобиши аз сурхи холис равшантарро чунин меноманд: * сурхи '''рӯшан''' ([[Ноҳияи Ашт|Ашт]], [[Исфара]])<ref name="pitfi">{{cite journal |title=Паёмномаи фарҳанг |publisher=Пажӯҳишгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон |year=2020 |issue=1 (49) |page=7 |url=https://www.pitfi.tj/sites/default/files/payomnomai_farhang/payomnomai_farhang_2020_01.pdf }}</ref> * сурхи '''сафедхеста''' ([[Панҷ (шаҳрак)|Панҷ]])<ref name="pitfi" /> * сурхи '''паст''' ([[Хуҷанд]], [[Истаравшан]]) * сурхи '''беранг''' ([[Леваканд|Левакант]])<ref name="pitfi" /> Тобиши аз сурхи асосӣ тиратарро чунин меноманд: * сурхи '''баланд''' ([[Исфара]], [[Хуҷанд]], [[Истаравшан]], [[Самарқанд]])<ref name="pitfi" /> * сурхи '''банур''' ([[Ноҳияи Ашт|Ашт]])<ref name="pitfi" /> * сурхи '''сияҳдуқ''' ([[Восеъ]], [[Кӯлоб]], [[Панҷ (шаҳрак)|Панҷ]])<ref name="pitfi" /> * сурхи '''сиёҳдиқ''' ([[Леваканд|Левакант]])<ref name="pitfi" /> * сурхи '''баста''' ([[Истаравшан]]) * сурхи '''сияҳлош''' ([[Панҷ (шаҳрак)|Панҷ]])<ref name="pitfi" /> * сурхи '''сиёҳхеста''' ([[Қубодиён]], [[Тоҷикобод]])<ref name="pitfi" /> ==Дар системаҳои рангӣ== ===Сурх (RGB)=== {{Қуттии ранг |ном=Сурх (RGB) |тасвир=Synthese+.svg |андозаи_тасвир=200px |hex=FF0000 |r=255 |g=0 |b=0 |c=0 |m=100 |y=100 |k=0 |h=0 |s=100 |v=100 }} Сурхи [[Модели рангии RGB|модели RGB]] ин дурахшонтарин ранги сурхест, ки [[монитори компютер]] намоиш дода метавонад. Ин ранг ба сурхи норинҷитоби [[ранги спектрӣ]] наздик мебошад. Сурх ('''R''' - red) дар модели рангии RGB дар баробари [[сабз]] ('''G''' - green) ва [[кабуд]] ('''B''' - blue) яке аз се [[ранги асосӣ|ранги асосии]] [[Нур|нур]] ба шумор меравад.<ref name="css3-color">[https://www.w3.org/TR/css3-color/#html4 W3C TR CSS3 Color Module, HTML4 color keywords]. W3C. (майи 2003). 16 сентябри 2008 санҷида шуд.</ref> {{Clear}} ===Сурх (CMYK)=== {{Қуттии ранг |ном=Сурх (CMYK) |тасвир=SubtractiveColor.svg |андозаи_тасвир=200px |hex=ED1B24 |r=237 |g=27 |b=36 |c=0 |m=89 |y=85 |k=7 |h=357 |s=89 |v=93 }} Сурхи [[Модели рангии CMYK|модели CMYK]] ранги сурхест, ки дар [[Чоп|чоп]] бо [[Омезиши рангҳо|омехтани]] миқдори баробари [[Арғавонӣ|арғавонӣ]] ва [[Зард|зард]] ҳосил мешавад. Ин ранг ба [[Тобишҳои сурх#Сурх (RGB)|сурхи равшани экран]] монанд аст, вале дурахши камтар дорад.<ref>[https://web.archive.org/web/20070310213952/http://www.tintbook.com/ CMYK]</ref> {{Clear}} ===Сурх (Crayola)=== {{Қуттии ранг |ном=Сурх (Crayola) |hex=ED0A3F |r=237 |g=10 |b=63 |c=0 |m=96 |y=73 |k=7 |h=346 |s=96 |v=93 |тасвир=Crayola-Red.jpg |андозаи_тасвир=200px }} Ин ранг ранги сурхи [[Қалами ранга|қаламҳои рангаи]] [[Crayola]] мебошад.<ref name="CrayolaRed">{{cite web |title=Where did the brand name Crayola originate? |url=https://www.crayola.com/FAQs/where-did-the-brand-name-crayola-originate-FAQ |website=Crayola |language=en}}</ref> {{Clear}} ===Сурх (Pantone)=== {{Қуттии ранг |hex=ED2839 |ном=Сурх (Pantone) |тасвир=Paroc Red Pantone 185.svg |r=237 |g=40 |b=57 |c=0 |m=83 |y=76 |k=7 |h=355 |s=83 |v=93 }} Сурхи [[Pantone]] ин рангест аз рӯйхати рангҳои Pantone Textile Paper eXtended (TPX), ки бо рақами 032M — Red сабт шудааст.<ref name="Pantone TPX">{{Cite web |url=http://www.pantone.com/pages/pantone/colorfinder.aspx |title=Pantone TPX |accessdate=2026-08-29 |archivedate=2015-09-10 |archiveurl=http://webarchive.loc.gov/all/20150910082906/http://www.pantone.com/pages/pantone/colorfinder.aspx }}</ref><ref>Type the word "Red" into the indicated window on the Pantone Color Finder and the color will appear.</ref> {{Clear}} ==Гуногунии ранги сурх== Ранги сурхро метавон ҳамчун номи умумии як гурӯҳи [[Ранг|рангҳо]] донист, ки тобишҳои гуногунро дар бар мегирад. Одамон аз қадим пай бурдаанд, ки ҳамаи сурхҳо яксон нестанд ва ба бисёр тобишҳои сурх номҳои хосро додаанд.<ref name="DehkhodaRed">{{cite web |title=سرخ |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/%D8%B3%D8%B1%D8%AE-2 |website=واژه‌یاب |work=لغت‌نامه دهخدا |language=fa}}</ref> ===Қирмизӣ=== {{Main article|Қирмизӣ}} {{Қуттии ранг |ном=Қирмизӣ |тасвир=Maple Leaf Red Ground 2000px.jpg |hex=DC143C |r=220 |g=20 |b=60 |c=0 |m=91 |y=73 |k=14 |h=348 |s=91 |v=86 |андозаи_тасвир=150px }} '''Қирмизӣ''' ранги сурхи баста ва тираест, ки каме [[Кабуд|кабуд]] ё [[Бунафш|бунафш]] дорад ва аз ин сабаб андаке ба [[Сафсар|сафсар]] моил мешавад. Дар [[Чархи ранг|чархи рангҳои]] [[Модели рангии RGB|RGB]] он байни ранги [[гулобӣ (ранг)|гулобию]] сурх ва дар чархи рангҳои [[Модели рангии RYB|RYB]] байни [[Арғавонӣ|арғавонӣ]] ва сурх ҷойгир аст.<ref name="CSSCrimson">{{cite web |title=CSS Color Module Level 3 |url=https://www.w3.org/TR/css-color-3/ |publisher=World Wide Web Consortium |language=en}}</ref><ref name="CambridgeCrimson">{{cite web |title=Crimson |url=https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/crimson |website=Cambridge Dictionary |publisher=Cambridge University Press |language=en}}</ref> {{Clear}} ===Лолагӣ=== {{main|Лолагӣ}} {{Қуттии ранг |ном=Лолагӣ |hex=DC343B |r=220 |g=52 |b=59 |c=0 |m=76 |y=73 |k=14 |h=358 |s=76 |v=86 |тасвир=Red poppies vertical.jpg |андозаи_тасвир=200px }} '''Сурхи лолагӣ''' дар Ҳисор, Норак, Левакант ба кор бурда мешавад.<ref name="pitfi" /> {{Clear}} ===Гулнорӣ=== {{Қуттии ранг |ном=Гулнорӣ |hex=FF6347 |r=255 |g=99 |b=71 |c=0 |m=61 |y=72 |k=0 |h=9 |s=72 |v=100 |тасвир=Granatapfelblüte 3.jpg |андозаи_тасвир=250px }} '''Сурхи гулнориро''' ҳунармандони [[Тоҷикобод]] дар ороиш ва [[Гулдӯзӣ|гулдӯзӣ]] ба кор мебаранд. Номи ин ранг аз ранги [[Гул|гули]] [[Анор|анор]] гирифта шуда, ба сурхи равшани [[Норинҷӣ|норинҷитоб]] майл мекунад.<ref name="pitfi" /><ref name="DehkhodaGulnar">{{cite web |title=گلنار |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/%DA%AF%D9%84%D9%86%D8%A7%D8%B1-2 |website=واژه‌یاب |work=لغت‌نامه دهخدا |language=fa}}</ref> {{Clear}} ===Ҳиногӣ=== {{main|Ҳиногӣ}} {{Қуттии ранг |ном=Ҳиногӣ |hex=E04A2F |r=224 |g=74 |b=47 |c=0 |m=67 |y=79 |k=12 |h=9 |s=79 |v=88 |тасвир=மருதாணி (HENNA).jpg |андозаи_тасвир=150px }} '''Сурхи ҳиногӣ''' як сурхи дурахшонест моил ба [[Норинҷӣ|норинҷӣ]], ки дар [[Сӯзанӣ|сӯзаниҳои]] тоҷикони [[Нурато]] ва [[Бухоро]] ба кор мебурданд. Номи он аз [[ҳино]] гирифта шудааст, зеро ранги он ба сурхии аз ҳино ҳосилшуда монанд аст.<ref>{{cite book |last=Sukhareva |first=O. A. |title=Suzani: Central Asian Decorative Embroidery |trans-title=Сӯзанӣ: гулдӯзии ороишии Осиёи Миёна |place=Tashkent |publisher=IICAS; SMI-ASIA |year=2011 |page=22 |editor-last1=Mustafayev |editor-first1=Sh. M. |editor-last2=Khakimov |editor-first2=A. A. |others=Мушовири бадеӣ ва тақризгар: R. Q. Qayumov }}</ref><ref name="DehkhodaHenna">{{cite web |title=حنائی |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/%D8%AD%D9%86%D8%A7%D8%A6%DB%8C |website=واژه‌یاب |work=لغت‌نامه دهخدا |language=fa}}</ref> {{Clear}} ===Лол=== {{main|Лол (ранг)}} {{Қуттии ранг |ном=Лол |hex=CB236B |r=203 |g=35 |b=107 |c=0 |m=83 |y=47 |k=20 |h=334 |s=83 |v=80 |тасвир=Calcite-Spinel-dtn37a.jpg |андозаи_тасвир=150px }} '''Сурхи лол''' ранги сурхи баста ва дурахшонест, ки номаш аз ранги [[Санги қиматбаҳо|санги қимматбаҳои]] [[Лаъл|лаъл]] (шакли арабишудаи лол) гирифта шудааст.<ref>{{Cite web |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/%D9%84%D8%B9%D9%84-3 |title=لعل |website=واژه‌یاب |work=لغت‌نامه دهخدا |language=fa |access-date=28 августи 2026 }}</ref> Ин ранг одатан сурхи каме [[Арғавонӣ|арғувонитоб]] буда, ба ранги баъзе навъҳои [[Ёқут|ёқут]] монанд аст.<ref>{{Cite web |url=https://www.gia.edu/spinel-quality-factor |title=Spinel Quality Factors |website=Gemological Institute of America |publisher=GIA |language=en |access-date=28 августи 2026 }}</ref> {{clear}} ===Рахш=== {{main|Рахш (ранг)}} {{Қуттии ранг |тасвир=Lusitano Hengst (132668445).jpeg |ном=Рахш |hex=954535 |r=149 |g=69 |b=53 |h=10 |s=64 |v=58 |андозаи_тасвир=250px }} '''Рахш''' — яке аз [[Тобишҳои қаҳваранг|тобишҳои ранги қаҳваранг]] буда, ба ранги сурх майл мекунад.<ref name="ChestnutColor">{{cite web |url=https://www.color-registry.org/color/chestnut |title=Chestnut Color – #954535 |website=Register of Color Names }}</ref> Дар [[Табиат|табиат]] ин ранг дар [[Пашм|пашми]] баъзе [[Асп|аспҳо]], [[Мӯй|мӯйи инсон]] ва меваи [[Шоҳбулут|шоҳбулут]] дида мешавад.<ref name="Paterson">{{cite book |last=Paterson |first=Ian |title=A Dictionary of Colour: A Lexicon of the Language of Colour |publisher=Thorogood Publishing |year=2003 }}</ref><ref name="HorseColor">{{cite web |url=https://msu-prod.dotcmscloud.com/resources/genetics_of_coat_color_of_horses_e0981 |title=Genetics of Coat Color of Horses |publisher=Michigan State University Extension }}</ref><ref name="ChestnutTree">{{cite web |url=https://www.woodlandtrust.org.uk/trees-woods-and-wildlife/british-trees/a-z-of-british-trees/sweet-chestnut/ |title=Sweet Chestnut (Castanea sativa) |publisher=Woodland Trust }}</ref> {{Clear}} ===Ақиқӣ=== {{main|Ақиқӣ}} {{Қуттии ранг |ном=Ақиқӣ |hex=C21E56 |r=194 |g=30 |b=86 |c=0 |m=85 |y=56 |k=24 |h=340 |s=85 |v=76 |тасвир=Carnelian sard (mineral specimen).jpg |андозаи_тасвир=240px }} '''Сурхи ақиқӣ''' яке аз тобишҳои ранги сурх буда, ба [[Гулобӣ (ранг)|гулобӣ]] майл мекунад. Номи он аз санги [[ақиқ]] гирифта шудааст, ки баъзе навъҳои он ранги сурх доранд.<ref name="DehkhodaAqiq">{{cite web |title=عقیق |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/%D8%B9%D9%82%DB%8C%D9%82 |website=واژه‌یاب |work=لغت‌نامه دهخدا |language=fa}}</ref><ref name="AgateGem">{{cite web |title=Agate Gemstones |url=https://geology.com/gemstones/agate/ |last=King |first=Hobart M. |website=Geology.com |language=en}}</ref> {{Clear}} ===Гулгун=== {{Қуттии ранг |ном=Гулгун |hex=C21E56 |r=194 |g=30 |b=86 |c=0 |m=85 |y=56 |k=24 |h=340 |s=85 |v=76 |тасвир=A red rose with dewdrops 1.jpg |андозаи_тасвир=210px }} '''Гулгун''' яке аз тобишҳои ранги сурх буда, ба ранги гули [[садбарг]] монанд аст.<ref name="FarhangiGulgun">{{cite book |title=Фарҳанги тафсирии забони тоҷикӣ |volume=1 |editor=Сайфиддин Назарзода |publisher=Институти забон ва адабиёти ба номи Абӯабдулло Рӯдакӣ |place=Душанбе |year=2018 |page=350 |url=https://www.izar.tj/sites/default/files/field/jurnal/farkhangi_tafsirii_zaboni_tochiki_childi_1_dushanbe_-_2018.pdf |language=tg }}</ref><ref name="DehkhodaGulgun">{{cite web |title=گلگون |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/%DA%AF%D9%84%DA%AF%D9%88%D9%86 |website=واژه‌یاب |work=لغت‌نامه دهخدا |language=fa}}</ref> Дар адабиёти тоҷик ин калима барои тасвири рӯйи сурхтоб ва [[Шароби сурх|шароби сурх]] низ истифода мешавад. Масалан, «чеҳраи гулгун» ба рӯйи сурхтоб ва «бодаи гулгун» ба шароби сурх гуфта мешавад.<ref name="FarhangiGulgun"/><ref name="MirzoevGul">{{cite journal |last1=Мирзоев |first1=Сайфиддин |last2=Умарова |first2=Фирӯза |title=Фитоними гул ва нақши он дар сохтани калимаҳои мураккаб: дар пояи маводи достони «Юсуф ва Зулайхо»-и Абдураҳмони Ҷомӣ |journal=Суханшиносӣ |year=2024 |issue=1 (45) |page=111 |url=https://sukhanshinosi.iza.tj/sites/default/files/Book-sukhanshinosi/2024/sukhan_n1_2023.pdf |language=tg }}</ref> Калимаи [[Гулгуна|«гулгуна»]] низ аз ҳамин вожа гирифта шуда, ба сурхие гуфта мешавад, ки барои [[Сурхоби рухсора|ороиши рухсора]] истифода мешавад.<ref name="FarhangiGulgun"/><ref name="DehkhodaGulguna">{{cite web |title=گلگونه |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/%DA%AF%D9%84%DA%AF%D9%88%D9%86%D9%87 |website=واژه‌یاب |work=لغت‌نامه دهخدا |language=fa}}</ref> Ин вожа дар ашъори [[Рӯдакӣ|Абӯабдуллоҳи Рӯдакӣ]] низ омадааст: {{quote|Самоъу бодаи гулгун ва лӯъбатон чу моҳ,<br>Агар фаришта бибинад, дарафтад дар чоҳ.<ref>{{cite web |url=https://ganjoor.net/roodaki/baghimande/sh104 |title=Рӯдакӣ — Қасидаҳо ва қитъаҳо, №104 |website=Ганҷур |language=fa }}</ref>}} Дар ин байт «бодаи гулгун» ба маънои шароби сурх аст. {{Clear}} ==Адабиёт== {{reflist}} {{Тобишҳои сурх}} {{Гурӯҳбандии рангҳо}} 2mfzq8j962tlm7g4e2bxjn30uq195zy 1493044 1493043 2026-11-08T13:20:09Z Zosya95 54344 /* Лол */ 1493044 wikitext text/x-wiki {{Қуттии ранг | ном=Сурх | тасвир=Shades of Red.svg | hex=FF0000 | дарозии мавҷ=~630–740<ref>Thomas J. Bruno, Paris D. N. Svoronos. ''CRC Handbook of Fundamental Spectroscopic Correlation Charts.'' CRC Press, 2005.<br />[http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/vision/specol.html#c1 Color</ref> | басомад=~480–405 }} '''[[Сурх|Ранги сурх]]''' вобаста ба [[Серии ранг|серрангӣ]] ва [[Равшанӣ|равшанӣ]] метавонад тобишҳои гуногун дошта бошад. Бо омехтани [[Сафед|сафед]] [[Сурх|сурх]] равшантар ва бо омехтани [[Сиёҳ|сиёҳ]] тиратар мешавад.<ref name="ColorBrightness">{{cite web |title=Color Brightness |url=https://www.filmmakersacademy.com/glossary/color-brightness/ |website=Filmmakers Academy |date=16 July 2021 |language=en}}</ref> Дар [[Забони тоҷикӣ|забони тоҷикӣ]] тобишҳои ранг дар [[Гӯйиш|гӯйишҳои]] ноҳияҳои гуногун ба тарзҳои мухталиф ифода мешаванд. Масалан, тобиши аз сурхи холис равшантарро чунин меноманд: * сурхи '''рӯшан''' ([[Ноҳияи Ашт|Ашт]], [[Исфара]])<ref name="pitfi">{{cite journal |title=Паёмномаи фарҳанг |publisher=Пажӯҳишгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон |year=2020 |issue=1 (49) |page=7 |url=https://www.pitfi.tj/sites/default/files/payomnomai_farhang/payomnomai_farhang_2020_01.pdf }}</ref> * сурхи '''сафедхеста''' ([[Панҷ (шаҳрак)|Панҷ]])<ref name="pitfi" /> * сурхи '''паст''' ([[Хуҷанд]], [[Истаравшан]]) * сурхи '''беранг''' ([[Леваканд|Левакант]])<ref name="pitfi" /> Тобиши аз сурхи асосӣ тиратарро чунин меноманд: * сурхи '''баланд''' ([[Исфара]], [[Хуҷанд]], [[Истаравшан]], [[Самарқанд]])<ref name="pitfi" /> * сурхи '''банур''' ([[Ноҳияи Ашт|Ашт]])<ref name="pitfi" /> * сурхи '''сияҳдуқ''' ([[Восеъ]], [[Кӯлоб]], [[Панҷ (шаҳрак)|Панҷ]])<ref name="pitfi" /> * сурхи '''сиёҳдиқ''' ([[Леваканд|Левакант]])<ref name="pitfi" /> * сурхи '''баста''' ([[Истаравшан]]) * сурхи '''сияҳлош''' ([[Панҷ (шаҳрак)|Панҷ]])<ref name="pitfi" /> * сурхи '''сиёҳхеста''' ([[Қубодиён]], [[Тоҷикобод]])<ref name="pitfi" /> ==Дар системаҳои рангӣ== ===Сурх (RGB)=== {{Қуттии ранг |ном=Сурх (RGB) |тасвир=Synthese+.svg |андозаи_тасвир=200px |hex=FF0000 |r=255 |g=0 |b=0 |c=0 |m=100 |y=100 |k=0 |h=0 |s=100 |v=100 }} Сурхи [[Модели рангии RGB|модели RGB]] ин дурахшонтарин ранги сурхест, ки [[монитори компютер]] намоиш дода метавонад. Ин ранг ба сурхи норинҷитоби [[ранги спектрӣ]] наздик мебошад. Сурх ('''R''' - red) дар модели рангии RGB дар баробари [[сабз]] ('''G''' - green) ва [[кабуд]] ('''B''' - blue) яке аз се [[ранги асосӣ|ранги асосии]] [[Нур|нур]] ба шумор меравад.<ref name="css3-color">[https://www.w3.org/TR/css3-color/#html4 W3C TR CSS3 Color Module, HTML4 color keywords]. W3C. (майи 2003). 16 сентябри 2008 санҷида шуд.</ref> {{Clear}} ===Сурх (CMYK)=== {{Қуттии ранг |ном=Сурх (CMYK) |тасвир=SubtractiveColor.svg |андозаи_тасвир=200px |hex=ED1B24 |r=237 |g=27 |b=36 |c=0 |m=89 |y=85 |k=7 |h=357 |s=89 |v=93 }} Сурхи [[Модели рангии CMYK|модели CMYK]] ранги сурхест, ки дар [[Чоп|чоп]] бо [[Омезиши рангҳо|омехтани]] миқдори баробари [[Арғавонӣ|арғавонӣ]] ва [[Зард|зард]] ҳосил мешавад. Ин ранг ба [[Тобишҳои сурх#Сурх (RGB)|сурхи равшани экран]] монанд аст, вале дурахши камтар дорад.<ref>[https://web.archive.org/web/20070310213952/http://www.tintbook.com/ CMYK]</ref> {{Clear}} ===Сурх (Crayola)=== {{Қуттии ранг |ном=Сурх (Crayola) |hex=ED0A3F |r=237 |g=10 |b=63 |c=0 |m=96 |y=73 |k=7 |h=346 |s=96 |v=93 |тасвир=Crayola-Red.jpg |андозаи_тасвир=200px }} Ин ранг ранги сурхи [[Қалами ранга|қаламҳои рангаи]] [[Crayola]] мебошад.<ref name="CrayolaRed">{{cite web |title=Where did the brand name Crayola originate? |url=https://www.crayola.com/FAQs/where-did-the-brand-name-crayola-originate-FAQ |website=Crayola |language=en}}</ref> {{Clear}} ===Сурх (Pantone)=== {{Қуттии ранг |hex=ED2839 |ном=Сурх (Pantone) |тасвир=Paroc Red Pantone 185.svg |r=237 |g=40 |b=57 |c=0 |m=83 |y=76 |k=7 |h=355 |s=83 |v=93 }} Сурхи [[Pantone]] ин рангест аз рӯйхати рангҳои Pantone Textile Paper eXtended (TPX), ки бо рақами 032M — Red сабт шудааст.<ref name="Pantone TPX">{{Cite web |url=http://www.pantone.com/pages/pantone/colorfinder.aspx |title=Pantone TPX |accessdate=2026-08-29 |archivedate=2015-09-10 |archiveurl=http://webarchive.loc.gov/all/20150910082906/http://www.pantone.com/pages/pantone/colorfinder.aspx }}</ref><ref>Type the word "Red" into the indicated window on the Pantone Color Finder and the color will appear.</ref> {{Clear}} ==Гуногунии ранги сурх== Ранги сурхро метавон ҳамчун номи умумии як гурӯҳи [[Ранг|рангҳо]] донист, ки тобишҳои гуногунро дар бар мегирад. Одамон аз қадим пай бурдаанд, ки ҳамаи сурхҳо яксон нестанд ва ба бисёр тобишҳои сурх номҳои хосро додаанд.<ref name="DehkhodaRed">{{cite web |title=سرخ |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/%D8%B3%D8%B1%D8%AE-2 |website=واژه‌یاب |work=لغت‌نامه دهخدا |language=fa}}</ref> ===Қирмизӣ=== {{Main article|Қирмизӣ}} {{Қуттии ранг |ном=Қирмизӣ |тасвир=Maple Leaf Red Ground 2000px.jpg |hex=DC143C |r=220 |g=20 |b=60 |c=0 |m=91 |y=73 |k=14 |h=348 |s=91 |v=86 |андозаи_тасвир=150px }} '''Қирмизӣ''' ранги сурхи баста ва тираест, ки каме [[Кабуд|кабуд]] ё [[Бунафш|бунафш]] дорад ва аз ин сабаб андаке ба [[Сафсар|сафсар]] моил мешавад. Дар [[Чархи ранг|чархи рангҳои]] [[Модели рангии RGB|RGB]] он байни ранги [[гулобӣ (ранг)|гулобию]] сурх ва дар чархи рангҳои [[Модели рангии RYB|RYB]] байни [[Арғавонӣ|арғавонӣ]] ва сурх ҷойгир аст.<ref name="CSSCrimson">{{cite web |title=CSS Color Module Level 3 |url=https://www.w3.org/TR/css-color-3/ |publisher=World Wide Web Consortium |language=en}}</ref><ref name="CambridgeCrimson">{{cite web |title=Crimson |url=https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/crimson |website=Cambridge Dictionary |publisher=Cambridge University Press |language=en}}</ref> {{Clear}} ===Лолагӣ=== {{main|Лолагӣ}} {{Қуттии ранг |ном=Лолагӣ |hex=DC343B |r=220 |g=52 |b=59 |c=0 |m=76 |y=73 |k=14 |h=358 |s=76 |v=86 |тасвир=Red poppies vertical.jpg |андозаи_тасвир=200px }} '''Сурхи лолагӣ''' дар Ҳисор, Норак, Левакант ба кор бурда мешавад.<ref name="pitfi" /> {{Clear}} ===Гулнорӣ=== {{Қуттии ранг |ном=Гулнорӣ |hex=FF6347 |r=255 |g=99 |b=71 |c=0 |m=61 |y=72 |k=0 |h=9 |s=72 |v=100 |тасвир=Granatapfelblüte 3.jpg |андозаи_тасвир=250px }} '''Сурхи гулнориро''' ҳунармандони [[Тоҷикобод]] дар ороиш ва [[Гулдӯзӣ|гулдӯзӣ]] ба кор мебаранд. Номи ин ранг аз ранги [[Гул|гули]] [[Анор|анор]] гирифта шуда, ба сурхи равшани [[Норинҷӣ|норинҷитоб]] майл мекунад.<ref name="pitfi" /><ref name="DehkhodaGulnar">{{cite web |title=گلنار |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/%DA%AF%D9%84%D9%86%D8%A7%D8%B1-2 |website=واژه‌یاب |work=لغت‌نامه دهخدا |language=fa}}</ref> {{Clear}} ===Ҳиногӣ=== {{main|Ҳиногӣ}} {{Қуттии ранг |ном=Ҳиногӣ |hex=E04A2F |r=224 |g=74 |b=47 |c=0 |m=67 |y=79 |k=12 |h=9 |s=79 |v=88 |тасвир=மருதாணி (HENNA).jpg |андозаи_тасвир=150px }} '''Сурхи ҳиногӣ''' як сурхи дурахшонест моил ба [[Норинҷӣ|норинҷӣ]], ки дар [[Сӯзанӣ|сӯзаниҳои]] тоҷикони [[Нурато]] ва [[Бухоро]] ба кор мебурданд. Номи он аз [[ҳино]] гирифта шудааст, зеро ранги он ба сурхии аз ҳино ҳосилшуда монанд аст.<ref>{{cite book |last=Sukhareva |first=O. A. |title=Suzani: Central Asian Decorative Embroidery |trans-title=Сӯзанӣ: гулдӯзии ороишии Осиёи Миёна |place=Tashkent |publisher=IICAS; SMI-ASIA |year=2011 |page=22 |editor-last1=Mustafayev |editor-first1=Sh. M. |editor-last2=Khakimov |editor-first2=A. A. |others=Мушовири бадеӣ ва тақризгар: R. Q. Qayumov }}</ref><ref name="DehkhodaHenna">{{cite web |title=حنائی |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/%D8%AD%D9%86%D8%A7%D8%A6%DB%8C |website=واژه‌یاب |work=لغت‌نامه دهخدا |language=fa}}</ref> {{Clear}} ===Лол=== {{Қуттии ранг |ном=Лол |hex=CB236B |r=203 |g=35 |b=107 |c=0 |m=83 |y=47 |k=20 |h=334 |s=83 |v=80 |тасвир=Calcite-Spinel-dtn37a.jpg |андозаи_тасвир=150px }} '''Сурхи лол''' ранги сурхи баста ва дурахшонест, ки номаш аз ранги [[Санги қиматбаҳо|санги қимматбаҳои]] [[Лаъл|лаъл]] (шакли арабишудаи лол) гирифта шудааст.<ref>{{Cite web |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/%D9%84%D8%B9%D9%84-3 |title=لعل |website=واژه‌یاب |work=لغت‌نامه دهخدا |language=fa |access-date=28 августи 2026 }}</ref> Ин ранг одатан сурхи каме [[Арғавонӣ|арғувонитоб]] буда, ба ранги баъзе навъҳои [[Ёқут|ёқут]] монанд аст.<ref>{{Cite web |url=https://www.gia.edu/spinel-quality-factor |title=Spinel Quality Factors |website=Gemological Institute of America |publisher=GIA |language=en |access-date=28 августи 2026 }}</ref> {{clear}} ===Рахш=== {{main|Рахш (ранг)}} {{Қуттии ранг |тасвир=Lusitano Hengst (132668445).jpeg |ном=Рахш |hex=954535 |r=149 |g=69 |b=53 |h=10 |s=64 |v=58 |андозаи_тасвир=250px }} '''Рахш''' — яке аз [[Тобишҳои қаҳваранг|тобишҳои ранги қаҳваранг]] буда, ба ранги сурх майл мекунад.<ref name="ChestnutColor">{{cite web |url=https://www.color-registry.org/color/chestnut |title=Chestnut Color – #954535 |website=Register of Color Names }}</ref> Дар [[Табиат|табиат]] ин ранг дар [[Пашм|пашми]] баъзе [[Асп|аспҳо]], [[Мӯй|мӯйи инсон]] ва меваи [[Шоҳбулут|шоҳбулут]] дида мешавад.<ref name="Paterson">{{cite book |last=Paterson |first=Ian |title=A Dictionary of Colour: A Lexicon of the Language of Colour |publisher=Thorogood Publishing |year=2003 }}</ref><ref name="HorseColor">{{cite web |url=https://msu-prod.dotcmscloud.com/resources/genetics_of_coat_color_of_horses_e0981 |title=Genetics of Coat Color of Horses |publisher=Michigan State University Extension }}</ref><ref name="ChestnutTree">{{cite web |url=https://www.woodlandtrust.org.uk/trees-woods-and-wildlife/british-trees/a-z-of-british-trees/sweet-chestnut/ |title=Sweet Chestnut (Castanea sativa) |publisher=Woodland Trust }}</ref> {{Clear}} ===Ақиқӣ=== {{main|Ақиқӣ}} {{Қуттии ранг |ном=Ақиқӣ |hex=C21E56 |r=194 |g=30 |b=86 |c=0 |m=85 |y=56 |k=24 |h=340 |s=85 |v=76 |тасвир=Carnelian sard (mineral specimen).jpg |андозаи_тасвир=240px }} '''Сурхи ақиқӣ''' яке аз тобишҳои ранги сурх буда, ба [[Гулобӣ (ранг)|гулобӣ]] майл мекунад. Номи он аз санги [[ақиқ]] гирифта шудааст, ки баъзе навъҳои он ранги сурх доранд.<ref name="DehkhodaAqiq">{{cite web |title=عقیق |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/%D8%B9%D9%82%DB%8C%D9%82 |website=واژه‌یاب |work=لغت‌نامه دهخدا |language=fa}}</ref><ref name="AgateGem">{{cite web |title=Agate Gemstones |url=https://geology.com/gemstones/agate/ |last=King |first=Hobart M. |website=Geology.com |language=en}}</ref> {{Clear}} ===Гулгун=== {{Қуттии ранг |ном=Гулгун |hex=C21E56 |r=194 |g=30 |b=86 |c=0 |m=85 |y=56 |k=24 |h=340 |s=85 |v=76 |тасвир=A red rose with dewdrops 1.jpg |андозаи_тасвир=210px }} '''Гулгун''' яке аз тобишҳои ранги сурх буда, ба ранги гули [[садбарг]] монанд аст.<ref name="FarhangiGulgun">{{cite book |title=Фарҳанги тафсирии забони тоҷикӣ |volume=1 |editor=Сайфиддин Назарзода |publisher=Институти забон ва адабиёти ба номи Абӯабдулло Рӯдакӣ |place=Душанбе |year=2018 |page=350 |url=https://www.izar.tj/sites/default/files/field/jurnal/farkhangi_tafsirii_zaboni_tochiki_childi_1_dushanbe_-_2018.pdf |language=tg }}</ref><ref name="DehkhodaGulgun">{{cite web |title=گلگون |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/%DA%AF%D9%84%DA%AF%D9%88%D9%86 |website=واژه‌یاب |work=لغت‌نامه دهخدا |language=fa}}</ref> Дар адабиёти тоҷик ин калима барои тасвири рӯйи сурхтоб ва [[Шароби сурх|шароби сурх]] низ истифода мешавад. Масалан, «чеҳраи гулгун» ба рӯйи сурхтоб ва «бодаи гулгун» ба шароби сурх гуфта мешавад.<ref name="FarhangiGulgun"/><ref name="MirzoevGul">{{cite journal |last1=Мирзоев |first1=Сайфиддин |last2=Умарова |first2=Фирӯза |title=Фитоними гул ва нақши он дар сохтани калимаҳои мураккаб: дар пояи маводи достони «Юсуф ва Зулайхо»-и Абдураҳмони Ҷомӣ |journal=Суханшиносӣ |year=2024 |issue=1 (45) |page=111 |url=https://sukhanshinosi.iza.tj/sites/default/files/Book-sukhanshinosi/2024/sukhan_n1_2023.pdf |language=tg }}</ref> Калимаи [[Гулгуна|«гулгуна»]] низ аз ҳамин вожа гирифта шуда, ба сурхие гуфта мешавад, ки барои [[Сурхоби рухсора|ороиши рухсора]] истифода мешавад.<ref name="FarhangiGulgun"/><ref name="DehkhodaGulguna">{{cite web |title=گلگونه |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/%DA%AF%D9%84%DA%AF%D9%88%D9%86%D9%87 |website=واژه‌یاب |work=لغت‌نامه دهخدا |language=fa}}</ref> Ин вожа дар ашъори [[Рӯдакӣ|Абӯабдуллоҳи Рӯдакӣ]] низ омадааст: {{quote|Самоъу бодаи гулгун ва лӯъбатон чу моҳ,<br>Агар фаришта бибинад, дарафтад дар чоҳ.<ref>{{cite web |url=https://ganjoor.net/roodaki/baghimande/sh104 |title=Рӯдакӣ — Қасидаҳо ва қитъаҳо, №104 |website=Ганҷур |language=fa }}</ref>}} Дар ин байт «бодаи гулгун» ба маънои шароби сурх аст. {{Clear}} ==Адабиёт== {{reflist}} {{Тобишҳои сурх}} {{Гурӯҳбандии рангҳо}} 942197ckn1u44c1qz4jppercxpj4sa9 1493046 1493044 2026-11-08T13:20:19Z Zosya95 54344 /* Ҳиногӣ */ 1493046 wikitext text/x-wiki {{Қуттии ранг | ном=Сурх | тасвир=Shades of Red.svg | hex=FF0000 | дарозии мавҷ=~630–740<ref>Thomas J. Bruno, Paris D. N. Svoronos. ''CRC Handbook of Fundamental Spectroscopic Correlation Charts.'' CRC Press, 2005.<br />[http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/vision/specol.html#c1 Color</ref> | басомад=~480–405 }} '''[[Сурх|Ранги сурх]]''' вобаста ба [[Серии ранг|серрангӣ]] ва [[Равшанӣ|равшанӣ]] метавонад тобишҳои гуногун дошта бошад. Бо омехтани [[Сафед|сафед]] [[Сурх|сурх]] равшантар ва бо омехтани [[Сиёҳ|сиёҳ]] тиратар мешавад.<ref name="ColorBrightness">{{cite web |title=Color Brightness |url=https://www.filmmakersacademy.com/glossary/color-brightness/ |website=Filmmakers Academy |date=16 July 2021 |language=en}}</ref> Дар [[Забони тоҷикӣ|забони тоҷикӣ]] тобишҳои ранг дар [[Гӯйиш|гӯйишҳои]] ноҳияҳои гуногун ба тарзҳои мухталиф ифода мешаванд. Масалан, тобиши аз сурхи холис равшантарро чунин меноманд: * сурхи '''рӯшан''' ([[Ноҳияи Ашт|Ашт]], [[Исфара]])<ref name="pitfi">{{cite journal |title=Паёмномаи фарҳанг |publisher=Пажӯҳишгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон |year=2020 |issue=1 (49) |page=7 |url=https://www.pitfi.tj/sites/default/files/payomnomai_farhang/payomnomai_farhang_2020_01.pdf }}</ref> * сурхи '''сафедхеста''' ([[Панҷ (шаҳрак)|Панҷ]])<ref name="pitfi" /> * сурхи '''паст''' ([[Хуҷанд]], [[Истаравшан]]) * сурхи '''беранг''' ([[Леваканд|Левакант]])<ref name="pitfi" /> Тобиши аз сурхи асосӣ тиратарро чунин меноманд: * сурхи '''баланд''' ([[Исфара]], [[Хуҷанд]], [[Истаравшан]], [[Самарқанд]])<ref name="pitfi" /> * сурхи '''банур''' ([[Ноҳияи Ашт|Ашт]])<ref name="pitfi" /> * сурхи '''сияҳдуқ''' ([[Восеъ]], [[Кӯлоб]], [[Панҷ (шаҳрак)|Панҷ]])<ref name="pitfi" /> * сурхи '''сиёҳдиқ''' ([[Леваканд|Левакант]])<ref name="pitfi" /> * сурхи '''баста''' ([[Истаравшан]]) * сурхи '''сияҳлош''' ([[Панҷ (шаҳрак)|Панҷ]])<ref name="pitfi" /> * сурхи '''сиёҳхеста''' ([[Қубодиён]], [[Тоҷикобод]])<ref name="pitfi" /> ==Дар системаҳои рангӣ== ===Сурх (RGB)=== {{Қуттии ранг |ном=Сурх (RGB) |тасвир=Synthese+.svg |андозаи_тасвир=200px |hex=FF0000 |r=255 |g=0 |b=0 |c=0 |m=100 |y=100 |k=0 |h=0 |s=100 |v=100 }} Сурхи [[Модели рангии RGB|модели RGB]] ин дурахшонтарин ранги сурхест, ки [[монитори компютер]] намоиш дода метавонад. Ин ранг ба сурхи норинҷитоби [[ранги спектрӣ]] наздик мебошад. Сурх ('''R''' - red) дар модели рангии RGB дар баробари [[сабз]] ('''G''' - green) ва [[кабуд]] ('''B''' - blue) яке аз се [[ранги асосӣ|ранги асосии]] [[Нур|нур]] ба шумор меравад.<ref name="css3-color">[https://www.w3.org/TR/css3-color/#html4 W3C TR CSS3 Color Module, HTML4 color keywords]. W3C. (майи 2003). 16 сентябри 2008 санҷида шуд.</ref> {{Clear}} ===Сурх (CMYK)=== {{Қуттии ранг |ном=Сурх (CMYK) |тасвир=SubtractiveColor.svg |андозаи_тасвир=200px |hex=ED1B24 |r=237 |g=27 |b=36 |c=0 |m=89 |y=85 |k=7 |h=357 |s=89 |v=93 }} Сурхи [[Модели рангии CMYK|модели CMYK]] ранги сурхест, ки дар [[Чоп|чоп]] бо [[Омезиши рангҳо|омехтани]] миқдори баробари [[Арғавонӣ|арғавонӣ]] ва [[Зард|зард]] ҳосил мешавад. Ин ранг ба [[Тобишҳои сурх#Сурх (RGB)|сурхи равшани экран]] монанд аст, вале дурахши камтар дорад.<ref>[https://web.archive.org/web/20070310213952/http://www.tintbook.com/ CMYK]</ref> {{Clear}} ===Сурх (Crayola)=== {{Қуттии ранг |ном=Сурх (Crayola) |hex=ED0A3F |r=237 |g=10 |b=63 |c=0 |m=96 |y=73 |k=7 |h=346 |s=96 |v=93 |тасвир=Crayola-Red.jpg |андозаи_тасвир=200px }} Ин ранг ранги сурхи [[Қалами ранга|қаламҳои рангаи]] [[Crayola]] мебошад.<ref name="CrayolaRed">{{cite web |title=Where did the brand name Crayola originate? |url=https://www.crayola.com/FAQs/where-did-the-brand-name-crayola-originate-FAQ |website=Crayola |language=en}}</ref> {{Clear}} ===Сурх (Pantone)=== {{Қуттии ранг |hex=ED2839 |ном=Сурх (Pantone) |тасвир=Paroc Red Pantone 185.svg |r=237 |g=40 |b=57 |c=0 |m=83 |y=76 |k=7 |h=355 |s=83 |v=93 }} Сурхи [[Pantone]] ин рангест аз рӯйхати рангҳои Pantone Textile Paper eXtended (TPX), ки бо рақами 032M — Red сабт шудааст.<ref name="Pantone TPX">{{Cite web |url=http://www.pantone.com/pages/pantone/colorfinder.aspx |title=Pantone TPX |accessdate=2026-08-29 |archivedate=2015-09-10 |archiveurl=http://webarchive.loc.gov/all/20150910082906/http://www.pantone.com/pages/pantone/colorfinder.aspx }}</ref><ref>Type the word "Red" into the indicated window on the Pantone Color Finder and the color will appear.</ref> {{Clear}} ==Гуногунии ранги сурх== Ранги сурхро метавон ҳамчун номи умумии як гурӯҳи [[Ранг|рангҳо]] донист, ки тобишҳои гуногунро дар бар мегирад. Одамон аз қадим пай бурдаанд, ки ҳамаи сурхҳо яксон нестанд ва ба бисёр тобишҳои сурх номҳои хосро додаанд.<ref name="DehkhodaRed">{{cite web |title=سرخ |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/%D8%B3%D8%B1%D8%AE-2 |website=واژه‌یاب |work=لغت‌نامه دهخدا |language=fa}}</ref> ===Қирмизӣ=== {{Main article|Қирмизӣ}} {{Қуттии ранг |ном=Қирмизӣ |тасвир=Maple Leaf Red Ground 2000px.jpg |hex=DC143C |r=220 |g=20 |b=60 |c=0 |m=91 |y=73 |k=14 |h=348 |s=91 |v=86 |андозаи_тасвир=150px }} '''Қирмизӣ''' ранги сурхи баста ва тираест, ки каме [[Кабуд|кабуд]] ё [[Бунафш|бунафш]] дорад ва аз ин сабаб андаке ба [[Сафсар|сафсар]] моил мешавад. Дар [[Чархи ранг|чархи рангҳои]] [[Модели рангии RGB|RGB]] он байни ранги [[гулобӣ (ранг)|гулобию]] сурх ва дар чархи рангҳои [[Модели рангии RYB|RYB]] байни [[Арғавонӣ|арғавонӣ]] ва сурх ҷойгир аст.<ref name="CSSCrimson">{{cite web |title=CSS Color Module Level 3 |url=https://www.w3.org/TR/css-color-3/ |publisher=World Wide Web Consortium |language=en}}</ref><ref name="CambridgeCrimson">{{cite web |title=Crimson |url=https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/crimson |website=Cambridge Dictionary |publisher=Cambridge University Press |language=en}}</ref> {{Clear}} ===Лолагӣ=== {{main|Лолагӣ}} {{Қуттии ранг |ном=Лолагӣ |hex=DC343B |r=220 |g=52 |b=59 |c=0 |m=76 |y=73 |k=14 |h=358 |s=76 |v=86 |тасвир=Red poppies vertical.jpg |андозаи_тасвир=200px }} '''Сурхи лолагӣ''' дар Ҳисор, Норак, Левакант ба кор бурда мешавад.<ref name="pitfi" /> {{Clear}} ===Гулнорӣ=== {{Қуттии ранг |ном=Гулнорӣ |hex=FF6347 |r=255 |g=99 |b=71 |c=0 |m=61 |y=72 |k=0 |h=9 |s=72 |v=100 |тасвир=Granatapfelblüte 3.jpg |андозаи_тасвир=250px }} '''Сурхи гулнориро''' ҳунармандони [[Тоҷикобод]] дар ороиш ва [[Гулдӯзӣ|гулдӯзӣ]] ба кор мебаранд. Номи ин ранг аз ранги [[Гул|гули]] [[Анор|анор]] гирифта шуда, ба сурхи равшани [[Норинҷӣ|норинҷитоб]] майл мекунад.<ref name="pitfi" /><ref name="DehkhodaGulnar">{{cite web |title=گلنار |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/%DA%AF%D9%84%D9%86%D8%A7%D8%B1-2 |website=واژه‌یاب |work=لغت‌نامه دهخدا |language=fa}}</ref> {{Clear}} ===Ҳиногӣ=== {{Қуттии ранг |ном=Ҳиногӣ |hex=E04A2F |r=224 |g=74 |b=47 |c=0 |m=67 |y=79 |k=12 |h=9 |s=79 |v=88 |тасвир=மருதாணி (HENNA).jpg |андозаи_тасвир=150px }} '''Сурхи ҳиногӣ''' як сурхи дурахшонест моил ба [[Норинҷӣ|норинҷӣ]], ки дар [[Сӯзанӣ|сӯзаниҳои]] тоҷикони [[Нурато]] ва [[Бухоро]] ба кор мебурданд. Номи он аз [[ҳино]] гирифта шудааст, зеро ранги он ба сурхии аз ҳино ҳосилшуда монанд аст.<ref>{{cite book |last=Sukhareva |first=O. A. |title=Suzani: Central Asian Decorative Embroidery |trans-title=Сӯзанӣ: гулдӯзии ороишии Осиёи Миёна |place=Tashkent |publisher=IICAS; SMI-ASIA |year=2011 |page=22 |editor-last1=Mustafayev |editor-first1=Sh. M. |editor-last2=Khakimov |editor-first2=A. A. |others=Мушовири бадеӣ ва тақризгар: R. Q. Qayumov }}</ref><ref name="DehkhodaHenna">{{cite web |title=حنائی |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/%D8%AD%D9%86%D8%A7%D8%A6%DB%8C |website=واژه‌یاب |work=لغت‌نامه دهخدا |language=fa}}</ref> {{Clear}} ===Лол=== {{Қуттии ранг |ном=Лол |hex=CB236B |r=203 |g=35 |b=107 |c=0 |m=83 |y=47 |k=20 |h=334 |s=83 |v=80 |тасвир=Calcite-Spinel-dtn37a.jpg |андозаи_тасвир=150px }} '''Сурхи лол''' ранги сурхи баста ва дурахшонест, ки номаш аз ранги [[Санги қиматбаҳо|санги қимматбаҳои]] [[Лаъл|лаъл]] (шакли арабишудаи лол) гирифта шудааст.<ref>{{Cite web |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/%D9%84%D8%B9%D9%84-3 |title=لعل |website=واژه‌یاب |work=لغت‌نامه دهخدا |language=fa |access-date=28 августи 2026 }}</ref> Ин ранг одатан сурхи каме [[Арғавонӣ|арғувонитоб]] буда, ба ранги баъзе навъҳои [[Ёқут|ёқут]] монанд аст.<ref>{{Cite web |url=https://www.gia.edu/spinel-quality-factor |title=Spinel Quality Factors |website=Gemological Institute of America |publisher=GIA |language=en |access-date=28 августи 2026 }}</ref> {{clear}} ===Рахш=== {{main|Рахш (ранг)}} {{Қуттии ранг |тасвир=Lusitano Hengst (132668445).jpeg |ном=Рахш |hex=954535 |r=149 |g=69 |b=53 |h=10 |s=64 |v=58 |андозаи_тасвир=250px }} '''Рахш''' — яке аз [[Тобишҳои қаҳваранг|тобишҳои ранги қаҳваранг]] буда, ба ранги сурх майл мекунад.<ref name="ChestnutColor">{{cite web |url=https://www.color-registry.org/color/chestnut |title=Chestnut Color – #954535 |website=Register of Color Names }}</ref> Дар [[Табиат|табиат]] ин ранг дар [[Пашм|пашми]] баъзе [[Асп|аспҳо]], [[Мӯй|мӯйи инсон]] ва меваи [[Шоҳбулут|шоҳбулут]] дида мешавад.<ref name="Paterson">{{cite book |last=Paterson |first=Ian |title=A Dictionary of Colour: A Lexicon of the Language of Colour |publisher=Thorogood Publishing |year=2003 }}</ref><ref name="HorseColor">{{cite web |url=https://msu-prod.dotcmscloud.com/resources/genetics_of_coat_color_of_horses_e0981 |title=Genetics of Coat Color of Horses |publisher=Michigan State University Extension }}</ref><ref name="ChestnutTree">{{cite web |url=https://www.woodlandtrust.org.uk/trees-woods-and-wildlife/british-trees/a-z-of-british-trees/sweet-chestnut/ |title=Sweet Chestnut (Castanea sativa) |publisher=Woodland Trust }}</ref> {{Clear}} ===Ақиқӣ=== {{main|Ақиқӣ}} {{Қуттии ранг |ном=Ақиқӣ |hex=C21E56 |r=194 |g=30 |b=86 |c=0 |m=85 |y=56 |k=24 |h=340 |s=85 |v=76 |тасвир=Carnelian sard (mineral specimen).jpg |андозаи_тасвир=240px }} '''Сурхи ақиқӣ''' яке аз тобишҳои ранги сурх буда, ба [[Гулобӣ (ранг)|гулобӣ]] майл мекунад. Номи он аз санги [[ақиқ]] гирифта шудааст, ки баъзе навъҳои он ранги сурх доранд.<ref name="DehkhodaAqiq">{{cite web |title=عقیق |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/%D8%B9%D9%82%DB%8C%D9%82 |website=واژه‌یاب |work=لغت‌نامه دهخدا |language=fa}}</ref><ref name="AgateGem">{{cite web |title=Agate Gemstones |url=https://geology.com/gemstones/agate/ |last=King |first=Hobart M. |website=Geology.com |language=en}}</ref> {{Clear}} ===Гулгун=== {{Қуттии ранг |ном=Гулгун |hex=C21E56 |r=194 |g=30 |b=86 |c=0 |m=85 |y=56 |k=24 |h=340 |s=85 |v=76 |тасвир=A red rose with dewdrops 1.jpg |андозаи_тасвир=210px }} '''Гулгун''' яке аз тобишҳои ранги сурх буда, ба ранги гули [[садбарг]] монанд аст.<ref name="FarhangiGulgun">{{cite book |title=Фарҳанги тафсирии забони тоҷикӣ |volume=1 |editor=Сайфиддин Назарзода |publisher=Институти забон ва адабиёти ба номи Абӯабдулло Рӯдакӣ |place=Душанбе |year=2018 |page=350 |url=https://www.izar.tj/sites/default/files/field/jurnal/farkhangi_tafsirii_zaboni_tochiki_childi_1_dushanbe_-_2018.pdf |language=tg }}</ref><ref name="DehkhodaGulgun">{{cite web |title=گلگون |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/%DA%AF%D9%84%DA%AF%D9%88%D9%86 |website=واژه‌یاب |work=لغت‌نامه دهخدا |language=fa}}</ref> Дар адабиёти тоҷик ин калима барои тасвири рӯйи сурхтоб ва [[Шароби сурх|шароби сурх]] низ истифода мешавад. Масалан, «чеҳраи гулгун» ба рӯйи сурхтоб ва «бодаи гулгун» ба шароби сурх гуфта мешавад.<ref name="FarhangiGulgun"/><ref name="MirzoevGul">{{cite journal |last1=Мирзоев |first1=Сайфиддин |last2=Умарова |first2=Фирӯза |title=Фитоними гул ва нақши он дар сохтани калимаҳои мураккаб: дар пояи маводи достони «Юсуф ва Зулайхо»-и Абдураҳмони Ҷомӣ |journal=Суханшиносӣ |year=2024 |issue=1 (45) |page=111 |url=https://sukhanshinosi.iza.tj/sites/default/files/Book-sukhanshinosi/2024/sukhan_n1_2023.pdf |language=tg }}</ref> Калимаи [[Гулгуна|«гулгуна»]] низ аз ҳамин вожа гирифта шуда, ба сурхие гуфта мешавад, ки барои [[Сурхоби рухсора|ороиши рухсора]] истифода мешавад.<ref name="FarhangiGulgun"/><ref name="DehkhodaGulguna">{{cite web |title=گلگونه |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/%DA%AF%D9%84%DA%AF%D9%88%D9%86%D9%87 |website=واژه‌یاب |work=لغت‌نامه دهخدا |language=fa}}</ref> Ин вожа дар ашъори [[Рӯдакӣ|Абӯабдуллоҳи Рӯдакӣ]] низ омадааст: {{quote|Самоъу бодаи гулгун ва лӯъбатон чу моҳ,<br>Агар фаришта бибинад, дарафтад дар чоҳ.<ref>{{cite web |url=https://ganjoor.net/roodaki/baghimande/sh104 |title=Рӯдакӣ — Қасидаҳо ва қитъаҳо, №104 |website=Ганҷур |language=fa }}</ref>}} Дар ин байт «бодаи гулгун» ба маънои шароби сурх аст. {{Clear}} ==Адабиёт== {{reflist}} {{Тобишҳои сурх}} {{Гурӯҳбандии рангҳо}} ag2brlj8h89r9ab8oqc4s61vtii9sii 1493049 1493046 2026-11-08T13:26:22Z Zosya95 54344 /* Ақиқӣ */ 1493049 wikitext text/x-wiki {{Қуттии ранг | ном=Сурх | тасвир=Shades of Red.svg | hex=FF0000 | дарозии мавҷ=~630–740<ref>Thomas J. Bruno, Paris D. N. Svoronos. ''CRC Handbook of Fundamental Spectroscopic Correlation Charts.'' CRC Press, 2005.<br />[http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/vision/specol.html#c1 Color</ref> | басомад=~480–405 }} '''[[Сурх|Ранги сурх]]''' вобаста ба [[Серии ранг|серрангӣ]] ва [[Равшанӣ|равшанӣ]] метавонад тобишҳои гуногун дошта бошад. Бо омехтани [[Сафед|сафед]] [[Сурх|сурх]] равшантар ва бо омехтани [[Сиёҳ|сиёҳ]] тиратар мешавад.<ref name="ColorBrightness">{{cite web |title=Color Brightness |url=https://www.filmmakersacademy.com/glossary/color-brightness/ |website=Filmmakers Academy |date=16 July 2021 |language=en}}</ref> Дар [[Забони тоҷикӣ|забони тоҷикӣ]] тобишҳои ранг дар [[Гӯйиш|гӯйишҳои]] ноҳияҳои гуногун ба тарзҳои мухталиф ифода мешаванд. Масалан, тобиши аз сурхи холис равшантарро чунин меноманд: * сурхи '''рӯшан''' ([[Ноҳияи Ашт|Ашт]], [[Исфара]])<ref name="pitfi">{{cite journal |title=Паёмномаи фарҳанг |publisher=Пажӯҳишгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон |year=2020 |issue=1 (49) |page=7 |url=https://www.pitfi.tj/sites/default/files/payomnomai_farhang/payomnomai_farhang_2020_01.pdf }}</ref> * сурхи '''сафедхеста''' ([[Панҷ (шаҳрак)|Панҷ]])<ref name="pitfi" /> * сурхи '''паст''' ([[Хуҷанд]], [[Истаравшан]]) * сурхи '''беранг''' ([[Леваканд|Левакант]])<ref name="pitfi" /> Тобиши аз сурхи асосӣ тиратарро чунин меноманд: * сурхи '''баланд''' ([[Исфара]], [[Хуҷанд]], [[Истаравшан]], [[Самарқанд]])<ref name="pitfi" /> * сурхи '''банур''' ([[Ноҳияи Ашт|Ашт]])<ref name="pitfi" /> * сурхи '''сияҳдуқ''' ([[Восеъ]], [[Кӯлоб]], [[Панҷ (шаҳрак)|Панҷ]])<ref name="pitfi" /> * сурхи '''сиёҳдиқ''' ([[Леваканд|Левакант]])<ref name="pitfi" /> * сурхи '''баста''' ([[Истаравшан]]) * сурхи '''сияҳлош''' ([[Панҷ (шаҳрак)|Панҷ]])<ref name="pitfi" /> * сурхи '''сиёҳхеста''' ([[Қубодиён]], [[Тоҷикобод]])<ref name="pitfi" /> ==Дар системаҳои рангӣ== ===Сурх (RGB)=== {{Қуттии ранг |ном=Сурх (RGB) |тасвир=Synthese+.svg |андозаи_тасвир=200px |hex=FF0000 |r=255 |g=0 |b=0 |c=0 |m=100 |y=100 |k=0 |h=0 |s=100 |v=100 }} Сурхи [[Модели рангии RGB|модели RGB]] ин дурахшонтарин ранги сурхест, ки [[монитори компютер]] намоиш дода метавонад. Ин ранг ба сурхи норинҷитоби [[ранги спектрӣ]] наздик мебошад. Сурх ('''R''' - red) дар модели рангии RGB дар баробари [[сабз]] ('''G''' - green) ва [[кабуд]] ('''B''' - blue) яке аз се [[ранги асосӣ|ранги асосии]] [[Нур|нур]] ба шумор меравад.<ref name="css3-color">[https://www.w3.org/TR/css3-color/#html4 W3C TR CSS3 Color Module, HTML4 color keywords]. W3C. (майи 2003). 16 сентябри 2008 санҷида шуд.</ref> {{Clear}} ===Сурх (CMYK)=== {{Қуттии ранг |ном=Сурх (CMYK) |тасвир=SubtractiveColor.svg |андозаи_тасвир=200px |hex=ED1B24 |r=237 |g=27 |b=36 |c=0 |m=89 |y=85 |k=7 |h=357 |s=89 |v=93 }} Сурхи [[Модели рангии CMYK|модели CMYK]] ранги сурхест, ки дар [[Чоп|чоп]] бо [[Омезиши рангҳо|омехтани]] миқдори баробари [[Арғавонӣ|арғавонӣ]] ва [[Зард|зард]] ҳосил мешавад. Ин ранг ба [[Тобишҳои сурх#Сурх (RGB)|сурхи равшани экран]] монанд аст, вале дурахши камтар дорад.<ref>[https://web.archive.org/web/20070310213952/http://www.tintbook.com/ CMYK]</ref> {{Clear}} ===Сурх (Crayola)=== {{Қуттии ранг |ном=Сурх (Crayola) |hex=ED0A3F |r=237 |g=10 |b=63 |c=0 |m=96 |y=73 |k=7 |h=346 |s=96 |v=93 |тасвир=Crayola-Red.jpg |андозаи_тасвир=200px }} Ин ранг ранги сурхи [[Қалами ранга|қаламҳои рангаи]] [[Crayola]] мебошад.<ref name="CrayolaRed">{{cite web |title=Where did the brand name Crayola originate? |url=https://www.crayola.com/FAQs/where-did-the-brand-name-crayola-originate-FAQ |website=Crayola |language=en}}</ref> {{Clear}} ===Сурх (Pantone)=== {{Қуттии ранг |hex=ED2839 |ном=Сурх (Pantone) |тасвир=Paroc Red Pantone 185.svg |r=237 |g=40 |b=57 |c=0 |m=83 |y=76 |k=7 |h=355 |s=83 |v=93 }} Сурхи [[Pantone]] ин рангест аз рӯйхати рангҳои Pantone Textile Paper eXtended (TPX), ки бо рақами 032M — Red сабт шудааст.<ref name="Pantone TPX">{{Cite web |url=http://www.pantone.com/pages/pantone/colorfinder.aspx |title=Pantone TPX |accessdate=2026-08-29 |archivedate=2015-09-10 |archiveurl=http://webarchive.loc.gov/all/20150910082906/http://www.pantone.com/pages/pantone/colorfinder.aspx }}</ref><ref>Type the word "Red" into the indicated window on the Pantone Color Finder and the color will appear.</ref> {{Clear}} ==Гуногунии ранги сурх== Ранги сурхро метавон ҳамчун номи умумии як гурӯҳи [[Ранг|рангҳо]] донист, ки тобишҳои гуногунро дар бар мегирад. Одамон аз қадим пай бурдаанд, ки ҳамаи сурхҳо яксон нестанд ва ба бисёр тобишҳои сурх номҳои хосро додаанд.<ref name="DehkhodaRed">{{cite web |title=سرخ |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/%D8%B3%D8%B1%D8%AE-2 |website=واژه‌یاب |work=لغت‌نامه دهخدا |language=fa}}</ref> ===Қирмизӣ=== {{Main article|Қирмизӣ}} {{Қуттии ранг |ном=Қирмизӣ |тасвир=Maple Leaf Red Ground 2000px.jpg |hex=DC143C |r=220 |g=20 |b=60 |c=0 |m=91 |y=73 |k=14 |h=348 |s=91 |v=86 |андозаи_тасвир=150px }} '''Қирмизӣ''' ранги сурхи баста ва тираест, ки каме [[Кабуд|кабуд]] ё [[Бунафш|бунафш]] дорад ва аз ин сабаб андаке ба [[Сафсар|сафсар]] моил мешавад. Дар [[Чархи ранг|чархи рангҳои]] [[Модели рангии RGB|RGB]] он байни ранги [[гулобӣ (ранг)|гулобию]] сурх ва дар чархи рангҳои [[Модели рангии RYB|RYB]] байни [[Арғавонӣ|арғавонӣ]] ва сурх ҷойгир аст.<ref name="CSSCrimson">{{cite web |title=CSS Color Module Level 3 |url=https://www.w3.org/TR/css-color-3/ |publisher=World Wide Web Consortium |language=en}}</ref><ref name="CambridgeCrimson">{{cite web |title=Crimson |url=https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/crimson |website=Cambridge Dictionary |publisher=Cambridge University Press |language=en}}</ref> {{Clear}} ===Лолагӣ=== {{main|Лолагӣ}} {{Қуттии ранг |ном=Лолагӣ |hex=DC343B |r=220 |g=52 |b=59 |c=0 |m=76 |y=73 |k=14 |h=358 |s=76 |v=86 |тасвир=Red poppies vertical.jpg |андозаи_тасвир=200px }} '''Сурхи лолагӣ''' дар Ҳисор, Норак, Левакант ба кор бурда мешавад.<ref name="pitfi" /> {{Clear}} ===Гулнорӣ=== {{Қуттии ранг |ном=Гулнорӣ |hex=FF6347 |r=255 |g=99 |b=71 |c=0 |m=61 |y=72 |k=0 |h=9 |s=72 |v=100 |тасвир=Granatapfelblüte 3.jpg |андозаи_тасвир=250px }} '''Сурхи гулнориро''' ҳунармандони [[Тоҷикобод]] дар ороиш ва [[Гулдӯзӣ|гулдӯзӣ]] ба кор мебаранд. Номи ин ранг аз ранги [[Гул|гули]] [[Анор|анор]] гирифта шуда, ба сурхи равшани [[Норинҷӣ|норинҷитоб]] майл мекунад.<ref name="pitfi" /><ref name="DehkhodaGulnar">{{cite web |title=گلنار |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/%DA%AF%D9%84%D9%86%D8%A7%D8%B1-2 |website=واژه‌یاب |work=لغت‌نامه دهخدا |language=fa}}</ref> {{Clear}} ===Ҳиногӣ=== {{Қуттии ранг |ном=Ҳиногӣ |hex=E04A2F |r=224 |g=74 |b=47 |c=0 |m=67 |y=79 |k=12 |h=9 |s=79 |v=88 |тасвир=மருதாணி (HENNA).jpg |андозаи_тасвир=150px }} '''Сурхи ҳиногӣ''' як сурхи дурахшонест моил ба [[Норинҷӣ|норинҷӣ]], ки дар [[Сӯзанӣ|сӯзаниҳои]] тоҷикони [[Нурато]] ва [[Бухоро]] ба кор мебурданд. Номи он аз [[ҳино]] гирифта шудааст, зеро ранги он ба сурхии аз ҳино ҳосилшуда монанд аст.<ref>{{cite book |last=Sukhareva |first=O. A. |title=Suzani: Central Asian Decorative Embroidery |trans-title=Сӯзанӣ: гулдӯзии ороишии Осиёи Миёна |place=Tashkent |publisher=IICAS; SMI-ASIA |year=2011 |page=22 |editor-last1=Mustafayev |editor-first1=Sh. M. |editor-last2=Khakimov |editor-first2=A. A. |others=Мушовири бадеӣ ва тақризгар: R. Q. Qayumov }}</ref><ref name="DehkhodaHenna">{{cite web |title=حنائی |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/%D8%AD%D9%86%D8%A7%D8%A6%DB%8C |website=واژه‌یاب |work=لغت‌نامه دهخدا |language=fa}}</ref> {{Clear}} ===Лол=== {{Қуттии ранг |ном=Лол |hex=CB236B |r=203 |g=35 |b=107 |c=0 |m=83 |y=47 |k=20 |h=334 |s=83 |v=80 |тасвир=Calcite-Spinel-dtn37a.jpg |андозаи_тасвир=150px }} '''Сурхи лол''' ранги сурхи баста ва дурахшонест, ки номаш аз ранги [[Санги қиматбаҳо|санги қимматбаҳои]] [[Лаъл|лаъл]] (шакли арабишудаи лол) гирифта шудааст.<ref>{{Cite web |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/%D9%84%D8%B9%D9%84-3 |title=لعل |website=واژه‌یاب |work=لغت‌نامه دهخدا |language=fa |access-date=28 августи 2026 }}</ref> Ин ранг одатан сурхи каме [[Арғавонӣ|арғувонитоб]] буда, ба ранги баъзе навъҳои [[Ёқут|ёқут]] монанд аст.<ref>{{Cite web |url=https://www.gia.edu/spinel-quality-factor |title=Spinel Quality Factors |website=Gemological Institute of America |publisher=GIA |language=en |access-date=28 августи 2026 }}</ref> {{clear}} ===Рахш=== {{main|Рахш (ранг)}} {{Қуттии ранг |тасвир=Lusitano Hengst (132668445).jpeg |ном=Рахш |hex=954535 |r=149 |g=69 |b=53 |h=10 |s=64 |v=58 |андозаи_тасвир=250px }} '''Рахш''' — яке аз [[Тобишҳои қаҳваранг|тобишҳои ранги қаҳваранг]] буда, ба ранги сурх майл мекунад.<ref name="ChestnutColor">{{cite web |url=https://www.color-registry.org/color/chestnut |title=Chestnut Color – #954535 |website=Register of Color Names }}</ref> Дар [[Табиат|табиат]] ин ранг дар [[Пашм|пашми]] баъзе [[Асп|аспҳо]], [[Мӯй|мӯйи инсон]] ва меваи [[Шоҳбулут|шоҳбулут]] дида мешавад.<ref name="Paterson">{{cite book |last=Paterson |first=Ian |title=A Dictionary of Colour: A Lexicon of the Language of Colour |publisher=Thorogood Publishing |year=2003 }}</ref><ref name="HorseColor">{{cite web |url=https://msu-prod.dotcmscloud.com/resources/genetics_of_coat_color_of_horses_e0981 |title=Genetics of Coat Color of Horses |publisher=Michigan State University Extension }}</ref><ref name="ChestnutTree">{{cite web |url=https://www.woodlandtrust.org.uk/trees-woods-and-wildlife/british-trees/a-z-of-british-trees/sweet-chestnut/ |title=Sweet Chestnut (Castanea sativa) |publisher=Woodland Trust }}</ref> {{Clear}} ===Ақиқӣ=== {{main|Ақиқӣ}} {{Қуттии ранг |ном=Ақиқӣ |hex=B31B1B |r=179 |g=27 |b=27 |c=0 |m=85 |y=85 |k=30 |h=0 |s=85 |v=70 |тасвир=Carnelian sard (mineral specimen).jpg |андозаи_тасвир=240px }} '''Сурхи ақиқӣ''' яке аз тобишҳои ранги сурх буда, ба [[Норинҷӣ|норинҷӣ]] майл мекунад. Номи он аз санги [[ақиқ]] гирифта шудааст.<ref name="DehkhodaAqiq">{{cite web |title=عقیق |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/%D8%B9%D9%82%DB%8C%D9%82 |website=واژه‌یاب |work=لغت‌نامه دهخدا |language=fa}}</ref><ref name="AgateGem">{{cite web |title=Agate Gemstones |url=https://geology.com/gemstones/agate/ |last=King |first=Hobart M. |website=Geology.com |language=en}}</ref> {{Clear}} ===Гулгун=== {{Қуттии ранг |ном=Гулгун |hex=C21E56 |r=194 |g=30 |b=86 |c=0 |m=85 |y=56 |k=24 |h=340 |s=85 |v=76 |тасвир=A red rose with dewdrops 1.jpg |андозаи_тасвир=210px }} '''Гулгун''' яке аз тобишҳои ранги сурх буда, ба ранги гули [[садбарг]] монанд аст.<ref name="FarhangiGulgun">{{cite book |title=Фарҳанги тафсирии забони тоҷикӣ |volume=1 |editor=Сайфиддин Назарзода |publisher=Институти забон ва адабиёти ба номи Абӯабдулло Рӯдакӣ |place=Душанбе |year=2018 |page=350 |url=https://www.izar.tj/sites/default/files/field/jurnal/farkhangi_tafsirii_zaboni_tochiki_childi_1_dushanbe_-_2018.pdf |language=tg }}</ref><ref name="DehkhodaGulgun">{{cite web |title=گلگون |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/%DA%AF%D9%84%DA%AF%D9%88%D9%86 |website=واژه‌یاب |work=لغت‌نامه دهخدا |language=fa}}</ref> Дар адабиёти тоҷик ин калима барои тасвири рӯйи сурхтоб ва [[Шароби сурх|шароби сурх]] низ истифода мешавад. Масалан, «чеҳраи гулгун» ба рӯйи сурхтоб ва «бодаи гулгун» ба шароби сурх гуфта мешавад.<ref name="FarhangiGulgun"/><ref name="MirzoevGul">{{cite journal |last1=Мирзоев |first1=Сайфиддин |last2=Умарова |first2=Фирӯза |title=Фитоними гул ва нақши он дар сохтани калимаҳои мураккаб: дар пояи маводи достони «Юсуф ва Зулайхо»-и Абдураҳмони Ҷомӣ |journal=Суханшиносӣ |year=2024 |issue=1 (45) |page=111 |url=https://sukhanshinosi.iza.tj/sites/default/files/Book-sukhanshinosi/2024/sukhan_n1_2023.pdf |language=tg }}</ref> Калимаи [[Гулгуна|«гулгуна»]] низ аз ҳамин вожа гирифта шуда, ба сурхие гуфта мешавад, ки барои [[Сурхоби рухсора|ороиши рухсора]] истифода мешавад.<ref name="FarhangiGulgun"/><ref name="DehkhodaGulguna">{{cite web |title=گلگونه |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/%DA%AF%D9%84%DA%AF%D9%88%D9%86%D9%87 |website=واژه‌یاب |work=لغت‌نامه دهخدا |language=fa}}</ref> Ин вожа дар ашъори [[Рӯдакӣ|Абӯабдуллоҳи Рӯдакӣ]] низ омадааст: {{quote|Самоъу бодаи гулгун ва лӯъбатон чу моҳ,<br>Агар фаришта бибинад, дарафтад дар чоҳ.<ref>{{cite web |url=https://ganjoor.net/roodaki/baghimande/sh104 |title=Рӯдакӣ — Қасидаҳо ва қитъаҳо, №104 |website=Ганҷур |language=fa }}</ref>}} Дар ин байт «бодаи гулгун» ба маънои шароби сурх аст. {{Clear}} ==Адабиёт== {{reflist}} {{Тобишҳои сурх}} {{Гурӯҳбандии рангҳо}} bwgjgn8o0udshax728fb6y7ckkvin7t 1493050 1493049 2026-11-08T13:29:49Z Zosya95 54344 /* Лолагӣ */ 1493050 wikitext text/x-wiki {{Қуттии ранг | ном=Сурх | тасвир=Shades of Red.svg | hex=FF0000 | дарозии мавҷ=~630–740<ref>Thomas J. Bruno, Paris D. N. Svoronos. ''CRC Handbook of Fundamental Spectroscopic Correlation Charts.'' CRC Press, 2005.<br />[http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/vision/specol.html#c1 Color</ref> | басомад=~480–405 }} '''[[Сурх|Ранги сурх]]''' вобаста ба [[Серии ранг|серрангӣ]] ва [[Равшанӣ|равшанӣ]] метавонад тобишҳои гуногун дошта бошад. Бо омехтани [[Сафед|сафед]] [[Сурх|сурх]] равшантар ва бо омехтани [[Сиёҳ|сиёҳ]] тиратар мешавад.<ref name="ColorBrightness">{{cite web |title=Color Brightness |url=https://www.filmmakersacademy.com/glossary/color-brightness/ |website=Filmmakers Academy |date=16 July 2021 |language=en}}</ref> Дар [[Забони тоҷикӣ|забони тоҷикӣ]] тобишҳои ранг дар [[Гӯйиш|гӯйишҳои]] ноҳияҳои гуногун ба тарзҳои мухталиф ифода мешаванд. Масалан, тобиши аз сурхи холис равшантарро чунин меноманд: * сурхи '''рӯшан''' ([[Ноҳияи Ашт|Ашт]], [[Исфара]])<ref name="pitfi">{{cite journal |title=Паёмномаи фарҳанг |publisher=Пажӯҳишгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон |year=2020 |issue=1 (49) |page=7 |url=https://www.pitfi.tj/sites/default/files/payomnomai_farhang/payomnomai_farhang_2020_01.pdf }}</ref> * сурхи '''сафедхеста''' ([[Панҷ (шаҳрак)|Панҷ]])<ref name="pitfi" /> * сурхи '''паст''' ([[Хуҷанд]], [[Истаравшан]]) * сурхи '''беранг''' ([[Леваканд|Левакант]])<ref name="pitfi" /> Тобиши аз сурхи асосӣ тиратарро чунин меноманд: * сурхи '''баланд''' ([[Исфара]], [[Хуҷанд]], [[Истаравшан]], [[Самарқанд]])<ref name="pitfi" /> * сурхи '''банур''' ([[Ноҳияи Ашт|Ашт]])<ref name="pitfi" /> * сурхи '''сияҳдуқ''' ([[Восеъ]], [[Кӯлоб]], [[Панҷ (шаҳрак)|Панҷ]])<ref name="pitfi" /> * сурхи '''сиёҳдиқ''' ([[Леваканд|Левакант]])<ref name="pitfi" /> * сурхи '''баста''' ([[Истаравшан]]) * сурхи '''сияҳлош''' ([[Панҷ (шаҳрак)|Панҷ]])<ref name="pitfi" /> * сурхи '''сиёҳхеста''' ([[Қубодиён]], [[Тоҷикобод]])<ref name="pitfi" /> ==Дар системаҳои рангӣ== ===Сурх (RGB)=== {{Қуттии ранг |ном=Сурх (RGB) |тасвир=Synthese+.svg |андозаи_тасвир=200px |hex=FF0000 |r=255 |g=0 |b=0 |c=0 |m=100 |y=100 |k=0 |h=0 |s=100 |v=100 }} Сурхи [[Модели рангии RGB|модели RGB]] ин дурахшонтарин ранги сурхест, ки [[монитори компютер]] намоиш дода метавонад. Ин ранг ба сурхи норинҷитоби [[ранги спектрӣ]] наздик мебошад. Сурх ('''R''' - red) дар модели рангии RGB дар баробари [[сабз]] ('''G''' - green) ва [[кабуд]] ('''B''' - blue) яке аз се [[ранги асосӣ|ранги асосии]] [[Нур|нур]] ба шумор меравад.<ref name="css3-color">[https://www.w3.org/TR/css3-color/#html4 W3C TR CSS3 Color Module, HTML4 color keywords]. W3C. (майи 2003). 16 сентябри 2008 санҷида шуд.</ref> {{Clear}} ===Сурх (CMYK)=== {{Қуттии ранг |ном=Сурх (CMYK) |тасвир=SubtractiveColor.svg |андозаи_тасвир=200px |hex=ED1B24 |r=237 |g=27 |b=36 |c=0 |m=89 |y=85 |k=7 |h=357 |s=89 |v=93 }} Сурхи [[Модели рангии CMYK|модели CMYK]] ранги сурхест, ки дар [[Чоп|чоп]] бо [[Омезиши рангҳо|омехтани]] миқдори баробари [[Арғавонӣ|арғавонӣ]] ва [[Зард|зард]] ҳосил мешавад. Ин ранг ба [[Тобишҳои сурх#Сурх (RGB)|сурхи равшани экран]] монанд аст, вале дурахши камтар дорад.<ref>[https://web.archive.org/web/20070310213952/http://www.tintbook.com/ CMYK]</ref> {{Clear}} ===Сурх (Crayola)=== {{Қуттии ранг |ном=Сурх (Crayola) |hex=ED0A3F |r=237 |g=10 |b=63 |c=0 |m=96 |y=73 |k=7 |h=346 |s=96 |v=93 |тасвир=Crayola-Red.jpg |андозаи_тасвир=200px }} Ин ранг ранги сурхи [[Қалами ранга|қаламҳои рангаи]] [[Crayola]] мебошад.<ref name="CrayolaRed">{{cite web |title=Where did the brand name Crayola originate? |url=https://www.crayola.com/FAQs/where-did-the-brand-name-crayola-originate-FAQ |website=Crayola |language=en}}</ref> {{Clear}} ===Сурх (Pantone)=== {{Қуттии ранг |hex=ED2839 |ном=Сурх (Pantone) |тасвир=Paroc Red Pantone 185.svg |r=237 |g=40 |b=57 |c=0 |m=83 |y=76 |k=7 |h=355 |s=83 |v=93 }} Сурхи [[Pantone]] ин рангест аз рӯйхати рангҳои Pantone Textile Paper eXtended (TPX), ки бо рақами 032M — Red сабт шудааст.<ref name="Pantone TPX">{{Cite web |url=http://www.pantone.com/pages/pantone/colorfinder.aspx |title=Pantone TPX |accessdate=2026-08-29 |archivedate=2015-09-10 |archiveurl=http://webarchive.loc.gov/all/20150910082906/http://www.pantone.com/pages/pantone/colorfinder.aspx }}</ref><ref>Type the word "Red" into the indicated window on the Pantone Color Finder and the color will appear.</ref> {{Clear}} ==Гуногунии ранги сурх== Ранги сурхро метавон ҳамчун номи умумии як гурӯҳи [[Ранг|рангҳо]] донист, ки тобишҳои гуногунро дар бар мегирад. Одамон аз қадим пай бурдаанд, ки ҳамаи сурхҳо яксон нестанд ва ба бисёр тобишҳои сурх номҳои хосро додаанд.<ref name="DehkhodaRed">{{cite web |title=سرخ |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/%D8%B3%D8%B1%D8%AE-2 |website=واژه‌یاب |work=لغت‌نامه دهخدا |language=fa}}</ref> ===Қирмизӣ=== {{Main article|Қирмизӣ}} {{Қуттии ранг |ном=Қирмизӣ |тасвир=Maple Leaf Red Ground 2000px.jpg |hex=DC143C |r=220 |g=20 |b=60 |c=0 |m=91 |y=73 |k=14 |h=348 |s=91 |v=86 |андозаи_тасвир=150px }} '''Қирмизӣ''' ранги сурхи баста ва тираест, ки каме [[Кабуд|кабуд]] ё [[Бунафш|бунафш]] дорад ва аз ин сабаб андаке ба [[Сафсар|сафсар]] моил мешавад. Дар [[Чархи ранг|чархи рангҳои]] [[Модели рангии RGB|RGB]] он байни ранги [[гулобӣ (ранг)|гулобию]] сурх ва дар чархи рангҳои [[Модели рангии RYB|RYB]] байни [[Арғавонӣ|арғавонӣ]] ва сурх ҷойгир аст.<ref name="CSSCrimson">{{cite web |title=CSS Color Module Level 3 |url=https://www.w3.org/TR/css-color-3/ |publisher=World Wide Web Consortium |language=en}}</ref><ref name="CambridgeCrimson">{{cite web |title=Crimson |url=https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/crimson |website=Cambridge Dictionary |publisher=Cambridge University Press |language=en}}</ref> {{Clear}} ===Лолагӣ=== {{Қуттии ранг |ном=Лолагӣ |hex=DC343B |r=220 |g=52 |b=59 |c=0 |m=76 |y=73 |k=14 |h=358 |s=76 |v=86 |тасвир=Red poppies vertical.jpg |андозаи_тасвир=200px }} '''Сурхи лолагӣ''' дар Ҳисор, Норак, Левакант ба кор бурда мешавад.<ref name="pitfi" /> {{Clear}} ===Гулнорӣ=== {{Қуттии ранг |ном=Гулнорӣ |hex=FF6347 |r=255 |g=99 |b=71 |c=0 |m=61 |y=72 |k=0 |h=9 |s=72 |v=100 |тасвир=Granatapfelblüte 3.jpg |андозаи_тасвир=250px }} '''Сурхи гулнориро''' ҳунармандони [[Тоҷикобод]] дар ороиш ва [[Гулдӯзӣ|гулдӯзӣ]] ба кор мебаранд. Номи ин ранг аз ранги [[Гул|гули]] [[Анор|анор]] гирифта шуда, ба сурхи равшани [[Норинҷӣ|норинҷитоб]] майл мекунад.<ref name="pitfi" /><ref name="DehkhodaGulnar">{{cite web |title=گلنار |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/%DA%AF%D9%84%D9%86%D8%A7%D8%B1-2 |website=واژه‌یاب |work=لغت‌نامه دهخدا |language=fa}}</ref> {{Clear}} ===Ҳиногӣ=== {{Қуттии ранг |ном=Ҳиногӣ |hex=E04A2F |r=224 |g=74 |b=47 |c=0 |m=67 |y=79 |k=12 |h=9 |s=79 |v=88 |тасвир=மருதாணி (HENNA).jpg |андозаи_тасвир=150px }} '''Сурхи ҳиногӣ''' як сурхи дурахшонест моил ба [[Норинҷӣ|норинҷӣ]], ки дар [[Сӯзанӣ|сӯзаниҳои]] тоҷикони [[Нурато]] ва [[Бухоро]] ба кор мебурданд. Номи он аз [[ҳино]] гирифта шудааст, зеро ранги он ба сурхии аз ҳино ҳосилшуда монанд аст.<ref>{{cite book |last=Sukhareva |first=O. A. |title=Suzani: Central Asian Decorative Embroidery |trans-title=Сӯзанӣ: гулдӯзии ороишии Осиёи Миёна |place=Tashkent |publisher=IICAS; SMI-ASIA |year=2011 |page=22 |editor-last1=Mustafayev |editor-first1=Sh. M. |editor-last2=Khakimov |editor-first2=A. A. |others=Мушовири бадеӣ ва тақризгар: R. Q. Qayumov }}</ref><ref name="DehkhodaHenna">{{cite web |title=حنائی |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/%D8%AD%D9%86%D8%A7%D8%A6%DB%8C |website=واژه‌یاب |work=لغت‌نامه دهخدا |language=fa}}</ref> {{Clear}} ===Лол=== {{Қуттии ранг |ном=Лол |hex=CB236B |r=203 |g=35 |b=107 |c=0 |m=83 |y=47 |k=20 |h=334 |s=83 |v=80 |тасвир=Calcite-Spinel-dtn37a.jpg |андозаи_тасвир=150px }} '''Сурхи лол''' ранги сурхи баста ва дурахшонест, ки номаш аз ранги [[Санги қиматбаҳо|санги қимматбаҳои]] [[Лаъл|лаъл]] (шакли арабишудаи лол) гирифта шудааст.<ref>{{Cite web |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/%D9%84%D8%B9%D9%84-3 |title=لعل |website=واژه‌یاب |work=لغت‌نامه دهخدا |language=fa |access-date=28 августи 2026 }}</ref> Ин ранг одатан сурхи каме [[Арғавонӣ|арғувонитоб]] буда, ба ранги баъзе навъҳои [[Ёқут|ёқут]] монанд аст.<ref>{{Cite web |url=https://www.gia.edu/spinel-quality-factor |title=Spinel Quality Factors |website=Gemological Institute of America |publisher=GIA |language=en |access-date=28 августи 2026 }}</ref> {{clear}} ===Рахш=== {{main|Рахш (ранг)}} {{Қуттии ранг |тасвир=Lusitano Hengst (132668445).jpeg |ном=Рахш |hex=954535 |r=149 |g=69 |b=53 |h=10 |s=64 |v=58 |андозаи_тасвир=250px }} '''Рахш''' — яке аз [[Тобишҳои қаҳваранг|тобишҳои ранги қаҳваранг]] буда, ба ранги сурх майл мекунад.<ref name="ChestnutColor">{{cite web |url=https://www.color-registry.org/color/chestnut |title=Chestnut Color – #954535 |website=Register of Color Names }}</ref> Дар [[Табиат|табиат]] ин ранг дар [[Пашм|пашми]] баъзе [[Асп|аспҳо]], [[Мӯй|мӯйи инсон]] ва меваи [[Шоҳбулут|шоҳбулут]] дида мешавад.<ref name="Paterson">{{cite book |last=Paterson |first=Ian |title=A Dictionary of Colour: A Lexicon of the Language of Colour |publisher=Thorogood Publishing |year=2003 }}</ref><ref name="HorseColor">{{cite web |url=https://msu-prod.dotcmscloud.com/resources/genetics_of_coat_color_of_horses_e0981 |title=Genetics of Coat Color of Horses |publisher=Michigan State University Extension }}</ref><ref name="ChestnutTree">{{cite web |url=https://www.woodlandtrust.org.uk/trees-woods-and-wildlife/british-trees/a-z-of-british-trees/sweet-chestnut/ |title=Sweet Chestnut (Castanea sativa) |publisher=Woodland Trust }}</ref> {{Clear}} ===Ақиқӣ=== {{main|Ақиқӣ}} {{Қуттии ранг |ном=Ақиқӣ |hex=B31B1B |r=179 |g=27 |b=27 |c=0 |m=85 |y=85 |k=30 |h=0 |s=85 |v=70 |тасвир=Carnelian sard (mineral specimen).jpg |андозаи_тасвир=240px }} '''Сурхи ақиқӣ''' яке аз тобишҳои ранги сурх буда, ба [[Норинҷӣ|норинҷӣ]] майл мекунад. Номи он аз санги [[ақиқ]] гирифта шудааст.<ref name="DehkhodaAqiq">{{cite web |title=عقیق |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/%D8%B9%D9%82%DB%8C%D9%82 |website=واژه‌یاب |work=لغت‌نامه دهخدا |language=fa}}</ref><ref name="AgateGem">{{cite web |title=Agate Gemstones |url=https://geology.com/gemstones/agate/ |last=King |first=Hobart M. |website=Geology.com |language=en}}</ref> {{Clear}} ===Гулгун=== {{Қуттии ранг |ном=Гулгун |hex=C21E56 |r=194 |g=30 |b=86 |c=0 |m=85 |y=56 |k=24 |h=340 |s=85 |v=76 |тасвир=A red rose with dewdrops 1.jpg |андозаи_тасвир=210px }} '''Гулгун''' яке аз тобишҳои ранги сурх буда, ба ранги гули [[садбарг]] монанд аст.<ref name="FarhangiGulgun">{{cite book |title=Фарҳанги тафсирии забони тоҷикӣ |volume=1 |editor=Сайфиддин Назарзода |publisher=Институти забон ва адабиёти ба номи Абӯабдулло Рӯдакӣ |place=Душанбе |year=2018 |page=350 |url=https://www.izar.tj/sites/default/files/field/jurnal/farkhangi_tafsirii_zaboni_tochiki_childi_1_dushanbe_-_2018.pdf |language=tg }}</ref><ref name="DehkhodaGulgun">{{cite web |title=گلگون |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/%DA%AF%D9%84%DA%AF%D9%88%D9%86 |website=واژه‌یاب |work=لغت‌نامه دهخدا |language=fa}}</ref> Дар адабиёти тоҷик ин калима барои тасвири рӯйи сурхтоб ва [[Шароби сурх|шароби сурх]] низ истифода мешавад. Масалан, «чеҳраи гулгун» ба рӯйи сурхтоб ва «бодаи гулгун» ба шароби сурх гуфта мешавад.<ref name="FarhangiGulgun"/><ref name="MirzoevGul">{{cite journal |last1=Мирзоев |first1=Сайфиддин |last2=Умарова |first2=Фирӯза |title=Фитоними гул ва нақши он дар сохтани калимаҳои мураккаб: дар пояи маводи достони «Юсуф ва Зулайхо»-и Абдураҳмони Ҷомӣ |journal=Суханшиносӣ |year=2024 |issue=1 (45) |page=111 |url=https://sukhanshinosi.iza.tj/sites/default/files/Book-sukhanshinosi/2024/sukhan_n1_2023.pdf |language=tg }}</ref> Калимаи [[Гулгуна|«гулгуна»]] низ аз ҳамин вожа гирифта шуда, ба сурхие гуфта мешавад, ки барои [[Сурхоби рухсора|ороиши рухсора]] истифода мешавад.<ref name="FarhangiGulgun"/><ref name="DehkhodaGulguna">{{cite web |title=گلگونه |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/%DA%AF%D9%84%DA%AF%D9%88%D9%86%D9%87 |website=واژه‌یاب |work=لغت‌نامه دهخدا |language=fa}}</ref> Ин вожа дар ашъори [[Рӯдакӣ|Абӯабдуллоҳи Рӯдакӣ]] низ омадааст: {{quote|Самоъу бодаи гулгун ва лӯъбатон чу моҳ,<br>Агар фаришта бибинад, дарафтад дар чоҳ.<ref>{{cite web |url=https://ganjoor.net/roodaki/baghimande/sh104 |title=Рӯдакӣ — Қасидаҳо ва қитъаҳо, №104 |website=Ганҷур |language=fa }}</ref>}} Дар ин байт «бодаи гулгун» ба маънои шароби сурх аст. {{Clear}} ==Адабиёт== {{reflist}} {{Тобишҳои сурх}} {{Гурӯҳбандии рангҳо}} 6brjaca7id94mq5vrde4vibofpdisto 1493056 1493050 2026-11-08T13:36:46Z Zosya95 54344 /* Рахш */ 1493056 wikitext text/x-wiki {{Қуттии ранг | ном=Сурх | тасвир=Shades of Red.svg | hex=FF0000 | дарозии мавҷ=~630–740<ref>Thomas J. Bruno, Paris D. N. Svoronos. ''CRC Handbook of Fundamental Spectroscopic Correlation Charts.'' CRC Press, 2005.<br />[http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/vision/specol.html#c1 Color</ref> | басомад=~480–405 }} '''[[Сурх|Ранги сурх]]''' вобаста ба [[Серии ранг|серрангӣ]] ва [[Равшанӣ|равшанӣ]] метавонад тобишҳои гуногун дошта бошад. Бо омехтани [[Сафед|сафед]] [[Сурх|сурх]] равшантар ва бо омехтани [[Сиёҳ|сиёҳ]] тиратар мешавад.<ref name="ColorBrightness">{{cite web |title=Color Brightness |url=https://www.filmmakersacademy.com/glossary/color-brightness/ |website=Filmmakers Academy |date=16 July 2021 |language=en}}</ref> Дар [[Забони тоҷикӣ|забони тоҷикӣ]] тобишҳои ранг дар [[Гӯйиш|гӯйишҳои]] ноҳияҳои гуногун ба тарзҳои мухталиф ифода мешаванд. Масалан, тобиши аз сурхи холис равшантарро чунин меноманд: * сурхи '''рӯшан''' ([[Ноҳияи Ашт|Ашт]], [[Исфара]])<ref name="pitfi">{{cite journal |title=Паёмномаи фарҳанг |publisher=Пажӯҳишгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон |year=2020 |issue=1 (49) |page=7 |url=https://www.pitfi.tj/sites/default/files/payomnomai_farhang/payomnomai_farhang_2020_01.pdf }}</ref> * сурхи '''сафедхеста''' ([[Панҷ (шаҳрак)|Панҷ]])<ref name="pitfi" /> * сурхи '''паст''' ([[Хуҷанд]], [[Истаравшан]]) * сурхи '''беранг''' ([[Леваканд|Левакант]])<ref name="pitfi" /> Тобиши аз сурхи асосӣ тиратарро чунин меноманд: * сурхи '''баланд''' ([[Исфара]], [[Хуҷанд]], [[Истаравшан]], [[Самарқанд]])<ref name="pitfi" /> * сурхи '''банур''' ([[Ноҳияи Ашт|Ашт]])<ref name="pitfi" /> * сурхи '''сияҳдуқ''' ([[Восеъ]], [[Кӯлоб]], [[Панҷ (шаҳрак)|Панҷ]])<ref name="pitfi" /> * сурхи '''сиёҳдиқ''' ([[Леваканд|Левакант]])<ref name="pitfi" /> * сурхи '''баста''' ([[Истаравшан]]) * сурхи '''сияҳлош''' ([[Панҷ (шаҳрак)|Панҷ]])<ref name="pitfi" /> * сурхи '''сиёҳхеста''' ([[Қубодиён]], [[Тоҷикобод]])<ref name="pitfi" /> ==Дар системаҳои рангӣ== ===Сурх (RGB)=== {{Қуттии ранг |ном=Сурх (RGB) |тасвир=Synthese+.svg |андозаи_тасвир=200px |hex=FF0000 |r=255 |g=0 |b=0 |c=0 |m=100 |y=100 |k=0 |h=0 |s=100 |v=100 }} Сурхи [[Модели рангии RGB|модели RGB]] ин дурахшонтарин ранги сурхест, ки [[монитори компютер]] намоиш дода метавонад. Ин ранг ба сурхи норинҷитоби [[ранги спектрӣ]] наздик мебошад. Сурх ('''R''' - red) дар модели рангии RGB дар баробари [[сабз]] ('''G''' - green) ва [[кабуд]] ('''B''' - blue) яке аз се [[ранги асосӣ|ранги асосии]] [[Нур|нур]] ба шумор меравад.<ref name="css3-color">[https://www.w3.org/TR/css3-color/#html4 W3C TR CSS3 Color Module, HTML4 color keywords]. W3C. (майи 2003). 16 сентябри 2008 санҷида шуд.</ref> {{Clear}} ===Сурх (CMYK)=== {{Қуттии ранг |ном=Сурх (CMYK) |тасвир=SubtractiveColor.svg |андозаи_тасвир=200px |hex=ED1B24 |r=237 |g=27 |b=36 |c=0 |m=89 |y=85 |k=7 |h=357 |s=89 |v=93 }} Сурхи [[Модели рангии CMYK|модели CMYK]] ранги сурхест, ки дар [[Чоп|чоп]] бо [[Омезиши рангҳо|омехтани]] миқдори баробари [[Арғавонӣ|арғавонӣ]] ва [[Зард|зард]] ҳосил мешавад. Ин ранг ба [[Тобишҳои сурх#Сурх (RGB)|сурхи равшани экран]] монанд аст, вале дурахши камтар дорад.<ref>[https://web.archive.org/web/20070310213952/http://www.tintbook.com/ CMYK]</ref> {{Clear}} ===Сурх (Crayola)=== {{Қуттии ранг |ном=Сурх (Crayola) |hex=ED0A3F |r=237 |g=10 |b=63 |c=0 |m=96 |y=73 |k=7 |h=346 |s=96 |v=93 |тасвир=Crayola-Red.jpg |андозаи_тасвир=200px }} Ин ранг ранги сурхи [[Қалами ранга|қаламҳои рангаи]] [[Crayola]] мебошад.<ref name="CrayolaRed">{{cite web |title=Where did the brand name Crayola originate? |url=https://www.crayola.com/FAQs/where-did-the-brand-name-crayola-originate-FAQ |website=Crayola |language=en}}</ref> {{Clear}} ===Сурх (Pantone)=== {{Қуттии ранг |hex=ED2839 |ном=Сурх (Pantone) |тасвир=Paroc Red Pantone 185.svg |r=237 |g=40 |b=57 |c=0 |m=83 |y=76 |k=7 |h=355 |s=83 |v=93 }} Сурхи [[Pantone]] ин рангест аз рӯйхати рангҳои Pantone Textile Paper eXtended (TPX), ки бо рақами 032M — Red сабт шудааст.<ref name="Pantone TPX">{{Cite web |url=http://www.pantone.com/pages/pantone/colorfinder.aspx |title=Pantone TPX |accessdate=2026-08-29 |archivedate=2015-09-10 |archiveurl=http://webarchive.loc.gov/all/20150910082906/http://www.pantone.com/pages/pantone/colorfinder.aspx }}</ref><ref>Type the word "Red" into the indicated window on the Pantone Color Finder and the color will appear.</ref> {{Clear}} ==Гуногунии ранги сурх== Ранги сурхро метавон ҳамчун номи умумии як гурӯҳи [[Ранг|рангҳо]] донист, ки тобишҳои гуногунро дар бар мегирад. Одамон аз қадим пай бурдаанд, ки ҳамаи сурхҳо яксон нестанд ва ба бисёр тобишҳои сурх номҳои хосро додаанд.<ref name="DehkhodaRed">{{cite web |title=سرخ |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/%D8%B3%D8%B1%D8%AE-2 |website=واژه‌یاب |work=لغت‌نامه دهخدا |language=fa}}</ref> ===Қирмизӣ=== {{Main article|Қирмизӣ}} {{Қуттии ранг |ном=Қирмизӣ |тасвир=Maple Leaf Red Ground 2000px.jpg |hex=DC143C |r=220 |g=20 |b=60 |c=0 |m=91 |y=73 |k=14 |h=348 |s=91 |v=86 |андозаи_тасвир=150px }} '''Қирмизӣ''' ранги сурхи баста ва тираест, ки каме [[Кабуд|кабуд]] ё [[Бунафш|бунафш]] дорад ва аз ин сабаб андаке ба [[Сафсар|сафсар]] моил мешавад. Дар [[Чархи ранг|чархи рангҳои]] [[Модели рангии RGB|RGB]] он байни ранги [[гулобӣ (ранг)|гулобию]] сурх ва дар чархи рангҳои [[Модели рангии RYB|RYB]] байни [[Арғавонӣ|арғавонӣ]] ва сурх ҷойгир аст.<ref name="CSSCrimson">{{cite web |title=CSS Color Module Level 3 |url=https://www.w3.org/TR/css-color-3/ |publisher=World Wide Web Consortium |language=en}}</ref><ref name="CambridgeCrimson">{{cite web |title=Crimson |url=https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/crimson |website=Cambridge Dictionary |publisher=Cambridge University Press |language=en}}</ref> {{Clear}} ===Лолагӣ=== {{Қуттии ранг |ном=Лолагӣ |hex=DC343B |r=220 |g=52 |b=59 |c=0 |m=76 |y=73 |k=14 |h=358 |s=76 |v=86 |тасвир=Red poppies vertical.jpg |андозаи_тасвир=200px }} '''Сурхи лолагӣ''' дар Ҳисор, Норак, Левакант ба кор бурда мешавад.<ref name="pitfi" /> {{Clear}} ===Гулнорӣ=== {{Қуттии ранг |ном=Гулнорӣ |hex=FF6347 |r=255 |g=99 |b=71 |c=0 |m=61 |y=72 |k=0 |h=9 |s=72 |v=100 |тасвир=Granatapfelblüte 3.jpg |андозаи_тасвир=250px }} '''Сурхи гулнориро''' ҳунармандони [[Тоҷикобод]] дар ороиш ва [[Гулдӯзӣ|гулдӯзӣ]] ба кор мебаранд. Номи ин ранг аз ранги [[Гул|гули]] [[Анор|анор]] гирифта шуда, ба сурхи равшани [[Норинҷӣ|норинҷитоб]] майл мекунад.<ref name="pitfi" /><ref name="DehkhodaGulnar">{{cite web |title=گلنار |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/%DA%AF%D9%84%D9%86%D8%A7%D8%B1-2 |website=واژه‌یاب |work=لغت‌نامه دهخدا |language=fa}}</ref> {{Clear}} ===Ҳиногӣ=== {{Қуттии ранг |ном=Ҳиногӣ |hex=E04A2F |r=224 |g=74 |b=47 |c=0 |m=67 |y=79 |k=12 |h=9 |s=79 |v=88 |тасвир=மருதாணி (HENNA).jpg |андозаи_тасвир=150px }} '''Сурхи ҳиногӣ''' як сурхи дурахшонест моил ба [[Норинҷӣ|норинҷӣ]], ки дар [[Сӯзанӣ|сӯзаниҳои]] тоҷикони [[Нурато]] ва [[Бухоро]] ба кор мебурданд. Номи он аз [[ҳино]] гирифта шудааст, зеро ранги он ба сурхии аз ҳино ҳосилшуда монанд аст.<ref>{{cite book |last=Sukhareva |first=O. A. |title=Suzani: Central Asian Decorative Embroidery |trans-title=Сӯзанӣ: гулдӯзии ороишии Осиёи Миёна |place=Tashkent |publisher=IICAS; SMI-ASIA |year=2011 |page=22 |editor-last1=Mustafayev |editor-first1=Sh. M. |editor-last2=Khakimov |editor-first2=A. A. |others=Мушовири бадеӣ ва тақризгар: R. Q. Qayumov }}</ref><ref name="DehkhodaHenna">{{cite web |title=حنائی |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/%D8%AD%D9%86%D8%A7%D8%A6%DB%8C |website=واژه‌یاب |work=لغت‌نامه دهخدا |language=fa}}</ref> {{Clear}} ===Лол=== {{Қуттии ранг |ном=Лол |hex=CB236B |r=203 |g=35 |b=107 |c=0 |m=83 |y=47 |k=20 |h=334 |s=83 |v=80 |тасвир=Calcite-Spinel-dtn37a.jpg |андозаи_тасвир=150px }} '''Сурхи лол''' ранги сурхи баста ва дурахшонест, ки номаш аз ранги [[Санги қиматбаҳо|санги қимматбаҳои]] [[Лаъл|лаъл]] (шакли арабишудаи лол) гирифта шудааст.<ref>{{Cite web |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/%D9%84%D8%B9%D9%84-3 |title=لعل |website=واژه‌یاب |work=لغت‌نامه دهخدا |language=fa |access-date=28 августи 2026 }}</ref> Ин ранг одатан сурхи каме [[Арғавонӣ|арғувонитоб]] буда, ба ранги баъзе навъҳои [[Ёқут|ёқут]] монанд аст.<ref>{{Cite web |url=https://www.gia.edu/spinel-quality-factor |title=Spinel Quality Factors |website=Gemological Institute of America |publisher=GIA |language=en |access-date=28 августи 2026 }}</ref> {{clear}} ===Рахш=== {{main|Рахш (ранг)}} {{Қуттии ранг |тасвир = Lusitano Hengst (132668445).jpeg |ном = Рахш |hex = 954535 |r = 149 |g = 69 |b = 53 |c = 0 |m = 54 |y = 64 |k = 42 |h = 10 |s = 64 |v = 58 |андозаи_тасвир=250px }} '''Рахш''' — яке аз [[Тобишҳои қаҳваранг|тобишҳои ранги қаҳваранг]] буда, ба ранги сурх майл мекунад.<ref name="ChestnutColor">{{cite web |url=https://www.color-registry.org/color/chestnut |title=Chestnut Color – #954535 |website=Register of Color Names }}</ref> Дар [[Табиат|табиат]] ин ранг дар [[Пашм|пашми]] баъзе [[Асп|аспҳо]], [[Мӯй|мӯйи инсон]] ва меваи [[Шоҳбулут|шоҳбулут]] дида мешавад.<ref name="Paterson">{{cite book |last=Paterson |first=Ian |title=A Dictionary of Colour: A Lexicon of the Language of Colour |publisher=Thorogood Publishing |year=2003 }}</ref><ref name="HorseColor">{{cite web |url=https://msu-prod.dotcmscloud.com/resources/genetics_of_coat_color_of_horses_e0981 |title=Genetics of Coat Color of Horses |publisher=Michigan State University Extension }}</ref><ref name="ChestnutTree">{{cite web |url=https://www.woodlandtrust.org.uk/trees-woods-and-wildlife/british-trees/a-z-of-british-trees/sweet-chestnut/ |title=Sweet Chestnut (Castanea sativa) |publisher=Woodland Trust }}</ref> {{Clear}} ===Ақиқӣ=== {{main|Ақиқӣ}} {{Қуттии ранг |ном=Ақиқӣ |hex=B31B1B |r=179 |g=27 |b=27 |c=0 |m=85 |y=85 |k=30 |h=0 |s=85 |v=70 |тасвир=Carnelian sard (mineral specimen).jpg |андозаи_тасвир=240px }} '''Сурхи ақиқӣ''' яке аз тобишҳои ранги сурх буда, ба [[Норинҷӣ|норинҷӣ]] майл мекунад. Номи он аз санги [[ақиқ]] гирифта шудааст.<ref name="DehkhodaAqiq">{{cite web |title=عقیق |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/%D8%B9%D9%82%DB%8C%D9%82 |website=واژه‌یاب |work=لغت‌نامه دهخدا |language=fa}}</ref><ref name="AgateGem">{{cite web |title=Agate Gemstones |url=https://geology.com/gemstones/agate/ |last=King |first=Hobart M. |website=Geology.com |language=en}}</ref> {{Clear}} ===Гулгун=== {{Қуттии ранг |ном=Гулгун |hex=C21E56 |r=194 |g=30 |b=86 |c=0 |m=85 |y=56 |k=24 |h=340 |s=85 |v=76 |тасвир=A red rose with dewdrops 1.jpg |андозаи_тасвир=210px }} '''Гулгун''' яке аз тобишҳои ранги сурх буда, ба ранги гули [[садбарг]] монанд аст.<ref name="FarhangiGulgun">{{cite book |title=Фарҳанги тафсирии забони тоҷикӣ |volume=1 |editor=Сайфиддин Назарзода |publisher=Институти забон ва адабиёти ба номи Абӯабдулло Рӯдакӣ |place=Душанбе |year=2018 |page=350 |url=https://www.izar.tj/sites/default/files/field/jurnal/farkhangi_tafsirii_zaboni_tochiki_childi_1_dushanbe_-_2018.pdf |language=tg }}</ref><ref name="DehkhodaGulgun">{{cite web |title=گلگون |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/%DA%AF%D9%84%DA%AF%D9%88%D9%86 |website=واژه‌یاب |work=لغت‌نامه دهخدا |language=fa}}</ref> Дар адабиёти тоҷик ин калима барои тасвири рӯйи сурхтоб ва [[Шароби сурх|шароби сурх]] низ истифода мешавад. Масалан, «чеҳраи гулгун» ба рӯйи сурхтоб ва «бодаи гулгун» ба шароби сурх гуфта мешавад.<ref name="FarhangiGulgun"/><ref name="MirzoevGul">{{cite journal |last1=Мирзоев |first1=Сайфиддин |last2=Умарова |first2=Фирӯза |title=Фитоними гул ва нақши он дар сохтани калимаҳои мураккаб: дар пояи маводи достони «Юсуф ва Зулайхо»-и Абдураҳмони Ҷомӣ |journal=Суханшиносӣ |year=2024 |issue=1 (45) |page=111 |url=https://sukhanshinosi.iza.tj/sites/default/files/Book-sukhanshinosi/2024/sukhan_n1_2023.pdf |language=tg }}</ref> Калимаи [[Гулгуна|«гулгуна»]] низ аз ҳамин вожа гирифта шуда, ба сурхие гуфта мешавад, ки барои [[Сурхоби рухсора|ороиши рухсора]] истифода мешавад.<ref name="FarhangiGulgun"/><ref name="DehkhodaGulguna">{{cite web |title=گلگونه |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/%DA%AF%D9%84%DA%AF%D9%88%D9%86%D9%87 |website=واژه‌یاب |work=لغت‌نامه دهخدا |language=fa}}</ref> Ин вожа дар ашъори [[Рӯдакӣ|Абӯабдуллоҳи Рӯдакӣ]] низ омадааст: {{quote|Самоъу бодаи гулгун ва лӯъбатон чу моҳ,<br>Агар фаришта бибинад, дарафтад дар чоҳ.<ref>{{cite web |url=https://ganjoor.net/roodaki/baghimande/sh104 |title=Рӯдакӣ — Қасидаҳо ва қитъаҳо, №104 |website=Ганҷур |language=fa }}</ref>}} Дар ин байт «бодаи гулгун» ба маънои шароби сурх аст. {{Clear}} ==Адабиёт== {{reflist}} {{Тобишҳои сурх}} {{Гурӯҳбандии рангҳо}} j0tba45icpt2kpu7di4p4owke53z0eg 1493075 1493056 2026-11-08T14:19:22Z Zosya95 54344 /* Гулгун */ 1493075 wikitext text/x-wiki {{Қуттии ранг | ном=Сурх | тасвир=Shades of Red.svg | hex=FF0000 | дарозии мавҷ=~630–740<ref>Thomas J. Bruno, Paris D. N. Svoronos. ''CRC Handbook of Fundamental Spectroscopic Correlation Charts.'' CRC Press, 2005.<br />[http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/vision/specol.html#c1 Color</ref> | басомад=~480–405 }} '''[[Сурх|Ранги сурх]]''' вобаста ба [[Серии ранг|серрангӣ]] ва [[Равшанӣ|равшанӣ]] метавонад тобишҳои гуногун дошта бошад. Бо омехтани [[Сафед|сафед]] [[Сурх|сурх]] равшантар ва бо омехтани [[Сиёҳ|сиёҳ]] тиратар мешавад.<ref name="ColorBrightness">{{cite web |title=Color Brightness |url=https://www.filmmakersacademy.com/glossary/color-brightness/ |website=Filmmakers Academy |date=16 July 2021 |language=en}}</ref> Дар [[Забони тоҷикӣ|забони тоҷикӣ]] тобишҳои ранг дар [[Гӯйиш|гӯйишҳои]] ноҳияҳои гуногун ба тарзҳои мухталиф ифода мешаванд. Масалан, тобиши аз сурхи холис равшантарро чунин меноманд: * сурхи '''рӯшан''' ([[Ноҳияи Ашт|Ашт]], [[Исфара]])<ref name="pitfi">{{cite journal |title=Паёмномаи фарҳанг |publisher=Пажӯҳишгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон |year=2020 |issue=1 (49) |page=7 |url=https://www.pitfi.tj/sites/default/files/payomnomai_farhang/payomnomai_farhang_2020_01.pdf }}</ref> * сурхи '''сафедхеста''' ([[Панҷ (шаҳрак)|Панҷ]])<ref name="pitfi" /> * сурхи '''паст''' ([[Хуҷанд]], [[Истаравшан]]) * сурхи '''беранг''' ([[Леваканд|Левакант]])<ref name="pitfi" /> Тобиши аз сурхи асосӣ тиратарро чунин меноманд: * сурхи '''баланд''' ([[Исфара]], [[Хуҷанд]], [[Истаравшан]], [[Самарқанд]])<ref name="pitfi" /> * сурхи '''банур''' ([[Ноҳияи Ашт|Ашт]])<ref name="pitfi" /> * сурхи '''сияҳдуқ''' ([[Восеъ]], [[Кӯлоб]], [[Панҷ (шаҳрак)|Панҷ]])<ref name="pitfi" /> * сурхи '''сиёҳдиқ''' ([[Леваканд|Левакант]])<ref name="pitfi" /> * сурхи '''баста''' ([[Истаравшан]]) * сурхи '''сияҳлош''' ([[Панҷ (шаҳрак)|Панҷ]])<ref name="pitfi" /> * сурхи '''сиёҳхеста''' ([[Қубодиён]], [[Тоҷикобод]])<ref name="pitfi" /> ==Дар системаҳои рангӣ== ===Сурх (RGB)=== {{Қуттии ранг |ном=Сурх (RGB) |тасвир=Synthese+.svg |андозаи_тасвир=200px |hex=FF0000 |r=255 |g=0 |b=0 |c=0 |m=100 |y=100 |k=0 |h=0 |s=100 |v=100 }} Сурхи [[Модели рангии RGB|модели RGB]] ин дурахшонтарин ранги сурхест, ки [[монитори компютер]] намоиш дода метавонад. Ин ранг ба сурхи норинҷитоби [[ранги спектрӣ]] наздик мебошад. Сурх ('''R''' - red) дар модели рангии RGB дар баробари [[сабз]] ('''G''' - green) ва [[кабуд]] ('''B''' - blue) яке аз се [[ранги асосӣ|ранги асосии]] [[Нур|нур]] ба шумор меравад.<ref name="css3-color">[https://www.w3.org/TR/css3-color/#html4 W3C TR CSS3 Color Module, HTML4 color keywords]. W3C. (майи 2003). 16 сентябри 2008 санҷида шуд.</ref> {{Clear}} ===Сурх (CMYK)=== {{Қуттии ранг |ном=Сурх (CMYK) |тасвир=SubtractiveColor.svg |андозаи_тасвир=200px |hex=ED1B24 |r=237 |g=27 |b=36 |c=0 |m=89 |y=85 |k=7 |h=357 |s=89 |v=93 }} Сурхи [[Модели рангии CMYK|модели CMYK]] ранги сурхест, ки дар [[Чоп|чоп]] бо [[Омезиши рангҳо|омехтани]] миқдори баробари [[Арғавонӣ|арғавонӣ]] ва [[Зард|зард]] ҳосил мешавад. Ин ранг ба [[Тобишҳои сурх#Сурх (RGB)|сурхи равшани экран]] монанд аст, вале дурахши камтар дорад.<ref>[https://web.archive.org/web/20070310213952/http://www.tintbook.com/ CMYK]</ref> {{Clear}} ===Сурх (Crayola)=== {{Қуттии ранг |ном=Сурх (Crayola) |hex=ED0A3F |r=237 |g=10 |b=63 |c=0 |m=96 |y=73 |k=7 |h=346 |s=96 |v=93 |тасвир=Crayola-Red.jpg |андозаи_тасвир=200px }} Ин ранг ранги сурхи [[Қалами ранга|қаламҳои рангаи]] [[Crayola]] мебошад.<ref name="CrayolaRed">{{cite web |title=Where did the brand name Crayola originate? |url=https://www.crayola.com/FAQs/where-did-the-brand-name-crayola-originate-FAQ |website=Crayola |language=en}}</ref> {{Clear}} ===Сурх (Pantone)=== {{Қуттии ранг |hex=ED2839 |ном=Сурх (Pantone) |тасвир=Paroc Red Pantone 185.svg |r=237 |g=40 |b=57 |c=0 |m=83 |y=76 |k=7 |h=355 |s=83 |v=93 }} Сурхи [[Pantone]] ин рангест аз рӯйхати рангҳои Pantone Textile Paper eXtended (TPX), ки бо рақами 032M — Red сабт шудааст.<ref name="Pantone TPX">{{Cite web |url=http://www.pantone.com/pages/pantone/colorfinder.aspx |title=Pantone TPX |accessdate=2026-08-29 |archivedate=2015-09-10 |archiveurl=http://webarchive.loc.gov/all/20150910082906/http://www.pantone.com/pages/pantone/colorfinder.aspx }}</ref><ref>Type the word "Red" into the indicated window on the Pantone Color Finder and the color will appear.</ref> {{Clear}} ==Гуногунии ранги сурх== Ранги сурхро метавон ҳамчун номи умумии як гурӯҳи [[Ранг|рангҳо]] донист, ки тобишҳои гуногунро дар бар мегирад. Одамон аз қадим пай бурдаанд, ки ҳамаи сурхҳо яксон нестанд ва ба бисёр тобишҳои сурх номҳои хосро додаанд.<ref name="DehkhodaRed">{{cite web |title=سرخ |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/%D8%B3%D8%B1%D8%AE-2 |website=واژه‌یاب |work=لغت‌نامه دهخدا |language=fa}}</ref> ===Қирмизӣ=== {{Main article|Қирмизӣ}} {{Қуттии ранг |ном=Қирмизӣ |тасвир=Maple Leaf Red Ground 2000px.jpg |hex=DC143C |r=220 |g=20 |b=60 |c=0 |m=91 |y=73 |k=14 |h=348 |s=91 |v=86 |андозаи_тасвир=150px }} '''Қирмизӣ''' ранги сурхи баста ва тираест, ки каме [[Кабуд|кабуд]] ё [[Бунафш|бунафш]] дорад ва аз ин сабаб андаке ба [[Сафсар|сафсар]] моил мешавад. Дар [[Чархи ранг|чархи рангҳои]] [[Модели рангии RGB|RGB]] он байни ранги [[гулобӣ (ранг)|гулобию]] сурх ва дар чархи рангҳои [[Модели рангии RYB|RYB]] байни [[Арғавонӣ|арғавонӣ]] ва сурх ҷойгир аст.<ref name="CSSCrimson">{{cite web |title=CSS Color Module Level 3 |url=https://www.w3.org/TR/css-color-3/ |publisher=World Wide Web Consortium |language=en}}</ref><ref name="CambridgeCrimson">{{cite web |title=Crimson |url=https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/crimson |website=Cambridge Dictionary |publisher=Cambridge University Press |language=en}}</ref> {{Clear}} ===Лолагӣ=== {{Қуттии ранг |ном=Лолагӣ |hex=DC343B |r=220 |g=52 |b=59 |c=0 |m=76 |y=73 |k=14 |h=358 |s=76 |v=86 |тасвир=Red poppies vertical.jpg |андозаи_тасвир=200px }} '''Сурхи лолагӣ''' дар Ҳисор, Норак, Левакант ба кор бурда мешавад.<ref name="pitfi" /> {{Clear}} ===Гулнорӣ=== {{Қуттии ранг |ном=Гулнорӣ |hex=FF6347 |r=255 |g=99 |b=71 |c=0 |m=61 |y=72 |k=0 |h=9 |s=72 |v=100 |тасвир=Granatapfelblüte 3.jpg |андозаи_тасвир=250px }} '''Сурхи гулнориро''' ҳунармандони [[Тоҷикобод]] дар ороиш ва [[Гулдӯзӣ|гулдӯзӣ]] ба кор мебаранд. Номи ин ранг аз ранги [[Гул|гули]] [[Анор|анор]] гирифта шуда, ба сурхи равшани [[Норинҷӣ|норинҷитоб]] майл мекунад.<ref name="pitfi" /><ref name="DehkhodaGulnar">{{cite web |title=گلنار |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/%DA%AF%D9%84%D9%86%D8%A7%D8%B1-2 |website=واژه‌یاب |work=لغت‌نامه دهخدا |language=fa}}</ref> {{Clear}} ===Ҳиногӣ=== {{Қуттии ранг |ном=Ҳиногӣ |hex=E04A2F |r=224 |g=74 |b=47 |c=0 |m=67 |y=79 |k=12 |h=9 |s=79 |v=88 |тасвир=மருதாணி (HENNA).jpg |андозаи_тасвир=150px }} '''Сурхи ҳиногӣ''' як сурхи дурахшонест моил ба [[Норинҷӣ|норинҷӣ]], ки дар [[Сӯзанӣ|сӯзаниҳои]] тоҷикони [[Нурато]] ва [[Бухоро]] ба кор мебурданд. Номи он аз [[ҳино]] гирифта шудааст, зеро ранги он ба сурхии аз ҳино ҳосилшуда монанд аст.<ref>{{cite book |last=Sukhareva |first=O. A. |title=Suzani: Central Asian Decorative Embroidery |trans-title=Сӯзанӣ: гулдӯзии ороишии Осиёи Миёна |place=Tashkent |publisher=IICAS; SMI-ASIA |year=2011 |page=22 |editor-last1=Mustafayev |editor-first1=Sh. M. |editor-last2=Khakimov |editor-first2=A. A. |others=Мушовири бадеӣ ва тақризгар: R. Q. Qayumov }}</ref><ref name="DehkhodaHenna">{{cite web |title=حنائی |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/%D8%AD%D9%86%D8%A7%D8%A6%DB%8C |website=واژه‌یاب |work=لغت‌نامه دهخدا |language=fa}}</ref> {{Clear}} ===Лол=== {{Қуттии ранг |ном=Лол |hex=CB236B |r=203 |g=35 |b=107 |c=0 |m=83 |y=47 |k=20 |h=334 |s=83 |v=80 |тасвир=Calcite-Spinel-dtn37a.jpg |андозаи_тасвир=150px }} '''Сурхи лол''' ранги сурхи баста ва дурахшонест, ки номаш аз ранги [[Санги қиматбаҳо|санги қимматбаҳои]] [[Лаъл|лаъл]] (шакли арабишудаи лол) гирифта шудааст.<ref>{{Cite web |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/%D9%84%D8%B9%D9%84-3 |title=لعل |website=واژه‌یاب |work=لغت‌نامه دهخدا |language=fa |access-date=28 августи 2026 }}</ref> Ин ранг одатан сурхи каме [[Арғавонӣ|арғувонитоб]] буда, ба ранги баъзе навъҳои [[Ёқут|ёқут]] монанд аст.<ref>{{Cite web |url=https://www.gia.edu/spinel-quality-factor |title=Spinel Quality Factors |website=Gemological Institute of America |publisher=GIA |language=en |access-date=28 августи 2026 }}</ref> {{clear}} ===Рахш=== {{main|Рахш (ранг)}} {{Қуттии ранг |тасвир = Lusitano Hengst (132668445).jpeg |ном = Рахш |hex = 954535 |r = 149 |g = 69 |b = 53 |c = 0 |m = 54 |y = 64 |k = 42 |h = 10 |s = 64 |v = 58 |андозаи_тасвир=250px }} '''Рахш''' — яке аз [[Тобишҳои қаҳваранг|тобишҳои ранги қаҳваранг]] буда, ба ранги сурх майл мекунад.<ref name="ChestnutColor">{{cite web |url=https://www.color-registry.org/color/chestnut |title=Chestnut Color – #954535 |website=Register of Color Names }}</ref> Дар [[Табиат|табиат]] ин ранг дар [[Пашм|пашми]] баъзе [[Асп|аспҳо]], [[Мӯй|мӯйи инсон]] ва меваи [[Шоҳбулут|шоҳбулут]] дида мешавад.<ref name="Paterson">{{cite book |last=Paterson |first=Ian |title=A Dictionary of Colour: A Lexicon of the Language of Colour |publisher=Thorogood Publishing |year=2003 }}</ref><ref name="HorseColor">{{cite web |url=https://msu-prod.dotcmscloud.com/resources/genetics_of_coat_color_of_horses_e0981 |title=Genetics of Coat Color of Horses |publisher=Michigan State University Extension }}</ref><ref name="ChestnutTree">{{cite web |url=https://www.woodlandtrust.org.uk/trees-woods-and-wildlife/british-trees/a-z-of-british-trees/sweet-chestnut/ |title=Sweet Chestnut (Castanea sativa) |publisher=Woodland Trust }}</ref> {{Clear}} ===Ақиқӣ=== {{main|Ақиқӣ}} {{Қуттии ранг |ном=Ақиқӣ |hex=B31B1B |r=179 |g=27 |b=27 |c=0 |m=85 |y=85 |k=30 |h=0 |s=85 |v=70 |тасвир=Carnelian sard (mineral specimen).jpg |андозаи_тасвир=240px }} '''Сурхи ақиқӣ''' яке аз тобишҳои ранги сурх буда, ба [[Норинҷӣ|норинҷӣ]] майл мекунад. Номи он аз санги [[ақиқ]] гирифта шудааст.<ref name="DehkhodaAqiq">{{cite web |title=عقیق |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/%D8%B9%D9%82%DB%8C%D9%82 |website=واژه‌یاب |work=لغت‌نامه دهخدا |language=fa}}</ref><ref name="AgateGem">{{cite web |title=Agate Gemstones |url=https://geology.com/gemstones/agate/ |last=King |first=Hobart M. |website=Geology.com |language=en}}</ref> {{Clear}} ===Гулгун=== {{Қуттии ранг |ном=Гулгун |hex=C21E56 |r=194 |g=30 |b=86 |c=0 |m=85 |y=56 |k=24 |h=340 |s=85 |v=76 |тасвир=A red rose with dewdrops 1.jpg |андозаи_тасвир=230px }} '''Гулгун''' яке аз тобишҳои ранги сурх буда, ба ранги гули [[садбарг]] монанд аст.<ref name="FarhangiGulgun">{{cite book |title=Фарҳанги тафсирии забони тоҷикӣ |volume=1 |editor=Сайфиддин Назарзода |publisher=Институти забон ва адабиёти ба номи Абӯабдулло Рӯдакӣ |place=Душанбе |year=2018 |page=350 |url=https://www.izar.tj/sites/default/files/field/jurnal/farkhangi_tafsirii_zaboni_tochiki_childi_1_dushanbe_-_2018.pdf |language=tg }}</ref><ref name="DehkhodaGulgun">{{cite web |title=گلگون |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/%DA%AF%D9%84%DA%AF%D9%88%D9%86 |website=واژه‌یاب |work=لغت‌نامه دهخدا |language=fa}}</ref> Дар адабиёти тоҷик ин калима барои тасвири рӯйи сурхтоб ва [[Шароби сурх|шароби сурх]] низ истифода мешавад. Масалан, «чеҳраи гулгун» ба рӯйи сурхтоб ва «бодаи гулгун» ба шароби сурх гуфта мешавад.<ref name="FarhangiGulgun"/><ref name="MirzoevGul">{{cite journal |last1=Мирзоев |first1=Сайфиддин |last2=Умарова |first2=Фирӯза |title=Фитоними гул ва нақши он дар сохтани калимаҳои мураккаб: дар пояи маводи достони «Юсуф ва Зулайхо»-и Абдураҳмони Ҷомӣ |journal=Суханшиносӣ |year=2024 |issue=1 (45) |page=111 |url=https://sukhanshinosi.iza.tj/sites/default/files/Book-sukhanshinosi/2024/sukhan_n1_2023.pdf |language=tg }}</ref> Калимаи [[Гулгуна|«гулгуна»]] низ аз ҳамин вожа гирифта шуда, ба сурхие гуфта мешавад, ки барои [[Сурхоби рухсора|ороиши рухсора]] истифода мешавад.<ref name="FarhangiGulgun"/><ref name="DehkhodaGulguna">{{cite web |title=گلگونه |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/%DA%AF%D9%84%DA%AF%D9%88%D9%86%D9%87 |website=واژه‌یاب |work=لغت‌نامه دهخدا |language=fa}}</ref> Ин вожа дар ашъори [[Рӯдакӣ|Абӯабдуллоҳи Рӯдакӣ]] низ омадааст: {{quote|Самоъу бодаи гулгун ва лӯъбатон чу моҳ,<br>Агар фаришта бибинад, дарафтад дар чоҳ.<ref>{{cite web |url=https://ganjoor.net/roodaki/baghimande/sh104 |title=Рӯдакӣ — Қасидаҳо ва қитъаҳо, №104 |website=Ганҷур |language=fa }}</ref>}} Дар ин байт «бодаи гулгун» ба маънои шароби сурх аст. {{Clear}} ==Адабиёт== {{reflist}} {{Тобишҳои сурх}} {{Гурӯҳбандии рангҳо}} e71i3qxkyz4kslqmty2gfdca2e83vto 1493076 1493075 2026-11-08T14:26:11Z Zosya95 54344 /* Гулгун */ 1493076 wikitext text/x-wiki {{Қуттии ранг | ном=Сурх | тасвир=Shades of Red.svg | hex=FF0000 | дарозии мавҷ=~630–740<ref>Thomas J. Bruno, Paris D. N. Svoronos. ''CRC Handbook of Fundamental Spectroscopic Correlation Charts.'' CRC Press, 2005.<br />[http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/vision/specol.html#c1 Color</ref> | басомад=~480–405 }} '''[[Сурх|Ранги сурх]]''' вобаста ба [[Серии ранг|серрангӣ]] ва [[Равшанӣ|равшанӣ]] метавонад тобишҳои гуногун дошта бошад. Бо омехтани [[Сафед|сафед]] [[Сурх|сурх]] равшантар ва бо омехтани [[Сиёҳ|сиёҳ]] тиратар мешавад.<ref name="ColorBrightness">{{cite web |title=Color Brightness |url=https://www.filmmakersacademy.com/glossary/color-brightness/ |website=Filmmakers Academy |date=16 July 2021 |language=en}}</ref> Дар [[Забони тоҷикӣ|забони тоҷикӣ]] тобишҳои ранг дар [[Гӯйиш|гӯйишҳои]] ноҳияҳои гуногун ба тарзҳои мухталиф ифода мешаванд. Масалан, тобиши аз сурхи холис равшантарро чунин меноманд: * сурхи '''рӯшан''' ([[Ноҳияи Ашт|Ашт]], [[Исфара]])<ref name="pitfi">{{cite journal |title=Паёмномаи фарҳанг |publisher=Пажӯҳишгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон |year=2020 |issue=1 (49) |page=7 |url=https://www.pitfi.tj/sites/default/files/payomnomai_farhang/payomnomai_farhang_2020_01.pdf }}</ref> * сурхи '''сафедхеста''' ([[Панҷ (шаҳрак)|Панҷ]])<ref name="pitfi" /> * сурхи '''паст''' ([[Хуҷанд]], [[Истаравшан]]) * сурхи '''беранг''' ([[Леваканд|Левакант]])<ref name="pitfi" /> Тобиши аз сурхи асосӣ тиратарро чунин меноманд: * сурхи '''баланд''' ([[Исфара]], [[Хуҷанд]], [[Истаравшан]], [[Самарқанд]])<ref name="pitfi" /> * сурхи '''банур''' ([[Ноҳияи Ашт|Ашт]])<ref name="pitfi" /> * сурхи '''сияҳдуқ''' ([[Восеъ]], [[Кӯлоб]], [[Панҷ (шаҳрак)|Панҷ]])<ref name="pitfi" /> * сурхи '''сиёҳдиқ''' ([[Леваканд|Левакант]])<ref name="pitfi" /> * сурхи '''баста''' ([[Истаравшан]]) * сурхи '''сияҳлош''' ([[Панҷ (шаҳрак)|Панҷ]])<ref name="pitfi" /> * сурхи '''сиёҳхеста''' ([[Қубодиён]], [[Тоҷикобод]])<ref name="pitfi" /> ==Дар системаҳои рангӣ== ===Сурх (RGB)=== {{Қуттии ранг |ном=Сурх (RGB) |тасвир=Synthese+.svg |андозаи_тасвир=200px |hex=FF0000 |r=255 |g=0 |b=0 |c=0 |m=100 |y=100 |k=0 |h=0 |s=100 |v=100 }} Сурхи [[Модели рангии RGB|модели RGB]] ин дурахшонтарин ранги сурхест, ки [[монитори компютер]] намоиш дода метавонад. Ин ранг ба сурхи норинҷитоби [[ранги спектрӣ]] наздик мебошад. Сурх ('''R''' - red) дар модели рангии RGB дар баробари [[сабз]] ('''G''' - green) ва [[кабуд]] ('''B''' - blue) яке аз се [[ранги асосӣ|ранги асосии]] [[Нур|нур]] ба шумор меравад.<ref name="css3-color">[https://www.w3.org/TR/css3-color/#html4 W3C TR CSS3 Color Module, HTML4 color keywords]. W3C. (майи 2003). 16 сентябри 2008 санҷида шуд.</ref> {{Clear}} ===Сурх (CMYK)=== {{Қуттии ранг |ном=Сурх (CMYK) |тасвир=SubtractiveColor.svg |андозаи_тасвир=200px |hex=ED1B24 |r=237 |g=27 |b=36 |c=0 |m=89 |y=85 |k=7 |h=357 |s=89 |v=93 }} Сурхи [[Модели рангии CMYK|модели CMYK]] ранги сурхест, ки дар [[Чоп|чоп]] бо [[Омезиши рангҳо|омехтани]] миқдори баробари [[Арғавонӣ|арғавонӣ]] ва [[Зард|зард]] ҳосил мешавад. Ин ранг ба [[Тобишҳои сурх#Сурх (RGB)|сурхи равшани экран]] монанд аст, вале дурахши камтар дорад.<ref>[https://web.archive.org/web/20070310213952/http://www.tintbook.com/ CMYK]</ref> {{Clear}} ===Сурх (Crayola)=== {{Қуттии ранг |ном=Сурх (Crayola) |hex=ED0A3F |r=237 |g=10 |b=63 |c=0 |m=96 |y=73 |k=7 |h=346 |s=96 |v=93 |тасвир=Crayola-Red.jpg |андозаи_тасвир=200px }} Ин ранг ранги сурхи [[Қалами ранга|қаламҳои рангаи]] [[Crayola]] мебошад.<ref name="CrayolaRed">{{cite web |title=Where did the brand name Crayola originate? |url=https://www.crayola.com/FAQs/where-did-the-brand-name-crayola-originate-FAQ |website=Crayola |language=en}}</ref> {{Clear}} ===Сурх (Pantone)=== {{Қуттии ранг |hex=ED2839 |ном=Сурх (Pantone) |тасвир=Paroc Red Pantone 185.svg |r=237 |g=40 |b=57 |c=0 |m=83 |y=76 |k=7 |h=355 |s=83 |v=93 }} Сурхи [[Pantone]] ин рангест аз рӯйхати рангҳои Pantone Textile Paper eXtended (TPX), ки бо рақами 032M — Red сабт шудааст.<ref name="Pantone TPX">{{Cite web |url=http://www.pantone.com/pages/pantone/colorfinder.aspx |title=Pantone TPX |accessdate=2026-08-29 |archivedate=2015-09-10 |archiveurl=http://webarchive.loc.gov/all/20150910082906/http://www.pantone.com/pages/pantone/colorfinder.aspx }}</ref><ref>Type the word "Red" into the indicated window on the Pantone Color Finder and the color will appear.</ref> {{Clear}} ==Гуногунии ранги сурх== Ранги сурхро метавон ҳамчун номи умумии як гурӯҳи [[Ранг|рангҳо]] донист, ки тобишҳои гуногунро дар бар мегирад. Одамон аз қадим пай бурдаанд, ки ҳамаи сурхҳо яксон нестанд ва ба бисёр тобишҳои сурх номҳои хосро додаанд.<ref name="DehkhodaRed">{{cite web |title=سرخ |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/%D8%B3%D8%B1%D8%AE-2 |website=واژه‌یاب |work=لغت‌نامه دهخدا |language=fa}}</ref> ===Қирмизӣ=== {{Main article|Қирмизӣ}} {{Қуттии ранг |ном=Қирмизӣ |тасвир=Maple Leaf Red Ground 2000px.jpg |hex=DC143C |r=220 |g=20 |b=60 |c=0 |m=91 |y=73 |k=14 |h=348 |s=91 |v=86 |андозаи_тасвир=150px }} '''Қирмизӣ''' ранги сурхи баста ва тираест, ки каме [[Кабуд|кабуд]] ё [[Бунафш|бунафш]] дорад ва аз ин сабаб андаке ба [[Сафсар|сафсар]] моил мешавад. Дар [[Чархи ранг|чархи рангҳои]] [[Модели рангии RGB|RGB]] он байни ранги [[гулобӣ (ранг)|гулобию]] сурх ва дар чархи рангҳои [[Модели рангии RYB|RYB]] байни [[Арғавонӣ|арғавонӣ]] ва сурх ҷойгир аст.<ref name="CSSCrimson">{{cite web |title=CSS Color Module Level 3 |url=https://www.w3.org/TR/css-color-3/ |publisher=World Wide Web Consortium |language=en}}</ref><ref name="CambridgeCrimson">{{cite web |title=Crimson |url=https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/crimson |website=Cambridge Dictionary |publisher=Cambridge University Press |language=en}}</ref> {{Clear}} ===Лолагӣ=== {{Қуттии ранг |ном=Лолагӣ |hex=DC343B |r=220 |g=52 |b=59 |c=0 |m=76 |y=73 |k=14 |h=358 |s=76 |v=86 |тасвир=Red poppies vertical.jpg |андозаи_тасвир=200px }} '''Сурхи лолагӣ''' дар Ҳисор, Норак, Левакант ба кор бурда мешавад.<ref name="pitfi" /> {{Clear}} ===Гулнорӣ=== {{Қуттии ранг |ном=Гулнорӣ |hex=FF6347 |r=255 |g=99 |b=71 |c=0 |m=61 |y=72 |k=0 |h=9 |s=72 |v=100 |тасвир=Granatapfelblüte 3.jpg |андозаи_тасвир=250px }} '''Сурхи гулнориро''' ҳунармандони [[Тоҷикобод]] дар ороиш ва [[Гулдӯзӣ|гулдӯзӣ]] ба кор мебаранд. Номи ин ранг аз ранги [[Гул|гули]] [[Анор|анор]] гирифта шуда, ба сурхи равшани [[Норинҷӣ|норинҷитоб]] майл мекунад.<ref name="pitfi" /><ref name="DehkhodaGulnar">{{cite web |title=گلنار |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/%DA%AF%D9%84%D9%86%D8%A7%D8%B1-2 |website=واژه‌یاب |work=لغت‌نامه دهخدا |language=fa}}</ref> {{Clear}} ===Ҳиногӣ=== {{Қуттии ранг |ном=Ҳиногӣ |hex=E04A2F |r=224 |g=74 |b=47 |c=0 |m=67 |y=79 |k=12 |h=9 |s=79 |v=88 |тасвир=மருதாணி (HENNA).jpg |андозаи_тасвир=150px }} '''Сурхи ҳиногӣ''' як сурхи дурахшонест моил ба [[Норинҷӣ|норинҷӣ]], ки дар [[Сӯзанӣ|сӯзаниҳои]] тоҷикони [[Нурато]] ва [[Бухоро]] ба кор мебурданд. Номи он аз [[ҳино]] гирифта шудааст, зеро ранги он ба сурхии аз ҳино ҳосилшуда монанд аст.<ref>{{cite book |last=Sukhareva |first=O. A. |title=Suzani: Central Asian Decorative Embroidery |trans-title=Сӯзанӣ: гулдӯзии ороишии Осиёи Миёна |place=Tashkent |publisher=IICAS; SMI-ASIA |year=2011 |page=22 |editor-last1=Mustafayev |editor-first1=Sh. M. |editor-last2=Khakimov |editor-first2=A. A. |others=Мушовири бадеӣ ва тақризгар: R. Q. Qayumov }}</ref><ref name="DehkhodaHenna">{{cite web |title=حنائی |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/%D8%AD%D9%86%D8%A7%D8%A6%DB%8C |website=واژه‌یاب |work=لغت‌نامه دهخدا |language=fa}}</ref> {{Clear}} ===Лол=== {{Қуттии ранг |ном=Лол |hex=CB236B |r=203 |g=35 |b=107 |c=0 |m=83 |y=47 |k=20 |h=334 |s=83 |v=80 |тасвир=Calcite-Spinel-dtn37a.jpg |андозаи_тасвир=150px }} '''Сурхи лол''' ранги сурхи баста ва дурахшонест, ки номаш аз ранги [[Санги қиматбаҳо|санги қимматбаҳои]] [[Лаъл|лаъл]] (шакли арабишудаи лол) гирифта шудааст.<ref>{{Cite web |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/%D9%84%D8%B9%D9%84-3 |title=لعل |website=واژه‌یاب |work=لغت‌نامه دهخدا |language=fa |access-date=28 августи 2026 }}</ref> Ин ранг одатан сурхи каме [[Арғавонӣ|арғувонитоб]] буда, ба ранги баъзе навъҳои [[Ёқут|ёқут]] монанд аст.<ref>{{Cite web |url=https://www.gia.edu/spinel-quality-factor |title=Spinel Quality Factors |website=Gemological Institute of America |publisher=GIA |language=en |access-date=28 августи 2026 }}</ref> {{clear}} ===Рахш=== {{main|Рахш (ранг)}} {{Қуттии ранг |тасвир = Lusitano Hengst (132668445).jpeg |ном = Рахш |hex = 954535 |r = 149 |g = 69 |b = 53 |c = 0 |m = 54 |y = 64 |k = 42 |h = 10 |s = 64 |v = 58 |андозаи_тасвир=250px }} '''Рахш''' — яке аз [[Тобишҳои қаҳваранг|тобишҳои ранги қаҳваранг]] буда, ба ранги сурх майл мекунад.<ref name="ChestnutColor">{{cite web |url=https://www.color-registry.org/color/chestnut |title=Chestnut Color – #954535 |website=Register of Color Names }}</ref> Дар [[Табиат|табиат]] ин ранг дар [[Пашм|пашми]] баъзе [[Асп|аспҳо]], [[Мӯй|мӯйи инсон]] ва меваи [[Шоҳбулут|шоҳбулут]] дида мешавад.<ref name="Paterson">{{cite book |last=Paterson |first=Ian |title=A Dictionary of Colour: A Lexicon of the Language of Colour |publisher=Thorogood Publishing |year=2003 }}</ref><ref name="HorseColor">{{cite web |url=https://msu-prod.dotcmscloud.com/resources/genetics_of_coat_color_of_horses_e0981 |title=Genetics of Coat Color of Horses |publisher=Michigan State University Extension }}</ref><ref name="ChestnutTree">{{cite web |url=https://www.woodlandtrust.org.uk/trees-woods-and-wildlife/british-trees/a-z-of-british-trees/sweet-chestnut/ |title=Sweet Chestnut (Castanea sativa) |publisher=Woodland Trust }}</ref> {{Clear}} ===Ақиқӣ=== {{main|Ақиқӣ}} {{Қуттии ранг |ном=Ақиқӣ |hex=B31B1B |r=179 |g=27 |b=27 |c=0 |m=85 |y=85 |k=30 |h=0 |s=85 |v=70 |тасвир=Carnelian sard (mineral specimen).jpg |андозаи_тасвир=240px }} '''Сурхи ақиқӣ''' яке аз тобишҳои ранги сурх буда, ба [[Норинҷӣ|норинҷӣ]] майл мекунад. Номи он аз санги [[ақиқ]] гирифта шудааст.<ref name="DehkhodaAqiq">{{cite web |title=عقیق |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/%D8%B9%D9%82%DB%8C%D9%82 |website=واژه‌یاب |work=لغت‌نامه دهخدا |language=fa}}</ref><ref name="AgateGem">{{cite web |title=Agate Gemstones |url=https://geology.com/gemstones/agate/ |last=King |first=Hobart M. |website=Geology.com |language=en}}</ref> {{Clear}} ===Гулгун=== {{Қуттии ранг |ном=Гулгун |hex=C21E56 |r=194 |g=30 |b=86 |c=0 |m=85 |y=56 |k=24 |h=340 |s=85 |v=76 |тасвир=A red rose with dewdrops 1.jpg |андозаи_тасвир=230px }} '''Гулгун''' яке аз тобишҳои ранги сурх буда, ба ранги гули [[садбарг]] монанд аст.<ref name="FarhangiGulgun">{{cite book |title=Фарҳанги тафсирии забони тоҷикӣ |volume=1 |editor=Сайфиддин Назарзода |publisher=Институти забон ва адабиёти ба номи Абӯабдулло Рӯдакӣ |place=Душанбе |year=2018 |page=350 |url=https://www.izar.tj/sites/default/files/field/jurnal/farkhangi_tafsirii_zaboni_tochiki_childi_1_dushanbe_-_2018.pdf |language=tg }}</ref><ref name="DehkhodaGulgun">{{cite web |title=گلگون |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/%DA%AF%D9%84%DA%AF%D9%88%D9%86 |website=واژه‌یاب |work=لغت‌نامه دهخدا |language=fa}}</ref> Дар адабиёти тоҷик ин калима барои тасвири рӯйи сурхтоб ва [[Шароби сурх|шароби сурх]] низ истифода мешавад. Масалан, «чеҳраи гулгун» ба рӯйи сурхтоб ва «бодаи гулгун» ба шароби сурх гуфта мешавад.<ref name="FarhangiGulgun"/><ref name="MirzoevGul">{{cite journal |last1=Мирзоев |first1=Сайфиддин |last2=Умарова |first2=Фирӯза |title=Фитоними гул ва нақши он дар сохтани калимаҳои мураккаб: дар пояи маводи достони «Юсуф ва Зулайхо»-и Абдураҳмони Ҷомӣ |journal=Суханшиносӣ |year=2024 |issue=1 (45) |page=111 |url=https://sukhanshinosi.iza.tj/sites/default/files/Book-sukhanshinosi/2024/sukhan_n1_2023.pdf |language=tg }}</ref> Калимаи [[Гулгуна|«гулгуна»]] низ аз ҳамин вожа гирифта шуда, ба сурхие гуфта мешавад, ки барои [[Сурхоби рухсора|ороиши рухсора]] истифода мешавад.<ref name="FarhangiGulgun"/><ref name="DehkhodaGulguna">{{cite web |title=گلگونه |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/%DA%AF%D9%84%DA%AF%D9%88%D9%86%D9%87 |website=واژه‌یاب |work=لغت‌نامه دهخدا |language=fa}}</ref> Ин вожа дар ашъори [[Рӯдакӣ|Абӯабдуллоҳи Рӯдакӣ]] низ омадааст: {{quote|Самоъу бодаи гулгун ва лӯъбатон чу моҳ,<br>Агар фаришта бибинад, дарафтад дар чоҳ.<ref>{{cite web |url=https://ganjoor.net/roodaki/baghimande/sh104 |title=Рӯдакӣ — Қасидаҳо ва қитъаҳо, №104 |website=Ганҷур |language=fa }}</ref>}} Дар ин байт «бодаи гулгун» ба маънои шароби сурх аст. {{Clear}} ===Ҷигарранг=== {{Қуттии ранг |hex=800000 |r=128 |g=0 |b=0 |c=0 |m=100 |y=100 |k=50 |h=0 |s=100 |v=50 |тасвир=Beef+Liver.jpg |андозаи_тасвир=200px }} {{Clear}} ==Адабиёт== {{reflist}} {{Тобишҳои сурх}} {{Гурӯҳбандии рангҳо}} s990zkz3trdyw2rkv2nee5bqllvjnm2 1493077 1493076 2026-11-08T14:26:35Z Zosya95 54344 /* Ҷигарранг */ 1493077 wikitext text/x-wiki {{Қуттии ранг | ном=Сурх | тасвир=Shades of Red.svg | hex=FF0000 | дарозии мавҷ=~630–740<ref>Thomas J. Bruno, Paris D. N. Svoronos. ''CRC Handbook of Fundamental Spectroscopic Correlation Charts.'' CRC Press, 2005.<br />[http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/vision/specol.html#c1 Color</ref> | басомад=~480–405 }} '''[[Сурх|Ранги сурх]]''' вобаста ба [[Серии ранг|серрангӣ]] ва [[Равшанӣ|равшанӣ]] метавонад тобишҳои гуногун дошта бошад. Бо омехтани [[Сафед|сафед]] [[Сурх|сурх]] равшантар ва бо омехтани [[Сиёҳ|сиёҳ]] тиратар мешавад.<ref name="ColorBrightness">{{cite web |title=Color Brightness |url=https://www.filmmakersacademy.com/glossary/color-brightness/ |website=Filmmakers Academy |date=16 July 2021 |language=en}}</ref> Дар [[Забони тоҷикӣ|забони тоҷикӣ]] тобишҳои ранг дар [[Гӯйиш|гӯйишҳои]] ноҳияҳои гуногун ба тарзҳои мухталиф ифода мешаванд. Масалан, тобиши аз сурхи холис равшантарро чунин меноманд: * сурхи '''рӯшан''' ([[Ноҳияи Ашт|Ашт]], [[Исфара]])<ref name="pitfi">{{cite journal |title=Паёмномаи фарҳанг |publisher=Пажӯҳишгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон |year=2020 |issue=1 (49) |page=7 |url=https://www.pitfi.tj/sites/default/files/payomnomai_farhang/payomnomai_farhang_2020_01.pdf }}</ref> * сурхи '''сафедхеста''' ([[Панҷ (шаҳрак)|Панҷ]])<ref name="pitfi" /> * сурхи '''паст''' ([[Хуҷанд]], [[Истаравшан]]) * сурхи '''беранг''' ([[Леваканд|Левакант]])<ref name="pitfi" /> Тобиши аз сурхи асосӣ тиратарро чунин меноманд: * сурхи '''баланд''' ([[Исфара]], [[Хуҷанд]], [[Истаравшан]], [[Самарқанд]])<ref name="pitfi" /> * сурхи '''банур''' ([[Ноҳияи Ашт|Ашт]])<ref name="pitfi" /> * сурхи '''сияҳдуқ''' ([[Восеъ]], [[Кӯлоб]], [[Панҷ (шаҳрак)|Панҷ]])<ref name="pitfi" /> * сурхи '''сиёҳдиқ''' ([[Леваканд|Левакант]])<ref name="pitfi" /> * сурхи '''баста''' ([[Истаравшан]]) * сурхи '''сияҳлош''' ([[Панҷ (шаҳрак)|Панҷ]])<ref name="pitfi" /> * сурхи '''сиёҳхеста''' ([[Қубодиён]], [[Тоҷикобод]])<ref name="pitfi" /> ==Дар системаҳои рангӣ== ===Сурх (RGB)=== {{Қуттии ранг |ном=Сурх (RGB) |тасвир=Synthese+.svg |андозаи_тасвир=200px |hex=FF0000 |r=255 |g=0 |b=0 |c=0 |m=100 |y=100 |k=0 |h=0 |s=100 |v=100 }} Сурхи [[Модели рангии RGB|модели RGB]] ин дурахшонтарин ранги сурхест, ки [[монитори компютер]] намоиш дода метавонад. Ин ранг ба сурхи норинҷитоби [[ранги спектрӣ]] наздик мебошад. Сурх ('''R''' - red) дар модели рангии RGB дар баробари [[сабз]] ('''G''' - green) ва [[кабуд]] ('''B''' - blue) яке аз се [[ранги асосӣ|ранги асосии]] [[Нур|нур]] ба шумор меравад.<ref name="css3-color">[https://www.w3.org/TR/css3-color/#html4 W3C TR CSS3 Color Module, HTML4 color keywords]. W3C. (майи 2003). 16 сентябри 2008 санҷида шуд.</ref> {{Clear}} ===Сурх (CMYK)=== {{Қуттии ранг |ном=Сурх (CMYK) |тасвир=SubtractiveColor.svg |андозаи_тасвир=200px |hex=ED1B24 |r=237 |g=27 |b=36 |c=0 |m=89 |y=85 |k=7 |h=357 |s=89 |v=93 }} Сурхи [[Модели рангии CMYK|модели CMYK]] ранги сурхест, ки дар [[Чоп|чоп]] бо [[Омезиши рангҳо|омехтани]] миқдори баробари [[Арғавонӣ|арғавонӣ]] ва [[Зард|зард]] ҳосил мешавад. Ин ранг ба [[Тобишҳои сурх#Сурх (RGB)|сурхи равшани экран]] монанд аст, вале дурахши камтар дорад.<ref>[https://web.archive.org/web/20070310213952/http://www.tintbook.com/ CMYK]</ref> {{Clear}} ===Сурх (Crayola)=== {{Қуттии ранг |ном=Сурх (Crayola) |hex=ED0A3F |r=237 |g=10 |b=63 |c=0 |m=96 |y=73 |k=7 |h=346 |s=96 |v=93 |тасвир=Crayola-Red.jpg |андозаи_тасвир=200px }} Ин ранг ранги сурхи [[Қалами ранга|қаламҳои рангаи]] [[Crayola]] мебошад.<ref name="CrayolaRed">{{cite web |title=Where did the brand name Crayola originate? |url=https://www.crayola.com/FAQs/where-did-the-brand-name-crayola-originate-FAQ |website=Crayola |language=en}}</ref> {{Clear}} ===Сурх (Pantone)=== {{Қуттии ранг |hex=ED2839 |ном=Сурх (Pantone) |тасвир=Paroc Red Pantone 185.svg |r=237 |g=40 |b=57 |c=0 |m=83 |y=76 |k=7 |h=355 |s=83 |v=93 }} Сурхи [[Pantone]] ин рангест аз рӯйхати рангҳои Pantone Textile Paper eXtended (TPX), ки бо рақами 032M — Red сабт шудааст.<ref name="Pantone TPX">{{Cite web |url=http://www.pantone.com/pages/pantone/colorfinder.aspx |title=Pantone TPX |accessdate=2026-08-29 |archivedate=2015-09-10 |archiveurl=http://webarchive.loc.gov/all/20150910082906/http://www.pantone.com/pages/pantone/colorfinder.aspx }}</ref><ref>Type the word "Red" into the indicated window on the Pantone Color Finder and the color will appear.</ref> {{Clear}} ==Гуногунии ранги сурх== Ранги сурхро метавон ҳамчун номи умумии як гурӯҳи [[Ранг|рангҳо]] донист, ки тобишҳои гуногунро дар бар мегирад. Одамон аз қадим пай бурдаанд, ки ҳамаи сурхҳо яксон нестанд ва ба бисёр тобишҳои сурх номҳои хосро додаанд.<ref name="DehkhodaRed">{{cite web |title=سرخ |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/%D8%B3%D8%B1%D8%AE-2 |website=واژه‌یاب |work=لغت‌نامه دهخدا |language=fa}}</ref> ===Қирмизӣ=== {{Main article|Қирмизӣ}} {{Қуттии ранг |ном=Қирмизӣ |тасвир=Maple Leaf Red Ground 2000px.jpg |hex=DC143C |r=220 |g=20 |b=60 |c=0 |m=91 |y=73 |k=14 |h=348 |s=91 |v=86 |андозаи_тасвир=150px }} '''Қирмизӣ''' ранги сурхи баста ва тираест, ки каме [[Кабуд|кабуд]] ё [[Бунафш|бунафш]] дорад ва аз ин сабаб андаке ба [[Сафсар|сафсар]] моил мешавад. Дар [[Чархи ранг|чархи рангҳои]] [[Модели рангии RGB|RGB]] он байни ранги [[гулобӣ (ранг)|гулобию]] сурх ва дар чархи рангҳои [[Модели рангии RYB|RYB]] байни [[Арғавонӣ|арғавонӣ]] ва сурх ҷойгир аст.<ref name="CSSCrimson">{{cite web |title=CSS Color Module Level 3 |url=https://www.w3.org/TR/css-color-3/ |publisher=World Wide Web Consortium |language=en}}</ref><ref name="CambridgeCrimson">{{cite web |title=Crimson |url=https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/crimson |website=Cambridge Dictionary |publisher=Cambridge University Press |language=en}}</ref> {{Clear}} ===Лолагӣ=== {{Қуттии ранг |ном=Лолагӣ |hex=DC343B |r=220 |g=52 |b=59 |c=0 |m=76 |y=73 |k=14 |h=358 |s=76 |v=86 |тасвир=Red poppies vertical.jpg |андозаи_тасвир=200px }} '''Сурхи лолагӣ''' дар Ҳисор, Норак, Левакант ба кор бурда мешавад.<ref name="pitfi" /> {{Clear}} ===Гулнорӣ=== {{Қуттии ранг |ном=Гулнорӣ |hex=FF6347 |r=255 |g=99 |b=71 |c=0 |m=61 |y=72 |k=0 |h=9 |s=72 |v=100 |тасвир=Granatapfelblüte 3.jpg |андозаи_тасвир=250px }} '''Сурхи гулнориро''' ҳунармандони [[Тоҷикобод]] дар ороиш ва [[Гулдӯзӣ|гулдӯзӣ]] ба кор мебаранд. Номи ин ранг аз ранги [[Гул|гули]] [[Анор|анор]] гирифта шуда, ба сурхи равшани [[Норинҷӣ|норинҷитоб]] майл мекунад.<ref name="pitfi" /><ref name="DehkhodaGulnar">{{cite web |title=گلنار |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/%DA%AF%D9%84%D9%86%D8%A7%D8%B1-2 |website=واژه‌یاب |work=لغت‌نامه دهخدا |language=fa}}</ref> {{Clear}} ===Ҳиногӣ=== {{Қуттии ранг |ном=Ҳиногӣ |hex=E04A2F |r=224 |g=74 |b=47 |c=0 |m=67 |y=79 |k=12 |h=9 |s=79 |v=88 |тасвир=மருதாணி (HENNA).jpg |андозаи_тасвир=150px }} '''Сурхи ҳиногӣ''' як сурхи дурахшонест моил ба [[Норинҷӣ|норинҷӣ]], ки дар [[Сӯзанӣ|сӯзаниҳои]] тоҷикони [[Нурато]] ва [[Бухоро]] ба кор мебурданд. Номи он аз [[ҳино]] гирифта шудааст, зеро ранги он ба сурхии аз ҳино ҳосилшуда монанд аст.<ref>{{cite book |last=Sukhareva |first=O. A. |title=Suzani: Central Asian Decorative Embroidery |trans-title=Сӯзанӣ: гулдӯзии ороишии Осиёи Миёна |place=Tashkent |publisher=IICAS; SMI-ASIA |year=2011 |page=22 |editor-last1=Mustafayev |editor-first1=Sh. M. |editor-last2=Khakimov |editor-first2=A. A. |others=Мушовири бадеӣ ва тақризгар: R. Q. Qayumov }}</ref><ref name="DehkhodaHenna">{{cite web |title=حنائی |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/%D8%AD%D9%86%D8%A7%D8%A6%DB%8C |website=واژه‌یاب |work=لغت‌نامه دهخدا |language=fa}}</ref> {{Clear}} ===Лол=== {{Қуттии ранг |ном=Лол |hex=CB236B |r=203 |g=35 |b=107 |c=0 |m=83 |y=47 |k=20 |h=334 |s=83 |v=80 |тасвир=Calcite-Spinel-dtn37a.jpg |андозаи_тасвир=150px }} '''Сурхи лол''' ранги сурхи баста ва дурахшонест, ки номаш аз ранги [[Санги қиматбаҳо|санги қимматбаҳои]] [[Лаъл|лаъл]] (шакли арабишудаи лол) гирифта шудааст.<ref>{{Cite web |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/%D9%84%D8%B9%D9%84-3 |title=لعل |website=واژه‌یاب |work=لغت‌نامه دهخدا |language=fa |access-date=28 августи 2026 }}</ref> Ин ранг одатан сурхи каме [[Арғавонӣ|арғувонитоб]] буда, ба ранги баъзе навъҳои [[Ёқут|ёқут]] монанд аст.<ref>{{Cite web |url=https://www.gia.edu/spinel-quality-factor |title=Spinel Quality Factors |website=Gemological Institute of America |publisher=GIA |language=en |access-date=28 августи 2026 }}</ref> {{clear}} ===Рахш=== {{main|Рахш (ранг)}} {{Қуттии ранг |тасвир = Lusitano Hengst (132668445).jpeg |ном = Рахш |hex = 954535 |r = 149 |g = 69 |b = 53 |c = 0 |m = 54 |y = 64 |k = 42 |h = 10 |s = 64 |v = 58 |андозаи_тасвир=250px }} '''Рахш''' — яке аз [[Тобишҳои қаҳваранг|тобишҳои ранги қаҳваранг]] буда, ба ранги сурх майл мекунад.<ref name="ChestnutColor">{{cite web |url=https://www.color-registry.org/color/chestnut |title=Chestnut Color – #954535 |website=Register of Color Names }}</ref> Дар [[Табиат|табиат]] ин ранг дар [[Пашм|пашми]] баъзе [[Асп|аспҳо]], [[Мӯй|мӯйи инсон]] ва меваи [[Шоҳбулут|шоҳбулут]] дида мешавад.<ref name="Paterson">{{cite book |last=Paterson |first=Ian |title=A Dictionary of Colour: A Lexicon of the Language of Colour |publisher=Thorogood Publishing |year=2003 }}</ref><ref name="HorseColor">{{cite web |url=https://msu-prod.dotcmscloud.com/resources/genetics_of_coat_color_of_horses_e0981 |title=Genetics of Coat Color of Horses |publisher=Michigan State University Extension }}</ref><ref name="ChestnutTree">{{cite web |url=https://www.woodlandtrust.org.uk/trees-woods-and-wildlife/british-trees/a-z-of-british-trees/sweet-chestnut/ |title=Sweet Chestnut (Castanea sativa) |publisher=Woodland Trust }}</ref> {{Clear}} ===Ақиқӣ=== {{main|Ақиқӣ}} {{Қуттии ранг |ном=Ақиқӣ |hex=B31B1B |r=179 |g=27 |b=27 |c=0 |m=85 |y=85 |k=30 |h=0 |s=85 |v=70 |тасвир=Carnelian sard (mineral specimen).jpg |андозаи_тасвир=240px }} '''Сурхи ақиқӣ''' яке аз тобишҳои ранги сурх буда, ба [[Норинҷӣ|норинҷӣ]] майл мекунад. Номи он аз санги [[ақиқ]] гирифта шудааст.<ref name="DehkhodaAqiq">{{cite web |title=عقیق |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/%D8%B9%D9%82%DB%8C%D9%82 |website=واژه‌یاب |work=لغت‌نامه دهخدا |language=fa}}</ref><ref name="AgateGem">{{cite web |title=Agate Gemstones |url=https://geology.com/gemstones/agate/ |last=King |first=Hobart M. |website=Geology.com |language=en}}</ref> {{Clear}} ===Гулгун=== {{Қуттии ранг |ном=Гулгун |hex=C21E56 |r=194 |g=30 |b=86 |c=0 |m=85 |y=56 |k=24 |h=340 |s=85 |v=76 |тасвир=A red rose with dewdrops 1.jpg |андозаи_тасвир=230px }} '''Гулгун''' яке аз тобишҳои ранги сурх буда, ба ранги гули [[садбарг]] монанд аст.<ref name="FarhangiGulgun">{{cite book |title=Фарҳанги тафсирии забони тоҷикӣ |volume=1 |editor=Сайфиддин Назарзода |publisher=Институти забон ва адабиёти ба номи Абӯабдулло Рӯдакӣ |place=Душанбе |year=2018 |page=350 |url=https://www.izar.tj/sites/default/files/field/jurnal/farkhangi_tafsirii_zaboni_tochiki_childi_1_dushanbe_-_2018.pdf |language=tg }}</ref><ref name="DehkhodaGulgun">{{cite web |title=گلگون |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/%DA%AF%D9%84%DA%AF%D9%88%D9%86 |website=واژه‌یاب |work=لغت‌نامه دهخدا |language=fa}}</ref> Дар адабиёти тоҷик ин калима барои тасвири рӯйи сурхтоб ва [[Шароби сурх|шароби сурх]] низ истифода мешавад. Масалан, «чеҳраи гулгун» ба рӯйи сурхтоб ва «бодаи гулгун» ба шароби сурх гуфта мешавад.<ref name="FarhangiGulgun"/><ref name="MirzoevGul">{{cite journal |last1=Мирзоев |first1=Сайфиддин |last2=Умарова |first2=Фирӯза |title=Фитоними гул ва нақши он дар сохтани калимаҳои мураккаб: дар пояи маводи достони «Юсуф ва Зулайхо»-и Абдураҳмони Ҷомӣ |journal=Суханшиносӣ |year=2024 |issue=1 (45) |page=111 |url=https://sukhanshinosi.iza.tj/sites/default/files/Book-sukhanshinosi/2024/sukhan_n1_2023.pdf |language=tg }}</ref> Калимаи [[Гулгуна|«гулгуна»]] низ аз ҳамин вожа гирифта шуда, ба сурхие гуфта мешавад, ки барои [[Сурхоби рухсора|ороиши рухсора]] истифода мешавад.<ref name="FarhangiGulgun"/><ref name="DehkhodaGulguna">{{cite web |title=گلگونه |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/%DA%AF%D9%84%DA%AF%D9%88%D9%86%D9%87 |website=واژه‌یاب |work=لغت‌نامه دهخدا |language=fa}}</ref> Ин вожа дар ашъори [[Рӯдакӣ|Абӯабдуллоҳи Рӯдакӣ]] низ омадааст: {{quote|Самоъу бодаи гулгун ва лӯъбатон чу моҳ,<br>Агар фаришта бибинад, дарафтад дар чоҳ.<ref>{{cite web |url=https://ganjoor.net/roodaki/baghimande/sh104 |title=Рӯдакӣ — Қасидаҳо ва қитъаҳо, №104 |website=Ганҷур |language=fa }}</ref>}} Дар ин байт «бодаи гулгун» ба маънои шароби сурх аст. {{Clear}} ===Ҷигарранг=== {{Қуттии ранг |ном = Ҷигарранг |hex=800000 |r=128 |g=0 |b=0 |c=0 |m=100 |y=100 |k=50 |h=0 |s=100 |v=50 |тасвир=Beef+Liver.jpg |андозаи_тасвир=200px }} {{Clear}} ==Адабиёт== {{reflist}} {{Тобишҳои сурх}} {{Гурӯҳбандии рангҳо}} mpejbu68002y6mf2ueh4k05x99zlasr 1493078 1493077 2026-11-08T14:41:19Z Zosya95 54344 1493078 wikitext text/x-wiki {{Қуттии ранг | ном=Сурх | тасвир=Shades of Red.svg | hex=FF0000 | дарозии мавҷ=~630–740<ref>Thomas J. Bruno, Paris D. N. Svoronos. ''CRC Handbook of Fundamental Spectroscopic Correlation Charts.'' CRC Press, 2005.<br />[http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/vision/specol.html#c1 Color</ref> | басомад=~480–405 }} '''[[Сурх|Ранги сурх]]''' вобаста ба [[Серии ранг|серрангӣ]] ва [[Равшанӣ|равшанӣ]] метавонад тобишҳои гуногун дошта бошад. Бо омехтани [[Сафед|сафед]] [[Сурх|сурх]] равшантар ва бо омехтани [[Сиёҳ|сиёҳ]] тиратар мешавад.<ref name="ColorBrightness">{{cite web |title=Color Brightness |url=https://www.filmmakersacademy.com/glossary/color-brightness/ |website=Filmmakers Academy |date=16 July 2021 |language=en}}</ref> Дар [[Забони тоҷикӣ|забони тоҷикӣ]] тобишҳои ранг дар [[Гӯйиш|гӯйишҳои]] ноҳияҳои гуногун ба тарзҳои мухталиф ифода мешаванд. Масалан, тобиши аз сурхи холис равшантарро чунин меноманд: * сурхи '''рӯшан''' ([[Ноҳияи Ашт|Ашт]], [[Исфара]])<ref name="pitfi">{{cite journal |title=Паёмномаи фарҳанг |publisher=Пажӯҳишгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон |year=2020 |issue=1 (49) |page=7 |url=https://www.pitfi.tj/sites/default/files/payomnomai_farhang/payomnomai_farhang_2020_01.pdf }}</ref> * сурхи '''сафедхеста''' ([[Панҷ (шаҳрак)|Панҷ]])<ref name="pitfi" /> * сурхи '''паст''' ([[Хуҷанд]], [[Истаравшан]]) * сурхи '''беранг''' ([[Леваканд|Левакант]])<ref name="pitfi" /> Тобиши аз сурхи асосӣ тиратарро чунин меноманд: * сурхи '''баланд''' ([[Исфара]], [[Хуҷанд]], [[Истаравшан]], [[Самарқанд]])<ref name="pitfi" /> * сурхи '''банур''' ([[Ноҳияи Ашт|Ашт]])<ref name="pitfi" /> * сурхи '''сияҳдуқ''' ([[Восеъ]], [[Кӯлоб]], [[Панҷ (шаҳрак)|Панҷ]])<ref name="pitfi" /> * сурхи '''сиёҳдиқ''' ([[Леваканд|Левакант]])<ref name="pitfi" /> * сурхи '''баста''' ([[Истаравшан]]) * сурхи '''сияҳлош''' ([[Панҷ (шаҳрак)|Панҷ]])<ref name="pitfi" /> * сурхи '''сиёҳхеста''' ([[Қубодиён]], [[Тоҷикобод]])<ref name="pitfi" /> ==Дар системаҳои рангӣ== ===Сурх (RGB)=== {{Қуттии ранг |ном=Сурх (RGB) |тасвир=Synthese+.svg |андозаи_тасвир=200px |hex=FF0000 |r=255 |g=0 |b=0 |c=0 |m=100 |y=100 |k=0 |h=0 |s=100 |v=100 }} Сурхи [[Модели рангии RGB|модели RGB]] ин дурахшонтарин ранги сурхест, ки [[монитори компютер]] намоиш дода метавонад. Ин ранг ба сурхи норинҷитоби [[ранги спектрӣ]] наздик мебошад. Сурх ('''R''' - red) дар модели рангии RGB дар баробари [[сабз]] ('''G''' - green) ва [[кабуд]] ('''B''' - blue) яке аз се [[ранги асосӣ|ранги асосии]] [[Нур|нур]] ба шумор меравад.<ref name="css3-color">[https://www.w3.org/TR/css3-color/#html4 W3C TR CSS3 Color Module, HTML4 color keywords]. W3C. (майи 2003). 16 сентябри 2008 санҷида шуд.</ref> {{Clear}} ===Сурх (CMYK)=== {{Қуттии ранг |ном=Сурх (CMYK) |тасвир=SubtractiveColor.svg |андозаи_тасвир=200px |hex=ED1B24 |r=237 |g=27 |b=36 |c=0 |m=89 |y=85 |k=7 |h=357 |s=89 |v=93 }} Сурхи [[Модели рангии CMYK|модели CMYK]] ранги сурхест, ки дар [[Чоп|чоп]] бо [[Омезиши рангҳо|омехтани]] миқдори баробари [[Арғавонӣ|арғавонӣ]] ва [[Зард|зард]] ҳосил мешавад. Ин ранг ба [[Тобишҳои сурх#Сурх (RGB)|сурхи равшани экран]] монанд аст, вале дурахши камтар дорад.<ref>[https://web.archive.org/web/20070310213952/http://www.tintbook.com/ CMYK]</ref> {{Clear}} ===Сурх (Crayola)=== {{Қуттии ранг |ном=Сурх (Crayola) |hex=ED0A3F |r=237 |g=10 |b=63 |c=0 |m=96 |y=73 |k=7 |h=346 |s=96 |v=93 |тасвир=Crayola-Red.jpg |андозаи_тасвир=200px }} Ин ранг ранги сурхи [[Қалами ранга|қаламҳои рангаи]] [[Crayola]] мебошад.<ref name="CrayolaRed">{{cite web |title=Where did the brand name Crayola originate? |url=https://www.crayola.com/FAQs/where-did-the-brand-name-crayola-originate-FAQ |website=Crayola |language=en}}</ref> {{Clear}} ===Сурх (Pantone)=== {{Қуттии ранг |hex=ED2839 |ном=Сурх (Pantone) |тасвир=Paroc Red Pantone 185.svg |r=237 |g=40 |b=57 |c=0 |m=83 |y=76 |k=7 |h=355 |s=83 |v=93 }} Сурхи [[Pantone]] ин рангест аз рӯйхати рангҳои Pantone Textile Paper eXtended (TPX), ки бо рақами 032M — Red сабт шудааст.<ref name="Pantone TPX">{{Cite web |url=http://www.pantone.com/pages/pantone/colorfinder.aspx |title=Pantone TPX |accessdate=2026-08-29 |archivedate=2015-09-10 |archiveurl=http://webarchive.loc.gov/all/20150910082906/http://www.pantone.com/pages/pantone/colorfinder.aspx }}</ref><ref>Type the word "Red" into the indicated window on the Pantone Color Finder and the color will appear.</ref> {{Clear}} ==Гуногунии ранги сурх== Ранги сурхро метавон ҳамчун номи умумии як гурӯҳи [[Ранг|рангҳо]] донист, ки тобишҳои гуногунро дар бар мегирад. Одамон аз қадим пай бурдаанд, ки ҳамаи сурхҳо яксон нестанд ва ба бисёр тобишҳои сурх номҳои хосро додаанд.<ref name="DehkhodaRed">{{cite web |title=سرخ |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/%D8%B3%D8%B1%D8%AE-2 |website=واژه‌یاب |work=لغت‌نامه دهخدا |language=fa}}</ref> ===Қирмизӣ=== {{Main article|Қирмизӣ}} {{Қуттии ранг |ном=Қирмизӣ |тасвир=Maple Leaf Red Ground 2000px.jpg |hex=DC143C |r=220 |g=20 |b=60 |c=0 |m=91 |y=73 |k=14 |h=348 |s=91 |v=86 |андозаи_тасвир=150px }} '''Қирмизӣ''' ранги сурхи баста ва тираест, ки каме [[Кабуд|кабуд]] ё [[Бунафш|бунафш]] дорад ва аз ин сабаб андаке ба [[Сафсар|сафсар]] моил мешавад. Дар [[Чархи ранг|чархи рангҳои]] [[Модели рангии RGB|RGB]] он байни ранги [[гулобӣ (ранг)|гулобию]] сурх ва дар чархи рангҳои [[Модели рангии RYB|RYB]] байни [[Арғавонӣ|арғавонӣ]] ва сурх ҷойгир аст.<ref name="CSSCrimson">{{cite web |title=CSS Color Module Level 3 |url=https://www.w3.org/TR/css-color-3/ |publisher=World Wide Web Consortium |language=en}}</ref><ref name="CambridgeCrimson">{{cite web |title=Crimson |url=https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/crimson |website=Cambridge Dictionary |publisher=Cambridge University Press |language=en}}</ref> {{Clear}} ===Лолагӣ=== {{Қуттии ранг |ном=Лолагӣ |hex=DC343B |r=220 |g=52 |b=59 |c=0 |m=76 |y=73 |k=14 |h=358 |s=76 |v=86 |тасвир=Red poppies vertical.jpg |андозаи_тасвир=200px }} '''Сурхи лолагӣ''' дар Ҳисор, Норак, Левакант ба кор бурда мешавад.<ref name="pitfi" /> {{Clear}} ===Гулнорӣ=== {{Қуттии ранг |ном=Гулнорӣ |hex=FF6347 |r=255 |g=99 |b=71 |c=0 |m=61 |y=72 |k=0 |h=9 |s=72 |v=100 |тасвир=Granatapfelblüte 3.jpg |андозаи_тасвир=250px }} '''Сурхи гулнориро''' ҳунармандони [[Тоҷикобод]] дар ороиш ва [[Гулдӯзӣ|гулдӯзӣ]] ба кор мебаранд. Номи ин ранг аз ранги [[Гул|гули]] [[Анор|анор]] гирифта шуда, ба сурхи равшани [[Норинҷӣ|норинҷитоб]] майл мекунад.<ref name="pitfi" /><ref name="DehkhodaGulnar">{{cite web |title=گلنار |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/%DA%AF%D9%84%D9%86%D8%A7%D8%B1-2 |website=واژه‌یاب |work=لغت‌نامه دهخدا |language=fa}}</ref> {{Clear}} ===Ҳиногӣ=== {{Қуттии ранг |ном=Ҳиногӣ |hex=E04A2F |r=224 |g=74 |b=47 |c=0 |m=67 |y=79 |k=12 |h=9 |s=79 |v=88 |тасвир=மருதாணி (HENNA).jpg |андозаи_тасвир=150px }} '''Сурхи ҳиногӣ''' як сурхи дурахшонест моил ба [[Норинҷӣ|норинҷӣ]], ки дар [[Сӯзанӣ|сӯзаниҳои]] тоҷикони [[Нурато]] ва [[Бухоро]] ба кор мебурданд. Номи он аз [[ҳино]] гирифта шудааст, зеро ранги он ба сурхии аз ҳино ҳосилшуда монанд аст.<ref>{{cite book |last=Sukhareva |first=O. A. |title=Suzani: Central Asian Decorative Embroidery |trans-title=Сӯзанӣ: гулдӯзии ороишии Осиёи Миёна |place=Tashkent |publisher=IICAS; SMI-ASIA |year=2011 |page=22 |editor-last1=Mustafayev |editor-first1=Sh. M. |editor-last2=Khakimov |editor-first2=A. A. |others=Мушовири бадеӣ ва тақризгар: R. Q. Qayumov }}</ref><ref name="DehkhodaHenna">{{cite web |title=حنائی |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/%D8%AD%D9%86%D8%A7%D8%A6%DB%8C |website=واژه‌یاب |work=لغت‌نامه دهخدا |language=fa}}</ref> {{Clear}} ===Лол=== {{Қуттии ранг |ном=Лол |hex=CB236B |r=203 |g=35 |b=107 |c=0 |m=83 |y=47 |k=20 |h=334 |s=83 |v=80 |тасвир=Calcite-Spinel-dtn37a.jpg |андозаи_тасвир=150px }} '''Сурхи лол''' ранги сурхи баста ва дурахшонест, ки номаш аз ранги [[Санги қиматбаҳо|санги қимматбаҳои]] [[Лаъл|лаъл]] (шакли арабишудаи лол) гирифта шудааст.<ref>{{Cite web |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/%D9%84%D8%B9%D9%84-3 |title=لعل |website=واژه‌یاب |work=لغت‌نامه دهخدا |language=fa |access-date=28 августи 2026 }}</ref> Ин ранг одатан сурхи каме [[Арғавонӣ|арғувонитоб]] буда, ба ранги баъзе навъҳои [[Ёқут|ёқут]] монанд аст.<ref>{{Cite web |url=https://www.gia.edu/spinel-quality-factor |title=Spinel Quality Factors |website=Gemological Institute of America |publisher=GIA |language=en |access-date=28 августи 2026 }}</ref> {{clear}} ===Рахш=== {{main|Рахш (ранг)}} {{Қуттии ранг |тасвир = Lusitano Hengst (132668445).jpeg |ном = Рахш |hex = 954535 |r = 149 |g = 69 |b = 53 |c = 0 |m = 54 |y = 64 |k = 42 |h = 10 |s = 64 |v = 58 |андозаи_тасвир=250px }} '''Рахш''' — яке аз [[Тобишҳои қаҳваранг|тобишҳои ранги қаҳваранг]] буда, ба ранги сурх майл мекунад.<ref name="ChestnutColor">{{cite web |url=https://www.color-registry.org/color/chestnut |title=Chestnut Color – #954535 |website=Register of Color Names }}</ref> Дар [[Табиат|табиат]] ин ранг дар [[Пашм|пашми]] баъзе [[Асп|аспҳо]], [[Мӯй|мӯйи инсон]] ва меваи [[Шоҳбулут|шоҳбулут]] дида мешавад.<ref name="Paterson">{{cite book |last=Paterson |first=Ian |title=A Dictionary of Colour: A Lexicon of the Language of Colour |publisher=Thorogood Publishing |year=2003 }}</ref><ref name="HorseColor">{{cite web |url=https://msu-prod.dotcmscloud.com/resources/genetics_of_coat_color_of_horses_e0981 |title=Genetics of Coat Color of Horses |publisher=Michigan State University Extension }}</ref><ref name="ChestnutTree">{{cite web |url=https://www.woodlandtrust.org.uk/trees-woods-and-wildlife/british-trees/a-z-of-british-trees/sweet-chestnut/ |title=Sweet Chestnut (Castanea sativa) |publisher=Woodland Trust }}</ref> {{Clear}} ===Ақиқӣ=== {{main|Ақиқӣ}} {{Қуттии ранг |ном=Ақиқӣ |hex=B31B1B |r=179 |g=27 |b=27 |c=0 |m=85 |y=85 |k=30 |h=0 |s=85 |v=70 |тасвир=Carnelian sard (mineral specimen).jpg |андозаи_тасвир=240px }} '''Сурхи ақиқӣ''' яке аз тобишҳои ранги сурх буда, ба [[Норинҷӣ|норинҷӣ]] майл мекунад. Номи он аз санги [[ақиқ]] гирифта шудааст.<ref name="DehkhodaAqiq">{{cite web |title=عقیق |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/%D8%B9%D9%82%DB%8C%D9%82 |website=واژه‌یاب |work=لغت‌نامه دهخدا |language=fa}}</ref><ref name="AgateGem">{{cite web |title=Agate Gemstones |url=https://geology.com/gemstones/agate/ |last=King |first=Hobart M. |website=Geology.com |language=en}}</ref> {{Clear}} ===Гулгун=== {{Қуттии ранг |ном=Гулгун |hex=C21E56 |r=194 |g=30 |b=86 |c=0 |m=85 |y=56 |k=24 |h=340 |s=85 |v=76 |тасвир=A red rose with dewdrops 1.jpg |андозаи_тасвир=230px }} '''Гулгун''' яке аз тобишҳои ранги сурх буда, ба ранги гули [[садбарг]] монанд аст.<ref name="FarhangiGulgun">{{cite book |title=Фарҳанги тафсирии забони тоҷикӣ |volume=1 |editor=Сайфиддин Назарзода |publisher=Институти забон ва адабиёти ба номи Абӯабдулло Рӯдакӣ |place=Душанбе |year=2018 |page=350 |url=https://www.izar.tj/sites/default/files/field/jurnal/farkhangi_tafsirii_zaboni_tochiki_childi_1_dushanbe_-_2018.pdf |language=tg }}</ref><ref name="DehkhodaGulgun">{{cite web |title=گلگون |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/%DA%AF%D9%84%DA%AF%D9%88%D9%86 |website=واژه‌یاب |work=لغت‌نامه دهخدا |language=fa}}</ref> Дар адабиёти тоҷик ин калима барои тасвири рӯйи сурхтоб ва [[Шароби сурх|шароби сурх]] низ истифода мешавад. Масалан, «чеҳраи гулгун» ба рӯйи сурхтоб ва «бодаи гулгун» ба шароби сурх гуфта мешавад.<ref name="FarhangiGulgun"/><ref name="MirzoevGul">{{cite journal |last1=Мирзоев |first1=Сайфиддин |last2=Умарова |first2=Фирӯза |title=Фитоними гул ва нақши он дар сохтани калимаҳои мураккаб: дар пояи маводи достони «Юсуф ва Зулайхо»-и Абдураҳмони Ҷомӣ |journal=Суханшиносӣ |year=2024 |issue=1 (45) |page=111 |url=https://sukhanshinosi.iza.tj/sites/default/files/Book-sukhanshinosi/2024/sukhan_n1_2023.pdf |language=tg }}</ref> Калимаи [[Гулгуна|«гулгуна»]] низ аз ҳамин вожа гирифта шуда, ба сурхие гуфта мешавад, ки барои [[Сурхоби рухсора|ороиши рухсора]] истифода мешавад.<ref name="FarhangiGulgun"/><ref name="DehkhodaGulguna">{{cite web |title=گلگونه |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/%DA%AF%D9%84%DA%AF%D9%88%D9%86%D9%87 |website=واژه‌یاب |work=لغت‌نامه دهخدا |language=fa}}</ref> Ин вожа дар ашъори [[Рӯдакӣ|Абӯабдуллоҳи Рӯдакӣ]] низ омадааст: {{quote|Самоъу бодаи гулгун ва лӯъбатон чу моҳ,<br>Агар фаришта бибинад, дарафтад дар чоҳ.<ref>{{cite web |url=https://ganjoor.net/roodaki/baghimande/sh104 |title=Рӯдакӣ — Қасидаҳо ва қитъаҳо, №104 |website=Ганҷур |language=fa }}</ref>}} Дар ин байт «бодаи гулгун» ба маънои шароби сурх аст. {{Clear}} ===Ҷигарранг=== {{Қуттии ранг |ном = Ҷигарранг |hex=800000 |r=128 |g=0 |b=0 |c=0 |m=100 |y=100 |k=50 |h=0 |s=100 |v=50 |тасвир=Beef+Liver.jpg |андозаи_тасвир=200px }} {{Clear}} ===Марҷонӣ=== {{main|Марҷонӣ}} {{Қуттии ранг |ном=Марҷонӣ |hex=FF4040 |r=255 |g=64 |b=64 |c=0 |m=75 |y=75 |k=0 |h=0 |s=75 |v=100 |тасвир = Corail algérien.jpg |андозаи_тасвир = 200px }} '''Сурхи марҷонӣ''' яке аз тобишҳои равшану дурахшони [[ранги сурх]] буда, ба ранги [[марҷон]]ҳои сурх монанд аст. Ин ранг аз сурхи холис равшантар буда, андаке ба [[ранги гулобӣ]] наздик мешавад. ==Адабиёт== {{reflist}} {{Тобишҳои сурх}} {{Гурӯҳбандии рангҳо}} 9xegj9178o7w0nwum1ruj9e4w19xbm4 1493080 1493078 2026-11-08T14:49:03Z Zosya95 54344 /* Марҷонӣ */ 1493080 wikitext text/x-wiki {{Қуттии ранг | ном=Сурх | тасвир=Shades of Red.svg | hex=FF0000 | дарозии мавҷ=~630–740<ref>Thomas J. Bruno, Paris D. N. Svoronos. ''CRC Handbook of Fundamental Spectroscopic Correlation Charts.'' CRC Press, 2005.<br />[http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/vision/specol.html#c1 Color</ref> | басомад=~480–405 }} '''[[Сурх|Ранги сурх]]''' вобаста ба [[Серии ранг|серрангӣ]] ва [[Равшанӣ|равшанӣ]] метавонад тобишҳои гуногун дошта бошад. Бо омехтани [[Сафед|сафед]] [[Сурх|сурх]] равшантар ва бо омехтани [[Сиёҳ|сиёҳ]] тиратар мешавад.<ref name="ColorBrightness">{{cite web |title=Color Brightness |url=https://www.filmmakersacademy.com/glossary/color-brightness/ |website=Filmmakers Academy |date=16 July 2021 |language=en}}</ref> Дар [[Забони тоҷикӣ|забони тоҷикӣ]] тобишҳои ранг дар [[Гӯйиш|гӯйишҳои]] ноҳияҳои гуногун ба тарзҳои мухталиф ифода мешаванд. Масалан, тобиши аз сурхи холис равшантарро чунин меноманд: * сурхи '''рӯшан''' ([[Ноҳияи Ашт|Ашт]], [[Исфара]])<ref name="pitfi">{{cite journal |title=Паёмномаи фарҳанг |publisher=Пажӯҳишгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон |year=2020 |issue=1 (49) |page=7 |url=https://www.pitfi.tj/sites/default/files/payomnomai_farhang/payomnomai_farhang_2020_01.pdf }}</ref> * сурхи '''сафедхеста''' ([[Панҷ (шаҳрак)|Панҷ]])<ref name="pitfi" /> * сурхи '''паст''' ([[Хуҷанд]], [[Истаравшан]]) * сурхи '''беранг''' ([[Леваканд|Левакант]])<ref name="pitfi" /> Тобиши аз сурхи асосӣ тиратарро чунин меноманд: * сурхи '''баланд''' ([[Исфара]], [[Хуҷанд]], [[Истаравшан]], [[Самарқанд]])<ref name="pitfi" /> * сурхи '''банур''' ([[Ноҳияи Ашт|Ашт]])<ref name="pitfi" /> * сурхи '''сияҳдуқ''' ([[Восеъ]], [[Кӯлоб]], [[Панҷ (шаҳрак)|Панҷ]])<ref name="pitfi" /> * сурхи '''сиёҳдиқ''' ([[Леваканд|Левакант]])<ref name="pitfi" /> * сурхи '''баста''' ([[Истаравшан]]) * сурхи '''сияҳлош''' ([[Панҷ (шаҳрак)|Панҷ]])<ref name="pitfi" /> * сурхи '''сиёҳхеста''' ([[Қубодиён]], [[Тоҷикобод]])<ref name="pitfi" /> ==Дар системаҳои рангӣ== ===Сурх (RGB)=== {{Қуттии ранг |ном=Сурх (RGB) |тасвир=Synthese+.svg |андозаи_тасвир=200px |hex=FF0000 |r=255 |g=0 |b=0 |c=0 |m=100 |y=100 |k=0 |h=0 |s=100 |v=100 }} Сурхи [[Модели рангии RGB|модели RGB]] ин дурахшонтарин ранги сурхест, ки [[монитори компютер]] намоиш дода метавонад. Ин ранг ба сурхи норинҷитоби [[ранги спектрӣ]] наздик мебошад. Сурх ('''R''' - red) дар модели рангии RGB дар баробари [[сабз]] ('''G''' - green) ва [[кабуд]] ('''B''' - blue) яке аз се [[ранги асосӣ|ранги асосии]] [[Нур|нур]] ба шумор меравад.<ref name="css3-color">[https://www.w3.org/TR/css3-color/#html4 W3C TR CSS3 Color Module, HTML4 color keywords]. W3C. (майи 2003). 16 сентябри 2008 санҷида шуд.</ref> {{Clear}} ===Сурх (CMYK)=== {{Қуттии ранг |ном=Сурх (CMYK) |тасвир=SubtractiveColor.svg |андозаи_тасвир=200px |hex=ED1B24 |r=237 |g=27 |b=36 |c=0 |m=89 |y=85 |k=7 |h=357 |s=89 |v=93 }} Сурхи [[Модели рангии CMYK|модели CMYK]] ранги сурхест, ки дар [[Чоп|чоп]] бо [[Омезиши рангҳо|омехтани]] миқдори баробари [[Арғавонӣ|арғавонӣ]] ва [[Зард|зард]] ҳосил мешавад. Ин ранг ба [[Тобишҳои сурх#Сурх (RGB)|сурхи равшани экран]] монанд аст, вале дурахши камтар дорад.<ref>[https://web.archive.org/web/20070310213952/http://www.tintbook.com/ CMYK]</ref> {{Clear}} ===Сурх (Crayola)=== {{Қуттии ранг |ном=Сурх (Crayola) |hex=ED0A3F |r=237 |g=10 |b=63 |c=0 |m=96 |y=73 |k=7 |h=346 |s=96 |v=93 |тасвир=Crayola-Red.jpg |андозаи_тасвир=200px }} Ин ранг ранги сурхи [[Қалами ранга|қаламҳои рангаи]] [[Crayola]] мебошад.<ref name="CrayolaRed">{{cite web |title=Where did the brand name Crayola originate? |url=https://www.crayola.com/FAQs/where-did-the-brand-name-crayola-originate-FAQ |website=Crayola |language=en}}</ref> {{Clear}} ===Сурх (Pantone)=== {{Қуттии ранг |hex=ED2839 |ном=Сурх (Pantone) |тасвир=Paroc Red Pantone 185.svg |r=237 |g=40 |b=57 |c=0 |m=83 |y=76 |k=7 |h=355 |s=83 |v=93 }} Сурхи [[Pantone]] ин рангест аз рӯйхати рангҳои Pantone Textile Paper eXtended (TPX), ки бо рақами 032M — Red сабт шудааст.<ref name="Pantone TPX">{{Cite web |url=http://www.pantone.com/pages/pantone/colorfinder.aspx |title=Pantone TPX |accessdate=2026-08-29 |archivedate=2015-09-10 |archiveurl=http://webarchive.loc.gov/all/20150910082906/http://www.pantone.com/pages/pantone/colorfinder.aspx }}</ref><ref>Type the word "Red" into the indicated window on the Pantone Color Finder and the color will appear.</ref> {{Clear}} ==Гуногунии ранги сурх== Ранги сурхро метавон ҳамчун номи умумии як гурӯҳи [[Ранг|рангҳо]] донист, ки тобишҳои гуногунро дар бар мегирад. Одамон аз қадим пай бурдаанд, ки ҳамаи сурхҳо яксон нестанд ва ба бисёр тобишҳои сурх номҳои хосро додаанд.<ref name="DehkhodaRed">{{cite web |title=سرخ |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/%D8%B3%D8%B1%D8%AE-2 |website=واژه‌یاب |work=لغت‌نامه دهخدا |language=fa}}</ref> ===Қирмизӣ=== {{Main article|Қирмизӣ}} {{Қуттии ранг |ном=Қирмизӣ |тасвир=Maple Leaf Red Ground 2000px.jpg |hex=DC143C |r=220 |g=20 |b=60 |c=0 |m=91 |y=73 |k=14 |h=348 |s=91 |v=86 |андозаи_тасвир=150px }} '''Қирмизӣ''' ранги сурхи баста ва тираест, ки каме [[Кабуд|кабуд]] ё [[Бунафш|бунафш]] дорад ва аз ин сабаб андаке ба [[Сафсар|сафсар]] моил мешавад. Дар [[Чархи ранг|чархи рангҳои]] [[Модели рангии RGB|RGB]] он байни ранги [[гулобӣ (ранг)|гулобию]] сурх ва дар чархи рангҳои [[Модели рангии RYB|RYB]] байни [[Арғавонӣ|арғавонӣ]] ва сурх ҷойгир аст.<ref name="CSSCrimson">{{cite web |title=CSS Color Module Level 3 |url=https://www.w3.org/TR/css-color-3/ |publisher=World Wide Web Consortium |language=en}}</ref><ref name="CambridgeCrimson">{{cite web |title=Crimson |url=https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/crimson |website=Cambridge Dictionary |publisher=Cambridge University Press |language=en}}</ref> {{Clear}} ===Лолагӣ=== {{Қуттии ранг |ном=Лолагӣ |hex=DC343B |r=220 |g=52 |b=59 |c=0 |m=76 |y=73 |k=14 |h=358 |s=76 |v=86 |тасвир=Red poppies vertical.jpg |андозаи_тасвир=200px }} '''Сурхи лолагӣ''' дар Ҳисор, Норак, Левакант ба кор бурда мешавад.<ref name="pitfi" /> {{Clear}} ===Гулнорӣ=== {{Қуттии ранг |ном=Гулнорӣ |hex=FF6347 |r=255 |g=99 |b=71 |c=0 |m=61 |y=72 |k=0 |h=9 |s=72 |v=100 |тасвир=Granatapfelblüte 3.jpg |андозаи_тасвир=250px }} '''Сурхи гулнориро''' ҳунармандони [[Тоҷикобод]] дар ороиш ва [[Гулдӯзӣ|гулдӯзӣ]] ба кор мебаранд. Номи ин ранг аз ранги [[Гул|гули]] [[Анор|анор]] гирифта шуда, ба сурхи равшани [[Норинҷӣ|норинҷитоб]] майл мекунад.<ref name="pitfi" /><ref name="DehkhodaGulnar">{{cite web |title=گلنار |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/%DA%AF%D9%84%D9%86%D8%A7%D8%B1-2 |website=واژه‌یاب |work=لغت‌نامه دهخدا |language=fa}}</ref> {{Clear}} ===Ҳиногӣ=== {{Қуттии ранг |ном=Ҳиногӣ |hex=E04A2F |r=224 |g=74 |b=47 |c=0 |m=67 |y=79 |k=12 |h=9 |s=79 |v=88 |тасвир=மருதாணி (HENNA).jpg |андозаи_тасвир=150px }} '''Сурхи ҳиногӣ''' як сурхи дурахшонест моил ба [[Норинҷӣ|норинҷӣ]], ки дар [[Сӯзанӣ|сӯзаниҳои]] тоҷикони [[Нурато]] ва [[Бухоро]] ба кор мебурданд. Номи он аз [[ҳино]] гирифта шудааст, зеро ранги он ба сурхии аз ҳино ҳосилшуда монанд аст.<ref>{{cite book |last=Sukhareva |first=O. A. |title=Suzani: Central Asian Decorative Embroidery |trans-title=Сӯзанӣ: гулдӯзии ороишии Осиёи Миёна |place=Tashkent |publisher=IICAS; SMI-ASIA |year=2011 |page=22 |editor-last1=Mustafayev |editor-first1=Sh. M. |editor-last2=Khakimov |editor-first2=A. A. |others=Мушовири бадеӣ ва тақризгар: R. Q. Qayumov }}</ref><ref name="DehkhodaHenna">{{cite web |title=حنائی |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/%D8%AD%D9%86%D8%A7%D8%A6%DB%8C |website=واژه‌یاب |work=لغت‌نامه دهخدا |language=fa}}</ref> {{Clear}} ===Лол=== {{Қуттии ранг |ном=Лол |hex=CB236B |r=203 |g=35 |b=107 |c=0 |m=83 |y=47 |k=20 |h=334 |s=83 |v=80 |тасвир=Calcite-Spinel-dtn37a.jpg |андозаи_тасвир=150px }} '''Сурхи лол''' ранги сурхи баста ва дурахшонест, ки номаш аз ранги [[Санги қиматбаҳо|санги қимматбаҳои]] [[Лаъл|лаъл]] (шакли арабишудаи лол) гирифта шудааст.<ref>{{Cite web |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/%D9%84%D8%B9%D9%84-3 |title=لعل |website=واژه‌یاب |work=لغت‌نامه دهخدا |language=fa |access-date=28 августи 2026 }}</ref> Ин ранг одатан сурхи каме [[Арғавонӣ|арғувонитоб]] буда, ба ранги баъзе навъҳои [[Ёқут|ёқут]] монанд аст.<ref>{{Cite web |url=https://www.gia.edu/spinel-quality-factor |title=Spinel Quality Factors |website=Gemological Institute of America |publisher=GIA |language=en |access-date=28 августи 2026 }}</ref> {{clear}} ===Рахш=== {{main|Рахш (ранг)}} {{Қуттии ранг |тасвир = Lusitano Hengst (132668445).jpeg |ном = Рахш |hex = 954535 |r = 149 |g = 69 |b = 53 |c = 0 |m = 54 |y = 64 |k = 42 |h = 10 |s = 64 |v = 58 |андозаи_тасвир=250px }} '''Рахш''' — яке аз [[Тобишҳои қаҳваранг|тобишҳои ранги қаҳваранг]] буда, ба ранги сурх майл мекунад.<ref name="ChestnutColor">{{cite web |url=https://www.color-registry.org/color/chestnut |title=Chestnut Color – #954535 |website=Register of Color Names }}</ref> Дар [[Табиат|табиат]] ин ранг дар [[Пашм|пашми]] баъзе [[Асп|аспҳо]], [[Мӯй|мӯйи инсон]] ва меваи [[Шоҳбулут|шоҳбулут]] дида мешавад.<ref name="Paterson">{{cite book |last=Paterson |first=Ian |title=A Dictionary of Colour: A Lexicon of the Language of Colour |publisher=Thorogood Publishing |year=2003 }}</ref><ref name="HorseColor">{{cite web |url=https://msu-prod.dotcmscloud.com/resources/genetics_of_coat_color_of_horses_e0981 |title=Genetics of Coat Color of Horses |publisher=Michigan State University Extension }}</ref><ref name="ChestnutTree">{{cite web |url=https://www.woodlandtrust.org.uk/trees-woods-and-wildlife/british-trees/a-z-of-british-trees/sweet-chestnut/ |title=Sweet Chestnut (Castanea sativa) |publisher=Woodland Trust }}</ref> {{Clear}} ===Ақиқӣ=== {{main|Ақиқӣ}} {{Қуттии ранг |ном=Ақиқӣ |hex=B31B1B |r=179 |g=27 |b=27 |c=0 |m=85 |y=85 |k=30 |h=0 |s=85 |v=70 |тасвир=Carnelian sard (mineral specimen).jpg |андозаи_тасвир=240px }} '''Сурхи ақиқӣ''' яке аз тобишҳои ранги сурх буда, ба [[Норинҷӣ|норинҷӣ]] майл мекунад. Номи он аз санги [[ақиқ]] гирифта шудааст.<ref name="DehkhodaAqiq">{{cite web |title=عقیق |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/%D8%B9%D9%82%DB%8C%D9%82 |website=واژه‌یاب |work=لغت‌نامه دهخدا |language=fa}}</ref><ref name="AgateGem">{{cite web |title=Agate Gemstones |url=https://geology.com/gemstones/agate/ |last=King |first=Hobart M. |website=Geology.com |language=en}}</ref> {{Clear}} ===Гулгун=== {{Қуттии ранг |ном=Гулгун |hex=C21E56 |r=194 |g=30 |b=86 |c=0 |m=85 |y=56 |k=24 |h=340 |s=85 |v=76 |тасвир=A red rose with dewdrops 1.jpg |андозаи_тасвир=230px }} '''Гулгун''' яке аз тобишҳои ранги сурх буда, ба ранги гули [[садбарг]] монанд аст.<ref name="FarhangiGulgun">{{cite book |title=Фарҳанги тафсирии забони тоҷикӣ |volume=1 |editor=Сайфиддин Назарзода |publisher=Институти забон ва адабиёти ба номи Абӯабдулло Рӯдакӣ |place=Душанбе |year=2018 |page=350 |url=https://www.izar.tj/sites/default/files/field/jurnal/farkhangi_tafsirii_zaboni_tochiki_childi_1_dushanbe_-_2018.pdf |language=tg }}</ref><ref name="DehkhodaGulgun">{{cite web |title=گلگون |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/%DA%AF%D9%84%DA%AF%D9%88%D9%86 |website=واژه‌یاب |work=لغت‌نامه دهخدا |language=fa}}</ref> Дар адабиёти тоҷик ин калима барои тасвири рӯйи сурхтоб ва [[Шароби сурх|шароби сурх]] низ истифода мешавад. Масалан, «чеҳраи гулгун» ба рӯйи сурхтоб ва «бодаи гулгун» ба шароби сурх гуфта мешавад.<ref name="FarhangiGulgun"/><ref name="MirzoevGul">{{cite journal |last1=Мирзоев |first1=Сайфиддин |last2=Умарова |first2=Фирӯза |title=Фитоними гул ва нақши он дар сохтани калимаҳои мураккаб: дар пояи маводи достони «Юсуф ва Зулайхо»-и Абдураҳмони Ҷомӣ |journal=Суханшиносӣ |year=2024 |issue=1 (45) |page=111 |url=https://sukhanshinosi.iza.tj/sites/default/files/Book-sukhanshinosi/2024/sukhan_n1_2023.pdf |language=tg }}</ref> Калимаи [[Гулгуна|«гулгуна»]] низ аз ҳамин вожа гирифта шуда, ба сурхие гуфта мешавад, ки барои [[Сурхоби рухсора|ороиши рухсора]] истифода мешавад.<ref name="FarhangiGulgun"/><ref name="DehkhodaGulguna">{{cite web |title=گلگونه |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/%DA%AF%D9%84%DA%AF%D9%88%D9%86%D9%87 |website=واژه‌یاب |work=لغت‌نامه دهخدا |language=fa}}</ref> Ин вожа дар ашъори [[Рӯдакӣ|Абӯабдуллоҳи Рӯдакӣ]] низ омадааст: {{quote|Самоъу бодаи гулгун ва лӯъбатон чу моҳ,<br>Агар фаришта бибинад, дарафтад дар чоҳ.<ref>{{cite web |url=https://ganjoor.net/roodaki/baghimande/sh104 |title=Рӯдакӣ — Қасидаҳо ва қитъаҳо, №104 |website=Ганҷур |language=fa }}</ref>}} Дар ин байт «бодаи гулгун» ба маънои шароби сурх аст. {{Clear}} ===Ҷигарранг=== {{Қуттии ранг |ном = Ҷигарранг |hex=800000 |r=128 |g=0 |b=0 |c=0 |m=100 |y=100 |k=50 |h=0 |s=100 |v=50 |тасвир=Beef+Liver.jpg |андозаи_тасвир=200px }} {{Clear}} ===Марҷонӣ=== {{main|Марҷонӣ}} {{Қуттии ранг |ном=Марҷонӣ |hex=FF4040 |r=255 |g=64 |b=64 |c=0 |m=75 |y=75 |k=0 |h=0 |s=75 |v=100 |тасвир = Red coral.jpg |андозаи_тасвир = 220px }} '''Сурхи марҷонӣ''' яке аз тобишҳои равшану дурахшони ранги [[сурх]] буда, ба ранги [[марҷон]]ҳои сурх монанд аст. Ин ранг аз сурхи холис равшантар буда, андаке ба ранги [[Гулобӣ (ранг)|гулобӣ]] наздик мешавад. ==Адабиёт== {{reflist}} {{Тобишҳои сурх}} {{Гурӯҳбандии рангҳо}} iwa98kp05wblczp9ji7dq1w2x9x47vg 1493082 1493080 2026-11-08T14:53:02Z Zosya95 54344 /* Ҷигарранг */ 1493082 wikitext text/x-wiki {{Қуттии ранг | ном=Сурх | тасвир=Shades of Red.svg | hex=FF0000 | дарозии мавҷ=~630–740<ref>Thomas J. Bruno, Paris D. N. Svoronos. ''CRC Handbook of Fundamental Spectroscopic Correlation Charts.'' CRC Press, 2005.<br />[http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/vision/specol.html#c1 Color</ref> | басомад=~480–405 }} '''[[Сурх|Ранги сурх]]''' вобаста ба [[Серии ранг|серрангӣ]] ва [[Равшанӣ|равшанӣ]] метавонад тобишҳои гуногун дошта бошад. Бо омехтани [[Сафед|сафед]] [[Сурх|сурх]] равшантар ва бо омехтани [[Сиёҳ|сиёҳ]] тиратар мешавад.<ref name="ColorBrightness">{{cite web |title=Color Brightness |url=https://www.filmmakersacademy.com/glossary/color-brightness/ |website=Filmmakers Academy |date=16 July 2021 |language=en}}</ref> Дар [[Забони тоҷикӣ|забони тоҷикӣ]] тобишҳои ранг дар [[Гӯйиш|гӯйишҳои]] ноҳияҳои гуногун ба тарзҳои мухталиф ифода мешаванд. Масалан, тобиши аз сурхи холис равшантарро чунин меноманд: * сурхи '''рӯшан''' ([[Ноҳияи Ашт|Ашт]], [[Исфара]])<ref name="pitfi">{{cite journal |title=Паёмномаи фарҳанг |publisher=Пажӯҳишгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон |year=2020 |issue=1 (49) |page=7 |url=https://www.pitfi.tj/sites/default/files/payomnomai_farhang/payomnomai_farhang_2020_01.pdf }}</ref> * сурхи '''сафедхеста''' ([[Панҷ (шаҳрак)|Панҷ]])<ref name="pitfi" /> * сурхи '''паст''' ([[Хуҷанд]], [[Истаравшан]]) * сурхи '''беранг''' ([[Леваканд|Левакант]])<ref name="pitfi" /> Тобиши аз сурхи асосӣ тиратарро чунин меноманд: * сурхи '''баланд''' ([[Исфара]], [[Хуҷанд]], [[Истаравшан]], [[Самарқанд]])<ref name="pitfi" /> * сурхи '''банур''' ([[Ноҳияи Ашт|Ашт]])<ref name="pitfi" /> * сурхи '''сияҳдуқ''' ([[Восеъ]], [[Кӯлоб]], [[Панҷ (шаҳрак)|Панҷ]])<ref name="pitfi" /> * сурхи '''сиёҳдиқ''' ([[Леваканд|Левакант]])<ref name="pitfi" /> * сурхи '''баста''' ([[Истаравшан]]) * сурхи '''сияҳлош''' ([[Панҷ (шаҳрак)|Панҷ]])<ref name="pitfi" /> * сурхи '''сиёҳхеста''' ([[Қубодиён]], [[Тоҷикобод]])<ref name="pitfi" /> ==Дар системаҳои рангӣ== ===Сурх (RGB)=== {{Қуттии ранг |ном=Сурх (RGB) |тасвир=Synthese+.svg |андозаи_тасвир=200px |hex=FF0000 |r=255 |g=0 |b=0 |c=0 |m=100 |y=100 |k=0 |h=0 |s=100 |v=100 }} Сурхи [[Модели рангии RGB|модели RGB]] ин дурахшонтарин ранги сурхест, ки [[монитори компютер]] намоиш дода метавонад. Ин ранг ба сурхи норинҷитоби [[ранги спектрӣ]] наздик мебошад. Сурх ('''R''' - red) дар модели рангии RGB дар баробари [[сабз]] ('''G''' - green) ва [[кабуд]] ('''B''' - blue) яке аз се [[ранги асосӣ|ранги асосии]] [[Нур|нур]] ба шумор меравад.<ref name="css3-color">[https://www.w3.org/TR/css3-color/#html4 W3C TR CSS3 Color Module, HTML4 color keywords]. W3C. (майи 2003). 16 сентябри 2008 санҷида шуд.</ref> {{Clear}} ===Сурх (CMYK)=== {{Қуттии ранг |ном=Сурх (CMYK) |тасвир=SubtractiveColor.svg |андозаи_тасвир=200px |hex=ED1B24 |r=237 |g=27 |b=36 |c=0 |m=89 |y=85 |k=7 |h=357 |s=89 |v=93 }} Сурхи [[Модели рангии CMYK|модели CMYK]] ранги сурхест, ки дар [[Чоп|чоп]] бо [[Омезиши рангҳо|омехтани]] миқдори баробари [[Арғавонӣ|арғавонӣ]] ва [[Зард|зард]] ҳосил мешавад. Ин ранг ба [[Тобишҳои сурх#Сурх (RGB)|сурхи равшани экран]] монанд аст, вале дурахши камтар дорад.<ref>[https://web.archive.org/web/20070310213952/http://www.tintbook.com/ CMYK]</ref> {{Clear}} ===Сурх (Crayola)=== {{Қуттии ранг |ном=Сурх (Crayola) |hex=ED0A3F |r=237 |g=10 |b=63 |c=0 |m=96 |y=73 |k=7 |h=346 |s=96 |v=93 |тасвир=Crayola-Red.jpg |андозаи_тасвир=200px }} Ин ранг ранги сурхи [[Қалами ранга|қаламҳои рангаи]] [[Crayola]] мебошад.<ref name="CrayolaRed">{{cite web |title=Where did the brand name Crayola originate? |url=https://www.crayola.com/FAQs/where-did-the-brand-name-crayola-originate-FAQ |website=Crayola |language=en}}</ref> {{Clear}} ===Сурх (Pantone)=== {{Қуттии ранг |hex=ED2839 |ном=Сурх (Pantone) |тасвир=Paroc Red Pantone 185.svg |r=237 |g=40 |b=57 |c=0 |m=83 |y=76 |k=7 |h=355 |s=83 |v=93 }} Сурхи [[Pantone]] ин рангест аз рӯйхати рангҳои Pantone Textile Paper eXtended (TPX), ки бо рақами 032M — Red сабт шудааст.<ref name="Pantone TPX">{{Cite web |url=http://www.pantone.com/pages/pantone/colorfinder.aspx |title=Pantone TPX |accessdate=2026-08-29 |archivedate=2015-09-10 |archiveurl=http://webarchive.loc.gov/all/20150910082906/http://www.pantone.com/pages/pantone/colorfinder.aspx }}</ref><ref>Type the word "Red" into the indicated window on the Pantone Color Finder and the color will appear.</ref> {{Clear}} ==Гуногунии ранги сурх== Ранги сурхро метавон ҳамчун номи умумии як гурӯҳи [[Ранг|рангҳо]] донист, ки тобишҳои гуногунро дар бар мегирад. Одамон аз қадим пай бурдаанд, ки ҳамаи сурхҳо яксон нестанд ва ба бисёр тобишҳои сурх номҳои хосро додаанд.<ref name="DehkhodaRed">{{cite web |title=سرخ |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/%D8%B3%D8%B1%D8%AE-2 |website=واژه‌یاب |work=لغت‌نامه دهخدا |language=fa}}</ref> ===Қирмизӣ=== {{Main article|Қирмизӣ}} {{Қуттии ранг |ном=Қирмизӣ |тасвир=Maple Leaf Red Ground 2000px.jpg |hex=DC143C |r=220 |g=20 |b=60 |c=0 |m=91 |y=73 |k=14 |h=348 |s=91 |v=86 |андозаи_тасвир=150px }} '''Қирмизӣ''' ранги сурхи баста ва тираест, ки каме [[Кабуд|кабуд]] ё [[Бунафш|бунафш]] дорад ва аз ин сабаб андаке ба [[Сафсар|сафсар]] моил мешавад. Дар [[Чархи ранг|чархи рангҳои]] [[Модели рангии RGB|RGB]] он байни ранги [[гулобӣ (ранг)|гулобию]] сурх ва дар чархи рангҳои [[Модели рангии RYB|RYB]] байни [[Арғавонӣ|арғавонӣ]] ва сурх ҷойгир аст.<ref name="CSSCrimson">{{cite web |title=CSS Color Module Level 3 |url=https://www.w3.org/TR/css-color-3/ |publisher=World Wide Web Consortium |language=en}}</ref><ref name="CambridgeCrimson">{{cite web |title=Crimson |url=https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/crimson |website=Cambridge Dictionary |publisher=Cambridge University Press |language=en}}</ref> {{Clear}} ===Лолагӣ=== {{Қуттии ранг |ном=Лолагӣ |hex=DC343B |r=220 |g=52 |b=59 |c=0 |m=76 |y=73 |k=14 |h=358 |s=76 |v=86 |тасвир=Red poppies vertical.jpg |андозаи_тасвир=200px }} '''Сурхи лолагӣ''' дар Ҳисор, Норак, Левакант ба кор бурда мешавад.<ref name="pitfi" /> {{Clear}} ===Гулнорӣ=== {{Қуттии ранг |ном=Гулнорӣ |hex=FF6347 |r=255 |g=99 |b=71 |c=0 |m=61 |y=72 |k=0 |h=9 |s=72 |v=100 |тасвир=Granatapfelblüte 3.jpg |андозаи_тасвир=250px }} '''Сурхи гулнориро''' ҳунармандони [[Тоҷикобод]] дар ороиш ва [[Гулдӯзӣ|гулдӯзӣ]] ба кор мебаранд. Номи ин ранг аз ранги [[Гул|гули]] [[Анор|анор]] гирифта шуда, ба сурхи равшани [[Норинҷӣ|норинҷитоб]] майл мекунад.<ref name="pitfi" /><ref name="DehkhodaGulnar">{{cite web |title=گلنار |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/%DA%AF%D9%84%D9%86%D8%A7%D8%B1-2 |website=واژه‌یاب |work=لغت‌نامه دهخدا |language=fa}}</ref> {{Clear}} ===Ҳиногӣ=== {{Қуттии ранг |ном=Ҳиногӣ |hex=E04A2F |r=224 |g=74 |b=47 |c=0 |m=67 |y=79 |k=12 |h=9 |s=79 |v=88 |тасвир=மருதாணி (HENNA).jpg |андозаи_тасвир=150px }} '''Сурхи ҳиногӣ''' як сурхи дурахшонест моил ба [[Норинҷӣ|норинҷӣ]], ки дар [[Сӯзанӣ|сӯзаниҳои]] тоҷикони [[Нурато]] ва [[Бухоро]] ба кор мебурданд. Номи он аз [[ҳино]] гирифта шудааст, зеро ранги он ба сурхии аз ҳино ҳосилшуда монанд аст.<ref>{{cite book |last=Sukhareva |first=O. A. |title=Suzani: Central Asian Decorative Embroidery |trans-title=Сӯзанӣ: гулдӯзии ороишии Осиёи Миёна |place=Tashkent |publisher=IICAS; SMI-ASIA |year=2011 |page=22 |editor-last1=Mustafayev |editor-first1=Sh. M. |editor-last2=Khakimov |editor-first2=A. A. |others=Мушовири бадеӣ ва тақризгар: R. Q. Qayumov }}</ref><ref name="DehkhodaHenna">{{cite web |title=حنائی |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/%D8%AD%D9%86%D8%A7%D8%A6%DB%8C |website=واژه‌یاب |work=لغت‌نامه دهخدا |language=fa}}</ref> {{Clear}} ===Лол=== {{Қуттии ранг |ном=Лол |hex=CB236B |r=203 |g=35 |b=107 |c=0 |m=83 |y=47 |k=20 |h=334 |s=83 |v=80 |тасвир=Calcite-Spinel-dtn37a.jpg |андозаи_тасвир=150px }} '''Сурхи лол''' ранги сурхи баста ва дурахшонест, ки номаш аз ранги [[Санги қиматбаҳо|санги қимматбаҳои]] [[Лаъл|лаъл]] (шакли арабишудаи лол) гирифта шудааст.<ref>{{Cite web |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/%D9%84%D8%B9%D9%84-3 |title=لعل |website=واژه‌یاب |work=لغت‌نامه دهخدا |language=fa |access-date=28 августи 2026 }}</ref> Ин ранг одатан сурхи каме [[Арғавонӣ|арғувонитоб]] буда, ба ранги баъзе навъҳои [[Ёқут|ёқут]] монанд аст.<ref>{{Cite web |url=https://www.gia.edu/spinel-quality-factor |title=Spinel Quality Factors |website=Gemological Institute of America |publisher=GIA |language=en |access-date=28 августи 2026 }}</ref> {{clear}} ===Рахш=== {{main|Рахш (ранг)}} {{Қуттии ранг |тасвир = Lusitano Hengst (132668445).jpeg |ном = Рахш |hex = 954535 |r = 149 |g = 69 |b = 53 |c = 0 |m = 54 |y = 64 |k = 42 |h = 10 |s = 64 |v = 58 |андозаи_тасвир=250px }} '''Рахш''' — яке аз [[Тобишҳои қаҳваранг|тобишҳои ранги қаҳваранг]] буда, ба ранги сурх майл мекунад.<ref name="ChestnutColor">{{cite web |url=https://www.color-registry.org/color/chestnut |title=Chestnut Color – #954535 |website=Register of Color Names }}</ref> Дар [[Табиат|табиат]] ин ранг дар [[Пашм|пашми]] баъзе [[Асп|аспҳо]], [[Мӯй|мӯйи инсон]] ва меваи [[Шоҳбулут|шоҳбулут]] дида мешавад.<ref name="Paterson">{{cite book |last=Paterson |first=Ian |title=A Dictionary of Colour: A Lexicon of the Language of Colour |publisher=Thorogood Publishing |year=2003 }}</ref><ref name="HorseColor">{{cite web |url=https://msu-prod.dotcmscloud.com/resources/genetics_of_coat_color_of_horses_e0981 |title=Genetics of Coat Color of Horses |publisher=Michigan State University Extension }}</ref><ref name="ChestnutTree">{{cite web |url=https://www.woodlandtrust.org.uk/trees-woods-and-wildlife/british-trees/a-z-of-british-trees/sweet-chestnut/ |title=Sweet Chestnut (Castanea sativa) |publisher=Woodland Trust }}</ref> {{Clear}} ===Ақиқӣ=== {{main|Ақиқӣ}} {{Қуттии ранг |ном=Ақиқӣ |hex=B31B1B |r=179 |g=27 |b=27 |c=0 |m=85 |y=85 |k=30 |h=0 |s=85 |v=70 |тасвир=Carnelian sard (mineral specimen).jpg |андозаи_тасвир=240px }} '''Сурхи ақиқӣ''' яке аз тобишҳои ранги сурх буда, ба [[Норинҷӣ|норинҷӣ]] майл мекунад. Номи он аз санги [[ақиқ]] гирифта шудааст.<ref name="DehkhodaAqiq">{{cite web |title=عقیق |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/%D8%B9%D9%82%DB%8C%D9%82 |website=واژه‌یاب |work=لغت‌نامه دهخدا |language=fa}}</ref><ref name="AgateGem">{{cite web |title=Agate Gemstones |url=https://geology.com/gemstones/agate/ |last=King |first=Hobart M. |website=Geology.com |language=en}}</ref> {{Clear}} ===Гулгун=== {{Қуттии ранг |ном=Гулгун |hex=C21E56 |r=194 |g=30 |b=86 |c=0 |m=85 |y=56 |k=24 |h=340 |s=85 |v=76 |тасвир=A red rose with dewdrops 1.jpg |андозаи_тасвир=230px }} '''Гулгун''' яке аз тобишҳои ранги сурх буда, ба ранги гули [[садбарг]] монанд аст.<ref name="FarhangiGulgun">{{cite book |title=Фарҳанги тафсирии забони тоҷикӣ |volume=1 |editor=Сайфиддин Назарзода |publisher=Институти забон ва адабиёти ба номи Абӯабдулло Рӯдакӣ |place=Душанбе |year=2018 |page=350 |url=https://www.izar.tj/sites/default/files/field/jurnal/farkhangi_tafsirii_zaboni_tochiki_childi_1_dushanbe_-_2018.pdf |language=tg }}</ref><ref name="DehkhodaGulgun">{{cite web |title=گلگون |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/%DA%AF%D9%84%DA%AF%D9%88%D9%86 |website=واژه‌یاب |work=لغت‌نامه دهخدا |language=fa}}</ref> Дар адабиёти тоҷик ин калима барои тасвири рӯйи сурхтоб ва [[Шароби сурх|шароби сурх]] низ истифода мешавад. Масалан, «чеҳраи гулгун» ба рӯйи сурхтоб ва «бодаи гулгун» ба шароби сурх гуфта мешавад.<ref name="FarhangiGulgun"/><ref name="MirzoevGul">{{cite journal |last1=Мирзоев |first1=Сайфиддин |last2=Умарова |first2=Фирӯза |title=Фитоними гул ва нақши он дар сохтани калимаҳои мураккаб: дар пояи маводи достони «Юсуф ва Зулайхо»-и Абдураҳмони Ҷомӣ |journal=Суханшиносӣ |year=2024 |issue=1 (45) |page=111 |url=https://sukhanshinosi.iza.tj/sites/default/files/Book-sukhanshinosi/2024/sukhan_n1_2023.pdf |language=tg }}</ref> Калимаи [[Гулгуна|«гулгуна»]] низ аз ҳамин вожа гирифта шуда, ба сурхие гуфта мешавад, ки барои [[Сурхоби рухсора|ороиши рухсора]] истифода мешавад.<ref name="FarhangiGulgun"/><ref name="DehkhodaGulguna">{{cite web |title=گلگونه |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/%DA%AF%D9%84%DA%AF%D9%88%D9%86%D9%87 |website=واژه‌یاب |work=لغت‌نامه دهخدا |language=fa}}</ref> Ин вожа дар ашъори [[Рӯдакӣ|Абӯабдуллоҳи Рӯдакӣ]] низ омадааст: {{quote|Самоъу бодаи гулгун ва лӯъбатон чу моҳ,<br>Агар фаришта бибинад, дарафтад дар чоҳ.<ref>{{cite web |url=https://ganjoor.net/roodaki/baghimande/sh104 |title=Рӯдакӣ — Қасидаҳо ва қитъаҳо, №104 |website=Ганҷур |language=fa }}</ref>}} Дар ин байт «бодаи гулгун» ба маънои шароби сурх аст. {{Clear}} ===Ҷигарранг=== {{main|Ҷигарранг}} {{Қуттии ранг |ном = Ҷигарранг |hex=800000 |r=128 |g=0 |b=0 |c=0 |m=100 |y=100 |k=50 |h=0 |s=100 |v=50 |тасвир=Beef+Liver.jpg |андозаи_тасвир=200px }} {{Clear}} ===Марҷонӣ=== {{main|Марҷонӣ}} {{Қуттии ранг |ном=Марҷонӣ |hex=FF4040 |r=255 |g=64 |b=64 |c=0 |m=75 |y=75 |k=0 |h=0 |s=75 |v=100 |тасвир = Red coral.jpg |андозаи_тасвир = 220px }} '''Сурхи марҷонӣ''' яке аз тобишҳои равшану дурахшони ранги [[сурх]] буда, ба ранги [[марҷон]]ҳои сурх монанд аст. Ин ранг аз сурхи холис равшантар буда, андаке ба ранги [[Гулобӣ (ранг)|гулобӣ]] наздик мешавад. ==Адабиёт== {{reflist}} {{Тобишҳои сурх}} {{Гурӯҳбандии рангҳо}} 7ce5n94g9jphzc7r17m15w6kbed4bd3 1493086 1493082 2026-11-08T15:06:37Z Zosya95 54344 /* Ҷигарранг */ 1493086 wikitext text/x-wiki {{Қуттии ранг | ном=Сурх | тасвир=Shades of Red.svg | hex=FF0000 | дарозии мавҷ=~630–740<ref>Thomas J. Bruno, Paris D. N. Svoronos. ''CRC Handbook of Fundamental Spectroscopic Correlation Charts.'' CRC Press, 2005.<br />[http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/vision/specol.html#c1 Color</ref> | басомад=~480–405 }} '''[[Сурх|Ранги сурх]]''' вобаста ба [[Серии ранг|серрангӣ]] ва [[Равшанӣ|равшанӣ]] метавонад тобишҳои гуногун дошта бошад. Бо омехтани [[Сафед|сафед]] [[Сурх|сурх]] равшантар ва бо омехтани [[Сиёҳ|сиёҳ]] тиратар мешавад.<ref name="ColorBrightness">{{cite web |title=Color Brightness |url=https://www.filmmakersacademy.com/glossary/color-brightness/ |website=Filmmakers Academy |date=16 July 2021 |language=en}}</ref> Дар [[Забони тоҷикӣ|забони тоҷикӣ]] тобишҳои ранг дар [[Гӯйиш|гӯйишҳои]] ноҳияҳои гуногун ба тарзҳои мухталиф ифода мешаванд. Масалан, тобиши аз сурхи холис равшантарро чунин меноманд: * сурхи '''рӯшан''' ([[Ноҳияи Ашт|Ашт]], [[Исфара]])<ref name="pitfi">{{cite journal |title=Паёмномаи фарҳанг |publisher=Пажӯҳишгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон |year=2020 |issue=1 (49) |page=7 |url=https://www.pitfi.tj/sites/default/files/payomnomai_farhang/payomnomai_farhang_2020_01.pdf }}</ref> * сурхи '''сафедхеста''' ([[Панҷ (шаҳрак)|Панҷ]])<ref name="pitfi" /> * сурхи '''паст''' ([[Хуҷанд]], [[Истаравшан]]) * сурхи '''беранг''' ([[Леваканд|Левакант]])<ref name="pitfi" /> Тобиши аз сурхи асосӣ тиратарро чунин меноманд: * сурхи '''баланд''' ([[Исфара]], [[Хуҷанд]], [[Истаравшан]], [[Самарқанд]])<ref name="pitfi" /> * сурхи '''банур''' ([[Ноҳияи Ашт|Ашт]])<ref name="pitfi" /> * сурхи '''сияҳдуқ''' ([[Восеъ]], [[Кӯлоб]], [[Панҷ (шаҳрак)|Панҷ]])<ref name="pitfi" /> * сурхи '''сиёҳдиқ''' ([[Леваканд|Левакант]])<ref name="pitfi" /> * сурхи '''баста''' ([[Истаравшан]]) * сурхи '''сияҳлош''' ([[Панҷ (шаҳрак)|Панҷ]])<ref name="pitfi" /> * сурхи '''сиёҳхеста''' ([[Қубодиён]], [[Тоҷикобод]])<ref name="pitfi" /> ==Дар системаҳои рангӣ== ===Сурх (RGB)=== {{Қуттии ранг |ном=Сурх (RGB) |тасвир=Synthese+.svg |андозаи_тасвир=200px |hex=FF0000 |r=255 |g=0 |b=0 |c=0 |m=100 |y=100 |k=0 |h=0 |s=100 |v=100 }} Сурхи [[Модели рангии RGB|модели RGB]] ин дурахшонтарин ранги сурхест, ки [[монитори компютер]] намоиш дода метавонад. Ин ранг ба сурхи норинҷитоби [[ранги спектрӣ]] наздик мебошад. Сурх ('''R''' - red) дар модели рангии RGB дар баробари [[сабз]] ('''G''' - green) ва [[кабуд]] ('''B''' - blue) яке аз се [[ранги асосӣ|ранги асосии]] [[Нур|нур]] ба шумор меравад.<ref name="css3-color">[https://www.w3.org/TR/css3-color/#html4 W3C TR CSS3 Color Module, HTML4 color keywords]. W3C. (майи 2003). 16 сентябри 2008 санҷида шуд.</ref> {{Clear}} ===Сурх (CMYK)=== {{Қуттии ранг |ном=Сурх (CMYK) |тасвир=SubtractiveColor.svg |андозаи_тасвир=200px |hex=ED1B24 |r=237 |g=27 |b=36 |c=0 |m=89 |y=85 |k=7 |h=357 |s=89 |v=93 }} Сурхи [[Модели рангии CMYK|модели CMYK]] ранги сурхест, ки дар [[Чоп|чоп]] бо [[Омезиши рангҳо|омехтани]] миқдори баробари [[Арғавонӣ|арғавонӣ]] ва [[Зард|зард]] ҳосил мешавад. Ин ранг ба [[Тобишҳои сурх#Сурх (RGB)|сурхи равшани экран]] монанд аст, вале дурахши камтар дорад.<ref>[https://web.archive.org/web/20070310213952/http://www.tintbook.com/ CMYK]</ref> {{Clear}} ===Сурх (Crayola)=== {{Қуттии ранг |ном=Сурх (Crayola) |hex=ED0A3F |r=237 |g=10 |b=63 |c=0 |m=96 |y=73 |k=7 |h=346 |s=96 |v=93 |тасвир=Crayola-Red.jpg |андозаи_тасвир=200px }} Ин ранг ранги сурхи [[Қалами ранга|қаламҳои рангаи]] [[Crayola]] мебошад.<ref name="CrayolaRed">{{cite web |title=Where did the brand name Crayola originate? |url=https://www.crayola.com/FAQs/where-did-the-brand-name-crayola-originate-FAQ |website=Crayola |language=en}}</ref> {{Clear}} ===Сурх (Pantone)=== {{Қуттии ранг |hex=ED2839 |ном=Сурх (Pantone) |тасвир=Paroc Red Pantone 185.svg |r=237 |g=40 |b=57 |c=0 |m=83 |y=76 |k=7 |h=355 |s=83 |v=93 }} Сурхи [[Pantone]] ин рангест аз рӯйхати рангҳои Pantone Textile Paper eXtended (TPX), ки бо рақами 032M — Red сабт шудааст.<ref name="Pantone TPX">{{Cite web |url=http://www.pantone.com/pages/pantone/colorfinder.aspx |title=Pantone TPX |accessdate=2026-08-29 |archivedate=2015-09-10 |archiveurl=http://webarchive.loc.gov/all/20150910082906/http://www.pantone.com/pages/pantone/colorfinder.aspx }}</ref><ref>Type the word "Red" into the indicated window on the Pantone Color Finder and the color will appear.</ref> {{Clear}} ==Гуногунии ранги сурх== Ранги сурхро метавон ҳамчун номи умумии як гурӯҳи [[Ранг|рангҳо]] донист, ки тобишҳои гуногунро дар бар мегирад. Одамон аз қадим пай бурдаанд, ки ҳамаи сурхҳо яксон нестанд ва ба бисёр тобишҳои сурх номҳои хосро додаанд.<ref name="DehkhodaRed">{{cite web |title=سرخ |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/%D8%B3%D8%B1%D8%AE-2 |website=واژه‌یاب |work=لغت‌نامه دهخدا |language=fa}}</ref> ===Қирмизӣ=== {{Main article|Қирмизӣ}} {{Қуттии ранг |ном=Қирмизӣ |тасвир=Maple Leaf Red Ground 2000px.jpg |hex=DC143C |r=220 |g=20 |b=60 |c=0 |m=91 |y=73 |k=14 |h=348 |s=91 |v=86 |андозаи_тасвир=150px }} '''Қирмизӣ''' ранги сурхи баста ва тираест, ки каме [[Кабуд|кабуд]] ё [[Бунафш|бунафш]] дорад ва аз ин сабаб андаке ба [[Сафсар|сафсар]] моил мешавад. Дар [[Чархи ранг|чархи рангҳои]] [[Модели рангии RGB|RGB]] он байни ранги [[гулобӣ (ранг)|гулобию]] сурх ва дар чархи рангҳои [[Модели рангии RYB|RYB]] байни [[Арғавонӣ|арғавонӣ]] ва сурх ҷойгир аст.<ref name="CSSCrimson">{{cite web |title=CSS Color Module Level 3 |url=https://www.w3.org/TR/css-color-3/ |publisher=World Wide Web Consortium |language=en}}</ref><ref name="CambridgeCrimson">{{cite web |title=Crimson |url=https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/crimson |website=Cambridge Dictionary |publisher=Cambridge University Press |language=en}}</ref> {{Clear}} ===Лолагӣ=== {{Қуттии ранг |ном=Лолагӣ |hex=DC343B |r=220 |g=52 |b=59 |c=0 |m=76 |y=73 |k=14 |h=358 |s=76 |v=86 |тасвир=Red poppies vertical.jpg |андозаи_тасвир=200px }} '''Сурхи лолагӣ''' дар Ҳисор, Норак, Левакант ба кор бурда мешавад.<ref name="pitfi" /> {{Clear}} ===Гулнорӣ=== {{Қуттии ранг |ном=Гулнорӣ |hex=FF6347 |r=255 |g=99 |b=71 |c=0 |m=61 |y=72 |k=0 |h=9 |s=72 |v=100 |тасвир=Granatapfelblüte 3.jpg |андозаи_тасвир=250px }} '''Сурхи гулнориро''' ҳунармандони [[Тоҷикобод]] дар ороиш ва [[Гулдӯзӣ|гулдӯзӣ]] ба кор мебаранд. Номи ин ранг аз ранги [[Гул|гули]] [[Анор|анор]] гирифта шуда, ба сурхи равшани [[Норинҷӣ|норинҷитоб]] майл мекунад.<ref name="pitfi" /><ref name="DehkhodaGulnar">{{cite web |title=گلنار |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/%DA%AF%D9%84%D9%86%D8%A7%D8%B1-2 |website=واژه‌یاب |work=لغت‌نامه دهخدا |language=fa}}</ref> {{Clear}} ===Ҳиногӣ=== {{Қуттии ранг |ном=Ҳиногӣ |hex=E04A2F |r=224 |g=74 |b=47 |c=0 |m=67 |y=79 |k=12 |h=9 |s=79 |v=88 |тасвир=மருதாணி (HENNA).jpg |андозаи_тасвир=150px }} '''Сурхи ҳиногӣ''' як сурхи дурахшонест моил ба [[Норинҷӣ|норинҷӣ]], ки дар [[Сӯзанӣ|сӯзаниҳои]] тоҷикони [[Нурато]] ва [[Бухоро]] ба кор мебурданд. Номи он аз [[ҳино]] гирифта шудааст, зеро ранги он ба сурхии аз ҳино ҳосилшуда монанд аст.<ref>{{cite book |last=Sukhareva |first=O. A. |title=Suzani: Central Asian Decorative Embroidery |trans-title=Сӯзанӣ: гулдӯзии ороишии Осиёи Миёна |place=Tashkent |publisher=IICAS; SMI-ASIA |year=2011 |page=22 |editor-last1=Mustafayev |editor-first1=Sh. M. |editor-last2=Khakimov |editor-first2=A. A. |others=Мушовири бадеӣ ва тақризгар: R. Q. Qayumov }}</ref><ref name="DehkhodaHenna">{{cite web |title=حنائی |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/%D8%AD%D9%86%D8%A7%D8%A6%DB%8C |website=واژه‌یاب |work=لغت‌نامه دهخدا |language=fa}}</ref> {{Clear}} ===Лол=== {{Қуттии ранг |ном=Лол |hex=CB236B |r=203 |g=35 |b=107 |c=0 |m=83 |y=47 |k=20 |h=334 |s=83 |v=80 |тасвир=Calcite-Spinel-dtn37a.jpg |андозаи_тасвир=150px }} '''Сурхи лол''' ранги сурхи баста ва дурахшонест, ки номаш аз ранги [[Санги қиматбаҳо|санги қимматбаҳои]] [[Лаъл|лаъл]] (шакли арабишудаи лол) гирифта шудааст.<ref>{{Cite web |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/%D9%84%D8%B9%D9%84-3 |title=لعل |website=واژه‌یاب |work=لغت‌نامه دهخدا |language=fa |access-date=28 августи 2026 }}</ref> Ин ранг одатан сурхи каме [[Арғавонӣ|арғувонитоб]] буда, ба ранги баъзе навъҳои [[Ёқут|ёқут]] монанд аст.<ref>{{Cite web |url=https://www.gia.edu/spinel-quality-factor |title=Spinel Quality Factors |website=Gemological Institute of America |publisher=GIA |language=en |access-date=28 августи 2026 }}</ref> {{clear}} ===Рахш=== {{main|Рахш (ранг)}} {{Қуттии ранг |тасвир = Lusitano Hengst (132668445).jpeg |ном = Рахш |hex = 954535 |r = 149 |g = 69 |b = 53 |c = 0 |m = 54 |y = 64 |k = 42 |h = 10 |s = 64 |v = 58 |андозаи_тасвир=250px }} '''Рахш''' — яке аз [[Тобишҳои қаҳваранг|тобишҳои ранги қаҳваранг]] буда, ба ранги сурх майл мекунад.<ref name="ChestnutColor">{{cite web |url=https://www.color-registry.org/color/chestnut |title=Chestnut Color – #954535 |website=Register of Color Names }}</ref> Дар [[Табиат|табиат]] ин ранг дар [[Пашм|пашми]] баъзе [[Асп|аспҳо]], [[Мӯй|мӯйи инсон]] ва меваи [[Шоҳбулут|шоҳбулут]] дида мешавад.<ref name="Paterson">{{cite book |last=Paterson |first=Ian |title=A Dictionary of Colour: A Lexicon of the Language of Colour |publisher=Thorogood Publishing |year=2003 }}</ref><ref name="HorseColor">{{cite web |url=https://msu-prod.dotcmscloud.com/resources/genetics_of_coat_color_of_horses_e0981 |title=Genetics of Coat Color of Horses |publisher=Michigan State University Extension }}</ref><ref name="ChestnutTree">{{cite web |url=https://www.woodlandtrust.org.uk/trees-woods-and-wildlife/british-trees/a-z-of-british-trees/sweet-chestnut/ |title=Sweet Chestnut (Castanea sativa) |publisher=Woodland Trust }}</ref> {{Clear}} ===Ақиқӣ=== {{main|Ақиқӣ}} {{Қуттии ранг |ном=Ақиқӣ |hex=B31B1B |r=179 |g=27 |b=27 |c=0 |m=85 |y=85 |k=30 |h=0 |s=85 |v=70 |тасвир=Carnelian sard (mineral specimen).jpg |андозаи_тасвир=240px }} '''Сурхи ақиқӣ''' яке аз тобишҳои ранги сурх буда, ба [[Норинҷӣ|норинҷӣ]] майл мекунад. Номи он аз санги [[ақиқ]] гирифта шудааст.<ref name="DehkhodaAqiq">{{cite web |title=عقیق |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/%D8%B9%D9%82%DB%8C%D9%82 |website=واژه‌یاب |work=لغت‌نامه دهخدا |language=fa}}</ref><ref name="AgateGem">{{cite web |title=Agate Gemstones |url=https://geology.com/gemstones/agate/ |last=King |first=Hobart M. |website=Geology.com |language=en}}</ref> {{Clear}} ===Гулгун=== {{Қуттии ранг |ном=Гулгун |hex=C21E56 |r=194 |g=30 |b=86 |c=0 |m=85 |y=56 |k=24 |h=340 |s=85 |v=76 |тасвир=A red rose with dewdrops 1.jpg |андозаи_тасвир=230px }} '''Гулгун''' яке аз тобишҳои ранги сурх буда, ба ранги гули [[садбарг]] монанд аст.<ref name="FarhangiGulgun">{{cite book |title=Фарҳанги тафсирии забони тоҷикӣ |volume=1 |editor=Сайфиддин Назарзода |publisher=Институти забон ва адабиёти ба номи Абӯабдулло Рӯдакӣ |place=Душанбе |year=2018 |page=350 |url=https://www.izar.tj/sites/default/files/field/jurnal/farkhangi_tafsirii_zaboni_tochiki_childi_1_dushanbe_-_2018.pdf |language=tg }}</ref><ref name="DehkhodaGulgun">{{cite web |title=گلگون |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/%DA%AF%D9%84%DA%AF%D9%88%D9%86 |website=واژه‌یاب |work=لغت‌نامه دهخدا |language=fa}}</ref> Дар адабиёти тоҷик ин калима барои тасвири рӯйи сурхтоб ва [[Шароби сурх|шароби сурх]] низ истифода мешавад. Масалан, «чеҳраи гулгун» ба рӯйи сурхтоб ва «бодаи гулгун» ба шароби сурх гуфта мешавад.<ref name="FarhangiGulgun"/><ref name="MirzoevGul">{{cite journal |last1=Мирзоев |first1=Сайфиддин |last2=Умарова |first2=Фирӯза |title=Фитоними гул ва нақши он дар сохтани калимаҳои мураккаб: дар пояи маводи достони «Юсуф ва Зулайхо»-и Абдураҳмони Ҷомӣ |journal=Суханшиносӣ |year=2024 |issue=1 (45) |page=111 |url=https://sukhanshinosi.iza.tj/sites/default/files/Book-sukhanshinosi/2024/sukhan_n1_2023.pdf |language=tg }}</ref> Калимаи [[Гулгуна|«гулгуна»]] низ аз ҳамин вожа гирифта шуда, ба сурхие гуфта мешавад, ки барои [[Сурхоби рухсора|ороиши рухсора]] истифода мешавад.<ref name="FarhangiGulgun"/><ref name="DehkhodaGulguna">{{cite web |title=گلگونه |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/%DA%AF%D9%84%DA%AF%D9%88%D9%86%D9%87 |website=واژه‌یاب |work=لغت‌نامه دهخدا |language=fa}}</ref> Ин вожа дар ашъори [[Рӯдакӣ|Абӯабдуллоҳи Рӯдакӣ]] низ омадааст: {{quote|Самоъу бодаи гулгун ва лӯъбатон чу моҳ,<br>Агар фаришта бибинад, дарафтад дар чоҳ.<ref>{{cite web |url=https://ganjoor.net/roodaki/baghimande/sh104 |title=Рӯдакӣ — Қасидаҳо ва қитъаҳо, №104 |website=Ганҷур |language=fa }}</ref>}} Дар ин байт «бодаи гулгун» ба маънои шароби сурх аст. {{Clear}} ===Ҷигарранг=== {{main|Ҷигарранг}} {{Қуттии ранг |ном = Ҷигарранг |hex=800000 |r=128 |g=0 |b=0 |c=0 |m=100 |y=100 |k=50 |h=0 |s=100 |v=50 |тасвир=Beef+Liver.jpg |андозаи_тасвир=200px }} '''Ҷигарранг''' ё '''ҷигарӣ''' яке аз тобишҳои тираи [[ранги сурх]] буда, ба [[қаҳваранг]] моил аст. Ин ранг ба ранги [[ҷигар]], [[олуболу]] ва [[шоҳбулут]] монанд буда, вобаста ба тобиш метавонад сурхи қаҳваранг ё сурхи [[Арғавонӣ|арғавонӣ]] намояд. {{Clear}} ===Марҷонӣ=== {{main|Марҷонӣ}} {{Қуттии ранг |ном=Марҷонӣ |hex=FF4040 |r=255 |g=64 |b=64 |c=0 |m=75 |y=75 |k=0 |h=0 |s=75 |v=100 |тасвир = Red coral.jpg |андозаи_тасвир = 220px }} '''Сурхи марҷонӣ''' яке аз тобишҳои равшану дурахшони ранги [[сурх]] буда, ба ранги [[марҷон]]ҳои сурх монанд аст. Ин ранг аз сурхи холис равшантар буда, андаке ба ранги [[Гулобӣ (ранг)|гулобӣ]] наздик мешавад. ==Адабиёт== {{reflist}} {{Тобишҳои сурх}} {{Гурӯҳбандии рангҳо}} dc5zc3ar6246yr4t851t03btkvtmgvc 1493087 1493086 2026-11-08T15:07:35Z Zosya95 54344 /* Ҷигарранг */ 1493087 wikitext text/x-wiki {{Қуттии ранг | ном=Сурх | тасвир=Shades of Red.svg | hex=FF0000 | дарозии мавҷ=~630–740<ref>Thomas J. Bruno, Paris D. N. Svoronos. ''CRC Handbook of Fundamental Spectroscopic Correlation Charts.'' CRC Press, 2005.<br />[http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/vision/specol.html#c1 Color</ref> | басомад=~480–405 }} '''[[Сурх|Ранги сурх]]''' вобаста ба [[Серии ранг|серрангӣ]] ва [[Равшанӣ|равшанӣ]] метавонад тобишҳои гуногун дошта бошад. Бо омехтани [[Сафед|сафед]] [[Сурх|сурх]] равшантар ва бо омехтани [[Сиёҳ|сиёҳ]] тиратар мешавад.<ref name="ColorBrightness">{{cite web |title=Color Brightness |url=https://www.filmmakersacademy.com/glossary/color-brightness/ |website=Filmmakers Academy |date=16 July 2021 |language=en}}</ref> Дар [[Забони тоҷикӣ|забони тоҷикӣ]] тобишҳои ранг дар [[Гӯйиш|гӯйишҳои]] ноҳияҳои гуногун ба тарзҳои мухталиф ифода мешаванд. Масалан, тобиши аз сурхи холис равшантарро чунин меноманд: * сурхи '''рӯшан''' ([[Ноҳияи Ашт|Ашт]], [[Исфара]])<ref name="pitfi">{{cite journal |title=Паёмномаи фарҳанг |publisher=Пажӯҳишгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон |year=2020 |issue=1 (49) |page=7 |url=https://www.pitfi.tj/sites/default/files/payomnomai_farhang/payomnomai_farhang_2020_01.pdf }}</ref> * сурхи '''сафедхеста''' ([[Панҷ (шаҳрак)|Панҷ]])<ref name="pitfi" /> * сурхи '''паст''' ([[Хуҷанд]], [[Истаравшан]]) * сурхи '''беранг''' ([[Леваканд|Левакант]])<ref name="pitfi" /> Тобиши аз сурхи асосӣ тиратарро чунин меноманд: * сурхи '''баланд''' ([[Исфара]], [[Хуҷанд]], [[Истаравшан]], [[Самарқанд]])<ref name="pitfi" /> * сурхи '''банур''' ([[Ноҳияи Ашт|Ашт]])<ref name="pitfi" /> * сурхи '''сияҳдуқ''' ([[Восеъ]], [[Кӯлоб]], [[Панҷ (шаҳрак)|Панҷ]])<ref name="pitfi" /> * сурхи '''сиёҳдиқ''' ([[Леваканд|Левакант]])<ref name="pitfi" /> * сурхи '''баста''' ([[Истаравшан]]) * сурхи '''сияҳлош''' ([[Панҷ (шаҳрак)|Панҷ]])<ref name="pitfi" /> * сурхи '''сиёҳхеста''' ([[Қубодиён]], [[Тоҷикобод]])<ref name="pitfi" /> ==Дар системаҳои рангӣ== ===Сурх (RGB)=== {{Қуттии ранг |ном=Сурх (RGB) |тасвир=Synthese+.svg |андозаи_тасвир=200px |hex=FF0000 |r=255 |g=0 |b=0 |c=0 |m=100 |y=100 |k=0 |h=0 |s=100 |v=100 }} Сурхи [[Модели рангии RGB|модели RGB]] ин дурахшонтарин ранги сурхест, ки [[монитори компютер]] намоиш дода метавонад. Ин ранг ба сурхи норинҷитоби [[ранги спектрӣ]] наздик мебошад. Сурх ('''R''' - red) дар модели рангии RGB дар баробари [[сабз]] ('''G''' - green) ва [[кабуд]] ('''B''' - blue) яке аз се [[ранги асосӣ|ранги асосии]] [[Нур|нур]] ба шумор меравад.<ref name="css3-color">[https://www.w3.org/TR/css3-color/#html4 W3C TR CSS3 Color Module, HTML4 color keywords]. W3C. (майи 2003). 16 сентябри 2008 санҷида шуд.</ref> {{Clear}} ===Сурх (CMYK)=== {{Қуттии ранг |ном=Сурх (CMYK) |тасвир=SubtractiveColor.svg |андозаи_тасвир=200px |hex=ED1B24 |r=237 |g=27 |b=36 |c=0 |m=89 |y=85 |k=7 |h=357 |s=89 |v=93 }} Сурхи [[Модели рангии CMYK|модели CMYK]] ранги сурхест, ки дар [[Чоп|чоп]] бо [[Омезиши рангҳо|омехтани]] миқдори баробари [[Арғавонӣ|арғавонӣ]] ва [[Зард|зард]] ҳосил мешавад. Ин ранг ба [[Тобишҳои сурх#Сурх (RGB)|сурхи равшани экран]] монанд аст, вале дурахши камтар дорад.<ref>[https://web.archive.org/web/20070310213952/http://www.tintbook.com/ CMYK]</ref> {{Clear}} ===Сурх (Crayola)=== {{Қуттии ранг |ном=Сурх (Crayola) |hex=ED0A3F |r=237 |g=10 |b=63 |c=0 |m=96 |y=73 |k=7 |h=346 |s=96 |v=93 |тасвир=Crayola-Red.jpg |андозаи_тасвир=200px }} Ин ранг ранги сурхи [[Қалами ранга|қаламҳои рангаи]] [[Crayola]] мебошад.<ref name="CrayolaRed">{{cite web |title=Where did the brand name Crayola originate? |url=https://www.crayola.com/FAQs/where-did-the-brand-name-crayola-originate-FAQ |website=Crayola |language=en}}</ref> {{Clear}} ===Сурх (Pantone)=== {{Қуттии ранг |hex=ED2839 |ном=Сурх (Pantone) |тасвир=Paroc Red Pantone 185.svg |r=237 |g=40 |b=57 |c=0 |m=83 |y=76 |k=7 |h=355 |s=83 |v=93 }} Сурхи [[Pantone]] ин рангест аз рӯйхати рангҳои Pantone Textile Paper eXtended (TPX), ки бо рақами 032M — Red сабт шудааст.<ref name="Pantone TPX">{{Cite web |url=http://www.pantone.com/pages/pantone/colorfinder.aspx |title=Pantone TPX |accessdate=2026-08-29 |archivedate=2015-09-10 |archiveurl=http://webarchive.loc.gov/all/20150910082906/http://www.pantone.com/pages/pantone/colorfinder.aspx }}</ref><ref>Type the word "Red" into the indicated window on the Pantone Color Finder and the color will appear.</ref> {{Clear}} ==Гуногунии ранги сурх== Ранги сурхро метавон ҳамчун номи умумии як гурӯҳи [[Ранг|рангҳо]] донист, ки тобишҳои гуногунро дар бар мегирад. Одамон аз қадим пай бурдаанд, ки ҳамаи сурхҳо яксон нестанд ва ба бисёр тобишҳои сурх номҳои хосро додаанд.<ref name="DehkhodaRed">{{cite web |title=سرخ |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/%D8%B3%D8%B1%D8%AE-2 |website=واژه‌یاب |work=لغت‌نامه دهخدا |language=fa}}</ref> ===Қирмизӣ=== {{Main article|Қирмизӣ}} {{Қуттии ранг |ном=Қирмизӣ |тасвир=Maple Leaf Red Ground 2000px.jpg |hex=DC143C |r=220 |g=20 |b=60 |c=0 |m=91 |y=73 |k=14 |h=348 |s=91 |v=86 |андозаи_тасвир=150px }} '''Қирмизӣ''' ранги сурхи баста ва тираест, ки каме [[Кабуд|кабуд]] ё [[Бунафш|бунафш]] дорад ва аз ин сабаб андаке ба [[Сафсар|сафсар]] моил мешавад. Дар [[Чархи ранг|чархи рангҳои]] [[Модели рангии RGB|RGB]] он байни ранги [[гулобӣ (ранг)|гулобию]] сурх ва дар чархи рангҳои [[Модели рангии RYB|RYB]] байни [[Арғавонӣ|арғавонӣ]] ва сурх ҷойгир аст.<ref name="CSSCrimson">{{cite web |title=CSS Color Module Level 3 |url=https://www.w3.org/TR/css-color-3/ |publisher=World Wide Web Consortium |language=en}}</ref><ref name="CambridgeCrimson">{{cite web |title=Crimson |url=https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/crimson |website=Cambridge Dictionary |publisher=Cambridge University Press |language=en}}</ref> {{Clear}} ===Лолагӣ=== {{Қуттии ранг |ном=Лолагӣ |hex=DC343B |r=220 |g=52 |b=59 |c=0 |m=76 |y=73 |k=14 |h=358 |s=76 |v=86 |тасвир=Red poppies vertical.jpg |андозаи_тасвир=200px }} '''Сурхи лолагӣ''' дар Ҳисор, Норак, Левакант ба кор бурда мешавад.<ref name="pitfi" /> {{Clear}} ===Гулнорӣ=== {{Қуттии ранг |ном=Гулнорӣ |hex=FF6347 |r=255 |g=99 |b=71 |c=0 |m=61 |y=72 |k=0 |h=9 |s=72 |v=100 |тасвир=Granatapfelblüte 3.jpg |андозаи_тасвир=250px }} '''Сурхи гулнориро''' ҳунармандони [[Тоҷикобод]] дар ороиш ва [[Гулдӯзӣ|гулдӯзӣ]] ба кор мебаранд. Номи ин ранг аз ранги [[Гул|гули]] [[Анор|анор]] гирифта шуда, ба сурхи равшани [[Норинҷӣ|норинҷитоб]] майл мекунад.<ref name="pitfi" /><ref name="DehkhodaGulnar">{{cite web |title=گلنار |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/%DA%AF%D9%84%D9%86%D8%A7%D8%B1-2 |website=واژه‌یاب |work=لغت‌نامه دهخدا |language=fa}}</ref> {{Clear}} ===Ҳиногӣ=== {{Қуттии ранг |ном=Ҳиногӣ |hex=E04A2F |r=224 |g=74 |b=47 |c=0 |m=67 |y=79 |k=12 |h=9 |s=79 |v=88 |тасвир=மருதாணி (HENNA).jpg |андозаи_тасвир=150px }} '''Сурхи ҳиногӣ''' як сурхи дурахшонест моил ба [[Норинҷӣ|норинҷӣ]], ки дар [[Сӯзанӣ|сӯзаниҳои]] тоҷикони [[Нурато]] ва [[Бухоро]] ба кор мебурданд. Номи он аз [[ҳино]] гирифта шудааст, зеро ранги он ба сурхии аз ҳино ҳосилшуда монанд аст.<ref>{{cite book |last=Sukhareva |first=O. A. |title=Suzani: Central Asian Decorative Embroidery |trans-title=Сӯзанӣ: гулдӯзии ороишии Осиёи Миёна |place=Tashkent |publisher=IICAS; SMI-ASIA |year=2011 |page=22 |editor-last1=Mustafayev |editor-first1=Sh. M. |editor-last2=Khakimov |editor-first2=A. A. |others=Мушовири бадеӣ ва тақризгар: R. Q. Qayumov }}</ref><ref name="DehkhodaHenna">{{cite web |title=حنائی |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/%D8%AD%D9%86%D8%A7%D8%A6%DB%8C |website=واژه‌یاب |work=لغت‌نامه دهخدا |language=fa}}</ref> {{Clear}} ===Лол=== {{Қуттии ранг |ном=Лол |hex=CB236B |r=203 |g=35 |b=107 |c=0 |m=83 |y=47 |k=20 |h=334 |s=83 |v=80 |тасвир=Calcite-Spinel-dtn37a.jpg |андозаи_тасвир=150px }} '''Сурхи лол''' ранги сурхи баста ва дурахшонест, ки номаш аз ранги [[Санги қиматбаҳо|санги қимматбаҳои]] [[Лаъл|лаъл]] (шакли арабишудаи лол) гирифта шудааст.<ref>{{Cite web |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/%D9%84%D8%B9%D9%84-3 |title=لعل |website=واژه‌یاب |work=لغت‌نامه دهخدا |language=fa |access-date=28 августи 2026 }}</ref> Ин ранг одатан сурхи каме [[Арғавонӣ|арғувонитоб]] буда, ба ранги баъзе навъҳои [[Ёқут|ёқут]] монанд аст.<ref>{{Cite web |url=https://www.gia.edu/spinel-quality-factor |title=Spinel Quality Factors |website=Gemological Institute of America |publisher=GIA |language=en |access-date=28 августи 2026 }}</ref> {{clear}} ===Рахш=== {{main|Рахш (ранг)}} {{Қуттии ранг |тасвир = Lusitano Hengst (132668445).jpeg |ном = Рахш |hex = 954535 |r = 149 |g = 69 |b = 53 |c = 0 |m = 54 |y = 64 |k = 42 |h = 10 |s = 64 |v = 58 |андозаи_тасвир=250px }} '''Рахш''' — яке аз [[Тобишҳои қаҳваранг|тобишҳои ранги қаҳваранг]] буда, ба ранги сурх майл мекунад.<ref name="ChestnutColor">{{cite web |url=https://www.color-registry.org/color/chestnut |title=Chestnut Color – #954535 |website=Register of Color Names }}</ref> Дар [[Табиат|табиат]] ин ранг дар [[Пашм|пашми]] баъзе [[Асп|аспҳо]], [[Мӯй|мӯйи инсон]] ва меваи [[Шоҳбулут|шоҳбулут]] дида мешавад.<ref name="Paterson">{{cite book |last=Paterson |first=Ian |title=A Dictionary of Colour: A Lexicon of the Language of Colour |publisher=Thorogood Publishing |year=2003 }}</ref><ref name="HorseColor">{{cite web |url=https://msu-prod.dotcmscloud.com/resources/genetics_of_coat_color_of_horses_e0981 |title=Genetics of Coat Color of Horses |publisher=Michigan State University Extension }}</ref><ref name="ChestnutTree">{{cite web |url=https://www.woodlandtrust.org.uk/trees-woods-and-wildlife/british-trees/a-z-of-british-trees/sweet-chestnut/ |title=Sweet Chestnut (Castanea sativa) |publisher=Woodland Trust }}</ref> {{Clear}} ===Ақиқӣ=== {{main|Ақиқӣ}} {{Қуттии ранг |ном=Ақиқӣ |hex=B31B1B |r=179 |g=27 |b=27 |c=0 |m=85 |y=85 |k=30 |h=0 |s=85 |v=70 |тасвир=Carnelian sard (mineral specimen).jpg |андозаи_тасвир=240px }} '''Сурхи ақиқӣ''' яке аз тобишҳои ранги сурх буда, ба [[Норинҷӣ|норинҷӣ]] майл мекунад. Номи он аз санги [[ақиқ]] гирифта шудааст.<ref name="DehkhodaAqiq">{{cite web |title=عقیق |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/%D8%B9%D9%82%DB%8C%D9%82 |website=واژه‌یاب |work=لغت‌نامه دهخدا |language=fa}}</ref><ref name="AgateGem">{{cite web |title=Agate Gemstones |url=https://geology.com/gemstones/agate/ |last=King |first=Hobart M. |website=Geology.com |language=en}}</ref> {{Clear}} ===Гулгун=== {{Қуттии ранг |ном=Гулгун |hex=C21E56 |r=194 |g=30 |b=86 |c=0 |m=85 |y=56 |k=24 |h=340 |s=85 |v=76 |тасвир=A red rose with dewdrops 1.jpg |андозаи_тасвир=230px }} '''Гулгун''' яке аз тобишҳои ранги сурх буда, ба ранги гули [[садбарг]] монанд аст.<ref name="FarhangiGulgun">{{cite book |title=Фарҳанги тафсирии забони тоҷикӣ |volume=1 |editor=Сайфиддин Назарзода |publisher=Институти забон ва адабиёти ба номи Абӯабдулло Рӯдакӣ |place=Душанбе |year=2018 |page=350 |url=https://www.izar.tj/sites/default/files/field/jurnal/farkhangi_tafsirii_zaboni_tochiki_childi_1_dushanbe_-_2018.pdf |language=tg }}</ref><ref name="DehkhodaGulgun">{{cite web |title=گلگون |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/%DA%AF%D9%84%DA%AF%D9%88%D9%86 |website=واژه‌یاب |work=لغت‌نامه دهخدا |language=fa}}</ref> Дар адабиёти тоҷик ин калима барои тасвири рӯйи сурхтоб ва [[Шароби сурх|шароби сурх]] низ истифода мешавад. Масалан, «чеҳраи гулгун» ба рӯйи сурхтоб ва «бодаи гулгун» ба шароби сурх гуфта мешавад.<ref name="FarhangiGulgun"/><ref name="MirzoevGul">{{cite journal |last1=Мирзоев |first1=Сайфиддин |last2=Умарова |first2=Фирӯза |title=Фитоними гул ва нақши он дар сохтани калимаҳои мураккаб: дар пояи маводи достони «Юсуф ва Зулайхо»-и Абдураҳмони Ҷомӣ |journal=Суханшиносӣ |year=2024 |issue=1 (45) |page=111 |url=https://sukhanshinosi.iza.tj/sites/default/files/Book-sukhanshinosi/2024/sukhan_n1_2023.pdf |language=tg }}</ref> Калимаи [[Гулгуна|«гулгуна»]] низ аз ҳамин вожа гирифта шуда, ба сурхие гуфта мешавад, ки барои [[Сурхоби рухсора|ороиши рухсора]] истифода мешавад.<ref name="FarhangiGulgun"/><ref name="DehkhodaGulguna">{{cite web |title=گلگونه |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/%DA%AF%D9%84%DA%AF%D9%88%D9%86%D9%87 |website=واژه‌یاب |work=لغت‌نامه دهخدا |language=fa}}</ref> Ин вожа дар ашъори [[Рӯдакӣ|Абӯабдуллоҳи Рӯдакӣ]] низ омадааст: {{quote|Самоъу бодаи гулгун ва лӯъбатон чу моҳ,<br>Агар фаришта бибинад, дарафтад дар чоҳ.<ref>{{cite web |url=https://ganjoor.net/roodaki/baghimande/sh104 |title=Рӯдакӣ — Қасидаҳо ва қитъаҳо, №104 |website=Ганҷур |language=fa }}</ref>}} Дар ин байт «бодаи гулгун» ба маънои шароби сурх аст. {{Clear}} ===Ҷигарранг=== {{main|Ҷигарранг}} {{Қуттии ранг |ном = Ҷигарранг |hex=800000 |r=128 |g=0 |b=0 |c=0 |m=100 |y=100 |k=50 |h=0 |s=100 |v=50 |тасвир=Beef+Liver.jpg |андозаи_тасвир=200px }} '''Ҷигарранг''' ё '''ҷигарӣ''' яке аз тобишҳои тираи [[Сурх|ранги сурх]] буда, ба [[қаҳваранг]] моил аст. Ин ранг ба ранги [[ҷигар]], [[олуболу]] ва [[шоҳбулут]] монанд буда, вобаста ба тобиш метавонад сурхи қаҳваранг ё сурхи [[Арғавонӣ|арғавонӣ]] намояд. {{Clear}} ===Марҷонӣ=== {{main|Марҷонӣ}} {{Қуттии ранг |ном=Марҷонӣ |hex=FF4040 |r=255 |g=64 |b=64 |c=0 |m=75 |y=75 |k=0 |h=0 |s=75 |v=100 |тасвир = Red coral.jpg |андозаи_тасвир = 220px }} '''Сурхи марҷонӣ''' яке аз тобишҳои равшану дурахшони ранги [[сурх]] буда, ба ранги [[марҷон]]ҳои сурх монанд аст. Ин ранг аз сурхи холис равшантар буда, андаке ба ранги [[Гулобӣ (ранг)|гулобӣ]] наздик мешавад. ==Адабиёт== {{reflist}} {{Тобишҳои сурх}} {{Гурӯҳбандии рангҳо}} 0d8hn86vrh1uv7l7xneg2imgwax83ou 1493185 1493087 2026-11-08T21:20:39Z Zosya95 54344 /* Гулгун */ 1493185 wikitext text/x-wiki {{Қуттии ранг | ном=Сурх | тасвир=Shades of Red.svg | hex=FF0000 | дарозии мавҷ=~630–740<ref>Thomas J. Bruno, Paris D. N. Svoronos. ''CRC Handbook of Fundamental Spectroscopic Correlation Charts.'' CRC Press, 2005.<br />[http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/vision/specol.html#c1 Color</ref> | басомад=~480–405 }} '''[[Сурх|Ранги сурх]]''' вобаста ба [[Серии ранг|серрангӣ]] ва [[Равшанӣ|равшанӣ]] метавонад тобишҳои гуногун дошта бошад. Бо омехтани [[Сафед|сафед]] [[Сурх|сурх]] равшантар ва бо омехтани [[Сиёҳ|сиёҳ]] тиратар мешавад.<ref name="ColorBrightness">{{cite web |title=Color Brightness |url=https://www.filmmakersacademy.com/glossary/color-brightness/ |website=Filmmakers Academy |date=16 July 2021 |language=en}}</ref> Дар [[Забони тоҷикӣ|забони тоҷикӣ]] тобишҳои ранг дар [[Гӯйиш|гӯйишҳои]] ноҳияҳои гуногун ба тарзҳои мухталиф ифода мешаванд. Масалан, тобиши аз сурхи холис равшантарро чунин меноманд: * сурхи '''рӯшан''' ([[Ноҳияи Ашт|Ашт]], [[Исфара]])<ref name="pitfi">{{cite journal |title=Паёмномаи фарҳанг |publisher=Пажӯҳишгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон |year=2020 |issue=1 (49) |page=7 |url=https://www.pitfi.tj/sites/default/files/payomnomai_farhang/payomnomai_farhang_2020_01.pdf }}</ref> * сурхи '''сафедхеста''' ([[Панҷ (шаҳрак)|Панҷ]])<ref name="pitfi" /> * сурхи '''паст''' ([[Хуҷанд]], [[Истаравшан]]) * сурхи '''беранг''' ([[Леваканд|Левакант]])<ref name="pitfi" /> Тобиши аз сурхи асосӣ тиратарро чунин меноманд: * сурхи '''баланд''' ([[Исфара]], [[Хуҷанд]], [[Истаравшан]], [[Самарқанд]])<ref name="pitfi" /> * сурхи '''банур''' ([[Ноҳияи Ашт|Ашт]])<ref name="pitfi" /> * сурхи '''сияҳдуқ''' ([[Восеъ]], [[Кӯлоб]], [[Панҷ (шаҳрак)|Панҷ]])<ref name="pitfi" /> * сурхи '''сиёҳдиқ''' ([[Леваканд|Левакант]])<ref name="pitfi" /> * сурхи '''баста''' ([[Истаравшан]]) * сурхи '''сияҳлош''' ([[Панҷ (шаҳрак)|Панҷ]])<ref name="pitfi" /> * сурхи '''сиёҳхеста''' ([[Қубодиён]], [[Тоҷикобод]])<ref name="pitfi" /> ==Дар системаҳои рангӣ== ===Сурх (RGB)=== {{Қуттии ранг |ном=Сурх (RGB) |тасвир=Synthese+.svg |андозаи_тасвир=200px |hex=FF0000 |r=255 |g=0 |b=0 |c=0 |m=100 |y=100 |k=0 |h=0 |s=100 |v=100 }} Сурхи [[Модели рангии RGB|модели RGB]] ин дурахшонтарин ранги сурхест, ки [[монитори компютер]] намоиш дода метавонад. Ин ранг ба сурхи норинҷитоби [[ранги спектрӣ]] наздик мебошад. Сурх ('''R''' - red) дар модели рангии RGB дар баробари [[сабз]] ('''G''' - green) ва [[кабуд]] ('''B''' - blue) яке аз се [[ранги асосӣ|ранги асосии]] [[Нур|нур]] ба шумор меравад.<ref name="css3-color">[https://www.w3.org/TR/css3-color/#html4 W3C TR CSS3 Color Module, HTML4 color keywords]. W3C. (майи 2003). 16 сентябри 2008 санҷида шуд.</ref> {{Clear}} ===Сурх (CMYK)=== {{Қуттии ранг |ном=Сурх (CMYK) |тасвир=SubtractiveColor.svg |андозаи_тасвир=200px |hex=ED1B24 |r=237 |g=27 |b=36 |c=0 |m=89 |y=85 |k=7 |h=357 |s=89 |v=93 }} Сурхи [[Модели рангии CMYK|модели CMYK]] ранги сурхест, ки дар [[Чоп|чоп]] бо [[Омезиши рангҳо|омехтани]] миқдори баробари [[Арғавонӣ|арғавонӣ]] ва [[Зард|зард]] ҳосил мешавад. Ин ранг ба [[Тобишҳои сурх#Сурх (RGB)|сурхи равшани экран]] монанд аст, вале дурахши камтар дорад.<ref>[https://web.archive.org/web/20070310213952/http://www.tintbook.com/ CMYK]</ref> {{Clear}} ===Сурх (Crayola)=== {{Қуттии ранг |ном=Сурх (Crayola) |hex=ED0A3F |r=237 |g=10 |b=63 |c=0 |m=96 |y=73 |k=7 |h=346 |s=96 |v=93 |тасвир=Crayola-Red.jpg |андозаи_тасвир=200px }} Ин ранг ранги сурхи [[Қалами ранга|қаламҳои рангаи]] [[Crayola]] мебошад.<ref name="CrayolaRed">{{cite web |title=Where did the brand name Crayola originate? |url=https://www.crayola.com/FAQs/where-did-the-brand-name-crayola-originate-FAQ |website=Crayola |language=en}}</ref> {{Clear}} ===Сурх (Pantone)=== {{Қуттии ранг |hex=ED2839 |ном=Сурх (Pantone) |тасвир=Paroc Red Pantone 185.svg |r=237 |g=40 |b=57 |c=0 |m=83 |y=76 |k=7 |h=355 |s=83 |v=93 }} Сурхи [[Pantone]] ин рангест аз рӯйхати рангҳои Pantone Textile Paper eXtended (TPX), ки бо рақами 032M — Red сабт шудааст.<ref name="Pantone TPX">{{Cite web |url=http://www.pantone.com/pages/pantone/colorfinder.aspx |title=Pantone TPX |accessdate=2026-08-29 |archivedate=2015-09-10 |archiveurl=http://webarchive.loc.gov/all/20150910082906/http://www.pantone.com/pages/pantone/colorfinder.aspx }}</ref><ref>Type the word "Red" into the indicated window on the Pantone Color Finder and the color will appear.</ref> {{Clear}} ==Гуногунии ранги сурх== Ранги сурхро метавон ҳамчун номи умумии як гурӯҳи [[Ранг|рангҳо]] донист, ки тобишҳои гуногунро дар бар мегирад. Одамон аз қадим пай бурдаанд, ки ҳамаи сурхҳо яксон нестанд ва ба бисёр тобишҳои сурх номҳои хосро додаанд.<ref name="DehkhodaRed">{{cite web |title=سرخ |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/%D8%B3%D8%B1%D8%AE-2 |website=واژه‌یاب |work=لغت‌نامه دهخدا |language=fa}}</ref> ===Қирмизӣ=== {{Main article|Қирмизӣ}} {{Қуттии ранг |ном=Қирмизӣ |тасвир=Maple Leaf Red Ground 2000px.jpg |hex=DC143C |r=220 |g=20 |b=60 |c=0 |m=91 |y=73 |k=14 |h=348 |s=91 |v=86 |андозаи_тасвир=150px }} '''Қирмизӣ''' ранги сурхи баста ва тираест, ки каме [[Кабуд|кабуд]] ё [[Бунафш|бунафш]] дорад ва аз ин сабаб андаке ба [[Сафсар|сафсар]] моил мешавад. Дар [[Чархи ранг|чархи рангҳои]] [[Модели рангии RGB|RGB]] он байни ранги [[гулобӣ (ранг)|гулобию]] сурх ва дар чархи рангҳои [[Модели рангии RYB|RYB]] байни [[Арғавонӣ|арғавонӣ]] ва сурх ҷойгир аст.<ref name="CSSCrimson">{{cite web |title=CSS Color Module Level 3 |url=https://www.w3.org/TR/css-color-3/ |publisher=World Wide Web Consortium |language=en}}</ref><ref name="CambridgeCrimson">{{cite web |title=Crimson |url=https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/crimson |website=Cambridge Dictionary |publisher=Cambridge University Press |language=en}}</ref> {{Clear}} ===Лолагӣ=== {{Қуттии ранг |ном=Лолагӣ |hex=DC343B |r=220 |g=52 |b=59 |c=0 |m=76 |y=73 |k=14 |h=358 |s=76 |v=86 |тасвир=Red poppies vertical.jpg |андозаи_тасвир=200px }} '''Сурхи лолагӣ''' дар Ҳисор, Норак, Левакант ба кор бурда мешавад.<ref name="pitfi" /> {{Clear}} ===Гулнорӣ=== {{Қуттии ранг |ном=Гулнорӣ |hex=FF6347 |r=255 |g=99 |b=71 |c=0 |m=61 |y=72 |k=0 |h=9 |s=72 |v=100 |тасвир=Granatapfelblüte 3.jpg |андозаи_тасвир=250px }} '''Сурхи гулнориро''' ҳунармандони [[Тоҷикобод]] дар ороиш ва [[Гулдӯзӣ|гулдӯзӣ]] ба кор мебаранд. Номи ин ранг аз ранги [[Гул|гули]] [[Анор|анор]] гирифта шуда, ба сурхи равшани [[Норинҷӣ|норинҷитоб]] майл мекунад.<ref name="pitfi" /><ref name="DehkhodaGulnar">{{cite web |title=گلنار |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/%DA%AF%D9%84%D9%86%D8%A7%D8%B1-2 |website=واژه‌یاب |work=لغت‌نامه دهخدا |language=fa}}</ref> {{Clear}} ===Ҳиногӣ=== {{Қуттии ранг |ном=Ҳиногӣ |hex=E04A2F |r=224 |g=74 |b=47 |c=0 |m=67 |y=79 |k=12 |h=9 |s=79 |v=88 |тасвир=மருதாணி (HENNA).jpg |андозаи_тасвир=150px }} '''Сурхи ҳиногӣ''' як сурхи дурахшонест моил ба [[Норинҷӣ|норинҷӣ]], ки дар [[Сӯзанӣ|сӯзаниҳои]] тоҷикони [[Нурато]] ва [[Бухоро]] ба кор мебурданд. Номи он аз [[ҳино]] гирифта шудааст, зеро ранги он ба сурхии аз ҳино ҳосилшуда монанд аст.<ref>{{cite book |last=Sukhareva |first=O. A. |title=Suzani: Central Asian Decorative Embroidery |trans-title=Сӯзанӣ: гулдӯзии ороишии Осиёи Миёна |place=Tashkent |publisher=IICAS; SMI-ASIA |year=2011 |page=22 |editor-last1=Mustafayev |editor-first1=Sh. M. |editor-last2=Khakimov |editor-first2=A. A. |others=Мушовири бадеӣ ва тақризгар: R. Q. Qayumov }}</ref><ref name="DehkhodaHenna">{{cite web |title=حنائی |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/%D8%AD%D9%86%D8%A7%D8%A6%DB%8C |website=واژه‌یاب |work=لغت‌نامه دهخدا |language=fa}}</ref> {{Clear}} ===Лол=== {{Қуттии ранг |ном=Лол |hex=CB236B |r=203 |g=35 |b=107 |c=0 |m=83 |y=47 |k=20 |h=334 |s=83 |v=80 |тасвир=Calcite-Spinel-dtn37a.jpg |андозаи_тасвир=150px }} '''Сурхи лол''' ранги сурхи баста ва дурахшонест, ки номаш аз ранги [[Санги қиматбаҳо|санги қимматбаҳои]] [[Лаъл|лаъл]] (шакли арабишудаи лол) гирифта шудааст.<ref>{{Cite web |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/%D9%84%D8%B9%D9%84-3 |title=لعل |website=واژه‌یاب |work=لغت‌نامه دهخدا |language=fa |access-date=28 августи 2026 }}</ref> Ин ранг одатан сурхи каме [[Арғавонӣ|арғувонитоб]] буда, ба ранги баъзе навъҳои [[Ёқут|ёқут]] монанд аст.<ref>{{Cite web |url=https://www.gia.edu/spinel-quality-factor |title=Spinel Quality Factors |website=Gemological Institute of America |publisher=GIA |language=en |access-date=28 августи 2026 }}</ref> {{clear}} ===Рахш=== {{main|Рахш (ранг)}} {{Қуттии ранг |тасвир = Lusitano Hengst (132668445).jpeg |ном = Рахш |hex = 954535 |r = 149 |g = 69 |b = 53 |c = 0 |m = 54 |y = 64 |k = 42 |h = 10 |s = 64 |v = 58 |андозаи_тасвир=250px }} '''Рахш''' — яке аз [[Тобишҳои қаҳваранг|тобишҳои ранги қаҳваранг]] буда, ба ранги сурх майл мекунад.<ref name="ChestnutColor">{{cite web |url=https://www.color-registry.org/color/chestnut |title=Chestnut Color – #954535 |website=Register of Color Names }}</ref> Дар [[Табиат|табиат]] ин ранг дар [[Пашм|пашми]] баъзе [[Асп|аспҳо]], [[Мӯй|мӯйи инсон]] ва меваи [[Шоҳбулут|шоҳбулут]] дида мешавад.<ref name="Paterson">{{cite book |last=Paterson |first=Ian |title=A Dictionary of Colour: A Lexicon of the Language of Colour |publisher=Thorogood Publishing |year=2003 }}</ref><ref name="HorseColor">{{cite web |url=https://msu-prod.dotcmscloud.com/resources/genetics_of_coat_color_of_horses_e0981 |title=Genetics of Coat Color of Horses |publisher=Michigan State University Extension }}</ref><ref name="ChestnutTree">{{cite web |url=https://www.woodlandtrust.org.uk/trees-woods-and-wildlife/british-trees/a-z-of-british-trees/sweet-chestnut/ |title=Sweet Chestnut (Castanea sativa) |publisher=Woodland Trust }}</ref> {{Clear}} ===Ақиқӣ=== {{main|Ақиқӣ}} {{Қуттии ранг |ном=Ақиқӣ |hex=B31B1B |r=179 |g=27 |b=27 |c=0 |m=85 |y=85 |k=30 |h=0 |s=85 |v=70 |тасвир=Carnelian sard (mineral specimen).jpg |андозаи_тасвир=240px }} '''Сурхи ақиқӣ''' яке аз тобишҳои ранги сурх буда, ба [[Норинҷӣ|норинҷӣ]] майл мекунад. Номи он аз санги [[ақиқ]] гирифта шудааст.<ref name="DehkhodaAqiq">{{cite web |title=عقیق |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/%D8%B9%D9%82%DB%8C%D9%82 |website=واژه‌یاب |work=لغت‌نامه دهخدا |language=fa}}</ref><ref name="AgateGem">{{cite web |title=Agate Gemstones |url=https://geology.com/gemstones/agate/ |last=King |first=Hobart M. |website=Geology.com |language=en}}</ref> {{Clear}} ===Гулгун=== {{Қуттии ранг |ном=Гулгун |hex=C21E56 |r=194 |g=30 |b=86 |c=0 |m=85 |y=56 |k=24 |h=340 |s=85 |v=76 |тасвир=A red rose with dewdrops 1.jpg |андозаи_тасвир=230px }} '''Гулгун''' яке аз тобишҳои ранги сурх буда, ба ранги гули [[садбарг]] монанд аст.<ref name="FarhangiGulgun">{{cite book |title=Фарҳанги тафсирии забони тоҷикӣ |volume=1 |editor=Сайфиддин Назарзода |publisher=Институти забон ва адабиёти ба номи Абӯабдулло Рӯдакӣ |place=Душанбе |year=2018 |page=350 |url=https://www.izar.tj/sites/default/files/field/jurnal/farkhangi_tafsirii_zaboni_tochiki_childi_1_dushanbe_-_2018.pdf |language=tg }}</ref><ref name="DehkhodaGulgun">{{cite web |title=گلگون |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/%DA%AF%D9%84%DA%AF%D9%88%D9%86 |website=واژه‌یاب |work=لغت‌نامه دهخدا |language=fa}}</ref> Дар адабиёти тоҷик ин калима барои тасвири рӯйи сурхтоб ва [[Шароби сурх|шароби сурх]] низ истифода мешавад. Масалан, «чеҳраи гулгун» ба рӯйи сурхтоб ва «бодаи гулгун» ба шароби сурх гуфта мешавад.<ref name="FarhangiGulgun"/><ref name="MirzoevGul">{{cite journal |last1=Мирзоев |first1=Сайфиддин |last2=Умарова |first2=Фирӯза |title=Фитоними гул ва нақши он дар сохтани калимаҳои мураккаб: дар пояи маводи достони «Юсуф ва Зулайхо»-и Абдураҳмони Ҷомӣ |journal=Суханшиносӣ |year=2024 |issue=1 (45) |page=111 |url=https://sukhanshinosi.iza.tj/sites/default/files/Book-sukhanshinosi/2024/sukhan_n1_2023.pdf |language=tg }}</ref> Калимаи [[Гулгуна|«гулгуна»]] низ аз ҳамин вожа гирифта шуда, ба сурхие гуфта мешавад, ки барои [[Сурхоби рухсора|ороиши рухсора]] истифода мешавад.<ref name="FarhangiGulgun"/><ref name="DehkhodaGulguna">{{cite web |title=گلگونه |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/%DA%AF%D9%84%DA%AF%D9%88%D9%86%D9%87 |website=واژه‌یاب |work=لغت‌نامه دهخدا |language=fa}}</ref> Ин вожа дар ашъори [[Рӯдакӣ|Абӯабдуллоҳи Рӯдакӣ]] низ омадааст: {{Иқтибос|Самоъу бодаи гулгун ва лӯъбатон чу моҳ,<br>Агар фаришта бибинад, дарафтад дар чоҳ.<ref>{{cite web |url=https://ganjoor.net/roodaki/baghimande/sh104 |title=Рӯдакӣ — Қасидаҳо ва қитъаҳо, №104 |website=Ганҷур |language=fa }}</ref>}} Дар ин байт «бодаи гулгун» ба маънои шароби сурх аст. {{Clear}} ===Ҷигарранг=== {{main|Ҷигарранг}} {{Қуттии ранг |ном = Ҷигарранг |hex=800000 |r=128 |g=0 |b=0 |c=0 |m=100 |y=100 |k=50 |h=0 |s=100 |v=50 |тасвир=Beef+Liver.jpg |андозаи_тасвир=200px }} '''Ҷигарранг''' ё '''ҷигарӣ''' яке аз тобишҳои тираи [[Сурх|ранги сурх]] буда, ба [[қаҳваранг]] моил аст. Ин ранг ба ранги [[ҷигар]], [[олуболу]] ва [[шоҳбулут]] монанд буда, вобаста ба тобиш метавонад сурхи қаҳваранг ё сурхи [[Арғавонӣ|арғавонӣ]] намояд. {{Clear}} ===Марҷонӣ=== {{main|Марҷонӣ}} {{Қуттии ранг |ном=Марҷонӣ |hex=FF4040 |r=255 |g=64 |b=64 |c=0 |m=75 |y=75 |k=0 |h=0 |s=75 |v=100 |тасвир = Red coral.jpg |андозаи_тасвир = 220px }} '''Сурхи марҷонӣ''' яке аз тобишҳои равшану дурахшони ранги [[сурх]] буда, ба ранги [[марҷон]]ҳои сурх монанд аст. Ин ранг аз сурхи холис равшантар буда, андаке ба ранги [[Гулобӣ (ранг)|гулобӣ]] наздик мешавад. ==Адабиёт== {{reflist}} {{Тобишҳои сурх}} {{Гурӯҳбандии рангҳо}} 28q5zs1zavp91avb91kf8ah6zjlgpjs Шаблон:Тобишҳои сурх 10 333374 1493081 1492849 2026-11-08T14:50:28Z Zosya95 54344 1493081 wikitext text/x-wiki {{Тобишҳои ранг |номи_ранг=сурх |shownote=1 |state={{{state<includeonly>|autocollapse</includeonly>}}} |ранги_замина=#FF0000 | #FF6347 | Гулнорӣ | Тобишҳои сурх #Гулнорӣ | #DC343B | Лолагӣ | Тобишҳои сурх #Лолагӣ | #E04A2F | Ҳиногӣ | Тобишҳои сурх #Ҳиногӣ | #FF4040 | Марҷонӣ | Марҷонӣ | #FF0000 | Сурх | Сурх | #DC143C | Қирмизӣ | Қирмизӣ | #CB236B | Лол | Тобишҳои сурх #Лол | #C21E56 | Гулгун | Тобишҳои сурх #Гулгун | #B31B1B | Ақиқӣ | Ақиқӣ | #954535 | Рахш | Рахш (ранг) | #800020 | Ҷигарранг | Ҷигарранг }}{{main other| {{#if:{{{nocategory|}}} | |[[Гурӯҳ:Тобишҳои сурх]] }} }} <noinclude> {{documentation}} [[Гурӯҳ:Шаблонҳо:Тобишҳои ранг]] </noinclude> 9qzfon01hmq58886b1xdgc1q9fgfzul 1493217 1493081 2026-11-08T23:33:30Z Zosya95 54344 1493217 wikitext text/x-wiki {{Тобишҳои ранг |номи_ранг=сурх |shownote=1 |state={{{state<includeonly>|autocollapse</includeonly>}}} |ранги_замина=#FF0000 | #FFC0CB | Гулобӣ | Гулобӣ (ранг) | #FF4040 | Марҷонӣ | Марҷонӣ | #FF6347 | Гулнорӣ | Тобишҳои сурх #Гулнорӣ | #E04A2F | Ҳиногӣ | Тобишҳои сурх #Ҳиногӣ | #DC343B | Лолагӣ | Тобишҳои сурх #Лолагӣ | #FF0000 | Сурх | Сурх | #DC143C | Қирмизӣ | Қирмизӣ | #CB236B | Лол | Тобишҳои сурх #Лол | #C21E56 | Гулгун | Тобишҳои сурх #Гулгун | #B31B1B | Ақиқӣ | Ақиқӣ | #954535 | Рахш | Рахш (ранг) | #800020 | Ҷигарранг | Ҷигарранг }}{{main other| {{#if:{{{nocategory|}}} | |[[Гурӯҳ:Тобишҳои сурх]] }} }} <noinclude> {{documentation}} [[Гурӯҳ:Шаблонҳо:Тобишҳои ранг]] </noinclude> cpb0khgqummfoffkipvf0p3hrhbvnse Занбақи оташин 0 334300 1493190 1492157 2026-11-08T21:39:53Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 1493190 wikitext text/x-wiki {{Таксон | image file = Flame Lily.jpg | regnum = Рустаниҳо | rang = Намуд | parent = Gloriosa | latin = Gloriosa superba | wikispecies = Gloriosa superba | wikicommons = Gloriosa superba | author = [[L.]] (1753) | synref = <ref name="Kew">{{cite web |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:535953-1 |title=''Gloriosa superba'' L. |date=2017 |publisher=Royal Botanic Gardens, Kew |access-date=4 December 2020 |archive-date=27 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201127010246/http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:535953-1 |url-status=live |accessdate=2026-10-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201127010246/http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:535953-1 |archivedate=2020-11-27 }}</ref><ref name="FOZ">{{cite web |url=http://www.zimbabweflora.co.zw/speciesdata/species.php?species_id=113060 |title=''Gloriosa superba'' |publisher=Flora of Zimbabwe |access-date=1 June 2026 |archive-date=13 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160913043918/http://www.zimbabweflora.co.zw/speciesdata/species.php?species_id=113060 |url-status=live }}</ref><ref name="PIER">{{cite web |title=''Gloriosa superba'' |url=http://www.hear.org/pier/species/gloriosa_superba.htm |work=Pacific Island Ecosystems at Risk |archive-url=https://web.archive.org/web/20230529130948/http://www.hear.org/pier/species/gloriosa_superba.htm |archive-date=29 May 2023}}</ref> | syn = {{collapsible list|title='' | {{btname|Methonica superba|Crantz (1766)}} | {{btname|Eugone superba|Salisbury (1796)}} | {{btname|Gloriosa cirrhifolia|Stokes (1812)}} | {{btname|Methonica gloriosa|Salisbury (1812)}} | {{btname|Gloriosa angulata|Schumacher (1827)}} | {{btname|Gloriosa doniana|Schultes & Schultes (1829)}} | {{btname|Gloriosa nepalensis|Don (1830)}} | {{btname|Methonica senegalensis|Poiteau (1830)}} | {{btname|Methonica doniana|Kunth (1843)}} | {{btname|Gloriosa superba var. angustifolia|Baker (1879)}} | {{btname|Gloriosa superba f. doniana|Durand & Schinz (1894)}} | {{btname|Gloriosa superba f. angustifolia|Kuntze (1898)}} | {{btname|Gloriosa lutea|Masters (1901)}} | {{btname|Gloriosa rothschildiana|O'Brien (1903)}} | {{btname|Gloriosa verschuurii|Hoog (1950)}} | {{btname|Gloriosa rockefelleriana|Stehlé & Stehlé (1965)}} }} | range map = Gloriosa superba distribution.png | range map caption = Паҳншавӣ | range legend = {{legend|#11b700|Паҳншавии табиӣ}}{{legend|#00d2cb|Паҳншавии ғайрибумӣ}} }} '''Занбақи оташин'''<ref name="FOZ"/><ref name="npgsweb">{{cite web |title=Gloriosa superba |url=https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail?id=17663 |website=Germplasm Resources Information Network |publisher=Agricultural Research Service, United States Department of Agriculture |access-date=2026-08-01 |language=en}}</ref><ref name="Purdue">{{cite web |url=http://www.hort.purdue.edu/newcrop/cropfactsheets/gloriosa.html |title=Gloriosa superba |publisher=New Crop Resource Online Program, Center for New Crops & Plant Products, [[Донишгоҳи Пӯрду]] |year=2002 |access-date=2013-05-27 |archive-date=2013-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130307122252/http://www.hort.purdue.edu/newcrop/CropFactSheets/gloriosa.html |url-status=live}}</ref>, '''занбақи печанда'''<ref name="npgsweb"/>, '''занбақи хазанда'''<ref name="npgsweb"/>, '''занбақи бошукӯҳ'''<ref name="npgsweb"/><ref name="FD">{{cite web |last=Scheper |first=Jack |url=http://www.floridata.com/ref/g/glor_rot.cfm |title=Gloriosa superba |website=Floridata |access-date=2026-06-01 |archive-date=2025-10-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251024214613/https://floridata.com/ref/g/glor_rot.cfm |url-status=live |language=en}}</ref> ё '''чанголи паланг'''<ref name="FD"/><ref name="PIERnames">{{cite web |title=Common names, Gloriosa superba |url=http://www.hear.org/pier/commonnames/details/gloriosa_superba.htm |website=Pacific Island Ecosystems at Risk |archive-url=https://web.archive.org/web/20230529180315/http://www.hear.org/pier/commonnames/details/gloriosa_superba.htm |archive-date=2023-05-29 |access-date=2026-06-01 |url-status=dead |language=en}}</ref> ({{lang-la|Gloriosa superba}}) — як намуди [[Рустаниҳои пӯшидатухм (гулдор)|рустании гулдор]] аз [[Оила (таксономия)|оилаи]] [[Савринҷониҳо|савринҷониҳо]] ({{lang-la|Colchicaceae}}) мебошад. Ин гиёҳ дар аксари минтақаҳои [[Африқо]] (ғайр аз [[Африқои Шимолӣ]]), [[Осиёи Ҷанубӣ]], [[Осиёи Ҷанубу Шарқӣ]] ва қисмати ҷанубу марказии [[Ҷумҳурии Мардумии Чин|Чин]] мерӯяд. Онро ба баъзе минтақаҳои [[Амрико]], [[Австралия]] ва ҷазираҳои [[Уқёнуси Ором]] низ овардаанд. Ин рустанӣ гулҳои зебои [[Сурх|сурху]] [[Зард|зард]] дорад, ки дар [[Поя|пояҳои]] дароз мерӯянд. Аксари қисмҳои он хеле [[Заҳр|заҳрноканд]], вале онро дар [[Тибби халқӣ|тибби халқӣ]] васеъ истифода мебаранд. {{Clear}} == Тавсифоти гиёҳшинохтӣ == [[Акс:Gloriosa superba 1DS-II 3-3511.jpg|thumb|right|150px|Мева]] [[Акс:Seed pod of Gloriosa superba (14872918441).jpg|thumb|right|150px|Ғӯза бо тухмҳояш]] Занбақи оташин рустании алафии [[Рустаниҳои бисёрсола|бисёрсола]] буда, аз [[Решапоя|решапояи]] ғафси сафед ва горизонталӣ мерӯяд.<ref name="PIER"/><ref name="Purdue" /><ref name="Kew1">{{cite web |url=http://www.kew.org/plants-fungi/Gloriosa-superba.htm |title=''Gloriosa superba''. |archive-url=https://web.archive.org/web/20130606221835/http://www.kew.org/plants-fungi/Gloriosa-superba.htm |archive-date=6 June 2013 |publisher=World Checklist of Selected Plant Families, Royal Botanic Gardens, Kew |year=2011 }}</ref> [[Поя]]и он борик буда, дар рустаниҳои печанда то 3–4 м мерасад, аммо дар рустаниҳои ростқад кӯтоҳтар аст.<ref name="FOZ"/><ref name="Kew1"/> Дар нӯги баргҳои он [[Печак (ботаника)|печакҳои]] сабзи дарозиашон 5–7,6 см мавҷуданд, ки ба рустанӣ барои ба рӯи чизҳо часпида баромадан ёрӣ мерасонанд.<ref name="FD"/> Баргҳо дар поя банавбат ё рӯбарӯ ҷойгир шудаанд.<ref name="PIER"/><ref name="FOC">{{cite web |url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=200027670 |title=''Gloriosa superba'' |publisher=Flora of China |access-date=1 June 2026 |archive-date=10 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260310183411/http://efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=200027670 |url-status=live }}</ref> Онҳо нештаршакл ё байзашакли дарозрӯя буда, нӯгашон ба печак табдил ёфтааст.<ref name="FOZ"/><ref name="FOC"/> Баргҳо бо думчаҳои кӯтоҳ ба поя пайваст мешаванд.<ref name="FOC"/> Дарозии баргҳо 10,2–12,7 см ва барашон 1,3–2,5 см мебошад.<ref name="Purdue"/> Канори онҳо ҳамвор буда, дар болояш якчанд раги барҷаста дида мешавад.<ref name="Kew1"/> Ин рустанӣ гулҳои калони тоқа мебарорад, ки дарозиашон аз 7,6 то 12 см ва [[Диаметр|диаметрашон]] аз 4,5 то 7 см мерасад.<ref name="Kew1"/><ref name="FD"/> Вазни ҳар гул метавонад аз 2,5 грамм зиёд бошад.<ref>{{cite journal |url=http://epubs.icar.org.in/ejournal/index.php/JMAP/article/view/22885/pdf |title=Reproductive biology of ''Gloriosa superba'' |journal=Journal of Medicinal and Aromatic Plants |volume=3 |issue=2 |pages=5–11 |first1=A. |last1=Selvarasu |first2=R. |last2=Kandhasamy |year=2012 |archive-date=2015-12-08 |access-date=2013-05-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151208122724/http://epubs.icar.org.in/ejournal/index.php/JMAP/article/view/22885/pdf |url-status=live }}</ref> Гулҳо дар [[Гулпоя|гулпояҳои]] борику дароз ҷойгир шуда, дарозии онҳо то 20 см мерасад.<ref name="Kew1"/> Гулҳо дуҷинса ва мунтазам (актиноморфӣ) мебошанд. [[Гулпӯш]]и онҳо аз шаш баргчаи гулпӯши одӣ (тепал) иборат аст, ки дарозиашон аз 5 то 8,3 см мерасад.<ref name="FOZ"/><ref name="Kew1"/> Ин баргчаҳо дарозрӯя, қошуқшакл ва дорои канорҳои мавҷнок буда, танҳо дар қисми поёнашон ба ҳам пайвастаанд.<ref name="PIER"/> Ҳангоми шукуфтани [[Ғунча|ғунчаҳои]] хурди сабз, гулбаргмонандҳо дароз шуда, ба пушт қат мешаванду рангашонро дигар мекунанд.<ref name="FD"/> Гулҳои пурра шукуфта ранги баланди зарду сурх доранд.<ref name="Kew1"/><ref name="FD"/> Дигар навъҳо, бо рангҳои [[Сафед|сафедтоб]], [[Зард|зард]], [[Норинҷӣ|норинҷӣ]], [[Ҷигарранг|ҷигарранг]] ва [[Бунафш|бунафштоби]] [[Қаҳваранг|қаҳваранг]] низ мушоҳида шудаанд.<ref name="FOZ"/> Ҳар гул шаш [[Гардбарг|гардбарги]] намоён дорад, ки ба самти баргчаҳои гулпӯш ба берун қат шудаанд.<ref name="PIER"/><ref name="FD"/> Ҳар гардбарг аз думчаи дарозиаш 3–4 см ва [[Гарддон|гарддони]] 1-сантиметрӣ, ки дар нӯги думча ҷойгир аст, иборат мебошад.<ref name="FOC"/> [[Гарди гул]] аз шикофҳои вертикалии берунии гарддон хориҷ мешавад. Маҷмӯи узвҳои модинаи гул ([[гинетсей]]) аз се мевабарг иборат аст, ки аз канорҳои дарунии худ ба ҳам пайваста, гулмодаро ташкил медиҳанд. [[Ғӯрак]]и гул болоӣ буда, дар болои гулбанд ҷойгир аст.<ref name="PIER"/> Ҳар гулмода сутунчаи дарозиаш 2,5–3,5 см ва гардгираки дарозиаш 6–7 мм дорад.<ref name="FOC"/> Меваи рустанӣ [[Ғӯза|ғӯзаи]] ғафс буда, дарозиаш то 6 см мерасад ва дар дохилаш якчанд тухми сурх ҷойгиранд.<ref name="PIER"/><ref name="Kew1"/> == Паҳншавӣ == [[Акс:Pollen grains of Gloriosa superba.jpg|thumb|right|150px|Донаҳои гарди гул]] Ин рустанӣ дар [[Африқо]], минтақаҳои тропикии [[Осиёи Ҷанубӣ]] ва [[Осиёи Ҷанубу Шарқӣ]], инчунин қисмати ҷанубу марказии [[Чин]] бумӣ мебошад.<ref name="Kew"/><ref name="npgsweb"/> Дар Африқо, ғайр аз [[Африқои Шимолӣ]], он қариб дар тамоми қитъа, аз [[Сенегал]] дар ғарб то [[Эфиопия]] дар шарқ ва то [[Африқои Ҷанубӣ]] дар ҷануб паҳн шудааст.<ref name="PROTA">{{cite web |url=http://www.prota4u.org/downloads/Gloriosa+superba/Gloriosa+superba.pdf |title=''Gloriosa superba'' L. |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714194421/http://www.prota4u.org/downloads/Gloriosa+superba/Gloriosa+superba.pdf |archive-date=14 июли 2014 |publisher=Protabase Record Display, Plant Resources of Tropical Africa |first1=E. |last1=Dounias |accessdate=2026-10-19 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140714194421/http://www.prota4u.org/downloads/Gloriosa+superba/Gloriosa+superba.pdf |archivedate=2014-07-14}}</ref> Ин гиёҳро ба иёлатҳои [[Ҳавайӣ]] ва [[Алабама]]и ИМА, баъзе минтақаҳои [[Ҷазираҳои Кариб|Кариб]], [[Суринам]] дар Амрикои Ҷанубӣ, иёлатҳои [[Уэлси Ҷанубии Нав]], [[Квинзланд]] ва [[Қаламрави Шимоли]]и Австралия ва инчунин ба ҷазираҳои гуногуни [[Уқёнуси Ором]] овардаанд.<ref name="Kew"/><ref name="PIER"/> Бо вуҷуди паҳншавии васеъаш дар Осиёи Ҷанубӣ ва Африқо, ин гул дар қисматҳои ҷанубии Африқо, [[Банглодеш]], [[Шри-Ланка]] ва баъзе минтақаҳои [[Ҳиндустон]] камёб шудааст. Сабаби камшавии он, ҷамъоварии бисёри рустаниҳои худрӯй барои корбурд дар тибби халқӣ мебошад.<ref name="Kew1"/> Аз тарафи дигар, берун аз маҳалли паҳншавии табиии худ, ин гиёҳ дар Австралия, баъзе ҷазираҳои Уқёнуси Ором, аз ҷумла [[Ҷазираҳои Кук]], [[Полинезияи Фаронса]] ва [[Кирибатӣ]], инчунин дар [[Сингапур]] ҳамчун [[Намуди инвазивӣ|намуди инвазивӣ]] шинохта шудааст.<ref name="PIER"/><ref>{{cite web |url=http://www.weeds.org.au/cgi-bin/weedident.cgi?tpl=plant.tpl&ibra=all&card=V28 |title=''Gloriosa superba'' |archive-url=https://web.archive.org/web/20120205204036/http://www.weeds.org.au/cgi-bin/weedident.cgi?tpl=plant.tpl |archive-date=5 February 2012 |publisher=Weeds Australia, National Weeds Strategy |first1=J. R. |last1=Thorp |first2=M. |last2=Wilson |year=1998 |accessdate=2026-10-19 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120205204036/http://www.weeds.org.au/cgi-bin/weedident.cgi?tpl=plant.tpl |archivedate=2012-02-05}}</ref> Ин рустанӣ дар муҳитҳои гуногун, аз ҷумла [[Ҷангали тропикӣ|ҷангалҳои тропикӣ]], [[Саванна|саваннаҳо]], [[Алафзор|алафзорҳо]], регтеппаҳо, канори заминҳои кишоварзӣ, заминҳои беҳосил ва канори роҳҳо мерӯяд.<ref name="Kew1"/><ref name="PROTA"/> Он одатан дар табиат дар баландии аз 900 то 1300 м аз сатҳи баҳр вомехӯрад,<ref name="FOC"/> аммо дар баъзе ҷойҳо то баландии 2500 м низ метавонад рӯяд.<ref name="PROTA"/> Мумкин аст, ки дар муҳити табиӣ гулҳои онро [[Шапарак|шапаракҳо]]ву [[Гулмакҳо|гулмакҳо]] [[Гардолудшавӣ|гардолуд]] мекунанд.<ref name="Kew1"/> == Парвариш == Занбақи оташин дар [[Осиёи Ҷанубӣ]], баъзе минтақаҳои [[Осиёи Ҷанубу Шарқӣ]] ва [[Африқо]] васеъ парвариш карда мешавад. [[Навъ (ботаника)|Навъҳои]] дастпарвари он метавонанд аз навъҳои худрӯй фарқ кунанд. Ин рустанӣ навъҳои қадпаст ва навъҳои дорои гулбаргҳои васеътару ҳамвортар дорад. Инчунин, навъҳои гуногуни ранга, аз ҷумла бо гулҳои пурра сафед, норинҷӣ, олуранг ва зард парвариш карда мешаванд.<ref name="FOZ"/><ref name="FD"/> Ин рустаниро бо роҳи кишти тухм ё тақсими решапоя зиёд мекунанд.<ref name="PIER"/><ref name="FD"/> Сабзиши тухмҳо метавонад аз чанд ҳафта то се моҳ тӯл кашад.<ref name="PROTA"/> Тухмҳо ҳатто пас аз давраи оромии то нӯҳмоҳа низ қобилияти сабзиши худро нигоҳ медоранд.<ref name="PIER"/> [[Лӯнда|Лӯндаҳои]] рустаниро ҳар ду сол тақсим мекунанд ва дар давоми як моҳ аз онҳо навдаҳои нав мерӯянд. Азбаски тухмҳо дер месабзанд ва рустаниҳои аз онҳо рӯида барои ба камол расидан се сол вақт талаб мекунанд, барои тезонидани сабзиш ва нашъунамои онҳо аз усулҳои гуногун истифода мебаранд.<ref name="PROTA"/> Занбақи оташин дар хоки намнок, обгузар ва ҷойҳои равшани офтобрас хуб мерӯяд.<ref name="FD"/><ref name="PROTA"/> Рустаниҳои бакамолрасида дар мавсими боронгарӣ тақрибан ҳафт ҳафта гул мекунанд. Барои шукуфтани ғунчаҳо тақрибан ду ҳафта лозим аст. Пас аз анҷоми мавсими гулкунӣ қисми рӯизаминии рустанӣ хушк мешавад ва аз лӯндаҳои зеризаминӣ навдаҳои нав мерӯянд.<ref name="PROTA"/> Ҳангоми парвариш ин рустанӣ метавонад ба мушкилоти гуногун, аз ҷумла гардолудшавии нокифоя, бемориҳои занбӯруғӣ, пӯсидани лӯндаҳо ва ҳамлаи ҳашароти зараррасон дучор шавад. Аз ҷумлаи зараррасонҳои он шабпаракҳои ''Polytela gloriosa'' ва ''[[Chrysodeixis chalcites]]'', [[Шабуш|шабушҳо]] ва [[Трипсҳо|трипсҳо]] мебошанд.<ref name="PROTA"/> Ҳангоми ҷамъоварии ҳосил, меваҳоро дастӣ мечинанд ва лӯндаҳоро аз замин кофта мегиранд.<ref name="Purdue"/><ref name="PROTA"/> Меваҳояшро хушк карда, мекушоянд ва тухмҳояшонро ҷудо намуда, дубора хушк мекунанд. Тухмҳо ва решапояҳои рустанӣ ба шакли бутун, хока ё равған фурӯхта мешаванд.<ref name="PROTA"/> == Таркиби химиявӣ ва заҳрнокӣ == [[Акс:Gloriosa superba 1.jpg|thumb|Аксари қисмҳои рустанӣ, аз ҷумла гулҳои он, барои инсон заҳрноканд]] Занбақи оташин миқдори зиёди [[Колхитсин|колхитсин]] дорад. Колхитсин як навъи [[Алкалоид|алкалоид]] буда, аз [[Аминокислотаҳо|аминокислотаҳои]] [[Фенилаланин|фенилаланин]] ва [[Тирозин|тирозин]] ҳосил мешавад. Ғайр аз колхитсин ва колхикозид, ин рустанӣ дорои алкалоидҳои дигар, аз ҷумла глориозин ва дигар моддаҳои химиявӣ, ба монанди [[Кислотаи хелидонӣ|кислотаи хелидонӣ]] ва [[Кислотаи салитсилӣ|кислотаи салитсилӣ]] мебошад.<ref name="PROTA"/><ref name="INCHEM">{{cite web |url=http://www.inchem.org/documents/pims/plant/pim245.htm |title=''Gloriosa superba'' |publisher=International Programme on Chemical Safety |first1=R. |last1=Fernando |first2=D. |last2=Widyaratna |year=1989 |access-date=2013-05-27 |archive-date=2014-03-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140315013617/http://www.inchem.org/documents/pims/plant/pim245.htm |url-status=live}}</ref> Баргҳои ҷавон ва тухмҳои рустанӣ миқдори зиёди колхитсин доранд. Миқдори ин модда дар тухмҳо нисбат ба лӯндаҳо аз ду то панҷ маротиба бештар аст.<ref name="PROTA"/> Дар гулҳои рустанӣ [[Бета-ситостерол|β-ситостерол]], кислотаҳои равғанӣ ва глюкозидҳо низ мавҷуданд.<ref name="Purdue"/> Аз сабаби мавҷудияти колхитсин аксари қисмҳои рустанӣ, бахусус тухмҳо ва лӯндаҳои он, хеле [[Заҳр|заҳрноканд]].<ref name="Kew1"/><ref name="INCHEM"/> Истеъмоли қисмҳои рустанӣ ё моддаҳои аз он ҳосилшуда метавонад барои инсон, [[Моҳиҳо|моҳиҳо]], [[Гов|говҳо]] ва дигар ҳайвоноти хонагӣ марговар бошад.<ref name="PROTA"/><ref name="Kew1"/><ref>{{cite web |url=http://www.aspca.org/Pet-care/poison-control/Plants/gloriosa_lily.aspx |title=Gloriosa Lily |publisher=American Society for the Prevention of Cruelty to Animals |access-date=2026-06-01 |archive-date=2012-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120130050430/http://www.aspca.org/Pet-care/poison-control/Plants/gloriosa_lily.aspx |url-status=live}}</ref> Ҳолатҳои заҳролудшавӣ аксаран дар натиҷаи нофаҳмида аз ба ҷойи [[Батат|батат]] ё [[Ямс|ямс]] истеъмол кардани лӯндаҳои ин рустанӣ рух медиҳанд.<ref name="INCHEM"/><ref name="BMJ">{{cite journal |last1=Gooneratne |first1=B. W. M. |title=Massive generalized alopecia after poisoning by ''Gloriosa superba'' |journal=British Medical Journal |date=1966 |volume=1966 |issue=5494 |pages=1023–1024 |doi=10.1136/bmj.1.5494.1023 |pmc=1844473}}</ref> Колхитсин дар [[Роҳи меъдаю рӯда|меъдаю рӯда]] ҷаббида шуда, ба [[Ғишои ҳуҷайра|ғишои ҳуҷайра]] таъсир мерасонад ва раванди [[Тақсимшавии ҳуҷайра|тақсимшавии ҳуҷайраҳоро]] мебандад. Нишонаҳои заҳролудшавӣ одатан аз ду то шаш соат пас аз истеъмол пайдо мешаванд. Ба онҳо [[Дилбеҳузурӣ|дилбеҳузурӣ]], [[Қайкунӣ|қайкунӣ]], сӯзиши гулӯ, дарди шикам, [[Рагкашӣ|рагкашӣ]] ва [[Дарунравӣ|дарунравӣ]] дохил мешаванд. Заҳролудшавӣ инчунин метавонад боиси паст шудани [[Фишори хун|фишори хун]], душвор шудани нафаскашӣ ва беҳушӣ гардад. Бе табобат заҳролудшавӣ метавонад дар давоми чанд рӯз бар асари норасоии нафаскашӣ ё кори дилу рагҳо ба марг оварда расонад.<ref name="PROTA"/><ref name="INCHEM"/> Барои заҳролудшавӣ аз занбақи оташин давои зидди заҳри махсус вуҷуд надорад.<ref name="INCHEM"/> Ин рустанӣ барои инсон ва аксари ҷонварон заҳрнок бошад ҳам, заҳри он ба баъзе [[Ширхӯрон|ширхӯрон]], аз ҷумла [[Ҷайраи пӯпидор|ҷайраи пӯпидор]] ва баъзе намудҳои [[Кӯрмуш|кӯрмушҳо]], таъсир намерасонад.<ref name="Kew1"/> == Корбурд == [[Акс:Gloriosa superba-1-Anna park-yercaud-salem-India.JPG|thumb|Лӯндаҳои занбақи оташин дар тибби халқӣ васеъ истифода мешаванд]] Занбақи оташин ба хотири гулҳои рангорангаш ҳамчун [[Рустании ороишӣ|рустании ороишӣ]] парвариш карда мешавад.<ref name="Kew1"/><ref name="PROTA"/> Азбаски ин рустанӣ дорои моддаи [[Колхитсин|колхитсин]] мебошад, он дар [[Саноати дорусозӣ|саноати дорусозӣ]] низ васеъ истифода мешавад.<ref>{{cite journal |last1=Ade |first1=Ravindra |last2=Rai |first2=Mahendra K. |title=Review: Current advances in ''Gloriosa superba'' L. |journal=Biodiversitas |date=2009 |volume=10 |issue=4 |pages=210–214 |doi=10.13057/biodiv/d100409 |doi-access=free |url=http://biodiversitas.mipa.uns.ac.id/D/D1004/D100409.pdf |archive-date=2013-09-01 |access-date=2013-05-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130901171225/http://biodiversitas.mipa.uns.ac.id/D/D1004/D100409.pdf |url-status=live}}</ref> Колхитсин барои табобати [[Ниқрис|ниқрис]] ва дигар бемориҳои газакӣ истифода мешавад.<ref name="Kew"/><ref name="Purdue"/> Ин модда инчунин дар таҳқиқоти озмоишӣ барои суст кардани [[Тақсимшавии ҳуҷайра|тақсимшавии ҳуҷайраҳо]] истифода шуда, дар пажӯҳишҳои соҳаи [[Саратоншиносӣ|саратоншиносӣ]] низ корбурд дорад.<ref name="Kew1"/> Дар Африқо аз моддаҳои ин рустанӣ барои заҳролуд кардани тирҳо<ref name="PROTA"/> ва дар Ҳиндустон барои дур кардани [[Мор|морҳо]] ба кор мебаранд.<ref name="INCHEM"/> Занбақи оташин дар тибби халқӣ, аз ҷумла [[Аюрведа|аюрведа]], васеъ истифода мешавад.<ref name="Kew1"/> Дар тибби халқӣ онро ҳамчун доруи [[Дарунрон|дарунронӣ]] ва барои табобати захмҳо, [[Артрит|артрит]], [[Бавосир|бавосир]], [[Вабо|вабо]], [[Безурётӣ|безурётӣ]], кирмҳои рӯда, дарди шикам, бемориҳои гурда, [[Моргазидагӣ|моргазидагӣ]], [[Доманаи доғдор|доманаи доғдор]], [[Махав|махав]] ва дигар бемориҳои пӯст истифода мекарданд.<ref name="Kew1"/><ref name="PROTA"/> Дар Африқо қисмҳои гуногуни ин рустанӣ барои табобати бемориҳои ҳархела истифода мешаванд. Дар [[Ҷумҳурии Демократии Конго]] баргҳои онро барои табобати [[Зиққи нафас|зиққи нафас]] ва дар [[Бурундӣ]] барои [[Тарбод|тарбод]] истифода мебаранд. Дар [[Кот-д’Ивуар]] ва [[Буркина Фасо]] аз шираи баргҳо барои нест кардани [[Сулфа|сулфа]]ю дард, дар [[Танзания]] бошад, ҳамчун [[Гандзудо|гандзудо]] ва давои [[Вараҷа|вараҷа]] истифода мекунанд. Дар [[Судон]] оби [[Лӯнда|лӯндаҳои]] рустаниро ҳамчун воситаи хобовар ва дар [[Кения]] ва Конго барои табобати бемориҳои шикам истифода мебаранд. Инчунин, онро дар Танзания барои дарди гӯш ва дар [[Зимбабве]] барои дарди дандон ба кор мебаранд.<ref name="PROTA"/> Ғайр аз корбурдҳои тиббӣ, ин рустанӣ ва моддаҳои аз он ҳосилшударо барои одамкушӣ, [[Худкушӣ|худкушӣ]], [[Бачапартоӣ|бачапартоӣ]] ва заҳролуд кардани ҳайвонот низ ба кор мебаранд.<ref name="Kew1"/> == Фарҳанг == [[File:Gloriosa superba Indonesia Stamp 1966.jpg|thumb|upright=0.5|Занбақи оташин дар маркаи почтаи [[Индонезия|индонезӣ]], соли 1966]] Занбақи оташин [[Гули миллӣ|гули миллии]] [[Зимбабве]] мебошад.<ref name="FOZ"/><ref>{{cite web |last=Mpofu |first=Thulani |url=https://www.thenationalnews.com/world/africa/zimbabwe-s-national-flower-faces-extinction-1.497350/ |title=Zimbabwe's national flower faces extinction |work=The National |date=26 феврали 2010 |access-date=1 июни 2026 |archive-date=15 декабри 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251215102522/https://www.thenationalnews.com/world/africa/zimbabwe-s-national-flower-faces-extinction-1.497350 |url-status=live }}</ref> Соли 1947, ҳангоми сафар ба [[Родезия]], ба малика [[Елизаветаи II]] ба муносибати 21-солагияш сӯзанаки [[Алмос|алмосие]] тақдим карда шуд, ки ба шакли ин гул сохта шуда буд.<ref>{{cite web |url=http://www.royalcollection.org.uk/microsites/queenandcommonwealth/MicroObject.asp?row=92&themeid=944&item=92 |title=Flame Lily Brooch, 1947 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130927145533/http://www.royalcollection.org.uk/microsites/queenandcommonwealth/MicroObject.asp?row=92&themeid=944&item=92 |archive-date=27 сентябри 2013 |work=The Royal Collection Trust}}</ref> Ин гул дар [[Забони томилӣ|забони томилӣ]] бо номҳои гуногун, аз ҷумла ченкаантал (Chenkaanthal) ва картигай пу (Karthigai Poo) маъруф аст. Номи дуюм ба моҳи картигай дар тақвими томилӣ ишора мекунад, зеро рустанӣ маҳз дар ҳамин моҳ гул мекунад.<ref name="TN">{{cite web|url=https://forests.tn.gov.in/pages/view/state_symbols|title=State symbols|work=Tamil Nadu Forest Department, Ҳукумати Тамилноду|access-date=1 августи 2026}} {{Пайванди мурда|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="Net">{{cite news |title=Karthigaipoo declared as National flower of Eelam Tamils |url=https://tamilnet.com/art.html?catid=79&artid=11322 |work=Tamil Net |date=14 апрели 2004 |access-date=1 июни 2026 |archive-date=23 апрели 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250423072706/https://tamilnet.com/art.html?catid=79&artid=11322 |url-status=live }}</ref> Занбақи оташин инчунин гули расмии [[Иёлати Тамилноду|иёлати Тамилнодуи]] [[Ҳиндустон]] мебошад.<ref name="TN"/><ref name="KI">{{cite web|url=https://knowindia.gov.in/national-identity-elements/states-ut-symbol-s-z.php|archive-url=https://web.archive.org/web/20170908003348/http://knowindia.gov.in/national-identity-elements/states-ut-symbol-s-z.php|url-status=dead|archive-date=8 сентябри 2017|title=States and Union Territories symbols|work=[[Ҳукумати Ҳиндустон]]|access-date=18 апрели 2020|accessdate=2026-10-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170908003348/http://knowindia.gov.in/national-identity-elements/states-ut-symbol-s-z.php|archivedate=2017-09-08}}</ref> Аз рӯи гуфтаҳои ҳукумати Тамилноду, ин гул ба далели пайванди он бо фарҳанги томилӣ ва истифодааш дар тибби халқии он ҷо ҳамчун рамзи иёлат интихоб шудааст.<ref name="TN"/> == Адабиёт == {{reflist}} [[Гурӯҳ:Глориозаҳо]] [[Гурӯҳ:Гиёҳҳои доруӣ]] [[Гурӯҳ:Рамзҳои табиии Зимбабве]] [[Гурӯҳ:Рамзҳои табиии Родезия]] kkfo6mk7fxmmj144cq5v623ii4i1lc1 Савсаниҳо 0 334359 1493280 1491300 2026-11-09T09:13:27Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 8 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 1493280 wikitext text/x-wiki {{Таксон |image file = Crocus vernus ssp albiflorus-1 (8304615362).jpg |image descr = Гулҳои ''Crocus vernus'' |regnum = Рустаниҳо |parent = Asparagales |rang = Оила |latin = Iridaceae |author = [[Juss.]], 1789 |wikispecies = Iridaceae |powo = 30001783-2 |itis = 43190 |ncbi = 26339 }} '''Савсаниҳо''' ({{lang-la|Iridaceae}}) — оилаи [[рустаниҳои гулдор]] аз тартиби [[морчӯбагулон]] мебошад. Ин оила наздики 70 [[Авлод (таксономия)|авлод]] ва беш аз 2500 [[Намуд (таксономия)|намудро]] дар бар гирифта, дар қисми зиёди ҷаҳон паҳн шудааст. Маркази асосии гуногунии он [[Африқои Ҷанубӣ]] ба шумор меравад. Ба савсаниҳо рустаниҳои номдори ороишӣ, аз ҷумла [[Савсан|савсан]] (''Iris''), [[Гладиолус|гладиолус]] (''Gladiolus''), [[Фрезия|фрезия]] (''Freesia'') ва [[Крокус|крокус]] (''Crocus''), инчунин [[Заъфарон|заъфарони киштӣ]] (''Crocus sativus'') мансубанд.<ref name="powo">[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30001783-2 Iridaceae Juss.] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20241210065851/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30001783-2 |date=2024-12-10 }}. ''Plants of the World Online'', Royal Botanic Gardens, Kew.</ref> Аксари савсаниҳо рустаниҳои алафии бисёрсола буда, дорои решапоя, пиёзак ё лӯндапиёзи зеризаминӣ мебошанд. Баргҳои онҳо одатан дароз, борик, шамшермонанд ва дорои рагбандии мувозӣ мебошанд. Гулҳояшон бештар калон, рангоранг ва назаррас буда, шаш ҳиссаи гулпӯш ва маъмулан се гардбарг доранд. Меваи онҳо одатан ғӯзаи хушкест, ки баъди пухта расидан кушода шуда, тухмҳоро озод мекунад.<ref name="morphology">[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30001783-2/general-information Iridaceae — General Information] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20261027004753/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30001783-2/general-information |date=2026-10-27 }}. ''Plants of the World Online'', Royal Botanic Gardens, Kew.</ref> Савсаниҳо дар табиат аҳамияти муҳими экологӣ дошта, дар бисёр минтақаҳо манбаи гарди гул ва шаҳд барои ҳашарот ва парандаҳои гардолудкунанда мебошанд. Як қатор намояндагони ин оила барои гулпарварӣ, истеҳсоли гулҳои бурида, парвариши рустаниҳои ороишӣ ва истеҳсоли заъфарон истифода мешаванд. == Номгузорӣ == Номи илмии оила — ''Iridaceae'' — аз номи ҷинси ''Iris'' гирифта шудааст. Вожаи ''Iris'' аз калимаи юнонии қадими ''ἶρις'' (íris), ба маънои «рангинкамон», сарчашма мегирад. Дар [[Асотири Юнони Қадим|асотири Юнони қадим]] Ирида (''Iris'') олиҳаи рангинкамон ва паёмрасони худоён буд. Ин ном ба сабаби гуногунии рангҳои гулҳои савсан ба ҷинси мазкур дода шудааст. Номи тоҷикии «савсаниҳо» аз номи [[Савсан|савсан]] гирифта шудааст. Дар таснифоти ботаникӣ ин ном ба тамоми оилаи ''Iridaceae'' дахл дорад, на танҳо ба ҷинси ''Iris''. == Тавсиф == === Сохти умумӣ === Аксари савсаниҳо рустаниҳои алафии бисёрсолаанд. Қисми рӯизаминии онҳо вобаста ба намуд метавонад дар тамоми сол сабз боқӣ монад ё дар фасли номусоид хушк шавад. Дар намудҳое, ки ба иқлими мавсимӣ мутобиқ шудаанд, узвҳои зеризаминӣ моддаҳои ғизоиро захира мекунанд. Ин хусусият ба онҳо имкон медиҳад, ки давраҳои хушксолӣ, сармо ва дигар шароити номусоиди муҳитро паси сар намоянд. Узвҳои асосии зеризаминии савсаниҳо чунинанд: * [[Решапоя]] — пояи тағйирёфтаи зеризаминӣ, ки бештар ба таври уфуқӣ месабзад. Решапоя дар бисёр намудҳои ҷинси ''Iris'' вомехӯрад. * **Пиёзак** — узви зеризаминии захиравӣ, ки аз пояи кӯтоҳ ва баргҳои тағйирёфтаи серғизо иборат аст. Баъзе савсанҳо ва намояндагони ҷинси ''Crocus''-ро аз рӯйи навъи узви зеризаминиашон фарқ кардан мумкин аст; дар ''Crocus'' узви асосӣ лӯндапиёз мебошад. * **Лӯндапиёз (корм)** — пояи кӯтоҳу ғафсшудаи зеризаминӣ, ки моддаҳои захиравӣ асосан дар бофтаи пояи он ҷамъ мешаванд. Он барои ҷинсҳои ''Gladiolus'', ''Crocus'' ва бисёр намояндагони ''Crocoideae'' хос аст. Дар аксари намудҳо поя рост ва алафӣ буда, дар баъзеҳо шоха меронад. Баландии рустаниҳо вобаста ба намуд аз чанд сантиметр то зиёда аз як метр мерасад. Истисноҳои ҷолиб низ мавҷуданд. Масалан, намояндагони ҷинсҳои ''Nivenia'', ''Klattia'' ва ''Witsenia'' метавонанд шакли бутта дошта бошанд. Баръакси аксари аъзои оила, намудҳои ҷинси ''Geosiris'' хлорофилл надоранд ва моддаҳои ғизоиро тавассути алоқа бо занбӯруғҳо ба даст меоранд.<ref name="phylogenomics">[https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9948625/ Kamra, K., Jung, J. & Kim, J.-H. (2023). A phylogenomic study of Iridaceae Juss. based on complete plastid genome sequences]. ''Frontiers in Plant Science'', 14, 1066708. doi:10.3389/fpls.2023.1066708.</ref> === Барг === Баргҳои савсаниҳо одатан сода, бепояча ва дорои рагбандии мувозӣ мебошанд. Онҳо бештар аз бехи рустанӣ ё қисми поёнии поя месабзанд. Шакли баргҳо гуногун аст. Дар бисёр намудҳои савсан баргҳо дароз, ҳамвор ва шамшермонанд буда, дар ду қатор ҷой мегиранд. Дар гладиолусҳо низ баргҳои шамшермонанд инкишоф меёбанд, аммо баргҳои крокусҳо одатан борик ва хаттӣ мебошанд. Дар баъзе намояндагони оила баргҳо аз қисми миёна ба таври дарозрӯя қат шудаанд. Пояи поёнии барг аксаран ба шакли ғилоф даромада, пояи рустаниро қисман фаро мегирад. Ин сохт ба рустаниҳо барои нигоҳ доштани устувории барг, истифодаи рӯшноӣ ва дар баъзе муҳитҳо кам кардани талафоти об мусоидат мекунад.<ref name="morphology"/> === Гул === Гулҳои савсаниҳо метавонанд сафед, зард, бунафш, кабуд, пуштӣ, сурх, [[норинҷӣ]] ё гуногунранг бошанд. Дар баъзеашон доғҳо, хатҳо ва нақшҳои мураккаб дида мешаванд. Гулҳо одатан дуҷинса буда, ҳам узвҳои нарина ва ҳам узвҳои модина доранд. Сохти асосии гул чунин аст: **Гулпӯш.** Гулпӯш аз шаш ҳиссаи гулбаргмонанд иборат аст, ки дар ду ҳалқаи сетогӣ ҷойгир шудаанд. Дар истилоҳоти ботаникӣ чунин ҳиссаҳоро тепал меноманд. Онҳо метавонанд озод бошанд ё дар қисми поёнӣ ба ҳам пайваста, найчаи гулро ташкил диҳанд. **Гардбаргҳо.** Аксари намудҳо се гардбарг доранд. Ҳар гардбарг аз ришта ва гарддон иборат буда, дар гарддон донаҳои гард ҳосил мешаванд. Гардбаргҳо одатан дар муқобили ҳиссаҳои берунии гулпӯш ҷой мегиранд. **Модагӣ.** Узви модина аз се мевабарги ба ҳам пайваста ташкил меёбад. Тухмдон дар аксари намояндагони оила поёнӣ буда, одатан аз се хона иборат аст. Сутунчаи модагӣ метавонад ба се шоха ҷудо шавад. Дар баъзе намудҳо ин шохаҳо паҳн ва гулбаргмонанд мебошанд. **Симметрия.** Гулҳо метавонанд симметрияи шуоъӣ (актиноморфӣ) ё симметрияи дуҷониба (зигоморфӣ) дошта бошанд. Дар гулҳои дорои симметрияи шуоъӣ аз марказ чанд ҳамвории тақсимкунандаи баробар гузаронидан мумкин аст, дар ҳоле ки гулҳои дорои симметрияи дуҷониба танҳо аз рӯйи як ҳамворӣ ба ду қисми оинамонанд ҷудо мешаванд. Гулҳо метавонанд алоҳида ё дар гултӯдаҳо ҷойгир шаванд. Дар намояндагони гуногун гултӯдаҳои хӯшамонанд, саракмонанд ва дигар шаклҳои мураккаб дида мешаванд. Яке аз хусусиятҳои фарқкунандаи савсаниҳо мавҷудияти се гардбарг мебошад. Аз ин ҷиҳат онҳо аз бисёр рустаниҳои зоҳиран монанд, ки шаш гардбарг доранд, фарқ мекунанд.<ref name="morphology"/> === Мева ва тухм === Меваи аксари савсаниҳо ғӯзаи хушк буда, одатан се хона дорад. Ҳангоми пухта расидан девораи мева ба қисмҳо ҷудо шуда, тухмҳоро озод мекунад. Тухмҳо вобаста ба намуд гирд, кунҷдор, ҳамвор ё номуназзамшакл мебошанд. Ранги онҳо бештар қаҳваранг ё сиёҳ аст. Дар дохили тухм бофтаи захиравии ғизоӣ — эндосперм — мавҷуд мебошад, ки ба инкишофи ҷанин ҳангоми сабзиш мусоидат мекунад. Сохти мева ва тухм дар шинохтан ва тасниф кардани ҷинсу намудҳои савсаниҳо аҳамияти илмӣ дорад. == Паҳншавӣ ва муҳити зист == Савсаниҳо қариб дар тамоми ҷаҳон паҳн шудаанд. Намояндагони онҳо дар [[Африқо]], [[Аврупо]], [[Осиё]], [[Австралия]] ва [[Амрико]] мерӯянд. Бо вуҷуди паҳншавии васеъ, гуногунии ҷинсҳо ва намудҳо дар минтақаҳои гуногун яксон нест. Маркази асосии гуногунии оила дар Африқои Ҷанубӣ, махсусан дар минтақаи [[Кейп]] ҷойгир аст. Дар ин минтақа шумораи зиёди намояндагони ҷинсҳои ''Gladiolus'', ''Moraea'', ''Babiana'', ''Ixia'', ''Watsonia'' ва дигар ҷинсҳои савсаниҳо мерӯянд. Дар Аврупо ва Осиё ҷинсҳои ''Iris'', ''Crocus'', ''Gladiolus'' ва ''Romulea'' бештар маъруфанд. Дар Амрико бошад, ҷинсҳои ''Sisyrinchium'', ''Tigridia'', ''Cypella'' ва ''Trimezia'' гуногунии назаррас доранд.<ref name="goldblatt2008">Goldblatt, P. & Manning, J. C. (2008). ''The Iris Family: Natural History & Classification''. Timber Press, Portland.</ref> Савсаниҳо ба муҳитҳои гуногуни табиӣ мутобиқ шудаанд. Онҳо дар алафзорҳо, даштҳо, саваннаҳо, нимбиёбонҳо, нишебиҳои кӯҳӣ, канори ҷангалҳо, ботлоқзорҳо ва соҳилҳои дарёҳо вомехӯранд. Аксари намудҳо ба иқлиме мутобиқ шудаанд, ки давраҳои мусоид ва номусоиди рушд дорад. Дар минтақаҳои хушк рустаниҳо одатан ҳангоми фарорасии борон инкишоф меёбанд ва дар мавсими камобӣ ба ҳолати оромӣ мегузаранд. Дар минтақаҳои сард чунин ҳолати оромӣ бештар ба фасли зимистон рост меояд. Дар баъзе намудҳо давраи гулкунӣ хеле кӯтоҳ буда, гулҳо танҳо чанд рӯз ё ҳатто як рӯз умр мебинанд. === Мутобиқшавӣ ба оташсӯзӣ === Дар алафзорҳо ва минтақаҳои буттазори [[Финбос|финбоси]] Африқои Ҷанубӣ бисёр намудҳои савсаниҳо ба оташсӯзиҳои мавсимӣ мутобиқ шудаанд. Ҳангоми оташсӯзӣ қисми рӯизаминии рустанӣ нобуд шуда метавонад, аммо пиёзак ё лӯндапиёзи дар зери хок ҷойгиршуда аксаран зинда мемонад. Пас аз сӯхтани рустаниҳои атроф, рақобат барои рӯшноӣ кам мешавад. Бо фарорасии борон савсаниҳо аз узвҳои зеризаминии худ навда ва гулҳои нав мебароранд. Дар баъзе намудҳои финбос гулкунӣ махсусан дар мавсими баъди оташсӯзӣ фаъол мегардад. Ин мутобиқшавӣ яке аз хусусиятҳои муҳими экологии савсаниҳои минтақаҳои дорои оташсӯзиҳои табиӣ мебошад.<ref name="goldblatt2008"/> == Гардолудшавӣ ва афзоиш == Гардолудшавии савсаниҳо асосан тавассути ҳайвонот, махсусан ҳашарот, сурат мегирад. Сохти гул, ранг, бӯй ва мавҷудияти шаҳд ба навъи гардолудкунанда вобаста аст. Дар бисёр намудҳо гардолудкунандагони асосӣ занбӯрҳо мебошанд. Ҳангоми ҷустуҷӯи шаҳд ё гарди гул ба бадани занбӯр донаҳои гард мечаспанд. Ҳангоми боздиди гули дигар онҳо ба доғчаи модагӣ интиқол меёбанд. Дар баъзе намояндагони оила гардолудшавӣ тавассути шапалакҳо, парвонаҳои шабгард, пашшаҳои дорои хартуми дароз, гамбӯсакҳо ва парандаҳои шаҳдхӯр низ ба амал меояд. Тадқиқоти Питер Голдблатт ва Ҷон Маннинг нишон додааст, ки дар савсаниҳои Африқои ҷануби Саҳрои Кабир ҳадди ақал 17 низоми фарқкунандаи гардолудшавӣ вуҷуд дорад. Ин гуногунӣ бо таҳаввули шакли гулҳо, дарозии найчаи гул ва хусусиятҳои гардолудкунандагон алоқаманд аст.<ref name="pollination">[https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2803647/ Goldblatt, P. & Manning, J. C. (2006). Radiation of Pollination Systems in the Iridaceae of Sub-Saharan Africa]. ''Annals of Botany'', 97(3): 317–344. doi:10.1093/aob/mcj040.</ref> Баъзе намудҳои ''Ferraria'' гулҳои дорои бӯи нохуш ва рангҳои тира доранд. Ин хусусиятҳо пашшаҳоро ҷалб мекунанд, ки ҳангоми боздид ба гардолудшавии гул мусоидат менамоянд. Дар баъзе намояндагони амрикоии зероилаи ''Iridoideae'' ғадудҳои махсуси истеҳсолкунандаи равған мавҷуданд. Ин равған барои гурӯҳҳои муайяни занбӯрҳо манбаи ғизоӣ ё маводи ҷамъоваришаванда мебошад. Савсаниҳо бо тухм ва бо роҳи нашви низ афзоиш меёбанд. Афзоиши нашвӣ тавассути тақсимшавии решапоя, пайдоиши пиёзакҳои нав ё лӯндапиёзҳои духтарӣ амалӣ мегардад. Ин роҳ махсусан дар гулпарварӣ аҳамият дорад. == Таснифот == Оилаи савсаниҳо ба тартиби ''Asparagales'' мансуб аст. Дар таснифоти анъанавӣ он баъзан дар тартиби ''Liliales'' ҷой дода мешуд, аммо таҳқиқоти молекулавӣ мансубияти онро ба ''Asparagales'' тасдиқ кардаанд. Дар низоми таснифоти [[APG IV]], ки соли 2016 пешниҳод шудааст, ''Iridaceae'' ҳамчун оилаи мустақили рустаниҳои гулдор пазируфта шудааст.<ref name="apg">Angiosperm Phylogeny Group (2016). An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG IV. ''Botanical Journal of the Linnean Society'', 181(1): 1–20. doi:10.1111/boj.12385.</ref> Таснифоти муосири филогенетикӣ одатан ҳафт зероиларо эътироф мекунад. Ҷойгоҳи баъзе ҷинсҳо ва муносибатҳои хешовандии дохили оила то ҳол мавзӯи таҳқиқоти молекулавӣ мебошанд.<ref name="phylogenomics"/> === Iridoideae === ''Iridoideae'' яке аз зероилаҳои калон ва васеъ паҳншудаи савсаниҳо мебошад. Намояндагони он дар Аврупо, Осиё, Африқо, Австралия ва қитъаҳои Амрико вомехӯранд. Ба ин зероила ҷинсҳои ''Iris'', ''Moraea'', ''Sisyrinchium'', ''Tigridia'', ''Trimezia'' ва ''Diplarrena'' дохил мешаванд. Гулҳои бисёр намояндагони он дорои шохаҳои паҳншуда ва баъзан гулбаргмонанди сутунчаи модагӣ мебошанд. Дар баъзе ҷинсҳо ҳар шохаи сутунчаи модагӣ бо ҳиссаҳои гулпӯш сохтори алоҳидаеро ташкил медиҳад, ки гардолудкунанда метавонад онро ҳамчун қисми мустақили гул боздид кунад. Дар таснифоти маъмул зероила ба панҷ қабила ҷудо мешавад: ''Irideae'', ''Sisyrinchieae'', ''Tigridieae'', ''Trimezieae'' ва ''Diplarreneae''. Ҷинси ''Iris'' аз муҳимтарин намояндагони ин зероила ба шумор рафта, дар минтақаҳои муътадили Нимкураи Шимолӣ гуногунии зиёде дорад. === Crocoideae === ''Crocoideae'' яке аз зероилаҳои сернамудтарини савсаниҳо буда, гуногунии асосии он дар Африқо ҷойгир аст. Ба он ҷинсҳои ''Crocus'', ''Gladiolus'', ''Freesia'', ''Ixia'', ''Watsonia'', ''Babiana'', ''Crocosmia'', ''Sparaxis'', ''Dierama'' ва дигар ҷинсҳо дохил мешаванд. Аксари намояндагони ин зероила рустаниҳои алафии бисёрсола бо лӯндапиёз мебошанд. Гулҳои онҳо одатан аз шаш ҳиссаи гулпӯш иборат буда, дар бисёр намудҳо қисми поёнии ҳиссаҳо ба ҳам пайваста, найчаи гулро ташкил медиҳад. Дар баъзе намудҳо ғадудҳои шаҳдбарор дар пояи гул ҷой гирифтаанд. Зероила дорои гуногунии назарраси шакли гул ва низомҳои гардолудшавӣ мебошад. Аз ҷумла, дар баъзе гладиолусҳо гулҳо ба гардолудшавӣ тавассути занбӯрҳо, шапалакҳо, пашшаҳои дарозхартум ё парандаҳои шаҳдхӯр мутобиқ шудаанд. Дар таснифоти маъмул зероила қабилаҳои ''Tritoniopsideae'', ''Watsonieae'', ''Gladioleae'', ''Freesieae'' ва ''Ixieae''-ро дар бар мегирад. === Nivenioideae === ''Nivenioideae'' гурӯҳи хурди савсаниҳо мебошад, ки намояндагони асосии он дар Африқои Ҷанубӣ мерӯянд. Ба ин зероила ҷинсҳои ''Nivenia'', ''Klattia'' ва ''Witsenia'' мансубанд. Онҳо аз аксари савсаниҳо бо шакли буттамонанд ва пояҳои нисбатан чӯбин фарқ мекунанд. Баъзе намояндагони зероила ҳамешасабз буда, дорои гулҳои назарраси найчамонанд мебошанд. Сохти гултӯда, хусусиятҳои тухм ва афзоиши дуюми ғафсии поя дар таснифи онҳо аҳамият дорад. === Isophysidoideae === ''Isophysidoideae'' зероилаи яктанҳо буда, танҳо ҷинси ''Isophysis'' ва намуди ''Isophysis tasmanica''-ро дар бар мегирад. Ин рустанӣ зодаи [[Тасмания]] буда, гулҳои алоҳидаи ситорамонанди зардтоб ё қаҳваранг дорад. Хусусияти муҳими он доштани тухмдони болоӣ мебошад. Ин аломат онро аз аксари намояндагони дигари оилаи савсаниҳо, ки тухмдони поёнӣ доранд, фарқ мекунад. Аз рӯйи таҳқиқоти филогенетикӣ ''Isophysis'' яке аз шохаҳои қадимитарини таҳаввулоти савсаниҳои имрӯза ба шумор меравад.<ref name="phylogenomics"/> === Aristeoideae === ''Aristeoideae'' асосан ҷинси ''Aristea''-ро дар бар мегирад. Намояндагони ин гурӯҳ бештар дар Африқо паҳн шудаанд. Онҳо аксаран рустаниҳои алафии бисёрсола бо баргҳои дарозу борик ва гулҳои кабуд ё бунафш мебошанд. Гулҳо одатан кӯтоҳумр буда, дар гултӯдаҳои сершоха ҷой мегиранд. === Geosiridoideae === ''Geosiridoideae'' зероилаи хурдест, ки ҷинси ''Geosiris''-ро дар бар мегирад. Намояндагони он аз ҷиҳати тарзи ғизогирӣ ғайримуқаррарӣ мебошанд. Онҳо хлорофилл надоранд ва қобилияти фотосинтези муқаррариро аз даст додаанд. Ин рустаниҳо аз роҳи робитаи ғизоӣ бо занбӯруғҳо зиндагӣ мекунанд. Чунин тарзи ғизогириро микогетеротрофия меноманд. Намудҳои ''Geosiris'' дар минтақаҳои тропикии ҷазираҳо ва дигар муҳитҳои мувофиқ вомехӯранд. === Patersonioideae === ''Patersonioideae'' ҷинси ''Patersonia''-ро дар бар мегирад, ки намояндагони он асосан дар Австралия ва минтақаҳои атроф паҳн шудаанд. Ин рустаниҳо одатан баргҳои борик ва гулҳои назарраси кабуд ё бунафш доранд. Баъзе намудҳо дар алафзорҳо, буттазорҳо ва хокҳои нисбатан камғизо мерӯянд. == Пайдоиш ва таҳаввулот == Пайдоиш ва таърихи таҳаввулоти савсаниҳо тавассути муқоисаи сохти рустаниҳо, омӯзиши пайдарпайии ДНК ва истифодаи усулҳои филогенетикии молекулавӣ таҳқиқ мешавад. Бар асоси баъзе таҳлилҳои соати молекулавӣ, пайдоиши шохаҳои ибтидоии оила метавонад ба давраи [[Бӯр (давраи геологӣ)|Бӯри охир]], тақрибан 82 миллион сол пеш, рост ояд. Ин рақам натиҷаи арзёбии молекулавӣ мебошад ва набояд бо синни қадимтарин сангвораҳои маълум яксон дониста шавад. Таҳқиқотҳо нишон медиҳанд, ки таърихи ибтидоии оила бо минтақаҳои ҷанубии қитъаҳои қадим, аз ҷумла Австралазия ва Антарктида, алоқаманд буда метавонад.<ref name="evolution">Goldblatt, P. et al. (2008). Phylogeny, Biogeography, and Divergence Time Based on Plastid DNA Sequences. ''Systematic Botany'', 33(3): 495–508. doi:10.1600/036364408785679806.</ref> Дар марҳилаҳои баъдӣ гурӯҳҳои гуногуни савсаниҳо ба муҳитҳои иқлимии нав мутобиқ шуда, дар Африқо, Евразия ва Амрико паҳн гардиданд. Пайдоиши иқлими баҳримиёназаминӣ дар қисматҳои ҷанубии Африқо ба гуногуншавии босуръати баъзе намояндагони ''Crocoideae'' мусоидат кардааст. Дар Амрико низ инкишофи кӯҳсори [[Анд]] ва ҷудошавии муҳитҳои табиӣ ба пайдоиши намудҳои маҳаллӣ таъсир расонидааст. Тадқиқоти соли 2023, ки геномҳои пурраи пластидҳои намояндагони ҳафт зероиларо муқоиса кардааст, муносибатҳои хешовандии дохили оиларо дақиқтар намуда, ҳамзамон нишон додааст, ки ҷойгоҳи филогенетикии баъзе ҷинсҳо ҳанӯз ба омӯзиши бештар ниёз дорад.<ref name="phylogenomics"/> == Савсаниҳо дар Тоҷикистон == [[Тоҷикистон]] яке аз минтақаҳои муҳими гуногунии савсанҳои худрӯй дар Осиёи Марказӣ мебошад. Шароити гуногуни табиии кишвар, аз ҷумла доманакӯҳҳо, даштҳои кӯҳӣ, нишебиҳои санглох ва марғзорҳои баландкӯҳ, барои сабзиши намудҳои гуногуни ин оила мусоид аст. Махсусан намояндагони ҷинсҳои ''Iris'' ва ''Crocus'' дар набототи табиии кишвар аҳамият доранд. Дар таҳқиқоти муфассали соли 2023 оид ба ҷинси ''Iris'' дар кӯҳсори Осиёи Марказӣ 57 намуд пазируфта шудааст. Аз онҳо, тибқи ҳамин таҳқиқот, 26 намуд дар Тоҷикистон ба қайд гирифта шудаанд. Муҳаққиқон қаторкӯҳи Ҳисорро яке аз марказҳои муҳими гуногунии ин ҷинс муайян кардаанд.<ref name="centralasia">[https://www.pdca.uz/index.php/botanika/en/article/view/77 Sennikov, A. N., Khassanov, F. O., Ortikov, E., Kurbonaliyeva, M. & Tojibaev, K. Sh. (2023). The genus Iris L. s. l. (Iridaceae) in the Mountains of Central Asia biodiversity hotspot]. ''Plant Diversity of Central Asia'', 2(1). doi:10.54981/PDCA/vol2_iss1/a1.</ref> Аз ҷумлаи намояндагони ин оила, ки дар Тоҷикистон мерӯянд, ин намудҳоро номбар кардан мумкин аст: **''Iris darwasica''** — савсани дарвозӣ, ки дар Тоҷикистон, Афғонистон ва Ӯзбекистон паҳн шудааст. Дар баъзе таснифоти пешина номи ''Iris hoogiana'' барои рустаниҳое истифода мешуд, ки имрӯз ба ҳамин намуд мансуб дониста мешаванд.<ref>[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:438533-1 Iris darwasica Regel] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20261026195518/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:438533-1 |date=2026-10-26 }}. ''Plants of the World Online'', Kew.</ref> **''Iris bucharica''** — савсани бухороӣ, рустании пиёзакдори бисёрсола, ки дар Тоҷикистон, Ӯзбекистон ва Афғонистон мерӯяд. Он дар баъзе адабиёти ботаникӣ бо номи ''Juno bucharica'' низ оварда шудааст.<ref>[https://powo.science.kew.org/taxon/438440-1 Iris bucharica Foster] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20261026171645/https://powo.science.kew.org/taxon/438440-1 |date=2026-10-26 }}. ''Plants of the World Online'', Kew.</ref> **''Iris khassanovii''** — намуди савсан, ки дар Осиёи Марказӣ, аз ҷумла Тоҷикистон ва Ӯзбекистон, паҳн шудааст. Ин намуд соли 2014 аз ҷиҳати илмӣ тавсиф гардидааст.<ref>[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:77137285-1 Iris khassanovii Tojibaev & Turginov] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20261026104638/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:77137285-1 |date=2026-10-26 }}. ''Plants of the World Online'', Kew.</ref> **''Crocus korolkowii''** — намуди крокуси худрӯй, ки дар Тоҷикистон ва чанд кишвари дигари Осиёи Марказӣ вомехӯрад. Он рустании бисёрсола бо лӯндапиёзи зеризаминӣ мебошад.<ref>[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:60464590-2 Crocus korolkowii Maw & Regel] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20261026133232/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:60464590-2 |date=2026-10-26 }}. ''Plants of the World Online'', Kew.</ref> **''Crocus alatavicus''** — намуди дигари крокус, ки дар Тоҷикистон, Қирғизистон, Қазоқистон, Ӯзбекистон ва Шинҷон паҳн шудааст.<ref>[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:436445-1 Crocus alatavicus Regel & Semen.] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20261026140250/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:436445-1 |date=2026-10-26 }}. ''Plants of the World Online'', Kew.</ref> **''Gladiolus italicus''** — намуди гладиолуси худрӯй, ки паҳншавии васеъ дошта, аз минтақаи Баҳри Миёназамин то Осиёи Марказӣ, аз ҷумла Тоҷикистон, вомехӯрад.<ref>[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:437543-1 Gladiolus italicus Mill.] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20261026214650/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:437543-1 |date=2026-10-26 }}. ''Plants of the World Online'', Kew.</ref> Баъзе савсанҳои минтақаи Помиру Олой дорои паҳншавии маҳдуд буда, танҳо дар муҳитҳои махсуси кӯҳӣ мерӯянд. Ин намудҳо барои омӯзиши пайдоиш ва гуногуншавии набототи Осиёи Марказӣ арзиши махсус доранд. == Аҳамияти иқтисодӣ == === Гулпарварӣ ва боғдорӣ === Савсаниҳо яке аз оилаҳои муҳими рустаниҳои ороишӣ мебошанд. Бисёр намояндагони онҳо барои зебоии гулҳо, гуногунии рангҳо ва имконияти парвариш дар шароити гуногуни иқлимӣ қадр карда мешаванд. Ҷинси ''Iris'' дар боғдорӣ мавқеи махсус дорад. Навъҳои сершумори савсан аз рӯйи баландӣ, ранги гул, шакли гулпӯш ва давраи гулкунӣ фарқ мекунанд. Онҳоро дар гулзорҳо, боғҳо, канори роҳравҳо ва назди ҳавзҳо мепарваранд. ''Gladiolus'' яке аз рустаниҳои маъруф барои истеҳсоли гулҳои бурида мебошад. Гулҳои он одатан дар тӯли гултӯдаи хӯшамонанд ҷой гирифта, тадриҷан мешукуфанд. ''Freesia'' бо гулҳои хушбӯй ва рангҳои гуногун шинохта мешавад. Он дар гулпарварии тиҷоратӣ ва ороиши гулдастаҳо истифода мешавад. Ҷинсҳои ''Crocus'', ''Ixia'', ''Sparaxis'', ''Crocosmia'' ва ''Watsonia'' низ дар боғдорӣ парвариш карда мешаванд. === Истеҳсоли заъфарон === Яке аз муҳимтарин маҳсулоти иқтисодии оилаи савсаниҳо [[Заъфарон|заъфарон]] мебошад, ки аз гули ''Crocus sativus'' ба даст меояд. Барои истеҳсоли заъфарон доғчаҳои сурхи модагии гулро ҷамъоварӣ ва хушк мекунанд. Маҳсулоти ҳосилшуда ҳамчун ҳанут, рангдиҳандаи табиӣ ва моддаи хушбӯй дар хӯрокворӣ истифода мешавад. Заъфарони киштӣ рустании сегонаи хромосомӣ (триплоид) буда, одатан тухми қобили сабзиш ҳосил намекунад. Аз ин рӯ, афзоиши он асосан тавассути лӯндапиёзҳо сурат мегирад.<ref name="saffron">[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30946897/ Nemati, Z. et al. (2019). Saffron (Crocus sativus) is an autotriploid that evolved in Attica (Greece) from wild Crocus cartwrightianus]. ''Molecular Phylogenetics and Evolution''.</ref> === Истифодаҳои дигар === Баъзе намояндагони савсаниҳо дар тибби анъанавӣ, атрсозӣ ва истеҳсоли маҳсулоти хушбӯй истифода шудаанд. Аз ҷумла, решапояи баъзе намудҳои ''Iris'' пас аз коркарди махсус барои ба даст овардани моддаҳои хушбӯй истифода мешавад. Бо вуҷуди ин, ҳамаи намояндагони оила барои истеъмол ё истифодаи табобатӣ мувофиқ нестанд. Баъзе намудҳо дорои моддаҳои ангезанда ё заҳрнок мебошанд. Аз ин рӯ, истифодаи худсаронаи қисмҳои рустаниҳои худрӯй барои ғизо ё табобат метавонад хатарнок бошад. == Аҳамияти экологӣ ва ҳифз == Савсаниҳо дар экосистемаҳои табиӣ чандин вазифаи муҳимро иҷро мекунанд. Гулҳои онҳо барои занбӯрҳо, шапалакҳо, пашшаҳои гардолудкунанда ва баъзе парандаҳо манбаи ғизо мебошанд. Дар минтақаҳои дорои гулкунии мавсимӣ савсаниҳо метавонанд яке аз аввалин манбаъҳои гард ва шаҳд барои ҳашарот дар оғози фасли рушд бошанд. Баъзе намудҳо ба муҳитҳои хеле махсус, аз ҷумла нишебиҳои санглох, хокҳои камғизо, алафзорҳои мавсиман тар ё минтақаҳои баландкӯҳ мутобиқ шудаанд. Ин вобастагӣ ба муҳити зист онҳоро ба тағйироти табиӣ ва фаъолияти инсон ҳассос мегардонад. Хатарҳои асосӣ барои баъзе намудҳои худрӯй аз нобудшавӣ ва тағйирёбии муҳити зист, чарониши аз ҳад зиёди чорво, ҷамъоварии беназорати гулҳо ва узвҳои зеризаминӣ, инчунин тағйирёбии иқлим иборатанд. Дар Тоҷикистон ҳифзи савсанҳои худрӯй, махсусан намудҳои дорои паҳншавии маҳдуд, барои нигоҳ доштани гуногунии биологии минтақаҳои кӯҳӣ аҳамияти калон дорад. Таҳқиқоти соли 2020 оид ба рустаниҳои рагдори Тоҷикистон нишон дод, ки қисми назарраси набототи кишвар дар сатҳҳои гуногун ба хатари нобудшавӣ рӯ ба рӯ аст. Дар миёни рустаниҳои ҳамчун нопадидшуда аз ҳудуди кишвар арзёбишуда баъзе намояндагони савсанҳои гурӯҳи ''Juno'' низ зикр шудаанд.<ref name="conservation">[https://www.nature.com/articles/s41598-020-63333-9 Nowak, A. et al. (2020). Red List of vascular plants of Tajikistan – the core area of the Mountains of Central Asia global biodiversity hotspot]. ''Scientific Reports'', 10, 6235. doi:10.1038/s41598-020-63333-9.</ref> Барои ҳифзи ин рустаниҳо омӯзиши паҳншавии табиӣ, назорати ҳолати популятсияҳо, нигоҳдории муҳити зист ва парвариши намудҳои нодир дар боғҳои ботаникӣ аҳамияти муҳим доранд. == Нигаред низ == * [[Савсан]] * [[Крокус]] * [[Заъфарон]] * [[Гладиолус]] * [[Морчӯбагулон]] * [[Якпаллагиҳо]] == Адабиёт == {{reflist}} [[Гурӯҳ:Морчӯбагулон]] jpqp5532zitdtum4yrh3rrltzb6tzan Номенклатураи бинарӣ 0 334613 1493249 1492010 2026-11-09T05:18:52Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 1493249 wikitext text/x-wiki '''Номенклатураи бинарӣ''' ({{lang-en|binomial nomenclature}}) ё '''номгузории дунома''' — низоми байналмилалии [[номгузории илмӣ|номгузорӣ]] дар [[биология]] мебошад, ки мувофиқи он номи ҳар як [[Намуд (таксономия)|намуди]] организм аз ду калима иборат аст. Калимаи якум номи [[Авлод (таксономия)|авлод]] ва калимаи дуюм номи фарқкунандаи намуд дар дохили он авлод аст. Ин номҳо аз рӯи қоидаҳои [[забони лотинӣ]] навишта шуда, решаҳояҳон метавонанд аз забонҳои дигар низ гирифта шуда бошанд.<ref name="ICZN">[https://code.iczn.org/chapter-2-the-number-of-words-in-the-scientific-names-of-animals/article-5-principle-of-binominal-nomenclature/ Article 5. Principle of Binominal Nomenclature]. ''International Code of Zoological Nomenclature''.</ref><ref name="Madrid">[https://www.iaptglobal.org/_functions/code/madrid The International Code of Nomenclature for algae, fungi, and plants (Madrid Code)]. International Association for Plant Taxonomy, 2025, моддаи 23.</ref> Масалан, номи илмии [[инсон]] ''Homo sapiens'', номи илмии [[Шер (ҷонвар)|шер]] ''Panthera leo'' ва номи илмии [[картошка]] ''Solanum tuberosum'' мебошад. Ин номҳо дар тамоми ҷаҳон истифода мешаванд ва ба олимон имкон медиҳанд, ки новобаста аз забонашон ҳар намудро бо як номи муайян шиносанд. Низоми муосири номгузории дунома асосан ба фаъолияти табиатшиноси [[Шведҳо|шведӣ]] [[Карл Линней]] (1707–1778) вобаста аст. Ӯ ин усулро дар асари ''[[Species Plantarum]]'' ("Намудҳои рустаниҳо", 1753) ба таври пайгирона истифода бурда, барои ташаккули номгузории илмии муосир замина гузошт.<ref name="IAPT">[https://www.iaptglobal.org/icn International Code of Nomenclature for algae, fungi, and plants]. International Association for Plant Taxonomy.</ref> == Сохтор == [[File:Killerwhales jumping.jpg|thumb|''Orcinus orca'' — номи илмии [[наҳанги қотил]]. Қисми якум номи авлод ва қисми дуюм номи намудро ифода мекунад.]] Ҳар номи илмии дунома аз ду қисми асосӣ иборат аст: # '''Номи авлод''' — қисми якум, ки мансубияти организмро ба авлоди муайян нишон медиҳад. # '''Қисми фарқкунандаи намуд''' — қисми дуюм, ки намудро аз дигар намудҳои ҳамон авлод фарқ мекунад. Дар истилоҳоти байналмилалии [[ботаника]] ин қисм ''specific epithet'' ва дар [[зоология]] ''specific name'' номида мешавад. Масалан, дар номи илмии инсон — ''Homo sapiens'': * ''Homo'' — номи авлод буда, дар забони лотинӣ маънои «инсон»-ро дорад. * ''sapiens'' — қисми дуюми ном буда, маънои «хирадманд» ё «доно»-ро дорад. Ҳамин тавр, ''Homo sapiens'' ба маънои «инсони хирадманд» аст. Номи авлод метавонад ба як ё якчанд намуд тааллуқ дошта бошад. Масалан, картошка (''Solanum tuberosum'') ва [[помидор]] (''Solanum lycopersicum'') ҳар ду ба авлоди ''Solanum'' мансубанд. Қисми якуми номи онҳо яксон аст, вале қисми дуюм нишон медиҳад, ки онҳо намудҳои гуногун мебошанд. Бояд дар назар дошт, ки қисми дуюм танҳо ба худии худ номи пурраи намуд нест. Масалан, калимаи ''sapiens'' бе ''Homo'' номи мустақили илмии инсон ҳисоб намешавад. Номи пурраи намуд аз якҷояшавии ҳар ду қисм ба вуҷуд меояд. Дар [[систематика]] авлод яке аз дараҷаҳои асосии [[таснифоти биологӣ]] буда, одатан як ё якчанд намуди ба ҳам наздикро дар бар мегирад. Авлодҳои ба ҳам наздик дар навбати худ ба [[оила (биология)|оила]] муттаҳид карда мешаванд.<ref name="EMT">[https://khirad.tj/books/ensiklopediyai-millii-tojik.-jildi-1.pdf «Авлод»]. ''Энсиклопедияи миллии тоҷик'', ҷилди 1.</ref> == Таърих == [[File:Carl von Linné.jpg|thumb|[[Карл Линней]] (1707–1778), табиатшиноси шведӣ, ки низоми муосири номгузории дуномаро ба таври пайгирона истифода бурд.]] То пайдоиши номгузории дунома олимон барои тавсиф ва фарқ кардани намудҳои [[рустаниҳо]] ва [[ҳайвонот]] бештар аз ибораҳои дарози лотинӣ истифода мебурданд. Ин ибораҳо аксар вақт чандин калимаро дар бар гирифта, хусусиятҳои зоҳирии организмро шарҳ медоданд. Бо зиёд шудани шумораи намудҳои маълум истифодаи чунин номҳо душвор гардид. Номҳо баъзан дар асарҳои муҳаққиқони гуногун фарқ мекарданд ва муайян кардани он ки сухан дар бораи як намуд меравад ё якчанд намуд, осон набуд. Яке аз аввалин олимоне, ки барои кӯтоҳ ва муназзам кардани номҳои рустаниҳо кӯшиш намуд, ботаники швейтсарӣ [[Каспар Бауҳин]] (1560–1624) буд. Ӯ дар асари ''Pinax Theatri Botanici'' (1623) номҳои тақрибан шаш ҳазор рустаниро ҷамъоварӣ ва муқоиса кард. Бауҳин дар бисёр мавридҳо номҳои кӯтоҳтареро истифода бурд, ки баъдан ба рушди номгузории илмӣ таъсир расониданд.<ref name="Bauhin">[https://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/712 Bauhin, Caspar. ''Pinax Theatri Botanici'']. Basel, 1623. Biodiversity Heritage Library.</ref> Аммо маҳз Карл Линней номгузории дуномаро ба низоми пайгирона табдил дод. Дар асари ''Species Plantarum'', ки соли 1753 нашр шуд, ӯ барои намудҳои рустаниҳо номҳои кӯтоҳи дуҷузъаро ба таври муназзам истифода бурд. Ин асар яке аз нуқтаҳои оғози расмии номгузории муосири ботаникӣ ба ҳисоб меравад.<ref name="IAPT"/> Баъдтар, дар нашри даҳуми ''[[Systema Naturae]]'' («Низоми табиат», 1758), Линней ин усулро барои ҳайвонот низ ба таври густурда татбиқ кард. Соли 1758 ҳамчун нуқтаи оғози асосии номгузории муосири зоологӣ қабул шудааст. Низоми Линней тадриҷан аз ҷониби табиатшиносони кишварҳои гуногун пазируфта шуд ва асоси номгузории илмии организмҳоро ташкил дод. == Қоидаҳои навиштани номҳои илмӣ == Барои он ки номҳои илмӣ дар тамоми ҷаҳон ба шакли ягона истифода шаванд, тарзи навиштани онҳо ба қоидаҳои муайян тобеъ аст.<ref name="ICZN"/><ref name="Madrid"/> === Ҳарфи калон ва хурд === Номи авлод ҳамеша бо ҳарфи калон ва қисми дуюми ном бо ҳарфи хурд оғоз мешавад. Масалан, ''Panthera leo'' шакли дуруст буда, ''panthera Leo'' нодуруст аст. Ин қоида ҳатто дар ҳолате риоя мешавад, ки қисми дуюми ном аз номи шахс ё маҳал гирифта шуда бошад. === Хати моил === Ҳар ду қисми номи илмӣ одатан бо [[курсив|хати моил]] навишта мешаванд. Масалан, ''Homo sapiens'' ва ''Prunus persica''. Ҳангоми дастнавис ҳар ду қисмро алоҳида хат кашидан мумкин аст. === Ихтисори номи авлод === Агар номи пурраи намуд пештар дар матн оварда шуда бошад, номи авлодро дар зикрҳои баъдӣ ба ҳарфи аввал кӯтоҳ кардан мумкин аст. Масалан, баъди ''Homo sapiens'' навиштани ''H. sapiens'' иҷозат дода мешавад, ба шарте ки чунин ихтисор боиси нофаҳмӣ нагардад. Ҳамин тавр, номи бактерияи ''[[Escherichia coli]]'' дар бисёр асарҳои илмӣ ба шакли ''E. coli'' навишта мешавад. === Забони номгузорӣ === Номҳои илмӣ тибқи қоидаҳои забони лотинӣ сохта мешаванд, вале ҷузъҳои онҳо ҳатман аз калимаҳои аслии лотинӣ гирифта намешаванд. Манбаи онҳо метавонад [[забони юнонии бостон]], номи шахс, номи маҳал ё забонҳои дигари ҷаҳон бошад. === Истифодаи номи пурра === Дар матнҳои илмӣ, махсусан ҳангоми бори аввал зикр кардани намуд, истифодаи номи пурраи дунома муҳим аст. Ин имкон медиҳад, ки намуд бо дигар организмҳои ҳамном ё монанд иштибоҳ нашавад. == Пайдоиш ва маънои номҳо == Номҳои илмии организмҳо метавонанд аз манбаъҳои гуногун пайдо шаванд. Баъзеи онҳо хусусиятҳои зоҳирӣ, муҳити зист ё паҳншавии ҷуғрофии организмро ифода мекунанд, дар ҳоле ки дигарон ба номи муҳаққиқон ё шахсони таърихӣ вобастаанд. Масалан: * ''Homo sapiens'' — калимаи ''sapiens'' дар забони лотинӣ маънои «хирадманд»-ро дорад. * ''Solanum tuberosum'' — калимаи ''tuberosum'' ба хусусияти лӯндамонанди рустанӣ ишора мекунад. * ''Phlox drummondii'' — қисми ''drummondii'' ба ифтихори ботаник [[Томас Драммонд]] гузошта шудааст. * ''Panthera leo'' — калимаи ''leo'' номи лотинии шер мебошад. Баъзан номи намуд аз номи маҳал ё минтақа гирифта мешавад. Чунин номҳо метавонанд ба ҷои кашф, паҳншавӣ ё маҳалли омӯзиши организм ишора кунанд. Бо вуҷуди ин, номи илмӣ ҳатман маънои тавсифӣ надорад. Вазифаи асосии он муайян кардани намуд аст, на шарҳ додани тамоми хусусиятҳои он. == Муаллиф ва соли номгузорӣ == Дар асарҳои илмӣ баъзан пас аз номи дуномаи намуд номи олиме оварда мешавад, ки онро бори аввал мувофиқи қоидаҳои номгузорӣ нашр кардааст. Ин маълумотро '''ишораи муаллифии номи илмӣ''' меноманд. Масалан: * ''Solanum tuberosum'' L. — ҳарфи «L.» ихтисораи стандартии номи Карл Линней мебошад. * ''Panthera leo'' (Linnaeus, 1758) — Линней ин намудро соли 1758 тавсиф кардааст. Дар ин ҷо қавсҳо низ аҳамияти махсус доранд. Шер дар аввал аз ҷониби Линней бо номи ''Felis leo'' тавсиф шуда буд. Баъдтар онро ба авлоди ''Panthera'' гузарониданд. Аз ин рӯ, номи муаллиф ва соли тавсифи аввалин дар дохили қавс навишта мешаванд. Дар ботаника низ ҳангоми гузаронидани намуд ба авлоди дигар қавс истифода мешавад, аммо қоидаи зикри муаллифон каме фарқ мекунад. Масалан, номи илмии [[шафтолу]] ''Prunus persica'' (L.) Batsch аст. «L.» ба Линней, ки номи аввалини ''Amygdalus persica''-ро нашр кардааст, ва «Batsch» ба олиме ишора мекунад, ки таркиби нави номро дар авлоди ''Prunus'' нашр кардааст.<ref name="Kew">[https://powo.science.kew.org/taxon/1212858-2 ''Prunus persica'' (L.) Batsch] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20260604052829/https://powo.science.kew.org/taxon/1212858-2 |date=2026-06-04 }}. Plants of the World Online, Royal Botanic Gardens, Kew.</ref> Номи муаллиф ва соли нашр қисми худи номи дунома нестанд. Онҳо маълумоти иловагӣ мебошанд, ки барои муайян кардани таърихи ном ва фарқ кардани номҳои монанд истифода мешаванд. == Қоидаҳои байналмилалии номгузорӣ == Номгузории илмии организмҳо аз ҷониби кодексҳои байналмилалӣ танзим карда мешавад. Ин кодексҳо тартиби пешниҳод, нашр, қабул ва истифодаи номҳои илмиро муайян мекунанд. Муҳимтарини онҳо инҳоянд: * '''Кодекси байналмилалии номенклатураи зоологӣ''' (''International Code of Zoological Nomenclature'', ICZN) — қоидаҳои номгузории ҳайвонотро муқаррар мекунад.<ref name="ICZN"/> * '''Кодекси байналмилалии номенклатураи обсабзҳо, занбӯруғҳо ва рустаниҳо''' (''International Code of Nomenclature for algae, fungi, and plants'', ICN) — номгузории гурӯҳҳои мазкурро танзим мекунад. Нашри амалкунандаи он Кодекси Мадрид мебошад, ки соли 2025 нашр шудааст.<ref name="IAPT"/> * '''Кодекси байналмилалии номенклатураи прокариотҳо''' (''International Code of Nomenclature of Prokaryotes'', ICNP) — барои номгузории илмии [[прокариотҳо]] истифода мешавад. Номгузории намудҳои [[вирусҳо]] низ қоидаҳои махсус дорад, ки онҳоро [[Кумитаи байналмилалии таксономияи вирусҳо]] (ICTV) муқаррар мекунад. Дар низоми муосири он номҳои намудҳои вирусҳо низ дуҷузъаанд, аммо номи расмии намудро набояд бо номи худи вирус омехта кард.<ref name="ICTV">[https://ictv.global/sites/default/files/web-files/General_Information/How-to-write-virus%2C-species%2C-and-other-taxa-names.2.pdf ''How to write virus, species, and other taxa names'']. International Committee on Taxonomy of Viruses, 2025.</ref> Гарчанде принсипҳои асосии номгузорӣ дар ин низомҳо монанданд, баъзе қоидаҳои онҳо аз ҳам фарқ мекунанд. Масалан, дар зоология такрори як калима ҳамчун номи авлод ва қисми дуюми номи намуд иҷозат дода мешавад. Аз ин рӯ, номи илмии [[бизони амрикоӣ]] ''Bison bison'' аст. Дар ботаника чунин такрори айнан якхела, ки '''тавтоним''' ном дорад, иҷозат дода намешавад.<ref name="Madrid"/> == Номҳои зернамудҳо == Номгузории дунома барои муайян кардани намуд истифода мешавад. Аммо баъзан олимон дар дохили як намуд гурӯҳҳои хурдтарро низ ҷудо мекунанд, ки онҳоро [[зернамуд]]ҳо меноманд. Дар зоология номи зернамуд аз се ҷузъ иборат аст. Ҷузъи якум номи авлод, ҷузъи дуюм қисми фарқкунандаи намуд ва ҷузъи сеюм номи зернамудро нишон медиҳад. Чунин тарзи номгузорӣ '''номгузории сеҷузъа''' ё '''номгузории сенома''' номида мешавад. Масалан, номи илмии [[паланг]]и амурӣ ''Panthera tigris altaica'' мебошад. Дар ин ном ''Panthera'' авлод, ''tigris'' намуд ва ''altaica'' зернамудро нишон медиҳад.<ref name="ICZN"/> Дар ботаника барои нишон додани дараҷаи зернамуд одатан ихтисораи ''subsp.'' истифода мешавад. Масалан, дар номи ''Origanum vulgare'' subsp. ''gracile'' калимаи ''subsp.'' нишон медиҳад, ки сухан дар бораи зернамуд меравад. Ҳангоми навиштани чунин номҳо ҷузъҳои лотинии ном бо хати моил оварда мешаванд, аммо ихтисораи ''subsp.'' бо хати муқаррарӣ навишта мешавад. == Аҳамияти илмӣ == Аҳамияти асосии номгузории дунома дар он аст, ки барои муайян кардани намудҳо низоми ягона ва байналмилалӣ фароҳам меорад. Номҳои мардумии организмҳо вобаста ба забон ва минтақа метавонанд фарқ кунанд. Як рустанӣ ё ҳайвон дар забонҳои гуногун номҳои мухталиф дошта метавонад. Ҳатто дар дохили як забон як ном гоҳе барои чанд намуди гуногун истифода мешавад. Номгузории илмӣ имкон медиҳад, ки чунин нофаҳмиҳо кам карда шаванд. Бо истифодаи номи дунома муҳаққиқон метавонанд маълумоти марбут ба як намудро дар асарҳои илмӣ, феҳристҳо, пойгоҳҳои иттилоотӣ ва маҷмӯаҳои [[осорхона]]ҳо ё [[боғи ботаникӣ|боғҳои ботаникӣ]] ба ҳам пайванд диҳанд. Ин низом махсусан дар [[систематика]], омӯзиши [[гуногунии биологӣ]], [[экология]], [[кишоварзӣ]], [[тиб]] ва [[ҳифзи табиат]] аҳамияти бузург дорад. == Тағйир ёфтани номҳои илмӣ == Ҳарчанд номгузории дунома барои устувории номҳои илмӣ пешбинӣ шудааст, ин номҳо ҳамеша бетағйир намемонанд. Бо пешрафти таҳқиқоти илмӣ, махсусан таҳлили маълумоти [[генетика|генетикӣ]] ва муносибатҳои [[эволютсия|эволютсионии]] организмҳо, ҷойгоҳи баъзе намудҳо дар таснифот метавонад тағйир ёбад. Дар чунин ҳолат намудро мумкин аст ба авлоди дигар гузаронанд ё ҳудуди онро аз нав муайян кунанд. Баъзан як намуд дар гузашта бо чанд номи гуногун тавсиф шудааст. Агар баъдтар муайян шавад, ки ин номҳо ба як таксони ягона тааллуқ доранд, онҳо '''муродифҳои таксономӣ''' ҳисобида мешаванд. Интихоби номи дуруст мувофиқи қоидаҳои кодекси дахлдор анҷом дода мешавад. Дар бисёр ҳолатҳо [[принсипи аввалият]] амал мекунад, яъне номи пештар нашршуда бартарӣ дорад, аммо истисноҳо низ вуҷуд доранд. Аз тарафи дигар, ду намуд дар гурӯҳҳои гуногуни организмҳо метавонанд номҳои комилан яксон дошта бошанд, агар номгузории онҳо аз ҷониби кодексҳои мустақил танзим шавад. Бинобар ин, номгузорӣ ва таснифот мафҳумҳои ба ҳам алоқаманд, вале яксон нестанд. '''Таснифот''' муносибат ва ҷойгоҳи организмҳоро дар гурӯҳҳои биологӣ муайян мекунад, дар ҳоле ки '''номгузорӣ''' тартиби гузоштани номи илмиро муқаррар месозад. == Инчунин нигаред == * [[Систематика]] == Эзоҳ == <references /> == Адабиёт == * ''Энсиклопедияи миллии тоҷик''. Ҷилди 1. Душанбе. Мақолаи «Авлод». * ''Барномаҳои таълимии фанҳои кафедраи ботаника''. Донишгоҳи миллии Тоҷикистон. Душанбе, 2023. * Bauhin, C. ''Pinax Theatri Botanici''. Basel, 1623. * Linnaeus, C. ''Species Plantarum''. Stockholm, 1753. * Linnaeus, C. ''Systema Naturae''. Нашри 10. Stockholm, 1758. * International Commission on Zoological Nomenclature. ''International Code of Zoological Nomenclature''. Нашри 4. London, 1999. * International Association for Plant Taxonomy. ''International Code of Nomenclature for algae, fungi, and plants (Madrid Code)''. 2025. == Пайвандҳои беруна == * [https://code.iczn.org/ Кодекси байналмилалии номенклатураи зоологӣ] * [https://www.iaptglobal.org/madrid-code-online Кодекси Мадриди номгузории обсабзҳо, занбӯруғҳо ва рустаниҳо] * [https://web.archive.org/web/20200415061345/http://powo.science.kew.org/ Plants of the World Online] — пойгоҳи байналмилалии номҳои илмии рустаниҳо. * [https://www.ipni.org/ International Plant Names Index] — феҳристи байналмилалии номҳои илмии рустаниҳо. [[Гурӯҳ:Систематика]] [[Гурӯҳ:Номенклатураи биологӣ]] [[Гурӯҳ:Таснифоти биологӣ]] myfqoqrfvuflqgouvzvt7jqpray5tpf Изабел де Шарриер 0 334627 1493203 1491584 2026-11-08T22:20:22Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 1493203 wikitext text/x-wiki {{Адиб | name = Isabelle de Charrière | image = Isabelle Agneta van Tuyll van Serooskerken, by Maurice Quentin de La Tour.jpg | image_size = 260px | caption = Isabelle de Charrière by Maurice-Quentin de La Tour 1766, [[Musée d'Art et d'Histoire (Geneva)]]. | pen_name = {{hlist|Belle van Zuylen|Belle de Zuylen|Zélide|Abbé de la Tour}} | birth_name = Изабелла Агнета Элизабет ван Тёйл ван Сероскеркен<br><small>Isabella Agneta Elisabeth van Tuyll van Serooskerken</small> | birth_date = {{birth date|1740|10|20|df=y}} | birth_place = Castle Zuylen, [[Utrecht (province)|Utrecht]], Netherlands | death_date = {{death date and age|1805|12|27|1740|10|20|df=y}} | death_place = Le Pontet, [[Colombier, Neuchâtel|Colombier]], [[Principality of Neuchâtel]] | occupation = {{hlist|[[Novelist]]|[[poet]]|[[playwright]]}} | website = {{URL|http://www.charriere.nl/}}<br/>{{URL|http://www.Belle-van-Zuylen.eu/}} }} '''Изабел де Шарриер''' ({{lang-fr|Isabelle de Charrière}}), инчунин маъруф чун '''Белл ван Зёйлен''' ({{lang-nl|Belle van Zuylen}}) — [[нависанда]], романнавис, [[шоир]], [[Драматургия|драматург]] ва [[Оҳангсоз|оҳангсози]] буд. Ӯ дар [[Ҳоланд|Нидерланд]] таваллуд шуда, қисми зиёди умрашро дар [[Швейсария|Швейтсария]] гузаронд. Шарриер яке аз нависандагони барҷастаи [[Маърифатпарварӣ|давраи маърифатпарварии]] [[Аврупо]] ба шумор меравад. Шарриер бештар бо романҳо ва [[Нома|номаҳои]] худ шӯҳрат дорад. Ӯ осорашро асосан ба [[забони фаронсавӣ]] навишта, дар онҳо масъалаҳои озодии инсон, таҳсили занон, издивоҷ, нобаробарии иҷтимоӣ ва ахлоқро баррасӣ кардааст. Бисёре аз қаҳрамонони ӯ заноне ҳастанд, ки бояд байни хоҳишҳои худ ва талаботи ҷомеа интихоб кунанд. Шарриер ба рӯйдодҳои сиёсии замонаш, бахусус [[Инқилоби Фаронса]] (1789), низ таваҷҷӯҳи зиёд дошт. Ӯ дар навиштаҳо, намоишномаҳо ва романҳояш ҳам ҳуқуқу имтиёзҳои махсуси [[аристократия]] ва ҳам баъзе паёмадҳои инқилобро танқид мекард.<ref name="dhs">[https://hls-dhs-dss.ch/fr/articles/016190/2020-01-20/ Daniel Maggetti. «Charrière, Isabelle de». ''Dictionnaire historique de la Suisse'', 2020.]</ref><ref name="unine">[https://www.unine.ch/ilf/projet-fns-isabelle-de-charriere/ «Isabelle de Charrière / Belle van Zuylen: un esprit indépendant au tournant des Lumières». Донишгоҳи Невшател.]</ref> == Зиндагинома == === Солҳои бачагӣ === Изабел 20 октябри соли 1740 дар қалъаи Зёйлен, дар наздикии шаҳри [[Утрехт]]и Нидерланд, дар оилаи аристократи сарватманд ба дунё омадааст. Падараш Дидерик Якоб ван Тёйл ван Сероскеркен (1707–1776), [[Заминдор|заминдору]] [[сиёсатмадор]] ва модараш Ҳелена Якоба де Вик (1724–1768) буданд. Изабел фарзанди калонии хонадон буд ва шаш хоҳару бародар дошт. Хонаводаи ӯ тобистонро бештар дар қалъаи Зёйлен ва зимистонро дар хонаи худ дар Утрехт мегузаронд. Дар асри XVIII духтарон нисбат ба писарон имконияти камтари хонданро доштанд. Аммо волидони Изабел ба таҳсили ӯ аҳамияти зиёд дода, барояш омӯзгорони хусусӣ киро мекарданд. Ӯ фаннҳои [[Риёзиёт|риёзӣ]], [[физика]], [[адабиёт]] ва забонҳои хориҷиро меомӯхт. Изабел аз хурдӣ забони фаронсавиро меомӯхт, чун он замон фаронсавӣ дар байни аристократҳо ва аҳли илму адаби Аврупо забони асосӣ ба шумор мерафт. Ӯ инчунин забонҳои [[Забони лотинӣ|лотинӣ]], [[Забони итолиёӣ|итолиёӣ]], [[Забони олмонӣ|олмонӣ]] ва англисиро аз худ мекард. Соли 1750, дар синни даҳсолагӣ, Изабел ҳамроҳи мураббияаш Жанна-Луиз Прево ба [[Женева]] сафар карда, Швейтсарияю Фаронса низ мебинад. Ин сафар ба ҷаҳонбинӣ ва дониши ӯ таъсири калон мерасонад. Баъдтар фаронсавӣ ба забони асосии осори адабӣ ва номаҳои ӯ табдил меёбад.<ref name="huygens">{{Cite web |url=https://charriere.huygens.knaw.nl/fr/le-projet/isabelle-de-charriere-ecrivaine-et-epistoliere/ |title=«Isabelle de Charrière: écrivaine et épistolière». Пажӯҳишгоҳи Ҳёйгенс. |accessdate=2026-10-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260415001101/https://charriere.huygens.knaw.nl/fr/le-projet/isabelle-de-charriere-ecrivaine-et-epistoliere/ |archivedate=2026-04-15}}</ref><ref name="unine" /> Изабел аз хурдӣ ба китобхонӣ, мусиқӣ ва навиштан шавқ дошт. Ӯ ҳикояҳо, шеърҳои кӯтоҳ ва навиштаҳо дар бораи одамони шиносаш менавист. Ин навиштаҳоро бештар дӯстону наздиконаш мехонданд. === Ҷавонӣ ва андешаҳои мустақил === Изабел дар муҳите ба воя мерасид, ки дар он обрӯю бойигарии хонавода ва аз авлоди аристократия будан аҳамияти бузург доштанд. Бо вуҷуди ин, ӯ бо бисёр қонуни қоидаҳои атрофиёнаш розӣ набуд. Ба фикри ӯ, арзиши инсон дар насабу сарват набуда, балки дар ақлу дониш ва рафтораш мебошад. Ин ақидаҳо баъдтар дар асарҳои ӯ низ инъикос ёфтанд. Яке аз масъалаҳое, ки Изабелро ба ташвиш меовард, издивоҷ буд. Дар ҷомеаи ашрофии он давра бисёр издивоҷҳо бо назардошти сарват, насаб ва манфиатҳои оилавӣ сурат мегирифтанд. Изабел бошад, мехост ҳамсари ояндааш ба мустақилияти фикрӣ ва озодии шахсии ӯ эҳтиром гузорад. Дар ҷавонӣ чанд нафар ба ӯ пешниҳоди издивоҷ карданд. Яке аз онҳо нависандаи шотландӣ [[Ҷеймс Босвелл]] буд, ки солҳои 1763–1764 ҳангоми таҳсили ҳуқуқ дар Утрехт бо Изабел ошно шуд. Онҳо муддате мукотиба доштанд ва дар номаҳояшон масъалаҳои ишқ, дин, ахлоқ ва зиндагиро баррасӣ мекарданд. Дар яке аз номаҳои худ ба Босвелл Изабел навишта буд: «Ман истеъдоди итоаткорӣ надорам». Ин сухан баъдтар ба яке аз гуфтаҳои машҳури ӯ табдил ёфт ва ҳамчун ифодаи рӯҳияи мустақилонаи ӯ ёд мешавад.<ref>[https://literatuurmuseum.nl/nl/ontdek-online/literatuurlab/online-exposities/schrijversgalerij/schrijvers/belle-van-zuylen/belle-van-zuylen «Belle van Zuylen». Осорхонаи адабиёти Нидерланд.]</ref> === Издивоҷ ва кӯчидан ба Швейтсария === Соли 1771 Изабел бо Шарл-Эмманюэл де Шарриер (1735–1808), ашрофзодаи швейтсарӣ, издивоҷ кард. Шарл-Эмманюэл қаблан омӯзгори хусусии бародарони Изабел буд. Ин издивоҷ барои баъзе аъзои ҷомеаи ашрофии Нидерланд ғайримуқаррарӣ менамуд, зеро шавҳари ӯ аз ҷиҳати сарват ва мақоми иҷтимоӣ бо хонаводаи ҳамсараш баробар набуд. Бо вуҷуди ин, Изабел ӯро ҳамчун ҳамсаре интихоб кард, ки ба зиндагии мустақилона ва фаъолияти зеҳнии вай имконият медод. Пас аз издивоҷ ӯ бо шавҳараш ба деҳаи Коломбйе, дар наздикии шаҳри [[Невшател]]и Швейтсария, кӯчид. Онҳо дар хонаи оилавии Ле-Понте (''Le Pontet'') зиндагӣ мекарданд. Изабел то охири умр асосан дар ҳамин ҷо зиндагӣ кард, ҳарчанд гоҳ-гоҳ ба Женева, [[Париж]] ва дигар ҷойҳо сафар мекард. Аз ин пас ӯ бештар бо номи Изабел де Шарриер шинохта шуд. Ин издивоҷ фарзанд надошт. Шарриер вақти худро бештар ба навиштан, мутолиа, мусиқӣ ва муошират бо аҳли илму адаб мебахшид. Хонаи ӯ тадриҷан ба маҳалли вохӯрии нависандагон, донишмандон ва дигар шахсони фарҳангӣ табдил ёфт.<ref name="dhs" /><ref name="unine" /> == Фаъолияти адабӣ == === Оғози эҷодиёт === Шарриер фаъолияти адабии худро ҳанӯз пеш аз издивоҷ оғоз карда буд. Нахустин асари муҳимми ӯ ''Le Noble'' («Ашрофзода») буд, ки соли 1763 бидуни зикри номи муаллиф дар як нашрияи фаронсавизабони Амстердам чоп шуд. Ин асар қиссаи ҳаҷвиест, ки худписандӣ ва таассуби табақаи ашрофро танқид мекунад. Қаҳрамони он барон д'Арнонвил ба қадимӣ будани насаби худ беш аз ҳар чизи дигар ифтихор мекунад. Ӯ зиндагии худро ба ҳифзи обрӯи аҷдодонаш бахшидааст, вале ба дониш, ахлоқ ва ниёзҳои фарзандонаш чандон аҳамият намедиҳад. Духтари барон, Жюли, ба ҷавоне бо номи Валэнкур дил мебандад. Падараш ба издивоҷи онҳо розӣ намешавад, зеро насаби ҷавонро ба қадри кофӣ қадимӣ ва ашрофӣ намешуморад. Шарриер бо истифода аз ҳазлу киноя нишон медиҳад, ки ифтихори кӯр-кӯрона ба насаб метавонад инсонро аз дарки арзишҳои воқеӣ боздорад. Мазмуни асар дар муҳити ашрофии он замон баҳс барангехт. Гарчанде асар бидуни номи муаллиф нашр шуд, шахсияти нависанда зуд ошкор гардид. Ин қисса нахустин намунаи равшани таваҷҷуҳи Шарриер ба масъалаҳои озодии шахсӣ ва танқиди нобаробарии иҷтимоӣ буд.<ref name="huygens" /><ref>[https://athena.unige.ch/athena/charriere/charriere-le-noble.html ''Le Noble''. Матни аслии асар дар китобхонаи электронии ATHENA, Донишгоҳи Женева.]</ref> === Давраи асосии эҷодиёт === Солҳои 1780 ва 1790 давраи пурмаҳсултарини фаъолияти адабии Шарриер буданд. Дар ин солҳо ӯ романҳо, қиссаҳо, намоишномаҳо, шеърҳо ва рисолаҳои сиёсӣ эҷод кард. Бисёр асарҳои ӯ дар шакли '''романи мукотибавӣ''' навишта шудаанд. Дар ин навъи роман воқеаҳо тавассути номаҳои қаҳрамонон нақл мегарданд. Хонанда аз навиштаҳои шахсони гуногун бо андешаҳо, эҳсосот ва муносибатҳои онҳо ошно мешавад. Ин тарзи баён ба Шарриер имкон медод, ки як воқеаро аз чанд дидгоҳ нишон диҳад. Қаҳрамонони ӯ на ҳамеша ҳақиқатро пурра медонанд ё бо ҳам розӣ ҳастанд. Аз ин рӯ, хонанда бояд худ ба рафтори онҳо баҳо диҳад. Осори Шарриер бештар ба зиндагии рӯзмарра, муносибатҳои оилавӣ ва мушкилоти ахлоқии инсонҳо бахшида шудааст. Вай ба ҷойи тасвири воқеаҳои ғайриоддӣ бештар ба эҳсосоти пинҳонӣ, нофаҳмиҳо ва қарорҳои душвори қаҳрамононаш таваҷҷуҳ мекард.<ref>[https://www.larousse.fr/encyclopedie/litterature/Isabella_Van_Tuyll_Van_Serooskerken_Van_Zuylen_Madame_de_Charri%C3%A8re/172345 «Madame de Charrière». ''Dictionnaire mondial des littératures'', Larousse.]</ref> === «Номаҳои Невшател» === ''Lettres neuchâteloises'' («Номаҳои Невшател»), ки солҳои 1783–1784 нашр гардид, аз романҳои маъруфи Шарриер аст. Воқеаҳои он дар шаҳри Невшател мегузаранд. Қаҳрамони асосӣ Анри Мейер, ҷавони олмониест, ки барои кор ба шаҳр меояд. Ӯ бо ду зани дорои мавқеи иҷтимоии гуногун — Марианна де ла Приз ва дӯзандае бо номи Жюлианна — муносибат пайдо мекунад. Роман муносибатҳои ишқӣ ва масъулияти шахсиро дар ҷомеае баррасӣ мекунад, ки дар он сарват ва мақоми иҷтимоӣ ба сарнавишти инсонҳо таъсири зиёд доранд. Шарриер нишон медиҳад, ки оқибатҳои як муносибат барои зану мард ва барои намояндагони табақаҳои гуногуни ҷомеа яксон нестанд. Дар ин асар масъалаҳои виҷдон, масъулият ва ҳамдардӣ аҳамияти махсус доранд. === «Номаҳои хонум Ҳенли» === Соли 1784 Шарриер романи кӯтоҳи ''Lettres de Mistriss Henley publiées par son amie'' («Номаҳои хонум Ҳенли, ки дӯсташ нашр кардааст»)-ро ба табъ расонд. Асар аз шаш нома иборат буда, зиндагии зани ҷавонеро тасвир мекунад, ки аз издивоҷи худ тадриҷан ноумед мешавад. Шавҳари хонум Ҳенли марди сарватманд, ором ва дар назари атрофиён оқилу намунавӣ аст. Бо вуҷуди ин, ӯ эҳсосот, хоҳишҳо ва андешаҳои ҳамсарашро ба қадри кофӣ дарк намекунад. Қаҳрамон дар аввал мекӯшад ба тарзи зиндагии шавҳараш мутобиқ шавад, аммо бо гузашти вақт эҳсос мекунад, ки шахсият ва хоҳишҳои худро аз даст дода истодааст. Шарриер тавассути ин қисса саволи муҳиммеро ба миён мегузорад: оё издивоҷро метавон хушбахтона шумурд, агар зан дар он имконияти озодона андешидан ва баён кардани эҳсосоти худро надошта бошад? Асар яке аз намунаҳои муҳимми тасвири мушкилоти равонии зан дар зиндагии оилавӣ дар адабиёти асри XVIII ба шумор меравад.<ref>[https://www.publishersweekly.com/9780873527767 «Letters of Mistress Henley Published by Her Friend». ''Publishers Weekly'', 1993.]</ref> === «Номаҳо аз Лозанна» ва «Калист» === Яке аз осори машҳури Шарриер ''Lettres écrites de Lausanne'' («Номаҳо аз Лозанна», 1785) мебошад. Идомаи он бо номи ''Caliste'' («Калист») соли 1787 нашр шуд. Дар қисми аввал модаре тавассути номаҳо ба дӯсти худ дар бораи зиндагӣ ва муносибатҳои духтари ҳабдаҳсолааш Сесил нақл мекунад. Сесил ба ҷавони англис бо номи Эдвард дил мебандад, аммо фарқияти вазъи иҷтимоӣ ва қоидаҳои ҷомеа муносибати онҳоро душвор мегардонад. Қисми дуюм саргузашти Калист ва Уилямро дар бар мегирад. Дар ин қисса низ масъалаҳои ишқ, обрӯ, маҳдудиятҳои иҷтимоӣ ва сарнавишти занон баррасӣ мешаванд. Шарриер дар ҳар ду асар нишон медиҳад, ки қарорҳои шахсии инсон, бахусус занон, дар ҷомеаи он давра то чӣ андоза ба сарват, обрӯи хонавода ва интизориҳои атрофиён вобаста буданд.<ref>{{Cite web |url=https://ebooks-bnr.com/charriere-isabelle-de-lettres-ecrites-de-lausanne/ |title=«Lettres écrites de Lausanne». Bibliothèque numérique romande. |accessdate=2026-10-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240628105930/https://ebooks-bnr.com/charriere-isabelle-de-lettres-ecrites-de-lausanne/ |archivedate=2024-06-28}}</ref> === «Се зан» === Романи ''Trois femmes'' («Се зан»), ки солҳои 1794–1795 навишта шуда, баъдтар ба табъ расид, аз осори фалсафии муҳимми Шарриер мебошад. Қаҳрамонони асосии он Эмили, Жозефина ва Констанс ҳастанд. Онҳо дорои тарбия, таҷрибаи зиндагӣ ва мавқеи иҷтимоии гуногун мебошанд. Эмили ҷавонзани ашрофзодаест, ки пас аз Инқилоби Фаронса аз ватанаш гурехтааст. Ӯ бар асоси қоидаҳои сахти ахлоқӣ тарбия ёфта, мекӯшад ҳамеша мувофиқи онҳо амал кунад. Жозефина зани одӣ ва меҳрубонест, ки бештар ба эҳсосот ва таҷрибаи зиндагӣ такя мекунад. Констанс бошад, зани доро ва таҷрибадидаест, ки ба натиҷаи амалҳо ва хушбахтии дигарон аҳамият медиҳад. Шарриер тавассути саргузашти ин се зан савол мегузорад, ки оё қоидаҳои умумии ахлоқӣ барои ҳар вазъияти зиндагӣ мувофиқанд ё не. Дар роман андешаҳои файласуфони давраи маърифатпарварӣ, аз ҷумла [[Иммануил Кант]] ва [[Жан-Жак Руссо]], мавриди баҳс қарор мегиранд. Нависанда нишон медиҳад, ки дар зиндагии воқеӣ иҷрои вазифаи ахлоқӣ на ҳамеша кори осон аст ва инсон ҳангоми қабули қарор бояд шароити зиндагӣ ва эҳсосоти дигаронро низ ба назар гирад. Дар ин асар масъалаҳои муҳоҷират, фарқияти табақавӣ, ғуломдорӣ ва оқибатҳои Инқилоби Фаронса низ инъикос ёфтаанд.<ref>[https://www.dbnl.org/tekst/_doc003200601_01/_doc003200601_01_0008.php Cecil P. Courtney. «Isabelle de Charrière and Voltaire: Trois femmes and Candide». ''De Achttiende Eeuw'', 2006.]</ref><ref>[https://pure.psu.edu/en/publications/an-alternative-revolution-isabelle-de-charri%C3%A8res-politics-of-care/ Tracy L. Rutler. «An Alternative Revolution: Isabelle de Charrière’s Politics of Care». ''Eighteenth-Century Fiction'', 2024.]</ref> == Андешаҳои иҷтимоӣ ва сиёсӣ == === Озодии шахсӣ ва мақоми занон === Яке аз мавзӯъҳои асосии осори Шарриер озодии инсон ва ҳаққи ӯ барои интихоби роҳи зиндагии худ мебошад. Дар ҷомеаи Аврупои асри XVIII занон аз бисёр ҳуқуқу имкониятҳое, ки мардон доштанд, маҳрум буданд. Таҳсил, интихоби ҳамсар, фаъолияти ҷамъиятӣ ва мустақилияти молиявии онҳо аксаран ба иродаи падар ё шавҳар вобаста буд. Шарриер ин маҳдудиятҳоро бештар тавассути сарнавишти қаҳрамонони адабии худ нишон медод. Дар романҳои ӯ занон аксаран соҳибақл, ҳассос ва дорои хоҳишҳои мустақиланд, аммо қоидаҳои ҷомеа ба онҳо имкон намедиҳанд, ки озодона амал кунанд. Ӯ инчунин ба тарбияи духтарон аҳамияти зиёд медод. Ба андешаи ӯ, таҳсил набояд танҳо барои омода кардани зан ба издивоҷ ва корҳои хона маҳдуд шавад. Дониш ва қобилияти мустақилона андешидан барои рушди шахсияти ҳар инсон заруранд. Бо вуҷуди он ки Шарриер ба маҳдудиятҳои иҷтимоии занон эътироз мекард, андешаҳои ӯро набояд пурра бо ҳаракатҳои баъдинаи феминистӣ яксон донист. Ӯ бештар аз роҳи адабиёт ва баҳси ахлоқӣ масъалаҳои баробарӣ, озодӣ ва муносибатҳои инсонҳоро матраҳ мекард. === Инқилоби Фаронса === Инқилоби Фаронса дар соли 1789 ба ҳаёт ва фаъолияти адабии Шарриер таъсири амиқ расонд. Ӯ аз як тараф, имтиёзҳои меросии ашрофон ва нобаробарии иҷтимоиро интиқод мекард. Аз тарафи дигар, нисбат ба хушунат, нооромӣ ва оқибатҳои инқилоб низ назари интиқодӣ дошт. Пас аз оғози инқилоб бисёр ашрофони фаронсавӣ аз кишвари худ гурехта, ба Швейтсария паноҳ оварданд. Шарриер бо баъзе аз онҳо ошно шуд ва саргузашташонро дар осори худ инъикос кард. Дар навиштаҳои сиёсиаш ӯ ҳамчунин аз муҳоҷирони ашрофзодае интиқод мекард, ки бо вуҷуди дигаргуниҳои бузурги ҷомеа ҳанӯз аз имтиёзҳои пешинаи худ даст кашидан намехостанд. Аз осори сиёсии ин давра метавон ''Lettres d'un évêque français à la nation'' («Номаҳои як усқуфи фаронсавӣ ба миллат», 1789), ''Lettres trouvées dans la neige'' («Номаҳои дар барф ёфтшуда», 1793) ва ''Lettres trouvées dans des portefeuilles d'émigrés'' («Номаҳои аз ҷузвдонҳои муҳоҷирон ёфтшуда», 1793)-ро ном бурд. Дар ин асарҳо ӯ ба масъалаҳои муносибати давлату шаҳрвандон, масъулияти сиёсатмадорон ва роҳҳои ҳалли ихтилофҳои иҷтимоӣ таваҷҷуҳ кардааст.<ref name="unine" /><ref name="dhs" /> === Дин ва ахлоқ === Шарриер дар оилаи протестантӣ ба воя расида буд, вале дар ҷавонӣ нисбат ба баъзе таълимоти динӣ шубҳа пайдо кард. Ӯ ба масъалаҳои имон, ақл, виҷдон ва муносибати дин бо ахлоқ таваҷҷуҳ дошт. Дар номаҳояш кӯшиш мекард миёни эътиқоди динӣ ва андешаи мустақилона тавозун пайдо кунад. Шарриер ба ақл ва мушоҳидаи шахсӣ аҳамияти зиёд медод, аммо нисбат ба эҳсосоти инсонӣ низ бетафовут набуд. Ба андешаи ӯ, ҳангоми арзёбии рафтори инсон танҳо ба қоидаҳои умумӣ такя кардан кофӣ нест; бояд шароит ва нияти шахс низ ба назар гирифта шаванд. Ин мавзӯъҳо махсусан дар романи «Се зан» равшан ба назар мерасанд. == Номанигорӣ ва робитаҳои фарҳангӣ == Изабел де Шарриер яке аз номанигорони пурмаҳсули асри XVIII буд. Аз ӯ ва мухотабонаш тақрибан 2600 нома боқӣ мондааст. Номаҳои ӯ танҳо воситаи муоширати шахсӣ набуданд. Дар онҳо масъалаҳои адабиёт, фалсафа, сиёсат, илм, дин, тарбия ва муносибатҳои инсонӣ мавриди баррасӣ қарор мегирифтанд. Шарриер бо нависандагон, сиёсатмадорон, донишмандон ва дӯстони худ дар кишварҳои гуногуни Аврупо мукотиба мекард. Бахши зиёди ин номаҳо ба забони фаронсавӣ навишта шудаанд.<ref>[https://cahiersforell.edel.univ-poitiers.fr/cahiersforell/index.php?id=1152 Suzan van Dijk. «Isabelle de Charrière (Belle de Zuylen), épistolière hollando-suisse, mentorant son entourage». ''Cahiers FoReLLIS'', 2022.]</ref> === Дӯстӣ бо Давид-Луи Констан д'Эрманш === Соли 1760 Изабел бо афсари швейтсарӣ Давид-Луи Констан д'Эрманш (1722–1785) ошно шуд. Онҳо солҳои зиёд мукотибаи хусусӣ доштанд. Дар ин номаҳо Изабел андешаҳо, таҷрибаҳо ва эҳсосоти худро озодона баён мекард. Мукотиба бо д'Эрманш барои рушди маҳорати адабӣ ва ҷаҳонбинии ӯ аҳамияти калон дошт. Ин номаҳо имрӯз низ барои омӯзиши зиндагӣ ва андешаҳои нависанда манбаи муҳим ба шумор мераванд. === Робита бо Бенжамен Констан === Соли 1787 Шарриер ҳангоми сафар ба Париж бо нависанда ва мутафаккири ҷавон [[Бенжамен Констан]] (1767–1830), ҷияни Давид-Луи Констан д'Эрманш, ошно шуд. Бо вуҷуди фарқияти синну сол миёни онҳо дӯстии наздики зеҳнӣ ба вуҷуд омад. Онҳо дар бораи адабиёт, фалсафа ва сиёсат мубодилаи афкор мекарданд ва ба навиштаҳои якдигар баҳо медоданд. Шарриер дар ташаккули андешаҳои адабии Констан нақши муҳим бозид. Дӯстии онҳо баъдтар, бахусус пас аз наздик шудани Констан ба нависанда [[Жермена де Стал]], тағйир ёфт, вале робитаи онҳо комилан қатъ нагардид.<ref name="unine" /> Шарриер бо дигар шахсиятҳои фарҳангии замонаш, аз ҷумла Людвиг Фердинанд Ҳубер, Пйер-Александр Дюпейру ва Анриет Ларди, низ робита дошт. Ӯ ба занону духтарони ҷавони атрофаш дар омӯзиши забонҳо, интихоби китоб ва навиштани асарҳои адабӣ кумак мекард. == Фаъолияти мусиқӣ == Мусиқӣ дар зиндагии Шарриер ҷойгоҳи муҳим дошт. Ӯ аз ҷавонӣ ба навохтан ва омӯзиши мусиқӣ шавқ дошт ва баъдтар ба оҳангсозӣ машғул шуд. Шарриер барои созҳои гуногун, аз ҷумла клавесин, скрипка ва гурӯҳҳои хурди созҳои торӣ асарҳо эҷод мекард. Аз ӯ менуэтҳо, сонатаҳо, сурудҳо ва романсҳо боқӣ мондаанд. Ӯ ҳамчунин ба офаридани [[Опера|опера]] таваҷҷуҳ дошт ва барои чанд асари саҳнавии мусиқӣ матн навишт. Дар солҳои 1780 барои такмили донишаш бо мусиқидонон ва оҳангсозони касбӣ, аз ҷумла Никколо Зингарелли, ҳамкорӣ кард. Қисми зиёди асарҳои мусиқии ӯ дар ҷамъомадҳои хусусии дӯстону шиносон иҷро мешуданд. Баъзе аз ин асарҳо дар давраи зиндагии ӯ ба шунавандагони васеъ дастрас нашуданд. Осори мусиқии Шарриер дар ҷилди даҳуми маҷмӯаи пурраи осораш гирдоварӣ шудааст.<ref name="unine" /><ref>[https://www.persee.fr/doc/dhs_0070-6760_1983_num_15_1_1463_t1_0476_0000_3 «Isabelle de Charrière: Œuvres complètes», баррасии ҷилдҳои 3 ва 10. ''Dix-huitième Siècle'', 1983.]</ref> == Сарват ва робита бо мустамликадорӣ == Дар солҳои охир муҳаққиқон ба робитаи сарвати хонаводаи Шарриер бо фаъолияти ширкатҳои мустамликавии Аврупо таваҷҷуҳи бештар зоҳир кардаанд. Таҳқиқоти таърихие, ки соли 2021 нашр шуд, нишон медиҳад, ки як қисми муҳими сарвати оилаи ӯ аз сармоягузорӣ дар ширкатҳо ва хоҷагиҳои мустамликавӣ ба даст омада буд. Фаъолияти баъзе аз ин ширкатҳо ба меҳнати маҷбурии ғуломон ва тиҷорати ғуломон вобаста буд. Шарриер аз волидонаш мероси калон гирифт. Тибқи таҳқиқоти мазкур, қариб 40 дарсади дороиҳои меросии ӯ ба сармоягузорӣ дар ширкатҳои мустамликавӣ алоқаманд буд. Ин масъала дар арзёбии шахсияти Шарриер баҳс ба вуҷуд овардааст, зеро ӯ дар осори худ аз озодии шахс ва баробарии инсонҳо сухан мегуфт, дар ҳоле ки як қисми сарвати оилавиаш ба низоми мустамликавӣ вобаста буд. Муҳаққиқон дар бораи муносибати шахсии ӯ ба ғуломдорӣ назари яксон надоранд. Баъзеҳо бар ин назаранд, ки ӯ низоми ғуломдориро ба таври ошкор ва пайваста маҳкум накардааст. Дигарон ба номаҳо ва осори адабии ӯ ишора мекунанд, ки дар онҳо хушунат ва оқибатҳои истисмори мустамликавӣ мавриди таваҷҷуҳ қарор гирифтаанд. Аз ҷумла, дар романи «Се зан» саргузашти Констанс ба масъалаҳои сарвати аз мустамликаҳо бадастомада, масъулияти ахлоқӣ ва оқибатҳои ғуломдорӣ алоқаманд аст. Ин таҳқиқот нишон медиҳад, ки зиндагӣ ва андешаҳои Шарриерро бояд бо дарназардошти шароити мураккаби сиёсӣ ва иқтисодии асри XVIII баррасӣ кард.<ref>[https://www.museum.nl/en/slot-zuylen/exhibition/slot-zuylen-en-slavernij «Slot Zuylen en Slavernij». Осорхонаи қалъаи Зёйлен, 2021.]</ref><ref>[https://pure.knaw.nl/portal/en/publications/belle-van-zuylen-over-slavernij-en-rijkdom/ Suzan van Dijk. «Belle van Zuylen over slavernij en rijkdom». ''Oud-Utrecht'', 2021.]</ref><ref>[https://ilfu.com/alle-artikelen/wat-belle-van-zuylen-schreef-over-de-slavernij Christiane Solte-Gresser. «Wat Belle van Zuylen schreef over slavernij». Фестивали байналмилалии адабиёти Утрехт.]</ref> == Солҳои охир ва даргузашт == Шарриер дар солҳои охири умраш низ ба навиштан ва мукотиба идома дод. Ӯ ба тарбияи ҷавонон, омӯзиши забонҳо ва рушди адабиёт таваҷҷуҳ дошт. Бо вуҷуди тағйироти сиёсии бузурге, ки Аврупоро фаро гирифта буданд, ӯ робитаи худро бо дӯстону аҳли фарҳанги кишварҳои гуногун нигоҳ медошт. Изабел де Шарриер 27 декабри соли 1805 дар синни 65-солагӣ дар манзили Ле-Понте, дар Коломбйеи Швейтсария, даргузашт.<ref name="dhs" /> == Мерос ва ҷойгоҳ дар адабиёт == Шарриер имрӯз яке аз нависандагони муҳимми зан дар адабиёти фаронсавизабони асри XVIII шинохта мешавад. Осори ӯ барои омӯзиши таърихи адабиёт, муносибатҳои иҷтимоӣ, мавқеи занон ва андешаҳои давраи маърифатпарварӣ аҳамияти зиёд дорад. Арзиши адабии навиштаҳои ӯ пеш аз ҳама дар тасвири дақиқи эҳсосоти инсон, таҳлили муносибатҳои иҷтимоӣ ва гузоштани саволҳои мураккаби ахлоқӣ зоҳир мегардад. Қаҳрамонони ӯ на ҳамеша ба гурӯҳҳои комилан нек ё бад ҷудо мешаванд. Нависанда мекӯшад нишон диҳад, ки рафтори инсон аз тарбия, шароити зиндагӣ, эҳсосот ва мавқеи иҷтимоиаш вобаста аст. Дар асри XX таваҷҷуҳи муҳаққиқон ба осори Шарриер бештар гардид. Солҳои 1979–1984 маҷмӯаи пурраи осори ӯ дар даҳ ҷилд нашр шуд. Ин маҷмӯа номаҳо, романҳо, қиссаҳо, намоишномаҳо, рисолаҳо, шеърҳо ва асарҳои мусиқии ӯро дар бар мегирад. Қисме аз дастнависҳои аслии Шарриер дар Китобхонаи ҷамъиятӣ ва донишгоҳии Невшател нигоҳдорӣ мешаванд. Пажӯҳишгоҳи Ҳёйгенси Нидерланд низ барои гирдоварӣ ва дастраси умум гардондани номаҳои ӯ лоиҳаи илмӣ роҳандозӣ кардааст. Дар Нидерланд ва Швейтсария маҳфилҳо, таҳқиқот ва чорабиниҳои адабӣ ба ёди ӯ баргузор мешаванд. Номи Белл ван Зёйлен дар шаҳри Утрехт бо як силсила суханрониҳои адабӣ низ гиромӣ дошта мешавад.<ref name="huygens" /><ref name="unine" /> == Осори баргузида == * ''Le Noble'' («Ашрофзода», 1763) — қиссаи ҳаҷвӣ дар бораи ашрофият ва таассуби табақавӣ. * ''Lettres neuchâteloises'' («Номаҳои Невшател», 1783–1784) — романи мукотибавӣ дар бораи ишқ, масъулият ва нобаробарии иҷтимоӣ. * ''Lettres de Mistriss Henley publiées par son amie'' («Номаҳои хонум Ҳенли, ки дӯсташ нашр кардааст», 1784) — романи кӯтоҳ дар бораи мушкилоти зиндагии оилавӣ. * ''Lettres écrites de Lausanne'' («Номаҳо аз Лозанна», 1785) — роман дар бораи ишқ, издивоҷ ва мақоми иҷтимоии зан. * ''Caliste'' («Калист», 1787) — идомаи «Номаҳо аз Лозанна». * ''Lettres d'un évêque français à la nation'' («Номаҳои як усқуфи фаронсавӣ ба миллат», 1789) — навиштаи сиёсӣ. * ''Lettres trouvées dans la neige'' («Номаҳои дар барф ёфтшуда», 1793) — навиштаи сиёсӣ дар шакли номаҳо. * ''Lettres trouvées dans des portefeuilles d'émigrés'' («Номаҳои аз ҷузвдонҳои муҳоҷирон ёфтшуда», 1793) — романи мукотибавӣ дар бораи паёмадҳои Инқилоби Фаронса. * ''Trois femmes'' («Се зан», навишташуда дар солҳои 1794–1795) — романи фалсафӣ дар бораи ахлоқ, вазифа ва озодии инсон. * ''Sainte Anne'' («Сент-Анн», 1799) — асари насрӣ. * ''Sir Walter Finch et son fils William'' («Сэр Уолтер Финч ва писараш Уилям», 1806) — асаре, ки пас аз марги муаллиф ба табъ расид. == Адабиёт == * Godet, Philippe. ''Madame de Charrière et ses amis, d'après de nombreux documents inédits (1740–1805)''. Genève, 1906. * Courtney, Cecil P. ''Isabelle de Charrière (Belle de Zuylen): A Biography''. Oxford: Voltaire Foundation, 1993. * Charrière, Isabelle de. ''Œuvres complètes''. 10 ҷилд. Amsterdam: G. A. van Oorschot, 1979–1984. * Van Dijk, Suzan et al. ''Belle de Zuylen/Isabelle de Charrière: Education, Creation, Reception''. Amsterdam: Rodopi, 2006. * Trousson, Raymond. ''Isabelle de Charrière: Un destin de femme au XVIIIe siècle''. Paris, 2013. == Эзоҳ == {{reflist}} [[Гурӯҳ:Зодагони соли 1740]] [[Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1805]] [[Гурӯҳ:Нависандагони Нидерланд]] [[Гурӯҳ:Нависандагони Швейтсария]] [[Гурӯҳ:Нависандагони асри XVIII]] [[Гурӯҳ:Нависандагони фаронсавизабон]] [[Гурӯҳ:Занони нависанда]] [[Гурӯҳ:Драматургҳо]] [[Гурӯҳ:Оҳангсозони зан]] 0ljo80kuy9l67psnl5qqsawu9i7y6gi Кими Антонелли 0 334673 1493279 1492402 2026-11-09T09:04:50Z Умар Ганиев 164088 1493279 wikitext text/x-wiki {{Шахсият}} '''Андре́а Ки́ми Антоне́лли''' (25 августи соли 2006, шаҳри Болония) — мъруф бо номи '''Ки́ми Антоне́лли'''  — ронандаи пойгаи автомобилӣ аз Италия мебошад. Аз соли 2025 инҷониб ӯ дар ҳайати дастаи «Mercedes<ref>{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/Mercedes-Benz|title=Mercedes-Benz|publisher=Wikipedia®}}</ref>» дар мусобиқаҳои «Формула-1<ref>{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%BE%D1%80%D0%BC%D1%83%D0%BB%D0%B0-1|title=Формула-1|publisher=Wikipedia®}}</ref>» баромад мекунад. Ӯ ба ҷойи Льюис Ҳэмилтон омад, ки дастаи «Mercedes»-ро тарк карда, ба дастаи «Ferrari<ref>{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/Ferrari|title=Ferrari, «Ферра́ри»|publisher=Wikipedia®}}</ref>» гузашт. Қаҳрамони ҷаҳон дар соли 2026<ref>{{Cite web|url=https://www.skysports.com/f1/news/13601049/kimi-antonelli-how-formula-1s-newest-world-champion-has-rewritten-the-record-books-at-barely-20-years-of-age|title=Kimi Antonelli: How Formula 1's newest world champion has rewritten the record books at barely 20 years of age|publisher=Sky UK}}</ref>. Ӯ ҷавонтарин қаҳрамони ҷаҳон дар таърихи «Формула-1» мебошад (унвони қаҳрамониро дар синни 20 солу 68-рӯзагӣ ба даст овардааст). Ӯ дар шаҳри Болония таваллуд шуда, дар он ҷо ба воя расидааст. Падараш Марко Антонелли ронандаи пойга ва соҳиби дастаи иштироккунандаи мусобиқаҳои «Формула-4»-и Италия мебошад. Пас аз фаъолияти муваффақ дар пойгаҳои картингӣ, Кими Антонелли дар синни 15-солагӣ ба силсиламусобиқаҳои ҷавонтарини «Формула» гузашт. Соли 2023 ӯ дар ҳайати дастаи «Mumbai Falcons» ғолиби чемпионати минтақавии «Формула»-и Ховари Миёна гардид. Қаблан ӯ дар мусобиқаҳои «Формула-4»-и Италия ва «ADAC Формула-4» дар ҳайати дастаи «Prema Racing» иштирок карда, қаҳрамони ҳар ду силсила гардида буд. Соли 2024 ӯ дар чемпионати «Формула-2<ref>{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%BE%D1%80%D0%BC%D1%83%D0%BB%D0%B0-2|title=Фо́рмула-2 — класс автомобилей с открытыми колёсами, существующий с 1948 года. В иерархии ФИА серия занимает место между Формулой-1 и Формулой-3.|author=|publisher=ru.wikipedia.org}}</ref>» дар ҳайати дастаи «Prema Racing» баромад кард. Ҳамчунин, аз соли 2019 узви дастаи ҷавонони «Mercedes» мебошад. == '''Тарҷумаи ҳол''' == '''Картинг''' Антонелли дар синни ҳафтсолагӣ ба картинг машғул шуданро оғоз карда, дар як қатор категорияҳои ин намуди варзиш ба муваффақиятҳои назаррас ноил гардид. Ӯ ғолиби мусобиқаҳои зерин шудааст: - Финали бузурги байналмилалии Easykart (Easy 60); - Ҷоми зимистонаи South Garda; - Ҷоми қаҳрамонҳои WSK; - Силсилаи мусобиқаҳои WSK Super Master Series; - Силсилаи мусобиқаҳои WSK Euro Series. Ҳамчунин, ӯ ду сол пайдарпай — солҳои 2020 ва 2021 — қаҳрамони Аврупо оид ба картинг аз рӯйи мусобиқаҳои CIK-FIA гардид. '''Формула-4 '''Формула-4-и Италия''' '''Соли 2021''' Дар синни 15-солагӣ ӯ бори аввал дар мусобиқаҳои мошинронии формулӣ иштирок кард. Ин рӯйдод дар марҳилаи панҷуми чемпионати «Формула-4»-и Италия дар соли 2021 ба вуқӯъ пайваст. Антонелли дар ҳайати дастаи «Prema» дар пойгае, ки дар гардишгоҳи «Ред Булл Ринг<ref>{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A0%D0%B5%D0%B4_%D0%91%D1%83%D0%BB%D0%BB_%D0%A0%D0%B8%D0%BD%D0%B3|title=Ред Булл Ринг|publisher=Wikipedia®}}</ref>» баргузор шуд, баромад кард. Дар аввалин пойгаи худ ӯ миёни ронандагони навкор натиҷаи беҳтаринро ба даст овард ва дар давоми рӯзҳои мусобиқа чор хол ҷамъ намуд]. Дар марҳилаи навбатӣ, ки дар гардишгоҳи «Муджелло» баргузор гардид, ӯ боз хол ба даст овард. Дар марҳилаи охирини чемпионат дар гардишгоҳи «Монца» Антонелли пас аз муборизаи шадид бо пешсафи чемпионат Оливер Берман дар пойгаи аввал мақоми дуюмро ишғол кард. Дар ду пойгаи дигар бошад, ду маротиба ҷойи сеюмро гирифт. Дар натиҷа, Антонелли, сарфи назар аз он ки қисми зиёди мавсими мусобиқаро аз даст дода буд, дар ҷадвали умумии чемпионат мақоми даҳумро ишғол намуд. Ӯ аз ронандаи доимии дастаи «Prema» Конрад Лаурсен ҳамагӣ шаш хол камтар ба даст овард. Ҳамчунин, ӯ дар чемпионати навкорон бо чор пирӯзӣ мақоми чорумро соҳиб шуд. '''Формула-2''' Соли 2024 Антонелли дар ҳайати дастаи «Prema Racing» дар чемпионати «Формула-2» иштирок кард ва зинаи «Формула-3<ref>{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%BE%D1%80%D0%BC%D1%83%D0%BB%D0%B0-3_(%D1%81_2019)|title=Формула-3|publisher=Wikipedia®}}</ref>-ро сарфи назар намуд. Ӯ дар натиҷаи умумии чемпионат бо ба даст овардани ду пирӯзӣ мақоми шашумро ишғол кард. '''Формула-1''' Соли 2019 Антонелли расман узви дастаи ҷавонони «Mercedes» эълон гардид. Ӯ бори аввал дар чемпионати «Формула-1<ref>{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%BE%D1%80%D0%BC%D1%83%D0%BB%D0%B0-1|title=Формула-1|publisher=Wikipedia®}}</ref>» дар тамрини озоди якуми Гран-прии Италия дар соли 2024, паси фармони мошини пойгаии «Mercedes», иштирок кард. '''2025''' Соли 2025 Антонелли ронандаи асосии дастаи «Mercedes» гардид ва ҷойи Льюис Ҳэмилтонро гирифт, ки ба дастаи «Ferrari» гузашт. Ҳамдастаи ронандаи итолиёвӣ Ҷорҷ Расселл шуд. Дар аввалин Гран-прии худ дар Австралия Антонелли мақоми чорумро ишғол кард. Дар панҷ Гран-прии минбаъда ӯ чор маротиба хол ба даст овард. Аввалин бор ба минбари ғолибон баромадани ӯ дар Гран-прии Канада сурат гирифт, ки дар он Антонелли мақоми сеюмро ишғол кард. Дар Гран-прии навбатӣ, ки дар Австрия баргузор шуд, ӯ ҳанӯз дар даври аввал бо қаҳрамони феълии ҷаҳон Макс Ферстаппен бархӯрд кард. Дар натиҷаи ин ҳодиса ҳар ду ронанда маҷбур шуданд, ки мусобиқаро тарк кунанд. Дар марҳилаи навбатӣ — Гран-прии Британияи Кабир — Антонелли боз ҳам дар натиҷаи бархӯрд бо Исак Ҳадҷар, ронандаи дастаи «Racing Bulls<ref>{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A0%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B8%D0%BD%D0%B3_%D0%91%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B7|title=Racing Bulls|publisher=Wikipedia®}}</ref>», аз мусобиқа хориҷ шуд. Дар нӯҳ Гран-прии охирини мавсим Антонелли дар ҳашт мусобиқа хол ба даст овард. Аз ҷумла, ӯ дар Гран-прии Сан-Паулу ва Лас-Вегас ду маротиба ба минбари ғолибон баромад. Дар натиҷаи умумии мавсими соли 2025 Антонелли бо ба даст овардани 150 хол мақоми ҳафтумро ишғол кард. == '''Ҳаёти шахсӣ''' == Падари ӯ '''Марко Антонелли''' ронандаи собиқи пойгаи автомобилӣ ва соҳиби дастаи «AKM Motorsport» мебошад, ки дар чемпионати «Формула-4»-и Италия иштирок мекунад. Номи дуюми Антонелли — Кими — бо номи қаҳрамони ҷаҳон оид ба «Формула-1» дар мавсими соли 2007 Кими Райкконен<ref>{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D0%BD,_%D0%9A%D0%B8%D0%BC%D0%B8|title=Райкконен, Кими|publisher=Wikipedia®}}</ref> яксон аст. Сабаби интихоби ин ном он буд, ки падари Антонелли мухлиси ронандаи финландӣ буд. Аммо худи Кими Антонелли таъкид мекунад, ки номи дуюмаш ба хотири Кими Райкконен гузошта нашудааст. {{ПБ|}} == '''Эзоҳ''' == {{эзоҳ}} 98jq959nhw13e114juiqbpjaj3y6rok Рахш (ранг) 0 334736 1493055 1492522 2026-11-08T13:36:38Z Zosya95 54344 1493055 wikitext text/x-wiki {{Қуттии ранг |тасвир = Lusitano Hengst (132668445).jpeg |ном = Рахш |hex = 954535 |r = 149 |g = 69 |b = 53 |c = 0 |m = 54 |y = 64 |k = 42 |h = 10 |s = 64 |v = 58 |андозаи_тасвир=250px }} '''Рахш''' — яке аз [[Тобишҳои қаҳваранг|тобишҳои ранги қаҳваранг]] буда, ба ранги сурх майл мекунад.<ref name="ChestnutColor">{{cite web |url=https://www.color-registry.org/color/chestnut |title=Chestnut Color – #954535 |website=Register of Color Names }}</ref> Дар табиат ин ранг дар пашми баъзе [[Асп|аспҳо]], [[Мӯй|мӯйи инсон]] ва меваи [[шоҳбулут]] дида мешавад.<ref name="Paterson">{{cite book |last=Paterson |first=Ian |title=A Dictionary of Colour: A Lexicon of the Language of Colour |publisher=Thorogood Publishing |year=2003 }}</ref><ref name="HorseColor">{{cite web |url=https://msu-prod.dotcmscloud.com/resources/genetics_of_coat_color_of_horses_e0981 |title=Genetics of Coat Color of Horses |publisher=Michigan State University Extension }}</ref><ref name="ChestnutTree">{{cite web |url=https://www.woodlandtrust.org.uk/trees-woods-and-wildlife/british-trees/a-z-of-british-trees/sweet-chestnut/ |title=Sweet Chestnut (Castanea sativa) |publisher=Woodland Trust }}</ref> Дар адабиёти классикии тоҷик «рахш» маъноҳои гуногун дошта, ба рангҳои сурхтоб, омехтаи сурху сафед ва аспҳои дорои чунин ранг ишора мекард. Аз ин рӯ, маънои қадимии он на ҳамеша ба тобиши имрӯзаи ин ранг мувофиқат мекунад.<ref name="Dehkhoda">{{cite web |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/رخش-2 |title=رخش |website=Луғатномаи Деҳхудо |language=fa }}</ref> == Решаи ном == Вожаи «рахш» аз калимаҳои қадимии забонҳои эронӣ буда, дар фарҳангҳои луғат бо маъноҳои гуногун шарҳ дода шудааст. Дар [[Луғатномаи Деҳхудо]] яке аз маъноҳои он омехтаи рангҳои сурх ва сафед, инчунин ранги аспи абраш, аспе, ки дар баданаш доғҳои гуногунранг дорад, мебошад.<ref name="Dehkhoda"/> Дар баъзе фарҳангҳо «рахш» ба ранги сурх ва инчунин ба ранге байни сиёҳ ва бур гуфта шудааст.<ref name="Dehkhoda"/><ref name="Steingass">{{cite book |last=Steingass |first=Francis Joseph |title=A Comprehensive Persian-English Dictionary |publisher=Routledge & K. Paul |year=1892 |url=https://dsal.uchicago.edu/dictionaries/steingass/ }}</ref> Ин вожа дар забонҳои дигари эронӣ низ решаҳои қадимӣ дорад. Дар [[забони суғдӣ]] шакли ''raxš'' ҳамчун номи аспи [[Рустам]] сабт шудааст.<ref name="Lurje">{{cite book |last=Lurje |first=Pavel B. |title=Personal Names in Sogdian Texts |year=2010 |publisher=Österreichische Akademie der Wissenschaften |page=335 |isbn=978-3-7001-7024-2 |url=https://www.austriaca.at/0xc1aa5572_0x0024e90f }}</ref> Вожаҳои ҳамрешаи он дар [[забони хоразмӣ]] (''raxtak'' — «сурх»), [[забони мозандаронӣ|мозандаронӣ]] (''raš'' — «сурхтоб») ва [[забони курдӣ|курдӣ]] (''reş'' — «сиёҳ») низ дида мешаванд. Ба ақидаи баъзе забоншиносон, вожаи «рахш» эҳтимол аз забони суғдӣ ба форсӣ гузаштааст.<ref>Cheung, Johnny (2007). ''Etymological Dictionary of the Iranian Verb'', саҳ. 313–314.</ref> == Рахш дар «Шоҳнома» == [[File:Sleeping Rustam.jpg|thumb|Рустам хоб асту Рахш бо шер меҷангад. Солҳои 1515–1522.<ref name="BritishMuseum">{{cite web |url=https://islamicworld.britishmuseum.org/collection/RFM797 |title=Painting, manuscript (detached illustrated folio) |publisher=The British Museum }}</ref>]] {{main|Рахш (асп)}} Рахш инчунин номи аспи [[Рустам|Рустами Дастон]], қаҳрамони «[[Шоҳнома]]»-и [[Абулқосим Фирдавсӣ]] мебошад. Ин асп ранги бур бо доғҳои сурхтоб дошт ва бо зӯру далерии худ машҳур буд.<ref name="RakhshMet">{{cite web |url=https://www.metmuseum.org/art/collection/search/447299 |title=Rustam Captures Rakhsh |publisher=The Metropolitan Museum of Art }}</ref><ref name="Dehkhoda"/> Фирдавсӣ ранги Рахшро чунин тасвир мекунад: {{quote|Ҳаме Рахш хонем, буру абраш аст,<br>Ба хубӣ чу обу ба ранги оташ аст.<ref name="Shahnameh">{{cite web |url=https://fa.wikisource.org/wiki/شاهنامه_(تصحیح_ژول_مل)/گرفتن_رستم_رخش_را |title=Шоҳнома — Гирифтани Рустам Рахшро |author=Абулқосим Фирдавсӣ |publisher=Викинабишта |language=fa }}</ref>}} Дар ин байт «абраш» ба аспи доғдор ишора мекунад, ки ранги баданаш яксон нест. Монанд кардани ранги Рахш ба оташ низ сурхтоб будани онро нишон медиҳад.<ref name="Dehkhoda"/> {{clear}} == Корбурд == [[File:Brown hair.jpg|thumb|200px|Мӯи рахш]] [[File:Chestnut02.jpg|thumb|200px|Меваи шоҳбулут]] Ранги рахш дар табиат бисёр дида мешавад. Ин ранг дар пӯсти дарахтон, меваҳо, мӯйи ҳайвонот ва пари парандагон вомехӯрад. Намунаҳои ранги рахш дар табиат: * [[Шоҳбулут]] — пӯсти мевааш қаҳваранги сурхтоб аст;<ref name="ChestnutTree"/> * [[Асп]] — мӯйи баъзе аспҳо ранги рахш дорад;<ref name="HorseColor"/> * [[Бонго]] — оҳуи африқоӣ бо мӯйи қаҳваранги сурхтоб ва ғайра.<ref name="Bongo">{{cite web |url=https://www.sfzoo.org/animals-exhibits/a-to-z/eastern-mountain-bongo/ |title=Eastern Mountain Bongo |publisher=San Francisco Zoo & Gardens }}</ref> === Ранги мӯй === [[Ранги мӯй|Мӯйи инсон]] низ метавонад ранги рахш дошта бошад. Чунин мӯй вобаста ба рӯшноӣ сурхтоб, мисранг ё қаҳваранг менамояд.<ref name="AuburnHair">{{cite web |url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/auburn |title=Auburn |publisher=Collins English Dictionary }}</ref> === Санъат === Ранги рахш дар [[Рассомӣ|рассомӣ]], [[Тарроҳӣ|тарроҳӣ]], [[Меъмории дохилӣ|ороиши дохилӣ]] ва истеҳсоли либос истифода мешавад ва он ранги гарм ба шумор меравад.<ref name="ChestnutInterior">{{cite web |url=https://www.homesandgardens.com/interior-design/chestnut-brown-color-trend |title=Designers are choosing this really specific shade of brown to warm up rooms but keep them neutral |author=Pippa Blenkinsop |date=2024-11-16 |website=Homes & Gardens }}</ref> {{clear}} == Адабиёт == {{reflist}} {{Тобишҳои қаҳваранг}} {{Тобишҳои сурх}} fyuyrwe5z6dkahp4xz409jhlfw1opq3 1493129 1493055 2026-11-08T17:58:07Z Zosya95 54344 /* Рахш дар «Шоҳнома» */ 1493129 wikitext text/x-wiki {{Қуттии ранг |тасвир = Lusitano Hengst (132668445).jpeg |ном = Рахш |hex = 954535 |r = 149 |g = 69 |b = 53 |c = 0 |m = 54 |y = 64 |k = 42 |h = 10 |s = 64 |v = 58 |андозаи_тасвир=250px }} '''Рахш''' — яке аз [[Тобишҳои қаҳваранг|тобишҳои ранги қаҳваранг]] буда, ба ранги сурх майл мекунад.<ref name="ChestnutColor">{{cite web |url=https://www.color-registry.org/color/chestnut |title=Chestnut Color – #954535 |website=Register of Color Names }}</ref> Дар табиат ин ранг дар пашми баъзе [[Асп|аспҳо]], [[Мӯй|мӯйи инсон]] ва меваи [[шоҳбулут]] дида мешавад.<ref name="Paterson">{{cite book |last=Paterson |first=Ian |title=A Dictionary of Colour: A Lexicon of the Language of Colour |publisher=Thorogood Publishing |year=2003 }}</ref><ref name="HorseColor">{{cite web |url=https://msu-prod.dotcmscloud.com/resources/genetics_of_coat_color_of_horses_e0981 |title=Genetics of Coat Color of Horses |publisher=Michigan State University Extension }}</ref><ref name="ChestnutTree">{{cite web |url=https://www.woodlandtrust.org.uk/trees-woods-and-wildlife/british-trees/a-z-of-british-trees/sweet-chestnut/ |title=Sweet Chestnut (Castanea sativa) |publisher=Woodland Trust }}</ref> Дар адабиёти классикии тоҷик «рахш» маъноҳои гуногун дошта, ба рангҳои сурхтоб, омехтаи сурху сафед ва аспҳои дорои чунин ранг ишора мекард. Аз ин рӯ, маънои қадимии он на ҳамеша ба тобиши имрӯзаи ин ранг мувофиқат мекунад.<ref name="Dehkhoda">{{cite web |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/رخش-2 |title=رخش |website=Луғатномаи Деҳхудо |language=fa }}</ref> == Решаи ном == Вожаи «рахш» аз калимаҳои қадимии забонҳои эронӣ буда, дар фарҳангҳои луғат бо маъноҳои гуногун шарҳ дода шудааст. Дар [[Луғатномаи Деҳхудо]] яке аз маъноҳои он омехтаи рангҳои сурх ва сафед, инчунин ранги аспи абраш, аспе, ки дар баданаш доғҳои гуногунранг дорад, мебошад.<ref name="Dehkhoda"/> Дар баъзе фарҳангҳо «рахш» ба ранги сурх ва инчунин ба ранге байни сиёҳ ва бур гуфта шудааст.<ref name="Dehkhoda"/><ref name="Steingass">{{cite book |last=Steingass |first=Francis Joseph |title=A Comprehensive Persian-English Dictionary |publisher=Routledge & K. Paul |year=1892 |url=https://dsal.uchicago.edu/dictionaries/steingass/ }}</ref> Ин вожа дар забонҳои дигари эронӣ низ решаҳои қадимӣ дорад. Дар [[забони суғдӣ]] шакли ''raxš'' ҳамчун номи аспи [[Рустам]] сабт шудааст.<ref name="Lurje">{{cite book |last=Lurje |first=Pavel B. |title=Personal Names in Sogdian Texts |year=2010 |publisher=Österreichische Akademie der Wissenschaften |page=335 |isbn=978-3-7001-7024-2 |url=https://www.austriaca.at/0xc1aa5572_0x0024e90f }}</ref> Вожаҳои ҳамрешаи он дар [[забони хоразмӣ]] (''raxtak'' — «сурх»), [[забони мозандаронӣ|мозандаронӣ]] (''raš'' — «сурхтоб») ва [[забони курдӣ|курдӣ]] (''reş'' — «сиёҳ») низ дида мешаванд. Ба ақидаи баъзе забоншиносон, вожаи «рахш» эҳтимол аз забони суғдӣ ба форсӣ гузаштааст.<ref>Cheung, Johnny (2007). ''Etymological Dictionary of the Iranian Verb'', саҳ. 313–314.</ref> == Рахш дар «Шоҳнома» == [[File:Sleeping Rustam.jpg|thumb|Рустам хоб асту Рахш бо шер меҷангад. Солҳои 1515–1522.<ref name="BritishMuseum">{{cite web |url=https://islamicworld.britishmuseum.org/collection/RFM797 |title=Painting, manuscript (detached illustrated folio) |publisher=The British Museum }}</ref>]] {{main|Рахш (асп)}} Рахш инчунин номи аспи [[Рустам|Рустами Дастон]], қаҳрамони «[[Шоҳнома]]»-и [[Абулқосим Фирдавсӣ]] мебошад. Ин асп ранги бур бо доғҳои сурхтоб дошт ва бо зӯру далерии худ машҳур буд.<ref name="RakhshMet">{{cite web |url=https://www.metmuseum.org/art/collection/search/447299 |title=Rustam Captures Rakhsh |publisher=The Metropolitan Museum of Art }}</ref><ref name="Dehkhoda"/> Фирдавсӣ ранги Рахшро чунин тасвир мекунад: {{Иқтибос|Ҳаме Рахш хонем, буру абраш аст,<br>Ба хубӣ чу обу ба ранги оташ аст.<ref name="Shahnameh">{{cite web |url=https://fa.wikisource.org/wiki/شاهنامه_(تصحیح_ژول_مل)/گرفتن_رستم_رخش_را |title=Шоҳнома — Гирифтани Рустам Рахшро |author=Абулқосим Фирдавсӣ |publisher=Викинабишта |language=fa }}</ref>}} Дар ин байт «абраш» ба аспи доғдор ишора мекунад, ки ранги баданаш яксон нест. Монанд кардани ранги Рахш ба оташ низ сурхтоб будани онро нишон медиҳад.<ref name="Dehkhoda"/> {{clear}} == Корбурд == [[File:Brown hair.jpg|thumb|200px|Мӯи рахш]] [[File:Chestnut02.jpg|thumb|200px|Меваи шоҳбулут]] Ранги рахш дар табиат бисёр дида мешавад. Ин ранг дар пӯсти дарахтон, меваҳо, мӯйи ҳайвонот ва пари парандагон вомехӯрад. Намунаҳои ранги рахш дар табиат: * [[Шоҳбулут]] — пӯсти мевааш қаҳваранги сурхтоб аст;<ref name="ChestnutTree"/> * [[Асп]] — мӯйи баъзе аспҳо ранги рахш дорад;<ref name="HorseColor"/> * [[Бонго]] — оҳуи африқоӣ бо мӯйи қаҳваранги сурхтоб ва ғайра.<ref name="Bongo">{{cite web |url=https://www.sfzoo.org/animals-exhibits/a-to-z/eastern-mountain-bongo/ |title=Eastern Mountain Bongo |publisher=San Francisco Zoo & Gardens }}</ref> === Ранги мӯй === [[Ранги мӯй|Мӯйи инсон]] низ метавонад ранги рахш дошта бошад. Чунин мӯй вобаста ба рӯшноӣ сурхтоб, мисранг ё қаҳваранг менамояд.<ref name="AuburnHair">{{cite web |url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/auburn |title=Auburn |publisher=Collins English Dictionary }}</ref> === Санъат === Ранги рахш дар [[Рассомӣ|рассомӣ]], [[Тарроҳӣ|тарроҳӣ]], [[Меъмории дохилӣ|ороиши дохилӣ]] ва истеҳсоли либос истифода мешавад ва он ранги гарм ба шумор меравад.<ref name="ChestnutInterior">{{cite web |url=https://www.homesandgardens.com/interior-design/chestnut-brown-color-trend |title=Designers are choosing this really specific shade of brown to warm up rooms but keep them neutral |author=Pippa Blenkinsop |date=2024-11-16 |website=Homes & Gardens }}</ref> {{clear}} == Адабиёт == {{reflist}} {{Тобишҳои қаҳваранг}} {{Тобишҳои сурх}} ljuamy8sjgvjl0c2p57n6dp5g1kmnxv 1493130 1493129 2026-11-08T18:01:19Z Zosya95 54344 /* Решаи ном */ 1493130 wikitext text/x-wiki {{Қуттии ранг |тасвир = Lusitano Hengst (132668445).jpeg |ном = Рахш |hex = 954535 |r = 149 |g = 69 |b = 53 |c = 0 |m = 54 |y = 64 |k = 42 |h = 10 |s = 64 |v = 58 |андозаи_тасвир=250px }} '''Рахш''' — яке аз [[Тобишҳои қаҳваранг|тобишҳои ранги қаҳваранг]] буда, ба ранги сурх майл мекунад.<ref name="ChestnutColor">{{cite web |url=https://www.color-registry.org/color/chestnut |title=Chestnut Color – #954535 |website=Register of Color Names }}</ref> Дар табиат ин ранг дар пашми баъзе [[Асп|аспҳо]], [[Мӯй|мӯйи инсон]] ва меваи [[шоҳбулут]] дида мешавад.<ref name="Paterson">{{cite book |last=Paterson |first=Ian |title=A Dictionary of Colour: A Lexicon of the Language of Colour |publisher=Thorogood Publishing |year=2003 }}</ref><ref name="HorseColor">{{cite web |url=https://msu-prod.dotcmscloud.com/resources/genetics_of_coat_color_of_horses_e0981 |title=Genetics of Coat Color of Horses |publisher=Michigan State University Extension }}</ref><ref name="ChestnutTree">{{cite web |url=https://www.woodlandtrust.org.uk/trees-woods-and-wildlife/british-trees/a-z-of-british-trees/sweet-chestnut/ |title=Sweet Chestnut (Castanea sativa) |publisher=Woodland Trust }}</ref> Дар адабиёти классикии тоҷик «рахш» маъноҳои гуногун дошта, ба рангҳои сурхтоб, омехтаи сурху сафед ва аспҳои дорои чунин ранг ишора мекард. Аз ин рӯ, маънои қадимии он на ҳамеша ба тобиши имрӯзаи ин ранг мувофиқат мекунад.<ref name="Dehkhoda">{{cite web |url=https://vajehyab.com/dehkhoda/رخش-2 |title=رخش |website=Луғатномаи Деҳхудо |language=fa }}</ref> == Решаи ном == Вожаи «рахш» аз калимаҳои қадимии забонҳои эронӣ буда, дар фарҳангҳои луғат бо маъноҳои гуногун шарҳ дода шудааст. Дар [[Луғатномаи Деҳхудо]] яке аз маъноҳои он омехтаи рангҳои сурх ва сафед, инчунин ранги аспи абраш (аспе, ки дар баданаш доғҳои гуногунранг дорад) мебошад.<ref name="Dehkhoda"/> Дар баъзе фарҳангҳо «рахш» ба ранги сурх ва инчунин ба ранге байни сиёҳ ва бур гуфта шудааст.<ref name="Dehkhoda"/><ref name="Steingass">{{cite book |last=Steingass |first=Francis Joseph |title=A Comprehensive Persian-English Dictionary |publisher=Routledge & K. Paul |year=1892 |url=https://dsal.uchicago.edu/dictionaries/steingass/ }}</ref> Ин вожа дар забонҳои дигари эронӣ низ решаҳои қадимӣ дорад. Дар [[забони суғдӣ]] шакли ''raxš'' ҳамчун номи аспи [[Рустам]] сабт шудааст.<ref name="Lurje">{{cite book |last=Lurje |first=Pavel B. |title=Personal Names in Sogdian Texts |year=2010 |publisher=Österreichische Akademie der Wissenschaften |page=335 |isbn=978-3-7001-7024-2 |url=https://www.austriaca.at/0xc1aa5572_0x0024e90f }}</ref> Вожаҳои ҳамрешаи он дар [[забони хоразмӣ]] (''raxtak'' — «сурх»), [[забони мозандаронӣ|мозандаронӣ]] (''raš'' — «сурхтоб») ва [[забони курдӣ|курдӣ]] (''reş'' — «сиёҳ») низ дида мешаванд. Ба ақидаи баъзе забоншиносон, вожаи «рахш» эҳтимол аз забони суғдӣ ба форсӣ гузаштааст.<ref>Cheung, Johnny (2007). ''Etymological Dictionary of the Iranian Verb'', саҳ. 313–314.</ref> == Рахш дар «Шоҳнома» == [[File:Sleeping Rustam.jpg|thumb|Рустам хоб асту Рахш бо шер меҷангад. Солҳои 1515–1522.<ref name="BritishMuseum">{{cite web |url=https://islamicworld.britishmuseum.org/collection/RFM797 |title=Painting, manuscript (detached illustrated folio) |publisher=The British Museum }}</ref>]] {{main|Рахш (асп)}} Рахш инчунин номи аспи [[Рустам|Рустами Дастон]], қаҳрамони «[[Шоҳнома]]»-и [[Абулқосим Фирдавсӣ]] мебошад. Ин асп ранги бур бо доғҳои сурхтоб дошт ва бо зӯру далерии худ машҳур буд.<ref name="RakhshMet">{{cite web |url=https://www.metmuseum.org/art/collection/search/447299 |title=Rustam Captures Rakhsh |publisher=The Metropolitan Museum of Art }}</ref><ref name="Dehkhoda"/> Фирдавсӣ ранги Рахшро чунин тасвир мекунад: {{Иқтибос|Ҳаме Рахш хонем, буру абраш аст,<br>Ба хубӣ чу обу ба ранги оташ аст.<ref name="Shahnameh">{{cite web |url=https://fa.wikisource.org/wiki/شاهنامه_(تصحیح_ژول_مل)/گرفتن_رستم_رخش_را |title=Шоҳнома — Гирифтани Рустам Рахшро |author=Абулқосим Фирдавсӣ |publisher=Викинабишта |language=fa }}</ref>}} Дар ин байт «абраш» ба аспи доғдор ишора мекунад, ки ранги баданаш яксон нест. Монанд кардани ранги Рахш ба оташ низ сурхтоб будани онро нишон медиҳад.<ref name="Dehkhoda"/> {{clear}} == Корбурд == [[File:Brown hair.jpg|thumb|200px|Мӯи рахш]] [[File:Chestnut02.jpg|thumb|200px|Меваи шоҳбулут]] Ранги рахш дар табиат бисёр дида мешавад. Ин ранг дар пӯсти дарахтон, меваҳо, мӯйи ҳайвонот ва пари парандагон вомехӯрад. Намунаҳои ранги рахш дар табиат: * [[Шоҳбулут]] — пӯсти мевааш қаҳваранги сурхтоб аст;<ref name="ChestnutTree"/> * [[Асп]] — мӯйи баъзе аспҳо ранги рахш дорад;<ref name="HorseColor"/> * [[Бонго]] — оҳуи африқоӣ бо мӯйи қаҳваранги сурхтоб ва ғайра.<ref name="Bongo">{{cite web |url=https://www.sfzoo.org/animals-exhibits/a-to-z/eastern-mountain-bongo/ |title=Eastern Mountain Bongo |publisher=San Francisco Zoo & Gardens }}</ref> === Ранги мӯй === [[Ранги мӯй|Мӯйи инсон]] низ метавонад ранги рахш дошта бошад. Чунин мӯй вобаста ба рӯшноӣ сурхтоб, мисранг ё қаҳваранг менамояд.<ref name="AuburnHair">{{cite web |url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/auburn |title=Auburn |publisher=Collins English Dictionary }}</ref> === Санъат === Ранги рахш дар [[Рассомӣ|рассомӣ]], [[Тарроҳӣ|тарроҳӣ]], [[Меъмории дохилӣ|ороиши дохилӣ]] ва истеҳсоли либос истифода мешавад ва он ранги гарм ба шумор меравад.<ref name="ChestnutInterior">{{cite web |url=https://www.homesandgardens.com/interior-design/chestnut-brown-color-trend |title=Designers are choosing this really specific shade of brown to warm up rooms but keep them neutral |author=Pippa Blenkinsop |date=2024-11-16 |website=Homes & Gardens }}</ref> {{clear}} == Адабиёт == {{reflist}} {{Тобишҳои қаҳваранг}} {{Тобишҳои сурх}} kkwnu6o0h8hgc4ea3347e1bxxx8f3qm Ақиқӣ 0 334737 1493048 1492851 2026-11-08T13:26:18Z Zosya95 54344 1493048 wikitext text/x-wiki {{Қуттии ранг |ном=Ақиқӣ |hex=B31B1B |r=179 |g=27 |b=27 |c=0 |m=85 |y=85 |k=30 |h=0 |s=85 |v=70 |тасвир=Carnelian sard (mineral specimen).jpg |андозаи_тасвир=240px }} '''Ақиқӣ''' ё '''ақиқранг''' — яке аз [[Тобишҳои сурх|тобишҳои ранги сурх]] мебошад, ки номи худро аз ранги [[Ақиқ|ақиқи сурх]] гирифтааст. Ин санги нимқиматбаҳо як навъи [[Халседон|халседон]] буда, бо рангҳои сурх, норанҷӣ ва қаҳваранги сурхтоб шинохта мешавад. Ранги он ба мавҷудияти пайвастҳои [[Оҳан|оҳан]] вобаста аст.<ref name="TajikAgate">{{cite web |url=https://igees.tj/tj/news/308-mineraloi-toikiston-ai.html |title=Минералҳои Тоҷикистон. Ақиқ |publisher=Институти геология, сохтмони ба заминҷунбӣ тобовар ва сейсмологияи Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон |date=2 February 2025 |language=tg }}</ref> Дар низоми [[RGB]] ин ранг аз 179 воҳиди сурх, 27 воҳиди сабз ва 27 воҳиди кабуд иборат аст. Дар низоми [[CMYK]], ки бештар дар чоп истифода мешавад, меъёрҳои расмии Донишгоҳи Корнелл барои он 0% кабудтоб, 100% арғувонӣ, 79% зард ва 20% сиёҳро нишон медиҳанд.<ref name="CornellColors">{{cite web |url=https://human.cornell.edu/about/communications/brand-resources |title=Brand Resources |publisher=Cornell University, College of Human Ecology |language=en }}</ref> Бояд қайд кард, ки санги ақиқ дар табиат тобишҳои гуногун дорад. Аз ин рӯ, ранги #B31B1B танҳо як намунаи мушаххаси ақиқранг аст ва тамоми рангҳои ин минералро ифода намекунад. == Ном ва решашиносӣ == [[Акс:Carnelian sard (mineral specimen).jpg|thumb|Сангҳои сайқалёфтаи [[Ақиқ|ақиқи сурх]], ки номи ранг аз онҳо гирифта шудааст.]] Номи англисии ''carnelian'' аз номи санги нимқиматбаҳои ҳамном гирифта шудааст. Ин калима шакли тағйирёфтаи ''cornelian'' мебошад, ки решаи он ба вожаи фаронсавии қадими ''corneline'' мерасад. Аз рӯи яке аз тафсирҳои пазируфташуда, номи санг аз калимаи лотинии ''cornum'' — номи меваи дарахти [[Зоғол]] — пайдо шудааст. Сабаб он аст, ки ранги сурхтоби баъзе навъҳои ақиқ ба ранги меваи пухтаи ин дарахт монанд мебошад. Дар давраҳои баъдӣ шакли ин калима зери таъсири вожаи лотинии ''caro'' ё ''carnem'', ба маънои «гӯшт», тағйир ёфт. Ин тағйиротро бо монандии ранги баъзе навъҳои ақиқ ба ранги гӯшт шарҳ медиҳанд.<ref name="Etymology">{{cite web |url=https://www.etymonline.com/word/carnelian |title=Carnelian |publisher=Online Etymology Dictionary |language=en }}</ref> Дар забони англисӣ калимаҳои ''carnelian'' ва ''cornelian'' ҳар ду барои ифодаи ин минерал истифода шудаанд, ҳарчанд шакли якум имрӯз маъмултар мебошад. Аввалин истифодаи сабтшудаи ''carnelian'' ҳамчун номи ранг дар забони англисӣ ба соли 1899 рост меояд.<ref name="MaerzPaul">{{cite book |last1=Maerz |first1=Aloys John |last2=Paul |first2=Morris Rea |title=A Dictionary of Color |publisher=McGraw-Hill |year=1930 |page=192 |language=en }}</ref> Аммо шакли ''cornelian'' ҳамчун номи ранги расмии Донишгоҳи Корнелл қабл аз он низ истифода мешуд. Ин ном, аз ҷумла, дар ''The World Almanac''-и соли 1892 ва ''Living Church Annual and Whittaker's Churchman's Almanac''-и соли 1896 зикр шудааст.<ref name="Almanac1892">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=qO0bAAAAIAAJ&pg=PA186 |title=The World Almanac |chapter=College Colors |year=1892 |page=186 |language=en }}</ref><ref name="Almanac1896">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=O_k8AQAAIAAJ&pg=PA61 |title=Living Church Annual and Whittaker's Churchman's Almanac |chapter=Table of College Colors |year=1896 |page=61 |language=en }}</ref> === Номи тоҷикӣ === Дар забони тоҷикӣ минерали ''carnelian'' бо номи '''ақиқи сурх''' ё '''ақиқи ҷигарӣ''' маълум аст. Ин номҳо аз вожаи «ақиқ» гирифта шудаанд, ки барои гурӯҳи сангҳои ороишии дорои рангҳои гуногун истифода мешавад. Ба иттилои Институти геологияи Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон, ақиқ яке аз навъҳои минерали халседон мебошад. Навъи сурхи он, ки дар минералшиносии аврупоӣ ''carnelian'' ё ''карнеол'' ном дорад, аз қадим ҳамчун санги ороишӣ истифода мешавад.<ref name="TajikAgate"/> Азбаски номи ранг аз ҳамин минерал гирифта шудааст, «ақиқранг» ва «сурхи ақиқ» метавонанд барои ифодаи ин тобиши ранг дар забони тоҷикӣ истифода шаванд. Бо вуҷуди ин, маънои умумии вожаи «ақиқ» васеътар аст, зеро ҳамаи ақиқҳо сурх нестанд ва баъзе навъҳои онҳо ранги зард, норанҷӣ, қаҳваранг ё рангҳои дигар доранд. == Хусусиятҳои ранг == Ақиқранг дар намунаи #B31B1B сурхи серранг буда, нисбат ба сурхи равшани холис тира ва каме фурӯнишаста менамояд. Ранги санги табиии ақиқ бошад, метавонад аз норанҷии равшан то сурхи тира ва қаҳваранги сурхтоб тағйир ёбад. Сабаби асосии рангҳои сурх ва норанҷии минерал мавҷудияти пайвастҳои оҳан дар таркиби он мебошад. Миқдор ва ҳолати ин пайвастҳо ба шиддат ва тобиши ранг таъсир мерасонанд.<ref name="Britannica">{{cite encyclopedia |url=https://en.wikisource.org/wiki/1911_Encyclopædia_Britannica/Carnelian |title=Carnelian |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |edition=11 |year=1911 |language=en }}</ref> Дар муқоиса бо дигар рангҳо, ақиқранг ба [[Сурх]], [[Қирмизӣ]] ва баъзе [[Тобишҳои қаҳваранг|тобишҳои қаҳваранги сурхтоб]] наздик аст. Аммо дар таснифи рақамии рангҳо он ҳамчун намунаи алоҳида бо рамзи мушаххас муайян карда мешавад. == Ақиқранг дар фарҳанг == === Фарҳанги форсӣ-тоҷикӣ === [[Ақиқ]] аз қадим дар фарҳанг ва адабиёти халқҳои эронӣ ҳамчун санги ороишӣ ва рамзи зебоӣ шинохта шудааст. Дар [[Адабиёти форсӣ|шеъри классикии форсӣ-тоҷикӣ]] ранги сурхи ақиқ бештар барои тавсифи лабони маъшуқ истифода мешуд. Шоирон лаби сурхро ба ақиқ, [[Лаъл]] ва дигар сангҳои гаронбаҳо монанд мекарданд. Ин ташбеҳҳо на танҳо ба ранги санг, балки ба дурахшиш, арзиш ва зебоии он низ ишора мекарданд.<ref name="TajikAgate"/> Ақиқи сурх дар ҳунарҳои анъанавии заргарӣ низ мавқеи муҳим дорад. Аз он [[Ангуштарин]], гарданбанд, дастпона, муҳра ва дигар ашёи ороишӣ месозанд. Дар баъзе минтақаҳо аз ақиқ барои сохтани муҳр ва ороиши ашёи рӯзгор низ истифода мекарданд. Сангҳои ақиқӣ дар ёдгориҳои бостоншиносии [[Мисри Қадим]], [[Эрон]], [[Осиёи Марказӣ]] ва дигар минтақаҳо ёфт шудаанд.<ref name="TajikAgate"/> === Донишгоҳи Корнелл === Яке аз маъруфтарин намунаҳои истифодаи ақиқранг дар рамзҳои расмӣ ба [[Донишгоҳи Корнелл]] дар [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико]] тааллуқ дорад. Ду ранги расмии ин донишгоҳ '''сурхи ақиқӣ ва сафед''' мебошанд. Онҳо дар нишонаҳо, парчамҳо, либосҳои варзишӣ ва дигар маводи расмии донишгоҳ истифода мешаванд. Пайдоиши истифодаи ин рангҳо ба соли 1868 бармегардад. Дар маросими ифтитоҳи донишгоҳ, ки 7 октябри ҳамон сол баргузор шуд, парчами сурхе бо навиштаҷоти сафеди «Cornell University» истифода гардид. Баъдтар ҳамин ду ранг ба рамзҳои асосии донишгоҳ табдил ёфтанд.<ref name="CornellHistory">{{cite web |url=https://faq.enrollment.cornell.edu/kb/article/219-what-are-cornell-s-school-colors/ |title=What are Cornell's school colors? |publisher=Cornell University |language=en }}</ref> Имрӯз ранги сурхи расмии донишгоҳ бо рамзи #B31B1B муайян шудааст. Ин ранг дар якҷоягӣ бо сафед ва сиёҳ қисми асосии низоми ҳувияти визуалии муассисаро ташкил медиҳад.<ref name="CornellColors"/> === Ширкати Campbell's === Рангҳои сурху сафеди Донишгоҳи Корнелл ба тарҳи бастабандии маҳсулоти ширкати амрикоии [[Campbell's]] низ таъсир расондаанд. Соли 1898 Ҳербертон Л. Вилямс ({{lang-en|Herberton L. Williams}}), яке аз роҳбарони ширкат, бозии [[Футболи амрикоӣ|футболи амрикоӣ]] миёни дастаҳои донишгоҳҳои Корнелл ва Пенсилванияро тамошо кард. Ба гуфтаи таърихи расмии варзиши Донишгоҳи Корнелл, рангҳои сурху сафеди либоси бозигарони Корнелл ба ӯ писанд омаданд. Вай баъдтар пешниҳод кард, ки ширкати Campbell's низ барои тамғаҳои маҳсулоти худ ҳамин ду рангро истифода барад. То он вақт рангҳои асосии бастабандии ширкат сиёҳ ва норанҷӣ буданд. Тамғаҳои нави сурху сафед аз соли 1899 ба истифода даромаданд ва бо гузашти вақт ба яке аз рамзҳои шинохтаи ширкат табдил ёфтанд.<ref name="Campbells">{{cite web |url=https://cornellbigred.com/sports/2007/7/11/History.aspx |title=History of Athletics at Cornell |publisher=Cornell University Athletics |language=en }}</ref> === Меъморӣ ва тарабхонаи Carnelian Room === Номи ақиқранг дар меъморӣ ва номгузории муассисаҳо низ истифода шудааст. '''Carnelian Room''' тарабхонаи машҳуре буд, ки дар ошёнаи 52-уми бинои [[555 California Street]] дар шаҳри [[Сан-Франсиско]], иёлати [[Калифорния]] ҷойгир буд. Ин бино, ки қаблан ҳамчун маркази Бонки Амрико маъруф буд, бо рӯйпӯши берунии сангии сурхтоб шинохта мешавад. Номи тарабхона низ ба ранги ин рӯйпӯш ишора мекард. Тарабхона бо манзараи васеи шаҳри Сан-Франсиско, хизматрасонии бошукӯҳ ва баргузор кардани маросимҳои махсус маъруф буд. Соли 2009 эълон гардид, ки тарабхона дар охири сол фаъолияти худро қатъ мекунад. Яке аз сабабҳои асосии ин қарор коҳиши хароҷоти муштариён барои тарабхонаҳои гаронарзиш дар давраи [[Бӯҳрони молиявии ҷаҳонии солҳои 2007–2008|бӯҳрони молиявии ҷаҳонӣ]] буд. Carnelian Room 31 декабри соли 2009 баста шуд.<ref name="CarnelianRoom">{{cite news |url=https://www.sfgate.com/restaurants/article/Carnelian-Room-calling-it-quits-3218151.php |title=Carnelian Room calling it quits |work=San Francisco Chronicle |date=3 September 2009 |language=en }}</ref> Соли 2013 фазои собиқи тарабхона ба ширкати финландии таҳиякунандаи бозиҳои видеоӣ [[Supercell]] ба иҷора дода шуд.<ref name="Supercell">{{cite news |url=https://www.bizjournals.com/sanfrancisco/blog/2013/12/sign-of-the-times-finnish-gaming.html |title=Sign of the times: Finnish gaming group grabs top of BofA tower |work=San Francisco Business Times |date=5 December 2013 |language=en }}</ref> === Варзиш === Рангҳои сурхи наздик ба ақиқранг дар либос ва нишонаҳои дастаҳои варзишӣ истифода мешаванд. Масалан, дастаи [[Лос-Анҷелес Эйнҷелс]] ({{lang-en|Los Angeles Angels}}), ки дар [[Лигаи олии бейсбол]] бозӣ мекунад, сурхро ҳамчун яке аз рангҳои асосии худ истифода мебарад. Нишонаи даста ҳарфи калони «A»-ро дар бар мегирад, ки бо сурх, сурхи тира ва ҳошияҳои рангҳои дигар оро дода шудааст. Бо вуҷуди ин, ранги расмии даста ҳатман ба рамзи мушаххаси ақиқранги #B31B1B баробар нест.<ref name="Angels">{{cite web |url=https://www.angelsmediaguide.com/files/basic-html/page18.html |title=2026 Los Angeles Angels Media Guide — The Name, Logo, and Colors |publisher=Los Angeles Angels |year=2026 |language=en }}</ref> == Адабиёт == {{эзоҳ}} {{Тобишҳои сурх}} a8f6kwiuo947hsulbkskfl23pbfappt Абрам Калонтаров 0 334778 1493067 1492470 2026-11-08T14:00:53Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 1493067 wikitext text/x-wiki {{Шахс |ном = Абрам Калонтаров |номи аслӣ = {{lang-he|אַיבראַם קאַלאָנטאַראָװ}} |тасвир = |тавсифи тасвир = Абрам Калонтаров |таърихи таваллуд = 1865 |зодгоҳ = [[Самарқанд]], [[Аморати Бухоро]] |таърихи даргузашт = 1951 |маҳалли даргузашт = [[Самарқанд]], [[ҶШС Ӯзбекистон]], [[ИҶШС]] |шаҳрвандӣ = [[Аморати Бухоро]]; [[Империяи Русия]]; [[Иттиҳоди Шӯравӣ]] |пеша = [[Савдогар]], [[соҳибкор]] |ҳамсар = Хана Калонтарова |фарзандон = Яфа (Ева), Ривко, Соро (Сара), Михаил (Миша) |падар = Исак Калонтаров |модар = Эстер Калонтарова }} '''Абрам Калонтаров''' (маъруф ба '''Авроми Қалам'''; {{lang-he|אַיבראַם קאַלאָנטאַראָװ}}; [[1865]], [[Самарқанд]], [[Аморати Бухоро]] — [[1951]], Самарқанд, [[ҶШС Ӯзбекистон|ҶШС Ӯзбакистон]], [[ИҶШС]]) — савдогар ва соҳибкори самарқандии яҳудитабор, аз намояндагони [[Яҳудиёни Бухоро|яҳудиёни Бухоро]]. Ӯ ҳамчун савдогари гилдияи якум, вакили [[Думаи давлатии Империяи Русия]] (1907), инчунин яке аз муассисон ва аъзои ҳайати роҳбарикунандаи [[Бонки Русияву Осиё]] дар Маскав (1910) ёд мешавад.<ref name="tbt">{{cite journal |last=Бадалов |first=Иосиф |title=Его имя бессмертно. К 60-летию со дня смерти Абрама Калонтарова |journal=The Bukharian Times |date=6–12 мая 2011 |volume=IX |issue=482 |page=30 |url=https://sdyehudim.files.wordpress.com/2011/07/bt-482_bukhariantimes_opt.pdf |access-date=2026-11-05 |language=ru }}</ref> == Зиндагинома == Абрам Калонтаров соли 1865 дар шаҳри [[Самарқанд]] дар оилаи Исак ва Эстер Калонтаровҳо ба дунё омадааст. Бобои ӯ аз ҷониби падар, Моше Калонтар, ҳамчун яке аз бунёдгузорони маҳаллаи яҳудиёни Бухоро дар Самарқанд, ки бо номи «Маҳаллаи яҳудиён» маъруф буд, шинохта мешуд. Вақте Абрам ҳаштсола буд, падараш Исаак даргузашт. Пас аз марги падар, тарбияи Абрам, бародари хурдиаш Яъқуб ва хоҳараш Мирямро бобояшон Моше Калонтар ба уҳда гирифт.<ref name="tbt" /> === Фаъолияти тиҷоратӣ === Абрам Калонтаров ва бародараш Яъқуб ба фаъолияти тиҷоратӣ машғул шуданд. Онҳо на танҳо бо шаҳрҳои бузурги Русия, аз ҷумла [[Маскав]] ва [[Санкт-Петербург]], балки бо як қатор кишварҳои [[Аврупо]] низ робитаҳои тиҷоратӣ доштанд. Бародарон аз [[Осиёи Марказӣ]] [[пахта]] ва маҳсулоти истеҳсолкунандагони маҳаллиро ба бозорҳои Русия ва Аврупо содир мекарданд. Дар навбати худ, аз ин кишварҳо молҳои саноатӣ, маҳсулоти чарчинворӣ ва дигар колоҳои серхаридорро ба Осиёи Марказӣ ворид менамуданд.<ref name="tbt" /> Калонтаров ҳамроҳи аҳли оилааш ба кишварҳои гуногун сафар мекард. Ӯ дар меҳмонхонаҳои Санкт-Петербург, Маскав, [[Берлин]] ва дигар шаҳрҳои Аврупо ҳуҷраҳои махсуси худро дошт. Фарзандони ӯ дар шаҳрҳои гуногун ба дунё омадаанд: духтари калониаш Яфа дар Самарқанд, духтари дуюмаш Ривко дар Берлин, духтари хурдиаш Соро дар Самарқанд ва писараш Михаил дар Маскав таваллуд шудаанд.<ref name="tbt" /> === Фаъолияти сиёсӣ ва бонкдорӣ === Тибқи маълумоти нашрияи ''The Bukharian Times'', Абрам Калонтаров соли 1907 вакили Думаи давлатии Империяи Русия интихоб шудааст. Соли 1910 ӯ дар таъсиси [[Бонки Русияву Осиё]] дар Маскав ҳамчун яке аз муассисон ва аъзои ҳайати роҳбарикунанда иштирок кардааст. Калонтаров ба далели сармоягузорӣ ва фаъолияти густурдаи тиҷоратиаш мақоми савдогари гилдияи якумро дар Империяи Русия соҳиб шуда буд.<ref name="tbt" /> === Зиндагӣ дар давраи шӯравӣ === Пас аз [[Инқилоби Октябр]]и соли 1917 вазъи сиёсӣ ва иқтисодии кишвар тағйир ёфт. Ҳукумати шӯравӣ ба мусодираи моликияти хусусӣ ва милликунонии дороиҳои соҳибкорону тоҷирон оғоз кард. Дар солҳои 1920 Абрам Калонтаров тамоми молу мулки худро ихтиёран ба ихтиёри давлат супорид ва худ дар хонаи иҷора зиндагӣ мекард. Дар иваз, мақомоти шӯравӣ ба Калонтаров ва аҳли оилааш санади махсуси ҳимоя доданд, ки амнияти онҳоро кафолат медод.<ref name="tbt" /><ref name="smtr" /> Соли 1930 Абрам Калонтаров ва писараш Михаил боздошт ва ба [[Тошканд]] интиқол дода шуданд. Ба гуфтаи манбаъ, шиносони Калонтаров бо пешниҳоди санади ҳимоя ба кормандони Идораи давлатии сиёсӣ тавонистанд барои озод шудани Абрам ва Михаил мусоидат кунанд.<ref name="tbt" /> == Хонаи Абрам Калонтаров дар Самарқанд == Абрам Калонтаров дар шаҳрҳои гуногун соҳиби хонаҳо ва амволи ғайриманқул буд. Яке аз маъруфтарин биноҳои марбут ба ӯ қасри истиқоматиест, ки солҳои 1910–1916 дар Самарқанд бунёд шудааст. Ин бино имрӯз ҳамчун [[Осорхонаи кишваршиносии вилояти Самарқанд]] истифода мешавад ва таҳти ҳимояи давлат қарор дорад. Лоиҳаи биноро меъмори австриягӣ [[Отто Нелле]] таҳия карда, дар сохтмони он устоҳои олмонӣ ва самарқандӣ иштирок кардаанд.<ref name="smtr">{{cite web |title=Самаркандская резиденция российского императора |url=https://samtur.uz/ct/18-samarkandskaja-rezidencija-imperatora.html |website=Samtur.uz |publisher=Самаркандский туристический и информационный портал |date=2018-12-21 |access-date=2026-11-05 |language=ru |archive-url=https://web.archive.org/web/20211008053337/https://samtur.uz/ct/18-samarkandskaja-rezidencija-imperatora.html |archive-date=2021-10-08 |accessdate=2023-10-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211008053337/https://samtur.uz/ct/18-samarkandskaja-rezidencija-imperatora.html |archivedate=2021-10-08 }}</ref> === Ҳадафи сохтмони қаср === Бино бо мақсади истиқболи эҳтимолии императори Русия [[Николайи II]] дар Самарқанд сохта шуда буд. Калонтаров ният дошт, ки дар сурати сафари император ба Осиёи Марказӣ ӯро дар ҳамин қаср меҳмондорӣ кунад. Аммо бинобар оғози [[Ҷанги якуми ҷаҳонӣ]] ва нооромиҳои инқилобӣ дар Империяи Русия сафари император ба Осиёи Марказӣ амалӣ нагардид.<ref name="tbt" /><ref name="smtr" /> === Истифодаи бино дар давраи шӯравӣ === Баъдтар он ба Хонаи фарҳанг табдил дода шуд. Аз соли 1934 бино ҳамчун осорхонаи таърих ва фарҳанг истифода мешуд. Соли 1981 дар он Осорхонаи кишваршиносии вилояти Самарқанд ҷойгир карда шуд.<ref name="smtr" /> == Хонавода == Ҳамсари Абрам Калонтаров Хана Калонтарова буд. Онҳо чор фарзанд доштанд: * '''Яфа (Ева) Калонтарова''' — духтари калонӣ, зодаи Самарқанд; * '''Ривко Калонтарова''' — духтари дуюм, зодаи Берлин; * '''Соро (Сара) Калонтарова''' — духтари хурдӣ, зодаи Самарқанд; * '''Михаил (Миша) Калонтаров''' — писар, зодаи Маскав. Падари ӯ Исак Калонтаров, модараш Эстер Калонтарова ва бобояш аз ҷониби падар Моше Калонтар буданд.<ref name="tbt" /> == Даргузашт == Абрам Калонтаров соли 1951 дар шаҳри Самарқанд, [[ҶШС Ӯзбекистон]], дар синни тақрибан 85–86-солагӣ даргузашт.<ref name="tbt" /> == Ҷусторҳои вобаста == * [[Яҳудиёни Бухоро]] * [[Самарқанд]] * [[Аморати Бухоро]] == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳои беруна == * [https://sdyehudim.files.wordpress.com/2011/07/bt-482_bukhariantimes_opt.pdf Иосиф Бадалов. «Его имя бессмертно»] — ''The Bukharian Times'', № 482, 2011. * [https://web.archive.org/web/20211008053337/https://samtur.uz/ct/18-samarkandskaja-rezidencija-imperatora.html «Самаркандская резиденция российского императора»] — Samtur.uz. {{DEFAULTSORT:Калонтаров, Абрам}} [[Гурӯҳ:Яҳудиёни Бухоро]] [[Гурӯҳ:Соҳибкорон]] [[Гурӯҳ:Савдогарон]] [[Гурӯҳ:Зодагони Самарқанд]] [[Гурӯҳ:Зодагони соли 1865]] [[Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1951]] [[Гурӯҳ:Даргузаштагон дар Самарқанд]] nc27b1dx76z4ev4r3a64rnlqkwj0ajb Ҷигарранг 0 334800 1493065 1492903 2026-11-08T13:57:46Z Zosya95 54344 1493065 wikitext text/x-wiki {{Қуттии ранг |hex=800000 |r=128 |g=0 |b=0 |c=0 |m=100 |y=100 |k=50 |h=0 |s=100 |v=50 |тасвир=Beef+Liver.jpg |андозаи_тасвир=200px }} '''Ҷигарранг''' ё '''ҷигарӣ''' яке аз тобишҳои тираи [[ранги сурх]] буда, ба [[ранги қаҳваранг]] моил аст. Он ба ранги шоҳбулут монанд буда, вобаста ба тобиш метавонад сурхи қаҳваранг ё сурхи арғувонӣ намояд.<ref name="Oxford">{{cite web |title=Maroon |url=https://www.oxfordlearnersdictionaries.com/definition/english/maroon_1 |website=Oxford Advanced Learner's Dictionary |publisher=Oxford University Press |language=en }}</ref> Дар забони тоҷикӣ вожаҳои «ҷигарӣ» ва «ҷигарранг» барои ифодаи тобишҳои сурхтобу қаҳваранг истифода мешаванд.<ref name="Tiroz">{{cite web |title=Истеҳсоли рангҳои табиӣ ва рангкунии матоъҳо |url=https://tiroz.tj/iste-soli-rang-oi-tabi-va-rangkunii-mato-o/ |website=Tiroz.tj |language=tg }}</ref> Дар низоми рангҳои вебии [[HTML]] ва [[CSS]] ҷигарранг бо рамзи шонздаҳии '''#800000''' муайян шудааст. Ин ранг аз сурхи холис тира буда, нисфи шиддати сурхи равшан (#FF0000)-ро дорад.<ref name="W3C">{{cite web |title=CSS Color Module Level 3 |url=https://www.w3.org/TR/css-color-3/ |publisher=World Wide Web Consortium |language=en }}</ref> == Пайдоиши ном == [[Акс:Chestnut02.jpg|thumb|Номи англисии ҷигарранг аз калимаи фаронсавии ''marron'', яъне «шоҳбулут», гирифта шудааст.]] Номи англисии ин ранг — ''maroon'' — аз калимаи фаронсавии ''marron'', ба маънои «[[шоҳбулут]]», гирифта шудааст. Ин вожа ба калимаи итолиёии ''marrone'' бармегардад, ки он низ маънои шоҳбулут ва ранги қаҳварангро дорад.<ref name="Etymonline">{{cite web |title=Maroon |url=https://www.etymonline.com/word/maroon |website=Online Etymology Dictionary |language=en }}</ref> Дар забони фаронсавӣ ''marron'' ҳам барои шоҳбулут ва ҳам барои ифодаи ранги қаҳваранг истифода мешавад. Дар забони англисӣ бошад, ''maroon'' бештар ба тобишҳои тираи сурх ишора мекунад. Истифодаи калимаи ''maroon'' ҳамчун номи ранг дар забони англисӣ аз охири асри XVIII сабт шудааст. Дар китоби ''A Dictionary of Color'' (1930) нахустин истифодаи он ба соли [[1789]] нисбат дода шудааст.<ref name="Maerz">{{cite book |last1=Maerz |first1=Aloys John |last2=Paul |first2=Morris Rea |title=A Dictionary of Color |publisher=McGraw-Hill |place=New York |year=1930 |page=198 |language=en }}</ref> == Хусусиятҳои ранг == Ҷигарранг ба гурӯҳи рангҳои сурх ва қаҳваранг дохил мешавад. Он аз сурхи равшан тира ва камҷилотар буда, ба баъзе тобишҳои шаробӣ, қирмизӣ ва арғувонӣ монанд аст. Фарҳангҳои забони англисӣ ҷигаррангро ба тарзҳои гуногун шарҳ медиҳанд. Масалан, ''Oxford Advanced Learner's Dictionary'' онро сурхи қаҳваранг ва ''Merriam-Webster'' сурхи тира маънидод мекунанд.<ref name="Oxford"/><ref>{{cite web |title=Maroon |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/maroon |website=Merriam-Webster Dictionary |language=en }}</ref> Дар низоми [[RGB]] қиматҳои ҷигарранг чунинанд: * '''Сурх (R):''' 128 * '''Сабз (G):''' 0 * '''Кабуд (B):''' 0 Дар низоми [[CMYK]] ин ранг бо қиматҳои зерин ифода мешавад: * '''Кабуди осмонӣ (C):''' 0% * '''Арғувонӣ (M):''' 100% * '''Зард (Y):''' 100% * '''Сиёҳ (K):''' 50% Дар низоми [[HSV]] ҷигарранг дорои кунҷи рангии 0°, серии 100% ва равшании 50% мебошад. Қиматҳои боло ба ҷигарранги стандартии вебӣ (#800000) мувофиқанд. Дар дигар низомҳои ранг ва соҳаҳои истеҳсолӣ тобишҳои гуногуни ҷигарранг истифода мешаванд. == Тобишҳо == === Ҷигарранги Крайола === {{Қуттии ранг |ном=Ҷигарранги Крайола |hex=C32148 |r=195 |g=33 |b=72 |c=0 |m=83 |y=63 |k=24 |h=346 |s=83 |v=76 }} '''Ҷигарранги Крайола''' (англ. ''Crayola maroon'') тобиши нисбатан равшан ва гулобитоби ҷигарранг мебошад. Ширкати [[Crayola]] аз соли 1958 ин рангро бо номи ''maroon'' дар маҷмӯаи қаламҳои рангаи худ истифода мебарад. Пештар он бо номи ''dark red'' («сурхи тира») маъруф буд. === Ҷигарранги серранг === {{Қуттии ранг |ном=Ҷигарранги серранг |hex=B03060 |r=176 |g=48 |b=96 |c=0 |m=73 |y=45 |k=31 |h=338 |s=73 |v=69 }} '''Ҷигарранги серранг''' (англ. ''rich maroon'') яке аз тобишҳои равшантар ва гулобитоби ҷигарранг аст. Ин ранг дар низоми номгузории рангҳои [[X11]] бо номи ''maroon'' муаррифӣ мешавад. Рамзи шонздаҳии он #B03060 буда, аз ҷигарранги стандартии HTML/CSS (#800000) фарқ мекунад. === Ҷигарранги мармуз === {{Қуттии ранг |ном=Ҷигарранги мармуз |hex=AD4379 |r=173 |g=67 |b=121 |c=0 |m=61 |y=30 |k=32 |h=329 |s=61 |v=68 }} '''Ҷигарранги мармуз''' (англ. ''mystic maroon'') тобиши бунафшгуни ҷигарранг мебошад. Ин ранг соли 1990 барои маҷмӯаи қаламҳои рангаи филизии ''Silver Swirls''-и ширкати Crayola таҳия шудааст. Азбаски экранҳои муқаррарӣ ҷилои филизиро мустақиман нишон дода наметавонанд, намунаи рақамии он танҳо ранги асосиро инъикос мекунад. == Истифода дар фарҳанг == Ҷигарранг дар либос, ороиш, рамзҳои давлатӣ, нишонҳои варзишӣ ва тарроҳӣ истифода мешавад. === Рамзҳои давлатӣ === [[Акс:Flag of Qatar.svg|thumb|Парчами Қатар бо ранги ҷигарии тира ва сафед.]] * '''[[Қатар]]:''' Парчами давлатии Қатар аз ду ранг — ҷигарӣ ва сафед — иборат аст. Тобиши ҷигарии он дар кишвар бо номи ''Ал-Адам'' (Al Adaam) шинохта мешавад ва бо таъриху ҳувияти миллӣ пайванд дорад.<ref>{{cite web |title=National Flag |url=https://mofa.gov.qa/en/state-of-qatar/Key-Facts-and-Information/national-flag |publisher=Ministry of Foreign Affairs of Qatar |language=en }}</ref> * '''[[Квинсленд]]:''' Ҷигарранг 13 ноябри соли 2003 ҳамчун ранги расмии иёлати Квинсленди [[Австралия]] эълон гардид. Ин ранг дар либоси дастаҳои варзишӣ ва чорабиниҳои фарҳангии иёлат истифода мешавад. Рамзи расмии рақамии он #73182C аст.<ref>{{cite web |title=State Colour and Emblems |url=https://www.qld.gov.au/government/government-system/state-flag-emblems/flag-emblems-icons/colour-emblems |publisher=Queensland Government |language=en }}</ref> === Дин ва либос === Дар анъанаи [[буддоия]]и тибетӣ, махсусан дар миёни роҳибони равияи [[Ваҷраяна]], либосҳои сурхи тира ва ҷигарранг васеъ истифода мешаванд. Ҷигарранг инчунин барои [[берет]]ҳои низомӣ истифода мешавад. Дар бисёр кишварҳо берети ҷигарранг бо нерӯҳои ҳавобурд ва десантӣ алоқаманд аст. === Варзиш ва муассисаҳои таълимӣ === Ҷигарранг яке аз рангҳои маъмули дастаҳои варзишӣ ва муассисаҳои таълимӣ мебошад. Он бештар бо рангҳои сафед, заррин ё сиёҳ якҷоя истифода мешавад. Аз ҷумла, донишгоҳҳои [[Донишгоҳи Чикаго|Чикаго]], [[Донишгоҳи Техас A&M|Техас A&M]] ва [[Донишгоҳи давлатии Миссисипӣ|давлатии Миссисипӣ]] ҷигаррангро дар рамзҳои худ истифода мебаранд. == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} {{Тобишҳои сурх}} {{Тобишҳои қаҳваранг}} m1wf5zdeggmjvsv2nk1minpz91xttpk 1493071 1493065 2026-11-08T14:10:00Z Zosya95 54344 1493071 wikitext text/x-wiki {{Қуттии ранг |hex=800000 |r=128 |g=0 |b=0 |c=0 |m=100 |y=100 |k=50 |h=0 |s=100 |v=50 |тасвир=Beef+Liver.jpg |андозаи_тасвир=200px }} '''Ҷигарранг''' ё '''ҷигарӣ''' яке аз тобишҳои тираи ранги [[сурх]] буда, ба [[қаҳваранг]] моил аст. Он ба ранги шоҳбулут монанд буда, вобаста ба тобиш метавонад сурхи қаҳваранг ё сурхи арғувонӣ намояд.<ref name="Oxford">{{cite web |title=Maroon |url=https://www.oxfordlearnersdictionaries.com/definition/english/maroon_1 |website=Oxford Advanced Learner's Dictionary |publisher=Oxford University Press |language=en }}</ref> Дар забони тоҷикӣ вожаҳои «ҷигарӣ» ва «ҷигарранг» барои ифодаи тобишҳои сурхтобу қаҳваранг истифода мешаванд.<ref name="Tiroz">{{cite web |title=Истеҳсоли рангҳои табиӣ ва рангкунии матоъҳо |url=https://tiroz.tj/iste-soli-rang-oi-tabi-va-rangkunii-mato-o/ |website=Tiroz.tj |language=tg }}</ref> Дар низоми рангҳои вебии [[HTML]] ва [[CSS]] ҷигарранг бо рамзи шонздаҳии '''#800000''' муайян шудааст. Ин ранг аз сурхи холис тира буда, нисфи шиддати сурхи равшан (#FF0000)-ро дорад.<ref name="W3C">{{cite web |title=CSS Color Module Level 3 |url=https://www.w3.org/TR/css-color-3/ |publisher=World Wide Web Consortium |language=en }}</ref> == Пайдоиши ном == [[Акс:Chestnut02.jpg|thumb|Номи англисии ҷигарранг аз калимаи фаронсавии ''marron'', яъне «шоҳбулут», гирифта шудааст.]] Номи англисии ин ранг — ''maroon'' — аз калимаи фаронсавии ''marron'', ба маънои «[[шоҳбулут]]», гирифта шудааст. Ин вожа ба калимаи итолиёии ''marrone'' бармегардад, ки он низ маънои шоҳбулут ва ранги қаҳварангро дорад.<ref name="Etymonline">{{cite web |title=Maroon |url=https://www.etymonline.com/word/maroon |website=Online Etymology Dictionary |language=en }}</ref> Дар забони фаронсавӣ ''marron'' ҳам барои шоҳбулут ва ҳам барои ифодаи ранги қаҳваранг истифода мешавад. Дар забони англисӣ бошад, ''maroon'' бештар ба тобишҳои тираи сурх ишора мекунад. Истифодаи калимаи ''maroon'' ҳамчун номи ранг дар забони англисӣ аз охири асри XVIII сабт шудааст. Дар китоби ''A Dictionary of Color'' (1930) нахустин истифодаи он ба соли [[1789]] нисбат дода шудааст.<ref name="Maerz">{{cite book |last1=Maerz |first1=Aloys John |last2=Paul |first2=Morris Rea |title=A Dictionary of Color |publisher=McGraw-Hill |place=New York |year=1930 |page=198 |language=en }}</ref> == Хусусиятҳои ранг == Ҷигарранг ба гурӯҳи рангҳои сурх ва қаҳваранг дохил мешавад. Он аз сурхи равшан тира ва камҷилотар буда, ба баъзе тобишҳои шаробӣ, қирмизӣ ва арғувонӣ монанд аст. Фарҳангҳои забони англисӣ ҷигаррангро ба тарзҳои гуногун шарҳ медиҳанд. Масалан, ''Oxford Advanced Learner's Dictionary'' онро сурхи қаҳваранг ва ''Merriam-Webster'' сурхи тира маънидод мекунанд.<ref name="Oxford"/><ref>{{cite web |title=Maroon |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/maroon |website=Merriam-Webster Dictionary |language=en }}</ref> Дар низоми [[RGB]] қиматҳои ҷигарранг чунинанд: * '''Сурх (R):''' 128 * '''Сабз (G):''' 0 * '''Кабуд (B):''' 0 Дар низоми [[CMYK]] ин ранг бо қиматҳои зерин ифода мешавад: * '''Кабуди осмонӣ (C):''' 0% * '''Арғувонӣ (M):''' 100% * '''Зард (Y):''' 100% * '''Сиёҳ (K):''' 50% Дар низоми [[HSV]] ҷигарранг дорои кунҷи рангии 0°, серии 100% ва равшании 50% мебошад. Қиматҳои боло ба ҷигарранги стандартии вебӣ (#800000) мувофиқанд. Дар дигар низомҳои ранг ва соҳаҳои истеҳсолӣ тобишҳои гуногуни ҷигарранг истифода мешаванд. == Тобишҳо == === Ҷигарранги Крайола === {{Қуттии ранг |ном=Ҷигарранги Крайола |hex=C32148 |r=195 |g=33 |b=72 |c=0 |m=83 |y=63 |k=24 |h=346 |s=83 |v=76 }} '''Ҷигарранги Крайола''' (англ. ''Crayola maroon'') тобиши нисбатан равшан ва гулобитоби ҷигарранг мебошад. Ширкати [[Crayola]] аз соли 1958 ин рангро бо номи ''maroon'' дар маҷмӯаи қаламҳои рангаи худ истифода мебарад. Пештар он бо номи ''dark red'' («сурхи тира») маъруф буд. === Ҷигарранги серранг === {{Қуттии ранг |ном=Ҷигарранги серранг |hex=B03060 |r=176 |g=48 |b=96 |c=0 |m=73 |y=45 |k=31 |h=338 |s=73 |v=69 }} '''Ҷигарранги серранг''' (англ. ''rich maroon'') яке аз тобишҳои равшантар ва гулобитоби ҷигарранг аст. Ин ранг дар низоми номгузории рангҳои [[X11]] бо номи ''maroon'' муаррифӣ мешавад. Рамзи шонздаҳии он #B03060 буда, аз ҷигарранги стандартии HTML/CSS (#800000) фарқ мекунад. === Ҷигарранги мармуз === {{Қуттии ранг |ном=Ҷигарранги мармуз |hex=AD4379 |r=173 |g=67 |b=121 |c=0 |m=61 |y=30 |k=32 |h=329 |s=61 |v=68 }} '''Ҷигарранги мармуз''' (англ. ''mystic maroon'') тобиши бунафшгуни ҷигарранг мебошад. Ин ранг соли 1990 барои маҷмӯаи қаламҳои рангаи филизии ''Silver Swirls''-и ширкати Crayola таҳия шудааст. Азбаски экранҳои муқаррарӣ ҷилои филизиро мустақиман нишон дода наметавонанд, намунаи рақамии он танҳо ранги асосиро инъикос мекунад. == Истифода дар фарҳанг == Ҷигарранг дар либос, ороиш, рамзҳои давлатӣ, нишонҳои варзишӣ ва тарроҳӣ истифода мешавад. === Рамзҳои давлатӣ === [[Акс:Flag of Qatar.svg|thumb|Парчами Қатар бо ранги ҷигарии тира ва сафед.]] * '''[[Қатар]]:''' Парчами давлатии Қатар аз ду ранг — ҷигарӣ ва сафед — иборат аст. Тобиши ҷигарии он дар кишвар бо номи ''Ал-Адам'' (Al Adaam) шинохта мешавад ва бо таъриху ҳувияти миллӣ пайванд дорад.<ref>{{cite web |title=National Flag |url=https://mofa.gov.qa/en/state-of-qatar/Key-Facts-and-Information/national-flag |publisher=Ministry of Foreign Affairs of Qatar |language=en }}</ref> * '''[[Квинсленд]]:''' Ҷигарранг 13 ноябри соли 2003 ҳамчун ранги расмии иёлати Квинсленди [[Австралия]] эълон гардид. Ин ранг дар либоси дастаҳои варзишӣ ва чорабиниҳои фарҳангии иёлат истифода мешавад. Рамзи расмии рақамии он #73182C аст.<ref>{{cite web |title=State Colour and Emblems |url=https://www.qld.gov.au/government/government-system/state-flag-emblems/flag-emblems-icons/colour-emblems |publisher=Queensland Government |language=en }}</ref> === Дин ва либос === Дар анъанаи [[буддоия]]и тибетӣ, махсусан дар миёни роҳибони равияи [[Ваҷраяна]], либосҳои сурхи тира ва ҷигарранг васеъ истифода мешаванд. Ҷигарранг инчунин барои [[берет]]ҳои низомӣ истифода мешавад. Дар бисёр кишварҳо берети ҷигарранг бо нерӯҳои ҳавобурд ва десантӣ алоқаманд аст. === Варзиш ва муассисаҳои таълимӣ === Ҷигарранг яке аз рангҳои маъмули дастаҳои варзишӣ ва муассисаҳои таълимӣ мебошад. Он бештар бо рангҳои сафед, заррин ё сиёҳ якҷоя истифода мешавад. Аз ҷумла, донишгоҳҳои [[Донишгоҳи Чикаго|Чикаго]], [[Донишгоҳи Техас A&M|Техас A&M]] ва [[Донишгоҳи давлатии Миссисипӣ|давлатии Миссисипӣ]] ҷигаррангро дар рамзҳои худ истифода мебаранд. == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} {{Тобишҳои сурх}} {{Тобишҳои қаҳваранг}} i5kxm1kigdr2rem9cevhqemqgzzajt1 Муҳаррир (касб) 0 334808 1493247 1492923 2026-11-09T03:59:00Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 1493247 wikitext text/x-wiki '''Муҳаррир''' — (аз {{Lang-la|redactor}} касе, ки таҳрир мекунад) —шахсе, ки мундариҷаи [[нашрия]] ([[китоб]], [[маҷалла]], [[рӯзнома]] ва ғайра)-ро [[Вироиш|таҳрир]] (навишта, тафтиш ва ислоҳ) мекунад. Муҳаррир на танҳо маводи муаллифро коркард мекунад, балки онҳоро ба формати мувофиқ барои як [[Васоити ахбори омма|восрити ахбори омма]] ё ношири [[китоб]] табдил медиҳад. Масъулиятҳои муҳаррир тақсимоти вазифаҳои [[муаллиф]] ва назорат кардани иҷрои саривақтӣ ва босифати онҳо, инчунин таблиғи ширкате, ки ӯ дар он кор мекунад, дар бар мегиранд. Аз ин рӯ, ҳама маълумот бояд навсозӣ, дақиқ, босалоҳият пешниҳод ва пурра шарҳ дода шавад. == Намудҳои касб == * муҳаррири санъат; * муҳаррири техникӣ; * муҳаррири телевизион; * муҳаррири адабӣ; * муҳаррири филм; * муҳаррири мусиқӣ. === Муҳаррири бадеӣ === Ин [[корманд]]<nowiki/>и [[нашриёт]] аст, ки таҳрири техникии нашрияро анҷом медиҳад. Ӯ месанҷад, ки оё нашри аслӣ ба талаботи танзимкунанда мувофиқат мекунад, нусхаҳои аслиро барои чопкунӣ қайд мекунад ва ғайра. ; Масъулиятҳо * таҳрири нашрияҳо ва тасвирҳои бадеии онҳо; * иштирок дар таҳияи лоиҳаҳои тарроҳии техникӣ ва бадеии нашрияҳо; * муайян кунед, ки кадом нусхаҳои аслии ҳуқуқи муаллифӣ барои нусхабардории чопӣ мувофиқанд; * ҷадвалҳои нашрро бо сифати баланд иҷро кунанд; * матни чопҳои исботии тасвирҳоро таҳрир кунед; * сифати ҳар як чоп ва сутунро арзёбӣ намуда, ҳуруфчинӣ кунад, ба чопхона дастурҳои зарурӣ оид ба бартараф кардани хатогиҳо ва камбудиҳои ҳангоми ҳуруфчинии асари бадеӣ додашударо диҳад; * муқоваро барои чоп бо муҳаррири техникӣ омода кунед. === Муҳаррири техникӣ === Мутахассис дар соҳаи [[тарроҳ]]<nowiki/>ии техникӣ ва бадеии [[нашрия]]<nowiki/>ҳо. == Талаботи касбии муҳаррир == 1) Корманди шӯъбаи таҳрир ва [[нашр]] бояд маълумоти олии башардӯстона гирад, ки [[дониш|дониши]] фанҳои [[фалсафа]], [[сиёсатшиносӣ]], [[фарҳангшиносӣ]], [[иқтисод]], [[таърих]], [[ҳуқуқ]], [[сотсиология]], [[психология]], [[мантиқ]], [[Адабиёти тоҷик|адабиёти тоҷикӣ]] ва хориҷиро дар бар мегирад. Талаботи асосӣ барои муҳаррир — донистани забони давлатӣ ва як ё ду забони хориҷӣ мебошад. 2) Муҳаррир-ношири соҳибихтисос бояд бо фанҳои зерин ошно бошад: * [[таърих]]<nowiki/>ӣ (таърихи нашр) — дар ҷаҳон ва дар кишвари худ, таърихи таҳрир); * назариявӣ (асосҳои [[нашр]] ва таҳрир, назарияи коммуникатсияи оммавӣ, назарияи [[асар]], [[омӯзиш]]и [[матн]]); * эҷодӣ (таҳрир аз рӯи намуди нашр, таҳрири бадеӣ ва техникӣ, маҳорати таҳрирӣ) * ташкилӣ ва амалӣ (муқаддима ба ихтисос, ташкил ва банақшагирии нашр, таҳрир, чоп, роҳнамоӣ ва меъмории нашрия); * меъёрӣ ва ҳуқуқӣ (стандартҳои нашр, [[ҳуқуқ|ҳуқуқи]] муаллиф, асосҳои ҳуқуқии коммуникатсияи оммавӣ); * [[маркетинг]] (тиҷорати нашр, нашриёт дар хориҷа, тиҷорати электронӣ). 3) Аз сабаби компютеркунонии раванди таҳрир ва нашр, мутахассис бояд бо [[технология]]<nowiki/>и тағйирёбандаи омодасозии аслҳои нашрӣ ошно бошад. Ин маънои онро дорад, ки дар [[нашриёт]]<nowiki/>ҳо, операторони чопкунии компютер бояд қодир бошанд, ки матнҳоро бо форматҳои мувофиқ чоп кунанд ва матнро фавран такмил диҳанд ва бо ҷадвалҳои электронӣ, барномаҳои таҳрири матнӣ, графикӣ ва тасвирӣ ошно бошанд. Барои ин, шумо бояд фанҳоеро ба монанди "Системаи тарҳбандӣ", "Тарроҳии нашрия", "Тарҳбандӣ ва тарҳбандӣ" аз худ кунед. Барои муҳаррири як нашрияи даврӣ шудан, шумо бояд чанд сол ҳамчун [[рӯзноманигор]] кор карда бошед. Барои муҳаррирони порталҳои интернетӣ донистан ва дарк кардани принсипҳои [[таблиғот|таблиғоти]] [[интернет|интернетӣ]] муҳим аст. Муҳаррирони [[китоб]] одатан ҳамчун ёварон оғоз мекунанд. Роҳи касбии муҳаррирон дар [[телевизион]] ва [[радио]] махсусан тӯлонӣ аст. == Ӯҳдадориҳои функсионалии муҳаррир == * шиносоии пурра бо асли [[муаллиф]] ва омода кардани андешаи асосноки таҳрирӣ; * таҳияи талаботи хаттӣ барои муаллиф; * таҳрири асли [[муаллиф]], ки аз ҷониби сармуҳаррир тасдиқ шудааст; * шинос кардани муаллиф бо тағйироти воридшуда; * ба муаллиф расонидани кӯмаки зарурӣ оид ба меъмории матн; * таҳрири маводҳои тасвирӣ; * интиқоли ислоҳоти муаллиф ба тарҳбандӣ; * омода кардани корти каталоги нашрия; * тасдиқи асли нашрия; * иштирок дар таҳияи лоиҳаи тарроҳии бадеӣ. == Доираи татбиқи касбҳои таҳрирӣ == # Нашриётҳо, ки дар онҳо намудҳои гуногуни маҳсулоти нашрӣ таҳия, коркард, нашр ва фурӯш карда мешаванд #* нашрияҳои давлатӣ таҳти роҳбарии Кумитаи давлатии телевизион ва радиои Украина #* нашриётҳо дар соҳаи идоракунии дигар ташкилотҳои давлатӣ #* нашриётҳои шаклҳои дигари моликият # Ташкилотҳо, фирмаҳо, агентиҳо, корхонаҳо, муассисаҳо, шахсони алоҳида, ки ҳуқуқи анҷом додани фаъолияти нашриро доранд # Агентиҳои коммуникатсияи оммавӣ ва махсус # Идораи таҳририяи [[рӯзнома]] ва [[маҷалла]]<nowiki/>ҳо # таҳририяҳои [[радио]] ва [[телевизион]] # Агентиҳои таблиғотӣ ва шӯъбаҳои таблиғотӣ # Мақомоти қонунгузорӣ ва иҷроияи давлатӣ намудҳои гуногун # Шӯъбаҳои [[маркетинг]] # [[Китобхона]] ё муассисаҳои тадқиқотӣ # Марказҳо, ташкилотҳое, ки фаъолиятҳои намоишӣ ва ярмаркавии бисёрсоҳавӣ анҷом медиҳанд. == Манбаъ == * Тимошик М.&nbsp;БО.&nbsp;Китоб барои муаллиф, муҳаррир, ношир: Дастури амалӣ.&nbsp;— Навъи сеюм. ,-К. : Фарҳанг ва илми мо, 2010.&nbsp;— 560 саҳ. * http://www.obrazovanie66.ru/main_prof.php?profid=355 * http://www.iworker.ru/professions/view/166/ * https://web.archive.org/web/20130520191208/http://www.ucheba.ru/prof/285.html * [http://dic.academic.ru/dic.nsf/dic_fwords/31044/РЕДАКТОР http://dic.academic.ru/dic.nsf/dic_fwords/31044/EDITOR] [[Гурӯҳ:Касбҳо]] [[Гурӯҳ:Pages with unreviewed translations]] hsly0nom8pjg718j2i68n539rfndpr6 Биржаи фондии Ню-Йорк 0 334809 1493116 1492926 2026-11-08T17:29:44Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 1493116 wikitext text/x-wiki {{Биржа |ном = Биржаи фондии Ню-Йорк |номи аслӣ = New York Stock Exchange |номи кӯтоҳ = NYSE |логотип = NYSE Logo 2022.svg |тасвир = New York Stock Exchange Facade 2015.jpg |зернавис = Бинои Биржаи фондии Ню-Йорк |навъ = [[Биржаи фондӣ]] |таъсис = 17 майи 1792 |макон = [[Ню-Йорк]], [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико]] |молик = [[Intercontinental Exchange]] |раис = [[Шарон Боуэн]] |президент = [[Линн Мартин]] |асъор = [[Доллари ИМА]] |ширкатҳои сабтшуда = 2223 (июли 2024) |арзиши бозорӣ = 44,7 триллион доллар (декабри 2025) |шохисҳо = [[Миёнаи саноатии Доу Ҷонс]]<br>[[S&P 500]]<br>[[NYSE Composite]] |вебгоҳ = https://www.nyse.com/ }} '''Биржаи фондии Ню-Йорк''' ({{lang-en|New York Stock Exchange}}, мухтасар '''NYSE'''), ки бо лақаби '''«Тахтаи бузург»''' (''The Big Board'') низ маъруф аст, яке аз бузургтарин [[биржаи фондӣ|биржаҳои фондӣ]] дар ҷаҳон мебошад. Қароргоҳи он дар [[ноҳияи молиявии Манҳеттен]], шаҳри [[Ню-Йорк]], [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико]] ҷойгир аст. Биржа аз рӯйи [[сармояи бозорӣ]] яке аз бузургтарин бозорҳои саҳомии ҷаҳон ба шумор меравад. Арзиши умумии бозории ширкатҳои дар он сабтшуда дар декабри соли 2025 тақрибан 44,7 триллион доллари ИМА арзёбӣ шудааст.<ref>[https://status.market/nyse NYSE trading hours — December 2025]. ''Status.market'' (англисӣ).</ref> NYSE ба ширкати амрикоии [[Intercontinental Exchange]] (ICE) тааллуқ дорад. Пеш аз ин биржа ба гурӯҳи ''NYSE Euronext'' дохил мешуд, ки соли 2007 дар натиҷаи муттаҳидшавии NYSE бо биржаи аврупоии [[Euronext]] ташкил ёфта буд. == Таърих == === Таъсис ва солҳои аввал === [[Акс:New York Stock Exchange 1882.jpg|thumb|Биржаи фондии Ню-Йорк дар кӯчаи Брод, соли 1882]] Таърихи Биржаи фондии Ню-Йорк аз 17 майи соли 1792 оғоз мешавад. Дар ин рӯз 24 брокери Ню-Йорк созишномаеро ба имзо расонданд, ки бо номи '''Созишномаи Баттонвуд''' (''Buttonwood Agreement'') маъруф аст. Ин созишнома тартиби муомилоти коғазҳои қиматнок, меъёри ҳадди ақалли ҳаққи хизматрасонии брокерӣ ва афзалияти муомилот байни имзокунандагонро муайян мекард.<ref name="nps">[https://npgallery.nps.gov/NRHP/GetAsset/NHLS/78001877_text National Register of Historic Places Inventory — 11 Wall Street]. ''National Park Service'' (англисӣ).</ref> Дар ибтидо бештар [[вомбарг]]ҳои давлатии Иёлоти Муттаҳида, аз ҷумла вомбаргҳои марбут ба [[Ҷанги истиқлоли ИМА]], инчунин саҳмияҳои ''First Bank of the United States'', ''Bank of North America'' ва ''Bank of New York'' хариду фурӯш мешуданд. Соли 1817 брокерҳои Ню-Йорк сохтори фаъолияти худро ислоҳ намуда, ташкилоти расмии '''New York Stock and Exchange Board'''-ро таъсис доданд. Барои омӯзиши таҷрибаи идоракунии биржа намояндагони онҳо ба [[Филаделфия]] сафар карданд. Дар ин давра қоидаҳои нав барои маҳдуд кардани муомилоти сохтакорона ва идоракунии фаъолияти биржа ҷорӣ шуданд. То он замон қисми зиёди муомилот дар ''Tontine Coffee House'' анҷом меёфт. Баъдан барои савдои коғазҳои қиматнок биноҳои махсус иҷора гирифта шуданд.<ref name="nps"/> === Рушд дар асри XIX === Ихтирои [[телеграф]] ба рушди бозори молиявии Ню-Йорк мусоидат кард. Ин технология имкон дод, ки маълумоти нархи саҳмияҳо зудтар интиқол ёбад. Соли 1864 ташкилоти рақиби ''Open Board of Stock Brokers'' таъсис ёфт. Он аз низоми муосиртари савдои пайваста истифода мекард. Соли 1869 ин ташкилот бо Биржаи фондии Ню-Йорк муттаҳид гардид. Муттаҳидшавӣ шумораи аъзои биржа ва ҳаҷми муомилотро афзоиш дод.<ref name="bloomberg">Robert E. Wright. [https://www.bloomberg.com/view/articles/2013-01-08/nyse-s-long-history-of-mergers-and-rivalries The NYSE's Long History of Mergers and Rivalries]. ''Bloomberg'', 8 январи 2013 (англисӣ).</ref> Дар нимаи дуюми асри XIX савдои коғазҳои қиматнок босуръат густариш ёфт. [[Ҷанги шаҳрвандии ИМА]] низ ба афзоиши муомилоти ҳадсӣ дар бозори саҳомӣ таъсир расонд. Соли 1863 ташкилот номи кунунии худ — '''New York Stock Exchange'''-ро қабул кард. Соли 1867 дар биржа дастгоҳҳои махсуси интиқоли нархи саҳмияҳо, ки ''stock ticker'' ном доштанд, ҷорӣ гардиданд. === Асри XX ва танзими бозор === [[Акс:Stockexchange.jpg|thumb|Толори савдои Биржаи фондии Ню-Йорк, соли 1908]] Дар охири асри XIX ва ибтидои асри XX бозори коғазҳои қиматнок чандин маротиба ба буҳрон ва коҳиши шадиди нархҳо дучор гардид. Яке аз муҳимтарин рӯйдодҳо [[суқути бозори саҳомии соли 1929]] буд, ки ба оғози [[Бӯҳрони бузург]] мусоидат кард. Пас аз ин буҳрон ҳукумати Иёлоти Муттаҳида назорати бозори коғазҳои қиматнокро тақвият дод. 1 октябри соли 1934 NYSE ҳамчун биржаи миллии коғазҳои қиматнок дар [[Комиссияи коғазҳои қиматнок ва биржаҳои ИМА]] (SEC) ба қайд гирифта шуд. 18 феврали соли 1971 биржа ҳамчун ташкилоти ғайритиҷоратӣ аз нав таъсис дода шуд. Дар ин давра шумораи аъзои шӯрои идоракунӣ аз 33 ба 25 нафар кам гардид. === Гузариш ба шакли ширкати оммавӣ === 21 апрели соли 2005 NYSE нақшаи муттаҳидшавӣ бо ширкати ''Archipelago''-ро эълон кард. 6 декабри ҳамон сол шӯрои идоракунӣ ин созишномаро тасдиқ намуд. 8 марти соли 2006 гурӯҳи навтаъсиси ''NYSE Group'' фаъолияти худро ҳамчун ширкати оммавии тиҷоратӣ оғоз кард. 4 апрели соли 2007 NYSE Group бо [[Euronext]] муттаҳид шуда, гурӯҳи '''NYSE Euronext'''-ро ташкил дод. Ин аввалин гурӯҳи бузурги биржавии фароатлантикӣ буд. Соли 2013 гурӯҳи NYSE Euronext аз ҷониби [[Intercontinental Exchange]] харидорӣ гардид. == Рӯйдодҳои муҳим == === Ҷанги якуми ҷаҳонӣ === 31 июли соли 1914, чанде пас аз оғози [[Ҷанги якуми ҷаҳонӣ]], фаъолияти Биржаи фондии Ню-Йорк муваққатан қатъ карда шуд. 28 ноябри ҳамон сол биржа барои муомилоти вомбаргҳо қисман боз гардид. Савдои саҳмияҳо 12 декабри соли 1914 пурра аз сар гирифта шуд. === Таркиши Уолл-стрит дар соли 1920 === 16 сентябри соли 1920 дар наздикии бинои биржа дар [[Уолл-стрит]] таркиши шадиде рух дод. Дар натиҷа даҳҳо нафар кушта ва садҳо нафари дигар захмӣ шуданд.<ref>[https://www.nytimes.com/2003/09/17/nyregion/after-1920-blast-opposite-never-forget-no-memorials-wall-st-for-attack-that.html After 1920 Blast, The Opposite Of 'Never Forget']. ''The New York Times'', 17 сентябри 2003 (англисӣ).</ref> === Суқути бозори саҳомии соли 1929 === [[Акс:Crowds gathering outside New York Stock Exchange (3).jpg|thumb|Издиҳоми мардум дар назди биржа дар «Панҷшанбеи сиёҳ», 24 октябри 1929]] 24 октябри соли 1929, ки бо номи '''Панҷшанбеи сиёҳ''' маъруф аст, нархи саҳмияҳо дар бозори ИМА ба таври шадид коҳиш ёфт. 29 октябр, дар '''Сешанбеи сиёҳ''', фурӯши ваҳшатзадаи саҳмияҳо идома ёфт. Ин рӯйдодҳо аз муҳимтарин омилҳои оғози Бӯҳрони бузурги иқтисодии солҳои 1930 ба шумор мераванд. 31 октябри соли 1938 NYSE барномаи 15-бандиро барои беҳтар кардани ҳифзи ҳуқуқи сармоягузорон пешниҳод кард. === Душанбеи сиёҳи соли 1987 === 19 октябри соли 1987 шохиси [[Миёнаи саноатии Доу Ҷонс]] дар як рӯз 508 банд, ё 22,6 дарсад, коҳиш ёфт. Ин ҳодиса бо номи '''Душанбеи сиёҳ''' (''Black Monday'') маъруф гардид. Рӯзи баъдӣ мушкилоти техникии низоми савдо ба вуҷуд омад ва иҷрои баъзе фармоишҳои хариду фурӯш душвор шуд.<ref>[https://www.wsj.com/articles/SB10000872396390443684104578064512937107562 Terrible Tuesday: How the Stock Market Almost Disintegrated A Day After the Crash]. ''The Wall Street Journal'', 18 октябри 2012 (англисӣ).</ref> Баъди ин буҳрон NYSE механизмҳои боздоштани муваққатии савдоро барои маҳдуд кардани ноустувории бозор ҷорӣ кард. === Буҳрони молиявии Осиё === 27 октябри соли 1997, дар пайи [[буҳрони молиявии Осиё]], шохиси Доу Ҷонс 554,26 банд ё 7,18 дарсад коҳиш ёфт. Дар ин рӯз барои нахустин бор механизми боздоштани худкори савдо дар биржа истифода шуд. === Ҳамлаҳои 11 сентябри соли 2001 === Пас аз [[ҳамлаҳои террористии 11 сентябри соли 2001]] фаъолияти NYSE барои чор рӯзи савдо қатъ гардид. Биржа рӯзи душанбе, 17 сентябри соли 2001, дубора боз шуд. Дар рӯзи аввали савдо шохиси Доу Ҷонс 684 банд ё 7,1 дарсад коҳиш ёфт. Дар давоми як ҳафта коҳиши он тақрибан 14 дарсадро ташкил дод. Тибқи арзёбиҳои нашршуда, дар панҷ рӯзи савдо бозори саҳомии ИМА тақрибан 1,4 триллион доллар арзиши худро аз даст дод.<ref>[https://www.investopedia.com/financial-edge/0911/how-september-11-affected-the-u.s.-stock-market.aspx How September 11 Affected the U.S. Stock Market]. ''Investopedia'', 2 сентябри 2011 (англисӣ).</ref> === Суқути босуръати соли 2010 === 6 майи соли 2010 бозори саҳомии ИМА ба коҳиши фавқулода босуръати нархҳо дучор гардид, ки бо номи '''Flash Crash''' маъруф аст. Дар ҷараёни ин ҳодиса шохиси Доу Ҷонс тақрибан 998 банд коҳиш ёфт, вале баъди муддати кӯтоҳ қисми зиёди талафотро барқарор кард. Комиссияи коғазҳои қиматнок ва биржаҳои ИМА ва Комиссияи савдои фючерсҳои молӣ ин рӯйдодро таҳқиқ карданд.<ref>[https://www.sec.gov/sec-cftc-prelimreport.pdf Preliminary Findings Regarding the Market Events of May 6, 2010]. SEC ва CFTC (англисӣ).</ref> === Тӯфони Сэнди === 29 ва 30 октябри соли 2012 фаъолияти биржа бинобар [[тӯфони Сэнди]] қатъ гардид. Ин нахустин бор аз соли 1888 буд, ки биржа бо сабаби шароити обу ҳаво ду рӯзи пурра баста монд.<ref>[https://www.bloomberg.com/news/2012-10-30/nyse-floor-is-fine-working-to-open-tomorrow-spokesman-says.html U.S. Stocks to Open After Longest Storm Outage Since 1888]. ''Bloomberg'', 31 октябри 2012 (англисӣ).</ref> === Қатъи техникии савдо дар соли 2015 === 8 июли соли 2015 мушкилоти техникӣ боиси боздоштани муомилот дар NYSE гардид. Савдо соати 11:32 ба вақти шарқии ИМА қатъ шуда, соати 15:10 дубора оғоз ёфт. Мақомоти ИМА эълон карданд, ки далеле дар бораи ҳамлаи киберӣ ё фаъолияти қасдонаи зараровар пайдо нашудааст.<ref>[https://money.cnn.com/2015/07/08/investing/nyse-suspends-trading/index.html New York Stock Exchange suspends trading] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20150708161938/http://money.cnn.com/2015/07/08/investing/nyse-suspends-trading/index.html |date=2015-07-08 }}. ''CNN Money'', 8 июли 2015 (англисӣ).</ref> === Ҳамагирии COVID-19 === Моҳи марти соли 2020, бинобар [[ҳамагирии COVID-19]], NYSE тасмим гирифт фаъолияти толори савдоро муваққатан қатъ карда, аз 23 март ба низоми пурраи электронии савдо гузарад. 26 майи соли 2020 фаъолияти толори савдои биржа бо риояи маҳдудиятҳои беҳдоштӣ аз сар гирифта шуд.<ref>[https://www.theguardian.com/us-news/2020/may/26/nyse-reopens-two-months-closing-covid-19 New York Stock Exchange reopens two months after closing due to Covid-19]. ''The Guardian'', 26 майи 2020 (англисӣ).</ref> == Бинои биржа == {{асосӣ|Бинои Биржаи фондии Ню-Йорк}} [[Акс:NewYorkStockExchangeWallStreetManhattan.jpg|thumb|Бинои биржа дар моҳи декабри соли 2008]] Бинои асосии Биржаи фондии Ню-Йорк дар нишонии '''18 Broad Street''', дар наздикии [[Уолл-стрит]], ҷойгир аст. Он соли 1903 сохта шуда, меъмораш [[Ҷорҷ Б. Пост]] буд. Бино дар сабки меъмории [[Боз-Ар]] (''Beaux-Arts'') тарҳрезӣ шудааст. Бинои ҳамсоя дар нишонии 11 Wall Street соли 1922 ба истифода дода шуд. Тарҳи онро ширкати меъмории ''Trowbridge & Livingston'' таҳия кардааст. Ҳар ду бино соли 1978 мақоми ёдгории таърихии миллии Иёлоти Муттаҳидаро гирифтанд.<ref name="building">[https://npgallery.nps.gov/NRHP/GetAsset/NHLS/78001877_text New York Stock Exchange National Register of Historic Places Inventory]. ''National Park Service'' (англисӣ).</ref> Бинои асосии биржа инчунин ҳамчун ёдгории меъмории шаҳри Ню-Йорк ҳифз мешавад. == Тартиби савдо == [[Акс:Gaming-Wall-Street BTS Prodigium-266.jpg|thumb|Толори савдои Биржаи фондии Ню-Йорк, марти 2022]] NYSE барои харидорон ва фурӯшандагон имкони хариду фурӯши саҳмияҳои ширкатҳои дар биржа сабтшударо фароҳам меорад. Савдои асосӣ аз рӯзи душанбе то ҷумъа, аз соати '''9:30 то 16:00''' ба вақти шарқии ИМА баргузор мешавад. Дар рӯзҳои ид ва таътилҳои расмии биржа савдо анҷом дода намешавад.<ref name="hours">[https://www.nyse.com/markets/hours-calendars Holidays and Trading Hours]. ''New York Stock Exchange'' (англисӣ).</ref> Биржа аз низоми музоядаи пайваста истифода мекунад. Дар он брокерҳо ва бозорсозон барои мувофиқ кардани фармоишҳои харид ва фурӯши коғазҳои қиматнок иштирок менамоянд. === Гузариш ба савдои электронӣ === Соли 1995 NYSE ба истифодаи дастгоҳҳои бесими дастӣ барои қабули фармоишҳо ва иҷрои муомилоти электронӣ оғоз кард. 25 сентябри соли 1995 брокер Майкл Айнерсен бо истифода аз чунин дастгоҳ 1000 саҳмияи [[IBM]]-ро хариду фурӯш намуд. Ин рӯйдод марҳилаи муҳими гузариш аз муомилоти коғазӣ ба савдои электрониро нишон дод. Аз 24 январи соли 2007 қариб ҳамаи саҳмияҳои дар NYSE сабтшуда тавассути низоми гибридии электронӣ низ хариду фурӯш мешаванд. Дар семоҳаи аввали соли 2007 зиёда аз 82 дарсади ҳаҷми фармоишҳо ба таври электронӣ пешниҳод гардид.<ref>[https://www.usatoday.com/money/markets/2007-07-11-nyse-traders_N.htm Technology squeezes out real, live traders]. ''USA Today'', 12 июли 2007 (англисӣ).</ref> === Механизми боздоштани савдо === Барои маҳдуд кардани ноустувории шадиди бозор NYSE аз механизми худкори боздоштани савдо (''circuit breaker'') истифода мебарад. Ин механизм ба тағйирёбии шохиси [[S&P 500]] вобаста аст. {| class="wikitable" ! Сатҳ ! Коҳиши шохиси S&P 500 ! Чора |- | Сатҳи якум | 7 % | Боздоштани муваққатии савдо барои 15 дақиқа |- | Сатҳи дуюм | 13 % | Боздоштани муваққатии савдо барои 15 дақиқа |- | Сатҳи сеюм | 20 % | Қатъи савдо то анҷоми рӯзи корӣ |} Дар сатҳҳои якум ва дуюм қоидаҳои боздоштани савдо ба вақти рух додани коҳиш низ вобастаанд. Коҳиши сатҳи сеюм боиси қатъи савдо барои боқимондаи рӯз мегардад. == Узвият ва иҷозатномаҳои савдо == То соли 2005 ҳуқуқи савдои мустақим дар толори NYSE тавассути харидории ҷойҳои махсуси узвият, ки ''seat'' ном доштанд, дода мешуд. Ин истилоҳ аз даврае бармеояд, ки аъзои биржа ҳангоми муомилот дар курсиҳо менишастанд. Соли 1868 шумораи чунин ҷойҳо 533 адад муқаррар гардид. Соли 1953 шумораи онҳо ба 1366 расонида шуд. Нархи узвият вобаста ба вазъи иқтисодӣ тағйир меёфт. Моҳи январи соли 1927 нархи як ҷой ба 185 ҳазор доллар расид. Соли 1929 яке аз чунин ҷойҳо ба маблағи 625 ҳазор доллар фурӯхта шуд. Дар охири солҳои 1990 нархи ҷойҳо то 4 миллион доллар расида буд. Соли 2005, ҳангоми муттаҳидшавӣ бо Archipelago, нархи онҳо ба 3,25 миллион доллар афзуд. Баъди тағйир ёфтани сохтори ҳуқуқии биржа низоми фурӯши ҷойҳои узвият бо иҷозатномаҳои савдои мустақим иваз гардид. == Шохисҳои биржа == === NYSE Composite === '''NYSE Composite''' — шохиси саҳомиест, ки тағйирёбии арзиши саҳмияҳои ширкатҳои дар Биржаи фондии Ню-Йорк сабтшударо инъикос мекунад. Он дар миёнаи солҳои 1960 таъсис ёфта, арзиши ибтидоияш 50 банд муқаррар гардида буд. Соли 2003 арзиши асосии шохис аз нав ҳисоб карда шуда, ба 5000 банд мутобиқ гардид. Дар охири соли 2013 арзиши шохис ба 10 400,32 банд расид. === Доу Ҷонс ва S&P 500 === Бо фаъолияти бозори саҳомии Ню-Йорк ду шохиси дигари маъруф низ алоқаманданд: * '''Миёнаи саноатии Доу Ҷонс''' (DJIA) — шохисе, ки арзиши саҳмияҳои 30 ширкати бузурги амрикоиро пайгирӣ мекунад. * '''[[S&P 500]]''' — шохисе, ки фаъолияти бозории 500 ширкати бузурги оммавии Иёлоти Муттаҳидаро инъикос менамояд. Ин шохисҳо ба таври мустақим аз ҷониби NYSE идора намешаванд, вале барои арзёбии вазъи умумии бозори саҳомии ИМА аҳамияти калон доранд. == Муттаҳидшавӣ ва харидорӣ == === Харидории American Stock Exchange === Моҳи октябри соли 2008 гурӯҳи ''NYSE Euronext'' биржаи [[American Stock Exchange]] (AMEX)-ро бо арзиши тақрибан 260 миллион доллар харидорӣ кард. === Музокирот бо Deutsche Börse === 15 феврали соли 2011 NYSE Euronext ва [[Deutsche Börse]] дар бораи нақшаи муттаҳидшавӣ хабар доданд. Тибқи созишномаи пешниҳодшуда, саҳмдорони Deutsche Börse бояд 60 дарсад ва саҳмдорони NYSE Euronext 40 дарсади ширкати навро соҳиб мешуданд. 1 феврали соли 2012 [[Комиссияи Аврупо]] ин созишномаро бо далели эҳтимоли маҳдуд шудани рақобат дар бозори воситаҳои ҳосилавии молиявӣ манъ кард.<ref>[https://www.cnbc.com/id/46216847 Europe Blocks NYSE and Deutsche Boerse Merger]. ''CNBC'', 1 феврали 2012 (англисӣ).</ref> 2 феврали соли 2012 ҳар ду ширкат расман аз муттаҳидшавӣ даст кашиданд. === Харидорӣ аз ҷониби Intercontinental Exchange === Моҳи декабри соли 2012 ширкати [[Intercontinental Exchange]] пешниҳод кард, ки NYSE Euronext-ро бо арзиши тақрибан 8 миллиард доллар харидорӣ намояд. Пешниҳод мубодилаи саҳмияҳо ва пардохти маблағи нақдро дар бар мегирифт. Соли 2013 ин харидорӣ анҷом ёфт ва NYSE ба сохтори Intercontinental Exchange дохил гардид.<ref>[https://www.wsj.com/articles/SB10001424127887324461604578189961164970942 Upstart in Talks To Buy NYSE]. ''The Wall Street Journal'', 20 декабри 2012 (англисӣ).</ref> == Занги оғоз ва анҷоми савдо == [[Акс:NYSE opening bell.jpg|thumb|Маросими задани занги оғози савдо дар NYSE, соли 2003]] Яке аз анъанаҳои маъруфи Биржаи фондии Ню-Йорк задани занг дар оғоз ва анҷоми рӯзи савдо мебошад. Занги оғоз соати 9:30 ва занги анҷом соати 16:00 ба вақти шарқии ИМА садо медиҳад. Дар чор бахши асосии толори савдо зангҳо ҷойгир шудаанд, ки ҳамзамон фаъол мешаванд. Дар гузашта барои эълони оғоз ва анҷоми савдо аз болғаи чӯбӣ истифода мешуд. Дар охири асри XIX онро бо гонг иваз карданд. Пас аз кӯчидани биржа ба бинои кунунӣ дар соли 1903 зангҳои махсус ҷорӣ шуданд. Аз соли 1995 даъвати меҳмонони махсус барои задани занг ба анъанаи мунтазам табдил ёфт.<ref name="bell">[https://www.investopedia.com/ask/answers/06/openingclosingbell.asp What is the history behind the opening and closing bells on the NYSE?]. ''Investopedia'' (англисӣ).</ref> === Меҳмонони маъруф === Дар маросими задани занг сиёсатмадорон, роҳбарони ширкатҳо, варзишгарон, ҳунармандон ва намояндагони созмонҳои байналмилалӣ иштирок кардаанд. Аз ҷумла: * [[Нелсон Мандела]] — президенти пешини [[Африқои Ҷанубӣ]]; * [[Руди Ҷулиани]] — шаҳрдори пешини Ню-Йорк; * [[Кофи Аннан]] — дабири кулли пешини [[Созмони Милали Муттаҳид]], 27 апрели 2006; * [[Бан Ки Мун]] — дабири кулли пешини СММ, 24 июли 2013; * [[Майкл Фелпс]] — шиновари амрикоӣ ва қаҳрамони олимпӣ; * [[Снуп Догг]] — ҳунарманди мусиқии амрикоӣ; * [[Доналд Трамп]] — 12 декабри соли 2024. Маросимҳо аксаран ба рӯйдодҳои муҳими иқтисодӣ, муаррифии маҳсулоти нав, пешниҳоди ибтидоии саҳмияҳо ва чорабиниҳои хайриявӣ бахшида мешаванд. == Рӯзҳои таътил == Биржаи фондии Ню-Йорк дар рӯзҳои зерини ид ва таътил баста мешавад: * Рӯзи Соли нав; * Рӯзи [[Мартин Лютер Кинг]]; * Рӯзи таваллуди [[Ҷорҷ Вашингтон]]; * Ҷумъаи муборак; * Рӯзи ёдбуд; * Рӯзи озодии ғуломон (Juneteenth); * Рӯзи истиқлоли ИМА; * Рӯзи меҳнат; * Рӯзи шукргузорӣ; * Рӯзи Мавлуди Исо. Дар баъзе рӯзҳои пеш аз ид савдо пеш аз муҳлати муқаррарӣ анҷом меёбад. Ба ҳисоби миёна NYSE дар як сол тақрибан 253 рӯзи савдо дорад.<ref name="hours"/> == Ҷусторҳои вобаста == * [[Уолл-стрит]] * [[Биржаи фондии Лондон]] * [[S&P 500]] == Эзоҳ == <references/> == Адабиёт == * Buck, James E. ''The New York Stock Exchange: The First 200 Years''. Greenwich Publishing Group, 1992. ISBN 0-944641-02-4. * Geisst, Charles R. ''Wall Street: A History — From its Beginnings to the Fall of Enron''. Oxford University Press, 2004. ISBN 0-19-517060-1. * Kent, Zachary. ''The Story of the New York Stock Exchange''. Scholastic Library Publishing, 1990. ISBN 0-516-04748-5. * Sloane, Leonard. ''The Anatomy of the Floor''. Doubleday, 1980. ISBN 0-385-12249-7. * Sobel, Robert. ''N.Y.S.E.: A History of the New York Stock Exchange, 1935–1975''. Weybright and Talley, 1975. ISBN 0-679-40124-5. == Пайвандҳои беруна == {{commonscat|New York Stock Exchange}} * [https://www.nyse.com/ Вебгоҳи расмии Биржаи фондии Ню-Йорк] * [https://www.nyse.com/markets/hours-calendars Тақвим ва соатҳои савдо] * [https://www.nyse.com/listings_directory/stock Феҳристи ширкатҳои дар биржа сабтшуда] [[Гурӯҳ:Биржаҳои фондӣ]] [[Гурӯҳ:Биржаҳои фондии Иёлоти Муттаҳидаи Амрико]] [[Гурӯҳ:Иқтисоди Ню-Йорк]] [[Гурӯҳ:Ширкатҳои Ню-Йорк]] [[Гурӯҳ:Ташкилотҳои таъсисёфта дар соли 1792]] [[Гурӯҳ:Бозорҳои молиявӣ]] t8ozgd4s1dom7mzfko72c3wmabx5r5p Умархон Мадвалиев 0 334820 1493252 1493007 2026-11-09T05:43:37Z Rbd-tnu 12415 1493252 wikitext text/x-wiki {{Олим |ном = Умархон Мадвалиев |тасвир = Umarkhon Madvaliev.jpg |таърихи таваллуд = 17.1.1954 |шаҳрвандӣ = {{Флаг|Тоҷикистон}} |фазои илмӣ = [[Физика]], [[фотоакустика]], [[энергетикаи барқароршаванда]] |ҷойҳои кор = [[Институти физикаю техникаи ба номи С. У. Умарови АМИТ]], ҶСК «Системавтоматика» |дараҷаи илмӣ = {{Дараҷаи илмӣ|доктор|илмҳои физика ва математика}} (2007) |унвонҳои илмӣ = Узви вобастаи [[Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон]] (2017) |рисолаи номзадӣ = Таҳқиқи хосиятҳои оптикӣ ва ҳароратии моддаҳо бо усули спектроскопияи фотоакустикӣ (1980) |рисолаи докторӣ = Таҳияи усулҳои нави спектроскопияи фотоакустикии муҳитҳои конденсӣ (2007) |роҳбарони илмӣ = В. В. Проклов, Т. Х. Салихов |шогирдони маъруф = А. М. Ашуров, Ҷ. М. Шарифов, Н. Усмонзода, Б. Маҳмудзода, М. Қудусов }} '''Мадвалиев Умархон''' (таваллуд [[17 январ|17 январи]] [[Соли 1954|1954]]) — физикдони тоҷик, доктори илмҳои физикаю математика (2007), узви вобастаи [[Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон]] (аз 14 июли 2017).<ref name="ru-nant">{{cite web |url=https://ru.wikipedia.org/wiki/Национальная_академия_наук_Таджикистана |title=Национальная академия наук Таджикистана (рӯйхати узвҳои вобаста) |website=ru.wikipedia.org |lang=ru |accessdate=2026-11-08}}</ref><ref name="nm">{{cite web |url=https://nm.tj/society/47368-an-tadzhikistana-obyavila-imena-novyh-akademikov-i-chlen-korrespondentov.html |title=АН Таджикистана объявила имена новых академиков и член-корреспондентов |website=nm.tj |lang=ru |accessdate=2026-11-08}}</ref> Сарходими илмии [[Институти физикаю техникаи ба номи С. У. Умарови АМИТ]].<ref name="mei">{{cite journal |last1=Кудусов |first1=М. А. |last2=Мадвалиев |first2=У. |last3=Бахромзод |first3=Р. |last4=Мукумов |first4=А. Р. |title=Оценка потенциала солнечной и ветровой энергии в Таджикистане с использованием мультикритериального метода |journal=Вестник МЭИ |year=2024 |issue=6 |pages=55–67 |doi=10.24160/1993-6982-2024-6-55-67 |url=https://vestnik.mpei.ru/index.php/vestnik/article/view/1198 |lang=ru}}</ref> Таҳқиқоташ ба [[фотоакустика]]и муҳитҳои конденсӣ ва баъдтар ба арзёбии захираҳои энергияи офтобиву бодии [[Тоҷикистон]] бахшида шудааст. Президенти Ассотсиатсияи манбаъҳои барқароршавандаи энергияи Тоҷикистон ва директори генералии ҶСК «Системавтоматика».<ref name="carec">{{cite web |url=https://carececo.org/en/main/activity/mettings/cakik-2023/ |title=Central Asia Climate Change Conference (CACCC 2023): Speakers' biographies |website=carececo.org |lang=en |accessdate=2026-11-08}}</ref><ref name="asiaplus">{{cite web |url=https://asiaplus.news/en/2024/02/23/green-economy-forum-2024-new-opportunities-for-business-growth-in-tajikistan/ |title=Green Economy Forum 2024: New opportunities for business growth in Tajikistan |website=Asia-Plus |date=2024-02-23 |lang=en |accessdate=2026-11-08}}</ref> == Рисолаҳо ва таҳсилоти илмӣ == Рисолаи номзадиро соли 1980 дар факултаи физикаи [[Донишгоҳи давлатии Маскав|ДДМ ба номи М. В. Ломоносов]] дар мавзӯи «Таҳқиқи хосиятҳои оптикӣ ва ҳароратии моддаҳо бо усули спектроскопияи фотоакустикӣ» (рус.: «Исследование оптических и тепловых свойств веществ методом фотоакустической спектроскопии») дифоъ кардааст.<ref name="diss">Мадвалиев Умархон. [https://www.dissercat.com/content/razrabotka-novykh-metodov-fotoakusticheskoi-spektroskopii-kondensirovannykh-sred Разработка новых методов фотоакустической спектроскопии конденсированных сред]. — Москва, 2007. — 302 саҳ.</ref> Рисолаи докторӣ — «Разработка новых методов фотоакустической спектроскопии конденсированных сред» (ихтисоси 01.04.01 — «Асбобҳо ва усулҳои физикаи таҷрибавӣ»; Москва, 2007, 302 саҳ.). Мушовирони илмии ӯ доктори илмҳои физикаю математика, профессор В. В. Проклов ва Т. Х. Салихов будаанд; аз устодони худ В. Е. Лямов ва В. М. Салимовро ном бурдааст.<ref name="diss" /> == Фаъолияти илмӣ == === Фотоакустика === Мувофиқи рисолаи докторӣ, Мадвалиев дар Институти физикаю техникаи ба номи С. У. Умаров лабораторияи фотоакустикаро ташкил карда, роҳбарӣ кардааст.<ref name="diss"/>Дар раванди таҳқиқот аввалин спектрометри автоматикунонидашудаи фотоакустикӣ дар [[Иттиҳоди Шӯравӣ|ИҶШС]] сохта шуд ва бо қарори Кумитаи давлатии илму техника ба НПО «Химавтоматика»-и Вазорати саноати кимиёи ИҶШС барои масъалаҳои химияи таҳлилӣ дода шуд.<ref name="diss" /> Дар ҳамон рисола ӯ «таъсири инверсия»-и спектрҳои фотоакустикӣ дар хокаҳо ва таъсири гармии ғайрихаттӣ ба сигнали фотоакустикро ҳангоми сабти газию микрофонӣ ҳамчун натиҷаҳои нав муаррифӣ кардааст.<ref name="diss" /> Дар ҳаммуаллифӣ бо Т. Х. Салихов ва Ҷ. М. Шарифов назарияи таъсири ғайрихаттии гармӣ ба сигнали фотоакустикии асосӣ ва гармоникаи дуюмро таҳия кардааст.<ref name="zhtf2004">{{cite journal |last1=Мадвалиев |first1=У. |last2=Салихов |first2=Т. Х. |last3=Шарифов |first3=Д. М. |title=Тепловая нелинейность в фотоакустической камере |journal=Журнал технической физики |year=2004 |volume=74 |issue=2 |pages=17–23 |url=https://j.ioffe.ru/articles/viewPDF/8176 |lang=ru}}</ref><ref name="tp2006">{{cite journal |last1=Madvaliev |first1=U. |last2=Salikhov |first2=T. Kh. |last3=Sharifov |first3=D. M. |title=Effect of thermal nonlinearity in high-absorption media on the parameters of the photoacoustic signal detected by the gas microphone method: The fundamental and second harmonics |journal=Technical Physics |year=2006 |volume=51 |pages=765–776 |doi=10.1134/S1063784206060132 |lang=en}}</ref> Ин мавзӯъро ӯ дар мақолаи соли 2021 бо иштироки Х. Ш. Туйчиев давом додааст.<ref name="zhtf2021">{{cite journal |last1=Салихов |first1=Т. Х. |last2=Мадвалиев |first2=У. |last3=Шарифов |first3=Д. М. |last4=Туйчиев |first4=Х. Ш. |title=К теории генерации нелинейного фотоакустического сигнала при газомикрофонной регистрации |journal=Журнал технической физики |year=2021 |volume=91 |issue=11 |pages=1608–1618 |doi=10.21883/JTF.2021.11.51518.69-21 |url=https://www.mathnet.ru/eng/jtf4881 |lang=ru}}</ref> === Энергетикаи барқароршаванда === Мадвалиев таҷрибаи бештар аз 15 солаи амалӣ дар соҳаи энергетикаи барқароршаванда дорад ва таҳти роҳбарии ӯ лоиҳаҳои насби низомҳои офтобии фотоэлектрӣ ва обгармкунакҳои офтобӣ дар Тоҷикистон ва Афғонистон бо маблағгузории USAID, JICA, Бонки рушди Осиё ва БРСММ амалӣ шудаанд; ҳамчунин ҳамкорӣ бо Ассотсиатсияи муҳандисони энергетикаи ИМА (AEE) ба омодасозии мутахассисони маҳаллӣ оид ба самаранокии энергетикӣ ва энергоаудит бо сертификатҳои байналмилалӣ овард.<ref name="carec" /> Дар доираи барномаи USAID «Power Central Asia» гурӯҳи Мадвалиев бо ширкати амрикоии Innovative Wind Energy, Inc. барои Вазорати энергетика ва захираҳои оби Тоҷикистон усули бисёрмеъёрии муайян кардани «минтақаҳои энергетикаи барқароршаванда»-ро таҳия ва дар вилояти [[Суғд]] татбиқ кардааст.<ref name="aseng">{{cite journal |last1=Akash |first1=J. |last2=Kudusov |first2=M. |last3=Akanksha |first3=J. |last4=Pramod |first4=J. |last5=Madvaliev |first5=U. |title=A Multicriteria Approach to Identifying and Developing Renewable Energy Zones in Tajikistan |journal=Applied Solar Energy |year=2023 |volume=59 |issue=2 |pages=176–188 |doi=10.3103/S0003701X23600595 |url=https://link.springer.com/article/10.3103/S0003701X23600595 |lang=en}}</ref> Натиҷаи ин кор дар шакли боби 128-и маҷмуаи AEE World Energy Conference 2023 низ нашр шудааст.<ref name="aeepro">{{cite web |url=https://www.proceedings.com/content/071/071712webtoc.pdf |title=AEE World Energy Conference 2023, Orlando, Florida: Table of contents (ISBN 978-1-7138-8393-7) |website=proceedings.com |lang=en |accessdate=2026-11-08}}</ref> Дар мақолаи якҷояи соли 2024 (М. Қудусов, У. Мадвалиев, Р. Баҳромзод, А. Муқумов) потенсиали техникии энергияи офтобӣ дар Тоҷикистон 646 850 МВт ва бодӣ 15 557 МВт, потенсиали иқтисодӣ мувофиқан 369 600 ва 4 485 МВт арзёбӣ шудааст.<ref name="mei" /> Қаблан ӯ бо М. Кудусов оид ба арзёбии энергияи офтобӣ ва кунҷи оптималии лавҳаҳои офтобӣ барои шаҳрҳои гуногуни Тоҷикистон<ref name="dokl2020">{{cite journal |last1=Kudusov |first1=M. |last2=Madvaliev |first2=U. |title=Evaluation of solar energy and selection of the optimal angle of solar panels for the different cities of Tajikistan |journal=Reports of the Academy of Sciences of the Republic of Tajikistan |year=2020 |volume=63 |issue=9–10 |pages=610–617 |lang=en}} (иқтибос аз рӯйхати адабиёти мақолаи {{harvnb|Akash et al.|2023}}.)</ref> ва оид ба самаранокии нерӯгоҳҳои офтобии шабакавии муассисаҳои иҷтимоии [[Душанбе]] (бо В. В. Елистратов)<ref name="ase2021">{{cite journal |last1=Kudusov |first1=M. A. |last2=Madvaliev |first2=U. |last3=Elistratov |first3=V. V. |title=Evaluation of the efficiency of already existing network solar photovoltaic plants operating 24/7/365 in low-voltage power supply systems of social facilities in the city of Dushanbe |journal=Applied Solar Energy |year=2021 |volume=57 |issue=4 |pages=323–332 |doi=10.3103/S0003701X21040071 |lang=en}}</ref> таҳқиқот анҷом додааст. Мадвалиев дар рӯйхати аъзои гурӯҳи таҳқиқотии лоиҳаи байналмилалии SATREPS/iTAG (Донишгоҳи Акита, Ҷопон) оид ба низоми декарбонизатсияшудаи гармидиҳӣ бо истифода аз манбаи гармии замин номбар шудааст.<ref name="akita">{{cite web |url=https://www.akita-u.ac.jp/shigen/itag-satreps/en/ |title=The Project for the Development of a Decarbonized Heat Energy Supply System using Ground Heat Source / iTAG-SATREPS |website=Akita University |lang=en |accessdate=2026-11-08}}</ref> Рӯзи 31 октябри 2025 ӯ аввалин семинари илмии ҷумҳуриявии ҳармоҳаро оид ба манбаъҳои барқароршавандаи энергия, ки бо ташаббуси АМИТ ташкил шуд, ифтитоҳ кард.<ref name="amit-seminar">{{cite web |url=https://amit.tj/index.php/en/node/4134?page=10 |title=Баргузории аввалин семинари илмии ҷумҳуриявӣ дар бораи манбаъҳои барқароршавандаи энергия |website=amit.tj |lang=tg |accessdate=2026-11-08}}</ref> Зери роҳбарии ӯ рисолаҳои номзадии А. М. Ашуров (1991), Ҷ. М. Шарифов (2004), Н. Усмонзода (2025)<ref>{{Cite web|url=https://vak.tj/hac_new/index.php/navgoni/ehlonho-oid-ba-imoya/2386-imoyai-usmonzoda-nilufar-il-om|title=Ҳимояи Усмонзода Нилуфар Илҳом|website=Комиссияи олии аттестатсионии назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|date=2026/01/12|publisher=Комиссияи олии аттестатсионии назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон}}</ref>, Б. Маҳмудзода (2025)<ref>{{Cite web|url=https://vak.tj/hac_new/index.php/ru/novosti/ob-yavleniya-o-zashchite-dissertatsij/2385-zashchita-makhmudzoda-bekhruz-nozir|title=Защита Махмудзода Бехруз Нозир|website=Высшая аттестационная комиссия при Президенте Республики Таджикистан|date=2026/01/12|publisher=Высшая аттестационная комиссия при Президенте Республики Таджикистан}}</ref> ва М. Қудусов (2025)<ref>{{Cite web|url=https://mpei.ru/diss/SitePages/ProtectionInfo.aspx?Year=2026&Month=4|title=Защита диссертаций. Апрель 2026. Кудусов М. А.|website=НИУ МЭИ|date=2026/01/29|publisher=НИУ МЭИ}}</ref> дифоъ шудаанд.<ref name="diss" /> == ҶСК «Системавтоматика» == Мадвалиев ҳамчунин директори генералии ҶСК «Системавтоматика» мебошад.<ref name="undp">{{cite web |url=https://erc.undp.org/evaluation/documents/download/18989 |title=Mid-Term Review: Green Energy Small & Medium Enterprises Development Project in Tajikistan |website=UNDP Evaluation Resource Centre |lang=en |accessdate=2026-11-08}}</ref> Соли 2025 дар рӯйхати барандагони ҷоизаҳои минтақавии AEE дар минтақаи «Давлатҳои мустақили Авруосиё» дар номинатсияи «Лоиҳаи энергетикии сол» (Energy Project of the Year) лоиҳаи ҶСК «Системавтоматика» — «Асосноккунии техникиву иқтисодӣ ва татбиқи бомҳои офтобии Тоҷикистон» номбар шудааст.<ref name="aee2025">{{cite web |url=https://www.aeecenter.org/aee-award-year/2025/ |title=2025 AEE International and Regional Awards |website=Association of Energy Engineers |lang=en |accessdate=2026-11-08}}</ref> == Осори мунтахаб == * {{lang|ru|Мадвалиев У., Салихов Т. Х., Шарифов Д. М. Тепловая нелинейность в фотоакустической камере // Журнал технической физики. 2004. Т. 74, вып. 2. С. 17–23.}} * {{lang|en|Madvaliev U., Salikhov T. Kh., Sharifov D. M. Effect of thermal nonlinearity in high-absorption media on the parameters of the photoacoustic signal detected by the gas microphone method: The fundamental and second harmonics // Technical Physics. 2006. Vol. 51. P. 765–776. [https://doi.org/10.1134/S1063784206060132 DOI:10.1134/S1063784206060132]}} * {{lang|ru|Мадвалиев У., Салихов Т. Х., Шарифов Д. М., Хан Н. А. Нелинейный фотоакустический отклик непрозрачных сред при газомикрофонной регистрации сигнала // Журнал прикладной спектроскопии. 2006. Т. 73, № 2. С. 170–176.}} * {{lang|ru|Салихов Т. Х., Мадвалиев У., Шарифов Д. М., Туйчиев Х. Ш. К теории генерации нелинейного фотоакустического сигнала при газомикрофонной регистрации // Журнал технической физики. 2021. Т. 91, вып. 11. С. 1608–1618. [https://doi.org/10.21883/JTF.2021.11.51518.69-21 DOI:10.21883/JTF.2021.11.51518.69-21]}} * {{lang|en|Kudusov M. A., Madvaliev U., Elistratov V. V. Evaluation of the efficiency of already existing network solar photovoltaic plants operating 24/7/365 in low-voltage power supply systems of social facilities in the city of Dushanbe // Applied Solar Energy. 2021. Vol. 57, No. 4. P. 323–332. [https://doi.org/10.3103/S0003701X21040071 DOI:10.3103/S0003701X21040071]}} * {{lang|en|Akash J., Kudusov M., Akanksha J., Pramod J., Madvaliev U. A Multicriteria Approach to Identifying and Developing Renewable Energy Zones in Tajikistan // Applied Solar Energy. 2023. Vol. 59, No. 2. P. 176–188. [https://doi.org/10.3103/S0003701X23600595 DOI:10.3103/S0003701X23600595]}} * {{lang|ru|Кудусов М. А., Мадвалиев У., Бахромзод Р., Мукумов А. Р. Оценка потенциала солнечной и ветровой энергии в Таджикистане с использованием мультикритериального метода // Вестник МЭИ. 2024. № 6. С. 55–67. [https://doi.org/10.24160/1993-6982-2024-6-55-67 DOI:10.24160/1993-6982-2024-6-55-67]}} == Эзоҳҳо == {{reflist}} == Пайвандҳои беруна == * [https://scholar.google.com/citations?user=7UlZaEAAAAAJ Умархон Мадвалиев] дар Google Scholar * [https://m.mathnet.ru/eng/person110251 Мадвалиев Умархон] дар Math-Net.Ru * [https://www.dissercat.com/content/razrabotka-novykh-metodov-fotoakusticheskoi-spektroskopii-kondensirovannykh-sred Рисолаи докторӣ (2007)] дар disserCat 6e700hj23xjm7pqs3gunayrfawj4aez Баҳс:Муборак Мансурова 1 334821 1493036 2026-11-08T12:59:33Z HulkNorris 160918 /* English version */ бахши ҷадид 1493036 wikitext text/x-wiki == English version == Please change to 1920 births and from possibly living to 2008 deaths. Thank you! [[Корбар:HulkNorris|HulkNorris]] ([[Баҳси корбар:HulkNorris|баҳс]]) 12:59, 8 ноябри 2026 (UTC) afa8y3wp9tau3yyw44asc1vuw4d1eg7 Таърихи ранги сурх 0 334823 1493063 2026-11-08T13:52:39Z Zosya95 54344 Саҳифаи нав: [[Акс:Red-ff0000.png|thumb|200px|Ранги сурх яке аз қадимтарин рангҳое мебошад, ки инсон барои ороиш ва баёни андеша истифода кардааст.]] '''Таърихи ранги сурх''' таърихи истифодаи [[сурх|ранги сурх]] дар зиндагӣ, ҳунар, либос, меъморӣ, дин ва рамзҳои ҷамъиятӣ мебошад. Сурх аз н... 1493063 wikitext text/x-wiki [[Акс:Red-ff0000.png|thumb|200px|Ранги сурх яке аз қадимтарин рангҳое мебошад, ки инсон барои ороиш ва баёни андеша истифода кардааст.]] '''Таърихи ранги сурх''' таърихи истифодаи [[сурх|ранги сурх]] дар зиндагӣ, ҳунар, либос, меъморӣ, дин ва рамзҳои ҷамъиятӣ мебошад. Сурх аз нахустин рангҳое буд, ки инсон аз маводи табиӣ ба даст овард. Одамон дар давраҳои қадим аз хоки сурх, маъданҳо, рустаниҳо ва баъзе ҳашарот барои ранг кардани бадан, девори ғор, зарфҳо ва матоъ истифода мебурданд.<ref name="NMAA">{{cite web |title=Red |url=https://asia.si.edu/explore-art-culture/art-stories/colors/red/ |website=National Museum of Asian Art |publisher=Smithsonian Institution |language=en |access-date=2026-11-08}}</ref><ref name="Phipps">{{cite book |last=Phipps |first=Elena |title=Cochineal Red: The Art History of a Color |publisher=The Metropolitan Museum of Art |place=New York |year=2010 |url=https://resources.metmuseum.org/resources/metpublications/pdf/Cochineal_Red_the_art_history_of_a_color.pdf |language=en}}</ref> Ранг дар замонҳо ва ҷомеаҳои гуногун маъноҳои яксон надошт. Сурх метавонад рамзи [[ҳаёт]], [[муҳаббат]], шодӣ ва ҳокимият бошад, вале дар ҳолатҳои дигар ба [[хун]], ҷанг, хатар ё мамнуият ишора кунад. Ин маъноҳо бештар ба урфу одат ва шароити таърихии ҳар ҷомеа вобастаанд.<ref name="NMAA"/><ref name="Rahimi">{{cite journal |last=Раҳимӣ |first=Дилшод |title=Ифодаи номи рангҳо дар гуфтори ҳунармандон |journal=Паёмномаи фарҳанг |year=2020 |issue=1 (49) |pages=5–10 |publisher=Пажӯҳишгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилоот |url=https://www.pitfi.tj/sites/default/files/payomnomai_farhang/payomnomai_farhang_2020_01.pdf |language=tg}}</ref> == Рангҳои табиӣ ва тарзи ба даст овардани онҳо == Дар гузашта ду навъи мавод барои ҳосил кардани сурх истифода мешуд: * '''[[Рангмоя]] ё пигмент''' — хокаи рангае, ки аз маъдан ё маводи дигар ҳосил шуда, барои ранг кардани девор, зарф, коғаз ва ашёи дигар истифода мешавад. Масалан, [[охра]]и сурх аз пайвастҳои [[оҳан]] ранг мегирад. * '''[[Ранг (моддаи рангкунанда)|Моддаи рангкунанда]]''' — маводе, ки барои ранг кардани ришта ва матоъ истифода мешавад. Онро, масалан, аз решаи [[рӯян]], гули [[махсар]] ё баъзе ҳашарот мегирифтанд.<ref name="NMAA"/><ref name="MetDyes">{{cite web |title=The Dyes Have It: Exploring Color and Tapestries |url=https://www.metmuseum.org/it/perspectives/tapestry-dyes |publisher=The Metropolitan Museum of Art |language=en}}</ref> Баъзе рангҳо, ба монанди хокаи сурхи дорои оҳан, дар табиат бисёр вомехӯранд. Рангҳои сурхи дурахшон ва ба шустан тобовар бошанд, махсусан барои матоъ, аксаран тайёрии бештар мехостанд. Барои ба ришта хуб часпидани ранг ҳунармандон аз моддаҳои ёрирасон, ки онҳоро '''[[моддаи собиткунандаи ранг]]''' (мордант) меноманд, истифода мекарданд. Навъ ва миқдори чунин моддаҳо метавонад тобиши ниҳоии рангро тағйир диҳад.<ref name="MetDyes"/><ref name="MetTextile">{{cite web |title=The Materials and Techniques of American Quilts and Coverlets |url=https://www.metmuseum.org/it/essays/the-materials-and-techniques-of-american-quilts-and-coverlets |publisher=The Metropolitan Museum of Art |language=en}}</ref> == Давраи пеш аз таърих == [[Акс:Pech Merle main.jpg|thumb|Нақши даст бо ранги сурх дар ғори Пеш-Мерли Фаронса.]] Сурх яке аз рангҳои қадимтарин дар фаъолияти инсон аст. Онро аз хоки сурхе мегирифтанд, ки дорои [[оксиди оҳан]] мебошад. Ин хокро ''охраи сурх'' меноманд. Хокро майда карда, барои ранг кардани ашё ё тайёр кардани омехтаи ранга истифода мебурданд. Баъзе чунин омехтаҳо эҳтимол барои ороиши бадан, маросимҳо ё мақсадҳои амалӣ ба кор мерафтанд; вазифаи ҳамаи бозёфтҳо то ҳол маълум нест.<ref name="Blombos">{{cite journal |last1=Henshilwood |first1=Christopher S. |last2=d'Errico |first2=Francesco |last3=van Niekerk |first3=Karen L. |title=A 100,000-year-old ochre-processing workshop at Blombos Cave, South Africa |journal=Science |year=2011 |volume=334 |issue=6053 |pages=219–222 |doi=10.1126/science.1211535 |url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21998386/ |language=en}}</ref> Дар ғори [[Бломбос]]и [[Африқои Ҷанубӣ]] бостоншиносон асбобҳо ва садафҳоеро пайдо карданд, ки тақрибан 100 ҳазор сол пеш барои тайёр ва нигоҳ доштани омехтаи дорои охра истифода шудаанд. Ин бозёфт нишон медиҳад, ки одамони он давра на танҳо моддаи ранга ҷамъ мекарданд, балки онро коркард ва захира ҳам менамуданд.<ref name="Blombos"/> Дар давраи [[палеолит]] одамон аз сурх, сиёҳ ва сафед барои тасвирҳои рӯйи санг ва девори ғор истифода мебурданд. Дар баъзе ғорҳои [[Аврупо]] нақши ҳайвонот ва дастони инсон бо охраи сурх боқӣ мондааст.<ref name="Phipps"/> == Дунёи бостон == === Мисри бостон === Дар [[Мисри бостон]] сурх дар наққошии девор, ороиши ашёи маросимӣ ва зебу зинати инсон ҷойгоҳи муҳим дошт. Барои тайёр кардани ранг аз охраи сурх ва дигар маводи маъданӣ истифода мешуд. Занон бо охра рухсора ва лабро ранг мекарданд; [[ҳино]] низ барои ранг кардани мӯй ва нохун маълум буд.<ref name="NMAA"/><ref name="Ball">{{cite book |last=Ball |first=Philip |title=Bright Earth: The Invention of Colour |publisher=Viking |year=2001 |place=London |language=en}}</ref> Сурх дар баъзе маросимҳо бо нерӯи зиндагӣ ва пирӯзӣ пайванд дошт. Ҳамзамон, он метавонист маънои хатари оташ, вайронӣ ва нерӯҳои зиёноварро дошта бошад. Бинобар ин, маънои он дар фарҳанги мисриён яктарафа набуд.<ref name="NMAA"/><ref name="Phipps"/> === Осиёи Ғарбӣ ва Ҳиндустон === Дар [[Осиёи Ғарбӣ]] ва [[Ҳиндустон]] рангҳои сурхи рустанӣ аз қадим барои матоъ истифода мешуданд. Яке аз маъруфтарин сарчашмаҳо решаи гиёҳҳои ҷинси ''[[Rubia]]'' буд. Аз онҳо ранге ҳосил мешуд, ки вобаста ба навъи гиёҳ ва тарзи коркард аз норанҷисурх то сурхи тира тағйир меёфт.<ref name="MetIndia">{{cite web |title=Indian Textiles: Trade and Production |url=https://www.metmuseum.org/fr/essays/indian-textiles-trade-and-production |publisher=The Metropolitan Museum of Art |language=en}}</ref> Аз баъзе ҳашароти хурд низ ранги сурх мегирифтанд. Масалан, '''[[қирмиз (ранг)|қирмиз]]''' (''kermes'') аз ҳашароти гурӯҳи ''[[Kermes]]'' ҳосил мешуд. Он барои ранг кардани матоъҳои қиматбаҳо ва либосҳои бошукӯҳ истифода мегардид. Навъҳои дигари ҳашароти рангдеҳ дар минтақаҳои гуногун вуҷуд доштанд ва онҳоро набояд як навъ шумурд.<ref name="Phipps"/> Дар [[Эрон]] ва сарзаминҳои ҳамсоя сурх дар [[нигорагарии форсӣ|нигорагарӣ]], рангубори ашё ва бофандагӣ истифода мешуд. Баъзе рассомон аз моддаи маъдании сурх, аз ҷумла '''[[сурби сурх]]''' (миниум), истифода мекарданд. Аммо моддаҳои дорои сурб ва симоб заҳрноканд.<ref name="Ball"/><ref name="NMAA"/> === Чин === Дар [[Чини бостон]] сурх дар рангубори [[сафол]], ороиши биноҳо ва либос истифода мешуд. Барои ба даст овардани он ҳам моддаҳои маъданӣ ва ҳам рангҳои рустанӣ ба кор мерафтанд. Аз [[шанграф]] (киновар), ки пайвасти [[симоб]] аст, ранги сурхи бисёр дурахшон тайёр мекарданд; аз гиёҳҳо, аз ҷумла [[махсар]], барои ранг кардани матоъ истифода мебурданд.<ref name="NMAA"/> Дар анъанаҳои гуногуни чинӣ сурх ба бахт, ҷашн ва комёбӣ алоқаманд буд. Аз ин сабаб он дар меъмории дарборӣ, ашёи ороишӣ ва маросимҳои идона бисёр дида мешавад.<ref name="NMAA"/> === Юнон, Рум ва Амрикои бостон === Дар [[Юнони бостон]] ва [[Руми бостон]] ранги сурх дар деворнигораҳо, пайкараҳо, либос ва нишонаҳои низомӣ истифода мешуд. Яке аз рангмояҳои гаронбаҳо '''[[вермилён]]''' буд, ки аз шанграф ё маводи ҳамтаркиби он ҳосил мешуд. Кор бо маъданҳои симобдор хатар дошт.<ref name="Ball"/><ref name="NMAA"/> Дар [[Амрикои Ҷанубӣ]] ранги сурх дар матоъҳои маросимӣ ва дафнӣ ба кор мерафт. Мардуми қадимаи минтақаҳои [[Перу]] аз маводи маъданӣ ва рангҳои ҳашаротӣ истифода мекарданд. Дар [[Мезоамерика]] бошад, ранг аз ҳашароти '''[[кошенил]]''' (''Dactylopius coccus'') баъдтар ба яке аз молҳои муҳими тиҷоратӣ табдил ёфт.<ref name="Phipps"/> == Асрҳои миёна == Дар [[Аврупо]]и асрҳои миёна либоси сурх, бахусус сурхи равшан ва пойдор, метавонад нишонаи дороӣ ва мақоми иҷтимоӣ бошад. Ранги матоъҳои арзонтар бештар аз рустаниҳо, аз ҷумла рӯян, ба даст меомад. Барои либосҳои гаронбаҳо қирмиз ва дигар моддаҳои рангкунандаи камёфт истифода мешуданд. Дар санъати насронӣ сурх инчунин бо хуни [[Исои Масеҳ]] ва шаҳидон алоқаманд гардид.<ref name="Phipps"/><ref name="Ball"/> Дар кишварҳои [[Ҷаҳони ислом|олами ислом]] ва Осиё ҳам сурх барои ранг кардани либос, ороиши дастнависҳо, [[хаттотӣ]] ва [[меъморӣ]] истифода мешуд. Барои ҷудо нишон додани сарлавҳаҳо ё баъзе аломатҳо дар дастнависҳо аз сиёҳии сурх кор мегирифтанд.<ref name="NMAA"/> == Ранги сурх дар фарҳанги тоҷикон == === Рангрезӣ ва номҳои анъанавӣ === Дар фарҳанги тоҷикон рангрезӣ яке аз ҳунарҳои суннатӣ ба шумор мерафт. Ранг барои [[атлас]], [[адрас]], [[алоҷа]], [[сӯзанӣ]], [[чакан]], [[қолин]], [[гилем]] ва дигар матоъҳо зарур буд. Дар шаҳрҳо ва деҳаҳо устоҳо аз реша, барг, гул, пӯстлох ва меваи рустаниҳо, инчунин аз баъзе моддаҳои маъданӣ ва ҳайвонӣ ранг тайёр мекарданд. Ин ҳунар дар ''Феҳристи миллии мероси фарҳангии ғайримоддӣ'' бо номи '''рангрезӣ''' ё '''рангтайёркунӣ''' сабт шудааст.<ref name="Fehrist">{{cite book |title=Феҳристи миллии мероси фарҳангии ғайримоддӣ |editor=Раҳимӣ, Дилшод |publisher=Аржанг |place=Душанбе |year=2018 |page=110 |url=https://pitfi.tj/sites/default/files/pdf/Fehristi_2018.pdf |language=tg}}</ref> Дар баъзе минтақаҳо ҳунармандони бо рангҳои гарм коркунанда '''рангрез''' ва устоҳои ранги нилро омодакунанда '''кабудгар''' номида мешуданд. Пажӯҳишҳои мардумшиносӣ нишон медиҳанд, ки ин тарзҳои кор дар [[Қаратоғ]] ва маҳалҳои дигари тоҷикнишин маъмул буданд.<ref name="Ershov">{{cite book |last=Ершов |first=Н. Н. |title=Каратаг и его ремесла: историко-этнографический очерк |publisher=Дониш |place=Душанбе |year=1984 |pages=43–46 |url=https://abashin.org/wp-content/uploads/2024/02/ershov2.pdf |language=ru}}</ref> Номи бисёр тобишҳо аз гулу гиёҳ, мева ва ашёи зиндагӣ гирифта шудааст. Дар забони тоҷикӣ, масалан, вожаҳои '''[[қирмизӣ]]''', '''[[гулгун]]''', '''[[лолагӣ]]''', '''[[гулнорӣ]]''', '''ҷигарӣ''' ва ибораҳои '''сурхи паст''' ва '''сурхи баланд''' истифода мешаванд. Маънои дақиқ ва дараҷаи тирагию равшании баъзе аз ин номҳо вобаста ба гӯйиш ва суннати маҳаллӣ фарқ мекунад.<ref name="Rahimi"/> === Чӣ тавр ранги сурх тайёр мекарданд? === ==== Рӯян — ранг аз решаи гиёҳ ==== Яке аз манбаъҳои асосии ранги сурх дар ҳунари тоҷикон '''[[рӯян]]''' (''[[Rubia tinctorum]]'') буд. Ин гиёҳро дар баъзе ҷойҳо мекоштанд ва дар баъзе маҳалҳо аз табиат ҷамъ меоварданд. Решаи он ранги сурх, гулобӣ ё сурхи бунафшгуни тира медод.<ref name="Ershov"/><ref name="Rahimi"/> Мардумшинос Н. Н. Ершов тарзи анъанавии кор бо рӯянро дар Қаратоғ чунин тавсиф кардааст: устоҳо решаи гиёҳи тақрибан сесоларо меканданд, хушк мекарданд ва майда месохтанд. Решаро дар об тар карда, баъд меҷӯшонданд. Риштаҳои абрешимӣ ё пахтагиро, ки пешакӣ бо моддаи собиткунанда коркард шуда буданд, дар ин оби рангдор меҷӯшонданд. Барои ёрӣ ба устувор шудани ранг аз моддае бо номи '''бузғунҷ''', яъне ғуддаҳои баъзе дарахтони писта, низ истифода мешуд.<ref name="Ershov"/> Ранги ҳосилшуда ҳамеша яксон набуд: навъи ришта, миқдори рӯян, давомнокии ҷӯшондан ва моддаҳои ёрирасон ба тобиши он таъсир мерасонданд. Дилшод Раҳимӣ ҳам истифодаи рӯянро дар рангрезии суннатии [[Ҳисор]] сабт кардааст. Ба гуфтаи ӯ, аз ин гиёҳ тобиши садбаргӣ ва ҷигарии баланд ҳосил мекарданд ва решаи онро дар бозорҳо мефурӯхтанд.<ref name="Rahimi"/><ref name="Ershov"/> ==== Қирмиз — ранг аз ҳашарот ==== Барои ҳосил кардани сурхи хеле равшан ё сурхи тираи гаронбаҳо аз '''қирмиз''' ё '''кошенил''' низ истифода мешуд. Ин навъи ранг аз ҳашароти хурди рангдеҳ ҳосил мегардид. Дар Қаратоғ онро бештар барои ранг кардани абрешим ба кор мебурданд. Баъзе рангҳои қирмиз аз минтақаҳои дигар оварда мешуданд; бинобар ин ҳамаи онҳо маҳсулоти маҳаллӣ набуданд.<ref name="Ershov"/> Дар таҳқиқоти бузурги мардумшиносӣ ''Тоҷикон'' низ гуфта мешавад, ки дар бофандагии [[Бухоро]] аз қирмиз барои сурх, аз рӯян барои тобишҳои гулобӣ ва аз омехтаи ҳар ду барои сурхи тира истифода мекарданд.<ref name="Tajiki">{{cite book |title=Таджики |editor1=Дубова, Н. А. |editor2=Убайдулло, Н. К. |editor3=Мадамиджонова, З. М. |publisher=Наука |place=Москва |year=2021 |page=356 |isbn=978-5-02040840-1 |url=https://institute-history.tj/sites/default/files/book-20.pdf |language=ru}}</ref> ==== Анор, ҳино ва гиёҳҳои дигар ==== Манбаъҳои этнографӣ истифодаи [[анор]]ро низ барои рангтайёркунӣ ёд мекунанд. Ҳунарманди атласу адрасбоф Муқаддама Қобилова, ки дар [[ноҳияи Бобоҷон Ғафуров]] фаъолият мекард, дар суҳбат бо нашрияи ''Тироз'' гуфтааст, ки аз пӯсти анор тобишҳои '''сурхи паст''' ва '''сурхи баланд''' ҳосил кардан мумкин аст. Ӯ инчунин аз пӯстлохи дарахтон барои ҷигарранг ва аз маводи дигари рустанӣ барои рангҳои гуногун ёд кардааст.<ref name="Tiroz">{{cite web |title=Истеҳсоли рангҳои табиӣ ва рангкунии матоъҳо |url=https://tiroz.tj/iste-soli-rang-oi-tabi-va-rangkunii-mato-o/ |website=Тироз |language=tg |access-date=2026-11-08}}</ref> Бояд ба назар гирифт, ки пӯсти анор вобаста ба усули коркард ва моддаи собиткунанда метавонад тобишҳои гуногун диҳад. Дар баъзе манбаъҳои дигар истифодаи он барои рангҳои зардтоб ё тира низ зикр шудааст. Аз ин рӯ, ранги ҳосилшуда танҳо ба худи мева вобаста нест.<ref name="Tiroz"/><ref name="MetTextile"/> Дар феҳристи мероси фарҳангии Тоҷикистон дар байни ашёи рангрезӣ '''рӯян, испанок, пӯстлох ва решаи анор, ҳино''' низ номбар шудаанд. Дар чунин корҳо рангро аз маводи табиӣ тайёр карда, [[калоба]]ҳоро дар [[рангоба]] меҷӯшонданд.<ref name="Fehrist"/> === Рангкунӣ, читгарӣ ва бофандагӣ === Дар баъзе марказҳои бофандагӣ риштаро '''пеш аз бофтани матоъ''' ранг мекарданд. Масалан, дар Қаратоғ риштаи пахтагӣ ва абрешимиро дар рангоба омода менамуданд. Барои ба даст овардани нақш баъзе қисмҳои риштаро пеш аз рангкунӣ мебастанд, то ранг ба онҳо нарасад. Ин усул дар истеҳсоли матоъҳои абрӣ истифода мешуд.<ref name="Ershov"/> Дар ҳунари '''[[читгарӣ]]''' бошад, нақшро бо қолабҳои чӯбин ба матоъ мегузаронданд. Ершов менависад, ки дар Қаратоғ барои чунин кор аз рангҳои рӯян ва дигар моддаҳо истифода мекарданд. Рангҳои табиӣ на танҳо барои либос, балки барои рӯйпӯш, болишт, дастархон ва дигар ашёи хона низ аҳамият доштанд.<ref name="Ershov"/> [[Атлас]] ва [[адрас]] аз маъруфтарин матоъҳои суннатии Тоҷикистонанд. Атлас асосан аз абрешим ва адрас аз абрешиму пахта бофта мешавад. Технологияи онҳо тайёр кардани ришта, бастани нақш, рангкунӣ ва бофтанро дар бар мегирад. Соли [[2023]] дониш ва маҳорати истеҳсоли атласу адрас ба Феҳристи мероси фарҳангии ғайримоддии [[ЮНЕСКО]] дохил карда шуд.<ref name="UNESCOAtlas">{{cite web |title=Traditional knowledge and skills of production of the atlas and adras fabrics |url=https://ich.unesco.org/en/RL/traditional-knowledge-and-skills-of-production-of-the-atlas-and-adras-fabrics-01484 |publisher=UNESCO |year=2023 |language=en}}</ref> Дар [[чакан]] ва [[сӯзанӣ]] низ риштаҳои сурх ва дигар рангҳо барои тасвири гулу барг ва нақшҳои гуногун истифода мешаванд. Ҳунари чакандӯзӣ, ки дар гузашта барои рангоранг кардани риштаҳояш аз маводи табиии рустанӣ ва маъданӣ низ истифода мекарданд, соли [[2018]] ба Феҳристи мероси фарҳангии ғайримоддии ЮНЕСКО ворид гардид.<ref name="UNESCOChakan">{{cite web |title=Chakan, embroidery art in the Republic of Tajikistan |url=https://ich.unesco.org/en/RL/01397 |publisher=UNESCO |year=2018 |language=en}}</ref> === Маънои сурх дар ҷашну маросимҳо === Дар фарҳанги тоҷикон сурх бисёр вақт бо шодӣ, зебоӣ ва ҷашн алоқаманд аст. Ба гуфтаи Дилшод Раҳимӣ, дар анъанаҳои мардумӣ рангҳои сурху арғувонӣ ва норинҷӣ бо [[Меҳргон]] пайванд доштаанд ва дар тӯю маъракаҳои шодӣ либосҳои сурху гулдор мепӯшиданд.<ref name="Rahimi"/> Дар баъзе суннатҳои арӯсии [[Бадахшон]] рӯймолҳои сурх, сафед ва сабз маъноҳои гуногун доранд. Дар шарҳи занони маҳаллӣ, ки пажӯҳишгарон сабт кардаанд, ранги '''сурх''' рамзи '''хушбахтӣ''' аст. Ин шарҳ ба як суннати мушаххаси маҳаллӣ тааллуқ дорад; маънои рангҳо дар ҳамаи минтақаҳои Тоҷикистон ҳатман яксон нест.<ref name="RuyMol">{{cite web |title=Мавқеи рӯймол дар фарҳанги сару либоси мардуми тоҷик |url=https://pitfi.tj/node/227 |publisher=Пажӯҳишгоҳи илмӣ-таҳқиқотии фарҳанг ва иттилоот |language=tg}}</ref> == Асрҳои XVI ва XVII == Пас аз расидани аврупоиён ба [[Амрико]] тиҷорати ранги сурх тағйир ёфт. Дар [[Мексика]] аз ҳашароти кошенил, ки дар рӯйи [[кактус]] зиндагӣ мекунад, ранг мегирифтанд. Ҳашаротро ҷамъ оварда, хушк ва майда мекарданд. Ранги бадастомада дар матоъ сурхи дурахшон медод ва ба зудӣ ба [[Аврупо]] содир мешуд. Дар асри XVI кошенил ба яке аз рангҳои гаронбаҳои тиҷорати байналмилалӣ табдил ёфт.<ref name="Phipps"/> Дар рассомии [[Эҳё (Ренессанс)|давраи Эҳё]] сурх барои ҷалби диққат ба чеҳраҳо ва либоси шахсони асосӣ истифода мешуд. Рассомоне чун [[Титсиан]] аз сурхҳои маъданӣ ва рангҳои шаффоф барои ҳосил кардани тобишҳои гуногун кор мегирифтанд.<ref name="Ball"/> == Асрҳои XVIII ва XIX == Дар ин давра сурх ҳам дар саноати матоъ ва ҳам дар рамзҳои сиёсӣ мавқеи нав гирифт. Дар [[Инқилоби Фаронса]] парчами сурх ва кулоҳи сурх дар баъзе ҷунбишҳои инқилобӣ истифода шуданд. Дар асри XIX парчами сурх ба нишонаи ҳаракатҳои коргарӣ ва [[сотсиализм]] низ табдил ёфт.<ref name="Gage">{{cite book |last=Gage |first=John |title=Colour and Culture: Practice and Meaning from Antiquity to Abstraction |publisher=Thames & Hudson |year=1993 |language=en}}</ref> Барои матоъҳои пахтагӣ усули мураккаби рангкунӣ бо номи '''[[сурхи туркӣ]]''' (''Turkey red'') машҳур шуд. Он аз рӯян истифода мебурд, вале матоъро чанд бор бо моддаҳои ёрирасон коркард мекарданд. Бо ин усул сурхи нисбатан равшан ва пойдор ба даст меомад.<ref name="MetTextile"/> Дар миёнаи асри XIX [[химия]] имкони тайёр кардани рангҳои сунъиро ба вуҷуд овард. Соли [[1868]] химикҳо [[Карл Гребе]] ва [[Карл Либерман]] роҳи ҳосил кардани '''[[ализарин]]''' — моддаи асосии рангкунандаи рӯян — ро ба таври сунъӣ ёфтанд. Истеҳсоли саноатии он дар солҳои баъдӣ нархи рангкуниро паст карда, истифодаи бисёре аз рангҳои табиии пешинаро кам намуд.<ref name="SciAm">{{cite journal |title=Artificial Production of the Coloring Matter of Madder |journal=Scientific American |date=1869-07-24 |url=https://www.scientificamerican.com/article/artificial-production-of-the-colori/ |language=en}}</ref> Рассомони асри XIX низ ба таъсири рангҳо ба эҳсоси бинанда таваҷҷуҳи бештар зоҳир карданд. Масалан, [[Винсент ван Гог]] дар асари ''[[Қаҳвахонаи шабона]]'' (1888) аз муқобил гузоштани сурху сабз барои офаридани фазои пуризтироб истифода бурд.<ref name="Gage"/> == Асрҳои XX ва XXI == Дар асри XX рангҳои сунъӣ дар саноати нассоҷӣ ва рассомӣ хеле паҳн шуданд. Рассомоне чун [[Анри Матисс]] ва [[Марк Ротко]] сурхро на танҳо барои тасвири ашё, балки барои баёни ҳолати равонӣ ва эҳсосот истифода мекарданд. Бо пайдоиши навъҳои нави рангмояҳо интихоби тобишҳо бештар гардид.<ref name="Ball"/><ref name="Gage"/> Сурх инчунин дар рамзҳои сиёсии асри XX мақоми муҳим дошт. Он дар парчамҳо ва нишонаҳои [[Инқилоби Октябр]] ва бисёр ҳизбу давлатҳои [[коммунизм|коммунистӣ]] истифода шуд. Дар дигар ҷойҳо сурх минбаъд ҳам ранги ҷашн, ишқ ё аломати огоҳӣ боқӣ монд. Маънои он вобаста ба ҷой ва вазъият фарқ мекунад.<ref name="Gage"/> Дар замони муосир рангҳои сурхро аз моддаҳои гуногуни саноатӣ истеҳсол мекунанд. Баъзе рангмояҳои таърихӣ, аз ҷумла пайвастҳои сурб ва симоб, ба саломатӣ зарароваранд; барои ҳамин дар бисёр корбурдҳо маводи бехатартар интихоб карда мешавад.<ref name="NMAA"/> Ҳамзамон, таваҷҷуҳ ба рангҳои табиӣ ва ҳунарҳои суннатӣ идома дорад. Дар Тоҷикистон рангрезӣ, атласу адрасбофӣ ва чакандӯзӣ ҳам ҳамчун ҳунар ва ҳам ҳамчун бахше аз мероси фарҳангӣ омӯхта мешаванд.<ref name="Fehrist"/><ref name="UNESCOAtlas"/><ref name="UNESCOChakan"/> == Нигаред низ == * [[Сурх]] * [[Тобишҳои сурх]] * [[Рангрезӣ]] * [[Рӯян]] * [[Қирмизӣ]] * [[Атлас]] * [[Адрас]] * [[Чакан]] * [[Сӯзанӣ]] * [[Рангмоя]] == Эзоҳ == {{reflist}} [[Гурӯҳ:Ранги сурх]] [[Гурӯҳ:Таърихи фарҳанг]] [[Гурӯҳ:Рангҳо]] q6z50a50hlbkfu5fcg0smdif2mgmxgo Низоми рангии Манселл 0 334824 1493125 2026-11-08T17:50:30Z Zosya95 54344 Саҳифаи нав: [[Акс:Munsell-system.svg|thumb|290px|Низоми рангии Манселл. Рангҳо аз рӯйи тобиш, равшанӣ ва хрома дар фазои сеченака ҷойгир шудаанд.]] '''Низоми рангии Манселл''' ({{lang-en|Munsell color system}}) як [[фазои рангӣ|низоми тасниф ва муайян кардани рангҳо]] мебошад, ки ҳар рангро аз рӯйи се хусу... 1493125 wikitext text/x-wiki [[Акс:Munsell-system.svg|thumb|290px|Низоми рангии Манселл. Рангҳо аз рӯйи тобиш, равшанӣ ва хрома дар фазои сеченака ҷойгир шудаанд.]] '''Низоми рангии Манселл''' ({{lang-en|Munsell color system}}) як [[фазои рангӣ|низоми тасниф ва муайян кардани рангҳо]] мебошад, ки ҳар рангро аз рӯйи се хусусият тавсиф мекунад: '''[[тобиши ранг]]''', '''[[равшанӣ]]''' ва '''[[хрома (ранг)|хрома]]''' (дараҷаи серрангӣ). Ин низомро рассом ва омӯзгори амрикоӣ [[Алберт Ҳенри Манселл]] дар ибтидои асри XX таҳия кардааст. Ӯ онро бори нахуст соли [[1905]] дар китоби ''A Color Notation'' («Тарзи ишорагузории рангҳо») ба таври муфассал шарҳ дод.<ref name="Munsell1905">{{cite book |last=Munsell |first=Albert H. |title=A Color Notation |publisher=G. H. Ellis |place=Boston |year=1905 |url=https://archive.org/details/acolornotation00munsgoog |language=en }}</ref><ref name="Landa">{{cite journal |last=Landa |first=Edward R. |title=Albert H. Munsell: A Sense of Color at the Interface of Art and Science |journal=Soil Science |volume=169 |issue=2 |pages=83–89 |year=2004 |doi=10.1097/01.ss.0000117789.98510.30 |url=https://www.usgs.gov/publications/albert-h-munsell-a-sense-color-interface-art-and-science |language=en }}</ref> Ҳадафи асосии Манселл сохтани низоме буд, ки бо ёрии он одамон рангҳоро на танҳо бо номҳои маъмулӣ, монанди «сурхи тира» ё «сабзи равшан», балки бо рақамҳо ва ҳарфҳои муайян ифода карда тавонанд. Ин усул имкон медиҳад, ки рангҳои ба ҳам монанд аз якдигар фарқ карда шаванд ва натиҷаи мушоҳида ба дигарон дақиқтар расонда шавад.<ref name="Munsell1905"/> Бар хилофи [[модели рангии RGB]], ки рангҳоро аз рӯйи миқдори нури сурх, сабз ва кабуд ифода мекунад, низоми Манселл ба тарзи [[дарки ранг|дарк кардани рангҳо]] аз ҷониби чашми инсон асос ёфтааст. Аз ин рӯ, он на танҳо дар [[рассомӣ]] ва [[тарроҳӣ]], балки дар [[хокшиносӣ]], [[заминшиносӣ]], [[бостоншиносӣ]], [[тиб]] ва соҳаҳои дигари илм низ истифода мешавад.<ref name="ASTM">{{cite web |title=ASTM D1535-14(2023): Standard Practice for Specifying Color by the Munsell System |url=https://store.astm.org/d1535-14r23.html |publisher=ASTM International |year=2023 |language=en }}</ref> == Сохтори низом == [[Акс:Munsell color sphere.png|thumb|Тасвири кураи рангии Манселл аз соли 1900. Дар намунаҳои баъдӣ шакли кура ба ҷисми номунтазам табдил дода шуд.]] Низоми Манселл ҳар рангро аз рӯйи се хусусияти мустақил муайян мекунад: # '''Тобиши ранг''' (англ. ''hue'') — нишон медиҳад, ки ранг сурх, зард, сабз, кабуд, бунафш ё омехтаи наздики онҳо аст. # '''Равшанӣ''' (англ. ''value'') — нишон медиҳад, ки ранг то чӣ андоза равшан ё тира менамояд. # '''Хрома''' (англ. ''chroma'') — нишон медиҳад, ки ранг то чӣ андоза серранг аст ё ба ранги хокистарии ҳамравшан наздик мебошад. Ин се хусусиятро метавон бо се самт дар як фазои сеченака тасаввур кард. Тобиш дар гирди давра, равшанӣ аз поён ба боло ва хрома аз марказ ба берун тағйир меёбад.<ref name="Konica">{{cite web |title=Color Spaces |url=https://sensing.konicaminolta.us/us/learning-center/color-measurement/color-spaces/ |publisher=Konica Minolta Sensing |language=en }}</ref> === Тобиши ранг === [[Акс:Munsell hue wheel equal value and chroma.png|thumb|Чархи тобишҳои ранги Манселл. Рангҳо дар ин намуна равшанӣ ва хромаи якхела доранд.]] '''Тобиши ранг''' хусусиятест, ки бо ёрии он сурхро аз зард, сабзро аз кабуд ва дигар рангҳоро аз якдигар фарқ мекунем. Манселл барои низоми худ панҷ тобиши асосиро интихоб кард: {| class="wikitable" ! Рамз ! Номи тоҷикӣ ! Номи англисӣ |- | R | [[Сурх]] | Red |- | Y | [[Зард]] | Yellow |- | G | [[Сабз]] | Green |- | B | [[Кабуд]] | Blue |- | P | [[Бунафш]] | Purple |} Дар байни ин панҷ ранг панҷ тобиши гузариш ҷойгир аст: {| class="wikitable" ! Рамз ! Номи тоҷикӣ ! Номи англисӣ |- | YR | Зардсурх ё [[норинҷӣ]] | Yellow-red |- | GY | Сабззард | Green-yellow |- | BG | Кабудсабз | Blue-green |- | PB | Бунафшкабуд | Purple-blue |- | RP | Сурхбунафш | Red-purple |} Ҳамин тавр, чархи рангии Манселл аз даҳ гурӯҳи асосӣ ва гузаришӣ иборат аст. Ҳар гурӯҳ ба даҳ зина тақсим мешавад, ки онҳоро бо рақамҳои аз 1 то 10 ифода мекунанд. Бо ин роҳ дар маҷмӯъ 100 мавқеи тобиш муайян мешавад.<ref name="Munsell1905"/> Масалан, рамзи '''5R''' тобиши миёнаи гурӯҳи сурхро нишон медиҳад, дар ҳоле ки '''10R''' ба сарҳади сурх ва зардсурх наздик аст. Барои муайян кардани фарқиятҳои хурдтар аз рақамҳои касрӣ низ истифода бурдан мумкин аст, масалан, '''2.5R''' ё '''7.5YR'''. Ин даҳ гурӯҳ ба маънои даҳ ранги асосии нур нестанд. Онҳо барои таснифи мунтазами рангҳо дар низоми Манселл интихоб шудаанд.<ref name="Munsell1905"/> === Равшанӣ === '''Равшанӣ''' (англ. ''value'') нишон медиҳад, ки ранг нисбат ба сиёҳ ва сафед то чӣ андоза равшан ё тира менамояд. Дар низоми Манселл равшанӣ бо рақамҳои аз '''0 то 10''' ифода мешавад: * '''0''' — сиёҳи комил; * '''5''' — хокистарии миёна; * '''10''' — сафеди комил. Рангҳое, ки арзиши равшании онҳо ба 0 наздик аст, тира менамоянд. Рангҳое, ки арзишашон ба 10 наздик аст, равшантар мебошанд. Масалан, агар ду намунаи сурх тобиш ва хромаи якхела дошта бошанд, вале яке равшании 3 ва дигаре 7 дошта бошад, намунаи дуюм равшантар менамояд. Арзишҳои 0 ва 10 ҳудудҳои назариявии ҷадвали равшанӣ мебошанд. Намунаҳои воқеии сиёҳ ва сафед на ҳамеша ба ин ҳудудҳо мерасанд.<ref name="Cleland">{{cite book |last=Cleland |first=Thomas M. |title=A Practical Description of the Munsell Color System, with Suggestions for Its Use |publisher=Munsell Color Company |place=Boston |year=1921 |url=https://munsell.com/wp-content/uploads/2011/03/munsell-color-system-cleland.pdf |language=en }}</ref> Дар ин ҷо равшанӣ маънои шиддати нури аз чароғ ё дигар манбаъ баромадаро надорад. Он хусусияти дидории ранги сатҳи ашёро ифода мекунад. Аз ҳамин сабаб, рақами равшанӣ дар низоми Манселлро набояд мустақиман ба фоизи нури инъикосшуда баробар донист. === Хрома === '''Хрома''' (англ. ''chroma'') дараҷаи серрангӣ ё дурии рангро аз хокистарии ҳамравшан нишон медиҳад. Агар ранг хромаи паст дошта бошад, он камранг, хира ё хокистаритоб менамояд. Агар хрома баланд бошад, ранг равшантар ба чашм мерасад ва тобиши хоси он барҷастатар мешавад. Масалан, ду намунаи сурхро тасаввур кардан мумкин аст, ки тобиш ва равшании якхела доранд, аммо яке серранг ва дигаре хокистаритоб аст. Намунаи серранг хромаи баландтар дорад. Хрома аз рақами '''0''' оғоз мешавад. Хромаи 0 ба ранги бетобиш, яъне сафед, сиёҳ ё хокистарӣ мувофиқ аст. Бар хилофи равшанӣ, ки аз 0 то 10 ифода мешавад, хрома ҳадди болоии ягона надорад. Барои баъзе тобишҳо арзиши хрома метавонад аз 20 ҳам бештар бошад. Миқдори хромаи дастрас ба тобиш, равшанӣ ва хусусиятҳои маводи ранга вобаста аст.<ref name="MunsellGuide">{{cite web |title=Defining Color |url=https://www.xrite.com/-/media/xrite/files/literature/l10/l10-300_l10-399/l10-315_munsell_defining_color_multipage_brochure/l10-315_munsell_defining_color_en.pdf |publisher=X-Rite |language=en }}</ref> Хромаи Манселл ба мафҳуми [[серии ранг]] наздик аст, вале бо нишондиҳандаи ''saturation'' дар [[модели рангии HSV]] комилан яксон нест. Ин ду низом серрангиро бо усулҳои гуногун муайян мекунанд. == Фазои сеченакаи ранг == [[Акс:Munsell 1943 color solid cylindrical coordinates gray.png|thumb|Намояндагии сеченакаи низоми Манселл бо истифода аз маълумоти ислоҳшудаи соли 1943.]] Се хусусияти рангро метавон дар шакли як ҷисми сеченака тасвир кард. Ин ҷисмро '''ҷисми рангии Манселл''' (англ. ''Munsell color solid'') меноманд. Дар маркази он меҳвари амудӣ ҷойгир аст, ки аз сиёҳ дар поён то сафед дар боло мерасад. Рангҳои хокистарӣ дар байни онҳо қарор доранд. Тобишҳои ранг дар гирди ин меҳвар ҷойгир шуда, хрома аз марказ ба берун меафзояд. Дар аввал Манселл ин сохторро ҳамчун кура тасаввур мекард. Аммо баъд аз таҳқиқот муайян шуд, ки рангҳои воқеӣ наметавонанд дар дохили як кураи мунтазам бо фосилаҳои дидории якхела ҷойгир шаванд. Масалан, баъзе зардҳои равшан хромаи хеле баланд доранд, дар ҳоле ки бунафшҳои ҳамравшан чунин хромаи баланд дошта наметавонанд. Бинобар ин, дар баъзе қисмҳо ҷисми рангӣ аз марказ дуртар ва дар қисмҳои дигар ба марказ наздиктар мебошад. Натиҷа як ҷисми номунтазам аст, ки онро гоҳе '''дарахти рангҳо''' низ меноманд. Ин шакл ба хусусиятҳои воқеии рангҳо ва тарзи дарки онҳо наздиктар аст.<ref name="Cleland"/><ref name="Kuehni">{{cite journal |last=Kuehni |first=Rolf G. |title=The Early Development of the Munsell System |journal=Color Research & Application |volume=27 |issue=1 |pages=20–27 |year=2002 |doi=10.1002/col.10002 |language=en }}</ref> == Тарзи ишорагузории рангҳо == Яке аз хусусиятҳои асосии низоми Манселл ин аст, ки ҳар рангро бо рамзи муайян ифода кардан мумкин аст. Рамз аз се қисми асосӣ иборат мебошад: '''H V/C''' Дар ин ҷо: * '''H''' — тобиши ранг (''hue''); * '''V''' — равшанӣ (''value''); * '''C''' — хрома (''chroma'') мебошад. Аввал тобиши ранг, баъд равшанӣ ва пас аз хатти каҷ хрома навишта мешавад.<ref name="Konica"/> === Намунаи рамзгузорӣ === Масалан, рамзи '''5R 4/14''' чунин маъно дорад: {| class="wikitable" ! Қисм ! Арзиш ! Маъно |- | Тобиш | 5R | Сурх |- | Равшанӣ | 4 | Нисбатан тира |- | Хрома | 14 | Серрангии баланд |} Ҳамин тавр, '''5R 4/14''' ранги сурхи серранг ва нисбатан тираро ифода мекунад.<ref name="Konica"/> Барои мисоли дигар, '''7.5R 9/2''' сурхи хеле равшан ва камсеррангро нишон медиҳад, ки метавонад ба гулобии паст монанд бошад. Дар ин низом ифодаҳои рамзӣ аз номҳои рӯзмарра дақиқтаранд, зеро вожаҳои монанди «сурхи равшан» ё «гулобии тира» дар забонҳо ва миёни одамони гуногун метавонанд ба тобишҳои каме фарқкунанда ишора кунанд. === Рангҳои хокистарӣ === Рангҳои бетобиш, аз ҷумла сиёҳ, сафед ва хокистарӣ, тобиш ва хромаи мушаххас надоранд. Бинобар ин, онҳоро танҳо бо нишондиҳандаи равшанӣ муайян мекунанд. Барои чунин рангҳо ҳарфи '''N''' истифода мешавад, ки аз калимаи англисии ''neutral'' («бетобиш» ё «хунсо») гирифта шудааст. Масалан: * '''N 2/''' — хокистарии хеле тира; * '''N 5/''' — хокистарии миёна; * '''N 8/''' — хокистарии равшан. Дар ин рамзҳо хрома 0 ҳисоб мешавад ва одатан алоҳида навишта намешавад.<ref name="MunsellGuide"/> === Ҷадвали намунаҳои ранг === Барои истифодаи амалии низом китобҳо ва ҷадвалҳои махсуси рангӣ таҳия шудаанд. Дар чунин ҷадвалҳо намунаҳои хурди ранг, ки ҳар кадом рамзи худро доранд, дар саҳифаҳои алоҳида ҷойгир мешаванд. Истифодабаранда ранги ашёро бо намунаҳо муқоиса карда, рамзи намунаи мувофиқ ё наздиктаринро муайян мекунад. Ин усул имкон медиҳад, ки ранги як ашё бе истифодаи номи тахминӣ сабт гардад. Масалан, ба ҷойи «қаҳваранги каме зардтоб» метавон рамзи мувофиқи Манселлро навишт. Барои натиҷаи муқоисашаванда равшании муҳит, ҳолати сатҳи намуна ва шароити мушоҳида бояд ба назар гирифта шаванд.<ref name="ASTM"/> == Таърих == === Заминаҳои пайдоиш === [[Акс:Runge Farbenkugel.jpg|thumb|Кураи рангии [[Филипп Отто Рунге]] аз соли 1810, яке аз кӯшишҳои пешин барои ҷойгир кардани рангҳо дар фазои сеченака.]] То пайдоиши низоми Манселл олимон ва рассомони аврупоӣ борҳо кӯшиш карда буданд, ки тамоми рангҳоро дар як сохтори муназзам ҷойгир кунанд. Дар асрҳои XVIII ва XIX барои ин мақсад шаклҳои гуногуни геометрӣ пешниҳод шуданд. Аз ҷумла: * соли [[1758]] [[Тобиас Майер]] сохтори иборат аз ду пирамидаи секунҷаро пешниҳод кард; * соли [[1772]] [[Иоганн Ҳенрих Ламберт]] аз шакли пирамида истифода бурд; * соли [[1810]] [[Филипп Отто Рунге]] рангҳоро дар шакли кура ҷойгир кард; * соли [[1839]] [[Мишел Эжен Шеврёл]] низоми дигареро барои тартиб додани рангҳо пешниҳод намуд; * соли [[1860]] [[Ҳерман фон Ҳелмҳолтс]] шакли махрутро барои тасвири рангҳо истифода бурд.<ref name="Kuehni"/> Ин кӯшишҳо дар рушди [[рангшиносӣ]] аҳаммияти калон доштанд. Аммо онҳо на ҳамеша метавонистанд фарқияти рангҳоро мувофиқи тарзи дарки чашми инсон нишон диҳанд. === Таҳияи низом аз ҷониби Манселл === [[Акс:Albert-munsell.jpg|thumb|[[Алберт Ҳенри Манселл]] (1858–1918), рассом ва омӯзгори амрикоӣ, бунёдгузори низоми рангии Манселл.]] Алберт Ҳенри Манселл соли [[1858]] дар [[Бостон]]и [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико]] таваллуд шудааст. Ӯ рассом ва омӯзгори санъат буд. Манселл мехост усулеро ба вуҷуд оварад, ки донишҷӯён ва рассомон бо ёрии он рангҳоро осонтар омӯзанд, муқоиса кунанд ва дар асарҳои худ истифода баранд. Ӯ тахминан аз соли [[1898]] ба таҳқиқи ҷиддии ин масъала оғоз кард. Манселл ба ҷойи танҳо истифода бурдани номҳои ранг кӯшиш намуд, ки хусусиятҳои онҳоро бо рақамҳои муайян ифода кунад.<ref name="Landa"/> Соли [[1905]] ӯ китоби ''A Color Notation''-ро нашр кард. Дар он низоми ранги худ, се хусусияти асосии ранг ва усулҳои таълими онҳоро шарҳ дод.<ref name="Munsell1905"/> Соли [[1915]] ''Atlas of the Munsell Color System'' («Атласи низоми рангии Манселл») нашр шуд. Ин асар маҷмӯаи намунаҳои воқеии рангро дар бар мегирифт. Манселл соли [[1918]] даргузашт, вале низоми ӯ баъд аз маргаш низ такмил ёфт. === Такмили низом === [[Акс:Munsell Books.jpg|thumb|Нашрҳои гуногуни ''Munsell Book of Color'', ки барои муқоисаи рангҳо истифода мешаванд.]] Соли [[1929]] китоби нави ''Munsell Book of Color'' нашр гардид. Он намунаҳои рангро бо тартиби такмилёфта пешниҳод мекард. Дар солҳои 1940 [[Ҷамъияти оптикии Амрико]] таҳқиқоти васеъ анҷом дод, то фосилаи байни рангҳои низоми Манселл ба тарзи дарки инсон мувофиқтар шавад. Дар натиҷа соли [[1943]] маҷмӯаи ислоҳшудаи мувофиқати рангҳо нашр гардид, ки бо номи '''Munsell renotation''' маъруф аст. Ин ислоҳот ба таҳқиқоти гурӯҳи калони мушоҳидагарон асос ёфта, барои муайян кардани мувофиқати дақиқтари рангҳои Манселл бо маълумоти [[рангсанҷӣ]] истифода шуд.<ref name="RIT">{{cite web |title=Munsell Color Science Lab Educational Resources |url=https://www.rit.edu/science/munsell-color-science-lab-educational-resources |publisher=Rochester Institute of Technology |language=en }}</ref> Бо вуҷуди пайдоиши низомҳои нав, усули Манселл то имрӯз дар бисёр соҳаҳо истифода мешавад. == Истифода == === Дар хокшиносӣ === [[Акс:Munsell Books.jpg|thumb|Ҷадвалҳои рангии Манселл барои муайян кардани ранги намунаҳои табиӣ истифода мешаванд.]] Яке аз соҳаҳои муҳимтарини истифодаи низоми Манселл '''[[хокшиносӣ]]''' мебошад. Ранги [[хок]] метавонад дар бораи таркиби маъданӣ, мавҷудияти [[моддаҳои органикӣ]], намнокӣ ва баъзе равандҳои кимиёвии он маълумот диҳад. Масалан, қабатҳои аз моддаҳои органикӣ бой одатан тиратаранд. Хокҳои дорои баъзе пайвастҳои оксидшудаи оҳан метавонанд сурх ё зардтоб бошанд. Рангҳои хокистарӣ ва кабудтоб бошанд, дар баъзе шароит бо серобшавӣ ва камии оксиген алоқаманданд.<ref name="USGS">{{cite web |title=Soil Colors of the United States |url=https://www.nrcs.usda.gov/resources/education-and-teaching-materials/soil-colors-of-the-united-states |publisher=USDA Natural Resources Conservation Service |language=en }}</ref> Барои тавсифи хок мутахассисон аз ҷадвалҳои махсус бо номи ''Munsell Soil Color Charts'' истифода мебаранд. Ранги намуна бо рангҳои ҷадвал муқоиса карда шуда, рамзи мувофиқ сабт мегардад. Масалан, рамзи '''10YR 5/6''' тобиши зардсурх, равшании 5 ва хромаи 6-ро нишон медиҳад. Азбаски намнокӣ метавонад ранги хокро тағйир диҳад, дар таҳқиқоти хокшиносӣ баъзан ранги намуна ҳам дар ҳолати хушк ва ҳам дар ҳолати намнок муайян карда мешавад.<ref name="USDA">{{cite web |title=National Soil Survey Handbook |url=https://directives.nrcs.usda.gov/sites/default/files2/1719847021/National%20Soil%20Survey%20Handbook%20%28entire%20handbook%29.pdf |publisher=United States Department of Agriculture |language=en }}</ref> Истифодаи васеи ҷадвалҳои Манселл дар таҳқиқоти хоки Иёлоти Муттаҳида аз миёнаҳои асри XX оғоз ёфта, баъдан дар дигар кишварҳо низ паҳн гардид.<ref name="Landa"/> === Дар бостоншиносӣ === Дар [[бостоншиносӣ]] низоми Манселл барои тавсифи ранги [[сафол]], хок, таҳшинҳо ва дигар осори моддӣ истифода мешавад. Масалан, ранги сафоли қадимӣ метавонад аз таркиби гил, ҳарорати пухтан ва миқдори оксиген дар кӯраи сафолпазӣ вобаста бошад. Бо сабт кардани рамзи ранг муҳаққиқон метавонанд намунаҳои аз маҳалҳои гуногун ёфтшударо муқоиса кунанд. Аммо танҳо аз рӯйи ранг муайян кардани синну сол, маҳалли истеҳсол ё тарзи пухтани сафол имконнопазир аст. Барои чунин хулосаҳо таҳқиқоти дигар низ заруранд.<ref name="Archaeology">{{cite journal |title=Quantitative Analysis of Munsell Color Data from Archaeological Ceramics |journal=Journal of Archaeological Science: Reports |year=2015 |doi=10.1016/j.jasrep.2015.08.014 |language=en }}</ref> === Дар рассомӣ ва тарроҳӣ === Манселл низоми худро пеш аз ҳама барои таълими [[рассомӣ]] ва омӯхтани муносибати рангҳо таҳия карда буд. Дар рассомӣ фарқ гузоштан байни тобиш, равшанӣ ва серрангӣ барои офаридани тасвирҳои воқеъбинона муҳим аст. Масалан, рассом метавонад аз як тобиши сурх чанд намунаи равшан ва тира созад, ё серрангии онро тағйир дода, ба сояҳои хокистаритоб наздик кунад. Низоми Манселл барои омӯзиши [[ҳамоҳангии рангҳо]], сохтани палитраи рангҳо, муқоисаи намунаҳо ва таълими назарияи ранг истифода мешавад. Он инчунин ба тарроҳон имкон медиҳад, ки ранги мавриди назарро бо рамз муайян кунанд ва ба истеҳсолкунандагон ё ҳамкорони худ расонанд.<ref name="Munsell1905"/><ref name="ASTM"/> === Дар саноат ва илм === Низоми Манселл дар соҳаҳои дигар низ истифода мешавад, аз ҷумла: * дар [[саноати нассоҷӣ]] — барои муқоиса ва муайян кардани рангҳои матоъ; * дар истеҳсоли [[ранг (моддаи рангкунанда)|ранг]] ва рӯйпӯшҳо — барои назорати мувофиқати ранг; * дар [[заминшиносӣ]] — барои тавсифи ранги маъданҳо, таҳшинҳо ва намунаҳои ҷинсҳои кӯҳӣ; * дар [[тиб]] ва [[дандонпизишкӣ]] — барои муқоиса ва таснифи баъзе рангҳои бофтаҳо ё маводи тиббӣ; * дар [[озмоишгоҳ]]ҳо — барои сабти рангҳои намунаҳои мавриди таҳқиқ.<ref name="ASTM"/> Дар бисёр мавридҳо низоми Манселл бо усулҳои дақиқтари [[спектрофотометрия]] ва дигар ченкуниҳои рангсанҷӣ якҷоя истифода мешавад. == Муқоиса бо низомҳои дигари ранг == Низоми Манселл яке аз чандин усулест, ки барои муайян кардани рангҳо таҳия шудааст. {| class="wikitable" ! Низом ! Асоси муайян кардани ранг ! Истифодаи асосӣ |- | '''Манселл''' | Тобиш, равшанӣ ва хрома | Тасниф ва муқоисаи дидории рангҳо |- | [[Модели рангии RGB|RGB]] | Сурх, сабз ва кабуд | Экранҳо ва тасвирҳои рақамӣ |- | [[Модели рангии CMYK|CMYK]] | Сиан, арғувонӣ, зард ва сиёҳ | Чоп |- | [[Модели рангии HSV|HSV]] | Тобиш, серӣ ва қимати равшанӣ | Коркарди тасвир ва интихоби рангҳои рақамӣ |- | [[Фазои рангии CIELAB|CIELAB]] | L*, a* ва b* | Андозагирӣ ва муқоисаи рангҳо |- | [[Низоми табиии рангҳо|NCS]] | Муносибати ранг ба рангҳои асосии даркшаванда | Тарроҳӣ ва меъморӣ |} === Фарқ аз RGB ва HSV === Дар RGB ҳар ранг бо се рақам муайян мешавад, ки миқдори се ҷузъи нури сурх, сабз ва кабудро нишон медиҳанд. Дар Манселл бошад, аввал хусусиятҳои дидории ранг муайян карда мешаванд. Модели HSV аз ҷиҳати номгузории хусусиятҳо ба Манселл монанд аст, вале тарзи ҳисоб кардани серӣ ва равшанӣ дар он фарқ мекунад. Масалан, қимати V дар HSV одатан аз бузургтарин ҷузъи RGB ҳосил мешавад, дар ҳоле ки равшании Манселл ба тарзи дарки равшанӣ аз ҷониби инсон асос ёфтааст. Аз ин рӯ, қиматҳои HSV ва Манселлро набояд бе табдили махсус ба якдигар баробар донист. === Фарқ аз CIELAB === [[Фазои рангии CIELAB]] низ барои тавсифи рангҳо аз рӯйи хусусиятҳои дидории онҳо таҳия шудааст. Аммо он ба андозагириҳои рангсанҷӣ ва ҳисобҳои математикӣ бештар такя мекунад. Дар CIELAB равшанӣ бо L* ва мавқеи ранг бо ду меҳвари a* ва b* муайян мешавад. Низоми Манселл барои муқоисаи ранг бо намунаҳои воқеӣ қулай аст, дар ҳоле ки CIELAB барои ҳисоб кардани фарқияти байни рангҳои андозагиришуда ва истифодаи компютерӣ имкониятҳои бештар медиҳад. Маълумоти рангии Манселлро бо ёрии ҷадвалҳо ва усулҳои ҳисоб ба CIELAB ё RGB табдил додан мумкин аст, вале чунин табдил ҳамеша сода нест ва бояд шароити мушоҳида, равшанидиҳӣ ва ҳудуди рангҳои намоишшаванда ба назар гирифта шаванд.<ref name="RIT"/> == Бартарӣ ва маҳдудиятҳо == === Бартариҳо === Бартарии асосии низоми Манселл он аст, ки барои тасвир кардани ранг аз хусусиятҳои ба чашми инсон фаҳмо истифода мекунад. Он имкон медиҳад: * рангҳоро бо рамзҳои нисбатан дақиқ тавсиф кунанд; * тобиш, равшанӣ ва хромаро алоҳида муқоиса намоянд; * рангҳоро бе такяи пурра ба номҳои забонӣ гурӯҳбандӣ кунанд; * натиҷаҳои мушоҳидаро дар таҳқиқоти илмӣ сабт намоянд; * бо ёрии ҷадвалҳои ранга байни муҳаққиқон ва истеҳсолкунандагон фаҳмиши муштарак ба вуҷуд оранд. === Маҳдудиятҳо === Бо вуҷуди бартариҳояш, низоми Манселл баъзе маҳдудиятҳо дорад. Пеш аз ҳама, дарки ранг аз шароити рӯшноӣ, хусусиятҳои сатҳи ашё ва қобилияти биноии мушоҳидагар вобаста мебошад. Аз ин рӯ, як намуна метавонад дар зери чароғҳои гуногун каме дигар хел намояд. Дуюм, ҳамаи рангҳои назариявии низомро бо рангмоя ё экрани муқаррарӣ айнан нишон додан мумкин нест. Сеюм, ҳарчанд низом кӯшиш мекунад, ки фарқиятҳои дидории рангҳоро бо зинаҳои тақрибан баробар нишон диҳад, ин баробарӣ комил нест. Аз ҳамин сабаб дар солҳои 1940 ислоҳот гузаронида шуданд ва минбаъд низомҳои дигари рангсанҷӣ, аз ҷумла CIELAB, инкишоф ёфтанд.<ref name="RIT"/> Ҳамчунин, стандарти ASTM D1535 истифодаи низоми Манселлро пеш аз ҳама барои ранги сатҳи ашёи ношаффоф дар шароити муайяни рӯшноӣ ва мушоҳида тавсиф мекунад. Барои андозагирии дақиқи рангҳои нурӣ ё маводи махсус усулҳои дигар низ лозим мешаванд.<ref name="ASTM"/> == Аҳаммият == Низоми Манселл яке аз муҳимтарин дастовардҳо дар таърихи [[рангшиносӣ]] ба шумор меравад. Он нишон дод, ки рангҳоро метавон на танҳо бо номҳои маъмулӣ, балки бо истифода аз хусусиятҳои дидорӣ ва рамзҳои ададӣ ба тартиб даровард. Манселл барои таҳияи низоми худ рассомӣ, омӯзгорӣ ва донишҳои илмиро ба ҳам пайваст. Ин кор ба пайдоиш ва рушди усулҳои нави [[рангсанҷӣ]] ва таснифи рангҳо таъсир гузошт. Имрӯз низоми ӯ дар таълими санъат, таҳқиқоти илмӣ ва истеҳсолот истифода мешавад. Бо вуҷуди пайдоиши фазоҳои муосири рақамии ранг, низоми Манселл ҳамчун яке аз усулҳои маъруфи муқоисаи дидории рангҳо аҳаммияти худро нигоҳ доштааст.<ref name="Landa"/><ref name="RIT"/> == Нигаред низ == * [[Ранг]] * [[Рангшиносӣ]] * [[Фазои рангӣ]] * [[Тобиши ранг]] * [[Хрома (ранг)]] * [[Равшании ранг]] * [[Чархи ранг]] * [[Дарки ранг]] * [[Модели рангии RGB]] * [[Модели рангии CMYK]] * [[Модели рангии HSV]] * [[Фазои рангии CIELAB]] * [[Низоми табиии рангҳо]] * [[Рангсанҷӣ]] == Адабиёт == {{reflist}} == Пайвандҳои беруна == * [https://munsell.com/ Munsell Color] — сомонаи низоми рангии Манселл. * [https://www.rit.edu/science/munsell-color-science-lab-educational-resources Munsell Color Science Laboratory] — маводи илмӣ ва ҷадвалҳои ислоҳшудаи низом. * [https://archive.org/details/acolornotation00munsgoog A Color Notation (1905)] — китоби Алберт Манселл. * [https://store.astm.org/d1535-14r23.html ASTM D1535-14(2023)] — стандарти тавсифи рангҳо бо низоми Манселл. [[Гурӯҳ:Фазоҳои рангӣ]] [[Гурӯҳ:Рангшиносӣ]] [[Гурӯҳ:Ранг]] 7toy722svkcphtzr5kvpk1idt2g14vv Корбар:XXxRasulxXx 2 334825 1493140 2026-11-08T18:52:17Z XXxRasulxXx 165293 /* */ 1493140 wikitext text/x-wiki {{Футболист | имя = Расул Ахмедов | полное имя = Ахмедов Расул Рахимович | дата рождения = {{Дата рождения|17|09|1984}} | место рождения = Таджикистан | гражданство = {{Флаг Таджикистана}} Таджикистан | позиция = Правый вингер | годы1 = 2008—2013 | клубы1 = {{Флаг Таджикистана}} Энергетик (Душанбе) | клубы2 = {{Флаг Таджикистана}} Гвардия (Душанбе) | клубы3 = {{Флаг Таджикистана}} ЦСКА-Памир (Душанбе) }} '''Ахмедов Расул Рахимович''' ({{lang-tg|Аҳмедов Расул Раҳимович}}; род. [[17 сентября]] [[1984 год]]а) — таджикский футболист, правый вингер. == Карьера == Выступал в Высшей лиге Таджикистана в 2008—2013 годах. Выступал за клубы: * [[Энергетик (футбольный клуб, Душанбе)|Энергетик]] * [[Гвардия (футбольный клуб, Душанбе)|Гвардия]] * [[ЦСКА-Памир|ЦСКА-Памир]] ЛФЛ по Москве ФК Пегас Играл на позиции правого вингера. == Ссылки == {{reflist}} [[Категория:Футболисты Таджикистана]] [[Категория:Родившиеся 17 сентября]] [[Категория:Родившиеся в 1984 году]] [[Категория:Правые вингеры]] 43t2q6a1ngyrdtk3noa1ha0ctds2p4m 1493142 1493140 2026-11-08T18:55:47Z XXxRasulxXx 165293 /* */ 1493142 wikitext text/x-wiki {{Футболист | имя = Расул Ахмедов | полное имя = Ахмедов Расулжон Ражимжонович | дата рождения = {{Дата рождения|17|09|1984}} | место рождения = Таджикистан | гражданство = {{Флаг Таджикистана}} Таджикистан | позиция = Правый вингер | годы1 = 2008—2013 | клубы1 = {{Флаг Таджикистана}} Энергетик (Душанбе) | клубы2 = {{Флаг Таджикистана}} Гвардия (Душанбе) | клубы3 = {{Флаг Таджикистана}} ЦСКА-Памир (Душанбе) }} '''Ахмедов Расулжон Ражимжонович''' ({{lang-tg|Аҳмедов Расулҷон Раҷимҷонович}}; род. [[17 сентября]] [[1984 год]]а) — таджикский футболист, правый вингер. == Карьера == Выступал в Высшей лиге Таджикистана в 2008—2013 годах за клубы «Энергетик», «Гвардия» и «ЦСКА-Памир». По данным LFL: 10 матчей, 3 гола, 1 передача. == Ссылки == * [https://lfl.ru Профиль на LFL.RU] {{reflist}} [[Категория:Футболисты Таджикистана]] [[Категория:Родившиеся 17 сентября]] [[Категория:Родившиеся в 1984 году]] {{Футболист | имя = Расул Ахмедов | полное имя = Ахмедов Расул Рахимович | дата рождения = {{Дата рождения|17|09|1984}} | место рождения = Таджикистан | гражданство = {{Флаг Таджикистана}} Таджикистан | позиция = Правый вингер | годы1 = 2008—2013 | клубы1 = {{Флаг Таджикистана}} Энергетик (Душанбе) | клубы2 = {{Флаг Таджикистана}} Гвардия (Душанбе) | клубы3 = {{Флаг Таджикистана}} ЦСКА-Памир (Душанбе) }} '''Ахмедов Расул Рахимович''' ({{lang-tg|Аҳмедов Расул Раҳимович}}; род. [[17 сентября]] [[1984 год]]а) — таджикский футболист, правый вингер. == Карьера == Выступал в Высшей лиге Таджикистана в 2008—2013 годах. Выступал за клубы: * [[Энергетик (футбольный клуб, Душанбе)|Энергетик]] * [[Гвардия (футбольный клуб, Душанбе)|Гвардия]] * [[ЦСКА-Памир|ЦСКА-Памир]] ЛФЛ по Москве ФК Пегас Играл на позиции правого вингера. == Ссылки == {{reflist}} [[Категория:Футболисты Таджикистана]] [[Категория:Родившиеся 17 сентября]] [[Категория:Родившиеся в 1984 году]] [[Категория:Правые вингеры]] 0m326k3ejw0kkqiyov55z8sgv68iyei 1493145 1493142 2026-11-08T18:57:22Z XXxRasulxXx 165293 /* */ 1493145 wikitext text/x-wiki {{Футболист | имя = Расул Ахмедов | полное имя = Ахмедов Расул Рахимович | дата рождения = {{Дата рождения|17|09|1984}} | место рождения = Таджикистан | гражданство = {{Флаг Таджикистана}} Таджикистан | позиция = Правый вингер | годы1 = 2008—2013 | клубы1 = {{Флаг Таджикистана}} Энергетик (Душанбе) | клубы2 = {{Флаг Таджикистана}} Гвардия (Душанбе) | клубы3 = {{Флаг Таджикистана}} ЦСКА-Памир (Душанбе) }} '''Ахмедов Расулжон Ражимжонович''' ({{lang-tg|Аҳмедов Расулҷон Раҷимҷонович}}; род. [[17 сентября]] [[1984 год]]а) — таджикский футболист, правый вингер. == Карьера == Выступал в Высшей лиге Таджикистана в 2008—2013 годах за клубы «Энергетик», «Гвардия» и «ЦСКА-Памир». По данным LFL: 10 матчей, 3 гола, 1 передача. == Ссылки == * [https://lfl.ru Профиль на LFL.RU] {{reflist}} [[Категория:Футболисты Таджикистана]] [[Категория:Родившиеся 17 сентября]] [[Категория:Родившиеся в 1984 году]] {{Футболист | имя = Расул Ахмедов | полное имя = Ахмедов Расул Рахимович | дата рождения = {{Дата рождения|17|09|1984}} | место рождения = Таджикистан | гражданство = {{Флаг Таджикистана}} Таджикистан | позиция = Правый вингер | годы1 = 2008—2013 | клубы1 = {{Флаг Таджикистана}} Энергетик (Душанбе) | клубы2 = {{Флаг Таджикистана}} Гвардия (Душанбе) | клубы3 = {{Флаг Таджикистана}} ЦСКА-Памир (Душанбе) }} '''Ахмедов Расул Рахимович''' ({{lang-tg|Аҳмедов Расул Раҳимович}}; род. [[17 сентября]] [[1984 год]]а) — таджикский футболист, правый вингер. == Карьера == Выступал в Высшей лиге Таджикистана в 2008—2013 годах. Выступал за клубы: * [[Энергетик (футбольный клуб, Душанбе)|Энергетик]] * [[Гвардия (футбольный клуб, Душанбе)|Гвардия]] * [[ЦСКА-Памир|ЦСКА-Памир]] ЛФЛ по Москве ФК Пегас Играл на позиции правого вингера. == Ссылки == {{reflist}} [[Категория:Футболисты Таджикистана]] [[Категория:Родившиеся 17 сентября]] [[Категория:Родившиеся в 1984 году]] [[Категория:Правые вингеры]] ntq2skqp9962n571p1852m73v0r0vsk 1493146 1493145 2026-11-08T18:58:02Z XXxRasulxXx 165293 /* */ 1493146 wikitext text/x-wiki {{Футболист | имя = Расул Ахмедов | полное имя = Ахмедов Расул Рахимович | дата рождения = {{Дата рождения|17|09|1984}} | место рождения = Таджикистан | гражданство = {{Флаг Таджикистана}} Таджикистан | позиция = Правый вингер | годы1 = 2008—2013 | клубы1 = {{Флаг Таджикистана}} Энергетик (Душанбе) | клубы2 = {{Флаг Таджикистана}} Гвардия (Душанбе) | клубы3 = {{Флаг Таджикистана}} ЦСКА-Памир (Душанбе) }} '''Ахмедов Расул Рахимович''' ({{lang-tg|Аҳмедов Расулҷон Раҷимҷонович}}; род. [[17 сентября]] [[1984 год]]а) — таджикский футболист, правый вингер. == Карьера == Выступал в Высшей лиге Таджикистана в 2008—2013 годах за клубы «Энергетик», «Гвардия» и «ЦСКА-Памир». По данным LFL: 10 матчей, 3 гола, 1 передача. == Ссылки == * [https://lfl.ru Профиль на LFL.RU] {{reflist}} [[Категория:Футболисты Таджикистана]] [[Категория:Родившиеся 17 сентября]] [[Категория:Родившиеся в 1984 году]] {{Футболист | имя = Расул Ахмедов | полное имя = Ахмедов Расул Рахимович | дата рождения = {{Дата рождения|17|09|1984}} | место рождения = Таджикистан | гражданство = {{Флаг Таджикистана}} Таджикистан | позиция = Правый вингер | годы1 = 2008—2013 | клубы1 = {{Флаг Таджикистана}} Энергетик (Душанбе) | клубы2 = {{Флаг Таджикистана}} Гвардия (Душанбе) | клубы3 = {{Флаг Таджикистана}} ЦСКА-Памир (Душанбе) }} '''Ахмедов Расул Рахимович''' ({{lang-tg|Аҳмедов Расул Раҳимович}}; род. [[17 сентября]] [[1984 год]]а) — таджикский футболист, правый вингер. == Карьера == Выступал в Высшей лиге Таджикистана в 2008—2013 годах. Выступал за клубы: * [[Энергетик (футбольный клуб, Душанбе)|Энергетик]] * [[Гвардия (футбольный клуб, Душанбе)|Гвардия]] * [[ЦСКА-Памир|ЦСКА-Памир]] ЛФЛ по Москве ФК Пегас Играл на позиции правого вингера. == Ссылки == {{reflist}} [[Категория:Футболисты Таджикистана]] [[Категория:Родившиеся 17 сентября]] [[Категория:Родившиеся в 1984 году]] [[Категория:Правые вингеры]] 652nj71cw888grljt8f6jd071snirsb Тобишҳои қаҳваранг 0 334831 1493215 2026-11-08T23:26:21Z Zosya95 54344 Саҳифаи холӣ эҷод шуд 1493215 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 1493219 1493215 2026-11-08T23:35:36Z Zosya95 54344 1493219 wikitext text/x-wiki '''Тобишҳои қаҳваранг''' — рангҳои гуногуне мебошанд, ки аз [[қаҳваранг]] пайдо мешаванд. Онҳо метавонанд равшан ё тира буда, ба рангҳои [[сурх]], [[зард]], [[норинҷӣ]] ё [[хокистарӣ]] майл кунанд. Ранги қаҳварангро дар рассомӣ аз омехтаи рангҳои сурх, зард ва сиёҳ ё норинҷӣ ва сиёҳ ҳосил мекунанд. Дар экранҳои компютерӣ бошад, ин ранг аз омезиши нурҳои сурх ва сабз бо шиддатҳои муайян ба вуҷуд меояд.<ref name="Paterson">{{cite book |last=Paterson |first=Ian |title=A Dictionary of Colour: A Lexicon of the Language of Colour |publisher=Thorogood Publishing |year=2003 |language=en }}</ref> Дар табиат тобишҳои қаҳваранг дар [[Хок|хок]], [[Санг|сангҳо]], [[Дарахт|дарахтон]], [[Мӯй|мӯйи ҳайвонот]], [[Мева|меваҳо]] ва дигар чизҳо дида мешаванд. Номҳои ин рангҳо бештар аз ашёи табиӣ, аз ҷумла чӯб, рег, шоҳбулут, шоколад ва маъданҳо гирифта шудаанд. Баъзе тобишҳо дар фарҳангҳо ва кишварҳои гуногун номҳои дигар доранд. == Тобишҳои асосӣ == Қаҳваранг тобишҳои зиёде дорад. Дар зер чанд намунаи маъруфи он оварда шудааст.<ref name="Maerz">{{cite book |last1=Maerz |first1=Aloys John |last2=Paul |first2=Morris Rea |title=A Dictionary of Color |publisher=McGraw-Hill |place=New York |year=1930 |language=en }}</ref> {| class="wikitable" ! Ранг ! Ном ! Рамзи HEX ! Тавсиф |- | style="background:#F5F5DC" | | [[Бежӣ]] | #F5F5DC | Қаҳваранги бисёр равшан |- | style="background:#EDC9AF" | | Реги биёбон | #EDC9AF | Ранги равшани рег |- | style="background:#F4A460" | | Регранг | #F4A460 | Қаҳваранги равшани норинҷитоб |- | style="background:#D2B48C" | | Қаҳваранги зардтоб | #D2B48C | Қаҳваранги равшан бо тобиши зард |- | style="background:#C3B091" | | [[Хокӣ (ранг)|Хокӣ]] | #C3B091 | Ранги хокии зардтоб |- | style="background:#C19A6B" | | Чӯбранг | #C19A6B | Ранги қаҳваранги чӯб |- | style="background:#CD853F" | | Перу | #CD853F | Қаҳваранги норинҷитоб |- | style="background:#CC7722" | | [[Охра]] | #CC7722 | Ранги зардтоб ё норинҷии хокӣ |- | style="background:#D2691E" | | Какаоӣ | #D2691E | Қаҳваранги норинҷитоб |- | style="background:#954535" | | [[Рахш (ранг)|Рахш]] | #954535 | Қаҳваранги сурхтоб |- | style="background:#80461B" | | Қаҳваранги сурхтоб | #80461B | Қаҳваранги тира бо тобиши сурху норинҷӣ |- | style="background:#800000" | | [[Ҷигарранг]] | #800000 | Сурхи бисёр тира |- | style="background:#BC8F8F" | | Қаҳваранги гулобитоб | #BC8F8F | Қаҳваранги равшан бо тобиши гулобӣ |- | style="background:#826644" | | Умбраи хом | #826644 | Қаҳваранги хокии зардтоб |- | style="background:#8A3324" | | Умбраи сӯхта | #8A3324 | Қаҳваранги тираи сурхтоб |- | style="background:#7B3F00" | | Шоколадӣ | #7B3F00 | Ранги шоколади тира |- | style="background:#84563C" | | Шоколади ширӣ | #84563C | Қаҳваранги нисбатан равшан |- | style="background:#704214" | | [[Сепия (ранг)|Сепия]] | #704214 | Қаҳваранги тираи сурхтоб |- | style="background:#5C4033" | | Қаҳваранги тира | #5C4033 | Ранги қаҳваранги наздик ба сиёҳ |- | style="background:#483C32" | | Тоуп | #483C32 | Қаҳваранги хокистаритоби тира |- | style="background:#5C5248" | | Чормағзранг | #5C5248 | Қаҳваранги хокистаритоб |- | style="background:#645452" | | Венге | #645452 | Ранги чӯби тираи венге |} == Тавсифи баъзе тобишҳо == === Бежӣ === {{main|Бежӣ}} {{Қуттии ранг |ном=Бежӣ |hex=F5F5DC |r=245 |g=245 |b=220 |тасвир=Royal Winter Fair Wool 2.jpg |андозаи_тасвир=200px }} '''Бежӣ''' яке аз тобишҳои бисёр равшани қаҳваранг буда, ба ранги рег ва пашми табиии рангнашуда монанд аст. Ин ранг бештар ба зардӣ майл мекунад ва дар либос, мебел ва ороиши хона истифода мешавад.<ref name="Maerz"/> {{Clear}} === Хокӣ === {{main|Хокӣ (ранг)}} {{Қуттии ранг |ном=Хокӣ |hex=C3B091 |r=195 |g=176 |b=145 |тасвир=File:US Navy 070919-N-5319A-011 A Sailor shows off the prototype uniform for service dress khaki, a throwback to the traditional WWII style uniform.jpg |андозаи_тасвир=200px }} '''Хокӣ''' ранги қаҳваранги зардтоб буда, ба ранги хок ва чанги замин монанд аст. Ин ранг бештар дар либосҳои низомӣ ва либосҳои рӯзмарра истифода мешавад. Номи он аз вожаи форсии «хок» гирифта шудааст. Ранги хокӣ дар кишварҳои гуногун тобишҳои равшан ва тира дорад.<ref>{{cite book |last1=Maerz |first1=Aloys John |last2=Paul |first2=Morris Rea |title=A Dictionary of Color |publisher=McGraw-Hill |year=1930 |page=197 }}</ref> {{Clear}} === Рахш === {{main|Рахш (ранг)}} {{Қуттии ранг |ном=Рахш |hex=954535 |r=149 |g=69 |b=53 |тасвир=Lusitano Hengst (132668445).jpeg |андозаи_тасвир=200px }} '''Рахш''' яке аз тобишҳои қаҳваранги сурхтоб мебошад. Ин ранг ба пӯсти меваи [[шоҳбулут]] ва мӯйи баъзе [[асп]]ҳо монанд аст. Дар номгузории англисии рангҳо тобиши мазкур ''chestnut'' ном дорад.<ref name="Maerz"/> Дар адабиёти тоҷик «Рахш» инчунин номи аспи [[Рустам]], қаҳрамони «[[Шоҳнома]]»-и [[Абулқосим Фирдавсӣ]] мебошад. {{Clear}} === Шоколадӣ === {{main|Шоколадӣ (ранг)}} {{Қуттии ранг |ном=Шоколадӣ |hex=7B3F00 |r=123 |g=63 |b=0 |тасвир=Chocolate (blue background).jpg |андозаи_тасвир=200px }} '''Шоколадӣ''' ранги қаҳваранги тира буда, ба ранги [[шоколад]] монанд аст. Номи он аз шоколад гирифта шудааст, ки ранги он вобаста ба миқдори какао ва дигар моддаҳо метавонад равшан ё тира бошад. Дар номгузории рангҳо тобиши «шоколади ширӣ» низ истифода мешавад, ки одатан аз шоколадии тира равшантар аст.<ref name="Maerz"/> {{Clear}} === Охра === {{main|Охра}} {{Қуттии ранг |ном=Охра |hex=CC7722 |r=204 |g=119 |b=34 |тасвир=Ochre pigment.jpg |андозаи_тасвир=200px }} '''Охра''' ранги зардтоб ё норинҷии қаҳваранг буда, номи худро аз пигменти табиии [[охра]] гирифтааст. Ин пигмент аз хок ва гилҳои дорои оксидҳои оҳан ҳосил мешавад. Охра аз замонҳои қадим дар [[рассомӣ]] ва ранг кардани ашё истифода мешавад. {{Clear}} === Умбра === {{Қуттии ранг |ном=Умбраи хом |hex=826644 |r=130 |g=102 |b=68 |тасвир=Terra ombra naturale umber.jpg |андозаи_тасвир=200px }} '''Умбра''' номи як гурӯҳи рангҳои қаҳваранг аст, ки аз пигментҳои табиии хокӣ ҳосил мешаванд. Ин ранг асосан ду навъ дорад: * '''Умбраи хом''' — қаҳваранги табиӣ бо тобиши зард; * '''Умбраи сӯхта''' — қаҳваранги тираи сурхтоб, ки аз гарм кардани пигменти хом ҳосил мешавад. Ҳангоми гарм кардани умбра, таркиби маъдании он тағйир ёфта, ранги он сурхтар мешавад. Ҳар ду навъ дар рассомӣ истифода мешаванд. {{Clear}} === Сепия === {{main|Сепия (ранг)}} {{Қуттии ранг |ном=Сепия |hex=704214 |r=112 |g=66 |b=20 }} '''Сепия''' яке аз тобишҳои тираи қаҳваранг мебошад. Номи он аз ҷонвари баҳрии [[Sepia]] гирифта шудааст, ки аз халтаи рангаш моддаи қаҳваранг ҳосил мекарданд. Дар гузашта ин модда ҳамчун ранг ва сиёҳӣ истифода мешуд. Имрӯз сепия бештар дар [[Аксбардорӣ|аксбардорӣ]], рассомӣ ва коркарди тасвирҳо истифода мешавад.<ref>{{cite book |last=St. Clair |first=Kassia |title=The Secret Lives of Colour |publisher=John Murray |year=2016 |pages=248–249 |isbn=9781473630819 |language=en }}</ref> {{Clear}} === Қаҳваранги гулобитоб === {{Қуттии ранг |ном=Қаҳваранги гулобитоб |hex=BC8F8F |r=188 |g=143 |b=143 }} '''Қаҳваранги гулобитоб''' тобиши равшани қаҳваранг буда, бо ранги гулобӣ омехта менамояд. Дар номгузории рангҳои веб ин тобиш ''rosy brown'' ном дошта, рамзи он #BC8F8F мебошад.<ref name="CSS">{{cite web |url=https://www.w3.org/TR/css-color/#named-colors |title=CSS Color Module Level 4 — Named Colors |publisher=World Wide Web Consortium |language=en }}</ref> {{Clear}} == Рангҳои қаҳваранг дар табиат == Тобишҳои қаҳваранг дар табиат бисёр вомехӯранд. Онҳо дар ранги хок, сангҳо, дарахтон, меваҳо ва ҳайвонот дида мешаванд. Намунаҳои он: * [[Шоҳбулут]] — пӯсти мевааш ранги қаҳваранги сурхтоб дорад; * [[Чормағз]] — пӯст ва чӯби он тобишҳои гуногуни қаҳваранг доранд; * [[Какао]] — донаҳои хушкшудааш қаҳваранг мешаванд; * [[Асп]] — мӯйи баъзе аспҳо қаҳваранг ё сурхтоб аст; * [[Қундуз]] — мӯйи он бештар қаҳваранг мебошад; * [[Рег]] — дар баъзе минтақаҳо ранги зардтоб ё қаҳваранги равшан дорад. == Корбурд == Рангҳои қаҳваранг дар [[Рассомӣ|рассомӣ]], [[Тарроҳӣ|тарроҳӣ]], [[Меъморӣ|меъморӣ]], ороиши хона, истеҳсоли либос ва мебел истифода мешаванд. Онҳо ба гурӯҳи рангҳои гарми табиӣ мансубанд. Дар рассомӣ аз охра, умбра ва дигар пигментҳои қаҳваранг барои тасвири замин, санг, чӯб ва пӯсти инсон истифода мекунанд. Дар тарроҳии рақамӣ ҳар тобиш бо рамзи муайяни [[RGB]] ё [[Шонздаҳӣ|HEX]] ифода мешавад. Аммо номи як ранг метавонад дар фарҳангҳо ва низомҳои гуногуни номгузорӣ ба тобишҳои каме фарқкунанда ишора кунад.<ref name="CSS"/> == Ҳамчунин нигаред == * [[Қаҳваранг]] * [[Тобишҳои сурх]] * [[Тобишҳои норинҷӣ]] * [[Тобишҳои зард]] * [[Рангҳои хокӣ]] == Адабиёт == {{reflist}} {{Тобишҳои қаҳваранг}} hn8jiu3fxb9owmctn3zdj2qqetucdud Amaranthaceae 0 334832 1493226 2026-11-09T00:09:35Z Zosya95 54344 Тағйири масир ба [[Тоҷихурӯсиҳо]] 1493226 wikitext text/x-wiki #равона [[Тоҷихурӯсиҳо]] l2xsvblfemgf6pf4jzrybap2zddbot1 Caryophyllales 0 334833 1493229 2026-11-09T00:12:42Z Zosya95 54344 Тағйири масир ба [[Мехчагулон]] 1493229 wikitext text/x-wiki #равона [[Мехчагулон]] ic6tj1k3hbrklhwfvw5xuwi8d0s1cmr Мехчагулон 0 334834 1493233 2026-11-09T00:48:42Z Zosya95 54344 Саҳифаи нав: {{Таксон |image file = Dianthus caryophyllus L (Clove pink).JPG |image descr = Гули мехак (Dianthus caryophyllus) |regnum = Рустаниҳо |rang = Тартиб |latin = Caryophyllales |author = Juss. ex Bercht. & J.Presl |wikispecies = Caryophyllales }} '''Мехчагулон''' ({{lang-la|Caryophyllales}}) — яке аз [[Тартиб (биология)|тартибҳои]] калони Рустаниҳои гулдор|рустаниҳ... 1493233 wikitext text/x-wiki {{Таксон |image file = Dianthus caryophyllus L (Clove pink).JPG |image descr = Гули мехак (Dianthus caryophyllus) |regnum = Рустаниҳо |rang = Тартиб |latin = Caryophyllales |author = Juss. ex Bercht. & J.Presl |wikispecies = Caryophyllales }} '''Мехчагулон''' ({{lang-la|Caryophyllales}}) — яке аз [[Тартиб (биология)|тартибҳои]] калони [[Рустаниҳои гулдор|рустаниҳои гулдор]] мебошад. Ба ин гурӯҳ рустаниҳои гуногун, аз ҷумла [[кактус]], [[мехак]], [[лаблабу]], [[испаноҷ]], [[шӯра]], [[амарант]], [[гречиха]] ва [[ревоҷ]] дохил мешаванд. Баъзе рустаниҳои ин тартиб, аз ҷумла [[Drosera]] ва [[Nepenthes]], ҳашаротхӯр мебошанд.<ref name="APGV">{{cite journal |author=Angiosperm Phylogeny Group |title=Large-scale nuclear and plastid phylogenomic analyses inform an updated Angiosperm Phylogeny Group classification: APG V |journal=Journal of Systematics and Evolution |year=2026 |volume=64 |issue=5 |pages=845–874 |doi=10.1111/jse.70096 |language=en }}</ref> Рустаниҳои ин тартиб дар минтақаҳои гуногуни ҷаҳон мерӯянд. Бисёре аз онҳо ба муҳити хушк ё шӯр мутобиқ шудаанд. Масалан, кактусҳо обро дар пояҳои худ захира мекунанд, дар ҳоле ки баъзе намудҳои дигар дар заминҳои шӯр ё ботлоқзорҳо месабзанд.<ref name="Walker">{{cite journal |last1=Walker |first1=Justen F. |title=From cacti to carnivores: Improved phylotranscriptomic sampling and hierarchical homology inference provide further insight into the evolution of Caryophyllales |journal=American Journal of Botany |year=2018 |doi=10.1002/ajb2.1069 |language=en }}</ref> == Тавсиф == [[Акс:Flower dianthus.JPG|thumb|Гули мехак, яке аз рустаниҳои ин тартиб]] Кариофиллалес гурӯҳи гуногуншакли рустаниҳо мебошад. Ба он алафҳои яксола ва бисёрсола, буттаҳо, дарахтон ва рустаниҳои печанда дохил мешаванд. Баъзе намудҳо поя ё баргҳои сершира доранд, ки дар онҳо об захира мешавад. Чунин хусусият ба рустаниҳо имкон медиҳад, ки дар минтақаҳои камоб зиндагӣ кунанд. Яке аз хусусиятҳои муҳими бисёр рустаниҳои ин тартиб мавҷудияти [[беталаин]] мебошад. Беталаин гурӯҳи моддаҳои рангдиҳанда аст, ки ба қисмҳои рустанӣ ранги сурх, бунафш ё зард мебахшад. Масалан, ранги сурхи баъзе навъҳои лаблабу аз ҳамин моддаҳо пайдо мешавад. Аммо на ҳамаи рустаниҳои Кариофиллалес беталаин доранд. Дар баъзе оилаҳо, аз ҷумла мехакиҳо (''Caryophyllaceae''), рангҳои рустанӣ аз моддаҳои дигари рангдиҳанда ба вуҷуд меоянд.<ref>{{cite journal |last1=Clement |first1=J. S. |title=Molecular phylogenetics of Caryophyllales based on nuclear 18S rDNA and plastid rbcL, atpB, and matK DNA sequences |journal=American Journal of Botany |year=2002 |volume=89 |issue=1 |pages=132–144 |doi=10.3732/ajb.89.1.132 |language=en }}</ref> == Таснифот == [[Акс:Wigginsia Pauciareolata.JPG|thumb|Кактусҳо ба тартиби Кариофиллалес дохил мешаванд]] Таснифоти Кариофиллалес дар давраҳои гуногун тағйир ёфтааст. Дар гузашта баъзе оилаҳои ин гурӯҳ ба тартибҳои ҷудогона дохил карда мешуданд. Дар низоми [[Артур Кронквист|Кронквист]] (1981) ин тартиб 12 оиларо дар бар мегирифт. Баъдтар таҳқиқоти сохтори рустаниҳо ва [[ДНК]] нишон доданд, ки оилаҳои дигари рустаниҳо низ бо ин гурӯҳ робитаи эволютсионӣ доранд. Дар таснифоти APG IV (2016) тартиби Кариофиллалес 38 оиларо дар бар мегирифт.<ref name="APGIV">{{cite journal |author=Angiosperm Phylogeny Group |title=An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG IV |journal=Botanical Journal of the Linnean Society |year=2016 |volume=181 |issue=1 |pages=1–20 |doi=10.1111/boj.12385 |language=en }}</ref> Тибқи таснифоти нави APG V (2026), ба ин тартиб 36 оила дохил мешаванд. Баъзе оилаҳои пештар ҷудогона ба оилаҳои калонтар ҳамроҳ карда шудаанд.<ref name="APGV"/> Аз оилаҳои маъруфи ин тартиб метавон инҳоро ном бурд: * '''[[Amaranthaceae]]''' — амарантиҳо; ба он испаноҷ, лаблабу ва шӯра низ дохил мешаванд; * '''[[Cactaceae]]''' — кактусиҳо; * '''[[Caryophyllaceae]]''' — мехакиҳо; * '''[[Polygonaceae]]''' — оилаи ревоҷ, гречиха ва туршак; * '''[[Portulacaceae]]''' — оилаи ''Portulaca''; * '''[[Aizoaceae]]''' — оилаи рустаниҳои бештар сершираи минтақаҳои хушк; * '''[[Droseraceae]]''' — оилаи рустаниҳои ҳашаротхӯр; * '''[[Nepenthaceae]]''' — оилаи рустаниҳои ҳашаротхӯри дорои домҳои кӯзаҷинс; * '''[[Tamaricaceae]]''' — газиҳо, ки дар таснифоти APG V ба ''Frankeniaceae'' ҳамроҳ карда шудаанд. == Рустаниҳои ҳашаротхӯр == [[Акс:Dionaea muscipula 1.jpg|thumb|''Dionaea muscipula'' — рустании ҳашаротхӯр]] Яке аз хусусиятҳои ҷолиби Кариофиллалес мавҷудияти рустаниҳои ҳашаротхӯр дар ин гурӯҳ аст. Ин рустаниҳо бештар дар заминҳое мерӯянд, ки моддаҳои ғизоии онҳо кам аст. Барои ба даст овардани моддаҳои зарурӣ онҳо ҳашарот ва дигар ҷонварони хурдро дошта, ҳазм мекунанд. Масалан: * '''[[Drosera]]''' — баргҳои часпак дорад, ки ҳашарот ба онҳо мечаспад; * '''[[Dionaea muscipula]]''' — ҳангоми расидани ҳашарот доми баргашро мебандад; * '''[[Nepenthes]]''' — баргҳои тағйирёфтаи кӯзаҷинс дорад, ки ҳашарот ба дохили онҳо меафтад. Ин рустаниҳо бо вуҷуди доштани тарзи махсуси ғизогирӣ, мисли дигар рустаниҳои сабз аз [[Фотосинтез|фотосинтез]] низ истифода мебаранд.<ref>{{cite journal |last1=Walker |first1=Justen F. |title=Widespread paleopolyploidy, gene tree conflict, and recalcitrant relationships among the carnivorous Caryophyllales |journal=American Journal of Botany |year=2017 |volume=104 |pages=858–867 |doi=10.3732/ajb.1700083 |language=en }}</ref> == Пайдоиш ва таҳаввул == Таҳқиқоти генетикӣ нишон медиҳанд, ки Кариофиллалес гурӯҳи қадимии рустаниҳои гулдор мебошад. Тибқи як таҳқиқот, шохаи эволютсионие, ки ба пайдоиши ин тартиб овардааст, тақрибан 111 миллион сол пеш аз дигар гурӯҳҳои рустаниҳо ҷудо шудааст.<ref>{{cite journal |last1=Magallón |first1=Susana |last2=Castillo |first2=Amanda |title=Angiosperm diversification through time |journal=American Journal of Botany |year=2009 |volume=96 |issue=1 |pages=349–365 |doi=10.3732/ajb.0800060 |language=en }}</ref> Дар давоми таҳаввул рустаниҳои ин гурӯҳ ба муҳитҳои гуногун мутобиқ шудаанд. Имрӯз онҳо ҳам дар биёбонҳои хушк ва ҳам дар ҷангалҳои серборон ва ботлоқзорҳо вомехӯранд. == Аҳамият == Рустаниҳои Кариофиллалес барои инсон ва табиат аҳамияти зиёд доранд. Баъзе аз онҳо, монанди испаноҷ, лаблабу, гречиха ва амарант, ҳамчун ғизо парвариш карда мешаванд. Намудҳои дигар дар боғдорӣ, гулпарварӣ ва ороиши хона истифода мешаванд. Кактусҳо ва дигар рустаниҳои ба хушкӣ мутобиқшуда дар табиат нақши муҳим доранд. Баъзе намудҳои ин тартиб барои омӯзиши эволютсия, генетика ва мутобиқшавии рустаниҳо ба муҳит низ истифода мешаванд.<ref name="Walker"/> == Адабиёт == {{reflist}} {{ПБ}} ezzfygj9qy1m8305qxjsusag40fwlhr 1493237 1493233 2026-11-09T01:18:28Z Zosya95 54344 1493237 wikitext text/x-wiki {{Таксон |image file = Dianthus caryophyllus L (Clove pink).JPG |image descr = Гули мехак (Dianthus caryophyllus) |regnum = Рустаниҳо |rang = Тартиб |latin = Caryophyllales |author = Juss. ex Bercht. & J.Presl |wikispecies = Caryophyllales }} '''Мехчагулон''' ({{lang-la|Caryophyllales}}) — яке аз [[Тартиб (биология)|тартибҳои]] калони [[Рустаниҳои гулдор|рустаниҳои гулдор]] мебошад. Ба ин гурӯҳ рустаниҳои гуногун, аз ҷумла [[кактус]], [[мехак]], [[лаблабу]], [[испаноқ]], [[шӯра]], [[амарант]], [[гречиха]] ва [[ревоҷ]] дохил мешаванд. Баъзе рустаниҳои ин тартиб, аз ҷумла [[Drosera]] ва [[Nepenthes]], ҳашаротхӯр мебошанд.<ref name="APGV">{{cite journal |author=Angiosperm Phylogeny Group |title=Large-scale nuclear and plastid phylogenomic analyses inform an updated Angiosperm Phylogeny Group classification: APG V |journal=Journal of Systematics and Evolution |year=2026 |volume=64 |issue=5 |pages=845–874 |doi=10.1111/jse.70096 |language=en }}</ref> Рустаниҳои ин тартиб дар минтақаҳои гуногуни ҷаҳон мерӯянд. Бисёре аз онҳо ба муҳити хушк ё шӯр мутобиқ шудаанд. Масалан, кактусҳо обро дар пояҳои худ захира мекунанд, дар ҳоле ки баъзе намудҳои дигар дар заминҳои шӯр ё ботлоқзорҳо месабзанд.<ref name="Walker">{{cite journal |last1=Walker |first1=Justen F. |title=From cacti to carnivores: Improved phylotranscriptomic sampling and hierarchical homology inference provide further insight into the evolution of Caryophyllales |journal=American Journal of Botany |year=2018 |doi=10.1002/ajb2.1069 |language=en }}</ref> == Тавсиф == [[Акс:Flower dianthus.JPG|thumb|Гули мехак, яке аз рустаниҳои ин тартиб]] Кариофиллалес гурӯҳи гуногуншакли рустаниҳо мебошад. Ба он алафҳои яксола ва бисёрсола, буттаҳо, дарахтон ва рустаниҳои печанда дохил мешаванд. Баъзе намудҳо поя ё баргҳои сершира доранд, ки дар онҳо об захира мешавад. Чунин хусусият ба рустаниҳо имкон медиҳад, ки дар минтақаҳои камоб зиндагӣ кунанд. Яке аз хусусиятҳои муҳими бисёр рустаниҳои ин тартиб мавҷудияти [[беталаин]] мебошад. Беталаин гурӯҳи моддаҳои рангдиҳанда аст, ки ба қисмҳои рустанӣ ранги сурх, бунафш ё зард мебахшад. Масалан, ранги сурхи баъзе навъҳои лаблабу аз ҳамин моддаҳо пайдо мешавад. Аммо на ҳамаи рустаниҳои Кариофиллалес беталаин доранд. Дар баъзе оилаҳо, аз ҷумла мехакиҳо (''Caryophyllaceae''), рангҳои рустанӣ аз моддаҳои дигари рангдиҳанда ба вуҷуд меоянд.<ref>{{cite journal |last1=Clement |first1=J. S. |title=Molecular phylogenetics of Caryophyllales based on nuclear 18S rDNA and plastid rbcL, atpB, and matK DNA sequences |journal=American Journal of Botany |year=2002 |volume=89 |issue=1 |pages=132–144 |doi=10.3732/ajb.89.1.132 |language=en }}</ref> == Таснифот == [[Акс:Wigginsia Pauciareolata.JPG|thumb|Кактусҳо ба тартиби Кариофиллалес дохил мешаванд]] Таснифоти Кариофиллалес дар давраҳои гуногун тағйир ёфтааст. Дар гузашта баъзе оилаҳои ин гурӯҳ ба тартибҳои ҷудогона дохил карда мешуданд. Дар низоми [[Артур Кронквист|Кронквист]] (1981) ин тартиб 12 оиларо дар бар мегирифт. Баъдтар таҳқиқоти сохтори рустаниҳо ва [[ДНК]] нишон доданд, ки оилаҳои дигари рустаниҳо низ бо ин гурӯҳ робитаи эволютсионӣ доранд. Дар таснифоти APG IV (2016) тартиби Кариофиллалес 38 оиларо дар бар мегирифт.<ref name="APGIV">{{cite journal |author=Angiosperm Phylogeny Group |title=An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG IV |journal=Botanical Journal of the Linnean Society |year=2016 |volume=181 |issue=1 |pages=1–20 |doi=10.1111/boj.12385 |language=en }}</ref> Тибқи таснифоти нави APG V (2026), ба ин тартиб 36 оила дохил мешаванд. Баъзе оилаҳои пештар ҷудогона ба оилаҳои калонтар ҳамроҳ карда шудаанд.<ref name="APGV"/> Аз оилаҳои маъруфи ин тартиб метавон инҳоро ном бурд: * '''[[Amaranthaceae]]''' — амарантиҳо; ба он испаноҷ, лаблабу ва шӯра низ дохил мешаванд; * '''[[Cactaceae]]''' — кактусиҳо; * '''[[Caryophyllaceae]]''' — мехакиҳо; * '''[[Polygonaceae]]''' — оилаи ревоҷ, гречиха ва туршак; * '''[[Portulacaceae]]''' — оилаи ''Portulaca''; * '''[[Aizoaceae]]''' — оилаи рустаниҳои бештар сершираи минтақаҳои хушк; * '''[[Droseraceae]]''' — оилаи рустаниҳои ҳашаротхӯр; * '''[[Nepenthaceae]]''' — оилаи рустаниҳои ҳашаротхӯри дорои домҳои кӯзаҷинс; * '''[[Tamaricaceae]]''' — газиҳо, ки дар таснифоти APG V ба ''Frankeniaceae'' ҳамроҳ карда шудаанд. == Рустаниҳои ҳашаротхӯр == [[Акс:Dionaea muscipula 1.jpg|thumb|''Dionaea muscipula'' — рустании ҳашаротхӯр]] Яке аз хусусиятҳои ҷолиби Кариофиллалес мавҷудияти рустаниҳои ҳашаротхӯр дар ин гурӯҳ аст. Ин рустаниҳо бештар дар заминҳое мерӯянд, ки моддаҳои ғизоии онҳо кам аст. Барои ба даст овардани моддаҳои зарурӣ онҳо ҳашарот ва дигар ҷонварони хурдро дошта, ҳазм мекунанд. Масалан: * '''[[Drosera]]''' — баргҳои часпак дорад, ки ҳашарот ба онҳо мечаспад; * '''[[Dionaea muscipula]]''' — ҳангоми расидани ҳашарот доми баргашро мебандад; * '''[[Nepenthes]]''' — баргҳои тағйирёфтаи кӯзаҷинс дорад, ки ҳашарот ба дохили онҳо меафтад. Ин рустаниҳо бо вуҷуди доштани тарзи махсуси ғизогирӣ, мисли дигар рустаниҳои сабз аз [[Фотосинтез|фотосинтез]] низ истифода мебаранд.<ref>{{cite journal |last1=Walker |first1=Justen F. |title=Widespread paleopolyploidy, gene tree conflict, and recalcitrant relationships among the carnivorous Caryophyllales |journal=American Journal of Botany |year=2017 |volume=104 |pages=858–867 |doi=10.3732/ajb.1700083 |language=en }}</ref> == Пайдоиш ва таҳаввул == Таҳқиқоти генетикӣ нишон медиҳанд, ки Кариофиллалес гурӯҳи қадимии рустаниҳои гулдор мебошад. Тибқи як таҳқиқот, шохаи эволютсионие, ки ба пайдоиши ин тартиб овардааст, тақрибан 111 миллион сол пеш аз дигар гурӯҳҳои рустаниҳо ҷудо шудааст.<ref>{{cite journal |last1=Magallón |first1=Susana |last2=Castillo |first2=Amanda |title=Angiosperm diversification through time |journal=American Journal of Botany |year=2009 |volume=96 |issue=1 |pages=349–365 |doi=10.3732/ajb.0800060 |language=en }}</ref> Дар давоми таҳаввул рустаниҳои ин гурӯҳ ба муҳитҳои гуногун мутобиқ шудаанд. Имрӯз онҳо ҳам дар биёбонҳои хушк ва ҳам дар ҷангалҳои серборон ва ботлоқзорҳо вомехӯранд. == Аҳамият == Рустаниҳои Кариофиллалес барои инсон ва табиат аҳамияти зиёд доранд. Баъзе аз онҳо, монанди испаноҷ, лаблабу, гречиха ва амарант, ҳамчун ғизо парвариш карда мешаванд. Намудҳои дигар дар боғдорӣ, гулпарварӣ ва ороиши хона истифода мешаванд. Кактусҳо ва дигар рустаниҳои ба хушкӣ мутобиқшуда дар табиат нақши муҳим доранд. Баъзе намудҳои ин тартиб барои омӯзиши эволютсия, генетика ва мутобиқшавии рустаниҳо ба муҳит низ истифода мешаванд.<ref name="Walker"/> == Адабиёт == {{reflist}} {{ПБ}} owkdts6og85gppzlpxpcb5h3qowr6w5 Кандир 0 334835 1493240 2026-11-09T03:08:31Z Туйчибой Мадаминов 45703 Саҳифаи нав: '''Кандир''' – ағба дар Қаторкӯҳи Қурама, ки дар гузашта яке аз гузаргоҳҳои муҳимми шохаи Роҳи Абрешим ба шумор мерафт. Дар замони муосир ин ағба дар сарҳади Тоҷикистон ва Ӯзбекистон воқеъ аст. {{Мақолаи нопурра}} 1493240 wikitext text/x-wiki '''Кандир''' – ағба дар Қаторкӯҳи Қурама, ки дар гузашта яке аз гузаргоҳҳои муҳимми шохаи Роҳи Абрешим ба шумор мерафт. Дар замони муосир ин ағба дар сарҳади Тоҷикистон ва Ӯзбекистон воқеъ аст. {{Мақолаи нопурра}} 0orgtoteujqdk5lk7c2netv69vw462o Ғавс 0 334836 1493253 2026-11-09T05:54:00Z Сунатулло Сафарзода 108676 Саҳифаи нав: Ғавс ({{lang-ar|غوث}} – ёрӣ кардан, ба фарёди касе расидан) — дар тасаввуф болотарин мақоми орифон, порае аз ҳолатҳои қутб, касе, ки ҳангоми сар задани мушкилот ва душвориҳо дасти бандагони Худоро мегирад ва ба онон ёрӣ мерасонад. Агар қутб мавриди илтиҷо ва аз ӯ ёр... 1493253 wikitext text/x-wiki Ғавс ({{lang-ar|غوث}} – ёрӣ кардан, ба фарёди касе расидан) — дар тасаввуф болотарин мақоми орифон, порае аз ҳолатҳои қутб, касе, ки ҳангоми сар задани мушкилот ва душвориҳо дасти бандагони Худоро мегирад ва ба онон ёрӣ мерасонад. Агар қутб мавриди илтиҷо ва аз ӯ ёрӣ хостан қарор гирифта бошад, ӯро ғавс меноманд. Ба бовари орифон, ҳеч лаҳзае аз лаҳзаҳои рӯзгор холӣ аз қутб нест, аммо ғавс танҳо дар порае аз лаҳзаҳо мавҷуд аст. Бархе аз орифони машҳурро қутби рӯзгор ва ғавсӣ айёми хос хондаанд. Ғавсӣ аъзам унвонест, ки ба Абдулқодири Гелонӣ дода шудааст. Бинобар эътиқоди шииён, қутбу ғавс дар ҳар давра танҳо имоми ҳамон аср аст. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Ғавс|5|муаллиф= }} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:тасаввуф]] ho1kedp776bpkkq1932phdl36krn0cl 1493254 1493253 2026-11-09T06:03:02Z Сунатулло Сафарзода 108676 1493254 wikitext text/x-wiki '''Ғавс''' ({{lang-ar|غوث}} – ёрӣ кардан, ба фарёди касе расидан) — дар тасаввуф болотарин мақоми орифон, порае аз ҳолатҳои қутб, касе, ки ҳангоми сар задани мушкилот ва душвориҳо дасти бандагони Худоро мегирад ва ба онон ёрӣ мерасонад. Агар қутб мавриди илтиҷо ва аз ӯ ёрӣ хостан қарор гирифта бошад, ӯро ғавс меноманд. Ба бовари орифон, ҳеч лаҳзае аз лаҳзаҳои рӯзгор холӣ аз қутб нест, аммо ғавс танҳо дар порае аз лаҳзаҳо мавҷуд аст. Бархе аз орифони машҳурро қутби рӯзгор ва ғавсӣ айёми хос хондаанд. Ғавсӣ аъзам унвонест, ки ба Абдулқодири Гелонӣ дода шудааст. Бинобар эътиқоди шииён, қутбу ғавс дар ҳар давра танҳо имоми ҳамон аср аст. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Ғавс|5|муаллиф= }} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:тасаввуф]] noztbkwitvnz6c68vczyyi7otiaichu Ғадуди ашк 0 334837 1493255 2026-11-09T06:10:37Z Сунатулло Сафарзода 108676 Саҳифаи нав: Ғадуди Ашк — ғадуде, ки барои намнок нигоҳ доштани сатҳи ғӯзаи чашму мултаҳима (конъюнктива) моеи махсус хориҷ мекунад. Ғадуди ашк дар қисми болои косахонаи чашм ҷой гирифтааст. Маҷрои он ҷониби равоқи мултаҳимавии боло боз мешавад. Ғайр аз ғадуди ашки асосӣ... 1493255 wikitext text/x-wiki Ғадуди Ашк — ғадуде, ки барои намнок нигоҳ доштани сатҳи ғӯзаи чашму мултаҳима (конъюнктива) моеи махсус хориҷ мекунад. Ғадуди ашк дар қисми болои косахонаи чашм ҷой гирифтааст. Маҷрои он ҷониби равоқи мултаҳимавии боло боз мешавад. Ғайр аз ғадуди ашки асосӣ ҳамчунин ғадудҳои хурди иловагӣ низ мавҷуданд. Ҷойгоҳи онҳо равоқи мултаҳима ва канори болои тағояки пилк аст. Ашк барои фаъолияти муътадили чашм муҳим мебошад. Таркиби ашк аз об, сафедаҳо, намакҳои минералӣ, луоб, карбамид ва лизотсим иборат аст. Лизотсим бактериякуш мебошад, бинобар ин, ҳангоми хориҷ гаштани оби дида ғӯзаи чашм тоза ва резандомгони зиёновар маҳв мешаванд. Дар ҳолати оромӣ ғадуди ашк дар як шабонарӯз наздики 1 мл оби дида ҷудо мекунад. Дар аснои ғаму андӯҳ ва гиристан то 10 мл оби чашм хориҷ мешавад. Баробари калонсол шудани одам қабати табиии муҳофизатии оби дида тунук шуда, бисёр вақтҳо чашм мехушкад ва дард мекунад. Қабати тунуки оби чашм, ки қабати беруни қарнияро фаро гирифтааст, барои инъикоси нури рӯшноӣ муҳим аст. Ба бемориҳои ғадуди ашк нақси инкишоф (набудан ё суст рушд ёфтани он), илтиҳоб, ихтилоли фаъолият (ашкшорӣ, хушкидани мултаҳима) ва ғ. мансубанд. Осеби ғадуди ашк бештар ҳангоми лат хӯрдани косахонаи чашм ё пилкҳо ба мушоҳида мерасад. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Ғадуди ашк|5|муаллиф= }} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Ғадуд]] fjsix8m3eu2fj7ma3ja0cf0iamoeryo 1493258 1493255 2026-11-09T06:15:06Z Сунатулло Сафарзода 108676 1493258 wikitext text/x-wiki '''Ғадуди ашк''' — ғадуде, ки барои намнок нигоҳ доштани сатҳи ғӯзаи чашму мултаҳима (конъюнктива) моеи махсус хориҷ мекунад. Ғадуди ашк дар қисми болои [[косахонаи чашм]] ҷой гирифтааст. Маҷрои он ҷониби равоқи мултаҳимавии боло боз мешавад. Ғайр аз ғадуди ашки асосӣ ҳамчунин ғадудҳои хурди иловагӣ низ мавҷуданд. Ҷойгоҳи онҳо равоқи мултаҳима ва канори болои тағояки пилк аст. Ашк барои фаъолияти муътадили чашм муҳим мебошад. Таркиби ашк аз об, сафедаҳо, намакҳои минералӣ, луоб, карбамид ва лизотсим иборат аст. Лизотсим бактериякуш мебошад, бинобар ин, ҳангоми хориҷ гаштани оби дида ғӯзаи чашм тоза ва резандомгони зиёновар маҳв мешаванд. Дар ҳолати оромӣ ғадуди ашк дар як шабонарӯз наздики 1 мл оби дида ҷудо мекунад. Дар аснои ғаму андӯҳ ва гиристан то 10 мл оби чашм хориҷ мешавад. Баробари калонсол шудани одам қабати табиии муҳофизатии оби дида тунук шуда, бисёр вақтҳо чашм мехушкад ва дард мекунад. Қабати тунуки оби чашм, ки қабати беруни қарнияро фаро гирифтааст, барои инъикоси нури рӯшноӣ муҳим аст. Ба бемориҳои ғадуди ашк [[нақси инкишоф]] (набудан ё суст рушд ёфтани он), [[илтиҳоб]], ихтилоли фаъолият (ашкшорӣ, хушкидани мултаҳима) ва ғ. мансубанд. Осеби ғадуди ашк бештар ҳангоми лат хӯрдани косахонаи чашм ё пилкҳо ба мушоҳида мерасад. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Ғадуди ашк|5|муаллиф= }} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Ғадудҳо]] d1enz4dtel2n94cnxhe2r7420gu3pzf 1493259 1493258 2026-11-09T06:16:41Z Сунатулло Сафарзода 108676 1493259 wikitext text/x-wiki [[Акс:Tear system.svg|мини|а — слёзная железа правого глаза, b — верхняя слёзная точка, c — верхний слёзный канал, d — слёзный мешок, e — нижняя слёзная точка, f — нижний слёзный канал, g — носослёзный проток]] '''Ғадуди ашк''' — ғадуде, ки барои намнок нигоҳ доштани сатҳи ғӯзаи чашму мултаҳима (конъюнктива) моеи махсус хориҷ мекунад. Ғадуди ашк дар қисми болои [[косахонаи чашм]] ҷой гирифтааст. Маҷрои он ҷониби равоқи мултаҳимавии боло боз мешавад. Ғайр аз ғадуди ашки асосӣ ҳамчунин ғадудҳои хурди иловагӣ низ мавҷуданд. Ҷойгоҳи онҳо равоқи мултаҳима ва канори болои тағояки пилк аст. Ашк барои фаъолияти муътадили чашм муҳим мебошад. Таркиби ашк аз об, сафедаҳо, намакҳои минералӣ, луоб, карбамид ва лизотсим иборат аст. Лизотсим бактериякуш мебошад, бинобар ин, ҳангоми хориҷ гаштани оби дида ғӯзаи чашм тоза ва резандомгони зиёновар маҳв мешаванд. Дар ҳолати оромӣ ғадуди ашк дар як шабонарӯз наздики 1 мл оби дида ҷудо мекунад. Дар аснои ғаму андӯҳ ва гиристан то 10 мл оби чашм хориҷ мешавад. Баробари калонсол шудани одам қабати табиии муҳофизатии оби дида тунук шуда, бисёр вақтҳо чашм мехушкад ва дард мекунад. Қабати тунуки оби чашм, ки қабати беруни қарнияро фаро гирифтааст, барои инъикоси нури рӯшноӣ муҳим аст. Ба бемориҳои ғадуди ашк [[нақси инкишоф]] (набудан ё суст рушд ёфтани он), [[илтиҳоб]], ихтилоли фаъолият (ашкшорӣ, хушкидани мултаҳима) ва ғ. мансубанд. Осеби ғадуди ашк бештар ҳангоми лат хӯрдани косахонаи чашм ё пилкҳо ба мушоҳида мерасад. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Ғадуди ашк|5|муаллиф= }} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Ғадудҳо]] sd4kd0adttikvj8102svabr63m6m00q 1493260 1493259 2026-11-09T06:18:10Z Сунатулло Сафарзода 108676 1493260 wikitext text/x-wiki [[Акс:Tear system.svg|мини|а — ғадуди чашми чашми рост, б — ғадуди чашми чашми боло, в — канали чашми чашми боло, г — халтаи чашми чашм, д — ғадуди чашми чашм, е — ғадуди чашми чашм, е — ғадуди чашми чашм, g — ҷӯйҳои чашми чашм]] '''Ғадуди ашк''' — ғадуде, ки барои намнок нигоҳ доштани сатҳи ғӯзаи чашму мултаҳима (конъюнктива) моеи махсус хориҷ мекунад. Ғадуди ашк дар қисми болои [[косахонаи чашм]] ҷой гирифтааст. Маҷрои он ҷониби равоқи мултаҳимавии боло боз мешавад. Ғайр аз ғадуди ашки асосӣ ҳамчунин ғадудҳои хурди иловагӣ низ мавҷуданд. Ҷойгоҳи онҳо равоқи мултаҳима ва канори болои тағояки пилк аст. Ашк барои фаъолияти муътадили чашм муҳим мебошад. Таркиби ашк аз об, сафедаҳо, намакҳои минералӣ, луоб, карбамид ва лизотсим иборат аст. Лизотсим бактериякуш мебошад, бинобар ин, ҳангоми хориҷ гаштани оби дида ғӯзаи чашм тоза ва резандомгони зиёновар маҳв мешаванд. Дар ҳолати оромӣ ғадуди ашк дар як шабонарӯз наздики 1 мл оби дида ҷудо мекунад. Дар аснои ғаму андӯҳ ва гиристан то 10 мл оби чашм хориҷ мешавад. Баробари калонсол шудани одам қабати табиии муҳофизатии оби дида тунук шуда, бисёр вақтҳо чашм мехушкад ва дард мекунад. Қабати тунуки оби чашм, ки қабати беруни қарнияро фаро гирифтааст, барои инъикоси нури рӯшноӣ муҳим аст. Ба бемориҳои ғадуди ашк [[нақси инкишоф]] (набудан ё суст рушд ёфтани он), [[илтиҳоб]], ихтилоли фаъолият (ашкшорӣ, хушкидани мултаҳима) ва ғ. мансубанд. Осеби ғадуди ашк бештар ҳангоми лат хӯрдани косахонаи чашм ё пилкҳо ба мушоҳида мерасад. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Ғадуди ашк|5|муаллиф= }} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Ғадудҳо]] 68hjz0i2ffikauyp49foj7u2stepllk Ғадуди душоха 0 334838 1493261 2026-11-09T06:24:58Z Сунатулло Сафарзода 108676 Саҳифаи нав: Ғадуди душоха, тимус — ғадуди дарунрезе, ки дар қисми болои миёндевори пеш ҷойгир буда, баҳри ташаккули масуният (иммунитет) муҳим аст. Ғадуди душоха аз ҳиссаҳои гуногунандозаи рост ва чап иборат мебошад. Баъзан дар байни ду ҳисса ҳиссаи изофӣ низ ба мушоҳид... 1493261 wikitext text/x-wiki Ғадуди душоха, тимус — ғадуди дарунрезе, ки дар қисми болои миёндевори пеш ҷойгир буда, баҳри ташаккули масуният (иммунитет) муҳим аст. Ғадуди душоха аз ҳиссаҳои гуногунандозаи рост ва чап иборат мебошад. Баъзан дар байни ду ҳисса ҳиссаи изофӣ низ ба мушоҳида мерасад. Ғадуди душоха узви паренхимавӣ аст; аз ғилофак тавораҳо руста, паренхимаи ғадуди душохаро ба ҳиссачаҳо тақсим мекунанд. Ҳар як ҳиссачаи ғадуди душоха аз моддаҳои мағзӣ ва қишрӣ таркиб ёфтааст. Моддаи қишрӣ шабакаеро мемонад, ки аз ҳуҷайраҳои ситорашакли эпителӣ иборат буда, дар ҳалқаҳои он лимфотситҳо (тимотситҳо) мавҷуданд (ба лимфотситҳои хурди хун шабоҳат доранд). Зичии лимфотситҳо дар моддаи мағзӣ нисбат ба моддаи қишрии ғадуди душоха кам аст. Ғадуди душохаро шараёнҳои сершуморе, ки аз шараёни дохилии сина ва шараёни сипаршакли поин ибтидо мегиранд, бо хун таъмин мекунанд. Варидҳои ғадуди душоха ба варидҳои китфу сар ва вариди дохилии сина мепайванданд. Ғадуди душохаи кӯдакон дар моҳи дуюми ҳомилагии модар ташаккул меёбад. Он дар ҷанини семоҳа аз ҳиссачаҳо иборат буда, сохтори маводди қишрӣ ва мағзии рушдёфта дорад. Вазни ғадуди душохаи кӯдакони навзод аз 7,7 то 34 г аст. Аз 1 то 3-солагии кӯдак вазни ғадуди душоха афзуда, аз 3 то 20-солагӣ бетағйир мемонад. Вазни ғадуди душохаи одамони калон ва пирсолон 15 г аст. Вазифаи асосии ғадуди душоха танзими тафриқа (дифференсировка)-и лимфотситҳост. Дар ғадуди душоха ҳуҷайраҳои бунёдии хунофар ба Т-лимфотситҳо табдил меёбанд. Ғадуди душоха нафақат дар танзими масунияти ҳуҷайравӣ, балки дар танзими масунияти хилтӣ (ҳосил шудани подтанҳо) низ ширкат меварзад (дар он омили ҳуморавӣ-хилтӣ ташаккул меёбад). Дур сохтани ғадуди душоха боиси якбора аз рушду инкишоф мондани андомгон, ихтилоли силсилаи масуният ва фавти ҷонварони озмоишӣ мегардад. Барои таҳқиқи ғадуди душоха аз усулҳои рентгенологӣ, иммунологӣ ва ситологӣ истифода мекунанд. Ғадуди душоха гирифтори бемориҳои гуногун мешавад. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Ғадуди душоха|5|муаллиф= }} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Ғадудҳо]] jnrpjcuu5091onkydfr004wf15qe110 1493263 1493261 2026-11-09T06:28:42Z Сунатулло Сафарзода 108676 1493263 wikitext text/x-wiki '''Ғадуди душоха''', '''тимус''' — ғадуди дарунрезе, ки дар қисми болои миёндевори пеш ҷойгир буда, баҳри ташаккули масуният (иммунитет) муҳим аст. Ғадуди душоха аз ҳиссаҳои гуногунандозаи рост ва чап иборат мебошад. Баъзан дар байни ду ҳисса ҳиссаи изофӣ низ ба мушоҳида мерасад. Ғадуди душоха узви паренхимавӣ аст; аз ғилофак тавораҳо руста, паренхимаи ғадуди душохаро ба ҳиссачаҳо тақсим мекунанд. Ҳар як ҳиссачаи ғадуди душоха аз моддаҳои мағзӣ ва қишрӣ таркиб ёфтааст. Моддаи қишрӣ шабакаеро мемонад, ки аз ҳуҷайраҳои ситорашакли эпителӣ иборат буда, дар ҳалқаҳои он лимфотситҳо (тимотситҳо) мавҷуданд (ба лимфотситҳои хурди хун шабоҳат доранд). Зичии лимфотситҳо дар моддаи мағзӣ нисбат ба моддаи қишрии ғадуди душоха кам аст. Ғадуди душохаро шараёнҳои сершуморе, ки аз шараёни дохилии сина ва шараёни сипаршакли поин ибтидо мегиранд, бо хун таъмин мекунанд. Варидҳои ғадуди душоха ба варидҳои китфу сар ва вариди дохилии сина мепайванданд. Ғадуди душохаи кӯдакон дар моҳи дуюми ҳомилагии модар ташаккул меёбад. Он дар ҷанини семоҳа аз ҳиссачаҳо иборат буда, сохтори маводди қишрӣ ва мағзии рушдёфта дорад. Вазни ғадуди душохаи кӯдакони навзод аз 7,7 то 34 г аст. Аз 1 то 3-солагии кӯдак вазни ғадуди душоха афзуда, аз 3 то 20-солагӣ бетағйир мемонад. Вазни ғадуди душохаи одамони калон ва пирсолон 15 г аст. Вазифаи асосии ғадуди душоха танзими тафриқа (дифференсировка)-и лимфотситҳост. Дар ғадуди душоха ҳуҷайраҳои бунёдии хунофар ба Т-лимфотситҳо табдил меёбанд. Ғадуди душоха нафақат дар танзими масунияти ҳуҷайравӣ, балки дар танзими масунияти хилтӣ (ҳосил шудани подтанҳо) низ ширкат меварзад (дар он омили ҳуморавӣ-хилтӣ ташаккул меёбад). Дур сохтани ғадуди душоха боиси якбора аз рушду инкишоф мондани андомгон, ихтилоли силсилаи масуният ва фавти ҷонварони озмоишӣ мегардад. Барои таҳқиқи ғадуди душоха аз усулҳои рентгенологӣ, иммунологӣ ва ситологӣ истифода мекунанд. Ғадуди душоха гирифтори бемориҳои гуногун мешавад. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Ғадуди душоха|5|муаллиф= }} [[Гурӯҳ:Ғадудҳо]] c3u1uyvor2jrhrv5nont9cy86roxu7t 1493264 1493263 2026-11-09T06:32:48Z Сунатулло Сафарзода 108676 1493264 wikitext text/x-wiki '''Ғадуди душоха''', '''тимус''' — ғадуди дарунрезе, ки дар қисми болои миёндевори пеш ҷойгир буда, баҳри ташаккули [[масуният]] (иммунитет) муҳим аст. Ғадуди душоха аз ҳиссаҳои гуногунандозаи рост ва чап иборат мебошад. Баъзан дар байни ду ҳисса ҳиссаи изофӣ низ ба мушоҳида мерасад. Ғадуди душоха [[узви паренхимавӣ]] аст; аз ғилофак тавораҳо руста, паренхимаи ғадуди душохаро ба ҳиссачаҳо тақсим мекунанд. Ҳар як ҳиссачаи ғадуди душоха аз моддаҳои мағзӣ ва қишрӣ таркиб ёфтааст. Моддаи қишрӣ шабакаеро мемонад, ки аз ҳуҷайраҳои ситорашакли эпителӣ иборат буда, дар ҳалқаҳои он лимфотситҳо (тимотситҳо) мавҷуданд (ба лимфотситҳои хурди хун шабоҳат доранд). Зичии лимфотситҳо дар моддаи мағзӣ нисбат ба моддаи қишрии ғадуди душоха кам аст. Ғадуди душохаро шараёнҳои сершуморе, ки аз шараёни дохилии сина ва шараёни сипаршакли поин ибтидо мегиранд, бо хун таъмин мекунанд. Варидҳои ғадуди душоха ба варидҳои китфу сар ва вариди дохилии сина мепайванданд. Ғадуди душохаи кӯдакон дар моҳи дуюми ҳомилагии модар ташаккул меёбад. Он дар ҷанини семоҳа аз ҳиссачаҳо иборат буда, сохтори маводди қишрӣ ва мағзии рушдёфта дорад. Вазни ғадуди душохаи кӯдакони навзод аз 7,7 то 34 г аст. Аз 1 то 3-солагии кӯдак вазни ғадуди душоха афзуда, аз 3 то 20-солагӣ бетағйир мемонад. Вазни ғадуди душохаи одамони калон ва пирсолон 15 г аст. Вазифаи асосии ғадуди душоха танзими тафриқа (дифференсировка)-и лимфотситҳост. Дар ғадуди душоха ҳуҷайраҳои бунёдии хунофар ба Т-лимфотситҳо табдил меёбанд. Ғадуди душоха нафақат дар танзими масунияти ҳуҷайравӣ, балки дар танзими масунияти хилтӣ (ҳосил шудани подтанҳо) низ ширкат меварзад (дар он омили ҳуморавӣ-хилтӣ ташаккул меёбад). Дур сохтани ғадуди душоха боиси якбора аз рушду инкишоф мондани андомгон, ихтилоли силсилаи масуният ва фавти ҷонварони озмоишӣ мегардад. Барои таҳқиқи ғадуди душоха аз усулҳои рентгенологӣ, иммунологӣ ва ситологӣ истифода мекунанд. Ғадуди душоха гирифтори бемориҳои гуногун мешавад. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Ғадуди душоха|5|муаллиф= }} [[Гурӯҳ:Ғадудҳо]] jnrvy2bw5ecu8713cm4ax7c79z3bi6f Ғадудҳои арақ 0 334839 1493265 2026-11-09T06:37:55Z Сунатулло Сафарзода 108676 Саҳифаи нав: Ғадудҳои Арақ — ғадудҳои пӯст, ки барои ҳосил ва ҷудо кардани арақ муҳим мебошанд. Ғадудҳои арақ ҳарорати баданро танзим намуда, ба ҷисм бӯйи хос медиҳанд. Ғадудҳои арақ калон (апокринӣ) ва хурд (мерокринӣ) мешаванд. Ғадудҳои калон дар пӯсти зери каш (бағал), з... 1493265 wikitext text/x-wiki Ғадудҳои Арақ — ғадудҳои пӯст, ки барои ҳосил ва ҷудо кардани арақ муҳим мебошанд. Ғадудҳои арақ ҳарорати баданро танзим намуда, ба ҷисм бӯйи хос медиҳанд. Ғадудҳои арақ калон (апокринӣ) ва хурд (мерокринӣ) мешаванд. Ғадудҳои калон дар пӯсти зери каш (бағал), зери ноф, хоя, лабҳои калони фарҷ, мақъад ҷой гирифтаанд. Ғадудҳои хурд дар пӯсти тамоми бадан (ғайр аз лаб, сари олати таносул, ғалафа, клитор ва лабҳои хурди фарҷ) мавҷуданд. Миқдори умумии онҳо ба 2–5 млн адад мерасад. Ғадудҳои арақ хусусан дар кафи дасту по (дар 1 см2 400-то) ва пӯсти пешонӣ (дар 1 см2 наздики 300-то) бисёр мебошанд. Зичии ғадудҳои арақ дар кӯдакон бинобар хурд будани сатҳи пӯсти онҳо нисбат ба калонсолон хеле зиёд аст. Маҳсули ғадудҳои арақ барои дар сатҳи доимӣ нигоҳ доштани фишори осмосии хун ва моеи байни ҳуҷайраҳо муҳим мебошад. Чунин амали физиологӣ дар натиҷаи тавассути арақ хориҷ шудани обу намак сурат мегирад. Аҳаммияти арақ дар ихроҷи гармии барзиёди андомгон низ назаррас аст. Арақ ҳамчунин маҳсули таҷзияро, ки дар мавриди мубодилаи моддаҳо ҳосил мешавад, аз андомгон дур месозад. Ба ноҷӯриҳои ғадудҳои арақ нақси инкишоф, тағйироти дистрофӣ, илтиҳоб, омосҳои гуногун ва ғ. мансубанд. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Ғадудҳои арақ|5|муаллиф= }} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Ғадуд]] kzw3qy1a3xgxcsd4p8v8igayp0p8457 1493266 1493265 2026-11-09T06:39:01Z Сунатулло Сафарзода 108676 1493266 wikitext text/x-wiki [[Акс:HumanSkinSweat-Gland.jpg|thumb|280x280px|Вид и расположение потовой железы]] Ғадудҳои Арақ — ғадудҳои пӯст, ки барои ҳосил ва ҷудо кардани арақ муҳим мебошанд. Ғадудҳои арақ ҳарорати баданро танзим намуда, ба ҷисм бӯйи хос медиҳанд. Ғадудҳои арақ калон (апокринӣ) ва хурд (мерокринӣ) мешаванд. Ғадудҳои калон дар пӯсти зери каш (бағал), зери ноф, хоя, лабҳои калони фарҷ, мақъад ҷой гирифтаанд. Ғадудҳои хурд дар пӯсти тамоми бадан (ғайр аз лаб, сари олати таносул, ғалафа, клитор ва лабҳои хурди фарҷ) мавҷуданд. Миқдори умумии онҳо ба 2–5 млн адад мерасад. Ғадудҳои арақ хусусан дар кафи дасту по (дар 1 см2 400-то) ва пӯсти пешонӣ (дар 1 см2 наздики 300-то) бисёр мебошанд. Зичии ғадудҳои арақ дар кӯдакон бинобар хурд будани сатҳи пӯсти онҳо нисбат ба калонсолон хеле зиёд аст. Маҳсули ғадудҳои арақ барои дар сатҳи доимӣ нигоҳ доштани фишори осмосии хун ва моеи байни ҳуҷайраҳо муҳим мебошад. Чунин амали физиологӣ дар натиҷаи тавассути арақ хориҷ шудани обу намак сурат мегирад. Аҳаммияти арақ дар ихроҷи гармии барзиёди андомгон низ назаррас аст. Арақ ҳамчунин маҳсули таҷзияро, ки дар мавриди мубодилаи моддаҳо ҳосил мешавад, аз андомгон дур месозад. Ба ноҷӯриҳои ғадудҳои арақ нақси инкишоф, тағйироти дистрофӣ, илтиҳоб, омосҳои гуногун ва ғ. мансубанд. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Ғадудҳои арақ|5|муаллиф= }} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Ғадуд]] gut327y2hivboz2xecr70gcy05pyb1z 1493267 1493266 2026-11-09T06:40:16Z Сунатулло Сафарзода 108676 1493267 wikitext text/x-wiki [[Акс:HumanSkinSweat-Gland.jpg|thumb|280x280px|Навъ ва ҷойгиршавии ғадуди арақ]] Ғадудҳои Арақ — ғадудҳои пӯст, ки барои ҳосил ва ҷудо кардани арақ муҳим мебошанд. Ғадудҳои арақ ҳарорати баданро танзим намуда, ба ҷисм бӯйи хос медиҳанд. Ғадудҳои арақ калон (апокринӣ) ва хурд (мерокринӣ) мешаванд. Ғадудҳои калон дар пӯсти зери каш (бағал), зери ноф, хоя, лабҳои калони фарҷ, мақъад ҷой гирифтаанд. Ғадудҳои хурд дар пӯсти тамоми бадан (ғайр аз лаб, сари олати таносул, ғалафа, клитор ва лабҳои хурди фарҷ) мавҷуданд. Миқдори умумии онҳо ба 2–5 млн адад мерасад. Ғадудҳои арақ хусусан дар кафи дасту по (дар 1 см2 400-то) ва пӯсти пешонӣ (дар 1 см2 наздики 300-то) бисёр мебошанд. Зичии ғадудҳои арақ дар кӯдакон бинобар хурд будани сатҳи пӯсти онҳо нисбат ба калонсолон хеле зиёд аст. Маҳсули ғадудҳои арақ барои дар сатҳи доимӣ нигоҳ доштани фишори осмосии хун ва моеи байни ҳуҷайраҳо муҳим мебошад. Чунин амали физиологӣ дар натиҷаи тавассути арақ хориҷ шудани обу намак сурат мегирад. Аҳаммияти арақ дар ихроҷи гармии барзиёди андомгон низ назаррас аст. Арақ ҳамчунин маҳсули таҷзияро, ки дар мавриди мубодилаи моддаҳо ҳосил мешавад, аз андомгон дур месозад. Ба ноҷӯриҳои ғадудҳои арақ нақси инкишоф, тағйироти дистрофӣ, илтиҳоб, омосҳои гуногун ва ғ. мансубанд. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Ғадудҳои арақ|5|муаллиф= }} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Ғадуд]] 0nur8duv737dungc5a70q31brv7iitt 1493268 1493267 2026-11-09T06:43:24Z Сунатулло Сафарзода 108676 1493268 wikitext text/x-wiki [[Акс:HumanSkinSweat-Gland.jpg|thumb|280x280px|Навъ ва ҷойгиршавии ғадуди арақ]] '''Ғадудҳои Арақ''' — ғадудҳои пӯст, ки барои ҳосил ва ҷудо кардани арақ муҳим мебошанд. Ғадудҳои арақ ҳарорати баданро танзим намуда, ба ҷисм бӯйи хос медиҳанд. Ғадудҳои арақ калон ([[апокринӣ]]) ва хурд ([[мерокринӣ]]) мешаванд. Ғадудҳои калон дар пӯсти зери каш (бағал), зери ноф, хоя, лабҳои калони фарҷ, [[мақъад]] ҷой гирифтаанд. Ғадудҳои хурд дар пӯсти тамоми бадан (ғайр аз лаб, сари [[олати таносул]], ғалафа, [[клитор]] ва лабҳои хурди фарҷ) мавҷуданд. Миқдори умумии онҳо ба 2–5 млн адад мерасад. Ғадудҳои арақ хусусан дар кафи дасту по (дар 1 см2 400-то) ва пӯсти пешонӣ (дар 1 см2 наздики 300-то) бисёр мебошанд. Зичии ғадудҳои арақ дар кӯдакон бинобар хурд будани сатҳи пӯсти онҳо нисбат ба калонсолон хеле зиёд аст. Маҳсули ғадудҳои арақ барои дар сатҳи доимӣ нигоҳ доштани фишори осмосии хун ва моеи байни ҳуҷайраҳо муҳим мебошад. Чунин амали физиологӣ дар натиҷаи тавассути арақ хориҷ шудани обу намак сурат мегирад. Аҳаммияти арақ дар ихроҷи гармии барзиёди андомгон низ назаррас аст. [[Арақ кардан|Арақ]] ҳамчунин маҳсули таҷзияро, ки дар мавриди мубодилаи моддаҳо ҳосил мешавад, аз андомгон дур месозад. Ба ноҷӯриҳои ғадудҳои арақ нақси инкишоф, тағйироти дистрофӣ, илтиҳоб, омосҳои гуногун ва ғ. мансубанд. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Ғадудҳои арақ|5|муаллиф= }} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Ғадуд]] i978f1r99m7ml4492bgu0zmnejg7l8b Ғадудҳои берунрез 0 334840 1493269 2026-11-09T06:46:27Z Сунатулло Сафарзода 108676 Саҳифаи нав: Ғадудҳои Берунрез, ғадудҳои экзокринӣ — ғадудҳое, ки маҳсули онҳо ба сатҳи пӯст ё ҷавфи бадан хориҷ карда мешавад. Ба ғадудҳои берунрез ғадудҳои арақ, ғадудҳои чарб, ғадуди зери меъда, ғадудҳои оби даҳон, ғадудҳои рӯдаҳо ва ғ. мансубанд. Ғадудҳои берунрез воб... 1493269 wikitext text/x-wiki Ғадудҳои Берунрез, ғадудҳои экзокринӣ — ғадудҳое, ки маҳсули онҳо ба сатҳи пӯст ё ҷавфи бадан хориҷ карда мешавад. Ба ғадудҳои берунрез ғадудҳои арақ, ғадудҳои чарб, ғадуди зери меъда, ғадудҳои оби даҳон, ғадудҳои рӯдаҳо ва ғ. мансубанд. Ғадудҳои берунрез вобаста ба сохти қисми ибтидоӣ (усоравӣ) найчамонанд, хӯшашакл (ба хӯшаи ангур ё нок монанд мебошанд), найчамонанду хӯшашакл ва найчамонанду ҳубобчавӣ (алвеолавӣ) мешаванд. Аз рӯи адади маҷро ғадудҳои берунрези сода ва мураккабро фарқ мекунанд. Ғадудҳои берунрези сода як маҷро доранд. Дар ғадудҳои берунрези мураккаб маҷрои асосӣ (умумӣ) ба шохаҳо ҷудо шуда, ҳар яки онҳо дорои чанд қисми тарашшуҳӣ мебошанд. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Ғадудҳои берунрез|5|муаллиф= }} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Ғадудҳо]] 06oyq22mtz56t350veypvp2m380j5zf 1493270 1493269 2026-11-09T06:49:16Z Сунатулло Сафарзода 108676 1493270 wikitext text/x-wiki '''Ғадудҳои Берунрез''', '''ғадудҳои экзокринӣ''' — ғадудҳое, ки маҳсули онҳо ба сатҳи пӯст ё ҷавфи бадан хориҷ карда мешавад. Ба ғадудҳои берунрез [[ғадудҳои арақ]], [[ғадудҳои чарб]], [[ғадуди зери меъда]], [[ғадудҳои оби даҳон]], [[ғадудҳои рӯдаҳо]] ва ғ. мансубанд. Ғадудҳои берунрез вобаста ба сохти қисми ибтидоӣ (усоравӣ) найчамонанд, хӯшашакл (ба хӯшаи ангур ё нок монанд мебошанд), найчамонанду хӯшашакл ва найчамонанду ҳубобчавӣ (алвеолавӣ) мешаванд. Аз рӯи адади маҷро ғадудҳои берунрези сода ва мураккабро фарқ мекунанд. Ғадудҳои берунрези сода як маҷро доранд. Дар ғадудҳои берунрези мураккаб маҷрои асосӣ (умумӣ) ба шохаҳо ҷудо шуда, ҳар яки онҳо дорои чанд қисми тарашшуҳӣ мебошанд. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Ғадудҳои берунрез|5|муаллиф= }} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Ғадудҳо]] l6j6u932dm0zbiy0wvl9r1h9k0m1xh9 Ғадудҳои оби даҳон 0 334841 1493271 2026-11-09T06:54:31Z Сунатулло Сафарзода 108676 Саҳифаи нав: '''Ғадудҳои Оби Даҳон'''— ғадудҳои берунрезе, ки луоби махсус – ''оби даҳон'' ҷудо мекунанд. Ғадудҳои оби даҳон калон (ғадудҳои буногӯш, зери ҷоғ, зери забон) ва хурд (ғадудҳои рухсора, лаб, забон, коми нарм ва сахт, дандони калони курсӣ) мешаванд. Вобаста ба тарашш... 1493271 wikitext text/x-wiki '''Ғадудҳои Оби Даҳон'''— ғадудҳои берунрезе, ки луоби махсус – ''оби даҳон'' ҷудо мекунанд. Ғадудҳои оби даҳон калон (ғадудҳои буногӯш, зери ҷоғ, зери забон) ва хурд (ғадудҳои рухсора, лаб, забон, коми нарм ва сахт, дандони калони курсӣ) мешаванд. Вобаста ба тарашшуҳ ғадудҳои оби даҳони луобӣ, сафедавӣ ва омехтаро фарқ мекунанд. Ғадудҳои буногӯш ба ғадудҳои сафедавӣ, ғадудҳои зери ҷоғ ва зери забон – ба ғадудҳои омехта (сафедаю луобӣ) мансуб мебошанд. {| class="wikitable" | rowspan="2" valign="top" | Синну сол | colspan="3" valign="top" |Вазни миёнаи ғадудҳои калони оби даҳон, г |- | valign="top" |ғадудҳои буногӯш | valign="top" |ғадудҳои зери ҷоғ | valign="top" |ғадудҳои зери забон |- | valign="top" |Кӯдакони навзод | valign="top" |0,9–2,4 | valign="top" |0,84 | valign="top" |0,42 |- | valign="top" |Кӯдакони 3-моҳа | valign="top" |1,4–4,8 | valign="top" |1,54 | valign="top" |0,84 |- | valign="top" |Кӯдакони 6-моҳа | valign="top" |4,5 (3,1–5,8) | valign="top" |2,12 | valign="top" |1,05 |- | valign="top" |Кӯдакони 2-сола | valign="top" |8,6 (8,2–9,6) | valign="top" |4,89 | valign="top" |2,50 |- | valign="top" |Мардҳо | valign="top" |36,6 (26–96) | valign="top" |13,23 | valign="top" |5,05 |- | valign="top" |Занҳо | valign="top" |28,8 (22–48) | valign="top" |9,70 | valign="top" |4,68 |} Тарашшуҳи ғадудҳои оби даҳон барои ҳазми хӯрок муҳим аст. Ғадудҳои хурд, луобӣ ва омехтаи оби даҳон дар қабати зерлуобии лабҳо, рухсора, ком ва забон ҷой гирифтаанд. Қисми бештари ғадуди буногӯш дар умқи паси ҷоғ қарор дошта, қисми пеши он дар мушаки жовиш (хоидан) хобидааст. Аз қабати ғадуди буногӯш асаби рӯй бо шохаҳояш, ҳамчунин шараёни хоб, варидҳои калон убур мекунанд. Даҳонаи маҷрои ғадуд дар луобпардаи рухсора дар сатҳи дандонҳои курсии калони якум ва дуюми ҷоғи боло ҷойгир аст. Ғадудҳои буногӯшро шохаҳои шараёни хоби берунӣ бо хун таъмин мекунанд. Ғадуди манаҳ дар секунҷаи зери ҷоғ қарор дорад. Маҷрои он дар қисми пеш дар пистонаки зери забон боз мешавад. Онро шохаҳои шараёни рӯй бо хун таъмин мекунанд. Ғадуди зери забон дар фазои зеризабонӣ дар мушакҳои ҷоғу зери забон дар шафати даҳонаи маҷрои ғадуди зери ҷоғ ҷойгир аст. Маҷрои асосии он дар пистонак, маҷроҳои хурди он дар чини зери забон боз мешаванд. Онро шохаҳои шараёни забон бо хун таъмин мекунад. Дар кӯдакон оби даҳон ҳамон лаҳза баъди таваллуд ҷудо мешавад. Кӯдаки навзод дар тӯли як соат 0,6–6 мл, ҳангоми сина макидан то 24 мл оби даҳон хориҷ мекунад. Аз 3–6-моҳагӣ сар карда ихроҷи оби даҳон ва вазни ғадудҳои он зиёд мешаванд. Бемориҳои нисбатан маъмули ғадудҳои оби даҳон сиаладенит, сиалолитиаз ва паротит мебошанд. Дар ғадудҳои оби даҳон ҳамчунин киста ва омосҳои гуногуни бадфарҷому некфарҷом пайдо мешавад. '''== Эзоҳ ==''' '''<nowiki>{{эзоҳ}}</nowiki>''' '''== Адабиёт ==''' '''* <nowiki>{{ЭМТ|Ғадудҳои оби даҳон|5|муаллиф= }}</nowiki>''' {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Ғадудҳо]] ogwtr5nu3vo7fbow2kj8z2ugwmi8crn 1493272 1493271 2026-11-09T06:55:14Z Сунатулло Сафарзода 108676 1493272 wikitext text/x-wiki '''Ғадудҳои Оби Даҳон'''— ғадудҳои берунрезе, ки луоби махсус – ''оби даҳон'' ҷудо мекунанд. Ғадудҳои оби даҳон калон (ғадудҳои буногӯш, зери ҷоғ, зери забон) ва хурд (ғадудҳои рухсора, лаб, забон, коми нарм ва сахт, дандони калони курсӣ) мешаванд. Вобаста ба тарашшуҳ ғадудҳои оби даҳони луобӣ, сафедавӣ ва омехтаро фарқ мекунанд. Ғадудҳои буногӯш ба ғадудҳои сафедавӣ, ғадудҳои зери ҷоғ ва зери забон – ба ғадудҳои омехта (сафедаю луобӣ) мансуб мебошанд. {| class="wikitable" | rowspan="2" valign="top" | Синну сол | colspan="3" valign="top" |Вазни миёнаи ғадудҳои калони оби даҳон, г |- | valign="top" |ғадудҳои буногӯш | valign="top" |ғадудҳои зери ҷоғ | valign="top" |ғадудҳои зери забон |- | valign="top" |Кӯдакони навзод | valign="top" |0,9–2,4 | valign="top" |0,84 | valign="top" |0,42 |- | valign="top" |Кӯдакони 3-моҳа | valign="top" |1,4–4,8 | valign="top" |1,54 | valign="top" |0,84 |- | valign="top" |Кӯдакони 6-моҳа | valign="top" |4,5 (3,1–5,8) | valign="top" |2,12 | valign="top" |1,05 |- | valign="top" |Кӯдакони 2-сола | valign="top" |8,6 (8,2–9,6) | valign="top" |4,89 | valign="top" |2,50 |- | valign="top" |Мардҳо | valign="top" |36,6 (26–96) | valign="top" |13,23 | valign="top" |5,05 |- | valign="top" |Занҳо | valign="top" |28,8 (22–48) | valign="top" |9,70 | valign="top" |4,68 |} Тарашшуҳи ғадудҳои оби даҳон барои ҳазми хӯрок муҳим аст. Ғадудҳои хурд, луобӣ ва омехтаи оби даҳон дар қабати зерлуобии лабҳо, рухсора, ком ва забон ҷой гирифтаанд. Қисми бештари ғадуди буногӯш дар умқи паси ҷоғ қарор дошта, қисми пеши он дар мушаки жовиш (хоидан) хобидааст. Аз қабати ғадуди буногӯш асаби рӯй бо шохаҳояш, ҳамчунин шараёни хоб, варидҳои калон убур мекунанд. Даҳонаи маҷрои ғадуд дар луобпардаи рухсора дар сатҳи дандонҳои курсии калони якум ва дуюми ҷоғи боло ҷойгир аст. Ғадудҳои буногӯшро шохаҳои шараёни хоби берунӣ бо хун таъмин мекунанд. Ғадуди манаҳ дар секунҷаи зери ҷоғ қарор дорад. Маҷрои он дар қисми пеш дар пистонаки зери забон боз мешавад. Онро шохаҳои шараёни рӯй бо хун таъмин мекунанд. Ғадуди зери забон дар фазои зеризабонӣ дар мушакҳои ҷоғу зери забон дар шафати даҳонаи маҷрои ғадуди зери ҷоғ ҷойгир аст. Маҷрои асосии он дар пистонак, маҷроҳои хурди он дар чини зери забон боз мешаванд. Онро шохаҳои шараёни забон бо хун таъмин мекунад. Дар кӯдакон оби даҳон ҳамон лаҳза баъди таваллуд ҷудо мешавад. Кӯдаки навзод дар тӯли як соат 0,6–6 мл, ҳангоми сина макидан то 24 мл оби даҳон хориҷ мекунад. Аз 3–6-моҳагӣ сар карда ихроҷи оби даҳон ва вазни ғадудҳои он зиёд мешаванд. Бемориҳои нисбатан маъмули ғадудҳои оби даҳон сиаладенит, сиалолитиаз ва паротит мебошанд. Дар ғадудҳои оби даҳон ҳамчунин киста ва омосҳои гуногуни бадфарҷому некфарҷом пайдо мешавад. == Эзоҳ == <nowiki>{{эзоҳ}}</nowiki> == Адабиёт == * <nowiki>{{ЭМТ|Ғадудҳои оби даҳон|5|муаллиф= }}</nowiki> {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Ғадудҳо]] ronl45ltbgb5ieq7a2i14p3x316895h 1493273 1493272 2026-11-09T06:57:12Z Сунатулло Сафарзода 108676 1493273 wikitext text/x-wiki [[Акс:Illu quiz hn 02.jpg|thumb|''Слюнные железы'': <br />1. [[Околоушная слюнная железа человека|Околоушная железа]] <br />2. [[Подчелюстная слюнная железа человека|Подчелюстная железа]] <br />3. [[Подъязычная слюнная железа человека|Подъязычная железа]]]] '''Ғадудҳои Оби Даҳон'''— ғадудҳои берунрезе, ки луоби махсус – ''оби даҳон'' ҷудо мекунанд. Ғадудҳои оби даҳон калон (ғадудҳои буногӯш, зери ҷоғ, зери забон) ва хурд (ғадудҳои рухсора, лаб, забон, коми нарм ва сахт, дандони калони курсӣ) мешаванд. Вобаста ба тарашшуҳ ғадудҳои оби даҳони луобӣ, сафедавӣ ва омехтаро фарқ мекунанд. Ғадудҳои буногӯш ба ғадудҳои сафедавӣ, ғадудҳои зери ҷоғ ва зери забон – ба ғадудҳои омехта (сафедаю луобӣ) мансуб мебошанд. {| class="wikitable" | rowspan="2" valign="top" | Синну сол | colspan="3" valign="top" |Вазни миёнаи ғадудҳои калони оби даҳон, г |- | valign="top" |ғадудҳои буногӯш | valign="top" |ғадудҳои зери ҷоғ | valign="top" |ғадудҳои зери забон |- | valign="top" |Кӯдакони навзод | valign="top" |0,9–2,4 | valign="top" |0,84 | valign="top" |0,42 |- | valign="top" |Кӯдакони 3-моҳа | valign="top" |1,4–4,8 | valign="top" |1,54 | valign="top" |0,84 |- | valign="top" |Кӯдакони 6-моҳа | valign="top" |4,5 (3,1–5,8) | valign="top" |2,12 | valign="top" |1,05 |- | valign="top" |Кӯдакони 2-сола | valign="top" |8,6 (8,2–9,6) | valign="top" |4,89 | valign="top" |2,50 |- | valign="top" |Мардҳо | valign="top" |36,6 (26–96) | valign="top" |13,23 | valign="top" |5,05 |- | valign="top" |Занҳо | valign="top" |28,8 (22–48) | valign="top" |9,70 | valign="top" |4,68 |} Тарашшуҳи ғадудҳои оби даҳон барои ҳазми хӯрок муҳим аст. Ғадудҳои хурд, луобӣ ва омехтаи оби даҳон дар қабати зерлуобии лабҳо, рухсора, ком ва забон ҷой гирифтаанд. Қисми бештари ғадуди буногӯш дар умқи паси ҷоғ қарор дошта, қисми пеши он дар мушаки жовиш (хоидан) хобидааст. Аз қабати ғадуди буногӯш асаби рӯй бо шохаҳояш, ҳамчунин шараёни хоб, варидҳои калон убур мекунанд. Даҳонаи маҷрои ғадуд дар луобпардаи рухсора дар сатҳи дандонҳои курсии калони якум ва дуюми ҷоғи боло ҷойгир аст. Ғадудҳои буногӯшро шохаҳои шараёни хоби берунӣ бо хун таъмин мекунанд. Ғадуди манаҳ дар секунҷаи зери ҷоғ қарор дорад. Маҷрои он дар қисми пеш дар пистонаки зери забон боз мешавад. Онро шохаҳои шараёни рӯй бо хун таъмин мекунанд. Ғадуди зери забон дар фазои зеризабонӣ дар мушакҳои ҷоғу зери забон дар шафати даҳонаи маҷрои ғадуди зери ҷоғ ҷойгир аст. Маҷрои асосии он дар пистонак, маҷроҳои хурди он дар чини зери забон боз мешаванд. Онро шохаҳои шараёни забон бо хун таъмин мекунад. Дар кӯдакон оби даҳон ҳамон лаҳза баъди таваллуд ҷудо мешавад. Кӯдаки навзод дар тӯли як соат 0,6–6 мл, ҳангоми сина макидан то 24 мл оби даҳон хориҷ мекунад. Аз 3–6-моҳагӣ сар карда ихроҷи оби даҳон ва вазни ғадудҳои он зиёд мешаванд. Бемориҳои нисбатан маъмули ғадудҳои оби даҳон сиаладенит, сиалолитиаз ва паротит мебошанд. Дар ғадудҳои оби даҳон ҳамчунин киста ва омосҳои гуногуни бадфарҷому некфарҷом пайдо мешавад. == Эзоҳ == <nowiki>{{эзоҳ}}</nowiki> == Адабиёт == * <nowiki>{{ЭМТ|Ғадудҳои оби даҳон|5|муаллиф= }}</nowiki> {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Ғадудҳо]] o9aimi6jlb3fy1nmbsajn2v279bc7fv 1493274 1493273 2026-11-09T06:58:11Z Сунатулло Сафарзода 108676 1493274 wikitext text/x-wiki [[Акс:Illu quiz hn 02.jpg|thumb|Ғдудҳои оби даҳон:1. Ғдуди наздигӯшӣ2. Ғдуди зериҷоғӣ3. Ғдуди зеризабонӣ]] '''Ғадудҳои Оби Даҳон'''— ғадудҳои берунрезе, ки луоби махсус – ''оби даҳон'' ҷудо мекунанд. Ғадудҳои оби даҳон калон (ғадудҳои буногӯш, зери ҷоғ, зери забон) ва хурд (ғадудҳои рухсора, лаб, забон, коми нарм ва сахт, дандони калони курсӣ) мешаванд. Вобаста ба тарашшуҳ ғадудҳои оби даҳони луобӣ, сафедавӣ ва омехтаро фарқ мекунанд. Ғадудҳои буногӯш ба ғадудҳои сафедавӣ, ғадудҳои зери ҷоғ ва зери забон – ба ғадудҳои омехта (сафедаю луобӣ) мансуб мебошанд. {| class="wikitable" | rowspan="2" valign="top" | Синну сол | colspan="3" valign="top" |Вазни миёнаи ғадудҳои калони оби даҳон, г |- | valign="top" |ғадудҳои буногӯш | valign="top" |ғадудҳои зери ҷоғ | valign="top" |ғадудҳои зери забон |- | valign="top" |Кӯдакони навзод | valign="top" |0,9–2,4 | valign="top" |0,84 | valign="top" |0,42 |- | valign="top" |Кӯдакони 3-моҳа | valign="top" |1,4–4,8 | valign="top" |1,54 | valign="top" |0,84 |- | valign="top" |Кӯдакони 6-моҳа | valign="top" |4,5 (3,1–5,8) | valign="top" |2,12 | valign="top" |1,05 |- | valign="top" |Кӯдакони 2-сола | valign="top" |8,6 (8,2–9,6) | valign="top" |4,89 | valign="top" |2,50 |- | valign="top" |Мардҳо | valign="top" |36,6 (26–96) | valign="top" |13,23 | valign="top" |5,05 |- | valign="top" |Занҳо | valign="top" |28,8 (22–48) | valign="top" |9,70 | valign="top" |4,68 |} Тарашшуҳи ғадудҳои оби даҳон барои ҳазми хӯрок муҳим аст. Ғадудҳои хурд, луобӣ ва омехтаи оби даҳон дар қабати зерлуобии лабҳо, рухсора, ком ва забон ҷой гирифтаанд. Қисми бештари ғадуди буногӯш дар умқи паси ҷоғ қарор дошта, қисми пеши он дар мушаки жовиш (хоидан) хобидааст. Аз қабати ғадуди буногӯш асаби рӯй бо шохаҳояш, ҳамчунин шараёни хоб, варидҳои калон убур мекунанд. Даҳонаи маҷрои ғадуд дар луобпардаи рухсора дар сатҳи дандонҳои курсии калони якум ва дуюми ҷоғи боло ҷойгир аст. Ғадудҳои буногӯшро шохаҳои шараёни хоби берунӣ бо хун таъмин мекунанд. Ғадуди манаҳ дар секунҷаи зери ҷоғ қарор дорад. Маҷрои он дар қисми пеш дар пистонаки зери забон боз мешавад. Онро шохаҳои шараёни рӯй бо хун таъмин мекунанд. Ғадуди зери забон дар фазои зеризабонӣ дар мушакҳои ҷоғу зери забон дар шафати даҳонаи маҷрои ғадуди зери ҷоғ ҷойгир аст. Маҷрои асосии он дар пистонак, маҷроҳои хурди он дар чини зери забон боз мешаванд. Онро шохаҳои шараёни забон бо хун таъмин мекунад. Дар кӯдакон оби даҳон ҳамон лаҳза баъди таваллуд ҷудо мешавад. Кӯдаки навзод дар тӯли як соат 0,6–6 мл, ҳангоми сина макидан то 24 мл оби даҳон хориҷ мекунад. Аз 3–6-моҳагӣ сар карда ихроҷи оби даҳон ва вазни ғадудҳои он зиёд мешаванд. Бемориҳои нисбатан маъмули ғадудҳои оби даҳон сиаладенит, сиалолитиаз ва паротит мебошанд. Дар ғадудҳои оби даҳон ҳамчунин киста ва омосҳои гуногуни бадфарҷому некфарҷом пайдо мешавад. == Эзоҳ == <nowiki>{{эзоҳ}}</nowiki> == Адабиёт == * <nowiki>{{ЭМТ|Ғадудҳои оби даҳон|5|муаллиф= }}</nowiki> {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Ғадудҳо]] 30opjquqjqdfk3gm6j2vmxqedxsn8ah 1493275 1493274 2026-11-09T06:59:15Z Сунатулло Сафарзода 108676 1493275 wikitext text/x-wiki [[Акс:Illu quiz hn 02.jpg|thumb|Ғдудҳои оби даҳон:1. Ғдуди наздигӯшӣ2. Ғдуди зериҷоғӣ3. Ғдуди зеризабонӣ]] '''Ғадудҳои Оби Даҳон'''— ғадудҳои берунрезе, ки луоби махсус – ''оби даҳон'' ҷудо мекунанд. Ғадудҳои оби даҳон калон (ғадудҳои буногӯш, зери ҷоғ, зери забон) ва хурд (ғадудҳои рухсора, лаб, забон, коми нарм ва сахт, дандони калони курсӣ) мешаванд. Вобаста ба тарашшуҳ ғадудҳои оби даҳони луобӣ, сафедавӣ ва омехтаро фарқ мекунанд. [[Ғадудҳои буногӯш]] ба ғадудҳои сафедавӣ, ғадудҳои зери ҷоғ ва зери забон – ба [[ғадудҳои омехта]] (сафедаю луобӣ) мансуб мебошанд. {| class="wikitable" | rowspan="2" valign="top" | Синну сол | colspan="3" valign="top" |Вазни миёнаи ғадудҳои калони оби даҳон, г |- | valign="top" |ғадудҳои буногӯш | valign="top" |ғадудҳои зери ҷоғ | valign="top" |ғадудҳои зери забон |- | valign="top" |Кӯдакони навзод | valign="top" |0,9–2,4 | valign="top" |0,84 | valign="top" |0,42 |- | valign="top" |Кӯдакони 3-моҳа | valign="top" |1,4–4,8 | valign="top" |1,54 | valign="top" |0,84 |- | valign="top" |Кӯдакони 6-моҳа | valign="top" |4,5 (3,1–5,8) | valign="top" |2,12 | valign="top" |1,05 |- | valign="top" |Кӯдакони 2-сола | valign="top" |8,6 (8,2–9,6) | valign="top" |4,89 | valign="top" |2,50 |- | valign="top" |Мардҳо | valign="top" |36,6 (26–96) | valign="top" |13,23 | valign="top" |5,05 |- | valign="top" |Занҳо | valign="top" |28,8 (22–48) | valign="top" |9,70 | valign="top" |4,68 |} Тарашшуҳи ғадудҳои оби даҳон барои ҳазми хӯрок муҳим аст. Ғадудҳои хурд, луобӣ ва омехтаи оби даҳон дар қабати зерлуобии лабҳо, рухсора, ком ва забон ҷой гирифтаанд. Қисми бештари ғадуди буногӯш дар умқи паси ҷоғ қарор дошта, қисми пеши он дар мушаки жовиш (хоидан) хобидааст. Аз қабати ғадуди буногӯш асаби рӯй бо шохаҳояш, ҳамчунин шараёни хоб, варидҳои калон убур мекунанд. Даҳонаи маҷрои ғадуд дар луобпардаи рухсора дар сатҳи дандонҳои курсии калони якум ва дуюми ҷоғи боло ҷойгир аст. Ғадудҳои буногӯшро шохаҳои шараёни хоби берунӣ бо хун таъмин мекунанд. Ғадуди манаҳ дар секунҷаи зери ҷоғ қарор дорад. Маҷрои он дар қисми пеш дар пистонаки зери забон боз мешавад. Онро шохаҳои шараёни рӯй бо хун таъмин мекунанд. Ғадуди зери забон дар фазои зеризабонӣ дар мушакҳои ҷоғу зери забон дар шафати даҳонаи маҷрои ғадуди зери ҷоғ ҷойгир аст. Маҷрои асосии он дар пистонак, маҷроҳои хурди он дар чини зери забон боз мешаванд. Онро шохаҳои шараёни забон бо хун таъмин мекунад. Дар кӯдакон оби даҳон ҳамон лаҳза баъди таваллуд ҷудо мешавад. Кӯдаки навзод дар тӯли як соат 0,6–6 мл, ҳангоми сина макидан то 24 мл оби даҳон хориҷ мекунад. Аз 3–6-моҳагӣ сар карда ихроҷи оби даҳон ва вазни ғадудҳои он зиёд мешаванд. Бемориҳои нисбатан маъмули ғадудҳои оби даҳон сиаладенит, сиалолитиаз ва паротит мебошанд. Дар ғадудҳои оби даҳон ҳамчунин киста ва омосҳои гуногуни бадфарҷому некфарҷом пайдо мешавад. == Эзоҳ == <nowiki>{{эзоҳ}}</nowiki> == Адабиёт == * <nowiki>{{ЭМТ|Ғадудҳои оби даҳон|5|муаллиф= }}</nowiki> {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Ғадудҳо]] cqfn7ulg4grwnyvl10q0x27vf1zt9yl Иолдияҳо 0 334842 1493283 2026-11-09T10:00:19Z Rabboni Hakimzoda 123692 Саҳифаи нав: '''Иолдияҳо''' (Yoldia), ҷинси нармбаданҳои дупалла аз оилаи нукуланидҳо (Nuculanidae). Гӯшмоҳиашон (дарозиаш 6 см) борики байзашакл, суфта, рангашон зайтунӣ, ҷигарӣ; қулфаки гӯшмоҳиашон аз дандонаҳои сершумор иборат аст. Дар табиат беш аз 20 намуди иолдияҳо вомехӯрад. Да... 1493283 wikitext text/x-wiki '''Иолдияҳо''' (Yoldia), ҷинси нармбаданҳои дупалла аз оилаи нукуланидҳо (Nuculanidae). Гӯшмоҳиашон (дарозиаш 6 см) борики байзашакл, суфта, рангашон зайтунӣ, ҷигарӣ; қулфаки гӯшмоҳиашон аз дандонаҳои сершумор иборат аст. Дар табиат беш аз 20 намуди иолдияҳо вомехӯрад. Дар замини нарми тунукобаҳои баҳрҳои Нимкураи шимолӣ ва умқи Уқёнуси олам зиндагӣ мекунанд. Ғизои иолдияҳо детритҳо мебошанд. Худ ғизои моҳиҳоанд. Баҳри Иолдия аз Yoldia arctica (ҳоло Portlandia arctica) ном нармбадан гирифта шудааст. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Иолдияҳо|8|муаллиф= }} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:зоология]] rxpjz7mst7qvl1dnbcy3kfb5e4wu080 1493284 1493283 2026-11-09T10:10:26Z Rabboni Hakimzoda 123692 1493284 wikitext text/x-wiki '''Иолдияҳо''' (Yoldia) — ҷинси нармбаданҳои дупалла аз оилаи нукуланидҳо (Nuculanidae). Гӯшмоҳиашон (дарозиаш 6 см) борики байзашакл, суфта, рангашон зайтунӣ, ҷигарӣ; қулфаки гӯшмоҳиашон аз дандонаҳои сершумор иборат аст. Дар табиат беш аз 20 намуди иолдияҳо вомехӯрад. Дар замини нарми тунукобаҳои баҳрҳои Нимкураи шимолӣ ва умқи Уқёнуси олам зиндагӣ мекунанд. Ғизои иолдияҳо детритҳо мебошанд. Худ ғизои моҳиҳоанд. Баҳри Иолдия аз Yoldia arctica (ҳоло Portlandia arctica) ном нармбадан гирифта шудааст. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Иолдияҳо|8|муаллиф= }} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:зоология]] esqj6tpehvi02pm97e500gvcg16crbk Asus 0 334843 1493285 2026-11-09T10:13:44Z Умар Ганиев 164088 Саҳифаи нав: {{Ширкат}} '''ASUSTeK Computer Inc'''. ({{lang-zh|華碩電腦股份有限公司 }} Huáshuò Diànnǎo Gǔfèn Yǒuxiàn Gōngsī—Ширкати саҳомии компютерии— ASUS.Номи тамғаи тиҷоратии ASUS аз калимаи Pegasus («Пегас») гирифта шудааст. == Таърих == Таърихи таъсиси ширкати ASUS Ширкат моҳи апрели соли 1989 аз ҷониби чор муҳ... 1493285 wikitext text/x-wiki {{Ширкат}} '''ASUSTeK Computer Inc'''. ({{lang-zh|華碩電腦股份有限公司 }} Huáshuò Diànnǎo Gǔfèn Yǒuxiàn Gōngsī—Ширкати саҳомии компютерии— ASUS.Номи тамғаи тиҷоратии ASUS аз калимаи Pegasus («Пегас») гирифта шудааст. == Таърих == Таърихи таъсиси ширкати ASUS Ширкат моҳи апрели соли 1989 аз ҷониби чор муҳандис, ки қаблан дар ширкати Acer кор мекарданд, таъсис дода шудааст. Соли оянда бо ширкати Intel шартнома баста шуд, ки мувофиқи он ASUS бояд барои протсессори нави i486 платаҳои асосӣ таҳия мекард.Соли 1993 барои протсессори Pentium платаи асосӣ таҳия карда шуд. Ба шарофати ҳамкорӣ бо Intel, соли 1995 ширкати ASUSTeK Computer ба бузургтарин истеҳсолкунандаи платаҳои асосӣ дар ҷаҳон табдил ёфт. Соли 1996 ширкат саҳмияҳои худро дар Биржаи фондии Тайван ба фурӯш баровард.Соли 1997 ширкат аввалин ноутбуки худро бо номи Asus P6300 истеҳсол кард. Соли 1998 аввалин диски оптикии CD-ROM бо суръати 34x ба бозор бароварда шуд. Соли 1999 ҳамкорӣ бо ширкати Nvidia дар самти таҳия ва истеҳсоли кортҳои графикӣ оғоз гардид. Соли 2002 ширкати фаръии ASRock таъсис дода шуд, ки ба истеҳсоли шартномавии платаҳои асосӣ ва кортҳои графикӣ машғул буд. Тирамоҳи соли 2003 ASUSTeK истеҳсоли телефонҳои мобилии J100-ро оғоз кард.Моҳи декабри соли 2005 ширкат бо модели телевизори LCD-и TLW32001 ба бозори телевизорҳо ворид шуд. Ин модел танҳо дар бозори Тайван дастрас буд.Соли 2006 зербренди махсус барои бозигарони компютерӣ бо номи Republic of Gamers (ROG) таъсис дода шуд. Дар доираи ин бренд компютерҳои рӯимизӣ, кортҳои графикӣ ва ноутбукҳои пуриқтидор истеҳсол карда мешаванд.Соли 2007 силсилаи нетбукҳои Eee PC ба бозор бароварда шуд.Моҳи январи соли 2008 истеҳсоли шартномавӣ ба ду ширкати мустақил ҷудо карда шуд: Pegatron, ки ба истеҳсоли платаҳои компютерӣ машғул буд ва Unihan, ки маҳсулоти дигарро истеҳсол мекард.Моҳи феврали соли 2009 байни ширкатҳои Garmin ва ASUSTeK иттифоқи тиҷоратӣ таъсис дода шуд. Ҳадафи он таҳия ва истеҳсоли муштараки телефонҳои мобилӣ буд, ки ба хизматрасониҳои вобаста ба муайян кардани ҷойгиршавӣ (LBS) нигаронида шуда буданд. Соли 2011 истеҳсоли ноутбукҳои силсилаи Zenbook оғоз гардид. Яке аз хусусиятҳои ин ноутбукҳо доштани экрани сенсорӣ буд.Соли 2012 планшети Nexus 7, ки дар ҳамкорӣ бо ширкати Google таҳия шуда буд, муаррифӣ гардид.Соли 2014 истеҳсоли смартфонҳои силсилаи ZenFone оғоз ёфт. 13 майи соли 2021 ширкат ду смартфони нави барҷастаи худро муаррифӣ кард: модели асосии Zenfone 8 ва Zenfone 8 Flip, ки дорои камераи гардонанда буд.Моҳи июли соли 2023 ширкат истеҳсоли кортҳои графикии GeForce RTX 4070-ро оғоз кард, ки бе пайвасткунакҳо ва кабелҳои берунии таъминоти барқӣ сохта шудаанд. == Соҳибон ва роҳбарияти ширкат== * Раиси Шӯрои директорони ширкати ASUSTeK Computer аз соли 1993 — Ҷонни Ши Чунтан (Jonney Shih, 施崇棠) мебошад. Ба ӯ 4,05% саҳмияҳои ширкат тааллуқ доранд. * Директори генералии ширкати ASUSTeK Computer аз соли 2008 то соли 2018 — Ҷерри Шен (Jerry Shen) буд. * Аз соли 2019 ширкати ASUSTeK Computer ду директори генералӣ дорад — Си Хсу (Sy Hsu) ва Самсон Ху (Samson Hu). == Фаъолият == [[Акс:ASUS US Headquarters.jpg|thumb|Идораи марказии филиали ASUS дар ИМА. ]] Даромади ширкати ASUS дар соли 2022 ба 537,2 миллиард доллари нави Тайван (17,2 миллиард доллари ИМА) баробар буд. Тақсимоти даромад аз рӯи минтақаҳо чунин буд: минтақаи Осиё ва Уқёнуси Ором — 46%, Амрико — 25%, Аврупо — 21%, Африқо — 2% ва Тайван — 6%. Аз соли 1989 то соли 2022 ширкат зиёда аз 600 миллион платаи асосӣ истеҳсол кардааст, ки ин нишондиҳанда аз ҳамаи истеҳсолкунандагони дигари соҳа зиёдтар мебошад. Дар соли 2022 ширкат аз рӯи истеҳсоли платаҳои асосӣ дар ҷаҳон ҷойи аввалро ишғол карда, 13,6 миллион адад маҳсулот истеҳсол кардааст. Ҳамчунин, ширкат аз рӯи истеҳсоли ноутбукҳо ба се ширкати пешсафи ҷаҳон дохил шуда, 12% ҳиссаи бозори ҷаҳониро ташкил медод. Тибқи маълумоти соли 2014, ширкати ASUS нисбат ба дигар ширкатҳо бештар платаҳои асосӣ мефурӯхт. Соли 2013 ширкат ба харидорон 22 миллион адад платаи асосӣ пешниҳод кард, ки нисбат ба ширкати Gigabyte 1 миллион адад зиёд буд. Мувофиқи таҳқиқоти «Брендҳои беҳтарини ҷаҳонии Тайван» дар солҳои 2012–2016, ки аз ҷониби агентии машваратии бритониёии Interbrand гузаронида шудааст, ширкати ASUS аз рӯи арзиши бозорӣ гаронбаҳотарин бренди Тайван ба ҳисоб мерафт. == Маҳсулот == Маҳсулоти ширкати ASUS * Компютерҳои шахсӣ, ноутбукҳо, неттопҳо ва планшетҳои интернетӣ. * Қисмҳои компютерӣ: платаҳои асосӣ, корпусҳо, кортҳои графикӣ, кортҳои садоӣ, дискҳои оптикӣ, хунуккунакҳо, вентиляторҳои корпус ва системаҳои хунуккунии обӣ. * Таҷҳизоти иловагии компютерӣ: мониторҳо, дискҳои беруна, дискҳои оптикӣ ва мушҳои компютерӣ. *Телефонҳои мобилӣ ва смартфонҳо. * Роутерҳо. Ширкати ASUS инчунин қисмҳои гуногунро барои маҳсулоти ширкатҳои дигар истеҳсол мекунад. Аз ҷумла, Sony (PlayStation 2), Apple Inc. то соли 2010 (iPod, iPod Shuffle, MacBook), Alienware, Falcon Northwest, Palm, Inc., HP ва бисёр истеҳсолкунандагони дигари таҷҳизот дар системаҳои худ аз платаҳои асосии ASUS истифода мебаранд. Аз соли 2008 тамоми маҳсулоти номбаршуда дар корхонаҳои истеҳсолии ширкати Pegatron Corporation истеҳсол карда мешаванд. Платаҳои асосӣ Дар номгузории платаҳои асосии худ ASUS аз низоми махсуси рамзгузорӣ истифода мебарад. Масалан, дар номи Asus P5K Deluxe/WiFi-AP қисми аввал (P5K) навъи сокет (P5 мувофиқ ба Socket 775) ва чипсети истифодашавандаро (K маънои Intel P35/G33) нишон медиҳад. Қисми дуюм (Deluxe/WiFi-AP) нишон медиҳад, ки платаи асосӣ ба силсилаи Deluxe тааллуқ дошта, инчунин бо модули Wi-Fi муҷаҳҳаз шудааст. Истеҳсолкунанда барои нишон додани гурӯҳҳои гуногуни платаҳои асосӣ рамзҳои зеринро истифода мебарад: Протсессор * P10 — Intel LGA2066 * P9 — Intel LGA2011 * P8 — Intel LGA1155 * P7 — Intel LGA1156 * P6 — Intel LGA1366 * P5 — Intel LGA775 * P4 — Intel Socket 478 * P3 — Intel Socket 370 — Slot 1 * P2 — Intel Socket 370 — Slot 1 * M7 — AMD TR4 * M6 — AMD AM4 * F1 — AMD FM1 * M5 — AMD AM3+ * M4 — AMD AM2/AM2+/AM3 * M3 — AMD AM2+/AM2 * M2 — AMD AM2 Чипсет Дар моделҳои минбаъдаи платаҳои асосӣ ба ҷойи ҳарф номи модели чипсет нишон дода мешавад. * T — Intel X58 * E — Intel X48/X38/G35/Q35 * Q — Intel P45/G45/Q45 * QL — Intel P43/G43 * QPL — Intel P41/G41 * K — Intel P35/G33 * KPL — Intel G31 * N — Nvidia * S — SIS * V — VIA * Axx — AMD Хусусиятҳои махсус * T — DDR3 (танҳо дар платформаи AMD). * C — DDR3+DDR2. Графика * EM — ҳалли графикии ҳамгирошуда, дараҷаи баланд. * VM — ҳалли графикии ҳамгирошуда, сатҳи оптималӣ. * CM — ҳалли графикии ҳамгирошуда, сатҳи миёна. * AM — ҳалли графикии ҳамгирошуда, сатҳи ибтидоӣ. ### Силсилаҳои маҳсулот * Premium (Premium Series) — силсилаи олӣ, ки бо маҷмӯи васеи таҷҳизот ва имкониятҳо фарқ мекунад. * Deluxe (Deluxe Series) — силсилаи Deluxe, ки дорои таҷҳизот ва имкониятҳои боз ҳам васеътар мебошад. * E (Enhanced Series) — силсилаи такмилёфта, ки нисбат ба модели стандартӣ таҷҳизоти иловагӣ дорад. * PRO (Professional Series) — силсилаи касбӣ, ки бо таҷҳизоти васеъ ва сифати баланди ҷузъҳо фарқ мекунад. * Standard (non) — силсилаи стандартӣ, бе пасванд, бо таҷҳизот ва имкониятҳои муқаррарӣ. * SE (Second Edition Series) — нашри дуюм. * SE2 (Second Edition2 Series) — нашри навбатӣ пас аз нашри дуюм. * DO (Digital Office) — силсилаи идораи рақамӣ. * DH (Digital Home) — силсилаи хонаи рақамӣ. * WS (Workstation) — истгоҳи корӣ. * Sabertooth — силсилае, ки бо эътимоднокии баланди ҷузъҳо фарқ мекунад ва хусусиятҳои силсилаи сервериро дорад. * ROG (Republic of Gamers) — силсилаи бозигарӣ, ки бо маҳсулоти дорои ҳадди аксари иқтидор ва самаранокӣ (дараҷаи баланди Hi-End) фарқ мекунад. Таҷҳизоти иловагӣ * /WiFi-AP — Wi-Fi b/g/n, нуқтаи дастрасӣ. == Танқид == Соли 2025 ҳакерҳо даҳҳо ҳазор роутерҳои ASUS-и силсилаҳои AC ва AX-ро рахна карданд. Ин ҳамла, аз ҷумла, Русияро низ фаро гирифт. Ҳакерҳо аз осебпазириҳои ислоҳнашудаи амниятӣ истифода бурда, назорати дастгоҳҳоро ба даст гирифтанд ва онҳоро барои пинҳон кардани трафики интернетӣ ҳангоми анҷом додани фаъолияти зараровари худ истифода бурданд. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} fmxj2t6j22qi00q4262yu6qwm6tbsol 1493286 1493285 2026-11-09T10:16:15Z Умар Ганиев 164088 1493286 wikitext text/x-wiki {{Ширкат}} '''ASUSTeK Computer Inc'''. ({{lang-zh|華碩電腦股份有限公司 }} Huáshuò Diànnǎo Gǔfèn Yǒuxiàn Gōngsī—Ширкати саҳомии компютерии<ref>{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80|title=Компьютер|publisher=Wikipedia®}}</ref>— ASUS.Номи тамғаи тиҷоратии ASUS аз калимаи Pegasus («Пегас») гирифта шудааст. == Таърих == Таърихи таъсиси ширкати ASUS Ширкат моҳи апрели соли 1989 аз ҷониби чор муҳандис, ки қаблан дар ширкати Acer кор мекарданд, таъсис дода шудааст. Соли оянда бо ширкати Intel шартнома баста шуд, ки мувофиқи он ASUS бояд барои протсессори нави i486 платаҳои асосӣ таҳия мекард.Соли 1993 барои протсессори Pentium платаи асосӣ таҳия карда шуд. Ба шарофати ҳамкорӣ бо Intel, соли 1995 ширкати ASUSTeK Computer ба бузургтарин истеҳсолкунандаи платаҳои асосӣ дар ҷаҳон табдил ёфт. Соли 1996 ширкат саҳмияҳои худро дар Биржаи фондии Тайван ба фурӯш баровард.Соли 1997 ширкат аввалин ноутбуки худро бо номи Asus P6300 истеҳсол кард. Соли 1998 аввалин диски оптикии CD-ROM бо суръати 34x ба бозор бароварда шуд. Соли 1999 ҳамкорӣ бо ширкати Nvidia дар самти таҳия ва истеҳсоли кортҳои графикӣ оғоз гардид. Соли 2002 ширкати фаръии ASRock таъсис дода шуд, ки ба истеҳсоли шартномавии платаҳои асосӣ ва кортҳои графикӣ машғул буд. Тирамоҳи соли 2003 ASUSTeK истеҳсоли телефонҳои мобилии J100-ро оғоз кард.Моҳи декабри соли 2005 ширкат бо модели телевизори LCD-и TLW32001 ба бозори телевизорҳо ворид шуд. Ин модел танҳо дар бозори Тайван дастрас буд.Соли 2006 зербренди махсус барои бозигарони компютерӣ бо номи Republic of Gamers (ROG) таъсис дода шуд. Дар доираи ин бренд компютерҳои рӯимизӣ, кортҳои графикӣ ва ноутбукҳои пуриқтидор истеҳсол карда мешаванд.Соли 2007 силсилаи нетбукҳои Eee PC ба бозор бароварда шуд.Моҳи январи соли 2008 истеҳсоли шартномавӣ ба ду ширкати мустақил ҷудо карда шуд: Pegatron, ки ба истеҳсоли платаҳои компютерӣ машғул буд ва Unihan, ки маҳсулоти дигарро истеҳсол мекард.Моҳи феврали соли 2009 байни ширкатҳои Garmin ва ASUSTeK иттифоқи тиҷоратӣ таъсис дода шуд. Ҳадафи он таҳия ва истеҳсоли муштараки телефонҳои мобилӣ буд, ки ба хизматрасониҳои вобаста ба муайян кардани ҷойгиршавӣ (LBS) нигаронида шуда буданд. Соли 2011 истеҳсоли ноутбукҳои силсилаи Zenbook оғоз гардид. Яке аз хусусиятҳои ин ноутбукҳо доштани экрани сенсорӣ буд.Соли 2012 планшети Nexus 7, ки дар ҳамкорӣ бо ширкати Google таҳия шуда буд, муаррифӣ гардид.Соли 2014 истеҳсоли смартфонҳои силсилаи ZenFone оғоз ёфт. 13 майи соли 2021 ширкат ду смартфони нави барҷастаи худро муаррифӣ кард: модели асосии Zenfone 8 ва Zenfone 8 Flip, ки дорои камераи гардонанда буд.Моҳи июли соли 2023 ширкат истеҳсоли кортҳои графикии GeForce RTX 4070-ро оғоз кард, ки бе пайвасткунакҳо ва кабелҳои берунии таъминоти барқӣ сохта шудаанд. == Соҳибон ва роҳбарияти ширкат== * Раиси Шӯрои директорони ширкати ASUSTeK Computer аз соли 1993 — Ҷонни Ши Чунтан (Jonney Shih, 施崇棠) мебошад. Ба ӯ 4,05% саҳмияҳои ширкат тааллуқ доранд. * Директори генералии ширкати ASUSTeK Computer аз соли 2008 то соли 2018 — Ҷерри Шен (Jerry Shen) буд. * Аз соли 2019 ширкати ASUSTeK Computer ду директори генералӣ дорад — Си Хсу (Sy Hsu) ва Самсон Ху (Samson Hu). == Фаъолият == [[Акс:ASUS US Headquarters.jpg|thumb|Идораи марказии филиали ASUS дар ИМА. ]] Даромади ширкати ASUS дар соли 2022 ба 537,2 миллиард доллари нави Тайван (17,2 миллиард доллари ИМА) баробар буд. Тақсимоти даромад аз рӯи минтақаҳо чунин буд: минтақаи Осиё ва Уқёнуси Ором — 46%, Амрико — 25%, Аврупо — 21%, Африқо — 2% ва Тайван — 6%. Аз соли 1989 то соли 2022 ширкат зиёда аз 600 миллион платаи асосӣ истеҳсол кардааст, ки ин нишондиҳанда аз ҳамаи истеҳсолкунандагони дигари соҳа зиёдтар мебошад. Дар соли 2022 ширкат аз рӯи истеҳсоли платаҳои асосӣ дар ҷаҳон ҷойи аввалро ишғол карда, 13,6 миллион адад маҳсулот истеҳсол кардааст. Ҳамчунин, ширкат аз рӯи истеҳсоли ноутбукҳо ба се ширкати пешсафи ҷаҳон дохил шуда, 12% ҳиссаи бозори ҷаҳониро ташкил медод. Тибқи маълумоти соли 2014, ширкати ASUS нисбат ба дигар ширкатҳо бештар платаҳои асосӣ мефурӯхт. Соли 2013 ширкат ба харидорон 22 миллион адад платаи асосӣ пешниҳод кард, ки нисбат ба ширкати Gigabyte 1 миллион адад зиёд буд. Мувофиқи таҳқиқоти «Брендҳои беҳтарини ҷаҳонии Тайван» дар солҳои 2012–2016, ки аз ҷониби агентии машваратии бритониёии Interbrand гузаронида шудааст, ширкати ASUS аз рӯи арзиши бозорӣ гаронбаҳотарин бренди Тайван ба ҳисоб мерафт. == Маҳсулот == Маҳсулоти ширкати ASUS * Компютерҳои шахсӣ, ноутбукҳо, неттопҳо ва планшетҳои интернетӣ. * Қисмҳои компютерӣ: платаҳои асосӣ, корпусҳо, кортҳои графикӣ, кортҳои садоӣ, дискҳои оптикӣ, хунуккунакҳо, вентиляторҳои корпус ва системаҳои хунуккунии обӣ. * Таҷҳизоти иловагии компютерӣ: мониторҳо, дискҳои беруна, дискҳои оптикӣ ва мушҳои компютерӣ. *Телефонҳои мобилӣ ва смартфонҳо. * Роутерҳо. Ширкати ASUS инчунин қисмҳои гуногунро барои маҳсулоти ширкатҳои дигар истеҳсол мекунад. Аз ҷумла, Sony (PlayStation 2), Apple Inc. то соли 2010 (iPod, iPod Shuffle, MacBook), Alienware, Falcon Northwest, Palm, Inc., HP ва бисёр истеҳсолкунандагони дигари таҷҳизот дар системаҳои худ аз платаҳои асосии ASUS истифода мебаранд. Аз соли 2008 тамоми маҳсулоти номбаршуда дар корхонаҳои истеҳсолии ширкати Pegatron Corporation истеҳсол карда мешаванд. Платаҳои асосӣ Дар номгузории платаҳои асосии худ ASUS аз низоми махсуси рамзгузорӣ истифода мебарад. Масалан, дар номи Asus P5K Deluxe/WiFi-AP қисми аввал (P5K) навъи сокет (P5 мувофиқ ба Socket 775) ва чипсети истифодашавандаро (K маънои Intel P35/G33) нишон медиҳад. Қисми дуюм (Deluxe/WiFi-AP) нишон медиҳад, ки платаи асосӣ ба силсилаи Deluxe тааллуқ дошта, инчунин бо модули Wi-Fi муҷаҳҳаз шудааст. Истеҳсолкунанда барои нишон додани гурӯҳҳои гуногуни платаҳои асосӣ рамзҳои зеринро истифода мебарад: Протсессор * P10 — Intel LGA2066 * P9 — Intel LGA2011 * P8 — Intel LGA1155 * P7 — Intel LGA1156 * P6 — Intel LGA1366 * P5 — Intel LGA775 * P4 — Intel Socket 478 * P3 — Intel Socket 370 — Slot 1 * P2 — Intel Socket 370 — Slot 1 * M7 — AMD TR4 * M6 — AMD AM4 * F1 — AMD FM1 * M5 — AMD AM3+ * M4 — AMD AM2/AM2+/AM3 * M3 — AMD AM2+/AM2 * M2 — AMD AM2 Чипсет Дар моделҳои минбаъдаи платаҳои асосӣ ба ҷойи ҳарф номи модели чипсет нишон дода мешавад. * T — Intel X58 * E — Intel X48/X38/G35/Q35 * Q — Intel P45/G45/Q45 * QL — Intel P43/G43 * QPL — Intel P41/G41 * K — Intel P35/G33 * KPL — Intel G31 * N — Nvidia * S — SIS * V — VIA * Axx — AMD Хусусиятҳои махсус * T — DDR3 (танҳо дар платформаи AMD). * C — DDR3+DDR2. Графика * EM — ҳалли графикии ҳамгирошуда, дараҷаи баланд. * VM — ҳалли графикии ҳамгирошуда, сатҳи оптималӣ. * CM — ҳалли графикии ҳамгирошуда, сатҳи миёна. * AM — ҳалли графикии ҳамгирошуда, сатҳи ибтидоӣ. ### Силсилаҳои маҳсулот * Premium (Premium Series) — силсилаи олӣ, ки бо маҷмӯи васеи таҷҳизот ва имкониятҳо фарқ мекунад. * Deluxe (Deluxe Series) — силсилаи Deluxe, ки дорои таҷҳизот ва имкониятҳои боз ҳам васеътар мебошад. * E (Enhanced Series) — силсилаи такмилёфта, ки нисбат ба модели стандартӣ таҷҳизоти иловагӣ дорад. * PRO (Professional Series) — силсилаи касбӣ, ки бо таҷҳизоти васеъ ва сифати баланди ҷузъҳо фарқ мекунад. * Standard (non) — силсилаи стандартӣ, бе пасванд, бо таҷҳизот ва имкониятҳои муқаррарӣ. * SE (Second Edition Series) — нашри дуюм. * SE2 (Second Edition2 Series) — нашри навбатӣ пас аз нашри дуюм. * DO (Digital Office) — силсилаи идораи рақамӣ. * DH (Digital Home) — силсилаи хонаи рақамӣ. * WS (Workstation) — истгоҳи корӣ. * Sabertooth — силсилае, ки бо эътимоднокии баланди ҷузъҳо фарқ мекунад ва хусусиятҳои силсилаи сервериро дорад. * ROG (Republic of Gamers) — силсилаи бозигарӣ, ки бо маҳсулоти дорои ҳадди аксари иқтидор ва самаранокӣ (дараҷаи баланди Hi-End) фарқ мекунад. Таҷҳизоти иловагӣ * /WiFi-AP — Wi-Fi b/g/n, нуқтаи дастрасӣ. == Танқид == Соли 2025 ҳакерҳо даҳҳо ҳазор роутерҳои ASUS-и силсилаҳои AC ва AX-ро рахна карданд. Ин ҳамла, аз ҷумла, Русияро низ фаро гирифт. Ҳакерҳо аз осебпазириҳои ислоҳнашудаи амниятӣ истифода бурда, назорати дастгоҳҳоро ба даст гирифтанд ва онҳоро барои пинҳон кардани трафики интернетӣ ҳангоми анҷом додани фаъолияти зараровари худ истифода бурданд. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} kzkugky6jjsmnvdcd49kt4c3f13zp5a 1493296 1493286 2026-11-09T10:36:29Z Умар Ганиев 164088 1493296 wikitext text/x-wiki {{Ширкат}} '''ASUSTeK Computer Inc'''. ({{lang-zh|華碩電腦股份有限公司 }} Huáshuò Diànnǎo Gǔfèn Yǒuxiàn Gōngsī—Ширкати саҳомии компютерии<ref>{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80|title=Компьютер|publisher=Wikipedia®}}</ref>— ASUS.Номи тамғаи тиҷоратии ASUS аз калимаи Pegasus («Пегас<ref>{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D0%B5%D0%B3%D0%B0%D1%81|title=Пегас|publisher=Wikipedia®}}</ref>») гирифта шудааст. == Таърих == Таърихи таъсиси ширкати ASUS Ширкат моҳи апрели соли 1989 аз ҷониби чор муҳандис, ки қаблан дар ширкати Acer кор мекарданд, таъсис дода шудааст. Соли оянда бо ширкати Intel<ref>{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/Intel|title=Intel|publisher=Wikipedia®}}</ref> шартнома баста шуд, ки мувофиқи он ASUS бояд барои протсессори нави i486 платаҳои асосӣ таҳия мекард.Соли 1993 барои протсессори Pentium платаи асосӣ таҳия карда шуд. Ба шарофати ҳамкорӣ бо Intel, соли 1995 ширкати ASUSTeK Computer ба бузургтарин истеҳсолкунандаи платаҳои асосӣ дар ҷаҳон табдил ёфт. Соли 1996 ширкат саҳмияҳои худро дар Биржаи фондии Тайван ба фурӯш баровард.Соли 1997 ширкат аввалин ноутбуки худро бо номи Asus P6300 истеҳсол кард. Соли 1998 аввалин диски оптикии CD-ROM бо суръати 34x ба бозор бароварда шуд. Соли 1999 ҳамкорӣ бо ширкати Nvidia<ref>{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/Nvidia|title=Nvidia|publisher=Wikipedia®}}</ref> дар самти таҳия ва истеҳсоли кортҳои графикӣ оғоз гардид. Соли 2002 ширкати фаръии ASRock таъсис дода шуд, ки ба истеҳсоли шартномавии платаҳои асосӣ ва кортҳои графикӣ машғул буд. Тирамоҳи соли 2003 ASUSTeK истеҳсоли телефонҳои мобилии J100-ро оғоз кард.Моҳи декабри соли 2005 ширкат бо модели телевизори LCD-и TLW32001 ба бозори телевизорҳо ворид шуд. Ин модел танҳо дар бозори Тайван дастрас буд.Соли 2006 зербренди махсус барои бозигарони компютерӣ бо номи Republic of Gamers (ROG) таъсис дода шуд. Дар доираи ин бренд компютерҳои рӯимизӣ, кортҳои графикӣ ва ноутбукҳои пуриқтидор истеҳсол карда мешаванд.Соли 2007 силсилаи нетбукҳои Eee PC ба бозор бароварда шуд.Моҳи январи соли 2008 истеҳсоли шартномавӣ ба ду ширкати мустақил ҷудо карда шуд: Pegatron, ки ба истеҳсоли платаҳои компютерӣ машғул буд ва Unihan, ки маҳсулоти дигарро истеҳсол мекард.Моҳи феврали соли 2009 байни ширкатҳои Garmin ва ASUSTeK иттифоқи тиҷоратӣ таъсис дода шуд. Ҳадафи он таҳия ва истеҳсоли муштараки телефонҳои мобилӣ буд, ки ба хизматрасониҳои вобаста ба муайян кардани ҷойгиршавӣ (LBS)<ref>{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B9_%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B8%D1%81|title=Геолокационный сервис|publisher=Wikipedia®}}</ref> нигаронида шуда буданд. Соли 2011 истеҳсоли ноутбукҳои силсилаи Zenbook оғоз гардид. Яке аз хусусиятҳои ин ноутбукҳо доштани экрани сенсорӣ буд.Соли 2012 планшети Nexus 7, ки дар ҳамкорӣ бо ширкати Google таҳия шуда буд, муаррифӣ гардид.Соли 2014 истеҳсоли смартфонҳои силсилаи ZenFone оғоз ёфт. 13 майи соли 2021 ширкат ду смартфони нави барҷастаи худро муаррифӣ кард: модели асосии Zenfone 8 ва Zenfone 8 Flip, ки дорои камераи гардонанда буд.Моҳи июли соли 2023 ширкат истеҳсоли кортҳои графикии GeForce RTX 4070<ref>{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/Nvidia_RTX|title=Nvidia RTX|publisher=Wikipedia®}}</ref>-ро оғоз кард, ки бе пайвасткунакҳо ва кабелҳои берунии таъминоти барқӣ сохта шудаанд. == Соҳибон ва роҳбарияти ширкат== * Раиси Шӯрои директорони ширкати ASUSTeK Computer аз соли 1993 — Ҷонни Ши Чунтан (Jonney Shih, 施崇棠) мебошад. Ба ӯ 4,05% саҳмияҳои ширкат тааллуқ доранд. * Директори генералии ширкати ASUSTeK Computer аз соли 2008 то соли 2018 — Ҷерри Шен (Jerry Shen) буд. * Аз соли 2019 ширкати ASUSTeK Computer ду директори генералӣ дорад — Си Хсу (Sy Hsu) ва Самсон Ху (Samson Hu). == Фаъолият == [[Акс:ASUS US Headquarters.jpg|thumb|Идораи марказии филиали ASUS дар ИМА. ]] Даромади ширкати ASUS дар соли 2022 ба 537,2 миллиард доллари нави Тайван (17,2 миллиард доллари ИМА) баробар буд. Тақсимоти даромад аз рӯи минтақаҳо чунин буд: минтақаи [[Осиё]] ва [[Уқёнуси Ором]] — 46%, [[Амрико]] — 25%, [[Аврупо]] — 21%, [[Африқо]] — 2% ва [[Тайван]] — 6%. Аз соли 1989 то соли 2022 ширкат зиёда аз 600 миллион платаи асосӣ истеҳсол кардааст, ки ин нишондиҳанда аз ҳамаи истеҳсолкунандагони дигари соҳа зиёдтар мебошад. Дар соли 2022 ширкат аз рӯи истеҳсоли платаҳои асосӣ дар ҷаҳон ҷойи аввалро ишғол карда, 13,6 миллион адад маҳсулот истеҳсол кардааст. Ҳамчунин, ширкат аз рӯи истеҳсоли ноутбукҳо ба се ширкати пешсафи ҷаҳон дохил шуда, 12% ҳиссаи бозори ҷаҳониро ташкил медод. Тибқи маълумоти соли 2014, ширкати ASUS нисбат ба дигар ширкатҳо бештар платаҳои асосӣ мефурӯхт. Соли 2013 ширкат ба харидорон 22 миллион адад платаи асосӣ пешниҳод кард, ки нисбат ба ширкати Gigabyte 1 миллион адад зиёд буд. Мувофиқи таҳқиқоти «Брендҳои беҳтарини ҷаҳонии Тайван» дар солҳои 2012–2016, ки аз ҷониби агентии машваратии бритониёии Interbrand гузаронида шудааст, ширкати ASUS аз рӯи арзиши бозорӣ гаронбаҳотарин бренди Тайван ба ҳисоб мерафт. == Маҳсулот == Маҳсулоти ширкати ASUS * Компютерҳои шахсӣ, ноутбукҳо, неттопҳо ва планшетҳои интернетӣ. * Қисмҳои компютерӣ: платаҳои асосӣ, корпусҳо, кортҳои графикӣ, кортҳои садоӣ, дискҳои оптикӣ, хунуккунакҳо, вентиляторҳои корпус ва системаҳои хунуккунии обӣ. * Таҷҳизоти иловагии компютерӣ: мониторҳо, дискҳои беруна, дискҳои оптикӣ ва мушҳои компютерӣ. *Телефонҳои мобилӣ ва смартфонҳо. * Роутерҳо. Ширкати ASUS инчунин қисмҳои гуногунро барои маҳсулоти ширкатҳои дигар истеҳсол мекунад. Аз ҷумла, Sony (PlayStation 2), Apple Inc. то соли 2010 (iPod, iPod Shuffle, MacBook), Alienware, Falcon Northwest, Palm, Inc., HP ва бисёр истеҳсолкунандагони дигари таҷҳизот дар системаҳои худ аз платаҳои асосии ASUS истифода мебаранд. Аз соли 2008 тамоми маҳсулоти номбаршуда дар корхонаҳои истеҳсолии ширкати Pegatron Corporation истеҳсол карда мешаванд. Платаҳои асосӣ Дар номгузории платаҳои асосии худ ASUS аз низоми махсуси рамзгузорӣ истифода мебарад. Масалан, дар номи Asus P5K Deluxe/WiFi-AP қисми аввал (P5K) навъи сокет (P5 мувофиқ ба Socket 775) ва чипсети истифодашавандаро (K маънои Intel P35/G33) нишон медиҳад. Қисми дуюм (Deluxe/WiFi-AP) нишон медиҳад, ки платаи асосӣ ба силсилаи Deluxe тааллуқ дошта, инчунин бо модули Wi-Fi муҷаҳҳаз шудааст. Истеҳсолкунанда барои нишон додани гурӯҳҳои гуногуни платаҳои асосӣ рамзҳои зеринро истифода мебарад: Протсессор * P10 — Intel LGA2066<ref>{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/LGA_2066|title=LGA 2066|publisher=Wikipedia®}}</ref> * P9 — Intel LGA2011<ref>{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/LGA_2011|title=LGA 2011|publisher=Wikipedia®}}</ref> * P8 — Intel LGA1155<ref>{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/LGA_1155|title=LGA 1155|publisher=Wikipedia®}}</ref> * P7 — Intel LGA1156<ref>{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/LGA_1156|title=LGA 1156|publisher=Wikipedia®}}</ref> * P6 — Intel LGA1366<ref>{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/LGA_1366|title=LGA 1366|publisher=Wikipedia®}}</ref> * P5 — Intel LGA775 * P4 — Intel Socket 478 * P3 — Intel Socket 370 — Slot 1 * P2 — Intel Socket 370 — Slot 1 * M7 — AMD TR4 * M6 — AMD AM4 * F1 — AMD FM1 * M5 — AMD AM3+ * M4 — AMD AM2/AM2+/AM3 * M3 — AMD AM2+/AM2 * M2 — AMD AM2 Чипсет Дар моделҳои минбаъдаи платаҳои асосӣ ба ҷойи ҳарф номи модели чипсет нишон дода мешавад. * T — Intel X58 * E — Intel X48/X38/G35/Q35 * Q — Intel P45/G45/Q45 * QL — Intel P43/G43 * QPL — Intel P41/G41 * K — Intel P35/G33 * KPL — Intel G31 * N — Nvidia * S — SIS * V — VIA * Axx — AMD Хусусиятҳои махсус * T — DDR3 (танҳо дар платформаи AMD). * C — DDR3+DDR2. Графика * EM — ҳалли графикии ҳамгирошуда, дараҷаи баланд. * VM — ҳалли графикии ҳамгирошуда, сатҳи оптималӣ. * CM — ҳалли графикии ҳамгирошуда, сатҳи миёна. * AM — ҳалли графикии ҳамгирошуда, сатҳи ибтидоӣ. ### Силсилаҳои маҳсулот * Premium (Premium Series) — силсилаи олӣ, ки бо маҷмӯи васеи таҷҳизот ва имкониятҳо фарқ мекунад. * Deluxe (Deluxe Series) — силсилаи Deluxe, ки дорои таҷҳизот ва имкониятҳои боз ҳам васеътар мебошад. * E (Enhanced Series) — силсилаи такмилёфта, ки нисбат ба модели стандартӣ таҷҳизоти иловагӣ дорад. * PRO (Professional Series) — силсилаи касбӣ, ки бо таҷҳизоти васеъ ва сифати баланди ҷузъҳо фарқ мекунад. * Standard (non) — силсилаи стандартӣ, бе пасванд, бо таҷҳизот ва имкониятҳои муқаррарӣ. * SE (Second Edition Series) — нашри дуюм. * SE2 (Second Edition2 Series) — нашри навбатӣ пас аз нашри дуюм. * DO (Digital Office) — силсилаи идораи рақамӣ. * DH (Digital Home) — силсилаи хонаи рақамӣ. * WS (Workstation) — истгоҳи корӣ. * Sabertooth — силсилае, ки бо эътимоднокии баланди ҷузъҳо фарқ мекунад ва хусусиятҳои силсилаи сервериро дорад. * ROG (Republic of Gamers) — силсилаи бозигарӣ, ки бо маҳсулоти дорои ҳадди аксари иқтидор ва самаранокӣ (дараҷаи баланди Hi-End) фарқ мекунад. Таҷҳизоти иловагӣ * /WiFi-AP — Wi-Fi b/g/n, нуқтаи дастрасӣ. == Танқид == Соли 2025 ҳакерҳо даҳҳо ҳазор роутерҳои<ref>{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%80%D1%83%D1%82%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80|title=Маршрутизатор|publisher=Wikipedia®}}</ref> ASUS-и силсилаҳои AC ва AX-ро рахна карданд. Ин ҳамла, аз ҷумла, Русияро низ фаро гирифт. Ҳакерҳо аз осебпазириҳои ислоҳнашудаи амниятӣ истифода бурда, назорати дастгоҳҳоро ба даст гирифтанд ва онҳоро барои пинҳон кардани трафики интернетӣ ҳангоми анҷом додани фаъолияти зараровари худ истифода бурданд. {{ПБ}} == Эзоҳ == {{эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Ширкатҳое, ки саҳмияҳояшон дар Биржаи фондии Тайван ба қайд гирифта шудаанд.]] nppg3okye5p76bzeynjp34rb5zf7p8v 1493297 1493296 2026-11-09T10:38:20Z Умар Ганиев 164088 1493297 wikitext text/x-wiki {{Ширкат}} '''ASUSTeK Computer Inc'''. ({{lang-zh|華碩電腦股份有限公司 }} Huáshuò Diànnǎo Gǔfèn Yǒuxiàn Gōngsī—Ширкати саҳомии компютерии<ref>{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80|title=Компьютер|publisher=Wikipedia®}}</ref>— ASUS.Номи тамғаи тиҷоратии ASUS аз калимаи Pegasus («Пегас<ref>{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D0%B5%D0%B3%D0%B0%D1%81|title=Пегас|publisher=Wikipedia®}}</ref>») гирифта шудааст. == Таърих == Таърихи таъсиси ширкати ASUS Ширкат моҳи апрели соли 1989 аз ҷониби чор муҳандис, ки қаблан дар ширкати Acer кор мекарданд, таъсис дода шудааст. Соли оянда бо ширкати Intel<ref>{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/Intel|title=Intel|publisher=Wikipedia®}}</ref> шартнома баста шуд, ки мувофиқи он ASUS бояд барои протсессори нави i486 платаҳои асосӣ таҳия мекард.Соли 1993 барои протсессори Pentium платаи асосӣ таҳия карда шуд. Ба шарофати ҳамкорӣ бо Intel, соли 1995 ширкати ASUSTeK Computer ба бузургтарин истеҳсолкунандаи платаҳои асосӣ дар ҷаҳон табдил ёфт. Соли 1996 ширкат саҳмияҳои худро дар Биржаи фондии Тайван ба фурӯш баровард.Соли 1997 ширкат аввалин ноутбуки худро бо номи Asus P6300 истеҳсол кард. Соли 1998 аввалин диски оптикии CD-ROM бо суръати 34x ба бозор бароварда шуд. Соли 1999 ҳамкорӣ бо ширкати Nvidia<ref>{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/Nvidia|title=Nvidia|publisher=Wikipedia®}}</ref> дар самти таҳия ва истеҳсоли кортҳои графикӣ оғоз гардид. Соли 2002 ширкати фаръии ASRock таъсис дода шуд, ки ба истеҳсоли шартномавии платаҳои асосӣ ва кортҳои графикӣ машғул буд. Тирамоҳи соли 2003 ASUSTeK истеҳсоли телефонҳои мобилии J100-ро оғоз кард.Моҳи декабри соли 2005 ширкат бо модели телевизори LCD-и TLW32001 ба бозори телевизорҳо ворид шуд. Ин модел танҳо дар бозори Тайван дастрас буд.Соли 2006 зербренди махсус барои бозигарони компютерӣ бо номи Republic of Gamers (ROG) таъсис дода шуд. Дар доираи ин бренд компютерҳои рӯимизӣ, кортҳои графикӣ ва ноутбукҳои пуриқтидор истеҳсол карда мешаванд.Соли 2007 силсилаи нетбукҳои Eee PC ба бозор бароварда шуд.Моҳи январи соли 2008 истеҳсоли шартномавӣ ба ду ширкати мустақил ҷудо карда шуд: Pegatron, ки ба истеҳсоли платаҳои компютерӣ машғул буд ва Unihan, ки маҳсулоти дигарро истеҳсол мекард.Моҳи феврали соли 2009 байни ширкатҳои Garmin ва ASUSTeK иттифоқи тиҷоратӣ таъсис дода шуд. Ҳадафи он таҳия ва истеҳсоли муштараки телефонҳои мобилӣ буд, ки ба хизматрасониҳои вобаста ба муайян кардани ҷойгиршавӣ (LBS)<ref>{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B9_%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B8%D1%81|title=Геолокационный сервис|publisher=Wikipedia®}}</ref> нигаронида шуда буданд. Соли 2011 истеҳсоли ноутбукҳои силсилаи Zenbook оғоз гардид. Яке аз хусусиятҳои ин ноутбукҳо доштани экрани сенсорӣ буд.Соли 2012 планшети Nexus 7, ки дар ҳамкорӣ бо ширкати Google таҳия шуда буд, муаррифӣ гардид.Соли 2014 истеҳсоли смартфонҳои силсилаи ZenFone оғоз ёфт. 13 майи соли 2021 ширкат ду смартфони нави барҷастаи худро муаррифӣ кард: модели асосии Zenfone 8 ва Zenfone 8 Flip, ки дорои камераи гардонанда буд.Моҳи июли соли 2023 ширкат истеҳсоли кортҳои графикии GeForce RTX 4070<ref>{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/Nvidia_RTX|title=Nvidia RTX|publisher=Wikipedia®}}</ref>-ро оғоз кард, ки бе пайвасткунакҳо ва кабелҳои берунии таъминоти барқӣ сохта шудаанд. == Соҳибон ва роҳбарияти ширкат== * Раиси Шӯрои директорони ширкати ASUSTeK Computer аз соли 1993 — Ҷонни Ши Чунтан (Jonney Shih, 施崇棠) мебошад. Ба ӯ 4,05% саҳмияҳои ширкат тааллуқ доранд. * Директори генералии ширкати ASUSTeK Computer аз соли 2008 то соли 2018 — Ҷерри Шен (Jerry Shen) буд. * Аз соли 2019 ширкати ASUSTeK Computer ду директори генералӣ дорад — Си Хсу (Sy Hsu) ва Самсон Ху (Samson Hu). == Фаъолият == [[Акс:ASUS US Headquarters.jpg|thumb|Идораи марказии филиали ASUS дар ИМА. ]] Даромади ширкати ASUS дар соли 2022 ба 537,2 миллиард доллари нави Тайван (17,2 миллиард доллари ИМА) баробар буд. Тақсимоти даромад аз рӯи минтақаҳо чунин буд: минтақаи [[Осиё]] ва [[Уқёнуси Ором]] — 46%, [[Амрико]] — 25%, [[Аврупо]] — 21%, [[Африқо]] — 2% ва [[Тайван]] — 6%. Аз соли 1989 то соли 2022 ширкат зиёда аз 600 миллион платаи асосӣ истеҳсол кардааст, ки ин нишондиҳанда аз ҳамаи истеҳсолкунандагони дигари соҳа зиёдтар мебошад. Дар соли 2022 ширкат аз рӯи истеҳсоли платаҳои асосӣ дар ҷаҳон ҷойи аввалро ишғол карда, 13,6 миллион адад маҳсулот истеҳсол кардааст. Ҳамчунин, ширкат аз рӯи истеҳсоли ноутбукҳо ба се ширкати пешсафи ҷаҳон дохил шуда, 12% ҳиссаи бозори ҷаҳониро ташкил медод. Тибқи маълумоти соли 2014, ширкати ASUS нисбат ба дигар ширкатҳо бештар платаҳои асосӣ мефурӯхт. Соли 2013 ширкат ба харидорон 22 миллион адад платаи асосӣ пешниҳод кард, ки нисбат ба ширкати Gigabyte 1 миллион адад зиёд буд. Мувофиқи таҳқиқоти «Брендҳои беҳтарини ҷаҳонии Тайван» дар солҳои 2012–2016, ки аз ҷониби агентии машваратии бритониёии Interbrand гузаронида шудааст, ширкати ASUS аз рӯи арзиши бозорӣ гаронбаҳотарин бренди Тайван ба ҳисоб мерафт. == Маҳсулот == Маҳсулоти ширкати ASUS * Компютерҳои шахсӣ, ноутбукҳо, неттопҳо ва планшетҳои интернетӣ. * Қисмҳои компютерӣ: платаҳои асосӣ, корпусҳо, кортҳои графикӣ, кортҳои садоӣ, дискҳои оптикӣ, хунуккунакҳо, вентиляторҳои корпус ва системаҳои хунуккунии обӣ. * Таҷҳизоти иловагии компютерӣ: мониторҳо, дискҳои беруна, дискҳои оптикӣ ва мушҳои компютерӣ. *Телефонҳои мобилӣ ва смартфонҳо. * Роутерҳо. Ширкати ASUS инчунин қисмҳои гуногунро барои маҳсулоти ширкатҳои дигар истеҳсол мекунад. Аз ҷумла, Sony (PlayStation 2), Apple Inc. то соли 2010 (iPod, iPod Shuffle, MacBook), Alienware, Falcon Northwest, Palm, Inc., HP ва бисёр истеҳсолкунандагони дигари таҷҳизот дар системаҳои худ аз платаҳои асосии ASUS истифода мебаранд. Аз соли 2008 тамоми маҳсулоти номбаршуда дар корхонаҳои истеҳсолии ширкати Pegatron Corporation истеҳсол карда мешаванд. Платаҳои асосӣ Дар номгузории платаҳои асосии худ ASUS аз низоми махсуси рамзгузорӣ истифода мебарад. Масалан, дар номи Asus P5K Deluxe/WiFi-AP қисми аввал (P5K) навъи сокет (P5 мувофиқ ба Socket 775) ва чипсети истифодашавандаро (K маънои Intel P35/G33) нишон медиҳад. Қисми дуюм (Deluxe/WiFi-AP) нишон медиҳад, ки платаи асосӣ ба силсилаи Deluxe тааллуқ дошта, инчунин бо модули Wi-Fi муҷаҳҳаз шудааст. Истеҳсолкунанда барои нишон додани гурӯҳҳои гуногуни платаҳои асосӣ рамзҳои зеринро истифода мебарад: Протсессор * P10 — Intel LGA2066<ref>{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/LGA_2066|title=LGA 2066|publisher=Wikipedia®}}</ref> * P9 — Intel LGA2011<ref>{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/LGA_2011|title=LGA 2011|publisher=Wikipedia®}}</ref> * P8 — Intel LGA1155<ref>{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/LGA_1155|title=LGA 1155|publisher=Wikipedia®}}</ref> * P7 — Intel LGA1156<ref>{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/LGA_1156|title=LGA 1156|publisher=Wikipedia®}}</ref> * P6 — Intel LGA1366<ref>{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/LGA_1366|title=LGA 1366|publisher=Wikipedia®}}</ref> * P5 — Intel LGA775 * P4 — Intel Socket 478 * P3 — Intel Socket 370 — Slot 1 * P2 — Intel Socket 370 — Slot 1 * M7 — AMD TR4 * M6 — AMD AM4 * F1 — AMD FM1 * M5 — AMD AM3+ * M4 — AMD AM2/AM2+/AM3 * M3 — AMD AM2+/AM2 * M2 — AMD AM2 Чипсет Дар моделҳои минбаъдаи платаҳои асосӣ ба ҷойи ҳарф номи модели чипсет нишон дода мешавад. * T — Intel X58 * E — Intel X48/X38/G35/Q35 * Q — Intel P45/G45/Q45 * QL — Intel P43/G43 * QPL — Intel P41/G41 * K — Intel P35/G33 * KPL — Intel G31 * N — Nvidia * S — SIS * V — VIA * Axx — AMD Хусусиятҳои махсус * T — DDR3 (танҳо дар платформаи AMD). * C — DDR3+DDR2. Графика * EM — ҳалли графикии ҳамгирошуда, дараҷаи баланд. * VM — ҳалли графикии ҳамгирошуда, сатҳи оптималӣ. * CM — ҳалли графикии ҳамгирошуда, сатҳи миёна. * AM — ҳалли графикии ҳамгирошуда, сатҳи ибтидоӣ. ### Силсилаҳои маҳсулот * Premium (Premium Series) — силсилаи олӣ, ки бо маҷмӯи васеи таҷҳизот ва имкониятҳо фарқ мекунад. * Deluxe (Deluxe Series) — силсилаи Deluxe, ки дорои таҷҳизот ва имкониятҳои боз ҳам васеътар мебошад. * E (Enhanced Series) — силсилаи такмилёфта, ки нисбат ба модели стандартӣ таҷҳизоти иловагӣ дорад. * PRO (Professional Series) — силсилаи касбӣ, ки бо таҷҳизоти васеъ ва сифати баланди ҷузъҳо фарқ мекунад. * Standard (non) — силсилаи стандартӣ, бе пасванд, бо таҷҳизот ва имкониятҳои муқаррарӣ. * SE (Second Edition Series) — нашри дуюм. * SE2 (Second Edition2 Series) — нашри навбатӣ пас аз нашри дуюм. * DO (Digital Office) — силсилаи идораи рақамӣ. * DH (Digital Home) — силсилаи хонаи рақамӣ. * WS (Workstation) — истгоҳи корӣ. * Sabertooth — силсилае, ки бо эътимоднокии баланди ҷузъҳо фарқ мекунад ва хусусиятҳои силсилаи сервериро дорад. * ROG (Republic of Gamers) — силсилаи бозигарӣ, ки бо маҳсулоти дорои ҳадди аксари иқтидор ва самаранокӣ (дараҷаи баланди Hi-End) фарқ мекунад. Таҷҳизоти иловагӣ * /WiFi-AP — Wi-Fi b/g/n, нуқтаи дастрасӣ. == Танқид == Соли 2025 ҳакерҳо даҳҳо ҳазор роутерҳои<ref>{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%80%D1%83%D1%82%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80|title=Маршрутизатор|publisher=Wikipedia®}}</ref> ASUS-и силсилаҳои AC ва AX-ро рахна карданд. Ин ҳамла, аз ҷумла, Русияро низ фаро гирифт. Ҳакерҳо аз осебпазириҳои ислоҳнашудаи амниятӣ истифода бурда, назорати дастгоҳҳоро ба даст гирифтанд ва онҳоро барои пинҳон кардани трафики интернетӣ ҳангоми анҷом додани фаъолияти зараровари худ истифода бурданд. {{ПБ}} == Эзоҳ == {{эзоҳ}} [[Гурӯҳ: Ширкатҳое, ки саҳмияҳояшон дар Биржаи фондии Тайван ба қайд гирифта шудаанд]] p9cufpkc9eomwqxlo59vo608zzynyi6 1493300 1493297 2026-11-09T10:41:03Z Умар Ганиев 164088 1493300 wikitext text/x-wiki {{Ширкат}} '''ASUSTeK Computer Inc'''. ({{lang-zh|華碩電腦股份有限公司 }} Huáshuò Diànnǎo Gǔfèn Yǒuxiàn Gōngsī—Ширкати саҳомии компютерии<ref>{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80|title=Компьютер|publisher=Wikipedia®}}</ref>— ASUS.Номи тамғаи тиҷоратии ASUS аз калимаи Pegasus («Пегас<ref>{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D0%B5%D0%B3%D0%B0%D1%81|title=Пегас|publisher=Wikipedia®}}</ref>») гирифта шудааст. == Таърих == Таърихи таъсиси ширкати ASUS Ширкат моҳи апрели соли 1989 аз ҷониби чор муҳандис, ки қаблан дар ширкати Acer кор мекарданд, таъсис дода шудааст. Соли оянда бо ширкати Intel<ref>{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/Intel|title=Intel|publisher=Wikipedia®}}</ref> шартнома баста шуд, ки мувофиқи он ASUS бояд барои протсессори нави i486 платаҳои асосӣ таҳия мекард.Соли 1993 барои протсессори Pentium платаи асосӣ таҳия карда шуд. Ба шарофати ҳамкорӣ бо Intel, соли 1995 ширкати ASUSTeK Computer ба бузургтарин истеҳсолкунандаи платаҳои асосӣ дар ҷаҳон табдил ёфт. Соли 1996 ширкат саҳмияҳои худро дар Биржаи фондии Тайван ба фурӯш баровард.Соли 1997 ширкат аввалин ноутбуки худро бо номи Asus P6300 истеҳсол кард. Соли 1998 аввалин диски оптикии CD-ROM бо суръати 34x ба бозор бароварда шуд. Соли 1999 ҳамкорӣ бо ширкати Nvidia<ref>{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/Nvidia|title=Nvidia|publisher=Wikipedia®}}</ref> дар самти таҳия ва истеҳсоли кортҳои графикӣ оғоз гардид. Соли 2002 ширкати фаръии ASRock таъсис дода шуд, ки ба истеҳсоли шартномавии платаҳои асосӣ ва кортҳои графикӣ машғул буд. Тирамоҳи соли 2003 ASUSTeK истеҳсоли телефонҳои мобилии J100-ро оғоз кард.Моҳи декабри соли 2005 ширкат бо модели телевизори LCD-и TLW32001 ба бозори телевизорҳо ворид шуд. Ин модел танҳо дар бозори Тайван дастрас буд.Соли 2006 зербренди махсус барои бозигарони компютерӣ бо номи Republic of Gamers (ROG) таъсис дода шуд. Дар доираи ин бренд компютерҳои рӯимизӣ, кортҳои графикӣ ва ноутбукҳои пуриқтидор истеҳсол карда мешаванд.Соли 2007 силсилаи нетбукҳои Eee PC ба бозор бароварда шуд.Моҳи январи соли 2008 истеҳсоли шартномавӣ ба ду ширкати мустақил ҷудо карда шуд: Pegatron, ки ба истеҳсоли платаҳои компютерӣ машғул буд ва Unihan, ки маҳсулоти дигарро истеҳсол мекард.Моҳи феврали соли 2009 байни ширкатҳои Garmin ва ASUSTeK иттифоқи тиҷоратӣ таъсис дода шуд. Ҳадафи он таҳия ва истеҳсоли муштараки телефонҳои мобилӣ буд, ки ба хизматрасониҳои вобаста ба муайян кардани ҷойгиршавӣ (LBS)<ref>{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B9_%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B8%D1%81|title=Геолокационный сервис|publisher=Wikipedia®}}</ref> нигаронида шуда буданд. Соли 2011 истеҳсоли ноутбукҳои силсилаи Zenbook оғоз гардид. Яке аз хусусиятҳои ин ноутбукҳо доштани экрани сенсорӣ буд.Соли 2012 планшети Nexus 7, ки дар ҳамкорӣ бо ширкати Google таҳия шуда буд, муаррифӣ гардид.Соли 2014 истеҳсоли смартфонҳои силсилаи ZenFone оғоз ёфт. 13 майи соли 2021 ширкат ду смартфони нави барҷастаи худро муаррифӣ кард: модели асосии Zenfone 8 ва Zenfone 8 Flip, ки дорои камераи гардонанда буд.Моҳи июли соли 2023 ширкат истеҳсоли кортҳои графикии GeForce RTX 4070<ref>{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/Nvidia_RTX|title=Nvidia RTX|publisher=Wikipedia®}}</ref>-ро оғоз кард, ки бе пайвасткунакҳо ва кабелҳои берунии таъминоти барқӣ сохта шудаанд. == Соҳибон ва роҳбарияти ширкат== * Раиси Шӯрои директорони ширкати ASUSTeK Computer аз соли 1993 — Ҷонни Ши Чунтан (Jonney Shih, 施崇棠) мебошад. Ба ӯ 4,05% саҳмияҳои ширкат тааллуқ доранд. * Директори генералии ширкати ASUSTeK Computer аз соли 2008 то соли 2018 — Ҷерри Шен (Jerry Shen) буд. * Аз соли 2019 ширкати ASUSTeK Computer ду директори генералӣ дорад — Си Хсу (Sy Hsu) ва Самсон Ху (Samson Hu). == Фаъолият == [[Акс:ASUS US Headquarters.jpg|thumb|Идораи марказии филиали ASUS дар ИМА. ]] Даромади ширкати ASUS дар соли 2022 ба 537,2 миллиард доллари нави Тайван (17,2 миллиард доллари ИМА) баробар буд. Тақсимоти даромад аз рӯи минтақаҳо чунин буд: минтақаи [[Осиё]] ва [[Уқёнуси Ором]] — 46%, [[Амрико]] — 25%, [[Аврупо]] — 21%, [[Африқо]] — 2% ва [[Тайван]] — 6%. Аз соли 1989 то соли 2022 ширкат зиёда аз 600 миллион платаи асосӣ истеҳсол кардааст, ки ин нишондиҳанда аз ҳамаи истеҳсолкунандагони дигари соҳа зиёдтар мебошад. Дар соли 2022 ширкат аз рӯи истеҳсоли платаҳои асосӣ дар ҷаҳон ҷойи аввалро ишғол карда, 13,6 миллион адад маҳсулот истеҳсол кардааст. Ҳамчунин, ширкат аз рӯи истеҳсоли ноутбукҳо ба се ширкати пешсафи ҷаҳон дохил шуда, 12% ҳиссаи бозори ҷаҳониро ташкил медод. Тибқи маълумоти соли 2014, ширкати ASUS нисбат ба дигар ширкатҳо бештар платаҳои асосӣ мефурӯхт. Соли 2013 ширкат ба харидорон 22 миллион адад платаи асосӣ пешниҳод кард, ки нисбат ба ширкати Gigabyte 1 миллион адад зиёд буд. Мувофиқи таҳқиқоти «Брендҳои беҳтарини ҷаҳонии Тайван» дар солҳои 2012–2016, ки аз ҷониби агентии машваратии бритониёии Interbrand гузаронида шудааст, ширкати ASUS аз рӯи арзиши бозорӣ гаронбаҳотарин бренди Тайван ба ҳисоб мерафт. == Маҳсулот == Маҳсулоти ширкати ASUS * Компютерҳои шахсӣ, ноутбукҳо, неттопҳо ва планшетҳои интернетӣ. * Қисмҳои компютерӣ: платаҳои асосӣ, корпусҳо, кортҳои графикӣ, кортҳои садоӣ, дискҳои оптикӣ, хунуккунакҳо, вентиляторҳои корпус ва системаҳои хунуккунии обӣ. * Таҷҳизоти иловагии компютерӣ: мониторҳо, дискҳои беруна, дискҳои оптикӣ ва мушҳои компютерӣ. *Телефонҳои мобилӣ ва смартфонҳо. * Роутерҳо. Ширкати ASUS инчунин қисмҳои гуногунро барои маҳсулоти ширкатҳои дигар истеҳсол мекунад. Аз ҷумла, Sony (PlayStation 2), Apple Inc. то соли 2010 (iPod, iPod Shuffle, MacBook), Alienware, Falcon Northwest, Palm, Inc., HP ва бисёр истеҳсолкунандагони дигари таҷҳизот дар системаҳои худ аз платаҳои асосии ASUS истифода мебаранд. Аз соли 2008 тамоми маҳсулоти номбаршуда дар корхонаҳои истеҳсолии ширкати Pegatron Corporation истеҳсол карда мешаванд. Платаҳои асосӣ Дар номгузории платаҳои асосии худ ASUS аз низоми махсуси рамзгузорӣ истифода мебарад. Масалан, дар номи Asus P5K Deluxe/WiFi-AP қисми аввал (P5K) навъи сокет (P5 мувофиқ ба Socket 775) ва чипсети истифодашавандаро (K маънои Intel P35/G33) нишон медиҳад. Қисми дуюм (Deluxe/WiFi-AP) нишон медиҳад, ки платаи асосӣ ба силсилаи Deluxe тааллуқ дошта, инчунин бо модули Wi-Fi муҷаҳҳаз шудааст. Истеҳсолкунанда барои нишон додани гурӯҳҳои гуногуни платаҳои асосӣ рамзҳои зеринро истифода мебарад: Протсессор * P10 — Intel LGA2066<ref>{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/LGA_2066|title=LGA 2066|publisher=Wikipedia®}}</ref> * P9 — Intel LGA2011<ref>{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/LGA_2011|title=LGA 2011|publisher=Wikipedia®}}</ref> * P8 — Intel LGA1155<ref>{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/LGA_1155|title=LGA 1155|publisher=Wikipedia®}}</ref> * P7 — Intel LGA1156<ref>{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/LGA_1156|title=LGA 1156|publisher=Wikipedia®}}</ref> * P6 — Intel LGA1366<ref>{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/LGA_1366|title=LGA 1366|publisher=Wikipedia®}}</ref> * P5 — Intel LGA775 * P4 — Intel Socket 478 * P3 — Intel Socket 370 — Slot 1 * P2 — Intel Socket 370 — Slot 1 * M7 — AMD TR4 * M6 — AMD AM4 * F1 — AMD FM1 * M5 — AMD AM3+ * M4 — AMD AM2/AM2+/AM3 * M3 — AMD AM2+/AM2 * M2 — AMD AM2 Чипсет Дар моделҳои минбаъдаи платаҳои асосӣ ба ҷойи ҳарф номи модели чипсет нишон дода мешавад. * T — Intel X58 * E — Intel X48/X38/G35/Q35 * Q — Intel P45/G45/Q45 * QL — Intel P43/G43 * QPL — Intel P41/G41 * K — Intel P35/G33 * KPL — Intel G31 * N — Nvidia * S — SIS * V — VIA * Axx — AMD Хусусиятҳои махсус * T — DDR3 (танҳо дар платформаи AMD). * C — DDR3+DDR2. Графика * EM — ҳалли графикии ҳамгирошуда, дараҷаи баланд. * VM — ҳалли графикии ҳамгирошуда, сатҳи оптималӣ. * CM — ҳалли графикии ҳамгирошуда, сатҳи миёна. * AM — ҳалли графикии ҳамгирошуда, сатҳи ибтидоӣ. ### Силсилаҳои маҳсулот * Premium (Premium Series) — силсилаи олӣ, ки бо маҷмӯи васеи таҷҳизот ва имкониятҳо фарқ мекунад. * Deluxe (Deluxe Series) — силсилаи Deluxe, ки дорои таҷҳизот ва имкониятҳои боз ҳам васеътар мебошад. * E (Enhanced Series) — силсилаи такмилёфта, ки нисбат ба модели стандартӣ таҷҳизоти иловагӣ дорад. * PRO (Professional Series) — силсилаи касбӣ, ки бо таҷҳизоти васеъ ва сифати баланди ҷузъҳо фарқ мекунад. * Standard (non) — силсилаи стандартӣ, бе пасванд, бо таҷҳизот ва имкониятҳои муқаррарӣ. * SE (Second Edition Series) — нашри дуюм. * SE2 (Second Edition2 Series) — нашри навбатӣ пас аз нашри дуюм. * DO (Digital Office) — силсилаи идораи рақамӣ. * DH (Digital Home) — силсилаи хонаи рақамӣ. * WS (Workstation) — истгоҳи корӣ. * Sabertooth — силсилае, ки бо эътимоднокии баланди ҷузъҳо фарқ мекунад ва хусусиятҳои силсилаи сервериро дорад. * ROG (Republic of Gamers) — силсилаи бозигарӣ, ки бо маҳсулоти дорои ҳадди аксари иқтидор ва самаранокӣ (дараҷаи баланди Hi-End) фарқ мекунад. Таҷҳизоти иловагӣ * /WiFi-AP — Wi-Fi b/g/n, нуқтаи дастрасӣ. == Танқид == Соли 2025 ҳакерҳо даҳҳо ҳазор роутерҳои<ref>{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%80%D1%83%D1%82%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80|title=Маршрутизатор|publisher=Wikipedia®}}</ref> ASUS-и силсилаҳои AC ва AX-ро рахна карданд. Ин ҳамла, аз ҷумла, Русияро низ фаро гирифт. Ҳакерҳо аз осебпазириҳои ислоҳнашудаи амниятӣ истифода бурда, назорати дастгоҳҳоро ба даст гирифтанд ва онҳоро барои пинҳон кардани трафики интернетӣ ҳангоми анҷом додани фаъолияти зараровари худ истифода бурданд. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{ПБ}} [[Гурӯҳ: Ширкатҳое, ки саҳмияҳояшон дар Биржаи фондии Тайван ба қайд гирифта шудаанд]] koyrpdq7mgr54bmto93sm86w53wldrd 1493302 1493300 2026-11-09T11:03:46Z Умар Ганиев 164088 1493302 wikitext text/x-wiki {{Ширкат}} '''ASUSTeK Computer Inc'''. (ба забони чинӣ: 華碩電腦股份有限公司, Huáshuò Diànnǎo Gǔfèn Yǒuxiàn Gōngsī; кӯтоҳ — ASUS) — ширкати фаромиллии Тайван мебошад, ки ба истеҳсоли таҷҳизоти электронии компютерӣ (ҳам ҷузъҳои компютерӣ ва ҳам маҳсулоти тайёр) тахассус дорад. == Таърих == Таърихи таъсиси ширкати ASUS Ширкат моҳи апрели соли 1989 аз ҷониби чор муҳандис, ки қаблан дар ширкати Acer кор мекарданд, таъсис дода шудааст. Соли оянда бо ширкати Intel<ref>{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/Intel|title=Intel|publisher=Wikipedia®}}</ref> шартнома баста шуд, ки мувофиқи он ASUS бояд барои протсессори нави i486 платаҳои асосӣ таҳия мекард.Соли 1993 барои протсессори Pentium платаи асосӣ таҳия карда шуд. Ба шарофати ҳамкорӣ бо Intel, соли 1995 ширкати ASUSTeK Computer ба бузургтарин истеҳсолкунандаи платаҳои асосӣ дар ҷаҳон табдил ёфт. Соли 1996 ширкат саҳмияҳои худро дар Биржаи фондии Тайван ба фурӯш баровард.Соли 1997 ширкат аввалин ноутбуки худро бо номи Asus P6300 истеҳсол кард. Соли 1998 аввалин диски оптикии CD-ROM бо суръати 34x ба бозор бароварда шуд. Соли 1999 ҳамкорӣ бо ширкати Nvidia<ref>{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/Nvidia|title=Nvidia|publisher=Wikipedia®}}</ref> дар самти таҳия ва истеҳсоли кортҳои графикӣ оғоз гардид. Соли 2002 ширкати фаръии ASRock таъсис дода шуд, ки ба истеҳсоли шартномавии платаҳои асосӣ ва кортҳои графикӣ машғул буд. Тирамоҳи соли 2003 ASUSTeK истеҳсоли телефонҳои мобилии J100-ро оғоз кард.Моҳи декабри соли 2005 ширкат бо модели телевизори LCD-и TLW32001 ба бозори телевизорҳо ворид шуд. Ин модел танҳо дар бозори Тайван дастрас буд.Соли 2006 зербренди махсус барои бозигарони компютерӣ бо номи Republic of Gamers (ROG) таъсис дода шуд. Дар доираи ин бренд компютерҳои рӯимизӣ, кортҳои графикӣ ва ноутбукҳои пуриқтидор истеҳсол карда мешаванд.Соли 2007 силсилаи нетбукҳои Eee PC ба бозор бароварда шуд.Моҳи январи соли 2008 истеҳсоли шартномавӣ ба ду ширкати мустақил ҷудо карда шуд: Pegatron, ки ба истеҳсоли платаҳои компютерӣ машғул буд ва Unihan, ки маҳсулоти дигарро истеҳсол мекард.Моҳи феврали соли 2009 байни ширкатҳои Garmin ва ASUSTeK иттифоқи тиҷоратӣ таъсис дода шуд. Ҳадафи он таҳия ва истеҳсоли муштараки телефонҳои мобилӣ буд, ки ба хизматрасониҳои вобаста ба муайян кардани ҷойгиршавӣ (LBS)<ref>{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B9_%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B8%D1%81|title=Геолокационный сервис|publisher=Wikipedia®}}</ref> нигаронида шуда буданд. Соли 2011 истеҳсоли ноутбукҳои силсилаи Zenbook оғоз гардид. Яке аз хусусиятҳои ин ноутбукҳо доштани экрани сенсорӣ буд.Соли 2012 планшети Nexus 7, ки дар ҳамкорӣ бо ширкати Google таҳия шуда буд, муаррифӣ гардид.Соли 2014 истеҳсоли смартфонҳои силсилаи ZenFone оғоз ёфт. 13 майи соли 2021 ширкат ду смартфони нави барҷастаи худро муаррифӣ кард: модели асосии Zenfone 8 ва Zenfone 8 Flip, ки дорои камераи гардонанда буд.Моҳи июли соли 2023 ширкат истеҳсоли кортҳои графикии GeForce RTX 4070<ref>{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/Nvidia_RTX|title=Nvidia RTX|publisher=Wikipedia®}}</ref>-ро оғоз кард, ки бе пайвасткунакҳо ва кабелҳои берунии таъминоти барқӣ сохта шудаанд. == Соҳибон ва роҳбарияти ширкат== * Раиси Шӯрои директорони ширкати ASUSTeK Computer аз соли 1993 — Ҷонни Ши Чунтан (Jonney Shih, 施崇棠) мебошад. Ба ӯ 4,05% саҳмияҳои ширкат тааллуқ доранд. * Директори генералии ширкати ASUSTeK Computer аз соли 2008 то соли 2018 — Ҷерри Шен (Jerry Shen) буд. * Аз соли 2019 ширкати ASUSTeK Computer ду директори генералӣ дорад — Си Хсу (Sy Hsu) ва Самсон Ху (Samson Hu). == Фаъолият == [[Акс:ASUS US Headquarters.jpg|thumb|Идораи марказии филиали ASUS дар ИМА. ]] Даромади ширкати ASUS дар соли 2022 ба 537,2 миллиард доллари нави Тайван (17,2 миллиард доллари ИМА) баробар буд. Тақсимоти даромад аз рӯи минтақаҳо чунин буд: минтақаи [[Осиё]] ва [[Уқёнуси Ором]] — 46%, [[Амрико]] — 25%, [[Аврупо]] — 21%, [[Африқо]] — 2% ва [[Тайван]] — 6%. Аз соли 1989 то соли 2022 ширкат зиёда аз 600 миллион платаи асосӣ истеҳсол кардааст, ки ин нишондиҳанда аз ҳамаи истеҳсолкунандагони дигари соҳа зиёдтар мебошад. Дар соли 2022 ширкат аз рӯи истеҳсоли платаҳои асосӣ дар ҷаҳон ҷойи аввалро ишғол карда, 13,6 миллион адад маҳсулот истеҳсол кардааст. Ҳамчунин, ширкат аз рӯи истеҳсоли ноутбукҳо ба се ширкати пешсафи ҷаҳон дохил шуда, 12% ҳиссаи бозори ҷаҳониро ташкил медод. Тибқи маълумоти соли 2014, ширкати ASUS нисбат ба дигар ширкатҳо бештар платаҳои асосӣ мефурӯхт. Соли 2013 ширкат ба харидорон 22 миллион адад платаи асосӣ пешниҳод кард, ки нисбат ба ширкати Gigabyte 1 миллион адад зиёд буд. Мувофиқи таҳқиқоти «Брендҳои беҳтарини ҷаҳонии Тайван» дар солҳои 2012–2016, ки аз ҷониби агентии машваратии бритониёии Interbrand гузаронида шудааст, ширкати ASUS аз рӯи арзиши бозорӣ гаронбаҳотарин бренди Тайван ба ҳисоб мерафт. == Маҳсулот == Маҳсулоти ширкати ASUS * Компютерҳои шахсӣ, ноутбукҳо, неттопҳо ва планшетҳои интернетӣ. * Қисмҳои компютерӣ: платаҳои асосӣ, корпусҳо, кортҳои графикӣ, кортҳои садоӣ, дискҳои оптикӣ, хунуккунакҳо, вентиляторҳои корпус ва системаҳои хунуккунии обӣ. * Таҷҳизоти иловагии компютерӣ: мониторҳо, дискҳои беруна, дискҳои оптикӣ ва мушҳои компютерӣ. *Телефонҳои мобилӣ ва смартфонҳо. * Роутерҳо. Ширкати ASUS инчунин қисмҳои гуногунро барои маҳсулоти ширкатҳои дигар истеҳсол мекунад. Аз ҷумла, Sony (PlayStation 2), Apple Inc. то соли 2010 (iPod, iPod Shuffle, MacBook), Alienware, Falcon Northwest, Palm, Inc., HP ва бисёр истеҳсолкунандагони дигари таҷҳизот дар системаҳои худ аз платаҳои асосии ASUS истифода мебаранд. Аз соли 2008 тамоми маҳсулоти номбаршуда дар корхонаҳои истеҳсолии ширкати Pegatron Corporation истеҳсол карда мешаванд. Платаҳои асосӣ Дар номгузории платаҳои асосии худ ASUS аз низоми махсуси рамзгузорӣ истифода мебарад. Масалан, дар номи Asus P5K Deluxe/WiFi-AP қисми аввал (P5K) навъи сокет (P5 мувофиқ ба Socket 775) ва чипсети истифодашавандаро (K маънои Intel P35/G33) нишон медиҳад. Қисми дуюм (Deluxe/WiFi-AP) нишон медиҳад, ки платаи асосӣ ба силсилаи Deluxe тааллуқ дошта, инчунин бо модули Wi-Fi муҷаҳҳаз шудааст. Истеҳсолкунанда барои нишон додани гурӯҳҳои гуногуни платаҳои асосӣ рамзҳои зеринро истифода мебарад: Протсессор * P10 — Intel LGA2066<ref>{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/LGA_2066|title=LGA 2066|publisher=Wikipedia®}}</ref> * P9 — Intel LGA2011<ref>{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/LGA_2011|title=LGA 2011|publisher=Wikipedia®}}</ref> * P8 — Intel LGA1155<ref>{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/LGA_1155|title=LGA 1155|publisher=Wikipedia®}}</ref> * P7 — Intel LGA1156<ref>{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/LGA_1156|title=LGA 1156|publisher=Wikipedia®}}</ref> * P6 — Intel LGA1366<ref>{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/LGA_1366|title=LGA 1366|publisher=Wikipedia®}}</ref> * P5 — Intel LGA775 * P4 — Intel Socket 478 * P3 — Intel Socket 370 — Slot 1 * P2 — Intel Socket 370 — Slot 1 * M7 — AMD TR4 * M6 — AMD AM4 * F1 — AMD FM1 * M5 — AMD AM3+ * M4 — AMD AM2/AM2+/AM3 * M3 — AMD AM2+/AM2 * M2 — AMD AM2 Чипсет Дар моделҳои минбаъдаи платаҳои асосӣ ба ҷойи ҳарф номи модели чипсет нишон дода мешавад. * T — Intel X58 * E — Intel X48/X38/G35/Q35 * Q — Intel P45/G45/Q45 * QL — Intel P43/G43 * QPL — Intel P41/G41 * K — Intel P35/G33 * KPL — Intel G31 * N — Nvidia * S — SIS * V — VIA * Axx — AMD Хусусиятҳои махсус * T — DDR3 (танҳо дар платформаи AMD). * C — DDR3+DDR2. Графика * EM — ҳалли графикии ҳамгирошуда, дараҷаи баланд. * VM — ҳалли графикии ҳамгирошуда, сатҳи оптималӣ. * CM — ҳалли графикии ҳамгирошуда, сатҳи миёна. * AM — ҳалли графикии ҳамгирошуда, сатҳи ибтидоӣ. ### Силсилаҳои маҳсулот * Premium (Premium Series) — силсилаи олӣ, ки бо маҷмӯи васеи таҷҳизот ва имкониятҳо фарқ мекунад. * Deluxe (Deluxe Series) — силсилаи Deluxe, ки дорои таҷҳизот ва имкониятҳои боз ҳам васеътар мебошад. * E (Enhanced Series) — силсилаи такмилёфта, ки нисбат ба модели стандартӣ таҷҳизоти иловагӣ дорад. * PRO (Professional Series) — силсилаи касбӣ, ки бо таҷҳизоти васеъ ва сифати баланди ҷузъҳо фарқ мекунад. * Standard (non) — силсилаи стандартӣ, бе пасванд, бо таҷҳизот ва имкониятҳои муқаррарӣ. * SE (Second Edition Series) — нашри дуюм. * SE2 (Second Edition2 Series) — нашри навбатӣ пас аз нашри дуюм. * DO (Digital Office) — силсилаи идораи рақамӣ. * DH (Digital Home) — силсилаи хонаи рақамӣ. * WS (Workstation) — истгоҳи корӣ. * Sabertooth — силсилае, ки бо эътимоднокии баланди ҷузъҳо фарқ мекунад ва хусусиятҳои силсилаи сервериро дорад. * ROG (Republic of Gamers) — силсилаи бозигарӣ, ки бо маҳсулоти дорои ҳадди аксари иқтидор ва самаранокӣ (дараҷаи баланди Hi-End) фарқ мекунад. Таҷҳизоти иловагӣ * /WiFi-AP — Wi-Fi b/g/n, нуқтаи дастрасӣ. == Танқид == Соли 2025 ҳакерҳо даҳҳо ҳазор роутерҳои<ref>{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%80%D1%83%D1%82%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80|title=Маршрутизатор|publisher=Wikipedia®}}</ref> ASUS-и силсилаҳои AC ва AX-ро рахна карданд. Ин ҳамла, аз ҷумла, Русияро низ фаро гирифт. Ҳакерҳо аз осебпазириҳои ислоҳнашудаи амниятӣ истифода бурда, назорати дастгоҳҳоро ба даст гирифтанд ва онҳоро барои пинҳон кардани трафики интернетӣ ҳангоми анҷом додани фаъолияти зараровари худ истифода бурданд. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{ПБ}} [[Гурӯҳ: Ширкатҳое, ки саҳмияҳояшон дар Биржаи фондии Тайван ба қайд гирифта шудаанд]] 62vx8s3ddrn07ha5pst8n442m56rhrc 1493303 1493302 2026-11-09T11:03:57Z Умар Ганиев 164088 1493303 wikitext text/x-wiki {{Ширкат}} '''ASUSTeK Computer Inc'''. (ба забони чинӣ: 華碩電腦股份有限公司, Huáshuò Diànnǎo Gǔfèn Yǒuxiàn Gōngsī; кӯтоҳ — ASUS) — ширкати фаромиллии Тайван мебошад, ки ба истеҳсоли таҷҳизоти электронии компютерӣ (ҳам ҷузъҳои компютерӣ ва ҳам маҳсулоти тайёр) тахассус дорад. == Таърих == Ширкат моҳи апрели соли 1989 аз ҷониби чор муҳандис, ки қаблан дар ширкати Acer кор мекарданд, таъсис дода шудааст. Соли оянда бо ширкати Intel<ref>{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/Intel|title=Intel|publisher=Wikipedia®}}</ref> шартнома баста шуд, ки мувофиқи он ASUS бояд барои протсессори нави i486 платаҳои асосӣ таҳия мекард.Соли 1993 барои протсессори Pentium платаи асосӣ таҳия карда шуд. Ба шарофати ҳамкорӣ бо Intel, соли 1995 ширкати ASUSTeK Computer ба бузургтарин истеҳсолкунандаи платаҳои асосӣ дар ҷаҳон табдил ёфт. Соли 1996 ширкат саҳмияҳои худро дар Биржаи фондии Тайван ба фурӯш баровард.Соли 1997 ширкат аввалин ноутбуки худро бо номи Asus P6300 истеҳсол кард. Соли 1998 аввалин диски оптикии CD-ROM бо суръати 34x ба бозор бароварда шуд. Соли 1999 ҳамкорӣ бо ширкати Nvidia<ref>{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/Nvidia|title=Nvidia|publisher=Wikipedia®}}</ref> дар самти таҳия ва истеҳсоли кортҳои графикӣ оғоз гардид. Соли 2002 ширкати фаръии ASRock таъсис дода шуд, ки ба истеҳсоли шартномавии платаҳои асосӣ ва кортҳои графикӣ машғул буд. Тирамоҳи соли 2003 ASUSTeK истеҳсоли телефонҳои мобилии J100-ро оғоз кард.Моҳи декабри соли 2005 ширкат бо модели телевизори LCD-и TLW32001 ба бозори телевизорҳо ворид шуд. Ин модел танҳо дар бозори Тайван дастрас буд.Соли 2006 зербренди махсус барои бозигарони компютерӣ бо номи Republic of Gamers (ROG) таъсис дода шуд. Дар доираи ин бренд компютерҳои рӯимизӣ, кортҳои графикӣ ва ноутбукҳои пуриқтидор истеҳсол карда мешаванд.Соли 2007 силсилаи нетбукҳои Eee PC ба бозор бароварда шуд.Моҳи январи соли 2008 истеҳсоли шартномавӣ ба ду ширкати мустақил ҷудо карда шуд: Pegatron, ки ба истеҳсоли платаҳои компютерӣ машғул буд ва Unihan, ки маҳсулоти дигарро истеҳсол мекард.Моҳи феврали соли 2009 байни ширкатҳои Garmin ва ASUSTeK иттифоқи тиҷоратӣ таъсис дода шуд. Ҳадафи он таҳия ва истеҳсоли муштараки телефонҳои мобилӣ буд, ки ба хизматрасониҳои вобаста ба муайян кардани ҷойгиршавӣ (LBS)<ref>{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B9_%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B8%D1%81|title=Геолокационный сервис|publisher=Wikipedia®}}</ref> нигаронида шуда буданд. Соли 2011 истеҳсоли ноутбукҳои силсилаи Zenbook оғоз гардид. Яке аз хусусиятҳои ин ноутбукҳо доштани экрани сенсорӣ буд.Соли 2012 планшети Nexus 7, ки дар ҳамкорӣ бо ширкати Google таҳия шуда буд, муаррифӣ гардид.Соли 2014 истеҳсоли смартфонҳои силсилаи ZenFone оғоз ёфт. 13 майи соли 2021 ширкат ду смартфони нави барҷастаи худро муаррифӣ кард: модели асосии Zenfone 8 ва Zenfone 8 Flip, ки дорои камераи гардонанда буд.Моҳи июли соли 2023 ширкат истеҳсоли кортҳои графикии GeForce RTX 4070<ref>{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/Nvidia_RTX|title=Nvidia RTX|publisher=Wikipedia®}}</ref>-ро оғоз кард, ки бе пайвасткунакҳо ва кабелҳои берунии таъминоти барқӣ сохта шудаанд. == Соҳибон ва роҳбарияти ширкат== * Раиси Шӯрои директорони ширкати ASUSTeK Computer аз соли 1993 — Ҷонни Ши Чунтан (Jonney Shih, 施崇棠) мебошад. Ба ӯ 4,05% саҳмияҳои ширкат тааллуқ доранд. * Директори генералии ширкати ASUSTeK Computer аз соли 2008 то соли 2018 — Ҷерри Шен (Jerry Shen) буд. * Аз соли 2019 ширкати ASUSTeK Computer ду директори генералӣ дорад — Си Хсу (Sy Hsu) ва Самсон Ху (Samson Hu). == Фаъолият == [[Акс:ASUS US Headquarters.jpg|thumb|Идораи марказии филиали ASUS дар ИМА. ]] Даромади ширкати ASUS дар соли 2022 ба 537,2 миллиард доллари нави Тайван (17,2 миллиард доллари ИМА) баробар буд. Тақсимоти даромад аз рӯи минтақаҳо чунин буд: минтақаи [[Осиё]] ва [[Уқёнуси Ором]] — 46%, [[Амрико]] — 25%, [[Аврупо]] — 21%, [[Африқо]] — 2% ва [[Тайван]] — 6%. Аз соли 1989 то соли 2022 ширкат зиёда аз 600 миллион платаи асосӣ истеҳсол кардааст, ки ин нишондиҳанда аз ҳамаи истеҳсолкунандагони дигари соҳа зиёдтар мебошад. Дар соли 2022 ширкат аз рӯи истеҳсоли платаҳои асосӣ дар ҷаҳон ҷойи аввалро ишғол карда, 13,6 миллион адад маҳсулот истеҳсол кардааст. Ҳамчунин, ширкат аз рӯи истеҳсоли ноутбукҳо ба се ширкати пешсафи ҷаҳон дохил шуда, 12% ҳиссаи бозори ҷаҳониро ташкил медод. Тибқи маълумоти соли 2014, ширкати ASUS нисбат ба дигар ширкатҳо бештар платаҳои асосӣ мефурӯхт. Соли 2013 ширкат ба харидорон 22 миллион адад платаи асосӣ пешниҳод кард, ки нисбат ба ширкати Gigabyte 1 миллион адад зиёд буд. Мувофиқи таҳқиқоти «Брендҳои беҳтарини ҷаҳонии Тайван» дар солҳои 2012–2016, ки аз ҷониби агентии машваратии бритониёии Interbrand гузаронида шудааст, ширкати ASUS аз рӯи арзиши бозорӣ гаронбаҳотарин бренди Тайван ба ҳисоб мерафт. == Маҳсулот == Маҳсулоти ширкати ASUS * Компютерҳои шахсӣ, ноутбукҳо, неттопҳо ва планшетҳои интернетӣ. * Қисмҳои компютерӣ: платаҳои асосӣ, корпусҳо, кортҳои графикӣ, кортҳои садоӣ, дискҳои оптикӣ, хунуккунакҳо, вентиляторҳои корпус ва системаҳои хунуккунии обӣ. * Таҷҳизоти иловагии компютерӣ: мониторҳо, дискҳои беруна, дискҳои оптикӣ ва мушҳои компютерӣ. *Телефонҳои мобилӣ ва смартфонҳо. * Роутерҳо. Ширкати ASUS инчунин қисмҳои гуногунро барои маҳсулоти ширкатҳои дигар истеҳсол мекунад. Аз ҷумла, Sony (PlayStation 2), Apple Inc. то соли 2010 (iPod, iPod Shuffle, MacBook), Alienware, Falcon Northwest, Palm, Inc., HP ва бисёр истеҳсолкунандагони дигари таҷҳизот дар системаҳои худ аз платаҳои асосии ASUS истифода мебаранд. Аз соли 2008 тамоми маҳсулоти номбаршуда дар корхонаҳои истеҳсолии ширкати Pegatron Corporation истеҳсол карда мешаванд. Платаҳои асосӣ Дар номгузории платаҳои асосии худ ASUS аз низоми махсуси рамзгузорӣ истифода мебарад. Масалан, дар номи Asus P5K Deluxe/WiFi-AP қисми аввал (P5K) навъи сокет (P5 мувофиқ ба Socket 775) ва чипсети истифодашавандаро (K маънои Intel P35/G33) нишон медиҳад. Қисми дуюм (Deluxe/WiFi-AP) нишон медиҳад, ки платаи асосӣ ба силсилаи Deluxe тааллуқ дошта, инчунин бо модули Wi-Fi муҷаҳҳаз шудааст. Истеҳсолкунанда барои нишон додани гурӯҳҳои гуногуни платаҳои асосӣ рамзҳои зеринро истифода мебарад: Протсессор * P10 — Intel LGA2066<ref>{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/LGA_2066|title=LGA 2066|publisher=Wikipedia®}}</ref> * P9 — Intel LGA2011<ref>{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/LGA_2011|title=LGA 2011|publisher=Wikipedia®}}</ref> * P8 — Intel LGA1155<ref>{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/LGA_1155|title=LGA 1155|publisher=Wikipedia®}}</ref> * P7 — Intel LGA1156<ref>{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/LGA_1156|title=LGA 1156|publisher=Wikipedia®}}</ref> * P6 — Intel LGA1366<ref>{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/LGA_1366|title=LGA 1366|publisher=Wikipedia®}}</ref> * P5 — Intel LGA775 * P4 — Intel Socket 478 * P3 — Intel Socket 370 — Slot 1 * P2 — Intel Socket 370 — Slot 1 * M7 — AMD TR4 * M6 — AMD AM4 * F1 — AMD FM1 * M5 — AMD AM3+ * M4 — AMD AM2/AM2+/AM3 * M3 — AMD AM2+/AM2 * M2 — AMD AM2 Чипсет Дар моделҳои минбаъдаи платаҳои асосӣ ба ҷойи ҳарф номи модели чипсет нишон дода мешавад. * T — Intel X58 * E — Intel X48/X38/G35/Q35 * Q — Intel P45/G45/Q45 * QL — Intel P43/G43 * QPL — Intel P41/G41 * K — Intel P35/G33 * KPL — Intel G31 * N — Nvidia * S — SIS * V — VIA * Axx — AMD Хусусиятҳои махсус * T — DDR3 (танҳо дар платформаи AMD). * C — DDR3+DDR2. Графика * EM — ҳалли графикии ҳамгирошуда, дараҷаи баланд. * VM — ҳалли графикии ҳамгирошуда, сатҳи оптималӣ. * CM — ҳалли графикии ҳамгирошуда, сатҳи миёна. * AM — ҳалли графикии ҳамгирошуда, сатҳи ибтидоӣ. ### Силсилаҳои маҳсулот * Premium (Premium Series) — силсилаи олӣ, ки бо маҷмӯи васеи таҷҳизот ва имкониятҳо фарқ мекунад. * Deluxe (Deluxe Series) — силсилаи Deluxe, ки дорои таҷҳизот ва имкониятҳои боз ҳам васеътар мебошад. * E (Enhanced Series) — силсилаи такмилёфта, ки нисбат ба модели стандартӣ таҷҳизоти иловагӣ дорад. * PRO (Professional Series) — силсилаи касбӣ, ки бо таҷҳизоти васеъ ва сифати баланди ҷузъҳо фарқ мекунад. * Standard (non) — силсилаи стандартӣ, бе пасванд, бо таҷҳизот ва имкониятҳои муқаррарӣ. * SE (Second Edition Series) — нашри дуюм. * SE2 (Second Edition2 Series) — нашри навбатӣ пас аз нашри дуюм. * DO (Digital Office) — силсилаи идораи рақамӣ. * DH (Digital Home) — силсилаи хонаи рақамӣ. * WS (Workstation) — истгоҳи корӣ. * Sabertooth — силсилае, ки бо эътимоднокии баланди ҷузъҳо фарқ мекунад ва хусусиятҳои силсилаи сервериро дорад. * ROG (Republic of Gamers) — силсилаи бозигарӣ, ки бо маҳсулоти дорои ҳадди аксари иқтидор ва самаранокӣ (дараҷаи баланди Hi-End) фарқ мекунад. Таҷҳизоти иловагӣ * /WiFi-AP — Wi-Fi b/g/n, нуқтаи дастрасӣ. == Танқид == Соли 2025 ҳакерҳо даҳҳо ҳазор роутерҳои<ref>{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%80%D1%83%D1%82%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80|title=Маршрутизатор|publisher=Wikipedia®}}</ref> ASUS-и силсилаҳои AC ва AX-ро рахна карданд. Ин ҳамла, аз ҷумла, Русияро низ фаро гирифт. Ҳакерҳо аз осебпазириҳои ислоҳнашудаи амниятӣ истифода бурда, назорати дастгоҳҳоро ба даст гирифтанд ва онҳоро барои пинҳон кардани трафики интернетӣ ҳангоми анҷом додани фаъолияти зараровари худ истифода бурданд. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{ПБ}} [[Гурӯҳ: Ширкатҳое, ки саҳмияҳояшон дар Биржаи фондии Тайван ба қайд гирифта шудаанд]] dslt9kn34qkketbdex0n9ppv97kdn05 Боравзана 0 334844 1493287 2026-11-09T10:17:31Z VASHGIRD 8035 Саҳифаи нав: «'''Боравзана'''» ({{lang-fa|باروزنه}}) — оҳанги қадимаи мусиқии форс-тоҷик. Номи ин савт дар «[[Фарҳанги Ҷаҳонгирӣ]]» ва дар девони ашъори [[Манучеҳрии Домғонӣ]] зикр ёфтааст. Мувофиқи маълумоти онҳо «Боравзана» аз оҳангҳои бағоят форами давраи [[Сосониён]] будааст. =... 1493287 wikitext text/x-wiki «'''Боравзана'''» ({{lang-fa|باروزنه}}) — оҳанги қадимаи мусиқии форс-тоҷик. Номи ин савт дар «[[Фарҳанги Ҷаҳонгирӣ]]» ва дар девони ашъори [[Манучеҳрии Домғонӣ]] зикр ёфтааст. Мувофиқи маълумоти онҳо «Боравзана» аз оҳангҳои бағоят форами давраи [[Сосониён]] будааст. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Боравзана|1|292|муаллиф=Т. Шаҳобов}} [[Гурӯҳ:Мусиқии эронӣ]] o4hmcvbddlv089av82bc4tlesaaqms8 Ионитҳо 0 334845 1493289 2026-11-09T10:18:00Z Rabboni Hakimzoda 123692 Саҳифаи нав: '''Ионитҳо''', '''ионивазкунандаҳо''', '''сорбентҳои ионивазкунанда''' '''—''' [[Модда (химия)|моддаҳои]] сахти ҳалнашаванда, ки қобилияти ба ионҳои муҳит иваз кардани ионҳои худро доранд. == Мафҳум == Ионитҳо бештар қатронҳои органикие мебошанд, ки бо роҳи сyнъӣ ҳосил к... 1493289 wikitext text/x-wiki '''Ионитҳо''', '''ионивазкунандаҳо''', '''сорбентҳои ионивазкунанда''' '''—''' [[Модда (химия)|моддаҳои]] сахти ҳалнашаванда, ки қобилияти ба ионҳои муҳит иваз кардани ионҳои худро доранд. == Мафҳум == Ионитҳо бештар қатронҳои органикие мебошанд, ки бо роҳи сyнъӣ ҳосил карда шудаанд. Ионитҳо вобаста ба табиати кимиёӣ ноорганикӣ ва органикӣ, аз ҷиҳати пайдоиш табиӣ ва синтезӣ мешаванд. Соли 1845 олимони англис Г. Томпсон ва Ҷ. Уэй қобилияти ионитӣ доштани хокро таҳқиқ намуданд. Барои ин онҳо ба оби тақтирӣ (буғроникарда) намаки сулфати аммоний ҳамроҳ карда, аз қабати хок гузарониданд. Маълум гардид, ки дар таркиби об миқдори намак кам, вале миқдори гач (СаSO<sub>4</sub>∙2H<sub>2</sub>O) зиёд шудааст. Хок ионҳои NH<sub>4</sub><sup>+</sup>-и таркиби намакро бо ионҳои калсий Са<sup>2+</sup> иваз кардааст. Солҳои баъдӣ бисёр моддаҳое ҳосил карда шуданд, ки хосияти ионитӣ доштанд (сеолитҳо, полимерҳои узвӣ ва ғайра). Агар ба катионит маҳлули ягон намак илова карда шавад, ионҳои Н<sup>+</sup>-и таркиби он бо катионҳои намак иваз мегарданд. Дар натиҷа маҳлули намак ба маҳлули асид табдил меёбад. Барои такроран истифода кардани катионит болои он маҳлули асид рехта, катионҳои филизро аз нав бо ионҳои Н<sup>+</sup> асид иваз менамоянд. == Вобастаги ба заряд == Вобаста ба заряд Ионитҳо ба катионитҳо, анионитҳо ва Ионитҳои амфотерӣ ҷудо мешаванд. Катионитҳо асид буда, ионҳои барқаашон мусбати худро ба ионҳои дигари барқаашон мусбат иваз мекунанд. Барои аз нав барқарор кардан, ба онҳо асид илова менамоянд. Вобаста ба қувваи асид катионитҳо ба катионитҳои асидҳои қавӣ ва заиф ҷудо карда мешаванд. Асидҳои қавӣ дар маҳлулҳо комилан диссотсиатсия (таҷзияи молекула ба атомҳо, радикалҳо ё ионҳо) мешаванд. Масалан, катионитҳои сулфоасидӣ (-SО<sub>3</sub>Н) ионҳои худро дар муҳитҳои асидӣ, нейтралӣ ва ишқорӣ зуд иваз мекунанд. Катионитҳои заиф дар таркиби худ асидҳои заифе доранд, ки кам диссотсиатсия мешаванд. Катионитҳои дорои гурӯҳи карбоксил (-СООН) танҳо дар муҳити нейтралӣ ва ишқорӣ катионҳои худро иваз мекунанд. Анионитҳо пайвастҳоеанд, ки ионҳои манфии худро ба ионҳои дигари манфӣ иваз менамоянд. Барои барқарор кардани анионитҳо ба онҳо ишқор илова карда мешавад. Вобаста ба қувваи асос анионитҳоро ба анионитҳои асосҳои қавӣ, миёна ва заиф ҷудо мекунанд. Анионитҳои қавӣ ионҳои худро дар муҳити асидӣ, нейтралӣ ва ишқорӣ, анионитҳои заиф танҳо дар муҳитҳои асидӣ ва нейтралӣ иваз мекунанд. Анионитҳои миёна дар таркиби худ гурӯҳҳое доранд, ки хосси анионитҳои ҳам қавӣ ва ҳам заиф мебошанд. Ионитҳои амфотерӣ (дубаҳра) низ мавҷуданд. == Хосиятҳо == Онҳо вобаста ба шароит хосиятҳои катионитӣ ва анионитӣ доранд. Аз лиҳози табиати пайвастҳо И. органикӣ ва ноорганикӣ мешаванд. Ионитҳои органикӣ қатронҳои ионивазкунандаи сунъӣ буда, дар таркиби худ гурӯҳҳои асидӣ (мас., -СООН; -SО<sub>3</sub>Н; -РО<sub>4</sub>Н<sub>2</sub>) ва асосӣ (масалан, ≡N; =NH; -NH<sub>2</sub>; -NR<sup>3+</sup>) доранд. Ионитҳои ноорганикӣ пайвастҳои табиӣ, аз қабили алюмосиликатҳо, ҳидроксид ва намакҳои филиззоти бисёрвалента мебошанд. Чунончи, барои тоза ва бенамак кардани об сеолитҳоро истифода мебаранд. Онҳо алюмосиликатҳои обдори филиззоти ишқорӣ ва ишқоризаминӣ мебошанд. Сеолитҳо барои аз маҳлулҳо ҷудо кардани ионҳои радиоактиви сезий, NH<sub>4</sub><sup>+</sup>, ионҳои Cu, Pb, Zn, Cd, Ba, Co, Ag ва ғайра мусоидат менамоянд. Ионитҳо барои аз N<sub>2</sub>, CO<sub>2</sub>, SO<sub>2</sub>, H<sub>2</sub>S, Cl<sub>2</sub>, NH<sub>3</sub> тоза кардани газҳо истифода мешаванд. Онҳо, ҳамчунин, баҳри кам кардани дуруштии об, тоза намудани қанд, истеҳсоли хамиртуруш, глюкоза ва желатин муҳимманд. Барои тамдиди муҳлати нигоҳдории хун тавассути Ионитҳо ионҳои Са<sup>2+</sup> ба ионҳои Nа<sup>+</sup> иваз карда мешаванд. Бо истифода аз Ионитҳо дар саноат аз таркиби маъданҳо филиззоти нодир ва парешонро ҷудо мекунанд. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Ионитҳо|8|муаллиф=Т. Идрисов.}} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Хроматография]] [[Гурӯҳ:Ионҳо]] [[Гурӯҳ:Химия]] 7i1ww39fq1gkqjewtl3k0mi7e75uvt8 1493290 1493289 2026-11-09T10:20:02Z Rabboni Hakimzoda 123692 1493290 wikitext text/x-wiki [[акс:Ion exchange resin beads.jpg|thumb|right|300px|Донаҳои ионитӣ (дар ин ҳолат қатрони мубодилаи ион)]] '''Ионитҳо''', '''ионивазкунандаҳо''', '''сорбентҳои ионивазкунанда''' '''—''' [[Модда (химия)|моддаҳои]] сахти ҳалнашаванда, ки қобилияти ба ионҳои муҳит иваз кардани ионҳои худро доранд. == Мафҳум == Ионитҳо бештар қатронҳои органикие мебошанд, ки бо роҳи сyнъӣ ҳосил карда шудаанд. Ионитҳо вобаста ба табиати кимиёӣ ноорганикӣ ва органикӣ, аз ҷиҳати пайдоиш табиӣ ва синтезӣ мешаванд. Соли 1845 олимони англис Г. Томпсон ва Ҷ. Уэй қобилияти ионитӣ доштани хокро таҳқиқ намуданд. Барои ин онҳо ба оби тақтирӣ (буғроникарда) намаки сулфати аммоний ҳамроҳ карда, аз қабати хок гузарониданд. Маълум гардид, ки дар таркиби об миқдори намак кам, вале миқдори гач (СаSO<sub>4</sub>∙2H<sub>2</sub>O) зиёд шудааст. Хок ионҳои NH<sub>4</sub><sup>+</sup>-и таркиби намакро бо ионҳои калсий Са<sup>2+</sup> иваз кардааст. Солҳои баъдӣ бисёр моддаҳое ҳосил карда шуданд, ки хосияти ионитӣ доштанд (сеолитҳо, полимерҳои узвӣ ва ғайра). Агар ба катионит маҳлули ягон намак илова карда шавад, ионҳои Н<sup>+</sup>-и таркиби он бо катионҳои намак иваз мегарданд. Дар натиҷа маҳлули намак ба маҳлули асид табдил меёбад. Барои такроран истифода кардани катионит болои он маҳлули асид рехта, катионҳои филизро аз нав бо ионҳои Н<sup>+</sup> асид иваз менамоянд. == Вобастаги ба заряд == Вобаста ба заряд Ионитҳо ба катионитҳо, анионитҳо ва Ионитҳои амфотерӣ ҷудо мешаванд. Катионитҳо асид буда, ионҳои барқаашон мусбати худро ба ионҳои дигари барқаашон мусбат иваз мекунанд. Барои аз нав барқарор кардан, ба онҳо асид илова менамоянд. Вобаста ба қувваи асид катионитҳо ба катионитҳои асидҳои қавӣ ва заиф ҷудо карда мешаванд. Асидҳои қавӣ дар маҳлулҳо комилан диссотсиатсия (таҷзияи молекула ба атомҳо, радикалҳо ё ионҳо) мешаванд. Масалан, катионитҳои сулфоасидӣ (-SО<sub>3</sub>Н) ионҳои худро дар муҳитҳои асидӣ, нейтралӣ ва ишқорӣ зуд иваз мекунанд. Катионитҳои заиф дар таркиби худ асидҳои заифе доранд, ки кам диссотсиатсия мешаванд. Катионитҳои дорои гурӯҳи карбоксил (-СООН) танҳо дар муҳити нейтралӣ ва ишқорӣ катионҳои худро иваз мекунанд. Анионитҳо пайвастҳоеанд, ки ионҳои манфии худро ба ионҳои дигари манфӣ иваз менамоянд. Барои барқарор кардани анионитҳо ба онҳо ишқор илова карда мешавад. Вобаста ба қувваи асос анионитҳоро ба анионитҳои асосҳои қавӣ, миёна ва заиф ҷудо мекунанд. Анионитҳои қавӣ ионҳои худро дар муҳити асидӣ, нейтралӣ ва ишқорӣ, анионитҳои заиф танҳо дар муҳитҳои асидӣ ва нейтралӣ иваз мекунанд. Анионитҳои миёна дар таркиби худ гурӯҳҳое доранд, ки хосси анионитҳои ҳам қавӣ ва ҳам заиф мебошанд. Ионитҳои амфотерӣ (дубаҳра) низ мавҷуданд. == Хосиятҳо == Онҳо вобаста ба шароит хосиятҳои катионитӣ ва анионитӣ доранд. Аз лиҳози табиати пайвастҳо И. органикӣ ва ноорганикӣ мешаванд. Ионитҳои органикӣ қатронҳои ионивазкунандаи сунъӣ буда, дар таркиби худ гурӯҳҳои асидӣ (мас., -СООН; -SО<sub>3</sub>Н; -РО<sub>4</sub>Н<sub>2</sub>) ва асосӣ (масалан, ≡N; =NH; -NH<sub>2</sub>; -NR<sup>3+</sup>) доранд. Ионитҳои ноорганикӣ пайвастҳои табиӣ, аз қабили алюмосиликатҳо, ҳидроксид ва намакҳои филиззоти бисёрвалента мебошанд. Чунончи, барои тоза ва бенамак кардани об сеолитҳоро истифода мебаранд. Онҳо алюмосиликатҳои обдори филиззоти ишқорӣ ва ишқоризаминӣ мебошанд. Сеолитҳо барои аз маҳлулҳо ҷудо кардани ионҳои радиоактиви сезий, NH<sub>4</sub><sup>+</sup>, ионҳои Cu, Pb, Zn, Cd, Ba, Co, Ag ва ғайра мусоидат менамоянд. Ионитҳо барои аз N<sub>2</sub>, CO<sub>2</sub>, SO<sub>2</sub>, H<sub>2</sub>S, Cl<sub>2</sub>, NH<sub>3</sub> тоза кардани газҳо истифода мешаванд. Онҳо, ҳамчунин, баҳри кам кардани дуруштии об, тоза намудани қанд, истеҳсоли хамиртуруш, глюкоза ва желатин муҳимманд. Барои тамдиди муҳлати нигоҳдории хун тавассути Ионитҳо ионҳои Са<sup>2+</sup> ба ионҳои Nа<sup>+</sup> иваз карда мешаванд. Бо истифода аз Ионитҳо дар саноат аз таркиби маъданҳо филиззоти нодир ва парешонро ҷудо мекунанд. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Ионитҳо|8|муаллиф=Т. Идрисов.}} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Хроматография]] [[Гурӯҳ:Ионҳо]] [[Гурӯҳ:Химия]] 3kc1evp4777oh2sirrllnyc1synx5mw Иониш ионшавӣ 0 334846 1493295 2026-11-09T10:33:53Z Rabboni Hakimzoda 123692 Саҳифаи нав: [[акс:Aurora in Abisko near Torneträsk.jpg|alt= Боди офтобӣ]] '''Иониш''' '''ионшавӣ''' — ҳодисаи аз [[Атом|атому]] [[Молекула|молекулаҳои]] нейтрал ба вуҷуд омадани электронҳои озод ва ионҳо. == Мафҳум == Истилоҳи иониш ионшави чи барои ифода кардани иониш ионшавии атом ё молекула ва ч... 1493295 wikitext text/x-wiki [[акс:Aurora in Abisko near Torneträsk.jpg|alt= Боди офтобӣ]] '''Иониш''' '''ионшавӣ''' — ҳодисаи аз [[Атом|атому]] [[Молекула|молекулаҳои]] нейтрал ба вуҷуд омадани электронҳои озод ва ионҳо. == Мафҳум == Истилоҳи иониш ионшави чи барои ифода кардани иониш ионшавии атом ё молекула ва чи барои иониш ионшавии маҷмӯи онҳо (газ ё моеъ) дар ҳамон як маънӣ истифода мешавад. Иониш ионшави дар газҳо ва моеъҳо. Барои иониш ионшави кардани як атом (молекула) энергияи муайян – энергияи иониш ионшави сарф мешавад, ки онро бо мафҳуми потенсиали ионишӣ (нисбати энергияи иониш ионшави бар заряди электрон) тавсиф медиҳанд. Потенсиали ионишӣ барои ҳама атомҳои ҳамон як унсур (ё ҳама молекулаҳои ҳамон як пайвастагии кимиёӣ) қимати яксон дорад ва дараҷаи мустаҳкамии алоқаи электронро дар атом (молекула) нишон медиҳад. Масалан, барои иониш ионшавии атоми хунсо Li 5,392 В (потенсиали якуми ионишӣ) сарф мешаваду барои L<sub>i</sub><sup>+</sup> 75, 638 В (потенсиали дуввум) ва барои L<sub>i</sub><sup>++</sup> 122, 451 В (потенсиали севум). == Пайвастшави бо атом == Дар раванди дигари иониш ионшави ба атом (молекула)-и нейтрал пайваст шудани электрон, яъне, ба вуҷуд омадани иони манфӣ атом (молекула) энергияро ҳам фурӯ мебарад, ҳам хориҷ мекунад. Ҳодисаи иониш ионшави ҳамон вақт ба вуҷуд меояд, ки энергияи зарраи ионзо баробари энергияи бандиши электрон дар ҳамин атом ё аз он зиёд бошад. иониш ионшавиеро, ки дар натиҷаи ба атом ё молекула бархӯрдани зарраи ионзо (электрон, ион, атоми дигар ва ғайра) сурат гирад, иониш ионшавии зарбатӣ меноманд. Ин иониш ионшави ба навъи зарраҳои ионзо ва иониш ионшавишаванда, энергияи кинетикии онҳо ''Е'' вобаста буда, аз қимати муайяни ''Е'' сар мешавад, ки онро энергияи остонӣ меноманд. Баробари зиёд шудани ''Е'' эҳтимолияти иониш ионшавии зарбатӣ то нуқтаи баландтарин (максимум) зуд меафзояд, вале баъд тадриҷан кам мешавад. Дар сурати ба қадри кофӣ зиёд будани ''Е'' иониш ионшавии чандкарата воқеъ мешавад, ки дар натиҷаи он ионҳои бисёрбарқа ба вуҷуд меоянд. Бархӯрди атомҳо бо якдигар на танҳо атомҳои «ором»-ро иониш ионшави мекунад, балки метавонад боиси иониш ионшавии атомҳои «ҳамлавар» низ шавад. Ин ҳодиса «вадриш»-и сели зарраҳо ном гирифтааст. Вадрида шудани электрони атоми ҳамлавари нейтрал боиси ба ион табдил ёфтани он мегардад. Агар ба сифати зарраҳои ҳамлавар ионҳо истифода шаванд, раванди вадриш барқаи онҳоро меафзояд. Навъи дигари иониш ионшави дар газҳо ва моеъҳо иониш ионшавии ҳароратӣ (ё термикӣ) аст. Моҳияти ин ҳодиса дар он аст, ки ҳангоми ба қадри кофӣ зиёд будани энергияи ҳаракати ҳароратии атомҳо (молекулаҳо) онҳо дар натиҷаи бархӯрдҳои мутақобил (масалан, дар шуълаи оташ, атмосфераи ситораҳо, мавҷҳои зарбатӣ ва ғ.) якдигарро иониш ионшави карда метавонанд. Атому молекулаҳо бо таъсири фотонҳо низ иониш ионшави мешаванд (фотоиониш). Фото-иониш ионшави дар сурате воқеӣ мешавад, ки энергияи фотони ионовар ''hυ'' (''h'' – собитаи Планк, ''υ'' – басомади мавҷҳои электромагнитӣ) аз энергияи иониш ионшави ''w'' кам бошад, аммо фото-иониш ионшави ҳангоми ''hυ'' < ''w'' будан низ дар натиҷаи аз тарафи атом (молекула) паёпай фурӯ бурдани ду ё зиёда фотон имконпазир аст (иониш ионшавии зина-зина). Эҳтимолияти фото-иониш ионшави барои энергияи ''hυ w'' зиёдтарин мебошад, вале назар ба эҳтимолияти иониш ионшавии зарбатӣ 10<sup>2</sup> – 10<sup>3</sup> баробар кам аст. == Чандфитонӣ == Иониш ионшавии чандфотонӣ низ, ки ҳангоми якбора фурӯ бурдани якчанд фотон ҷой дорад, танҳо дар мавриди хеле зич будани дастаи фотонҳо (масалан, дар дастаҳои лазерӣ) имконпазир мегардад. Ҳангоми иониш ионшави ҳиссаи муайяни атому молекулаҳои газ ''плазма'' ба вуҷуд меояд, ки он аз гази зарраҳои нейтрал ба куллӣ фарқ мекунад. Дар маҳлулҳои моеъ молекулаҳои моддаи ҳалшуда дар худи раванди ҳалшавӣ бе таъсири ионизатори берунӣ аз ҳисоби таъсири мутақобил бо молекулаҳои моддаҳои ҳалкунанда иониш ионшави мешаванд. Таъсири мутақобили молекулаҳо дар баъзе моеъҳои тоза (об, спирт, туршиҳо) боиси диссотсиатсияи электролитӣ мегардад. Газҳову моеъҳои иониш ионшавишуда қобилияти электргузаронӣ пайдо мекунанд. Ин асоси истифодаи гуногуни иониш ионшави мебошад ва имкон медиҳад, ки дараҷаи иониш ионшави бо осонӣ чен карда шавад. == Дар ҷисми сахт == Иониш ионшави дар ҷисми сахт – раванди табдили атомҳои ҷисми сахт ба ионҳо, ки дар натиҷаи интиқоли электронҳо аз минтақаи валентии кристалл ба минтақаи гузаронандагӣ (барои атомҳои ғаш – дар натиҷаи гум кардан ё рабудани электронҳо) воқеъ мешавад. Барои ҷисми сахт бузургии энергияи иониш ионшави ''w'' баробари паҳнои минтақаи мамнуъ ''w<sub>м</sub>'' аст (нигар ''Ҷисми сахт''). Энергияи иониш ионшавиро электронҳо аз ҳисоби энергияи лаппиши ҳароратии атомҳо (иониш ионшавии ҳароратӣ) ё дар натиҷаи фурӯ додани фотонҳо (фотоиониш), ё ки дар натиҷаи аз дохили ҷисми сахт гузаштани зарраҳои гуногун (электронҳо, протонҳо, нейтронҳо ва ғ.) соҳиб мешаванд. вале агар ҷисми сахт дар майдони зӯри электрӣ бошад, электронҳои электргузарон дар минтақаи гузаронандагӣ соҳиби энергияи кинетикии бештар аз ''w''<sub>э</sub> шуда, электронҳои минтақаи валентиро «зада бароварда» метавонанд. (иониш ионшавии зарбатӣ). Дар натиҷа дар минтақаи валентӣ «сӯрох», вале дар минтақаи гузаронандагӣ ба ҷои ҳар электрони «тезҳаракат» ду электрони «сустҳаракат» ба вуҷуд меояд. Ин электронҳо баъд дар майдони электрӣ тез шуда, боиси иониш ионшавии зарбатии навбатӣ мешаванд, ки эҳтимолияти он ба шадидияти майдон ''Е'' мутаносиб аст. Иониш ионшавии зарбатӣ дар қимати муайяни ''Е'' боиси якбора афзудани зичии ҷараён ва тахриби электрии ҷисми сахт мегардад. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Иониш ионшавӣ|8|муаллиф=С. Қодирӣ.}} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Химия]] sszw97gm5yu7fz6woaptojpgdtwe8ou 1493299 1493295 2026-11-09T10:40:52Z Rabboni Hakimzoda 123692 1493299 wikitext text/x-wiki [[акс:Aurora in Abisko near Torneträsk.jpg|alt= шамоли офтобӣ,тавассути магнитосфера ҳаракат мекунад, ҳаракати заррачаҳои заряднокро дар термосфера ё экзосфераи Замин тағйир медиҳад ва дар натиҷа ионизатсияи ин зарраҳо боиси равшании рангҳои гуногун мешаванд ва ҳамин тавр дар наздикии минтақаҳои қутбӣ аврораҳо ба вуҷуд меоянд..|thumb|201x201px|[[шамоли офтобӣ]], гузаштан [[магнитосфера | магнитосфера]], ҳаракати заррачаҳои заряднокро тағйир медиҳад [[термосфера|термосфера]] ё [[экзосфера|экзосфера]] [[замин|Замин]], ва дар натиҷаи '''ионизатсия''' ин заррачаҳо боиси равшании рангҳои гуногун мешаванд.]] '''Иониш''' '''ионшавӣ''' — ҳодисаи аз [[Атом|атому]] [[Молекула|молекулаҳои]] нейтрал ба вуҷуд омадани электронҳои озод ва ионҳо. == Мафҳум == Истилоҳи иониш ионшави чи барои ифода кардани иониш ионшавии атом ё молекула ва чи барои иониш ионшавии маҷмӯи онҳо (газ ё моеъ) дар ҳамон як маънӣ истифода мешавад. Иониш ионшави дар газҳо ва моеъҳо. Барои иониш ионшави кардани як атом (молекула) энергияи муайян – энергияи иониш ионшави сарф мешавад, ки онро бо мафҳуми потенсиали ионишӣ (нисбати энергияи иониш ионшави бар заряди электрон) тавсиф медиҳанд. Потенсиали ионишӣ барои ҳама атомҳои ҳамон як унсур (ё ҳама молекулаҳои ҳамон як пайвастагии кимиёӣ) қимати яксон дорад ва дараҷаи мустаҳкамии алоқаи электронро дар атом (молекула) нишон медиҳад. Масалан, барои иониш ионшавии атоми хунсо Li 5,392 В (потенсиали якуми ионишӣ) сарф мешаваду барои L<sub>i</sub><sup>+</sup> 75, 638 В (потенсиали дуввум) ва барои L<sub>i</sub><sup>++</sup> 122, 451 В (потенсиали севум). == Пайвастшави бо атом == Дар раванди дигари иониш ионшави ба атом (молекула)-и нейтрал пайваст шудани электрон, яъне, ба вуҷуд омадани иони манфӣ атом (молекула) энергияро ҳам фурӯ мебарад, ҳам хориҷ мекунад. Ҳодисаи иониш ионшави ҳамон вақт ба вуҷуд меояд, ки энергияи зарраи ионзо баробари энергияи бандиши электрон дар ҳамин атом ё аз он зиёд бошад. иониш ионшавиеро, ки дар натиҷаи ба атом ё молекула бархӯрдани зарраи ионзо (электрон, ион, атоми дигар ва ғайра) сурат гирад, иониш ионшавии зарбатӣ меноманд. Ин иониш ионшави ба навъи зарраҳои ионзо ва иониш ионшавишаванда, энергияи кинетикии онҳо ''Е'' вобаста буда, аз қимати муайяни ''Е'' сар мешавад, ки онро энергияи остонӣ меноманд. Баробари зиёд шудани ''Е'' эҳтимолияти иониш ионшавии зарбатӣ то нуқтаи баландтарин (максимум) зуд меафзояд, вале баъд тадриҷан кам мешавад. Дар сурати ба қадри кофӣ зиёд будани ''Е'' иониш ионшавии чандкарата воқеъ мешавад, ки дар натиҷаи он ионҳои бисёрбарқа ба вуҷуд меоянд. Бархӯрди атомҳо бо якдигар на танҳо атомҳои «ором»-ро иониш ионшави мекунад, балки метавонад боиси иониш ионшавии атомҳои «ҳамлавар» низ шавад. Ин ҳодиса «вадриш»-и сели зарраҳо ном гирифтааст. Вадрида шудани электрони атоми ҳамлавари нейтрал боиси ба ион табдил ёфтани он мегардад. Агар ба сифати зарраҳои ҳамлавар ионҳо истифода шаванд, раванди вадриш барқаи онҳоро меафзояд. Навъи дигари иониш ионшави дар газҳо ва моеъҳо иониш ионшавии ҳароратӣ (ё термикӣ) аст. Моҳияти ин ҳодиса дар он аст, ки ҳангоми ба қадри кофӣ зиёд будани энергияи ҳаракати ҳароратии атомҳо (молекулаҳо) онҳо дар натиҷаи бархӯрдҳои мутақобил (масалан, дар шуълаи оташ, атмосфераи ситораҳо, мавҷҳои зарбатӣ ва ғ.) якдигарро иониш ионшави карда метавонанд. Атому молекулаҳо бо таъсири фотонҳо низ иониш ионшави мешаванд (фотоиониш). Фото-иониш ионшави дар сурате воқеӣ мешавад, ки энергияи фотони ионовар ''hυ'' (''h'' – собитаи Планк, ''υ'' – басомади мавҷҳои электромагнитӣ) аз энергияи иониш ионшави ''w'' кам бошад, аммо фото-иониш ионшави ҳангоми ''hυ'' < ''w'' будан низ дар натиҷаи аз тарафи атом (молекула) паёпай фурӯ бурдани ду ё зиёда фотон имконпазир аст (иониш ионшавии зина-зина). Эҳтимолияти фото-иониш ионшави барои энергияи ''hυ w'' зиёдтарин мебошад, вале назар ба эҳтимолияти иониш ионшавии зарбатӣ 10<sup>2</sup> – 10<sup>3</sup> баробар кам аст. == Чандфитонӣ == Иониш ионшавии чандфотонӣ низ, ки ҳангоми якбора фурӯ бурдани якчанд фотон ҷой дорад, танҳо дар мавриди хеле зич будани дастаи фотонҳо (масалан, дар дастаҳои лазерӣ) имконпазир мегардад. Ҳангоми иониш ионшави ҳиссаи муайяни атому молекулаҳои газ ''плазма'' ба вуҷуд меояд, ки он аз гази зарраҳои нейтрал ба куллӣ фарқ мекунад. Дар маҳлулҳои моеъ молекулаҳои моддаи ҳалшуда дар худи раванди ҳалшавӣ бе таъсири ионизатори берунӣ аз ҳисоби таъсири мутақобил бо молекулаҳои моддаҳои ҳалкунанда иониш ионшави мешаванд. Таъсири мутақобили молекулаҳо дар баъзе моеъҳои тоза (об, спирт, туршиҳо) боиси диссотсиатсияи электролитӣ мегардад. Газҳову моеъҳои иониш ионшавишуда қобилияти электргузаронӣ пайдо мекунанд. Ин асоси истифодаи гуногуни иониш ионшави мебошад ва имкон медиҳад, ки дараҷаи иониш ионшави бо осонӣ чен карда шавад. == Дар ҷисми сахт == Иониш ионшави дар ҷисми сахт – раванди табдили атомҳои ҷисми сахт ба ионҳо, ки дар натиҷаи интиқоли электронҳо аз минтақаи валентии кристалл ба минтақаи гузаронандагӣ (барои атомҳои ғаш – дар натиҷаи гум кардан ё рабудани электронҳо) воқеъ мешавад. Барои ҷисми сахт бузургии энергияи иониш ионшави ''w'' баробари паҳнои минтақаи мамнуъ ''w<sub>м</sub>'' аст (нигар ''Ҷисми сахт''). Энергияи иониш ионшавиро электронҳо аз ҳисоби энергияи лаппиши ҳароратии атомҳо (иониш ионшавии ҳароратӣ) ё дар натиҷаи фурӯ додани фотонҳо (фотоиониш), ё ки дар натиҷаи аз дохили ҷисми сахт гузаштани зарраҳои гуногун (электронҳо, протонҳо, нейтронҳо ва ғ.) соҳиб мешаванд. вале агар ҷисми сахт дар майдони зӯри электрӣ бошад, электронҳои электргузарон дар минтақаи гузаронандагӣ соҳиби энергияи кинетикии бештар аз ''w''<sub>э</sub> шуда, электронҳои минтақаи валентиро «зада бароварда» метавонанд. (иониш ионшавии зарбатӣ). Дар натиҷа дар минтақаи валентӣ «сӯрох», вале дар минтақаи гузаронандагӣ ба ҷои ҳар электрони «тезҳаракат» ду электрони «сустҳаракат» ба вуҷуд меояд. Ин электронҳо баъд дар майдони электрӣ тез шуда, боиси иониш ионшавии зарбатии навбатӣ мешаванд, ки эҳтимолияти он ба шадидияти майдон ''Е'' мутаносиб аст. Иониш ионшавии зарбатӣ дар қимати муайяни ''Е'' боиси якбора афзудани зичии ҷараён ва тахриби электрии ҷисми сахт мегардад. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Иониш ионшавӣ|8|муаллиф=С. Қодирӣ.}} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Химия]] tcxuoxqy5lqq6vcr3bnmwabxeetk2w0 Иониши сатҳӣ 0 334847 1493301 2026-11-09T10:51:14Z Rabboni Hakimzoda 123692 Саҳифаи нав: '''Иониши сатҳӣ''' — ташаккули ионҳо дар раванди десорбсия (хориҷ шудани [[газ]] аз маводди фурӯбаранда)-и ҳароратии [[Зарра|зарраҳо]] аз сатҳи ҷисми сахт. == Солҳои ошкоршавӣ == [[Соли 1923]] И. Ленгмюр ва К. Кингдон дар як замон бо Г. Айвс ошкор намуданд, ки дар диоди ха... 1493301 wikitext text/x-wiki '''Иониши сатҳӣ''' — ташаккули ионҳо дар раванди десорбсия (хориҷ шудани [[газ]] аз маводди фурӯбаранда)-и ҳароратии [[Зарра|зарраҳо]] аз сатҳи ҷисми сахт. == Солҳои ошкоршавӣ == [[Соли 1923]] И. Ленгмюр ва К. Кингдон дар як замон бо Г. Айвс ошкор намуданд, ки дар диоди хало (вакуум)-и сими волфрамиаш тафсида дар ҳолати мавҷуд будани буғи Cs ҷараёни ионҳои C<sub>s</sub><sup>+</sup> ба вуҷуд меоянд. Таҳқиқи ҷузвӣ ва рушди назарияи Иониши сатҳиро физикдонони рус Э. Я. Зандберг ва Н. И. Ионов дар нимаи дуввуми асри 20 анҷом додаанд. Назарияи классикии Иониши сатҳӣ 3 марҳиларо баррасӣ мекунад: интиқоли зарраҳо ба сатҳ; байни зарраҳои адсорбсияшуда ва дар сатҳи ҷисми сахт ба вуҷуд омадани мувозинати барқӣ ва ҳароратӣ; аз сатҳ бухоршавии зарраҳое, ки қисми онҳо дар намуди ионҳо буғ мешаванд. Аз рӯи таркиб ва бузургӣ сели зарраҳои десорбсияшаванда метавонад аз сели зарраҳои воридшуда фарқ кунад. Иониши сатҳӣ на танҳо дар шароити хало, балки дар шароити атмосферӣ низ мушоҳида мешавад. Дар асоси Иониши сатҳӣ детекторҳо (ҳисобкунакҳо)-и селективӣ, масс-тайфсанҷҳои сайрӣ (дрейфӣ) сохта шудаанд. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Иониши сатҳӣ|8|муаллиф= }} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Физика]] 053o175gwdc4jd2sps78nfymq3fioe2 Ионов Михаил Ерфемович 0 334848 1493304 2026-11-09T11:11:19Z Rabboni Hakimzoda 123692 Саҳифаи нав: '''иОНОВ Михаил Ефремович''' ([[12 март|12]] [[12 март|марти]] [[Соли 1846|1846]], [[Варшава]] – [[16 январ|16]] [[16 январ|январи]] [[Соли 1923|1923]], [[Алмаато]]) — иштирокчии юришҳои [[Хева]] ([[Соли 1873|1873]]), [[Қӯқанд]] ([[Соли 1875|1875]]–[[Соли 1876|1876]]), аввалин сардори отряди [[Помир]] ([[Соли 1891|1891]]–... 1493304 wikitext text/x-wiki '''иОНОВ Михаил Ефремович''' ([[12 март|12]] [[12 март|марти]] [[Соли 1846|1846]], [[Варшава]] – [[16 январ|16]] [[16 январ|январи]] [[Соли 1923|1923]], [[Алмаато]]) — иштирокчии юришҳои [[Хева]] ([[Соли 1873|1873]]), [[Қӯқанд]] ([[Соли 1875|1875]]–[[Соли 1876|1876]]), аввалин сардори отряди [[Помир]] ([[Соли 1891|1891]]–[[Соли 1896|1896]]), [[Генерал-майор|генерал-майори]] [[Русҳо|рус]] ([[Соли 1894|1894]]). == Тарҷумаи ҳол == Соли 1883 сипоҳиёни афғон бо дастури амир Абдурраҳмонхон минтақаи шарқии Помирро ишғол карданд, ки дар натиҷаи он рақобати русҳо ва англисҳо дар минтақа шиддат ёфт. Мардуми Помир дар муборизаи зидди истилогарон ба намояндагони Генерал-губернатории Туркистон муроҷиат карданд. 8.6.1891 бо мақсади таҳқиқи минтақаи Помир дастаи хурди экспедитсионӣ (дар ҳайати 8 афсар) бо сардории Ионов ташкил карда шуд. Ҳадафи даста: хотима додани дахолати чиниҳову афғонҳо дар Помир, ки бо пуштибонии англисҳо амал мекарданд ва фаҳмондани мардуми маҳаллӣ, ки Помир зери нуфузи Русия қарор дорад. Ионов то 8-уми июл ба Бурдеба (наздикии Мурғоб) расид ва дар муддати 23 рӯз ҳудуди Мурғоб, Аличур, Рангкӯл ва Сассиқкӯлро давр зада, ҷанубу шарқи Помирро то қ-кӯҳи Ҳиндукуш таҳқиқ кард. Ионов ҳангоми бозгашт дар назди гумбази Бозай бо капитани сипоҳиёни англис Юнгус Бенгда вохӯрда, ӯро бо сабаби надоштани рухсатнома нагузошт, ки тавассути Вахон аз Кошғар ба мулкҳои ҳиндустонии Британияи Кабир сафар кунад. 8 август Ионов дар соҳили дарёчаи Аличур бо ёвари лейтенанти англис Дэвисон – Ф. Э. Янгҳазбенд (1863–1942) ҳамсуҳбат шуда, ба ӯ дар бораи ишғол шудани Помир аз ҷониби Русия ва сафари ғайриқонунии дастааш ба минтақаи Читрол гузориш дод. Ионов баъди анҷоми гуфтушунид Янгҳазбендро аз Помир ба Кошғар бадарға кард ва худ ба Марғелон баргашт (30.08.1892). Ионов солҳои 1899–1907 губернатори ҳарбии Ҳафтрӯд (Семиреченск) буд. Писараш В. М. Ионов дар ҷанги шаҳрвандии Осиёи Миёна ширкат кардааст. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Ионов Михаил Ерфемович|8|муаллиф=А. Раҳмонқулов.}} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Даргузаштагони 16 январ]] [[Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1924]] [[Гурӯҳ:Шахсиятҳо аз рӯи алифбо]] 83ca7n21fpkuj9gnxbbjmz28ggpqj7y 1493305 1493304 2026-11-09T11:12:01Z Rabboni Hakimzoda 123692 1493305 wikitext text/x-wiki '''Ионов Михаил Ефремович''' ([[12 март|12]] [[12 март|марти]] [[Соли 1846|1846]], [[Варшава]] – [[16 январ|16]] [[16 январ|январи]] [[Соли 1923|1923]], [[Алмаато]]) — иштирокчии юришҳои [[Хева]] ([[Соли 1873|1873]]), [[Қӯқанд]] ([[Соли 1875|1875]]–[[Соли 1876|1876]]), аввалин сардори отряди [[Помир]] ([[Соли 1891|1891]]–[[Соли 1896|1896]]), [[Генерал-майор|генерал-майори]] [[Русҳо|рус]] ([[Соли 1894|1894]]). == Тарҷумаи ҳол == Соли 1883 сипоҳиёни афғон бо дастури амир Абдурраҳмонхон минтақаи шарқии Помирро ишғол карданд, ки дар натиҷаи он рақобати русҳо ва англисҳо дар минтақа шиддат ёфт. Мардуми Помир дар муборизаи зидди истилогарон ба намояндагони Генерал-губернатории Туркистон муроҷиат карданд. 8.6.1891 бо мақсади таҳқиқи минтақаи Помир дастаи хурди экспедитсионӣ (дар ҳайати 8 афсар) бо сардории Ионов ташкил карда шуд. Ҳадафи даста: хотима додани дахолати чиниҳову афғонҳо дар Помир, ки бо пуштибонии англисҳо амал мекарданд ва фаҳмондани мардуми маҳаллӣ, ки Помир зери нуфузи Русия қарор дорад. Ионов то 8-уми июл ба Бурдеба (наздикии Мурғоб) расид ва дар муддати 23 рӯз ҳудуди Мурғоб, Аличур, Рангкӯл ва Сассиқкӯлро давр зада, ҷанубу шарқи Помирро то қ-кӯҳи Ҳиндукуш таҳқиқ кард. Ионов ҳангоми бозгашт дар назди гумбази Бозай бо капитани сипоҳиёни англис Юнгус Бенгда вохӯрда, ӯро бо сабаби надоштани рухсатнома нагузошт, ки тавассути Вахон аз Кошғар ба мулкҳои ҳиндустонии Британияи Кабир сафар кунад. 8 август Ионов дар соҳили дарёчаи Аличур бо ёвари лейтенанти англис Дэвисон – Ф. Э. Янгҳазбенд (1863–1942) ҳамсуҳбат шуда, ба ӯ дар бораи ишғол шудани Помир аз ҷониби Русия ва сафари ғайриқонунии дастааш ба минтақаи Читрол гузориш дод. Ионов баъди анҷоми гуфтушунид Янгҳазбендро аз Помир ба Кошғар бадарға кард ва худ ба Марғелон баргашт (30.08.1892). Ионов солҳои 1899–1907 губернатори ҳарбии Ҳафтрӯд (Семиреченск) буд. Писараш В. М. Ионов дар ҷанги шаҳрвандии Осиёи Миёна ширкат кардааст. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Ионов Михаил Ерфемович|8|муаллиф=А. Раҳмонқулов.}} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Даргузаштагони 16 январ]] [[Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1924]] [[Гурӯҳ:Шахсиятҳо аз рӯи алифбо]] 3zh0tj2anf87uc4q91ajydv2unpongs 1493306 1493305 2026-11-09T11:12:23Z Rabboni Hakimzoda 123692 1493306 wikitext text/x-wiki '''Ионов Михаил Ефремович''' ([[12 март|12]] [[12 март|марти]] [[Соли 1846|1846]], [[Варшава]] – [[16 январ|16]] [[16 январ|январи]] [[Соли 1923|1923]], [[Алмаато]]) — иштирокчии юришҳои [[Хева]] ([[Соли 1873|1873]]), [[Қӯқанд]] ([[Соли 1875|1875]]–[[Соли 1876|1876]]), аввалин сардори отряди [[Помир]] ([[Соли 1891|1891]]–[[Соли 1896|1896]]), [[Генерал-майор|генерал-майори]] [[Русҳо|рус]] ([[Соли 1894|1894]]). == Тарҷумаи ҳол == [[Соли 1883]] сипоҳиёни афғон бо дастури амир Абдурраҳмонхон минтақаи шарқии Помирро ишғол карданд, ки дар натиҷаи он рақобати русҳо ва англисҳо дар минтақа шиддат ёфт. Мардуми Помир дар муборизаи зидди истилогарон ба намояндагони Генерал-губернатории Туркистон муроҷиат карданд. 8.6.1891 бо мақсади таҳқиқи минтақаи Помир дастаи хурди экспедитсионӣ (дар ҳайати 8 афсар) бо сардории Ионов ташкил карда шуд. Ҳадафи даста: хотима додани дахолати чиниҳову афғонҳо дар Помир, ки бо пуштибонии англисҳо амал мекарданд ва фаҳмондани мардуми маҳаллӣ, ки Помир зери нуфузи Русия қарор дорад. Ионов то 8-уми июл ба Бурдеба (наздикии Мурғоб) расид ва дар муддати 23 рӯз ҳудуди Мурғоб, Аличур, Рангкӯл ва Сассиқкӯлро давр зада, ҷанубу шарқи Помирро то қ-кӯҳи Ҳиндукуш таҳқиқ кард. Ионов ҳангоми бозгашт дар назди гумбази Бозай бо капитани сипоҳиёни англис Юнгус Бенгда вохӯрда, ӯро бо сабаби надоштани рухсатнома нагузошт, ки тавассути Вахон аз Кошғар ба мулкҳои ҳиндустонии Британияи Кабир сафар кунад. 8 август Ионов дар соҳили дарёчаи Аличур бо ёвари лейтенанти англис Дэвисон – Ф. Э. Янгҳазбенд (1863–1942) ҳамсуҳбат шуда, ба ӯ дар бораи ишғол шудани Помир аз ҷониби Русия ва сафари ғайриқонунии дастааш ба минтақаи Читрол гузориш дод. Ионов баъди анҷоми гуфтушунид Янгҳазбендро аз Помир ба Кошғар бадарға кард ва худ ба Марғелон баргашт (30.08.1892). Ионов солҳои 1899–1907 губернатори ҳарбии Ҳафтрӯд (Семиреченск) буд. Писараш В. М. Ионов дар ҷанги шаҳрвандии Осиёи Миёна ширкат кардааст. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Ионов Михаил Ерфемович|8|муаллиф=А. Раҳмонқулов.}} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Даргузаштагони 16 январ]] [[Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1924]] [[Гурӯҳ:Шахсиятҳо аз рӯи алифбо]] pocq0km7gykxnic1o2pllei1gqs6q7x 1493311 1493306 2026-11-09T11:34:36Z Rabboni Hakimzoda 123692 1493311 wikitext text/x-wiki {{Шахсият}} '''Ионов Михаил Ефремович''' ([[12 март|12]] [[12 март|марти]] [[Соли 1846|1846]], [[Варшава]] – [[16 январ|16]] [[16 январ|январи]] [[Соли 1923|1923]], [[Алмаато]]) — иштирокчии юришҳои [[Хева]] ([[Соли 1873|1873]]), [[Қӯқанд]] ([[Соли 1875|1875]]–[[Соли 1876|1876]]), аввалин сардори отряди [[Помир]] ([[Соли 1891|1891]]–[[Соли 1896|1896]]), [[Генерал-майор|генерал-майори]] [[Русҳо|рус]] ([[Соли 1894|1894]]). == Тарҷумаи ҳол == [[Соли 1883]] сипоҳиёни афғон бо дастури амир Абдурраҳмонхон минтақаи шарқии Помирро ишғол карданд, ки дар натиҷаи он рақобати русҳо ва англисҳо дар минтақа шиддат ёфт. Мардуми Помир дар муборизаи зидди истилогарон ба намояндагони Генерал-губернатории Туркистон муроҷиат карданд. 8.6.1891 бо мақсади таҳқиқи минтақаи Помир дастаи хурди экспедитсионӣ (дар ҳайати 8 афсар) бо сардории Ионов ташкил карда шуд. Ҳадафи даста: хотима додани дахолати чиниҳову афғонҳо дар Помир, ки бо пуштибонии англисҳо амал мекарданд ва фаҳмондани мардуми маҳаллӣ, ки Помир зери нуфузи Русия қарор дорад. Ионов то 8-уми июл ба Бурдеба (наздикии Мурғоб) расид ва дар муддати 23 рӯз ҳудуди Мурғоб, Аличур, Рангкӯл ва Сассиқкӯлро давр зада, ҷанубу шарқи Помирро то қ-кӯҳи Ҳиндукуш таҳқиқ кард. Ионов ҳангоми бозгашт дар назди гумбази Бозай бо капитани сипоҳиёни англис Юнгус Бенгда вохӯрда, ӯро бо сабаби надоштани рухсатнома нагузошт, ки тавассути Вахон аз Кошғар ба мулкҳои ҳиндустонии Британияи Кабир сафар кунад. 8 август Ионов дар соҳили дарёчаи Аличур бо ёвари лейтенанти англис Дэвисон – Ф. Э. Янгҳазбенд (1863–1942) ҳамсуҳбат шуда, ба ӯ дар бораи ишғол шудани Помир аз ҷониби Русия ва сафари ғайриқонунии дастааш ба минтақаи Читрол гузориш дод. Ионов баъди анҷоми гуфтушунид Янгҳазбендро аз Помир ба Кошғар бадарға кард ва худ ба Марғелон баргашт (30.08.1892). Ионов солҳои 1899–1907 губернатори ҳарбии Ҳафтрӯд (Семиреченск) буд. Писараш В. М. Ионов дар ҷанги шаҳрвандии Осиёи Миёна ширкат кардааст. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Ионов Михаил Ерфемович|8|муаллиф=А. Раҳмонқулов.}} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Даргузаштагони 16 январ]] [[Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1924]] [[Гурӯҳ:Шахсиятҳо аз рӯи алифбо]] 2x6k0eyuixpdrpm4tp43bty45x26o22 1493312 1493311 2026-11-09T11:37:53Z Rabboni Hakimzoda 123692 1493312 wikitext text/x-wiki {{Шахсият}} '''Ионов Михаил Ефремович''' ([[12 март|12]] [[12 март|марти]] [[Соли 1846|1846]], [[Варшава]] – [[16 январ|16]] [[16 январ|январи]] [[Соли 1923|1923]], [[Алмаато]]) — иштирокчии юришҳои [[Хева]] ([[Соли 1873|1873]]), [[Қӯқанд]] ([[Соли 1875|1875]]–[[Соли 1876|1876]]), аввалин сардори отряди [[Помир]] ([[Соли 1891|1891]]–[[Соли 1896|1896]]), [[Генерал-майор|генерал-майори]] [[Русҳо|рус]] ([[Соли 1894|1894]]). == Тарҷумаи ҳол == [[Соли 1883]] сипоҳиёни афғон бо дастури амир [[Абдурраҳмонхон]] минтақаи шарқии [[Помир|Помирро]] ишғол карданд, ки дар натиҷаи он рақобати [[русҳо]] ва [[англисҳо]] дар минтақа шиддат ёфт. Мардуми Помир дар муборизаи зидди истилогарон ба намояндагони [[Генерал-губернатории Туркистон]] муроҷиат карданд. 08.06.1891 бо мақсади таҳқиқи минтақаи Помир дастаи хурди экспедитсионӣ (дар ҳайати 8 афсар) бо сардории Ионов ташкил карда шуд. Ҳадафи даста: хотима додани дахолати чиниҳову афғонҳо дар Помир, ки бо пуштибонии англисҳо амал мекарданд ва фаҳмондани мардуми маҳаллӣ, ки Помир зери нуфузи Русия қарор дорад. Ионов то 8-уми июл ба Бурдеба (наздикии [[Мурғоб]]) расид ва дар муддати 23 рӯз ҳудуди Мурғоб, [[Аличур]], [[Рангкӯл]] ва Сассиқкӯлро давр зада, ҷанубу шарқи Помирро то қ-кӯҳи Ҳиндукуш таҳқиқ кард. Ионов ҳангоми бозгашт дар назди гумбази Бозай бо капитани сипоҳиёни англис Юнгус Бенгда вохӯрда, ӯро бо сабаби надоштани рухсатнома нагузошт, ки тавассути Вахон аз Кошғар ба мулкҳои ҳиндустонии Британияи Кабир сафар кунад. 8 август Ионов дар соҳили дарёчаи Аличур бо ёвари лейтенанти англис Дэвисон – Ф. Э. Янгҳазбенд (1863–1942) ҳамсуҳбат шуда, ба ӯ дар бораи ишғол шудани Помир аз ҷониби Русия ва сафари ғайриқонунии дастааш ба минтақаи Читрол гузориш дод. Ионов баъди анҷоми гуфтушунид Янгҳазбендро аз Помир ба Кошғар бадарға кард ва худ ба Марғелон баргашт (30.08.1892). Ионов солҳои 1899–1907 губернатори ҳарбии Ҳафтрӯд (Семиреченск) буд. Писараш В. М. Ионов дар ҷанги шаҳрвандии Осиёи Миёна ширкат кардааст. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Ионов Михаил Ерфемович|8|муаллиф=А. Раҳмонқулов.}} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Даргузаштагони 16 январ]] [[Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1924]] [[Гурӯҳ:Шахсиятҳо аз рӯи алифбо]] 6iqaeageqf7t6tobv558fmvhi7ngq4r 1493313 1493312 2026-11-09T11:38:34Z Rabboni Hakimzoda 123692 1493313 wikitext text/x-wiki {{Шахсият}} '''Ионов Михаил Ефремович''' ([[12 март|12]] [[12 март|марти]] [[Соли 1846|1846]], [[Варшава]] – [[16 январ|16]] [[16 январ|январи]] [[Соли 1923|1923]], [[Алмаато]]) — иштирокчии юришҳои [[Хева]] ([[Соли 1873|1873]]), [[Қӯқанд]] ([[Соли 1875|1875]]–[[Соли 1876|1876]]), аввалин сардори отряди [[Помир]] ([[Соли 1891|1891]]–[[Соли 1896|1896]]), [[Генерал-майор|генерал-майори]] [[Русҳо|рус]] ([[Соли 1894|1894]]). == Тарҷумаи ҳол == [[Соли 1883]] сипоҳиёни афғон бо дастури амир [[Абдурраҳмонхон]] минтақаи шарқии [[Помир|Помирро]] ишғол карданд, ки дар натиҷаи он рақобати [[русҳо]] ва [[англисҳо]] дар минтақа шиддат ёфт. Мардуми Помир дар муборизаи зидди истилогарон ба намояндагони [[Генерал-губернатории Туркистон]] муроҷиат карданд. 08.06.1891 бо мақсади таҳқиқи минтақаи Помир дастаи хурди экспедитсионӣ (дар ҳайати 8 афсар) бо сардории Ионов ташкил карда шуд. Ҳадафи даста: хотима додани дахолати чиниҳову афғонҳо дар Помир, ки бо пуштибонии англисҳо амал мекарданд ва фаҳмондани мардуми маҳаллӣ, ки Помир зери нуфузи Русия қарор дорад. Ионов то 8-уми июл ба Бурдеба (наздикии [[Мурғоб]]) расид ва дар муддати 23 рӯз ҳудуди Мурғоб, [[Аличур]], [[Рангкӯл]] ва Сассиқкӯлро давр зада, ҷанубу шарқи Помирро то қ-кӯҳи Ҳиндукуш таҳқиқ кард. Ионов ҳангоми бозгашт дар назди гумбази Бозай бо капитани сипоҳиёни англис Юнгус Бенгда вохӯрда, ӯро бо сабаби надоштани рухсатнома нагузошт, ки тавассути Вахон аз Кошғар ба мулкҳои ҳиндустонии Британияи Кабир сафар кунад. 8 август Ионов дар соҳили дарёчаи Аличур бо ёвари лейтенанти англис Дэвисон – Ф. Э. Янгҳазбенд (1863–1942) ҳамсуҳбат шуда, ба ӯ дар бораи ишғол шудани Помир аз ҷониби Русия ва сафари ғайриқонунии дастааш ба минтақаи Читрол гузориш дод. Ионов баъди анҷоми гуфтушунид Янгҳазбендро аз Помир ба Кошғар бадарға кард ва худ ба Марғелон баргашт (30.08.1892). Ионов солҳои 1899–1907 губернатори ҳарбии [[Ҳафтрӯд]] (Семиреченск) буд. Писараш В. М. Ионов дар ҷанги шаҳрвандии [[Осиёи Миёна]] ширкат кардааст. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Ионов Михаил Ерфемович|8|муаллиф=А. Раҳмонқулов.}} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Даргузаштагони 16 январ]] [[Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1924]] [[Гурӯҳ:Шахсиятҳо аз рӯи алифбо]] 72pasquisos6fe8yzpmjxua2wxt1vms Ионосфера 0 334849 1493307 2026-11-09T11:27:46Z Rabboni Hakimzoda 123692 Саҳифаи нав: '''Ионосфера''' (аз ''ион''ҳо ва юн. sphἀira – сфера, кура), қабати болои [[атмосфера]], ки ба миқдори зиёд зарраҳои озод – электронҳо ва ионҳои энергияашон хурд (1–2 эВ) дорад. == Мафҳум == Сарҳадди поинии Ионосфера дар баландии 50–60 (рӯзона) ва 80–85 км (шабона) воқеъ гард... 1493307 wikitext text/x-wiki '''Ионосфера''' (аз ''ион''ҳо ва юн. sphἀira – сфера, кура), қабати болои [[атмосфера]], ки ба миқдори зиёд зарраҳои озод – электронҳо ва ионҳои энергияашон хурд (1–2 эВ) дорад. == Мафҳум == Сарҳадди поинии Ионосфера дар баландии 50–60 (рӯзона) ва 80–85 км (шабона) воқеъ гардида, сарҳадди болояш то баландии 18–25 ҳазор км тӯл мекашад ва тадриҷан ба плазмаи байнисайёравӣ табдил меёбад. Электронҳо, ионҳо ва зарраҳои хунсо (нейтралӣ) плазмаи ионосфериро ташкил медиҳанд, ки нуфузпазирии электрии баланд доранд. Ионосфераи Замин аз мезосфера, мезопауза ва термосфера таркиб ёфта, онро, асосан, афканишоти Офтоб иондор кардааст. Ионосфера, асосан, аз газҳои нейтралии атомҳо, молекулаҳо (асосан нитроген ва оксиген) ва плазмаи квазинейтралӣ (миқдори зарраҳои манфии барқанок тақр. ба адади зарраҳои мусбат баробар аст) иборат мебошад. Ба туфайли Ионосфера тавассути мавҷбари ионосферӣ радиоалоқа ба масофаҳои дур имконпазир мегардад. Таъсири Ионосфера ба паҳншавии мавҷҳои радио, асосан, ба таъсири мутақобили мавҷҳои радио бо электронҳои озод, ки ғаноиши онҳо дар плазмаи ионосферӣ сарҳадди Ионосфераро муайян мекунад, вобаста аст. Ғафсии Ионосфера ба вақт, фасли сол ва фаъолнокии Офтоб вобаста буда, дар натиҷаи таъсири нурҳои ултрабунафш ва рентгении Офтоб ҳосил мешавад. Хусусияти асосии Ионосфера ғаноиши электронҳо мебошад, ки вобаста ба баландӣ аз сатҳи Замин, арзу тӯли географӣ, даври хуруҷи Офтоб дар давоми шаборӯз ва сол тағйир меёбад. Ионосфера мавҷҳои радиоиро мешиканад, инъикос мекунад, фурӯ мебарад ва ноқилияти электрии хуб (ба туфайли мавҷудияти электронҳо) дорад. Дар Ионосфера фаҷри қутбӣ, тобиши осмони шабҳангом ва тӯфонҳои магнитии ионосферӣ мушоҳида мешаванд. == Қабатҳои Ионосфера == Ионосфера аз чор қабати гуногунтабиати D, E, F1 ва F2 иборат аст. Қисми асосии онро қабатҳои E ва F1 (90–230 км) ташкил медиҳанд. Зерқабати D (50–90 км аз с. б.) соҳаи сустионишуда буда, ғаноиши зарраҳои барқаноки тарафи рӯзонааш ба 10<sup>2</sup>–10<sup>3</sup> см<sup>-3</sup> баробар аст. Дар иониши ин қабат афканиши рентгении Офтоб мақоми хосса дорад. Дар ин ҳодиса таъсири сусти нурҳои кайҳонӣ, сӯзиши шиҳобҳо (метеорҳо) ва ҳам зарраҳои баланднеруи магнитосферӣ ҷой дорад. Дар самти шабонаи Ионосфера дараҷаи иониш якбора кам мешавад. Зичии қабати E (90–120 км) ба 10<sup>5</sup> см<sup>−3</sup> баробар буда, он дар тарафи рӯзона меафзояд. Иониш аслан зери таъсири нурҳои рентгении дарозии мавҷашон 8–104 Ǻ ба вуҷуд меояд. Қабати F1 ва F2 дар баландии 140–230 км ҷойгир буда, ин баландӣ вобаста ба вақт ва фаъолияти геомагнитӣ тағйир меёбад. Қимати баландтарини зичӣ дар баландиҳои 160–180 км мушоҳида мешавад. Омили асосии иониш дар ин қабат нурҳои дарозии мавҷашон λ = 304 Ǻ мебошанд, ки зичии онҳо то 10<sup>4</sup> – 10<sup>6</sup> см<sup>-3</sup> мерасад. Шабҳангом қабати F1 мушоҳида намешавад. Баландии қабати F2 тағйирёбанда буда, тақр. ба 200–600 км мувофиқ аст. Дар ҳолати ба қимати ҳадди ақал баробар шудани даварони Офтоб ва зимистон ин қабат дар баландиҳои 225–300 км ҷой мегирад. Қабати F радиомавҷҳои басомадашон аз якчанд МҲс то 10 МҲс-ро инъикос намуда, интиқоли мавҷҳои кӯтоҳи радиоро имконпазир мегардонад. Ба Ионосфера майдони магнитии Замин таъсири бузург мерасонад (нигар ''Магнетизми Замин''). Болотар аз соҳаи F2 қабати протоносфера ҷойгир аст. Соли 1962 барои таҳқиқи Ионосфера радифи канадагӣ Alouette-1, соли 1965 Alouette-2 ва ду радифи ISIS (солҳои 1969 ва 1971) ба кайҳон сар дода шуданд. Барои кашфи F-қабати Ионосфера (ба истилоҳ қабати Эплтон) физики англис Эдвард Виктор ''Эплтон'' сазовори мукофоти Нобел (1947) гардидааст. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Ионосфера|8|муаллиф=А. Раҳмонов}} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Сохтори Замин]] hpflqzpmqc635iejh9a4nqe9d9z6gxf 1493308 1493307 2026-11-09T11:29:32Z Rabboni Hakimzoda 123692 1493308 wikitext text/x-wiki '''Ионосфера''' ( {{lang-gr|sphἀira}} – сфера, кура), қабати болои [[атмосфера]], ки ба миқдори зиёд зарраҳои озод – электронҳо ва ионҳои энергияашон хурд (1–2 эВ) дорад. == Мафҳум == Сарҳадди поинии Ионосфера дар баландии 50–60 (рӯзона) ва 80–85 км (шабона) воқеъ гардида, сарҳадди болояш то баландии 18–25 ҳазор км тӯл мекашад ва тадриҷан ба плазмаи байнисайёравӣ табдил меёбад. Электронҳо, ионҳо ва зарраҳои хунсо (нейтралӣ) плазмаи ионосфериро ташкил медиҳанд, ки нуфузпазирии электрии баланд доранд. Ионосфераи Замин аз мезосфера, мезопауза ва термосфера таркиб ёфта, онро, асосан, афканишоти Офтоб иондор кардааст. Ионосфера, асосан, аз газҳои нейтралии атомҳо, молекулаҳо (асосан нитроген ва оксиген) ва плазмаи квазинейтралӣ (миқдори зарраҳои манфии барқанок тақр. ба адади зарраҳои мусбат баробар аст) иборат мебошад. Ба туфайли Ионосфера тавассути мавҷбари ионосферӣ радиоалоқа ба масофаҳои дур имконпазир мегардад. Таъсири Ионосфера ба паҳншавии мавҷҳои радио, асосан, ба таъсири мутақобили мавҷҳои радио бо электронҳои озод, ки ғаноиши онҳо дар плазмаи ионосферӣ сарҳадди Ионосфераро муайян мекунад, вобаста аст. Ғафсии Ионосфера ба вақт, фасли сол ва фаъолнокии Офтоб вобаста буда, дар натиҷаи таъсири нурҳои ултрабунафш ва рентгении Офтоб ҳосил мешавад. Хусусияти асосии Ионосфера ғаноиши электронҳо мебошад, ки вобаста ба баландӣ аз сатҳи Замин, арзу тӯли географӣ, даври хуруҷи Офтоб дар давоми шаборӯз ва сол тағйир меёбад. Ионосфера мавҷҳои радиоиро мешиканад, инъикос мекунад, фурӯ мебарад ва ноқилияти электрии хуб (ба туфайли мавҷудияти электронҳо) дорад. Дар Ионосфера фаҷри қутбӣ, тобиши осмони шабҳангом ва тӯфонҳои магнитии ионосферӣ мушоҳида мешаванд. == Қабатҳои Ионосфера == Ионосфера аз чор қабати гуногунтабиати D, E, F1 ва F2 иборат аст. Қисми асосии онро қабатҳои E ва F1 (90–230 км) ташкил медиҳанд. Зерқабати D (50–90 км аз с. б.) соҳаи сустионишуда буда, ғаноиши зарраҳои барқаноки тарафи рӯзонааш ба 10<sup>2</sup>–10<sup>3</sup> см<sup>-3</sup> баробар аст. Дар иониши ин қабат афканиши рентгении Офтоб мақоми хосса дорад. Дар ин ҳодиса таъсири сусти нурҳои кайҳонӣ, сӯзиши шиҳобҳо (метеорҳо) ва ҳам зарраҳои баланднеруи магнитосферӣ ҷой дорад. Дар самти шабонаи Ионосфера дараҷаи иониш якбора кам мешавад. Зичии қабати E (90–120 км) ба 10<sup>5</sup> см<sup>−3</sup> баробар буда, он дар тарафи рӯзона меафзояд. Иониш аслан зери таъсири нурҳои рентгении дарозии мавҷашон 8–104 Ǻ ба вуҷуд меояд. Қабати F1 ва F2 дар баландии 140–230 км ҷойгир буда, ин баландӣ вобаста ба вақт ва фаъолияти геомагнитӣ тағйир меёбад. Қимати баландтарини зичӣ дар баландиҳои 160–180 км мушоҳида мешавад. Омили асосии иониш дар ин қабат нурҳои дарозии мавҷашон λ = 304 Ǻ мебошанд, ки зичии онҳо то 10<sup>4</sup> – 10<sup>6</sup> см<sup>-3</sup> мерасад. Шабҳангом қабати F1 мушоҳида намешавад. Баландии қабати F2 тағйирёбанда буда, тақр. ба 200–600 км мувофиқ аст. Дар ҳолати ба қимати ҳадди ақал баробар шудани даварони Офтоб ва зимистон ин қабат дар баландиҳои 225–300 км ҷой мегирад. Қабати F радиомавҷҳои басомадашон аз якчанд МҲс то 10 МҲс-ро инъикос намуда, интиқоли мавҷҳои кӯтоҳи радиоро имконпазир мегардонад. Ба Ионосфера майдони магнитии Замин таъсири бузург мерасонад (нигар ''Магнетизми Замин''). Болотар аз соҳаи F2 қабати протоносфера ҷойгир аст. Соли 1962 барои таҳқиқи Ионосфера радифи канадагӣ Alouette-1, соли 1965 Alouette-2 ва ду радифи ISIS (солҳои 1969 ва 1971) ба кайҳон сар дода шуданд. Барои кашфи F-қабати Ионосфера (ба истилоҳ қабати Эплтон) физики англис Эдвард Виктор ''Эплтон'' сазовори мукофоти Нобел (1947) гардидааст. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Ионосфера|8|муаллиф=А. Раҳмонов}} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Сохтори Замин]] guo9qagcy7a6ndxvineyoz7an07a9hd 1493309 1493308 2026-11-09T11:31:27Z Rabboni Hakimzoda 123692 1493309 wikitext text/x-wiki [[Акс:Atmosphere layers-ru.svg|thumb|right|120px|Сохтори атмосфера.Мезосфера ва термосфера қисмҳои ионосфера мебошанд.]] '''Ионосфера''' ( {{lang-gr|sphἀira}} – сфера, кура), қабати болои [[атмосфера]], ки ба миқдори зиёд зарраҳои озод – электронҳо ва ионҳои энергияашон хурд (1–2 эВ) дорад. == Мафҳум == Сарҳадди поинии Ионосфера дар баландии 50–60 (рӯзона) ва 80–85 км (шабона) воқеъ гардида, сарҳадди болояш то баландии 18–25 ҳазор км тӯл мекашад ва тадриҷан ба плазмаи байнисайёравӣ табдил меёбад. Электронҳо, ионҳо ва зарраҳои хунсо (нейтралӣ) плазмаи ионосфериро ташкил медиҳанд, ки нуфузпазирии электрии баланд доранд. Ионосфераи Замин аз мезосфера, мезопауза ва термосфера таркиб ёфта, онро, асосан, афканишоти Офтоб иондор кардааст. Ионосфера, асосан, аз газҳои нейтралии атомҳо, молекулаҳо (асосан нитроген ва оксиген) ва плазмаи квазинейтралӣ (миқдори зарраҳои манфии барқанок тақр. ба адади зарраҳои мусбат баробар аст) иборат мебошад. Ба туфайли Ионосфера тавассути мавҷбари ионосферӣ радиоалоқа ба масофаҳои дур имконпазир мегардад. Таъсири Ионосфера ба паҳншавии мавҷҳои радио, асосан, ба таъсири мутақобили мавҷҳои радио бо электронҳои озод, ки ғаноиши онҳо дар плазмаи ионосферӣ сарҳадди Ионосфераро муайян мекунад, вобаста аст. Ғафсии Ионосфера ба вақт, фасли сол ва фаъолнокии Офтоб вобаста буда, дар натиҷаи таъсири нурҳои ултрабунафш ва рентгении Офтоб ҳосил мешавад. Хусусияти асосии Ионосфера ғаноиши электронҳо мебошад, ки вобаста ба баландӣ аз сатҳи Замин, арзу тӯли географӣ, даври хуруҷи Офтоб дар давоми шаборӯз ва сол тағйир меёбад. Ионосфера мавҷҳои радиоиро мешиканад, инъикос мекунад, фурӯ мебарад ва ноқилияти электрии хуб (ба туфайли мавҷудияти электронҳо) дорад. Дар Ионосфера фаҷри қутбӣ, тобиши осмони шабҳангом ва тӯфонҳои магнитии ионосферӣ мушоҳида мешаванд. == Қабатҳои Ионосфера == Ионосфера аз чор қабати гуногунтабиати D, E, F1 ва F2 иборат аст. Қисми асосии онро қабатҳои E ва F1 (90–230 км) ташкил медиҳанд. Зерқабати D (50–90 км аз с. б.) соҳаи сустионишуда буда, ғаноиши зарраҳои барқаноки тарафи рӯзонааш ба 10<sup>2</sup>–10<sup>3</sup> см<sup>-3</sup> баробар аст. Дар иониши ин қабат афканиши рентгении Офтоб мақоми хосса дорад. Дар ин ҳодиса таъсири сусти нурҳои кайҳонӣ, сӯзиши шиҳобҳо (метеорҳо) ва ҳам зарраҳои баланднеруи магнитосферӣ ҷой дорад. Дар самти шабонаи Ионосфера дараҷаи иониш якбора кам мешавад. Зичии қабати E (90–120 км) ба 10<sup>5</sup> см<sup>−3</sup> баробар буда, он дар тарафи рӯзона меафзояд. Иониш аслан зери таъсири нурҳои рентгении дарозии мавҷашон 8–104 Ǻ ба вуҷуд меояд. Қабати F1 ва F2 дар баландии 140–230 км ҷойгир буда, ин баландӣ вобаста ба вақт ва фаъолияти геомагнитӣ тағйир меёбад. Қимати баландтарини зичӣ дар баландиҳои 160–180 км мушоҳида мешавад. Омили асосии иониш дар ин қабат нурҳои дарозии мавҷашон λ = 304 Ǻ мебошанд, ки зичии онҳо то 10<sup>4</sup> – 10<sup>6</sup> см<sup>-3</sup> мерасад. Шабҳангом қабати F1 мушоҳида намешавад. Баландии қабати F2 тағйирёбанда буда, тақр. ба 200–600 км мувофиқ аст. Дар ҳолати ба қимати ҳадди ақал баробар шудани даварони Офтоб ва зимистон ин қабат дар баландиҳои 225–300 км ҷой мегирад. Қабати F радиомавҷҳои басомадашон аз якчанд МҲс то 10 МҲс-ро инъикос намуда, интиқоли мавҷҳои кӯтоҳи радиоро имконпазир мегардонад. Ба Ионосфера майдони магнитии Замин таъсири бузург мерасонад (нигар ''Магнетизми Замин''). Болотар аз соҳаи F2 қабати протоносфера ҷойгир аст. Соли 1962 барои таҳқиқи Ионосфера радифи канадагӣ Alouette-1, соли 1965 Alouette-2 ва ду радифи ISIS (солҳои 1969 ва 1971) ба кайҳон сар дода шуданд. Барои кашфи F-қабати Ионосфера (ба истилоҳ қабати Эплтон) физики англис Эдвард Виктор ''Эплтон'' сазовори мукофоти Нобел (1947) гардидааст. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Ионосфера|8|муаллиф=А. Раҳмонов}} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Сохтори Замин]] hdxhkzgld5paf1hbpbt60745r0zadyw 1493310 1493309 2026-11-09T11:31:56Z Rabboni Hakimzoda 123692 1493310 wikitext text/x-wiki [[Акс:Atmosphere layers-ru.svg|thumb|right|120px|Сохтори атмосфера. Мезосфера ва термосфера қисмҳои ионосфера мебошанд.]] '''Ионосфера''' ( {{lang-gr|sphἀira}} – сфера, кура), қабати болои [[атмосфера]], ки ба миқдори зиёд зарраҳои озод – электронҳо ва ионҳои энергияашон хурд (1–2 эВ) дорад. == Мафҳум == Сарҳадди поинии Ионосфера дар баландии 50–60 (рӯзона) ва 80–85 км (шабона) воқеъ гардида, сарҳадди болояш то баландии 18–25 ҳазор км тӯл мекашад ва тадриҷан ба плазмаи байнисайёравӣ табдил меёбад. Электронҳо, ионҳо ва зарраҳои хунсо (нейтралӣ) плазмаи ионосфериро ташкил медиҳанд, ки нуфузпазирии электрии баланд доранд. Ионосфераи Замин аз мезосфера, мезопауза ва термосфера таркиб ёфта, онро, асосан, афканишоти Офтоб иондор кардааст. Ионосфера, асосан, аз газҳои нейтралии атомҳо, молекулаҳо (асосан нитроген ва оксиген) ва плазмаи квазинейтралӣ (миқдори зарраҳои манфии барқанок тақр. ба адади зарраҳои мусбат баробар аст) иборат мебошад. Ба туфайли Ионосфера тавассути мавҷбари ионосферӣ радиоалоқа ба масофаҳои дур имконпазир мегардад. Таъсири Ионосфера ба паҳншавии мавҷҳои радио, асосан, ба таъсири мутақобили мавҷҳои радио бо электронҳои озод, ки ғаноиши онҳо дар плазмаи ионосферӣ сарҳадди Ионосфераро муайян мекунад, вобаста аст. Ғафсии Ионосфера ба вақт, фасли сол ва фаъолнокии Офтоб вобаста буда, дар натиҷаи таъсири нурҳои ултрабунафш ва рентгении Офтоб ҳосил мешавад. Хусусияти асосии Ионосфера ғаноиши электронҳо мебошад, ки вобаста ба баландӣ аз сатҳи Замин, арзу тӯли географӣ, даври хуруҷи Офтоб дар давоми шаборӯз ва сол тағйир меёбад. Ионосфера мавҷҳои радиоиро мешиканад, инъикос мекунад, фурӯ мебарад ва ноқилияти электрии хуб (ба туфайли мавҷудияти электронҳо) дорад. Дар Ионосфера фаҷри қутбӣ, тобиши осмони шабҳангом ва тӯфонҳои магнитии ионосферӣ мушоҳида мешаванд. == Қабатҳои Ионосфера == Ионосфера аз чор қабати гуногунтабиати D, E, F1 ва F2 иборат аст. Қисми асосии онро қабатҳои E ва F1 (90–230 км) ташкил медиҳанд. Зерқабати D (50–90 км аз с. б.) соҳаи сустионишуда буда, ғаноиши зарраҳои барқаноки тарафи рӯзонааш ба 10<sup>2</sup>–10<sup>3</sup> см<sup>-3</sup> баробар аст. Дар иониши ин қабат афканиши рентгении Офтоб мақоми хосса дорад. Дар ин ҳодиса таъсири сусти нурҳои кайҳонӣ, сӯзиши шиҳобҳо (метеорҳо) ва ҳам зарраҳои баланднеруи магнитосферӣ ҷой дорад. Дар самти шабонаи Ионосфера дараҷаи иониш якбора кам мешавад. Зичии қабати E (90–120 км) ба 10<sup>5</sup> см<sup>−3</sup> баробар буда, он дар тарафи рӯзона меафзояд. Иониш аслан зери таъсири нурҳои рентгении дарозии мавҷашон 8–104 Ǻ ба вуҷуд меояд. Қабати F1 ва F2 дар баландии 140–230 км ҷойгир буда, ин баландӣ вобаста ба вақт ва фаъолияти геомагнитӣ тағйир меёбад. Қимати баландтарини зичӣ дар баландиҳои 160–180 км мушоҳида мешавад. Омили асосии иониш дар ин қабат нурҳои дарозии мавҷашон λ = 304 Ǻ мебошанд, ки зичии онҳо то 10<sup>4</sup> – 10<sup>6</sup> см<sup>-3</sup> мерасад. Шабҳангом қабати F1 мушоҳида намешавад. Баландии қабати F2 тағйирёбанда буда, тақр. ба 200–600 км мувофиқ аст. Дар ҳолати ба қимати ҳадди ақал баробар шудани даварони Офтоб ва зимистон ин қабат дар баландиҳои 225–300 км ҷой мегирад. Қабати F радиомавҷҳои басомадашон аз якчанд МҲс то 10 МҲс-ро инъикос намуда, интиқоли мавҷҳои кӯтоҳи радиоро имконпазир мегардонад. Ба Ионосфера майдони магнитии Замин таъсири бузург мерасонад (нигар ''Магнетизми Замин''). Болотар аз соҳаи F2 қабати протоносфера ҷойгир аст. Соли 1962 барои таҳқиқи Ионосфера радифи канадагӣ Alouette-1, соли 1965 Alouette-2 ва ду радифи ISIS (солҳои 1969 ва 1971) ба кайҳон сар дода шуданд. Барои кашфи F-қабати Ионосфера (ба истилоҳ қабати Эплтон) физики англис Эдвард Виктор ''Эплтон'' сазовори мукофоти Нобел (1947) гардидааст. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Ионосфера|8|муаллиф=А. Раҳмонов}} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Сохтори Замин]] h7xt5ozy815hu0br9lis6cnjvlvcr2s