Wikipedia tlwiki https://tl.wikipedia.org/wiki/Unang_Pahina MediaWiki 1.47.0-wmf.8 first-letter Midya Natatangi Usapan Tagagamit Usapang tagagamit Wikipedia Usapang Wikipedia Talaksan Usapang talaksan MediaWiki Usapang MediaWiki Padron Usapang padron Tulong Usapang tulong Kategorya Usapang kategorya Portada Usapang Portada TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 852 2213422 2213150 2026-06-26T03:57:18Z GinawaSaHapon 102500 2213422 wikitext text/x-wiki {{redirect|Ingles|mga tao mula Inglatera|Mga Ingles}} {{use dmy dates}}<!-- Panatilihin ang paggamit ng tuldik sa unang banggit ng paksa. --> {{Other uses|Ingles (paglilinaw)}} {{Infobox language | name = Ingles | altname = Inggles | nativename = {{lang|en|English}} | pronunciation = {{IPAc-en|ˈ|ɪ|ŋ|ɡ|l|ᵻ|ʃ}} | states = Ang [[mundong Anglopono]], kabilang na ang {{enum|[[Reyno Unido]]|[[Estados Unidos]]|[[Kanada]]|[[Australia]]|[[Irlanda]]|[[Nueva Selanda]]|[[Karibeng Komonwelt]]|[[Timog Aprika]]|[[Talaan ng mga bansa at teritoryo kung saan opisyal na wika ang wikang Ingles|iba pa]]}} | speakers = [[Katutubong wika|L1]]: {{nowrap|380 milyon}} | date = 2021 | ref = <ref>{{Cite web |url=https://www.ethnologue.com/insights/ethnologue200/ |title=What are the top 200 most spoken languages?|trans-title=Ano-ano ang 200 pinaka-sinasalitang wika? |website=Ethnologue |date=2023 |lang=en|archive-date=18 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230618002011/https://www.ethnologue.com/insights/ethnologue200/ |url-status=live}}</ref> | speakers2 = {{plainlist| * [[Ikalawang wika|L2]]: {{nowrap|1.077 bilyon}} (2021)<ref name="Ethnologue26">{{e26}}</ref> * [[Mundong Anglopono|Kabuuan]]: 1.457 billion}} | familycolor = Indo-Europeo | fam2 = [[Mga wikang Hermaniko|Hermaniko]] | fam3 = [[Kanlurang wikang Hermaniko|Kanlurang Hermaniko]] | fam4 = [[Mga wikang Ingaeboniko|Ingaeboniko]] | fam5 = [[Mga wikang Angliko|Angliko]] | ancestor = [[Proto-Ingles]] | ancestor2 = [[Lumang Ingles]] | ancestor3 = [[Gitnang Ingles]] | ancestor4 = [[Maagang Modernong Ingles]] | script = {{plainlist| * [[Sulat Latin|Latin]] ([[Alpabetong Ingles]]) * [[Futhorc]] (noon) * [[Braille ng Ingles]], [[Pinagsanib na Braille ng Ingles]] }} | nation = {{ubli |57 bansa at 30 dependensiya| Mga organisasyon kabilang na ang {{enum | [[Mga Nagkakaisang Bansa|UN]] | [[Unyong Europeo|EU]] | [[Komonwelt ng mga Bansa|Komonwelt]] | [[Pandaigdigang Hukumang Pangkrimen|ICC]] | [[Pondo ng Monetaryong Pandaigdig|IMF]] | [[Pandaigdigang Lupong Olimpiko|IOC]] | [[Organisasyong Pandaigdig para sa Pagsasapamantayan|ISO]] | [[Organisasyon ng Tratado ng Hilagang Atlantiko|NATO]] | [[Pandaigdigang Organisasyon ng Pangangalakal|WTO]] | [[Samahan ng mga Bansa sa Timog-Silangang Asya|ASEAN]] | [[Organisasyon ng mga Estadong Amerikano|OAS]] }} }} | iso1 = en | iso2 = eng | iso3 = eng | lingua = 52-ABA | notice = IPA | sign = [[Manually coded English]] (iba-iba) | glotto = stan1293 | glottorefname = English | mapscale = 1.25 | map = English language distribution.svg | mapcaption = {{legend|#346699|Mga rehiyon kung saan katutubong wika ng mayorya ang wikang Ingles}} {{legend|#99ccff|Mga rehiyon kung saan opisyal o malawakang ginagamit ang wikang Ingles, pero hindi isang katutubong wika ng mayorya}} | dialects = {{hlist |class=inline |[[Britanikong Ingles]]|[[Ingles ng Hilagang Amerika|Hilagang Amerika]]|[[Ingles ng Karibe|Karibe]]|[[Ingles ng Australia|Australia]]|[[Ingles ng Nueva Selanda|Nueva Selanda]]|[[Ingles ng Timog Aprika|Timog Aprika]]|[[Ingkes ng Irlandiya|Irlandiya]]|[[Ingles ng Pilipinas|Pilipinas]]}} ([[Talaan ng mga dayalekto ng wikang Ingles|talaan]]) }} '''Inglés''',{{Efn|{{langx|en|English}} {{IPAc-en|ˈ|ɪ|ŋ|ɡ|l|ᵻ|ʃ}}}} binabaybay ding '''Ingglés''', ang [[kanlurang wikang Hermaniko]] na nagmula sa [[Inglatera]] at ang pandaigdigang ''[[lingua franca]]'' sa kasalukuyan. Nagmula ang pangalan ng wika mula sa [[mga Anglo]], isa sa mga sinaunang [[Lahing Hermaniko|grupong Hermaniko]] na [[Paglipat ng mga Anglo-Saxon sa Britanya|lumipat sa Britanya]] sa [[Pagtatapos ng panahong Romano sa Britanya|pagtatapos ng panahong Romano sa naturang lugar]]. Ingles ang [[Talaan ng mga wika batay sa dami ng nagsasalita|pinakaginagamit na wika sa mundo]], dahil na rin sa matinding impluwensiya ng [[Imperyong Britaniko]] noon (na pinalitan ng [[Komonwelt ng mga Bansa]] sa kasalukuyan) gayundin ng [[Estados Unidos]] sa kasalukuyan. Ito rin ang may pinakamaraming gumagamit bilang [[pangalawang wika]], mas marami pa kesa sa mga katutubong mananalita nito. Gayunpaman, ikatlo lamang ang Ingles sa may [[Talaan ng mga wika batay sa dami ng katutubong mananalita|pinakamaraming katutubong mananalita]], pagkatapos ng [[wikang Mandarin]] at [[Wikang Espanyol|Espanyol]]. Ingles ang opisyal o isa sa mga opisyal na wika ng [[Talaan ng mga bansa kung saan opisyal na wika ang Ingles|57 bansa at 30 dependensiya]], ang pinakamarami para sa kahit anong wika. Sa mga bansang tulad ng [[Estados Unidos]], [[Reyno Unido]], [[Australia]], at [[Nueva Selanda]], ito ang pinakaginagamit na wika dahil na rin sa kasaysayan bagamat hindi ito isang opisyal na wika. Isa rin ito sa mga [[Mga opisyal na wika ng Mga Nagkakaisang Bansa|opisyal na wika]] ng [[Mga Nagkakaisang Bansa]], [[Unyong Europeo]], at iba pang mga pandaigdigan at panrehiyong organisasyon. Ito rin ang ''de facto'' na wika ng [[diplomasya]], agham at teknolohiya, pandaigdigang kalakalan, turismo, libangan, at ng [[internet]]. Ayon sa isang pagtataya ng ''[[Ethnologue]]'' noong 2021, meron itong 1.4 na bilyong mananalita. Nagmula ang [[Lumang Ingles]] mula sa mga dayalekto ng mga kanlurang wikang Hermaniko na sinasalita ng [[mga Anglo-Saxon]]. Nakasulat sa mga ''[[rune]]'' (''futhorc'') ang wika bago ito gumamit ng [[Alpabetong Ingles|isang alpabetong nagmula sa wikang Latin]]. Hiniram kalaunan ng Lumang Ingles ang ilang balarila at pangunahing bokabularyo mula sa [[Lumang Nordiko]], isang [[hilagang wikang Hermaniko]]. Nalinang nang husto ang alpabeto at tuluyang pinalitan nito ang paggamit sa mga ''rune'', kasabay ng pag-usbong ng [[Gitnang Ingles]] matapos [[Normanong Pagsakop ng Inglatera|masakop]] ng [[mga Normando]] ang Inglatera [[Labanan ng Hastings|simula noong 1066]]. Sa panahong ito matinding nanghiram ng mga salita ang Ingles mula sa [[wikang Pranses]], na ngayo'y bumubuo ng 28% ng lahat ng mga salita sa wika sa kasalukuyan, gayundin sa [[wikang Latin]], na bumubuo sa karagdagang 28%. Bagamat pawang nagmula sa Latin at iba pang [[mga wikang Romanse]] ang malaking bahagdan ng bokabularyo ng Ingles, nananatili pa ring Hermaniko ang pang-araw-araw na bokabularyo, balarila at ponolohiya nito. Umusbong naman ang [[Modernong Ingles]] matapos ng isang [[Malawakang Paglipat ng Patinig|malawakang pagbabago sa mga patinig nito]]. Ilan sa mga malapit na kamag-anak ng kasalukuyang anyo ng wika ang [[wikang Scots]], na nasa isang [[kontinuo ng mga dayalekto]] sa Ingles, gayundin ang [[mga wikang Prisyano]] at [[Mababang Aleman]]. == Klasipikasyon == Bahagi ng [[Mga wikang Indo-Europeo|pamilyang Indo-Europeo]] ang wikang Ingles, partikular na sa [[Mga kanlurang wikang Hermaniko|Kanlurang Hermanikong]] sangay ng [[Mga wikang Hermaniko|mga Hermanikong wika]].{{sfn|Bammesberger|1992|pp=29–30}} Dahil pare-parehong nagmula ang Ingles at ng ibang mga wikang Hermaniko kagaya ng mga [[wikang Olandes]] at [[Wikang Aleman|Aleman]] sa iisang ninuno na tinatawag na [[Proto-Hermaniko]], nagtataglay ang mga ito ng mga magkakatulad na tampok kagaya ng paghahati sa mga [[pandiwa]] bilang [[Malakas na pandiwa (mga wikang Hermaniko)|malakas]] o [[Mahinang pandiwa (mga wikang Hermaniko)|mahinang klase]], ang paggamit sa mga [[pandiwang modal]], at pagsasailalim sa serye ng pagbabago sa pagbigkas sa mga [[katinig]] ng [[Proto-Indo-Europeo]] na kilala ngayon bilang mga [[batas Grimm]] at [[Batas Verner|Verner]].{{sfn|König|van der Auwera|1994}} Isa ang [[Lumang Ingles]] sa napakaraming [[mga wikang Ingaeboniko]] na umusbong sa isang [[Kontinuo ng mga dayalekto|kontinuo ng mga dayalektong]] sinasalita ng mga Kanlurang Hermaniko simula noong ikalimang siglo sa [[Prisya]], partikular na sa baybayin ng [[Dagat Hilaga]]. Umusbong ang Lumang Ingles mula sa mga mananalita ng mga wikang ito na lumisan sa lugar at nanirahan sa [[kapuluang Britaniko]].{{sfn|Bazelmans|2009|pp=325–326}} Kalaunan, umusbong ang [[Gitnang Ingles]], na sinundan naman ng Modernong Ingles.{{sfn|Robinson|1992}} May ilang mga dayalekto ng Luma at Gitnang Ingles na hiwalay na nalinang at naging [[mga wikang Angliko]], lalo na ang [[wikang Scots]].{{sfn|Romaine|1982|pp=56–65}} Dahil nakahiwalay ang wikang Ingles mula sa ibang mga wikang Hermaniko sa kontinente, nalinang ang sarili nitong [[bokabularyo]], [[sintaksis]], at [[ponolohiya]]. Hindi naiintindihan ang Ingles ng mga mananalita ng kahit anong wikang Hermaniko, bagamat may iilang wika katulad ng wikang Olandes at [[Wikang Prisyano|Prisyano]] na may malaki-laking antas ng kaugnayan.{{sfn|Harbert|2006}} Tradisyonal na [[Mga wikang Anglo-Prisyano|iniuugnay]] ang Ingles sa Prisyano, na madalas na ipinagpapalagay na pinakamalapit na kamag-anak ng Ingles sa mga wikang Hermaniko. Gayunpaman, ipinapakita ng modernong pananaliksik sa dalawang wika na kaunti lamang ang pagkakapareho nito sa Ingles.<ref>{{multiref2|{{harvnb|Bazelmans|2009|p=326|loc="According to most researchers, this means that there cannot have been an 'original' Anglo-Frisian entity ..."}}|{{harvnb|Stiles|2018|p=31|loc="... It is not possible to construct the exclusive common relative chronology that is necessary in order to be able to establish a node on a family tree. The term and concept of 'Anglo-Frisian' should be banished to the historiography of the subject."}}}}</ref> Bagamat parehong sumailalim ang dalawa sa magkaparehong serye ng pagbabago sa tunog, hindi ito naganap nang sabay upang masabing may matindi silang kaugnayan sa isa't-isa.{{sfn|Versloot|2017|pp=341–342}}{{sfn|Stiles|2018|pp=5–6}} == Kasaysayan == {{Main|Kasaysayan ng wikang Ingles}} === Proto-Hermaniko patungong Lumang Ingles === [[File:Beowulf_Cotton_MS_Vitellius_A_XV_f._132r.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Beowulf_Cotton_MS_Vitellius_A_XV_f._132r.jpg|thumb|Manuskritong nakasulat sa [[panulatang unsiyal]] ng [[epikong tula]] na ''[[Beowulf]]'' sa [[Lumang Ingles]], isinulat noong bandang taong 975 hanggang 1025.{{pb}} Nagsimula ang tula sa: {{lang|ang|Hƿæt ƿē Gārde{{\}}na ingēar dagum þēod cyninga{{\}}þrym ge frunon ...}}[Pakinggan! Ating narinig ang kadakilaan ng nagdaang panahon ng mga katutubong hari ng mga {{Lang|ang|Gār-Dene}} [isang maalamat na tribo ng [[mga Danes]]<nowiki>] ...]</nowiki>]] [[Lumang Ingles]], o Anglo-Sahon, ang pinakaunang anyo ng wikang Ingles na ginamit mula bandang taong 450 hanggang 1150. Nagmula ito sa mga dayalekto ng [[mga kanlurang wikang Hermaniko]], minsang tinutukoy bilang [[mga wikang Anglo-Prisyano]] o di kaya'y [[mga wikang Hermaniko ng Dagat Hilaga]], na sinasalita sa rehiyon ng [[Prisya]], [[Mababang Sahonya]], at katimugang [[Jutland]] (sakop ngayon ng [[Dinamarka]] at [[Alemanya]]) ng mga Hermanikong kilala sa kasaysayan bilang [[mga Anglo]], [[Mga Sahon|Sahon]], at [[Mga Yuto|Yuto]].<ref>{{Cite book |last=Baugh |first=Albert |title=A History of the English Language |date=1951 |publisher=Routledge & Kegan Paul |location=London |pages=60–83, 110–130 |language=en |trans-title=Kasaysayan ng Wikang Ingles}}</ref> Simula noong ikalimang siglo, [[Paninirahan ng mga Anglo-Sahon sa Britanya|tumira]] ang mga Anglo-Sahon sa Britanya matapos itong [[Pagtatapos ng panahon ng mga Romano sa Britanya|lisanin ng mga Romano]]. Pagsapit ng ikapitong siglo, Lumang Ingles na ang pangunahing wikang sinasalita sa lugar at pinalitan ang mga [[wikang Karaniwang Britoniko]] at [[Britanikong Latin]] na sinalita noong [[Romanong Britanya|panahon ng mga Romano]].{{sfn|Collingwood|Myres|1936}}{{sfn|Graddol|Leith|Swann et al.|2007}}{{sfn|Blench|Spriggs|1999}} Ang wika gayundin sa lugar ng [[Inglatera]] ay parehong pinangalan mula sa mga Anglo.{{sfn|Bosworth|Toller|1921}} Nahahati ang Lumang Ingles sa dalawang dayalektong Angliko ([[Mersiyano]] at [[Nortumbriyo]]) at dalawang dayalektong Sahon ([[Kentiko]] at [[Kanlurang Sahon]]).{{sfn|Campbell|1959|p=4}} Dahil sa impluwensiya ng [[kaharian ng Wessex]] at ang reporma sa edukasyon noong panahon ni [[Alfredo ang Dakila|haring Alfredo]] noong ikasiyam na siglo, Kanlurang Sahon ang siyang naging [[Pamantayang wika|pamantayan]] sa pagsusulat sa Lumang Ingles.{{sfn|Toon|1992|loc=Chapter: Old English Dialects}} Nakasulat ang [[Panulaang epiko|epikong tula]] na ''[[Beowulf]]'' sa Kanlurang Sahon, habang nakasulat naman sa Nortumbriyo ang pinakalumang [[tula]] sa wikang Ingles na ''[[Himno ni Caedmon]]''.{{sfn|Donoghue|2008}} Gayunpaman, nalinang ang Modernong Ingles mula sa dayalektong Mersiyano habang nalinang naman ang [[wikang Scots]] mula sa Nortumbriyo. Isinulat ang ilang mga pinakamaagang tala ng Lumang Ingles gamit ng [[alpabetong runiko]],{{sfn|Gneuss|2013|p=23}} bagamat ginamit kalaunan ang [[alpabetong Latin]] pagsapit ng ikapitong siglo; gumamit ito ng mga [[Panulatang unsiyal|kalahating unsiyal]] na titik at may kasama ring mga runikong titik na ''[[wynn]]'' {{angbr|{{lang|ang|ƿ}}}}, ''[[Thorn (titik)|thorn]]'' {{angbr|{{lang|ang|þ}}}}, at mga binagong titik Latin na ''[[eth]]'' {{angbr|{{lang|ang|ð}}}} at ''[[Æ|ash]]'' {{angbr|{{lang|ang|æ}}}}.{{sfn|Gneuss|2013|p=23}}{{sfn|Hogg|Denison|2006a|pp=30–31}} Malaki ang pagkakaiba ng Lumang Ingles sa modernong anyo ng wika. Hindi ito mauunawaan ng isang mananalita ng Ingles sa ika-21 siglo nang walang pagsasanay. Halos kapareho ang [[Balarila ng Lumang Wikang Ingles|balarila nito]] sa [[Balarila ng wikang Aleman|balarila]] ng [[wikang Aleman]]: maraming mga [[impleksiyon]] sa dulo ng salita at anyo ang mga [[pangngalan]], [[pang-uri]], [[panghalip]], at [[pandiwa]], at mas malaya ang [[ayos ng salita]] nito kesa sa modernong anyo nito. May mga anyo ang Modernong Ingles para sa [[Kaukulan (balarila)|kaukulan]] ({{Lang|en|grammatical case}}) ng panghalip (halimbawa [panlalaki] 'siya': {{Lang|en|he, him, his}}) at may iilan din para naman sa mga pandiwa (halimbawa 'magsalita': {{Lang|en|speak, speaks, speaking, spoke, spoken}}), pero sa Lumang Ingles, meron ding mga kaukulan para sa mga pangngalan at may mga dagdag na impleksiyon din ang mga pandiwa para sa [[Katauhan (balarila)|katauhan]] at [[kailanan]].{{sfn|Hogg|1992a}}{{sfn|Smith|2009}}{{sfn|Trask|2010}} === Impluwensiya ng Lumang Nordiko === Sa pagitan ng ikawalo hanggang ika-11 siglo, sumailalim ang Ingles na sinasalita sa ilang mga rehiyon sa impluwensiya ng [[Lumang Nordiko]], na isang [[Hilagang wikang Hermaniko]]. Dahil sa sunod-sunod na pagkolonisa ng [[mga Nordiko]] sa ilang bahagi ng Britanya noong panahong ito, nakakasalamuha ng mga mananalita ng Lumang Ingles sa mga mananalita ng Lumang Nordiko. Pinakamatindi ang interaksyon sa dalawang wika sa mga barayti ng wikang sinasalita sa hilagang-silangan na sakop noon ng [[Danelaw]] sa rehiyon ng [[York]]. Sa kasalukuyan, pinakamakikita ang impluwensiyang ito sa wikang Scots at sa [[Hilagang Ingles]]. Nakasentro ang impluwensiya ng mga Nordiko sa [[Lindsey]] sa [[Midlands]]. Matapos mapasailalim ang Lindsey sa kapangyarihan ng mga Anglo-Sahon noong taong 920, mabilis na kumalat ang Ingles sa naturang rehiyon. Sa modernong Ingles, ang impluwensiya ng mga Nordiko ay makikita sa [[panghalip]] sa ikatlong katauhan na nagsisimula sa ''th-'' ('sila', 'nila', 'kanila': {{Lang|en|they, them, their}}), na siyang pumalit sa mga orihinal na panghalip ng Anglo-Sahon na nagsisimula naman sa ''h-'' ({{Lang|ang|hie, him, hera}}).{{sfn|Thomason|Kaufman|1988|pp=284–290}} Makikita rin ito sa mga hiram na salita na pumalit sa mga katutubong Lumang Ingles kagaya ng {{Lang|en|give}} ('magbigay'), {{Lang|en|get}} ('kumuha'), {{Lang|en|sky}} ('langit'), {{Lang|en|skirt}} ('palda'), at {{Lang|en|egg}} ('itlog'). Mauunawaan ang Lumang Nordiko nang maayos-ayos ng mga mananalita ng ilang mga dayalekto ng Lumang Ingles, lalo na sa may hilaga.{{sfn|Kastovsky|1992|pp=320, 332}} === Gitnang Ingles === {{Quote box||align=right|quoted=true|salign=right|quote={{lang|enm|Englischmen þeyz hy hadde fram þe bygynnyng þre manner speche, Souþeron, Northeron, and Myddel speche in þe myddel of þe lond, ... Noþeles by comyxstion and mellyng, furst wiþ Danes, and afterward wiþ Normans, in menye þe contray longage ys asperyed, and som vseþ strange wlaffyng, chyteryng, harryng, and garryng grisbytting.}}{{pb}}[Bagamat sa simula pa lamang, may tatlong paraan na ang mga Ingles sa pagsasalita, yaong nasa Katimugan, nasa Hilaga, at nasa Midlands sa gitna ng bansa, ... Gayunpaman, dahil sa pakikihalubilo at paghahalo, umusbong ang wika ng bansa mula sa mga ito, habang may iilan na gumagamit pa rin ng kakaibang pag-uutal, daldalan, ungol, at nakakarinding ngitngitan.]|source=[[Juan ng Trevisa]], {{circa|1385}}{{sfn|Hogg|2006|pp=360–361}}|width=300px}} Karaniwang pinepetsahan ang pagsisimula ng [[Gitnang Ingles]] sa [[Normanong Pagsakop ng Inglatera|pananakop ng mga Normando]] sa Britanya mula noong 1066. Sa mga sumunod na siglo pagkatapos, sumailalim ang Ingles sa matinding impluwensiya ng anyo ng [[Lumang Pranses]] na sinasalita ng mga Normando na nanirahan sa Inglatera at naging bago nitong namumunong uri; kilala ito ngayon bilang [[Lumang Normando]]. Sa paglipas ng mga dekada, pawang mga naging bihasa sa dalawang wika ang parehong gitna at nakatataas na uri ng lipunan, mapa-Ingles man o Normando. Pagsapit ng 1150, bihira na lang sa panahong ito ang mga miyembro ng aristokrasya na marunong lamang ng Pranses.{{sfn|Townend|2012|pp=81–82}} Kalaunan, nalinang ang wikang Pranses na ginagamit ng mga Normando bilang [[wikang Anglo-Normando]].<ref>{{cite book |last=Short |first=Ian |title=A Companion to the Anglo-Norman World|trans-title=Gabay sa Mundong Anglo-Normando |chapter=Language and Literature|trans-chapter=Wika at Panitikan |lang=en|publisher=Boydell and Brewer |date=2002 |isbn=978-1-84615-046-3 |doi=10.1017/9781846150463.011 |pages=191–214}}</ref> Matuturo rin ang paghihiwalay ng Luma sa Gitnang Ingles sa kapanahunan ng paggawa sa komposisyong ''[[Orculum]]'' ng [[Mga Agustino|Agustinong kanon]] na si [[Orrm]] noong ika-12 siglo, na nagtatampok sa paghahalo ng mga elemento ng Lumang Ingles at Anglo-Normando sa kauna-unahang pagkakataon.{{sfn|Townend|2012|pp=99–100}} Samantala, nanatili pa ring marunong lamang sa Ingles ang mababang uri, na kumakatawan sa napakalaking bahagdan ng populasyon. Sa panahong ito, maraming hiram na salita ang ginamit nila na may kinalaman sa politika, batas, at iba pang mga prestihiyosong gawain.{{sfn|Svartvik|Leech|2006|p=39}} Halimbawa, nagmula sa Pranses na {{Lang|fr|trône}} ang salitang Ingles na {{Lang|en|throne}}, na tumutukoy sa pisikal na inuupuan ng isang hari gayundin sa metaporikal na kapangyarihan nito.<ref>{{cite journal |url=https://scholarworks.harding.edu/tenor/vol5/iss1/5 |title=Effects of the Norman Conquest on the English Language|trans-title=Mga Epekto ng Pananakop ng mga Normando sa Wikang Ingles|lang=en|first=Curt |last=Baker |date=Spring 2016 |journal=Tenor Times |volume=5}}</ref> Naging simple rin sa panahong ito ang mga impleksiyon ng Ingles, maaaring dahil sa paghahalo ng Lumang Nordiko at Lumang Ingles, na pawang parehas sa [[Morpolohiya (lingguwistika)|morpolohiya]] ngunit magkaiba ng impleksiyon. Nawala rin ang pagkakaiba ng [[kaukulang palagyo]] (nominatibo) at [[Kaukulang palayon|palayon]] (akusatibo) maliban sa mga [[panghalip panao]], nawala rin ang [[kaukulang pagamit]] (instrumental), at naging para lamang sa [[Pag-aari (balarila)|pag-aari]] ang [[kaukulang paari]] (henetibo). Naging regular din ang maraming mga di-regular na anyo ng impleksiyon,{{sfn|Lass|1992|pp=103–123} at naging payak rin ang sistema ng [[Kasunduan (balarila)|kasunduan]] sa mga pangungusap, na humantong sa isang hindi gaanong malayang [[ayos ng salita]].{{sfn|Fischer|van der Wurff|2006|pp=111–113}} Ilan sa mga sikat na panitikang naisulat sa Gitnang Ingles ang ''[[Mga Kuwento sa Canterbury]]'' ({{Circa|1400}}) ni [[Geoffrey Chaucer]] at [[Ang Kamatayan ni Arturo|''Ang Kamatayan ni Arturo'']] (1485) ni [[Thomas Malory]]. Naging talamak sa panahong ito ang paggamit sa panitikan ng [[dayalekto]] ng mga rehiyon, kagaya sa mga gawa ni Chaucer.<ref>{{cite web |last1=Horobin |first1=Simon |title=Chaucer's Middle English |trans-title=Gitnang Ingles ni Chaucer|lang=en|url=https://opencanterburytales.dsl.lsu.edu/refmideng/ |website=The Open Access Companion to the Canterbury Tales |publisher=Louisiana State University|quote=The only appearances of their and them in Chaucer's works are in the Reeve's Tale, where they form part of the Northern dialect spoken by the two Cambridge students, Aleyn and John, demonstrating that at this time they were still perceived to be Northernisms |archive-date=3 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191203092713/https://opencanterburytales.dsl.lsu.edu/refmideng/ |url-status=live}}</ref> Mababasa sa [[Bibliya ni Wycliffe|unang salin sa Ingles]] ni [[John Wycliffe]] sa [[Bibliya]] noong 1382 ang [[Ebanghelyo ni Mateo|Mateo]] 8:20 bilang: "{{Lang|enm|Foxis han dennes, and briddis of heuene han nestis}}" ('May mga lungga ang mga [[soro]], at may mga pugad ang mga [[ibon]] sa langit').<ref>{{cite web |last=Wycliffe |first=John |url=http://wesley.nnu.edu/fileadmin/imported_site/wycliffe/wycbible-all.pdf |publisher=Wesley NNU |title=Bible|trans-title=Bibliya |lang=en |archive-date=2 February 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170202202047/http://wesley.nnu.edu/fileadmin/imported_site/wycliffe/wycbible-all.pdf |url-status=live}}</ref> Mapapansin rito na may [[Panlapi|hulaping]] ''-n'' pa rin sa [[Pandiwa|pandiwang]] {{Lang|en|have}} ('magkaroon') pero wala na sa mga [[pangngalan]]. : === Maagang Modernong Ingles === [[File:Great_Vowel_Shift2a.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Great_Vowel_Shift2a.svg|thumb|Ang [[Malawakang Pagbabago ng Patinig]] na naganap sa mga mahahabang patinig ng Maagang Modernong Ingles. Matapos naging mga diptonggo {{IPA|/ai au/}} ang mga [[nakabukang patinig]] {{IPA|/iː uː/}}, umangat nang isang antas kalaunan ang bawat [[nakasarang patinig]] upang matumbasan ang pagbabago.]] Saklaw ng [[Maagang Modernong Ingles]] ng ika-14 hanggang ika-18 siglo ang pagsimple pa lalo na sistema ng impleksiyon, pagsasakodigo sa wika, at ang tinatawag na [[Malawakang Pagbabago sa Patinig]], kung saan nagsimulang lumipat ang mga [[patinig]] sa mga salitang Ingles patungo sa modernong bigkas nito. [[Pag-angat (lingguwistika)|Umangat]] ang mga [[Gitnang patinig|gitna]] at [[nakabukang patinig]] at [[Paghahati sa patinig|nahati]] bilang mga [[diptonggo]] ang mga [[nakasarang patinig]]. Halimbawa, binibigkas noon ang salitang Ingles na {{Lang|en|bite}} ('kagat', binabasa ''bayt'') bilang {{Lang|en|beet}} ('[[remolatsa]]') sa kasalukuyan, at binibigkas naman noon ang {{Lang|en|bout}} sa {{Lang|en|about}} ('tungkol', binabasa ''abawt'') bilang {{Lang|en|boot}} ('bota') sa kasalukuyan. Ito ang dahilan kung bakit may malaking pinagkaiba ang pagbigkas sa mga salitang Ingles at sa pagbaybay sa mga ito; ito rin ang dahilan bakit maraming pwedeng maging tunog ang bawat patinig ng Ingles kumpara sa ibang mga wika.{{sfn|Lass|2000a}}{{sfn|Görlach|1991|pp=66–70}} Nagsimula maging prestihiyoso ang paggamit sa wikang Ingles, kumpara sa Normandong Pranses, sa kasagsagan ng kapanahunan ni [[Enrique V ng Inglatera]]. Sinimulang gamitin ng [[Court of Chancery]] sa [[Westminster, London|Westminster]] ang Ingles sa mga [[Writ|opisyal na dokumento]] nito noong bandang 1430, at nabuo dahil rito ang isang bagong pamantayang anyo ng Gitnang Ingles na tinatawag na [[Pamantayang Chancery]] mula sa mga dayalekto ng [[London]] at [[Silangang Midlands]]. Noong 1476, ipinakilala ni [[William Caxton]] sa Inglatera ang [[palimbagan]], na lalong nagpalawak pa sa impluwensiya ng naturang pamantayan ng Ingles.{{sfn|Nevalainen|Tieken-Boon van Ostade|2006|pp=274–279}} Kabilang sa mga panitikang nakasulat sa Maagang Modernong Ingles ang mga gawa ni [[William Shakespeare]] gayundin ang [[King James Version|Bersiyon ni Haring Jaime]] (KJV) ng Bibliya noong 1611. Bagamat halos katulad na ng modernong bigkas at baybay ang mga salita sa puntong ito, may mga pagkakaiba pa rin sa bigkas mula sa modernong Ingles, kagaya ng pagbigkas pa rin sa mga kumpol-katinig na {{IPA|/kn ɡn sw/}} sa {{Lang|en|knight}} ('[[kabalyero]]'), {{Lang|en|gnat}} ('[[niknik]]'), at {{Lang|en|sword}} ('[[espada]]'), na sa ngayo'y pawang mga di na binibigkas ang isa sa mga katinig nito.{{Efn|Hindi na binibigkas ang ''k'' at ''g'' sa {{IPA|/kn/}} at {{IPA|/gn/}}, habang di naman binibigkas na ang ''w'' sa {{IPA|/sw/}}.}} Ilan sa mga tampok ng Maagang Modernong Ingles na ginamit ni Shakespeare ay maituturing na'ng laos o makaluma sa modernong mambabasa nito.{{sfn|Cercignani|1981}} Mababasa ang [[Ebanghelyo ni Mateo|Mateo]] 8:20 sa KJV bilang: "{{Lang|en|The Foxes have holes and the birds of the ayre have nests.}}" ('May mga lungga ang mga soro habang may mga pugad ang mga ibon ng himpapawid.') Dito, mapapansin ang pagkawala ng mga [[Kaukulan (lingguwistika)|kaukulan]] at ang resulta nito tulad halimbawa ng paggamit sa ayos na [[paksa–pandiwa–layon]] ({{Lang|en|subject–verb–object}}) at sa salitang {{Lang|en|of}} bilang pamalit sa nawalang [[kaukulang paari]]. Makikita rin dito ang mga hiram na salitang nagmula sa Pranses kagaya ng {{Lang|en|ayre}} (ngayo'y {{Lang|en|air}}, 'himpapawid') at sa ibang mga kaso, nagpalit mismo sa katutubong salita nito tulad ng {{Lang|en|bird}} ('ibon') na pumalit sa Lumang Ingles na {{Lang|ang|fugol}}.{{sfn|Lass|2006|pp=46–47}} === Pagkalat === Pagsapit ng huling bahagi ng ika-18 siglo, naipakalat ng [[Imperyong Britaniko]] ang wikang Ingles sa mga teritoryo at nasasakupan nito. Dahil sa paggamit sa kalakalan, agham at teknolohiya, diplomasya, sining, at pormal na edukasyon, Ingles ang naging pinakaunang tunay na pandaigdigang wika, na ginagamit sa pandaigdigang komunikasyon.{{sfn|How English evolved into a global language|2010}}{{sfn|The Routes of English}} Ginamit ito sa Hilagang Amerika, ilang bahagi ng Aprika, Oseaniya, at iba pang mga rehiyon. Nang lumaya ang mga bansang may maraming [[katutubong wika]], Ingles ang ginamit nilang [[opisyal na wika]] upang maiwasan ang mga politikal na balakid dahil sa paggamit sa isang katutubong wika kesa sa iba.{{sfn|Romaine|2006|p=586}}{{sfn|Mufwene|2006|p=614}}{{sfn|Northrup|2013|pp=81–86}} Bumilis pa lalo ang pagkalat ng wika dahil sa mabilis na paglaki ng impluwensiya sa kultura at politika ng [[Estados Unidos]] matapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], gayundin sa pagbobrodkast sa buong mundo sa wikang Ingles ng mga brodkaster tulad ng [[BBC]] ng [[Reyno Unido]].{{sfn|Graddol|2006}}{{sfn|Crystal|2003a}} Ingles ang pinakaginagamit na wika sa ika-21 siglo.{{sfn|McCrum|MacNeil|Cran|2003|pp=9–10}} Habang nalilinang ang modernong Ingles, nabuo ang mga pamantayang gabay para sa wika, na ginamit kalaunan sa opisyal na paraan kagaya halimbawa sa pampublikong edukasyon at pahayagan. Noong 1755, nilathala ni [[Samuel Johnson]] ang ''[[Dictionary of the English Language]]'', na nagpakilala sa pamantayang pagbaybay at paggamit sa mga salita. Samantala, nilathala naman ng Amerikanong si [[Noah Webster]] noong 1828 ang isang [[Diksiyonaryong Webster|diksiyonaryo]] na may layuning makapagtatag ng isang pamantayang anyo sa pagsusulat at pagsasalita ng [[Amerikanong Ingles]] na hiwalay sa pamantayan ng Britanya. Sa Britanya, unti-unting bumaba ang tingin sa mga dayalekto at barayti ng [[Britanikong Ingles]] na wala sa pamantayan, na nagpabilis sa paggamit ng mga prestihiyosong dayalekto ng mga nasa gitnang uri.{{sfn|Romaine|1999a}} Sa modernong Ingles, wala na halos mga kaukulan; tanging makikita na lang ito sa mga [[panghalip]]. Halos matatag na rin ang [[paksa–pandiwa–layon]] (SVO) na [[ayos ng salita]].{{sfn|Romaine|1999a}} Naging talamak na rin ang paggamit sa ilang mga pagbabago sa wika kagaya ng [[Do-support|paggamit ng salitang ''do'']] para sa mga kaso kung saan kinakailangang [[Pagbaliktad sa paksa at pantulong|baliktarin]] ang mga [[sugnay]] tulad sa mga tanong.{{Efn|Isang halimbawa nito ang paggawa ng mga tanong sa pamamagitan ng pagbaliktad sa [[pandiwang pantulong]] ({{lang|en|auxiliary verb}}, hal. {{lang|en|is, are, am}}) at sa paksa: ang "{{lang|en|He will laugh}}" ('Tatawa siya') ay nagiging "{{lang|en|Will he laugh?}}" ('Tatawa ba siya?') sa anyong patanong nito. Gayunpaman, kung walang pandiwang pantulong, ginagamit ang salitang {{lang|en|do}} bilang pamalit sa nawawalang pandiwa: ang "{{lang|en|He laughs.}}" ('Tumawa siya') ay nagiging "{{lang|en|Did he laugh}}" ('Tumawa ba siya?'). Pansinin na nasa anyong pangnakaraan ang pandiwang {{lang|en|do}} ({{lang|en|did}}) rito.}} Dumami rin ang mga kaso ng paggamit sa anyong progresibo (mga nagtatapos sa hulaping {{Lang|en|–ing}} ng [[pandiwa]], at tuloy-tuloy ring nagiging regular ang mga pandiwang may di-regular na anyo (hal. {{Lang|en|dreamed}} ('napanaginipan') imbes na {{Lang|en|dreamt}}) gayundin sa paggamit pa lalo sa mga analitikal na alternatibo sa mga impleksiyon (hal. {{Lang|en|more polite}} ('mas magalang') imbes na {{Lang|en|politer}}). Dahil sa tindi ng presensiya sa midya ng Amerikanong Ingles, naiimpluwensiyahan na rin pati ang Britanikong Ingles.{{sfn|Leech|Hundt|Mair|Smith|2009|pp=18–19}}{{sfn|Mair|Leech|2006}}{{sfn|Mair|2006}} == Heograpiya == [[File:Detailed_SVG_map_of_the_Anglophone_world.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Detailed_SVG_map_of_the_Anglophone_world.svg|thumb|{{legend|#045a8d|Katutubong wika ng mayorya}} {{legend|#0674b6|Katutubong wika ng mayorya at isa sa mga opisyal na wika}} {{legend|#439dd4|Opisyal na wika pero katutubong wika ng minorya}} {{legend|#9bbae1|Pangalawang wika: sinasalita ng lagpas 20% ng populasyon, ''de facto'' na wika ng trabaho, pamahalaan, edukasyon, atbp.<ref name="Ethnologue26" />}}]] Ayon sa isang ulat noong 2016, tinatayang nasa 400 milyong katao ang [[Katutubong wika|katutubong mananalita]] ng wikang Ingles, at nasa 1.1 bilyong katao naman ang nagsasalita nito bilang [[pangalawang wika]].<ref>{{cite web |last1=Breene |first1=Keith |date=15 November 2019 |title=Which countries are best at English as a second language? |trans-title=Ano-anong mga bansa at pinakamagaling mag-Ingles bilang pangalawang wika? |url=https://www.weforum.org/agenda/2016/11/which-countries-are-best-at-english-as-a-second-language-4d24c8c8-6cf6-4067-a753-4c82b4bc865b |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161125144549/https://www.weforum.org/agenda/2016/11/which-countries-are-best-at-english-as-a-second-language-4d24c8c8-6cf6-4067-a753-4c82b4bc865b/ |archive-date=25 November 2016 |access-date= |publisher=World Economic Forum |language=en}}</ref> Ingles ang wika na may pinakamaraming mananalita sa kabuuan, na sinasalita sa lahat ng kontinente.{{sfn|Crystal|2003b|p=106}} Nakadepende ang dami ng mga mananalita bilang pangalawang wika o bilang banyagang wika sa antas ng kagalingan, mula 400 milyon hanggang lagpas 1 bilyon.{{sfn|Crystal|2003b|pp=108–109}} Tinataya naman noong 2003 na mas marami ang mananalita ng Ingles bilang pangalawang wika kumpara sa mga katutubong mananalita nito nang tatlo sa isa.{{sfn|Crystal|2003a|p=69}} === Tatlong bilog ng Ingles === [[File:EF_English_Proficiency_Index_2019_Europe.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:EF_English_Proficiency_Index_2019_Europe.svg|thumb|Kagalingan sa wikang Ingles ng piling mga bansa sa [[Europa]] at [[Dagat Mediteraneo|Mediteraneo]] ayon sa isang ulat noong 2019:<ref>{{cite web |title=EF English Proficiency Index 2019 |url=https://www.ef.com/assetscdn/WIBIwq6RdJvcD9bc8RMd/cefcom-epi-site/reports/2019/ef-epi-2019-english.pdf |pages=6–7 |language=en}}</ref> {{legend|#407294|Napakataas (63.07–70.27)}} {{legend|#5A857D|Mataas (58.26–61.86)}} {{legend|#9DBB88|Katamtaman (52.50–57.38)}} {{legend|#E7CB5B|Mababa (48.69–52.39)}} {{legend|#F47B4B|Napakababa (40.87–48.19)}} {{legend|#c0c0c0|Hindi kasama sa ulat}}]] Grinupo ng [[Lingguwistika|lingwistang]] si [[Braj Kachru]] ang mga bansa sa mundo sa tatlong bilog ayon sa antas ng paggamit sa wikang Ingles rito. Ipinapakita ng modelong ito ang pagkalat ng Ingles mula sa mga katutubong bansa nito patungo sa iba, gayundin sa dami ng gumagamit nito sa isang partikular na bansa. Tinatawag ang tatlong bilog bilang "loob", "labas", at "lumalawak". Maaaring gumalaw ang mga bansa papaloob o papalabas depende sa magiging kahihinatnan ng wika rito sa hinaharap.{{sfn|Kachru|2006|p=196}}{{sfn|Svartvik|Leech|2006|p=2}} * '''Loobang bilog''' ({{Lang|en|inner circle}}) ang mga bansa na may malaking porsyento ng populasyon ang katutubong mananalita ng Ingles. Kabilang rito ang [[Reyno Unido]], [[Estados Unidos]], [[Canada|Kanada]], [[Australia]], [[Nueva Selanda]], [[Irlanda]], at [[Timog Aprika]].{{sfn|Kachru|2006|p=196}} * '''Labas na bilog''' ({{Lang|en|outer circle}}) ang mga bansa na may mas maliit na bilang ng mga katutubong mananalita ng Ingles ngunit ginagamit bilang pangalawang wika para sa mga pang-araw-araw na gawain at institusyon kagaya sa edukasyon, pamahalaan, at negosyo. Kabilang rito ang [[Pilipinas]], gayundin ang [[Nigeria]], [[Indiya|India]], [[Pakistan]], [[Malaysia|Malasya]], [[Singapore|Singapura]], at [[Jamaica|Hamayka]].{{sfn|Bao|2006|p=377}} * '''Lumalawak na bilog''' ({{Lang|en|expanding circle}}) ang mga bansa kung saan hindi karaniwang sinasalita ang Ingles at tinuturo bilang isang banyagang wika. Sa mga bansang ito kumakalat ang wikang Ingles dahil sa katayuan nito bilang isang pandaigdigang wika.{{sfn|Trudgill|Hannah|2008|p=5}} === Plurisentrikong wika === Isang [[plurisentrikong wika]] ang Ingles; ibig sabihin, wala itong iisang pambansang otoridad na namamahala sa pamantayan ng wika.{{sfn|Trudgill|Hannah|2008|p=2}}{{sfn|Romaine|1999}}{{sfn|Baugh|Cable|2002}} Madalas na sinusundan ng sinasalitang Ingles lalo na sa brodkasting ang mga pambansang pamantayan sa pagbigkas na kinagisnan imbes na isinakodigo. Karaniwang malalaman sa kanilang [[aksent]] kung saan nagmula ang mga brodkaster,{{sfn|Trudgill|2006}} pero madalas na sinusulat ang iskrip sa mga balita sa isang [[Ortograpiya ng wikang Ingles|pandaigdigang anyo ng pamantayang Ingles]]. Tipikal na dinidikta ng konsenso mula sa mga iskolar ng wika ang mga karaniwang gawi sa pagsusulat sa Ingles, hindi mula sa isang pamahalaan o pandaigdigang organisasyon.{{sfn|Ammon|2008|pp=1537–1539}} Maiintindihan ng mga Amerikanong tagapakinig ang maraming brodkast na nagmula sa Britanya at kabaligtaran. Maiintindihan ng mga mananalita ng Ingles ang karamihan sa kahit anong mga programa sa radyo at telebisyon gayundin sa mga pelikulang nagmula sa mga [[Anglospero|bansang nagsasalita ng Ingles]].{{sfn|Svartvik|Leech|2006|p=122}} Parehong may pormal at di-pormal na estilo ang pamantayan at panrehiyong barayti ng Ingles, at tanging nagkakaiba lamang sa mga salitang ginagamit (hal. {{Lang|en|lift}} sa Britanya habang {{Lang|en|elevator}} sa Amerika), sintaksis (hal. {{Lang|en|on the weekend}} sa Amerika habang {{Lang|en|at the weekend}} sa Britanya), at paggamit sa teknikal at di-teknikal na rehistro.{{sfn|Trudgill|Hannah|2008|pp=5–6}} Dahil sa kasaysayan ng paninirahan sa mga bansang nasa loobang bilog, nagawang maipantay ng Britanya ang pagkakaiba sa dayalekto at makagawa ng mga anyong [[koine]] ng Ingles sa [[Timog Aprika]], [[Australya|Australia]], at [[Nueva Selanda]].{{sfn|Deumert|2006|p=130}} Mabilis na natutong mag-Ingles ang marami sa mga migranteng nanirahan sa Estados Unidos. Sa kasalukuyan, malaking bahagdan ng populasyon ng Estados Unidos ngayon ay kaya lamang magsalita ng iisang wika.{{sfn|Deumert|2006|p=131}}{{sfn|Ryan|2013|loc=Table 1}} Ukol sa pambansang katayuan ng wikang Ingles sa mga piling bansa, * Sa Australia, walang itinalagang opisyal na wika sa parehong pambansa at pang-estadong lebel.<ref>{{Cite journal |last=Ward |first=Rowena |date=2019 |title='National' and 'Official' Languages Across the Independent Asia-Pacific |trans-title='Pambansa' at 'Opisyal' na mga Wika ng Malayang Asya-Pasipiko|lang=en|journal=Journal of Multidisciplinary International Studies |volume=16 |issue=1/2 |pages=83–84 |doi=10.5130/pjmis.v16i1-2.6510 |doi-access=free}}</ref> * Sa [[Kanada]], parehong opisyal na wika sa pambansang lebel ang Ingles at [[Wikang Pranses|Pranses]].<ref>{{cite web |url=http://news.gc.ca/web/article-eng.do?m=/index&nid=480459 |archive-url=https://archive.today/20130410031606/http://news.gc.ca/web/article-eng.do?m=/index&nid=480459 |url-status=dead |archive-date=10 April 2013 |title=40 Years of the Official Languages Act |publisher=Department of Justice Canada |lang=en|trans-title=40 Taon ng Official Languages Act}}</ref> Opisyal na wika (o isa sa mga opisyal na wika) rin sa anim na lalawigan at tatlong teritoryo ang Ingles, habang wala namang itinalagang opisyal na wika sa tatlong lalawigan. Sa [[Québec|Quebec]], Pranses lamang ang tanging opisyal na wika nito.<ref>{{cite web |url=https://www.legisquebec.gouv.qc.ca/en/tdm/cs/C-11 |title=Charter of the French language |last= |first= |date=26 March 2024 |website=Légis Québec |publisher=Québec Official Publisher |lang=en|trans-title=Karta ng Wikang Pranses}}</ref> * Sa [[Republika ng Irlanda|Irlanda]], Ingles ang itinalagang pangalawang wika ng bansa, habang [[Wikang Irlandes|Irlandes]] naman ang itinalagang unang wika.<ref>{{cite web |url=https://www.irishstatutebook.ie/eli/cons/en/html#part2 |title=Article 8 of the Constitution of Ireland|trans-title=Artikulo 8 ng Saligang-batas ng Irlanda|lang=en|last= |first= |date=January 2020 |website=Irish Statute Book}}</ref> * Bagamat mayorya ng populasyon ng Nueva Selanda ang nagsasalita ng Ingles, tanging [[Wikang Māori|Maori]] at ang [[Wikang nakasenyas ng Nueva Selanda|pambansang wikang nakasenyas]] nito ang itinalagang opisyal na wika ng bansa.<ref>{{cite web |title=Maori Language Act 1987 |url=http://www.legislation.govt.nz/act/public/1987/0176/latest/DLM124116.html |lang=en}}</ref> <ref>{{cite news |url=http://tvnz.co.nz/view/page/488120/696482 |title=Recognition for sign language |date=6 April 2006 |work=[[Television New Zealand]] |trans-title=Pagkilala sa wikang nakasenyas |lang=en |access-date=21 Enero 2026 |archive-date=15 Mayo 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110515221254/http://tvnz.co.nz/view/page/488120/696482 |url-status=dead }}</ref> * Walang itinalagang opisyal na wika sa [[Reyno Unido]]. Gayunpaman, sa [[Gales]] at [[Hilagang Irlanda]], Ingles ang isa sa mga opisyal na wika nito.<ref>{{cite journal |last1=Huws |first1=Catrin Fflur |title=The Welsh Language Act 1993: A Measure of Success?|trans-title=Ang Welsh Language Act 1993: Panukat sa Tagumpay?|lang=en |journal=Language Policy |date=June 2006 |volume=5 |issue=2 |pages=141–160 |doi=10.1007/s10993-006-9000-0}}</ref><ref>{{Cite news |date=26 October 2022 |title=Irish language and Ulster Scots bill clears final hurdle in Parliament|trans-title=Nalampasan na ng panukalang Irish language at Ulster Scots ang huling balakid nito sa Parlamento|lang=en|work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/uk-northern-ireland-63402597}}</ref> Walang itinalagang opisyal na wika sa [[Eskosya]] at [[Inglatera]]. * Sa [[Estados Unidos]], Ingles ang itinalagang opisyal na wika ng bansa sa bisa ng isang kautusang tagapagpaganap noong 2025.<ref>{{Cite news |last1=Ho |first1=Vivian |last2=Pannett |first2=Rachel |date=1 March 2025 |title=A Trump order made English the official language of the U.S. What does that mean? |trans-title=Ginawa sa bisa ng isang utos ni Trump ang wikang Ingles bilang opisyal na wika ng Estados Unidos. Ano'ng ibig sabihin nito?|lang=en|url=https://www.washingtonpost.com/nation/2025/03/01/trump-english-official-language-explainer/ |newspaper=[[The Washington Post]]}}</ref> Opisyal na wika (o isa sa mga opisyal na wika) ang Ingles sa 32 estado at limang teritoryo. Walang itinalagang opisyal na wika sa natitirang 18 estado at sa [[Distrito ng Columbia]].<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/united-states/#people-and-society |title=United States |date=29 May 2024 |website=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency |trans-title=Estados Unidos |lang=en |access-date=21 Enero 2026 |archive-date=12 Disyembre 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211212224932/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/united-states/#people-and-society |url-status=dead }}</ref> === Pandaigdigang wika === [[File:Countries_in_which_English_Language_is_a_Mandatory_or_an_Optional_Subject.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Countries_in_which_English_Language_is_a_Mandatory_or_an_Optional_Subject.svg|thumb|Katayuan ng wikang Ingles sa pampublikong edukasyon sa bawat rehiyon:<ref>{{cite web |title=Countries in which English Language is a Mandatory or an Optional Subject |trans-title=Mga Bansa kung saan isang Kinakailangan o Mapipiling Asignatura ang Wikang Ingles |url=https://www.uwinnipeg.ca/global-english-education/countries-in-which-english-is-mandatory-or-optional-subject.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221031000038/https://www.uwinnipeg.ca/global-english-education/countries-in-which-english-is-mandatory-or-optional-subject.html |archive-date=31 October 2022 |access-date= |publisher=The University of Winnipeg |language=en}}</ref>{{legend|#00a2e8|Kinakailangang asignatura}}{{legend|#ffc90e|Mapipiling asignatura}}{{legend|#ababab|Walang datos}}]] Inilalarawan minsan ang wikang Ingles bilang ang pinakaunang pandaigdigang ''[[lingua franca]]'',{{sfn|Graddol|2006}}{{sfn|Meierkord|2006|p=165}} o di kaya'y bilang ang pinakaunang [[pandaigdigang wika]].{{sfn|Brutt-Griffler|2006|pp=690–691}}{{sfn|Northrup|2013}} Pinakaginagamit na wika ang Ingles pagdating sa paglalathala, telekomunikasyon, kalakalan, libangan, at diplomasya.{{sfn|Northrup|2013}} Nakamit nito ang pagkapantay sa [[wikang Pranses]] noong 1919 sa kasagsagan ng negosasyon sa [[Kasunduan sa Versailles]].{{sfn|Phillipson|2004|p=47}} Pagsapit ng pagtatag sa [[Mga Nagkakaisang Bansa]] noong 1945, naging pangunahing wika na ang Ingles;{{sfn|Conrad|Rubal-Lopez|1996|p=261}} isa ito sa anim na opisyal na wika ng naturang organisasyon at ang kasalukuyang pinakaginagamit na wika sa pandaigdigang diplomasya at pakikipag-ugnayan.{{sfn|United Nations|2010}}{{sfn|Richter|2012|p=29}} Nakatalaga ang Ingles bilang isang opisyal na wika o di kaya'y wika ng trabaho sa maraming mga pandaigdigang organisasyon kagaya ng [[Pandaigdigang Lupong Olimpiko]] (IOC), Ginagamit rin ito bilang wika ng trabaho kahit maging sa mga panrehiyong organisasyon kagaya ng [[Samahan ng mga Bansa sa Timog-Silangang Asya]] (ASEAN) at [[Ekonomikong Kooperasyon sa Asya-Pasipiko]] (APEC), kung saan hindi gaanong kalaganap ang paggamit sa naturang wika sa mga kasaping bansa nito. Sa [[Unyong Europeo]] (EU), Ingles ang karaniwang ginagamit na wika ng trabaho ng mga kasaping bansa nito kahit na pinapayagan ng unyon na gumamit ang mga kasapi nito ng kahit anong wika.{{sfn|Ammon|2006|p=321}} Ingles ang ginagamit na basehan sa mga [[kontroladong likas na wika]],{{sfn|Wojcik|2006|p=139}} gayundin bilang ang wikang ginagamit sa larangan ng [[paglalayag]] at [[Abyasyon|pagpapalipad]].{{sfn|International Maritime Organization|2011}}{{sfn|International Civil Aviation Organization|2011}} [[File:English_Proficiency_Index_by_country_as_of_2014.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:English_Proficiency_Index_by_country_as_of_2014.svg|thumb|English Proficiency Index noong 2014:<ref>{{cite web |title=Countries in which English Language is a Mandatory or an Optional Subject |trans-title=Mga Bansa kung saan isang Kinakailangan o Mapipiling Asignatura ang Wikang Ingles |url=https://www.uwinnipeg.ca/global-english-education/countries-in-which-english-is-mandatory-or-optional-subject.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221031000038/https://www.uwinnipeg.ca/global-english-education/countries-in-which-english-is-mandatory-or-optional-subject.html |archive-date=31 October 2022 |access-date= |publisher=The University of Winnipeg |language=en}}</ref> {{legend|#225500|Napakataas (80–100%)}} {{legend|#44aa00|Mataas (60–80%)}} {{legend|#66ff00|Katamtaman (40–60%)}} {{legend|#99ff55|Mababa (20–40%)}} {{legend|#ccffaa|Napakababa (0.1–20%)}} {{legend|#c0c0c0|Walang datos}}]] Wikang Ingles ang pinaka-inaaral na banyagang wika sa mundo.{{sfn|Graddol|2006}}{{sfn|Crystal|2003a}} Nag-aaral ang karamihan sa mga tao ng Ingles dahil sa praktikal na kadahilanan at hindi sa ideolohiya.{{sfn|Kachru|2006|p=195}} Sa EU, Ingles ang pinakasinasalitang banyagang wika sa 19 sa 25 kasaping bansa nito kung saan hindi opisyal na wika ito. Ayon sa isang opisyal na poll noong 2012 (noong kasapi pa ang [[Reyno Unido]]) sa mga kasaping bansa na hindi opisyal na wika ang Ingles, 38% ng mga sumagot ay nagsabing kaya nilang makapagsalita ng Ingles sa antas ng pakikipag-usap sa iba.{{sfn|European Commission|2012|pp=21, 19}} Kinokonekta ang matinding impluwensiya ng Ingles sa pagbilis ng [[Kamatayan ng wika|kamatayan ng ibang mga maliliit na wika]];{{sfn|Crystal|2000}} dahil rito, inaakusahan din ang wika ng [[Imperyalismong pangwika|imperyalismo]] at marami rin ang aktibong tumututol sa paggamit nito.{{sfn|Jambor|2007}} Gayunpaman, patuloy pa ring dumadami ang mga mananalita ng Ingles dahil sa paniniwalang nagdadala ng kaginhawaan at mas mabuting buhay ang paggamit nito.{{sfn|Svartvik|Leech|2006|loc=Chapter 12: English into the Future}} Kinakailangang marunong sa wikang Ingles sa maraming mga larangan kagaya ng sa [[medisina]] at [[kompyuting]]. Bagamat magkasingpantay noon ang Ingles sa Pranses at [[Wikang Aleman|Aleman]] pagdating sa pananaliksik, Ingles na ang natatanging nananaig na wika sa kasalukuyan.{{sfn|Gordin|2015}} Makikita ang dominasyon nito sa [[maagham na paglalathala]] sa mga [[indeks]] ng mga [[siyentipikong dyornal]] kagaya ng ''Chemical Abstracts'': noong 1998, nasa lagpas 80% ng lahat na naka-indeks na siyentipikong artikulo ng dyornal ang nakasulat sa Ingles, 90% sa mga [[likas na agham]] noong 1996, at 82% sa [[araling pantao]] noong 1995.{{sfn|Brutt-Griffler|2006|pp=694–695}} Sa kasagsagan ng [[dekolonisasyon]] sa [[Imperyong Britaniko]] noong dekada 1950s at 1960s, patuloy na ginamit ng mga lumayang kolonya ang wikang Ingles imbes na alisin ito sa mga wika ng kanilang bansa.{{sfn|Mufwene|2006|p=614}}{{sfn|Northrup|2013|pp=81–86}} Halimbawa, patuloy na ginagamit sa [[India]] ang Ingles matapos nitong lumaya sa Reyno Unido. India ngayon ang ikatlong may pinakamaraming inilalathalang aklat sa naturang wika matapos ng [[Estados Unidos]] at Reyno Unido,{{sfn|Sailaja|2009|pp=2–9}} kahit na di lalagpas sa 5% ng populasyon nito ang marunong magsalita ng Ingles nang maayos. Noong 2004, ipinagpalagay ng iskolar na si David Crystal na India ang may pinakamalaking populasyon na kayang magsalita o makaunawa ng Ingles sa mundo,{{sfn|Crystal|2004}} bagamat marami ring iskolar na naniniwalang Estados Unidos pa rin ang may hawak sa naturang titulo.{{sfn|Graddol|2010}} Marami sa mga mananalita ng Ingles Aprika ang bahagi ng pamayanang "Apro-Sakson" ng kontinente.{{sfn|Mazrui|Mazrui|1998}} Pinaniniwalaan na mananatili ang Ingles bilang isang wikang [[koine]] sa hinaharap.{{sfn|Crystal|2006}} == Dayalekto, aksent, at barayti == Maraming [[Talaan ng mga dayalekto ng wikang Ingles|mga dayalekto]] ng wikang Ingles ang natukoy ng mga [[Dayalektolohiya|dayalektologo]], na kumakatawan sa panrehiyong pagkakaiba pagdating sa balarila, bokabularyo, at pagbigkas. Naiiba ito sa [[Mga panrehiyong aksent ng wikang Ingles|mga panrehiyong aksent]], na tanging tumutukoy lamang sa pagkakaiba sa pagbigkas. Karaniwang hinahati ng mga lingwista ang wikang Ingles sa dalawang malalawak na kategorya, [[Britanikong Ingles]] (BrE) at [[Hilagang Amerikanong Ingles]] (NAE).{{sfn|Crystal|2003b|p=107}} === Britanya at Irlanda === <gallery mode="packed"> File:Alain_de_Botton_on_Fear_of_Failure_at_Cannes_Lions_2012.flac|Boses ni [[Alain de Botton]], na may modernong aksent na RP. File:Danny_Baker_BBC_Radio4_Desert_Island_Discs_31_Jul_2007_b012wcl4.flac|Boses ni [[Danny Baker]], na may aksent na [[Cockney (aksent)|Cockney]]. File:Russell_brand_bbc_radio4_desert_island_discs_21_07_2013.flac|Boses ni [[Russell Brand]], na lumaki sa [[Essex]] at may aksent na [[Estuaryong Ingles]]. File:Damien_hirst_bbc_radio4_desert_island_discs_13_05_2013_b01sd0hy.flac|Boses ni [[Damien Hirst]], na may aksent na kanlurang [[Yorkshire (dayalekto)|Yorkshire]]. File:John_bishop_bbc_radio4_desert_island_discs_24_06_2012.flac|Boses ni [[John Bishop]], na may aksent na [[Scouse]]. File:Rob_Brydon_BBC_Radio4_Front_Row_18_Mar_2012_b01dhl11.flac|Boses ni [[Rob Brydon]], na may aksent na katimugang [[Ingles ng Gales|Gales]]. File:Alex_Salmond_BBC_Radio4_Desert_Island_Discs_16_January_2011_b00xgs41.flac|Boses ni [[Alex Salmond]], na gumagamit ng isa sa mga aksent ng [[Ingles ng Eskosya|Eskosya]]. File:George_Best_-_The_New_Elizabethans_-20_Jul_2012_-_b01kt7cs.flac|Boses ni [[George Best]], na may aksent na [[Ingles ng Ulster|Hilagang Irlanda]]. File:Mary_Robinson_-_Desert_Island_Discs_-_28_July_2013.flac|Boses ni [[Mary Robinson]], na gumagamit ng isa sa mga aksent ng [[Hiberno-Ingles|Irlanda]]. </gallery> [[File:Dialects_of_English_in_UK_and_Ireland.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Dialects_of_English_in_UK_and_Ireland.svg|thumb|Mga pangunahing rehiyon ng mga dayalekto ng wikang Ingles sa [[Britanya (ngalan ng pook)|Britanya]] at [[Irlanda (pulo)|Irlanda]].]] Dahil sinasalita na ang wikang Ingles sa Britanya sa nakalipas na humigit-kumulang 1,500 taon, maraming mga dayalekto ng wika ang nabuo rito.{{sfn|Trudgill|1999|p=10}} Sa [[United Kingdom|Reyno Unido]], itinuturing ang [[Received Pronunciation]] (RP, {{Literal|Tamang Pagbigkas}}), isang edukadong aksent na nagmula sa [[Timog-silangang Inglatera]], bilang ang tradisyonal na pamantayang ginagamit sa [[brodkasting]] partikular na ang [[BBC]] (kaya tinatawag din itong {{Lang|en|BBC English}}, {{Literal|Ingles ng BBC}}) at kinokonsidera bilang pinaka-prestihiyoso sa lahat ng mga dayalekto ng bansa. Ang mabilis na pagkalat ng aksent na ito dahil sa midya ang siyang itinuturong dahilan sa mabilis ding pagbaba ng paggamit sa mga panlalawigang aksent. Napag-alaman sa [[Sarbey ng mga Dayalekto ng Ingles]] noong 1950 hanggang 1951 na bagamat may pagkakaiba pa rin sa balarila at bokabularyo ang mga dayalekto ng wikang Ingles sa Reyno Unido, mapapansing kumokonti ang pagkakaibang ito sa paglipas ng panahon.{{sfn|Trudgill|1999|p=125}} Gayunpaman, tanging naapektuhan lamang ang mga pagkakaiba ng mga dayalekto pagdating sa balarila at bokabularyo. Nasa 3% lamang ng mga Ingles ang aktuwal na gumagamit ng RP sa karaniwang usapan; ginagamit ng natirang 97% ang mga panrehiyong aksent na naimpluwensiyahan lamang ng RP sa iba't ibang antas.{{sfn|Hughes|Trudgill|1996|p=3}} Meron ding pagkakaiba sa mga gumagamit ng RP, lalo na sa [[panlipunang uri]] sa pagitan ng RP ng Mataas at Mababang Uri gayundin sa katutubong mananalita ng RP at sa mga gumagamit ng RP pero hindi lumaki sa naturang aksent.{{sfn|Hughes|Trudgill|1996|p=37}} Sa Britanya, may maituturing ding pagkakaiba sa pagitan ng mga panlipunang uri; kinokonsidera bilang taliwas sa pamantayan ang ilang mga katangian kahit na di-hamak na laganap ito na madalas ding idinidikit sa pananalita ng mabababang uri. Halimbawa nito sa kasaysayan ang [[Pagtatanggal ng h|pagtatanggal ng ''h'']] ng mga mabababang uring mananalita ng [[Ingles ng London]], lalo na ang Cockney, na ngayo'y isa na'ng karaniwang katangian ng naturang dayalekto. Gayunpaman, nananatili pa rin itong wala sa rehistro ng mga matatataas na uri ng lipunang Britaniko.{{sfn|Hughes|Trudgill|1996|p=40}} Mahahati sa apat na pangunahing rehiyon ng dayalekto ang Ingles sa Inglatera: Timog-silangan, Timog-kanluran (kilala ring [[Ingles ng West Country]]), Midlands, at Hilaga. Sa bawat rehiyon na ito, meron ding mga dayalekto: nahahati ang Hilaga sa mga dayalektong [[Yorkshire (dayalekto)|Yorkshire]], [[Geordie]] (sinasalita sa [[Newcastle upon Tyne|Newcastle]]), at [[Lanchashire (dayalekto)|Lanchashire]], na kinabibilangan ng mga suburbanong dayalekto ng [[Manchester]] ([[Manchester (dayalekto)|Mancunian]]) at [[Liverpool]] ([[Scouse]]). Dahil sa pagiging sentro ng [[Danelaw|pananakop ng mga Danes]] noong kapanahunan ng [[mga Viking]] sa Inglatera, nanatili ang mga Nordikong katangian sa wika sa mga dayalektong ito kesa sa ibang mga rehiyon, lalo na sa dayalektong Yorkshire.{{sfn|Hughes|Trudgill|1996|p=31}} Samantala, sa [[Kanlurang Midlands]], naipreserba naman sa mga dayalektong tulad ng [[Black Country]] ([[Black Country (dayalekto)|Yam Yam]]) at sa [[Birmingham]] ([[Brummie]]) ang mga arkaikong katangian mula sa [[Maagang modernong Ingles|maagang moderno]] at [[Gitnang Ingles]] kagaya ng mga Hermanikong elemento sa balarila at bokabularyo.{{sfn|Clark|Asprey|2013}} Simula noong ika-15 siglo, nakasentro sa London ang mga dayalekto ng Timog-silangang Inglatera. Tradisyonal na ginagamit doon ang dayalektong [[Cockney (dayalekto)|Cockney]] ng mga mabababang uri kaya mababa rin ang tingin dito. Dahil sa pagkalat ng mga katangian ng Cockney sa ibang mga dayalekto sa rehiyon, kinokonsidera ng midya ito bilang isang bagong dayalekto ng Estuaryong Ingles, bagamat tutol dito ang ilang mga lingwista dahil sa impluwensiya ng London sa karatig-lugar nito noon pa man.{{sfn|Roach|2009|p=4}}{{sfn|Trudgill|1999|p=80}} Ilan sa mga katangiang kumalat mula London ang mga sumusunod:{{sfn|Trudgill|1999|pp=80–81}} * [[Sumisingit na R|sumisingit na ''R'']]'','' pagbigkas ng salitang {{Lang|en|drawing}} ("pagguhit") bilang {{Lang|en|drawring}} {{IPA|/ˈdrɔːrɪŋ/}} kung saan sumisingit sa isang bahagi ng salita ang [[Katinig na tunog-R|tunog na ''r'']]. * [[Glotalisasyon ng t|glotalisasyon ng ''t'']]'','' pagbigkas sa {{Lang|en|[[Harry Potter|Potter]]}} bilang {{Lang|en|Po'er}} {{IPA|/ˈpɒʔə/}} kung saan pinapalitan ang tunog na ''t'' ng [[impit]]) * [[Paghaharap ng th|paghaharap ng ''th'']], pagbigkas sa {{Lang|en|thanks}} ("salamat") bilang {{Lang|en|fanks}} o {{Lang|en|bother}} ("abala") bilang {{Lang|en|bover}} kung saan nagiging ''f'' o ''v'' ang tunog na ''th''. Kinokonsidera na ngayon bilang hiwalay na wika ang [[wikang Scots]], pero nagmula ito sa maagang Hilagang Gitnang Ingles,{{sfn|Aitken|McArthur|1979|p=81}} at nadebelop at naimpluwensiyahan kalaunan ng ibang mga wika kagaya ng [[wikang Gaeliko]] at [[Wikang Lumang Nordiko|Lumang Nordiko]]. Nagtataglay din ng maraming dayalekto ang wikang Scots. Bukod dito, kabilang ang [[Ingles ng Eskosya]] sa mga barayti ng pamantayang Ingles sa [[Eskosya]]; karamihan sa mga ito ay mga dayalekto ng hilagang Inglatera na naimpluwensiyahan ng wikang Scots.{{sfn|Romaine|1982}} Samantala, sa [[Irlanda (pulo)|Irlanda]], maraming mga anyo ng wikang Ingles ang nagsimulang gamitin matapos ang [[Pananakop ng mga Anglo-Norman sa Irlanda|pananakop ng mga Anglo-Norman sa naturang rehiyon]] noong ika-11 siglo. Sa [[kondado ng Wexford]] at sa rehiyong pumapalibot sa [[Dublin]] nadebelop ang dalawang dayalekto na ngayo'y wala na, [[Yola (dayalekto)|Forth and Bargy]] at [[Fingallian]]. Parehong nagmula ito sa [[Maagang Modernong Ingles]] at ginamit hanggang noong ika-19 na siglo. Gayunpaman, nagmula ang modernong anyo ng [[Hiberno-Ingles|wikang Ingles sa Irlanda]] sa kolonisasyon ng mga Ingles simula noong ika-17 siglo. Sa kasalukuyan, nahahati ang Ingles ng Irlanda sa [[Ingles ng Ulster]], [[Ingles ng Hilagang Irlanda]] na naimpluwensiyahan nang matindi ng wikang Scots, at marami pang mga dayalekto sa Irlanda. Kagaya ng dayalekto ng Eskosya gayundin ng karamihan sa mga dayalekto ng Hilagang Amerika, nananatili ang [[Katinig na tunog-R|rotosidad]] sa halos lahat ng mga dayalekto sa naturang rehiyon di tulad ng mga dayalektong naimpluwensiyahan ng RP.{{sfn|Barry|1982|pp=86–87}}{{sfn|Hickey|2007}} === Hilagang Amerika === <gallery mode="packed"> File:Emery_Emery_Voice.ogg|Boses ni [[Emery Emery]], na lumaki sa [[Midwest (Estados Unidos)|Midwest]] sa Estados Unidos at may aksent na [[Pangkalahatang Amerikanong Ingles|Pangkalahatang Amerikano]]. File:Rep._Martha_Roby's_"Roller_Coaster"_Speech_Sound_Bite.flac|Boses ni [[Martha Roby]], na lumaki sa [[Alabama]] na may aksent na [[Katimugang Estados Unidos (aksent)|Timog Amerikano]]. File:Chuck_Zito_on_Becoming_a_Hells_Angel.flac|Boses ni [[Chuck Zito]], na may aksent na [[New York (aksent)|New York]]. File:Sec._Walsh_on_Construction_Jobs_in_Infrastructure_Bill_v2.flac|Boses ni [[Marty Walsh]], na may aksent na [[Boston (aksent)|Boston]]. File:On_the_phone-_Russell_Gage.ogg|Boses nina [[D.J. Shockley]] at [[Russell Gage]], na parehong may aksent na [[Aprikanong Amerikanong Bernakulong Ingles|Aprikanong Amerikano]]. File:Margaret_atwood_bbc_radio4_front_row_27_07_2007_b007tjpb.flac|Boses ni [[Margaret Atwood]], na may aksent na [[Pamantayang Ingles ng Canada|Pamantayang Canada]]. </gallery> [[File:Population_speaking_English_at_home_by_PUMA.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Population_speaking_English_at_home_by_PUMA.png|thumb|Bahagdan ng mga Amerikanong edad lima pataas sa [[Estado ng Estados Unidos|50 estado]], [[Washington, D.C.|Washington DC]], at [[Puerto Rico]] na nagsasalita ng wikang Ingles sa tahanan, ayon sa [[American Community Survey]], isang sarbey na isinagawa noong 2016 hanggang 2021]] Dahil sa mataas-taas na antas ng paghahalo, akomodasyon, at [[Wikang koine|koinesasyon]] na naganap noong panahong kolonyal sa [[Hilagang Amerika]], itinuturing ang [[Wikang Ingles ng Hilagang Amerika|mga dayalekto ng wikang Ingles]] sa kontinente bilang walang pinagkaiba sa isa't isa kumpara sa [[Inglatera]]. Gayunpaman, ipinapakita sa modernong pananaliksik na may mga pagkakaiba rin ang mga dayalekto at barayti ng wika sa Hilagang Amerika. Tumataas ang baryasyon sa aksent sa Estados Unidos sa panrehiyong antas pero bumababa sa lokal na antas,{{sfn|Labov|2012}} bagamat nananatili pa rin itong nasa isang kontinuo ng mga magkakaparehong aksent na kilala sa tawag na [[Pangkalahatang Amerikano]] (GA).{{sfn|Wells|1982|p=34}} Kinokonsiderang bahagi ng Pangkalahatang Amerikano ang mga barayti ng [[wikang Ingles ng Canada]] maliban sa [[Atlantikong Canada|rehiyong Atlantiko]] ng bansa gayundin sa [[Québec|Quebec]], bagamat may mga maliliit na pagkakaiba sila sa mga aksent ng Estados Unidos kagaya ng pagtaas ng mga patinig na {{IPAc-en|aɪ}} at {{IPAc-en|aʊ}} bago ang mga [[Tunog (ponetika)|di-matutunog na katinig]] at mga pagkakaiba sa pagsusulat at pagbigkas sa mga salita.{{sfn|Boberg|2010}} Kabilang sa [[Ingles ng Atlantikong Canada]] ang [[Maritime (aksent)|Maritime]] at [[Ingles ng Newfoundland|Newfoundland]], at naimpluwensiyahan ng wikang Ingles ng Britanya at Irlanda, gayundin ng mga [[wikang Irlandes]], [[Wikang Gaeliko|Gaeliko]], at [[Wikang Pranses|Pranses]], partikular na ang barayti na [[Wikang Pranses ng Acadia|Acadia]].<ref>{{Cite book |last=Labov |first=William |title=The Atlas of North American English |last2=Ash |first2=Sharon |last3=Boberg |first3=Charles |publisher=De Gruyter |year=2006 |location=Berlin |language=en |trans-title=Ang Atlas ng Ingles ng Hilagang Amerika}}</ref> Karamihan sa mga aksent ng Hilagang Amerika ay pawang mga [[Katinig na tunog-R|rotiko]]; ibig sabihin, binibigkas nila ang tunog na ''r''. Di tulad ng sitwasyon sa Britanya, itinuturing itong prestihiyoso lalo na sa pagtatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]],{{sfn|Labov|1972}} kung saan hinahanay ang di pagbigkas sa ''r'' sa mga mababang uri at di nakapagtapos. Sa kasalukuyan, nananaig na ang rotosidad sa [[Ingles ng Katimugang Amerika]], mula sa [[Lumang wikang Ingles ng Katimugang Estados Unidos|historikal na pagkaprestihiyoso]] ng di pagbigkas sa ''r''.{{sfn|Levine|Crockett|1966}}{{sfn|Schönweitz|2001}} Karaniwang inilalarawan ang mga aksent nito bilang {{Lang|en|twang}} (may katangian ng [[Nasalisasyon|pailong]]) o {{Lang|en|drawl}} (pinapahaba),{{sfn|Montgomery|1993}} at natutukoy agad dahil sa [[Monoptonggo|pagbubura ng patinig]] na {{IPA|/aɪ/}} sa pagbigkas sa mga salitang tulad ng {{Lang|en|spy}} ("espiya"), na binibigkas na parang {{Lang|en|spa}}, ang paghahati sa mga [[harapang patinig]] bilang mga [[Malapatinig|madudulas na patinig]] o maging dalawang hiwalay na pantig (hal. {{Lang|en|press}} "midya" na binibigkas na parang ''prey-us''),{{sfn|Thomas|2008|pp=95–96}} ang [[Pag-iisa ng bigkas sa pen at pin|pag-iisa ng bigkas]] sa {{Lang|en|pen}} ("panulat") at {{Lang|en|pin}} ("pantusok"), at iba pa. Karamihan sa mga pagbabagong ito ay nagsimula lamang noong ika-19 na siglo.{{sfn|Bailey|1997}} Samantala, ginagamit naman ng nagtatrabaho at gitnang uri ng [[Aprikanong Amerikano|mga Aprikanong Amerikano]] ang [[Aprikanong Amerikanong Bernakulong Ingles]] (AAVE). Di tulad ng karamihan ng mga aksent sa kontinente, karaniwan itong di-rotiko. Nagmula ito sa mga inaliping Aprikano at Aprikanong Amerikano na naimpluwensiyahan ng mga di-pamantayang aksent ng Katimugang Estados Unidos. Gayunpaman, pinaniniwalaan ng ilang mga lingwista na nagmula ito sa mga wikang Aprikano na sinasalita ng mga alipin na napilitang gumawa ng isang [[Wikang pidgin|pidgin]] o [[Mga wikang creole na nakabatay sa wikang Ingles|creole ng wikang Ingles]] upang magkaintindihan sila sa ibang mga aliping nagmula sa ibang lugar.{{sfn|Bailey|2001}} Dahil sa mga karaniwang katangian nito sa ibang mga aksent sa rehiyon, mabilis itong kumalat at ginamit sa lugar upang maging isa sa mga pangunahing aksent nito simula noong ika-19 at ika-20 siglo. Karaniwang hinahanay ang AAVE bilang isang anyo ng "pangit" na Ingles na sinasalita ng mga hindi edukado (kasama rin ang mga katimugang aksent ng [[Mga taong puti|mga Puti]]), bagamat unti-unti na itong kinikilala bilang isang ganap na barayti ng wikang Ingles.{{sfn|Green|2002}}{{sfn|Patrick|2006b}} === Australia at Nueva Selanda === <gallery mode="packed"> File:AustraliaPart2.ogg|Boses ng isang lalaki na may [[Ponolohiya ng wikang Ingles ng Australia|pangkalahatang aksent na Australia]]. File:Prime_Minister_Gillard_of_Australia_at_News_Conference_with_President_Obama.flac|Boses ni [[Julia Gillard]], na may [[Pangkaraniwang aksent ng wikang Ingles ng Australia|pangkaraniwang aksent na Australia]]. File:Geoffrey_Rush_bbc_radio4_front_row_01_05_2013.flac|Boses ni [[Geoffrey Rush]], na may [[Pangmayamang aksent ng wikang Ingles ng Australia|pangmayamang aksent na Australia]]. File:Eleanor_catton_bbc_radio4_womans_hour_09_09_2013.flac|Boses ni [[Eleanor Catton]], na may [[Ingles ng Nueva Selanda|aksent na Nueva Selanda]]. File:H.E._Mr._John_Key_Prime_Minister,_New_Zealand_-_speech_at_Connect_Asia-Pacific_2013_Summit.ogg|Boses ni [[John Key]], na may [[Ingles ng Nueva Selanda|aksent na Nueva Selanda]]. </gallery>Simula noong 1788, sinasalita na ang wikang Ingles sa kontinente ng [[Oseaniya]], at nadebelop ang [[wikang Ingles ng Australia]] bilang ang pangunahing wika ng mga naninirahan sa [[Australia]] sa ilalim ng [[Pangkalahatang aksent ng Australia|isang pangkalahatang aksent]]. Naging pangunahing wika rin [[Wikang Ingles ng Nueva Selanda|ang wikang Ingles]] sa [[Nueva Selanda]], bagamat hindi sa antas ng sa Australia.{{sfn|Eagleson|1982}} Magkaugnay ang dalawang uri ng wikang Ingles, na nag-impluwensiya sa isa't isa kasama ang mga [[wikang Ingles ng Timog Aprika]] at ng [[Wikang Ingles ng Timog-silangang Inglatera|Timog-silangang Inglatera]]. Tulad ng mga dayalektong ito, pawang mga di-rotiko rin ang mga wikang Ingles sa dalawang bansa, maliban sa [[pulong South]] sa Nueva Selanda. Partikular na kilala ang mga Ingles ng Australia at Nueva Selanda sa kanilang mga [[patinig]]: marami sa mga maiiksing patinig ang hinaharap o tinataas, habang nagiging mga [[diptonggo]] ang marami sa mga mahahabang patinig. Ipinapakita rin sa Ingles ng Australia ang pagtatangi sa mga maiiksi at mahahabang patinig, isang katangiang di nakikita sa ibang mga barayti ng wika. Humahanay rin ang balarila nito sa [[Britanikong Ingles|Britaniko]] at [[Amerikanong Ingles]]; kagaya ng sa Amerikanong Ingles, itinuturing ang mga [[Pangngalan|pangngalang]] kolektibo bilang isahan (hal. ginagamit sa pangngalang kolektibo na {{Lang|en|government}} ang [[Kopula|kopulang]] {{Lang|en|is}} imbes na ang katumbas nitong pangmaramihan na {{Lang|en|are}}).{{sfn|Trudgill|Hannah|2002|pp=16–21}}{{sfn|Burridge|2010}} Samantala, gumagamit naman ang Ingles ng Nueva Selanda ng mga [[harapang patinig]] na mas mataas pa kesa sa Ingles ng Australia.{{sfn|Trudgill|Hannah|2002|pp=24–26}}{{sfn|Maclagan|2010}}{{sfn|Gordon|Campbell|Hay et al.|2004}} === Timog-silangang Asya === <gallery mode="packed"> File:Declaration_of_Independence_Part_1.ogg|Boses ng isang lalaking may [[Wikang Ingles ng Singapura|aksent na Singapura]]. File:Dr._Villaverde_on_Conflicts_of_Interest_in_Medicine_and_Dr._Dans_on_Evidence-Based_Medicine_in_INCLEN.flac|Boses ng isang lalaki at babaeng may [[Pilipinong Ingles|aksent na Pilipino]]. </gallery>Isa sa mga [[opisyal na wika]] ang [[Pilipinong Ingles|wikang Ingles sa Pilipinas]], kung saan talamak ang paggamit sa naturang wika lalo na sa industriya, negosyo, midya, at mga dokumento ng pamahalaan. Naging mahalaga ito sa bansa simula noong [[Kasaysayan ng Pilipinas (1898–1946)|panahon ng mga Amerikano]] mula 1898 hanggang 1946.<ref>{{cite book |last1=Dayag |first1=Danilo |title=Philippine English: Linguistic and Literary Perspectives |date=2008 |publisher=Hong Kong University Press |isbn=978-962-209-947-0 |editor-last1=Bautista |editor-first=Ma. Lourdes |location=Hong Kong |pages=49–66 |language=en |trans-title=Pilipinong Ingles: Mga Pananaw sa Lingwistika at Panitikan |chapter=English-language media in the Philippines: Description and research |trans-chapter=Midya sa wikang Ingles sa Pilipinas: Paglalarawan at pananaliksik |doi=10.5790/hongkong/9789622099470.003.0004 |editor-last2=Bolton |editor-first2=Kingsley}}</ref> Ginagamit din ang [[Taglish]] bilang isang anyo ng [[pagpapalitang-kodigo]] sa pagitan ng [[wikang Tagalog]] at Ingles.<ref>{{cite journal |last1=Bautista |first1=Maria Lourdes S. |date=2004 |title=Tagalog-English Code-switching as a Mode of Discourse |trans-title=Pagpapalitang-kodigo sa Tagalog-Ingles bilang Paraan ng Diskurso |url=https://files.eric.ed.gov/fulltext/EJ720543.pdf |url-status=live |journal=Asia Pacific Education Review |language=en |volume=5 |issue=2 |pages=226–233 |doi=10.1007/BF03024960 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220515012035/https://files.eric.ed.gov/fulltext/EJ720543.pdf |archive-date=15 May 2022 |s2cid=145684166}}</ref> === Aprika, Karibe, at Timog Asya === <gallery mode="packed"> Talaksan:South African English.ogg|Boses ng isang lalaki na may aksent na [[Ingles ng mga Puting Timog Aprikano|Timog Aprika]]. Talaksan:Chimamanda Ngozi Adichie bbc radio4 front row 03 05 2013.flac|Boses ni [[Chimamanda Ngozi Adichie]], na may edukadong aksent na [[Ingles ng Nigeria|Nigeria]]. Talaksan:Sylbourne Sydial with Nordia Teape on Integrated Diaspora Services.flac|Boses ng babae at lalaki na may aksent na [[Ingles ng Hamayka|Hamayka]]. Talaksan:Arundhati Roy BBC Radio4 Bookclub 2 Oct 2011 b015brn8.flac|Boses ni [[Arundhati Roy]], na may aksent na [[Ingles ng India|India]]. </gallery>Madalas na sinasalita ang wikang Ingles sa [[katimugang Aprika]], kung saan isa ito sa mga opisyal na wika ng mga bansa sa rehiyon. Sa [[Timog Aprika]], sinasalita na ang wikang Ingles simula pa noong 1820 kasama ng [[wikang Afrikaans]] at mga wikang Aprikanong tulad ng [[mga wikang Khoe]] at [[Mga wikang Bantu|Bantu]]. Sa kasalukuyan, tinatayang nasa 9% ng populasyon ng Timog Aprika ang nagsasalita ng [[wikang Ingles ng Timog Aprika]] (SAE) bilang kanilang unang wika. Isang di-rotikong barayti ang SAE na sumusunod madalas sa RP. Isa ito sa mga kaunting di-rotikong barayti ng wikang Ingles na walang [[Sumisingit na R|sumisingit na ''R'']]. Nakadepende sa mga katutubong wika ng mananalita ang mga barayti ng pangalawang wika sa bansa. Pawang mga patinig ang karamihan sa mga pagkakaiba sa ponolohiya mula sa RP.{{sfn|Lass|2002}} Kabilang sa mga pagkakaiba naman sa katinig ang tendensiya ng mga mananalita na bigkasin ang mga katinig na {{IPA|/p, t, t͡ʃ, k/}} nang walang [[Katinig na may paghinga|paghinga]] (hal. binibigkas ang {{Lang|en|pin}} ("pantusok") bilang {{IPA|[pɪn]}} imbes na {{IPA|[pʰɪn]}} tulad ng ibang mga barayti), habang [[Katinig na tunog-R|binibigkas naman ang ''r'']] bilang isang [[Simpleng katinig na pakatal|simpleng pakatal]] {{IPA|[ɾ]}} imbes bilang [[Katinig na pasutsot|pasutsot]].{{sfn|Trudgill|Hannah|2002|pp=30–31}} Sinasalita sa [[Nigeria]] ang [[Ingles ng Nigeria|isang barayti]] ng wikang Ingles, kung saan sinasalita ito sa iba't ibang antas ng humigit-kumulang 150 milyong katao. Bagamat tradisyonal na naimpluwensiyahan ng [[Britanikong Ingles]], unti-unti na'ng naiimpluwensiyahan rin ito ng [[Amerikanong Ingles]] simula noong ika-20 siglo. Umusbong din ang mga natatanging salita at konsepto sa naturang barayti na ito upang punan ang mga pangkulturang konsepto na natatangi sa bansa.<ref>{{cite journal |last1=Adegbija |first1=Efurosibina |date=1989 |title=Lexico-semantic variation in Nigerian English |url=https://archive.org/details/sim_world-englishes_summer-1989_8_2/page/165 |trans-title=Pagkakaibang leksikosemantiko sa Ingles ng Nigeria |journal=World Englishes |language=en |volume=8 |issue=2 |pages=165–177 |doi=10.1111/j.1467-971X.1989.tb00652.x}}</ref> Kumalat ang mga barayti ng wikang Ingles sa mga dating sakop ng [[Imperyong Britaniko|Gran Britanya]] sa Karibe, kabilang na ang [[Jamaica|Hamayka]], [[kapuluang Leeward]] at [[Kapuluang Windward|Windward]], [[Trinidad at Tobago]], [[Barbados]], [[kapuluang Kayman]], at [[Belise]]. May mga sari-sariling barayti ng Ingles ang mga ito, gayundin ng mga wikang creole na nakabatay sa Ingles at mga wikang Aprikano. Pinakaprominente sa mga ito ang [[Ingles ng Hamayka]] at ang [[Wikang creole ng Hamayka|wikang creole]] nito. Sa [[Gitnang Amerika]], sinasalita ang mga wikang creole na nakabatay sa Ingles sa mga rehiyon ng [[Nicaragua]] at [[Panama]] na nakaharap sa Karibe.{{sfn|Lawton|1982}} Karaniwang bihasa ang mga mananalita sa mga ito sa parehong barayti ng Ingles at ng creole, at talamak ang [[pagpapalitang-kodigo]] sa mga ito. Inilalarawan ang sitwasyong ito bilang isang bahagi ng kontinuo kung saan itinuturing na pormal na [[Rehistro (sosyolingguwistika)|rehistro]] ang mga barayti ng Ingles habang di-pormal naman ang mga wikang creole.{{sfn|Trudgill|Hannah|2002|p=115}} Karamihan sa mga barayti ng wikang Ingles sa Karibe ay nakabatay sa Britanikong Ingles, kaya naman karamihan din sa mga ito ay pawang mga di-rotiko maliban sa pormal na rehistro ng wikang Ingles ng Hamayka, na karaniwang rotiko. Naiiba ang barayti na ito mula sa RP sa imbentaryo ng patinig nito, na itinatangi sa haba imbes sa diin tulad ng pamantayang wikang Ingles. Mga monoptonggo na {{IPA|[eː]}} at {{IPA|[oː]}} ang mga [[Diptonggo|diptonggong]] {{IPA|/ei/}} at {{IPA|/ou/}}. Minsan ding binibigkas ang {{IPA|[ie]}} at {{IPA|[uo]}} bilang kabaligtaran ng isa't isa (hal. binibigkas ang {{Lang|en|bay}} ("look") bilang {{IPA|[bʲeː]}}). Karaniwan ding tinatanggal ang huling bahagi ng isang [[kambal-katinig]] kung nasa dulo ito ng isang salita (hal. binibigkas ang {{Lang|en|child}} ("anak") bilang {{IPA|[t͡ʃail]}}),{{sfn|Trudgill|Hannah|2002|pp=117–118}}{{sfn|Lawton|1982|pp=256–260}}{{sfn|Trudgill|Hannah|2002|pp=115–116}} Samantala, sa [[Indiya|India]], karaniwang tinitingnan ang RP bilang ang "tamang" anyo ng wikang Ingles kaya ito rin ang ginagawang basehan para sa lokal na barayti nito. Matutukoy ang aksent ng Ingles ng India dahil sa pagbigkas sa mga ponemang tulad ng {{IPA|/t/}} at {{IPA|/d/}} bilang mga kaakibat nitong [[katinig sa dilang pulupot]] {{IPA|[ʈ]}} at {{IPA|[ɖ]}}, pagpapalit sa mga ponemang {{IPA|/θ/}} at {{IPA|/ð/}} sa katumbas nitong [[katinig sa ngipin]] {{IPA|[t̪]}} at {{IPA|[d̪]}}. Binibigkas din minsan ng ilang mga mananalita ng barayti ang mga salita ayon sa eksakto nitong pagbaybay (hal. binibigkas ang {{IPA|/gh/}} sa {{Lang|en|ghost}} bilang [[Tunog (ponetika)|matunog]] na [[Katinig na pasara|pasara]] na may paghinga {{IPA|[ɡʱ]}}, kahit na [[tahimik na titik]] ang ''h'' sa salitang ito).{{sfn|Sailaja|2009|pp=19–24}} === Di-katutubong barayti === <gallery mode="packed"> File:Non-native_English_reading_by_Spanish_native_speaker_003.ogg|Boses ng isang lalaking lumaki sa [[wikang Kastila]] na nagsasalita ng wikang Ingles. File:Japan_PM_Shinzo_Abe_addressing_US_Congress_2015.ogg|Boses ni [[Shinzo Abe]], isang [[Hapon|Hapones]], na nagsasalita ng wikang Ingles. File:Werner_Herzog_BBC_Radio4_Start_the_Week_26_March_2012_b01dtjcj.flac|Boses ni [[Werner Herzog]], isang [[Alemanya|Aleman]], na nagsalita ng wikang Ingles. </gallery>Maaaring iba ang pagbigkas sa mga salitang Ingles ang [[Wikang Ingles bilang pangalawa o banyagang wika|mga mananalitang hindi lumaki sa naturang wika]]. Dahil ito sa paglalapat nila sa [[ponolohiya]] ng kanilang [[Katutubong wika|wikang kinagisnan]] sa mga salitang ito o di kaya'y paggamit sa mga estratehiyang katulad sa mga paraan sa [[Pagtuto ng wika|pagtuto bilang pangunahing wika]]. Humahantong kalaunan ang mga ito sa mga di-karaniwang pagbigkas sa mga salita na hindi matatagpuan sa mga barayti ng wikang Ingles.<ref>{{cite book |last1=Bjarkman |first1=Peter C. |title=American Spanish Pronunciation |url=https://archive.org/details/americanspanishp00bjar |last2=Hammond |first2=Robert Matthew |date=1989 |publisher=Georgetown University Press |isbn=978-0-87840-099-7 |place=Washington, D.C. |page=[https://archive.org/details/americanspanishp00bjar/page/226 226] |language=en |trans-title=Pagbigkas ng wikang Kastila ng Amerika}}</ref> == Ponolohiya == {{Main|Ponolohiya ng wikang Ingles}} {{IPA notice|bahaging|brackets=no}} Nagkakaiba ang [[ponolohiya ng wikang Ingles]] depende sa dayalekto, ngunit madalas pa ring nagkakaunawaan ang mga mananalita nito kahit ganito. Nakakapekto ang barayti ng [[ponolohiya]] sa imbentaryo ng mga [[ponema]], na siyang nagdidikta sa pagkakaiba sa [[ponetika]] at pagbigkas sa mga ponema. Inilalarawan ng bahaging ito ang mga [[Pamantayang wika|pamantayang barayti]] ng wikang Ingles: [[Received Pronunciation]] ng Reyno Unido at [[General American]] (GA, {{Literal|Pangkahalatang Amerikano}}) ng Estados Unidos. === Katinig === Nasa 24 na ponemang katinig ang marami sa mga dayalekto ng wikang Ingles; 26 kung isasama pati ang {{IPA|/x/}} at /ʔ/. Tumpak para sa Ingles ng California at sa RP ang sumusunod na imbentaryo. {| class="wikitable" style="text-align: center" |+Mga ponemang katinig ng wikang Ingles ! colspan="2" {{Diagonal split header|[[Paraan ng artikulasyon|Paraan]]|[[Lugar ng artikulasyon|Lugar]]}} ! colspan="2" |[[Katinig sa labi|Labi]] ! colspan="2" |[[Katinig sa labi–ngipin|Labi–ngipin]] ! colspan="2" |[[Katinig sa ngipin|Ngipin]] ! colspan="2" |[[Katinig sa gilagid|Gilagid]] ! colspan="2" |[[Katinig sa likurang gilagid|Likurang gilagid]] ! colspan="2" |[[Katinig sa paleta|Paleta]] ! colspan="2" |[[Katinig sa ngala-ngala|Ngala-ngala]] ! colspan="2" |[[Katinig sa tagukan|Tagukan]] |- ! colspan="2" |[[Katinig na pailong|Pailong]] | style="border-right: 0;" | | style="border-left: 0;" |{{IPA link|m}} | colspan="2" | | colspan="2" | | style="border-right: 0;" | | style="border-left: 0;" |{{IPA link|n}} | colspan="2" | | colspan="2" | | style="border-right: 0;" | | style="border-left: 0;" |{{IPA link|ŋ}} | colspan="2" | |- ! colspan="2" |[[Katinig na pasara|Pasara]] | style="border-right: 0;" |{{IPA link|p}} | style="border-left: 0;" |{{IPA link|b}} | colspan="2" | | colspan="2" | | style="border-right: 0;" |{{IPA link|t}} | style="border-left: 0;" |{{IPA link|d}} | style="border-right: 0;" | | style="border-left: 0;" | | colspan="2" | | style="border-right: 0;" |{{IPA link|k}} | style="border-left: 0;" |{{IPA link|ɡ}} | style="border-right: 0;" |({{IPA link|ʔ}}) | style="border-left: 0;" | |- ! colspan="2" |[[Katinig na pasara-sutsot|Pasara-sutsot]] | style="border-right: 0;" | | style="border-left: 0;" | | colspan="2" | | style="border-right: 0;" | | style="border-left: 0;" | | colspan="2" | | style="border-right: 0;" |{{IPA link|tʃ}} | style="border-left: 0;" |{{IPA link|dʒ}} | colspan="2" | | style="border-right: 0;" | | style="border-left: 0;" | | colspan="2" | |- ! colspan="2" |[[Katinig na pasutsot|Pasutsot]] | colspan="2" | | style="border-right: 0;" |{{IPA link|f}} | style="border-left: 0;" |{{IPA link|v}} | style="border-right: 0;" |{{IPA link|θ}} | style="border-left: 0;" |{{IPA link|ð}} | style="border-right: 0;" |{{IPA link|s}} | style="border-left: 0;" |{{IPA link|z}} | style="border-right: 0;" |{{IPA link|ʃ}} | style="border-left: 0;" |{{IPA link|ʒ}} | colspan="2" | | style="border-right: 0;" |({{IPA link|x}}) | style="border-left: 0;" | | style="border-right: 0;" |{{IPA link|h}} | style="border-left: 0;" | |- ! rowspan="2" |[[Katinig na palapit|Palapit]] ![[Katinig na pagitna|Gitna]] | colspan="2" | | colspan="2" | | colspan="2" | | colspan="2" | | style="border-right: 0;" | | style="border-left: 0;" |{{IPA link|ɹ}} | style="border-right: 0;" | | style="border-left: 0;" |{{IPA link|j}} | style="border-right: 0;" | | style="border-left: 0;" |{{IPA link|w}} | colspan="2" | |- ![[Katinig na pagilid|Gilid]] | colspan="2" | | colspan="2" | | colspan="2" | | style="border-right: 0;" | | style="border-left: 0;" |{{IPA link|l}} | colspan="2" | | colspan="2" | | colspan="2" | | colspan="2" | |- |} Inilalarawan ang mga bawat pares ng mga [[tunog na may harang]] ([[Katinig na pasara|pasara]], [[Katinig na pasara-sutsot|pasara-sutsot]], [[Katinig na pasutsot|pasutsot]]) bilang [[Fortis at lenis|''fortis'' at ''lenis'']] ("malakas" at "mahina"). Sa bawat pares, una ang ''fortis'' habang pangalawa naman ang ''lenis''. Mas matindi ang pagpapalabas ng hangin sa mga katinig na ''fortis'' at palaging [[Kawalang-tunog|di-matunog]]. Bahagya namang [[Tunog (ponetika)|matunog]] ang mga katinig na ''lenis'' sa simula at dulo ng salita, at ganap na matunog kung nasa pagitan ng mga patinig. May mga karagdagang artikulasyon ang mga katinig na ''fortis'' sa ilang mga dayalekto, tulad halimbawa ng [[Katinig na may ihip|pag-ihip]] (hal. {{IPA|[pʰ]}}) kung mag-isa ito o nasa simula ng [[Diin (lingwistika)|nakadiin]] na pantig. Sa mga salitang may iisang [[pantig]], mas maiksi ang pagbigkas sa mga ito kumpara sa katumbas nitong ''lenis;'' halimbawa, mas mabilis bigkasin ang salitang {{Lang|en|nip}} ("kurot") kesa sa {{Lang|en|nib}} ("dulo ng panulat").{{sfn|Collins|Mees|2003|pp=47–53}} May dalawang alopono ang [[katinig na palapit pagilid]] {{IPA|/l/}} sa RP: {{IPA|[l]}} (hal. {{Lang|en|light}} {{IPA|[laɪt]}} "liwanag") na inilalarawan bilang ''malinaw'', at {{IPA|[ɫ]}} (hal. {{Lang|en|full}} {{IPA|[fʊɫ]}} "puno [ng laman]") na inilalarawan naman bilang ''madilim''.{{Sfn|Trudgill|Hannah|2008|p=13}} Samantala, mas madalas na madilim na anyo ang ginagamit sa GA.{{Sfn|Trudgill|Hannah|2008|p=41}} Nawawalan ng tunog naman ang mga [[tunog na walang harang]] ([[malapatinig]], [[Katinig na pailong|pailong]], [[Likidong katinig|likido]]) kapag sumusunod sa isang di-matunog na tunog na may harang, at palaging silabiko ang mga ito kapag sumusunod sa isang katinig sa dulo ng mga salita.{{sfn|Brinton|Brinton|2010|pp=56–59}} === Patinig === {{stack begin}} {| class="wikitable floatright" style="text-align: center;" |+ Diptonggo sa dulo ! [[Received Pronunciation|RP]] !! [[General American|GA]] !! Salita |- | colspan="2" | {{IPA|eɪ}} || {{lang|en|b'''ay'''}} |- | {{IPA|əʊ}} || {{IPA|oʊ}} || {{lang|en|r'''oa'''d}} |- | colspan="2" | {{IPA|aɪ}} || {{lang|en|cr'''y'''}} |- | colspan="2" | {{IPA|aʊ}} || {{lang|en|c'''ow'''}} |- | colspan="2" | {{IPA|ɔɪ}} || {{lang|en|b'''oy'''}} |} {| class="wikitable floatright" style="text-align: center;" |+ Diptonggo sa gitna ! [[Received Pronunciation|RP]] !! [[General American|GA]] !! Salita |- | {{IPA|ɪə}} || {{IPA|ɪɹ}} || {{lang|en|p'''eer'''}} |- | {{IPA link|ɛ|eə}} || {{IPA|ɛɹ}} || {{lang|en|p'''air'''}} |- | {{IPA|ʊə}} || {{IPA|ʊɹ}} || {{lang|en|p'''oor'''}} |} {{stack end}}{{stack begin}} {| class="wikitable floatright" style="text-align: center; margin-right: 1em;" |+ Monoptonggo ! [[Received Pronunciation|RP]] !! [[General American|GA]] !! Salita |- | {{IPA link|iː}} || {{IPA link|i}} || {{lang|en|n'''ee'''d}} |- | colspan="2" | {{IPA link|ɪ}} || b'''i'''d |- | {{IPA link|e̞|e}} || {{IPA link|ɛ}} || {{lang|en|b'''e'''d}} |- | colspan="2" | {{IPA link|æ}}|| {{lang|en|b'''a'''ck}} |- | {{IPA link|ɑː}} || rowspan="2" | {{IPA link|ɑ}} || {{lang|en|br'''a'''}} |- | rowspan="2" | {{IPA link|ɒ}} || {{lang|en|b'''o'''x}} |- | rowspan="2" | {{IPA link|ɔ}}, {{IPA link|ɑ}} || {{lang|en|cl'''o'''th}} |- | {{IPA link|ɔ|ɔː}}|| {{lang|en|p'''aw'''}} |- | {{IPA link|uː}} || {{IPA link|u}} || {{lang|en|f'''oo'''d}} |- | colspan="2" | {{IPA link|ʊ}}|| {{lang|en|g'''oo'''d}} |- | colspan="2" | {{IPA link|ɐ|ʌ}} || {{lang|en|b'''u'''t}} |- | {{IPA link|ə|ɜː}} || {{IPA link|ɚ|ɜɹ}} || {{lang|en|b'''ir'''d}} |- | colspan="2" | {{IPA link|ə}} || {{lang|en|comm'''a'''}} |} {{stack end}} Nakadepende sa dayalekto ang pagbigkas sa mga patinig, kaya isa ito sa mga pinakamapapansing aspeto ng aksent ng isang mananalita. Makikita sa talahanayan ang mga [[Ponema|ponemang]] patinig sa parehong RP at GA gamit ang mga [[pamantayang leksema]]. Ponemiko ang mga patinig sa RP; ibig sabihin, may mahahabang patinig sa barayti na ito. Walang ganitong pagtatangi sa GA.{{sfn|Cohen|2012|p=80}} Gayunpaman, sa parehong RP at GA, [[Pag-ikli (ponetika)|umiiksi]] sa haba ang mga patinig bago ang mga katinig na ''fortis'' sa parehong pantig, pero hindi bago ang mga katinig na ''lenis'' o sa mga bukas na pantig. Ibig sabihin, mas maiiksi ang pagbigkas sa mga patinig sa mga salitang tulad ng {{Lang|en|rich}} ("mayaman") kumpara sa mga salitang kagaya ng {{Lang|en|ridge}} ("[[Tagaytay (anyong-lupa)|tagaytay]]"). Dahil karaniwang di-matunog ang mga katinig na ''lenis'' sa dulo ng mga pantig, mahalagang pantukoy ang [[haba ng patinig]] para madetermina kung ang kasunod ba na katinig ay ''fortis'' o ''lenis''.{{sfn|Collins|Mees|2003|pp=46–50}} Nakikita lamang ang patinig na {{IPA|/ə/}} sa mga walang diin na pantig at mas bukas sa kalidad kapag nasa dulo ng mga pantig.{{sfn|Cruttenden|2014|p=138}}{{sfn|Flemming|Johnson|2007}} Hindi itinatangi sa ilang mga dayalekto ang mga patinig na {{IPA|/ɪ/}} at {{IPA|/ə/}} sa mga bahaging walang diin, kagaya ng pagiging magkasingtunog ng mga salitang {{Lang|en|rabbit}} ("kuneho") at {{Lang|en|abbot}} ("abad"), sa prosesong tinatawag na [[pagsasama ng mga mahihinang patinig]].{{sfn|Wells|1982|p=167}} Nagiging [[Patinig na tunog-R|patinig na tunog-''R'']] {{IPA|[ɚ]}} ang mga diptonggong {{IPA|/ɜr/}} at {{IPA|/ər/}} sa GA, kagaya halimbawa ng salitang {{Lang|en|further}} ("higit pa"), na binibigkas bilang {{IPA|[ˈfɚðɚ]}} imbes na {{IPA|/ˈfɜrðər/}}, habang {{IPA|[ˈfəːðə]}} naman sa RP.{{sfn|Wells|1982|p=121}} === Ponotaktika === Nagtataglay ang mga pantig sa wikang Ingles ng patinig bilang gitna nito. Opsyonal lamang ang simula at dulo ng pantig. Maaaring magsimula ang mga pantig nang hanggang sa tatlong katinig (hal. {{Lang|en|sprint}} "takbo"), at magtapos nang hanggang sa lima (hal. {{Lang|en|angsts}} "pagkabalisa"). Pinagpapalagay na ang salitang {{Lang|en|strengths}} ("mga lakas") ang pinakamalapit sa pinakakomplikadong posibleng pantig na maaaring mabuo sa wika. May mga limitasyon sa mga katinig na pwedeng maging magkatabi sa isa't isa depende kung nasa simula o dulo ito ng isang pantig. Maaaring maging isa sa apat na uri ng mga [[kambal-katinig]] ang mga katinig sa simula: [[Katinig na pasara|pasara]] at [[Katinig na palapit|palapit]] (hal. {{Lang|en|play}} "maglaro"), di-matunog na [[Katinig na pasutsot|pasutsot]] at palapit (hal. {{Lang|en|sly}} "tuso") o di-matunog na pasara (hal. {{Lang|en|stay}} "manatili"), o ang titik na ''s'', di-matunog na pasara, at palapit (hal. {{Lang|en|string}} "tali").{{sfn|Brinton|Brinton|2010|page=60}} Pinapayagan lamang ang kambal-katinig na [[Katinig na pailong|pailong]] at pasara sa dulo. Palaging sumasang-ayon ang mga magkakatabing [[tunog na may harang]] sa [[Tunog (ponetika)|tunog]], at bawal ang mga [[Matinis na katinig|matitinis na katinig]] at pasara na nasa parehong [[lugar ng artikulasyon]]. May mga katinig na limitado lamang ang paggamit: maaari lamang sa simula ng pantig ang tunog na {{IPA|/h/}} habang maaari lamang sa dulo ng pantig ang tunog na {{IPA|/ŋ/}}.{{sfn|König|1994|pp=537–538}} === Diin, ritmo, at intonasyon === Mahalaga ang [[Diin (lingguwistika)|diin]] sa wikang Ingles. May mga pantig na dinidiinan, habang hindi naman sa iba. Kombinasyon ang diin ng haba, tindi, kalidad ng patinig, at minsan, pagbabago sa tinis. Mas mahaba at malakas ang pagbigkas sa mga dinidiinang pantig, habang madalas na [[Pagbabawas sa patinig|binabawasan ng mga patinig]] ang mga di-dinidiinang pantig.{{sfn|International Phonetic Association|1999|p=42}} [[Ponema|Ponemiko]] ang diin sa wikang Ingles. Halimbawa, ang salitang {{Lang|en|contract}} ay maaaring maging [[pangngalan]] ("kontrata") o [[pandiwa]] ("paliitin" o "magkasakit") depende sa kung saang pantig ang diin: pangngalan ito kung nasa unang pantig ({{IPAc-en|ˈ|k|ɒ|n|t|r|æ|k|t}} {{respell|KON|trakt}}) at pandiwa naman kung nasa pangalawa ({{IPAc-en|k|ə|n|ˈ|t|r|æ|k|t}} {{respell|kən|TRAKT|'}}).{{sfn|Oxford Learner's Dictionary|2015|loc=Entry "contract"}}{{sfn|Merriam Webster|2015|loc=Entry "contract"}}{{sfn|Macquarie Dictionary|2015|loc=Entry "contract"}} Ginagamit din ang diin para itangi ang mga salita mula sa mga [[parirala]]; halimbawa, {{Lang|en|hotdog}} ({{IPAc-en|ˈ|h|ɒ|t|d|ɒ|g}}, isang uri ng pagkain) kumpara sa {{Lang|en|hot dog}} {{{IPAc-en|ˈ|h|ɒ|t|_|ˈ|d|ɒ|g}}, "mainit na aso").{{sfn|Brinton|Brinton|2010|p=66}} Pagdating sa [[ritmo]], inilalarawan ang wikang Ingles bilang isang [[wikang pa-diin ang tayming]]; ibig sabihin, madalas na parehas lang ang haba ng oras sa pagitan ng mga dinidiinang pantig.<ref>{{cite journal |last1=Lunden |first1=Anya |year=2017 |title=Duration, vowel quality, and the rhythmic pattern of English |trans-title=Haba, kalidad ng patinig, at patern ng ritmo sa wikang Ingles |journal=Laboratory Phonology |language=en |volume=8 |page=27 |doi=10.5334/labphon.37 |doi-access=free}}</ref> === Pagkakaiba === {| class="wikitable mw-collapsible" |+ Mga katangiang ponolohikal sa mga pamantayanag barayti ng wikang Ingles{{sfn|Trudgill|Hannah|2002|pp=4–6}} ! !! scope="col" | [[Amerikanong Ingles|Estados Unidos]] !! scope="col" | [[Wikang Ingles ng Canada|Canada]] !! scope="col" | [[Hiberno-Ingles|Irlanda]] !! scope="col" | [[Wikang Ingles ng Ulster|Hilagang Irlanda]] !! scope="col" | [[Wikang Ingles ng Eskosya|Eskosya]] !! scope="col" | [[Wikang Ingles ng Inglatera|Inglatera]] !! scope="col" | [[Wikang Ingles ng Gales|Gales]] !! scope="col" | [[Wikang Ingles ng Timog Aprika|Timog Aprika]] !! scope="col" | [[Wikang Ingles ng Australia|Australia]] !! scope="col" | [[Wikang Ingles ng Nueva Selanda|Nueva Selanda]] |- ! scope="row" style="text-align:right" | [[Pag-iisa sa bigkas ng father at bother|Pag-iisa sa bigkas ng ''father'' at ''bother'']] | {{yes}} || {{yes}} || || || || || || || || |- ! scope="row" style="text-align:right" | [[Pagkabilog|Di-mabilog]] ang {{IPA|/ɒ/}} | {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} || || || || || || || |- ! scope="row" style="text-align:right" | Pagbigkas sa {{IPA|/ɜr/}} bilang {{IPA|[ɚ]}} | {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} || || || || || || |- ! scope="row" style="text-align:right" | [[Pag-iisa sa bigkas ng cot at caught|Pag-iisa sa bigkas ng ''cot'' at ''caught'']] | {{MaybeCheck|text=Maaari}} || {{yes}} || {{MaybeCheck|text=Maaari}} || {{yes}} || {{yes}} || || || || || |- ! scope="row" style="text-align:right" | [[Pag-iisa sa bigkas ng full at fool|Pag-iisa sa bigkas ng ''full'' at ''fool'']] | || || || {{yes}} || {{yes}} || || || || || |- ! scope="row" style="text-align:right" | [[Pagpapalitang t at d|Pagpapalitan]] ng {{IPA|/t, d/}} | {{yes}} || {{yes}} || {{MaybeCheck|text=Maaari}} || {{usually|Madalas}} || {{rarely}} || {{rarely}} || {{rarely}} || {{rarely}} || {{yes}} || {{usually|Madalas}} |- ! scope="row" style="text-align:right" | [[Pag-iiba sa bigkas ng trap at bath|Pag-iiba sa bigkas ng ''trap'' at ''bath'']] | || || {{MaybeCheck|text=Maaari}} || {{MaybeCheck|text=Maaari}} || || {{usually|Madalas}} || {{yes}} || {{yes}} || {{usually|Madalas}} || {{yes}} |- ! scope="row" style="text-align:right" | [[Katinig na tunog-R|Kawalang-rotisidad]] | || || || || || {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} |- ! scope="row" style="text-align:right" | Mga nakasarang patinig sa {{IPA|/æ, ɛ/}} | || || || || || || || {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} |- ! scope="row" style="text-align:right" | Posibleng bigkasin ang {{IPA|/l/}} bilang {{IPA|[ɫ]}} | {{yes}} || {{yes}} || || {{yes}} || {{yes}} || || || || {{yes}} || {{yes}} |- ! scope="row" style="text-align:right" | [[Paghaharap (ponetika)|Hinaharap]] ang {{IPA|/ɑː/}} bago ang {{IPA|/r/}} | || {{MaybeCheck|text=Maaari}} || {{MaybeCheck|text=Maaari}} || || || || || || {{yes}} || {{yes}} |} {|class="wikitable floatright" |+ Mga dayalekto at mababang patinig ! scope="col" style="text-align:right" | [[Pangkat ng leksema|Leksema]] !! scope="col" | RP || scope="col" | GA !! scope="col" | CanE !! scope="col" | Pagbabago |- ! scope="row" style="text-align:right" | {{sc2|THOUGHT}} | {{IPA|/ɔː/}} || rowspan="2" | {{IPA|/ɔ/}} o {{IPA|/ɑ/}} || rowspan="4" | {{IPA|/ɑ/}} || [[Pag-iisa sa bigkas ng cot at caught|Pag-iisa sa bigkas ng ''cot'' at ''caught'']] |- ! scope="row" style="text-align:right" | {{sc2|CLOTH}} | rowspan="2" | {{IPA|/ɒ/}} || [[Pag-iiba sa bigkas ng lot at cloth|Pag-iiba sa bigkas ng ''lot'' at ''cloth'']] |- ! scope="row" style="text-align:right" | {{sc2|LOT}} | rowspan="2" | {{IPA|/ɑ/}} || rowspan="2" | [[Pag-iisa sa bigkas ng father at bother|Pag-iisa sa bigkas ng ''father'' at ''bother'']] |- ! scope="row" style="text-align:right" | {{sc2|PALM}} | rowspan="2" | {{IPA|/ɑː/}} |- ! scope="row" style="text-align:right" | {{sc2|BATH}} | rowspan="2" | {{IPA|/æ/}} || rowspan="2" | {{IPA|/æ/}} || rowspan="2" | [[Pag-iiba sa bigkas ng trap at bath|Pag-iiba sa bigkas ng ''trap'' at ''bath'']] |- ! scope="row" style="text-align:right" | {{sc2|TRAP}} | {{IPA|/æ/}} |} Pinakamalaki ang pagkakaiba ng mga barayti ng wikang Ingles pagdating sa pagbigkas sa mga patinig. Dumaan ang wikang Ingles sa napakaraming mga pagbabago sa pagbigkas sa paglipas ng panahon, na nakaapekto sa marami o ilan sa mga barayti nito. Pinakakilala sa mga pagbabagong ito ang tinatawag na [[Malawakang Paglilipat ng Patinig]] ({{Lang|en|Great Vowel Shift}}) na nakaapekto sa maraming barayti nito partikular sa mga mahahabang patinig, bagamat iba ang naging epekto nito sa ilang mga barayti. Samantala, nakaranas ng dalawang malawakang pagbabago ang [[wikang Ingles sa Hilagang Amerika]], ang [[Paglilipat ng Patinig sa mga Hilagang Lungsod]] ({{Lang|en|Northern Cities Vowel Shift}}) at ang [[Paglilipat ng Patinig sa Canada]] ({{Lang|en|Canadian Vowel Shift}}).{{sfnm|Lass|1992|Lass|2000|1pp=90, 118, 610|2pp=80, 656}} May mga barayti na mas malaki ang imbentaryo ng mga ponema kesa sa karaniwang pamantayang barayti. May iilang mga konserbatibong barayti ng wika kagaya ng sa [[Wikang Ingles ng Eskosya|Eskosya]] na may di-matunog na katinig na {{IPA|[ʍ]}} na makikita sa salitang {{Lang|en|whine}} ("umangal") na itinatangi nila sa salitang {{Lang|en|wine}} ("alak"), na may matunog na katinig naman na {{IPA|[w]}}; walang pagtatanging ganito sa ibang mga barayti kung saan kinokonsiderang magkasingtunog ang dalawang salita, isang katangiang tinatawag na [[Pag-iisa sa bigkas ng whine at wine|pag-iisa sa bigkas ng ''whine'' at ''wine'']]. Makikita rin ang tunog na {{IPA|[x]}} sa Ingles ng Eskosya, kung saan itinatangi ito sa salitang {{Lang|en|loch}} ("lawa") at {{Lang|en|lock}} ("kandado"). Wala namang tunog na {{IPA|[h]}} sa ilang mga barayti kagaya ng sa [[Cockney (aksent)|Cockney]] sa prosesong tinatawag na [[Pagtatanggal sa h|pagtatanggal sa ''h'']]. Samantala, wala namang mga [[katinig na pasutsot sa ngipin]] {{IPA|[θ ð]}} ang ilang mga dayalektong may [[Pagpipigil sa th|pagpipigil]] at [[Paghaharap sa th|paghaharap sa ''th'']] kagaya ng sa [[Aprikanong Amerikanong Bernakulong Ingles|Aprikanong Amerikanong Bernakular]] at [[Estuaryong Ingles]]; pinalitan nila ang mga ito mga [[katinig na pasara sa ngipin]] o [[Katinig na pasara sa gilagid|gilagid]] {{IPA|[t d]}}o maging mga [[Katinig na pasutsot sa labi-ngipin|pasutsot sa labi-ngipin]] {{IPA|[f v]}}.{{sfn|Roach|2009|p=53}}{{sfn|Giegerich|1992|p=36}} Bukod sa mga ito, sumailalim rin ang ibang mga barayti sa mga pagbabago sa pagbigkas kagaya ng [[Pagsasama o pagtatanggal sa yod|pagsasama o pagtatanggal sa ''yod'']] gayundin sa pagbabawas sa mga kambal-katinig.{{sfn|Wells|1982}} Nagkakaiba ang RP at GA sa pagbigkas nila sa tunog na {{IPA|/r/}} pagkatapos ng isang patinig sa dulo ng isang pantig. [[Katinig na tunog-R|Rotiko]] ang GA, ibig sabihin, binibigkas nila ang tunog na ito sa mga dulo ng pantig, habang di-rotiko naman ang RP kung saan pawang [[Pagpapadulas (lingguwistika)|pinapadulas]] lamang nila ang patinig imbes na bigkasin ang tunog na {{IPA|/r/}}.{{sfn|Lass|2000|p=114}} Komplikado ang pagkakaiba sa mga salitang may [[Nakabukang harapang patinig|nakabukang patinig sa harap]] at [[Nakabukang likurang patinig|likod]] {{IPA|/æ ɑː ɒ ɔː/}}. Itinatangi ang lahat ng apat na tunog na ito sa RP, Australia, Nueva Selanda, at Timog Aprika. Sa GA, tatlo lamang ang itinatangi, {{IPA|/æ ɑ ɔ/}},{{sfn|Wells|1982|pp=xviii–xix}} habang dalawa lamang ito sa Canada, {{IPA|/æ ɑ/}}.{{sfn|Wells|1982|p=493}} == Ortograpiya == Sinusulat ang wikang Ingles gamit ang [[alpabetong Ingles]] na nakabatay sa [[sulat Latin]] mula pa noong ika-9 na siglo. Ginamit din ang [[mga runiko ng mga Anglo-Sahon]] para isulat ang [[Lumang Ingles]], bagamat nakita lamang ito sa mga maiikling tala; ipinapakita sa mga dokumentong sinulat sa panahong yon na mas laganap ang paggamit sa alpabetong Latin para isulat ang Lumang Ingles.{{sfn|Gneuss|2013|p=23}} Komplikado ang [[Ortograpiya ng wikang Ingles|ortograpiyang Ingles]], na nagtataglay ng mga elemento ng [[wikang Pranses]], [[Wikang Latin|Latin]], at [[Wikang Griyego|Griyego]] bukod sa katutubong sistemang [[Mga wikang Hermaniko|Hermaniko]].{{sfn|Swan|2006|p=149}} Dahil sa mga pagbabago sa pagbigkas, hindi tumutugma ang ortograpiya ng mga salita sa kung paano ito binibigkas.{{sfn|Lass|2000a}} Kumpara sa mga wika sa Europa kung saan aktibong pinalaganap ang mga [[reporma sa pagbaybay]] sa kani-kanilang wika, hindi indikasyon ang pagbaybay sa isang salita sa magiging bigkas nito.{{sfn|Mountford|2006}} Meron ding [[Pagkakaiba sa pagbaybay sa Britaniko at Amerikanong Ingles|sistematikong pagkakaiba]] sa pagbaybay sa [[Britanikong Ingles|Britaniko]] at [[Amerikanong Ingles]]. Dahil sa mga ito, marami ang [[Reporma sa pagbaybay sa wikang Ingles|nagmungkahi ng reporma]] sa pagbaybay sa wika.{{sfn|Neijt|2006}} Bagamat hindi nagtataglay ng iisang bigkas ang bawat titik sa pamantayang anyo ng wikang Ingles, ginagamit ang mga tuntunin sa pagbaybay upang malaman kung ano ang magiging bigkas ng mga ito.{{sfn|Daniels|Bright|1996|p=653}} Pinaniniwalaan nina [[Noam Chomsky]] at [[Morris Halle]] noong 1968 na ang sistema ng pagbaybay ng wikang Ingles ay "halos maayos",{{sfn|Swan|2006|p=149}} bagamat kaunting lingwista lamang ang sumasang-ayon sa pananaw na ito; itinuturing ng maraming lingwista na may katuwiran ang kasalukuyang pagbaybay sa mga salitang Ingles.{{sfn|Abercrombie|Daniels|2006}} Pinakaginagamit na [[Sistema ng pagsulat|sistema ng panulat]] sa mundo ang pamantayang ortograpiya ng wikang Ingles.{{sfn|Mountford|2006|p=156}} Madalas na dumedepende ang mga mambabasa ng wikang Ingles sa mga karaniwang bigkas ng mga [[katinig]]; halimbawa, ang titik na ''b'' ay binibigkas na {{IPA|/b/}}. Gayunpaman, may mga titik na may iba ring tunog depende sa kaso: ang titik na ''c'' ay [[Malambot at matigas na c|maaaring bigkasin]] nang {{IPA|/k/}} ("matigas", hal. {{Lang|en|cat}} "pusa") o {{IPA|/s/}} ("malambot", hal. {{Lang|en|cell}} "[[selula]]"), habang ang titik na ''g'' ay [[Malambot at matigas na g|maaaring bigkasin]] nang {{IPA|/g/}} ("matigas", hal. {{Lang|en|gun}} "baril") o {{IPA|/dʒ/}} ("malambot", hal. {{Lang|en|gem}} "[[Batong-hiyas|hiyas]]"). Nakadepende madalas ang magiging tunog ng mga titik na ito sa sumusunod na titik sa pamantayang pagbaybay sa mga ito. Bukod dito, gumagamit din ang wikang Ingles ng mga [[kambal-katinig]] upang maisulat ang ilang mga karagdagang tunog: ''ch'' para sa {{IPA|/tʃ/}} (hal. {{Lang|en|church}} "simbahan"), ''sh'' para sa {{IPA|/ʃ/}} (hal. {{Lang|en|show}} "ipakita" o "palabas"), ''th'' para sa {{IPA|/θ/}} (hal. {{Lang|en|think}} "mag-isip") o {{IPA|/ð/}} (hal. {{Lang|en|this}} "ito"), ''ng'' para sa {{IPA|/ŋ/}} (hal. {{Lang|en|sing}} "umawit"), at ''ph'' para sa {{IPA|/f/}} sa mga salitang-hiram mula sa wikang Griyego. Ginagamit din ang digrapong ''qu'' para sa tunog na {{IPA|/kw/}} (hal. {{Lang|en|queen}} "reyna"). Binibigkas naman ang titik na ''x'' bilang {{IPA|/z/}} kung nasa simula ito (hal. {{Lang|en|[[xylophone]]}}, isang uri ng instrumento) o bilang {{IPA|/ks/}} sa ibang posisyon (hal. {{Lang|en|tax}} "buwis"). May mga salitang hindi sumusunod sa mga tuntuning ito, na karaniwang mga salitang-hiram na pinatili ang pagbaybay at pagbigkas nito sa orihinal nitong wika,{{sfn|Daniels|Bright|1996|p=653}} o di kaya'y dahil sa mga mungkahi ng mga iskolar noong unang bahagi ng Modernong Ingles na sundin ang mga tuntunin sa pagbaybay ng wikang Latin para sa mga salitang Ingles na may Hermanikong pinagmulan.{{sfn|Daniels|Bright|1996|p=654}} Di tulad ng mga katinig, pawang iba-iba ang bigkas at pagbaybay sa mga tunog na [[patinig]] ng wikang Ingles. Mas marami ang tunog na patinig sa wika kesa sa mga titik na patinig (''a'', ''e'', ''i'', ''o'', ''u, y'', at minsan ''w'') nito. Dahil dito, pinagpapares ang mga titik na patinig sa isa't isa upang kumatawan sa ilang mga [[mahahabang patinig]] tulad ng ''oa'' sa salitang {{Lang|en|boat}} ("bangka"), ''ow'' sa {{Lang|en|how}} ("paano"), at ''ay'' sa {{Lang|en|stay}} ("manatili"). Bukod dito, meron ding tinatawag na [[Tahimik na e|"tahimik" na ''e'']] na resulta ng pagbabago ng mga tunog sa paglipas ng panahon.{{sfn|Abercrombie|Daniels|2006}} == Balarila == Kagaya ng ibang [[mga wikang Indo-Europeo]], sumusunod ang wikang Ingles sa [[Pagsasang-ayong nominatibo-akusatibo|akusatibong]] [[pangsang-ayong morposintaktiko]]. Sa kabilang banda, pinalitan na halos ng mga [[Wikang analitikal|analitikal]] na konstruksiyon ang paglalapi bilang [[Kaukulan (lingguwistika)|sistema ng kaukulan]] ({{Lang|en|grammatical case}}) sa wikang Ingles. Tanging mga [[panghalip panao]] na lamang ang nagtataglay ng kaukulan kesa sa ibang mga [[uri ng salita]]. Karaniwang inuuri ang mga salitang Ingles sa pitong grupo: [[pangngalan]], [[pandiwa]], [[pang-uri]], [[pang-abay]], [[Pantukoy (lingguwistika)|pantukoy]] (kasama ang mga [[Artikulo (balarila)|artikulo]]), [[pang-ukol]], at [[pangatnig]]. Ginugrupo din ang mga lingwista ang mga [[panghalip]] bilang isang hiwalay na grupo mula sa mga pangngalan, paghahati sa mga pangatnig bilang malaya o pantulong, at pagtuturing sa mga [[Padamdam (balarila)|salitang padamdam]] bilang isang hiwalay na grupo.{{sfn|Huddleston|Pullum|2002|p=22}} Marami ring mga [[pandiwang pantulong]] ({{Lang|en|auxilliary verb}}) sa wikang Ingles kagaya ng {{Lang|en|have}} at {{Lang|en|do}} na ginagamit bilang pantulong sa pagpapakita ng pakiramdam o aspeto. Minamarkahan ang mga tanong ng [[Sumusuportang do|sumusuportang ''do'']], [[Paglilipat ng salitang-wh|paglilipat]] ng mga [[Salitang-wh|salitang-''wh'']], at [[Pagbabaligtad sa paksa-pantulong|pagbabaligtad]] sa ayos ng mga salita sa ilang mga pandiwa.<ref name="Carter2016">{{cite book |last1=Carter |first1=Ronald |title=English Grammar Today |last2=McCarthey |first2=Michael |last3=Mark |first3=Geraldine |last4=O'Keeffe |first4=Anne |date=2016 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-316-61739-7 |language=en |trans-title=Balarila ng Wikang Ingles Ngayon}}</ref> Nananatili sa wikang Ingles ang ilang mga katangiang Hermaniko, kagaya ng pagtatangi sa mga [[Malakas na paglalapi|malalakas]] na [[salitang-ugat]] na may di-regular na paglalapi sa pamamagitan ng ''[[ablaut]]'' (hal. {{Lang|en|speak / spoke}} "magsalita" / "nagsalita") at mga mahihinang salitang-ugat sa pamamagitan ng regular na paglalapi (hal. {{Lang|en|hand / hands}} "kamay" / "mga kamay"). Makikita sa mga panghalip ang mga sistema ng kaukulan at [[Kasarian (balarila)|kasarian]] (hal. {{Lang|en|he / him}} panlalaking "siya" at "niya", {{Lang|en|who / whom}} "sino" / "kanino"), gayundin sa komplikadong paglalapi para sa [[Pandiwang copula|pandiwang ''copula'']] na {{Lang|en|to be}}.<ref name="Baugh2012">{{cite book |last1=Baugh |first1=Albert |title=A history of the English language |last2=Cable |first2=Thomas |date=2012 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-65596-5 |edition=6 |language=en |trans-title=Kasaysayan ng wikang Ingles}}</ref> Makikita sa pangungusap sa baba ang paggamit sa lahat ng pitong uri ng salita sa wikang Ingles:{{sfb|Aarts|Haegeman|2006|p=118}} {| style="text-align: center;" ![[Pantukoy (lingguwistika)|Ptk.]] ![[Pangngalan|Png.]] ![[Pang-ukol|Puk.]] !Ptk. !Png. ![[Pangatnig|Pnt.]] !Ptk. ![[Pang-uri|Pur.]] !Png. ![[Pandiwa|Pnd.]] ![[Pang-abay|Pna.]] !Pnt. !Ptk. !Png. !Pnd. |- |{{Lang|en|The}} |{{Lang|en|chairman}} |{{Lang|en|of}} |{{Lang|en|the}} |{{Lang|en|committee}} |{{Lang|en|and}} |{{Lang|en|the}} |{{Lang|en|loquacious}} |{{Lang|en|politician}} |{{Lang|en|clashed}} |{{Lang|en|violently}} |{{Lang|en|when}} |{{Lang|en|the}} |{{Lang|en|meeting}} |{{Lang|en|started.}} |- | colspan="15" |"Marahas na nag-away ang pinuno ng komite at ang madaldal na politiko nang magsimula ang pulong." |} == Talababa == {{notelist}} == Sanggunian == {{reflist}} === Pinagkunan === <!-- The entries in this bibliography are in alphabetical order. Comments show the names of named references. --> {{refbegin|30em}} <!-- AartsHaegeman2006 -->* {{cite book |first1=Bas |last1=Aarts |first2=Liliane |last2=Haegeman |date=2006 |chapter=English Word classes and Phrases |trans-chapter=Mga klase ng salita at parirala sa Ingles|title=The Handbook of English Linguistics |trans-title=Handbook sa Lingguwistikang Ingles|lang=en|editor1-last=Aarts |editor1-first=Bas |editor2-first=April |editor2-last=McMahon |publisher=Blackwell |isbn=978-1-4051-6425-2}} <!-- AbercrombieDaniels2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/04878-1 |chapter=Spelling Reform Proposals: English |trans-chapter=Mga Mungkahing Reporma sa Pagbaybay: Ingles|title=Encyclopedia of Language & Linguistics|trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|date=2006 |last1=Abercrombie |first1=D. |last2=Daniels |first2=P. T. |pages=72–75 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- AitkenMcArthur1979 -->* {{cite book |editor1-last=Aitken |editor1-first=A. J. |editor2-last=McArthur |editor2-first=Tom |date=1979 |title=Languages of Scotland|lang=en|trans-title=Mga Wika ng Eskosya |location=Edinburgh, Reyno Unido |publisher=Chambers |series=Occasional paper – Association for Scottish Literary Studies |volume=4 |isbn=978-0-550-20261-1}} <!-- Alcaraz-ArizaNavarro2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/02351-8 |chapter=Medicine: Use of English|trans-chapter=Medisina: Paggamit sa Ingles|trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |date=2006 |last1=Alcaraz Ariza |first1=M. Á. |last2=Navarro |first2=F. |pages=752–759 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Ammon2006 -->* {{cite journal |last=Ammon |first=Ulrich |s2cid=142692741 |title=Language Conflicts in the European Union: On finding a politically acceptable and practicable solution for EU institutions that satisfies diverging interests|trans-title=Mga Hidwaan sa Wika sa Unyong Europeo: Ukol sa paghahanap sa isang politikal na pagsang-ayon at praktikal na solusyon para sa mga institusyon ng EU nang nagagampanan ang mga nagkakaibang interes|lang=en|journal=International Journal of Applied Linguistics |volume=16 |issue=3 |pages=319–338 |date=2006 |doi=10.1111/j.1473-4192.2006.00121.x |s2cid-access=free |via=DYLAN project |url=http://www.dylan-project.org/Dylan_en/presentation/dissemination/articles/assets/UDE-Ammon-LanguageConflictsInTheEuropeanUnion.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110102074109/http://www.dylan-project.org/Dylan_en/presentation/dissemination/articles/assets/UDE-Ammon-LanguageConflictsInTheEuropeanUnion.pdf |archive-date=2 January 2011}} <!-- Ammon2008 -->* {{cite book |last=Ammon |first=Ulrich |chapter=Pluricentric and Divided Languages |lang=en|trans-chapter=Mga Plurisentro at Nakahating Wika|editor1-last=Ammon |editor1-first=Ulrich N. |editor2-last=Dittmar |editor2-first=Norbert |editor3-last=Mattheier |editor3-first=Klaus J. |display-editors=3 |editor4-last=Trudgill |editor4-first=Peter |title=Sociolinguistics: An International Handbook of the Science of Language and Society |trans-title=Sosyolingguwistika: Pandaigdigang Handbook ng Agham ng Wika at Lipunan|volume=2 |date=2008 |edition=2nd |publisher=De Gruyter |isbn=978-3-11-019425-8 |series=Handbooks of Linguistics and Communication Science}} <!-- Annamalai2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/04611-3 |chapter=India: Language Situation |lang=en|trans-chapter=India: Sitwasyon sa Wika|trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |date=2006 |last1=Annamalai |first1=E. |pages=610–613 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Australian Bureau of Statistics2013 official census of Australia -->* {{cite web |author=Australian Bureau of Statistics |title=2011 Census QuickStats: Australia|trans-title=QuickStats sa Senso ng 2011: Australia |lang=en|date=28 March 2013 |url=http://www.censusdata.abs.gov.au/census_services/getproduct/census/2011/quickstat/0 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151106221006/http://www.censusdata.abs.gov.au/census_services/getproduct/census/2011/quickstat/0 |archive-date=6 November 2015}} <!-- Bailey2001 -->* {{cite book |last=Bailey |first=Guy |chapter=The relationship between African American and White Vernaculars|trans-chapter=Ang kaugnayan ng Aprikanong Amerikano at Puting Bernakular|editor-last=Lanehart |editor-first=Sonja L. |title=Sociocultural and historical contexts of African American English |trans-title=Sosyokultural at historikal na konteksto ng Aprikanong Amerikanong Ingles|url=https://archive.org/details/socioculturalhis00lane |url-access=limited |date=2001 |pages=[https://archive.org/details/socioculturalhis00lane/page/n71 53]–84 |publisher=John Benjamins |lang=en|series=Varieties of English around the World |isbn=978-1-58811-046-6}} <!-- Bailey1997 -->* {{cite book |last=Bailey |first=G. |date=1997 |chapter=When did southern American English begin|trans-chapter=Kailan nagsimula ang katimugang Amerikanong Ingles|chapter-url=https://books.google.com/books?id=zvFtOr5_BZAC&pg=PA255 |title=Englishes around the world|trans-title=Mga Ingles sa iba't-ibang panig ng mundo|lang=en|pages=255–275 |editor=Edgar W. Schneider |publisher=John Benjamins |isbn=9789027248763}} <!-- Bao2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/04257-7 |chapter=Variation in Nonnative Varieties of English |trans-chapter=Baryasyon sa mga hindi Katutubong Barayti ng Ingles|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|date=2006 |last1=Bao |first1=Z. |pages=377–380 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Barry1982 -->* {{cite book |last=Barry |first=Michael V. |chapter=English in Ireland |trans-chapter=Ingles sa Irlanda|editor1-last=Bailey |editor1-first=Richard W. |editor2-last=Görlach |editor2-first=Manfred |title=English as a World Language|trans-title=Ingles bilang Pandaigdigang Wika|lang=en|pages=84–134 |date=1982 |publisher=University of Michigan Press |isbn=978-3-12-533872-2}} <!-- BaughCable2002 -->* {{cite book |last1=Baugh |first1=Albert C. |last2=Cable |first2=Thomas |title=A History of the English Language|trans-title=Kasaysayan ng Wikang Ingles|edition=5|lang=en |publisher=Longman |date=2002 |isbn=978-0-13-015166-7 |url=https://archive.org/details/historyofenglish02baug}} <!-- Bazelmans2009 -->* {{cite book |last=Bazelmans |first=Jos |chapter=The Early-Medieval Use of Ethnic Names from Classical Antiquity: the Case of the Frisians |trans-chapter=Ang Maagang Medyebal na Paggamit sa mga Etnikong Pangalan mula sa Klasikong Antigong Panahon: ang Kaso ng mga Prisyano|pages=321–338 |editor-last1=Derks |editor-first1=Ton |editor-last2=Roymans |editor-first2=Nico |title=Ethnic Constructs in Antiquity: The Role of Power and Tradition|trans-title=Mga Etnikong Gawa sa Antigong Panahon: Ang Gampanin ng Kapangyarihan at Tradisyon|lang=en|publisher=Amsterdam University Press |series=Amsterdam Archaeological Studies |volume=13 |date=2009 |isbn=978-90-485-0791-7 |jstor=j.ctt46n1n2.1 |jstor-access=free}} <!-- Bermudez-OteroMcMahon2006 -->* {{cite encyclopedia |last1=Bermúdez-Otero |first1=Ricardo |first2=April |last2=McMahon |date=2006 |title=English phonology and morphology |trans-title=Ponolohiya at morpolohiya ng Ingles|lang=en|editor-first=Bas |editor-last=Aarts |editor-first2=April |editor-last2=McMahon |encyclopedia=The Handbook of English Linguistics |location=Oxford |publisher=Wiley–Blackwell |isbn=978-1-4051-6425-2 |doi=10.1002/9780470753002.ch17 |series=Blackwell Handbooks in Linguistics |pages=382–410}} <!-- BlenchSpriggs1999 -->* {{cite book |last1=Blench |first1=R. |last2=Spriggs |first2=Matthew |title=Archaeology and Language: Correlating Archaeological and Linguistic Hypotheses|trans-title=Arkeolohiya at Wika: Pagsasama sa mga Arkeolohiko at Lingguwistikong Palagay|lang=en|pages=285–286 |date=1999 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-11761-6 |url=https://books.google.com/books?id=DWMHhfXxLaIC&pg=PA286}} * {{cite book |editor-last=Blake |editor-first=Norman |title=Cambridge History of the English Language|trans-title=Kasaysayan ng Wikang Ingles ng Cambridge|lang=en|volume=2|publisher=Cambridge University Press |date=1992 |doi=10.1017/CHOL9780521264754.003 |isbn=978-1-139-05553-6}} ** {{Harvc |last=Lass |first=Roger |chapter=Phonology and Morphology |in=Blake |year=1992 |pages=23–154}} <!-- Boberg2010 -->* {{cite book |last=Boberg |first=Charles |author-link=Charles Boberg |date=2010 |title=The English language in Canada: Status, history and comparative analysis|url=https://archive.org/details/englishlanguagei0000bobe |trans-title=Ang Wikang Ingles sa Kanada: Katayuan, kasaysayan, at pagsusuring komparatibo|lang=en|publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-139-49144-0 |series=Studies in English Language}} <!-- BosworthToller1921 -->* {{cite web |last1=Bosworth |first1=Joseph |author-link1=Joseph Bosworth|last2=Toller |first2=T. Northcote |title=Engla land |work=[[An Anglo-Saxon Dictionary]] (Online)|lang=en |date=1921 |url=http://bosworth.ff.cuni.cz/009427 |publisher=[[Charles University]] |archive-date=21 December 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121221212612/http://bosworth.ff.cuni.cz/009427 |url-status=live}} <!-- BrintonBrinton2010 -->* {{cite book |last1=Brinton |first1=Laurel J. |last2=Brinton |first2=Donna M. |date=2010 |title=The linguistic structure of modern English |trans-title=Ang lingguwistikong estraktura ng modernong Ingles|lang=en|publisher=John Benjamins |isbn=978-90-272-8824-0 |url=https://benjamins.com/#catalog/books/z.156/main}} <!-- Brutt-Griffler2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/00644-1 |chapter=Languages of Wider Communication|trans-chapter=Mga Wika ng mas Malawak na Komunikasyon|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|date=2006 |last1=Brutt-Griffler |first1=J. |pages=690–697 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Burridge2010 -->* {{cite book |last=Burridge |first=Kate |chapter=English in Australia|trans-chapter=Ingles sa Australia|editor-last=Kirkpatrick |editor-first=Andy |date=2010 |title=Routledge Handbook of World Englishes |trans-title=Handbook ng Routledge ukol sa mga Ingles ng Mundo|lang=en|url=https://archive.org/details/routledgehandboo00kirk_142 |url-access=limited |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-62264-6 |pages=[https://archive.org/details/routledgehandboo00kirk_142/page/n154 132]–151}} <!-- Campbell1959 -->* {{cite book |last=Campbell |first=Alistair |author-link=Alistair Campbell|title=Old English Grammar|url=https://archive.org/details/oldenglishgramma0000camp_o0r3 |trans-title=Balarila ng Lumang Ingles |location=Oxford, Inglatera |publisher=[[Oxford University Press]] |date=1983 |orig-date=1959|lang=en |isbn=978-0-19-811943-2 |ref={{sfnref|Campbell|1959}}}} <!-- CarrHoneybone2007 -->* {{cite journal |last1=Carr |first1=Philip |last2=Honeybone |first2=Patrick |date=2007 |title=English phonology and linguistic theory: an introduction to issues, and to 'Issues in English Phonology'|trans-title=Ponolohiya at lingguwistikong teorya ng Ingles: panimula sa mga isyu, at sa 'Mga Isyu sa Ponolohiya ng Ingles'|lang=en|journal=Language Sciences |volume=29 |issue=2 |pages=117–153 |doi=10.1016/j.langsci.2006.12.018}} <!-- Cassidy1982 -->* {{cite book |last=Cassidy |first=Frederic G. |chapter=Geographical Variation of English in the United States|lang=en|trans-chapter=Heograpikong Baryasyon ng Ingles sa Estados Unidos|editor1-last=Bailey |editor1-first=Richard W. |editor2-last=Görlach |editor2-first=Manfred |title=English as a World Language|trans-title=Ingles bilang Pandaigdigang Wika|pages=177–210 |date=1982 |publisher=University of Michigan Press |isbn=978-3-12-533872-2}} <!-- Cercignani1981 -->* {{cite book |last=Cercignani |first=Fausto |title=Shakespeare's works and Elizabethan pronunciation|trans-title=Mga gawa ni Shakespeare at ang Isabel na pagbigkas|lang=en|date=1981 |publisher=Clarendon |url=https://books.google.com/books?id=_JBlAAAAMAAJ |jstor=3728688 |isbn=978-0-19-811937-1}} <!-- Clark2013 -->* {{cite book |first1=Urszula |last1=Clark |first2=Esther |last2=Asprey |date=2013 |title=West Midlands English: Birmingham and the Black Country|trans-title=Ingles ng Kanlurang Midlands: Birmingham at ang Black Country|lang=en|publisher=Edinburgh University Press |isbn=978-0-7486-4169-7}} <!-- CollingwoodMyres1936 -->* {{cite book |last1=Collingwood |first1=Robin George |author-link=R. G. Collingwood |last2=Myres |first2=J. N. L. |chapter=The Sources for the period: Angles, Saxons, and Jutes on the Continent |trans-chapter=Ang mga Pinagmulan para sa panahon: Mga Anglo, Saxon, at Jute sa Kontinente|title=Roman Britain and the English Settlements|trans-title=Romanong Britanya at ang mga Tirahang Ingles|volume=5 |publisher=Clarendon |location=Oxford, Inglatera|lang=en|date=1936 |lccn=37002621 |jstor=2143838}} * {{cite book |last=Cohen |first=Antonie |title=The Phonemes of English: A Phonemic Study of the Vowels and Consonants of Standard English |trans-title=Ang mga Ponema ng Ingles: Isang Ponemikong Pag-aaral sa mga Patinig at Katinig ng Pamantayang Ingles|lang=en|publisher=Springer |date=2012 |orig-date=1952 |isbn=978-94-010-2969-8}} <!-- CollinsMees2003 -->* {{cite book |last1=Collins |first1=Beverley |last2=Mees |first2=Inger M. |year=2003 |orig-date=1981 |title=The Phonetics of English and Dutch|trans-title=Ang Ponetika ng Ingles at Olandes |edition=5 |place=Leiden, Olanda|lang=en |publisher=Brill |isbn=978-90-04-10340-5}} <!-- Connell2006 -->* {{cite encyclopedia |doi=10.1016/B0-08-044854-2/01655-2 |title=Nigeria: Language Situation|trans-title=Nigeria: Sitwasyon sa Wika|lang=en|encyclopedia=Encyclopedia of Language & Linguistics |date=2006 |last1=Connell |first1=B. A. |pages=635–637 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- ConradRubal-Lopez1996 -->* {{cite book |last1=Conrad |first1=Andrew W. |last2=Rubal-Lopez |first2=Alma |title=Post-Imperial English: Status Change in Former British and American Colonies, 1940–1990|trans-title=Imperyong Ingles: Pagbabago sa Katayuan sa mga Dating Kolonya ng Britanya at Amerika, 1940–1990|lang=en|date=1996 |publisher=De Gruyter |isbn=978-3-11-087218-7 |url=http://www.degruyter.com/viewbooktoc/product/143492 |page=261 |url-access=subscription}} * {{cite book |last=Cruttenden |first=Alan |date=2014 |title=Gimson's Pronunciation of English|trans-title=Pagbigkas sa Ingles ng Gimson|edition=8 |lang=en|publisher=Routledge |isbn=978-1-4441-8309-2}} <!-- CrystalLanguageDeath2002 -->* {{cite book |doi=10.1017/CBO9781139106856 |title=Language Death |url=https://archive.org/details/languagedeath0000crys |trans-title=Pagkamatay ng Wika|lang=en|date=2000 |last=Crystal |first=David |isbn=978-0-521-65321-3}} <!-- CrystalGlobalLanguage2003a -->* {{Cite book |last=Crystal |first=David |title=English as a Global Language |trans-title=Ingles bilang Pandaigdigang Wika|lang=en|author-link=David Crystal |edition=2 |publisher=Cambridge University Press |page=69 |date=2003a |url=https://books.google.com/books?id=d6jPAKxTHRYC |isbn=978-0-521-53032-3}} <!-- CrystalEncyclopedia2003b -->* {{cite book |last=Crystal |first=David |title=Cambridge Encyclopedia of the English Language|trans-title=Ensiklopediya ng Cambridge ukol sa Wikang Ingles|author-link=David Crystal |edition=2|lang=en |publisher=Cambridge University Press |date=2003b |isbn=978-0-521-53033-0 |url=https://books.google.com/books?id=A3b3ngEACAAJ}} <!-- CrystalSubcontinent2004b -->* {{cite news |last=Crystal |first=David |title=Subcontinent Raises Its Voice|trans-title=Itinaas ng Subkontinente ang Kanyang Boses|lang=en|year=2004 |url=https://www.theguardian.com/education/2004/nov/19/tefl |newspaper=The Guardian |archive-date=17 April 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080417171455/http://education.guardian.co.uk/tefl/story/0,,1355064,00.html |url-status=live}} <!-- DanielsBright1996 -->* {{cite book |editor1-last=Daniels |editor1-first=Peter T. |editor2-last=Bright |editor2-first=William |title=The World's Writing Systems|trans-title=Ang mga Sistema ng Oagsulat ng Mundo|lang=en|url=https://books.google.com/books?id=621jAAAAMAAJ |date=1996 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-507993-7}} <!-- Dehaene2009 -->* {{cite book |last=Dehaene |first=Stanislas |title=Reading in the Brain: The Science and Evolution of a Human Invention|trans-title=Pagbabasa sa Utak: Ang Agham at Ebolusyon ng isang Imbensiyon ng Tao|lang=en|date=2009 |publisher=Viking |isbn=978-0-670-02110-9 |url=https://books.google.com/books?id=6Z2hjwEACAAJ}} <!-- DenningKesslerLeben2007 -->* {{cite book |last1=Denning |first1=Keith |last2=Kessler |first2=Brett |last3=Leben |first3=William Ronald |title=English Vocabulary Elements|trans-title=Mga Elemento sa Bokabularyo ng Ingles|lang=en|date=17 February 2007 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-516803-7 |url=https://books.google.com/books?id=jz76l9RAccQC}} <!-- Deumert2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/01294-3 |chapter=Migration and Language |trans-chapter=Migrasyon at Wika|title=Encyclopedia of Language & Linguistics|trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|date=2006 |last1=Deumert |first1=A. |pages=129–133 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Dixon 1982 -->* {{cite journal |last=Dixon |first=R. M. W. |date=1982 |title=The grammar of English phrasal verbs|url=https://archive.org/details/australian-journal-of-linguistics_1982-06_2_1/page/1 |trans-title=Ang balarila ng mga pariralang pandiwa ng Ingles|lang=en|journal=Australian Journal of Linguistics |volume=2 |issue=1 |doi=10.1080/07268608208599280 |pages=1–42}} <!-- Donoghue2008 -->* {{cite book |last=Donoghue |first=D. |title=Old English Literature: A Short Introduction|url=https://archive.org/details/oldenglishlitera0000dono |trans-title=Panitikan ng Lumang Ingles: Maikling Panimula|lang=en|publisher=Wiley |date=2008 |isbn=978-0-631-23486-9 |doi=10.1002/9780470776025 |editor-last=Donoghue |editor-first=Daniel}} <!-- Durrell2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/02189-1 |chapter=Germanic Languages|trans-chapter=Mga Wikang Hermaniko |title=Encyclopedia of Language & Linguistics|trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|date=2006 |last1=Durrell |first1=M. |pages=53–55 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Eagleson1982 -->* {{cite book |last=Eagleson |first=Robert D. |chapter=English in Australia and New Zealand|trans-chapter=Ingles sa Australia at Nueva Selanda|lang=en|editor1-last=Bailey |editor1-first=Richard W. |editor2-last=Görlach |editor2-first=Manfred |title=English as a World Language|trans-title=Ingles bilang Pandaigdigang Wika|lang=en|pages=415–438 |isbn=978-3-12-533872-2 |date=1982 |publisher=University of Michigan Press}} <!-- Ethnologue -->* {{cite web |url=http://www.ethnologue.com/statistics/size |title=Summary by language size|trans-title=Buod batay sa laki ng wika |lang=en|website=Ethnologue: Languages of the World |ref={{harvid|Ethnologue|2010}} |archive-date=26 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226040016/https://www.ethnologue.com/statistics/size |url-status=live}} <!-- European Commission2012 -->* {{cite report |publisher=European Commission |title=Special Eurobarometer 386: Europeans and Their Languages|trans-title=Mga Natatanging Eurobarometer 386: Mga Europeo at ang Kanilang Wika|lang=en|date=June 2012 |series=Eurobarometer Special Surveys |url=http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_386_en.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160106183351/http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_386_en.pdf |archive-date=6 January 2016 |ref={{sfnref|European Commission|2012}}}} <!--FasoldConnor-Linton2014 -->* {{cite book |editor1-last=Fasold |editor1-first=Ralph W. |editor2-last=Connor-Linton |editor2-first=Jeffrey |title=An Introduction to Language and Linguistics|trans-title=Panimula sa Wika at Lingguwistika |edition=2|lang=en|date=2014 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-316-06185-5}} * {{cite journal |last1=Flemming |first1=Edward |last2=Johnson |first2=Stephanie |year=2007 |title=''Rosa's roses'': reduced vowels in American English |trans-title=''Mga rosas ni Rosa'': pagbawas sa mga patinig sa Amerikanong Ingles|lang=en|journal=[[Journal of the International Phonetic Association]] |volume=37 |issue=1 |pages=83–96 |doi=10.1017/S0025100306002817 |url=http://web.mit.edu/flemming/www/paper/rosasroses.pdf |citeseerx=10.1.1.536.1989 |s2cid=145535175 |archive-date=19 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180919182406/http://web.mit.edu/flemming/www/paper/rosasroses.pdf |url-status=live}} <!-- Giegerich1992 -->* {{cite book |title=English Phonology: An Introduction|url=https://archive.org/details/englishphonology0000gieg|trans-title=Ponolohiya ng Ingles: Panimula|lang=en |first=Heinz J. |last=Giegerich |publisher=Cambridge University Press |date=1992 |isbn=978-0-521-33603-1 |series=Cambridge Textbooks in Linguistics}} <!-- Gneuss2013 -->* {{cite book |last=Gneuss |first=Helmut |chapter=The Old English Language|lang=en|trans-chapter=Ang Lumang Wikang Ingles |editor1-last=Godden |editor1-first=Malcolm |editor2-last=Lapidge |editor2-first=Michael |date=2013 |title=Cambridge Companion to Old English Literature|url=https://archive.org/details/cambridgecompani0000malc |trans-title=Pantulong ng Cambridge ukol sa Panitikan ng Lumang Ingles|edition=2 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-15402-4 |pages=[https://archive.org/details/cambridgecompani0000malc/page/18 19]–49}} <!-- Görlach1991 -->* {{cite book |last=Görlach |first=Manfred |title=Introduction to Early Modern English|lang=en|trans-title=Panimula sa Maagang Modernong Ingles|date=1991 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-32529-5}} <!-- Gordin2015 -->* {{cite magazine |last=Gordin |first=Michael D. |title=Absolute English|trans-title=Ingles Lamang|lang=en |url=http://aeon.co/magazine/science/how-did-science-come-to-speak-only-english/ |magazine=[[Aeon (digital magazine)|Aeon]] |date=4 February 2015 |archive-date=7 February 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150207162247/http://aeon.co/magazine/science/how-did-science-come-to-speak-only-english/ |url-status=dead}} <!-- GordonCampbellHay et al.2004 -->* {{cite book |last1=Gordon |first1=Elizabeth |last2=Campbell |first2=Lyle |last3=Hay |first3=Jennifer |last4=Maclagan |first4=Margaret |last5=Sudbury |first5=Angela |last6=Trudgill |first6=Peter |author-link6=Peter Trudgill |date=2004 |title=New Zealand English: its origins and evolution|url=https://archive.org/details/newzealandenglis0000unse_b8r3 |trans-title=Ingles ng Nueva Selanda : mga pinagmulan at ebolusyon nito|lang=en|publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-10895-9 |series=Studies in English Language |ref={{sfnref|Gordon|Campbell|Hay et al.|2004}}}} <!-- Gottlieb2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/04455-2 |chapter=Linguistic Influence|trans-chapter=Impluwensiya ng Wika|title=Encyclopedia of Language & Linguistics|trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|date=2006 |last1=Gottlieb |first1=H. |pages=196–206 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Graddol2006 -->* {{cite book |last=Graddol |first=David |title=English Next: Why global English may mean the end of 'English as a Foreign Language'|trans-title=Susunod Ingles: Bakit maaaring matapos ang 'Ingles bilang Banyagang Wika' dahil sa pandaigdigang Ingles|author-link=David Graddol |url=http://englishagenda.britishcouncil.org/sites/ec/files/books-english-next.pdf |lang=en|date=2006 |publisher=The British Council |archive-url=https://web.archive.org/web/20150212042939/http://englishagenda.britishcouncil.org/sites/ec/files/books-english-next.pdf |archive-date=12 February 2015}} <!-- Graddol2010 -->* {{cite book |last=Graddol |first=David |title=English Next India: The future of English in India |trans-title=Susunod Ingles sa India: Ang hinaharap ng Ingles sa India|author-link=David Graddol |url=http://englishagenda.britishcouncil.org/sites/ec/files/books-english-next-india-2010.pdf|lang=en |date=2010 |publisher=The British Council |isbn=978-0-86355-627-2 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150212042654/http://englishagenda.britishcouncil.org/sites/ec/files/books-english-next-india-2010.pdf |archive-date=12 February 2015}} <!-- GraddolLeithSwann et al.2007 -->* {{cite book |editor1-last=Graddol |editor1-first=David |editor2-last=Leith |editor2-first=Dick |editor3-last=Swann |editor3-first=Joan |editor4-last=Rhys |editor4-first=Martin |editor5-last=Gillen |editor5-first=Julia |title=Changing English |trans-title=Nagbabagong Ingles|lang=en|url=http://www.routledge.com/books/details/9780415376792/ |date=2007 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-37679-2 |ref={{sfnref|Graddol|Leith|Swann et al.|2007}}}} <!--Green2002 -->* {{cite book |last=Green |first=Lisa J. |date=2002 |title=African American English: a linguistic introduction |trans-title=Ingles ng Aprikanong Amerikano: panimula sa wika|lang=en|url=https://archive.org/details/isbn_9780521891387 |url-access=registration |publisher=Cambridge University Press}} <!-- Greenbaum -->* {{cite book |last1=Greenbaum |first1=S. |last2=Nelson |first2=G. |title=An introduction to English grammar |trans-title=Panimula sa balarila ng Ingles|lang=en|date=2002 |edition=2|publisher=Longman |isbn=978-0-582-43741-8}} <!-- Halliday & Hasan 1976 -->* {{cite book |last1=Halliday |first1=M. A. K. |last2=Hasan |first2=Ruqaiya |date=1976 |title=Cohesion in English |url=https://archive.org/details/cohesioninenglis0000hall |trans-title=Pagkakaisa sa Ingles|lang=en |publisher=Pearson |isbn=978-0-582-55041-4}} <!-- Harbert2006 -->* {{cite book |doi=10.1017/CBO9780511755071 |title=The Germanic Languages |trans-title=Mga Wikang Hermaniko|lang=en|date=2006 |last1=Harbert |first1=Wayne |isbn=978-0-521-80825-5}} <!-- Hickey 2007 -->* {{cite book |last=Hickey |first=R. |date=2007 |title=Irish English: History and present-day forms |url=https://archive.org/details/irishenglishhist0000hick |trans-title=Ingles ng Irlanda: Kasaysayan at mga kasalukuyang anyo|lang=en|publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-85299-9}} <!-- Hogg1992 -->* {{cite book |date=1992 |chapter=The Place of English in Germanic and Indo-European|trans-title=Ang Lugar ng Ingles sa Hermaniko at Indo-Europeo|lang=en |title=Cambridge History of the English Language |trans-title=Kasaysayan ng Wikang Ingles ng Cambridge|volume=1|editor-last=Hogg |editor-first=Richard M. |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-26474-7}} ** {{Harvc |last=Bammesberger |first=Alfred |year=1992 |chapter=The Place of English in Germanic and Indo-European |url=https://books.google.com/books?id=Y83EPUUWnQkC&pg=PA26 |in=Hogg |pages=26–66}} ** {{Harvc |last=Hogg |first=Richard M. |chapter=Phonology and Morphology |in=Hogg |year=1992 |pages=67–168 |id={{sfnref|Hogg|1992a}}}} ** {{Harvc |last=Kastovsky |first=Dieter |chapter=Semantics and Morphology |in=Hogg |year=1992 |pages=290–408}} ** {{Harvc |last=Toon |first=Thomas E. |chapter=Old English Dialects |in=Hogg |year=1992 |pages=409–451}} <!-- HoggDenison2006 -->* {{cite book |editor-last=Hogg |editor-first=Richard M. |editor-last2=Denison |editor-first2=David |title=A History of the English language |publisher=Cambridge University Press |date=2006 |isbn=978-0-521-71799-1}} ** {{Harvc |last=Crystal |first=David |chapter=English worldwide |in=Hogg |in2=Denison |year=2006 |pages=420–439}} ** {{Harvc |last=Fischer |first=Olga |last2=van der Wurff |first2=Wim |in=Hogg |in2=Denison |year=2006 |chapter=Syntax |pages=109–198}} ** {{Harvc |last=Hogg |first=Richard M. |last2=Denison |first2=David |in=Hogg |in2=Denison |chapter=Overview |pages=1–30 |year=2006 |id={{sfnref|Hogg|Denison|2006a}}}} ** {{Harvc |last=Hogg |first=Richard M. |chapter=English in Britain |in=Hogg |in2=Denison |year=2006 |pages=352–383}} ** {{Harvc |last=Kastovsky |first=Dieter |chapter=Vocabulary |in=Hogg |in2=Denison |year=2006 |pages=199–270}} ** {{Harvc |last=Lass |first=Roger |chapter=Phonology and Morphology |in=Hogg |in2=Denison |year=2006 |pages=43–108}} ** {{Harvc |last=Nevalainen |first=Terttu |last2=Tieken-Boon van Ostade |first2=Ingrid |chapter=Standardization |in=Hogg |in2=Denison |year=2006 |pages=271–311}} <!--How English evolved into a global language -->* {{cite news |title=How English evolved into a global language |trans-title=Paano naging pandaigdigang wika ang Ingles|url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-12017753 |date=20 December 2010 |work=BBC News |lang=en |ref={{harvid|How English evolved into a global language|2010}} |archive-date=25 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150925173407/http://www.bbc.co.uk/news/magazine-12017753 |url-status=live}} <!-- HuddlestonPullum2002 -->* {{cite book |last1=Huddleston |first1=Rodney |last2=Pullum |first2=Geoffrey K. |title=Cambridge Grammar of the English Language |date=2002 |publisher=Cambridge University Press |trans-title=Balarila ng Wikang Ingles ng Cambridge|lang=en|isbn=978-0-521-43146-0 |url=http://www.cambridge.org/us/academic/subjects/languages-linguistics/grammar-and-syntax/cambridge-grammar-english-language}} <!-- Hughes & Trudgill 1996 -->* {{cite book |first1=Arthur |last1=Hughes |last2=Trudgill |first2=Peter |author-link2=Peter Trudgill |date=1996 |title=English Accents and Dialects |trans-title=Mga Asento at Dayalekto ng Ingles|lang=en|edition=3 |publisher=Arnold |isbn=978-0-340-61445-7}} <!-- International Civil Aviation Organization -->* {{cite web |title=Personnel Licensing FAQ |trans-title=Mga Madalas Itanong sa Personal na Lisensiya|lang=en|url=http://www.icao.int/safety/airnavigation/pages/peltrgfaq.aspx#anchor14 |publisher=International Civil Aviation Organization – Air Navigation Bureau |date=2011 |at=In which languages does a licence holder need to demonstrate proficiency? |quote=Controllers working on stations serving designated airports and routes used by international air services shall demonstrate language proficiency in English as well as in any other language(s) used by the station on the ground. |archive-date=20 December 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141220003044/http://www.icao.int/safety/airnavigation/pages/peltrgfaq.aspx#anchor14 |url-status=live |ref={{sfnref|International Civil Aviation Organization|2011}}}} <!-- International Maritime Organization2011 -->* {{cite web |publisher=International Maritime Organization |title=IMO Standard Marine Communication Phrases|lang=en|trans-title=Pamantayang Parirala sa Komunikasyon sa Dagat ng IMO|date=2011 |url=http://www.imo.org/OurWork/Safety/Navigation/Pages/StandardMarineCommunicationPhrases.aspx |archive-date=3 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111003233938/http://www.imo.org/OurWork/Safety/Navigation/Pages/StandardMarineCommunicationPhrases.aspx |url-status=dead |ref={{sfnref|International Maritime Organization|2011}}}} <!-- International Phonetics Association1999 -->* {{Cite book |publisher=[[International Phonetic Association]], Cambridge University Press |author-link=International Phonetic Association |date=1999 |title=Handbook of the International Phonetic Association: A guide to the use of the International Phonetic Alphabet |trans-title=Handbook ng Pandaigdigang Ponetikong Asosasyon: Gabay sa paggamit sa Pandaigdigang Ponetikong Alpabeto|lang=en|isbn=978-0-521-65236-0 |ref={{sfnref|International Phonetic Association|1999}}}} <!-- Jambor2007 -->* {{cite journal |last=Jambor |first=Paul Z. |title=English Language Imperialism: Points of View|lang=en|trans-title=Imperyalismo ng Wikang Ingles: Mga Pananaw|journal=Journal of English as an International Language |date=2007 |volume=2 |pages=103–123 |url=https://www.eilj.com/wp-content/uploads/2013/12/2-december%202007.pdf#page=103 |archive-date=11 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231211184023/https://www.eilj.com/wp-content/uploads/2013/12/2-december%202007.pdf#page=103 |url-status=live}} <!-- Jespersen 2007 -->* {{cite book |last=Jespersen |first=Otto |title=The Philosophy of Grammar |chapter=Case: The number of English cases|lang=en|trans-title=Ang Pilosopiya ng Balarila|trans-chapter=Kaso: Ang bilang ng mga kaso sa Ingles|publisher=Routledge |orig-date=1924 |date=2007}} <!-- Kachru2006 -->* {{cite encyclopedia |doi=10.1016/B0-08-044854-2/00645-3 |title=English: World Englishes|trans-title=Ingles: Mga Ingles ng Mundo|lang=en |encyclopedia=Encyclopedia of Language & Linguistics |date=2006 |last1=Kachru |first1=B. |pages=195–202 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- KönigvanderAuwera1994 -->* {{cite book |editor-last=König |editor-first=Ekkehard |editor2-last=van der Auwera |editor2-first=Johan |title=The Germanic Languages|trans-title=Mga Hermanikong Wika|lang=en|date=1994 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-28079-2 |series=Routledge Language Family Descriptions |url=http://www.routledge.com/books/details/9780415280792/ |jstor=4176538}} <!-- König 1994 -->* {{cite book |last=König |first=Ekkehard |chapter=English |pages=532–562 |editor1-last=König |editor1-first=Ekkehard |editor2-last=van der Auwera |editor2-first=Johan |title=The Germanic Languages|trans-title=Mga Hermanikong Wika|lang=en|date=1994 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-28079-2 |series=Routledge Language Family Descriptions |chapter-url=http://www.routledge.com/books/details/9780415280792/}} <!-- Labov 1972 -->* {{cite book |last=Labov |first=W. |author-link=William Labov |date=1972 |title=Sociolinguistic patterns|trans-title=Mga patern sa sosyolingguwistika|lang=en|publisher=University of Pennsylvania Press |chapter=The Social Stratification of (r) in New York City Department Stores|trans-chapter=Ang Panlipunang Pagsasagrupo sa (r) sa mga Pamilihan ng Lungsod ng New York|pages=168–178 |doi=10.1007/978-1-349-25582-5_14 |isbn=978-0-333-61180-7 |s2cid=107967883}} <!-- Labov 2012 -->* {{cite book |last=Labov |first=W. |date=2012 |title=Dialect Diversity in America: The Politics of Language Change |url=https://archive.org/details/dialectdiversity0000labo |trans-title=Dibersidad ng Dayalekto sa Amerika: Sng Politika ng Pagbabago ng Wika|lang=en|publisher=University of Virginia Press |chapter=About Language and Language Change|trans-chapter=Ukol sa Wika at Pagbabago ng Wika|isbn=978-0-8139-3327-6}} <!-- Lanham 1982 -->* {{cite book |last=Lanham |first=L. W. |chapter=English in South Africa |trans-chapter=Ingles sa Timog Aprika|editor1-last=Bailey |editor1-first=Richard W. |editor2-last=Görlach |editor2-first=Manfred |title=English as a World Language|trans-title=Ingles bilang Pandaigdigang Wika|lang=en|pages=324–352 |date=1982 |publisher=University of Michigan Press |isbn=978-3-12-533872-2}} <!-- Lass2000 -->* {{cite book |editor-first=Roger |editor-last=Lass |title=Cambridge History of the English Language|trans-title=Kasaysayan ng Wikang Ingles ng Cambridge |lang=en|volume=3 |publisher=Cambridge University Press |date=2000}} ** {{Harvc |in=Lass |date=2000 |last=Lass |first=Roger |chapter=Phonology and Morphology |year=2000 |pages=56–186 |id={{sfnref|Lass|2000a}}}} <!-- Lass 2002 -->* {{citation |last=Lass |first=Roger |chapter=South African English|trans-chapter=Ingles sa Timog Aprika|editor-last=Mesthrie |editor-first=Rajend |date=2002 |title=Language in South Africa|trans-title=Wika sa Timog Aprika|lang=en |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-79105-2}} <!-- Lawler2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/04573-9 |chapter=Punctuation |trans-chapter=Bantas|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|date=2006 |last1=Lawler |first1=J. |pages=290–291 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Lawton 1982 -->* {{cite book |last=Lawton |first=David L. |chapter=English in the Caribbean|trans-chapter=Ingles sa Karibe |editor1-last=Bailey |editor1-first=Richard W. |editor2-last=Görlach |editor2-first=Manfred |title=English as a World Language|trans-title=Ingles bilang Pandaigdigang Wika|lang=en|pages=251–280 |date=1982 |publisher=University of Michigan Press |isbn=978-3-12-533872-2}} <!-- Leech 2006 -->* {{cite book |last=Leech |first=G. N. |author-link=Geoffrey Leech |date=2006 |title=A glossary of English grammar |url=https://archive.org/details/glossaryofenglis0000leec |trans-title=Glosaryo ng balarila ng Ingles|lang=en|publisher=Edinburgh University Press |isbn=0-7486-2406-6}} <!-- LeechHundtMairSmith2009 -->* {{cite book |url=http://english.fullerton.edu/publications/clnarchives/2012winter/angus-chng%20contemp_eng.pdf |last1=Leech |first1=Geoffrey |last2=Hundt |first2=Marianne |last3=Mair |first3=Christian |last4=Smith |first4=Nicholas |title=Change in contemporary English: a grammatical study|trans-title=Pagbabago sa kontemporaryong Ingles: gramatikao na pag-aaral|lang=en|publisher=Cambridge University Press |date=2009 |isbn=978-0-521-86722-1 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402140536/http://english.fullerton.edu/publications/clnarchives/2012winter/angus-chng%20contemp_eng.pdf |archive-date=2 April 2015 |url-status=live}} <!-- LevineCrocket1966 -->* {{cite journal |last1=Levine |first1=L. |last2=Crockett |first2=H. J. |date=1966 |title=Speech Variation in a Piedmont Community: Postvocalic r*|trans-title=Baryasyon sa Pagbigkas sa isang Pamayanang Piedmont: Posbokalikong r*|lang=en|journal=Sociological Inquiry |volume=36 |issue=2 |pages=204–226 |doi=10.1111/j.1475-682x.1966.tb00625.x}} <!-- Li2003 -->* {{cite journal |last1=Li |first1=David C. S. |title=Between English and Esperanto: what does it take to be a world language? |trans-title=Sa Pagitan ng Ingles at Esperanto: paano maging isang pandaigdigang wika?|lang=en|journal=International Journal of the Sociology of Language |issue=164 |pages=33–63 |date=2003 |issn=0165-2516 |doi=10.1515/ijsl.2003.055}} <!-- LimAnsaldo2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/01701-6 |chapter=Singapore: Language Situation|trans-chapter=Singapura: Sitwasyon sa Wika|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|date=2006 |last1=Lim |first1=L. |last2=Ansaldo |first2=U. |pages=387–389 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Maclagan 2010 -->* {{cite book |last=Maclagan |first=Margaret |chapter=The English(es) of New Zealand|trans-chapter=Ang (mga) Ingles ng Nueva Selanda|lang=en|editor-last=Kirkpatrick |editor-first=Andy |date=2010 |title=Routledge Handbook of World Englishes |trans-title=Handbook ng Routledge ukol sa mga Ingles ng Mundo|url=https://archive.org/details/routledgehandboo00kirk |url-access=limited |publisher=Routledge |pages=[https://archive.org/details/routledgehandboo00kirk/page/n173 151]–164 |isbn=978-0-203-84932-3}} <!--MacMahon 2006 -->* {{cite book |last=MacMahon |first=M. K. |date=2006 |chapter=English Phonetics |trans-chapter=Ponetika ng Ingles|lang=en|editor1=Bas Aarts |editor-first2=April |editor-last2=McMahon |title=The Handbook of English Linguistics |trans-title=Ang Handbook ng Lingguwistika ng Ingles|location=Oxford, Inglatera|publisher=Blackwell |pages=359–382 |isbn=978-1-4051-6425-2}} <!-- Macquarie Dictionary2015 -->* {{cite web |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |url=https://www.macquariedictionary.com.au/ |title=Macquarie Dictionary|lang=en |website=Australia's National Dictionary & Thesaurus Online &#124; Macquarie Dictionary |date=2015 |publisher=Macmillan Publishers Group Australia |url-access=registration |ref={{harvid|Macquarie Dictionary|2015}} |archive-date=21 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190721141547/https://www.macquariedictionary.com.au/ |url-status=live}} <!-- Mair & Leech 2006 -->* {{cite book |last1=Mair |first1=C. |last2=Leech |first2=G. |date=2006 |chapter=Current Changes in English Syntax|trans-chapter=Mga Kasalukuyang Pagbabago sa Sintaksis ng Ingles|title=The Handbook of English Linguistics |trans-title=Ang Handbook ng Lingguwistika ng Ingles|lang=en|publisher=Blackwell |isbn=978-1-4051-6425-2}} <!-- Mair 2006 -->* {{cite book |last=Mair |first=Christian |date=2006 |title=Twentieth-century English: History, variation and standardization|url=https://archive.org/details/twentiethcentury0000mair | trans-title=Ingles ng Ikadalawampung Siglo: Kasaysayan, baryasyon, at pagsasapamantayan|lang=en|publisher=Cambridge University Press |doi=10.1017/S1360674307002420 |s2cid=120824612}} <!-- MazruiMazrui1998 -->* {{cite book |last1=Mazrui |first1=Ali A. |last2=Mazrui |first2=Alamin |title=The Power of Babel: Language and Governance in the African Experience |lang=en|trans-title=Ang Kapangyarihan ng Babel: Wika at Pamamahala sa Karanasang Aprikano|date=1998 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-51429-1 |url=https://books.google.com/books?id=6lQTPxdYx8kC}} <!-- McArthur1992 -->* {{cite book |editor-last=McArthur |editor-first=Tom |title=Oxford Companion to the English Language |trans-title=Pantulong ng Oxford sa Wikang Ingles|lang=en|publisher=Oxford University Press |date=1992 |isbn=978-0-19-214183-5 |doi=10.1093/acref/9780192800619.001.0001 |url=https://archive.org/details/oxfordcompaniont00mcar}} <!-- McCrumMacNeilCran2003 -->* {{Cite book |last1=McCrum |first1=Robert |last2=MacNeil |first2=Robert |last3=Cran |first3=William |title=The Story of English |url=https://archive.org/details/storyofenglish0000mccr_c8l9 |trans-title=Ang Kuwento ng Ingles|lang=en|location=London |date=2003 |edition=3 |publisher=Penguin |isbn=978-0-14-200231-5}} <!-- McGuinness1997 -->* {{cite book |last=McGuinness |first=Diane |title=Why Our Children Can't Read, and what We Can Do about it: A Scientific Revolution in Reading|trans-title=Bakit Hindi Makapagbasa ang Ating mga Anak, at Ano ang Magagawa Natin: Rebolusyong Maagham sa Pagbabasa|lang=en|author-link=Diane McGuinness |date=1997 |publisher=Simon and Schuster |isbn=978-0-684-83161-9 |url=https://books.google.com/books?id=F-q02ZBKh3wC}} <!-- Meierkord2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/00641-6 |chapter=Lingua Francas as Second Languages |trans-chapter=Mga Lingua Franca bilang mga Pangalawang Wika|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|date=2006 |last1=Meierkord |first1=C. |pages=163–171 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- MerriamWebster2015 -->* {{cite dictionary |title=English - Definition and More from the Free Merriam-Webster Dictionary |entry=English |dictionary=Merriam Webster |date=26 February 2015 |url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/English |ref={{harvid|Merriam Webster|2015}} |archive-date=25 March 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150325140932/http://www.merriam-webster.com/dictionary/english |url-status=live}} <!-- Methrie2006 -->* {{cite journal |last1=Mesthrie |first1=Rajend |title=New Englishes and the native speaker debate|url=https://archive.org/details/sim_language-sciences_2010-11_32_6/page/594 |trans-title=Mga Bagong Ingles at ang debate sa katutubong mananalita|lang=en|journal=Language Sciences |date=November 2010 |volume=32 |issue=6 |pages=594–601 |doi=10.1016/j.langsci.2010.08.002}} <!-- Miller 2002 -->* {{cite book |last=Miller |first=Jim |date=2002 |title=An Introduction to English Syntax |trans-title=Panimula sa Sintaksis ng Ingles|lang=en|publisher=Edinburgh University Press |isbn=0-7486-1254-8}} <!-- Montgomery -->* {{cite journal |last=Montgomery |first=M. |date=1993 |title=The Southern Accent—Alive and Well|trans-title=Ang Asento ng Katimugan–Buhay at Maayos|lang=en|journal=Southern Cultures |volume=1 |issue=1 |pages=47–64 |doi=10.1353/scu.1993.0006 |s2cid=143984864}} <!-- Mountford2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/05018-5 |chapter=English Spelling: Rationale|trans-chapter=Pagbabaybay sa Ingles: Paliwanag|lang=en|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|date=2006 |last1=Mountford |first1=J. |pages=156–159 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Mufwene2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/01291-8 |chapter=Language Spread |trans-chapter=Pagkalat ng Wika|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|date=2006 |last1=Mufwene |first1=S. S. |pages=613–616 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Mugglestone2012 -->* {{cite book |editor-last=Mugglestone |editor-first=Lynda |title=Oxford History of English|trans-title=Kasaysayan ng Ingles ng Oxford|publisher=Oxford University Press |date=2012 |orig-date=2006 |isbn=978-0-19-966016-2}} ** {{Harvc |in=Mugglestone |year=2012 |first=April |last=McMahon |pages=180–218 |c=Restructuring Renaissance English}} ** {{Harvc |in=Mugglestone |year=2012 |first=Matthew |last=Townend |pages=75–105 |c=Contacts and Conflicts: Latin, Norse, and French}} * {{cite book |last=Müller |first=Stefan |title=Grammatical theory |trans-title=Teorya sa balarila|lang=en|publisher=Language Science Press |date=2020 |isbn=978-3-96110-273-0}} <!-- Nation2001 needs more verification -->* {{Cite book |last=Nation |first=I. S. P. |title=Learning Vocabulary in Another Language|trans-title=Matuto ng Bokabularyo sa Ibang Wika|lang=en|author-link=Paul Nation |publisher=Cambridge University Press |date=2001 |url=https://books.google.com/books?id=sKqx8k8gYTkC |page=477 |isbn=978-0-521-80498-1}} <!-- National Records of Scotland2013 -->* {{cite web |publisher=National Records of Scotland |title=Census 2011: Release 2A|lang=en |series=Scotland's Census 2011 |date=26 September 2013 |url=http://www.scotlandscensus.gov.uk/news/census-2011-release-2a |archive-date=2 April 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402152137/http://www.scotlandscensus.gov.uk/news/census-2011-release-2a |url-status=live |ref={{sfnref|National Records of Scotland|2013}}}} <!-- Neijt2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/04574-0 |chapter=Spelling Reform |trans-chapter=Reporma sa Pagbaybay|lang=en|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|date=2006 |last1=Neijt |first1=A. |pages=68–71 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Northern Ireland Statistics and Research Agency2012 -->* {{cite web |publisher=Northern Ireland Statistics and Research Agency |title=Census 2011: Key Statistics for Northern Ireland December 2012 |trans-title=Senso 2011: Mga Pangunahing Estadistika para sa Hilagang Irlanda Disyembre 2012|lang=en|periodical=Statistics Bulletin |date=2012 |url=http://www.nisra.gov.uk/Census/key_report_2011.pdf |at=Table KS207NI: Main Language |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121224033625/http://www.nisra.gov.uk/Census/key_report_2011.pdf |archive-date=24 December 2012 |ref={{sfnref|Northern Ireland Statistics and Research Agency|2012}}}} <!-- Northrup2013 -->* {{cite book |last=Northrup |first=David |title=How English Became the Global Language|trans-title=Paano Naging Pandaigdigang Wika ang Ingles|lang=en|date=2013 |publisher=Palgrave Macmillan |isbn=978-1-137-30306-6 |url=https://books.google.com/books?id=YPAlPeB6IvQC}} <!-- O'Dwyer 2006 -->* {{cite book |last=O'Dwyer |first=Bernard |title=Modern English Structures: Form, Function, and Position |trans-title=Estraktura ng Modernong Ingles: Anyo, Gamit, at Posisyon|lang=en|edition=2 |publisher=Broadview |publication-place=Canada |year=2006 |isbn=978-1-55111-763-8}} <!-- Office for National Statistics official census figures for England and Wales -->* {{cite web |publisher=Office for National Statistics |title=Language in England and Wales, 2011|trans-title=Mga Wika sa Inglatera at Gales, 2011|lang=en|date=4 March 2013 |periodical=2011 Census Analysis |url=http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census-analysis/language-in-england-and-wales-2011/rpt---language-in-england-and-wales--2011.html|archive-date=2 April 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402115009/http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census-analysis/language-in-england-and-wales-2011/rpt---language-in-england-and-wales--2011.html |url-status=live |ref={{sfnref|Office for National Statistics|2013}}}} <!-- OxfordLearner'sDictionary -->* {{cite web |title=Oxford Learner's Dictionaries |url=http://www.oxfordlearnersdictionaries.com/ |access-date=25 February 2015 |publisher=Oxford |ref={{harvid|Oxford Learner's Dictionary|2015}} |archive-date=9 February 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150209040312/http://www.oxfordlearnersdictionaries.com/ |url-status=live|lang=en}} <!-- Patrick2006aJamaica -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/01760-0 |chapter=Jamaica: Language Situation|trans-chapter=Hamayka: Sitwasyon ss Wika|trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |date=2006a |last1=Patrick |first1=P. L. |pages=88–90 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Patrick2006bAAVE -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/05092-6 |chapter=English, African-American Vernacular|trans-chapter=Ingles, Aprikanong Amerikano Bernakular|trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |date=2006b |last1=Patrick |first1=P. L. |pages=159–163 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Payne & Huddleston 2002 -->* {{cite book |last1=Payne |last2=Huddleston |first1=John |first2=Rodney |editor1-last=Huddleston |editor2-last=Pullum |editor1-first=R. |editor2-first=G. K. |date=2002 |title=Cambridge Grammar of English |url=https://archive.org/details/cambridgegrammar0000hudd |trans-title=Balarila ng Ingles ng Cambridge|lang=en|publisher=Cambridge University Press |doi=10.1017/9781316423530.006 |isbn=978-0-521-43146-0}} * {{cite book |last=Peters |first=Pam |title=The Cambridge Guide to English Usage|url=https://archive.org/details/cambridgeguideto00pete_0 |trans-title=Ang Gabay ng Cambridge sa Paggamit sa Ingles|lang=en|publisher=Cambridge University Press |date=2004 |isbn=978-0-521-62181-6}} <!-- Phillipson2004 -->* {{cite book |last=Phillipson |first=Robert |title=English-Only Europe?: Challenging Language Policy|trans-title=Patakarang Ingles Lamang sa Europa? Paghamon sa Patakaran sa Wika|lang=en|date=28 April 2004 |publisher=Routledge |isbn=978-1-134-44349-9 |url=https://books.google.com/books?id=9HiCAgAAQBAJ&pg=PA47}} <!-- Richter2012 -->* {{cite book |last=Richter |first=Ingo |chapter=Introduction |trans-chapter=Panimula|editor1-last=Richter |editor1-first=Dagmar |editor2-last=Richter |editor2-first=Ingo |editor3-last=Toivanen |editor3-first=Reeta |display-editors=3 |editor4-last=Ulasiuk |editor4-first=Iryna |title=Language Rights Revisited: The challenge of global migration and communication|trans-title=Pagbisita muli sa mga Karapatan sa Wika: Ang hamon ng pandaigdigang migrasyon at komunikasyon|lang=en|date=2012 |publisher=BWV Verlag |isbn=978-3-8305-2809-8 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=3u9kBAAAQBAJ&pg=PA29}} <!-- Roach1999 -->* {{cite book |last=Roach |first=Peter |title=English Phonetics and Phonology|trans-title=Ponetika at Ponolohiya ng Ingles|lang=en|date=2009 |publisher=Cambridge |edition=4}} <!-- Robinson1992 -->* {{cite book |last=Robinson |first=Orrin |author-link=Orrin W. Robinson |title=Old English and Its Closest Relatives: A Survey of the Earliest Germanic Languages |trans-title=Lumang Ingles at ang Pinakamalapit Nitong Kamag-anak: Sarbey sa mga Pinakaunang Wikang Hermaniko|lang=en|publisher=Stanford University Press |date=1992 |isbn=978-0-8047-2221-6 |url=https://archive.org/details/oldenglishitsclo0000robi |url-access=registration}} <!-- Romaine1982 -->* {{cite book |last=Romaine |first=Suzanne |chapter=English in Scotland|trans-chapter=Ingles sa Eskosya|lang=en |editor1-last=Bailey |editor1-first=Richard W. |editor2-last=Görlach |editor2-first=Manfred |title=English as a World Language |trans-title=Ingles bilang Pandaigdigang Wika|pages=56–83 |date=1982 |publisher=University of Michigan Press |isbn=978-3-12-533872-2}} <!-- Romaine1999 -->* {{cite book |title=Cambridge History of the English Language |trans-title=Kasaysayan ng Wikang Ingles ng Cambridge|lang=en|volume=4|editor-last=Romaine |editor-first=Suzanne |publisher=Cambridge University Press |date=1999 |isbn=978-0-521-26477-8 |doi=10.1017/CHOL9780521264778.002}} ** {{Harvc |last=Algeo |first=John |chapter=Vocabulary |url=https://books.google.com/books?id=NxHuNOvwt7wC&pg=PA57 |in=Romaine |year=1999 |pages=57–91}} ** {{Harvc |last=Romaine |first=Suzanne |chapter=Introduction |in=Romaine |year=1999 |pages=1–56 |id={{sfnref|Romaine|1999a}}}} <!-- Romaine2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/00646-5 |chapter=Language Policy in Multilingual Educational Contexts|trans-chapter=Patakaran sa Wika sa mga Konteksto ng Multilingwal na Edukasyon |title=Encyclopedia of Language & Linguistics|trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|date=2006 |last=Romaine |first=Suzanne |pages=584–596 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Routes of English -->* {{cite news |title=The Routes of English |trans-title=Ang Mga Ruta ng Ingles|lang=en|url=https://www.bbc.co.uk/radio4/routesofenglish/storysofar/programme4_6.shtml |date=1 August 2015 |work=BBC |ref={{harvid|The Routes of English}} |archive-date=24 October 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151024081346/http://www.bbc.co.uk/radio4/routesofenglish/storysofar/programme4_6.shtml |url-status=live}} <!-- Rowicka2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/01848-4 |chapter=Canada: Language Situation |trans-chapter=Kanada: Sitwasyon sa Wika|lang=en|trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |date=2006 |last1=Rowicka |first1=G. J. |pages=194–195 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Rubino2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/01736-3 |chapter=Philippines: Language Situation |trans-chapter=Pilipinas: Sitwasyon sa Wika|trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |date=2006 |last1=Rubino |first1=C. |pages=323–326 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Ryan2013 an official report of the United States Census -->* {{cite web |last=Ryan |first=Camille |title=Language Use in the United States: 2011|trans-title=Paggamit ng Wika sa Estados Unidos: 2011|lang=en|periodical=American Community Survey Reports |date=August 2013 |page=1 |url=https://www.census.gov/prod/2013pubs/acs-22.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20160205101044/http://www.census.gov/prod/2013pubs/acs-22.pdf |archive-date=5 February 2016 |url-status=dead}} <!-- Sailaja 2009 -->* {{cite book |last=Sailaja |first=Pingali |title=Indian English|trans-title=Ingles ng India|lang=en |publisher=Edinburgh University Press |date=2009 |isbn=978-0-7486-2595-6 |series=Dialects of English |url=https://books.google.com/books?id=ntxWxuoRBiwC}} <!-- Schiffrin 1988 -->* {{cite book |last=Schiffrin |first=Deborah |date=1988 |title=Discourse Markers|trans-title=Mga Pananda sa Diskurso|lang=en |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-35718-0 |series=Studies in Interactional Sociolinguistics |url=https://books.google.com/books?id=hs7J-WqPtPAC}} <!-- Schneider2007 -->* {{cite book |last=Schneider |first=Edgar |title=Postcolonial English: Varieties Around the World|trans-title=Poskolonyal na Ingles: Mga Barayti sa Iba't-ibang Panig ng Mundo|lang=en|publisher=Cambridge University Press |date=2007 |isbn=978-0-521-53901-2 |url=https://books.google.com/books?id=QIE6zGSd8okC}} <!-- Schonweitz2001 -->* {{cite journal |last=Schönweitz |first=Thomas |title=Gender and Postvocalic /r/ in the American South: A Detailed Socioregional Analysis |url=https://archive.org/details/sim_american-speech_fall-2001_76_3/page/258 |trans-title=Kasarian at ang Posbokalikong /r/ sa Katimugang Amerika: Detalyadong Sosyorehiyonal na Pagsusuri|lang=en|journal=American Speech |volume=76 |issue=3 |date=2001 |pages=259–285 |doi=10.1215/00031283-76-3-259 |s2cid=144403823}} <!-- Shaywitz2003 -->* {{cite book |last=Shaywitz |first=Sally E. |title=Overcoming Dyslexia: A New and Complete Science-based Program for Reading Problems at Any Level |trans-title=Pagtagumpayan ang Dyslexia: Isang Bago at Kumpletong Programang Nakaayon sa Agham para sa mga Problema sa Pagbabasa|lang=en|date=2003 |publisher=A. A. Knopf |isbn=978-0-375-40012-4 |url=https://books.google.com/books?id=hXbZ1QInSF0C}} <!-- Smith2009 -->* {{cite book |last=Smith |first=Jeremy J. |title=Old English: A Linguistic Introduction|trans-title=Lumang Ingles: Panimula sa Lingguwistika |lang=en|publisher=Cambridge University Press |date=2009 |isbn=978-0-521-86677-4}} <!-- Statistics Canada2014 -->* {{cite web |publisher=Statistics Canada |title=Population by mother tongue and age groups (total), 2011 counts, for Canada, provinces and territories |trans-title=Populasyon batay sa inang wika at grupo ng edad (kabuuan), bilang noong 2011, para sa Kanada, mga lalawigan, at teritoryo|lang=en|date=22 August 2014 |url=http://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2011/dp-pd/hlt-fst/lang/Pages/highlight.cfm?TabID=1&Lang=E&Asc=0&PRCode=01&OrderBy=2&View=1&tableID=401&queryID=1&Age=1#TableSummary |archive-date=26 July 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180726032921/http://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2011/dp-pd/hlt-fst/lang/Pages/highlight.cfm?TabID=1&Lang=E&Asc=0&PRCode=01&OrderBy=2&View=1&tableID=401&queryID=1&Age=1#TableSummary |url-status=live |ref={{sfnref|Statistics Canada|2014}}}} <!-- Statistics New Zealand2014 -->* {{cite web |publisher=Statistics New Zealand |title=2013 QuickStats About Culture and Identity|trans-title=2013 QuickStats ukol sa Kultura at Pagkakakilanlan|lang=en|date=April 2014 |url=http://www.stats.govt.nz/~/media/Statistics/Census/2013%20Census/profile-and-summary-reports/quickstats-culture-identity/quickstats-culture-identity.pdf |page=23 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150115195639/http://www.stats.govt.nz/~/media/Statistics/Census/2013%20Census/profile-and-summary-reports/quickstats-culture-identity/quickstats-culture-identity.pdf |archive-date=15 January 2015 |ref={{sfnref|Statistics New Zealand|2014}}}} <!-- Statistics South Africa2012 official census of South Africa -->* {{cite book |publisher=Statistics South Africa |title=Census 2011: Census in Brief|lang=en |id=Report No. 03‑01‑41 |date=2012 |isbn=978-0-621-41388-5 |url=http://www.statssa.gov.za/census/census_2011/census_products/Census_2011_Census_in_brief.pdf |chapter=Population by first language spoken and province |ref={{sfnref|Statistics South Africa|2012}} |page=23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151113164744/http://www.statssa.gov.za/census/census_2011/census_products/Census_2011_Census_in_brief.pdf |archive-date=13 November 2015 |url-status=live |chapter-url=http://www.statssa.gov.za/census/census_2011/census_products/Census_2011_Census_in_brief.pdf#page=28 |editor-first=Pali |editor-last=Lehohla |location=Pretoria}} <!-- Stiles2018 -->* {{Cite book |last=Stiles |first=Patrick |date=2018 |title=Friesische Studien II: Beiträge des Föhrer Symposiums zur Friesischen Philologie vom 7.–8. April 1994 |trans-title=Araling Prisyano II: Mga Artikulo mula sa Föhr Symposium ukol sa Pilolohiyang Prisyano na ginanap noong ika-7 at ika-8 ng Abril 1994F0|url=https://www.academia.edu/37163852 |series=NOWELE Supplement Series |volume=12 |doi=10.1075/nss.12 |isbn=9789027272843 |language=de}} <!-- SvartikLeech2006 -->* {{cite book |last1=Svartvik |first1=Jan |last2=Leech |first2=Geoffrey |title=English: One Tongue, Many Voices |trans-title=Ingles: Isang Dila, Maraming Boses|lang=en|date=2006 |publisher=Palgrave Macmillan |isbn=978-1-4039-1830-7 |url=https://archive.org/details/englishonetongue0000svar_y3z3 |url-access=registration}} <!-- Swan2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/05058-6 |chapter=English in the Present Day (Since ca. 1900)|trans-chapter=Ingles sa Kasalukuyang Panahon (simula c. 1900)|title=Encyclopedia of Language & Linguistics|trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|date=2006 |last1=Swan |first1=M. |pages=149–156 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Sweet1892 -->* {{cite book |last=Sweet |first=Henry |title=A new English grammar |trans-title=Isang bagong balarilang Ingles|lang=en|url=https://archive.org/details/anewenglishgram01sweegoog |publisher=Cambridge University Press |date=2014 |orig-date=1892}} <!-- Thomas 2008 -->* {{cite book |last=Thomas |first=Erik R. |date=2008 |chapter=Rural Southern white accents|trans-chapter=Mga asento ng mga puti sa rural na Katimugan|trans-title=Mga Barayti ng Ingles |title=Varieties of English |volume=2|lang=en |pages=87–114 |editor=Edgar W. Schneider |publisher=de Gruyter |doi=10.1515/9783110208405.1.87 |isbn=978-3-11-020840-5}} <!-- ThomasonKaufman1988 -->* {{cite book |last1=Thomason |first1=Sarah G. |author-link=Sarah Thomason |last2=Kaufman |first2=Terrence |author-link2=Terrence Kaufman |title=Language Contact, Creolization and Genetic Linguistics |trans-title=Kontak sa Wika, Pagsasa-creole, at Lingguwistikang Henetiko|lang=en|url=https://archive.org/details/rosettaproject_afr_detail-2 |publisher=University of California Press |date=1988 |isbn=978-0-520-91279-3}} <!-- Toon1982 -->* {{cite book |last=Toon |first=Thomas E. |chapter=Variation in Contemporary American English|trans-chapter=Baryasyon sa Kontemporaryong Amerikanong Ingles|lang=en|editor1-last=Bailey |editor1-first=Richard W. |editor2-last=Görlach |editor2-first=Manfred |title=English as a World Language|trans-title=Ingles bilang Pandaigdigang Wika|pages=210–250 |date=1982 |publisher=University of Michigan Press |isbn=978-3-12-533872-2}} <!-- TraskTrask2010 -->* {{cite book |last=Trask |first=Robert Lawrence |author-link=Larry Trask |title=Why Do Languages Change?|trans-title=Bakit Nagbabago ang mfa Wika?|lang=en |date=2010 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-83802-3 |url=https://books.google.com/books?id=9qoZzBgCmFMC}} <!-- Trudgill 1999 -->* {{cite book |last=Trudgill |first=Peter |date=1999 |title=The Dialects of England|url=https://archive.org/details/dialectsofenglan0000trud_f6f5 |trans-title=Mga Dayalekto ng Inglatera|lang=en |edition=2 |publisher=Blackwell |location=Oxford |isbn=978-0-631-21815-9}} <!-- Trudgill2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/01506-6 |chapter=Accent |trans-chapter=Asento|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|date=2006 |last1=Trudgill |first1=P. |page=14 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Trudgill & Hannah 2002 replace with 2008 5th edition -->* {{cite book |last1=Trudgill |first1=Peter |first2=Jean |last2=Hannah |date=2002 |title=International English: A Guide to the Varieties of Standard English|trans-title=Pandaigdigang Ingles: Gabay sa mga Barayti ng Pamantayang Ingles|lang=en|edition=4 |location=London |publisher=Hodder |isbn=978-0-340-80834-4}} <!-- Trudgill & Hannah 2008 -->* {{cite book |last1=Trudgill |first1=Peter |first2=Jean |last2=Hannah |date=2008 |title=International English: A Guide to the Varieties of Standard English|trans-title=Pandaigdigang Ingles: Gabay sa mga Barayti ng Pamantayang Ingles|lang=en |edition=5 |location=London |publisher=Arnold |isbn=978-0-340-97161-1 |url=https://books.google.com/books?id=e8u8MR8MNaEC}} <!-- United Nations2008 -->* {{cite web |publisher=United Nations |title=Everything You Always Wanted to Know About the United Nations|trans-title=Lahat ng mga Gusto Mong Malaman Tungkol sa Mga Nagkakaisang Bansa|lang=en|date=2010 |url=https://digitallibrary.un.org/record/705254/files/everything_un.pdf?ln=en |quote=The working languages at the UN Secretariat are English and French. |ref={{sfnref|United Nations|2010}}}} <!-- Versloot2017 -->* {{Cite book |last=Versloot |first=Arjen P. |author-link=:fy:Arjen Versloot |chapter=Traces of a North Sea Germanic Idiom in the Fifth–Seventh Centuries AD|trans-chapter=Mga Bakas ng isang Dagat Hilagang Hermanikong Idiyoma noong Ikalima hanggang Ikapitong Siglo KP |pages=339–373 |url=https://www.cambridge.org/core/books/frisians-and-their-north-sea-neighbours/3E63327F4D3842542B0E1DD40129BE3B |title=Frisians and their North Sea Neighbours: From the Fifth Century to the Viking Age|trans-title=Mga Prisyano at ang Kanilang mga Kapitbahay sa Dagat Hilaga: Mula Ikalimang Siglo hanggang sa Panahon ng mga Viking|lang=en|date=2017 |publisher=Boydell & Brewer |isbn=978-1-78744-063-0 |doi=10.1017/9781787440630 |url-access=subscription |editor-last1=Hines |editor-first1=John |editor-last2=IJssennagger |editor-first2=Nelleke |location=Woodbridge, Inglatera}} <!-- Wardhaugh2010 -->* {{cite book |last=Wardhaugh |first=Ronald |title=An Introduction to Sociolinguistics|trans-title=Panimula sa Sosyolingguwistika |lang=en|edition=6 |publisher=Wiley-Blackwell |date=2010 |isbn=978-1-4051-8668-1 |series=Blackwell textbooks in Linguistics |volume=4}} <!-- Watts2011 -->* {{cite book |last=Watts |first=Richard J. |title=Language Myths and the History of English|url=https://archive.org/details/languagemythshis0000watt_r7c2 |trans-title=Mga Mito sa Wika at ang Kasaysayan ng Ingles|lang=en|date=2011 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-532760-1 |doi=10.1093/acprof:oso/9780195327601.001.0001}} <!--Wells 1982 -->* {{Accents of English}} <!-- Wojcik2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/05081-1 |chapter=Controlled Languages|trans-chapter=Mga Kontroladong Wika|lang=en |title=Encyclopedia of Language & Linguistics|trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|date=2006 |last1=Wojcik |first1=R. H. |pages=139–142 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Wolfram2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/04256-5 |chapter=Variation and Language: Overview|trans-chapter=Baryasyon at Wika: Buod|trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |date=2006 |last1=Wolfram |first1=W. |pages=333–341 |isbn=978-0-08-044854-1|lang=en}} {{refend}} == Link sa labas == {{Library resources box |about=yes |by=no }} * [http://www.lel.ed.ac.uk/research/gsound/Eng/Database/Phonetics/Englishes/Home/HomeMainFrameHolder.htm Mga asento ng wikang Ingles mula sa ibat-ibang panig ng mundo] (Pamantasan ng Edinburgh) – mga maiikling rekord ng pagbigkas sa 110 piling salitang Ingles sa 50 asento ng wika. * [http://www.dialectsarchive.com/ International Dialects of English Archive] – mga rekord ng mga asento ng katutubo at pandaigdigang pananalitang L2 ng wikang Ingles. *[http://www.britishcouncil.ph British Council Philippines] *[http://www.tesol.ph TESOL Philippines] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150402170304/http://www.tesol.ph/ |date=2015-04-02 }} {{Mga wika ng Pilipinas}} {{authority control}} {{DEFAULTSORT:Ingles, Wikang}} [[Kategorya:Mga wika ng Pilipinas]] [[Kategorya:Wikang Ingles|*]] 3aiyracyz6gtvfviylrvq8a12xg4l39 0 1141 2213468 2212188 2026-06-26T10:35:34Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2213468 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder | honorific_prefix = His Excellency | name = Ferdinand Marcos | image = Ferdinand E Marcos (cropped).jpg | caption = | order = Ika-10 [[Pangulo ng Pilipinas]]<br/>''Ika-anim na Pangulo ng Ikatlong Republika''<br/>''Unang Pangulo ng Ika-apat na Republika'' | term_start = 30 Disyembre 1965 | term_end = 25 Pebrero 1986 | vicepresident = [[Fernando Lopez]] (1965–1973)<br/>[[Arturo Tolentino]] (1986) | primeminister = [[Cesar Virata]] (1981–1986) | predecessor = [[Diosdado Macapagal]] | successor = [[Corazon Aquino|Corazon C. Aquino]] | birth_date = {{birth date|1917|9|11|mf=y}} | birth_place = [[Sarrat, Ilocos Norte|Sarrat]], [[Ilocos Norte]], [[Pilipinas]] | death_date = {{Death date and age|1989|09|28|1917|09|11}} | death_place = [[Honolulu, Hawaii|Honolulu]], [[Hawaii]],<br/>[[Estados Unidos]] | party = [[Liberal Party (Philippines)|Partido Liberal]] (1946–1965)<br/>[[Partido Nacionalista]] (1965–1978)<br/>[[Kilusang Bagong Lipunan]] (1978–1986) | occupation = [[Tagapagtanggol]] | spouse = [[Imelda Marcos|Imelda Romualdez]] | children = [[Maria Imelda Josefa Romualdez Marcos|Imee Marcos]] <br> [[Bongbong Marcos|Ferdinand Marcos, Jr.]] <br> [[Irene Marcos-Araneta|Irene Marcos]] | order2 = [[Punong Ministro ng Pilipinas]] | term_start2 = 12 Hunyo 1978 | term_end2 = 30 Hunyo 1981 | successor2 = [[Cesar Virata]] | order3 = Assemblyman | term_start3 = 12 Hunyo 1978 | term_end3 = 30 Hunyo 1981 | module= {{Listen|pos=center|embed=yes|filename=Audio clip of Press Conference of President Ferdinand Marcos on February 24, 1986.ogg|title=Boses ni Ferdinand Marcos|type=speech|description=Nagsasalita sa isang Press Conference<br /> (Narekord noong Pebrero 24, 1986)}} }} Si '''Ferdinand Emmanuel Edralin Marcos Sr.''' (11 Setyembre 1917&nbsp;– 28 Setyembre 1989) ay isang pulitiko, abugado, [[diktador]],<ref name="BBCPeoplePower">{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/av/magazine-35526200|title=How Filipino People Power toppled dictator Marcos|publisher=[[BBC News]]|date=February 17, 2016}}</ref><ref name="marcosKleptocracy">{{Citation|last1=Chaikin|first1=David |last2=Sharman|first2=J.C. |title=The Marcos Kleptocracy |date=2009|work=Corruption and Money Laundering: A Symbiotic Relationship |pages=153–186|series=Palgrave Series on Asian Governance|place=New York|publisher=Palgrave Macmillan US|language=en|doi=10.1057/9780230622456_7|isbn=978-0-230-62245-6}}</ref><ref name="economistHailToTheThief">{{cite news|title=Hail to the thief |url=https://www.economist.com/news/asia/21710015-philippine-government-offers-heros-burial-murderous-kleptocrat-hail-thief |work=The Economist |date=November 12, 2016}}</ref><ref name="RegimeOfMarcoses">{{cite news|url=http://newsinfo.inquirer.net/641277/regime-of-marcoses-cronies-kleptocracy|title=Regime of Marcoses, cronies, kleptocracy|last=Roa|first=Ana|date=September 29, 2014|work=Philippine Daily Inquirer}}</ref> na naging ika-10 [[Pangulo ng Pilipinas|Pangulo]] ng [[Pilipinas|Republika ng Pilipinas]] mula 30 Disyembre 1965&nbsp;– 25 Pebrero 1986. Nagsilbi siyang kasapi ng [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas]] mula 1949 hanggang 1959 at kasapi ng [[Senado ng Pilipinas]] mula 1959 hanggang 1965 bago naging Pangulo ng Pilipinas noong 1965 para sa apat na taong termino. Sa kaniyang unang termino, sinimulan ni Marcos ang paggugol sa mga gawaing pangmadla kabilang ang pagpayari ng mga lansangan, tulay, mga gusaling pangkalusugan, at mga paaralan. Kaniyang napanatili ang kaniyang kasikatan sa kaniyang unang termino at noong 1969 ay muling nahalal bilang pangulo para sa ikalawang 4 na taong termino. Gayunpaman, ang kasikatan ni Marcos bilang pangulo ay bumagsak sa kaniyang ikalawang termino. Nagmula ang pagbatikos kay Marcos sa kaniyang ikalawang termino sa panlilinlang sa kaniyang 1969 kampanya at talamak na [[korupsiyon sa Pilipinas|korupsiyon sa pamahalaan]].<ref>{{Cite web |url=http://www.ualberta.ca/~vmitchel/fw8.html |title=Archive copy |access-date=2013-04-08 |archive-date=2013-06-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130615043255/http://www.ualberta.ca/~vmitchel/fw8.html |url-status=dead }}</ref> Nagkaroon din ng isang pangkalahatang kawalang kasiyahan ng mga mamamayan dahil ang tipon ay patuloy na mabilis na lumalago kaysa sa ekonomiya na nagsanhi ng mas mataas na kahirapan at karahasan. Ang [[NPA]] ay nabuo noong 1969 at ang [[MNLF]] ay nakipaglaban para sa pakikipaghiwalay sa Pilipinas ng Muslim Mindanao. Sinamantala ni Marcos ang mga ito at ang ibang mga insidente gaya ng mga pagpoprotesta ng mga manggagawa at mga estudyante at pambobomba sa mga iba't ibang lugar sa bansa upang lumikha ng isang kapaligiran ng krisis at takot na kaniyang kalaunang ginamit upang mapangatwiran ang kaniyang pagpapataw ng Batas Militar o [[Martial Law]]. Sa panahong ito, ang katanyagan ni Senador [[Benigno Aquino Jr.]] at ng oposisyong [[Partido Liberal (Pilipinas)|Partido Liberal]] ay mabilis na lumago. Sinisi ni Marcos ang mga komunista para sa nakakahinalang pambobomba ng rally ng partido Liberal sa [[Plaza Miranda]] noong 21 Agosto 1971. Ang isang isinagawang pagtatangkang pagpaslang sa kalihim ng pagtatanggol ni Marcos na si Juan Ponce Enrile ang isang dahilang ibinigay ni Marcos upang ipataw ang Martial Law ngunit ito ay kalaunang inamin ni Enrile na peke. Noong 23 Setyembre 1972 ay ipinasya ni Ferdinand Marcos ang Batas Militar o Martial Law at binuwag ang [[Kongreso ng Pilipinas]] na nag-aalis ng tungkulin sa mga mambabatas at kinatawan. Sa ilalim ng Batas Militar, nagkaroon ng kapangyarihang [[lehislatibo]] o paggawa ng batas si Marcos. Noong 1973, pinalitan ang [[Saligang Batas ng Pilipinas ng 1935]] ng isang bagong Saligang Batas at si Marcos ay nagmungkahi ng mga amiyenda sa bagong Saligang Batas na pinagtibay noong 1976 na nagbibigay sa kaniya ng kapangyarihan na magpapatuloy na magsanay ng mga kapangyarihan sa ilalim ng 1935 Saligang Batas at ng lahat ng mga kapangyarihang ipinagkaloob sa Pangulo at Punong Ministro ng [[Saligang Batas ng Pilipinas ng 1973|1973 Saligang Batas]] gayundin ng mga kapangyarihang paggawa ng batas hanggang sa iangat ang Batas Militar. Sa ilalim ng Batas Militar, ipinabilanggo ni Marcos ang mga 30,000 pulitikong laban, mga bumabatikos na mamamahayag, at mga aktibista kabilang si Senador [[Benigno Aquino, Jr.|Benigno "Ninoy" Aquino]]. Mula 1973, [[nasyonalisasyon|ginawang pag-aari ng pamahalaan]] ni Marcos ang mga pribadong negosyo at naging pag-aari ni Marcos o ibinigay sa kaniyang mga [[crony]] o kamag-anak.<ref name="marcos8">{{Cite web |url=http://www.assetrecovery.org/kc/resources/org.apache.wicket.Application/repo?nid=62506d95-a33e-11dc-bf1b-335d0754ba85 |title=Archive copy |access-date=2013-11-03 |archive-date=2010-12-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101216185921/http://www.assetrecovery.org/kc/resources/org.apache.wicket.Application/repo?nid=62506d95-a33e-11dc-bf1b-335d0754ba85 |url-status=dead }}</ref> Itinatag ni Marcos ang [[kapitalismong crony]] at mga [[monopolyo]] sa mga mahahalagang industriya gaya ng buko, tabako, saging, pagyayari, asukal, at iba pa na nagbigay ng malaking pakinabang sa kaniyang mga [[crony]]. Si Marcos ay mabigat na [[panlabas na utang|umutang sa dayuhan]] na umabot ng 28 bilyong dolyar noong mapatalsik si Marcos noong Pebrero 1986 mula kaunti sa 2 bilyong dolyar noong maluklok si Marcos bilang pangulo noong 1965.<ref name="indymedia.org.uk">http://www.indymedia.org.uk/en/2012/09/500590.html</ref><ref name="marcos2" /> Kaniyang hinirang ang mga kinatawan ng militar upang mangasiwa sa ilang mga korporasyon at inutos niyang pamahalaan ng militar ang lahat ng mga pangmadlang yutilidad at midya.<ref name="marcos8" /> Inalisan ni Marcos ng kapangyarihan at kasarinlan ang mga hukumang pantao.<ref name="marcos8" /> Ang mga sahod ng mamamayan ay nangalahati at ang pambansang sahod ng Pilipinas na hinahawakan lamang ng pinakamayamang 10 bahagdan ng tipon ng Pilipinas ay tumaas mula 27 % to 37%.<ref name="marcos8" /> Ang mambabatikos ni Marcos na si [[Benigno Aquino, Jr.]] ay natagpuang nagkasala ng hukumang militar ng pagpapabagsak ng pamahalaan ni Marcos noong 1977 at hinatulan ng parusang kamatayan. Nagkaroon ng sakit sa puso si Aquino habang nakabilanggo at pinili ni Aquino na tumungo sa Estados Unidos sa halip na gamutin ng mga doktor na nag-atubiling masangkot sa alitan. Upang makamit ni Marcos ang pag-endorso ng [[Papa]] na dumalaw noong Pebrero 1981 at [[Simbahang Katoliko]] sa kaniyang rehime, inangat ni Marcos ang Martial law noong 17 Enero 1981 bagaman ang lahat ng mga kautusan at atas na inilabas noong Martial Law ay nanatiling may bisa. Idinaos ang isang bagong halalan noong 1981 kung saan nanalo si Marcos ng isa pang anim na taong termino bilang pangulo. Pagkatapos ng tatlong taon, bumalik si Ninoy Aquino sa Pilipinas noong 21 Agosto 1983 kung saan siya pinaslang sa paliparan na kalaunang tinawag na [[Paliparang Pandaigdig ng Ninoy Aquino|Ninoy Aquino International Airport]]. Natagpuan ng komisyong hinirang ni Marcos na ang sabwatang militar ang nasa likod ng pagpaslang kay Ninoy ngunit mga nasangkot na kasapi ng militar kasama si [[Fabian Ver]] ay pinawalang sala sa isang paglilitis ng pamahalaan ni Marcos. Ang kamatayan ni Aquino ang nagtulak sa kaniyang balong si [[Corazon Aquino]] na tumakbo sa [[1986 snap election]] laban kay Marcos. Ang mga iniulat na pandaraya ng pangkat ni Marcos sa 1986 halalan at mga karahasan ay humantong sa pagbibitiw ng kalihim ng pagtatanggol na si Juan Ponce Enrile at military vice-chief of staff [[Fidel Ramos]]. Ito ay humantong sa ''[[Himagsikang People Power]]'' na nilahukan ng mula isang milyon hanggang 3 milyong katao noong 1986 dahil sa kawalan ng pagtitiwala ng mga mamamayan sa pamumuno ni Marcos. Ito ay nagtulak kay Ferdinand Marcos at kaniyang mag-anak na lumikas sa [[Hawaii]], [[Estados Unidos]] kung saan siya namatay noong 1989. Sinasabing mula 5 bilyon hanggang 10 bilyong dolyar ang nakamkam ni Marcos mula sa kabang-yaman ng Pilipinas sa 20 taon niyang panunungkulan.<ref>http://www.theguardian.com/world/2004/mar/26/indonesia.philippines</ref><ref name="bbc" /> Ang mga 4 bilyong dolyar lamang ang nagawang mabawi ng pamahalaan ng Pilipinas kabilang ang $684 milyon na itinago ni Marcos sa mga Swiss bank account.<ref name="marcos18" /> ==Talambuhay== Si Marcos ay isinilang noong 11 Setyembre 1917 sa [[Sarrat, Ilocos Norte]]. Sina Don Mariano R. Marcos at Donya Josefa Edralin ang kaniyang magulang. Mayroon siyang tatlong kapatid, si Dr. Pacifico, Elizabeth at Fortuna. Ang kaniyang ama ay naging kongresista ng Ilocos at gobernador ng Davao. Si Donya Josefa naman ay isang dating guro sa kanilang bayan. Limang taong gulang lamang siya nang pumasok sa elementarya sa Sarrat Central School. Sa pamantasan ng Pilipinas siya kumuha ng Abugasya at nagtapos bilang Cum Laude noong Marso 1939. Siya ay iskolar sa buong panahon ng kaniyang pag-aaral sa Pamantasan ng Pilipinas at naging kilala siya sa campus dahil sa sinasabing kahusayan sa balagtasan{{efn|debate}} at pagtatalumpati at maging sa larangan ng palakasan tulad ng paglangoy, suntukan, at gulpihan ay kinilala siya. Nagsulat din siya sa Philippines Collegian, ang kinatawan na pahayagan ng Pamantasan ng Pilipinas. Nagsusuri noon si Ferdinand para sa bar exams nang matalo ang kaniyang ama sa muli nitong pagtakbo bilang kongresista. Ang tumalo ditong si [[Julio Nalundasan]] ay nabaril at namatay pagkatapos ng halalan. Si Ferdinand ang napagbintangan, at kahit pa nga isang mahusay na abogado ang nagtanggol sa kaniya, nahatulan pa rin siya ng labimpitong taong pagkabilanggo. Nasa loob siya ng kulungan ng maging topnotcher sa bar exams at nang maging ganap na abugado ay hiniling niya sa Kataas-taasang Hukuman na payagan siyang ipagtanggol ang sarili sa kasong ibinintang sa kaniya at pinayagan siya ng Korte Suprema at napawalang sala. ===Bilang isang sundalo=== Nang sumiklab ang [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], Marcos na sumapi siya sa [[United States Army Forces in the Far East]] bilang Intelligence Adviser Officer o Meydor ng Ika-21 Dibisyon ng Hukbong Lakad. ni Marcos na siya ay lumaban sa pagtatanggol ng [[Bataan]] laban sa biktima ng[[Hapones]] at naging isa sa mga biktima ng [[Martsa ng Kamatayan sa Bataan]]. niyang siya ay kinulong at pinalaya ng mga Hapones sa [[Capas, Tarlac|Capas]] ngunit siya ay muling dinakip, kinulong, at pinahirapan sa [[Kuta Santiago]] sa [[Intramuros, Maynila]]. Siya ay nakatakas at nagtatag ng kilusang [[gerilya]] sa Hilagang Luzon na tinatawag na "Maharlika." Siya ay isa sa mga magagaling na pinuno ng mga gerilya sa [[Luzon]] at ang kaniyang diumano’y pinakahanga-hangang katapangawang-gawa ay sa Labanan ng Pasong Bessang at tumulong sa pagitan ng mga sundalong Pilipino at Amerikanong lumaban sa [[Hapon]]. Gayunpaman, sa paulit-ulit na imbestigasyon ng [[United States Army]], walang natagpuang basehan ang mga imbestigador sa pag-aangkin ni Marcos ng kanyang inaangking kabayanihan sa mga operasyong militar laban sa mga pwersang Hapones mula 1942 hanggang 1944.<ref name=marcos3>http://articles.latimes.com/1986-01-23/news/mn-28079_1_war-record</ref> Dalawang beses na humiling si Marcos sa U.S. Army ng opisyal na pagkilala ng pag-iral ng kanyang kilusang gerilyang "Maharlika" upang makatanggap ng mga benepisyo at nakaraang sahod ngunit sa pagitan ng 1945 at 1948, ang iba't ibang opiser ng U.S. Army ay tumakwil sa mga paghiling na ito na tumatawag sa mga pag-aangkin ni Marcos na "pandaraya" at "hangal". Ang mga maniniyasat ng U.S. Army ay nagbigay ng hinuha na ang inaangkin ni Marcos na kilusang "Maharlika" ay isang huwad na kathang isip at "walang gayong yunit ang kailanman umiral" bilang isang katipunang gerilya noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig.<ref name=marcos3/> Ang mahusay na natalang paglalantad ni Col. [[Bonifacio Gillego]] ng mga huwad na medalya ni Marcos ay naghinatnan sa pagpapasara ni Marcos ng pahayagang naglimbag nito at pagkakabilango ng tagapaglimbag nito.<ref>http://news.google.com/newspapers?id=AahjAAAAIBAJ&sjid=hiUMAAAAIBAJ&pg=1123,5588197</ref><ref>http://www.philstar.com/opinion/680306/marcos-medals-only-2-33-given-battle</ref> ===Karera sa kongreso=== Nang pagkalooban ng Estados Unidos ang Pilipinas ng kalayaan noong 4 Hulyo 1946, ang [[Kongreso ng Pilipinas]] ay itinatag. Pagkaraan ng digmaan at pagtatag ng Republika ng Pilipinas noong 1948, hinirang ni Pangulong [[Manuel Roxas]] si Marcos bilang special technical assistant. Sa parehong taon ay tumakbo si Marcos sa kongreso at nahalal ng dalawang ulit. Sa gitna ng kaniyang ikatlong termino bilang kinatawan, siya ay tumakbo sa Senado. ====Kinatawan==== Si Marcos ay tumakbo at dalawang ulit na nahalal bilang kinatawan ng ikalawang distrito ng Ilocos Norte noong 1949 hanggang 1959 at nagsilbi bilang minority floor leader sa isang punto at umasal na temporaryong Pangulo ng Partido Liberal noong 1957. Siya ay pinangalanang chairman ng House Committee on Commerce and Industry and member of the Defense Committee na pinamunuan ni Ramon Magsaysay. Sa ikatlong pagkakataon ay nahalal siyang kinatawan noong 1957. ====Senado==== Noong 1959, si Marcos ay tumakbo sa Senado at nagkamit ng pinakamataas na bilang ng mga pagsang-ayon. Siya ay isang kasapi ng Senado mula 1959 hanggang 1965 na nagsilbing pangulo ng Senado mula 1959 hanggang 1965. Siya ang minority floor leader, 1960; ehekutibong bise-presidente, LP 1954–1961 at pangulo ng partidong Liberal 1961–1964. ===Panarili=== [[Talaksan:Marcos firstfamily.jpg|right|thumb|300px|'''Ang Unang Pamilya'''<br>Mula sa kaliwa:Imee, Irene, Pangulong Marcos,ang Unang Ginang, at si Bongbong.]] Bago nakilala ni Ferdinand si [[Imelda Marcos]], si Ferdinand ay may kasintahang si Carmen Ortega (na naging 1949 Miss Press Photography) at nagkaroon sila ng tatlong anak at magkasamang tumira sa 204 Ortega [[San Juan, Kalakhang Maynila]] nang dalawang taon. Sa pamamagitan ng kongresistang si Daniel Romualdez na pinsan ni [[Imelda Marcos|Imelda]] ay nakilala ni Ferdinand si Imelda na naging Miss Leyte. Si Imelda ay ginawaran ng pamagat na "Muse of Manila" ng alkalde ng Maynila na si Arsenio Lacson pagkatapos ng pagprotesta ni Imelda sa kanyang pagkatalo sa patimpalak na "Miss Manila". Ikinasal sina Ferdinand at Imelda sa Huwes noong 1 Mayo 1954. Nagkaroon sila ng tatlong anak: sina [[Imee Marcos|Imee]], [[Bongbong Marcos|Bongbong]] at [[Irena Araneta|Irene]]. Si Marcos ay may isa pang anak na babae na si [[Analisa Hegyesi]] sa huwarang si Evelin Hegyesi.<ref name=marcos4>http://www.smh.com.au/articles/2004/07/03/1088488200806.html</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.news.com.au/entertainment/celebrity/ferdinand-marcos-girl-is-shown-the-door/story-e6frfmqr-1226030520002 |title=Archive copy |access-date=2013-03-07 |archive-date=2012-09-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120922171119/http://www.news.com.au/entertainment/celebrity/ferdinand-marcos-girl-is-shown-the-door/story-e6frfmqr-1226030520002 |url-status=dead }}</ref> Iniulat na si Ferdinand Marcos ay nagkaroon ng lihim na ugnayan sa artistang Amerikana na si [[:en:Dovie Beams|Dovie Beams]] na dumating sa Pilipinas noong 1968 upang gumanap sa isang pelikulang tungkol kay Marcos. Ito ay iniulat na nagdulot ng isang eskandalo kay Marcos dahil sa tape na kinuha ni Beams ng kaniyang pakikipagsiping kay Marcos<ref>[http://www.smh.com.au/articles/2004/07/03/1088488200812.html The Sun-Herald - Philandering dictator added Hollywood star to conquests]</ref><ref>http://books.google.com/books?id=B8HLO4wwswwC&pg=PA246{{Dead link|date=Enero 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>http://books.google.com/books?id=Dfl53AtDM0oC&pg=PA135</ref><ref>http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1317785/Imelda-called-in-family-assassin-to-deal-with-love-rival.html</ref> na isinahimpapawid ng mga mag-aaral nagpoprotesta sa himpilan ng radyo ng Pamantasan ng Pilipinas ng higit sa isang linggo.<ref>Ayon kay [[:en:Sterling Seagrave|Sterling Seagrave]] sa pagsasahimpapawid ng mga tape. {{cquote|''Student protesters at the University of the Philippines commandeered the campus radio station and broadcast a looped tape; soon the entire nation was listening in astonishment to President Marcos begging Dovie Beams to perform oral sex. For over a week the President’s hoarse injunctions boomed out over university loudspeakers.''}} Seagrave, The Marcos Dynasty, 1988: 225</ref> <ref>http://www.thefreelibrary.com/Imelda's+'plot+to+kill+husband's+mistress'+IMELDA+MARCOS+-+Consumed...-a068590407</ref> ==Bilang Pangulo ng Pilipinas== Matagal na panahong naging kasapi si Marcos ng Partido Liberal . Hiningi niya ang pagpili ng partido bilang kandidato sa pagka-pangulo noong 1964, ngunit ang kasalukuyang pangulo na si [[Diosdado Macapagal]] ang pinili ng partido. Tumiwalag si Marcos sa Partido Liberal at lumipat siya sa [[Partido Nacionalista]], kung saan nakuha niya ang kanilang pagpili. Nanalo siya halalan noong 19 Nobyembre 1965 na may 3,861,324 pagsang-ayon laban sa 3,187,752 pagsang-ayon ni [[Diosdado Macapagal|Macapagal]]. ===Unang termino (1965–1969)=== [[Talaksan:FM takingoath.jpg|right|thumb|300px|'''30 Disyembre 1965'''- Panunumpa ni G. Ferdinand Edralin Marcos bilang ika-10 na Pangulo ng Republika ng Pilipinas.]] Noong 30 Disyembre 1965, nanumpa si Ferdinand Edralin Marcos bilang ika-10 na Pangulo ng Republika ng Pilipinas. [[Talaksan:North Luzon Expressway from Valenzuela Exit.jpg|thumb|[[North Luzon Expressway]], isa sa mga proyektong imprastraktura sa ilalim ng pamumuno ni Marcos.]] Ang kaniyang unang termino ay sumagisag ng papalaking [[industriyalisasyon]] at paglikha ng mga gusali sa buong bansa gaya ng [[North Luzon Expressway]] at [[Maharlika Highway]]. Ito ay ginawa ni Marcos sa pamamagitan ng paghirang ng isang gabinete na karamihang binubuo ng mga teknokrata at pagpapalaki ng pagpopondo sa [[Hukbong Sandatahan]] at pagpapakilos sa mga ito sa pagtulong sa pagyayari. Sinimulan ni Marcos ang pagpapatayo ng mga lansangan, tulay, paaralan, at mga gusaling pamgkalusugan na sinasabing nagbigay ng mga benepisyong [[pork barrel]] para sa kaniyang mga kaibigan.<ref name=marcos19>http://countrystudies.us/philippines/27.htm</ref> Ang produksiyon ng [[kanin]] ay nasa kasagsagan nito na humantong sa pagiging sapat ng kanin sa bansa at nagawang makapagluwas ng kanin na nagkakahalagang 7 milyong dolyar. Ito ay nangyari dahil sa tulong ng mga pundasyong [[Rockefeller Foundation|Rockefeller]] at [[Ford Foundation|Ford]] Foundations na dinala ni Marcos ang [[Rebolusyong Berde]] sa Pilipinas. Itinatag ng mga pundasyong Rockeller at Ford ang [[International Rice Research Institute]] sa [[Los Baños, Laguna]] kung saan direktor ang Amerikanong si Dr. Robert Chandler at pangunahing rice breeder ang Amerikanong si Dr. Henry Beachell. Ang isang nalikhang uri ng kanin o bigas ni Dr. Beachell ang IR8 na tinawag na ''miracle rice'' na gumawa sa Pilipinas at iba pang bansa na sapat sa kanin sa mga panahong ito.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://atimes.com/atimes/Southeast_Asia/HI27Ae01.html |access-date=2013-11-19 |archive-date=2012-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120924054109/http://www.atimes.com/atimes/Southeast_Asia/HI27Ae01.html |url-status=dead }}</ref> Sa kaniyang unang termino ay nakatanggap si Marcos ng malaking tulong pang-ekonomiya at pangsalapi mula sa [[Estados Unidos]].<ref name=marcos19/> Kaniyang pinaikli ang kasunduan ng mga pugad militar ng Estados Unidos sa Pilipinas mula 99 taon hanggang 25 taon. Noong Oktubre 1966, sa Pilipinas idinaos ang isang summit ng mga pitong bansa upang talakayin ang [[Digmaang Biyetnam|papalalang problema sa Vietnam]]. Hiniling ni Marcos sa Kongreso na magpadala ng mga sundalo sa Timog Vietnam. Nang imungkahi ng pangulong [[Diosdado Macapagal]] noong 1964–1965 na magpadala ng mga sundalo sa Vietnam, si Marcos ang nanguna sa pagsalungat sa balak na pagpapadala ng mga sundalo sa Vietnam sa parehong mga kadahilanang legal at moral. Sa kabila ng mga pagsalungat laban sa balak ni Marcos, nagawa niyang makamit ang pagpayag ng Kongreso at ang pamahalaan ay nagpadala ng higit sa 10,000 mga sundalong Pilipino sa [[Vietnam]] sa ilalim ng PHILCAG (Philippine Civic Action Group). Kaniyang nilagdaan ang Investment Incentives Act of 1967 at responsable sa pagsasabatas ng Decentralization Act na nagbibigay kapangyarihan sa mga pinuno ng mga lokal na pamahalaan na humirang ng mga pinuno ng opisyal na binayaran ng mga pondong lokal. Sa panahong ito na nabuo ang katipunang pangrehiyon na [[ASEAN]] na lalaban sa bantang komunista sa rehiyon. ===Ikalawang termino (1969–1981)=== [[Talaksan:1969 inauguration.jpg|left|thumb|300px|30 Disyembre 1969 - Pasinaya sa Pangalawang termino ni Pangulong Ferdinand E. Marcos.]] Noong 1969, si Marcos ay muling naihalal bilang Pangulo ng Pilipinas para sa isa pang apat na taong termino laban sa 11 mga kandidato. Ang halalang ito ay nabahiran ng malaking karahasan, pagbili ng boto at pandaraya sa panig ni Marcos<ref>{{cite book|author=Boudreau, Vincent|title=Resisting dictatorship: repression and protest in Southeast Asia|publisher=Cambridge University Press|year=2004|isbn=978-0-521-83989-1|page=7|url=http://books.google.com/books?id=ZpoCNHhUe7QC&pg=PA7}}{{Dead link|date=Enero 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite book|author=Hedman, Eva-Lotta E.|title=In the name of civil society: from free election movements to people power in the Philippines|publisher=University of Hawaii Press|year=2006|isbn=978-0-8248-2921-6|page=70|url=http://books.google.com/books?id=CIYn9_ZMMesC&pg=PA70}}</ref> at ginamit ni Marcos ang 50 milyong dolyar ng kabang yaman ng Pilipinas upang pondohan ang kanyang kampanya.<ref>{{cite book|author=McCoy, Alfred W.|title=Policing America's empire: the United States, the Philippines, and the rise of the surveillance state|publisher=University of Wisconsin Press|year=2009|isbn=978-0-299-23414-0|page=52|url=http://books.google.com/books?id=QYj6WUGsRuEC&pg=PA52}}</ref> Ang ikalawang termino ni Marcos ay minarkhan ng kaguluhan sa ekonomiya na dulot ng mga parehong panloob at panlabas na mga paktor. Noong 1969, ang Pilipinas ay nakaranas ng isang mas mataas na rate ng [[implasyon]] at [[debaluwasyon]] ng piso. Bilang karagdagan, ang pagbabawas ng mga bansang Arabo ng produksiyon ng langis bilang tugon sa tulong sa Israel ng mga hukbong Kanluranin sa alitang Arabo-Israel ay humantong sa mataas na mga presyo ng langis sa buong mundo. Sa panahong ito nang ang mga imprastruktura ng Pilipinas gayundin ang mga pananim at mga sakahang hayop ay nasalanta ng mga kadalasang natural na kalamidad at sinamahan ng mga panloob at panlabas na lakas ekonomiko na humantong sa walang pagpangasiwa na pagtaas ng mga presyo sa mga pangunahing pangangailangan. Noong 1969, ang [[New People's Army]] ay nagsagawa ng mga pananalakay, bumaling sa mga pagdukot at lumahok sa iba't ibang mga karahasan na pumaslang sa 404 katao. Ang karahasan sa pamayanan sa Mindanao ay humantong sa 100,000 bakwit, pagsunog ng mga bahay, at pagpanaw ng mga daan-daang Kristiyano at Muslim sa [[Cotabato]] at [[Lanao]]. Ang karahasan ay nakapagbigay-pansin sa baling ng internasyonal at malasakit galing sa Organization of Islamic Conference (OIC) gayundin ang ibang mga bansang Mulsim tulad ng [[Libya]] na nagbigay ng pagsasanay-militar at lohistika sa mga rebeldeng [[Mga Moro|Moro]]. Ang [[sesesyonismo]]ng Muslim ang isa sa mga dahilan sa pagtatalumpati ni Marcos ng batas-militar. Noong 3 Marso 1970 nag-aklas ang mga tsuper ng pangmadlang dyip ng Maynila at mga karatig-pook. Ito ay sumapit upang tuligsain ang pangingikil ng mga pulis at upang hilinging pagtibayin ng lupon ng Palingkurang-Bayan ang pagtataas ng 5 sentimo sa pamasahe ng jeep. Noong Marso 23–24, 1970, ang mga mag-aaral at mga pasahero ay nagdaos ng isang demonstrasyon na tumututol sa pagrurok ng bayad sa dyip at bus. Ang mga mag-aaral ay nagkaroon ng sunod-sunod na demonstrasyon na sa simula ay bilang aklas laban sa pagtaas ng matrikula at ibang bayarin sa paaralan ngunit hindi naglaon ay humihiling ng mga pagbabago sa pamahalaan. Noong 26 Enero 1970, sa araw ng pagbubukas ng regular na sesyon sa [[Kongreso ng Pilipinas|Kongreso]], ang Pambansang Pagkakaisa ng mga Mag-aaral na pinamumunuan ni [[Edgar Jopson]] ay nagdaos ng malaking pagpapamalas sa labas ng Kongreso upang ihayag ang kanilang petisyon para sa pagdaraos ng isang [[Constitutional Convention|Kumbensiyong Konstitusyonal]] ng taong 1971 na humantong sa mga kaguluhan sa pagitan ng kapulisan at mga mag-aaral. Noong 30 Enero 1971 sa tinaguriang "Labanan sa Mendiola" o "First Quarter Storm" o Sigaw ng Unang Sikapat ay nagdaos ng panibagong demonstrasyon ang mga aktibistang mag-aaral kung saan nasawi ang apat na tagapamalas at marami ang nasugatan. Ang mga mag-aaral ay nagtungo sa Malacanang pagkatapos magtungo sa Kongreso at nagsipilitang makapasok sa loob ng Malacanang. Naghagis sila ng mga pillbox at mga sariling-gawang bomba{{efn|molotov}} sa bakuran ng Palasyo. Ito ay humantong sa isang labanan sa pagitan ng mga aktibistang estudyante at bantay ng seguridad ng Malacanag na tumagal hanggang makalipas ang hatinggabi. Nang sumunod na araw, ipinahayag ni Marcos sa radyo at telebisyon na ang mga pangayayari sa Mendiola ay isang paghihimagsik na may layuning pabagsakin ang kaniyang pamahalaan. ====Ang pagbomba sa Liwasang Miranda==== Nagdaos ang oposisyong [[Partido Liberal]] ng rally ng pangangampanya sa Plaza Miranda sa [[Quiapo]], Maynila noong 21 Agosto 1971 na dinaluhan ng 4,000 katao upang ipakilala ang mga kandidato ng Partido Liberal para sa [[Senado]] at mga kandidato para sa Maynila mula Punong-Lungsod hanggang sa mga konsehal. Nang mag-iika-9:00&nbsp;ng gabi, ang dalawang granada ay inihagis sa entablado at magkasunod na sumabog. Malubhang nasugatan sina [[Jovito Salonga]], [[Sergio Osmeña, Jr.]], [[John Henry Osmeña]], Senador [[Gerardo Roxas]], Kinatawan [[Ramon Mitra]], [[Ramon Bagatsing]], Senador [[Eva Estrada Kalaw]], Kinatawan [[Eddie Ilarde]], Martin Isidro at iba pa. Siyam na katao ang nasawi kabilang ang potograpo ng pahayagang Manila Times na si Ben Roxas at 95 na katao ang nasugatan. Sa simula, ang Pangulong Marcos ang itinuturong siyang may pakana nito ngunit makalipas ang ilang taon ay idiniin ni Major General Victor Corpus si [[Jose Maria Sison]] at sa pinamumunuan niyang kilusan na [[Partido Komunista ng Pilipinas]] bilang may utak nito ngunit ito ay itinatanggi ni Sison. Sinisi rin ni Marcos ang mga komunista sa balak na pagpapahina ng kanyang pamahalaan at ilang oras pagkaraan ng pagpapasabog ay ipinalabas ng Pangulong Marcos ang Proklamasyon Bilang 889 na sumususpindi sa pribelihiyo ng writ of [[habeas corpus]]. Noong 7 Enero 1972 ganap na binawi ni Pangulong Marcos ang kautusang nagsususpindi sa pribelehiyo ng writ of habeas corpus.{{efn|Nauna ng binawi ng Pangulo ang kautusan noong 18 Setyembre 1971 (sa bisa ng Proklamasyon Blg. 889-B)sa mga sumusunod na lalawigan at lungsod: '''Mga lalawigan:''' Batanes, Ilocos Norte, Ilocos Sur, Abra, La Union, Pangasinan, Batangas, Catanduanes, Masbate, Romblon, Marinduque, Oriental Mindoro, Occidental Mindoro, Palawan, Negros Occidental, Negros Oriental, Cebu, Bohol, Capiz, Aklan, Antique, Iloilo, Leyte, Leyte del Sur (Southern Leyte), Northern Samar, Eastern Samar at Western Samar; '''Mga "sub-provinces":''' Guimaras at Biliran; '''Mga lungsod:''' Laoag (Ilocos Norte), Dagupan (Pangasinan), San Carlos (Pangasinan), Batangas City and Lipa (Batangas), Puerto Princesa (Palawan), San Carlos (Negros Occidental), Cadiz, Silay, Bacolod City, Bago City, Kalaon ,La Carlota, bais, Dumaguete, Iloilo City, Roxas, Tagbilaran (Bohol), Lapu-Lapu City, Cebu City, Mandaue, Danao, Toledo, tacloban, Ormoc, at Calbayog.<br> Noong 25 Setyembre 1972 binawi ng Pangulo (sa bisa ng Proklamasyon Blg. 889-C) ang kautusang pumipigil sa writ sa mga sumusunod na lalawigan at lungsod: '''Mga lalawigan:''' Surigao del Norte, Surigao del Sur, Davao del Norte, Davao del Sur, Davao Oriental, Bukidnon, Agusan del Norte, Agusan del Sur, Misamis Oriental, Misamis Occidental, Camiguin, Zamboanga del Norte, Zamboanga del Sur, at Sulu <br> Noong 4 Oktubre 1971, sa bisa ng Proklamasyon Blg. 889-D, binawi ng Pangulo ang suspensiyon ng writ sa mga sumusunod na lalawigan at lungsod: '''Mga lalawigan:'''Cagayan, Cavite, Mountain Province, Kalinga-Apayao, Camarines Norte, Albay at Sorsogon; '''Mga lungsod:''' Cavite City, Tagaytay, Trece Martires at Legaspi <br> Noong 7 Enero 1972 ganap ng binawi ng Pangulo ang suspensiyon ng writ sa mga nalalabing lalawigan at lungsod: '''Mga lalawigan:'''Bataan, Benguet, Bulacan, Camarines Sur, Ifugao, Isabela, Laguna, Lanao del Norte, Lanao del Sur, North Cotabato, Nueva Ecija, Nueva Vizcaya, Pampanga, Quezon, Rizal (Greater Manila Area), South Cotabato, Tarlac at Zambales; '''Mga "sub-provinces":''' Aurora at Quirino; '''Mga lungsod:'''Angeles, Baguio, Cabanatuan, Caloocan, Coatabato, General Santos, Iligan, Iriga, Lucena, Manila, Marawi, Naga, Olongapo, Palayan, Pasay City, Quezon City, San Jose at San Pablo.}} ==Pagpataw ni Marcos ng Batas militar== Hindi naglaon pagkaraang bawiin ni Marcos ang pagsususpinde ng [[habeas corpus]], ang kapayapaan sa bansa ay lumubha ng lumubha. Nagkaroon ng mga pagpapasabog sa mga iba't ibang lugar sa bansa kabilang sa Greater Manila Terminal Food Market, Malacañang Palace, Joe's Department Store sa may Kalye Carriedo sa Quiapo, MWSS pipelines sa San Juan, Cabugao sa Ilocos Sur, mga gusaling Manila City Hall, Quezon City Hall, at Court of Industrial Relations, embahada ng Estados Unidos, at iba pa. Ang mga pambobomba ay sinisi ng administrasyon ni Marcos sa mga komunistang grupo. [[Talaksan:PD 1081.JPG|300px|thumb|left|'''21 Setyembre 1972'''- Ipinahahayag ni Pangulong Ferdinand Marcos ang Batas Militar sa isang pagbabalita sa himpapawid.]] Dahil sa lumalalang suliranin sa kapayapaan at kaayusan sa bansa, isinailalim ni Pangulong Marcos ang buong bansa sa Batas Militar (Martial Law) sa bisa ng Proklamasyon Bilang 1081 noong 22 Setyembre 1972 na kanyang nilagdaan noong 21 Setyembre 1972. Kalaunang inamin ni Marcos na nilagdaan na niya ang Proklamasyon Bilang 1081 noong 17 Setyembre 1972. Nagpalabas din ang Pangulo ng mga kautusan at atas upang maisakatuparan at magawa ang layunin ng Batas Militar. Kabilang sa mga kautusan ni Marcos ay: "''kanyang pangangasiwaan ang buong pamahalaan ng Pilipinas kabilang ang mga ahensiya at mga instrumentalidad at sasanayin ang lahat ng mga kapangyarihan sa kanyang opisina kabilang ang kanyang papel bilang Commander-in-Chief ng [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]].''" Tinuligsa ng mga kritiko ang mga dahilang inilahad ni Marcos na nagbibigay-katwiran sa pagpataw ng Batas Militar. Kanilang inakusahan si Marcos ng mismong paglikha ng mga kaguluhan upang magkaroon ng dahilan sa pagpataw Batas Militar at mapanatili ang sarili sa kapangyarihan. Ang isang dahilang ibinigay ni Marcos sa pagpataw ng Martial Law ang sinasabing pananambang sa Kalihim ng Pagtatanggol ni Marcos na si [[Juan Ponce Enrile]] na inangking pinaulanan ng mga bala sa kanyang sasakyan ngunit milagrosong hindi nasugatan. Kalaunang inamin ni Enrile noong [[Himagsikang People Power]] na ito ay huwad na isinagawa ng kaniyang mga tauhan.<ref name=marcos11>[http://books.google.com/books?id=GNFRaSf1dP4C&pg=PA192 Closer Than Brothers: Manhood at the Philippine Military Academy, Alfred W. McCoy, p. 192]</ref> Inamin rin ng isang kasapi ng Klaseng '40&nbsp;ng [[PMA]] na ang kanyang malapit na kamag-anak na isa sa mga diputado ni Heneral [[Fabian Ver]] sa Presidential Security Unit ay nag-organisa sa ilang mga pambobomba sa bansa upang hikayatin ang mga tao na may krisis ng kaguluhan at ang demokrasya ay hindi gumagana.<ref name=marcos11/> Ang opiser na ito ay itinaas ni Marcos bilang Heneral mga ilang araw bago ang pagpapasatupad ng Batas Militar.<ref name=marcos11/> Sa bisa ng General Order No. 1, inutos ni Marcos ang pagdakip at pagpapabilanggo sa mga sumusunod na pulitiko at mamamahayag na bumabatikos kay Marcos: ito ay kinabibilangan nina kinatawan Roque Ablan, Jr. at Rafael Aquino, mga Senador na sina [[Benigno Aquino, Jr.]], [[Jose W. Diokno]] at [[Ramon Mitra, Jr.]], mga Gobernador na sina Rolando Puzon at Lino Bocalan, dating Senador Francisco Rodrigo, mga delagado sa Kumbensiyon Konstitusyonal na sina Napoleon Rama, Enrique Voltaire Garcia, II, Teofisto Guingona, Jr., Bren Guiao, Alejandro Lichauco, Jose Nolledo, Jose Concepcion, Jr., at Jose Mari Velez, mga mamamahayag na sina Joaquin "Chino" Roces, Maximo Soliven, Teodoro Locsin, Sr., Amando Doronilla, Renato Constantino, at Luis Mauricio. Pinatalsik rin ni Marcos ang ilang mga kawani ng tanggapan ng pamahalaan sa bisa ng Presidential Decree No. 1 o ang "Integrated Reorganization Plan". Tanging ang pahayagang Daily Express at mga estasyon ng pamahalaan ang pinahintulutang magpatuloy ng kanilang operasyong pamamahayag. Kalauna'y pinahintulutan ding magbukas ang pahayagang Manila Bulletin Today (na pag-aari ng Hans Menzi na malapit kay Marcos), mga estasyon ng Radio Philippine Network at Intercontinental Broadcasting Corporation na pag-aari ng crony ni Marcos na si Roberto Benedicto, at ang estasyon ng Republic Broadcasting System na kilala sa tawag na GMA Networks, na ang isa sa mga nagmamay-ari ay si Gilberto Duavit na malapit sa Pangulong Marcos. Binuwag rin ni Marcos ang [[Kongreso ng Pilipinas]] at naalisan ng tungkulin ang mga senador at kinatawan. Sa ilalim ng Batas Militar, nagkaroon si Marcos bilang Pangulo ng bansa ng kapangyarihang [[lehislatibo]] o paggawa ng batas. Gumawa siya ng mga Kautusang Pampanguluhan (Presidential Decree), Kautusang Pangkalahatan (General Order) at Liham Pagpapatupad (Letter of Instruction). Ang mga ito ang mangangasiwa sa Pamahalaan at lahat ng mga sibilyang kapangyarihan. Ang Kautusang Pampanguluhan ay may bisa at lakas tulad ng mga batas na ipinapalabas ng dating Kongreso. Bukod tangi ang pagpapairal ng Batas Militar sa Pilipinas. Hindi tulad ng ibang mga bansa na nagpapairal ng Batas Militar. Hindi ang hukbo ang nangangasiwa sa pamahalaan kundi ang mga pinunong sibilyan rin. ===Ang Saligang Batas ng 1973=== {{main|Saligang Batas ng Pilipinas ng 1973}} Iminungkahi ang pagpapalit ng [[Saligang Batas ng Pilipinas ng 1935]] sa kadahilanang binuo ito habang ang Pilipinas ay [[kolonya]] pa ng [[Estados Unidos]] at kaya ay gawa ng impluwensiyang Amerikano at hindi na napapanahon ang mga tadhana nito sa paglutas ng mga suliranin at pagtugon sa mga pangangailangan ng mga mamamayan. Pinagtibay ng Kongreso noong 24 Agosto 1970 ang Batas Republika Bilang 6132 na nanawagan para sa isang Kumbensiyong Konstitusyonal sa taong 1971 at ginanap noong 10 Nobyembre 1970 ang halalan ng 320 delegado sa Kumbensiyong Konstitusyonal. Ang Kumbensiyong Konstitusyonal ay nagtipun-tipon noong unang araw ng Hunyo 1971 ngunit bago matapos ang Kumbensiyon ay idineklara ni Marcos ang Batas Militar noong Setyembre 1972 at ipinabilanggo ang ilang mga delegadong laban kay Marcos. Noong 19 Mayo 1972, binunyag ng delegadong si [[Eduardo Quintero]] (na dating embahador ng Pilipinas sa United Nations mula sa Leyte) ang [[suhol|panunuhol]] ng ₱11,150&nbsp;ng isang pangkat upang udyukan ang kaniyang pagsang-ayon sa panukala sa Kumbensiyon ng nagbabawal sa muling pagtakbo sa halalan ng Pangulo at nagbabawal sa asawa ng pangulo na tumakbo bilang pangulo. Tinukoy ni Quintero na ang pangkat na nanuhol ay kinabibilangan ng 12 delegado mula sa Samar-Leyte kasama nina [[Imelda Marcos]] at Paz Mate na asawa ni Rep. Artemio Mate ng Leyte. Ang balangkas ng mungkahing bagong Saligang Batas ay pinagtibay noong 29 Nobyembre 1972. Kabilang sa mga tadhana ng binuong Saligang Batas ang pagpapalit ng sistema ng pamahalaan mula sa pampanguluhan '' (presidential)'' patungo sa [[Parliamento|parlamentaryan]] kung saan ang Pangulo ang siyang kakatawan sa pamumuno ng estado, ang [[Punong Ministro ng Pilipinas]] na inihalal ng Pambansang Asembleya ang gaganap ng kapangyarihang pampamahalaan kasama ng kanyang Gabinete, at ang isang Pambansang Asembleya na binubuo ng isang kapulungan (unicameral) ang may kapangyarihan sa [[lehislatura|paggawa ng batas]]. Nagpalabas si Marcos ng Kautusuan pamapanguluhan 73 noong 30 Nobyembre 1972 na nagtatakda ng [[plebisito]] na idadaos sa 15 Enero 1973 upang pagbotohan ang iminungkahing Saligang Batas. Nagpalabas si Marcos ng isang kautusang pampanguluhan 86 na lumilikha sa bawat baryo ng mga munisipyo o bayan at sa bawat distrito sa mga lungsod ng mga Asembleya ng mga mamamayan o Citizen Assemblies upang palakihin ang saligan ng paglahok ng mga mamamayan sa isang pamamaraang demokratiko. Noong Enero 10–15, 1973, pinagtibay ng mga Asembleya ang Saligang Batas. Nagkabisa ang bagong saligang Batas noong 17 Enero 1973 sa pamamagitan ng Proklamasyon Bilang 1102&nbsp;ni Marcos na may botong pabor na 14,976,561 at botong pagtutol na 743,869. Ang balidad ng pagpapatibay ng ''1973 Saligang Batas'' ay tinutulan sa ilang mga kasong isinampa sa Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas. Kabilang sa mga puntong itinaas laban sa balidad ng pagpapatibay nito ang: ang pagboto ay sa pamamagitan ng bibig samantalang ang artikulo 15&nbsp;ng Saligang Batas ay nag-aatas ng pagboto, ang mga bilang ng pagboto na binanggit sa proklamasyon 1102 ay nilikha nina Benjamin Romualdez samantalang ang mga komisyoner ng COMELEC na tumangging lumahok sa proseso ng pandaraya ay pinaalis, at walang malayang ekspresyon ang mga tao dahil sa klima ng takot na nalikha ng Batas Militar. Ang petisyong kumukwestiyon sa balidad nito ay ibinasura ng Kataas-taasang Hukuman sa botong 6-4.<ref name=marcos13/> Ayon sa mga probisyong paglipat ng Saligang Batas, dapat tipunin agad ni Marcos ang Interim Pambansang Asemblea sa pagpapatibay ng 1973 Saligang Batas at ang Asembleang ito ay dapat namang humirang ng interim Pangulo at interim Punong Ministro. Gayunpaman, ito ay hindi ginawa ni Marcos at sinuspinde ni Marcos ang pagpapatupad ng 1973 Saligang Batas sa kadahilanang may panahon ng emerhensiya at kinailangan niyang ipagpatuloy ang Batas Militar.<ref name=marcos13>The United States Constitution: Its Birth, Growth, and Influence in Asia, Joseph Barton Starr</ref> Sa halip, si Marcos ay nagmungkahi ng mga [[amiyenda]] sa isang [[reperendum]] noong 16 Oktubre 1976 na pinagtibay noong 1976 na kinabibilangan ng mga tadhanang: paghalili ng Interim Batasang Pambansa sa Interim Pambansang Asemblea, na ang kasalukuyang Pangulo ay magpapatuloy na magsanay ng mga kapangyarihan sa ilalim ng ''[[Saligang Batas ng Pilipinas ng 1935|1935 Saligang Batas]]'' at ng lahat ng mga kapangyarihang ipinagkaloob sa [[Pangulo ng Pilipinas]] at [[Punong Ministro ng Pilipinas]] ng ''1973 Saligang Batas'', at ang Pangulo ay magpapatuloy na magsanay ng mga kapangyarihang paggawa ng batas hanggang sa iangat ang Batas Militar. ===Punong Ministro=== Noong 7 Abril 1978, idinaos ang unang halalan para sa [[Batasang Pambansa]] kung saan nakuha ng partido ni Marcos ang 152&nbsp;ng 165 upuan nito na gumawa kay Ferdinand Marcos na [[Punong Ministro ng Pilipinas]] mula 1978 hanggang 1981. Inakusahan ng oposisyon si Marcos ng pandaraya sa pagbilang ng mga balota.<ref>http://www.ipu.org/parline-e/reports/arc/PHILIPPINES_1978_E.PDF</ref> ===Bagong Lipunan=== Ilang buwan bago ipahayag ang Batas Militar, tinunton ng Pangulo ang sakit ng bayan sa pagkakaroon ng isang "lipunang may karamdaman." Ang bagay na ito ay kaniyang ibinibintang sa mga pangkat na makapangyarihan na kanyang tinaguriang oligarkiya (kapangyarihan sa pamahalaang nasa kamay ng iilang tao) at mga maka-Maoistang Komunistang naghahangad ba ibagsak ang pamahalaan sa pamamagitan ng subersiyon at paggamit ng karahasan. Upang mabago ang di umano'y mga di kanais-nais na naging dahilan ng mga paghihirap, paghihikaos, at pagkakasala sa bansa, isinulong ni Marcos ang pagtatag ng isang bagong uri ng pamumuhay na kapakipakinabang hindi lamang sa mga taumbayan kundi sa bansa at sa buong daigsdig. Ito ang simula ng Bagong Lipunan - isang lipunan na binubuo ng mga bagong Pilipino. Sa pagpapatupad ng Bagong Lipunan, sinamsam ni Marcos ang mga negosyo ng "oligarkiyang Tsino at Espanyol" ngunit ang mga ito ay napunta naman sa mga kasapi ng pamilya Marcos at mga malapit na kaibigan na gumamit ritong mga pronta upang pagtataguan ng mga nakuha nila sa korupsiyon. Itinatag ni Marcos ang "[[kapitalismong crony]]" kung saan malaking nakinabang ang kaniyang mga [[Kroniyismo|crony]] ni Marcos na naging bagong oligarkiya.<ref name=marcos23>{{Cite web |url=http://articles.philly.com/1986-03-05/news/26083701_1_imelda-marcos-land-reform-philippine-troops |title=Archive copy |access-date=2013-11-03 |archive-date=2013-11-04 |archive-url=https://archive.today/20131104062730/http://articles.philly.com/1986-03-05/news/26083701_1_imelda-marcos-land-reform-philippine-troops |url-status=dead }}</ref><ref name=marcos24/> Sa ilalim ng Martial Law, [[nasyonalisasyon|ginawang pambansa o pag-aari ng pamahalaan]] ni Marcos ang mga pribadong malalaking korporasyon gaya ng [[PLDT]], [[PAL]] (Philippine Airlines), Meralco, Fortune Tobacco, San Miguel Corporation at iba pa na naging mga pag-aari ng mga pamilyang Marcos at Romualdez.<ref name="ReferenceA">Ayon kay [[Imelda Marcos]]:"We practically own everything in the Philippines, from electricity, telecommunications, airlines, banking, beer and tobacco, newspaper publishing, television stations, shipping, oil and mining, hotels and beach resorts, down to coconut milling, small farms, real estate and insurance, Financial Times, 1998"</ref> Sinasabing ang PAL o Philippine Airlines ay ginawang pribadong sasakyan para kay [[Imelda Marcos]] at mga kaibigan niya para sa kanilang mga pamimili sa New York at Europa.<ref name=marcos10>http://www.zum.de/whkmla/sp/0708/chikyu/chikyu2.html</ref> Ang mga [[monopolyo]] sa mga mahahalagang pagyayari ay itinatag ni Marcos gaya ng buko, tabako, saging, pagyayari, asukal, at iba pa. Ang mga magsasaka ng asukal at buko ay napilitan lamang magbenta ng kanilang mga produkto sa mga monopolyong itinatag ni Marcos sa mas mababang presyo kaysa sa presyong pandaigdig. Sa pagitan ng 1972 at 1976, pinalaki ni Marcos ang sukat ng militar mula 65,000 hanggang 270,000 katao. Ang mga opiser ng militar ay inilagay niya sa lupon ng mga korporasyon at inutos niyang pangasiwaan ng militar ang lahat ng mga pangmadlang utilidad at midya.<ref name=marcos8/> Napapaloob ang mga programa ng reporma ng pamahalaan sa salitang "PLEDGES" na ang ibig sabihin ay: '''P'''-eace and Order (Kapayapaan at Kaayusan); '''L'''and Reform (Reporma sa Lupa); '''E'''conomic Development (Kaunlaran sa Kabuhayan);'''D''' development of moral values '''G'''overnment Reforms (Mga Pagbabago sa Pamahalaan); '''E'''ducational Reforms (Mga Pagbabago sa Sistema ng Edukasyon); '''S'''ocial Services (Serbisyong Panlipunan). Noong Oktubre, 1972, isang buwan makaraan ipahayag ang Batas Militar, nagpalabas ng Kautusang Pampanguluhan Bilang 27 (Presidential Decree No. 27) si Marcos kung saan ang mga magsasaka, sa halip na kasamá lamang sila ng may-ari ng bukid, ay magmamay-ari na ng bahagi ng bukid. Kung wala pa silang salaping ibabayad, tutulungan sila ng Land Bank of the Philippines na magbabayad ng kaukulang halaga sa may-ari ng lupa at sa bangko naman magbabayad ang mga magsasaka. Ang isa pang paraan upang mabigyan ng lupa ang mga magsasakang walang sariling lupain ang pagpapadala sa kanila sa mga pook gaya ng Nueva Vizcaya, Southern Leyte, Lanao del Sur, Davao del Sur, at Sultan Kudarat na kanilang sasakahin at ang bawat magsasaka ay bibigyan doon ng anim na ektaryang lupa. Pahihiramin sila ng salapi para sa kanilang sinasakang bukid na babayaran sa loob ng tatlong taon. Nang mapatalsik si Marcos noong Pebrero 1986, ang 50,000 hanggang 70,000 hektarya lamang ng lupain ang naipamahagi sa mga maliliit na magsasaka mula sa 10.3 milyong hektarya ng pribadong lupain at mula sa 17 milyong hektarya ng lupaing pampubliko.<ref>http://books.google.com/books?id=BzOKgoNfw1AC&pg=PA87{{Dead link|date=Enero 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Kabilang sa mga palatuntunang ipinatupad ng administrasyon ni Marcos ang ''[[Masagana 99]]'' na naglalayong maging masagana ang ani ng mga magsasaka ng kanin at makaani ng 99 na kabang palay o higit pa sa bawat ektaryang taniman. Upang matamo ito, pinatupad ang paggamit ng mga uri ng bigas o kanin na may mataas na ani na nilikha ng [[International Rice Research Institute]]. Ang mga magsasaka ay tutulungan na umutang ng salapi sa bangko na pambili ng mga binhi gayundin ng mga kailangang [[pataba]] at pesticide upang mapataas ang ani nito. Ang ''Masagana 99'' ay gumawa sa Pilipinas na sapat sa kanin sa mga simulang taon ng pagpapatupad nito ngunit nabigong palakihin ang real na sahod ng pagsasaka dahil ang pagtaas ng kabuuang suplay ay nagpasidhi sa pagpiga ng gastos-presyo na nag-alis ng mga nilayong tubo sa pagsasaka ng kanin.<ref>http://www.agribusinessweek.com/free-market-policy-root-cause-of-mass-poverty-in-agriculture/</ref>; ang ''Masaganang Maisan'' na nauukol sa pagtatanim ng puting mais, dilaw na [[mais]], [[batad]] at balatong sa 43 lalawigan; ang ''Gulayan sa Kalusugan'' na naglalayong paramihin ang mga tanim na gulay; ''Biyayang Dagat'' o ''Blue Revolution'' na naglalayong ang mga mangingisda ay makauutang ng pera at upang mapabuti ang kanilang hanapbuhay at upang mabayaran naman ng mangingisda ang kanilang inutang, ang pamahalaan ni Marcos ay nagsagawa ng hakbang upang maging higit na malaganap ang mapagdadalhan ng mga nahuli ng mga mangingisdang ito. Kasama rin sa programa ng Biyayang Dagat ang pananaliksik at pinalawak na paglilingkod, pagbibinhi at pagpapaunlad ng palaisdaan, pagsasalata at paglalagay ng mga tinggalan ng huling isda at pagpapalawak ng pamilihan. Kabilang rin sa mga palatuntunan ng pamahalaan ang pagdaragdag ng produksiyon ng mga pananim na nailuluwas at naipagbibili sa loob ng bansa. Pinarami rin ang produksiyon ng mga sumusunod na pang-komersiyong produktong ramie, goma, abaka at bulak. Isa sa pinakamalaking pinanggagalingan ng kuwartang pumapasok noon sa bansa ang pagmimina ng tanso, ginto, nikel, carbon, at iba pa at unti-unti ring umunlad ang industriyang pang-elektroniks sa Pilipinas. Ang mga bagay na yari sa kamay ay siyang bumubuo ng malaking bahagi ng mga produkto ng Cottage Industries na kinabibilangan ng mga produktong mga bag at maletang balat, patis, ceramics, burdadong mga damit, saklob na buntal, muwebles na nara, mga kaldero, mga lamparang yari sa tela at kapis, gitara, banig, telang hablon, at mga produktong yari sa tanso na galing Marawi. Noong mga maagang 1980, ipinakilala ni Marcos ang [[golden kuhol]] sa Pilipinas upang dagdagan ang protina ng tipon ngunit kalaunang naging salot para sa magsasaka sa mga taniman ng kanin.<ref>http://www.gmanetwork.com/news/story/274389/lifestyle/healthandwellness/masagana-99-nutribun-and-imelda-s-edifice-complex-of-hospitals</ref> ===Ikatlong termino (1981–1986)=== Noong 16 Hunyo 1981 anim na buwan pagkatapos na alisin ang martial law, ang unang halalan sa pagkapangulo ay idinaos para sa isang anim na taong termino. Gaya ng inaasahan, si Marcos ay tumakbo at nanalo sa isang malaking pagkapanalo laban sa iba pang mga kandiato. Ang mga pangunahing partidong oposisyon na [[United Nationalists Democratic Organizations]] (UNIDO) na isang koalisyon ng mga partido at LABAN ay bumoykot sa halalang ito bilang tanda ng pagpoprotesta sa mga halalan noong 1978 para sa isang interim na Batasang Pambansa na kanilang kinondena bilang pandaraya. Sa ikatlong termino ni Marcos, ang kanyang kalusugan ay mabilis na bumagsak sanhi ng mga karamdaman sa [[bato]] na kadalasang inilalarawan bilang [[lupus erythematosus]]. Ang rehimeng Marcos ay sensitibo sa publisidad ng kanyang kondisyon. Ang isang doktor ng [[Malacanang]] na si [[Potenciano Baccay]] na nagsaad na sa mga panahong ito ay sumailalim si Marcos sa isang transplant ng bato ay kalaunang dinukot at natagpuang pinatay.<ref>http://www.nytimes.com/1985/11/02/world/a-doctor-for-marcos-is-stabbed-to-death.html</ref> Maraming mga tao ang nagtatanong kung may kakayahan pa siyang mamuno dahil sa kanyang malalang sakit at papalaking kaguluhan sa pulitika.<ref>{{cite book|author=Wurfel, David|title=Filipino Politics: Development and Decay|publisher=Cornell University Press|year=1988|page=289|url=http://books.google.com/books?id=R-oK4ZetPIAC&pg=PA289|isbn=978-0-8014-9926-5 }}</ref> ====Mga bintang ng korupsiyon at tangka ng pagpapatalsik kay Marcos==== Si Ferdinand Marcos at ang kaniyang asawang si [[Imelda Marcos]] at mga [[crony]] ay binintangan ng korupsiyon at pagnanakaw ng mga bilyong bilyong dolyar mula sa kabang yaman ng Pilipinas.<ref>http://www.latimes.com/news/world/worldnow/la-fg-wn-philippines-marcos-compensation-victims-20130225,0,2781922.story</ref> Kabilang sa inilalarawang maluhong pamumuhay ni Imelda ay kinabibilangan ng limang milyong dolyar na mga pamimili sa New York, Rome at Copenhagen noong 1983 at pagpapadala ng isang salipapaw upang pulutin ang mga puting buhangin ng Australia para sa isang bagong beach resort. Bumili siya ng ilang mga ari-arian sa [[Manhattan]] noong mga 1980 kabilang ang $51-million Crown Building, ang Woolworth Building ([[40 Wall Street]]) at ang $60-milyong Herald Centre.<ref>http://news.google.com/newspapers?id=b1lWAAAAIBAJ&sjid=L-8DAAAAIBAJ&pg=5955,7676485</ref><ref>http://news.google.com/newspapers?id=epNTAAAAIBAJ&sjid=GocDAAAAIBAJ&pg=6411,6080906</ref> Ang kanyang New York real estate ay kalaunang binawi ng pamahalaan at ipinagbili kasama ng karamihan ng kaniyang mga hiyas at karamihan ng kaniyang 175 pirasong lupon ng sining na kinabibilangan ng mga sining nina [[Michelangelo]], [[Botticelli]], at [[Canaletto]]. Kaniyang sinagot ang mga pagbatikos ng kaniyang maluhong pamumuhay sa pag-aangking kaniyang "katungkulan" na maging "isang uri ng liwanag, isang bituwin na magbigay [sa mahihirap] ng mga gabay."<ref name="bbc"/><ref name="McNeill">{{cite news|url=http://news.independent.co.uk/world/asia/article347541.ece|title=The weird world of Imelda Marcos|last=McNeill|first=David|work=The Independent|location=London|date=25 Pebrero 2006|accessdate=30 Disyembre 2006|archive-date=25 Marso 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070325193207/http://news.independent.co.uk/world/asia/article347541.ece|url-status=dead}}</ref><ref>http://www.theage.com.au/news/world/imelda-loses-jewels-in-the-marcos-crown/2005/09/16/1126750129667.html</ref><ref>http://www.nytimes.com/1986/02/28/world/manila-after-marcos-managing-a-frail-economy-marco-s-mansion-suggests-luxury.html</ref><ref>http://www.nytimes.com/2012/11/21/nyregion/imelda-marcoss-ex-aide-charged-with-conspiracy.html?_r=0</ref><ref>http://www.smh.com.au/lifestyle/a-dynasty-on-steroids-20121119-29kwy.html#ixzz2MfsfBalA</ref> Noong 13 Agosto 1985, ang 56 Assemblymen ay lumagda ng isang resolusyon na tumatawag sa [[impeachment|pagpapatalsik]] ni Marcos para sa inaakusang paglilihis nito ng tulong na pangsalapi ng Estados Unidos sa Pilipinas para sa pansariling gamit.<ref>{{cite book|author=Blitz, Amy|title=The contested state: American foreign policy and regime change in the Philippines|publisher=Rowman & Littlefield|year=2000|isbn=978-0-8476-9934-6|pages=167–168|url=http://books.google.com/books?id=n2rdOhMdCDEC&pg=PA167}}</ref> Kanilang binanggit ang paglalantad noong Hulyo 1985&nbsp;ng ''San Jose Mercury News'' ng multimilyong dolyar na mga pamumuhunan at pag-aari ng pamilya Marcos sa Estados Unidos. Kabilang sa mga ari-ariang sinasabing nalikom ng pamilyang Marcos ang Crown Building, Lindenmere Estate, at isang bilang mga matitirhang mga aparment sa New Jersey at New York, isang shopping center sa New York, mga mansion sa London, Rome at Honolulu, ang Helen Knudsen Estate sa Hawaii at tatlong mga condominium sa San Francisco, California.<ref>{{Cite web |url=http://articles.philly.com/1986-02-27/news/26089779_1_marcos-holdings-imelda-marcos-marcos-foes |title=Archive copy |access-date=2013-11-03 |archive-date=2014-12-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141214190838/http://articles.philly.com/1986-02-27/news/26089779_1_marcos-holdings-imelda-marcos-marcos-foes |url-status=dead }}</ref> Kabilang sa mga kaso ng korupsiyon na binintiang kay Ferdinand Marcos ang: pagnanakaw o paglihis nito ng 800,000 troy ounces ng ginto mula sa mga kaban ng [[Bangko Sentral ng Pilipinas]] para sa sariling paggamit,<ref name=marcos7>http://news.google.com/newspapers?id=fjlSAAAAIBAJ&sjid=TzYNAAAAIBAJ&pg=7071,4966436</ref> pagtanggap ng mga [[kickback]] ng higit 53 milyong US dolyar sa mga kontrata mula sa mga 7 kompanyang Hapones,<ref name=marcos7/> pagkomberte ng 27 milyong dolyar mula sa [[PNB]] para sa sariling paggamit, at pagbili ng higit sa 52 milyong pisong halaga ng mga bagay sa mga Duty Free Shop sa Pilipinas upang makaiwas sa pagbabayad ng buwis.<ref name=marcos7/> Ninakawan rin ni Marcos ang mga pondong tulong pananalapi ng Estados Unidos at mga kabayarang reparasyon para sa digmaan ng mga Hapones.<ref name=marcos7/> Si Marcos ay binintangan ng pagtanggap ng mga [[kickback]] mula sa kontrata ng Bataan nuclear power plant.<ref name=marcos8/> Ang crony ni Marcos na si Herminio Disini ay kinasuhan ng [[Sandiganbayan]] noong 2004 dahil sa umano'y pagkuha ng mga [[suhol]] na 18 milyong dolyar kapalit ng paggamit ng kaniyang udyok upang ibigay ang kontrata ng pagtatayo ng Bataan nuclear power plant para sa mga kompanyang Amerikano na Burns and Roe at Westinghouse Electrical Corp.<ref name=marcos8/><ref>http://www.gmanetwork.com/news/story/328786/news/nation/sc-gives-green-light-for-sandigan-to-try-alleged-marcos-crony</ref> Sina Marcos, [[Danding Cojuangco]], [[Juan Ponce Enrile]] at [[Lobregat]] ay nagsabwatan upang buwisan ang mga magsasaka ng buko sa tinatawag na [[Coco Levy Fund Scam]]. Ang nalikom na buwis na nagkakahalagang P9.7 bilyong piso ay ginamit para sa pansariling kapakinabangan. ==Pagpapatalsik sa kapangyarihan== ===Pagpaslang kay Ninoy Aquino=== [[Talaksan:Shot Dead on Arrival.JPG|thumb|250px|Pagpatay kay Ninoy Aquino]] Ang pagpaslang kay [[Ninoy Aquino]] noong 1983 ang kalaunang naging katalista na humantong sa pagpapatalsik kay Marcos. Ang partidong oposisyon ay sumisi kay Marcos ngunit ang iba ay sumisi sa militar at kay Imelda. Noong 21 Agosto 1983 pagkatapos ng isang tatlong taong pagkakatapon sa [[Estados Unidos]], si Ninoy ay pinaslang habang bumababa sa isang pangkalakalan '' (commercial)'' na paglipad sa [[Ninoy Aquino International Airport|Manila International Airport]] na kalaunang pinangalanang [[Ninoy Aquino International Airport]] bilang pagpaparangal kay Ninoy.<ref>{{Citation |editor-surname=Javate-De Dios |editor-first=Aurora et al. |title=Dictatorship and Revolution: Roots of People's Power |publisher=Conspectus Foundation Incorporated |publication-date=1988 |isbn=9919108018{{Please check ISBN|reason=Check digit (8) does not correspond to calculated figure.}}{{Please check ISBN|reason=does not match hyphenation rules and is probably invalid}} |page=132}}.</ref> Ang kanyang asasinasyon ay nagpagulat at nagpagalit sa maraming mga Pilipino na nawalan ng pagtitiwala sa administrasyon ni Marcos. Ang pangyayaring ito ay karagdagan pang humantong sa mga pagsusupetsa sa pamahalaan na nagtulak sa hindi pakikipagtulungan ng mga Pilipino na kalaunang humantong sa isang buong [[sibil na hindi pagsunod]].<ref>{{Citation |last=Schock |first=Kurt |authorlink= |author2= |editor= |others= |title=Unarmed Insurrections: People Power Movements in Nondemocracies |origyear= |url= |format= |accessdate= |edition= |series= |date= |year=2005 |publisher= University of Minnesota Press|location= |language= |isbn=0-8166-4192-7 |oclc= |doi= |id= |pages=56 |chapter=People Power Unleashed: South Africa and the Philippines |quote= }}</ref> Ito ay nagpauga sa pamahalaan ni Marcos na lumalala na sa panahong ito dahil sa papalalang kalusugan ni Marcos. Ang asasinasyon ni Ninoy Aquino ay nagsanhi sa ekonomiya ng Pilipinas na karagdagang lumala at ang pamahalaan ng Pilipinas ay karagdagang lumubog sa pagkakautang. Sa wakas ng 1983, ang bansa ay naging [[bangkarote]], ang piso ay dumanas ng [[debaluasyon]] ng 21% at ang ekonomiya ng Pilipinas ay umurong ng 6.8% noong 1984 at muling umurong ng 3.8% noong 1985. <ref name=edsa>{{cite web | url = http://www.ualberta.ca/~vmitchel/fw9.html | title = Lakas Ng Bayan: The People's Power/EDSA Revolution 1986 | accessdate = 2007-12-10 | publisher = [[University of Alberta]], [[Canada]] | archive-date = 2016-04-19 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160419033555/http://www.ualberta.ca/~vmitchel/fw9.html | url-status = dead }}</ref> Noong 1984, si Marcos ay humirang ng isang komisyon na pinangunahan ni Chief Justice [[Enrique Fernando]] upang maglunsad ng isang imbestigasyon sa pagpatay kay Ninoy. Si Kardinal Sin ay inanyahan na sumali sa komisyon na ito ngunit tumanggi at naghayag ng kanyang mga pagdududa sa bersiyon ng militar na si [[Rolando Galman]] ang pumaslang at ang komisyong ito ay gumuho. Ang pamahalaan ni Marcos ay lumikha ng isang reenactment video ng ''kanilang bersiyon'' ng pangyayari na ipinalabas sa telebisyon na nagpapakitang si Galman ay nakatago sa ilalim ng hagdan at bumaril kay Ninoy sa tarmac at pagkatapos ay binaril naman ng mga sundalo si Galman. Sumunod na hinirang ni Marcos ang kanyang kaibigan at retiradong hukom na si Corazon Agrava upang mamuno sa isang may limang kasaping komisyon upang mag-imbestiga sa asasinasyon. Ang komisyong ito ay naglabas ng isang malaki at maliit na mga ulat noong Oktubre 1984. Ang parehong mga ulat ay umaayon na ang asasinasyon ni Ninoy ay isang [[kolusyon|pakikipagsabwatang]] militar. Gayunpaman, ang mga parehong mga ulat ay hindi umayon sa mga aktuwal na tao o mga bilang ng nasasangkot dito. Ang maliit na ulat ay nagpapawalang sala kay General [[Fabian Ver]] at nagpangalan lamang ng pitong mga kasangkot. Ang malaking ulat ay nagpangalan ng 26 kasangkot kabilang si Gen. Ver. Ang malaking ulat ay humantong sa mga pagkakaso sa mga pinangalanang kasabwat. Ang paglilitis ng mga ito ay nagsimula noong 22 Pebrero 1985 ngunit naging maliwanag na pinili ng tagapaglitis na hindi pansinin ang mga natuklasan ng komisyon ni Agrava at nagpapatuloy ayon sa kuwento ng militar. Dahil dito, may papalaking mga protesta at pagtawag sa pagbibitiw ni Marcos. Noong 2 Disyembre 1985, ang lahat ng mga nasakdal kabilang si Ver ay napawalang sala sa pagpatay kay Ninoy.<ref name=edsa/> Noong 1990, hinatulan ng Korte Suprema ng Pilipinas ang isang heneral at 15 pang mga sundalo sa pagpatay kay Ninoy at hinatulan ng habang buhay na pagkabilanggo. Ang mga ito ay kabilang sa mga 1000 sundalong nagbigay seguridad kay Ninoy sa kanyang pagdating sa bansa.<ref>http://www.nytimes.com/1990/09/29/world/16-sentenced-to-life-for-killing-aquino.html</ref>. Batay sa mga testigong sina Rebecca Quijano, Jessie Barcelona at iba pa, nakita nilang ang sundalong si C1C Rogelio Moreno na nasa likod ni Ninoy habang bumaba sa hagdan ng eroplano si Ninoy ang bumaril sa batok ni Ninoy. Ito ay umaayon sa autopsiya kay Ninoy na ang bala ay pumasok mula itaas ng mastoid ng bungo at lumabas sa mababang panga na nagpapakitang ang pagbaril ay ginawang mas mataas sa ulo ni Ninoy. ===Snap Election=== Simula 1983 pagkatapos ng pagpaslang kay Ninoy, ang mga opisyal ng pamahalaan ng Estados Unidos ay hindi na sumuporta sa rehime ni Marcos<ref name=marcos20>http://www.nytimes.com/1989/03/19/magazine/reagan-and-the-philippines-setting-marcos-adrift.html?pagewanted=all&src=pm</ref> at naghanap sila ng mga paraan upang mapatalsik na si Marcos sa kapangyarihan.<ref name=marcos20/> Sa mukha ng papalalang kawalang kasiyahan ng mga mamamayang Pilipino, pinatawag ni Marcos ang isang [[Snap election]] noong 3 Nobyembre 1985 na may natitira pang higit sa isang taon sa kanyang termino. Ang snap election ay tinawag para sa 17 Enero 1986 at pagkatapos ay nilipat sa 7 Pebrero 1986. Pinili ni Marcos si [[Arturo Tolentino]] na kasamang tatakbo sa ilalim ng partidong [[Kilusang Bagong Lipunan]] (KBL) samantalang ang balo ni Ninoy na si [[Corazon Aquino]] ay naghayag ng kanyang pagtakbo sa pagkapangulo noong 3 Disyembre 1985 kasama ni [[Salvador Laurel]] sa ilalim ng partidong United Opposition (UNIDO) na sinuportahan ng oposisyon ni Marcos.<ref>{{cite book|author=Pollard, Vincent Kelly|title=Globalization, democratization and Asian leadership: power sharing, foreign policy and society in the Philippines and Japan|publisher=Ashgate Publishing|year=2004|isbn=978-0-7546-1539-2|page=50|url=http://books.google.com/books?id=L37RZlzA530C&pg=PA50}}</ref><ref>{{cite book|author=Parnell, Philip C.|chapter=Criminalizing Colonialism: Democracy Meets Law in Manila|editors=Parnell, Philip C. & Kane, Stephanie C.|title=Crime's power: anthropologists and the ethnography of crime|publisher=Palgrave-Macmillan|year=2003|isbn=978-1-4039-6179-2|page=214|url=http://books.google.com/books?id=j2hpz4_fob4C&pg=PA214}}</ref> Sa snap election na idinaos noong 7 Pebrero 1986, ang mga insidente ng pandaraya, pagbili ng mga boto, pananakot at karahasan ay iniulat gayundin ang pakikialam sa mga election return. Ang Commission on Elections (COMELEC) tally board ay nagpapakita na si Marcos ang nangunguna samantalang ang National Citizen's Movement for the Free Elections (NAMFREL) ay nagpapakitang si Corazon Aquino ang nangunguna sa isang komportableng margin. Idenaklara ng opisyal na canvasser na COMELEC si Ferdinand Marcos na nanalo sa halalan. Sa huling tally ng COMELEC, si Marcos ay nagkamit ng 10,807,197 boto laban sa 9,291,761 boto ni Aquino. Gayunpaman, sa final tally ng [[National Movement for Free Elections]] (NAMFREL), si Aquino ay nagkamit ng 7,835,070 boto laban sa 7,053,068 ni Marcos.<ref>{{Citation |title=[[A Force More Powerful|A force more powerful]]: a century of nonviolent conflict |author1=Peter Ackerman |author2=Jack DuVall |publisher=Macmillan |year=2001 |isbn=978-0-312-24050-9 |page=[http://books.google.com.ph/books?id=OVtKS9DCN0kC&pg=PA384 384] |url=http://books.google.com/?id=OVtKS9DCN0kC |authorlink1=Peter Ackerman |authorlink2=Jack DuVall }};<br /> ^ {{Citation |author=Isabelo T. Crisostomo |title=Cory--profile of a president |publisher=Branden Books |year=1987 |isbn=978-0-8283-1913-3 |page=[http://books.google.com/books?id=iW_ddLowBYkC&pg=PA193 193] |url=http://books.google.com/?id=iW_ddLowBYkC }} (showing a reproduction of NAMFREL's announcement of the results).</ref> Ang mga 29 mangggawa ng komputer ay lumayas sa tabulation center na nagpoprotesta sa pakikiaalam sa mga resulta ng halalan na pumapabor kay Marcos.<ref name="edsa"/> Ang oposisyonistang dating Gobernador na si [[Evelio Javier]] ng [[Antique]] ay pinaslang sa harap ng kapitolyo ng lalawigan kung saan idinadaos ang pagka-canvass ng mga boto. Ang mga pangunahing suspek ang mga sariling bantay ng isang lokal na pinuno ng [[Kilusang Bagong Lipunan]]. Ang Catholic Bishops' Conference of the Philippines (CBCP) ay naglabas ng isang pahayag na kumokondena sa halalan bilang pandaraya. Ang Senado ng [[Estados Unidos]] ay nagpasa rin ng isang resolusyon na kumokondena sa halalan. Ang Pangulo ng Estados Unidos na si Ronald Reagan ay naglabas ng pahayag na tumatawag sa mga ulat ng pandaraya na "nakakabagabag".<ref> {{cite news | url = http://findarticles.com/p/articles/mi_m1079/is_v86/ai_4188363 | title = PRESIDENT'S STATEMENT, FEB. 11, 1986 | accessdate = 2007-12-03 | publisher = US Department of State Bulletin, April, 1986 | year=1986 }}</ref> Bilang tugon sa mga protesta, inihyag ng COMELEC na si Marcos ay nanalo ng 53 porsiyento ng mga boto laban kay Aquino. Ito ay sinalungat ng NAMFREL na si Aquino ay nanalo ng 52 porsiyento ng mga boto laban kay Marcos.<ref>{{Citation |last=Schock |first=Kurt |last2= |first2= |publication-date= |title=Unarmed Insurrections: People Power Movements in Nondemocracies |publication-place= |publisher= U of Minnesota Press|isbn= 978-0-8166-4193-2|page=77 |url=http://books.google.com/?id=RRVk5qJpOH8C&pg=PA77&dq=Cory+Aquino+1986+inauguration |accessdate= 2007-12-03 |year=2005}}.</ref> Noong Pebrero 15, si Marcos ang inihayag ng COMELEC at Batasang Pambansa bilang nanalo sa gitna ng kontrobersiya. Ang lahat ng mga 50 oposisyong kasapi ng Parliamento ay lumayas sa pagpoprotesta. Tumangging tanggapin ng maraming Pilipino ang resulta ng halalan na naghahayag na si Aquino ang tunay na nanalo. Ang parehong "mga nanalo" sa pagkapangulo na sina Aquino at Marcos ay nanumpa bilang mga pangulo sa dalawang magkaibang mga lugar. Si Aquino ay tumawag ng mga strike at pagboboykot ng mga mamamayang Pilipino laban sa mga negosyo at media na pag-aari ng mga crony ni Marcos. Dahil dito, ang mga bangko, korporasyon at mga media ng mga crony ni Marcos ay matinding tinamaan at ang kanilang mga bahagi sa stock market ay bumagsak. ===Himagsikang People power=== Dahil sa mga iregularidad sa halalan, ang [[Reform the Armed Forces Movement]] ay naglunsad ng isang pagtatangkang [[coup d'eta]] laban kay Marcos. Ang simulang plano ay salakayin ang [[Malacanang Palace]] at dakpin si Marcos. Ang ibang mga unit ng military ay kokontrol sa mga stratehikong pasilidad gaya ng [[NAIA]], mga baseng militar, mga himpilan ng radyo at telebisyon, ang GHQAFP sa [[Kampo Aguinaldo]], at mga highway junctions upang limitahan ang mga kontra-opensibo ng mga loyalistang hukbo ni Marcos. Si Lt. Col. [[Gregorio Honasan]] ang mangunguna sa pangkat na sasalakay sa Malacanang Palace. Gayunpaman, nang malaman ni Marcos ang tungkol pagbabalak na ito, kanyang inutos ang pagdakip sa mga pinuno nito<ref>{{Citation |last=West |first=Lois A. |last2= |first2= |publication-date=1997 |title=Militant Labor in the Philippines |publication-place= |publisher=Temple University Press |isbn=1-56639-491-0 |pages=19–20 |url=http://books.google.com/?id=KcaOhzm8gAQC&pg=PA20&dq=Philippine+People+power+revolution |accessdate= 2007-12-03 |year=1997}}.</ref> at itinanghal sa lokal at internasyonal na press ang ilan sa mga nadakip na mga nagtatangkang magpatalsik kay Marcos na sina Maj. [[Saulito Aromin]] and Maj. [[Edgardo Doromal]].<ref>[http://aromin.xanga.com/ An Account of February Revolution]</ref><ref>[http://www.stuartxchange.org/DayOne.html Day One (EDSA: The Original People Power Revolution)]</ref> Dahil sa banta ng kanilang nalalapit na pagkakabilanggo, nagpasya sina Enrile at mga kapwa nagbabalak laban kay Marcos na humingi ng tulong AFP Vice Chief of Staff Lt. Gen [[Fidel Ramos]] na hepe rin ng Philippine Constabulary (ngayong Philippine National Police). Si Ramos ay pumayag na magbitiw sa kanyang posisyon at suportahan ang mga nagbabalak laban kay Marcos. Noong mga 6:30 pm noong 22 Pebrero 1986, sina Enrile at Ramos ay nagdaos ng isang pagpupulong ng press sa Kampo Aguinaldo kung saan nila inihayag ang kanilang pagbibitiw sa kanilang mga posisyon sa Gabinete ni Marcos at pag-urong ng kanilang suporta sa pamahalaan ni Marcos. Mismong si Marcos ay kalaunang nagsagawa ng mga pagpupulong ng balita na tumatawag kina Enrile at Ramos na sumuko na humihikayat sa kanilang "itigil ang kaestupiduhang ito".<ref name="peoplepower_eyewitness">{{Citation |last=Paul Sagmayao |first=Mercado |authorlink= |author2=Francisco S. Tatad |title=People Power: The Philippine Revolution of 1986: An Eyewitness History |publisher=The James B. Reuter, S.J., Foundation |year=1986 |location=[[Manila]], [[Philippines]] |pages= |url= |isbn= 0-9639420-7-8{{Please check ISBN|reason=Check digit (8) does not correspond to calculated figure.}}}}</ref> Sa isang mensaheng isinahimpapawid sa Radio Veritas noong mga alas 9&nbsp;ng gabi, hinimok ni Kardinal Sin ang mga Pilipino na tulungan ang mga pinunong rebelde sa pamamagitan ng pagpunta sa seksiyon ng [[EDSA]] sa pagitan ng [[Kampo Crame]] at [[Kampo Aguinaldo|Aguinaldo]] at pagbibigay ng suportang emosyonal, mga pagkain at iba pang mga suplay. Maraming mga tao, pari at madre ang tumungo sa EDSA.<ref name="peoplepower_eyewitness" /><ref name="McCargo">{{Citation |last=McCargo |first=Duncan |last2= |first2= |publication-date=2003 |title=Media and Politics in Pacific Asia |publication-place= |publisher=Routledge |isbn=0-415-23375-5 |page=20 |url=http://books.google.com/?id=CuGJ575iLLAC&pg=PA20&dq=Radio+Veritas+1986+Philippine+revolution |accessdate= 2007-12-03 |year=2003}}.</ref> Sa kasagsagan ng rebolusyong People Power, inihayag ni [[Juan Ponce Enrile]] na ang pananambang sa kanya ay pineke upang magkaroon ng dahilan si Marcos sa pagpapataw ng martial law.<ref>Impossible Dream, Sandra Burton</ref> Sa bukang liwayway ng linggo, ang mga hukbo ng pamahalaan ni Marcos ay dumating upang patumbahin ang pangunahing transmitter ng Radio Veritas na pumutol sa pagsasahimpapawid sa mga taong nasa probinsiya. Ang himpilan ay nilipat sa isang standby transmitter na may isang limitadong saklaw ng pagsasahimpapawid.<ref name="McCargo"/> Ang himpilan ay pinuntirya ni Marcos dahil ito ay naging mahalagang kasangkapan ng pakikipagtalastasan para sa pagsuporta ng mga mamamayan sa mga rebelde na nagbibigay alam sa kanila sa mga pagkilos ng hukbo ni Marcos at paghahatid ng mga mensahe para sa pagkain, gamot at mga suplay.<ref name="peoplepower_eyewitness" /> Ang mga tao ay patuloy pa ring tumungo sa EDSA hanggang sa lumobo sa mga daan daang libong hindi armadong mga sibilyan. Ang mood sa mga lansangan ay aktuwal na masaya na marami ay nagdadala ng kanilang mga buong pamilya. Ang mga mang-aawit ay nag-aliw sa mga tao, ang mga pari at madre ay nanguna sa mga prayer vigil at mga tao ay nagtayo ng mga barikada at makeshift na mga bag ng buhangin, mga puno at mga sasakyan sa ilang mga lugar sa kahabaan ng EDSA. Saanman, ang mga tao ay nakikinig sa Radio Veritas sa kanilang mga radyo. Ang ilang mga pangkat ay umaawit ng ''[[Bayan Ko]]''<ref>{{Citation |last=Taylor |first=Robert H. |last2= |first2= |publication-date=2002 |title=The Idea of Freedom in Asia and Africa |publication-place= |publisher=Stanford University Press |isbn=0-8047-4514-5 |page=210 |url=http://books.google.com/?id=RfbSlkGP8TEC&pg=PA210&dq=Bayan+Ko+in+1986+Philippine+revolution |accessdate= 2007-12-03 |year=2002}}.</ref> na mula pa 1980 ay naging makabayang antema ng oposisyon. Kadalasang ipinapakita ng mga tao ang tandang LABAN<ref>{{Citation |last=Crisostomo |first=Isabelo T. |last2= |first2= |publication-date=1987 |title=Cory, Profile of a President: The Historic Rise to Power of Corazon. |publication-place= |publisher=Branden Books |isbn=0-8283-1913-8 |page=217 |url=http://books.google.com/?id=iW_ddLowBYkC&pg=PA217&dq=LABAN+signs+during+EDSA+I |accessdate= 2007-12-03 |year=1987}}.</ref> na may nabuong "L" sa kanilang hinlalaki at hintuturo. Pagkatapos ng tanghalian noong Pebrero 23, nagpasya sina Ramos at Enrile na palakasin ang kanilang mga posisyon. Tumawid si Enrile sa EDSA mula [[Kampo Aguinaldo]] hanggang [[Kampo Crame]] sa gitna ng mga paghihiwayan ng mga tao.<ref name="peoplepower_eyewitness" /> Sa gitnang katanghalian, ang Radio Veritas ay naghatid ng mga ulat ng pagmamasa ng mga Marine malapit sa mga kampo sa silangan at mga tangkeng LVT-5 na papalapit mula hilaga at silangan. Ang isang kontinhente ng mga Marin na may mga tangke at mga armoradong van na pinangunahan ni Brigadier General [[Artemio Tadiar]] ay pinahinto sa kahabaan ng [[Ortigas Avenue]] mga 2&nbsp;km mula sa mga kampo ng mga sampung mga libong mga tao.<ref>{{Citation |last=Lizano |first=Lolita |last2= |first2= |publication-date=1988 |title=Flower in a Gun Barrel: The Untold Story of the Edsa Revolution |publication-place= |publisher= L.R. Lizano|isbn= |page= |url=http://books.google.com/?id=Bm0yAAAAIAAJ&dq=EDSA+Revolution&q=EDSA+Revolution |accessdate= 2007-12-02 |year=1988}}.</ref> Ang mga madreng humahawak ng mga rosaryo ay lumuhod sa harapan ng mga tangke at ang mga babae ay naghawak hawak upang harangin ang mga hukbo.<ref>{{Citation |last=Merkl |first=Peter H. |last2= |first2= |publication-date=2005 |title=The Rift Between America And Old Europe: the distracted eagle |publication-place= |publisher=Routledge |isbn=0-415-35985-6 |page=144 |url=http://books.google.com/?id=WavpuvE2HA4C&pg=PA144&dq=EDSA+Revolution |accessdate= 2007-12-02 |year=2005}}.</ref> Hiniling ni Tadiar sa mga tao na padaanin sila ngunit hindi gumalaw ang mga tao. Sa huli, ang mga hukbo ni Marcos ay umurong nang walang pagpapaputok ng baril na nangyari.<ref name="peoplepower_eyewitness" /> Sa gabi, ang standby transmitter ng Radio Veritas ay nabigo. Sa sandaling pagkatapos ng hating gabi, nagawa ng mga staff na pumunta sa isa pang himplian upang simulan ang pagsasahimpapawid mula sa isang lihim na lokasyon sa ilalim ng pangalang [[DZRJ-AM|"Radyo Bandido"]]. Sa bukang liwayway ng Lunes, 24 Pebrero 1986, ang unang mga malalang pagsagupa sa mga hukbo ng pamahalaan ay nangyari. Ang mga marine na nagmamartsa mula sa Libis sa silangan ay naghagis ng mga tear gas sa mga demonstrador na mabilis na kumalat. Ang ilang mga marine ay pumasok naman at humawak sa silangang panig ng Kampo Aguinaldo.<ref name="peoplepower_eyewitness" /> Kalauna, ang mga helicopter ng ika-15 Strike Wing ng [[Philippine Air Force]] na pinangunahan ni Col. Antonio Sotelo ay inutusan mula sa Sangley Point, Cavite na tumungo sa Kampo Crame.<ref name="Crisostomo">{{Citation |last=Crisostomo |first=Isabelo T. |last2= |first2= |publication-date=1987 |title=Cory, Profile of a President: The Historic Rise to Power of Corazon. |publication-place= |publisher= Branden Books|isbn= 978-0-8283-1913-3|page=226 |url=http://books.google.com/?id=iW_ddLowBYkC&pg=PA226&dq=Col.+Antonio+Sotelo+to+camp+crame |accessdate= 2007-12-03 |date=1987-04-01}}.</ref> Sa lihim, ang squadron ay dumipekto at sa halip na pagsalakay sa Kampo Crame ay lumapag rito na may mga naghahiyawang mga tao at yumayakap sa mga piloto at mga crew nito. Ang isang helicopter na [[Bell 214]] na piniloto ni Mahjor Major Deo Cruz ng ika-25 Helicopter Wing at mga [[Sikorsky S-76]] gunship na piniloto ni Colonel Charles Hotchkiss ng ika-20 Air Commando Squadron ay mas maagang sumali sa mga rebelde sa himpapawid. Ang presensiya ng mga helicopter ay nagpalakas sa morale nina Ramos at Enrile na patuloy na humihikayat sa kanilang mga kapwa sundalo na sumali sa kilusan.<ref name="peoplepower_eyewitness" /> Sa katanghalian, si Corazon Aquino ay dumating sa base kung saan sina Enrile, Ramos, at mga RAM officer at mga tao ay naghihintay.<ref name="Crisostomo"/> Samantala, ang Pangulo ng Estados Unidos na si [[Ronald Reagan]] ay nabahala na baka atakihin at patayin ni Marcos ang mga nagpoprotesta na masasaksihan sa telebisyon ng buong mundo. Naglabas ng pahayag ang administrasyon ni Reagan na kung gagamit si Marcos ng dahas ay "''magsasanhi ito ng hindi masabing pinsala sa ugnayan sa pagitan ng ating dalawang pamahalaan''.<ref name=marcos20/> Sa mga parehong oras, nakatanggap si June Keithley ng mga ulat na nilisan ni Marcos ang Malacanang Palace at isinahimpapawid ito sa mga tao sa EDSA. Ang mga tao ay nagdiwang at kahit sina Ramos at Enrile ay lumabas mula sa Crame upang harapin ang mga tao. Gayunpaman, ang pagdiriwang ay panandalian dahil kalaunang lumabas si Marcos sa telebisyong kinokontrol ng pamahalaan na [[DWGT-TV|Channel 4]],<ref>{{Citation |last=Maramba |first=Asuncion David |last2= |first2= |publication-date=1987 |title=On the Scene: The Philippine Press Coverage of the 1986 Revolution |publication-place= |publisher=Solar publishing Corp. |isbn= 978-971-17-0628-9|page=27 |url=http://books.google.com/?id=2QAeAAAAMAAJ&dq=Channel+9+tower+in+1986+revolution&q=Channel+4 |accessdate= 2007-12-03 |year=1987}}.</ref> na nagdedeklarang hindi siya magbibitiw sa pagkapangulo. Pinagpalagay na ang maling ulat ay isang kalkuladong pagkilos laban kay Marcos upang humikayat ng masa maraming mga depeksiyon.<ref name="peoplepower_eyewitness" /> Sa pagsasahimpapawid na ito, ang Channel 4 ay biglaang naglaho sa himpapawid. Binihag isang kontinhente ng mga rebelde sa ilalim ni Col. Mariano Santiago ang himpilian. Ang Channel 4 ay naibalik sa ere sa katanghalian na naghahayg si Orly Punzalan na ang "Channel 4 ay muling nasa himpapawid upang paglingkuran ang mga tao". Sa mga panahong ito, ang mga tao sa EDSA ay lumobo na sa higit sa isang milyon.<ref name="peoplepower_eyewitness" /> Ang pagsasahimpapawid na ito ang itinuturing na pagbabalik ng ABS-CBN sa ere dahil ito ang unang beses na ang mga dating empleyado ay nasa loob ng complex nito pagkatapos ng 14 taong pagsasara nito ni Marcos noong martial law. Sa huling katanghalian, ang mga helicopter ng rebelde ay sumalakay sa [[Villamor Airbase]] na nagwawasak sa mga ari-ariang panghimpapawid ng pangulo. Ang isa pang helicopter ay tumungo sa Malacanang Palace na nagpatama ng isang rocket at nagsanhi ng maliit na pinsala. Kalaunan, ang karamihan ng mga opiser na nagtapos sa [[Philippine Military Academy]] (PMA) ay dumipekto sa pamahalaan ni Marcos. Ang karamihan ng mga Sandatahang Hukbo ay lumipat na sa kabilang panig.<ref name="peoplepower_eyewitness" /> ===Dalawang inaugurasyon ng pangulo=== Noong umaga ng Martes, Pebrero 25, bandang ikapito ng umaga, nagkaroon ng saguypaan sa pagitan ng mga loyalista at mga rebeldeng sundalo. May mga sniper na bumabaril sa mga rebeldeng sundalo. Subalit patuloy na sinugod ng mga rebeldeng sundalo ang estasyon ng Channel 9, na nasa hindi kalayuan ng Channel 4. [[File:Corazon Aquino inauguration.jpg|thumb|Nanumpa si [[Corazon Aquino]] bilang Pangulo ng Pilipinas sa Club Filipino, San Juan noong 25 Pebrero 1986|right|200px]] Maya-maya lamang ay nanumpa si [[Corazon Aquino]] bilang bagong pangulo ng Pilipinas sa isang seremonya sa Club Filipino sa Greenhills, isang kilometro mula sa Kampo Crame. Pinasumpa si Aquino ni Senior Associate Justice Claudio Teehankee, at pinasumpa naman si Laurel bilang Pangalawang Pangulo ni Justice Abad Santos. Hawak ni Aurora Aquino, nanay ni Ninoy Aquino, ang bibliang ginamit sa panunumpa ni Aquino. Kasama sa seremonya si Ramos, na na-promote bilang Heneral, si Enrile at ang iba pang mga politiko. Nasa labas ang maraming mga taga-suporta ni Aquino, na karamihan ay naka-dilaw bilang pagpapakita ng kanilang suporta. Matapos ang panunumpa ni Aquino ay kumanta sila ng Bayan Ko. Samantala, nanumpa naman si Marcos sa Malacanang Palace. Nandoon ang ilan sa kanyang mga taga-suporta na sumisigaw ng "Marcos! Marcos! Marcos pa rin!" Ang panunumpa ay ginawa ni Marcos sa balkonahe ng palasyo ng Malacanang na isinahimpapawid ng IBC-13 at GMA-7.<ref name="peoplepower_eyewitness" /> Walang mga inanyayahang mga dayuhang dignitaryo ang dumalo sa seremonyang ito sa kadahilang pangseguridad. Ang mag-asawang Marcos ay lumabas sa balkonahe sa harap ng mga 3000 loyalistang KBL na nagsisigawan kina Marcos na "Dakpin ang mga Ahas!".<ref name="Ellison">{{Citation |last=Ellison |first=Katherine |last2= |first2= |publication-date=2005 |title=Imelda: Steel Butterfly of the Philippines |publication-place= |publisher=iUniverse |isbn=0-595-34922-6 |page=244 |url=http://books.google.com/?id=Dfl53AtDM0oC&pg=RA1-PA244&dq=Dahil+Sa+sang+by+Imelda+Marcos |accessdate= 2007-12-03 |year=2005}}.</ref> Pagkatapos ng panunumpa ay mabilis na umalis ang mag-asawa sa labas ng Palasyong Malacanang. Naputol ang pagbrodkast nito noong kubkubin ng mga rebeldeng sundalo ang mga nalalabing mga estasyon. Marami ding mga demonstrador ang nagmasa sa mga barikada sa kahabaan ng [[Mendiola]], hindi kalayuan mula sa Malakanyang, ngunit hinarang sila doon ng mga loyalistang mga sundalo. Maraming mga demonstrador ang nagalit, ngunit inawat sila ng mga pari na nakiusap na huwag maging marahas.<ref name="peoplepower_eyewitness" /> ===Paglisan ng pamilya Marcos mula Pilipinas tungo sa Hawaii=== Ang Pangulong [[Ronald Reagan]] ay naglabas ng isang pagsusumamo kay Marcos na magbitiw na: ''Ang mga pagtatangka na patagalin ang buhay ng kasalukuyang rehime sa pamamagitan ng dahas ay walang kabuluhan. Ang lunas sa krisis na ito ay matatamo lamang sa pamamagitan ng isang mapayapang paglipat sa isang bagong pamahalaan.''".<ref name=marcos20/> Binasa ni Marcos ang mensahe ni Reagan noong alas 3 ng madaling araw (oras ng Maynila) at agad na tinawagan ni Marcos ang Senador ng Estados Unidos na si [[Paul Laxalt]], para humingi ng payo mula kay Reagan.<ref name="Ellison"/> Iminungkahi ni Marcos kay Laxalt ang ''pagsasalo ng kapangyarihan'' kay Aquino o manunungkulan bilang ''nakakatandang tagapayo ni Aquino''.<ref name=marcos20/> Tumawag si Laxalt kay Marcos ng alas singko. Tinanong ni Marcos kay Laxalt na ''Senador, ano sa tingin mo? Dapat na ba akong magbitiw?''".<ref name=marcos20/> Sumagot si Laxalt na "''I think you should cut and cut cleanly. I think the time has come. (Sa tingin ko dapat mo nang putulin at putulin ng malinis. Sa tingin ko dumating na ang panahon)''" na siyang kinalungkot ni Marcos. Bandang hapon, kinausap ni Marcos si Enrile para sa kanyang ligtas na paglisan kasama ang kanyang pamilya at mga malalapit na kaalyado gaya ni General Ver. Sa hating gabi, dinala ng U.S. Airforce HH-3E Rescue [[helicopter]] ang pamilya ni Marcos sa Clark Airbase Pampanga mga 83 kilometrong hilaga ng Maynila bago sumakay sa mga eroplanong [[US Air Force]] [[DC9|DC-9 Medivac]] at [[C-141 Starlifter|C-141B]] patungo sa Andersen Air Force Base sa [[Guam]], at papunta naman sa Hickam Air Force Base sa [[Hawaii]] kung saan dumating si Marcos noong 26 Pebrero 1986.<ref name="peoplepower_eyewitness"/> Marami ang nagsisaya sa paglisan ni Marcos. Napasok na rin ng mga demonstrador ang Palasyo ng Malakanyang, na matagal na ipinagkait sa mga ordinaryong mamamayan sa nakaraang dekada. Maliban sa mga naganap na nakawan, marami din ang nagsilibot sa loob ng isang lugar kung saan binago ang kasaysayan ng bansa. Maging ang buong mundo ay nagsaya. Ayon kay Bob Simon, isang tagapagbalita ng CBS na isang estasyon sa Amerika, ang nagsabi "We Americans like to think we taught the Filipinos democracy; well, tonight they are teaching the world." ("Gusto naming mga Amerikano na isipin na kami ang nagturo sa Pilipinas ng demokrasya, ngunit ngayong gabi tinuturuan nila ang buong mundo.") Kabilang sa mga bagay na itinala ng bagong pamahalaan ng Pilipinas na naiwan ng pamilyang Marcos sa [[Malacanang Palace]] nang lumikas ito patungo sa Hawaii ang 15 mink coat, 65 parasol, 508 mga gown, 888 handbag at 71 pares ng mga sunglass at mga 1,060 pares ng sapatos.<ref>{{Cite web |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,963620,00.html#ixzz2Mfz3GD1m |title=Archive copy |access-date=2013-03-05 |archive-date=2013-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130819184106/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,963620,00.html#ixzz2Mfz3GD1m |url-status=dead }}</ref> Iniulat na nang tumakas si Marcos, natuklasan ng mga ahente ng U.S. Customs ang 24 maleta ng mga brick na ginto at diamanteng hiyas na itinago sa mga diaper bag. Ang mga sertipiko ng gintong bullion na nagkakahalaga ng mga bilyong dolyar ay sinasabing kasama sa mga ari-ariang personal na dinala ni Marcos at kanyang pamilya at mga crony nang bigyan sila ng ligtas na daanan ng administrasyong Reagan patungong Hawaii. ==Kamatayan== Pagkalipas ng tatlong taon, namatay siya noong 28 Setyembre 1989 sa Honolulu, Hawaii sa edad na 72 sa [[cardiac arrest]] matapos ng matagal na pakikipaglaban sa mga karamdaman ng bato, baga at puso.<ref>http://www.nytimes.com/learning/general/onthisday/bday/0911.html</ref> Ang bangkay ni Marcos ay inuwi sa Pilipinas noong 1993 at nakatanghal sa isang mausoleo sa Batac, Ilocos Norte. Hiniling ng pamilya Marcos na ilibing si Marcos sa [[Libingan ng mga Bayani]] ngunit ito ay sinalungat ng maraming mga politiko at mga biktima ng mga [[karapatang pantao]] ni Marcos. ==Legasiya ng pamumuno ni Marcos== Sa kasalukuyan, ang pamahalaan ng Pilipinas ay nagbabayad pa rin ng interes sa mga utang pandayuhan ng bansa na natamo noong panahon ng administrasyong Marcos hanggang sa 2025. Nang maging Pangulo si Marcos noong 1965, ang utang na pandayuhan ng Pilipinas ay mababa sa dalawang bilyong dolyar. Nang mapatalsik si Marcos noong 1986, ang utang na pandayuhan ng Pilipinas ay umabot ng 28 bilyong dolyar.<ref name="indymedia.org.uk"/><ref name=marcos2/> Ayon sa mga ulat, ang 33% ng mga utang pandayuhan na katumbas ng 8 bilyong dolyar ay napunta sa bulsa ni Marcos at kanyang mga [[crony]].<ref name=marcos2>{{Cite web |url=http://www.philippinehumanrights.org/news/statements/227-the-marcos-legacy-of-fraudulent-and-illegitimate-debts |title=Archive copy |access-date=2013-03-06 |archive-date=2013-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130127054349/http://www.philippinehumanrights.org/news/statements/227-the-marcos-legacy-of-fraudulent-and-illegitimate-debts |url-status=dead }}</ref> Noong 1975, ang 57% ng mga pamilyang Pilipino ay iniulat na mahirap.<ref name=marcos2/> Ang isang ulat noong 2007&nbsp;ng [[United Nations Office on Drugs and Crime]] at [[World Bank]] ay nagtantiya na may halagang $US 5 bilyon hanggang $US 10 bilyon ang mga aria-ariang kinuha ni Ferdinand Marcos mula sa bansang Pilipinas.<ref name=smh>http://www.smh.com.au/lifestyle/a-dynasty-on-steroids-20121119-29kwy.html</ref> Sinasabing ang anak ni Marcos na si [[Irene Marcos Araneta]] ay may Swiss bank account na naglamaman ng US $13.2 bilyon na ni-[[laundering|launder]] at nilipat sa mga iba't ibang account sa mga bansang gaya ng Luxembourg, [[British Virgin Islands]], Liechtenstein.<ref>https://www.wsws.org/en/articles/1999/07/phil-j20.html</ref><ref>http://news.google.com/newspapers?nid=2479&dat=20000518&id=iVg1AAAAIBAJ&sjid=gSUMAAAAIBAJ&pg=1558,8728410</ref> Noong 8 Abril 2013, iniulat na ang anak ni Marcos na si [[Imee Marcos]] ay may mga sikretong offshore trust at isang offshore company sa [[British Virgin Islands]] na hindi niya idineklara sa kanyang [[SALN]].<ref>http://www.icij.org/offshore/ferdinand-marcos-daughter-tied-offshore-trust-caribbean</ref> Noong 2004, si Ferdinand Marcos ay inilagay ng [[Transparency International]] na ikalawang pinakakurakot na pinuno sa buong mundo.<ref>http://news.bbc.co.uk/2/hi/3567745.stm</ref> Hindi kailanman kinilala o hiningan ng patawad ng mga kasapi ng pamilya Marcos ang mga nagawang atrosidad at paglabag ng mga karapatang pantao ni Ferdinand Marcos.<ref name=marcos14>{{Cite web |url=https://akbayan.org.ph/news/12-press-releases/224-marcos-jrurged-to-apologize-for-fathers-atrocities |title=Archive copy |access-date=2013-11-10 |archive-date=2014-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141107134319/https://akbayan.org.ph/news/12-press-releases/224-marcos-jrurged-to-apologize-for-fathers-atrocities |url-status=dead }}</ref> Inangkin ni [[Imelda Marcos]] na ang dapat humingi ng tawad ay ang pamahalaan ng Pilipinas at hindi ang kanyang pamilya.<ref>{{Cite web |url=http://lubbockonline.com/stories/022306/wor_022306068.shtml |title=Archive copy |access-date=2013-12-01 |archive-date=2014-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141107162404/http://lubbockonline.com/stories/022306/wor_022306068.shtml |url-status=dead }}</ref> Ayon kay Human Rights (CHR) Chairperson [[Loretta Ann Rosales]], ang pagpapatibay ng US Court Appeals sa kasong contempt laban sa pamilya Marcos ay kabayaran para sa "''walang hiyang kayabangan''" ni Bongbong at kanyang ina na hindi humingi ng tawad para sa pagnanakaw at pagpatay noong rehime ni Marcos.<ref name=selda>http://seldapilipinas.wordpress.com/tag/ferdinand-bongbong-r-marcos-jr/</ref> Ang hatol na $353.6 milyon contempt laban sa pamilya Marcos ay para sa paglabag ng pamilya Marcos sa injunction na nagbabawal sa kanilang ubusin ang ari-arian ng pamilya Marcos na ibabayad sa mga biktima ni Marcos.<ref name=selda/> Ang mga kinatawan ng [[Akbayan]] ay naghain ng resolusyon sa [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas]] na mandatoryong ituro sa mga estudyante ang mga atrosidad ng Batas Militar ni Marcos sa lahat ng mga antas ng edukasyon upang "bigyan ang mga tao ng lahat ng mga kasangkapan upang matukoy ang katotohanan mula sa mga kasinungalingan". Hiniling ng Akbayan sa Pangulong [[Benigno Aquino III|Noynoy Aquino]] na suportahan ang kanilang resolusyon "upang salungatin ang agresibong kampanya [ng mga loyalista ni Marcos] [[historikal na rebisyonismo|na baguhin ang kasaysayan]] at itransporma ang brutal na diktador sa isang mabuting pinuno."<ref name=marcos14/> Ang resolusyon ng Akbayan ay sinusuportahan ng Commission on Human Rights (CHR), National Youth Commission (NYC), mga iba't ibang pangkat ng kabataan at mga propesor ng kasaysayan.<ref name=marcos14/> Isa sa pag-aangkin ng mga loyalista ni Marcos ay ang Pilipinas ay isang mayaman o napakaunlad na bansa noong panahon ni Marcos. Gayunpaman, ito ay sinasalungat ng mga ebidensiya. Nang mapatalsik si Marcos noong Pebrero 1986, ang halaga ng piso ay bumagsak ng higit sa 400 porsiyento, ang Pilipinas ay nabaon sa 28 bilyong dolyar na utang sa dayuhan, may tumaas na implasyon at ang kahirapan at korupsiyon ay laganap.<ref>http://news.google.com/newspapers?id=V0dPAAAAIBAJ&sjid=HwMEAAAAIBAJ&pg=6933,5199449</ref><ref>http://news.google.com/newspapers?id=Nc4zAAAAIBAJ&sjid=NO8DAAAAIBAJ&pg=3466,6341220</ref> Inangkin ni [[Bongbong Marcos]] na kung hindi daw napatalsik ang kanyang ama sa kapangyarihan ay naging [[Singapore]] na ''daw'' sana ang Pilipinas ngayon.<ref>http://www.gmanetwork.com/news/story/213657/news/nation/bongbong-marcos-would-have-turned-phl-into-another-singapore</ref> Gayunpaman, ayon sa mismong unang Punong Ministro ng [[Singapore]] na si [[Lee Kuan Yew]] na namuno sa parehong panahon ng pamumuno ni Marcos mula 1959 hanggang 1990: ''Ang kaibahan [ng Pilipinas sa Singapore] ang kultura ng mga Pilipino. Ito ay isang malambot, mapagpatawad na kultura. Sa Pilipinas lamang na ang isang pinunong tulad ni Ferdinand Marcos na nagnakaw sa kanyang bansa sa loob ng 20 taon ay itinuturing pa rin para sa isang pambansang paglibing. Ang hindi malaking halaga ng mga ninakaw ni Macos ay nagawang nabawi ngunit ang kanyang asawa at mga anak ay pinayagang makabalik at lumahok sa politika. Kanilang sinuportahan ang nanalong mga kandidato sa pangulo at kongreso gamit ang kanilang malalaking mga mapagkukunan at muling bumalik sa politika at lipunan pagkatapos ng 1998 halalan na nagbalik kay [[Joseph Estrada]].<ref name=marcos22>http://opinion.inquirer.net/12827/lee-kuan-yew-on-philippines</ref><ref> “The difference lies in the culture of the Filipino people. It is a soft, forgiving culture. Only in the Philippines could a leader like Ferdinand Marcos, who pillaged his country for over twenty years, still be considered for a national burial. Insignificant amounts of the loot have been recovered, yet his wife and children were allowed to return and engage in politics. They supported the winning presidential and congressional candidates with their considerable resources and reappeared in the political and social limelight after the 1998 election that returned President Joseph Estrada.”</ref> Ayon kay [[Lee Kuan Yew]], dahil walang nang nagpapautang na dayuhan kay Marcos pagkatapos ng pagpatay kay Ninoy at dahil sa hindi magawang mabayaran ni Marcos ang mga interest sa $25 bilyon dolyar utang sa dayuhan ng Pilipinas, ipinadala ni Marcos ang kanyang kalihim na si Bobby Ongpin kay Lee upang umutang ng $300-500 milyong upang mabayaran ang mga interes ng utang ng Pilipinas. Ayon kay Lee, tumingin siya ng diretso sa mata ni Marcos at sinabing "''Hindi namin kailanman makikitang maibabalik ang salapi...Ang kailangan ay isang matatag at malusog na pinuno at hindi mas maraming mga utang''".<ref name=marcos22/> Ayon din kay Lee, sa $25 bilyong dolyar na utang ni Marcos sa dayuhan, ang 8 bilyong dolyar ay ipinautang ng mga bangko ng Singapore.<ref name=marcos22/> ==Ekonomiya ng Pilipinas sa ilalim ng pamumuno ni Marcos (1965–1986)== Bago maluklok si Marcos bilang Pangulo noong mga 1965–1986, ang Penn World Tables ay nag-ulat ng real na paglago sa [[GDP]] kada kapita na may aberaheng 3.5%. Sa ilalim ng rehimeng Marcos (1965–1986), ang taunang aberaheng paglago sa [[GDP]] ay 1.4% lamang. Ayon sa ilang sanggunian, ang taunang GDP ng Pilipinas mula 1976 hanggang 1986 ay 1.8% lamang.<ref>http://books.google.com/books?id=z1cpiEJMAi8C&pg=PA295</ref> Sa 20 taong pamumuno ni Marcos, ang [[GNP]] kada tao ng Pilipinas ay lumago lamang mula $495 hanggang $540 na halos ''walang pag-usad'' samantalang ang [[GNP]] kada tao ng Timog Korea sa parehong panahon ay lumago mula $330 hanggang $2,345 dahil sa naging pamumuno ni [[Park Chung-hee]] .<ref>[http://books.google.ca/books?id=fawaNZu-yqUC&pg=PR17 An Anarchy of Families: State and Family in the Philippines, edited by Alfred W. McCoy]</ref> Iniulat ng World Bank na ang Pilipinas ay isa sa pinakamayamang ekonomiya sa [[Asya]] noong mga 1950 bago ang pagluklok ni Marcos bilang Pangulo, na ikalawa sa [[Hapon]] ngunit naging isa sa pinakamahirap na bansa sa Asya ngayon.<ref>{{Cite web |url=http://www.insead.edu/facultyresearch/faculty/documents/5771.pdf |title=Archive copy |access-date=2013-03-20 |archive-date=2014-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141107133528/http://www.insead.edu/facultyresearch/faculty/documents/5771.pdf |url-status=dead }}</ref><ref name=marcos5>http://www.state.gov/outofdate/bgn/philippines/195236.htm</ref> Ang mga taon ng maling pangangasiwa sa ekonomiya at pababago-bagong kondisyon sa politika noong rehimeng Marcos ang nag-ambag sa bumagal na pag-unlad ng ekonomiya ng Pilipinas.<ref name=marcos5/> Sa ilalim ni Ferdinand Marcos nang ang ekonomiya ng Pilipinas ay ''kauna-unahang'' nakaranas ng ''negatibong pag-unlad'' mula 1984.<ref name=latimes>http://articles.latimes.com/1985-07-02/business/fi-724_1_economic-recovery</ref> Ang [[implasyon]] ay nasa 65%.<ref name=latimes/> Ang opisyal na palitan ng piso-dolyar noong 1965 ay 3.90 piso kada dolyar ngunit bumagsak sa 19.030 piso kada dolyar noong 1985.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://intl.econ.cuhk.edu.hk/exchange_rate_regime/index.php?cid=1 |access-date=2013-04-20 |archive-date=2013-09-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130906003543/http://intl.econ.cuhk.edu.hk/exchange_rate_regime/index.php?cid=1 |url-status=dead }}</ref> Sa halip na paunlarin ang ekonomiya, pinalawig ni Marcos ang papel ng mga [[rentang ekonomiko|renta sa ekonomiya]]. <ref>[http://books.google.ca/books?id=fawaNZu-yqUC&pg=PR16 An Anarchy of Families: State and Family in the Philippines, edited by Alfred W. McCoy]</ref> Ang ekonomiya ng Pilipinas ay nasadlak sa krisis pang-ekonomiya noong mga 1970 dahil sa sinasabing paggastos ni Marcos ng mga pondong pampamahalaan sa kanyang muling pagtakbo bilang Pangulo.<ref name=marcos21>http://countrystudies.us/philippines/57.htm</ref> Dahil hindi mabayaran ng administrasyon ni Marcos ang utang pandayuhan ng bansa, siya ay nakipag-ayos sa [[IMF]] na [[debaluwasyon|pabagsakin ang halaga ng piso]] sa ₱6.40 kada US dolyar.<ref name=marcos21/> Noong mga 1970, ang pangkalahatang pagtaas sa mundo ng mga presyo ng hilaw na materyal ay nakatulong sa ekonomiya. Napanatili ng pagmamanupaktura ang 6 porsiyentong rate ng paglago noong mga huling 1960 ngunit mababa sa ekonomiya sa kabuuan. Ang pagluluwas ng mga produkto ay lumago rin. Sa ilalim ni Marcos ang mga pagluluwas ng produktong kahoy ang isa sa mga pangunahing iniluluwas na produkto ng bansa. Ang kaunting pansin ay binigay sa mga epektong pangkapaligiran ng pagkakalbo ng mga kagubatan. Noong mga maagang 1980, ang industriya ay gumuho dahil ang karamihan sa mga kagubatan ay naubos na.<ref>{{cite book|author=Boyce, James K.|title=The political economy of the environment|publisher=Edward Elgar Publishing|year=2002|isbn=978-1-84376-108-2|pages=43–44|url=http://books.google.com/books?id=izGVtg8KE-YC&pg=PA43}}</ref> Sa tulong ng mga Pundasyogn [[Rockefeller Foundation|Rockefeller]] at [[Ford Foundation|Ford]] ay dinala ni Marcos ang [[Rebolusyong Berde]] sa Pilipinas. Itinatag ng mga pundasyong Rockeller at Ford ang [[International Rice Research Institute]] sa [[Los Baños, Laguna]] kung saan direktor ang Amerikanong si Dr. Robert Chandler at pangunahing rice breeder ang Amerikanong si Dr. Henry Beachell. Ang isang nalikhang uri ng bigas o kanin ni Dr. Beachell ang IR8 na gumawa sa Pilipinas at ibang bansa sa Asya na sapat sa kanin sa mga panahong ito. Gayunpaman, upang mapataas ang produksiyon ng kaning ito, kailangang lapatan ng mga input na pataba at pesticide na sobrang mahal para sa mga mahihirap na magsasaka. Ang ''Rebolusyong Berde'' ay binatikos ng ilan dahil sa nakikitang matataas na mga tubo para sa mga transnasyonal korporasyon na nagbebenta ng mga input ngunit pangkalahatang mapanganib sa mga maliit na magsasaka na kadalasang natutulak sa mga pagkakautang at kahirapan.<ref>{{cite book|author=Nadeau, Kathleen M.|title=Liberation theology in the Philippines: faith in a revolution|publisher=Greenwood Publishing Group|year=2002|isbn=978-0-275-97198-4|page=21|url=http://books.google.com/books?id=kAINJWo4IJ4C&pg=PA21}}</ref> Dahil dito, iniulat na ang bilang ng mga magsasakang-nangungutang na may mabuting katayuan sa ilalim ng Masagana 99 ay bumagsak sa 80,000 noong mga 1977–1978 mula 800,000 noong 1973.<ref>http://books.google.com/books?id=4FXPwafvP84C&pg=PA276</ref> Noong 2006, ang mga utang ng mga magsasaka na hindi pa rin nababayaran sa ilalim ng Masagana 99 ay ₱5.5 bilyon.<ref name=masagana99>{{Cite web |url=http://business.inquirer.net/money/topstories/view/20060422-1151/10_rural_banks_tapped_to_collect_Masagana_99_loans |title=Archive copy |access-date=2013-11-28 |archive-date=2014-12-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141215061519/http://business.inquirer.net/money/topstories/view/20060422-1151/10_rural_banks_tapped_to_collect_Masagana_99_loans |url-status=dead }}</ref> Ang 20 porsiyento ng mga utang ay siningil pa rin sa ilalim ni [[Gloria Macapagal-Arroyo|Arroyo]] sa mga umutang na magsasaka.<ref name=masagana99/> Ang mga kapital na dayuhan ay inanyayahan ni Marcos na mamuhunan sa ilang mga proyektong industriyal. Ang mga dayuhan ay inalukhan ng mga pabuyang eksempsiyon sa buwis at pribilehiyo ng paglalabas ng kanilang mga kinita sa kanilang salaping dayuhan. Ang isa sa mga pinakamahalagang programa pang ekonomiya ni Marcos ang Kilusang Kabuhayan at Kaunlaran na naglalayong itaguyod ang pag-unlad sa ekonomiya ng mga barangay sa pamamagitan ng paghikayat sa mga ito na magsagawa ng kanilang mga proyektong pangkabuhayan. Ang [[pampublikong sektor]] ay gumampan ng mas malaking papel sa ekonomiya noong mga 1970 dahil sa paggastos ng pamahalaan sa GNP ng mga 40 porsiyento.<ref name=marcos21/> Upang suportahan ang ekonomiya, si Marcos ay mabigat na [[panlabas na utang|umutang sa dayuhan]].<ref name=marcos4/> Nang maging Pangulo si Marcos noong 1965, ang utang na pandayuhan ng Pilipinas ay mababa sa dalawang bilyong dolyar. Nang mapatalsik si Marcos noong Pebrero 1986, ang utang na pandayuhan ng Pilipinas ay umabot ng 28 bilyong dolyar. Sa kasalukuyan, ang pamahalaan ng Pilipinas ay nagbabayad pa rin ng interes sa mga utang pandayuhan ng bansa na natamo noong panahon ng administrasyong Marcos hanggang sa 2025.<ref name="indymedia.org.uk"/> Ayon sa mga ulat, ang 33% ng mga utang pandayuhan na katumbas ng 8 bilyong dolyar ay napunta sa bulsa ni Marcos at kanyang mga [[crony]].<ref name="marcos2"/> Sa kabila ng agresibong mga patakarang pangungutang at paggasta ng pamahalaan ni Marcos, ang Pilipinas ay nahuhuli sa mga iba pang bansa sa Timog Silangang Asya sa rate ng paglago ng GDP kada capita. Ang karamihan ng utang na ito ay ginugol ni Marcos sa pagtatayo at pagpapabuti ng imprastruktura at pagtataguyod ng turismo. Ang turismo ay tumaas na nag-ambag sa paglago ng ekonomiya. Ang karamihan ng mga turistang ito ay mga balikbayang Pilipino na bumalik sa ilalim ng Balikbayan Program na inilunsad noong 1973. Ang isa pang pangunahing pinagkunan ng paglago ng ekonomiya ang mga [[remittance]] ng mga manggagawang Pilipino sa ibang bansa (OFW) na naghanap at nakatagpo ng trabaho sa Gitnang Silangan, Singapore at Hong Kong dahil hindi makahanap ng mga trabaho sa sariling bansa ay.<ref>http://books.google.com/books?id=AsZLRP4VPNwC&pg=PA113</ref> Ang pagluluwas ng mga manggagawang Pilipino sa ibang bansa ay isang patakaran ni Marcos noong 1974.<ref>http://migration.ucdavis.edu/mn/more.php?id=3309_0_3_0</ref> Inutos ni Marcos ang isang pagbawas sa mga paggasta ng pamahalaan at gumamit ng isang bahagi ng mga naipon upang pondohan ang Sariling Sikap na isang programang pangkabuhayang kanyang itinatag noong 1984. Gayunpaman, ang ekonomiya ng Pilipinas ay nakaranas ng isang negatibong paglago mula 1984 at patuloy na bumagsak sa kabila ng mga pagsisikap ng administrasyon. Ang kabiguang ito ay sanhi ng kaguluhang sibil, ang talamak na korupsiyon sa loob ng pamahalaan ni Marcos at kawalan ng kredibilidad ni Marcos. Mismong nilihis ni Marcos ang malalaking bahagi ng salapi ng pamahalaan para sa mga pondong pangangampanya ng kanyang partido. Mula 1972 hanggang 1980, ang produksiyon sa agrikultura ay bumagsak ng mga 30%.<ref name="Morada-1998-p554">{{cite book|authors=Morada, Noel M. & Collier, Christopher|chapter=The Philippines: State Versus Society?|editor=Alagappa, Muthiah|title=Asian security practice: material and ideational influences|publisher=Stanford University Press|year=1998|isbn=978-0-8047-3348-9|page=554|url=http://books.google.com/books?id=1t2DRZeDVx8C&pg=PA554}}</ref> ===Kapitalismong crony at pagtatag ng mga monopolyo=== Sa pagpapatupad ng Bagong Lipunan, kinumpiska ni Marcos ang mga negosyo ng "oligarkiyang Tsino at Espanyol" ngunit ang mga ito ay napunta naman sa mga kasapi ng pamilya Marcos at mga malapit na kaibigan na gumamit ritong mga pronta upang pagtataguan ng mga nakuha nila sa korupsiyon.<ref name=marcos8/> Itinatag ni Marcos ang "[[kapitalismong crony]]" kung saan malaking nakinabang ang kanyang mga [[Kroniyismo|crony]] ni Marcos na naging bagong oligarkiya.<ref name=marcos23/><ref name=marcos24>{{Cite web |url=http://articles.philly.com/1986-01-28/news/26055009_1_philippines-president-ferdinand-e-marcos-sugar-industry |title=Archive copy |access-date=2013-11-28 |archive-date=2014-12-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141214193330/http://articles.philly.com/1986-01-28/news/26055009_1_philippines-president-ferdinand-e-marcos-sugar-industry |url-status=dead }}</ref> Sa ilalim ng Martial Law, [[nasyonalisasyon|ginawang pambansa o pag-aari ng pamahalaan]] ni Marcos ang mga pribadong malalaking korporasyon gaya ng [[PLDT]], [[PAL]] (Philippine Airlines), Meralco, Fortune Tobacco, San Miguel Corporation at iba pa na naging mga pag-aari ng pamilyang Marcos.<ref name=marcos3/><ref name="ReferenceA"/><ref name="marcos10"/> Ang mga [[monopolyo]] sa ilang mga mahahalagang industriya ay nilikha ni Marcos at inilagay sa kontrol ng kanyang mga [[crony]] gaya ng industriyang buko sa ilalim nina [[Eduardo Cojuangco, Jr.]] at [[Juan Ponce Enrile]], industriya ng tobacco sa ilalim ni [[Lucio Tan]],<ref>http://www.converge.org.nz/watchdog/98/11.htm</ref> industriya ng saging sa ilalim ni [[Antonio Floirendo]], industriya ng asukal sa ilalim ni [[Roberto Benedicto]] at pagmamanupaktura sa ilalim nina [[Herminio Disini]] at [[Ricardo Silverio]].<ref>{{cite web|url=http://www.hartford-hwp.com/archives/54a/064.html |title=Jovito R. Salonga, Some highlights |publisher=Hartford-hwp.com |accessdate=20 Oktubre 2008}}</ref> Ang pagtatag ni Marcos ng mga [[monopolyo]] ang malalang nagpalumpo sa ekonomiya ng Pilipinas.<ref name=marcos21/> Ang mga magsasaka ng asukal at buko ay napilitan lamang magbenta ng kanilang mga produkto sa mga monopolyong itinatag ni Marcos sa mas mababang presyo kesa sa presyong pandaigdigan. Ang mga opiser ng militar ay inilagay ni Marcos sa lupon ng mga korporasyon at inutos niyang kontrolin ng militar ang lahat ng mga pampublikong utilidad at media.<ref name=marcos8/> Pagkatapos ideklara ni Marcos ang Martial law noong 1972, siya ay nangakong magpapatupad mga repormang agrarian. Gayunpaman, ang mga reporma ng lupain na ito ay malaking nagsilbi upang pahinain ang mga kalaban sa lupain ni Marcos at hindi paliitin ang kawalang pantay sa mga lugar rural.<ref>{{cite book|author=Kang, David C.|title=Crony capitalism: corruption and development in South Korea and the Philippines|publisher=Cambridge University Press|year=2002|isbn=978-0-521-00408-4|page=28|url=http://books.google.com/books?id=im465FAopWMC&pg=PA28}}</ref><ref>{{cite book|author=Sidel, John Thayel|title=Capital, coercion, and crime: bossism in the maPhilippines|publisher=Stanford University Press|year=1999|isbn=978-0-8047-3746-3|page=21|url=http://books.google.com/books?id=0it4S_WGapIC&pg=PA21}}</ref> ===Kahirapan at hindi pantay na sahod=== Ang [[kawalang trabaho]] sa bansa ay lumobo mula 6.30% noong 1972 hanggang 12.55% noong 1985. Ang kawalang pantay sa sahod noong Martial law ay lumago dahil ang pinakamahirap na 60 porsiyento ng bansa ay kumukuha lamang ng 22.5 porsiyento ng sahod ng bansa noong 1980 na mababa mula sa 25 porsiyento noong 1970 samantalang ang pinakamayamang 10 porsiyento ng populasyon ay kumukuha ng mas malaking bahagi ng sahod ng bansa na 41.7 porsiyento noong 1980 na tumaas mula 37.1 porsiyento noong 1970. Ang mga trend na ito ay kasabay ng mga akusasyon ng [[Kroniyismo|cronyismo]] sa administrasyong Marcos dahil ang administrasyon ay nahaharap sa mga tanong ng pagpapabor sa ilang mga kompanya na malapit kay Marcos.<ref>http://www.nytimes.com/1993/09/09/opinion/burying-ferdinand-marcos.html</ref> Ayon sa Family Income and Expenditure Survey na isinagawa 1965 hanggang 1985, ang insidensiya ng kahirapan sa Pilipinas ay tumaas mula 41 porsiyento noong 1965 hanggang 58.9 porsiyento noong 1985.<ref>http://news.google.com/newspapers?nid=2209&dat=19920705&id=kZhKAAAAIBAJ&sjid=PJQMAAAAIBAJ&pg=5042,855367</ref> Ito ay maituturo sa mas mas mababang real na mga sahod pang-agrikultura at mas mababang mga sahod para sa wala at may kasanayang mga manggagawa. Ang real na mga sahod pang-agrikultura ay bumagsak ng mga 25 porsiyento mula sa kanilang 1961 lebel samantalang ang mga real na sahod para sa mga wala at may kasanayang trabahador ay nabawasan ng mga 1/3 ng kanilang 1962 lebel. ==Mga paglilitis laban sa pamilya Marcos== Noong 1995, ang mga 10,000 Pilipino ay nanalo sa isang U.S. class-action lawsuit na inihain laban sa estado ni Marcos. Sila ay ginawaran ng kabayaran sa pinsala na $1.96 bilyong dolyar ng Federal District Court of Honolulu, Hawaii para sa mga paglabag sa karapatang pantao noong Martial Law.<ref>http://articles.latimes.com/1999/feb/28/local/me-12505</ref> Ang mga kaso ay inihain ng mga biktima o mga nabubuhay nilang mga kamag-anak sa pagpapahirap, pagpatay at mga paglaho ng mga ito.<ref>{{cite book|author=Brysk, Alison|title=Human rights and private wrongs: constructing global civil society|publisher=Psychology Press|year=2005|isbn=978-0-415-94477-9|page=82|url=http://books.google.com/books?id=p955OKtyCbIC&pg=PA82}}</ref><ref>{{cite news |url=http://news.scotsman.com/ViewArticle.aspx?articleid=2809885 |title=No hero's resting place as Imelda Marcos finds site for husband's grave |author=Hrvoje Hranjski |work=The Scotsman |location=UK |date=12 Setyembre 2006 |accessdate=19 Nobyembre 2007}}</ref> Kabilang sa mga nanalo ang mga pamilya ng mga biktimang sina [[Liliosa Hilao]] na ginahasa at pinahirapan at pinatay ng militar dahil sa pagbatikos sa administrasyong Marcos at ng estudyanteng si [[Archimedes Trajano]] na pinahirapan at pinatay ng militar sa ilalim ni [[Fabian Ver]] dahil lang sa pagtatanong kay [[Imee Marcos]] sa isang bukas na forum noong 1977.<ref>{{Cite web |url=http://www.melonwater.com/malia/trajano.htm |title=Archive copy |access-date=2013-04-21 |archive-date=2012-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120727022526/http://www.melonwater.com/malia/trajano.htm |url-status=dead }}</ref><ref>http://www1.umn.edu/humanrts/research/Philippines/Trajano%20v%20Marcos,%20%20978%20F%202d%20493.pdf</ref> Sa pag-apela ni [[Imelda Marcos]] sa hatol ng hukuman, pinagtibay ng [[United States Court of Appeals for the Ninth Circuit]] ang hatol laban kay Marcos at pabor sa mga biktima ni Marcos. Dahil wala pang nakukuhang pondo upang ipagkaloob sa mga biktima ang hatol, ito ay ipinagkaloob ng hukuman mula sa mga pondo ng pamilya Marcos sa mga Swiss bank accounts sa pamamagitan ng mga sangay sa California ng mga Swiss bank.<ref name=marcos8/> Kalaunang pumasok ang mga biktima ni Marcos sa isang kasunduang kompromiso sa pamilya Marcos para sa 150 milyong dolyar na settlement.<ref name=marcos8/> Noong 1995, sina PCGG chairman Gunigundo at abogado ng [[SELDA]] (Samahan ng mga Ex-Detainees Laban sa Detensiyon at Aresto) na si Robert Swift ay lumagda sa isang memorandum of agreement para sa isang kompromiso sa administrasyong [[Fidel Ramos]] na tatanggap ng 100 milyong dolyar kapalit ng pagbawi ng class action na posibleng nagkakaloob sa pamilya Marcos ng imunidad mula sa mga hinaharap na demanda laban sa kanila. Ang kasunduang ito ay kinundena ng [[SELDA]] bilang ilegal at imoral na nagtulak kay Ramos na huwag nang lagdaan ang kasunduan.<ref name=marcos8/> Noong Marso 1997, pinagtibay ng [[Kataas-taasang Hukuman ng Estados Unidos]] ang desisyon ng Court of Appeals laban kay Marcos at pabor sa mga biktima ni Marcos.<ref name=marcos8/> Inilalagay ng mga grupong Human rights ang bilang ng mga biktima ng [[ekstrahudisyal na pagpatay]] sa ilalim ng martial law ni Marcos sa 1500 katao. Ayon as ''Karapatan'', ang mga rekord ay nagpapakitang ang 759 katao ay hindi boluntaryong naglaho (ang kanilang mga katawan ay hindi kailanman natagpuan). Ayon sa historyan ng militar na si Alfred McCoy may 3,257 ekstrahudisyal na pagpatay, 35,000 biktima ng mga pagpapahirap at 70,000 mga nabilanggo noong mga panahon ng pamumuno ni Marcos.<ref>{{cite web|url=http://www.hartford-hwp.com/archives/54a/062.html |title=Alfred McCoy, Dark Legacy: Human rights under the Marcos regime |publisher=Hartford-hwp.com |accessdate=20 Oktubre 2008}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.bulatlat.com/news/6-32/6-32-power.htm |title=Marcos Kin, Allies Still within Corridors of Power |work=Bulatalat |author=Alexander Martin Remollino |date=17 Setyembre 2006 |accessdate=19 Nobyembre 2007 |archive-date=2016-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303225616/http://www.bulatlat.com/news/6-32/6-32-power.htm |url-status=dead }}</ref> ==Mga nabawing kayamanan ng pamilya Marcos== Noong 2003, idineklara ng Korte Suprema ng Pilipinas na ang anumang kayamanan ni Ferdinand Marcos na labis sa kanyang kabuuang legal na kinita na $304,000 bilang Pangulo ng Pilipinas mula 1965 hanggang 1986 ay ipagpapalagay na ''kayamanang nakuha mula sa masama''.<ref name=marcos27/> Nagawang mabawi ng [[Presidential Commission on Good Government]] (PCGG) na itinatag noong 1986 ang 164 bilyong piso ($US 4 bilyong dolyar) na kinuha ni Marcos kabilang ang mga alahas gaya ng isang 150-carat ruby at isang diamanteng tiara, mga daang milyong mga dolyar na itinago sa mga Swiss bank account at mga prime real estate.<ref name=bbc>http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-21022457</ref><ref>http://topics.nytimes.com/top/reference/timestopics/people/m/imelda_r_marcos/index.html</ref><ref>[http://billionaires.forbes.com/article/0dwR4KoaiK929?q=Ferdinand+Marcos%2C+Jr.+%28politician%29 "Philippine court orders Imelda Marcos to return $280,000 seized from food agency"]{{Dead link|date=Mayo 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ''Washington Post''</ref> Noong 2003, ibinalik ng pamahalaan ng [[Switzerland]] sa pamahalaan ng Pilipinas<ref>{{cite book|editors=Larmour, Peter & Wolanin, Nick|title=Corruption and anti-corruption|publisher=Asia-Pacific Press|year=2001|isbn=978-0-7315-3660-3|pages=99–110|url=http://books.google.com/books?id=NhIfiWyK9gEC&pg=PA99}}</ref> ang US$684 milyon (o 8 bilyong piso) ng kayamanan ni Marcos na nakatago sa mga Swiss account.<ref name=marcos18>{{Cite web |url=http://www.baselgovernance.org/fileadmin/docs/publications/books/Capacity_Building_in_Asset_Recovery.pdf |title=Archive copy |access-date=2013-03-10 |archive-date=2012-09-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120905023554/http://www.baselgovernance.org/fileadmin/docs/publications/books/Capacity_Building_in_Asset_Recovery.pdf |url-status=dead }}</ref><ref name=marcos4/><ref>https://archive.today/20130423135151/www.dfa.gov.ph/index.php/component/content/article/194-27th-anniv-of-the-edsa-people-power-revolution/7527-philippine-swiss-cooperation-in-illicit-assets-recovery-highlights-commemoration-of-edsa-revolution-in-switzerland</ref> Ang salaping ito ay ibabayad sa mga biktima ni Marcos noong martial law.<ref>http://www.taipeitimes.com/News/world/archives/2013/02/26/2003555766</ref> Noong 1968, ginamit ni Ferdinand at Imelda ang mga alias na William Saunders at Jane Ryan upang buksan ang kanilang unang Swiss bank account sa Zurich, Switzerland, na may balanseng $950,000 noong Marso 1968 nang ang sahod ni Marcos bilang Pangulo ng Pilipinas ay $5,600 lamang.<ref>http://articles.latimes.com/1986-10-02/news/mn-3934_1_imelda-marcos</ref> Noong Pebrero 2014, nabawi ng pamahalaan ng Pilipinas ang higit 29 milyong dolyar o mga ₱1.3 bilyon mula sa mga natitirang salapi ni Ferdinand Marcos na nakatago sa mga mga Swiss account sa Singapore.<ref name=marcos27>http://www.theguardian.com/world/2014/feb/12/philippines-seizes-marcos-accounts</ref> Hinahanap pa ng pamahalaan ng Pilipinas ang mga 150 painting ng mga tanyag na maestro at pintor na nalikom ng pamilya Marcos na naglaho pagkatapos mapatalsik ang pamilya Marcos sa Pilipinas noong Pebrero 1986. Noong Enero 2014, ang dating sekretarya ni Imelda Marcos na si [[Vilma Bautista]] ay hinatulan ng dalawa hanggang anim na taong pagkakabilanggo sa [[New York]] dahil sa pakikipagsabwatan sa pagbebenta ng painting ni [[Claude Monet]] na Le Bassin aux Nymphéas sa London gallery sa halagang $28 milyon.<ref>http://www.nytimes.com/2014/01/14/nyregion/aide-to-imelda-marcos-is-sentenced-in-sale-of-masterpieces.html</ref> Ang painting ay naglaho mula sa konsulado ng Pilipinas sa Manhattan, New York City pagkatapos mapatalsik ang mga Marcos noong 1986.<ref>{{Cite web |url=http://star.worldbank.org/corruption-cases/node/20307 |title=Archive copy |access-date=2014-02-19 |archive-date=2014-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141107185809/http://star.worldbank.org/corruption-cases/node/20307 |url-status=dead }}</ref> ===Mga inaangking pinagmulan ng hindi maipaliwanag na kayamanan ni Marcos=== ====Teoriyang Ginto ni Yamashita==== Noong 1992, inangkin ni [[Imelda Marcos]] na ang kayamanan ni Ferdinand Marcos ay mula sa [[Ginto ni Yamashita]]<ref>http://news.google.com/newspapers?nid=1243&dat=19920203&id=LVYPAAAAIBAJ&sjid=j4YDAAAAIBAJ&pg=4782,3870408</ref> ngunit ito ay hindi pinaniniwalaan ng mga imbestigador. Ayon sa imbestigador na si Minoru Fukumitsu na naglingkod sa staff ni Heneral [[Douglas MacArthur]], nagsagawa siya ng lubusang imbestigasyon sa [[ginto ni Yamashita]] ngunit walang siyang nahanap na ebidensiyang ito ay umiral.<ref name=yamashita>http://news.google.com/newspapers?nid=1370&dat=19880304&id=9pgVAAAAIBAJ&sjid=SQsEAAAAIBAJ&pg=4367,177026</ref><ref>http://news.google.com/newspapers?id=BrM0AAAAIBAJ&sjid=YiEGAAAAIBAJ&pg=6976,1298919</ref> Inembistagahan ni Fukumitsu ang mga 200 Hapones na opiser at mga lalakeng naglingkod sa ilalim ni [[Tomoyuki Yamashita]].<ref name=yamashita/> Pinaniniwalaan ng ilan na inimbento ''lang'' ni Marcos ang kuwento na nakamit nito ang [[ginto ni Yamashita]] upang itago ang pagnanakaw nito sa mga reserbang ginto ng [[Bangko Sentral ng Pilipinas]]. Ayon sa pamahalaan ng Pilipinas, ang 800,000 troy ounce ng reserbang ginto ng Bangko Sentral ng Pilipinas ay ninakaw o nilihis ni Marcos para sa pansariling paggamit.<ref name=marcos7/> ====Teoriya ng pagiging mangangalakal ng ginto ni Marcos==== Noong 2006, inangkin naman ni Imelda na ang kayamanan ng kanyang asawa ay mula sa pagiging gold trader nito at inangking nagkamit ito ng 7,500 tonelada ng ginto noong mga 1950.<ref>http://www.nytimes.com/2006/03/21/international/asia/21marcos.html?_r=0</ref> Gayunpaman, walang record ang [[BIR]] na ang pamilya Marcos ay nagdeklara o nagbayad ng buwis sa mga inangking ari-ariang ito. Ayon naman kay Imelda noong 1998, nalikom ni Ferdinand Marcos bilang gold trader ang 1,000 toneladang ginto habang isang "gerilya" noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig at nakalikom ng 4,000 toneladang ginto noong mga 1970. Inangkin ni Imelda na bumili si Ferdinand ng ginto sa halagang 17 dolyar kada ounce at ipinagbili ito ng 31 dolyar kada ounce.<ref name=marcos9>http://cpcabrisbane.org/Kasama/1999/V13n2/Imelda1.htm</ref> Ang pag-aangking ito ni Imelda ay kinutya ng mga eksperto ng ginto sa Pilipinas at ibang bansa. Ayon sa mga eksperto ng ginto, ang 4,000 tonelada ng ginto ay kumakatawan sa output ng ginto ng [[Timog Aprika]] sa loob ng 10 taon at sa Pilipinas sa loob ng 100 taon. Ayon sa Gobernador ng [[Bangko Sentral ng Pilipinas]] na si [[Gabriel C. Singson]] hinggil sa pag-aangkin ni Imelda, "''Magiging katatawanan lamang tayo ng buong mundo''".<ref name=marcos9/> ====Teoriyang konspirasiya ng ginto ng pamilya Tallano na ibinigay kay Marcos==== Ayon sa isang kumakalat na propaganidstikong pekeng kwento sa internet, si Marcos ay yumaman dahil sa pagbibigay serbisyo bilang abugado sa isang Pamilyang nagngangalang Tallano ('''Talliano gold hoax conspiracy theory''') na isang pamilya na nag-angkin diumano ng 640,000 metrikong toneladang ginto sa isang pantasiyang kahariang Maharlika. Ayon pa sa nagsanga sangang kuwento, ang bawat Pilipinong boboto kay [[Bongbong Marcos]] ay tatanggap ng mga gintong ito ngunit sinabi mismo ni Bongbong na wala siyang alam na ginto at ito ay hindi totoo. ==Mga pananaw kay Ferdinand Marcos== ===Pahayag ng Punong Ministro na si Lee Kuan-Yew tungkol kay Ferdinand Marcos=== Aypn sa Punong Ministro na si [[Lee Kuan Yew]] na kasabayang namuno ni Ferdinand Marcos mula 1959 hanging 1990 na gumawa sa [[Singapore]] mula sa isang mahirap na bansa tungo sa isang mayamang bansa: {{cquote|The difference lies in the culture of the Filipino people. It is a soft, forgiving culture. Only in the Philippines could a leader like Ferdinand Marcos, who pillaged his country for over twenty years, still be considered for a hero's burial Ang Kaibahan ng [[Singapore]] sa kultura ng [[Pilipinas]]. Ito ay malambot, mapagpatawad na kultura. Tanging sa Pilipinas lang na katulad ni Ferinand Marcos na nagnakaw sa kanyang bansa sa higit 20 taon ay bibigyan ng libing ng bayani.}} ===Guiness Book of World Records=== Si Ferdinand Marcos ay itinala sa [[Guiness Book of World Records]] na: "Pinakamalaking Pagnanakaw ng isang Gobyerno". ===Transparency International=== Si Ferdinand Marcos ang Ikalawa sa Talaan ng Transparency International na Pinakamagnanakaw na Pinuno sa buong mundo, ikalawa kay [[Suharto]] ng [[Indonesia]].<ref>https://www.theguardian.com/world/2004/mar/26/indonesia.philippines</ref> ===Primitivo Mijares=== Ang naglahong dating propagdandista at dating loyalista ni Marcos na si [[Primitivo Mijares]] ay sumulat ng aklat na [[The Conjugal Dictatorship of Ferdinand and Imelda Marcos]] noong 1976 na naglalaman at nagsisiwalat sa [[korupsiyon]] ng mag-asawang Marcos. ==Mga panlabas na kawing== * [https://iskomunidad.upd.edu.ph/index.php/Marcos_Regime_Research The Marcos Regime Research (MRR) program] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230623153032/https://iskomunidad.upd.edu.ph/index.php/Marcos_Regime_Research |date=2023-06-23 }} ng Third World Studies Center ng Unibersidad ng Pilipinas * [https://martiallawmuseum.ph/ The Martial Law Memorial Museum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190102002125/https://martiallawmuseum.ph/ |date=2019-01-02 }} * [http://martiallaw.ph/ Digital Museum of Martial Law in the Philippines] * [http://www.bantayog.org/ Bantayog ng mga Bayani] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180716061934/http://www.bantayog.org/ |date=2018-07-16 }} - Honoring the Martyrs and Heroes of the struggle against dictatorship in the Philippines * [https://www.martiallawchroniclesproject.com/ The Martial Law Chronicles Project] * [https://thefreedommemorial.ph/ The Philippine Martial Law Human Rights Violations Victims' Memorial Commmision Freedom Memorial website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220327041523/https://thefreedommemorial.ph/ |date=2022-03-27 }} *[http://www.bibliotecapleyades.net/sociopolitica/secretgoldtreaty/chron_appendix7.htm BELIEVE IT OR NOT: THE FACTS, THE BACKGROUND AND PROCESS OF THE GREATEST LOOT IN HISTORY Marcos Chronology Report] *[http://www.icij.org/offshore/ferdinand-marcos-daughter-tied-offshore-trust-caribbean Ferdinand Marcos’ Daughter Tied to Offshore Trust in Caribbean, 3 Abril 2013] *[http://www.icij.org/offshore/philippine-government-probe-marcos-daughters-offshore-trust Philippine Government to Probe Marcos Daughter’s Offshore Trust, 4 Abril 2013] ==Tingnan din== *[[2022 Swiss leaks]] *[[Panama papers]] ==Mga pananda== {{notelist}} ==Mga sanggunian== {{Reflist|2}} {{start box}} {{succession box | before= Pedro A. Albano | title= Kinatawan, Ikalawang distrito ng Ilocos Norte | years= 1949–1959 | after= Simeon M. Valdez }} {{succession box | before= [[Eulogio Rodriguez]] | title= [[Senado ng Pilipinas|Pangulo ng Senado ng Pilipinas]] | years= 1963–1965 | after= [[Arturo Tolentino]] }} {{succession box | before= [[Diosdado Macapagal]] | title= [[Pangulo ng Pilipinas]] | years= 1965–1986 | after= [[Corazon Aquino]] }} {{succession box | before= Ibinalik <br/> <small>Posisyon ay huling hinawakan ni [[Pedro Paterno]]</small> | title= [[Punong Ministro ng Pilipinas]] | years= 12 Hunyo 1978&nbsp;– 30 Hunyo 1981 | after= [[Cesar Virata]] }} {{end box}} {{Mga Pangulo ng Pilipinas}} {{Pangulo ng Senado ng Pilipinas}} {{BD|1917|1989|Marcos, Ferdinand}} {{DEFAULTSORT:Marcos, Ferdinand}} [[Kategorya:Mga Pilipinong liping-Hapon]] [[Kategorya:Mga Pilipinong liping-Intsik]] [[Kategorya:Mga pangulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga Ilokano]] [[Kategorya:Mga Kristiyano]] [[Kategorya:Ferdinand Marcos]] b05mnhe2jsfa32u3qka6sf33f9eu43n 0 1751 2213474 2213251 2026-06-26T11:09:22Z Jeo555 163377 /* Tropiko Kancer climate */ Inayos ang baybay 2213474 wikitext text/x-wiki {{Refimprove|date=Mayo 2021}} {{Infobox Philippine province 2 |infoboxtitle = Lalawigan ng Batanes |sealfile = ph seal batanes.png |region = [[Lambak ng Cagayan]] (Rehiyon II) |capital = [[Basco, Batanes|Basco]] |founded = — |pop2000 = 16467 |pop2000rank = pinakamaliit |popden2000 = 79 |popden2000rank= ika-11 pinakamababa |areakm2 = 209.3 |arearank = pinakamaliit |hucities = 0 |componentcities= 0 |municipalities= 6 |barangays = 29 |districts = 1 |languages = [[Ivatan]], [[Itbayaten]] |governor = Vicente S. Gato |locatormapfile= Ph locator map batanes.png }} Ang lalawigan ng '''Batanes''' (''Batánes'')<ref>{{Cite web|title=Batánes|website=Diksiyonaryo.ph|access-date=3 Enero 2021|language=fil|url=http://diksiyonaryo.ph/search/batanes|archive-date=6 Disyembre 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221206082333/http://diksiyonaryo.ph/search/batanes|url-status=dead}}</ref>{{Efn|[[Wikang Ivatan]]: ''Provinsiya nu Batanes''|group=lower-alpha|name=alt}} ay isang kapuluan at ang pinakahilagang lalawigan ng [[Pilipinas]]. Kabilang ito sa rehiyon ng [[Lambak ng Cagayan]]. Sa laking 219.01 {{Abbr|km²|kilometro kuwadrado}} at kabuuang populasyon na 17,246 noong 2015, ito rin ang pinakamaliit na lalawigan pagdating sa kabuuang laki ng sakop at populasyon. Ang bayan ng [[Basco]], matatagpuan sa isla ng [[Isla ng Batan|Batan]], ay ang kabisera nito. ==Tropiko Kancer climate== *Tropiko Kancer climate *apat na climate influence ng Taiwan na climate malapit sa Timog ng Kalupaan ng Taiwan Spring Summer Autumn Winter ==Location== *Ang Batanes ay ang pinakadulong hilagang lalawigan ng Pilipinas, na matatagpuan sa pagitan ng mga latitud na 20° 15' hanggang 21° 15' Hilaga (N) at longhitud na 121° 15' hanggang 122° 15' Silangan (E). Ito ay humigit-kumulang 198 kilometro sa hilaga ng mainland Luzon. ==Daylight Summer soltice== *June July August 13 Hours Matatagpuan ang kapuluan sa layong 162 kilometro hilaga ng isla ng [[Luzon]] at halos 190 kilometro timog naman ng isla ng [[Taiwan]]. Napapagitnaan ito ng dalawang bambang na naghihiwalay sa kapuluan mula sa karatig nitong anyong-lupa, ang [[Bambang ng Bashi]] sa hilaga, at [[Bambang ng Balintang]] sa timog. == Etimolohiya == Galing sa salitang Ivatan na ''Batan'' ang Batanes. Ang salitang ito ay ang lokal na tawag ng mga [[Ivatan]] sa kanilang pangkat-etniko. == Tao at Kultura == Ang mga tao rito ay mabait. Ang kultura ng mga taga-Batanes o mga ''Ivatan'', ang tawag nila sa kanilang mga sarili, ay isa sa mga pinakamatanda sa buong [[Pilipinas]]. Sinasabing ang mga ninuno ng mga Ivatan ay nanggaling sa timog Taiwan 3,500 taon na ang nakakaraan at ginawang tulay ang Batanes upang makarating na sa mga malalayong lugar tulad ng [[Indonesia]] at [[Micronesia]]. Ang kultura nila ay pareho rin sa kultura ng mga tribo sa [[Lan Yu]] (timog Taiwan), dahil sa ang kanilang wika, ang [[Wikang Tao|Yami]], ay medyo hawig sa [[Ivatan]]. Isa pang tribo na ikinukumpara ang mga Ivatan ay sa mga isla ng [[Riyuku]] na matatagpuan sa timog [[Hapon]]. Sa pakikipagkapwa, talagang masaya sila kung may malalaman silang mga kababayan. Talagang mahal nila ang kanilang kapwa, tinatawag na ''pachilipulipus''. Ngayon, ang kanilang kultura ay may halong banyaga na dahil sa pag-kolonisa sa kanila ng mga [[Kastila]], na naghatid ng malaking impluwensiya sa kanilang wika, relihiyon, at mga tradisyon. Nahaluan na rin ng modernong mga kostumbre ang mga Ivatan dahil sa impluwensiya ng Maynila (na may mga ''direct flight'' na patungo roon) at ng [[Amerika]], sa kadahilanang maraming Ivatan na ang maaaring magtungo roon. Ang kanilang wika, ang [[Wikang Ibatan|Ivatan]], ay katangi-tangi rin dahil sa kakaibang bokabularyo at pagbigkas nito hindi katulad ng isang tipikal na [[Mga wika sa Pilipinas|wika sa Pilipinas]]. May mga similaridad naman ang Ivatan sa ibang mga wika sa hilagang Luzon, tulad ng [[Wikang Iloko|Ilokano]] at [[Wikang Ibanag|Ibanag]]. Ang Ivatan ay may malaking pagkakatulad sa isang wika sa timog Taiwan, ang [[Wikang Tao|Yami]], na salita ng mga katutubong [[Lanyu]] roon. Sinasabi ng mga lingguwistiko na iisa ang pinanggalingan ng dalawang salita. Sinasabi rin daw na may ilang tribo pa sa timog Taiwan malapit sa lugar ng [[Banking]] na ginagamit ang Ivatan bilang wika. Dahil sa binubuo ang Batanes ng maraming isla, hindi masyadong nagkakaintindihan ang mga tao roon. Sa mismong isla pa lang ng [[Pulo ng Batan|Batan]], may dalawang diyalekto na ng Ivatan ang natagpuan, ang ''[[Ivasayen]]'' na ginagamit sa kapitolyo ([[Basco]]). Ang ikalawa ay ang ''[[Isamurungen]]'', na ginagamit sa mga munisipalidad ng [[Mahatao]], [[Ivana]], [[Uyugan]], at [[Sabtang]]. Hindi masyadong magkaiba ang dalawa ngunit ang nakikitang pagkakaiba nila ay may kinalaman sa pagbigkas. May isa pang diyalekto ang Ivatan, ang ''[[Wikang Itbayat|Itbayaten]]''. Ito ay ginagamit sa isla ng [[Itbayat]]. Ang isang taga-Batan o Sabtang na makapunta sa Itbayat sa unang pagkakataon ay hindi kaagad makakaunawa ng diyalekto nila roon. Sinasabi nga na ibang lengguwahe na ang Itbayaten dahil hindi na halos maintindihan ang kanilang salita. Ang huling diyalekto ng Ivatan ay ang [[Ibatan]], ang wika sa [[Babuyan Islands]] na parte na ng [[Cagayan]]. Mas magkatulad pa sila ng Itbayaten kaysa sa Ivasayen at Isamurungen. == Administrasyon == Nahahati sa anim na bayan ang Batanes, lahat ay kinakatawan ng iisang distritong pangkongreso. [[Talaksan:Ph fil batanes.png|thumb|Mga paghahating administratibo sa Batanes.]] {| class="wikitable sortable" |+Mga bayan ng Batanes !Bayan !Populasyon {{Small|(2020)}} !Lawak {{Small|({{abbr|km²|kilometro kuwadrado}})}} !Kapal {{Small|(kada {{abbr|km²|kilometro kuwadrado}})}} !Barangay |- |'''[[Basco]]''' |9,517 |49.46 |170 |6 |- |[[Itbayat]] |3,128 |83.13 |34 |5 |- |[[Ivana]] |1,407 |16.54 |80 |4 |- |[[Mahatao]] |1,703 |12.90 |120 |4 |- |[[Sabtang]] |1,696 |40.70 |40 |6 |- |[[Uyugan]] |1,380 |16.28 |80 |4 |- |'''KABUUAN''' |'''18,831''' |'''219.01''' |'''79''' |'''29''' |- | colspan="5" |{{Center|{{small|''Kabisera ng Batanes ang nakadiin.''}}}} |} == Heograpiya == === Topograpiya === [[Talaksan:Goats in Batanes.png|thumb|Mga [[baka]], sa madamong [[burol]] ng Batanes]] Ang Batanes ay grupo ng mga isla na tinatawag na ''Mga Isla ng Batanes''(Batanes Islands) at ang mga ito ay nasa dulong hilagang bahagi ng [[Pilipinas]]. Ang mga ito ay nasa pagitan ng [[Mga Isla ng Babuyan]] (nasasakop ng Probinsiya ng [[Cagayan]]) at [[Taiwan]]. Ang mga islang ito ay may kaunting naninirahan at madalas na daanan ng mga bagyo. Ang tatlong malalaking isla ay ang [[Isla ng Itbayat|Itbayat]], [[Isla ng Batan|Batan]], at [[Isla ng Sabtang|Sabtang]]. Ang nasa pinakadulong hilaga naman ay ang [[Isla ng Mavudis]]. Halos kalahating bahagi ng Batanes ay [[burol]] at [[bundok]]. Ang [[Isla ng Batan]], ay may kabuuang lawak na 35&nbsp;km², ay halos bulubundukin ang hilaga at timog-silangang bahagi nito. Animo'y hugis palaggana ang gitna nito. Ang [[Isla ng Itbayat]], na may kabuuang lawak na 95&nbsp;km², ay padalisdis kadalasan pakanluran, dahil sa bulubundukin at maburol ang hilaga at silangang baybayin nito. Ang Sabtang naman ay nasasakop ng bundok ang gitnang bahagi, ang islang ito ay may kabuuang lawak na 41&nbsp;km², na siyang dahilan upang ang lupa ay dumalisdis palabas ng baybayin nito. [[Talaksan:Batanes Hills.png|left|thumb|Kamangha manghang mga burol ng Basco]] Ang mga isla ay napapalibutan ng malawak na katubigan ng [[Bashi Channel]] at [[Balintang Channel]], kung saan ang Karagatang Pasipiko at Dagat Tsina ay nagtatagpo. Ang lugar ay syang pangunahing daanang pantubig ng [[Pilipinas]] at [[Japan]], [[Tsina]], [[Hongkong]] at [[Taiwan]]. Mayaman ito sa yamag-dagat, kabilang na ang pinaka bihirang [[corals]] sa mundo. Ang probinsiya ay maburol at mabundok, na may halos 1,631.50 ektarya o 7.10% na bahagi nito ay taas-baba at 78.20% o 17,994.40 ektarya ay nahahati sa pataas-baba hanggang sa padalisdis, hanggang sa sobrang dalisdis. Apatnapu't dalawang bahagi (42%) o 9,734.40 ektarya ang padalisdis hanggang sa mabangin na lugar. [[Talaksan:Valuga Beach.png|thumb|Mabatong baybayin ng Valugan Beach]] Dahil sa natatanging katangian ng lugar, maganda ang daloy ng tubig dito at halos di nagtatagal ang pagbaha. Ang pangunahing isla ng Batan ang may pinakamalaking bahagi ng patag at halos patag ang lupa, kasunod ang Itbayat at Sabtang. Ang Itbayat ay may padalisdis hanggang sa halos patag na lupa sa mala talampas ng paligid nito patuloy hanggang sa matataas na bangin na umaabot sa halos 20-70 metro ang taas sa ibabaw ng dagat, at halos walang dalampasigan. Ang Sabtang naman ay may maliit na patag na lupa na manaka-nakang nakapaligid sa baybayin nito, habang ang gitna naman ay halos nasasakop ng matarik na bundok at malalalim na lambak. Ang isla ng Batan at Sabtang ay may paputol putol na maiikling baybayin na may buhangin at mga batuhan. Ang kalupaan ng probinsiya na kahangahanga at kaakit akit ang halos bawat sulok, ay may limitadong katangian sa pagpapalawak ng agrikultura para sa sadyang napakaiit na probinsiya. === Klima === [[Talaksan:Gloomy Sky Over the Lighthouse.png|thumb|left|Madilim na [[ulap]] sa ibabaw ng parola ng Basco, nagbabadya ng [[ulan]]]] Ang klima dito ay halos pareho ng sa [[Taiwan]]. Kadalasan ang lugar ay nakakaranas ng mababa sa normal na temperatura na 55 degri [[Fahrenheit]] (13&nbsp;°C). Ang probinsiya ay kadalasang winawalis ng malakas na hangin at ulan na syang nagbibigay ng maling paniniwalang ang Batanes ay palaging ginugupo ng mga bagyo.Kung bakit ang Batanes ay laging naiiugnay sa sama ng panahon, ito ay dahil sa ang kabisera nitong basco ay ang huling himpilan ng panahon sa hilaga. Ito rin ang lugar na pinagbabatayan ng lahat ng bagyo na pumapasok sa nasasakupan ng Pilipinas. Wala itong ipinahayag na tuyo at basang panahon. Umuulan dito ng halos pinakamababa ang walong araw hanggang sa pinakamataas na 21 araw sa loob ng isang buwan. Nakakaranas dito ng praktikal na apat na pahahon, ang pinakamainam ay ang tag araw (Abril-Hunyo) at taglamig (Disyembre-Pebrero), kung saan ang temperatura ay kadalasang bumababa sa pitong digri Celsius. Ang mainam na panahon ng pagpunta dito ay tuwing kalagitnaan ng Marso hanggang Hunyo. Ang "Indian summer" kadalasang nag uumpisa ng Setyembre. Minsan, ang panahon ay nag uumpisang maging maganda pinakamaaga na ang Pebrero hanggang sa pinakahuli ang Hulyo. Hanging galing hilaga o timog ang nagdadala ng malamig na hangin. Nagdadala rin ang mga ito ng sama ng panahon at namumuong mga ulap na nagiging dahilan ng pagkakansela ng pagdating o pag alis ng eroplano. Ang tag-lamig, ay ang malamig na panahon na nararanasan ng Ivatan kaya tinatawag nila itong tag-lamig (winter) ay nararanasan tuwing Disyembre hanggang Pebrero. Kung mag pupunta ng Batanes, lagi lang tandaan na sa mga islang ito ayvmadaling magbago ang panahon. Kung kaya't dapat maging handa sa anumang panahon ang mararanasan mo. === Pisikal === Ang Batanes ay 680&nbsp;km ang layo sa [[Maynila]] at 280 sa bayan ng [[Aparri]]. Sa hilaga nito, naroon ang kanal ng [[Bashi]], sa timog naman ay ang kanal ng [[Balintang]]. Sa kanluran ay ang [[Dagat Timog Tsina]], at sa silangan ay ang [[Karagatang Pasipiko]]. Binubuo ang lalawigan ng sampung isla. Ito ang [[Batan]], [[Itbayat]], [[Sabtang]] at [[Vuhos]] na pinakamalaki, ang iba pa ay [[Pulo ng Siayan|Siayan]], [[Mavudis]], [[Misanga]], [[Ditarem]], [[Dinem]] at [[Dequey]] na walang nakatirang tao. == Kalikasan == Ang flora at fauna sa Batanes ay talagang katangi-tangi at doon lang matatagpuan. Maraming species ng mga hayop at halaman ang doon lang matatagpuan. Pati ang mga tanawin doon ay kakaiba, tulad ng mga bundok at mga dalampasigan. === Mga tanawin === Mga bundok at dalampasigan: * Valugan Beach * Mt. Riposed * Mt. Iraya * Mt. Matarem * Rapang du Kavuyasan * Mt. Karobooban * Duvek Bay * Vuhos Marine Reserve * Tukon Hedgerows Mga tradisyonal na bahay sa: [[Talaksan:Diura Fishing Village.jpg|thumb|right|Pamayanan ng mga mangingisda ng Diura]] * Savidug * Chavayan * Nakanmuan * Sumnanga * Diura * Raele Mga arkitekturang may impluwensiyang Kastila: * ang simbahan at plaza ng San Carlos Borromeo, Mahatao Mga Ijangs (mga ''fortress'' o [[portipikasyon|kuta]] sa mga bundok): * Itbud Ijang * Ivana Ijang * Chuhangin Ijang * Savidug Ijang Mga tirahan ng mga sinaunang Ivatan: * Rakuaydi * Nahili du Vutox * Mt. Karobooban Mga libingang pa-barko ang hitsura: * Chuhangin * Nakamaya * Turungan === Mga hayop at halaman === Mga puno: * Vutalaw (''Calophyllum inophyllum'') * Aynas (''Anacardium occidentale'') * Nato (''Palaquium luzoniense'') * Malaapdo (''Gonstylus bancanus'') * Vatinglaw (mga species ng ''Diospyros'') Mga damo: * Vayasuvas (''Freycinetia willamsii'') * Tamidok * Karukmuten Mga hayop: * [[Indochinese shrew]] (''Crocidura attentuata'') * [[Riyuku flying fox]] (''Pteropus dasymallys'') == Ekonomiya == Halos 75% ng mga Ivatan ay magsasaka at mangingisda. Ang ibang bahagi naman ay nagtatrabaho sa pamahalaan at pribadong kompanya. Bawang at bakahan ang pangunahing pinagkakakitaan dito. Ang mga Ivatan ay nagtatanim din ng kamote baging, kamoteng kahoy, gabi, at ang biharang uri ng puting uvi. Ang tubo ay itinatanim upang makagawa ng palek, isang uri ng katutubong alak, at suka. Sa kasalukuyan, ang mga isdang nahuhuli rito ay unti-unting nababawasan dahil sa kakulangan ng tamang kaalaman. Kakaunti lang ang mga pwedeng pasukang trabaho rito. Kadalasan ang mga nakapag-aral na mga Ivatan ay lumuluwas sa siyudad o nag pupunta sa labas ng bansa. Ang [[Wind-Diesel Hybrid Power Systems|wind diesel]] generating plant ay binuksan noong 2004. Layo at masamang panahon ang syang humahadlang sa pag angat ng ekonomiya rito. Ang ibang pangngailangan gaya ng bigas, softdrinks, at gasolina ay kadalasang may dagdag na 75% hanggang 100% kumpara sa presyo nito sa Maynila. == Talababa == <references group="lower-alpha" /> == Sanggunian == {{reflist|2}} == Kawing Panlabas == *[http://www.batanesonline.com Batanes Online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041206035533/http://www.batanesonline.com/ |date=2004-12-06 }} {{Batanes}} {{Lambak ng Cagayan}} {{Philippines political divisions}} [[Kategorya:Mga lalawigan ng Pilipinas]] [[Kategorya:Batanes|*]] huy556vgnn5t3bg6gs3n8qpa31oim82 0 1776 2213464 2213163 2026-06-26T10:03:36Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2213464 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = Estados Unidos ng Amerika | common_name = Estados Unidos | native_name = {{native name|en|United States of America}} | image_flag = Flag of the United States.svg | image_coat = Greater coat of arms of the United States.svg | symbol_type = Dakilang Selyo | motto = {{lang|en|In God We Trust}}<br />"Sa Diyos Kami'y Tumitiwala" | anthem = {{lang|en|[[The Star-Spangled Banner]]}}<br/>"Ang Bandilang Pinalamutian ng Bituin"{{parabr}}{{center|[[File:Star_Spangled_Banner_instrumental.ogg]]}} | image_map = [[File:USA orthographic.svg|220px|frameless]]<br/>Ang 50 estado ng Estados Unidos ('''lunti''').<br/>[[File:US insular areas SVG.svg|upright=1.15|frameless|220px]]<br />Ang pangunahing teritoryo ng Estados Unidos ng Amerika ('''lunti''') at mga kasakupan nito. | capital = [[Washington, D.C.]]<br />{{coord|38|53|N|77|01|W|display=inline}} | largest_city = [[Lungsod ng Bagong York]]<br />{{coord|40|43|N|74|00|W|display=inline}} | languages_type = Wikang opisyal<br/>{{nobold|at pambansa}} | languages = [[Wikang Ingles|Ingles]] (''[[de facto]]'') | demonym = {{ubl|Amerikano|Estadounidense}} | government_type = [[Pampanguluhang]] [[republikang]] [[pederal]] | leader_title1 = [[Pangulo ng Estados Unidos|Pangulo]] | leader_name1 = [[Donald Trump]] | leader_title2 = [[Pangalawang Pangulo ng Estados Unidos|Pangalawang Pangulo]] | leader_name2 = [[James David Vance]] | legislature = [[Kongreso ng Estados Unidos|Congress]] | upper_house = [[Senado ng Estados Unidos|Senate]] | lower_house = [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Estados Unidos|House of Representatives]] | sovereignty_type = [[Digmaang Mapanghimagsik sa Amerika|Kasarinlan]] | sovereignty_note = mula sa {{flagicon image|Flag of Great Britain (1707–1800).svg}} [[Kingdom of Great Britain|Dakilang Britanya]] | established_event1 = [[Pagpapahayag ng Kasarinlan ng Estados Unidos|Pagpapahayag]] | established_date1 = 4 Hulyo 1776 | established_event2 = [[Tratado ng Paris (1783)|Tratado ng Paris]] | established_date2 = 3 Setyembre 1783 | established_event3 = [[Saligang Batas ng Estados Unidos|Saligang Batas]] | established_date3 = 21 Hunyo 1788 | area_label = Areang kabuuan | area_rank = ika-4 o ika-3 batay sa sanggunian | area_sq_mi = 3,796,742 | percent_water = 4.66 | area_label2 = Areang lupain | area_data2 = {{convert|3,531,905|sqmi|km2|abbr=on}} (ika-3) | population_census = 341,784,857 | population_census_year = 2025 | population_estimate = 331,893,745 | population_estimate_year=2021 | population_census_rank =ika-3 | population_density_sq_mi =87 | population_density_rank=ika-185 | GDP_PPP={{increase}} $25.35&nbsp;trilyon | GDP_PPP_year=2022 | GDP_PPP_rank=ika-2 | GDP_PPP_per_capita={{increase}} $76,027 | GDP_PPP_per_capita_rank=ika-9 | GDP_nominal={{increase}} $25.35&nbsp;trilyon | GDP_nominal_year=2022 | GDP_nominal_rank=ika-1 | GDP_nominal_per_capita={{increase}} $76,027 | GDP_nominal_per_capita_rank=ika-8 | Gini=48.5 | Gini_year=2020 |Gini_change=increase |Gini_rank= |HDI=0.926 |HDI_year=2019 |HDI_change=increase |HDI_rank=ika-17 |currency=[[Dolyar ng Estados Unidos]] ($) |currency_code=USD |utc_offset = [[Oras sa Estados Unidos|−4 hanggang<br />−12, +10, +11]]|utc_offset_DST=−4 hanggang −10 |date_format = mm/dd/yyyy |drives_on=kanan |calling_code=[[North American Numbering Plan|+1]] |iso3166code=US |cctld=.us |today=}} Ang '''Estados Unidos''' ({{lang-en|United States}}), opisyal na '''Estados Unidos ng Amerika''', dinadaglat na '''EU'''/'''EUA''' ([[Wikang Ingles|Ingles]]: ''US''/''USA''), at karaniwang tinatawag na '''Amerika''' ([[Wikang Ingles|Ingles]]: ''America''), ay bansang transkontinental na pangunahing matatagpuan sa [[Hilagang Amerika]]. Hinahangganan ang 48 estado at distritong pederal nito ng [[Kanada]] sa hilaga at [[Mehiko]] sa timog. Makikita ang [[Alaska]] sa sukdulang hilagang-kanluran ng Hilagang Amerika na katabi ng Kanada sa silangan at nahihiwalay sa [[Rusya]] sa kanluran sa Kipot ng Bering; ang [[Hawai]] ay isang kapuluang [[Polinesya|Polinesyo]] na nasasagitna sa [[Karagatang Pasipiko]] at ang tanging estado na wala sa [[Kaamerikahan]]. Nagbabahagi ang bansa ng mga limitasyong maritimo sa [[Bahamas]], [[Kuba]], Rusya, [[Reyno Unido]], [[Republikang Dominikano]], [[Kapuluang Cook]], [[Samoa]], at [[Niue]]. Sumasaklaw ng mahigit 9,833,520 kilometrong kuwadrado (3,531,905 milyang kuwadrado) at mayroong higit 331 milyong naninirahan, ito ang ikaapat na pinamalaking bansa ayon sa panlupaing lawak, ikalima ayon sa magkaratig na lawak, at ikatlo ayon sa kabuuang lawak at populasyon. Itinatagurian na panlusaw na palayok ng mga kalinangan at etnisidad, hinubog ang populasyon nito ng ilang siglo ng [[imigrasyon]]. Mayroon itong lubos na dibersong klima at heograpiya, at kinikilala bilang isa sa 17 ekolohikal na bansang megadiberso. Ang kabiserang pambansa nito ay [[Washington, D.C.]] habang ang pinakamalaking lungsod at sentrong pampananalapi nito'y [[Lungsod ng Bagong York]]. Ang mga Paleo-Indians ng Siberia ay nandayuhan sa Hilagang Amerika 12,000 taon na ang nakalilipas. Nagsimula ang [[Europeong pananakop ng Kaamerikahan|pananakop ng mga Europeo]] noong ika-16 na siglo. Nabuo ang Estados Unidos mula sa [[Labintatlong Kolonya|13 kolonyang Britano]] na itinatag sa Silangang Baybayin. Ang pakikipagtalo hinggil sa pagbubuwis at pamamahala ng [[Gran Britanya]] ay nagbunsod sa [[Digmaang Mapanghimagsik sa Amerika|American Revolutionary War]] (1775-1783), na nagpangyaring makamit ng bansa ang kalayaan. Sa huling bahagi ng ika-18 siglo, lalo pang lumawak ang nasasakupan ng Estados Unidos habang unti-unting nag-aangkin ng mga teritoryo, kung minsan sa pamamagitan ng digmaan na nagtaboy sa maraming [[katutubong Amerikano]], at naitatatag ang mga bagong estado. Pagsapit ng 1848, nasakop na ng Estados Unidos ang Hilagang Amerika hanggang sa kanluran. Naging legal ang [[Panahon ng pang-aalipin sa Estados Unidos|pang-aalipin]] sa timugang Estados Unidos hanggang noong ika-19 na siglo, nang buwagin ito ng [[Digmaang Sibil ng Amerika]]. Pagsapit ng [[dekada 1890]] ay naitala ang ekonomiya ng Estados Unidos bilang pinakamalaki sa mundo, at kinumpirma ng [[Digmaang Espanyol-Amerikano]] at [[Unang Digmaang Pandaigdig]] ang katayuan nito bilang kapangyarihang militar. Sa pagtatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ay lumabas ang bansa bilang unang estadong [[sandatang nukleyar|nukleyar]] at isa sa dalawang pinakamakapangyarihang bansa kasama ang [[Unyong Sobyetiko]]. Nasangkot ang dalawang estado sa isang tunggalian noong [[Digmaang Malamig]] para sa ideolohikong pangingibabaw, partikular na makikita sa [[Digmaang Koreano]] at [[Digmaang Biyetnamita]], ngunit pareho nilang iniwasan ang direktang labanang militar. Nakipagkompitensya rin sila sa [[Karerang Pangkalawakan]], na nagtapos sa Amerikanong pangkalawakang paglipad ng 1969 na ipinadala ang mga tao sa [[Buwan]] sa unang pagkakataon. Kasabay nito, humantong ang [[kilusang pangkarapatang sibil]] sa pagbabawal sa [[rasismo|diskriminasyong panlahi]] laban sa mga [[Aprikanong Amerikano]]. Nagwakas ang Digmaang Malamig sa pagkabuwag ng URSS noong 1991, na iniwan ang EUA bilang nag-iisang superpotensyang internasyonal. Sa [[ika-21 dantaon]], nagresulta ang mga pag-atake noong [[Mga pag-atake noong Setyembre 11|11 Setyembre 2001]] sa paglunsad ng bansa ng digmaan laban sa terorismo, na kinabibilangan ng [[Digmaan ng Apganistan (2001–2021)|Digmaan ng Apganistan]] (2001–2021) at [[Digmaan ng Irak]] (2003–2011). Ang pagsibol ng [[Tsina]] at pagbabalik ng Rusya sa pandaigdigang politika ay nagdulot ng mga tensyon sa pagitan ng mga bansa na kung minsa'y tinatawag na Ikalawang Digmaang Malamig. Isang [[pederasyon|republikang pederal]], binubuo ang EU ng tatlong magkakahiwalay na sangay ng [[pamahalaan]] at [[lehislatura#bikameralismo|lehislaturang bikameral]]. Pinapatakbo sa ilalim ng [[demokrasyang liberal]] at [[ekonomiyang pampamilihan]], nagraranggo ito ng mataas sa mga pandaigdigang sukat ng [[karapatang pantao]], [[Talatuntunan ng Kaunlarang Pantao|kalidad ng buhay]], [[kita]] at [[yaman]], [[kompitensya (ekonomika)|ekonomikong pagkakakompitensya]], at [[edukasyon]]. Gayunpaman, pinapanatili ng bansa ang [[parusang kamatayan]], wala ng pangkalahatang pangangalagang pangkalusugan, at mayroong mataas na antas ng pagkakabilanggo at kawalan ng pagkakapantay-pantay. Ang pangunahing [[industriya]]l at [[kapitalismo|kapitalistang]] puwersa sa planeta, isa ito sa mga namumuno ng makaagham na pananaliksik at pagbabagong teknolohikal. Ito ang pinakamalaking [[ekonomiya]] ayon sa nominal na [[Kabuuang domestikong produkto|KDP]] at ikalawa ayon sa KDP batay sa [[Kapantayan ng lakas ng pagbili|KLP]]. Sa halaga, ito ang pinakamalaking nag-aangkat at ikalawang pinakamalaking naglu[[luwas]] ng mga kalakal. Bagama't bumubuo ng halos 4.2% lamang ng kabuuang pandaigdigang populasyon, hawak ng bansa ang higit 30% ng kayamanan sa mundo, ang pinakamalaking bahaging taglay ng alinmang bansa. Isa itong kasaping tagapagtatag ng [[Organisasyon ng mga Estadong Amerikano|OEA]], [[Pondong Monetaryong Internasyonal|PMI]], [[Organisasyon ng Tratado ng Hilagang Atlantiko|OTHA]], [[Bangkong Pandaigdig]], at [[mga Nagkakaisang Bansa]], kung saan naglilingkod ito bilang panatilihang miyembro ng [[Konsehong Pangkatiwasayan ng mga Nagkakaisang Bansa|Konsehong Pangkatiwasayan]] nito. Gumagastos ng katumbas ng halos dalawang-ikalima ng pandaigdigang paggastang pangmilitar, nagtataglay ito ng ikatlong pinakamalaking hukbo sa mundo. Nangunguna ang EUA sa mga larangan ng [[politika]], [[kalinangan]], at [[agham]] sa [[Daigdig]]. ==Etimolohiya== [[File:Waldseemuller map closeup with America.jpg|thumb|left|200px|Malapitang litrato ng mapa ni Waldseemüller na nagpapakita ng pangalang Amerika sa lupaing kilala ngayon bilang [[Brasil]].]] Isinasapetsa ang pinakamaagang kilalang paggamit ng pangalang "Amerika" sa taong 1505, nang ginamit ito ng makatang Aleman na si Mathias Ringmann sa kanyang tulang ukol sa Bagong Mundo. Latinisado itong anyo ng pangalan ng Italyanong eksplorador na si Amerigo Vespucci, na unang nagmungkahi na ang Kanlurang Indiyas na natuklasan ni [[Cristobal Colon]] noong 1492 ay bahagi ng dating di-kilalang kalupaan, kaysa sa silangang hangganan ng [[Asya]].<ref>{{cite web|last=Allen|first=Erin|title=How Did America Get Its Name?|url=https://blogs.loc.gov/loc/2016/07/how-did-america-get-its-name/|website=Library of Congress Blog|date=4 Hulyo 2016}}</ref> Inilimbag ang mapang ''Universalis Cosmographia'' ni Martin Waldseemüller noong 25 Abril 1507 kasama ang tula. Ginagamit ng mapa ang terminong "Amerika" ​​para sa lugar na kinikilala ngayon bilang [[Timog Amerika]].<ref>{{cite journal |last1=Laubenberger |first1=Franz|last2=Rowan|first2=Steven |title=The Naming of America |journal=Sixteenth Century Journal|date=1982 |volume=13 |issue=4|page=92|doi=10.2307/2540012|jstor=2540012|url=https://www.jstor.org/stable/2540012| issn=0361-0160 }}</ref> Noong 1538, ginamit din ni Plamenkong kartograpong Gerardus Mercator ang pangalang "Amerika" ​​sa kanyang sariling mapang pandaigdig, at inilapat ang salita sa buong Kanlurang Emisperyo. Iminumungkahi ng mga alternatibong teorya na hango ang "Amerika" sa Bulubunduking Amerrisque ng [[Nicaragua]], o mula sa apelyido ng mayamang Anglo-Gales na mangangalakal na si Richard Amerike. Nagmumula ng unang dokumentadong ebidensya ng pariralang "Estados Unidos ng Amerika" sa isinulat na liham ni Stephen Moylan noong 2 Enero 1776 kay ayudante-ng-kampo ni George Washington na si Joseph Reed. Inihayag ni Moylan ang kanyang nais na lumakbay "nang may buo at sapat na kapangyarihan mula sa Estados Unidos ng Amerika patungong Espanya" upang humingi ng tulong sa Digmaang Mapanghimagsik. Karaniwang pagkakamali na kilalanin si Thomas Paine bilang lumikha ng terminong ito sa kanyang polyetong ''Common Sense'' na inilathala noong Enero 1776, ngunit hindi niya ginamit ang huling anyo nito. Makikita ang unang publikasyon ng parirala sa isang di-kilalang sanaysay sa pahayagang ''The Virginia Gazette'' sa Williamsburg noong 6 Abril ng parehong taon. == Kasaysayan == {{main|Kasaysayan ng Estados Unidos}} === Mga Sinaunang Tao at Kasaysayan Bago ang Panahon ni Columbus === [[Talaksan:Cliff Palace-Colorado-Mesa Verde NP.jpg|thumb|Ang [[:en:Cliff Palace|Cliff Palace]], matatagpuan ngayon sa Colorado, na itinayo ng mga katutubong Amerikano na [[:en:Ancestral Puebloans|Puebloano]] sa pagitan ng 1190 at 1260|306x306px]] Pinaniniwalaang ang mga unang nanirahan sa Hilagang Amerika ay mga taong nandayuhan mula sa Siberia patawid ng Beringia patungong Alaska 12,000 taon na ang nakalilipas (Ang Beringia ay isang ''land bridge'' na, noong sinaunang panahon, nagdurugtong sa lupain ng Siberia at Alaska hanggang sa maglaho ito at paghiwalayin ng katubigan na kilala ngayon bilang Bering Strait). Pero may ebidensiya di-umano na mas maaga pa rito ang pagdating nila. Ang kulturang Clovis, na umiral humigit-kumulang noong 11,000 BC, ang pinaniniwalaang kumakatawan sa mga unang taong nandayuhan sa Amerika. Ito marahil ang una sa tatlong bugso ng malakihang pandarayuhan patungong Hilagang Amerika; ang mga huling bugso ang nagdala sa kasalukuyang mga katutubo ng Athabaskan, Aleut, at Eskimo. Sa pagdaan ng panahon, nagkahalo-halo na ang mga katutubo sa Hilagang Amerika. Ilan sa mga ito, gaya ng kulturang Mississippiano sa timog-silangan bago ang panahon ni Columbus, ay bumuo ng masulong na agrikultura, arkitektura, at sari-saring mga komunidad. Pinakamalaki sa mga ito ang Cahokia, isang dating lunsod-estado na ngayon ay dinadayong kaguhuan sa kasalukuyang Estados Unidos. Sa tinatawag na Four Corners Region (isang rehiyon kung saan nagtatagpo ang apat na kantong hangganan ng mga estado ng Utah, Arizona, Colorado, at New Mexico), nabuo ang kultura ng mga katutubong Puebloano mula sa mga siglo ng mga pag-eeksperimento sa agrikultura. Ang Haudenosaunee, na matatagpuan sa timugang rehiyon ng Great Lakes, ay unti-unting naitatag sa pagitan ng ika-12 at ika-15 siglo. Lumaganap sa mga estadong Atlantiko ang mga tribo ng Algonquian, na nakilala sa pangangaso at pambibitag. Naging magsasaka din naman ang ilan sa kanila. Hindi matiyak ang populasyon ng mga katutubong Amerikano sa panahon ng pakikipag-ugnayan ng mga Europeo. Tinantiya ni Douglas H. Ubelaker ng Smithsonian Institution ang bilang ng populasyon: 92,916 sa timugang estadong Atlantiko at 473,616 sa mga estadong kahangga ng Gulf of Mexico. Pero napakaliit ng mga bilang na ito sa tingin ng mga akademiko. Ang antropologist na si Henry F. Dobyns ay naniniwalang mas malaki pa ang mga bilang ng populasyon: 1.1 milyon ang mga nasa estadong kahangga ng Gulf of Mexico, 2.2 milyon ang mga nasa estado mula Florida hanggang Massachusetts, 5.2 milyon ang mga nasa rehiyon ng Mississippi, at mga 700,000 ang nakatira sa estado ng Florida. === Kolonisasyon ng mga Europeo === '''''Karagdagang Impormasyon:''' [[Kasaysayang kolonyal ng Estados Unidos|Kasaysayang Kolonyal ng Estados Unidos]] at [[Labintatlong Kolonya]]'' [[Talaksan:The Mayflower Compact 1620 cph.3g07155.jpg|thumb|298x298px|Ang '''''Mayflower Compact,''''' na nilagdaan sa loob mismo ng barkong ''Mayflower'' noong 1620, ang nagpasimula ng pag-uusap para sa pagbuo ng sariling gobyerno at konstitusyon.|left]] Kontobersyal at laging pinagdedebatehan ang maagang kolonisasyon ng mga Norse (o mga Vikings ng Scandinavia) sa New England. Ang unang napaulat sa kasaysayan na pagdating ng mga Europeo sa ngayo'y kontinente ng Estados Unidos ay ang unang ekspedisyon ng conquistadores mula Espanya na si Juan Ponce de León sa noo'y Spanish Florida noong 1513. Bago pa nito, nakarating na sa [[Puerto Rico]] si [[Christopher Columbus]] mula sa kaniyang paglalayag noong 1493, at nang sumunod na dekada ay tinirhan ng mga Espanyol ang San Juan. Bumuo ng mga pamayanan ang mga Espanyol sa Florida at New Mexico, ang Saint Augustine, na itinuturing na pinakamatandang siyudad sa bansa, at ang Santa Fe. Nagtatag naman ang mga Pranses ng kanilang sariling mga pamayanan sa mga pampang ng [[Ilog Mississippi]], lalo na sa New Orleans. Matagumpay namang nakabuo ng kolonya ang mga Britano sa silanganing baybayin ng Hilagang Amerika: ang Virginia Colony sa Jamestown noong 1607 at Pilgrims Colony sa Plymouth noong 1620. Unang itinatag sa kontinente noong 1619 ang sarili nitong lehislatibong kapulungan, ang Virginia's House of Burgesses. Ang mga dokumentadong kasunduan, gaya ng Mayflower Compact at ang Fundamental Orders of Connecticut, ang bumuo ng mga parisan bilang batayan ng mga saligang batas na ipinatupad sa mga maitatatag pa noong mga kolonya sa Amerika. Marami sa mga pamayanang Ingles ay mga Kristiyanong naghahangad ng malayang pagsamba. Noong 1784, mga Ruso ang mga unang Europeo na nakapagtatag ng sariling pamayanan sa Three Saints Bay, Alaska. Ang mga Amerikanong Ruso noon ang sumasakop sa kalakhang bahagi ng ngayo'y estado ng [[Alaska]]. Sa maagang panahon ng kolonisasyon, maraming nakipamayang Europeo ang nakaranas ng kakulangan sa pagkain, sakit, at pag-atake mula sa mga Katutubong Amerikano. Ang mga katutubong Amerikano ay madalas ding nakikipaglaban sa mga kalapit na tribo at mga Europeo. Gayunpaman, sa maraming pagkakataon, natutuhan ng mga katutubo at mga naninirahan na umasa sa isa't isa. Ang mga nakipamayan ay nakipagkalakalan para sa pagkain at mga balat ng hayop; ang mga katutubo naman para sa mga baril, mga kasangkapan at iba pang kalakal sa Europa. Tinuruan ng mga katutubo ang mga Europeo na magtanim ng mais, sitaw, at iba pang mga pagkain. Nadama ng mga misyonerong Europeo at iba pa na mahalagang "sibilisahin" ang mga Katutubong Amerikano at himukin sila na tularan ang mga gawi at pamumuhay ng mga Europeo pagdating sa agrikultura. Gayunpaman, sa paglawak ng kolonisasyon ng Europa sa Hilagang Amerika, lumikas na lang ang mga Katutubong Amerikano dahil madalas na pinapatay sila sa panahon ng mga alitan. [[Talaksan:Thirteencolonies politics cropped.jpg|thumb|334x334px|Ang Pinagkaisang Kolonya noong 1775: * Matingkad na Pula = Mga Kolonya ng New England. * Mapusyaw na Pula = Mga Kolonya sa Gitnang Atlantiko. * Kayumangging Pula = Mga Kolonya sa Timog.]] Ang mga nakipamayang Europeo ay nagsimula ring manguha ng mga Afrikano para gawing alipin sa Amerika sa pamamagitan ng slave trade patawid ng Atlantiko. Dahil sa mabagal na pagkalat ng mga tropikal na sakit at mas mahusay na panggagamot, naging mas mahaba ang buhay ng mga alipin sa Hilagang Amerika kumpara sa Timog Amerika, dahilan ng kanilang mabilis na pagdami. Ang mga pamayanan sa kolonya ay karaniwang hinahati ayon sa relihiyon at moral na kalagayan ng alipin, at ilang mga kolonya nga ang nagpasa ng mga batas na laban at pabor sa isinagawang panukala. Gayunpaman, pagsapit ng ika-18 siglo, ang mga aliping Afrikano na ang pumalit sa mga manggagawang Europeo na walang sahod bilang mga cash crop labor, partikular na sa Katimugang Amerika. Ang Labintatlong Kolonya (New Hampshire, Massachusetts, Connecticut, Rhode Island, New York, New Jersey, Pennsylvania, Delaware, Maryland, Virginia, North Carolina, South Carolina, at Georgia) na magiging Estados Unidos ng Amerika ay pinangasiwaan ng mga Britano bilang kanilang mga banyagang teritoryo, o nasasakupan. Gayunpaman, lahat ng ito ay may sari-sariling gobyerno at mga halalan na puwedeng pagbotohan ng mga tao. Dahil sa mataas na bilang ng mga ipinanganganak na sanggol, kakaunting namamatay, at matatag na komunidad, naging mabilis ang paglago ng populasyon ng mga kolonya; nahigitan pa nito ang populasyon ng mga katutubong Amerikano. Ang kilusan ng mga nanunumbalik sa Kristiyanismo noong mga dekada ng 1730 at 1740, na tinawag na ang Great Awakening, ang nagpaalab sa interes ng mga tao sa relihiyon at sa karapatan sa malayang pagsamba. Noong Pitong Taóng Digmaan (1756-1763), tinatawag ding French and Indian War, naagaw ng mga puwersang Britano ang Canada mula sa mga Pranses. Sa pagtatatag ng Lalawigan ng Quebec, ang lalawigang Pranses ng Canada ay pinanatiling hiwalay sa mga lalawigang Ingles ng Nova Scotia, Newfoundland, at ng Labintatlong Kolonya. Hindi kasama ang mga Katutubong Amerikano na nanirahan doon, ang Labintatlong Kolonya ay may populasyong mahigit 2.1 milyon noong 1770, halos isang katlo ng populasyon ng Britanya. Habang may dumarating na mga bagong maninirahan at patuloy sa paglago ang populasyon, iilang mga Amerikano na lamang ang ipinanganganak sa ibang mga bansa noong dekada ng 1770. Ang distansya ng mga kolonya mula sa Britanya ay nagbigay-daan sa pag-unlad ng sariling pamahalaan, pero ang inaasam nilang tagumpay ay nag-udyok sa mga monarko ng Britanya na pana-panahong maghangad na muling igiit ang awtoridad ng hari. === Kasarinlan at Paglawak === '''''Karagdagang Impormasyon''': [[:en:American Revolution|Rebolusyong Amerikano]] at [[:en:Territorial evolution of the United States|Pag-aangkin ng mga Teritoryo Para sa Estados Unidos]]'' [[Talaksan:Declaration of Independence (1819), by John Trumbull.jpg|thumb|''Deklarasyon ng Kasarinlan'', ipininta ni John Trumbull, nagpapakita sa Komite ng Lima na nagpipresenta ng balangkas ng Deklarasyon sa Continental Congress, 4 Hulyo 1776.|287x287px|left]] Ang [[:en:American Revolutionary War|Digmaang Rebolusyonaryong Amerikano]] na ipinaglaban ng [[Labintatlong Kolonya]] mula sa Imperyo ng Britanya ang unang matagumpay na digmaan sa modernong kasaysayan na isinagawa ng isang di-Europeong pangkat laban sa isang kapangyarihang Europeo. Binuo ng mga Amerikano ang konsepto ng “republikanismo”, kung saan ang gobyerno ay dapat nakasalig sa kapakapanan ng mamamayan ayon sa nakasaad sa kanilang lokal na lehislatura. Ipinatupad ang kanilang “[[:en:Rights of Englishmen|mga karapatan bilang mamamayang Ingles]]” at ang slogan na “[[:en:No taxation without representation|walang buwis kung walang ipinepresenta]].” Tinangka ng mga Britano na gawing parliamento ang kanilang imperyo, na nagresulta ng digmaan. Udyok ng kanilang nagkakaisang desisyon, inilunsad ng [[:en:Second Continental Congress|Second Continental Congress]], isang pagtitipon na binubuo ng Pinagkaisang Kolonya, ang [[:en:United States Declaration of Independence|Deklarasyon ng Kasarinlan]] noong Hulyo 4, 1776; at ang araw na ito ang ipinagdiriwang bilang [[:en:Independence Day (United States)|Araw ng Kalayaan]]. Noong 1777, ang [[:en:Articles of Confederation|Articles of Confederation]] ay nagpanukala ng isang desentralisadong gobyerno na tumagal lang hanggang noong 1789. Matapos matalo sa [[:en:Siege of Yorktown (1781)|Labanan sa Yorktown]] noong 1781, ang Britanya ay pumirma sa isang [[:en:Treaty of Paris (1783)|kasunduang pangkapayapaan]]. Iginawad na ang internasyonal na pagkilala sa mga teritoryong sakop ng Amerika, at ipinagkaloob na sa bansa ang mga lupaing nasa silangang panig ng Ilog Mississippi. Gayunpaman, hindi pa rin tapos ang tensyon laban sa Britanya, na umakay sa [[:en:War of 1812|Labanan noong 1812]], isang alitang nagtapos lang sa isang pustahan. Pinangunahan ng mga Nationalista ang [[:en:Constitutional Convention (United States)|Philadelphia Convention]] noong 1787 para isulat ang [[:en:United States Constitution|Konstitusyon ng Estados Unidos]], na [[:en:Ratification of the United States Constitution|pinagtibay noong 1788]]. Sa higit pang pagpapatibay sa konstitusyon noong 1789, muling inorganisa na magkaroon ng tatlong sangay ang pederalismo, sa layuning mapahusay ang mga gawaing pagsusuri at pagbabalanse. Si [[:en:George Washington|George Washington]], na siyang nanguna sa tagumpay ng [[:en:Continental Army|Continental Army]], ang unang inihalal na pangulo sa ilalim ng bagong konstitusyon. Inaprubahan ang [[:en:United States Bill of Rights|Bill of Rights]] noong 1791, na nagbigay ng higit na kalayaan sa mga mamamayan at garantiya ng legal na proteksyon mula sa pamahalaan. Bagaman hindi direktang nakibahagi ang pederalismo sa mga slave trade sa Atlantiko noong 1807, lumaganap noong 1820 ang pagsasaka at pagbebenta ng cotton crop sa Dulong Timog, at kasabay nito, ang pang-aalipin. Ang [[:en:Second Great Awakening|Ikalawang Great Awakening]], lalo na noong mga taon ng 1800 hanggang 1840, ay nagkumberte sa milyon-milyong mamamayan sa [[:en:Evangelicalism in the United States|Protestantismo]]. Pinasigla naman nito ang mga mamamayan sa Hilaga na magsagawa ng iba’t ibang kilusang panlipunan para sa pagbabago, kasama na ang [[:en:Abolitionism in the United States|paglansag sa di-makatarungang pang-aalipin]]. Sa Timog, nagsagawa ng pangungumberte ang mga Metodista at Baptist sa mga mamamayang alipin.[[Talaksan:U.S. Territorial Acquisitions.png|thumb|Pag-aangkin ng mga teritoryo para sa Estados Unidos sa pagitan ng 1783 at 1917|387x387px]]Sa huling bahagi ng ika-18 siglo, nagsimulang [[:en:Territorial evolution of the United States|lumawak ang nasasakupan ng Amerika pakanluran]], na nag-udyok ng mahabang serye ng [[:en:American Indian Wars|Pakikidigma sa mga Amerikanong Indian]]. Halos dinoble ng [[:en:Louisiana Purchase|Louisiana Purchase]] noong 1803 ang sakop ng bansa, [[:en:Adams–Onís Treaty|isinuko naman ng Espanya ang Florida]] at iba pang mga teritoryo sa Gulf Coast noong 1819, ang [[:en:Republic of Texas|Republika ng Texas]] ay isinama noong 1845, at napasakamay ng Estados Unidos ang [[:en:Northwestern United States|mga teritoryo sa Hilagang-kanluran]] noong 1846 bilang kasunduan nila sa Britanya na napag-usapan sa [[:en:Oregon Treaty|Oregon Treaty]]. Nang manalo sila sa [[:en:Mexican–American War|Digmaang Mexicano-Amerikano]], [[:en:Mexican Cession|isinuko ng Mexico ang California]] noong 1848 at ang [[:en:Southwestern United States|mga teritoryo sa Timog-kanluran]], kaya nagawa na ng Estados Unidos na sakupin ang kontinente. Ang [[:en:California Gold Rush|California Gold Rush]] ng 1848-1849 ay nagdulot ng malawakang pagdarayuhan patungong Pacific coast, na humantong sa [[:en:California Genocide|genocide sa California]] at paglikha ng karagdagang mga estado sa kanluran. Ang pagbibigay ng mga lupain sa mga puting Europeano bilang bahagi ng [[:en:Homestead Acts|Homestead Acts]], na halos 10% ng kabuuan ng Estados Unidos, at sa mga pribadong kompanya ng riles at kolehiyo bilang bahagi ng paggagawad ng mga lupain ay lalong nagpaunlad sa ekonomiya. Matapos ang Civil War, ang paggawa ng mga bagong [[:en:Rail transportation in the United States#History|transcontinental railways]] ay nagpadali sa mga mamamayan na magpalipat-lipat at makipagkalakalan, pero naging madali rin ang panunupil sa mga katutubong Amerikano. Noong 1869, isang bagong [[:en:Presidency of Ulysses S. Grant#Native American affairs|Peace Policy]] ang ipinanukala, na sinasabing magpoprotekta sa mga katutubong Amerikano mula sa mga pang-aabuso, huwag masangkot sa digmaan, at mapagtibay ang kanilang pagkamamamayan sa Amerika. Magkagayunman, nagkaroon pa rin ng mga digmaan at alitan sa mga estado sa kanluran hanggang noong dekada na 1900. ==Mga estado at teritoryo ng Estados Unidos== {{See also|Estado ng Estados Unidos}} {{USA midsize imagemap with state names}} {| class="wikitable sortable plainrowheaders" style="text-align: center;" |+ Mga 50 Estado ng '''Estados Unidos ng America''' |- !scope="col" colspan=2 rowspan=2|Watawat, pangalan at <br>[[List of U.S. state abbreviations|postal abbreviation]]<ref name=USPSabbreviations>{{cite web| url=https://pe.usps.com/text/pub28/28apb.htm| title=Appendix B: Two–Letter State and possession Abbreviations| work=Postal Addressing Standards| publisher=United States Postal Service| location=Washington, D.C.| date=May 2015| access-date=March 3, 2018| archive-url=https://web.archive.org/web/20180305202445/https://pe.usps.com/text/pub28/28apb.htm| archive-date=March 5, 2018| url-status=live| df=mdy-all}}</ref> !scope="col" colspan=2|Mga siyudad !scope="col" rowspan=2|Ratipikasyon o<br />pag-anib{{efn-ua|The original 13 states became [[Sovereignty|sovereign]] in July 1776 upon agreeing to the [[United States Declaration of Independence]], and each joined the first Union of states between 1777 and 1781, upon ratifying the [[Articles of Confederation]].<ref>{{cite book| last = Jensen| first = Merrill| title = The Articles of Confederation: An Interpretation of the Social-Constitutional History of the American Revolution, 1774–1781| url = https://archive.org/details/articlesofconfed0000jens| year = 1959| publisher = University of Wisconsin Press| isbn = 978-0-299-00204-6| pages = xi, 184 }}</ref> These states are presented in the order in which each ratified the 1787 Constitution, thus joining the present federal Union of states. Subsequent states are listed in the order of their admission to the Union, and the date given is the official establishment date set by [[Act of Congress]]. ''For further details, see [[List of U.S. states by date of admission to the Union]]''}} !scope="col" rowspan=2|Populasyon<br><ref name=":0">{{Cite web|title=RESIDENT POPULATION FOR THE 50 STATES, THE DISTRICT OF COLUMBIA, AND PUERTO RICO: 2020 CENSUS|url=https://www2.census.gov/programs-surveys/decennial/2020/data/apportionment/apportionment-2020-table02.pdf|url-status=live|website=U.S. Census Bureau}}</ref> !scope="col" colspan=2|Kabuuang lawak<ref name=areameasurements>{{cite web| title=State Area Measurements and Internal Point Coordinates| url=https://www.census.gov/geo/reference/state-area.html| publisher=U.S. Census Bureau| location=Washington, D.C.| quote=... provides land, water and total area measurements for the 50 states, the District of Columbia, Puerto Rico and the Island Areas. The area measurements were derived from the Census Bureau's Master Address File/Topologically Integrated Geographic Encoding and Referencing (MAF/TIGER) database. The land and water areas, ... reflect base feature updates made in the MAF/TIGER database through August, 2010.| access-date=March 3, 2018| archive-url=https://web.archive.org/web/20180316004512/https://www.census.gov/geo/reference/state-area.html| archive-date=March 16, 2018| url-status=live| df=mdy-all}}</ref> !scope="col" colspan=2|Area (lawak) ng lupain<ref name=areameasurements/> !scope="col" colspan=2|Lawak ng Tubig<ref name=areameasurements/> !scope="col" rowspan=2|[[List of United States congressional districts|Bilang ng mga<br>Kinatawan sa Kongreso.]] |- !scope="col"|Kabisera !scope="col"|Largest<ref name="State and Local Government Finances and Employment">{{cite web| url=https://www.census.gov/compendia/statab/2012/tables/12s0448.pdf| archive-url=https://web.archive.org/web/20111017142616/http://www.census.gov/compendia/statab/2012/tables/12s0448.pdf| url-status=dead| archive-date=October 17, 2011| title=State and Local Government Finances and Employment| year=2012| publisher=[[United States Census Bureau]]| page=284| access-date=July 8, 2013}}</ref> !scope="col" class="unsortable"|mi² !scope="col"|km² !scope="col" class="unsortable"|mi² !scope="col"|km² !scope="col" class="unsortable"|mi² !scope="col"|km² |- !scope="row"|{{flag|Alabama}} |AL |[[Montgomery, Alabama|Montgomery]] |[[Huntsville, Alabama|Huntsville]] |{{dts|Dis 14, 1819}} |{{right|5,024,279}} |{{cvt|52420.07|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{cvt|50645.33|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{cvt|1774.74|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{right|7}} |- !scope="row"|{{flag|Alaska}} |AK |[[Juneau, Alaska|Juneau]] |[[Anchorage, Alaska|Anchorage]] |{{dts|Ene 3, 1959}} |{{right|733,391}} |{{cvt|665384.04|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{cvt|570640.95|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{cvt|94743.1|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{right|1}} |- !scope="row"|{{flag|Arizona}} |AZ |colspan=2|[[Phoenix, Arizona|Phoenix]] |{{dts|Peb 14, 1912}} |{{right|7,151,502}} |{{cvt|113990.3|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{cvt|113594.08|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{cvt|396.22|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{right|9}} |- !scope="row"|{{flag|Arkansas}} |AR |colspan=2|[[Little Rock, Arkansas|Little Rock]] |{{dts|Hun 15, 1836}} |{{right|3,011,524}} |{{cvt|53178.55|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{cvt|52035.48|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{cvt|1143.07|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{right|4}} |- !scope="row"|{{flag|California}} |CA |[[Sacramento, California|Sacramento]] |[[Los Angeles]] |{{dts|Set 9, 1850}} |{{right|39,538,223}} |{{cvt|163694.74|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{cvt|155779.22|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{cvt|7915.52|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{right|53}} |- !scope="row"|{{flag|Colorado}} |CO |colspan=2|[[Denver]] |{{dts|Ago 1, 1876}} |{{right|5,773,714}} |{{cvt|104093.67|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{cvt|103641.89|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{cvt|451.78|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{right|7}} |- !scope="row"|{{flag|Connecticut}} |CT |[[Hartford, Connecticut|Hartford]] |[[Bridgeport, Connecticut|Bridgeport]] |{{dts|Ene 9, 1788}} |{{right|3,605,944}} |{{cvt|5543.41|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{cvt|4842.36|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{cvt|701.06|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{right|5}} |- !scope="row"|{{flag|Delaware}} |DE |[[Dover, Delaware|Dover]] |[[Wilmington, Delaware|Wilmington]] |{{dts|Dis 7, 1787}} |{{right|989,948}} |{{cvt|2488.72|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{cvt|1948.54|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{cvt|540.18|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{right|1}} |- !scope="row"|{{flag|Florida}} |FL |[[Tallahassee, Florida|Tallahassee]] |[[Jacksonville, Florida|Jacksonville]] |{{dts|Mar 3, 1845}} |{{right|21,538,187}} |{{cvt|65757.7|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{cvt|53624.76|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{cvt|12132.94|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{right|27}} |- !scope="row"|{{flag|Georgia (U.S. state)|name=Georgia}} |GA |colspan=2|[[Atlanta]] |{{dts|Ene 2, 1788}} |{{right|10,711,908}} |{{cvt|59425.15|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{cvt|57513.49|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{cvt|1911.67|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{right|14}} |- !scope="row"|{{flag|Hawaii}} |HI |colspan=2|[[Honolulu]] |{{dts|Ago 21, 1959}} |{{right|1,455,271}} |{{cvt|10931.72|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{cvt|6422.63|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{cvt|4509.09|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{right|2}} |- !scope="row"|{{flag|Idaho}} |ID |colspan=2|[[Boise, Idaho|Boise]] |{{dts|Hul 3, 1890}} |{{right|1,839,106}} |{{cvt|83568.95|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{cvt|82643.12|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{cvt|925.83|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{right|2}} |- !scope="row"|{{flag|Illinois}} |IL |[[Springfield, Illinois|Springfield]] |[[Chicago]] |{{dts|Dis 3, 1818}} |{{right|12,812,508}} |{{cvt|57913.55|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{cvt|55518.93|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{cvt|2394.62|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{right|18}} |- !scope="row"|{{flag|Indiana}} |IN |colspan=2|[[Indianapolis]] |{{dts|Dis 11, 1816}} |{{right|6,785,528}} |{{cvt|36419.55|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{cvt|35826.11|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{cvt|593.44|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{right|9}} |- !scope="row"|{{flag|Iowa}} |IA |colspan=2|[[Des Moines, Iowa|Des Moines]] |{{dts|Dis 28, 1846}} |{{right|3,190,369}} |{{cvt|56272.81|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{cvt|55857.13|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{cvt|415.68|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{right|4}} |- !scope="row"|{{flag|Kansas}} |KS |[[Topeka, Kansas|Topeka]] |[[Wichita, Kansas|Wichita]] |{{dts|Ene 29, 1861}} |{{right|2,937,880}} |{{cvt|82278.36|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{cvt|81758.72|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{cvt|519.64|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{right|4}} |- !scope="row"|{{flag|Kentucky}}{{efn-ua|name=statenomenclature|Uses the [[nomenclature|term]] ''[[Commonwealth (U.S. state)|commonwealth]]'' rather than ''state'' in its full official name}} |KY |[[Frankfort, Kentucky|Frankfort]] |[[Louisville, Kentucky|Louisville]] |{{dts|Hun 1, 1792}} |{{right|4,505,836}} |{{cvt|40407.8|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{cvt|39486.34|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{cvt|921.46|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{right|6}} |- !scope="row"|{{flag|Louisiana}} |LA |[[Baton Rouge, Louisiana|Baton Rouge]] |[[New Orleans]] |{{dts|Abr 30, 1812}} |{{right|4,657,757}} |{{cvt|52378.13|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{cvt|43203.9|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{cvt|9174.23|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{right|6}} |- !scope="row"|{{flag|Maine}} |ME |[[Augusta, Maine|Augusta]] |[[Portland, Maine|Portland]] |{{dts|Mar 15, 1820}} |{{right|1,362,359}} |{{cvt|35379.74|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{cvt|30842.92|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{cvt|4536.82|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{right|2}} |- !scope="row"|{{flag|Maryland}} |MD |[[Annapolis, Maryland|Annapolis]] |[[Baltimore]] |{{dts|Abr 28, 1788}} |{{right|6,177,224}} |{{cvt|12405.93|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{cvt|9707.24|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{cvt|2698.69|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{right|8}} |- !scope="row"|{{nowrap|{{flag|Massachusetts}}{{efn-ua|name=statenomenclature}}}} |MA |colspan=2|[[Boston]] |{{dts|Peb 6, 1788}} |{{right|7,029,917}} |{{cvt|10554.39|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{cvt|7800.06|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{cvt|2754.33|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{right|9}} |- !scope="row"|{{flag|Michigan}} |MI |[[Lansing, Michigan|Lansing]] |[[Detroit]] |{{dts|Ene 26, 1837}} |{{right|10,077,331}} |{{cvt|96713.51|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{cvt|56538.9|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{cvt|40174.61|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{right|14}} |- !scope="row"|{{flag|Minnesota}} |MN |[[Saint Paul, Minnesota|St. Paul]] |[[Minneapolis]] |{{dts|May 11, 1858}} |{{right|5,706,494}} |{{cvt|86935.83|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{cvt|79626.74|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{cvt|7309.09|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{right|8}} |- !scope="row"|{{flag|Mississippi}} |MS |colspan=2|[[Jackson, Mississippi|Jackson]] |{{dts|Dis 10, 1817}} |{{right|2,961,279}} |{{cvt|48431.78|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{cvt|46923.27|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{cvt|1508.5|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{right|4}} |- !scope="row"|{{flag|Missouri}} |MO |[[Jefferson City, Missouri|Jefferson City]] |[[Kansas City, Missouri|Kansas City]] |{{dts|Ago 10, 1821}} |{{right|6,154,913}} |{{cvt|69706.99|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{cvt|68741.52|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{cvt|965.47|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{right|8}} |- !scope="row"|{{flag|Montana}} |MT |[[Helena, Montana|Helena]] |[[Billings, Montana|Billings]] |{{dts|Nob 8, 1889}} |{{right|1,084,225}} |{{cvt|147039.71|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{cvt|145545.8|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{cvt|1493.91|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{right|1}} |- !scope="row"|{{flag|Nebraska}} |NE |[[Lincoln, Nebraska|Lincoln]] |[[Omaha, Nebraska|Omaha]] |{{dts|Mar 1, 1867}} |{{right|1,961,504}} |{{cvt|77347.81|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{cvt|76824.17|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{cvt|523.64|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{right|3}} |- !scope="row"|{{flag|Nevada}} |NV |[[Carson City, Nevada|Carson City]] |[[Las Vegas]] |{{dts|Okt 31, 1864}} |{{right|3,104,614}} |{{cvt|110571.82|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{cvt|109781.18|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{cvt|790.65|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{right|4}} |- !scope="row"|{{flag|New Hampshire}} |NH |[[Concord, New Hampshire|Concord]] |[[Manchester, New Hampshire|Manchester]] |{{dts|Hun 21, 1788}} |{{right|1,377,529}} |{{cvt|9349.16|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{cvt|8952.65|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{cvt|396.51|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{right|2}} |- !scope="row"|{{flag|New Jersey}} |NJ |[[Trenton, New Jersey|Trenton]] |[[Newark, New Jersey|Newark]] |{{dts|Dis 18, 1787}} |{{right|9,288,994}} |{{cvt|8722.58|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{cvt|7354.22|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{cvt|1368.36|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{right|12}} |- !scope="row"|{{flag|New Mexico}} |NM |[[Santa Fe, New Mexico|Santa Fe]] |[[Albuquerque, New Mexico|Albuquerque]] |{{dts|Ene 6, 1912}} |{{right|2,117,522}} |{{cvt|121590.3|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{cvt|121298.15|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{cvt|292.15|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{right|3}} |- !scope="row"|{{flag|New York}} |NY |[[Albany, New York|Albany]] |[[New York City]] |{{dts|Hul 26, 1788}} |{{right|20,201,249}} |{{cvt|54554.98|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{cvt|47126.4|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{cvt|7428.58|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{right|27}} |- !scope="row"|{{flag|North Carolina}} |NC |[[Raleigh, North Carolina|Raleigh]] |[[Charlotte, North Carolina|Charlotte]] |{{dts|Nob 21, 1789}} |{{right|10,439,388}} |{{cvt|53819.16|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{cvt|48617.91|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{cvt|5201.25|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{right|13}} |- !scope="row"|{{flag|North Dakota}} |ND |[[Bismarck, North Dakota|Bismarck]] |[[Fargo, North Dakota|Fargo]] |{{dts|Nob 2, 1889}} |{{right|779,094}} |{{cvt|70698.32|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{cvt|69000.8|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{cvt|1697.52|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{right|1}} |- !scope="row"|{{flag|Ohio}} |OH |colspan=2|[[Columbus, Ohio|Columbus]] |{{dts|Mar 1, 1803}} |{{right|11,799,448}} |{{cvt|44825.58|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{cvt|40860.69|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{cvt|3964.89|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{right|16}} |- !scope="row"|{{flag|Oklahoma}} |OK |colspan=2|[[Oklahoma City]] |{{dts|Nob 16, 1907}} |{{right|3,959,353}} |{{cvt|69898.87|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{cvt|68594.92|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{cvt|1303.95|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{right|5}} |- !scope="row"|{{flag|Oregon}} |OR |[[Salem, Oregon|Salem]] |[[Portland, Oregon|Portland]] |{{dts|Peb 14, 1859}} |{{right|4,237,256}} |{{cvt|98378.54|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{cvt|95988.01|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{cvt|2390.53|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{right|5}} |- !scope="row"|{{flag|Pennsylvania}}{{efn-ua|name=statenomenclature}} |PA |[[Harrisburg, Pennsylvania|Harrisburg]] |[[Philadelphia]] |{{dts|Dis 12, 1787}} |{{right|13,002,700}} |{{cvt|46054.34|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{cvt|44742.7|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{cvt|1311.64|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{right|18}} |- !scope="row"|{{flag|Rhode Island}} |RI |colspan=2|[[Providence, Rhode Island|Providence]] |{{dts|May 29, 1790}} |{{right|1,097,379}} |{{cvt|1544.89|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{cvt|1033.81|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{cvt|511.07|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{right|2}} |- !scope="row"|{{flag|South Carolina}} |SC |[[Columbia, South Carolina|Columbia]] |[[Charleston, South Carolina|Charleston]] |{{dts|May 23, 1788}} |{{right|5,118,425}} |{{cvt|32020.49|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{cvt|30060.7|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{cvt|1959.79|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{right|7}} |- !scope="row"|{{flag|South Dakota}} |SD |[[Pierre, South Dakota|Pierre]] |[[Sioux Falls, South Dakota|Sioux Falls]] |{{dts|Nob 2, 1889}} |{{right|886,667}} |{{cvt|77115.68|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{cvt|75811|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{cvt|1304.68|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{right|1}} |- !scope="row"|{{flag|Tennessee}} |TN |colspan=2|[[Nashville, Tennessee|Nashville]] |{{dts|Hun 1, 1796}} |{{right|6,910,840}} |{{cvt|42144.25|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{cvt|41234.9|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{cvt|909.36|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{right|9}} |- !scope="row"|{{flag|Texas}} |TX |[[Austin, Texas|Austin]] |[[Houston]] |{{dts|Dis 29, 1845}} |{{right|29,145,505}} |{{cvt|268596.46|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{cvt|261231.71|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{cvt|7364.75|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{right|36}} |- !scope="row"|{{flag|Utah}} |UT |colspan=2|[[Salt Lake City]] |{{dts|Ene 4, 1896}} |{{right|3,271,616}} |{{cvt|84896.88|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{cvt|82169.62|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{cvt|2727.26|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{right|4}} |- !scope="row"|{{flag|Vermont}} |VT |[[Montpelier, Vermont|Montpelier]] |[[Burlington, Vermont|Burlington]] |{{dts|Mar 4, 1791}} |{{right|643,077}} |{{cvt|9616.36|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{cvt|9216.66|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{cvt|399.71|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{right|1}} |- !scope="row"|{{flag|Virginia}}{{efn-ua|name=statenomenclature}} |VA |[[Richmond, Virginia|Richmond]] |[[Virginia Beach, Virginia|Virginia Beach]] |{{dts|Hun 25, 1788}} |{{right|8,631,393}} |{{cvt|42774.93|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{cvt|39490.09|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{cvt|3284.84|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{right|11}} |- !scope="row"|{{flag|Washington}} |WA |[[Olympia, Washington|Olympia]] |[[Seattle]] |{{dts|Nob 11, 1889}} |{{right|7,705,281}} |{{cvt|71297.95|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{cvt|66455.52|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{cvt|4842.43|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{right|10}} |- !scope="row"|{{flag|West Virginia}} |WV |colspan=2|[[Charleston, West Virginia|Charleston]] |{{dts|Hun 20, 1863}} |{{right|1,793,716}} |{{cvt|24230.04|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{cvt|24038.21|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{cvt|191.83|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{right|3}} |- !scope="row"|{{flag|Wisconsin}} |WI |[[Madison, Wisconsin|Madison]] |[[Milwaukee]] |{{dts|May 29, 1848}} |{{right|5,893,718}} |{{cvt|65496.38|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{cvt|54157.8|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{cvt|11338.57|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{right|8}} |- !scope="row"|{{flag|Wyoming}} |WY |colspan=2|[[Cheyenne, Wyoming|Cheyenne]] |{{dts|Hul 10, 1890}} |{{right|576,851}} |{{cvt|97813.01|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{cvt|97093.14|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{cvt|719.87|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{right|1}} |} ===Distritong Pederal=== {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align: center;" |+ Distritong Pederal ng Estados Unidos |- !scope="col" colspan=2 rowspan=2|Pangalan at <br>[[List of U.S. state abbreviations|postal abbreviation]]<ref name=USPSabbreviations/> !scope="col" rowspan=2|Itinatag !scope="col" rowspan=2|Populasyon<br><ref name=":0" /> !scope="col" colspan=2|Kabuuang Lawak<ref name=areameasurements/> !scope="col" colspan=2|Lawak ng Lupain<ref name=areameasurements/> !scope="col" colspan=2|Lawak ng Katubigan<ref name=areameasurements/> !scope="col" rowspan=2|[[Non-voting members of the United States House of Representatives|Bilang ng mga kinatawan sa Kongreso]] |- !scope="col"|mi² !scope="col"|km² !scope="col"|mi² !scope="col"|km² !scope="col"|mi² !scope="col"|km² |- !scope="row"|{{flag|District of Columbia}} |DC |Hulyo 16, 1790<ref>{{cite web| title=The History of Washington, DC| url=https://washington.org/DC-information/washington-dc-history| publisher=Destination DC| access-date=March 3, 2018| date=2016-03-15| archive-url=https://web.archive.org/web/20180306083424/https://washington.org/DC-information/washington-dc-history| archive-date=March 6, 2018| url-status=live| df=mdy-all}}</ref> |style="text-align: right;"|689,545 |{{cvt|68|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{cvt|61|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{cvt|7|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{right|1{{efn-ua|name=nv-d|Represented by a non-voting delegate in the House of Representatives.<ref name=Non-voting>{{cite web| url=https://www.house.gov/representatives| title=Directory of Representatives| publisher=U.S. House of Representatives| location=Washington, D.C.| access-date=March 5, 2018| archive-url=https://web.archive.org/web/20180305202522/https://www.house.gov/representatives| archive-date=March 5, 2018| url-status=live| df=mdy-all}}</ref>}}}} |- |} ===Mga Teritoryo=== {{Further|Insular area|Territories of the United States}} Ang talaang ito ay hindi kinabibilangan ng mga Indian reservation na may limitadong soberanyang pangtribo o ang [[Freely Associated States]] na sumasali sa mga programa ng pamahalaan ng Estados Unidos ngunit hindo nasa ilalim ng soberanya ng Estados Unidos. [[File:US insular areas 2.svg|thumb|center|upright=3.5| {{legend inline|#0000A0|States and federal district}} {{in5}} {{legend inline|#00C000|Inhabited territories}} {{in5}} {{legend inline|#FF7000|Uninhabited territories}}]] ====Mga tinitirhang teritoryo==== {| class="wikitable sortable plainrowheaders" style="text-align: center;" |+ Mga tinitirhang teritoryo sa Estados Unidos |- !scope="col" colspan=2 rowspan=2|Pangalan at <br>[[List of U.S. state abbreviations|postal abbreviation]]<ref name=USPSabbreviations/> !scope="col" rowspan=2|Kabisera !scope="col" rowspan=2|[[Cession|Nakuha]]<br><ref name="Acquisition Process of Insular Areas">{{cite web |url=http://www.doi.gov/oia/Islandpages/acquisition_process.htm |title=Acquisition Process of Insular Areas |publisher=[[Office of Insular Affairs]] |access-date=July 9, 2013 |url-status=unfit |archive-url=https://web.archive.org/web/20120414172502/http://www.doi.gov/oia/Islandpages/acquisition_process.htm |archive-date=April 14, 2012 }}</ref> !scope="col" rowspan=2|Territorial status<ref name=DotI>{{cite web| url=https://www.doi.gov/oia/islands/politicatypes| title=Definitions of Insular Area Political Organizations| publisher=U.S. Department of the Interior| location=Washington, D.C.| access-date=March 1, 2018| date=2015-06-12| archive-url=https://web.archive.org/web/20180713013603/https://www.doi.gov/oia/islands/politicatypes| archive-date=July 13, 2018| url-status=live| df=mdy-all}}</ref> !scope="col" rowspan=2|Population<ref name=":0"/><ref>[https://www.census.gov/library/stories/2021/10/first-2020-census-united-states-island-areas-data-released-today.html 2020 Population of U.S. Island Areas Just Under 339,000], U.S. Census Bureau, October 28, 2021.</ref> !scope="col" colspan=2|Kabuuang Lawak<ref name=areameasurements/> !scope="col" colspan=2|Lawak ng Lupain<ref name=areameasurements/> !scope="col" colspan=2|Lawak ng Katubigan<ref name=areameasurements/> !scope="col" rowspan=2|[[Non-voting members of the United States House of Representatives|Bilang ng mga kinatawan sa Kongreso]] |- !scope="col" class="unsortable"|mi² !scope="col"|km² !scope="col" class="unsortable"|mi² !scope="col"|km² !scope="col" class="unsortable"|mi² !scope="col"|km² |- !scope="row"|{{flag|American Samoa}} |AS |[[Pago Pago]]<ref name="American Samoa">{{cite web| url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/american-samoa/| title=American Samoa| publisher=[[Central Intelligence Agency]]| work=[[The World Factbook]]| access-date=July 9, 2013| df=mdy-all| archive-date=Enero 29, 2021| archive-url=https://web.archive.org/web/20210129115310/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/american-samoa/| url-status=dead}}</ref> |1900 |{{left|[[Unincorporated territories of the United States|Unincorporated]], [[Territories of the United States|unorganized]]{{efn-ua|Although not organized through a federal organic act or other explicit Congressional directive on governance, the people of American Samoa adopted a constitution in 1967, and then in 1977, elected territorial officials for the first time.<ref name=InteriorAS>{{cite web| url=https://www.doi.gov/oia/islands/american-samoa| title=Islands We Serve: American Samoa| publisher=U.S. Department of the Interior| location=Washington, D.C.| access-date=March 1, 2018| date=2015-06-11| archive-url=https://web.archive.org/web/20180309054757/https://www.doi.gov/oia/islands/american-samoa| archive-date=March 9, 2018| url-status=live| df=mdy-all}}</ref>}}}} |{{right|49,710}} |{{cvt|581.05|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{cvt|76.46|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{cvt|504.60|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{right|1{{efn-ua|name=nv-d}}}} |- !scope="row"|{{flag|Guam}} |GU |[[Hagåtña, Guam|Hagåtña]]<ref name="Guam">{{cite web| url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/guam/| title=Guam| publisher=Central Intelligence Agency| work=The World Factbook| access-date=July 9, 2013| df=mdy-all| archive-date=Enero 26, 2021| archive-url=https://web.archive.org/web/20210126164717/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/guam/| url-status=dead}}</ref> |1899 |{{left|Unincorporated, organized}} |{{right|153,836}} |{{cvt|570.62|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{cvt|209.80|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{cvt|360.82|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{right|1{{efn-ua|name=nv-d}}}} |- !scope="row"|{{flag|Northern Mariana Islands}} |MP |[[Saipan]]<ref name="Northern Mariana Islands">{{cite web| url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/northern-mariana-islands/| title=Northern Mariana Islands| publisher=Central Intelligence Agency| work=The World Factbook| access-date=July 9, 2013| df=mdy-all| archive-date=Oktubre 6, 2024| archive-url=https://web.archive.org/web/20241006065620/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/northern-mariana-islands/| url-status=dead}}</ref> |1986 |{{left|Unincorporated, organized{{efn-ua|name=2organized|Organized as a [[Commonwealth (U.S. insular area)|commonwealth]].}}}} |{{right|47,329}} |{{cvt|1975.57|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{cvt|182.33|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{cvt|1793.24|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{right|1{{efn-ua|name=nv-d}}}} |- !scope="row"|{{flag|Puerto Rico}} |PR |[[San Juan, Puerto Rico|San Juan]]<ref name="Puerto Rico">{{cite web| url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/puerto-rico/| title=Puerto Rico| publisher=Central Intelligence Agency| work=The World Factbook| access-date=July 9, 2013| df=mdy-all| archive-date=Enero 5, 2021| archive-url=https://web.archive.org/web/20210105163943/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/puerto-rico/| url-status=dead}}</ref> |1899 |{{left|Unincorporated, organized{{efn-ua|name=2organized}}}} |{{right|3,285,874}} |{{cvt|5324.84|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{cvt|3423.78|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{cvt|1901.07|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{right|1{{efn-ua|name=nv-r|Represented by a non-voting [[Resident Commissioner of Puerto Rico|resident commissioner]] in the House of Representatives.<ref name=Non-voting/>}}}} |- !scope="row"|{{flag|U.S. Virgin Islands}} |VI |[[Charlotte Amalie, U.S. Virgin Islands|Charlotte Amalie]]<ref name="Virgin Islands">{{cite web| url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/virgin-islands/| title=Virgin Islands| work=The World Factbook| access-date=July 9, 2013| df=mdy-all| archive-date=Marso 23, 2022| archive-url=https://web.archive.org/web/20220323140934/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/virgin-islands/| url-status=dead}}</ref> |1917 |{{left|Unincorporated, organized}} |{{right|87,146}} |{{cvt|732.93|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{cvt|134.32|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{cvt|598.61|mi2|km2|0|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |{{right|1{{efn-ua|name=nv-d}}}} |} ====Hindi tinitirhang mga teritoryo==== {| class="wikitable sortable plainrowheaders" style="text-align: center;" |+ Mga teritoryo ng Estados Unidos nang walang katutubong populasyon |- !scope="col" rowspan=2|Pangalan !scope="col" rowspan=2|[[Cession|Nakuha]]<ref name="Acquisition Process of Insular Areas" /> !scope="col" rowspan=2|Estadong pangteritoryo<ref name=DotI/> !scope="col" colspan=2|Lawak ng lupain{{efn-ua|Excluding [[lagoon]]}} |- !scope="col" class="unsortable"|mi² !scope="col"|km² |- !scope="row"|[[Baker Island]]<ref name="Baker Island">{{cite web| url=http://www.doi.gov/oia/Islandpages/bhpage.htm| title=Baker Island| publisher=[[Office of Insular Affairs]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20120419040523/http://www.doi.gov/oia/Islandpages/bhpage.htm| archive-date=April 19, 2012| access-date=July 9, 2013}}</ref> |1856 |{{left|[[Unincorporated territories of the United States|Unincorporated]]; [[Territories of the United States#Minor Outlying Islands|unorganized]]}} |{{cvt|0.85|mi2|km2|1|adj=ri1|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |- !scope="row"|[[Howland Island]]<ref name="Baker Island" /> |1858 |{{left|Unincorporated, unorganized}} |{{cvt|0.625|mi2|km2|1|adj=ri1|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |- !scope="row"|[[Jarvis Island]]<ref name="Jarvis Island">{{cite web| url=http://www.doi.gov/oia/Islandpages/jarvispage.htm| title=Jarvis Island| publisher=[[Office of Insular Affairs]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20120207205021/http://www.doi.gov/oia/Islandpages/jarvispage.htm| archive-date=February 7, 2012| access-date=July 9, 2013}}</ref> |1856 |{{left|Unincorporated, unorganized}} |{{cvt|2.2|mi2|km2|1|adj=ri1|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |- !scope="row"|[[Johnston Atoll]]<ref name="Johnston Island">{{cite web| url=http://www.doi.gov/oia/Islandpages/johnstonpage.htm| title=Johnston Island| publisher=[[Office of Insular Affairs]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20120314031716/http://www.doi.gov/oia/Islandpages/johnstonpage.htm| archive-date=March 14, 2012| access-date=July 9, 2013}}</ref> |1859 |{{left|Unincorporated, unorganized}} |{{cvt|1|mi2|km2|1|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |- !scope="row"|[[Kingman Reef]]<ref name="Kingman Reef National Wildlife Refuge">{{cite web| url=http://www.fws.gov/refuges/profiles/index.cfm?id=12534| title=Kingman Reef National Wildlife Refuge| publisher=[[United States Fish and Wildlife Service]]| access-date=July 9, 2013| archive-url=https://web.archive.org/web/20130516175056/http://www.fws.gov/refuges/profiles/index.cfm?id=12534| archive-date=May 16, 2013| url-status=live| df=mdy-all}}</ref> |1860 |{{left|Unincorporated, unorganized}} |{{cvt|0.0046875|mi2|km2|2|adj=ri3|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |- !scope="row"|[[Midway Atoll]]{{efn-ua|Although there are no indigenous inhabitants, around 40 [[United States Fish and Wildlife Service]] staff and service contractors live on the island at any given time.<ref name="United States Pacific Islands Wildlife Refuges">{{cite web| title=United States Pacific Islands Wildlife Refuges| url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/united-states-pacific-island-wildlife-refuges/| work=The World Factbook| publisher=Central Intelligence Agency| access-date=October 10, 2014| df=mdy-all| archive-date=Abril 8, 2022| archive-url=https://web.archive.org/web/20220408014336/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/united-states-pacific-island-wildlife-refuges/| url-status=dead}}</ref>}}<ref name="Midway Atoll">{{cite web| url=http://www.doi.gov/oia/Islandpages/midwaypage.htm| title=Midway Atoll| publisher=[[Office of Insular Affairs]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20120204035600/http://www.doi.gov/oia/Islandpages/midwaypage.htm| archive-date=February 4, 2012| access-date=July 9, 2013}}</ref> |1867 |{{left|Unincorporated, unorganized}} |{{cvt|3|mi2|km2|1|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |- !scope="row"|[[Navassa Island]]<ref name=InteriorNI>{{cite web| url=https://www.doi.gov/oia/islands/navassa| title=Navassa Island| publisher=U.S. Department of the Interior| location=Washington, D.C.| access-date=March 3, 2018| date=2015-06-12| archive-url=https://web.archive.org/web/20160815201647/https://www.doi.gov/oia/islands/navassa| archive-date=August 15, 2016| url-status=live| df=mdy-all}}</ref> |1858{{efn-ua|U.S. [[sovereignty]] is disputed by [[Haiti]].<ref name="HaitiNavassa">{{cite news| title=U.S., Haiti Squabble Over Control of Tiny Island| work=[[Miami Herald]]| last=Colon| first=Yves| url=http://faculty.webster.edu/corbetre/haiti/misctopic/navassa/squabble.htm| publisher=[[Webster University]]| date=September 25, 1998| access-date=November 25, 2016| archive-url=https://web.archive.org/web/20160830141104/http://faculty.webster.edu/corbetre/haiti/misctopic/navassa/squabble.htm| archive-date=August 30, 2016| url-status=live| df=mdy-all}}</ref>}} |{{left|Unincorporated, unorganized}} |{{cvt|3|mi2|km2|1|adj=ri0|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |- !scope="row"|[[Palmyra Atoll]]{{efn-ua|Although there are no indigenous inhabitants, between four and 20 [[The Nature Conservancy|Nature Conservancy]], employees, [[United States Fish and Wildlife Service]] staff, and researchers live on the island at any given time.<ref name="United States Pacific Islands Wildlife Refuges"/>}}<ref name="Palmyra Atoll">{{cite web| url=http://www.doi.gov/oia/Islandpages/palmyrapage.htm| title=Palmyra Atoll| publisher=[[Office of Insular Affairs]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20120111123148/http://www.doi.gov/oia/Islandpages/palmyrapage.htm| archive-date=January 11, 2012| access-date=July 9, 2013}}</ref> |1898 |{{left|Incorporated, unorganized}} |{{cvt|1.5|mi2|km2|1|adj=ri1|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |- !scope="row"|[[Wake Island]]{{efn-ua|Although there are no indigenous inhabitants, as of 2009, around 150 U.S. 150 [[United States Armed Forces|U.S. military personnel]] and civilian contractors were living on the island, staffing the [[Wake Island Airfield]] and communications facilities.<ref name="Wake Island">{{cite web| title=Wake Island| url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/wake-island/| publisher=Central Intelligence Agency| work=The World Factbook| access-date=October 10, 2014| df=mdy-all| archive-date=Enero 20, 2021| archive-url=https://web.archive.org/web/20210120170347/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/wake-island/| url-status=dead}}</ref>}}<ref name="Wake Island"/> |1899{{efn-ua|U.S. [[sovereignty]] is disputed by the Republic of [[Marshall Islands]].<ref>{{cite web| last=Earnshaw| first=Karen| url=http://www.infomarshallislands.com/enen-kio-a-k-a-wake-island/| title=Enen Kio (a.k.a. Wake Island): Island of the kio flower| website=Marshall Islands Guide| date=December 17, 2016| location=Majuro, Republic of the Marshall Islands| access-date=March 4, 2018| archive-url=https://web.archive.org/web/20180401051724/http://www.infomarshallislands.com/enen-kio-a-k-a-wake-island| archive-date=April 1, 2018| url-status=live| df=mdy-all}}</ref>}} |{{left|Unincorporated, unorganized}} |{{cvt|6.5|km2|mi2|1|adj=ri1|order=flip|abbr=values|sortable=on|disp=table}} |- |} ====Mga pinagtatalunang teritoryo==== {{main|List of territorial disputes#Central America and the Caribbean}} {| class="wikitable sortable plainrowheaders" style="text-align: center;" |+ Mga inaangking teritoryo ngunit hindi pinamamahalaan ng Estados Unidos |- !scope="col" rowspan=2|Pangalan !scope="col" rowspan=2 data-sort-type="date"|Inangkin<br><ref name="Acquisition Process of Insular Areas"/> !scope="col" rowspan=2|Territorial status<ref name="Lewis, M">{{cite web| last=Lewis| first=Martin W.| title=When Is an Island Not An Island? Caribbean Maritime Disputes| url=http://www.geocurrents.info/geopolitics/when-is-an-island-not-an-island-caribbean-maritime-disputes| publisher=GeoCurrents| date=March 21, 2011| access-date=June 16, 2017| archive-url=https://web.archive.org/web/20170422200136/http://www.geocurrents.info/geopolitics/when-is-an-island-not-an-island-caribbean-maritime-disputes| archive-date=April 22, 2017| url-status=live| df=mdy-all}}</ref> !scope="col" colspan=2|Lawak !scope="col" rowspan=2|Pinamamahalaan ni<ref name="Lewis, M"/> !scope="col" rowspan=2|Inaangkin rin ni<ref name="Lewis, M"/> |- !scope="col" class="unsortable"|mi² !scope="col"|km² |- !scope="row"|[[Bajo Nuevo Bank|Bajo Nuevo Bank (Petrel Island)]]<ref name="Acquisition Process of Insular Areas"/> |1869 |{{left|Unincorporated, unorganized<br>(disputed sovereignty)}} |{{cvt|145.01|km2|mi2|0|adj=ri0|order=flip|abbr=values|sortable=on|disp=table}}{{efn-ua|This is the approximate figure for the land area of the bank, and does not include the surrounding [[territorial waters]].}}<ref>{{cite web| url=http://www.geocaching.com/geocache/GC2757B_us-minor-outlying-islands-bajo-nuevo-bank?guid=4a263fd5-14aa-491b-bc21-f866034aa85a| title=US Minor Outlying Islands – Bajo Nuevo Bank| publisher=[[Geocaching]]| date=June 6, 2017| access-date=July 10, 2015| archive-url=https://web.archive.org/web/20150711093130/http://www.geocaching.com/geocache/GC2757B_us-minor-outlying-islands-bajo-nuevo-bank?guid=4a263fd5-14aa-491b-bc21-f866034aa85a| archive-date=July 11, 2015| url-status=live| df=mdy-all}}</ref> |{{flag|Colombia}} |{{flag|Jamaica}}<br />{{flag|Nicaragua}} |- !scope="row"|[[Serranilla Bank]]<ref name="Acquisition Process of Insular Areas"/> |1880 |{{left|Unincorporated, unorganized<br>(disputed sovereignty)}} |{{cvt|1200|km2|mi2|0|adj=ri0|order=flip|abbr=values|sortable=on|disp=table}}{{efn-ua|This figure includes the total land area of the Serranilla Bank and the water area of its lagoon, but not the surrounding territorial waters.}}<ref>{{cite web| url=http://sanandresislas.es.tl/SERRANILLA.htm| title=Cayo Serranilla| language=es| publisher=Eco Fiwi| access-date=June 16, 2017| archive-url=https://web.archive.org/web/20170731234016/http://sanandresislas.es.tl/SERRANILLA.htm| archive-date=July 31, 2017| url-status=live| df=mdy-all}}</ref> |{{flag|Colombia}} |{{flag|Honduras}}<br />{{flag|Nicaragua}} |} ===Mga exclave=== Ang sumusunod ay isang listahan ng mga internasyonal na mga exclave sa Estados Unidos. Ang mga ito ay matatagpuan lahat sa mainland Estados Unidos. Ang isang [[exclave]] ay isang bahagi ng isang estado sa heograpiya na nakahiwalay mula sa pangunahing bahagi ng nakapalibot na dayuhan teritoryo. Ito ang ilan sa lahat: *[[Northwest Angle]], [[Minnesota]] *Elm's Point, [[Minnesota]] *[[Alaska]] *Point Roberts, [[Washington (estado)|Washington]] *Alburgh Tongue sa [[Vermont]] *Provincial Point sa [[Vermont]] *Dalawang di-kilalang lugar sa [[North Dakota]] == Heograpiya == {{main|Heograpiya ng Estados Unidos}} [[File:MountMcKinley BA.jpg|thumb|upright=1.2|[[Denali]], Alaska, ang pinakamataas na punto sa [[Hilagang Amerika]].]] [[File:Grand Canyon from Moran Point.jpeg|thumb|upright=1.2|Ang [[Grand Canyon]] mula sa Moran Point.]] [[File:Niagara_Falls%2C_New_York_from_Skylon_Tower.jpg|thumb|left|[[Niagara Falls, New York]].]] Bilang pangatlong pinakamalaking bansa sa buong mundo (sa kabuuang sukat), ang paysahe at mga tanawin sa Estados Unidos ay magkakaiba: lupang kakahuyang katamtaman (temperate forest) sa Silangang baybayin, [[bakawan]] sa [[Florida]], ang [[Malaking Kapatagan]] sa gitang bahagi ng bansa, ang sistemang [[Ilog Mississippi]]-[[Ilog Missouri|Missouri]], ang [[Great Lakes]] na parte rin ng sa [[Canada]], [[Rockies]] na nasa kanluran ng kapatagan, ilang disyerto at sonang katamtaman sa baybaying kanluran ng Rockies, at mga kagubatang katamtaman (temperate rainforest) sa bahaging Pasipiko ng Hilagang-Kanluran. Dagdag paysahe din ang [[Alaska]] at mga [[bulkan|mabulkang]] pulo ng [[Hawaii]]. Ang klima ay iba-iba rin: tropikal sa [[Hawaii]] at timog [[Florida]], at [[tundra]] naman sa [[Alaska]] at sa mga tuktok ng matataas na bundok (pati ng Hawaii). Karamihan sa mga bahaging Hilaga at Silangan ay dumaranas ng klimang kontinental-katamtaman, may mainit na tag-araw at malamig na taglamig. Ang timog bahagi ng bansa naman ay dumaranas ng subtropikal na klimang umedo na may katamtamang taglamig at mahahaba at umedong tag-araw. == Demograpiya == === Mga sentro ng populasyon === {{Mga pinakamalaking kalakhang pook sa Estados Unidos}} {{clear}} === Lahi === Ang mga lahing ito ang mga bumubuo sa lupain ng Estados Unidos: 1. [[Europa|Europeo]]: 171,801,940 Amerikano – 60.7% ng buong populasyon ng Amerika 2. [[Wikang Kastila|Espanyol]] ([[Hispanikong at Latinong Amerikano]]): 44,300,000 Amerikano – 14.8% ng buong populasyon ng Amerika 3. [[Aprika]]no ([[Aprikanong Amerikano]]): 39,500,000 Amerikano – 11.8% ng buong populasyon ng Amerika 4. [[Pilipinas|Pilipino]]: 4,000,000 Amerikano – 1.5% ng buong populasyon ng Amerika; karamihan ay mga nasa-ibang-bansa 5. [[Tsina|Tsino]]: 3,565,458 Amerikano – 1.2% ng buong populasyon ng Amerika 6. [[Hapon]]es: 1,469,637 Amerikano – 0.44% ng buong populasyon ng Amerika 7. [[Biyetnam]]es: 2,162,610 Amerikano – 0.7% ng buong populasyon ng Amerika 8. [[Taiwan]]es: 193,365–900,595 Amerikano – 0.06%–0.3% ng buong populasyon ng Amerika ===Mga wikang ginagamit sa Estados Unidos=== [[File:Seattle trash lese rac basura 200511.jpg|thumb|250px|Isang [[basurahan]] sa [[Seattle]] na may karatula sa apat na wika: [[Wikang Ingles|Ingles]], [[Wikang Tsino|Tsino]], [[Wikang Biyetnamita|Biyetnamita]] at [[Wikang Kastila|Kastila]] (gumagamit ang Tagalog ng parehong salita tulad ng sa Kastila)]] Ayon sa ACS noong 2017, ang pinakakaraniwang mga wikang sinasalita sa bahay ng mga taong mula 5 taong gulang at pataas ang sumusunod:<ref name="2017 survey">{{Citation|url=https://www.census.gov |title=Table 53. Languages Spoken At Home by Language: 2017|work=Language use in the United States, August 2019|publisher=U.S. Census Bureau|access-date=February 19, 2016|df=mdy-all}}</ref><ref>{{cite web|url=http://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=ACS_10_1YR_B16001&prodType=table|title=American FactFinder - Results|website=Factfinder.census.gov|url-status=dead|archive-url=https://archive.today/20200212213140/http://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=ACS_10_1YR_B16001&prodType=table|archive-date=February 12, 2020|df=mdy-all|access-date=May 29, 2017}}</ref> {{div col|colwidth=25em}} # [[Wikang Ingles|Ingles]] lamang{{spaced ndash}} 239 milyon (78.2%) # [[Wikang Kastila|Kastila]]{{spaced ndash}} 41 milyon (13.4%) # [[Wikang Tsino|Tsino]] (kabilang ang [[Wikang Mandarin|Mandarin]], [[Kantones]], [[Hokkien]] at iba pa){{spaced ndash}} 3.5 milyon (1.1%) # [[Wikang Tagalog|Tagalog]] (o [[Filipino language|Filipino]]){{spaced ndash}} 1.7 milyon (0.6%) # [[Wikang Biyetnamita|Biyetnamita]]{{spaced ndash}} 1.5 milyon (0.5%) # [[Wikang Arabe|Arabe]]{{spaced ndash}} 1.2 milyon # [[Wikang Pranses|Pranses]]{{spaced ndash}} 1.2 milyon # [[Wikang Koreano|Koreano]]{{spaced ndash}} 1.1 milyon # [[Wikang Ruso|Ruso]]{{spaced ndash}} 0.94 milyon # [[Wikang Aleman|Aleman]]{{spaced ndash}} 0.92 milyon # [[Haitiyanong Kriolyo]]{{spaced ndash}} 0.87 milyon # [[Hindi]]{{spaced ndash}} 0.86 milyon # [[Wikang Portuges|Portuges]]{{spaced ndash}} 0.79 milyon # [[Wikang Italyano|Italyano]]{{spaced ndash}} 0.58 milyon # [[Wikang Polako|Polako]]{{spaced ndash}} 0.52 milyon # [[Yidis]]{{spaced ndash}} 0.51 milyon # [[Wikang Hapones|Hapones]]{{spaced ndash}} 0.46 milyon # [[Wikang Persa|Persa]] (kabilang ang [[Farsi]], [[Dari]] at [[Wikang Tayiko|Tayiko]]){{spaced ndash}} 0.42 milyon # [[Wikang Gujarati|Gujarati]]{{spaced ndash}} 0.41 milyon # [[Wikang Telugu|Telugu]]{{spaced ndash}} 0.37 milyon # [[Wikang Bengali|Bengali]]{{spaced ndash}} 0.32 milyon # [[Mga wikang Tai–Kadai|Tai–Kadai]] (kabilang ang [[Wikang Thai|Thai]] at [[Wikang Lao|Lao]]){{spaced ndash}} 0.31 milyon # [[Urdu]]{{spaced ndash}}0.3 milyon # [[Wikang Griyego|Griyego]]{{spaced ndash}} 0.27 milyon # [[Wikang Punjabi|Punjabi]]{{spaced ndash}} 0.29 milyon # [[Wikang Tamil|Tamil]]{{spaced ndash}} 0.27 milyon # [[Wikang Armenyo|Armenyo]]{{spaced ndash}} 0.24 milyon # [[Serbokroata]] (kabilang [[Wikang Bosniyo|Bosniyo]], [[Wikang Kroato|Kroato]], [[Wikang Montenegrino|Montenegrino]], at [[Wikang Serbiyo|Serbiyo]]){{spaced ndash}} 0.24 milyon # [[Wikang Hebreo|Hebreo]]{{spaced ndash}} 0.23 milyon # [[Wikang Hmong|Hmong]]{{spaced ndash}} 0.22 milyon # [[Mga wikang Bantu]] (kabilang ang [[Wikang Swahili|Swahili]]){{spaced ndash}} 0.22 milyon # [[Wikang Hemer|Hemer]]{{spaced ndash}} 0.20 milyon # [[Wikang Navajo|Navajo]]{{spaced ndash}} 0.16 milyon # [[Mga wikang Indo-Europeo|Ibang mga wikang Indo-Europeo]]{{spaced ndash}} 578,492 # [[Afro-Asiatic languages|Ibang mga wikang Aproasyatika]]{{spaced ndash}} 521,932 # [[Niger–Congo languages|Ibang mga wikang Niger–Congo]]{{spaced ndash}} 515,629 # [[West Germanic languages|Ibang mga wikang Kanlurang Hermaniko]]{{spaced ndash}} 487,675 # [[Mga wikang Awstronesyo|Ibang mga wikang Awstronesyo]]{{spaced ndash}} 467,718 # [[Indo-Aryan languages|Ibang mga wikang Indoarya]]{{spaced ndash}} 409,631 # [[Languages of Asia|Ibang mga wika ng Asya]]{{spaced ndash}} 384,154 # [[Mga wikang Eslabo|Ibang mga wikang Eslabo]]{{spaced ndash}} 338,644 # [[Dravidian languages|Ibang mga wikang Drabida]]{{spaced ndash}} 241,678 # [[Languages of North America|Ibang mga wika ng Hilagang Amerika]]{{spaced ndash}} 195,550 # [[List of language families|Iba at hindi matukoy na wika]]{{spaced ndash}} 258,257 {{div col end}} == Pamahalaan at politika == {{main|Pamahalaan ng Estados Unidos}} [[Talaksan:US Capitol building, April 20, 2019 3.jpg|thumb|Ang [[Kapitolyo ng Estados Unidos]] sa [[Washington, DC]], kinalalagyan ng [[Kongreso ng Estados Unidos|Kongreso ng US]], ang [[Lehislatura|sangay lehislatibo]] ng pamahalaan ng Estados Unidos]] [[Talaksan:Joe Biden official portrait 2013 (cropped).jpg|thumb|Si [[Joe Biden]], ang kasalukuyang Pangulo ng Estados Unidos]] [[File:Kamala_Harris_Vice_Presidential_Portrait.jpg|thumb|Si [[Kamala Harris]], ang kasalukyang Pangalawang Pangulo ng Estados Unidos.]] [[Talaksan:Us rep mike johnson official photo.jpg|thumb|Si [[Mike Johnson]], ang kasalukuyang Ispiker ng Mababang Kapulungan ng Estados Unidos.]] Binubuo ng limampung [[Estado ng Estados Unidos|estado]] ang Amerika na may limitadong [[awtonomiya]] at kung saan ang [[batas federal]] ang nananaig sa [[batas ng estado]]. Sa pangkalahatan, ang mga usapin sa loob ng hangganan ng mga estado ay saklaw ng kani-kanilang mga pamahalaang estado. Nabibilang dito ang panloobang komunikasyon; mga regulasyong may kinalaman sa pag-aari, industrya, negosyo, at kagamitang pampubliko; ang [[United States Code|kodigong kriminal]] ng estado; at mga kondisyon ng pagtatrabaho sa loob ng estado. Pumapailalim ang [[District of Columbia|Distrito ng Kolumbiya]] sa hurisdiksiyon ng [[Kongreso ng Estados Unidos]], at may limitadong [[Alituntuning Lokal ng Distrito ng Columbia|alituntuning lokal]]. Ang [[saligang batas]] ng iba't ibang estado ay may pagkakaiba sa ilang detalye ngunit kapwa sumusunod sa iisang huwarang tulad ng sa Saligang Batas federal, kabilang dito ang pahayag sa karapatang pantao at ang plano ng pagbubuo ng gobyerno. Sa mga usaping gaya ng pagpapatakbo ng negosyo, mga bangko, kagamitang pampubliko at mga kawang-gawang institusyon, ang saligang batas ng bawat estado ay kadalasang mas detalyado at klaro kaysa sa Saligang Batas federal. Sa mga nakalipas na taon, umako ng mas malawak na responsibilidad ang pamahalaang federal sa mga bagay-bagay gaya ng kalusugan, edukasyon, kapakanan, transportasyon, pabahay, at pagsulong urban. Binubuo ng tatlong sangay ang pamahalaang pederal: ang [[ehekutibo]] (pinamumunuan ng [[Pangulo ng Estados Unidos|Pangulo]]), ang [[lehislatura]] (ang [[Kongreso ng Estados Unidos|Kongreso]]), at ang [[hudikatura]] (pinamumunuan ng [[Korte Suprema ng Estados Unidos|Korte Suprema]]). Nahahalal ang pangulo sa isang mandato ng apat na taon ng [[US Electoral College|Electoral College]], na nahihirang sa botong popular sa limampung estado. Nahahalal naman ang mga miyembro ng Konggreso sa mandato ng 2 taon sa [[Kamara ng mga Kinatawan ng Estados Unidos|Kamara ng mga Kinatawan]] at ng 6 taon sa [[Senado ng Estados Unidos|Senado]]. Tinatakda ng Pangulo ang mga huwes ng Korte Suprema at may pahintulot ng Senado sa pagkakaroon ng hindi limitadong termino. Kinokopya ng modelong tripartite na ito ng pamahalaan sa antas ng estado sa pangkalahatan. May iba't ibang anyo ang mga lokal na pamahalaan. Pinamamayanihan ang pamahalaang pederal at pang-estado ang dalawang pangunahing partidong pampolitika, ang mga [[Partido Republikano ng Estados Unidos|Republikano]] (''Republicans'') at ang mga [[Partido Demokrata ng Estados Unidos|Demokrata]] (''Democrats''). Mayroong ding ibang maliliit na partido; ngunit hindi sila nakakapanghikayat ng kasindaming tagasuporta. Sa kabuuan, nangingibabaw ang tulad ng sa ''right wing'' ng mga demokrasya sa Europa ang kulturang pampolitika sa Estados Unidos at madalas na nakikitungo sa iba't ibang usapin. Mahirap tukuyin ang kategoryang kinabibilangan ng dalawang partidong ito. Sa kulturang pampolitika ng Estados Unidos, mailalarawan ang Partido Republikano bilang ''right-wing'' at ang Partido Demokrata naman ay ''center-left''. Ang mga [[kandidato]] ng mga partido menor at independiente ay bihirang nahahalal, at kung nahalal man ay sa lokal o estado lamang, ngunit sa sistema ng politika ng bansa, nananaig ang mga "hakot partido" sa mga koalisyon. Ang mga patakaran at ideolohiya ng kasalukuyang Pangulo ng Estados Unidos ang may malaking ginagampanan sa patakbo ng kanyang partido, pati na rin sa plataporma ng oposisyon. === Pagkakalahating Pampolitika === {{main|Pagkakahating Pampolitika ng Estados Unidos}} Ang Estados Unidos ay isang [[pederasyon|unyong pederal]] na may limampung estado. Ang orihinal na labintaltong estado ay ang unang labintatlong kolonya na nag-aklas mula sa pamumuno ng mga Ingles. Noong unang bahagi ng kasaysayan ng bansa, tatlong bagong mga estado ang binuo mula sa mga teritoryo galing na sa umiiral na mga estado: ang [[Kentucky]] mula sa [[Virginia]]; [[Tennessee]] mula sa [[North Carolina]]; at [[Maine]] mula sa [[Massachusetts]]. Karamihan sa ibang mga estado ay nanggaling sa mga teritoryong nakuha mula sa mga digmaan o sa mga nabili ng pamahalaan ng Estados Unidos. Taliwas dito ang nangyari sa [[Vermont]], [[Texas]] at [[Hawaii]]: ang bawat isang ito ay dating malalayang republika bago sumali sa unyon. Noong [[Digmaang Sibil ng Amerika]] humiwalay ang [[Kanlurang Virginia]] sa Virginia. Ang pinakabagong estado - ang Hawaii - ay natamasa ang pagiging isang ganap na estado noong Agosto 21, 1959.<ref>{{cite news |url= http://archives.starbulletin.com/1999/10/18/special/story4.html |title='The Goal Was Democracy for All |work= Honolulu Star-Bulletin |author=Borreca, Richard |date=18 Oktubre 1999 |accessdate=11 Pebrero 2012}}</ref> Bumuo ang labintatlong kolonya, sa Deklarasyon ng Kalayaan ng Estados Unidos, ng kani-kanilang [[bayang estado]] na katulad ng mga bansa sa [[Europa]] noon. Sa mga sumunod na taon, dumami ang bilang ng mga estado sa Amerika dahil sa paglawak nitong pakanluran, sa pananakop at pagbibili ng mga lupa ng pamahalaang pambansa, at sa paghahati ng ilang estado, nauwi sa kasalukuyang bilang na limampu. Pangkalahatang nahahati ang mga estado sa mas maliit na rehiyong administratibo, kabilang ang mga [[kondado]] o "county", mga [[lungsod]] at mga [[pamayanan]] o "township". May hawak din ang bansa sa ilang mga teritoryo, distrito at pag-aari, nangunguna na ang [[distrito pederal]] ng Distrito ng Kolumbiya na siyang kabisera ng bansa, ilang mga lugar na insular sa ibayong dagat tulad ng [[Portoriko]], [[American Samoa|Samoa Amerikana]], [[Guam]], [[Northern Mariana Islands|Kapuluang Hilagang Mariyana]], at [[US Virgin Islands|Kapuluang Birhen ng Amerika]]. Nakapanghawak ang bansa sa isang base ng hukbong pandagat sa inookupahang bahagi ng [[Guantanamo Bay|Look ng Guwantanamo]] sa [[Cuba|Kuba]] mula 1898. Walang pag-aangking teritoryal ang Estados Unidos sa [[Antartica|Antartika]] ngunit nakapagreserba ng karapatang gawin ito. ==Ekonomiya== {{Infobox economy | country = Estados Unidos | image = Usa-world-trade-center-skyscrapers-reflection-night-skyline-cityscape.jpg | image_size = 325px | caption = [[New York City]], ang sentrong pananalapi ng Estados Unidos at buong mundo.<ref>{{cite web|url=https://www.longfinance.net/media/documents/GFCI_28_Full_Report_2020.09.25_v1.1.pdf|title=The Global Financial Centres iIndex 18|date=September 2020|publisher=Long Finance}}</ref> | currency = [[United States dollar]] (USD) {{increase}} | year = Oktubre 1, 2021 – Setyembre 30, 2022 | organs = [[World Trade Organization|WTO]], [[Organisation for Economic Co-operation and Development|OECD]] at iba pa | group = {{plainlist| * [[Developed country|Developed/Advanced]]<ref>{{cite web |url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2019/01/weodata/weoselco.aspx?g=110&sg=All+countries+%2f+Advanced+economies |title=World Economic Outlook Database, April 2019 |publisher=[[International Monetary Fund]] |website=IMF.org |access-date=September 29, 2019}}</ref> * [[World Bank high-income economy|High-income economy]]<ref>{{cite web |url=https://datahelpdesk.worldbank.org/knowledgebase/articles/906519-world-bank-country-and-lending-groups |title=World Bank Country and Lending Groups |publisher=[[World Bank]] |website=datahelpdesk.worldbank.org |access-date=September 29, 2019}}</ref>}} | population = {{increase}} 332,564,727 (16-Mar-2022)<ref>{{cite web |url=https://www.census.gov/popclock/?intcmp=home_pop |title=U.S. and World Population Clock |publisher=U.S.census.gov <https://www.census.gov> |access-date=2022-01-01}}</ref><ref name="Worldometer">{{cite web|url=https://www.worldometers.info/world-population/us-population/|title = United States Population (2021) - Worldometer}}</ref> | gdp = {{increase}} $24.8 trilyon (2021)<ref name="GDP IMF">{{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2021/October|title=World Economic Outlook Database, October 2021 |date=October 2021 |website=IMF.org |publisher=[[International Monetary Fund]]|access-date=January 3, 2022}}</ref> | gdp rank = {{plainlist| * [[List of countries by GDP (nominal)|1st (nominal; 2022)]] * [[List of countries by GDP (PPP)|2nd (PPP; 2022)]]}} | growth = {{plainlist| * 2.3%&nbsp;(2019) –3.4%&nbsp;(2020) * 5.6%&nbsp;(2021e) 3.7%&nbsp;(2022f)<ref>{{cite web |title=Global Economic Prospects, January 2022 |page=4 |url=https://openknowledge.worldbank.org/bitstream/handle/10986/36519/9781464817601.pdf?sequence=10&isAllowed=y |website=openknowledge.worldbank.org |date=8 January 2022 |publisher=[[World Bank]] |access-date=19 January 2022|last1=Bank |first1=World }}</ref> }} | per capita = {{increase}} $74,725 (est 2022)<ref name="GDP IMF"/><ref name="GDP per capita">See [[List of countries by GDP (nominal) per capita]].</ref> | per capita rank = {{plainlist| * [[List of countries by GDP per capita (nominal)|9th (nominal; 2022)]] * [[List of countries by GDP per capita (PPP)|15th (PPP; 2022)]]}} | sectors = {{plainlist| * [[Primary sector of the economy|Agrikultura]]: 0.9% * [[Secondary sector of the economy|Industriya]]: 18.9% * [[Tertiary sector of the economy|Mga Serbisyo]]: 80.2% * (2017 est.)<ref name="CIA_US">{{cite web|title=Field Listing: GDP – Composition, by Sector of Origin|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/united-states/|website=Central Intelligence Agency World Factbook|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|access-date=April 3, 2018|archive-date=Disyembre 12, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211212224932/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/united-states/|url-status=dead}}</ref>}} | components = {{plainlist| * Pagkonsumo ng sambahayan: 68.4% * Pagkonsumo o paggasta ng Gobyerno: 17.3% * Puhunan sa nakatakdan kapital: 17.2% * Pamumuhan sa mga imbentoryo: 0.1% * Pagluwas ng mga produktExporto at serbisyo: 12.1% * Pang-aangkat ng mga kalakal at mga serbisyo: −15% * (2017 est.)<ref name="CIA_US" />}} | inflationary = {{plainlist|ng * 1.5% (2020 est.)<ref name="IMFWEOUS">{{cite web |title=World Economic Outlook Database, October 2020 |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2020/October/weo-report?c=111,&s=NGDP_RPCH,NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,PCPIPCH,&sy=2018&ey=2025&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |website=IMF.org |publisher=International Monetary Fund |access-date=October 18, 2020}}</ref> * 1.7% (Aug. 2019)<ref>{{cite web|title=Consumer Price Index – August 2019|date=September 12, 2019|url=https://www.cnbc.com/2019/09/12/us-consumer-price-index-august-2019.html|publisher= CNBC}}</ref>}} | millionaires = | poverty = {{plainlist| *{{increaseNegative}} 11.4% (2020)<ref name="PovertyCB">{{cite web|title=Income and Poverty in the United States: 2020|url=https://www.census.gov/library/publications/2021/demo/p60-273.html|date=September 14, 2021|publisher=[[United States Census Bureau]] |access-date=October 5, 2020}}</ref> *{{increaseNegative}} 37.2 milyon (2020)<ref name="PovertyCB" />}} | gini = {{plainlist| *{{increaseNegative}} 48.9 {{color|red|high}} (2020, [[United States Census Bureau|USCB]])<ref>{{cite web |url=https://www.census.gov/content/dam/Census/library/visualizations/2021/demo/p60-273/figure3.pdf |title=Income Distribution Measures and Percent Change Using Money Income and Equivalence-Adjusted Income |publisher=United States Census Bureau |website=census.gov|access-date=January 15, 2021}}</ref> *{{increaseNegative}} 43.4 {{color|darkorange|medium}} (2017, [[Congressional Budget Office|CBO]])<ref>{{cite web |title=The Distribution of Household Income, 2017 |url=https://www.cbo.gov/system/files/2020-10/56575-Household-Income.pdf |pages=31, 32 |website=cbo.gov |publisher=[[Congressional Budget Office]] |date=October 2, 2020 |access-date=October 19, 2020}}</ref>}} | hdi = {{plainlist| * {{increase}} 0.926 {{color|darkgreen|very high}} (2019)<ref>{{cite web |url=http://hdr.undp.org/en/indicators/137506 |title=Human Development Index (HDI) |publisher=[[Human Development Report|HDRO (Human Development Report Office)]] [[United Nations Development Programme]] |website=hdr.undp.org |access-date=December 11, 2019}}</ref> ([[List of countries by Human Development Index|17th]]) * {{increase}} 0.808 {{color|darkgreen|very high}} [[List of countries by inequality-adjusted HDI|IHDI]] (2019)<ref>{{cite web |title=Inequality-adjusted HDI (IHDI) |url=http://hdr.undp.org/en/indicators/138806 |website=hdr.undp.org |publisher=[[United Nations Development Programme|UNDP]] |access-date=May 22, 2020}}</ref>}} | labor = {{plainlist| * {{increase}} 161.4 million (October 2021)<ref name="BLS_JobsData" /> * {{increase}} 58.8% employment rate (October 2021)<ref name="BLS_JobsData" />}} | unemployment = {{plainlist| * {{decreasePositive}} 3.8% (February 2022)<ref name="BLS_JobsData">{{cite web|url=https://www.bls.gov/news.release/empsit.t01.htm |title=Employment status of the civilian population by sex and age |publisher=[[Bureau of Labor Statistics]] |website=BLS.gov |access-date=October 4, 2020}}</ref> * {{decreasePositive}} 10.9% youth unemployment (December 2021; 16 to 19 year-olds)<ref name="BLS_JobsData" /> * {{decreasePositive}} 6.9 million unemployed (November 2021)<ref name="BLS_JobsData" />}} | average gross salary = {{IncreasePositive}} $69,392 (2020)<ref name="CPS 2015">{{cite web|url=https://www.worlddata.info/average-income.php#:~:text=The%20average%20gross%20annual%20wage,than%20in%20the%20previous%20year).|title=Usual Weekly Earnings of Wage and Salary Workers First Quarter 2017|date=July 17, 2018 |website=Bureau of Labor Statistics|publisher=U.S. Department of Labor|access-date=September 13, 2018}}</ref> | gross median = {{increase}} $1,010 weekly (Q4, 2021)<ref>{{cite web |title=Usual Weekly Earnings Summary |url=https://www.bls.gov/news.release/wkyeng.nr0.htm |website=www.bls.gov |publisher=Bureau of Labor Statistics |date=January 17, 2020}}</ref> | occupations = {{plainlist| * [[Primary sector of the economy|Agriculture]]: 1.0% * [[Secondary sector of the economy|Industry]]: 19% * [[Tertiary sector of the economy|Services]]: 80% * (FY 2018)<ref>{{cite web|title=Employment by major industry sector|url=https://www.bls.gov/emp/tables/employment-by-major-industry-sector.htm|publisher=Bureau of Labor Statistics|access-date=July 5, 2018}}</ref>}} | industries = {{hlist| [[Petroleum]] | [[steel]] | [[motor vehicles]] | [[aerospace]] | [[telecommunications]] | [[chemicals]] | [[electronics]] | [[food processing]] | [[information technology]] | [[consumer goods]] | [[lumber]]| [[mining]] }} | exports = {{decrease}} $2.127 trillion (2020)<ref name=wto>{{cite web|title=U.S. trade in goods with World, Seasonally Adjusted |url=https://www.census.gov/foreign-trade/Press-Release/current_press_release/ft900.pdf|work=[[United States Census Bureau]]|access-date=June 1, 2021}}</ref> | export-goods = {{ublist|[[Agricultural]] products 10.7%| [[Fuels]] and [[mining]] products 9.4%| [[Manufacturers]] 74.8%| Mga iba 5.1%<ref>{{cite web|url=https://www.census.gov/foreign-trade/statistics/historical/SAEXP.pdf|title=Exports of goods by principal end-use category|work=Census Bureau}}</ref>}} | export-partners = {{ublist|{{flag|European Union}}(+) 18.7%| {{flag|Canada}}(+) 18.3%| {{flag|Mexico}}(+) 15.9%| {{flag|China}}(-) 8%| {{flag|Japan}}(+) 4.4%|| Mga iba 34.8%<ref name=wto />}} | imports = {{decrease}} $2.808 trillion (2020)<ref name=wto /> | import-goods = {{ublist|[[Agricultural]] products 10.5%| [[Fuels]] and [[mining]] products 10.7%| [[Manufacturers]] 78.4%| Mga iba 4.2%<ref>{{cite web|url=https://www.census.gov/foreign-trade/statistics/historical/SAIMP.pdf|title=Imports of goods by principal end-use category|work=Census Bureau}}</ref>}} | import-partners = {{ublist|{{flag|China}}(-) 21.4%| {{flag|European Union}}(+) 18.9%| {{flag|Mexico}}(+) 13.2%| {{flag|Canada}}(+) 12.6%| {{flag|Japan}}(+) 6%|| Mga iba 27.9%<ref name=wto />}} | current account = {{decrease}} −$501.3 billion (2020 est.)<ref name="CIAWFUS">{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/united-states/ |title=The World Factbook |publisher=[[Central Intelligence Agency]] |website=CIA.gov |access-date=August 17, 2019 |archive-date=Disyembre 12, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211212224932/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/united-states/ |url-status=dead }}</ref> | FDI = {{plainlist| * {{increase}} Inward: $156.3&nbsp;billion (2020)<ref>{{cite web|title=UNCTAD 2019|url=https://unctad.org/system/files/official-document/tdstat45_FS09_en.pdf|access-date=2020-01-06|website=UNCTAD}}</ref> * {{increase}} Outward: $92.8&nbsp;billion (2020)<ref>{{cite web|title=Country Fact Sheets 2018|url=http://unctad.org/en/Pages/DIAE/World%20Investment%20Report/Country-Fact-Sheets.aspx|website=unctad.org|access-date=24 July 2019}}</ref>}} | debt = {{increaseNegative}} 128.6% of GDP (FY 2020)<ref>{{cite web|url=https://www.usgovernmentspending.com/us_debt_to_gdp|title=Federal Debt: Total Public Debt as Percent of Gross Domestic Product}}</ref> | gross external debt = {{increaseNegative}} $21.3 trillion (December 2020)<ref>{{cite web|publisher=U.S. Department of the Treasury|url=https://ticdata.treasury.gov/Publish/debta2020q3.html|title=Treasury TIC Data|access-date=2021-01-30 |df=mdy-all}}</ref> note: approximately four-fifths of US external debt is denominated in US dollars<ref name="CIAWFUS" /> | revenue = $3.42 trillion (2020)<ref>{{cite web |url=https://www.usgovernmentrevenue.com/ |title=US Government Finances: Revenue, Deficit, Debt, Spending since 1792}}</ref> | expenses = $6.55 trillion (2020)<ref>{{cite web|url=https://www.usgovernmentspending.com/federal_budget |title=US Federal Budget Overview - Spending Breakdown Deficit Debt Pie Chart |access-date=2021-01-29 |df=mdy-all}}</ref> | deficit = {{increaseNegative}} −2.9 of GDP (2016)<br />note: for the US, revenues exclude social contributions of approximately $1.0{{nbs}}trillion; expenditures exclude social benefits of approximately $2.3{{nbs}}trillion (2015 est.) | reserves = $41.8 billion (August 2020)<ref>{{cite web|url=https://www.treasury.gov/resource-center/data-chart-center/IR-Position/Pages/01042019.aspx|title=U.S. International Reserve Position|website=Treasury.gov|access-date=January 18, 2019}}</ref> | credit = {{plainlist| * [[Standard & Poor's]]:<ref>{{cite web |title=Sovereigns rating list |publisher=Standard & Poor's |url=http://www.standardandpoors.com/ratings/sovereigns/ratings-list/en/eu?sectorName=null&subSectorCode=39&filter=U |access-date=August 20, 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110618090608/http://www.standardandpoors.com/ratings/sovereigns/ratings-list/en/eu?sectorName=null&subSectorCode=39&filter=U |archive-date=June 18, 2011 |df=mdy-all}}</ref><ref name=guardian>{{cite news |title=How Fitch, Moody's and S&P rate each country's credit rating |date=April 15, 2011 |first1=Simon |last1=Rogers |first2=Ami |last2=Sedghi |work=The Guardian|location=London |url=https://www.theguardian.com/news/datablog/2010/apr/30/credit-ratings-country-fitch-moodys-standard |access-date=May 28, 2011}}</ref> * AA+ (Domestic) * AA+ (Foreign) * AAA (T&C Assessment) * Outlook: Stable ---- * [[Moody's]]:<ref name=guardian /><ref>{{cite news|last=Riley|first=Charles|title=Moody's affirms Aaa rating, lowers outlook|url=https://money.cnn.com/2011/08/02/news/economy/moodys_credit_rating/index.htm?hpt=hp_t1|publisher=CNN|date=August 2, 2017|access-date=Marso 22, 2022|archive-date=Enero 21, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220121062525/https://money.cnn.com/2011/08/02/news/economy/moodys_credit_rating/index.htm?hpt=hp_t1|url-status=dead}}</ref> * Aaa * Outlook: Stable ---- * [[Fitch Group|Fitch]]:<ref>{{cite web|title=Fitch Affirms United States at 'AAA'; Outlook Stable|url=https://www.fitchratings.com/creditdesk/press_releases/detail.cfm?pr_id=824532|website=Fitch Ratings}}</ref><ref>{{cite web|title=Scope affirms the USA's credit rating of AA with Stable Outlook|url=https://www.scoperatings.com/#search/research/detail/160368EN|website=Scope Ratings}}</ref> * AAA * Outlook: Stable}} | aid = ''donor'': [[Official development assistance|ODA]], $35.26 billion (2017)<ref name="oecd-aid">{{cite web|title=Development aid rises again in 2016 but flows to poorest countries dip |url=http://www.oecd.org/dac/development-aid-rises-again-in-2016-but-flows-to-poorest-countries-dip.htm |website=[[OECD]] |access-date=2017-09-25 |date=2017-04-11 |df=mdy-all}}</ref> | cianame = united-states | spelling = US }} Ang Estados Unidos ay isang mayaman at maunlad na bansa na may ekonomiyang pamilihan<ref>{{cite web |url=https://worldpopulationreview.com/country-rankings/market-economy-countries |title=Market Economy Countries 2021 |publisher=World Population Review |access-date=September 12, 2021}}</ref> at ang may pinakamalaking nominal na [[GDP]] at kabuuang yaman. Ito ang ikalawang bansa sa buong mundo na may kakayahan sa pagbili ng mga mamamayan nito.<ref>{{cite web|url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2017/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=43&pr.y=19&sy=2017&ey=2017&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=512,672,914,946,612,137,614,546,311,962,213,674,911,676,193,548,122,556,912,678,313,181,419,867,513,682,316,684,913,273,124,868,339,921,638,948,514,943,218,686,963,688,616,518,223,728,516,558,918,138,748,196,618,278,624,692,522,694,622,142,156,449,626,564,628,565,228,283,924,853,233,288,632,293,636,566,634,964,238,182,662,359,960,453,423,968,935,922,128,714,611,862,321,135,243,716,248,456,469,722,253,942,642,718,643,724,939,576,644,936,819,961,172,813,132,199,646,733,648,184,915,524,134,361,652,362,174,364,328,732,258,366,656,734,654,144,336,146,263,463,268,528,532,923,944,738,176,578,534,537,536,742,429,866,433,369,178,744,436,186,136,925,343,869,158,746,439,926,916,466,664,112,826,111,542,298,967,927,443,846,917,299,544,582,941,474,446,754,666,698,668&s=PPPGDP&grp=0&a=|title=Report for Selected Country Groups and Subjects (PPP valuation of country GDP)|publisher=IMF|language=en-US|access-date=December 29, 2017}}</ref> Ito ang ika siyam na bansa sa buong mundo sa kada taong nominal na [[GDP]] at ika-15 sa kada taong Paridad ng Kakayahang Pagbili noong 2021.<ref>{{cite web |url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2019/01/weodata/index.aspx |title=World Economic Outlook Database, April 2019 |publisher=[[International Monetary Fund]] |website=IMF.org |access-date=April 9, 2019}}</ref> Ang Estados Unidos ang pinakamakapangyarihan sa usaping ekonomiyang pangteknolohiya at paglikha ng mga bagong ideya at produkto lalo na [[intelihensiyang artipisyal]], [[kompyuter]], [[parmasyutikal]], [[medikal]], [[pangkalawakan]] at kagamitang panghukbo.<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/united-states/ |title=United States reference resource |work=[[The World Factbook]] [[Central Intelligence Agency]] |access-date=May 31, 2019 |archive-date=Disyembre 12, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211212224932/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/united-states/ |url-status=dead }}</ref> Ang [[Dolyar ng Estados Unidos]] ang salaping pinakaginagamit sa mga transaksiyon sa buong mundo at ang pinakainiimbak na salapi na sinusuportahan ng ekonomiya ng Estados Unidos, militar ng Estados Unido, sistemang petrodolyar at ang kaugnay na [[eurodollar]] at malaking pamilihan ng US Treasury.<ref name="federalreserve.gov">{{cite web|url=http://www.federalreserve.gov/pf/pdf/pf_4.pdf |title=The Implementation of Monetary Policy – The Federal Reserve in the International Sphere|access-date=August 24, 2010}}</ref><ref>{{cite web|author=Zaw Thiha Tun|title=How Petrodollars Affect The U.S. Dollar |url=http://www.investopedia.com/articles/forex/072915/how-petrodollars-affect-us-dollar.asp|date=July 29, 2015|access-date=October 14, 2016}}</ref> Ang ilang mga bansa ay gumagamit sa US dollar bilang de factor currency.<ref name="Benjamin J. Cohen 2006, p. 17">Benjamin J. Cohen, ''The Future of Money'', Princeton University Press, 2006, {{ISBN|0691116660}}; ''cf.'' "the dollar is the de facto currency in Cambodia", Charles Agar, ''[[Frommer's]] Vietnam'', 2006, {{ISBN|0471798169}}, p. 17</ref><ref>{{cite web |url = http://www.multpl.com/us-gdp-growth-rate/table/by-year|title = US GDP Growth Rate by Year |date=March 31, 2014 |access-date=June 18, 2014 |website = multpl.com|publisher = US Bureau of Economic Analysis}}</ref> Kabilang sa mga kasamang nakikipagkalakalan sa Estados Unidos ang [[Tsina]], [[European Union]], [[Canada]], [[Mexico]], [[India]], [[Japan]], [[Timog Korea]], [[United Kingdom]], at [[Taiwan]].<ref name="auto">{{cite web |url=https://www.census.gov/foreign-trade/statistics/highlights/top/top1612yr.html|title = Top Trading Partners |date=December 2016 |access-date=July 8, 2017 |publisher=U.S. Census Bureau}}</ref> Ang Estados Unidos ang pinakamalaking tagapag-angkat at ang ikalawang pinakamalaking tagapagaluwas.<ref>{{cite web |url=https://www.wto.org/english/res_e/statis_e/wts2019_e/wts2019_e.pdf |title=World Trade Statistical Review 2019 |work=[[World Trade Organization]] |page=100 |access-date=May 31, 2019}}</ref> Ito ay may kasunduan sa malayang kalakalan sa ilang mga bansa kasama ang [[United States–Mexico–Canada Agreement|USMCA]], Australia, Timog Korea, Switzerland, Israel at marami pang iba.<ref>{{cite web |url=https://ustr.gov/trade-agreements/free-trade-agreements |title=United States free trade agreements |work=[[Office of the United States Trade Representative]] |access-date=May 31, 2019}}</ref> Ang ekonomiya nito ay sinasanhi ng masagang mga mapagkukunan sa kalikasan, mahusay na pinaunlad na mga imprastruktura at malaking produktibidad o pagiging produktibo ng mga mamamayan nito.<ref name="Wright, Gavin 2007 p. 185">Wright, Gavin, and Jesse Czelusta, "Resource-Based Growth Past and Present", in ''Natural Resources: Neither Curse Nor Destiny'', ed. Daniel Lederman and William Maloney (World Bank, 2007), p. 185. {{ISBN|0821365452}}.</ref> Ito ay may ika-7 malaking kabuuang halaga ng mapagkukunang pangkalikasan na nagkakahalagang [[United States dollar|US$]]45{{nbs}}trilyon noong 2015.<ref>{{cite web|url=http://www.investopedia.com/articles/markets-economy/090516/10-countries-most-natural-resources.asp|title=10 Countries With The Most Natural Resources|date=September 12, 2016|last=Anthony|first=Craig|website=[[Investopedia]]}}</ref> Ang mga Amerikano ang may pinakamataas na sahod ng empleyado at pangbahay sa mga bansang kasapi ng [[OECD]].<ref>{{cite web|url=http://www.oecdbetterlifeindex.org/topics/income/|title=Income|work=Better Life Index|publisher=OECD|access-date=September 28, 2019|quote=In the United States, the average household net adjusted disposable income per capita is USD 45 284 a year, much higher than the OECD average of USD 33 604 and the highest figure in the OECD.}}</ref> Noong 1890, nalampasan ng Estados Unidos ang [[Imperyong British]] bilang pinakaproduktibo o mapakinabangan na ekonomiya sa buong mundo.<ref name="Digital History">{{cite web|author1=Digital History |author2=Steven Mintz |url=http://www.digitalhistory.uh.edu/database/article_display.cfm?HHID=188 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040302193732/http://www.digitalhistory.uh.edu/database/article_display.cfm?HHID=188 |archive-date=2004-03-02 |title=Digital History |publisher=Digitalhistory.uh.edu |access-date=April 21, 2012 |df=mdy-all}}</ref> Ito ang pinakamalaking prodyuser ng petrolyo at natural gas.<ref name="lop">{{cite web|url=https://www.eia.gov/todayinenergy/detail.php?id=36292|title=United States remains the world's top producer of petroleum and natural gas hydrocarbons|website=EIA}}</ref> Noong 2016, ito ang pinakamalaking bansang nakikipagkalakalan.<ref>{{cite news |author1=Katsuhiko Hara |author2=Issaku Harada (staff writers) |url=http://asia.nikkei.com/Politics-Economy/Economy/US-overtook-China-as-top-trading-nation-in-2016 |title=US overtook China as top trading nation in 2016 |newspaper=Nikkei Asian Review |date=April 13, 2017 |access-date=2017-06-22 |df=mdy-all |location=Tokyo |archive-date=2021-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224034235/https://asia.nikkei.com/Politics-Economy/Economy/US-overtook-China-as-top-trading-nation-in-2016 |url-status=dead }}</ref>. Ito rin ang ikatlong pinakamalaki sa pagmamanupaktura ng mga produkto na kumakatawan bilang ikalima sa output ng pagmamanupaktura sa buong mundo.<ref name="Vargo, Frank">{{cite web |url=http://shopfloor.org/2011/03/u-s-manufacturing-remains-worlds-largest/18756 |title=U.S. Manufacturing Remains World's Largest |publisher=Shopfloor |date=March 11, 2011 |access-date=March 28, 2012 |author=Vargo, Frank |archive-url=https://web.archive.org/web/20120404234310/http://shopfloor.org/2011/03/u-s-manufacturing-remains-worlds-largest/18756 | archive-date=April 4, 2012 |url-status=dead}}</ref> Hindi lamang ito ang mayroong pinakamalaking panloob na pamilihan ng mga produkto ngunit nangunguna sa kalakalan ng mga serbisyo na nagkakahalagang $4.2{{nbs}}trilyon noong 2018.<ref>{{cite web |url=http://www.wto.org/english/news_e/pres17_e/pr791_e.htm |title=Trade recovery expected in 2017 and 2018, amid policy uncertainty |publisher=World Trade Organization |date=April 12, 2017|access-date=2017-06-22 |df=mdy-all |location=Geneva, Switzerland}}</ref> Sa 500 pinakamalalaking kompanya sa buong mundo, ang 121 ay nakaheadquarter sa Estados Unidos.<ref>{{cite web|url=http://fortune.com/global500/list/filtered?hqcountry=U.S.|title=Global 500 2016|work=Fortune|access-date=2022-03-22|archive-date=2018-09-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20180921142659/http://fortune.com/global500/list/filtered?hqcountry=U.S.|url-status=dead}} Number of companies data taken from the "Country" filter.</ref> Ang Estados Unidos ang bansa sa buong mundo na may pinakamaraming bilyonaryo na may kabuuang halagang $3 trilyong dolyar.<ref>{{cite web|url=https://www.cnbc.com/2019/05/09/the-countries-with-the-largest-number-of-billionaires.html|title=The US is home to more billionaires than China, Germany and Russia combined|date=May 9, 2019|publisher=CNBC|access-date=May 9, 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://hk.asiatatler.com/life/top-10-countries-with-the-most-billionaires-in-2019|title=Wealth-X's Billionaire Census 2019 report reveals insights and trends about the world's top billionaires|website=hk.asiatatler.com|access-date=May 14, 2019|archive-date=Mayo 14, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190514102256/https://hk.asiatatler.com/life/top-10-countries-with-the-most-billionaires-in-2019|url-status=dead}}</ref> Ang mga komersiyal na banko sa Estados Unido ay may ariariang $20{{nbs}}trillion noong 2020.<ref>{{cite web |url=https://fred.stlouisfed.org/series/TLAACBW027SBOG/ |title=Total Assets, All Commercial Banks |date=January 3, 1973}}</ref> Ang US [[Global assets under management]] ay mayroong ariariang $30{{nbs}}trilyon.<ref>{{cite web |url=http://www.agefi.fr/sites/agefi.fr/files/fichiers/2016/07/bcg-doubling-down-on-data-july-2016_tcm80-2113701.pdf |title=Doubling Down on Data |website= |archive-url= |archive-date= |access-date=5 March 2022}}</ref><ref>{{cite web |url=https://repositorio.cepal.org/bitstream/handle/11362/45045/1/S1900994_en.pdf |title=The asset management industry in the United States |website= |archive-url=https://web.archive.org/web/20210803202407/https://repositorio.cepal.org/bitstream/handle/11362/45045/1/S1900994_en.pdf |archive-date=3 Agosto 2021 |access-date=5 March 2022 |url-status=dead }}</ref> Ang [[New York Stock Exchange]] at [[Nasdaq]] ang pinakamalaking mga [[pamilihan ng stock]] ayon sa [[kapitalisasyon ng pamilihan]] at [[bolyum ng kalakalan]].<ref>{{cite web|url=https://www.world-exchanges.org/our-work/statistics|title=Monthly Reports - World Federation of Exchanges|publisher=WFE}}</ref><ref name="sfc.hk">[http://www.sfc.hk/web/doc/EN/research/stat/a01.pdf Table A – Market Capitalization of the World's Top Stock Exchanges (As at end of June 2012)]. Securities and Exchange Commission (China).</ref> Ang mga pamumuhunang pandayuhan sa Estados Unidos ay umabot ng $4.0{{nbs}}trilyon,<ref name="CIA – The World Factbook">{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-woot ng rld-factbook/rankorder/2198rank.html |title=CIA – The World Factbook |publisher=Cia.gov |access-date=April 21, 2012 }}{{Dead link|date=Hunyo 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> samantalang ang pamumuhuan ng Estados Unidos sa mga dayuhang bansa ay umabot ng higit sa $5.6 trilyon.<ref name="cia.gov">{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-ot ng factbook/rankorder/2199rank.html |title=CIA – The World Factbook |publisher=Cia.gov |access-date=April 21, 2012 }}{{Dead link|date=Hunyo 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ang ekonomiya ng Estados Unidos ay nangunguna sa [[venture capital]]<ref>[http://www.ey.com/Publication/vwLUAssets/Global_venture_capital_insights_and_trends_2014/$FILE/EY_Global_VC_insights_and_trends_report_2014.pdf Adapting and evolving{{snd}}Global venture capital insights and trends 2014] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200804135427/https://www.ey.com/Publication/vwLUAssets/Global_venture_capital_insights_and_trends_2014/$FILE/EY_Global_VC_insights_and_trends_report_2014.pdf |date=2020-08-04 }}. EY, 2014.</ref> at pagpopondo sa Pandaigdigang Pananaliksik at Pagpapaunlad.<ref>{{cite web|url= http://www.battelle.org/docs/tpp/2014_global_rd_funding_forecast.pdf?sfvrsn=4 |title=2014 Global R&D Funding Forecast |date=December 16, 2013 |website=battelle.org |archive-url=https://web.archive.org/web/20140209171411/http://www.battelle.org/docs/tpp/2014_global_rd_funding_forecast.pdf?sfvrsn=4 |archive-date= February 9, 2014}}</ref> Ang paggasta ng mga konsumer ay bumubuo ng 68% ng ekonomiya ng Estados Unidos noong 2018,<ref name=consumerecon>[https://fred.stlouisfed.org/graph/?g=ntyj "Personal consumption expenditures (PCE)/gross domestic product (GDP)"] ''FRED Graph'', Federal Reserve Bank of St. Louis</ref> samantalang ang bahaging paggawang sahod ay 43% noong 2017.<ref>[https://fred.stlouisfed.org/series/W270RE1A156NBEA "Shares of gross domestic income: Compensation of employees, paid: Wage and salary accruals: Disbursements: To persons"] ''FRED Graph'', Federal Reserve Bank of St. Louis</ref> Ito ang ikatlong bansa na pinakamalaking merkado ng mga mamimili.<ref name="unstats.un.org">{{cite web |title=United Nations Statistics Division – National Accounts Main Aggregates Database |url=http://unstats.un.org/unsd/snaama/selbasicFast.asp |access-date=2022-03-22 |archive-date=2016-02-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160205025204/http://unstats.un.org/unsd/snaama/selbasicFast.asp |url-status=dead }}</ref> Ang pamilihan ng mga trabaho ay umaakit ng mga immigrante mula sa iba ibang bansa na karaniwan ay edukado dahil sa mas maraming oportunidad sa Estados Unidos.<ref name="The World Factbook">{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2112rank.html |title=Country comparison :: net migration rate |date=2014 |access-date=June 18, 2014 |website=Central Intelligence Agency |publisher=The World Factbook |archive-date=Disyembre 26, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226005157/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2112rank.html |url-status=dead }}</ref> Ang Estados ay nangungunang ekonomiya ayons sa mga pag-aaral gaya ng [[Index ng Madaling Pagnegosyo sa bansa]], [[Ulat ng Pagiging Kompetetibo sa Buong Mundo]] at iba pa.<ref name="World Economic Forum">{{cite web |url=http://www3.weforum.org/docs/GCR2013-14/GCR_Rankings_2013-14.pdf |title=Rankings: Global Competitiveness Report 2013–2014 |publisher=World Economic Forum |access-date=June 1, 2014}}</ref> Ang Ekonomiya ng Estados Unidos ay dumanas ng malalang pagbagsak ng ekonomiya noong recession noong mga 2007-2009 na dulot ng subprime mortgage crisis at lumaganap sa buong mundo.<ref name="FRED – Real GDP">{{cite web |url=https://fred.stlouisfed.org/series/GDPC1 |title=FRED – Real GDP}}</ref><ref name="FRED – Househol7d Net Worth">{{cite web |url=https://fred.stlouisfed.org/series/TNWBSHNO |title=FRED – Household Net Worth}}</ref><ref>{{cite web |url=https://fred.stlouisfed.org/series/PAYEMS |title=FRED-Total Non-Farm Payrolls}}</ref><ref>{{cite web |url=https://fred.stlouisfed.org/series/UNRATE |title=FRED-Civilian Unemployment Rate}}</ref> Ang Estados Unidos ang ika-41 sa [[pagiging pantay ng sahod]] ng mga mamamayan sa mga 156 bansa noong 2017.<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2172rank.html#us |title=''CIA World Factbook'' "Distribution of Family Income" |access-date=2022-03-22 |archive-date=2011-06-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604005151/http://www.forbes.com/feeds/afx/2007/06/12/afx3810988.html#us |url-status=dead }}</ref>.<ref>{{cite news |last=Gray |first=Sarah |date=June 4, 2018 |title=Trump Policies Highlighted in Scathing U.N. Report On U.S. Poverty|url=http://fortune.com/2018/06/04/trump-policies-u-n-report-u-s-poverty/|work=[[Fortune (magazine)|Fortune]]|access-date=September 13, 2018|quote="The United States has the highest rate of income inequality among Western countries", the report states.}}</ref> ===Welfare at mga serbisyong panlipunan=== Hindi kasama ang [[Social Security (United States)|Social Security]] at [[Medicare (United States)|Medicare]], ang Kongreso ng Estados Unidos ay naglaan ng halos $717 bilyon sa mga pondong pederal noong 2010 at karagdagang $210 bilyon ay inilaan sa mga pondo ng estado ($927 bilyong total) para sa mga programang welfare o pagbibigay tulong sa mga nangangailangan. Ang kalahati nito ay napunta sa pangangailangang medikal at halos 40% para sa cash, pagkain (food stamps) at tulong pabahay. Ang ilan sa mga programa ay kinabibilangan ng pagpopondo sa mga paaralang pampubliko, pagsasanay para sa trabaho, mga benepisyong SSI at medicaid.<ref>Means tested programs [http://budget.house.gov/uploadedfiles/rectortestimony04172012.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140308070341/http://budget.house.gov/uploadedfiles/rectortestimony04172012.pdf|date=2014-03-08}} accessed 19 Nov 2013</ref> {{As of|2011}}, ang public social spending-to-GDP ratio sa Estados Unidos ay sa ibaba sa [[OECD]] average.<ref>[http://www.oecd.org/els/socialpoliciesanddata/OECD%282012%29_Social%20spending%20after%20the%20crisis_8pages.pdf Social spending after the crisis]. OECD. (Social spending in a historical perspective, p. 5). Retrieved: 26 December 2012.</ref> Ang halos kalahati ng mga tulong na welfare na nagkakahalagang $462 bilyon ay napunta sa mga pamilyang may anak na ang karamihan ay mga mag-isang nagtataguyod ng anak.<ref name="SMG">{{citation | url = https://singlemotherguide.com/grants-for-single-mothers/ | title = Welfare for Single Mothers | date= January 9, 2014 | author = Dawn | publisher = Single Mother Guide}}</ref> ==Siyensiya at Teknolohiya== Noong ika-19 na siglo, ang [[United Kingdom]], [[Italya]], Kanlurang [[Europa]], [[Pransiya]], at [[Alemanya]] ang nangunguna sa pagkakatuklas ng mga bagong ideya at kaalaman sa [[siyensiya]] at [[matematika]].<ref>{{cite book|chapter-url=https://books.google.com/books?id=YFDGjgxc2CYC&pg=PA61|title=National innovation systems : a comparative analysis|date=1993|publisher=Oxford University Press|isbn=0195076176|location=New York|pages=61–4|chapter=National Innovation Systems: Britain|ref=Walker1993|author1=Walker, William|editor1-last=Nelson|editor1-first=Richard R.}}</ref><ref>{{cite document|author1=Uilrich Wengenroth|title=Science, Technology, and Industry in tiyhe 19th Century|url=http://www.mzwtg.mwn.tum.de/fileadmin/w00bmt/www/Arbeitspapiere/Wengenroth_sci-tech-ind-19c.pdf|publisher=Munich Centre for the History of Science and Technology|access-date=13 June 2016|date=2000|archive-date=4 Agosto 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160804020610/http://www.mzwtg.mwn.tum.de/fileadmin/w00bmt/www/Arbeitspapiere/Wengenroth_sci-tech-ind-19c.pdf|url-status=dead}}</ref> Bagaman, nahuhuli ang Estados Unidos sa pagpormula ng teorya, ito ay nangibabaw sa paggamit ng teorya upang lutasin ang mga problema. Ito ang [[nilalapat na siyensiya]]. Dahil ang mga Amerikano ay malayo sa pinagmumulan ng siyensiyang Kanluranin at pagmamanupaktura, ang mga Amerikano ay kailangang tuklasin ang mga paggawa ng mga bagay. Nang pagsamahin ng mga Amerikano ang kaalamang teoretikal sa Katalihunang Yankee, ang resulta ay isang daloy ng mga mahahalagang imbensiyon. Ang mga mahahalagang Amerikanong imbentor ay kinabibilangan nina [[Robert Fulton]] (na nag-imbento ng [[steamboat]]); [[Samuel Morse]] (nag-imbento ng [[telegraph]]); [[Eli Whitney]] (nag-imbento ng [[cotton gin]]); [[Cyrus McCormick]] (ang [[reaper]]); at [[Thomas Alva Edison]] na siyang pinamalikhain sa lahat ng mga siyentipiko na may maraming imbensiyon na kanyang ginawa. [[Image:Wrightflyer.jpg|thumb|left|250px| Unang paglipad ng Wright Flyer I, Disyembre 17, 1903, si Orville ang piloto at si Wilbur ang nagpapatakbo ng sulok ng pakpak ng eroplano.]] Si Edison ay palaging ang una sa paglikha ng paglalapat siyentipiko pero siya ang palaging nagtatapos sa isang idea. Halimbawa, nilikha ng Inhinyeryong British na si [[Joseph Swan]] ang incandescent electric lamp noong 1860, halos 20 taon bago si Edison. Ngunit ang ilaw na bombilya ni Edison ay mas tumatagal sa imbensiyon ni Swan at maaaring patayin o ilawan ng indibidwal samantalang ang bombilya ni Swan ay magagamit lamang kapag ang ilang mga ilaw ay iniliywan o pinatay sa parehong panahon. Pinabuti ni Edison ang kanyang bombilya sa paglikha ng dynamo na sistemang lumilikha ng kuryente. Sa loob ng 30 taon, ang kanyang mga imbensiyon ay nagbigay kuryente o ilaw sa milyong tahanan. [[File:Buzz salutes the U.S. Flag.jpg|thumb|right|Ang Astronaut na si [[Buzz Aldrin]], piloto ng Lunar Module ng unang misyon ng paglapag sa [[buwan]]. Siya ay makikita sa tabi ng itinayong [[Watawat ng Estados]] sa ibabaw ng buwan.]] Isa pang pang mahalagang aplikasyon ng mga ideyang siyentipiko sa kagamitang praktikal ang inobasyon ng magkapatid na [[Wilbur at Orville Wright]]. Noong 1980, sila ay nahumaling sa mga account ng mga eksperimentong glider sa Alemanya at kanilang sinimulan ang kanilang imbestigasyon sa mga prinsipyo ng paglipas. Sa pagsasama ng kaalamang siyentipiko at mga kakayahang mekanikal, nilikha nila ang ilang glider. Noong Disyembre 17,1993, matagumpay nilayng nailipad ang pinapatakbong mekanikal na [[eroplano]]. Ang imbensiyong Amerikano na halos hindi napansin noong 1947 ang nagsulong sa [[Panahon ng Impormasyon]] at [[Kompyuter]]. Sa panahong ito, sina [[John Bardeen]], [[William Shockley]], at [[Walter Bratain]] ng [[Bell Laboratories]] ay humango sa mga sopistikadong prinsipyo ng [[mekanikang quantum]] upang imbentuhin ang [[transistor]] na maliit na mga kasangkapan ng [[elektroniko]] na pumalit sa mabibigat na [[vacuum tube]]. Ang transistor at ang [[integrated circuit]] na nilikha pagkatapos ng 10 taon ng pagkakaimbento ng transistor ang gumawang posible na maglagay ng napakaraming mga kagamitang elektoniko sa isang kompyuter o [[smartphone]] na pumalit sa mga kompyuter na kasing laki ng isang kwarto noong 1960. Ang [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ay nagkaroon ng malalim na epekto sa pagpapaunlad ng siyensiya at teknolohiya sa Estados Unidos. Bago ang Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ang gobyernong pederal ay walang responsibilidad sa pagsuporta ng pagpapaunlad ng siyensiya sa bansa. Noong digmaan, ang pederal na pamahalaan at siyensiya ay bumuo ng matulunguning relasyon. Pagkatapos ng digmaan, ang pederal na pamahalaan ng Estados Unidos ay nagkaroon ng tungkuling suportahan ang siyensiya at teknolohiya. Pagkalipas ng ilang taon, sinuportahan ng pamahalaang pederal ang pagtatatag ng pambansang sistema ng siyensiya at teknolohiya na gumagawa sa Estados Unidos na lider sa buong mundo sa siyensiya at teknolohiya.<ref>Mowery, D. C., & Rosenberg, N. (1998). Paths of Innovation: Technological Change in 20th-Century America. Cambridge, UK: Cambridge University Press.</ref> Bahagi ng nakaraan at kasalukuyang kadakilaan ng Estados Unidos sa siyensiya ang napakalaking badyet para sa pagsasaliksik at pagpapaunlad na nagkakahalagang $401.6bn noong 2009 na doble sa badyet ng Tsina sa siyensiya na $154.1bn at higit sa 25% sa badyet sa siyensiya ng European Union na $297.9bn.<ref>[http://www.thenewatlantis.com/publications/the-sources-annd-uses-of-us-science-funding The Sources and Uses of U.S. Science Funding]{{Dead link|date=Hunyo 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.</ref> Ang Estados Unidos ay nakalikha ng 278 Nobel Laureate sa [[Pisika]], [[Kemika]], [[Pisiolohiya o Medisina]] noong 2021 na ang unang bansa at bumubuo ng 42.5 % ng lahat ng natanggap na Gantimpalang Nobel sa buong mundo sa larangan ng Pisika, Kemika, at Pisiyolohiya.<ref>https://stats.areppim.com/stats/stats_nobelhierarchy.htm</ref> ==Tungkulin at Impluwensiya ng Estados sa Buong Mundo== Ang Estados Unidos ang isa sa mga bansa sa buong mundo na may malaking impluwensiya sa usaping ekonomiya, kultura, wika, siyensiya, teknolohiya, karapatang pantao at kapayapaan sa buong mundo. Dahil sa mga tulong pandayuhan ng Estados Unidos sa ibang bansa lalo na sa mga mahihirap na bansa, ang mga bansang ito ay karaniwang naiimpluwensiyahan sa usaping mga karapatang pantao sa mga bansang ito dahil sa prinsipyo ng Kapantayan ng Lahat ng Tao na isinusulong ng Estados Unidos. Ang Estados Unidos ay may malaki ring papel sa pagpapanatili ng seguridad sa buong mundo. Halimbawa, nagawang matukoy at mapaslang ng Intelihensiya ng Estados Unidos ang kinarorooanan gamit ang mga sopistikadong teknolohiya ng mga nagtatagong Pinuno ng mga Organisasyong Terorista na kinabibilangan nina [[Osama bin Laden]] na pinuno ng [[Al Qaeda]] at responsable sa pag-Atake noong Setyembre 11, 2001 at [[Abu Bakr al-Baghdadi]] na pinuno ng [[ISIS]]. Dahil din sa suporta nito sa [[Israel]], marami ang galit sa Estados Unidos. Gaya ng ibang mga bansang [[Kanluranin]] na mauunlad, ang Estados Unidos ay may kapangyarihan na magpalumpo ng mga ekonomiya ng isang bansa sa pamamagitan ng pagpapataw ng mga ekonomikong [[sanction]] gaya ng ginawa sa [[Cuba]], [[Iran]], [[North Korea]] at [[Rusya]]. ==Relihiyon== Sa Estados Unidos, ang [[kalayaan ng relihiyon]] ay isa sa pinoprotektahang karapatan ng mga Amerikano na nakasalig sa [[Saligang Batas ng Estados Unidos]] na matatagpuan sa mga sugnay ng [[relihiyon]] sa [[Unang Susog ng Saligang Batas ng Estados Unidos]]. Ito ay malapit na nauugnay sa [[paghihiwalay ng simbahan at estado]] na isang konseptong isinulong ng mga tagapagtatag ng Estados Unidos gaya nina [[James Madison]] at [[Thomas Jefferson]]. Ang '''Unang Susog''' ay may dalawang probisyon na nauukol sa [[relihiyon]]: Ang Sugnay ng '''Establisyemento (pagtatatag)''' at ang Sugnay ng '''Malayang Pagsasanay'''. Ang Establisyemento ay nagbabawal sa gobyerno ng Estados Unidos na "magtatag" ng isang relihiyon. Sa kasaysayan, ito ay nangangahulugan sa pagpipigil ng mga simbahan na isinusulong ng gobyerno gaya ng [[Simbahan ng Inglatera]]. Sa kasalukuyan, ang "establisyemento ng relihiyon" ay pinangangasiwaan ng tatlong bahaging pagsubok na inilatag ng [[Korte Suprema ng Estados Unidos]] sa ''Lemon v Kurtzman, 403, U.S. 602 (1971)''. Isa ilalim ng "pagsubok na Lemon", ang gobyerno ng Estados Unidos ay maaari lamang tumulong sa isang relihiyon kapag (1) ang pangunahing layunin ng pagtulong ay [[sekular]](hindi relihiyoso), (2) ang pagtulong ay dapat hindi nagsusulong o nagpipigil sa isang relihiyon at (3) walang labis na paghihimasok sa pagitan ng simbahan at estado. Ang Sugnay ng '''Malayang Pagsasanay''' ay nagpoprotekta sa mga mamamayan ng Estados Unidos na magsanay ng relihiyon na kanilang nanaisin kung ito ay hindi lumalabag sa mga ''moralidad ng publiko'' o may ''nakakapilit'' na interes ang gobyerno. Halimbawa, sa ''Prince v. Massachusetts, 321 U.S. 158 (1944)'', isinaad ng Korte Suprema ng Estados Unidos na maaaring pwersahin ng estado ang pagpapabakuna ng mga bata na ang mga magulang ay hindi pumapayag dito sa kadahilanang pang-relihiyon. Isinaad ng Korte Suprema ng Estados Unidos na ang estado ay may interest na mangibabaw sa paniniwala ng mga magulang upang maprotektahan ang kalusugan ng mga mamayan ng Estados Unidos at kanilang kaligtasan. {{Pie chart | thumb = center | caption = Relihiyon sa Estados Unidos (2020)<ref name="Pew2020">{{cite web |title=Measuring Religion in Pew Research Center's American Trends Panel |url=https://www.pewforum.org/2021/01/14/measuring-religion-in-pew-research-centers-american-trends-panel/ |website=Measuring Religion in Pew Research Center’s American Trends Panel &#124; Pew Research Center |publisher=Pew Research Center |access-date=9 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210208090614/https://www.pewforum.org/2021/01/14/measuring-religion-in-pew-research-centers-american-trends-panel/ |archive-date=8 February 2021 |date=14 January 2021 |url-status=live}}</ref> | label1 = [[Protestantismo|Protestante]] | value1 = 42 | color1 = Blue | labelt2 = [[Simbahang Katoliko Romano|Romano Katoliko]] | value2 = 21 | color2 = Purple | label3 = [[Mormon]] | value3 = 2 | color3 = DarkBlue | label4 = [[Walang relihiyon]] | value4 = 18 | color4 = White | label5 = [[Ateismo|Ateista]] | value5 = 5 | color5 = Grey | label6 = [[Agnostic]] | value6 = 6 | color6 = Lightgrey | label7 = [[Hudaismo|Hudyo]] | value7 = 1 | color7 = Lightblue | label8 = [[Islam|Muslim]] | value8 = 1 | color8 = Green | label9 = [[Hinduismo|Hindu]] | value9 = 1 | color9 = DarkOrange | label10 = [[Budismo|Budista]] | value10 = 1 | color10 = Gold | label11 = Ibang [[relihiyon]] | value11 = 2 | color11 = Chartreuse | label12= Unanswered | value12= 1 | color12= Black}} ==Kultura== Ang Estados Unidos ay isang [[kulturang indibidwalistiko]] na isang uri ng ng [[kultura]] na ang pagpapahalaga ay nasa isang [[indibidwal]] o sarili kesa sa isang [[grupo]]. Ang mga kulturang indidbidwal ay nagbibigay halaga sa sariling pananaw, pribasiya, [[autonomiya]](pangangasiwa sa sariling buhay), pag-asa sa sarili at sariling sikap. Ang mga Amerikano ay gumagamit ng diretsang pakipagtalastasan, naghahayag sa sariling naisin, at gumagamit ng mga iba't ibang paraan upang maayos ang mga alitan sa ibang kapwa tao. Ang Estados Unidos ay isang uri ng [[may mababang pagitan ng kapangyarihan]](low power distance culture) kung saan ito ay nagbibigay halaga sa bawat indibidwal na walang tinitingnang estado o katayuan sa buhay at nagtatakwil ng kawalang kapantayan sa lipunan. Tinatakwil ng mga Amerikano ang mga autoridad sa ikabubuti ng bawat indibidwal na bahagi ng isang lipunan. ==Sirkumsisyon== {{See also|Pagtutuli sa Estados Unidos}} Ang bansang ''Estados Unidos'' ay isa sa mga bansang nasa [[Kanlurang Emisperyo]] kabilang ang [[Canada]] sa mga protestanteng mga bansang ang lalaki ay tinutuli sa 70% nito sa [[Bagong Inglatera]] at "Midwest" kasalungat sa mga rehiyong timog at kanluran ay 50% hanggang 30% ang tinutuli. ==Galeriya== <gallery> Talaksan:Flag of Alabama.svg|'''[[Alabama]]''' Talaksan:Flag of Alaska.svg|'''[[Alaska]]''' Talaksan:Flag of Arizona.svg|'''[[Arizona]]''' Talaksan:Flag of Arkansas.svg|'''[[Arkansas]]''' Talaksan:Flag of California.svg|'''[[California]]''' Talaksan:Flag of Colorado.svg|'''[[Colorado]]''' Talaksan:Flag of Connecticut.svg|'''[[Connecticut]]''' Talaksan:Flag of Delaware.svg|'''[[Delaware]]''' Talaksan:Flag of Washington, D.C.svg|'''[[District of Columbia]]''' Talaksan:Flag of Florida.svg|'''[[Florida]]''' Talaksan:Flag of the State of Georgia.svg|'''[[Georgia (estado ng Estados Unidos)|Georgia]]''' Talaksan:Flag of Hawaii.svg|'''[[Hawaii]]''' Talaksan:Flag of Idaho.svg|'''[[Idaho]]''' Talaksan:Flag of Illinois.svg|'''[[Illinois]]''' Talaksan:Flag of Indiana.svg|'''[[Indiana]]''' Talaksan:Flag of Iowa.svg|'''[[Iowa]]''' Talaksan:Flag of Kansas.svg|'''[[Kansas]]''' Talaksan:Flag of Kentucky.svg|'''[[Kentucky]]''' Talaksan:Flag of Louisiana.svg|'''[[Louisiana]]''' Talaksan:Flag of Maine.svg|'''[[Maine]]''' Talaksan:Flag of Maryland.svg|'''[[Maryland]]''' Talaksan:Flag of Massachusetts.svg|'''[[Massachusetts]]''' Talaksan:Flag of Michigan.svg|'''[[Michigan]]''' Talaksan:Flag of Minnesota.svg|'''[[Minnesota]]''' Talaksan:Flag of Mississippi.svg|'''[[Mississippi]]''' Talaksan:Flag of Missouri.svg|'''[[Missouri]]''' Talaksan:Flag of Montana.svg|'''[[Montana]]''' Talaksan:Flag of Nebraska.svg|'''[[Nebraska]]''' Talaksan:Flag of Nevada.svg|'''[[Nevada]]''' Talaksan:Flag of New Hampshire.svg|'''[[New Hampshire]]''' Talaksan:Flag of New Jersey.svg|'''[[New Jersey]]''' Talaksan:Flag of New Mexico.svg|'''[[New Mexico]]''' Talaksan:Flag of New York.svg|'''[[New York]]''' Talaksan:Flag of North Carolina.svg|'''[[North Carolina]]''' Talaksan:Flag of North Dakota.svg|'''[[North Dakota]]''' Talaksan:Flag of Ohio.svg|'''[[Ohio]]''' Talaksan:Flag of Oklahoma.svg|'''[[Oklahoma]]''' Talaksan:Flag of Oregon.svg|'''[[Oregon]]''' Talaksan:Flag of Pennsylvania.svg|'''[[Pennsylvania]]''' Talaksan:Flag of Rhode Island.svg|'''[[Rhode Island]]''' Talaksan:Flag of South Carolina.svg|'''[[South Carolina]]''' Talaksan:Flag of South Dakota.svg|'''[[South Dakota]]''' Talaksan:Flag of Tennessee.svg|'''[[Tennessee]]''' Talaksan:Flag of Texas.svg|'''[[Texas]]''' Talaksan:Flag of Utah.svg|'''[[Utah]]''' Talaksan:Flag of Vermont.svg|'''[[Vermont]]''' Talaksan:Flag of Virginia.svg|'''[[Virginia]]''' Talaksan:Flag of Washington.svg|'''[[Washington]]''' Talaksan:Flag of West Virginia.svg|'''[[West Virginia]]''' Talaksan:Flag of Wisconsin.svg|'''[[Wisconsin]]''' Talaksan:Flag of Wyoming.svg|'''[[Wyoming]]''' </gallery> === Patakarang panlabas === Ang paghaharing militar, ekonomiko, at kultural ng Estados Unidos ang dahilan kung bakit isang mahalagang tema sa politika ng bansa ang [[patakarang panlabas]] (o foreign policy) nito, bukod pa sa kahalagahan ng imahen ng Estados Unidos sa buong mundo. Nauntog ang patakarang panlabas ng Estados Unidos sa pagitan ng [[pamumukod]] o ''isolationism'', [[imperyalismo]] at paghahalo ng mga ito, sa buong kasaysayan ng bansa. Nagresulta ang malakas na impluwensiya nito sa politika at kultura ng buong mundo sa sobrang [[anti-Amerikanismo|pagkamuhi]] ng ilan dito, at [[Amerikopilya|pagpuri]] naman at paghanga para sa ilan. Isang halimbawa nito si [[Ayatollah Khomeini]] na tinawag ang Estados Unidos "The Great Satan" (Ang Dakilang Satanas). == Tingnan din == * [[Kasaysayang militar ng Estados Unidos]] * [[Kronolohiya ng kasaysayan ng Estados Unidos]] == Talababa == <references group="upper-alpha"/> == Mga sanggunian == {{reflist}} {{United States topics}} {{Pangkat8}} [[Kategorya:Estados Unidos| ]] [[Kategorya:Mga bansa sa Hilagang Amerika]] q7olug4auxmmd3we0x7zbpmxstem472 0 1796 2213375 2213062 2026-06-25T23:45:25Z Garvingarvin333 163324 /* Halimbawa ng mga lungsod tropikal */ Inayos ang baybay 2213375 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Tropical-area-mactan-philippines.jpg|thumb|240px|left|Ang hitsura ng [[Pilipinas]] ay isang tropikong rehiyon.]] [[Talaksan:World map torrid.svg|thumb|300px|Mapa ng mundo kung saan ang tropiko ay ipinahiwatig ng isang pulang banda]] Ang '''tropiko''' o mga bansa na tropiko ay ang heograpikong rehiyon sa [[Daigdig|Lupa]] o "earth" na naka-sentro sa [[ekwador]] o "equator". Nililimitahan ito sa [[latitud]] ng dalawang ''tropiko'': ang [[Tropiko ng Cancer]] sa hilaga at ang [[Tropiko ng Capricorn]] sa timog na hemisperyo. Ito ay nagmula sa salitang [[Wikang Griyego|griyego]] na ''tropos'', na ang ibig sabihin ay bwelta o pag-ikot. Ang rehiyong ito ay nakalatag sa pagitan ng 23.5° H latitud at 23.5° T latitud, at kasama dito ang lahat ng parte ng Lupa na direktang tinatamaan ng araw(o kung saan naka-anggulong 90° altitud ang araw mula sa lupa) nang maski isang beses lang sa isang taong solar (hindi nagagawa ito ng araw lampas hilaga ng Tropiko ng Cancer at lampas timog ng Tropiko ng Capricorn). Sa [[klasipikasyon ng klima ni Köppen|panukalang klasipikasyon ng klima]] ni [[Wladimir Köppen|Köppen]], ang [[klimang tropikal]] ay nilalarawan bilang isang klimang hindi-arid, na ang lahat sa labindalawang buwan ng taon ay may promedyong temperaturang hindi bababa sa 18&nbsp;°C. == Mga Organismo == Ang mga '''tropikal''' na [[halaman]] at [[hayop]] ay yung mga katutubong espesye (species) sa rehiyon. Ang salitang ito ay ginagamit din bilang pagtukoy sa isang lugar na mainit at mahalumigmig buong taon, na may saganang kahalamanan. Subalit may mga ilang lugar sa tropiko na hindi talaga "tropikal" at mga [[alpine tundra]] at niyebeng tuktok, tulad ng sa bundok ng [[Mauna Kea]]. == Halimbawa ng mga lungsod tropikal == * [[Bombay]], [[India]] (19.1º H) * [[Hong Kong]], [[Hong Kong|Hong Kong SAR]], [[Tsina]] (22.3º H) * [[Nairobi]], [[Kenya]] (1.3º S) * [[Rio de Janeiro]], [[Brazil]] (22.9º T) * [[Singapore]] (1.4º H) . == Tingnan din == * [[Taong tropikal]] (Ingles: ''tropical year'') * [[Mga sakit tropikal]] {{Klima}} [[Kategorya:Mga tropiko|*]] [[Kaurian:Klima]] l7tzhiduohck234m7jkn0pqn40s8eti 5 3742 2213295 2212982 2026-06-25T13:30:16Z MediaWiki message delivery 49557 /* Deployment of Legal and Safety Contacts Link in the Footer of Your Wiki */ bagong seksiyon 2213295 wikitext text/x-wiki {{Tagagamit:Maskbot/config |maxarchivesize = 55K |counter = 19 |algo = old(90d) |archive = Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan %(counter)d }} <div style="float:right; padding-left:5px; clear:right;"> {| style="text-align:left; border:1px solid #AAA;margin-bottom:4px; margin-left:1em; width: 293px;" bgcolor="#999999" |-padding:5px;padding-top:0.5em;font-size: 95%; |width="100%" bgcolor="gray" style="color: white;"|'''Usapan''' |- |width="100%" align="center" bgcolor="white"| '''<span class="plainlinks"><font size=3>[{{SERVER}}{{localurl:{{NAMESPACE}}:{{PAGENAME}}|action=edit&section=new}} '''&rArr; Magsimula ng bagong paksang mapag-uusapan.''']</font></span>''' |- |width="100%" bgcolor="gray" style="color: white;"|'''Tuwirang daan''' |- |width="100%" align="center" bgcolor="white"| [[WT:KAPE]], [[UW:KAPE]] ---- <div style="font-size:0.85em;"> __TOC__ </div> |- |width="100%" bgcolor="gray" style="color: white;"|'''Mga sinupan''' |- |width="100%" align="center" bgcolor="white"| <small> [[Wikipedia:Kapihan/Archive 1|01]] | [[Wikipedia:Kapihan/Archive 2|02]] | [[Wikipedia:Kapihan/Archive 3|03]] | [[Wikipedia:Kapihan/Archive 4|04]] | [[Wikipedia:Kapihan/Arkibo 5|05]] | [[Wikipedia:Kapihan/Arkibo 6|06]] | [[Wikipedia:Kapihan/Arkibo 7|07]] | [[Wikipedia:Kapihan/Arkibo 8|08]] | [[Wikipedia:Kapihan/Arkibo 9|09]] | [[Wikipedia:Kapihan/Arkibo 10|10]] | [[Wikipedia:Kapihan/Arkibo 11|11]] | [[Wikipedia:Kapihan/Arkibo 12|12]] | [[Wikipedia:Kapihan/Arkibo 13|13]] | [[Wikipedia:Kapihan/Sinupan 14|14]] | [[Wikipedia:Kapihan/Sinupan 15|15]] | [[Wikipedia:Kapihan/Sinupan 16|16]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 17|17]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 18|18]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 19|19]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 20|20]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 21|21]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 22|22]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 23|23]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 24|24]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 25|25]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 26|26]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 27|27]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 28|28]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 29|29]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 30|30]] <inputbox> type=fulltext prefix=Usapang Wikipedia:Kapihan/ break=yes width=40 searchbuttonlabel=Maghanap mula sa mga sinupan </inputbox> </small> |} </div> <!-- Ipasok ang inyong mga usapin sa kababaan ng pahina at huwag dito. Huwag kalimutang lumagda gamit ang apat na ~~~~ :). --> == Nakaarkibo na ang nakaraang usapan == Hi, inarkibo ko na ang nakaraang usapan dito sa Kapihan. Kung mayroon pa rin nabinbin na usapan sa nakaraan o kaya may pabatid na kailangan pa rin na nakapaskil, gumawa na lamang kayo ng bagong usapan o paskil dito at maari ninyo na lamang tukuyin ang nakaraang usapan o paskil mula sa [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 30|arkibo]]. Salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 02:28, 26 Enero 2026 (UTC) == Request for Image Processing == Hello Filipino wiki-users. Meron po pang astronomer dito? Gumawa ako ng bagong artikulo ukol sa isang bulkan sa Io, isang buwan ng Hupiter. Ang bulkang ito ay pinangalanang [[Kanlaon Patera]]. Ang pangalang ito ay galing sa Bulkang Kanlaon sa Negros, Visayas, Pilipinas. Gusto ko po sanang ma-proseso ang mga filter-image greyscale na imahen ng Io sa baba para mapakita ang itsura ng Kanlaon Patera. Meron po bang marunong magprocessos ng mga filter images ng Galileo. [[Talaksan:Io processing request.png|center]] Maraming salamat. [[Tagagamit:IapetusCallistus|IapetusCallistus]] ([[Usapang tagagamit:IapetusCallistus|kausapin]]) 02:17, 12 Pebrero 2026 (UTC) {{hidden | style = border: 1px dashed red; width: 100%; | headerstyle = background: #ccccff; font-size: 110%; | header = Reference Previews – experiment | content = == Reference Previews – experiment == Hi, I’m Johannes from [[m:WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]]. Sorry for writing in English, please support us by providing a translation! Our team is currently working on [[:m:WMDE Technical Wishes/References|improvements to references]], e.g. [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]]. In 2021 we developed [[:m:WMDE Technical Wishes/ReferencePreviews|Reference Previews]] in order to provide a MediaWiki feature to preview references when hovering over the footnote marker. Over the course of our current work we’ve noticed that using Reference Previews doesn’t seem to be intuitive for some readers and we would like to improve this. <div class="mw-collapsible mw-collapse"> === Problem === <div class="mw-collapsible-content"> In our usability tests, we repeatedly notice desktop readers – unaware of Reference Previews or how to use the feature – clicking on footnotes instead of hovering over them. Many are confused when they end up in the reference list and don’t know how to jump back to the text passage they were previously reading. Many readers seem unaware that both the ↑ arrow in the reference list and the ^{a b} (for re-used references) can be used to jump back. This makes jumping to the reference list rather unpleasant, especially in long articles. </div> </div> <div class="mw-collapsible mw-collapse"> === Assumption === <div class="mw-collapsible-content"> We assume that most readers do not want to jump to the reference list, but rather want to click on the footnote to open Reference Previews, which provide them with the reference information for the text passage they have just read. At the same time, we believe that some readers – e.g. those who want to delve deeper into a topic rather than just quickly researching a piece of information – are still interested in conveniently accessing the reference list. </div> </div> <div class="mw-collapsible mw-collapse"> === Idea === <div class="mw-collapsible-content"> We would like to try adjustments to Reference Previews in order to best meet the needs of different readers. Specifically, we want to prevent readers from accidentally ending up in the individual reference list; jumping there should be a conscious decision. When clicking on a footnote marker, we want to display Reference Previews instead of jumping to the reference list. The pop-up remains permanently visible until clicking on the "x" or anywhere outside the preview to close it. In addition Reference Previews will provide a link to jump to the reference in the reference list. <gallery heights="275" widths="250"> File:Reference Previews mock-up – current version.png|Reference Previews – current version File:Reference Previews mock-up – persistent-state.png|Proposed version when '''clicking on a footnote marker''' </gallery> When hovering over a footnote marker without clicking on it, we want to display a simplified version of Reference Previews – without the settings icon and the resulting empty space. When moving the mouse pointer over the pop-up, a note will appear indicating that you can click for further options. This will open the persistent version of Reference Previews with a link to allow users to jump to the reference in the reference list. <gallery heights="275" widths="250"> File:Reference Previews mock-up – hover-state.png|Proposed version when '''hovering over the footnote marker''' File:Reference Previews mock-up – hover-state and options.png|Proposed version when '''hovering over the Reference Preview''' File:Reference Previews mock-up – persistent-state.png|Proposed (persistent) version when '''clicking on the hover preview''' </gallery> By improving the usability of Reference Previews, we also hope to mitigate the issue that reference lists with a large number of (reused) references (or [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-references]]) can be confusing for some readers. In addition, the proposed version when hovering over a footnote marker is more compact than the current version. </div> </div> <div class="mw-collapsible mw-collapse"> === Experiment === <div class="mw-collapsible-content"> We would like to test the proposed changes in an [[:en:A/B testing|A/B test]] on several wikis. We want to measure how many readers click on a footnote marker and then proceed to jump to the reference list using the proposed version of Reference Previews compared to readers who receive the current version of Reference Previews. In addition, we will measure how many readers in both groups access the reference list via the table of contents. This will give us data-based insights into how many clicks on the footnote unintentionally open the reference list and how many readers only want to use Reference Previews. We would like to run our experiment on the following Wikipedia language versions: de, pl, fr, sv, fa, hu, hi, my, tl, lv, fy, hr. 10% of readers will see our modified version of Reference Previews in order to obtain sufficient data. The experiment is expected to run for 1-2 weeks at the end of March. We'll restore the current version of Reference Previews for all readers until we have evaluated the experiment, discussed the results with the community, and decided on further steps. </div> </div> We look forward to your feedback [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/Reference Previews|on our talk page]] – or just reply to this post! Once the experiment is ready to go, we will also provide a link that you can use to test the changes yourself. --[[Tagagamit:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[Usapang tagagamit:Johannes Richter (WMDE)|kausapin]]) 12:23, 20 Pebrero 2026 (UTC) :As indicated on our project page [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=WMDE_Technical_Wishes/References/Reference_Previews&diff=prev&oldid=30215686], we will only test the proposed change when ''clicking'' on a footnote. Reference Previews will remain ''unchanged when hovering'' over a footnote marker. Reasons for this were concerns that the proposed transition from hover to persistent preview could be disruptive or at least feel unusual when interacting with reference content in the hover preview (e.g. when clicking on links). [[Tagagamit:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[Usapang tagagamit:Johannes Richter (WMDE)|kausapin]]) 13:30, 9 Marso 2026 (UTC) }} == Help == Hello, I recently created [[Pagpatay ng lahi sa Gaza|this]] article. Can someone help me improve it? [[Tagagamit:جودت|جودت]] ([[Usapang tagagamit:جودت|kausapin]]) 15:46, 23 Pebrero 2026 (UTC) {{hidden | style = border: 1px dashed red; width: 100%; | headerstyle = background: #ccccff; font-size: 110%; | header = Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! | content = == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> }} {{hidden | style = border: 1px dashed red; width: 100%; | headerstyle = background: #ccccff; font-size: 110%; | header = Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) | content = == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 17:11, 3 Abril 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> }} == Bagong mungkahi == Hello po. May bagong mungkahi po ako sa [[Usapang Wikipedia:Mga huling idinagdag]]. Salamat! <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 03:14, 6 Abril 2026 (UTC) == Hinggil sa mga salitang siyokoy == Sang-ayon [https://kwfdiksiyonaryo.ph/?query=siy%C3%B3koy sa Komisyon sa Wikang Filipino], ang mga [[Siyokoy (lingguwistika)|salitang siyokoy]] ay "alinman sa mga anyo ng salita na hindi tiyak ang pinagmulang wika (lalo na kung nakahahawig sa pinagsámang Ingles at Espanyol)." Pinauso marahil ng mga mamamahayag sa radyo ang mga salitang ito na mukhang Kastila pero inspirado pala sa ortograpiyang Ingles o sa di-malinaw na pinanggalingang ortograpiya (pero hindi Kastila). Marapat siguro na ipagbawal ang mga salitang siyokoy dito sa Wikipediang Tagalog, kahit na mas talamak ang mga ito sa pang-araw-araw na pananalita ng nakararami. Makikita sa ''userspace page'' kong [[Tagagamit:JWilz12345/Mga salitang siyokoy]] ang talaan ng mga salitang siyokoy at mga naaangkop na salita sa mga ito. Halimbawa: {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- !Imbes na !Naaangkop na (mga) salita |- |adbenturero |abenturero / taong mapagsapalaran |- |aspeto |aspekto / mukha / dako |- |bentahe |bentaha / lamang |- |dayalekto |diyalekto / dayalek / wikain |- |dayalogo |diyalogo / <s>dayalog</s> / salitaan / usapan / pag-uusap |- |endorso |endoso / piliin / pinagtibay / magtagubilin / lumagda / maglipat |- |groserya |groseri / tindahan |- |imahe |imahen / larawan |- |intrigero |intrigante |- |kontemporaryo |kontemporaneo / kontemporanyo / kapanahon / panahong ito |- |konsernado ("''the mother of all ''siyokoy'' words'') |konsernido / nababahala / nababalisa / may kinalaman |- |lebel |nibel / level / antas / taas |- |misyonaryo |misyonero |- |obhektibo |obhetibo |- |parliyamentaryo |parlamentaryo / mambabatas |- |parliyamento |parlamento / batasan |- |pesante |paisano / magbubukid / magsasaka |- |prayoridad |priyoridad / <s>prayoriti</s> / pagkauna / karapatang mauna |- |sirkumstansiya |sirkunstansiya / pangyayari / kalagayan / katayuan / pagkakataon / halimbawa |- |subhektibo |subhetibo |- |subheto |suheto / disiplina |} Ping ko po para sa mga pananaw at ''input'', sina {{ping|Jojit fb|GinawasaHapon|LknFenix}} (ilan sa aktibong mga tagagamit) at sina {{ping|Yivan000|Ysrael214}} (mga nakausap ko po sa [[wiktionary:tl:Wiksiyonaryo:Kapihan/2025/Disyembre#"Kasingkahulugans"]]). <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 12:17, 12 Abril 2026 (UTC) :@[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]] Hindi ipagbawal pero dapat iwasan. Dapat may balanse ng kung ano ang irikenomenda at sa maiintindihan pa din ng karamihan. Bagaman buhay ang lengguwahe, hindi ibig sabihin din noon na hahayaan natin ang kolokyalismo ang maging pamantayan. Pero, sana naman sa Tagalog Wikipedia iwasan ang salitang siyokoy sa mga pamagat ng mga konseptongg hindi nagagamit pang-araw-araw lalo na sa mga salitang akademiko. Halimbawa [[Girasyon]], dapat hirasyon kasi ang G ay nagiging H. Siguro mas lenient tayo sa mga madalas gamitin ng media tulad ng responsibilidad o asasinasyon. Basta pag ang salitang siyokoy ay gamit na gamit at maayos ang pagkakabaybay (hal. wag gamitin ang Akkadiano, Akadyano na lang kung maaari), ito ay ayos lang. <span style="color:#330005; font-size:1.65em; vertical-align:middle">𝄽</span> [[User:Ysrael214|ysrael214]] ([[User talk:Ysrael214|kausapin]]) 04:48, 13 Abril 2026 (UTC) {{ping|GinawaSaHapon}} inayos na ping. Pasensiya sa maling baybay. <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 12:22, 12 Abril 2026 (UTC) :@[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]: Ayos lang. :Hindi ako sang-ayon sa pagbabawal. ''Hindi'' dapat pagbawalan ang mga ganitong baybay, kahit na nagmula ito sa KWF. Likas na bahagi yan ng proseso ng pagbuo ng salita. At isa pa, marami sa mga ito ay madalas na'ng gamitin dahil sa midya. Wala tayo sa posisyon para manduhan ang itatakbo ng wika, hindi tayo ang guwardiya ng wika. Trabaho yan ng KWF. Sa pananaw ng hangarin ng Wikipedia, karaniwang paggamit ang mananaig pagdating sa pagbaybay ng mga salita. :Marami sa mga ito ay talamak na at karaniwan na'ng ginagamit ng madla. Halimbawa, ''responsibilidad'', ''prayoridad'', ''kontemporaryo'', ''endorso'', ''sirkumstansiya'', at mas lalo na sa ''imahe'', na kung tutuusin ay halos ginagamit bilang salin ng salitang Ingles na ''image'' ("larawan") (mas ginagamit sa kasalukuyan ang ''imahen'' sa mga banal na larawan, hal. ''imahen ng Birheng Maria''). Sapat din ang paggamit sa mga mapagkakatiwalaang sanggunian para sa ''dayalogo'', ''aspeto'', at ''lebel''. Magmumukhang hiwalay sa realidad ng kasalukuyang ginagamit na wika kung ipipilit natin na "itama" ang mga ito, kahit na sa totoo lang ay likas na bahagi ito ng kahit anong wika. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 12:45, 12 Abril 2026 (UTC) ::@[[Tagagamit:GinawaSaHapon|GinawaSaHapon]] eh paano po ang ''claim'' ng enWiki article para sa TlWiki ([[w:en:Tagalog Wikipedia]]) na nagsasabing umaasa umano ang TlWiki sa ''UP Diksiyonaryong Filipino'' para sa mga saligang depinisyon? ([https://opinion.inquirer.net/9149/%E2%80%98utak%E2%80%99 Ginamit na sanggunian]). <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 13:56, 12 Abril 2026 (UTC) :::@[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]] Hindi sa lahat ng pagkakataon ay ganon ang kaso rito. Pangunahing sanggunian ang UPDF, oo, pero hindi ito ang bibliya o saligang-batas ng wiki na ito. Mas mananaig pa rin ang karaniwang pagbaybay ng mga salitang Tagalog, kahit na hindi ito "tama" sa paningin ng iba. Muli, kailangang isalamin ng Wikipediang Tagalog ang kasalukuyang anyo ng wika upang manatili itong accessible sa mga mambabasa. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 00:39, 13 Abril 2026 (UTC) ::::@[[Tagagamit:GinawaSaHapon|GinawaSaHapon]] Sang-ayon sa dapat manatiling accessible sa mga mambabasa. Huwag ipilit na mag-imbento ng salitang Tagalog rin para lang masabing "naitagalog" ang salita. Ayos lang ang salitang siyokoy, pero kapag neolohismo, ibang usapan na iyon. Ang mga diksiyonaryo ay gabay lamang kung ano ang mas maiintindihan ng mga mambabasa. <span style="color:#330005; font-size:1.65em; vertical-align:middle">𝄽</span> [[User:Ysrael214|ysrael214]] ([[User talk:Ysrael214|kausapin]]) 04:51, 13 Abril 2026 (UTC) :::::Ang nais ko lang sabihin ay kung gagamit ng salitang siyokoy, dapat alam nating gamit din. Hindi tayo mag-iimbento ng bagong salitang siyokoy din. <span style="color:#330005; font-size:1.65em; vertical-align:middle">𝄽</span> [[User:Ysrael214|ysrael214]] ([[User talk:Ysrael214|kausapin]]) 05:51, 13 Abril 2026 (UTC) :Magandang gabi @[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]], :Tulad ni @[[Tagagamit:GinawaSaHapon|GinawaSaHapon]], hindi rin ako sang-ayon sa pagbabawal. :Sa totoo lang, hindi ako sang-ayon sa rekomendasyon ng KWF. Hindi makatotohanang ituring ang mga impluwensiyang Espanyol at Ingles sa ating wika na parang tubig at langis na mapaghihiwalay. Ang mga impluwensyang ito ay matagal nang magkakahabi sa kultura at pagkakakilanlang Pilipino. Tulad ng madalas na pinagsasama sa ating mga kumbensyon sa pagpapangalan ang mga pangalang Ingles at mga apelyidong Espanyol, likas na sumasalamin ang ating wika sa paghahalong ito. Ang tinatawag nilang “salitang siyokoy” ay produkto ng organikong ebolusyon ng wika. :Nakikita ko rin na ang mahigpit na pagsusulong na ibalik sa orihinal na baybay ng Espanyol ang mga salitang hiram mula rito ay hindi praktikal at hindi kinakailangan. Ang nakararaming Pilipino ay hindi nagsasalita ng Espanyol, kaya ang pagpapatupad ng ortograpiyang Espanyol ay nagpapataw ng panlabas na pamantayan na hindi na umaayon sa aktuwal na paggamit ng wika. Nagtataas ito ng tanong: bakit dapat tayong patuloy na sumunod sa mga kumbensyon ng Espanyol na parang isa pa rin tayong kolonya? :Kahit sa mga bansang nagsasalita ng Espanyol sa Amerikang Latino, ang wika ay umunlad sa iba’t ibang paraan na sumasalamin sa mga lokal na konteksto, sa halip na mahigpit na pagsunod sa mga pamantayan ng Espanya. Sa parehong paraan, dapat pahintulutang umunlad ang Filipino sa sarili nitong landas, na hinuhubog ng mga nagsasalita nito, at hindi pinipigilan ng mga lipas na reseta. :Batay sa aking paninindigan, naniniwala ako na dapat payagan ang mga salitang siyokoy kung karaniwang ginagamit ang mga ito. Sa maraming pagkakataon, mas sumasalamin ang mga salitang ito sa likas na paggamit ng wika. :- [[Tagagamit:LknFenix|LknFenix]] ([[Usapang tagagamit:LknFenix|kausapin]]) 14:33, 12 Abril 2026 (UTC) :{{ping|JWilz12345}}, wala na akong maidagdag pa. Sang-ayon ako sa mga argumento nina GinawaSaHapon at LknFenix. Salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 10:07, 13 Abril 2026 (UTC) :@[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]] Ang problema ko dito ay hindi malinaw kung ano ang "siyokoy" (ayon sa Manwal sa Masinop na Pagsulat 4.9) at kung ano ang pwede (ayon sa MMP 4.10). Kahit ako na maigting na binasa ang dokumentong ito ay nalilito pa rin kung ano ang ipinapahiwatig dito — ang "kontemporaryo" ay bawal ("kontemporaneo" dapat) pero ang "siyentista" ay pwede ("siyentipiko" dapat). Walang concrete na definition patungkol sa dalawa, maliban lang sa ilang halimbawng hulapi. Kaya'y ito'y mahirap hustong ipagbawal, dahil maraming lalabas na edge cases. — <span style="font-size:25px">🍕</span> <span style="font-family:'Comic Sans MS';"><span style="color:#FFC83D">Yivan</span><span style="color:#F7894A">000</span> <small>^{[[User:Yivan000|view]]}_{[[User_talk:Yivan000|talk]]}</small></span> 13:34, 13 Abril 2026 (UTC) {{hidden | style = border: 1px dashed red; width: 100%; | headerstyle = background: #ccccff; font-size: 110%; | header = Request for comment (global AI policy) | content = == Request for comment (global AI policy) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}} A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}} [[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 00:58, 26 Abril 2026 (UTC) </bdi> <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30424282 --> }} {{hidden | style = border: 1px dashed red; width: 100%; | headerstyle = background: #ccccff; font-size: 110%; | header = Program submissions open: Bikol WikiConference 2026 | content = == Program submissions open: Bikol WikiConference 2026 == [[File:Bikol_WikiConference_2026_logo.png|frameless|250px|right]] The '''[[m:Bikol Wikipedia Community/Bikol WikiConference 2026|Bikol WikiConference 2026]]''' will take place '''29–31 May 2026 in Naga City''', under the theme: ''Advancing Language and Culture in the Digital Age''. The Bikol WikiCon is an extraordinary regional gathering that brings together Bikolanos actively supporting and contributing to open educational resources (OERs) with the vibrant Wikimedia communities in the Philippines. Next year, Bikol Wikipedia will be turning 20 years old. Reaching 2 decades is a strong milestone therefore it is also the right moment to ask harder questions about sustainability, quality and direction. The conference will serve as a venue for the participants to exchange and share their experiences, new ideas, and collaboration results, and to discuss the challenges encountered and the solutions adopted. We can’t wait to see you at the event! The conference will cover topics pertaining to Digital Resources, Heritage Advocacy, Cultural Preservation, and Partnerships with various institutional, social, and cultural contexts. You may submit any of the following types of session proposals: * '''Lightning talk:''' One presenter gives a talk with no follow-up by the audience. The total time for a lightning talk will be 10-15 minutes. * '''Lecture:''' One or two presenters offer(s) a presentation followed by questions and comments from the audience. The total time for a lecture (including questions and comments) will be 30-45 minutes. * '''Roundtable:''' A group of 10-15 people discusses a particular topic. The total time for a roundtable discussion will be 60 minutes. * '''Workshop:''' One or two moderators present(s) a topic by actively interacting with the audience. The total time for a workshop will be 60-120 minutes. * '''Meetup:''' A group of people with common interests informally meets to discuss different topics. The total time for a meetup is not pre-determined and depends on the proposer’s preferences. Submissions will be evaluated by the Program Committee based on: * Potential impact and expected outcomes * Relevance to the conference theme or focus areas Sessions may be recorded and made publicly available. If you prefer not to be filmed, you may indicate this during submission. '''→ [[m:Bikol Wikipedia Community/Bikol WikiConference 2026/Program|Submit your proposal on Meta]] or [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd1vYWPvrNltZS2ie51lYK-OB6cfS8E2NQFjH1I213dYl24NQ/viewform?usp=header Google Form]''' on or before '''May 15.''' For more information, or questions, contact: bikolwikicommunity(@)gmail.com Mabalos! On behalf of the Bikol WikiConference Organizing Team,<br> [[Tagagamit:Filipinayzd|Filipinayzd]] ([[Usapang tagagamit:Filipinayzd|kausapin]]) 06:41, 2 Mayo 2026 (UTC) }} == Translation request: [[:translatewiki:MediaWiki:Cite-reference-previews-reflist-link/tl]] == Hi, I'm Johannes from [[:meta:WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]]. Our team is currently preparing an [[:meta:WMDE Technical Wishes/References/Reference Previews|experiment to test potential changes for Reference Previews]]. Tagalog Wikipedia will be one of the wikis taking part at the ~2 weeks A/B-test [[Usapang Wikipedia:Kapihan#Reference Previews – experiment|as announced]] – but tlwiki is still missing a translation for [[:translatewiki:MediaWiki:Cite-reference-previews-reflist-link/tl]] ([https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&showMessage=cite-reference-previews-reflist-link&group=ext-cite-user&language=tl&filter=&optional=1&action=translate translation interface link] – [[:commons:File:Reference Previews mock-up – persistent-state.png|screenshot for context]]). Could someone help us by providing the translation? Thank you very much! [[Tagagamit:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[Usapang tagagamit:Johannes Richter (WMDE)|kausapin]]) 12:17, 25 Mayo 2026 (UTC) :{{ping|Johannes Richter (WMDE)}} ''Done. I translated it. Thanks.'' --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 02:28, 26 Mayo 2026 (UTC) ::Thank you! :) [[Tagagamit:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[Usapang tagagamit:Johannes Richter (WMDE)|kausapin]]) 05:19, 26 Mayo 2026 (UTC) {{hidden | style = border: 1px dashed red; width: 100%; | headerstyle = background: #ccccff; font-size: 110%; | header = Vote now in the 2026 U4C election | content = == <span lang="en" dir="ltr">Vote now in the 2026 U4C election</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC]. Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 17:15, 27 Mayo 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> }} == RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons == <bdi lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English, please help translate this message to your language. You are invited to participate in a [[c:Commons:Requests for comment/Policy update for AI content|request for comment on Wikimedia Commons about a policy update for AI content]]. This may affect files that are uploaded to Wikimedia Commons for use on this project. Thank you. [[m:User:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[m:User talk:Codename Noreste|usapan]])</bdi> 17:12, 23 Hunyo 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == <span lang="en" dir="ltr">Deployment of Legal and Safety Contacts Link in the Footer of Your Wiki</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="Message"/> '''Legal & Safety Contacts''' Hello community, the Wikimedia Foundation has provided a [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|single legal and safety contact page]], to be linked in the footer of your wiki, to ensure access to accurate legal information. This is a regulatory requirement. We have already rolled out links to English, German, Italian, Spanish and other wikis and we will deploy to your wiki soon. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Please read more on the project page]] and leave any comments in this thread or on the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|talk page]]. <section end="Message"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 13:30, 25 Hunyo 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=30731267 --> 79zqdmfydklae9csefx2tynmr0z3t4n 0 4693 2213392 2213247 2026-06-26T01:38:42Z Mtarch11 107582 [[w:Help:Reverting|Ibinalik]] ang mga pagbabago ni [[Special:Contributions/~2026-35234-81|~2026-35234-81]] ([[User talk:~2026-35234-81|Usapan]]) patungo sa huling rebisyon ni [[User:~2026-11569-82|~2026-11569-82]] 2196653 wikitext text/x-wiki {{redirect|Diliman|halamang-gamot na diliman|Stenochlaena palustris|sa ibang gamit|Diliman (paglilinaw)}} {{Infobox Philippine city 2 | infoboxtitle = Lungsod Quezon | image_flag = Quezon City Flag.svg | sealfile = Ph_seal_ncr_quezoncity.png | locatormapfile = Ph_locator_ncr_quezoncity.png | imagesize = 250px | caption = Mapa ng [[Kalakhang Maynila]] na nagpapakita ng lokasyon ng Lungsod Quezon. | image_skyline = Quezon City Montage.png | image_caption = <!--(Mula itaas, kaliwa hanggang kanan): [[Eastwood City]], [[Quezon Memorial Circle]], tanawing himpapawid ng Lungsod Quezon, [[EDSA Shrine]], at [[Abenida Katipunan]].--> | region = [[Kalakhang Maynila|Pambansang Punong Rehiyon]] | province = — | districts = Una sa ika-apat na distrito ng Lungsod Quezon | barangays = 142 | class = Unang klaseng lungsod; mataas na urbanisado | mayor = Joy Belmonte | vice_mayor = Gian Sotto | founded = 12 Oktubre 1939 | cityhood = 12 Oktubre 1939 | website = [http://www.quezoncity.gov.ph www.quezoncity.gov.ph] | areakm2 = 161.12 | language = [[Wikang Tagalog|Tagalog]]<br>[[Taglish]] | population_as_of = 2000 | population_total = 2173831 | latd = 14| latm = 38| lats = | latNS = N | longd = 121| longm = 2| longs = | longEW = E }} Ang '''Lungsod Quezon''' (Ingles: ''Quezon City'', pinaikling '''QC''') o '''Lungsod ng Quezon<ref>{{cite PH act|chamber=HB|number=3930|title=Tandang Sora Holiday Act of 2019|url=https://hrep-website.s3.ap-southeast-1.amazonaws.com/legisdocs/basic_18/HB03930.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20220120164113/https://hrep-website.s3.ap-southeast-1.amazonaws.com/legisdocs/basic_18/HB03930.pdf|url-status=dead|archive-date=20 Enero 2022|publisher=House of Representatives of the Philippines|access-date=12 Agosto 2025|quote=January 6 of every year is hereby declared as a special non-working holiday in the entire City of Quezon...|date=2019}}</ref>''' ay ang pinakamayaman at [[populasyon|pinakamataong]] lungsod sa [[Pilipinas]]. Ayon sa senso noong 2024, ang lungsod ay may populasyon na 3,084,270 katao. Itinatag ito noong 12 Oktubre 1939 at ipinangalan kay [[Manuel L. Quezon]], ang pangalawang [[pangulo ng Pilipinas]]. Nagsilbi bilang kabisera ng Pilipinas ang Lungsod Quezon mula 1948 hanggang 1976, nang ibinalik ang pagtatalagang ito sa lungsod ng [[Maynila]]. Matatagpuan sa pulo ng [[Luzon]], isa ang Lungsod Quezon sa mga [[Mga lungsod sa Pilipinas|lungsod]] at [[Munisipalidad sa Pilipinas|munisipalidad]] na binubuo ng [[Kalakhang Maynila]], ang Pambansang Punong Rehiyon ng Pilipinas. Nilayon ng lungsod na maging pambansang kabisera ng Pilipinas na papalit sa Maynila, dahil dumaranas ang huli ng pagsisikip, kawalan ng tirahan, mahinang sanitasyon, at matinding trapiko. Upang gawin ang Lungsod Quezon, ilang baryo ang inukit mula sa mga bayan ng [[Caloocan]], [[Marikina]], [[San Juan, Kalakhang Maynila|San Juan]] at [[Pasig]], bukod pa sa walong malalawak na ari-arian na binili ng pamahalaan ng Pilipinas para sa layuning ito. Opisyal itong idineklara bilang pambansang kabisera noong 12 Oktubre 1949, at ilang kagawaran at institusyon ng pamahalaan ang lumipat palabas ng Maynila papunta sa bagong kabiserang lungsod. Nangangailangan ito ng pagpapalawak ng lungsod pahilaga, na siyang dahilan upang kunin ang Novaliches mula sa Caloocan na hinati ito sa dalawang hindi magkadikit na bahagi. Ilang baryo rin ang kinuha mula sa San Mateo at ilang bahagi ng Montalban. Gayunpaman, noong 24 Hunyo 1976, ipinagpatibay ng Presidential Decree Blg. 940 na ibalik sa estado ng pambansang kabisera ang Maynila, habang ang buong Kalakhang Maynila ay itinalaga bilang luklukan ng pamahalaan.<ref name="qcpubliclibrary.org">{{cite web |date=21 Nobyembre 2006 |title=History of Quezon City Public Library |url=http://www.qcpubliclibrary.org/downloads/Full_History_Of_QC_Public_Library.pdf |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924083508/http://www.qcpubliclibrary.org/downloads/Full_History_Of_QC_Public_Library.pdf |archive-date=24 Setyembre 2015 |access-date=12 Agosto 2025 |website=QC Public Library}}</ref><ref name="GovPH-PD940">{{cite PH act|chamber=PD|number=940, s. 1975|url=https://www.officialgazette.gov.ph/1976/05/29/presidential-decree-no-940-s-1976/|title=Establishing Manila as the Capital of the Philippines and as the Permanent Seat of the National Government|access-date=12 Agosto 2025|date=29 Mayo 1976|publisher=[[Official Gazette (Philippines)|Official Gazette of the Republic of the Philippines]]|archive-date=25 Mayo 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170525084430/https://www.officialgazette.gov.ph/1976/05/29/presidential-decree-no-940-s-1976/|url-status=dead}}</ref> Kilala ang Lungsod Quezon para sa sining nito, industriya ng libangan at midya, at angkop na tinatawag na "City of Stars". Nasa lungsod ang mga punong-tanggapan at estudyo ng mga pangunahing himpilang pagsasahimpapawid. Kilala rin ito sa komersyo, edukasyon, pananaliksik, teknolohiya, politika, turismo at palakasan. Ilang sangay ng pambansang pamahalaan kabilang ang [[Hugnayan ng Batasang Pambansa]], ang upuan ng [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas]], ang matatagpuan sa lungsod. Isang nakaplanong lungsod ang Lungsod Quezon. Sinasaklaw nito ang kabuuang lawak na {{convert|161.11|sqkm|sp=us}}, na siyang pinakamalaking lungsod sa Kalakhang Maynila sa mga tuntunin ng lawak ng lupa. Ito ay politikal na nahahati sa anim na distrito ng kongreso, na kumakatawan sa lungsod sa Mababang Kapulungan ng [[Kongreso ng Pilipinas]]. Mayroong 142 barangay ang lungsod sa ilalim ng Pamahalaang Lungsod. Ang mga kagawaran at ahensya ng pambansang pamahalaan ay kadalasang matatagpuan sa unang ''National Government Center'' (NGC) sa Diliman, at ang pangalawang ''National Government Center'' sa Batasan Hills, kung saan matatagpuan ang Mababang Kapulungan ng Kongreso ng Pilipinas. Karamihan sa hilagang bahagi ng lungsod ay nasa paanan ng kabundukan ng [[Sierra Madre (Pilipinas)|Sierra Madre]], kabilang ang La Mesa Watershed Reservation, ang pinakamalaking palatubigan sa Metro Manila at isang itinalagang protektadong lugar. == Kasaysayan == [[File:Manuel L. Quezon (November 1942).jpg|thumb|left|200px|Pangulo ng Komonwelt [[Manuel L. Quezon]].]] Bago malikha ang Lungsod Quezon, ito ay binubuo ng mga maliliit na bayan, tulad ng San Francisco del Monte, Novaliches, at Balintawak. Noong 23 Agosto 1896, ang Katipunan na pinamumunuan ni [[Andres Bonifacio]] ay nagsimula ng himagsikan laban sa [[Espanya]] sa tirahan ni [[Melchora Aquino]] sa Pugad Lawin (ngayon ay Bahay Toro at Project 8). Noong unang kalahati ng ikadalawampung siglo, pinangarap ni Pangulong Manuel L. Quezon na magkaroon ng isang bagong kapital ng bansa, papalitan nito ang Maynila na siyang kasalukuyan noong panahong iyon, at tirahan sa maraming manggagawa. Pinaniniwalaan na ang nauna niyang pagtungo sa bansang [[Mehiko]] ay ang nag-impluwensiya sa pangarap na ito. Noong 1938, nilikha ni Pangulong Quezon ang People's Homesite Corporation at bumili ng 15.29&nbsp;km² lupa mula sa lupain ng pamilya Tuason. Ipinasa ng Pambansang Asemblea ng Komonwelt ng Pilipinas ang Commonwealth Act 502 na kilala bilang "Charter ng Lungsod Quezon" na noong una ay inimungkahing Lungsod ng Balintawak. Matagumpay na namungkahi nina Narcisco Ramos at Ramon Mitra, Sr. na maipangalan ang nasabing lungsod sa kasalukuyang pangulo ng panahong iyon. Pinahintulutan ni Pangulong Quezon na maipasa ang nasabing panukala upang maging batas ng wala ang kanyang lagda noong 12 Oktubre 1939, at dito naitatag ang Lungsod Quezon. Matapos ang digmaan, ang Republic Act No. 333 na kung saan naayos ang mga hangganan ng Lungsod Quezon at [[Caloocan|Lungsod ng Kalookan]] ay nilagdaan ni Pangulong Elpidio noong 17 Hulyo 1948. Isinasaad din nito na ang nasabing lungsod ang magiging bagong kapital ng bansa at ang lawak nito ay 156.60&nbsp;km². Ang Baesa, Talipapa, San Bartolome, Pasong Tamo, Novaliches Poblacion, Banlat, Kabuyao, Pugad Lawin, Bagbag, at Pasong Putik na dating mga bahagi ng Novaliches ay may lawak na 8, 100 hektarya, ay kinuha mula sa Lungsod ng Kalookan at ibinigay sa Lungsod Quezon. Ito ang dahilan kung bakit nahati ang Lungsod na Kalookan sa dalawa - ang katimugang hati ay urbanisado at ang hilagang bahagi ay sub-rural. Noong 16 Hunyo 1950, binago ang Charter ng Lungsod Quezon ng Republic Act 537, kung saan nabago ang lawak ng siyudad sa 153.59&nbsp;km². Tuwirang 6 na taon ang dumaan, noong 16 Hunyo 1956, marami pang binago sa lawak ng siyudad, ang Republic Act No. 1575 na nagbago sa lawak ng siyudad sa 151.06&nbsp;km². Nakasaad sa pooksapot ng pamahalaan ng Lungsod Quezon na ang lawak ng lungsod ay 161.12&nbsp;km². Noong 1 Oktubre 1975, idinaos sa Lungsod Quezon ang "[[Thrilla in Manila]]" na laban nina [[Muhammad Ali]] at [[Joe Frazier]]. Sa Presidential Decree No. 824 ni Pangulong [[Ferdinand Marcos]], nalikha ang Kalakhang Maynila (Metro Manila). Ang Lungsod Quezon ay naging isa sa 17 lungsod at munisipalidad ng Kalakhang Maynila. Nang sumunod na taon, ibinalik sa Lungsod ng Maynila ang pagiging kapital ng bansa mula sa Lungsod Quezon sa pamamagitan ng Presidential Decree No. 940. Noong 31 Marso 1978, inutos ni Pangulong [[Ferdinand Marcos]] na ilipat ang mga labi ni Pangulong Manuel L. Quezon mula sa Manila North Cemetery papunta sa bagung-tayong Quezon Memorial Monument na napapalibutan ng [[Elliptical Road]], Manuel L. Quezon monument, at ang City Hall. Noong 22 Pebrero 1986, ang bahagi ng [[Abenida Epifanio de los Santos]] (o EDSA) na nasa Lungsod Quezon ay ang lugar kung saan naganap ang mapayapang People Power Revolution. Noong 23 Pebrero 1998, pinirmahan ni Pangulong [[Fidel V. Ramos]] ang Republic Act No. 8535. Isinasaad ng nasabing batas na magkakaroon ng isang Lungsod ng Novaliches na binubuo ng 15 pinaka-hilagang mga barangay ng Lungsod Quezon. Ngunit sa sumunod sa plebesito noong 23 Oktubre 1999, mayorya ng mga nakatira sa lungsod ang tumutol sa paghiwalay sa Novaliches. Ang pamahalaan ng Lungsod Quezon ang unang lokal na pamahalaan sa Pilipinas na may kompyuterisadong paraan sa pagsisiyasat sa real estate at sa sistema ng pagbabayad nito. Nagdevelop ng sistemang database ang pamahalaan ng lungsod na ngayon ay nasa 400, 000 property units na may kakayahan na itala ang mga bayad. == 1939 Masterplan == Noong 1938, itinulak ni Pangulong Manuel L. Quezon ang mga plano para sa isang bagong lungsod kapital. Sumisikip na sa Maynila at ang mga tagapayong pangmilitar ni Pangulong Quezon ay nagsasabi na ang Maynila, na nasa tabi ng isang look, ay isang madaling target para pasabugin ng barkong pandigma kung sakaling atakihin at ang mga pagkakataon ay mataas noong mga taon bago ang giyera. Wala sa isip ng mga tagapayo ni Pangulong Quezon ang pagkakataon ng mga atake mula sa himapapawid. Gayunman, itinulak pa rin ni Quezon ang sining na magtayo ng kapital, 15&nbsp;km mula sa Look ng Maynila (malayo para sa mga baril pandagat). Tinawagan niya si [[William E. Parsons]], isang Amerikanong arkitekto at planner, na siya ring konsultant na arkitekto mula pa sa simula ng okupasyon ng mga Amerikano sa bansa. Sinimulan ni Parsons ang plano at tumulong sa pagpili sa Diliman (Tuason) Estate bilang lugar para sa bagong lungsod. Sa kasamaang-palad, namatay si Parsons sa sumunod na taon. Ang katuwang niyang si Harry Frost ang nagtuloy ng balak. Nakipagtulungan si Frost kina [[Juan Arellano]], Engr. E. D. Williams, at Arkitektong Panlandscape at Planner na si Louis Croft para gumawa ng isang grand master plan para sa bagong kabisera, ang Lungsod Quezon. Inaprubahan ang balak ng mga Pilipinong awtoridad noong 1941. Sa kalagitnaan ng lungsod ay isang 400-ektaryang parke, halos kasing-laki ng Central Park ng New York at tinutukoy ng [[Abenida North|North]], [[Abenida Timog|South (Timog)]], East, at West Avenues. Sa isang panulukan ng inimungkahing Diliman Quadrangle ang binalak ilagak ang isang 25-ektaryang lote. Dito ilalagay ang isang malaking gusaling kapitolyo parang sa [[Lehislaturang Pilipino]] at mababang mga gusali para sa mga tanggapan ng mga kongresista. Sa magkabilang panulukan ay binalak itayo - ang bagong Palasyo ng Malacañan at ang gusali ng [[Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas]]. Ang tatlong sangay ng pamahalaan ay sa wakas mailalagay na sa tabi ng isa't isa. == Topograpiya == [[Talaksan:Qc-welcome-rotonda-2010.JPG|thumb|200px|Tanawin ng Lungsod Quezon mula sa himpapawid, kasama ang Mabuhay Rotonda sa harapan.]] Ang lungsod ay nakalagak sa itaas ng Talampas ng Guadalupe na isang medyo mataas na talampas sa hilagang-silangang bahagi ng lungsod - sa pagitan ng mga mababang lupain ng Maynila sa timog-kanluran at sa Lambak ng Marikina sa silangan. Sa katimugang bahagi matatagpuan ang makitid na Ilog San Juan at ang mga tributaryo nito sa Ilog Pasig, habang sa hilaga naman ng siyudad matatagpuan ang makitid ding Tullahan River. Ang Lungsod Quezon ay hinahangganan ng [[Maynila|Lungsod ng Maynila]] sa timog-kanluran, mga Lungsod ng [[Kalookan]] at [[Valenzuela]] sa kanluran at hilagang-kanluran. Sa timog naman ay ang mga Lungsod ng [[San Juan, Kalakhang Maynila|San Juan]] at [[Mandaluyong]]. Samantala, ang mga Lungsod ng [[Marikina]], at [[Pasig]] ang humahanggan sa Lungsod Quezon sa timog-silangan. Sa hilaga naman, sa kabila ng Ilog Marilao ay ang Lungsod ng [[San Jose del Monte]] sa probinsiya ng [[Bulacan]] at sa silangan ay ang mga bayan ng [[Rodriguez, Rizal|Rodriguez]] at [[San Mateo, Rizal|San Mateo]], parehong nasa probinsiya ng [[Rizal]]. Nahahati ang lungsod sa ilang mga pook. Ang katimugang bahagi ng lungsod ay nahahati sa Diliman, Commonwealth, ang mga Project, Cubao, Kamias, Kamuning, New Manila, San Francisco del Monte, at Santa Mesa Heights. Ang hilagang bahagi ng lungsod ay ang Fairview at Lagro, ngunit kadalasan ay tinatawag itong Novaliches. Karamihan sa mga pook na ito ay walang nakatukoy na hangganan at sa kalikasan ay pamahayan (residential). == Ekonomiya == [[Talaksan:Smart Araneta Coliseum Basketball setup.jpg|thumb|left|200px|Araneta Coliseum]] Malawak at Iba't iba ang pangunahing pinagkikitaan sa Lungsod Quezon, subalit pangunahing mapapangkat ito sa telekomunikasyon, edukasyon, pangpamahalaan, komersyal, industrial, retail, at professional. Dahil malawak ang lungsod Quezon, binubuo ito ng limang pangunahing hiwa-hiwalay na lundong pangkalakalan. Ito ay ang mga sumusunod: ===== Cubao ===== Ang pinakalumang lundong pangkalakalan ''(commercial)'' ng lungsod kung saan makikita ang Aurora Tower at mga shopping mall. Isang langkap na panlibangang parke ang Fiesta Carnival na napalitan na ng isang sangay ng Shopwise, isang lokal na pamilihan. Makikita rin dito ang [[Araneta Coliseum]], na isang kilalang lugar na pinagdadausan ng mga consyerto at laro. ===== Eastwood ===== Una itong tinaguyod at pinaunlad ng Megaword Corporation bilang isa sa natatanging lundo ng kalakalang Information Technology sa bansa. Sa kasulukuyan ang Eastwood City ay ang pinakakilalang pook na kumakanlong sa negosyong IT. Mahigit sa 70,000 libong mangagawa, professional, at negosyante ang nagpapaunlad at nagtratrabaho dito. ===== Quezon City Central Business District ===== Matatagpuan sa Hilagang Tatsulok ng gitnang lungsod Quezon. Ito ay ang pinakabagong tinataguyod na lundong pangkalakalan ng Lungsod. Binuo sa pamumuno ng dating alkalde na si Sonny Belmonte at sa pakikipagtulungan sa Ayala Corporation. Inaasahang maging lundo ito ng transportasyong pangmasa sa hilaga dahil na rin sa apat na pangmasang riles na inaasahang magsasabang dito. ===== Eton City ===== ===== U.P. Ayala land techno hub ===== Tinaguyod bilang liwasan ng mga kumpanya ng pananaliksik at pag-unlad sa pagtutulungan ng Ayala Corporation at ng Unibersidad ng Pilipinas. Ito ay matatagpuan sa kanlurang lupain na sakop ng [[Unibersidad ng Pilipinas]]. Sa Quezon City rin matatagpuan ang punung-tanggapan ng mga malalaking estasyon ng telebisyon, tulad ng [[TV 5]], [[ABS-CBN]], [[GMA Network]], [[GEM TV]], [[UNTV]], [[Net 25]], [[PTV 4]], [[RPN]], at [[IBC 13]]. Ang mga abenida ng [[Abenida Tomas Morato|Tomas Morato]] at [[Abenida Timog|Timog]] ay kilala sa pagkakaroon ng mga hile-hilera ng mga restawran samantala ang [[Abenida Banawe|Banawe Avenue]] ay kilala bilang "Autoparts Capital of the Philippines" dahil dito matatagpuan ang malakas na konsentrasyon ng mga tindahan ng mga bahagi at aksesoryas ng mga kotse at tirahan din sa mga kumpol ng mga awtentikong kainang{{efn|restawran}} Tsino bukod sa Binondo. == Komunikasyon == Ang komunikasyong sistema ng Lungsod Quezon ay pinaglilingkuran ng [[Kompanya ng Teleponong Pangmalayuan ng Pilipinas|'''PLDT''']], [[Globe Telecom|Ang '''Globe Telecommunications Inc''', (o mas kilala bilang '''Globe''')]], [[Bayan Telecommunications|Ang '''Bayan Telecommunications''']], [[Dito Telecommunity|'''Ayos Dito''']], at iba pa. Ang networking selyular sa Pilipinas, patikular sa mga lugar metropolitano, ay bumibilis sa pagbilis kasama ang mababang halaga ng mga tawag at text messaging. Ilan sa mga malalaking kompanya na kumokontrol sa mga network selyular sa Pilipinas at sa Lungsod Quezon tuwiran ay ang [[Globe Telecom]], [[Smart Communications|Smart Telecommunications (PLDT)]], at [[Sun Cellular]] mula sa [[Digitel]]. == Transportasyon == Ang lungsod ng Quezon ay binabagtas ng iilan sa pinakamalaking daanan at highway ng Kalakhang Maynila. Ang pangunahing gamit na lulan sa lungsod ay dyip, bus, traysikel, at mayroon ding pumapasadang pedicab sa ilang mga barangay. Bukod sa mga nabanggit ay pinaglilingkuran din ito ng ilan sa mga pangmasang riles. === Pangunahing Lansangan === Dahil ang Lungsod Quezon ay isang binalak na lungsod, na benepisyuhan ito ng maayos na pagplaplano ng lansangan. Malalawak ang mga kalsada ng Lungsod Quezon, na dinisenyo para sa sasakyan. Ang mga pangunahing lansangan na bumabagtas dito at ang mga sumusunod: * [[Abenida Commonwealth]] * [[Bulebar Aurora]] * [[Abenida Quezon]] * [[Abenida Epifanio de los Santos|Abenida EDSA]] * [[Metro Manila Skyway|Skyway]] * [[Daang Palibot Blg. 5]] === Quezon City Transport and Transport Management Department (QC TTMD) === Ang [https://quezoncity.gov.ph/departments/tf-transport-and-traffic-management/ Quezon City Traffic and Transport Management Department] o QC TTMD === Pangmasang Riles === Sa kasulukuyan, sineserbisyuhan ang lungsod ng tatlong pangmasang tren na bumabagtas sa mga pangunahin nitong daanan bilang alternatibong transportasyong pangmasa. Sila ang nagsisilbing tagahatid at tagakonekta sa mga katabi at karatig na lungsod at bayan ng Kalakhang Maynila. Ang mga sumsunod ay ang mga linya ng riles na nagseserbisyo sa lungsod. * [[Unang Linya ng Sistema ng Magaan na Riles Panlulan ng Maynila|Linya 1]] * [[Ikalawang Linya ng Sistema ng Magaan na Riles Panlulan ng Maynila|Linya 2]] * [[Ikatlong Linya ng Sistema ng Pangkalakhang Riles Panlulan ng Maynila|Linya 3]] ==== Kasulukuyang Ginagawa ==== * Linya 7 * Metro Manila Subway ==== Nakaplanong gawin ==== * Linya 4 * Linya 8 (Silangan-Kanlurang riles ng PNR) == Edukasyon == [[Talaksan:UP Quezon Hall (Diliman, Quezon City)(2019-04-29).jpg|thumb|200px|UP Diliman]] {{Commonscat|Quezon_City|Lungsod Quezon}} Maraming kilalang pamantasan ang matatagpuan sa Lungsod Quezon, ang isa doon ay ang [[Unibersidad ng Pilipinas, Diliman|Diliman kampus]] ng [[Unibersidad ng Pilipinas]], na itinatag noong Pebrero 1949. Dito rin matatagpuan ang Loyola Heights kampus ng [[Pamantasang Ateneo de Manila|Unibersidad ng Ateneo de Manila]], ang pangatlo sa pinakamatandang pamantasan sa Pilipinas. Bukod sa UP at Ateneo marami ring pamantasang matatagpuan sa lungsod. Ito ay ang mga sumusunod: * [[Quezon City Polytechnic University|Politeknikong Pamantasan ng Lungsod Quezon]] * [[Polytechnic University of the Philippines|Politeknikong Pamantasan ng Pilipinas]] - Commonwealth Campus * [[Pamantasang Manuel L. Quezon]] * [[New Era University|Pamantasang New Era]] * [[Pamantasan ng Dulong Silangan|Far Eastern University]] - Diliman Campus * [[Pamantasang Pangkompyuter ng AMA|AMA Computer University]] * [[Pamantasan ng Silangan|Unibersidad ng Silanganan]] * [[Philippine Women's University|Unibersidad ng Mga Kababaihang Pilipino]] * [[Pamantasang Our Lady of Fatima]] Sa Lungsod ng Quezon din matatagpuan ang pangunahing kampus ng Mataas na Paaralang Pang-agham ng Pilipinas, parte ng ahensyang pinamumunuan ng [[Kagawaran ng Agham at Teknolohiya (Pilipinas)|Kagawaran ng Agham at Teknolohiya]]. ==Demograpiko== {{Populasyon}} ==Mga kilalang tao== ===Mga pambansang bayani at makabayan=== * [[Melchora Aquino]] – Rebolusyonaryong [[Pilipina|Pilipina]] na kilala bilang "Dakilang Babae ng [[Rebolusyong Pilipino|Rebolusyon]]" at ang "Ina ng Balintawak" para sa kanyang mga kontribusyon. * Sen. [[Benigno Aquino Jr.]] – dating [[Senador ng Pilipinas]] at pinuno ng oposisyon noong [[Batas Militar sa ilalim ni Ferdinand Marcos|diktadurya ng Batas Militar]] ni [[Ferdinand Marcos]] === Pulitika at pamahalaan === {{Div col|colwidth=30em}} *[[Corazon Aquino]] – Ika-11 [[Pangulo ng Pilipinas]] *[[Gloria Macapagal Arroyo]] – Ika-14 [[Pangulo ng Pilipinas]], Ika-25 [[Ispiker ng Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas]] *[[Benigno Aquino III]] – Ika-15 [[Pangulo ng Pilipinas]] *[[Tito Sotto]] – Ika-23 [[Pangulo ng Senado ng Pilipinas]], dating bise-alkalde ng Lungsod Quezon, aktor at komedyante *[[Jose W. Diokno]] – Ika-32 [[Kalihim ng Katarungan (Pilipinas)|Kalihim ng Kagawaran ng Katarungan]], tagapagtatag na tagapangulo ng [[Komisyon sa Karapatang Pantao (Pilipinas)|Komisyon sa Karapatang Pantao]] at dating [[Senador ng Pilipinas]] *[[Orlando S. Mercado]] – Ika-20 [[Kalihim ng Pambansang Depensa (Pilipinas)|Kalihim ng Kagawaran ng Depensa]] at dating [[Senador ng Pilipinas]] *[[Mar Roxas]]– Ika-24 [[Kalihim ng Interyor at Pamahalaang Lokal]], Ika-38 [[Kalihim ng Transportasyon at Komunikasyon (Pilipinas)|Kalihim ng Kagawaran ng Transportasyon at Komunikasyon]], Ika-26 [[Kalihim ng Kalakalan at Industriya (Pilipinas)|Kalihim ng Kagawaran ng Kalakalan at Industriya]], at dating [[Senador ng Pilipinas]] *[[Miriam Defensor Santiago]] – dating [[Senador ng Pilipinas]] *[[Nikki Coseteng]] – dating [[Senador ng Pilipinas]] *[[Ricardo Rosario]] – Ika-189 [[Katuwang Mahistrado ng Korte Suprema ng Pilipinas|Katuwang Mahistrado]] ng [[Korte Suprema ng Pilipinas]] *[[Cecilia Muñoz-Palma]] – Pilipinong hurista at ang unang babaeng [[Katuwang Mahistrado ng Korte Suprema ng Pilipinas|Katuwang Mahistrado]] ng [[Korte Suprema ng Pilipinas]], miyembro at tagapangulo ng [[Komisyon Konstitusyonal ng Pilipinas noong 1986]] *[[Alfredo Benjamin Caguioa]] – Ika-177 [[Katuwang Mahistrado ng Korte Suprema ng Pilipinas|Katuwang Mahistrado]] ng [[Korte Suprema ng Pilipinas]] *[[Martin Villarama Jr.]] – Ika-166 [[Katuwang Mahistrado ng Korte Suprema ng Pilipinas|Katuwang Mahistrado]] ng [[Korte Suprema ng Pilipinas]] *[[Midas Marquez]] – Ika-192 [[Katuwang Mahistrado ng Korte Suprema ng Pilipinas|Katuwang Mahistrado]] ng [[Korte Suprema ng Pilipinas]] *[[Paquito Ochoa Jr.]] – Ika-37 [[Kalihim Tagapagpaganap (Pilipinas)|Kalihim Tagapagpaganap ng Pilipinas]], at dating Tagapamahala ng Lungsod Quezon *[[Rob Bonta]] – Ika-34 [[Attorney General ng California]] *[[Mel Mathay]] – Ika-3 [[Tagapangulo ng Metropolitan Manila Development Authority|Tagapangulo ng]] [[Metropolitan Manila Authority]], at ika-8 [[Alkalde ng Lungsod Quezon]] *[[Karina Constantino David]] – dating tagapangulo ng [[Housing and Urban Development Coordinating Council]] at [[Civil Service Commission (Pilipinas)|Civil Service Commission]] *[[Maris Diokno]] – historyador at dating tagapangulo ng [[National Historical Commission of the Philippines]] *[[Manuel Morato]] – dating tagapangulo ng [[Movie and Television Review and Classification Board]] at ng [[Philippine Charity Sweepstakes Office]]. *[[Romulo Neri]] – Ika-11 [[Pambansang Pangasiwaan sa Ekonomiya at Pagpapaunlad|Direktor-Heneral ng Pambansang Pangasiwaan sa Ekonomiya at Pagpapaunlad]] *[[Mike Defensor]] – Ika-28 [[Kalihim ng Kapaligiran at Likas na Yaman|Kalihim ng Kagawaran ng Kapaligiran at Likas na Yaman]], dating tagapangulo ng [[Konseho ng Koordinasyon ng Pabahay at Pagpapaunlad ng Lungsod]], at [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas|Kinatawan ng Kapulungan]] para sa party-list na ANAKALUSUGAN *[[Feliciano Belmonte Jr.]] – Ika-20 at ika-23 [[Ispiker ng Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas]], at ika-9 [[Alkalde ng Lungsod Quezon]] *[[Barry Gutierrez]] – dating [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas|Kinatawan ng Kapulungan]] para sa [[Akbayan]], at dating [[Tanggapan ng Pangalawang Pangulo ng Pilipinas|tagapagsalita ng bise presidente]] para sa [[Leni Robredo]] (2016–2022). *[[Precious Hipolito]] – [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas|Kinatawan ng Kapulungan]] para sa [[Mga distrito ng Lehislatura ng Lungsod QuezonIka-2 Distrito|Ika-2 Distrito ng Lungsod Quezon]] *[[Alfred Vargas]] – [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas|Kinatawan ng Kapulungan]] para sa [[Mga distrito ng Lehislatura ng Lungsod Quezon|Lungsod Quezon]] sa [[Ika-5 distrito ng kongreso|Ika-5]] distrito, aktor sa pelikula at telebisyon ng [[Lungsod Quezon]] *[[Vincent Crisologo]] – dating [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas|Kinatawan ng Kapulungan]] para sa [[Mga distrito ng Lehislatura ng Lungsod Quezon|Lungsod Quezon]] sa [[Ika-1 distrito ng kongreso|Ika-1]] distrito ng [[Lungsod Quezon]] *[[Tingting Cojuangco]] – dating Gobernador ng [[Tarlac]] *[[Herbert Bautista]] – ika-10 [[Alkalde ng Lungsod Quezon]], aktor sa pelikula at telebisyon *[[Kit Belmonte]] – dating [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas|Kinatawan ng Kapulungan]] para sa [[Ika-6 na distrito ng kongreso ng Lungsod Quezon|Lungsod Quezon]] sa [[Ika-6 na distrito ng kongreso ng Lungsod Quezon|Ika-6]] na distrito *[[Joy Belmonte]] – ika-11 [[Alkalde ng Lungsod Quezon]] *[[Emmanuel Bautista]] – Ika-44 [[Listahan ng mga Punong Kawani ng AFP|Pinunong Kawani]] ng [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] {{div col end}} === Panitikan at Sining === {{Div col|colwidth=30em}} *[[Napoleon Abueva]]– [[National Artist of the Philippines]] para sa Visual Arts – Sculpture *[[Ryan Cayabyab]] – [[National Artist of the Philippines]] para sa Musika *[[Jovita Fuentes]] – [[National Artist of the Philippines]] para sa Musika *[[Francisco Arcellana]] – [[Pambansang Alagad ng Sining ng Pilipinas]] para sa Panitikan *[[Wilfrido Ma. Guerrero]] -[[Pambansang Alagad ng Sining ng Pilipinas]] para sa Teatro *[[Amelia Lapeña-Bonifacio]] – [[Pambansang Alagad ng Sining ng Pilipinas]] para sa Teatro *[[Marilou Diaz-Abaya]] – [[Pambansang Alagad ng Sining ng Pilipinas]] para sa Pelikula *[[Augusto Arbizo]] – artistang biswal, at tagapangasiwa ng sining *[[Simkin de Pio]] – artistang biswal *[[Rene Villanueva]] – mandudula at awtor. *[[Eric Gamalinda]]– makata at nobelista *[[Lourd de Veyra]] – makata, musikero, emcee, makata, mamamahayag, host sa TV, at personalidad sa pagsasahimpapawid * [[Jake Tordesillas]] – tagasulat ng iskrip *[[Ben Feleo]] – direktor ng pelikula, screenwriter *[[Khavn De La Cruz]] – makata at filmmaker {{div col end}} ===Libangan=== {{Div col|colwidth=30em}} *[[Alden Richards]] {{ndash}} aktor at mang-aawit *[[AJ Muhlach]] {{ndash}} mang-aawit, mananayaw at aktor *[[Jestoni Alarcon]] {{ndash}} action star na aktor, dating bise gobernador ng Lalawigan ng Rizal *[[Bayani Agbayani]] {{ndash}} aktor, komedyante at OPM singer *[[Jennica Garcia]] {{ndash}} artista *[[Julian Trono]] {{ndash}} artista *[[Joshua Dionisio]] {{ndash}} aktor *[[Dennis Trillo]] {{ndash}} aktor, [[Sparkle GMA Artist Center]] starlet * [[Vice Ganda]] {{ndash}} aktor, entrepreneur, komedyante at tv host presenter (residency lang) * [[Michelle Madrigal]] dating aktres; {{ndash}} pinagbidahan ni Chantal Gonzales sa Temptation of Wife Philippines Adaptation * [[Patricia Tumulak]] {{ndash}} artista * [[Martin Escudero]] {{ndash}} aktor *[[Janine Gutierrez]] {{ndash}} artista *[[Mayton Eugenio]] {{ndash}} artista, dj lokal na pelikula *[[Gian Sotto]] {{ndash}} band vocalist *[[Angelica Panganiban]] {{ndash}} artista *[[Johnny Delgado]] – artista sa pelikula at telebisyon *[[John Arcilla]] – artista sa pelikula at telebisyon *[[Neri Naig]] {{ndash}} artista *[[Shaina Magdayao]] {{ndash}} artista *[[Dingdong Dantes]] – aktor at TV host *[[Jericho Rosales]] {{ndash}} artista, negosyante *[[Lovi Poe]] aktres na {{ndash}} *[[Carlo Aquino]] – aktor sa pelikula, at mang-aawit *[[Kris Aquino]] – artista sa pelikula at sosyalista, aktres sa telebisyon, at host ng palabas sa telebisyon *[[Harlene Bautista]] – dating child star, aktres sa pelikula at telebisyon *[[Ramon Bautista]] – aktor, komedyante, host sa telebisyon, prodyuser ng pelikula, manunulat, modelo ng komersyo, at tagapagturo. *[[Jelo The Weirdo]] – rapper *[[JM Yosures]] – mang-aawit *[[Mich Dulce]] – Filipina fashion designer *[[Janice De Belen]] – artista (residency lang) *[[Kris Bernal]] – artista *[[Jolo Revilla]] – aktor at politiko *[[Arjo Atayde]] – artista sa pelikula at telebisyon (residency lang) *[[Gelli de Belen]] – host ng telebisyon at aktres (filipino canadian) *[[Dina Bonnevie]] – artista sa pelikula *[[Niana Guerrero]] – tagalikha ng nilalaman *[[Gee-Ann Abrahan]] – artista *[[Robi Domingo]] – VJ, aktor, mananayaw, host *[[Carolyn Fe]] – mang-aawit at artista *[[Johan Santos]] – artista, nagtatanghal ng telebisyon *[[Nova Villa]] {{ndash}} beteranong aktres, komedyante *[[John Estrada]] {{ndash}} aktor *[[John Lapus]] {{ndash}} aktor, komedyante *[[Sunshine Dizon]] {{ndash}} aktres *Mark Luz – aktor, modelo *[[Amy Perez]] {{ndash}} beteranong aktres at host sa telebisyon *[[L.A. Lopez]] {{ndash}} mang-aawit *[[Miles Ocampo]] {{ndash}} aktres *[[Krista Ranillo]] {{ndash}} dating aktres *[[Iza Calzado]] – aktres *[[Sylvia Sanchez]] – aktres *[[Aiko Melendez]] – aktres at politiko *[[Angelika Dela Cruz]] – mang-aawit, politiko at aktres *[[Kim Domingo]] - mang-aawit at aktres *[[Carmina Villarroel]] {{ndash}} aktres, presenter sa telebisyon (residency lamang) {{div col end}} === Palakasan === * [[Henry Brauner]] – manlalaro ng football<ref>{{Banggitin ang web |title=Henry Brauner (Manlalaro) |url=https://www.national-football-teams.com/player/18026/Henry_Brauner.html |access-date=Pebrero 9, 2025 |website=Mga Pambansang Koponan ng Football}}</ref> * [[Alex Eala]] {{ndash}} manlalaro ng tennis * [[Michele Gumabao]] – manlalaro ng volleyball * [[Francis Ceccarelli]] {{ndash}} alpine skier * [[Jovy Marcelo]] – [[drayber ng race car]] na namatay sa isang aksidente habang nagpapraktis para sa [[1992 Indianapolis 500]]. *[[Miguel Molina (manlalangoy)|Miguel Molina]] {{ndash}} dating manlalangoy *[[Kobe Paras]] {{ndash}} kampeong manlalaro ng basketball * [[Jai Reyes]] {{ndash}} manlalaro ng basketball *[[Chot Reyes]] {{ndash}} coach ng basketball * [[Denice Zamboanga]] {{ndash}} artista ng mixed martial arts ===Reyna ng kagandahan=== * [[Charlene Gonzales]] {{ndash}} dating reyna ng kagandahan; Miss Universe 1994 * [[Nicole Kim Donesa]] {{ndash}} dating reyna ng kagandahan; Miss World Philippines 2014 ==Mga sanggunian== {{Reflist}} ==Mga Kawing Panlabas== *[http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp Philippine Standard Geographic Code] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120413163013/http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp |date=2012-04-13 }} {{Metro Manila}} {{Authority control}} [[Kategorya:Mga bayan at lungsod sa Pilipinas|Quezon]] flzflq17vgvmivtch2gb1dcgybqi1fj 0 5539 2213408 2211869 2026-06-26T03:02:05Z GinawaSaHapon 102500 /* Mga katinig */ 2213408 wikitext text/x-wiki {{for|tiyak na uri o anyo ng wikang Tagalog na isinapamantayan at isinatakda, at bahagi ng wikang Tagalog batay sa linguwistika at hindi sa politikal na pasya| Wikang Filipino}} {{for|mga katutubong tagapagsalita at tagapaggamit ng wikang ito, o sa kaugnay na grupong etnolingguwistikong Pilipino|Mga Tagalog}} {{Wika | name = Tagalog | nativename = ''Wikang Tagalog''<br><span style="font-family:'Noto Sans Tagalog';">{{script|Tglg|ᜏᜒᜃᜅ᜔ ᜆᜄᜎᜓᜄ᜔}}</span style> | familycolor = Austronesian | states = '''Mga bansang may mahigit sa 1,000,000 mananalita:<br />''' [[Pilipinas]] at [[Estados Unidos]]<br /> '''Mga bansang may mahigit sa 100,000 mananalita:'''<br />[[Saudi Arabia]], [[Australya|Australia]], [[Hapon]], [[Qatar]], [[Kuwait]], [[Espanya|España]], [[Italya|Italia]], [[Canada]], [[Malaysia]], [[United Arab Emirates]], [[Singapore|Singapura]], at [[Tsina|China]] (lalo na sa [[Hong Kong]]) | region = Gitna at timog [[Luzon]], Pilipinas, [[Timog-Silangang Asya]] |speakers={{Sigfig|27.5|2}} milyon |date=2007 | nation = [[Pilipinas]] (sa anyo ng [[Wikang Filipino|Filipino]])<br /> [[Estados Unidos]] (laan sa iilan)<br /> | agency = [[Komisyon sa Wikang Filipino]], patungkol sa Tagalog ng Maynila | rank = 39 | fam1 = [[Mga wikang Austronesyo|Austronesyo]] | fam2 = [[Mga wikang Malayo-Polinesyo|Malayo-Polinesyo]] | fam3 = [[Mga wikang Pilipino|Katutubo sa Pilipinas]] | fam4 = [[Gitnang Pilipino]] | script = [[alpabetong Latin|Latin]] (uring nagagamit sa Tagalog)<br /> [[Baybayin]] (nag-iibayo) |dia1=Bataeño |dia2=Batangueño |dia3=Bulaqueño |dia4=Manileño |dia5=Marinduqueño |dia6=Mindoreño |dia7=Nueva Ecijano |dia8=Tagalog ng Tanay at Paete (Rizal at Laguna) |dia9=Tayabasin (Quezon) |dia10=Caviteño |dia11=Auroreño |dia11=Soccsksargen (Mindanao) | stand1 = [[Wikang Filipino|Filipino]] |image=Ta-Ga-Lo.svg |imagecaption=Ang salitang "Tagalog" kung isulat sa [[Baybayin]]<br>[''ta ga lu''] |map=Katagalugan dialects.png |mapcaption=Mga bahagi ng Pilipinas kung saan pangunahing sinasalita ang Tagalog. |map2=Tagalosphere.png |mapcaption2 = Pananda sa mga bansa ayon sa bilang ng mga nakakapag-Tagalog: {{legend|#FF0000|500,000 mahigit}} {{legend|#FA8072|100,000-500,000}} {{legend|#FFC0CB|kaunti sa 100,000}} | iso1 = tl | iso2 = tgl | iso3 = tgl }} Ang '''wikang Tagalog'''<ref name=JETE>{{cite-JETE|Tagalog, Pilipino, mananagalog, Tagalista}}</ref> ([[Baybayin]]:ᜏᜒᜃᜅ᜔ ᜆᜄᜎᜓᜄ᜔), o ang '''Tagalog''', ay isa sa mga pinakagamit na [[Mga wika sa Pilipinas|wika]] sa [[Pilipinas]]. Ito ang nangingibabaw na [[katutubong wika]] sa mga lalawigan ng [[Kabite|Cavite]], [[Laguna]], [[Batangas]], [[Rizal]], [[Quezon]] o ang [[CALABARZON]], sa lalawigan ng [[Marinduque]] at sa pulo ng [[Mindoro]], sa [[Bulacan]], sa [[Nueva Ecija]], [[aurora (lalawigan)|Aurora]], [[Bataan]], sa bayang [[Paracale]] sa lalawigan ng [[Camarines Norte]], at sa [[Kalakhang Maynila]]. Ginagamit din ang Tagalog sa [[Hilagang Kapuluang Mariana]] kung saan ang mga [[Mga Pilipino|Pilipino]] ang may pinakamaraming bilang ayon sa lahi at wika. Ito ang batayan na "ayon sa totoong kagawian", at hindi "ayon sa batas" ng pambansang wika ng Pilipinas na [[Wikang Filipino|Filipino]] (tinawag na "Pilipino" mula taóng 1961 hanggang 1987).<ref name=JETE/> Madalas na ginagamit ang Tagalog bilang pantalastasang wika sa buong bansa at sa mga samahan ng mga Pilipino sa labas ng Pilipinas. Gayon pa man, kung magamit man nang madalas ang Tagalog sa talastasan ng kaalaman, lalo na sa labas ng mga kinikilalang paaralan, ay lalong ginagamit ang Inglés sa pagsulat ng batas, sa talastasan ng pamahalaan, at sa kalakalan pang-ibang bansa man o sa loob ng Pilipinas. Minsan ay tinatawag na '''mananagalog''' o '''mananalita''' ang mga mahusay managalog.<ref name=JETE/> Ang wikang Tagalog ay may pagkakatulad sa ibang mga wika sa Pilipinas katulad ng mga wika sa [[Mga wikang Bikol|Bikol]], [[Wikang Iloko|Ilokano]], [[Mga wikang Bisaya|mga wika sa Kabisayaan]], at [[Wikang Kapampangan|Kapampangan]]. May mga pagkakatulad din ito sa ibang [[mga wikang Austronesyo]] katulad ng [[Wikang Indones]], [[Wikang Hawayano|wika ng Hawaii]] at [[Wikang Malgatse|Malgatse]]. == Pagsasauri == Ang Tagalog ay isang wika sa [[Gitnang Pilipinas]] na kabilang sa mag-anak na [[Austronesyano|Austronesyo]]. Bilang bahagi ng mga [[Mga wikang Malayo-Polinesyo|Malayo-Polinesyo]] na wika, ito ay kaugnay ng iba pang mga Austronesyo na wika tulad ng [[Wikang Malgatse|Malagasy]], [[Wikang Habanes|Havbnes]], [[Wikang Indones|Indones]], [[Wikang Malayo|Malay]], Tetum (ng [[Silangang Timor|Timor]]), at Yami (ng [[Taiwan]]). <ref name="ethnologue.com">{{Cite web |last1=Lewis |first1=M. P. |last2=Simons |first2=G. F. |last3=Fennig |first3=C. D. |date=2014 |title=Tagalog |url=http://www.ethnologue.com/language/tgl |website=Ethnologue: Languages of the World |access-date=July 30, 2015 |archive-date=December 12, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201212163108/http://www.ethnologue.com/language/TGL |url-status=live }}</ref> Malapit din itong nauugnay sa mga wikang sinasalita sa rehiyon ng Bicol at mga isla ng Visayas, tulad ng [[Mga wikang Bikol|Bikol]] at [[Mga wikang Bisaya|mga wikang Visayan]], kabilang ang [[Wikang Waray|Waray]], [[Mga Hiligaynon|Hiligaynon]], at [[Wikang Sebwano|Cebuano]]. <ref name="ethnologue.com" /> '''Pagkakaiba sa Pagpoproseso ng Malumanay na patinig:''' Ang Tagalog ay naiiba sa iba pang mga wika sa Gitnang Pilipinas sa paraan ng pagpoproseso nito sa Proto-Pilipinas ''schwa vowel'' *ə. Sa karamihan ng mga wikang Bikol at Visayan, ang tunog na ito ay pinagsama sa /u/ at [o]. Sa Tagalog, ito ay pinagsama sa /i/. Halimbawa, ang Proto-Pilipinas *dəkət (dumikit) ay naging Tagalog ''dikít'' at Visayan & Bikol ''dukót''. '''Pagpoproseso ng Tunog ng Proto-Pilipinas''': Ang *r, *j, at *z ng Proto-Pilipinas ay pinagsama sa /d/ ngunit nagiging /l/ sa pagitan ng mga patinig. Ang Proto-Pilipinas *ŋajan at *hajək ay naging Tagalog ''ngalan'' at ''halík''. Ngunit kapag nasa tabi ng isang panlapi, ito ay nagiging /r/: ''bayád'' (bayad) → ''bayaran'' (magbayad). Ang *R ng Proto-Pilipinas ay pinagsama sa /ɡ/. Ang *tubiR (tubig) at *zuRuʔ (dugo) ay naging Tagalog ''tubig'' at ''dugô''. ==Kasaysayan== ===Kasaysayan ng kataga=== Ang salitang "Tagalog" ay maaring nagmula sa endonim na ''taga-ilog'' ("mga tao ng ilog"), na binubuo ng ''tagá''- ("katutubo ng" o "mula sa") at ''ilog'', o kaya naman, ''taga-alog'' na nagmula sa ''alog'' ("baha ng tubig sa mababang lupa"; "palayan o gulayan").<ref>{{Cite web |last=Pardo de Tavera |first=T. H. (Trinidad Hermenegildo) |title=Etimología de los Nombres de Razas de Filipinas |url=https://www.gutenberg.org/cache/epub/15633/pg15633-images.html |access-date=2025-02-17 |website=https://www.gutenberg.org/files/15633/15633-h/15633-h.htm |language=es}}</ref> Tinatawag ding ''wikang-tao/wikantawo,'' ang wika ng mga katutubong Tagalog bago pa man dumating ang mga Espanyol.<ref>{{Cite book |last=Ventura |first=Pedro de San Buena |url=https://www.google.com.ph/books/edition/Vocabulario_de_lengua_tagala/A8QxAQAAMAAJ |title=Vocabulario de lengua tagala: el romance castellano puesto primero : primera y segunda parte |date=1994 |publisher=Librerías "Paris-Valencia" |language=es}}</ref> ===Austronesyong Pinagmulan=== Ang Tagalog ay bahagi ng mag-anak ng mga [[Mga wikang Austronesyo|wikang Austronesyo]] na sinasabing nagmula sa [[Taiwan]]. Ayon sa teyorya, ang mga nagsasalita ng mga Proto-Austronesyo na wika ay lumipat patungong Pilipinas mga 4,000 taon na ang nakakaraan, na nagbigay-daan sa pag-usbong ng Tagalog at iba pang [[mga wikang Pilipino]]. Ayon sa haka (''ipotesis)'' nina David Zorc at Robert Blust, maaring ang Tagalog ay unang umusbong bilang isang hiwalay na wika mahigit isang libong taon na ang nakaraan mula sa mga grupo sa Gitnang Pilipinas na maaaring nagmula sa Hilagang-Silangang Mindanao o Silangang Visayas, kaya nagkaroon ng natatanging katangian ang wikang Tagalog. ===Panahon bago ang pananakop=== [[Talaksan:Baybayin alpha.jpg|thumb|Katitikan sa [[Baybayin]] o sulat-Tagalog]] Bago pa man dumating ang mga Kastila, ang wikang Tagalog ay sinasalita na ng mga katutubo sa [[Gitnang Luzon|gitna]] at [[timog Luzon]]. Ginagamit ito sa mga [[panulaan]], [[Awitin|awit]], at [[Salaysay|pagkukuwento]]. Ang mga katutubo ay gumagamit ng sinaunang sulat na tinatawag na [[Baybayin]] upang isulat ang kanilang wika. Ang [[Inskripsiyon sa Binatbat na Tanso ng Laguna]] mula sa ika-10 siglo, na karamihan ay naisulat sa Lumang Malay, ay nagpapakita ng mga posibleng salita ng Lumang Tagalog. Bukod dito, bago pa dumating ang mga [[Europa|Europeo]], ang Pilipinas ay mayroon nang matatag na ugnayan ng kalakalan sa mga ibang bansa, tiyak na ang [[Maritimong Timog-silangang Asya|Maritimong Timog-Silangang Asya]]. Maraming [[Wikang Malayo|Malay]] na salita ang pumasok sa bokabularyo ng Tagalog noong panahong pre-kolonyal, lalo na't ang Lumang Malay ang naging ''lingua franca'' ng rehiyon para sa kalakalan at pakikipag-ugnayan. Halimbawa ng mga salitang Tagalog na mula sa Malay ay "''dalubhasa''" at "''binibini''." Mayroon ding humigit-kumulang 280 salitang Tagalog na nagmula sa [[Wikang Sanskrito|Sanskrit]], na karamihan ay naipasok sa pamamagitan ng Malay o [[Wikang Habanes|Javanese]]. Ilan sa mga salitang ito ay "''agham''" at "''buddhi''." Ang mga salitang [[Wikang Tamil|Tamil]] na pumasok sa Tagalog sa pamamagitan ng mga kalakalang ugnayan ay nagdala rin ng mga salitang gaya ng "''baril''" at "''gulay''." Ang mga impluwensyang ito ay nagpayaman at nagbigay ng malalim na kahulugan at kasaysayan sa wikang Tagalog. ===Panahon ng pananakop ng Kastila=== Sa panahon ng paniniil ng mga Espanyol noong ika-16 na siglo, ang mga misyonaryo ay natutunan ang Tagalog upang magpropaganda ng [[Kristiyanismo]]. Gumawa rin sila ng mga [[talahuluganan]] at aklat-panggramatika upang mapadali ang pagkatuto ng Tagalog at iba pang lokal na wika. Ang unang kilalang aklat na naisulat sa Tagalog ay ang ''[[Doctrina Christiana]]'' (Kristiyanong Doktrina) noong 1593, na may dalwang palabaybayang nilalaman: isa sa sinaunang [[Baybayin]] at isa sa sulat-Latin. Ang mga halimbawa ng talahuluganan at aklat-panggramatika ay ang ''[[Vocabulario de la lengua tagala]]'' ni Pedro de San Buenaventura (1613), ''Vocabulario de la lengua tagala'' (1835), at ''Arte de la lengua tagala y manual tagalog para la administración de los Santos Sacramentos'' (1850). [[File:Vocabulario de la lengua tagala 1794.jpg|thumb|''Vocabulario de la lengua tagala'', 1794.]] Si [[Francisco Balagtas]] (1788–1862) ay itinuturing na pinakamahusay na katutubong manunulat na Tagalog, at ang kanyang akda na ''[[Florante at Laura]]'' ay ang pinakabantog na naisulat noong ika-19 na siglo. Tumagal nang mahigit tatlong siglo ang paniniil ng Espanya, na nagdulot ng malaking udyok sa kultura, wika, at lipunan ng Pilipinas. Sa panahong ito, ang Espanyol ang naging wika ng pamahalaan, pag-aaral, at kalakalan. Dahil dito, maraming salitang Espanyol ang napasok sa Tagalog, lalo na sa mga larangan ng relihiyon, pangangasiwa, at pang-araw-araw na buhay. Sa panahon ding ito, dumami ang mga dayuhan mula sa Tsina na nanirahan sa Pilipinas. Nakaudyok ito sa pagdami ng mga bagong salitang Tagalog mula sa [[Hokkien]]. ===Panahon ng Pagbabagong-isip=== Sa Panahon ng Pagbabagong-isip, ang Wikang Tagalog ay nagkaroon ng mahalagang papel sa pagpapaigting ng [[nasyonalismo]] at pagpapalaganap ng ideya ng kalayaan. Madami ring sulating nakasulat sa Espanyol ang isinalin sa Tagalog noong panahong ito. ====Panahon ng Propapaganda==== Tumutukoy ito sa panahon noong ika-19 na siglo sa Pilipinas na kung saan nagsimula ang kilusang propaganda na pinangunahan nina [[José Rizal|Jose Rizal]], [[Marcelo H. del Pilar]], [[Graciano López Jaena]], [[Antonio Luna]] at iba pang mga paham ''(intelektwal)''. Madami sa mga propagandista ang gumamit ng Tagalog upang magpakalat ng mga artikulo at sanaysay na tumutuligsa sa mga Kastila at nagtuturo sa mga katutubo tungkol sa kanilang mga karapatan. Ang kanilang mga sinulat ay nagbigay ng kamalayan sa masa at nagpataas ng diwang makabayan. ====Panahon ng Tahasang Panghihimagsik==== Ang mga Pilipino ay humingi ng mga pagbabago o reporma mula sa pamahalaan at simbahan, ngunit hindi ito ibinigay. Dahil dito, lalo pang sumiklab ang damdaming makabayan ng mga Pilipino. Ilan sa mga kilalang manunulat sa panahon ng Himagsikan ay sina [[Andrés Bonifacio|Andres Bonifacio]], [[Emilio Jacinto]], [[Apolinario Mabini]], [[Jose Palma]], at [[Julián Felipe|Julian Felipe]]. Si Andres Bonifacio, na kilala bilang "Ama ng Katipunan," ay sumulat ng mga akdang tulad ng "''Katungkulang Gagawin ng mga Anak ng Bayan''," "''Pag-ibig sa Tinubuang Lupa''," "''Ang Dapat Mabatid ng mga Tagalog''," at "''Katapusang Hibik ng Pilipinas''." Si Emilio Jacinto, na kilala bilang "Utak ng Katipunan," ay sumulat ng "''Kartilya ng Katipunan''" at "''Liwanag at Dilim''." Si Apolinario Mabini, na tinaguriang "Utak ng Himagsikan," ay sumulat ng mga akdang tulad ng "''Ang Himagsikan ng mga Pilipino''" at "''El Verdadero Decalogo''." ===Panahon ng Kolonyal ng Amerikano=== Nang dumating ang mga Amerikano, ginamit nila ang wika bilang instrumento ng pananakop sa ilalim ng programang "''Mapagkandiling Asimilasyon''." Layon ng programang ito na isama ang mga katutubo sa kulturang Amerikano sa pamamagitan ng pagpapagamit ng wikang Ingles bilang pangunahing wika ng edukasyon at komunikasyon. Pinagbabawal naman ng ''Batas Sedisyon'' ang paggamit ng wikang Tagalog sa pagsusulat dahil ito'y maaaring magpalakas ng damdaming makabayan laban sa mga Amerikano. Ayon sa survey ng Monroe Komisyon noong 1925, hindi epektibo ang paggamit ng Ingles bilang midyum ng pagtuturo sa antas primarya. Kaya noong 1931, iminungkahi ni Bise Gobernador Heneral Brutee na gamitin ang wikang bernakular bilang midyum ng pagtuturo sa primarya. Tinalakay sa Kumbensyong Konstitusyonal ang mga isyung pangwika noong 1934. Maraming delegado ang sumang-ayon na isang Wikang Katutubo ang dapat maging Wikang Pambansa, ngunit sinalungat ito ng mga nagtaguyod ng Ingles. Noong 1936, sa ilalim ng Batas Komonwelt Bilang 184, nalikha ang Surian ng Wikang Pambansa upang magsaliksik ng mga wikang katutubo ng bansa. Napili ng Surian ng Wikang Pambansa ang Tagalog bilang batayan ng pambansang wika ng Pilipinas sa ilalim ng pamamahala ni [[Pangulo ng Pilipinas|Pangulong]] [[Manuel L. Quezon]]. ===Panahon ng Kolonyal ng Hapon=== Sa panahon ng pananakop ng Hapon mula 1941 hanggang 1945, ang Pilipinas ay nakaranas ng hirap at paniniil. Tinawag itong 'Panahon ng Kadiliman' dahil sa mga abuso. Sa kabila ng mga pagsubok, tinagurian naman itong 'Gintong Panahon ng Panitikang Filipino' dahil sa pag-usbong ng panitikang Pilipino sa panahon na ito. Ipinagbawal ng mga Hapon ang paggamit ng Ingles at itinaguyod ang paggamit ng Tagalog at iba pang katutubong wika upang mapalaganap ang kanilang impluwensya. Noong 1942, itinatag ang Ordinansa Militar Blg. 13 na nag-utos na gawing opisyal na wika ang Tagalog at [[Wikang Hapones|Nihonggo]]. Mahigpit na pinagbawal ang paggamit ng Ingles sa anumang aspeto ng pamumuhay ng mga Pilipino, pati na rin ang paggamit ng mga aklat at peryodikal na nauukol sa Amerika. Sinunog din ang mga aklat na nasusulat sa Ingles upang matiyak na hindi mababahiran ng kanluraning ideya ang panitikang nilikha. Binuksan muli ang mga paaralang bayan at itinuro ang wika ng mga Hapon, ngunit mas pinagtuunan ng pansin ang paggamit ng wikang Tagalog. Ang mga mag-aaral na nagsipagtapos ay nakatatanggap ng tatlong uri ng katibayan: ''Junior'', ''Intermediate'', at ''Senior''. ===Panahon ng Pagsasarili=== Pagkatapos makamit ng Pilipinas ang kalayaan mula sa mga Amerikano noong 1946, muling naging pangunahing wika sa pamahalaan at edukasyon ang Ingles. Gayunpaman, hindi nawala ang pagsusulong sa isang pambansang wika. Noong 1959, pinangalanan ni Kalihim Jose Romero ang pambansang wika bilang "Pilipino" upang ihiwalay ito sa katawagang "Tagalog." Noong 1973, sa bisa ng Saligang Batas, isinulong ang paglinang at pormalisasyon ng isang wikang pambansa na tatawaging "Filipino," na dapat umunlad mula sa mga umiiral na katutubong wika sa Pilipinas. Nagpatuloy ito hanggang sa iproklama ang 1987 Konstitusyon, na nagsabing ang Filipino ang magiging pambansang wika, batay sa Tagalog ngunit bukas sa pag-angkin ng mga elemento mula sa iba pang katutubong wika sa bansa.<ref name="Gonzalez">{{cite journal | author = Andrew Gonzalez | year = 1998 | title = The Language Planning Situation in the Philippines | journal = Journal of Multilingual and Multicultural Development | volume = 19 | issue = 5, 6 | url = http://www.multilingual-matters.net/jmmd/019/0487/jmmd0190487.pdf | accessdate = 2007-03-24 | pages = p. 487–488 | archive-date = 2007-06-16 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070616101625/http://www.multilingual-matters.net/jmmd/019/0487/jmmd0190487.pdf | url-status = dead }}</ref> == Kalagayan == === Kakalatan at kalapatang heograpiko === Sumasakop ang "tahanang lupain" ng wikang Tagalog, o ang [[Katagalugan]], lumabis-kumulang sa kalawakan ng gitna magpahanggang katimugang bahagi ng pulo ng [[Luzon]] - tinutukoy ang sa [[Aurora, Pilipinas|Aurora]], [[Bataan]], [[Batangas]], [[Bulacan]], [[Camarines Norte]], [[Cavite]], [[Laguna (lalawigan)|Laguna]], [[Kalakhang Maynila]], [[Nueva Ecija]], [[Quezon]], at [[Rizal]]. Winiwika rin ang Tagalog ng mga naninirahan sa mga kapuluan ng [[Lubang]], [[Marinduque]], at sa hilaga at silangang bahagi ng [[Mindoro]] at sa buong Palawan. Tinatayang sinasalita ito ng may 64.3 milyong mga Pilipino, mga 96.4% ng bilang ng tao ng populasyong pangkabahayan.<ref>{{Citation |url=http://www.census.gov.ph/data/sectordata/sr05153tx.html |title=Results from the 2000 Census of Population and Housing: Educational Characteristics of the Filipinos |publisher=National Statistics Office |date=18 Marso 2005 |accessdate=2008-01-21 |archive-date=2008-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080127174205/http://www.census.gov.ph/data/sectordata/sr05153tx.html |url-status=dead }}</ref> 21.5 milyon, o 28.15% ng kabuoan ng populasyon ng Pilipinas,<ref>{{Citation |url=http://www.census.gov.ph/data/pressrelease/2002/pr02178tx.html |title=Results from the 2000 Census of Population and Housing: Population expected to reach 100 million Filipinos in 14 years |publisher=National Statistics Office |date=16 Oktubre 2002 |accessdate=2008-01-21 |archive-date=2008-01-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080128222713/http://www.census.gov.ph/data/pressrelease/2002/pr02178tx.html |url-status=dead }}</ref> kung saan isa itong katutubong wika. Matatagpuan ang mga nagsasalita ng Tagalog sa iba pang mga bahagi ng Pilipinas, maging sa lahat ng mga bahagi ng mundo, bagaman nakalaan lamang ang paggamit nito sa pakikipag-ugnayan sa pagitan ng mga [[pangkat etniko sa Pilipinas|pangkat etnikong Pilipino]]. Ito ang ikaanim na pinakawiniwikang wika sa [[Estados Unidos]] na may higit sa isang milyong mga tagapagsalita.<ref name="USA">{{cite web|title=Census:Languages of the United States|url=http://www.census.gov/prod/2003pubs/c2kbr-29.pdf|publisher=United States|accessdate=2007-05-16}}</ref> Sa [[Canada]], winiwika ito ng 235,615 mga katao.<ref>Statistics Canada 2006</ref> === Opisyal na katayuan === Itinalaga ang Tagalog bilang wikang opisyal sa unang saligang batas ng Pilipinas, ang Konstitusyon ng Biak-na-Bato (Artikulo VIII: Opisyal na Wika) ng 1897.<ref>{{Citation |url=http://www.filipiniana.net/read_content.jsp?filename=L00000000001&page=1&epage=1 |title=1897 Constitution of Biak-na-Bato, Article VIII |accessdate=[[2008-01-16]] |publisher=Filipiniana.net |archive-date=2007-11-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071103113609/http://filipiniana.net/read_content.jsp?filename=L00000000001&page=1&epage=1 |url-status=dead }}</ref> Noong 1935, itinalaga ng saligang batas ng Pilipinas ang Ingles at Kastila bilang mga opisyal na wika, subalit iniatas ang pagpapaunlad at pagaangkin ng isang karaniwang wikang pambansang batay sa isa sa mga buhay na mga katutubong wika.<ref>{{Citation |url=http://www.chanrobles.com/1935constitutionofthephilippines.htm |title=1935 Philippine Constitution, Article XIV, Section 3 |accessdate = [[2007-12-20]] |publisher = Chanrobles Law Library}}</ref> Pagkaraan ng pag-aaral at talakayan, pinili ng [[Surian ng Wikang Pambansa]] (isang komiteng binubuo ng pitong mga kasaping kumakatawan sa iba't ibang mga rehiyon ng Pilipinas) ang Tagalog bilang batayan ng pagpapaunlad at pagaangkin ng isang wikang pambansa ng Pilipinas.<ref name=Gonzalez/><ref name=MLQspeech>{{Citation |url=http://www.quezon.ph/?page_id=1024 |title=Quezon’s speech proclaiming Tagalog the basis of the National Language |author=Manuel L. Quezon III |publisher=quezon.ph |accessdate=[[2007-12-20]]}}</ref> Noong 30 Disyembre 1937, inihayag ni Pangulong Manuel L. Quezon ang pagkakapili ng wikang Tagalog bilang gagamiting batayan ng pagpapaunlad at pagaangkin ng isang Wikang Pambansa ng Pilipinas.<ref name=MLQspeech /> Noong 1939, lumaong tinawag na ''Pilipino'' ang minumungkahing wikang pambansa.<ref name=Gonzalez/> Itinalaga ng saligang batas ng 1973&nbsp;ng Pilipinas ang mga Pilipinong nakabatay sa Tagalog, kasama ng Ingles, bílang isang wikang opisyal at nag-atas ng pagpapaunlad at pormal na paggamit ng isang karaniwang wikang pambansang tatawaging ''Filipino''.<ref>{{Citation |url=http://www.chanrobles.com/1973constitutionofthephilippines.htm |title=1973 Philippine Constitution, Article XV, Sections 2-3 |accessdate = [[2007-12-20]] |publisher = Chanrobles Law Library }}</ref> Itinakda ng konstitusyon ng 1987&nbsp;ng Pilipinas ang ''Filipino'' bílang wikang Pambansa, na nag-aatas na sa pagsulong nito, higit pa itong pauunlarin at pagyayamanin batay sa mga búhay na wika sa Pilipinas at iba pang mga wika.<ref name=1987constitutionXIV>{{Citation |url=http://www.chanrobles.com/article14language.htm |title=1987 Philippine Constitution, Article XIV, Sections 6-9 |accessdate=[[2007-12-20]] |publisher=Chanrobles Law Library |archive-date=2007-11-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071110234327/http://www.chanrobles.com/article14language.htm |url-status=dead }}</ref> Bilang Filipino, itinuro ang Tagalog sa mga paaralan sa kabuuan ng Pilipinas. Sinsabing ito lamang ang isa mula sa 170 mga wikang Pilipinong opisyal na ginagamit sa mga paaralan at mga negosyo, bagaman isinasaad sa Artikulo XIV, Seksiyon 7&nbsp;ng [[Saligang Batas ng Pilipinas ng 1987|pang-1987 na Saligang Batas ng Pilipinas]], sa isang bahagi, na: <blockquote>''Ayon sa probisyon ng batas at kung mamarapatin ng Kongresong kailangan ito, magsasagawa ang Pamahalaan ng mga hakbang upang panimulan at panatilihin ang paggamit ng Filipino bilang midyum ng opisyal na komunikasyon at bilang isang wikang pangpagtuturo sa sistemang edukasyonal.''<ref name=1987constitutionXIV /><ref name=Salin>Isinalin mula sa Ingles na: "''Subject to provisions of law and as the Congress may deem appropriate, the Government shall take steps to initiate and sustain the use of Filipino as a medium of official communication and as language of instruction in the educational system.''"</ref></blockquote> <blockquote>''Ang mga wikang panrehiyon ay mga katulong na wikang opisyal sa mga rehiyon at magsisilbing mga katulong na midya ng pagtuturo doon.''<ref name=1987constitutionXIV /><ref name=Salin2>"''The regional languages are the auxiliary official languages in the regions and shall serve as auxiliary media of instruction therein.''"</ref></blockquote> Nakaimpluwensiya rin ang iba pang mga [[wika sa Pilipinas]], pangunahin na ang sa pamamagitan ng mga paglakbay-lipat ng mga mamamayan ng mga mananalita ng ganitong ibang mga wika mula sa mga [[mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] patungong [[Kalakhang Maynila]]. == Mga anyo o dayalekto ng Tagalog == Ang Tagalog ay isang wika na may iba't ibang diyalekto at anyo, tulad ng [[Batangas Tagalog|Batangenyo]], [[Bulakenyong Tagalog|Bulakenyo]], [[Tayabasing Tagalog|Tayabasin]] at [[Soccsksargen Tagalog|Sox-Tagalog]]'''.''' Ang [[Wikang Filipino|Filipino]] ay isang anyo nito na isinapamantayan na ginagamit sa pambansang konteksto. Ang mga [[Lalawiganin|Lalawiganing]] Tagalog ay may partikular na [[Talasalitaan|bokabularyo]], [[Balarila|gramatika]], at [[pagbigkas]] na mas taal at kinagisnan kumpara sa batayang Tagalog. === Wikang Filipino === {{See|Wikang Filipino}} Ang wikang Filipino ay isang anyo ng Tagalog na isinapamantayan bilang pambansang wika ng Pilipinas. Ang Filipino ay nagsisilbing pamantayang anyo ng Tagalog na ginagamit sa mga opisyal na mga dokumento, edukasyon, at media. Kabilang dito ang mga modernong salita at istilo na dulot ng impluwensya ng iba pang wika. Ang Tagalog na sinasalita sa Kalakhang Maynila ay madalas itinuturing na batayan ng Filipino. Bagaman mayroong iba’t ibang rehiyonal na diyalekto ng Tagalog, ang Filipino ay mas malawak ang saklaw at mas madaling maunawaan ng mga tao mula sa iba’t ibang rehiyon ng bansa. Sa ganitong paraan, nagiging mas epektibo itong gamit sa komunikasyon sa iba't ibang bahagi ng Pilipinas. ===Maynila=== {{See|Kalakhang Maynila}} Ang anyo ng Tagalog na sinasalita at sinusulat sa [[Kalakhang Maynila]], ang Pambansang Punong Rehiyon, ang ginamit bilang batayan para sa [[wikang Filipino]]. Masasabing ito ay mga karaniwan o batayang mga salitaan na nagagamit ng nakakaraming mananalita at nauunawaan ng bansa. Ang Kamaynilaan, na sentro ng bansa, ay tagpuan ng mga taong nagsasalita ng iba't ibang wika sa Pilipinas. Dahil sa impluwensya ng media, edukasyon, at pamahalaan, ang Tagalog ng Maynila ay itinuturing na pamantayan. Ang kolokyal na Maynilang Tagalog, na impormal na anyo ng Tagalog, ay may halong Ingles ([[Taglish]]), pinaikli na mga salita, at madalas gumagamit ng islang.<ref>https://deepblue.lib.umich.edu/bitstream/handle/2027.42/139623/jlesada.pdf</ref> Ito ay nagpapakita ng impluwensya ng iba pang wika tulad ng Espanyol at Ingles dahil sa kasaysayan. :''Saklaw'': [[Kalakhang Maynila]], bahagi ng [[Kabite]], kalapit na mga bayan ng [[Laguna]], sa kanluran ng [[Pagsanjan]], at mga lunduyang panlungsod (sentrong urbano) ng bansa. === Bataan === {{See|Bataan}} Ang Tagalog ng [[Bataan]] at [[Zambales]] ay maitutulad sa Tagalog ng Maynila, bagama't madalas na nahahaluan ng [[Wikang Kapampangan|Kapampangan]] at [[Wikang Pangasinan|Pangasinan]], pati na rin ang [[wikang Iloko|Ilokano]], sa gawing kalapit ng Zambales sa Pampanga, Tarlac at Pangasinan. Maitutulad din ang Tagalog ng Bataan at Zambales sa Tagalog ng Cavite, dahil sa galing Cavite ang mga Tagalog na lumipat at tumira sa Bataan at Zambales. ''Saklaw'': [[Bataan]] (maliban na ang hangganang hilagang-silangan malapit sa [[Pampanga]]), timugang bahagi ng [[Zambales]] at Lungsod ng [[Olongapo]]. === Bulacan === {{See|Bulakenyo Tagalog}} ; Wikang Bulakenyo (''Bulacan Tagalog'') Ang Bulakenyo Tagalog ay isa sa baul ng kayamanan ng Wikang Tagalog sapagkat tinataglay pa nito ang ilang mga lumang salitang nilipasan na ng panahon sa Kalakhang Maynila gaya na lamang ng mga salitang kampit (kutsilyo), iwi (kalinga), pisaw (maliit na palakol), anluwage (karpintero), balisungsong (embudo), supil (hairband), matamis (asukal) at iba pa. '''Talaan ng mga piling mga wika o salita sa Tagalog ng Bulacan:''' {|class="collapsible collapsed wikitable toccolours" width=60% |- |'''Bulakenyong Tagalog''' |'''Batayang Tagalog''' |'''Ingles''' |- | 1. Agihap || Singaw || Mouth blisters |- | 2. Alipato || Lumilipad na mga abo || Flying embers |- | 3. Angis || Baho || Stink |- | 4. Asinorya || Karot || Carrot |- | 5. Ato || Totoy || Young boy |- | 6. Babag || Away || A fight |- | 7. Baliwasan || Pamingwit || Fishing rod |- | 8. Baribot || Bugnutin || Grumpy |- | 9. Bulaos || Eskinita || Alley |- | 10. Dalahira || Tsismosa || Gossiper |- | 11. Dupang || Lamang || Rather |- | 12. Durungawan || Bintana || Window |- | 13. Gitata || Dugyot || Untidy |- | 14. Hinaw || Paghuhugas ng kamay || Handwashing |- | 15. Hitad || Harot || Flirt |- | 16. Huwad || Peke || Fake |- | 17. Kabog || Ibagsak || Drop down |- | 18. Kabisote || - || "By the book" |- | 19. Kadlo || Igib || Fetching water |- | 20. Laste || Goma || Rubber |- | 21. Lubay || Tigil || Stop |- | 22. Lulon || Rolyo || Roll |- | 23. Lusak || Putik || Mud |- | 24. Magaso || Malikot || Clumsy |- | 25. Magparikit || Magsiga ng apoy || To make a fire |- | 26. Malulam || Makulimlim || Cloudy |- | 27. Mamilmit || Mamingwit || To fish |- | 28. Maniba || Pahinog na || Nearly ripe |- | 29. Matamis || Asukal || Sugar |- | 30. Matigakan || Mabulunan || Choke |- | 31. Minandal || Meryenda || Afternoon snack |- | 32. Nairinan || Nasamid || Choked |- | 33. Pakat || Dikit || To paste |- | 34. Panat || Pabulok na || Nearly rotten |- | 35. Paragan || - || Tuck in |- | 36. Paswit || Sitsit/Pito || To whistle |- | 37. Patitian || Panuyuan || Drying rack |- | 38. Pihado || Sigurado || Sure |- | 39. Saukan || Sawsawan || Saucer |- | 40. Sukal || Basura || Trash |- | 41. Supil || - || Hairband |- | 42. Taling || Nunal || Mole |- | 43. Tangis || Iyak || Cry |- | 44. Unab || Hugas bigas || To wash rice |- | 45. Urong || Hugas plato || To wash plates |} Ang punto o ''accent'' naman ng Bulakenyo Tagalog ay kilala sa pagiging mahimig at melodiko nito. Bukod pa rito, mabilis ngunit klaro kung magsalita ang mga Bulakenyo dahil sa kahusayan nila sa pangungusap na may kaugnayan sa pamamaraan nila sa pananalumpati at pagtula. Sinasabing malaki ang naging impluwensiya ng [[Wikang Kapampangan]] sa Bulakenyo Tagalog. Ang ilang pangunahing pagkakaiba ng bokabularyo at pagtatag nito sa Tagalog ng [[Kalakhang Maynila]] ay ang mga sumusunod: 1. Paggamit ng salitang ''eka'', ito ay pinaikling salin ng "wika" , ang pangunahing kahulugan nito sa Kalakhang Maynila ay "sabi" ngunit kalaunan ay naging ganap nang ekspresyon sa pang-araw-araw na pangungusap. 2. Paggamit ng unlaping ''ka-'', ginagamit upang bigyan ang isang salita ng kahulugang pang-uri, ito ay maihahambing sa empasis na "ang-" ng Kalakhang Maynila; ginagamit ang ganoong diskarte ng pananalita sa Southern Tagalog. Halimbawa, ''kaganda'', sa halip na "ang ganda" ; o ''kasarap'', sa halip na "ang sarap". 3. Kahalintulad sa [[Batangas Tagalog]] ginagamit din ang mga salitang ''ire/ere'' sa halip na "ito" at ''dine'' sa halip na "dito". Bukod dito ay ginagamit rin ang salitang ''kata'', ito ay maihahambing sa salitang "tayo" ngunit ito ay limitado lamang sa dalawang nag-uusap. :''Saklaw'': lalawigan ng [[Bulacan]], [[Nueva Ecija]] at ilang bahagi ng [[Pampanga]] at [[Tarlac]]. === Batangas === {{See|Batangas Tagalog}} ; Wikang Batangenyo (''Batangas Tagalog'') '''Talaan ng mga piling mga wika o salita sa Tagalog ng Bulacan:''' {|class="collapsible collapsed wikitable toccolours" width=60% |- |'''Batangenyo Tagalog''' |'''Batayang Tagalog''' |'''Ingles''' |- | 1. Asbag || Yabang || Egoism |- | 2. Asbar || Garuti || Lace |- | 3. Atungal || Iyak || Cry |- | 4. Baak || Hati || Split / Cleave |- | 5. Balatong || Monggo || Mung bean |- | 6. Bang-aw || Ulol || Stupid |- | 7. Bangi || Ihaw || Grill |- | 8. Barik || Inom || Drink |- | 9. Barino || Galit || Angry |- | 10. Buog || Tulog || Sleep |- | 11. Dagasa || Bulusok || Tripped and crashed |- | 12. Dine || Dito ||Here |- | 13. Gahaman || Matakaw || Glutton |- | 14. Gura || Sumbrero || Hat |- | 15. Guyam || Langgam || Ant |- | 16. Harot || Landi || Flirt |- | 17. Hawot || Tuyo || Dried-fish |- | 18. Hiso || Sipilyo || Toothbrush |- | 19. Huntahan || Kwentuhan || Storytelling |- | 20. Imis || Linis || Clean |- | 21. Kakaunin || Susunduin || Fetch |- | 22. Landang || Lagnat || Fever |- | 23. Litar || Pasyal || Stroll |- | 24. Lungange || Lasing || Drunk |- | 25. Maas/Ulaga/Malag || Tanga || Fool |- | 26. Mamay || Lolo || Grand father |- | 27. Ma-sukal || Ma-lago || Shrubby / Wild growth |- | 28. Nagpa-bulak || Nagpa-kulo || Boil |- | 29. Pangkal || Tamad || Lazy |- | 30. Pulong || Ka-usap || Talk |- | 31. Sahol || Kumain gamit ang kamay || Eat use hand |- | 32. Sumbi || Suntok || Punch |- | 33. Sura || Inis || Annoy |- | 34. Suray || Liko || Bend |- | 35. Susot || Ginawang hindi-maganda || Exaperated |- | 36. Taluti || Daldal || Talkative |- | 37. Takin || Tahol || Bark |- | 38. Tarangkahan || Geyt || Gate |- | 39. Timo || Tigil || Stop |- | 40. Tubal || Maduming-damit || Dirty dress |- | 41. Umungkot || Umupo || Sit |} Ang Tagalog ng Batangas ay nailalarawan sa pamamagitan ng isang malakas na tuldik at isang bokabularyo at balarila na malapit na nauugnay sa makalumang Tagalog.<ref>{{Cite journal |last=Portugal |first=Roszanet I. |date=2019-01-01 |title=PAGSUSURI AT REAKSYON SA DAYALEKTO NG BATANGUEÑO |url=https://www.academia.edu/45616431/PAGSUSURI_AT_REAKSYON_SA_DAYALEKTO_NG_BATANGUE%C3%91O}}</ref> Maykabilisan ang pagbigkas nito dalá ng punto sa mga pangungusap nito na nagiging dahilan ng kaibahan ng himig nito sa wikain sa Maynila. Ang ilang pangunahin at kilalang pagkakaiba nito sa wikain ng Maynila ay ang paggamit ng salitang ''ire'' sa halip na ''ito'', ''dine'' sa halip na ''dito'' at ''ga'' sa halip na ''ba''. Gayon din ang mga salitang "parine", "parito", dumito at iba pa. :''Saklaw'': [[Batangas]] at ilang bahagi ng [[Laguna]] === Rizal at Laguna === {{See|Laguna}} ; Wikang Tanay-Paete (''Tanay-Paete Tagalog'') '''Talaan ng mga piling mga wika o salita sa Tagalog ng Tanay-Paete:''' {|class="collapsible collapsed wikitable toccolours" width=60% |- |'''Tanay at Paete Tagalog''' |'''Batayang Tagalog''' |'''Ingles''' |- | 1. Baak || Hati/putol || Sever |- | 2. Balbal || Bakla/Bading || Gay |- | 3. Balisong || Itak || Bolo |- | 4. Dagasa || Bulusok || Swiftness/Sudden |- | 5. Diwara || Biro || Joke |- | 6. Gimbal || Gulat || Shock |- | 8. Kalo || Sumbrero || Hat |- | 9. Laso || Singaw || Mouth sore |- | 10. Milya || Layo || Miles/far |- | 11. Salapi || Pera || Money |- | 12. Tayog || Taas || Tall |- | 13. Umanhin || Sensya || Patient |} ; Wikang Lagunense (''Lagunense Tagalog'') '''Talaan ng mga piling mga wika sa Tagalog ng Laguna:''' {|class="collapsible collapsed wikitable toccolours" width=60% |- |'''Lagunense Tagalog''' |'''Batayang Tagalog''' |'''Ingles''' |- | 1. Adwa || Nasusuka || Gagging |- | 2. Ampiyas || Tilamsik ng ulan || Splash of rain |- <!--Walang alupihan dito, dahil ginagamit pa ito ng lahat ng mga Tagalog ngayon.--> | 3. Balahura || Balasubas || Swindler |- | 4. Bang-Bang || Kanal || Canal |- | 5. Bulaan || Sinungaling || Liar |- | 6. Dangil || Sagi || (Slightly/Accidentally) Hit |- | 7. Gahaman || Matakaw || Gluton |- | 8. Galaiti || Galit || Angry |- | 9. Gara || Yaman || Wealth |- | 10. Girian || Away || Fight |- | 11. Gulantang || Gulat || Shock |- | 12. Gitata || Dugyot || Untidy |- | 13. Isog || Isod || Move |- | 14. Hambog || Mayabang || Egoistic |- | 15. Huwad || Peke || Fake |- | 16. Kaon || Sundo || Fetch |- | 17. Kwiteb || maliit na langgam || small ant |- | 18. Lagibas || Hindi sariwa, bilasa || Not fresh |- | 19. Lango || Lasing || Drunk |- | 20. Limbang || Landi || Flirt |- | 21. Nag-siga || Nag-sunog || Burned |- | 22. Pamipi/Matpat || Pamalo || Rod |- | 23. Payo || Abiso || Advice |- | 24. Sala || Mali || Wrong |- | 25. Samlang || Dumi || Dirty |- | 26. Simpan || Ligpit || Kept |- | 27. Sisibat/''yaya-on'' || Lilisan/''aalis'' || Gone |- | 28. Suplong || Sumbong || Complain/Fink |- <!--Tabingi || Tagilid || Tilted Ginagamit pa ang salitang tabingi ngayon.--> |- | 29. Talapid || Tisod || Stumble |- | 30. Tambok || Taba || Fat |- | 31. Tapas || Bunot || Uprooted |- | 32. Tilapon || Talsik || Splash |} [[Talaksan:Brgy. Santo Angel No Dumping Sign.jpg|thumb|Paunawa na "bawal magtapon ng basura" sa tabing-daan sa lalawigan ng [[Laguna]].]] Ang Tagalog ng Tanay-Paete ay pagbigkas na nahubog mula sa pinagsamang salita ng Tagalog at katutubong agta ng nasabing rehiyon. Ang punto o tono nito ay alon alon na sinusundan ng mga katagang "hane" at kapag tumutukoy ng pagiging kilala o tanyag ng isang tao o pangyayari ay may unlapi na "bang" sa unahan ng salita.May kaluwagan ang pananalita ng tanay-paete kung ihahambing sa may diin na pangungusap ng mga katagalugan sa timog. Hanggang sa kasalukuyan ang pananalitang ito ay bahagyang mapupuna pa rin sa bahagi sa Pasig hanggang sa palibot na mga bayan ng Binangonan, Taytay, Angono at karugtong pang mga bayan nito na nasa lalawigan ng Rizal. :''Saklaw'': Lahat ng mga bayan sa silangan ng [[Pagsanjan]], Laguna, at lalawigan ng [[Rizal]]. === Marinduque === '''Wikang Marinduque (''Marinduque Tagalog'')''' Naiiba ang Tagalog ng Lalawigang Marinduque (na tinatawag ding Marindukenyo) sa iba pang Tagalog dahil sa pagkakabukod ng isla ng Marinduque sa Luzon. Mapapansin sa wikang sinasalita sa silangang bahagi nito ang impluwensiya ng mga nanahan na Bisaya at Bikolano sa lugar Ang Marindukenyo ay inilalarawan bilang "ugat na pinagmulan ng makabagong porma ng wika." (Cecilio Lopez, 1923), na sinasabing kakikitahan ng mga sinaunang katangian ng wikang Tagalog. Sa kasalukuyan, sinasalita ng mga taga-Marinduque ang Tagalog sa paraan nang pagsasalita ng mga matatandang Tagalog.<ref>{{Cite web |last=News |first=Marinduque |date=2020-09-01 |title=Ika-19 Bantayog-Wika sa Pilipinas, pinasinayaan sa Marinduque |url=https://marinduquenews.com/ika-19-bantayog-wika-sa-pilipinas-pinasinayaan-sa-marinduque/ |access-date=2024-06-20 |website=Marinduque News |language=en-US }}{{Dead link|date=Abril 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |last=Obligacion |first=Eli J. |date=2020-08-30 |title=Marinduque Rising: Sa Pagpapasinaya ng Bantayog-Wika para sa Tagalog Marindukenyo |url=https://marinduquegov.blogspot.com/2020/08/sa-pagpapasinaya-ng-bantayog-wika-para.html |access-date=2024-06-20 |website=Marinduque Rising}}</ref> {|class="wikitable" ! style="background:#efefef;" | Batayang Tagalog ! style="background:#efefef;" | Diyalektong Marinduque ! style="background:#efefef;" | Ingles |- |Susulat sina Maria at Fulgencia kay Juan. |Másúlat da Maria at Fulgencia kay Juan. |"Maria and Fulgencia will write to Juan." |- |Mag-aaral siya sa Maynila. |Gaaral siya sa Maynila. |"He will study in Manila." |- |Magluto ka! |Pagluto ka! |"Cook!" |- |Kainin mo iyan. |Kaina mo yaan. |"Eat that." |- |Tinatawag tayo ni Tatay. |Inatawag nganì kitá ni Tatay. |"Father is calling us." |- |Tutulungan ba kayó ni Hilarion? |Atulungan ga kamo ni Hilarion? |"Will Hilarion help you (pl.)?" |} :''Saklaw'': [[Marinduque]]. === Lubang/Mindoro === ; Wikang Mindoreño (''Lubang Tagalog'') '''Talaan ng mga piling mga wika sa Tagalog ng Lubang/Mindoro:''' {|class="collapsible collapsed wikitable toccolours" width=60% |- |'''Mindoreño Tagalog''' |'''Batayang Tagalog''' |'''Ingles''' |- | 1. Asngaw || Masangsang, mabaho || Bad smell |- | 2. Are/Ari || Ito || This |- | 3. Banas || Init || Heat |- | 4. Baysan || Kasal || Wedding |- | 5. Hikap || Pasyal || Stroll |- | 6. Garuti || Palo || Whack |- | 7. Gaod || Alis || Going |- | 8. Gitla || Gulat || Shock |- | 9. Guyod || Siksikan || Dense |- | 10. Habla || Asunto || Case |- | 11. Hili || Inggit || Envy |- | 12. Laog || Layas || Go away |- | 13. Lamog || Labahin || Dirty washing clothes |- | 14. Latiti || Naglaro ng tubig || Played dirt/water |- | 15. Liyo || Hilo || Dizz |- | 16. Mulay || Wala || Loose |- | 17. Mandin || Oo/nga || Agree |- | 18. Pagerper/Pampam || Puta || Whore |- | 19. Palot || Panghi || Stink |- | 20. Tubal || Dumi || Dirt |- | 21. Tuon || Tuhog || Skewer |- | 22. Ulag || Landi || Flirt |} Isang anyo ng Tagalog ng Batangas na dinala ng mga nagsidayong mga taong [[Batangas]] sa nasabing pulo. :''Saklaw'': pulo ng [[Mindoro]], kapuluang [[Lubang, Occidental Mindoro|Lubang]], [[Nasugbu, Batangas]] === Tayabas === {{See|Tayabas Tagalog}} ; Wikang Tayabas (''Tayabas Tagalog'') Tinatawag na wikang Tayabas-Tagalog ''(Tayabas Tagalog)'' ang mga salitaang ginagamit para sa buong Lalawigan ng [[Quezon]]. Ang Tayabas ay tumutukoy sa lumang pangalan ng lalawigan.<ref>{{Cite web |date=2023-01-12 |title=Tayabas Tagalog |url=https://opinyon.net/opinion/tayabas-tagalog |access-date=2024-06-18 |website=OpinYon News |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |url=https://www.google.com.ph/books/edition/Philippine_Social_Sciences_and_Humanitie/IXtuAAAAMAAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=Wikang+tayabas&dq=Wikang+tayabas&printsec=frontcover |title=Philippine Social Sciences and Humanities Review |date=1982 |publisher=College of Liberal Arts, University of the Philippines |language=en}}</ref> Ang naturang wikain ay may ilang naiibang katangiang halaw sa [[wikang Bikolano]]. Ilan ding mga salita ang hindi nauunawaan ng ibang mga nagsasalita ng Tagalog. Batay sa mga naunang pagsusuring lingguwistika ni [[E. Arsenio Manuel|Dr. E. Arsenio Manue]]<nowiki/>l sa lalawigan, mayroong 3,336 na saligang salita at katagang ginamit sa [[Tayabasin|Tayabas Tagalog]] na hindi nakatala sa monumental na gawain ni [[Pedro Serrano Laktaw]]; ''Diccionario Tagalog-Hispano (1914)'' na partikular sa Tagalog ng Bulakan-Manila.<ref>{{Cite book |last=Manuel |first=E. Arsenio |url=https://books.google.com/books?id=AwTIZ2vwIYMC&q=Tayabas+Tagalog |title=A Lexicographic Study of Tayabas Tagalog of Quezon Province |date=1971 |publisher=Diliman Review |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-01-12 |title=Tayabas Tagalog |url=https://opinyon.net/opinion/tayabas-tagalog |access-date=2023-02-11 |website=OpinYon News |language=en}}</ref> Karamihan sa mga salitang Tayabasin na ito ay makikita sa [[Vocabulario de la lengua tagala|''Vocabulario'' ''De Lengua Tagala'']], ang unang Espanyol-Tagalog na diksyunaryo na isinulat ni [[Pedro San Buenaventura|Padre Pedro de San Buenaventura]] noong 1613. Nangangahulugan ito na ang mga salitang napanatili sa Tagalog ng Tayabas ay ginagamit na bago pa man nasakop ng mga Kastila ang Pilipinas.<ref>{{Cite web |date=2023-05-18 |title=Celebrating Heritage |url=https://opinyon.net/opinion/celebrating-heritage |access-date=2024-06-17 |website=OpinYon News |language=en}}</ref> '''Talaan ng mga piling mga wika sa Tagalog ng Tayabas (Quezon):''' {|class="collapsible collapsed wikitable toccolours" width=60% |- |'''Tayabasin/Quezonin Tagalog''' |'''Batayang Tagalog''' |'''Ingles''' |- | 1. Atsay || Katulong || Maid |- | 2. Bagot || Inip || Boredom |- | 3. Bahog || Pakain || Feed |- | 4. Banas || Init || Hot |- | 5. Biwas || Kawil || Hook |- | 6. Gayak || Handa || Ready |- | 7. Gitla || Gulat || Shock |- | 8. Hambalos || Hampas || Rubbish |- | 9. Hibas || Mababaw || Shallow |- | 10. Isog || Isod || Move |- | 11. La'ang || Lang/Lámang || Only |- | 12. Liyo || Hilo || Dizzy |- | 13. Nag-''yapak'' || Nag-''paa'' || Barefoot |- | 14. Nag-''yakag'' || Nag-''yaya'' || Invite |- | 15. Pamipi/Matpat || Pamalo || Rod |- | 16. Said || Ubos || Exhaust |- | 17. Salapi/datong || Pera || Money |- | 18. Tabil || Anghang || Chill |- | 19. Taib || Malalim || Deep |- | 20. Tilapid || Tisod || Stumble |- | 21. Tapas || Bunot || Uprooted |- | 22. Tilas || Higad || Tussock |- | 23. Tilos || Galunggong || Blue Mackerel Scad |- | 24. Yungib || Kuweba || Cave |} Isa sa namumukod tanging katangian ng [[Tayabasin]] ay ang likas na di-pagdaragdag ng panlaping ''-eño/-enyo'' sa pagtukoy sa likas na kinagisnang bayan, linang o lokalidad ng isang tao. Pangkaraniwang ginagamit sa wikain ang panlaping ''-in'' o ''-hin'' upang tukuyin ang katutubong lokalidad ng isang tao tulad ng Lukbanin, Pagbilawin, Tagkawayanin, Maynilain atbp. Ang Tagalog ng Tayabas ay kinakikitaan din ng naiibang pagbigkas o punto lalo na sa mga pandiwa gaya ng ''abyadi'' (abyad), ''saraduhi'' (isara), ''buksi'' (buksan), ''halui'' (haluin), ''palipari'' (paliparin), ''bantayi'' (bantayan) at iba pa. Sa gitnang baybay-tabi ng lalawigan na malapit sa Batangas ay may kahambingan ng Batangas Tagalog at sa baybay-timog na bahagi nito ay may hawa ng Bikol (malapit sa Camarines Norte) at may Bisaya rin naman sa gawing katimugang baybay-bahagi ng tangway nito na tinawag na "Bondok Peninsula". Tila nahahati rin ang Tagalog ng Tayabas sa dalawang anyo: ang anyong kanluran na mas nalalapit sa Batangenyo at ang anyong silangan na mas nalalapit sa Marindukenyo. :''Saklaw'': lalawigan ng Quezon, [[aurora (lalawigan)|Aurora]] at ilang bayan ng [[Camarines Norte]] na kalapit ng Quezon. === Cavite === {{See|Kabite Tagalog}} ; Wikang Caviteño (''Cavite Tagalog'') Ang pagiging malápit ng Cavite sa Kamaynilaan at Batangas ang naging dahilan ng lahukang Tagalog nito na tunog Batangas, Maynila, at Bulakan. Maraming salita at mga ekspresyon o dagliang pangungusap ang nagbigay kaibahan sa Tagalog ng Cavite kapag ihinambing sa Tagalog ng Kamaynilaan. Bagama't may pagkakaiba ang mga ito, ang pang-unawa sa pakikipagtalastasan ay sumusunod pa rin sa patakaran ng salita ng wikang Tagalog. '''Talaan ng mga piling mga wika sa Tagalog ng Kabite:''' {|class="collapsible collapsed wikitable toccolours" width=60% |- |'''Caviteño Tagalog''' |'''Batayang Tagalog''' |'''Ingles''' |- | 1. Anlawan || Hugasan || Wash |- | 2. Asbok || Usok || Smoke |- | 3. Balatik || Tirador || Shooter |- | 4. Banas || Inis || Annoy |- | 5. Bangkito || maliit-na-upuan || Small Chair |- | 6. Bokter || Paldo || Diss |- | 7. Bora || Handaan/Kainan || Banquet |- | 8. Bug-ong || Baon || Snack |- | 9. Dagukan || Sapakin || Punch |- | 10. Dalang || Bihira || Rarely |- | 11. Gulok || Itak || Bolo |- | 12. Guyam || Langgam || Ant |- | 13. Isdog || Isod || Move |- | 14. Kampet || Kutsilyo || Knife |- | 15. Kanaw || Timpla || Blend |- | 16. Kawil || Nangawil || Hooking |- | 17. Liban || Tawid || Cross (a road or path) |- | 18. Luglog || Palabok || Pancit Palaboc |- | 19. Maruta || Maldita || Damn |- | 20. Na-tibo || Salubsob || Sliver/splinter |- | 21. Pantyon/Panchong || Sementeryo || Cemetery |- | 22. Perok-Perok || Gasera || Lamp |- | 23. Pulo || Gubat || Forest |- | 24. Prungo || Bubog || Fragment |- | 25. Pandong/Shorpet || Sumbrero || Hat |- | 27. Shower || Tsinelas || Fliplop |- | 28. Sura || Inis/Banas || Annoy |- |} Isa sa mga pinakamatandang lalawigan sa Pilipinas ang Cavite, at dáting kilalá sa katawagang lalawigan ng Tangway, isang pangalang ginamit simula sa panahon ng mga Kastila hanggang sa palibot ng taóng 1950. Nagmula ang pangalang Cavite sa pangalan ng matandang bayan nito na kilalang Kawit. Naging Cavite ito sa baybay sa Kastila at ang pagdugsong ng puntong ''eh'' sa ''cavit'', kaya naging ''Cavite'' sa kalaunan. Narito ang ilang mga pangungusap na di karaniwan sa Kamaynilaan: ::1. Sa biglang pagtaas ng tubig dahil sa malakas na ulan ay napaigtad ako sa kinatatayuan ko! ::2. Napagawi ako sa ilat na iyan, mangilanngilan din naman ang [[ista]] gaya ng igat, may ulang at katam din naman. ::3. Sal-itan nga kitang maghalo nireng [[tilbok]] sa kawa! ::4. Saksa ang gulay sa baraka, kitang mamaraka nang abutin natin ang tulpukan! ::5. Lagyan mo nga nang panangga yaang batang iyan nang hindi laging nauuya! ::6. Nagdala nga ng bug-ong wala namang kutsara! Magsakol na lang kitang kainin itong dala mong pagkain! ::7. Oy, binata! Pagkasiwal mo! Piliin mo nga yaang makakaharap mo baka sintugin yang makabangga mo! ::8. Astang taga-Maynila ka na ah! Kaya lang maitim ka pa rin! ::9. Nabagu na ang dating daan! Di ko na ito gamay, mahihirapan akong matukoy ang hinahanap ko! ::10. Sa iyong mga ikinikilos, talastas ko na ang iniisip mo! ::11. Dumausdos ang sinasakyan namin kanina sa daan! Pagkatarik ba naman,ahoy! ::12: Nagwagi na sa sabong ay nag agaw pa ng manok, singkara na! :''Saklaw'': Ilaya at kanlurang bahagi ng [[Cavite]], maging ang kadugsong nitong mga bayan ng Batanggas tulad ng [[Nasugbu, Batangas|Nasugbu]], [[Lian, Batangas|Lian]], [[Laurel, Batangas|Laurel]], [[Talisay, Batangas|Talisay]], [[Lemery, Batangas|Lemery]] at iba pang kalapit na mga bayan nito. ===Soccsksargen=== {{See|Soccsksargen}} ; Soccsksargening Tagalog Ang '''Soccsksargen Tagalog''' o '''Sox-Tagalog''' ay isang diyalekto ng Tagalog na ginagamit sa rehiyon ng [[Soccsksargen]] sa [[Mindanao]], na nagresulta mula sa pagsasanib ng iba't ibang wika tulad ng Tagalog, Binisaya/Sinugboanon, Ilocano, Hiligaynon, at Ingles. Ang Sox-Tagalog ay umusbong mula sa ''language interference'' at ''code-switching'', kung saan ang mga katutubong nagsasalita ng iba't ibang wika ay hinahalo ang mga katangian ng kanilang mga wika sa Tagalog (Cadorna, Indoyon, & Evangelio, 2022). Ayon sa pag-aaral, ang Sox-Tagalog ay may iba't ibang varayti tulad ng [[Tacurong|''Tacurong-Tagalog'']], ''[[Lungsod ng Dabaw|Davao]]/[[Heneral Santos|Gensan-Tagalog]]'', [[Kabacan|''Kabacan-Tagalog'']], at ''[[Lungsod ng Kotabato|Cotabato City]]/[[Maguindanao|Maguindanaon-Tagalog]]''. Lumalaganap din ang paggamit nito sa mga [[Panitikan sa Pilipinas|panitikan ng rehiyon]], na nagbibigay-daan sa mas malawak na pagpapahayag ng kultura at wika ng mga tao sa Soccsksargen. '''Pangunahing Katangian ng Sox-Tagalog :''' *'''''Mga Unlapi para sa Pandiwang may Layon:''''' Ginagamit ang unlapi na ''gina-'' at ''gi-'' para sa progresibong aspeto ng pandiwa. Halimbawa, ang salitang "''kain''" ay ginagamit bilang "''ginakain''" * '''''Mga Unlapi para sa Pandiwang may Tagaganap'':''' Ginagamit ang unlapi na ''naga-'' at ''nag-'' para sa progresibong aspeto ng pandiwa. Halimbawa, ang salitang "''kain''" ay ginagamit bilang "''nagakain''" * '''''Unlapi ng Pandiwang Pawatas''''': Ginagamit ang unlapi na ''mag-'' para sa infinitibong aspeto ng pandiwa. Halimbawa, ang salitang "''tingin''" ay ginagamit bilang "''magtingin''". * '''''Kawalang ng Reduplikasyon''':'' Walang reduplikasyon ng mga pantig sa mga salitang binagong anyo ng pandiwa. Halimbawa, ang salitang "''walang'' ''makakaalam''" ay ginagamit bilang "''walang makaalam''" * '''''Unlaping Pang-uri''':'' Ginagamit ang unlapi na ''ka-'' para sa mga pang-uri. Halimbawa, ang salitang "''talino''" ay ginagamit bilang "''katalino''" o "''ka-smart''" * '''''Pahambing na Pasukdol''''': Ginagamit ang salitang "grabe" bago ang mga salitang may natitirang pantig ng unlapi na "''napaka''-". Halimbawa, ang salitang "''napakatalino''" ay ginagamit bilang "''grabe katalino''". * '''''Mga Partikel na Hiniram mula sa ibang Wika''':'' Ginagamit ang mga partikular na galing sa Hiligaynon tulad ng ''gud/jud'', ''gani'', ''baya'', at ''uy''. Halimbawa, ang salitang "''ginakain''" ay ginagamit bilang "''ginakain jud''" <ref>{{Cite news |last=Cordial |first=J. |date=2024-07-09 |title=The Morphology of Sox-Tagalog |language=en |work=Medium |url=https://medium.com/@jeremiahcordial/the-morphology-of-sox-tagalog-a8288aa4a02d#:~:text=Sox-Tagalog%20is%20a%20mix%20of%20the%20languages%20spoken,Cotabato,%20Koronadal,%20Tacurong,%20and%20some%20parts%20of%20Kidapawan. |access-date=2025-02-09}}</ref> ==Mga tunog sa pagbigkas== May 21 [[ponema]] ang Tagalog: 16 [[katinig]] at limang [[patinig]].<ref>{{Citation |url=http://www.nscb.gov.ph/ncs/10thNCS/papers/invited%20papers/ips-16/ips16-01.pdf |title=Recognition of Tagalog Alphabets Using The Hidden Markov Model |author=Rolando D. Navarro, Jr. |publisher=nscb.gov.ph |year=2007 |accessdate=2008-09-26 |archive-date=2008-10-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081002154117/http://www.nscb.gov.ph/ncs/10thNCS/papers/invited%20papers/ips-16/ips16-01.pdf |url-status=dead }}</ref> Payak ang balangkas ng isang pantig, na nilalaman ng hindi bababa sa isang katinig, at isang patinig,<ref name=LERCdescription>{{Citation |url=http://www.lerc.educ.ubc.ca/LERC/courses/489/worldlang/tagalog_ind/Tagalog2/description.htm |title=Tagalog: Understanding the Language |publisher=lerc.educ.ubc.ca |accessdate=2008-09-26 |archive-date=2008-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080919151002/http://www.lerc.educ.ubc.ca/LERC/courses/489/worldlang/tagalog_ind/Tagalog2/description.htm |url-status=dead }}</ref> maliban sa mga hiniram na salita tulad ng "trak" o "tsokolate". ===Mga patinig=== Bago dumating ang mga Espanyol, mayroong tatlong ponemang patinig ang Tagalog: {{IPA|/a/}}, {{IPA|/i/}}, and {{IPA|/u/}}. Ipinalawig ito sa limang patinig nang isinama ang mga patinig ng Espanyol. Ito ang: * {{IPA|/a/}}, isang [[patinig sa gitna na bukas at hindi pabilog]] * {{IPA|/ɛ/}}, isang [[patinig sa gitnang harap na bukas at hindi pabilog]] * {{IPA|/i/}}, isang [[patinig sa harap na sarado at hindi pabilog]] * {{IPA|/o/}}, isang [[patinig sa gitnang likod na sarado at pabilog]] * {{IPA|/u/}}, isang [[patinig sa likod na sarado at pabilog]] May apat na pangunahing [[diptonggo]] sa Tagalog: ang {{IPA|/aɪ/}}, {{IPA|/oɪ/}}, {{IPA|/aʊ/}} at {{IPA|/iʊ/}}.<ref name=LERCdescription /> ===Mga katinig=== Nasa baba ang isang talaan ng mga katinig sa Tagalog. Walang hangin ang lahat ng mga katinig na pasara (''stop consonant''). Makikita naman sa lahat ng posisyon ang [[panlalamunang pailong]] (''velar nasal''), kasama ang unang bahagi ng isang salita. {| class="wikitable" style="margin:autmargin:auto;" |+caption | '''Talaan ng mga ponemang katinig ng Tagalog''' |- ! ! colspan="2" | [[Katinig sa labi|Labi]] ! colspan="2" | [[Katinig sa ngipin|Ngipin]]/[[Katinig sa gilagid|Gilagid]] ! colspan="2" | [[Katinig sa likurang gilagid|Likurang gilagid]]/[[Katinig sa paleta|Paleta]] ! colspan="2" | [[Katinig sa ngala-ngala|Ngala-ngala]] ! colspan="2" | [[Katinig sa tagukan|Tagukan]] |- style="text-align:center;" ! [[Pailong (paraan ng artikulasyon)#Pailong na katinig|Pailong]] | colspan="2" | {{IPA|m}} | colspan="2" | {{IPA|n}} | colspan="2" | {{IPA|ɲ}} | colspan="2" | {{IPA|ŋ}} | colspan="2" | |- style="text-align:center;" ! [[Katinig na pasara|Pasara]] | {{IPA|p}} | {{IPA|b}} | {{IPA|t}} | {{IPA|d}} | {{IPA|tʃ}} | {{IPA|dʒ}} | {{IPA|k}} | {{IPA|ɡ}} | colspan="2" | {{IPA|ʔ}} |- style="text-align:center;" ! [[Katinig na pasutsot|Pasutsot]] | colspan="2" | | colspan="2" | {{IPA|s}} | colspan="2" |{{IPA|ʃ}} | colspan="2" | | colspan="2" | {{IPA|h}} |- style="text-align:center;" ! [[Katinig na pakatal|Pakatal]] | colspan="2" | | colspan="2" | {{IPA|ɾ}} | colspan="2" | | colspan="2" | | colspan="2" | |- style="text-align:center;" ! [[Katinig na pagilid|Pagilid]]/[[Malapatinig]] | colspan="2" | | colspan="2" |{{IPA|l}} | colspan="2" | {{IPA|j}} | colspan="2" | {{IPA|w}} | colspan="2" | |} ===Diin=== Ponemiko ang diin sa Tagalog. Nagkakaroon ng pangunahing diin sa huling pantig o penultimong pantig (pangalawa sa huli) ng isang salita. Kasama ng pangunahin o pangalawang diin ang pagpapahaba ng bigkas sa mga patning maliban na kung nasa dulo ng salita ang diin nito. Mahalaga ang papel ng diin sa Tagalog: pinalilinaw nito ang mga salitang magkapareho ang baybay, ngunit magkaiba ang bigkas, tulad ng "tayo" (ako at ibang tao na magkakasama) at "tayô" (tumindig), na karaniwang sinusulat nang walang kudlit. ===Tunog=== * {{IPA|/a/}} ay pinataasan nang kaunti para maging {{IPA|[ɐ]}} sa mga posisyong walang diin at kung minsan ay sa mga posisyong may diin (‘inang bayan’ [in'ɐŋ 'bɐjən]) * {{IPA|/i/}} na walang diin is karaniwang binibigkas na {{IPA|[ɪ]}} tulad sa wikang Ingles "b'''i'''t" * {{IPA|/i/}} sa dulong pantig ay puwedeng bigkasin bilang {{IPA|[i ~ e ~ ɛ]}} dahil ang [{{IPA|e ~ ɛ}}] ay ''[[allophone]]'' ng [{{IPA|ɪ ~ i}}] sa dulong pantig. * {{IPA|/ɛ/}} na walang diin at {{IPA|/o/}} ay puwede ring bigkasin bilang {{IPA|[i ~ ɪ ~ e]}} at {{IPA|[u ~ ʊ ~ ɔ]}} maliban sa mga dulong pantig. [{{IPA|o~ ʊ ~ ɔ}}] at [{{IPA|u ~ ʊ}}] ay mga ''allophones'' rin. * {{IPA|/u/}} na walang diin ay karaniwang {{IPA|[ʊ]}} tulad sa wikang Ingles "b'''oo'''k" * Ang diptonggong {{IPA|/aɪ/}} and the sequence {{IPA|/aʔi/}} have a tendency to become {{IPA|[eɪ ~ ɛː]}}. * Ang diptonggong {{IPA|/aʊ/}} and the sequence {{IPA|/aʔu/}} have a tendency to become {{IPA|[oʊ ~ ɔː]}}. * /k/ sa pagitan ng dalwang patinig ay puwede maging {{IPA|[x]}} katulad sa Español "'''J'''osé", na kung saan sa simulang posisyon ay puwede maging [kx]. * Intervocalic /g/ and /k/ tend to become {{IPA|[ɰ]}} (see preceding). * {{IPA|/ɾ/}} at {{IPA|/d/}} ay maaaring mapagpapalit na {{IPA|/ɾ/}} at {{IPA|/d/}} na dating ''allophones'' in Tagalog. * Ang impit sa dulo ng isang salita ay kadalasang nawawala kung ito'y nasa gitna ng pangungusap, lalo na sa Kamaynilaan. Ang patinig na sinusundan nito ay karaniwang pinahahaba. Ngunit, sa ibang diyalekto ay napapanatili ito.. * /o/ ay maaari maging {{IPA|[ɔ]}} sa mga pantig na may diin. * /niy/, /siy/, /tiy/, and /diy/ may be pronounced as [nj]/[nij], [sj]/[sij], [tj]/[tij] and [dj]/[dij], respectively, especially in but not limited to rural areas. * /ts/ may be pronounced as [ts], especially in but not limited to rural areas. * /e/ or /i/ before s-consonant clusters have a tendency to become silent. <!--- ==Mga pagbabagong pangkasaysayan== Tagalog differs from its Central Philippine counterparts with its treatment of the [[Proto-Philippine]] [[schwa]] vowel {{IPA|*ə}}. In Bikol & Visayan, this sound merged with {{IPA|/u/}} and {{IPA|[o]}}. In Tagalog, it has merged with {{IPA|/i/}}. For example, Proto-Philippine {{IPA|*dəkət}} (adhere, stick) is Tagalog ''dikít'' and Visayan & Bikol ''dukot''. Proto-Philippine {{IPA|*r}}, {{IPA|*j}}, and {{IPA|*z}} merged with {{IPA|/d/}} but is {{IPA|/l/}} between vowels. Proto-Philippine {{IPA|*ngajan}} (name) and {{IPA|*hajək}} (kiss) became Tagalog ''ngalan'' and ''halík''. Proto-Philippine {{IPA|*R}} merged with {{IPA|/g/}}. {{IPA|*tubiR}} (water) and {{IPA|*zuRuʔ}} (blood) became Tagalog ''tubig'' and ''dugô''. == Balarila == {{further|[[Tagalog grammar]]}} == Pamamaraan ng pagsulat == === Baybayin === {{Main|Baybayin}} Tagalog was written in an [[abugida]] called [[Baybayin]] prior to the arrival of the Spaniards in the 16th century. This particular [[writing system]] was composed of symbols representing three [[vowel]]s and 14 [[consonant]]s. Belonging to the [[Brahmic family]] of scripts, it shares similarities with the [[Old Kawi]] script of [[Javanese language|Java]] and is believed to be descended from the script used by the [[Bugis]] in [[Sulawesi]]. Although it enjoyed a relatively high level of literacy, the script gradually fell into disuse in favor of the [[Latin alphabet]] during Spanish colonial rule. There has been confusion of how to use Baybayin. Each letter in the Latin Alphabet is not represented with one of those in the Baybayin alphabet. Rather than letters being put together to make sounds as in Western languages. Baybayin uses symbols to represent syllables. A "kudlit" resembling an apostrophe is used above or below a symbol to change the vowel sound after its consonant. If the kudlit is used above, the vowel is an "E" or "I" sound. If the Kudlit is used below, the vowel is an "O" or "U" sound. A special kudlit was later added by Spanish missionaries in which a cross placed below the symbol to get rid of the vowel sound all together, leaving a consonant. Previously, the final consonant was just left out, leaving the reader to use context to determine the final consonants. Example: <div style="text-align:center; margin:1em 0em;">[[Image:Baybayin sample 02.jpg|Ba Be Bo B (in Baybayin)]]</div> Baybayin is [http://unicode.org/charts/PDF/U1700.pdf encoded in Unicode] version 3.2 in the range 1700-171F under the name "Tagalog". === Alpabetong Latin === {{Main|Abakada}} Until the first half of the 20th century, Tagalog was widely written in a variety of ways based on Spanish orthography. When the national language was based on Tagalog, grammarian Lope K. Santos introduced a new alphabet consisting of 20 letters called ''ABAKADA'' in school grammar books called ''balarilà''; A B K D E G H I L M N Ng O P R S T U W Y. ==== ''ng'' at ''mga'' ==== :''See also: [[ng (digraph)]]'' The genitive marker ''ng'' and the plural marker ''mga'' are abbreviations that are pronounced ''nang'' {{IPA|[naŋ]}} and ''mangá'' {{IPA|[mɐ'ŋa]}}. ''Ng'' means "of" (ex. ''Siya ay kapatid ng nanay ko.'' She is the sibling of my mother) while ''nang'' means "when" or "while." ''Mga'' denotes plurality (ex. ''Iyan ang mga damit ko.'' Those are my clothes). Ex#1: ''Nang si Hudas ay madulas.'' - When Judas slipped. Ex#2: ''Siya ay kumain nang nakatayo.'' - He ate while standing. Comment: Ex#2 is one of many common "allowable mistakes" in Tagalog grammar. Due to persistent usage, they have been thought of as correct. The above example based on the English translation is really "Siya ay kumain habang nakatayo.". If the idea "He ate standing up." is translated "Siya ay kumain NA nakatayo.". To make things more complicated, Ex#2 may mean "He ate something (which is) standing.". ==Bokabularyo at hiram na mga salita== Tagalog vocabulary is composed mostly of words of Austronesian origin with borrowings from [[Spanish Language|Spanish]], [[Min Nan|Min Nan Chinese]] (also known as [[Hokkien (dialect)|Hokkien]]), [[Malay language|Malay]], [[Sanskrit]], [[Arabic language|Arabic]], [[Tamil language|Tamil]], [[Persian language|Persian]], [[Kapampangan language|Kapampangan]], languages spoken on [[Luzon]], and others, especially other Austronesian languages. Due to trade with Mexico via the [[Manila galleon]] from the 16th to the 19th centuries, many words from [[Nahuatl]], a language spoken by Native Americans in Mexico, were introduced to Tagalog. English has borrowed some words from Tagalog, such as abaca, adobo, aggrupation, barong, balisong, boondocks, jeepney, Manila hemp, pancit, and yaya, although the vast majority of these borrowed words are only used in the Philippines as part of the vocabularies of [[Philippine English]]. -------------------> <!------------------ ===Mga ambag sa ibang mga wika=== Tagalog itself has contributed a few words into English. *''[[boondock]]s'': meaning "rural" or "back country," was imported by American soldiers stationed in the Philippines as a mispronounced version of the Tagalog ''bundok'', which means "mountain." *''cogon'': a type of grass, used for thatching. This word came from the Tagalog word ''kugon'' (a species of tall grass). *''[[ylang-ylang]]'': a type of flower known for its fragrance. *''[[Abaca]]'': a type of hemp fiber made from a plant in the banana family, from ''abaká''. *''[[Manila hemp]]'': a light brown cardboard material used for folders and paper usually made from abaca hemp. *''[[Capiz]]'': also known as window oyster, is used to make windows. ''[[Yo-yo]]'' is reportedly a Tagalog word, however no such word exists in Tagalog. Tagalog has contributed several words to [[Spanish language in the Philippines|Philippine Spanish]], like ''barangay'' (from ''balañgay'' meaning ''barrio''), the ''abacá'', ''cogon'', ''palay'', etc. --------> == Paggamit sa panitikan == Ang wikang Tagalog ay isang mahalagang kasangkapan sa panitikan ng Pilipinas. Sa pamamagitan nito, naisusulat ang mga [[Panulaan|tula]], [[maikling kuwento]], [[nobela]], [[dula]], at [[sanaysay]] na naglalarawan ng kultura, kasaysayan, at karanasan ng mga Pilipino. Ang mga tula ay puno ng talinghaga at metapora, habang ang mga maikling kuwento at nobela ay naglalahad ng mga kumplikadong karakter at sitwasyon. Ang mga dula ay nagpapakita ng mga isyung panlipunan at personal na karanasan, habang ang mga sanaysay ay nagbibigay ng malalim na pagninilay sa iba't ibang paksa. ===Mga Halimbawang Akda=== ====Tula==== * "''[[Florante at Laura]]''" ni [[Francisco Balagtas]] - Isang epikong tula na naglalarawan ng pag-ibig at pagkakaibigan sa gitna ng digmaan. * "''[[Pag-ibig sa Tinubuang Lupa]]''" ni [[Andrés Bonifacio|Andres Bonifacio]] - Isang tula na nagpapahayag ng pagmamahal sa bayan at kahandaan sa sakripisyo para sa kalayaan. ====Maikling Kuwento==== * "''Ang Pag-ibig ng Ina''" ni Pascual de Leon - Isang kuwento tungkol sa sakripisyo ng isang ina para sa kanyang anak. * "''May Daigdig sa Karagatan''" ni Salvador P. Lopez - Kuwento ng pag-ibig at pakikipagsapalaran. ====Nobela==== * "''[[Noli Me Tángere (nobela)|Noli Me Tangere]]''" ni [[José Rizal|Jose Rizal]] - Isang nobelang nagpapakita ng kalagayan ng Pilipinas sa ilalim ng kolonyal na pamamahala ng Espanya. * "[[Mga Ibong Mandaragit|''Mga Ibong Mandaragit'']]" ni [[Amado V. Hernandez]] - Isang nobelang nagpapahayag ng pakikibaka ng mga manggagawa. * "''[[Dekada '70 (nobela)|Dekada '70]]''" ni [[Lualhati Bautista]]- Isang nobela na naglalarawan ng buhay ng pamilyang Pilipino noong dekada 1970, sa panahon ng Batas Militar sa Pilipinas. ====Dula==== * "''Walang Sugat''" ni [[Severino Reyes]] - Isang dula na naglalarawan ng pag-ibig sa gitna ng himagsikan. * "''Kahapon, Ngayon, at Bukas''" ni Aurelio Tolentino - Isang dula na tumatalakay sa pag-aasam ng kalayaan. ====Sanaysay==== * "''Liwanag at Dilim''" ni [[Emilio Jacinto]] - Isang serye ng mga sanaysay na tumatalakay sa mga prinsipyo ng rebolusyon. * "''Pahayag''" ni [[Lope K. Santos]] - Sanaysay na nagsasalaysay ng mga karanasan sa panahon ng digmaan. ====Pagsasalin sa panitikang panrelihiyon==== [[Talaksan:CalauanChurchjf4373 11.JPG|thumb|right|250px|Ang [[Sampung Utos ng Diyos]] sa Tagalog.]] Isa sa mga masiglang tagapag-ambag sa panitikang Tagalog ang panitikang pampananampalataya. Noong 1970, isinalin ng Philippine Bible Society ang [[Bibliya]] sa Tagalog, ang unang pagsasalin sa anumang wika sa Pilipinas. Sa kasalukuyan, may tatlong pangunahing salinwikang Tagalog ng Bibliya: ang ''Magandang Balita Biblia'', ''Ang Biblia'', at ang Bagong Sanlibutang Salin. Ang [[Kapulungan ng mga Katolikong Obispo ng Pilipinas|Catholic Bishops' Conference of the Philippines]] ang isa sa mga unang nagsalin ng Romanong Misal patungong Tagalog noong 1982. Naglilimbag din ang mga [[Mga Saksi ni Jehova|Saksi ni Jehova]] ng panitikang Tagalog mula pa noong 1941 at may mga lathalain tulad ng ''Ang Bantayan (The Watchtower)''. Ang Tagalog ay isang matatag na wika na may kaunting pagbabago sa mga Katolikong salinwikang Bibliya, habang ang Protestantismo sa Pilipinas ay mas ekumenikal ang gawi sa mga panalanging liturhikal.<ref>2003 Yearbook of Jehovah's Witnesses p.155.</ref> <ref name="Bantayan">Sa Tagalog, ''Ang Bantayan'' ang opisyal na salin ng pamagat na ''The Watchtower'' na nasa Ingles, Ang Bantayan Naghahayag ng Kaharian ni Jehova, nakalimbag na isyu para sa Hulyo 2008 (Tomo 129, Blg. 13).</ref><ref>[http://www.watchtower.org/ Watch Tower] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061230153152/http://watchtower.org/ |date=2006-12-30 }}, Official Website of Jehova's Witnesses, Watch Tower Bible at Tract Society of Pennsylvania, WatchTower.org, 2006</ref><ref>[http://www.watchtower.org/tg/index.html Watch Tower] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081015231630/http://www.watchtower.org/tg/index.html |date=2008-10-15 }}, Opisyal na ''Web Site'' ng mga Saksi ni Jehova, Watch Tower Bible at Tract Society of Pennsylvania, WatchTower.org, 2006</ref> ==Paghahambing sa ibang wikang Austronesio== Nasa baba ang isang tsart ng Tagalog at dalawampung iba pang wikang Austronesyanno na naghahambing sa labintatlong mga salita. {|class="wikitable" |- ! style="background:#efefef;" | Ingles ! style="background:#efefef;" | one ! style="background:#efefef;" | two ! style="background:#efefef;" | three ! style="background:#efefef;" | four ! style="background:#efefef;" | person ! style="background:#efefef;" | house ! style="background:#efefef;" | dog ! style="background:#efefef;" | coconut ! style="background:#efefef;" | day ! style="background:#efefef;" | new ! style="background:#efefef;" | we (inclusive) ! style="background:#efefef;" | what ! style="background:#efefef;" | fire |- ! style="background:#efefef;" | Tagalog |isa |dalawa |tatlo |apat |tao |bahay |aso |niyog |araw |bago |tayo |ano |apoy |- ! style="background:#efefef;" | '''[[Wikang Tombulu|Tombulu]] (Minahasa)''' |esa |zua (rua) |telu |epat |tou |walé |asu |po'po' |endo |weru |kai, kita |apa |api |- ! style="background:#efefef;" | '''[[Wikang Gitnang Bikol]]''' |saro |duwa |tulo |apat |tawo |harong |ayam |niyog |aldaw |ba-go |kita |ano |kalayo |- ! style="background:#efefef;" | '''Rinconada Bikol''' |əsad |darwā |tolō |əpat |tawō |baləy |ayam |noyog |aldəw |bāgo |kitā |onō |kalayō |- ! style="background:#efefef;" | '''[[Waray-Waray language|Waray]]''' |usa |duha |tulo |upat |tawo |balay |ayam/ido |lubi |adlaw |bag-o |kita |anu |kalayo |- ! style="background:#efefef;" | '''[[Cebuano language|Cebuano]]''' |usa/isa |duha |tulo |upat |tawo |balay |iro |lubi |adlaw |bag-o |kita |unsa |kalayo |- ! style="background:#efefef;" | '''[[Hiligaynon language|Hiligaynon]]''' |isa |duha |tatlo |apat |tawo |balay |ido |lubi |adlaw |bag-o |kita |ano |kalayo |- ! style="background:#efefef;" | '''[[Aklanon language|Aklanon]]''' |isaea, sambilog, uno |daywa, dos |tatlo, tres |ap-at, kwatro |tawo |baeay |ayam |niyog |adlaw |bag-o |kita |ano |kaeayo |- ! style="background:#efefef;" | '''[[Kinaray-a language|Kinaray-a]]''' |sara |darwa |tatlo |apat |tawo |balay |ayam |niyog |adlaw |bag-o |kita |ano |kalayo |- ! style="background:#efefef;" | '''[[Wikang Tausug|Tausug]]''' |hambuuk |duwa |tu |upat |tau |bay |iru' |niyug |adlaw |ba-gu |kitaniyu |unu |kayu |- ! style="background:#efefef;" | '''[[Maranao language|Maranao]]''' |isa |dowa |t'lo |phat |taw |walay |aso |neyog |gawi'e |bago |tano |tonaa |apoy |- ! style="background:#efefef;" | '''[[Wikang Kapampangan|Kapampangan]]''' |metung |adwa |atlu |apat |tau |bale |asu |ngungut |aldo |bayu |ikatamu |nanu |api |- ! style="background:#efefef;" | '''[[Wikang Pangasinan|Pangasinan]]''' |sakey |dua, duara |talo, talora |apat, apatira |too |abong |aso |niyog |ageo |balo |sikatayo |anto |pool |- ! style="background:#efefef;" | '''[[Wikang Iloko|Iloko]]''' |maysa |dua |tallo |uppat |tao |balay |aso |niog |aldaw |baro |datayo |ania |apoy |- ! style="background:#efefef;" | '''[[Wikang Ibatan|Ivatan]]''' |asa |dadowa |tatdo |apat |tao |vahay |chito |niyoy |araw |va-yo |yaten |ango |apoy |- ! style="background:#efefef;" | '''[[Wikang Ibanag|Ibanag]]''' |tadday |dua |tallu |appa' |tolay |balay |kitu |niuk |aggaw |bagu |sittam |anni |afi |- ! style="background:#efefef;" | '''[[Wikang Yogad|Yogad]]''' |tata |addu |tallu |appat |tolay |binalay |atu |iyyog |agaw |bagu |sikitam |gani |afuy |- ! style="background:#efefef;" | '''[[Wikang Gaddang|Gaddang]]''' |antet |addwa |tallo |appat |tolay |balay |atu |ayog |aw |bawu |ikkanetam |sanenay |afuy |- ! style="background:#efefef;" | '''[[Wikang Tboli|Tboli]]''' |sotu |lewu |tlu |fat |tau |gunu |ohu |lefo |kdaw |lomi |tekuy |tedu |ofih |- ! style="background:#efefef;" | '''[[Wikang Malaysian|Wikang Malaysia]]''' |satu |dua |tiga |empat |orang |rumah |anjing |kelapa/ nyior |hari |baru/ baharu |kita |apa |api |- ! style="background:#efefef;" | '''[[Wikang Indones]]ia''' |satu |dua |tiga |empat |orang |rumah/balai |anjing |kelapa/nyiur |hari |baru |kita |apa/anu |api |- ! style="background:#efefef;" | '''Wikang Jawa''' |siji |loro |telu |papat |uwong |omah |asu |klapa/kambil |hari |anyar/enggal |kita |apa/anu |geni |- ! style="background:#efefef;" | '''[[Wikang Atsehenes|Wikang Aceh]]''' |sa |duwa |lhèë |peuët |ureuëng |rumoh/balèë |asèë |u |uroë |barô |(geu)tanyoë |peuë |apuy |- ! style="background:#efefef;" | '''[[Wikang Lampung]]''' |sai |khua |telu |pak |jelema |lamban |asu |nyiwi |khani |baru |kham |api |apui |- ! style="background:#efefef;" | '''[[Wikang Bugines|Wikang Bugi]]''' |sedi |dua |tellu |eppa |tau |bola |asu |kaluku |esso |baru |idi' |aga |api |- ! style="background:#efefef;" | '''Wikang Batak''' |sada |dua |tolu |opat |halak |jabu |biang |harambiri |ari |baru |hita |aha |api |- ![[Wikang Minangkabau]] |ciek |duo |tigo |ampek |urang |rumah |anjiang |karambia |ari |baru |kito |apo |api |- ! style="background:#efefef;" | '''[[Tetum]]''' |ida |rua |tolu |haat |ema |uma |asu |nuu |loron |foun |ita |saida |ahi |- ! style="background:#efefef;" | '''[[Wikang Māori|Maori]]''' |tahi |rua |toru |wha |tangata |whare |kuri |kokonati |ra |hou |taua |aha |ahi |- ! style="background:#efefef;" | '''Tuvaluan''' |tasi |lua |tolu |fá |toko |fale |kuri |moku |aso |fou |tāua |ā |afi |- ! style="background:#efefef;" | '''[[Hawaiian language|Hawaiian]]''' |kahi |lua |kolu |hā |kanaka |hale |'īlio |niu |ao |hou |kākou |aha |ahi |- ! style="background:#efefef;" | '''[[Wikang Banjar]]''' | asa | duwa | talu | ampat | urang | rūmah | hadupan | kǎlapa | hǎri | hanyar | kita | apa | api |- ! style="background:#efefef;" | '''[[Wikang Malagasy|Malagasy]]''' |isa |roa |telo |efatra |olona |trano |alika |voanio |andro |vaovao |isika |inona |afo |- ! style="background:#efefef;" | '''Dusun''' | iso | duo | tolu | apat | tulun | walai | tasu | piasau | tadau | wagu | tokou | onu/nu | tapui |- ! style="background:#efefef;" | '''[[Wikang Iban|Iban]]''' | satu | dua | tiga | empat | orang | rumah | asu | nyur | ari | baru | kitai | nama | api |} === Mga pangunahing lalawigan === ==== Luzon ==== {{See|Luzon}} ; Hilangang Katagalogan (Northern Tagalog) (''Salitang Malalim na Tagalog at nahaluuan ng "[[Wikang Iloko|Ilokano]], [[Rehiyon ng Ilocos]]", at ([[Wikang Pampangeniyo|Kapampangan]]''). * '''[[Gitnang Luzon]]''' ** [[Aurora|Lalawigan ng Aurora]] - 77% ** [[Bataan|Lalawigan ng Bataan]] - 89% ** [[Bulacan|Lalawigan ng Bulacan]] - 97% ** [[Nueva Ecija|Lalawigan ng Nueva Ecija]] - 70% ** [[Zambales|Lalawigan ng Zambales]] - 75% ; [[Wikang Pilipino|Gitnang Katagalogan (Central Tagalog)]] (''Salitang Mababaw na Tagalog (Filipino), na mayroong halong [[Taglish]]''). * '''''[[Kalakhang Maynila]]''''' ** ''[[Maynila]]'' - 50% ** [[Lungsod ng Pasig]] - 45% ** [[Lungsod ng Quezon]] - 58% ; Timog Katagalogan (Southern Tagalog) (''Salitang mayroong ka-luma, Malalalim at Puntong Tagalog, sinamahan nang wikang "Batangenyo", "[[Calamba|Calambeño]]" at "Caviteño"''). * '''[[CALABARZON]]''' ** [[Batangas|Lalawigan Batangas]] - 95% ** [[Kabite|Lalawigan ng Cavite]] - 65% ** [[Laguna|Lalawigan ng Laguna]] - 64% ** [[Rizal|Lalawigan ng Rizal]] - 55% ** [[Quezon|Lalawigan ng Quezon]] - 90% ; [[Timog Katagalugan|Timog Katagalugan (Southern Tagalog)]] (''Salita na mayroong Punto-ng Tagalog, mga wikang Palawenyo, Mangyan (Mindoro), Marinduqueño, Romblomanin at Batangenyo"''). * '''[[MIMAROPA]]''' ** [[Marinduque|Lalawigan ng Marinduque]] - 91% ** [[Occidental Mindoro|Lalawigan ng Kanlurang Mindoro]] - 84% ** [[Oriental Mindoro|Lalawigan ng Silangang Mindoro]] - 87% ** [[Palawan|Lalawigan ng Palawan]] - 80% ** [[Romblon|Lalawigan ng Romblon]] - 82% ; Tagalog-Bikol (Southeastern Tagalog) (''Salitang mayroong Tagalog na Nasasakupan nang [[Wikang Bikol]]ano''). * '''[[Rehiyon ng Bikol]]''' ** [[Camarines Norte|Lalawigan ng Hilagang Camarines]] - 62% ** [[Camarines Sur|nalalabing Lalawigan ng Timog Camarines]] - 54% == Mga sanggunian == * [http://books.google.com/books?hl=en&id=W4Wa_Ty3tcEC&dq=the+tagalog+language+a+comprehensive+hh+bartlett&printsec=frontcover&source=web&ots=xcKaWqKKNv&sig=Wn9GG-13LHnILUXoUTbqOw1nJm4 Ang Wikang Tagalog: Isang Malalimang Tratadong Pambalarila na Ibinagay para sa Pansariling-Pag-aaral at Sadyang Ibinalangkas para sa Paggamit sa mga Palingkurang Pampamahalaan o Ugnayang Pangangalakal sa Pilipinas], (''The Tagalog Language: A Comprehensive Grammatical Treatise Adapted to Self-Instruction and Particularly Designed for Use in Government Service or in Business Trade in the Philippines''), nasa wikang Ingles, unang paglilimbag: Imprenta de "El Mercantil" (1902), ang orihinal ay mula sa Pamantasan ng Michigan/Kalipunang H.H. Bartlett: bilang 91 L / kopyang elektroniko ginawa noong 20 Abril 2006 (Google), pahina 54-56/may 448 mga pahina {{reflist|2}} ==Mga panlabas na kawing== * [http://www.kwf.gov.ph Komisyon sa Wikang Filipino] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200412182142/http://www.kwf.gov.ph/ |date=2020-04-12 }}, opisyal na lupon para sa pagsasaayos ng wikang Filipino * [http://www.seasite.niu.edu/Tagalog/Tagalog_mainpage.htm Pahinang Tagalog ng Northern Illinois University] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050910193247/http://www.seasite.niu.edu/Tagalog/Tagalog_mainpage.htm |date=2005-09-10 }} *[http://nbn-resolving.de/urn:nbn:de:bsz:14-qucosa-127837 Syntax der filipinischen Sprache - Palaugnayan ng Wikang Filipino], 2013, 1305 p. * [https://learningtagalog.com/grammar/ Balarila o gramatika ng Tagalog] Libreng reperensiya o sangguniang may malawak na saklaw (sa wikang Ingles) * [http://www.websters-online-dictionary.org/definition/Tagalog-english/ Talatinigang Tagalog] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080418234105/http://www.websters-online-dictionary.org/definition/Tagalog-english/ |date=2008-04-18 }} * [http://learnfilipino.org/ Learn Filipino] A website for learning theTagalog Language and Culture. * [https://chrome.google.com/webstore/detail/learn-filipino/onncfmkbehcpdccnpbljdciedebelmap/ Learn Filipino Chrome Application] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160529041106/https://chrome.google.com/webstore/detail/learn-filipino/onncfmkbehcpdccnpbljdciedebelmap/ |date=2016-05-29 }} A Chrome App for learning the Tagalog Language and Culture. * [http://www.tagalog1.com/ Homepage ng Filipino (Tagalog) Learner] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061021223647/http://www.tagalog1.com/ |date=2006-10-21 }} * [http://iloko.tripod.com/tagamida.html Tagalog: Isang Maikling Pagtingin sa Pambansang Wika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201105012448/http://iloko.tripod.com/tagamida.html |date=2020-11-05 }} * [http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=tgl ''Ethnologue entry'' para sa Tagalog] * [http://www.seasite.niu.edu/tagalog/Tagalog_Homepage99/learning_tagalog_on_this_site.htm Isang website na nagtuturo ng Tagalog] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050901070042/http://www.seasite.niu.edu/Tagalog/Tagalog_Homepage99/learning_tagalog_on_this_site.htm |date=2005-09-01 }} * [http://books.google.com/books?id=__U-AAAAIAAJ&dq=gestation+tagalog&source=gbs_summary_s&cad=0 English - Tagalog / Tagalog - English Dictionary (Ingles/Tagalog - Tagalog-Ingles) ni Charles Nigg, Imprenta de Fajardo y compañeros: 1904, wikang Tagalog, orihinal mula sa Pamantasan ng California, isinaelektroniko ang kopya noong 10 Setyembre 2007, may 360 pahina, nakuha noong 13 Marso 2008] * [http://www.tagalogtranslate.com/ Tagalog Translation] *[https://mgabayani.ph/national-language-of-the-philippines/ Ang Wikang Tagalog] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190903103741/https://mgabayani.ph/national-language-of-the-philippines/ |date=2019-09-03 }} {{Mga wika ng Pilipinas}} [[Kategorya:Wikang Tagalog| ]] [[Kategorya:Mga wika ng Pilipinas]] f35syuep0pp8b14600s9y0lp6drx59d 0 5740 2213281 2213073 2026-06-25T12:47:59Z Garvingarvin333 163324 Inayos ang baybay 2213281 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Philippine ethnic groups per province.PNG|thumb|250px|'''Mapa ng mga pinakasinasalitang wika sa bawat rehiyon sa Pilipinas.''']] [[talaksan:Map of the Major Languages of the Philippines.png|thumb|600px|Mapa ng distribusyon ng mga pinakasinasalitang wika sa Pilipinas, na nagpapakita ng subdivision nila.]] Isa ang [[Pilipinas]] sa mga bansang may pinakamaraming [[wika]] sa buong daigdig. Batay sa pinagmulan, mayroong humigit-kumulang 100 hanggang 215 wika sa bansa.<ref>{{Cite web |title=Philippines {{!}} Ethnologue Free |url=https://www.ethnologue.com/country/PH/ |access-date=2023-08-08 |website=Ethnologue (Free All) |language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |last=McFarland |first=C.D. |year=1994 |title=Subgrouping and Number of Philippine Languages |journal=Philippine Journal of Linguistics |language=en |volume=25 |issue=1–2 |pages=75–84 |issn=0048-3796}}</ref><ref>Nagtala ang [[Komisyon sa Wikang Filipino]] ng 134 na wika sa Pilipinas at 1 pambansang wika (Filipino) na naroroon sa bansa sa pamamagitan ng mapa nitong ''Atlas Filipinas'' na inilathala noong 2016.</ref><ref>{{Cite web |date=2022-07-11 |title=What languages are spoken in the Philippines? |url=https://www.futurelearn.com/info/futurelearn-international/what-languages-are-spoken-in-the-philippines |url-status=live |access-date=2023-08-08 |website=Future Learn |language=en}}</ref> Binibigkas din ang mga wikang banyaga tulad ng [[Wikang Ingles|Ingles]], [[Wikang Mandarin|Mandarin]], [[Fookien]], [[Cantonese]], [[Wikang Kastila sa Pilipinas|Kastila]], at [[Wikang Arabe|Arabe]]. Ang mga [[katutubong wika]] sa [[Pilipinas]] ay napapaloob sa [[pamilya ng mga wika]] na kung tawagin nila ay [[mga wikang Austronesyo]]. Ang mga ito ay ang pangkat ng mga wika na ginagamit ng mga tao mula sa [[Tangway ng Malayo|Tangway ng Malay]] hanggang sa mga watak-watak na pulo ng kasakupang [[Polynesia]] sa [[Karagatang Pasipiko]]. Tinatayang ito ang may pinakamalaking [[pamilya ng mga wika]] sa buong daigdig. Datapwat mas maraming wika ang kasapi ng mag-anak na ito hambingin sa ibang [[pamilya ng mga wika]], maliliit lamang ang bilang na pangkalahatan ng mga taong gumagamit nito. Sa mga [[katutubong wika]] sa kapuluang [[Pilipinas]], ang mga sumusunod ang pinakamalaki at malimit gamitin bilang pangunahing wika sa kaniya-kaniyang rehiyon sa bansa: *'''''[[Wikang Tagalog|Tagalog]]''''': Wikang batayan ng [[Wikang Filipino|Filipino]]. Pangunahing wika ng mga naninirahan sa katimugang bahagi ng [[Luzon]]. Sinasalita ng 24% ng kabuuang bilang ng mga Pilipino sa buong kapuluan. Taal na gamit sa mga lalawigan ng [[Cavite]], [[Laguna]], [[Bataan]], [[Batangas]], [[Rizal]], [[Quezon]] (kilala rin sa tawag na [[CALABARZON]]). Ginagamit rin ito sa mga lalawigan ng [[Mindoro]], [[Marinduque]], [[Romblon]], at [[Palawan]] (kilala rin sa tawag na [[MIMAROPA]]), at gayon din sa ilang bahagi ng Rehiyon III. Ito rin ang pangunahing wika ng [[Pambansang Punong Rehiyon]] na siyang kabisera ng bansa. *'''[[Wikang Iloko|Ilokano]]''': Kilala rin sa tawag na "Iloko." Pangunahing wika ng mga naninirahan sa Hilagang Luzon lalo na sa kabuuan ng [[Rehiyon I]] at Rehiyon II, at ilang bahagi ng Rehiyon III. *'''[[Wikang Sebuwano|Cebuano]]''': Ang pinakakilala at pinakamalawig na wikang "Bisaya." Pangunahing wika ng lalawigan ng [[Lalawigan ng Cebu|Cebu]], [[Silangang Negros]], [[Lalawigan ng Bohol|Bohol]], [[Lalawigan ng Leyte|Leyte]], [[Timog Leyte]], at malaking bahagi ng [[Mindanao]]. Tinatayang sinasalita ng 27% ng kabuuang populasyon ng bansa. *'''[[Hiligaynon]]:''' Isang wikang Bisaya na tinatawag ding Ilonggo batay sa pinakakilalang [[diyalekto]] nito mula sa [[Lungsod ng Iloilo]]. Pangunahing wika ng [[Kanlurang Visayas]] lalo na sa [[Iloilo]], [[Capiz]], [[Guimaras]], kabuuan ng [[Negros Occidental]], at sa timog-silangang Mindanao tulad ng [[Lungsod ng Koronadal]]. *'''[[Wikang Waray|Waray]]''': Isang wikang Bisaya na tinatawag ding Waray-Waray. Pangunahing wika ng [[Silangang Visayas]] partikular sa buong pulo ng [[Samar]], hilagang-silangang [[Leyte]], at ilang bahagi ng [[Biliran]]. Sinasalita sa [[Lungsod ng Tacloban]]. *'''[[Wikang Kapampangan|Kapampangan]]''': Pangunahing wika ng mga naninirahan sa [[Gitnang Luzon]] partikular na sa [[Pampanga]], timog [[Tarlac]], at iilang bahagi ng [[Bulacan]] at [[Bataan]]. *'''[[Wikang Bikol|Bikol]]''': Pangunahing wika ([[lingguwa prangka]]) ng mga naninirahan sa [[Tangway ng Bicol]] sa timog-silangang Luzon. Sinasalita sa mga lungsod ng [[Naga]] at [[Lungsod ng Legazpi|Legazpi]]. *'''[[Wikang Pangasinan|Pangasinan]]''': Malimit ding tawagin sa maling pangalan na ''Panggalatok.'' Isa sa mga pangunahing wika ng [[Lalawigan ng Pangasinan]]. *'''[[Wikang Maranao|Meranao]]''': Isa sa mga pinakamalaking wika ng [[mga Moro]]. Pangunahing sinasalita sa [[Lungsod ng Marawi]] at buong [[Lanao del Sur]], at ilang bahagi ng [[Lanao del Norte]]. *'''[[Wikang Maguindanao|Maguindanao]]''': Isang pangunahing wika ng [[mga Moro]] at ng [[Autonomous Region of Muslim Mindanao]]. Sinasalita sa [[Lungsod ng Cotabato]]. *'''[[Wikang Kinaray-a|Kinaray-a]]''': Isang wikang Bisaya. Pangunahing sinasalita sa pulo ng [[Panay]] partikular sa [[Lalawigan ng Antique|Antique]] at ilang bahagi ng [[Lalawigan ng Capiz]] at [[Iloilo]] tulad ng [[Lungsod ng Passi]] *[[Asutronesian]][[Indonesya]].[[Mga wikang Gitnang Maluku]] == Pambansang Wika ng Pilipinas == [[File:Major Philippine languages.png|Language map ng 12 kinikilalang auxiliary languages base sa mga mapa [[Ethnologue]].|thumb|300px|upright=0.9]] Ayon sa Konstitusyon ng Pilipinas: Ang wikang pambansa ng Pilipinas ay Filipino. Samantalang nililinang, ito ay dapat payabungin at pagyamanin pa salig sa umiiral na wika sa Pilipinas at sa iba pang mga wika. Alinsunod sa tadhana ng batas at sang-ayon sa nararapat na maaaring ipasya ng Kongreso, dapat magsagawa ng mga hakbangin ang Pamahalaan upang ibunsod at puspusang itaguyod ang paggamit ng Filipino bilang medium ng opisyal na komunikasyon at bilang wika ng pagtuturo sa sistemang pang-edukasyon. Ukol sa layunin ng komunikasyon at pagtuturo, ang mga wikang opisyal ng Pilipinas ay Filipino at, hangga't walang ibang itinatadhana ang batas, Ingles. Ang mga wikang panrehiyon ay pantulong na mga wikang opisyal sa mga rehiyon at magsisilbi na pantulong na mga wikang panturo roon. Dapat itaguyod ng kusa at opsiyonal ang Kastila at Arabic. Ang Konstitusyong ito ay dapat ipahayag sa Filipino at Ingles, at dapat isalin sa mga pangunahing wikang panrehiyon, Arabic, at Kastila. Dapat magtatag ng Kongreso ng isang komisyon ng wikang Pambansa na binubuo ng mga kinatawan ng iba't ibang mga rehiyon at mga disiplina na magsasagawa, maguugnay at magtataguyod ng mga pananaliksik sa Filipino at iba pang mga wika para sa kanilang pagpapaunlad, pagpapalaganap, at pagpapanatili. == Tala ng mga Wika == Mayroong 186 wika sa [[Pilipinas]], 150 dito ay nanatiling gamit pa at ang iba ay tuluyang lumipas na. === Mga Buhay na wika === Ang mga sumusunod ang 171 na buhay na wika sa Pilipinas: *Wikang Agta **Agta (Alabat Island) **Agta (Camarines Norte) **Agta (Casiguran Dumagat) **Agta (Central Cagayan) **Agta (Dupaninan) **Agta (Isarog) **Agta (Mt. Iraya) **Agta (Mt. Iriga) **Agta (Remontado) **Agta (Umiray Dumaget) *[[Wikang Agutaynen|Agutaynen]] *[[Wikang Aklanon|Aklanon]] *[[Wikang Alangan|Alangan]] *Wikang Alta **Alta (Northern) **Alta (Southern) *[[Wikang Arta|Arta]] *Ata *Ati *Atta (Faire) *Atta (Pamplona) *Atta (Pudtol) *Ayta (Abenlen) *Ayta (Ambala) *Ayta (Bataan) *Ayta (Mag-Anchi) *Ayta (Mag-Indi) *Ayta (Sorsogon) *[[Wikang Balangao|Balangao]] *Balangingi *Bantoanon *Batak *Wikang Bicolano **[[Wikang Albay Bikol|Bicolano (Albay)]] **[[Wikang Gitnang Bikol|Bicolano (Central)]] **[[:en:Rinconada Bicolano language|Bicolano (Iriga)]] **Bicolano (Hilagang Catanduanes) **Bicolano (Timog Catanduanes) *[[Wikang Binukid|Binukid]] *Blaan (Koronadal) *[[Wikang Blaan (Sarangani)|Blaan (Sarangani)]] *[[Wikang Bolinao|Bolinao]] *Bontoc (Central) *Buhid *[[Wikang Butuanon|Butuanon]] *Caluyanun *[[Wikang Capampangan|Capampangan]] *[[Wikang Capiznon|Capiznon]] *[[Wikang Cebuano|Cebuano]] *[[Wikang Cuyonon|Cuyonon]] *Dabawenyo *[[Wikang Ingles|English / Ingles]] *[[Wikang Kastila|Espanyol / Kastila / Spanish / Castillian]] *'''[[Wikang Filipino|Filipino]]''' *Finallig *Ga'dang *[[Wikang Gaddang|Gaddang]] *Giangan *Hanunoo *[[Wikang Higaonon|Higaonon]] *[[Wikang Hiligaynon|Hiligaynon]] *[[Wikang Ibaloi|Ibaloi]] *[[Wikang Ibanag|Ibanag]] *[[Wikang Ibatan|Ibatan]] *Wikang Ifugao **Ifugao (Amganad) **Ifugao (Batad) **Ifugao (Mayoyao) **Ifugao (Tuwali) *[[Wikang Iloko|Iloko]] *[[Wikang Ilongot|Ilongot]] *Inabaknon *Inonhan *Wikang Intsik **Intsik (Mandarin) **Intsik (Min Nan) **Intsik (Yue) *Iranon probinsiya ng Shariff Kabunsuan, Maguindanao, Lanao Del sur at parte ng Zamboanga{{Fact|date=Hunyo 2009}} *[[Wikang Iraya|Iraya]] *[[Wikang Isinai|Isinai]] *[[Wikang Isnag|Isnag]] *Itawit *Wikang Itneg **Itneg (Adasen) **Itneg (Banao) **Itneg (Binongan) **Itneg (Inlaod) **Itneg (Maeng) **Itneg (Masadiit) **Itneg (Moyadan) *[[Wikang Ibatan|Wikang Ivatan]] *I-wak *[[Wikang Kagayanen|Kagayanen]] *[[Wikang Kalagan|Wikang Kalagan]] **Kalagan (Kagan) **Kalagan (Tagakaulu) *Wikang Kalinga **Kalinga (Butbut) **Kalinga (Limos) **Kalinga (Lower Tanudan) **Kalinga (Lubuagan) **Kalinga (Mabaka Valley) **Kalinga (Madukayang) **Kalinga (Southern) **Kalinga (Upper Tanudan) *Wikang Kallahan **Kallahan (Kayapa) **Kallahan (Keley-i) **Kallahan (Tinoc) *[[Wikang Kamayo|Kamayo]] *[[Wikang Kankanaey|Kankanaey]] *Kankanay (Northern) *[[Wikang Karao|Karao]] *[[Wikang Karolanos|Karolanos]] *[[Wikang Kasiguranin|Kasiguranin]] *[[Wikang Kinaray-a|Kinaray-a]] *[[Wikang Magahat|Magahat]] *[[Wikang Maguindanao|Maguindanao]] *Malaynon *[[Wikang Mamanwa|Mamanwa]] *Wikang Mandaya **Mandaya (Cataelano) **Mandaya (Karaga) **Mandaya (Sangab) *Wikang Manobo *Manobo (Agusan) *Manobo (Ata) *Manobo (Cinamiguin) *Manobo (Cotabato) *Manobo (Dibabawon) *Manobo (Ilianen) *Manobo (Matigsalug) *Manobo (Obo) *Manobo (Rajah Kabunsuwan) *Manobo (Sarangani) *Manobo (Kanlurang Bukidnon) *[[Wikang Mansaka|Mansaka]] *Mapun *[[Wikang Maranao|Maranao]] *[[Wikang Masbatenyo|Masbatenyo]] *[[Wikang Molbog|Molbog]] *Wikang Palawano **Palawano (Brooke's Point) **Palawano (Central) **Palawano (Southwest) *[[Wikang Pangasinense|Pangasinense]] *[[Wikang Paranan|Paranan]] *[[Wikang pasenyas ng mga Pilipino|Philippine Sign Language]] *[[Wikang Porohanon|Porohanon]] *[[Wikang Ratagnon|Ratagnon]] *[[Wikang Romblomanon|Romblomanon]] *Wikang Sama *Sama (Central) *Sama (Pangutaran) *Sama (Southern) *[[Wikang Sambal|Sambal]] *[[Wikang Sangil|Sangil]] *Wikang Sorsogon (Bicolano) **Sorsogon (Masbate) **Sorsogon (Waray) *Wikang Subanen *Subanen (Central) *Subanen (Northern) *Wikang Subanon *Subanon (Kolibugan) *Subanon (Western) *Subanon (Lapuyan) *[[Wikang Sulod|Sulod]] *[[Wikang Surigaonon|Surigaonon]] *[[Wikang Tadyawan|Tadyawan]] *[[Wikang Tagabawa|Tagabawa]] *'''[[Wikang Tagalog|Tagalog]]''' *Wikang Tagbanwa *Tagbanwa *Tagbanwa (Calamian) *Tagbanwa (Central) *[[Wikang Tausug|Tausug]] *Wikang Tawbuid **Tawbuid (Eastern) **Tawbuid (Western) *[[Wikang Tboli|Tboli]] *[[Wikang Tiruray|Tiruray]] *[[Wikang Waray-Waray|Waray-Waray]] *[[Wikang Yakan|Yakan]] *[[Wikang Yogad|Yogad]] *Wikang Chavacano **[[Wikang Chavacano|Zamboangueño; Chavacano (Chabacano de Zamboanga)]] **Caviteño; Chavacano (Chabacano de Cavite) **Ternateño; Chavacano (Chabacano de Barra) *[[Wikang Ermiteño|Ermiteño; Chavacano (Chabacano de Ermita)]] *[[Wikang Bolinao]] *Hernan === Mga patay na wika === *Agta (Dicamay) *[[Wikang Agta (Villa Viciosa)|Agta (Villa Viciosa)]] *[[Wikang Ayta (Tayabas)|Ayta (Tayabas)]] *[[Wikang Katabaga|Katabaga]] == Sanggunian == * [http://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=PH Ethnologue: Languages of Philippines] == Tingnan din == *[[Palabaybayan ng Filipino]] {{DEFAULTSORT:Pilipinas, Mga wika sa}} [[Kategorya:Mga wika ng Pilipinas| ]] [[Kategorya:Mga agham panlipunan]] 22rc7qahlce2izmb9877aceka18upol 2213285 2213281 2026-06-25T12:59:22Z Garvingarvin333 163324 /* Tala ng mga Wika */ Inayos ang baybay 2213285 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Philippine ethnic groups per province.PNG|thumb|250px|'''Mapa ng mga pinakasinasalitang wika sa bawat rehiyon sa Pilipinas.''']] [[talaksan:Map of the Major Languages of the Philippines.png|thumb|600px|Mapa ng distribusyon ng mga pinakasinasalitang wika sa Pilipinas, na nagpapakita ng subdivision nila.]] Isa ang [[Pilipinas]] sa mga bansang may pinakamaraming [[wika]] sa buong daigdig. Batay sa pinagmulan, mayroong humigit-kumulang 100 hanggang 215 wika sa bansa.<ref>{{Cite web |title=Philippines {{!}} Ethnologue Free |url=https://www.ethnologue.com/country/PH/ |access-date=2023-08-08 |website=Ethnologue (Free All) |language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |last=McFarland |first=C.D. |year=1994 |title=Subgrouping and Number of Philippine Languages |journal=Philippine Journal of Linguistics |language=en |volume=25 |issue=1–2 |pages=75–84 |issn=0048-3796}}</ref><ref>Nagtala ang [[Komisyon sa Wikang Filipino]] ng 134 na wika sa Pilipinas at 1 pambansang wika (Filipino) na naroroon sa bansa sa pamamagitan ng mapa nitong ''Atlas Filipinas'' na inilathala noong 2016.</ref><ref>{{Cite web |date=2022-07-11 |title=What languages are spoken in the Philippines? |url=https://www.futurelearn.com/info/futurelearn-international/what-languages-are-spoken-in-the-philippines |url-status=live |access-date=2023-08-08 |website=Future Learn |language=en}}</ref> Binibigkas din ang mga wikang banyaga tulad ng [[Wikang Ingles|Ingles]], [[Wikang Mandarin|Mandarin]], [[Fookien]], [[Cantonese]], [[Wikang Kastila sa Pilipinas|Kastila]], at [[Wikang Arabe|Arabe]]. Ang mga [[katutubong wika]] sa [[Pilipinas]] ay napapaloob sa [[pamilya ng mga wika]] na kung tawagin nila ay [[mga wikang Austronesyo]]. Ang mga ito ay ang pangkat ng mga wika na ginagamit ng mga tao mula sa [[Tangway ng Malayo|Tangway ng Malay]] hanggang sa mga watak-watak na pulo ng kasakupang [[Polynesia]] sa [[Karagatang Pasipiko]]. Tinatayang ito ang may pinakamalaking [[pamilya ng mga wika]] sa buong daigdig. Datapwat mas maraming wika ang kasapi ng mag-anak na ito hambingin sa ibang [[pamilya ng mga wika]], maliliit lamang ang bilang na pangkalahatan ng mga taong gumagamit nito. Sa mga [[katutubong wika]] sa kapuluang [[Pilipinas]], ang mga sumusunod ang pinakamalaki at malimit gamitin bilang pangunahing wika sa kaniya-kaniyang rehiyon sa bansa: *'''''[[Wikang Tagalog|Tagalog]]''''': Wikang batayan ng [[Wikang Filipino|Filipino]]. Pangunahing wika ng mga naninirahan sa katimugang bahagi ng [[Luzon]]. Sinasalita ng 24% ng kabuuang bilang ng mga Pilipino sa buong kapuluan. Taal na gamit sa mga lalawigan ng [[Cavite]], [[Laguna]], [[Bataan]], [[Batangas]], [[Rizal]], [[Quezon]] (kilala rin sa tawag na [[CALABARZON]]). Ginagamit rin ito sa mga lalawigan ng [[Mindoro]], [[Marinduque]], [[Romblon]], at [[Palawan]] (kilala rin sa tawag na [[MIMAROPA]]), at gayon din sa ilang bahagi ng Rehiyon III. Ito rin ang pangunahing wika ng [[Pambansang Punong Rehiyon]] na siyang kabisera ng bansa. *'''[[Wikang Iloko|Ilokano]]''': Kilala rin sa tawag na "Iloko." Pangunahing wika ng mga naninirahan sa Hilagang Luzon lalo na sa kabuuan ng [[Rehiyon I]] at Rehiyon II, at ilang bahagi ng Rehiyon III. *'''[[Wikang Sebuwano|Cebuano]]''': Ang pinakakilala at pinakamalawig na wikang "Bisaya." Pangunahing wika ng lalawigan ng [[Lalawigan ng Cebu|Cebu]], [[Silangang Negros]], [[Lalawigan ng Bohol|Bohol]], [[Lalawigan ng Leyte|Leyte]], [[Timog Leyte]], at malaking bahagi ng [[Mindanao]]. Tinatayang sinasalita ng 27% ng kabuuang populasyon ng bansa. *'''[[Hiligaynon]]:''' Isang wikang Bisaya na tinatawag ding Ilonggo batay sa pinakakilalang [[diyalekto]] nito mula sa [[Lungsod ng Iloilo]]. Pangunahing wika ng [[Kanlurang Visayas]] lalo na sa [[Iloilo]], [[Capiz]], [[Guimaras]], kabuuan ng [[Negros Occidental]], at sa timog-silangang Mindanao tulad ng [[Lungsod ng Koronadal]]. *'''[[Wikang Waray|Waray]]''': Isang wikang Bisaya na tinatawag ding Waray-Waray. Pangunahing wika ng [[Silangang Visayas]] partikular sa buong pulo ng [[Samar]], hilagang-silangang [[Leyte]], at ilang bahagi ng [[Biliran]]. Sinasalita sa [[Lungsod ng Tacloban]]. *'''[[Wikang Kapampangan|Kapampangan]]''': Pangunahing wika ng mga naninirahan sa [[Gitnang Luzon]] partikular na sa [[Pampanga]], timog [[Tarlac]], at iilang bahagi ng [[Bulacan]] at [[Bataan]]. *'''[[Wikang Bikol|Bikol]]''': Pangunahing wika ([[lingguwa prangka]]) ng mga naninirahan sa [[Tangway ng Bicol]] sa timog-silangang Luzon. Sinasalita sa mga lungsod ng [[Naga]] at [[Lungsod ng Legazpi|Legazpi]]. *'''[[Wikang Pangasinan|Pangasinan]]''': Malimit ding tawagin sa maling pangalan na ''Panggalatok.'' Isa sa mga pangunahing wika ng [[Lalawigan ng Pangasinan]]. *'''[[Wikang Maranao|Meranao]]''': Isa sa mga pinakamalaking wika ng [[mga Moro]]. Pangunahing sinasalita sa [[Lungsod ng Marawi]] at buong [[Lanao del Sur]], at ilang bahagi ng [[Lanao del Norte]]. *'''[[Wikang Maguindanao|Maguindanao]]''': Isang pangunahing wika ng [[mga Moro]] at ng [[Autonomous Region of Muslim Mindanao]]. Sinasalita sa [[Lungsod ng Cotabato]]. *'''[[Wikang Kinaray-a|Kinaray-a]]''': Isang wikang Bisaya. Pangunahing sinasalita sa pulo ng [[Panay]] partikular sa [[Lalawigan ng Antique|Antique]] at ilang bahagi ng [[Lalawigan ng Capiz]] at [[Iloilo]] tulad ng [[Lungsod ng Passi]] *[[Asutronesian]][[Indonesya]].[[Mga wikang Gitnang Maluku]] == Pambansang Wika ng Pilipinas == [[File:Major Philippine languages.png|Language map ng 12 kinikilalang auxiliary languages base sa mga mapa [[Ethnologue]].|thumb|300px|upright=0.9]] Ayon sa Konstitusyon ng Pilipinas: Ang wikang pambansa ng Pilipinas ay Filipino. Samantalang nililinang, ito ay dapat payabungin at pagyamanin pa salig sa umiiral na wika sa Pilipinas at sa iba pang mga wika. Alinsunod sa tadhana ng batas at sang-ayon sa nararapat na maaaring ipasya ng Kongreso, dapat magsagawa ng mga hakbangin ang Pamahalaan upang ibunsod at puspusang itaguyod ang paggamit ng Filipino bilang medium ng opisyal na komunikasyon at bilang wika ng pagtuturo sa sistemang pang-edukasyon. Ukol sa layunin ng komunikasyon at pagtuturo, ang mga wikang opisyal ng Pilipinas ay Filipino at, hangga't walang ibang itinatadhana ang batas, Ingles. Ang mga wikang panrehiyon ay pantulong na mga wikang opisyal sa mga rehiyon at magsisilbi na pantulong na mga wikang panturo roon. Dapat itaguyod ng kusa at opsiyonal ang Kastila at Arabic. Ang Konstitusyong ito ay dapat ipahayag sa Filipino at Ingles, at dapat isalin sa mga pangunahing wikang panrehiyon, Arabic, at Kastila. Dapat magtatag ng Kongreso ng isang komisyon ng wikang Pambansa na binubuo ng mga kinatawan ng iba't ibang mga rehiyon at mga disiplina na magsasagawa, maguugnay at magtataguyod ng mga pananaliksik sa Filipino at iba pang mga wika para sa kanilang pagpapaunlad, pagpapalaganap, at pagpapanatili. == Tala ng mga Wika == Mayroong 186 wika sa [[Pilipinas]], 150 dito ay nanatiling gamit pa at ang iba ay tuluyang lumipas na. === Mga Buhay na wika === Ang mga sumusunod ang 177na buhay na wika sa Pilipinas: *Wika [[Indonesya]] *Wikang Agta **Agta (Alabat Island) **Agta (Camarines Norte) **Agta (Casiguran Dumagat) **Agta (Central Cagayan) **Agta (Dupaninan) **Agta (Isarog) **Agta (Mt. Iraya) **Agta (Mt. Iriga) **Agta (Remontado) **Agta (Umiray Dumaget) *[[Wikang Agutaynen|Agutaynen]] *[[Wikang Aklanon|Aklanon]] *[[Wikang Alangan|Alangan]] *Wikang Alta **Alta (Northern) **Alta (Southern) *[[Wikang Arta|Arta]] *Ata *Ati *Atta (Faire) *Atta (Pamplona) *Atta (Pudtol) *Ayta (Abenlen) *Ayta (Ambala) *Ayta (Bataan) *Ayta (Mag-Anchi) *Ayta (Mag-Indi) *Ayta (Sorsogon) *[[Wikang Balangao|Balangao]] *Balangingi *Bantoanon *Batak *Wikang Bicolano **[[Wikang Albay Bikol|Bicolano (Albay)]] **[[Wikang Gitnang Bikol|Bicolano (Central)]] **[[:en:Rinconada Bicolano language|Bicolano (Iriga)]] **Bicolano (Hilagang Catanduanes) **Bicolano (Timog Catanduanes) *[[Wikang Binukid|Binukid]] *Blaan (Koronadal) *[[Wikang Blaan (Sarangani)|Blaan (Sarangani)]] *[[Wikang Bolinao|Bolinao]] *Bontoc (Central) *Buhid *[[Wikang Butuanon|Butuanon]] *Caluyanun *[[Wikang Capampangan|Capampangan]] *[[Wikang Capiznon|Capiznon]] *[[Wikang Cebuano|Cebuano]] *[[Wikang Cuyonon|Cuyonon]] *Dabawenyo *[[Wikang Ingles|English / Ingles]] *[[Wikang Kastila|Espanyol / Kastila / Spanish / Castillian]] *'''[[Wikang Filipino|Filipino]]''' *Finallig *Ga'dang *[[Wikang Gaddang|Gaddang]] *Giangan *Hanunoo *[[Wikang Higaonon|Higaonon]] *[[Wikang Hiligaynon|Hiligaynon]] *[[Wikang Ibaloi|Ibaloi]] *[[Wikang Ibanag|Ibanag]] *[[Wikang Ibatan|Ibatan]] *Wikang Ifugao **Ifugao (Amganad) **Ifugao (Batad) **Ifugao (Mayoyao) **Ifugao (Tuwali) *[[Wikang Iloko|Iloko]] *[[Wikang Ilongot|Ilongot]] *Inabaknon *Inonhan *Wikang Intsik **Intsik (Mandarin) **Intsik (Min Nan) **Intsik (Yue) *Iranon probinsiya ng Shariff Kabunsuan, Maguindanao, Lanao Del sur at parte ng Zamboanga{{Fact|date=Hunyo 2009}} *[[Wikang Iraya|Iraya]] *[[Wikang Isinai|Isinai]] *[[Wikang Isnag|Isnag]] *Itawit *Wikang Itneg **Itneg (Adasen) **Itneg (Banao) **Itneg (Binongan) **Itneg (Inlaod) **Itneg (Maeng) **Itneg (Masadiit) **Itneg (Moyadan) *[[Wikang Ibatan|Wikang Ivatan]] *I-wak *[[Wikang Kagayanen|Kagayanen]] *[[Wikang Kalagan|Wikang Kalagan]] **Kalagan (Kagan) **Kalagan (Tagakaulu) *Wikang Kalinga **Kalinga (Butbut) **Kalinga (Limos) **Kalinga (Lower Tanudan) **Kalinga (Lubuagan) **Kalinga (Mabaka Valley) **Kalinga (Madukayang) **Kalinga (Southern) **Kalinga (Upper Tanudan) *Wikang Kallahan **Kallahan (Kayapa) **Kallahan (Keley-i) **Kallahan (Tinoc) *[[Wikang Kamayo|Kamayo]] *[[Wikang Kankanaey|Kankanaey]] *Kankanay (Northern) *[[Wikang Karao|Karao]] *[[Wikang Karolanos|Karolanos]] *[[Wikang Kasiguranin|Kasiguranin]] *[[Wikang Kinaray-a|Kinaray-a]] *[[Wikang Magahat|Magahat]] *[[Wikang Maguindanao|Maguindanao]] *Malaynon *[[Wikang Mamanwa|Mamanwa]] *Wikang Mandaya **Mandaya (Cataelano) **Mandaya (Karaga) **Mandaya (Sangab) *Wikang Manobo *Manobo (Agusan) *Manobo (Ata) *Manobo (Cinamiguin) *Manobo (Cotabato) *Manobo (Dibabawon) *Manobo (Ilianen) *Manobo (Matigsalug) *Manobo (Obo) *Manobo (Rajah Kabunsuwan) *Manobo (Sarangani) *Manobo (Kanlurang Bukidnon) *[[Wikang Mansaka|Mansaka]] *Mapun *[[Wikang Maranao|Maranao]] *[[Wikang Masbatenyo|Masbatenyo]] *[[Wikang Molbog|Molbog]] *Wikang Palawano **Palawano (Brooke's Point) **Palawano (Central) **Palawano (Southwest) *[[Wikang Pangasinense|Pangasinense]] *[[Wikang Paranan|Paranan]] *[[Wikang pasenyas ng mga Pilipino|Philippine Sign Language]] *[[Wikang Porohanon|Porohanon]] *[[Wikang Ratagnon|Ratagnon]] *[[Wikang Romblomanon|Romblomanon]] *Wikang Sama *Sama (Central) *Sama (Pangutaran) *Sama (Southern) *[[Wikang Sambal|Sambal]] *[[Wikang Sangil|Sangil]] *Wikang Sorsogon (Bicolano) **Sorsogon (Masbate) *Oas albay West Miraya *Legazpi city Central Albay *Naga city Central naga bicol *Iriga citiy *legao city **Sorsogon (Waray) *Wikang Subanen *Subanen (Central) *Subanen (Northern) *Wikang Subanon *Subanon (Kolibugan) *Subanon (Western) *Subanon (Lapuyan) *[[Wikang Sulod|Sulod]] *[[Wikang Surigaonon|Surigaonon]] *[[Wikang Tadyawan|Tadyawan]] *[[Wikang Tagabawa|Tagabawa]] *'''[[Wikang Tagalog|Tagalog]]''' *Wikang Tagbanwa *Tagbanwa *Tagbanwa (Calamian) *Tagbanwa (Central) *[[Wikang Tausug|Tausug]] *Wikang Tawbuid **Tawbuid (Eastern) **Tawbuid (Western) *[[Wikang Tboli|Tboli]] *[[Wikang Tiruray|Tiruray]] *[[Wikang Waray-Waray|Waray-Waray]] *[[Wikang Yakan|Yakan]] *[[Wikang Yogad|Yogad]] *Wikang Chavacano **[[Wikang Chavacano|Zamboangueño; Chavacano (Chabacano de Zamboanga)]] **Caviteño; Chavacano (Chabacano de Cavite) **Ternateño; Chavacano (Chabacano de Barra) *[[Wikang Ermiteño|Ermiteño; Chavacano (Chabacano de Ermita)]] *[[Wikang Bolinao]] *Hernan === Mga patay na wika === *Agta (Dicamay) *[[Wikang Agta (Villa Viciosa)|Agta (Villa Viciosa)]] *[[Wikang Ayta (Tayabas)|Ayta (Tayabas)]] *[[Wikang Katabaga|Katabaga]] == Sanggunian == * [http://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=PH Ethnologue: Languages of Philippines] == Tingnan din == *[[Palabaybayan ng Filipino]] {{DEFAULTSORT:Pilipinas, Mga wika sa}} [[Kategorya:Mga wika ng Pilipinas| ]] [[Kategorya:Mga agham panlipunan]] lpash3x7qe44cec5rkdyte76fwjux8i 0 7553 2213467 2201005 2026-06-26T10:22:14Z LknFenix 125962 + link sa [[kansi]] 2213467 wikitext text/x-wiki {{Infobox food | name = Sinigang | image = Sinigang na Baboy DSCF4234.jpg | image_size = 275px | caption = Isang mangkok ng sinigang | alternate_name = | country = [[Pilipinas]] | region = | creator = | course = [[Ulam]] | type = [[Sabaw]] | served = Mainit | main_ingredient = [[Karne]], [[gulay]], [[sampalok]], [[patis]], [[sibuyas]], [[siling mahaba]], [[kamatis]] | variations = Baboy, baka, hipon, isda, manok | similar_dish = [[Pinangat na isda]], [[paksiw]], kansi, kadyos, baboy, kag langka | calories = ~120 | other = }} Ang '''sinigang''' ay isang [[pagluluto|lutuin]] at [[Pagkain|pagkain]]g [[Mga Pilipino|Pilipino]] na kilala para sa maasim at malinamnam na lasa nito. Madalas na nauugnay ito sa [[sampalok]], ngunit maaaring gumamit ng mga ibang maaasim na prutas at dahon, katulad ng [[kamyas]], o [[bayabas]] bilang pampaasim.<ref name="Lacquian">{{cite-Lacquian|Sinigang}}</ref> Isa ito sa mga pinakasikat na ulam sa [[lutuing Pilipino]]. Kadalasang sinasabayan ng kanin ang sabaw. Noong 2021, minarkahan ng [[TasteAtlas]] ang sinigang bilang ang pinakamagandang sabaw na gulay.<ref name="Arnaldo">{{cite news |last1=Arnaldo |first1=Steph |date=Agosto 3, 2021 |title=Taste Atlas rates sinigang the world's 'best vegetable soup' |language=en |trans-title=Sinigang, minarkahan ng Taste Atlas bilang 'pinakamagandang sabaw na gulay' sa buong mundo |work=Rappler |url=https://www.rappler.com/life-and-style/food-drinks/sinigang-rated-world-best-vegetable-soup-taste-atlas |access-date=Oktubre 30, 2021}}</ref><ref>{{cite news |date=Agosto 3, 2021 |title=The world's best: Sinigang is top-rated vegetable soup on TasteAtlas |language=en |trans-title=Ang pinakamaganda sa mundo: Sinigang, nangungunang sabaw na gulay sa TasteAtlas |work=ABS-CBN News |url=https://news.abs-cbn.com/life/08/03/21/the-worlds-best-sinigang-is-top-rated-vegetable-soup-on-tasteatlas |access-date=Oktubre 30, 2021}}</ref> ==Pinagmulan== Nanggaling ang pangalan nito sa [[Pandiwa|pandiwang]] ''sigang'' sa wikang [[Tagalog language|Tagalog]].<ref>{{cite web |title=sigang |url=https://www.tagalog-dictionary.com/search?word=sigang |access-date=Disyembre 16, 2018 |website=Tagalog-Dictionary.com}}</ref> Habang laganap ito sa buong bansa, inaakala na nagmula ito sa kulturang [[Mga Tagalog|Tagalog]]. Kaya itinuturing na ibang uri ng pagkain ang mga kahawig na sabaw sa [[Visayas]] at [[Mindanao]] (tulad ng ''[[linarang]]''), at nag-iiba rin ang mga ginagamit na sangkap. Karaniwang nilalagyan ang sabaw ng [[patis]] bilang kondimento. ==Mga sangkap== [[File:Fish sinigang.jpg|thumbnail|left|Sinigang na isda]] Sa modernong panahon, madalas na nauugnay ang sinigang sa [[sampalok]], ngunit dati tumukoy ito sa anumang karne o lamang-dagat na niluto sa maasim at asidong sabaw, kahawig ng ngunit naiiba mula sa [[paksiw]] (na gumagamit ng [[Suka (pagkain)|suka]]).<ref name="pamaran">{{cite news |last1=Pamaran |first1=Maan D'Asis |date=Oktubre 12, 2016 |title=The Filipino-Spanish food connection |language=en |trans-title=Ang koneksyon ng pagkaing Pilipino-Kastila |work=Philippine Daily Inquirer |url=https://www.pressreader.com/philippines/philippine-daily-inquirer/20161012/282437053635905 |access-date=Disyembre 16, 2018}}</ref> Sa mga ibang baryasyon nitong ulam, kinukuha ang asim mula sa mga katutubong sangkap. Kabilang sa mga pampaasim na ito ang hilaw na [[mangga]], [[Alibangbang (puno)|alibangbang]], mga sitrus (kabilang ang katutubong [[kalamansi]] at biasong), [[santol]], [[bilimbi]] (kamyas o iba), karmay, binukaw, libas at iba pa.<ref name="souring agent">{{cite web |title=The Souring Agents of Sinigang |trans-title=Mga Pampaasim ng Sinigang |url=http://pinoytrees.blogspot.com/2009/09/souring-agents-of-sinigang.html |access-date=Abril 17, 2019 |website=Our Philippine Trees |language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=Sinigang na Salmon at Bauhinia Filipino Cuisine |trans-title=Sinigang na Salmon at Lutuing Bauhinia Pilipino |url=https://flavoursofiloilo.blogspot.com/2014/03/sinigang-na-salmon-at-bauhinia-filipino.html |access-date=Abril 17, 2019 |website=Flavours of Iloilo |language=en}}</ref> Ginagamit din ang [[bayabas]] na ipinakilala sa Pilipinas ng mga [[Galeon ng Maynila|galyeon ng Maynila]].<ref name="souring agent"/> Mga komersyal na alternatibo sa mga likas na prutas ang mga pamapalasang pulbos o [[Broth cube|kubo de kaldo]] na batay sa sampalok.<ref>[http://www.filipinofoodrecipes.net/sinigang.htm Sinigang Recipe]</ref><ref>[https://recipenijuan.com/sinigang-baboy-recipe/ Sinigang na Baboy Recipe]</ref> Karaniwang may karne o lamang-dagat (hal. isda, baboy, baka, hipon o manok) ang sinigang na niluto sa [[sampalok]], [[kamatis]], [[bawang]] at [[sibuyas]]. Kabilang sa mga ibang gulay na ginagamit sa paggawa ng sinigang ang [[okra]], [[Gabi (gulay)|gabi]]<ref>{{Cite web|date=January 27, 2013|title=Sinigang na Baboy|url=https://www.kawalingpinoy.com/sinigang-na-baboy/|access-date=August 29, 2021|website=Kawaling Pinoy|language=en-US}}</ref>, [[labanos]], [[kangkong]], [[sitaw]] at [[talong]]. Gusto ng maraming Pilipino na magluto ng sinigang na may [[siling haba]] upang gumanda ang lasa at umanghang nang kaunti. May isa ring baryasyon kung saan idinaragdag ang [[miso]] ng gawang-lokal. == Mga uri ng sinigang == ===Ayon sa pangunahing sangkap=== *Sinigang na [[baboy]] *Sinigang na [[Manok (pagkain)|manok]] *Sinigang na [[hipon]] *Sinigang na [[sugpo]]<ref>{{Cite-RBFC}}</ref> *Sinigang na [[isda]] *Sinigang na [[Baka (pagkain)|baka]] *Sinigang na mga [[gulay]] na may [[alamang]] ===Ayon sa pampaasim na sangkap=== *Sinigang sa [[miso]] *Sinigang sa [[bayabas]] *Sinigang sa [[sampalok]] *Sinigang sa [[santol]] *Sinigang sa [[limon]] *Sinigang sa [[kamias|kamiyas]] *Sinigang sa [[mangga]] ==Mga kahawig na ulam== Kung tutuusin, hindi baryasyon ng sinigang ang sinampalukang manok o sinampalukan, dahil kailangang igisa ang manok sa luya muna sa halip na ilagay ang lahat ng mga sangkap sa kaldero at pakuluin. Naiiba rin ang sinampalukan sa paggamit nito ng ginutay na dahon ng sampalok, at karaniwang sinasahugan ng [[luya]], sibuyas, kamatis, talong at iba pang mga gulay.<ref name="kp">{{cite web |last1=Manalo |first1=Lalaine |title=Sinampalukang Manok |url=https://www.kawalingpinoy.com/sinampalukang-manok/ |access-date=Abril 13, 2019 |website=Kawaling Pinoy}}</ref><ref>{{cite web |title=Sinampalukan Manok (Tamarind'd Chicken) |url=http://80breakfasts.com/sinampalukan-manok-tamarindd-chicken/ |access-date=Abril 13, 2019 |website=80 Breakfasts}}</ref> Kahawig din ng sinigang ang [[pinangat na isda]] mula sa [[Timog Luzon]] at [[linarang]] mula sa [[Cebu]]. Pareho silang gumagamit din ng maasim na prutas ngunit limitado sa lamang-dagat ang mga ito at iba rin ang mga iba pang sahog nila.<ref name="ffr">{{cite web |title=Pinangat na Isda Fish Poached in Kamias and Tomatoes |trans-title=Pinangat na Isda Isdang Sinuam sa Kamyas at Kamatis |url=https://www.filipino-food-recipes.com/pinangat-na-isda.html |access-date=Enero 10, 2019 |website=Filipino-food-recipes.com |language=en |archive-date=Enero 10, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190110234821/https://www.filipino-food-recipes.com/pinangat-na-isda.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |last1=Belen |first1=Jun |title=How to Make Fish Pinangat (Fish Soured in Calamansi and Tomatoes) |trans-title=Paano Gumawa ng Isdang Pinangat (Isdang Pinaasim sa Kalamansi at Kamatis) |url=http://blog.junbelen.com/2011/06/15/how-to-make-fish-pinangat-fish-soured-in-calamansi-and-tomatoes/ |access-date=Enero 10, 2019 |website=Junblog |language=en}}</ref><ref>{{cite book|last1=Fenix|first1=Michaela|title=Country Cooking: Philippine Regional Cuisines|date=2017|publisher=Anvil Publishing, Incorporated|isbn=9789712730443|url=https://books.google.com/books?id=qI04DwAAQBAJ&q=linarang+bakasi&pg=PT91|lang=en|trans-title=Pagluluto sa Bansa: Mga Pangrehiyong Pagkaing Pilipino}}{{Dead link|date=Septiyembre 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> May mga kahawig na pinaasim na sabaw na baka. Kabilang dito ang [[kansi]] mula sa [[Kanlurang Kabisayaan]] na gumagamit ng baka at [[rimas]] at pinapaasim ng batuan o [[bilimbi]]. Dahil parang kombinasyon ito ng bulalo at sinigang, minsan tinatawag itong ''sinigang na bulalo''.<ref>{{cite web |last1=Reyes |first1=Gladys |title=Ilonggo Food: Bacolod Cansi Recipe |trans-title=Pagkaing Ilonggo: Resipi ng Kansi Bacolod |url=https://www.experiencenegros.com/ilonggo-food-bacolod-cansi-recipe/ |access-date=Oktubre 23, 2019 |website=Experience Negros |language=en |archive-date=Septiyembre 13, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190913104153/http://www.experiencenegros.com/ilonggo-food-bacolod-cansi-recipe/ |url-status=dead }}</ref> Isa pang maasim na sabaw na baka ang sinanglaw mula sa [[Ilocos]] na pinaasim ng bilimbi o sampalok, ngunit nag-iiba sa pagsasahog ng mga mapapait kagaya ng [[ampalaya]] o apdo, gaya ng iba pang lutuing Ilokano.<ref>{{cite web |title=Sinanglaw |url=https://www.angsarap.net/2012/03/06/sinanglaw/ |access-date=Oktubre 17, 2020 |website=Ang Sarap |language=en}}</ref> ==Sa labas ng Pilipinas== ===Malaysia=== [[File:Singgang Daging.jpg|thumbnail|Bakang ''singgang'']] Sa may silangang baybayin ng Tangway ng Malaysia, lalo na sa mga estado ng Kelantan at Terengganu, may ulam na tinatawag na {{Lang|sm|singgang}} na medyo nagkakahawig sa sinigang.<ref>{{cite news |date=Mayo 18, 2016 |title=NCCA's 'Sinigang versus Adobo' poll divides the nation |language=en |work=GMA News Online |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/food/566753/ncca-s-sinigang-versus-adobo-poll-divides-the-nation/story/ |access-date=Enero 15, 2022}}</ref><ref>{{cite news |title='Sinigang' and 'asocena' aren't exclusive to Filipinos|work=[[Philippine Daily Inquirer]]|date=October 8, 2009|access-date=January 17, 2022|author=Reggie Aspiras|url=https://www.pressreader.com/philippines/philippine-daily-inquirer-1109/20091008/282368330700218}}</ref> Karaniwang sinasangkapan ang {{Lang|sm|singgang}} ng tanglad, galangal, bawang, sili at [[asam gelugur]] bilang pampaasim. Nilalagay rin ang {{Lang|zsm|budu}} o {{Lang|sm|tempoyak}} upang mapalasa pa lalo ang ulam.<ref name="Singgang">{{cite news |title=Khasiat ikan singgang dari sudut saintifik yang sangat wow |language=ms |work=sinarplus+ |url=https://sinarplus.sinarharian.com.my/fyi/khasiat-ikan-singgang-dari-sudut-saintifik-yang-sangat-wow/ |access-date=Enero 15, 2022}}</ref><ref name="Singgang1">{{cite web |title=Singgang Ikan Tongkol Terengganu, Lauk Lejen Kesukaan Ramai |url=https://www.rasa.my/singgang-ikan-tongkol-terengganu-lauk-lejen-kesukaan-ramai/ |access-date=Enero 15, 2022 |work=rasa |language=ms}}</ref> Hindi kagaya ng {{Lang|sm|singgang}} Kelantan, may luyang-dilaw rin sa {{Lang|sm|singgang}} Kelantan.<ref name=Singgang1/> Sa kanlurang baybayin naman ng Tangway ng Malaysia, isa pang ulam na inaakalang katulad ng {{Lang|sm|singgang}} ang tinatawag na {{Lang|sm|pindang}}.<ref name=Singgang/> ==Tingnan din== * [[Tom yam]] * [[Lutuing Pilipino]] ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Category:Lutuing Pilipino]] [[Category:Pagkain]] 71mfqvgis7ez5x17cpunnut06jvbunx 0 9018 2213383 2193938 2026-06-26T01:37:12Z ~2026-35234-81 163322 /* Demograpiko */ 2213383 wikitext text/x-wiki {{Infobox Philippine city 2 | infoboxtitle = Lungsod ng Mandaluyong | native_name = ᜋᜈ᜔ᜇᜎᜓᜌᜓᜅ᜔ | image_skyline =Mandaluyong from Greenhills.jpg | image_caption = Tanawin ng Mandaluyong. | sealfile = Ph_seal_ncr_mandaluyong.png | caption = Mapa ng [[Kalakhang Maynila]] na nagpapakita ang lokasyon ng Mandaluyong | locatormapfile = {{PH wikidata|image_map}} | region = {{PH wikidata|region}} | districts = Nag-iisang Distrito ng Mandaluyong | founded = 1841 | website = [http://www.mandaluyong.gov.ph www.mandaluyong.gov.ph] | barangays = 27 | class = Unang klase; urbanisado | mayor = Benjamin Abalos Sr. | vice_mayor = Carmelita A. Abalos | cityhood = 9 Pebrero 1994 | language = [[Wikang Tagalog|Tagalog]]<br>[[Taglish]] | areakm2 = 11.26 | population_as_of = 2010 | population_total = 328699 | latd = 14| latm = 37| lats = | latNS = N | longd = 121| longm = 2| longs = | longEW = E }} [[Talaksan:Mandaluyong City 2.JPG|thumb|right|250px|[[Shaw Boulevard]]]] Ang '''Mandaluyong''' ay isang [[Mga lungsod ng Pilipinas|lungsod]] ng [[Kalakhang Maynila]] sa [[Pilipinas]]. Pinalilibutan ito ng ilang lungsod tulad ng [[Maynila]], ang kabisera ng bansa na nasa kanluran, ang [[lungsod ng San Juan]] sa hilaga, ang [[lungsod Quezon]] at [[lungsod ng Pasig]] sa silangan, at ang [[Lungsod ng Makati]] sa timog. Binansagan ang lungsod bilang "Sawang lungsod ng Pilipinas", "Puso ng Kalakhang Manila", at ang "Isang Kabisera ng mga matitinong Gobyernong di nagsasalubong sa Pilipinas". Ayon sa {{PH wikidata|population_as_of}}, ito ay may populasyon na {{PH wikidata|population_total}} sa may {{PH wikidata|household}} na kabahayan. == Geograpiya == Matatagpuan ang lungsod ng Mandaluyong sa puso ng kalakhang Maynila. Kabilang sa maraming atraksiyon ng lungsod ang kalahating parte ng [[lundayang Ortigas]], isa sa mga pangunahing sentro ng negosyo at komersyo sa kalungsuran (nasa lungsod ng Pasig ang natitirang hati). Matatagpuan sa lundayang Ortigas ang pangunahing punong-tanggapan ng [[Asian Development Bank]] at ang punong tanggapan ng [[San Miguel Corporation]], ang pinakamalaking korporasyon ng bansa. Matatagpuan dito ang Dave Vergel B. Castro & Associates, isa sa pinakapinagkakatiwalaang Engineering Firm sa bansa, [[SM Megamall]], isa sa pinakamalaking ''shopping mall'' sa bansa pati na rin ang [[Shangri-la Plaza Mall]] at Star Mall. Sa silangan ng Ortigas Center matatagpuan ang Wack-Wack Golf and Country Club, sa hilaga nito matatagpuan ang [[La Salle Greenhills]], isang tanyag na mataas na paaralang panlalaki. Ang estasyon ng MRT sa bulebard ng Shaw na itinuturing din isang mall, maliban na pagiging estasyon, ay nagdurugtong ng tatlo pang mga mall (Star Mall, Shangri-La Plaza, at ang EDSA Central). Sa mga nakatira dito, ang lungsod ng Mandaluyong ay laging ginagamit sa mga biro tungkol sa pag-iisip ng isang tao (halimbawa: ang isang tao na may kahinahinalang katayuan ng pag-iisip ay mula sa Mandaluyong). Ito ay marahil ang National Center for Mental Health (Pambansang Senter ng Kalusugan ng Pag-iisip) ay matatagpuan sa lungsod. Matatagpuan din sa Mandaluyong ang "Welfareville", isang malaking pook kung saan laganap ang kahirapan. == Kasaysayan == Nagmula ang pangalan ng Lungsod ng Mandaluyong sa [[Wikang Tagalog|salitang Tagalog]] na ''mga daluy''. Ito ay batay sa maraming matatangkad na damo na dating tumutubo dito, ang mga damo ay parang ''dumadaloy'' sa hangin na ang ibig sabihin ay sentro ng kalakalan na inihalintulad sa produksiyon ng pinaka produkto ng palitan. == Mga barangay == Ang Mandaluyong ay nahahati sa 27 na baranggay. {| class="sortable wikitable" !District !Barangay !Land Area<br />([[hectare|has]].) !Population<br />(2015)<ref name=census07>{{Cite web |title=Final Results - 2007 Census of Population |url=http://www.census.gov.ph/data/census2007/index.html |access-date=2009-07-31 |archive-date=2008-11-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081120024509/http://www.census.gov.ph/data/census2007/index.html |url-status=dead }}</ref> |- |1 |Addition Hills |121.19 |99,058 |- |1 |Bagong Silang |14.26 |5,572 |- |2 |Barangka Drive |24.54 |13,310 |- |2 |Barangka Ibaba |16.92 |9,540 |- |2 |Barangka Ilaya |47.45 |17,896 |- |2 |Barangka Itaas |17.21 |11,252 |- |2 |Buayang Bato |7.26 |1,782 |- |1 |Burol |2.78 |2,740 |- |1 |Daang Bakal |17.34 |3,660 |- |1 |Hagdan Bato Itaas |18.36 |10,314 |- |1 |Hagdan Bato Libis |15.48 |6,962 |- |1 |Harapin Ang Bukas |4.89 |4,496 |- |1 |Highway Hills |105.12 |28,703 |- |2 |Hulo |29.30 |27,515 |- |2 |Mabini-J. Rizal |11.88 |7,628 |- |2 |Malamig |29.52 |12,667 |- |1 |Mauway |60.06 |29,103 |- |2 |Namayan |30.60 |6,123 |- |1 |New Zañiga |21.96 |7,534 |- |2 |Old Zañiga |42.48 |7,013 |- |1 |Pag-Asa |12.60 |4,053 |- |2 |Plainview |115.92 |26,575 |- |1 |Pleasant Hills |20.33 |5,910 |- |1 |Poblacion |24.12 |14,733 |- |2 |San Jose |3.18 |7,262 |- |2 |Vergara |15.12 |5,910 |- |1 |Wack-Wack Greenhills |294.48 |8,965 |} ==Demograpiko== {{Populasyon}} ==Mga medya== *[[DWAD-AM|Now Radio 1098]] (Crusaders Broadcasting System) *[[DWBL|Radyo Brabo 1242]] (FBS Radio Network) *[[DWBC-AM|DWBC News 1422]] (Advanced Media Broadcasting System) {{Div col}} * [[Aljon Mariano]] (ipinanganak 1992) - manlalaro ng basketball * [[Alan Peter Cayetano]] (ipinanganak 1970) - senador, ika-26 [[Kalihim ng Ugnayang Panlabas (Pilipinas)|Kalihim ng Ugnayang Panlabas]] * [[Anicka Castañeda]] (ipinanganak 1999) - manlalaro ng putbol [[Antonio Cabangon-Chua]] (ipinanganak 1934, namatay 2016) - Embahador ng Pilipinas sa Laos, negosyante, at negosyante<ref name="AntonioCabangonChua">{{Banggitin ang balita |last=Feria |first=Monica |date=Marso 13, 2016 |title=Mapagpakumbabang himlayan ni Antonio Cabangon Chua |url=https://business.inquirer.net/208455/humble-resting-place-for-antonio-cabangon-chua |access-date=2023-05-05 |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> * [[Benjamin Abalos]] (ipinanganak 1934) - Ika-16 at ika-23 alkalde ng Mandaluyong, dating [[Tagapangulo ng Metropolitan Manila Development Authority]], at dating tagapangulo ng [[Komisyon sa Halalan (Pilipinas)|Komisyon sa Halalan]] * [[Jonathan Clement Abalos|Jonathan Clement "JC" Abalos II]] (ipinanganak 1994) politiko * [[Brigiding]] (ipinanganak 1992) – drag performer, kalahok sa [[Drag Race Philippines (season 1)|Drag Race Philippines (Season 1)]] * [[Carmela Tunay]] (ipinanganak 1995) - dating manlalaro ng volleyball, aktres, at host sa TV * [[Carmelita Abalos]] (ipinanganak 1962) - ika-22 at ika-24 na alkalde ng Mandaluyong * [[Coleen Garcia]] (ipinanganak 1992) - aktres, host, at modelo<ref name="ColeenGarcia">{{cite news|title=Coleen Garcia at Billy Crawford ay lumipad patungong Espanya pagkatapos ng engagement|url=https://www.abs-cbn.com/news/12/23/16/coleen-garcia-billy-crawford-fly-to-spain-after-engagement|access-date=Disyembre 23, 2016|work=ABS-CBN News|date=Disyembre 24, 2016}}</ref> * [[Dante Jimenez]] (ipinanganak 1952, namatay 2021) - tagapangulo ng [[Pangulo Komisyon Laban sa Korapsyon]], tagapagtatag ng Volunteers Against Crime and Corruption, at tagapagturo * [[Elmer Borlongan]] (ipinanganak 1967) - pintor<ref name="ElmerBorlongan">{{cite book |title=Elmer Borlongan: In City and Country (1992-2012) |publisher=Ayala Museum |year=2014 | location=Makati, Philippines |isbn=978-971-8551-89-9}}</ref> * [[Francis Magalona]] (ipinanganak 1964, namatay 2009) - rapper, mang-aawit, at manunulat ng kanta * [[Freddy Gonzalez (Pilipinang manlalaro ng football)|Freddy Gonzalez]] (ipinanganak 1978) - dating manlalaro ng football * [[Fyang|Fyang Smith]] (ipinanganak 2006) - influencer at modelo sa social media * [[Gio Alvarez]] (ipinanganak 1976) - aktor * [[Imee Marcos]] (ipinanganak 1955) - kasalukuyang [[Senado ng Pilipinas|Senador]], politiko, kapatid ng kasalukuyang [[Pangulo ng Pilipinas|Pangulo ng Pilipinas]] [[Bongbong Marcos]] * [[Javi Gómez de Liaño]] (ipinanganak 1998) - manlalaro ng basketball * [[John Raspado]] (ipinanganak 1981) - negosyante, may hawak ng titulo ni [[Mr. Gay World Philippines]] 2016 at [[Mr. Gay World 2017]] * [[Johnedel Cardel]] (ipinanganak 1970) - coach ng basketball, dating manlalaro ng basketball * [[Juami Tiongson]] (ipinanganak 1991) - manlalaro ng basketball * [[Kevin Racal]] (ipinanganak 1991) - manlalaro ng basketball * [[Lance Serrano]] (ipinanganak 1992) - aktor, modelo, at manlalaro ng basketball * [[Lei Ponce]] (ipinanganak 1984) - make-up artist at may hawak ng titulo ng [[Mr. Fahrenheit (pageant)|Mr. Fahrenheit]] 2016 * [[Louie Mar Gangcuangco]] (ipinanganak 1987) - manggagamot, [[pananaliksik sa HIV/AIDS|mananaliksik sa HIV]], at propesor * [[Manny Victorino]] (ipinanganak 1958) - retiradong manlalaro ng basketbol * [[Maico Buncio]] (ipinanganak 1988, namatay 2011) - karerista ng motorsiklo * [[Mark Cardona]] (ipinanganak 1981) - manlalaro ng basketbol * [[Marlon Manalo]] (ipinanganak 1975) - dating manlalaro ng bilyar * [[Michele Bumgarner]] (ipinanganak 1989) - drayber ng karera * [[Mikey Bustos]] (ipinanganak 1981) - YouTuber, vlogger, mang-aawit, at komedyante<ref name="MikeyBustos">{{Cite web |title=Paano nagkakilala sina Mikey Bustos at BF RJ Garcia |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/familyandrelationships/698722/mikey-bustos-and-boyfriend-rj-garcia-actually-met-in-an-elevator/story/ |date=Hunyo 24, 2019 |access-date=Mayo 5, 2023 |website=[[GMA Integrated News and Public Affairs]] |language=en}}</ref> * [[Neptali Gonzales]] (ipinanganak 1923, namatay 2001) - Ika-13 [[Pangulo ng Senado ng Pilipinas|Pangulo ng Senado]], dating kongresista ng [[Mga distrito ng Lehislatura ng Rizal|unang distrito ng Rizal]] at [[Lehislatibong distrito ng San Juan–Mandaluyong|San Juan–Mandaluyong]] * [[Neptali Gonzales II]] (b. 1954) - ika-14 na alkalde ng Mandaluyong at kasalukuyang kinatawan ng [[Mga distritong Pambatas ng Mandaluyong|Lone District of Mandaluyong]] * [[Paul Zamar]] (b. 1987) - manlalaro ng basketball * [[Renz Ongkiko]] (b. 1988) - tagapagbalita, personalidad sa media, at modelo * [[Ria Atayde]] (b. 1992) - artista * [[Rico Yan]] (b. 1975, d. 2002) - aktor at entrepreneur * [[Shehyee]] (b. 1992) - rapper, manunulat ng kanta, at personalidad sa Internet * [[Sophie Albert]] (b. 1990) - aktres * [[Camille Villar]] (ipinanganak 1985) - politiko at dating host sa TV * [[Troy Rosario]] (ipinanganak 1992) - manlalaro ng basketbol {{Div col end}} ==Mga sanggunian== {{Reflist}} == Kawing panlabas == * [http://www.mandaluyong.gov.ph/ Ang opisyal na homepage ng Pamahalaang Panlungsod ng Mandaluyong (sa wikang Ingles)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111025103137/http://www.mandaluyong.gov.ph/ |date=2011-10-25 }} * [http://mandaluyong.info/ Mandaluyong.info - Mandaluyong City Aggregated News and Information (sa wikang Ingles)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060901224507/http://mandaluyong.info/ |date=2006-09-01 }} {{Metro Manila}} [[Kategorya:Mga bayan at lungsod sa Pilipinas|Mandaluyong]] [[Kategorya:Mga lungsod sa Kalakhang Maynila]] 5vleksgabbs6rjnjq9154zx4rnqtbww 2213389 2213383 2026-06-26T01:38:42Z Mtarch11 107582 [[w:Help:Reverting|Ibinalik]] ang mga pagbabago ni [[Special:Contributions/~2026-35234-81|~2026-35234-81]] ([[User talk:~2026-35234-81|Usapan]]) patungo sa huling rebisyon ni [[User:~2026-74672-8|~2026-74672-8]] 2193938 wikitext text/x-wiki {{Infobox Philippine city 2 | infoboxtitle = Lungsod ng Mandaluyong | native_name = ᜋᜈ᜔ᜇᜎᜓᜌᜓᜅ᜔ | image_skyline =Mandaluyong from Greenhills.jpg | image_caption = Tanawin ng Mandaluyong. | sealfile = Ph_seal_ncr_mandaluyong.png | caption = Mapa ng [[Kalakhang Maynila]] na nagpapakita ang lokasyon ng Mandaluyong | locatormapfile = {{PH wikidata|image_map}} | region = {{PH wikidata|region}} | districts = Nag-iisang Distrito ng Mandaluyong | founded = 1841 | website = [http://www.mandaluyong.gov.ph www.mandaluyong.gov.ph] | barangays = 27 | class = Unang klase; urbanisado | mayor = Benjamin Abalos Sr. | vice_mayor = Carmelita A. Abalos | cityhood = 9 Pebrero 1994 | language = [[Wikang Tagalog|Tagalog]]<br>[[Taglish]] | areakm2 = 11.26 | population_as_of = 2010 | population_total = 328699 | latd = 14| latm = 37| lats = | latNS = N | longd = 121| longm = 2| longs = | longEW = E }} [[Talaksan:Mandaluyong City 2.JPG|thumb|right|250px|[[Shaw Boulevard]]]] Ang '''Mandaluyong''' ay isang [[Mga lungsod ng Pilipinas|lungsod]] ng [[Kalakhang Maynila]] sa [[Pilipinas]]. Pinalilibutan ito ng ilang lungsod tulad ng [[Maynila]], ang kabisera ng bansa na nasa kanluran, ang [[lungsod ng San Juan]] sa hilaga, ang [[lungsod Quezon]] at [[lungsod ng Pasig]] sa silangan, at ang [[Lungsod ng Makati]] sa timog. Binansagan ang lungsod bilang "Sawang lungsod ng Pilipinas", "Puso ng Kalakhang Manila", at ang "Isang Kabisera ng mga matitinong Gobyernong di nagsasalubong sa Pilipinas". Ayon sa {{PH wikidata|population_as_of}}, ito ay may populasyon na {{PH wikidata|population_total}} sa may {{PH wikidata|household}} na kabahayan. == Geograpiya == Matatagpuan ang lungsod ng Mandaluyong sa puso ng kalakhang Maynila. Kabilang sa maraming atraksiyon ng lungsod ang kalahating parte ng [[lundayang Ortigas]], isa sa mga pangunahing sentro ng negosyo at komersyo sa kalungsuran (nasa lungsod ng Pasig ang natitirang hati). Matatagpuan sa lundayang Ortigas ang pangunahing punong-tanggapan ng [[Asian Development Bank]] at ang punong tanggapan ng [[San Miguel Corporation]], ang pinakamalaking korporasyon ng bansa. Matatagpuan dito ang Dave Vergel B. Castro & Associates, isa sa pinakapinagkakatiwalaang Engineering Firm sa bansa, [[SM Megamall]], isa sa pinakamalaking ''shopping mall'' sa bansa pati na rin ang [[Shangri-la Plaza Mall]] at Star Mall. Sa silangan ng Ortigas Center matatagpuan ang Wack-Wack Golf and Country Club, sa hilaga nito matatagpuan ang [[La Salle Greenhills]], isang tanyag na mataas na paaralang panlalaki. Ang estasyon ng MRT sa bulebard ng Shaw na itinuturing din isang mall, maliban na pagiging estasyon, ay nagdurugtong ng tatlo pang mga mall (Star Mall, Shangri-La Plaza, at ang EDSA Central). Sa mga nakatira dito, ang lungsod ng Mandaluyong ay laging ginagamit sa mga biro tungkol sa pag-iisip ng isang tao (halimbawa: ang isang tao na may kahinahinalang katayuan ng pag-iisip ay mula sa Mandaluyong). Ito ay marahil ang National Center for Mental Health (Pambansang Senter ng Kalusugan ng Pag-iisip) ay matatagpuan sa lungsod. Matatagpuan din sa Mandaluyong ang "Welfareville", isang malaking pook kung saan laganap ang kahirapan. == Kasaysayan == Nagmula ang pangalan ng Lungsod ng Mandaluyong sa [[Wikang Tagalog|salitang Tagalog]] na ''mga daluy''. Ito ay batay sa maraming matatangkad na damo na dating tumutubo dito, ang mga damo ay parang ''dumadaloy'' sa hangin na ang ibig sabihin ay sentro ng kalakalan na inihalintulad sa produksiyon ng pinaka produkto ng palitan. == Mga barangay == Ang Mandaluyong ay nahahati sa 27 na baranggay. {| class="sortable wikitable" !District !Barangay !Land Area<br />([[hectare|has]].) !Population<br />(2015)<ref name=census07>{{Cite web |title=Final Results - 2007 Census of Population |url=http://www.census.gov.ph/data/census2007/index.html |access-date=2009-07-31 |archive-date=2008-11-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081120024509/http://www.census.gov.ph/data/census2007/index.html |url-status=dead }}</ref> |- |1 |Addition Hills |121.19 |99,058 |- |1 |Bagong Silang |14.26 |5,572 |- |2 |Barangka Drive |24.54 |13,310 |- |2 |Barangka Ibaba |16.92 |9,540 |- |2 |Barangka Ilaya |47.45 |17,896 |- |2 |Barangka Itaas |17.21 |11,252 |- |2 |Buayang Bato |7.26 |1,782 |- |1 |Burol |2.78 |2,740 |- |1 |Daang Bakal |17.34 |3,660 |- |1 |Hagdan Bato Itaas |18.36 |10,314 |- |1 |Hagdan Bato Libis |15.48 |6,962 |- |1 |Harapin Ang Bukas |4.89 |4,496 |- |1 |Highway Hills |105.12 |28,703 |- |2 |Hulo |29.30 |27,515 |- |2 |Mabini-J. Rizal |11.88 |7,628 |- |2 |Malamig |29.52 |12,667 |- |1 |Mauway |60.06 |29,103 |- |2 |Namayan |30.60 |6,123 |- |1 |New Zañiga |21.96 |7,534 |- |2 |Old Zañiga |42.48 |7,013 |- |1 |Pag-Asa |12.60 |4,053 |- |2 |Plainview |115.92 |26,575 |- |1 |Pleasant Hills |20.33 |5,910 |- |1 |Poblacion |24.12 |14,733 |- |2 |San Jose |3.18 |7,262 |- |2 |Vergara |15.12 |5,910 |- |1 |Wack-Wack Greenhills |294.48 |8,965 |} ==Demograpiko== {{Populasyon}} {{Div col}} * [[Aljon Mariano]] (ipinanganak 1992) - manlalaro ng basketball * [[Alan Peter Cayetano]] (ipinanganak 1970) - senador, ika-26 [[Kalihim ng Ugnayang Panlabas (Pilipinas)|Kalihim ng Ugnayang Panlabas]] * [[Anicka Castañeda]] (ipinanganak 1999) - manlalaro ng putbol [[Antonio Cabangon-Chua]] (ipinanganak 1934, namatay 2016) - Embahador ng Pilipinas sa Laos, negosyante, at negosyante<ref name="AntonioCabangonChua">{{Banggitin ang balita |last=Feria |first=Monica |date=Marso 13, 2016 |title=Mapagpakumbabang himlayan ni Antonio Cabangon Chua |url=https://business.inquirer.net/208455/humble-resting-place-for-antonio-cabangon-chua |access-date=2023-05-05 |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> * [[Benjamin Abalos]] (ipinanganak 1934) - Ika-16 at ika-23 alkalde ng Mandaluyong, dating [[Tagapangulo ng Metropolitan Manila Development Authority]], at dating tagapangulo ng [[Komisyon sa Halalan (Pilipinas)|Komisyon sa Halalan]] * [[Jonathan Clement Abalos|Jonathan Clement "JC" Abalos II]] (ipinanganak 1994) politiko * [[Brigiding]] (ipinanganak 1992) – drag performer, kalahok sa [[Drag Race Philippines (season 1)|Drag Race Philippines (Season 1)]] * [[Carmela Tunay]] (ipinanganak 1995) - dating manlalaro ng volleyball, aktres, at host sa TV * [[Carmelita Abalos]] (ipinanganak 1962) - ika-22 at ika-24 na alkalde ng Mandaluyong * [[Coleen Garcia]] (ipinanganak 1992) - aktres, host, at modelo<ref name="ColeenGarcia">{{cite news|title=Coleen Garcia at Billy Crawford ay lumipad patungong Espanya pagkatapos ng engagement|url=https://www.abs-cbn.com/news/12/23/16/coleen-garcia-billy-crawford-fly-to-spain-after-engagement|access-date=Disyembre 23, 2016|work=ABS-CBN News|date=Disyembre 24, 2016}}</ref> * [[Dante Jimenez]] (ipinanganak 1952, namatay 2021) - tagapangulo ng [[Pangulo Komisyon Laban sa Korapsyon]], tagapagtatag ng Volunteers Against Crime and Corruption, at tagapagturo * [[Elmer Borlongan]] (ipinanganak 1967) - pintor<ref name="ElmerBorlongan">{{cite book |title=Elmer Borlongan: In City and Country (1992-2012) |publisher=Ayala Museum |year=2014 | location=Makati, Philippines |isbn=978-971-8551-89-9}}</ref> * [[Francis Magalona]] (ipinanganak 1964, namatay 2009) - rapper, mang-aawit, at manunulat ng kanta * [[Freddy Gonzalez (Pilipinang manlalaro ng football)|Freddy Gonzalez]] (ipinanganak 1978) - dating manlalaro ng football * [[Fyang|Fyang Smith]] (ipinanganak 2006) - influencer at modelo sa social media * [[Gio Alvarez]] (ipinanganak 1976) - aktor * [[Imee Marcos]] (ipinanganak 1955) - kasalukuyang [[Senado ng Pilipinas|Senador]], politiko, kapatid ng kasalukuyang [[Pangulo ng Pilipinas|Pangulo ng Pilipinas]] [[Bongbong Marcos]] * [[Javi Gómez de Liaño]] (ipinanganak 1998) - manlalaro ng basketball * [[John Raspado]] (ipinanganak 1981) - negosyante, may hawak ng titulo ni [[Mr. Gay World Philippines]] 2016 at [[Mr. Gay World 2017]] * [[Johnedel Cardel]] (ipinanganak 1970) - coach ng basketball, dating manlalaro ng basketball * [[Juami Tiongson]] (ipinanganak 1991) - manlalaro ng basketball * [[Kevin Racal]] (ipinanganak 1991) - manlalaro ng basketball * [[Lance Serrano]] (ipinanganak 1992) - aktor, modelo, at manlalaro ng basketball * [[Lei Ponce]] (ipinanganak 1984) - make-up artist at may hawak ng titulo ng [[Mr. Fahrenheit (pageant)|Mr. Fahrenheit]] 2016 * [[Louie Mar Gangcuangco]] (ipinanganak 1987) - manggagamot, [[pananaliksik sa HIV/AIDS|mananaliksik sa HIV]], at propesor * [[Manny Victorino]] (ipinanganak 1958) - retiradong manlalaro ng basketbol * [[Maico Buncio]] (ipinanganak 1988, namatay 2011) - karerista ng motorsiklo * [[Mark Cardona]] (ipinanganak 1981) - manlalaro ng basketbol * [[Marlon Manalo]] (ipinanganak 1975) - dating manlalaro ng bilyar * [[Michele Bumgarner]] (ipinanganak 1989) - drayber ng karera * [[Mikey Bustos]] (ipinanganak 1981) - YouTuber, vlogger, mang-aawit, at komedyante<ref name="MikeyBustos">{{Cite web |title=Paano nagkakilala sina Mikey Bustos at BF RJ Garcia |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/familyandrelationships/698722/mikey-bustos-and-boyfriend-rj-garcia-actually-met-in-an-elevator/story/ |date=Hunyo 24, 2019 |access-date=Mayo 5, 2023 |website=[[GMA Integrated News and Public Affairs]] |language=en}}</ref> * [[Neptali Gonzales]] (ipinanganak 1923, namatay 2001) - Ika-13 [[Pangulo ng Senado ng Pilipinas|Pangulo ng Senado]], dating kongresista ng [[Mga distrito ng Lehislatura ng Rizal|unang distrito ng Rizal]] at [[Lehislatibong distrito ng San Juan–Mandaluyong|San Juan–Mandaluyong]] * [[Neptali Gonzales II]] (b. 1954) - ika-14 na alkalde ng Mandaluyong at kasalukuyang kinatawan ng [[Mga distritong Pambatas ng Mandaluyong|Lone District of Mandaluyong]] * [[Paul Zamar]] (b. 1987) - manlalaro ng basketball * [[Renz Ongkiko]] (b. 1988) - tagapagbalita, personalidad sa media, at modelo * [[Ria Atayde]] (b. 1992) - artista * [[Rico Yan]] (b. 1975, d. 2002) - aktor at entrepreneur * [[Shehyee]] (b. 1992) - rapper, manunulat ng kanta, at personalidad sa Internet * [[Sophie Albert]] (b. 1990) - aktres * [[Camille Villar]] (ipinanganak 1985) - politiko at dating host sa TV * [[Troy Rosario]] (ipinanganak 1992) - manlalaro ng basketbol {{Div col end}} ==Mga sanggunian== {{Reflist}} == Kawing panlabas == * [http://www.mandaluyong.gov.ph/ Ang opisyal na homepage ng Pamahalaang Panlungsod ng Mandaluyong (sa wikang Ingles)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111025103137/http://www.mandaluyong.gov.ph/ |date=2011-10-25 }} * [http://mandaluyong.info/ Mandaluyong.info - Mandaluyong City Aggregated News and Information (sa wikang Ingles)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060901224507/http://mandaluyong.info/ |date=2006-09-01 }} {{Metro Manila}} [[Kategorya:Mga bayan at lungsod sa Pilipinas|Mandaluyong]] [[Kategorya:Mga lungsod sa Kalakhang Maynila]] mnkl7ohriofi888qhfp4gwkg69vu402 0 9130 2213287 2196697 2026-06-25T13:04:11Z Garvingarvin333 163324 Inayos ang baybay 2213287 wikitext text/x-wiki {{Infobox Philippine city 2 |infoboxtitle = Lungsod ng Bacolod |official_name = City of Bacolod |native_name = ''Dakbanwa sang Bacolod'' |sealfile = |locatormapfile = {{PH wikidata|image_map}} |caption = Mapa ng pulo ng [[Negros]] ipinakikita ang lokasyon ng Lungsod ng Bacolod. |region = {{PH wikidata|region}} |districts = Mag-isang distrito |barangays = 61 |class = Ika-1 klaseng lungsod |mayor = Albee B. Benitez |vice_mayor = El Cid M. Familiaran |cityhood = 19 Oktubre 1938 }} Ang '''Lungsod ng Bacolod''' ay ang [[kabisera]] at pinaka-maunlad na pook sa lalawigan ng [[Kanlurang Negros]]. Ayon sa {{PH wikidata|population_as_of}}, ito ay may populasyon na {{PH wikidata|population_total}} sa may {{PH wikidata|household}} na kabahayan. Ang lungsod ay kilala para sa [[pista ng MassKara]] na nangyayari sa Oktubre at tinatawag rin bilang "The City of Smiles" at "Football City of the Philippines". Ang Bacolod ay bago lang nanguna sa survey ng ''MoneySense Magazine'' bilang pinaka-magandang lugar na tirahan.<ref>{{cite news | last =Ledesma | first =Jun | title =Ledesma:Best Place to Live in Davao City | pages = | publisher =Sunstar Global Davao | date =2008-04-01 | url =http://www.sunstar.com.ph/static/dav/2008/04/01/oped/jun.ledesma.sunbursts.html | accessdate =2008-05-29 | archive-date =2008-12-04 | archive-url =https://web.archive.org/web/20081204153801/http://www.sunstar.com.ph/static/dav/2008/04/01/oped/jun.ledesma.sunbursts.html | url-status =dead }}</ref> [[Wikang Hiligaynon|Hiligaynon]] (Ilonggo) ang pangunahing salita na ginagamit sa Bacolod. Ang pangunahing kalakal ng pulo ng Negros ay asukal, kung saan ang pinakamalaking kompanya ng tagagawa ng asukal, ang Victorias Milling Company ay naroroon. Ang Bacolod ang sentro ng kalakal sa pagpapaluwas ng asukal galing sa pulo patungo sa iba't ibang bahagi ng kapuluan at sa pagluwas sa ibang bansa. =Tropiko Moonson Climate == == Kasaysayan == Ang pangalan ng lungsod ay galing sa salitang Hiligaynon na "Bacolod" na ibig sabihin ay burol o punso. Ito ang naging tawag sa lugar dahil ito'y itinatag sa mabatong burol na ngayon ay ang distrikto ng Granada. Dahil sa mga pananakop ng mga Muslim, inilipat ang lugar sa tabing-dagat. Ang lugar ay tinawag na ''Da-an Banwa'' na ibig sabihin na "Lumang Lugar" Noong 1894 sa utos ni Gobernador General Claveria ang Bacolod ay naging kabisera ng Kanlurang Negros. Si Bernardino de los Santos ay naging unang Gobernadorcillo at si Julian Gonzaga bilang unang Pari. == Mga Barangay== Ang Bacolod ay nahahati sa 61 na mga [[barangay]]. {{div col|colwidth=16em}} * Barangay 1 (Poblacion) * Barangay 2 (Población) * Barangay 3 (Población) * Barangay 4 (Población) * Barangay 5 (Población) * Barangay 6 (Población) * Barangay 7 (Población) * Barangay 8 (Población) * Barangay 9 (Población) * Barangay 10 (Población) * Barangay 11 (Población) * Barangay 12 (Población) * Barangay 13 (Población) * Barangay 14 (Población) * Barangay 15 (Población) * Barangay 16 (Población) * Barangay 17 (Población) * Barangay 18 (Población) * Barangay 19 (Población) * Barangay 20 (Población) * Barangay 21 (Población) * Barangay 22 (Población) * Barangay 23 (Población) * Barangay 24 (Población) * Barangay 25 (Población) * Barangay 26 (Población) * Barangay 27 (Población) * Barangay 28 (Población) * Barangay 29 (Población) * Barangay 30 (Población) * Barangay 31 (Población) * Barangay 32 (Población) * Barangay 33 (Población) * Barangay 34 (Población) * Barangay 35 (Población) * Barangay 36 (Población) * Barangay 37 (Población) * Barangay 38 (Población) * Barangay 39 (Población) * Barangay 40 (Población) * Barangay 41 (Población) * Alangilan * Alijis * Banago * Bata * Cabug * Estefanía * Felisa * Granada * Handumanan * Mandalagan * Mansilingan * Montevista * Pahanocoy * Punta Taytay * Singcang-Airport * Sum-ag * Taculing * Tangub * Villamonte * Vista Alegre {{div col end}} ==Media== ===TV=== * DYWB TeleRadyo 2 * RMN DYHB TeleRadyo 6 * RPN DYKV TeleRadyo 8 * DYRL TeleRadyo 10 * GMA Negros (Channel 13) * 5 Western Visayas (Channel 32) ===Radyo=== ====AM==== * DYWB Bombo Radyo 630 * DYEZ Aksyon Radyo 684 * RMN DYHB 747 * DYRL Radyo Pilipino 1035 * DZRH 1080 * Radyo5 1125 * DYAF Radyo Totoo 1143 * DYVS FEBC 1233 * RPN DYKB Radyo Ronda 1404 ====FM==== * 90.3 FM1 * FMR 91.1 * 91.9 Love Radio * 94.3 iFM * 95.9 Star FM * 99.1 Q Radio * RJ 99.9 * 102.3 Korean Radio * 103.1 Brigada News FM * 103.9 Bandera News FM * 105.5 Easy Rock * Magic 106.3 * Barangay FM 107.1 ==Demograpiko== {{Populasyon}} == Mga kilalang personalidad == ==Libangan== *[[Vickie Rushton]] (ipinanganak 1992), artistang Filipino-British *[[Analyn Barro]] (ipinanganak 1996), artistang Pilipino *[[Ella May Saison]], Pilipinong mang-aawit at kompositor *[[Migo Adecer]] (ipinanganak 1999), Filipino-Australian na artista at mang-aawit *[[Alvin Elchico]] (ipinanganak 1974), Filipino field reporter, mamamahayag at host ng telebisyon *[[Bobby Enriquez]] (1943–1996), Filipino jazz *[[Peque Gallaga]] (1943–2020), direktor ng Filipino *[[Allan K.]] (ipinanganak 1958), Filipino entertainer *[[Ronnie Lazaro]] (ipinanganak 1957), artistang Pilipino *[[Kuh Ledesma]] (ipinanganak 1955), Pilipinong mang-aawit at artista *[[Pancho Magalona]] (1922–1998), Filipino actor *[[Francis Magalona]] (1964–2009), Filipino entertainer *[[Romy Pastrana]] (ipinanganak 1958), Pilipinong artista at komedyante *[[Aurora Pijuan]] (ipinanganak 1949), Filipino beauty pageant titleholder *[[Susan Roces]] (1941–2022), artistang Pilipino *[[Sandra Seifert]] (ipinanganak 1984), Filipino beauty pageant titleholder *[[Rosemarie Sonora]] (ipinanganak 1948), dating artistang Pilipino *[[Eduardo Sicangco]], Filipino designer at illustrator *[[Christian Vasquez]] (ipinanganak 1977), artista at modelong Pilipino *[[Maggie Wilson]] (ipinanganak 1989), Filipino entertainer *[[Joel Torre]] (ipinanganak 1961), Pilipinong aktor at prodyuser *[[Angel Locsin]] (ipinanganak 1985), artistang Pilipino at humanitarian *[[Maxene Magalona]] (ipinanganak 1986), artista at modelong Pilipino ==Panitikan== *[[Elsa Martinez Coscolluela]], makatang Pilipino, manunulat ng maikling kuwento, at manunulat ng dulang *[[Nonoy Espina]] (1962–2021), Pilipinong mamamahayag == Agham at Medisina == *[[Raul Fabella]] (ipinanganak 1949), Pilipinong akademiko at ekonomista ==Pulitika== *[[Rafael Alunan III]] (ipinanganak 1948), negosyanteng Pilipino at dating opisyal ng gobyerno *[[Enrique Magalona]] (1891–1960), abogado at politiko ng Filipino *[[Alfredo Montelibano Sr.]] (1905–1989), politiko at industriyalistang Pilipino *[[Neri Colmenares]] (ipinanganak 1959), mambabatas na Pilipino, abugado ng karapatang pantao at aktibista ==Relihiyon== *[[Rolando Ramos Dizon]] (1944–2012), Filipino De La Salle kapatid *[[Antonio Fortich]] (1913–2003), aktibistang politikal na Pilipino at dating Obispo ng Bacolod *[[Jesus Varela]] (1927–2018), Filipino prelate ng Simbahang Katoliko ==Isports == *[[Nonoy Baclao]] (ipinanganak 1987), Filipino professional basketball player *[[Jeffrei Chan]] (ipinanganak 1983), Pilipinong propesyonal na manlalaro ng basketball *[[Monsour del Rosario]] (ipinanganak 1965), Filipino martial artist at aktor *[[Boyet Fernandez]] (ipinanganak 1971), Pilipinong dating propesyonal na manlalaro ng basketball *[[Ramil Gallego]] (ipinanganak 1966), Filipino professional pool player *[[Reynel Hugnatan]] (ipinanganak 1978), Filipino professional basketball coach *[[Noli Locsin]] (ipinanganak 1971), Pilipinong retiradong propesyonal na manlalaro ng basketball *[[Donnie Nietes]] (ipinanganak 1982), Pilipinong propesyonal na boksingero *[[Christopher Remkes]] (ipinanganak 1996), Filipino Australian gymnast *[[Joan Tipon]] (ipinanganak 1982), Filipino amateur boxer *[[Ben Villaflor]] (ipinanganak noong 1952), Pilipinong dating propesyonal na boksingero *[[Genesis Servania]] (ipinanganak noong 1991), Pilipinong propesyonal na boksingero *[[LA Revilla]] (ipinanganak noong 1989), Pilipinong propesyonal na manlalaro ng basketbol *[[Jeff Manday]] (ipinanganak noong 1995), Pilipinong propesyonal na manlalaro ng basketbol *[[Johann Chua]] (ipinanganak noong 1992), Pilipinong propesyonal na manlalaro ng bilyar *[[Melissa Gohing-Nacino]] (ipinanganak noong 1991), Pilipinong propesyonal na manlalaro ng volleyball == Mga sanggunian == {{Reflist}} {{Mga Lungsod sa Pilipinas}} {{Negros Occidental}} [[Kategorya:Mga bayan at lungsod sa Pilipinas|Bacolod]] [[Kategorya:Kalakhang Bacolod|Bacolod]] {{pilipinas-stub}} 3bh6nnyz2mcpoetz66on3e26e9z2zxy 0 10043 2213391 2213249 2026-06-26T01:38:42Z Mtarch11 107582 [[w:Help:Reverting|Ibinalik]] ang mga pagbabago ni [[Special:Contributions/~2026-35234-81|~2026-35234-81]] ([[User talk:~2026-35234-81|Usapan]]) patungo sa huling rebisyon ni [[User:~2026-23974-71|~2026-23974-71]] 2203962 wikitext text/x-wiki {{confuse|Venezuela}} {{Infobox settlement | name = {{PH wikidata|name}} | native_name = ᜊᜎᜒᜈ᜔ᜐᜓᜁᜎ | image_skyline = Valenzuela PH montage 2016.jpg | image_caption = Mula sa taas, kaliwa-pakanan: Bulwagan ng Katarungan; Tahanan ni Pío Valenzuela; People's Park; Simbahan ng San Diego de Alcala; Gusaling Panlungsod ng Valenzuela | image_flag = Valenzuela_City_Flag.svg | flag_size = 120x80px | image_seal = Valenzuela_Seal.svg | seal_size = 100x80px | image_map = [[Talaksan:Ph locator ncr valenzuela.png]] | map_caption = {{PH wikidata|map_caption}} | image_map1 = {{hidden begin|title=OpenStreetMap|ta1=center}}{{Infobox mapframe|frame-width=250}}{{hidden end}} | pushpin_map = Philippines | pushpin_label_position = left | pushpin_map_caption = Kinaroroonan sa {{PH wikidata|country}} | coordinates = {{PH wikidata|coordinates}} | settlement_type = {{PH wikidata|settlement_type}} | subdivision_type = [[List of sovereign states|Bansa]] | subdivision_name = {{flag|Philippines}} | subdivision_type1 = [[Regions of the Philippines|Rehiyon]] | subdivision_name1 = {{PH wikidata|region}} | subdivision_type2 = [[Provinces of the Philippines|Lalawigan]] | subdivision_name2 = ''wala'' | official_name = {{PH wikidata|official_name}} | etymology = <!--origin of name--> | named_for = [[Pío Valenzuela]] | other_name = ''Polo'' | nickname = "Northern Gateway to Metropolitan Manila"; "The Vibrant City"; "The City of Discipline" | motto = "Tayo na, Valenzuela!'' "Valenzuela, May Disiplina" | anthem = [[#"Himig Valenzuela"|Himig Valenzuela]] | subdivision_type3 = [[House of Representatives of the Philippines#District representation|Distritong pambatas]] | subdivision_name3 = Ika-1 at Ika-2 distrito | established_title = ''Meycauayan'' | established_date = ''1578'' | established_title1 = Polo | established_date1 = 12 Nobyembre 1623 | founder = Padre Juan Taranco at Don Juan Monsód | parts_type = [[Barangay]] | parts_style = para | p1 = 33 (tignan [[#Mga Baranggay|mga barangay]]) | leader_title = [[Punong-bayan|Punong Lungsod]] | leader_name = [[Rex Gatchalian|Rexlon T. Gatchalian]] | leader_title1 = Pangalawang Punong Lungsod | leader_name1 = Lorena C. Natividad-Borja | leader_title2 = [[House of Representatives of the Philippines#Current composition|Kinatawan]] <!--congressman or congresswoman -->, Ika-1 Distrito | leader_name2 = Weslie T. Gatchalian | leader_title3 = [[House of Representatives of the Philippines#Current composition|Kinatawan]] <!--congressman or congresswoman -->, Ika-2 Distrito | leader_name3 = Eric M. Martinez | leader_title4 = Mga Botante | leader_name4 = {{PH wikidata|electorate}} voters ([[Philippine general election, {{PH wikidata|electorate_point_in_time}}|{{PH wikidata|electorate_point_in_time}}]]) | government_type = {{PH wikidata|government_type}} | government_footnotes = {{thinsp}}<ref>{{DILG detail}}</ref> | elevation_m = 22 | elevation_max_m = | elevation_min_m = | elevation_max_rank = | elevation_min_rank = | elevation_footnotes = | elevation_max_footnotes= | elevation_min_footnotes= | area_rank = Ika-119 sa [[List of cities in the Philippines|145 na lungsod]] | area_footnotes = | area_total_km2 = {{PH wikidata|area}} | population_footnotes = {{PH census|current}} | population_total = {{PH wikidata|population_total}} | population_as_of = {{PH wikidata|population_as_of}} | population_blank1_title= Kabahayan | population_blank1 = {{PH wikidata|household}} | population_blank2_title= | population_blank2 = | population_density_km2 = auto | population_demonym = Valenzuelaño <br /> Valenzuelano | population_rank = Ika-13 sa [[List of Philippine cities and municipalities by population|145 na lungsod]] | population_note = | timezone = [[Philippine Standard Time|PST]] | utc_offset = +8 | postal_code_type = Kodigo postal | postal_code = {{PH wikidata|postal_code}} | postal2_code_type = {{PSGCstyle}} | postal2_code = {{PSGC detail}} | area_code_type = | area_code = 02 | website = {{PH wikidata|website}} | demographics_type1 = [[Ekonomiya ng Pilipinas|Ekonomiya]] | demographics1_title1 = {{PH wikidata|income_class_title}} | demographics1_info1 = {{PH wikidata|income_class}} | demographics1_title2 = [[Measuring poverty|Insidente ng kahirapan]] | demographics1_info2 = 3.56% (2015)<ref>{{cite web |url=https://psa.gov.ph/sites/default/files/City%20and%20Municipal-level%20Small%20Area%20Poverty%20Estimates_%202009%2C%202012%20and%202015_0.xlsx|title=PSA releases the 2015 Municipal and City Level Poverty Estimates|location=Quezon City, Philippines |access-date=1 January 2020}}</ref> | demographics1_title3 = [[Kita]] | demographics1_info3 = {{PH wikidata|revenue}} {{PH wikidata|revenue_point_in_time}} | demographics1_title4 = Revenue rank | demographics1_info4 = | demographics1_title5 = [[Asset]]s | demographics1_info5 = {{PH wikidata|assets}} {{PH wikidata|assets_point_in_time}} | demographics1_title6 = Assets rank | demographics1_info6 = | demographics1_title7 = [[Internal Revenue Allotment|IRA]] | demographics1_info7 = | demographics1_title8 = IRA rank | demographics1_info8 = | demographics1_title9 = [[Expenditure]] | demographics1_info9 = {{PH wikidata|expenditure}} {{PH wikidata|expenditure_point_in_time}} | demographics1_title10 = [[Liability (financial accounting)|Liabilities]] | demographics1_info10 = {{PH wikidata|liabilities}} {{PH wikidata|liabilities_point_in_time}} | demographics_type2 = Mga tagapagbigay ng serbisyo | demographics2_title1 = Elektrisidad | demographics2_info1 = [[Meralco]] | demographics2_title2 = Tubig | demographics2_info2 =Maynilad | demographics2_title3 = Telekomunikasyon | demographics2_info3 = | demographics2_title4 = Cable TV | demographics2_info4 = | blank_name_sec1 = {{PH wikidata|climate_title}} | blank_info_sec1 = {{PH wikidata|climate_type}} | blank1_name_sec1 = [[Languages of the Philippines|Katutubong Wika]] | blank1_info_sec1 = {{PH wikidata|language}} | blank2_name_sec1 = [[Crime index]] | blank2_info_sec1 = | blank3_name_sec1 = | blank3_info_sec1 = | blank4_name_sec1 = | blank4_info_sec1 = | blank5_name_sec1 = | blank5_info_sec1 = | blank6_name_sec1 = | blank6_info_sec1 = | blank7_name_sec1 = | blank7_info_sec1 = | blank1_name_sec2 = Mga relihiyon | blank1_info_sec2 =[[Katolisismo]], [[Kristiyanismo]], [[Islam]] | blank2_name_sec2 = Araw ng pista | blank2_info_sec2 = 12 Nobyembre | blank3_name_sec2 = Romano Katolikong Diyosesis | blank3_info_sec2 =Diyosesis ng Malolos | blank4_name_sec2 = Patron santo | blank4_info_sec2 = San Diego de Alcalá | blank5_name_sec2 = | blank5_info_sec2 = | blank6_name_sec2 = | blank6_info_sec2 = | blank7_name_sec2 = | blank7_info_sec2 = | short_description = | footnotes = |established_title2=Valenzuela |established_date2=11 Setyembre 1963|established_title3=Lungsod (HUC) - Pagsasabatas|established_date3=14 Pebrero 1998|established_title4=Lungsod (HUC) - Ratipikasyon|established_date4=30 Disyembre 1998}} Ang '''Valenzuela''' ay isang lungsod pang-industriya na matatagpuan sa [[Kalakhang Maynila]], [[Pilipinas]]. May populasyon itong 714,978 katao (2020) at ang ika-13 [[Mga lungsod ng Pilipinas|pinakamataong lungsod sa Pilipinas]]. Ito ay may layong 14 kilometro mula sa kabisera ng bansa, ang [[Maynila|Lungsod ng Maynila]]. [[Talaksan:Tagalag Fishing Village, Valenzuela City.jpg|thumb|277x277px|Palaisdaang pook ng Barangay Tagalag]] Ayon sa {{PH wikidata|population_as_of}}, ito ay may populasyon na {{PH wikidata|population_total}} sa may {{PH wikidata|household}} na kabahayan. == Kasaysayang Pampook == ===Catangalan, Meycauayan=== Ang kasalukuyang pook na kinasasakupan ngayon ng Lungsod ng Valenzuela, bayan ng [[Obando, Bulacan|Obando]], at Novaliches ng [[Lungsod Quezon]], ay iisa lamang at tinawag ito noon bilang '''Catangalan''' o '''Catanghalan''', isa sa mga barrio sa ilalim ng pueblo ng [[Meycauayan]]. Sinasabing nagmula ang ngalan ng barrio mula sa tangal, isang uri ng [[bakawan]] na may pulang balat na ginagamit sa pagkulay ng [[lambanog]].<ref>{{cite web |url=https://www.philstar.com/opinion/2010/05/29/579102/triumvirate-obando |title= The triumvirate of Obando |last=Roces |first=Alejandro |date=May 29, 2010 |website= |publisher= |access-date=July 11, 2021 |quote=}} </ref> Ang pueblo o bayan ng Meycauayan ay unang itinatag noong 1578&nbsp;ng mga paring Pransiskano na sina Padre Juan de Placencia at Padre Diego de Oropesa. Ang patron santo ng bayan si [[Francisco ng Asisi|San Francisco ng Asís]]. Ang ngalan ng bayan ay nangangahulugang ''may kawayan''. ===Polo, Bulacán=== Noong 12 Nobyembre 1623, sa pagtutulungan nina Don Juan Monsod at ang Kastilang [[Franciscano|Pransiskanong]] prayle na si Padre Juan Taranco OFM, ihiniwalay ang Sitio Polo mula sa Catangalan, [[Meycauayan]] bilang isang sariling pueblo o bayan. Itinalaga Padre Juan Tarancon bilang unang ministro, si Don Juan Tibay bilang unang gobernadorcillo ng pueblo, at si Don Juan Monsod bilang unang cabeza de barangay. Sa pangunguna ni Padre Juan Taranco, ipinatayo sa Población ang [[:en:Polo Church,|Parokyang Simbahan ng San Diego ng Alcalá,]] ang patron santo ng bayan ng Polo. Tinawag ang pook bilang Polo dahil sa mga katubigang nakapalibot dito —ang [[Ilog Tullahan]] sa timog at mga sanga-sangang ilog at sapa mula sa silangan at hilaga. Dahil dito, ang anyo ng kalupaan sa pook na ito ay maihahalintulad sa isang pulô o isla, na siyang ipinangalan sa pook at isinulat ayon sa ortograpiyang Espanyol na “Polo”.<ref>{{cite web |url=https://www.valenzuela.gov.ph/the_city/history |title= History |last= |first= |date= |website= |publisher=City Government of Valenzuela |access-date=July 11, 2021 |quote=}} </ref> ===Obando, Bulacán=== Noong 14 Mayo 1753, sa utos ng [[Mga Gobernador-Heneral ng Pilipinas|Gobernador-Heneral]] Francisco José de Ovando y Solís, ang hilaga-kanlurang bahagi ng Polo ay ihiniwalay at itinatag bilang bagong bayan. Ipinangalan ito sa nagtatag ng bayan, Obando. Ang pagtatag ng bayan ay pinangasiwaan at dinaluhan ng alkalde mayor ng lalawigan na si Don Francisco Morales y Mozabe, minstro panlalawigan na si Rev. Fr. Alejandro Ferrer, at iba pang deboto. Ang itinalagang unang ministro ng bayan ay si Rev. Fr. Manuel de Olivencia. ===Novaliches, Bulácan=== Ang pook na kinasasakupan ngayon ng [[Lungsod Quezon|Novaliches, Lungsod Quezon]] at [[Caloocan|Hilagang Lungsod ng Caloocan]] ay sinasabing dating nabibilang sa bayan ng Polo o ng Catangalan. Noong 22 Setyembre 1855, itinatag ang Novaliches bilang isa sa mga bayan ng [[Bulacan]]. Ito ay ipinangalan kay Manuel Pavía y Lacy, ang unang Marquis ng Novaliches. Ngunit, makaraan ang tatlong taon, ang bayan ay inilipat sa ilalim ng [[Maynila (lalawigan)|lalawigan ng Maynila]], na isa sa mga walong lalawigang nag-alsa laban sa mga Kastila noong 23 Agosto 1896.<ref>{{cite web |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1039629 |title= The checkered history of Novaliches as a town |last=Samonte |first=Severino |date=July 27, 2018 |website=pna.gov.ph |publisher=Philippine News Agency |access-date=July 11, 2021 |quote=}} </ref> Inilipat ang Novaliches sa ilalim ng bagong tatag na [[Rizal|lalawigan ng Rizal]] (na dati’y lalawigan ng Morong) at inilipat muli ngunit bilang barrio na lamang ng [[Caloocan]]. Nahati ang Novaliches nang isama ang malaking bahagi nito (na noo’y bahagi na ng Caloocan) sa bagong tatag na [[Lungsod Quezon]] noong 1948, bilang bagong kabisera ng bansa. Nananatiling hati at distrito lamang ng Lungsod Quezon at Lungsod ng Caloocan ang Novaliches sa ngayon. ===Ang Pagkakahati: Polo, Bulacan at Valenzuela, Bulacan=== Noong 1953, ipinanukala ni Eusebio de Leon ang paghihiwalay ng 14 na silangang barrio ng Polo dahil sa nadaramang kapabayaan dito. Ang mga barrio na ipinapanukalang ihiwalay ay Bignay, Punturin, Lawang Bato, Lingunan, Bagbaguin, Canumay, Caruhatan, Malinta, Maysan, Mapulang Lupa, Paso de Blas, Torres Bugallon (ngayo’y Hen. T. de Leon) at Ugong. Ngunit, ito ay sinalungat ng alkalde na si Arsenio Sebastian at ang panukala ay isinantabi. Noong 11 Enero 1959, binuhay muli ang panukala ngunit mula sa 14 na silangang barrio ay ibinaba ito sa 10 na silangang barrio na lamang. Ito ay ipinasa ng kinatawan ng ika-2 distrito ng [[Bulacan]] na si Rogaciano Mercado kahit na halos lahat ng Sangguniang Pambayan, maliban sa isa, ay salungat sa panukala. Ang panukala ay ipinagtibay lalo ng Sangguniang Panlalawigan na Bulacan ngunit ito ay hindi sinangayunan ng Pangulong [[Carlos P. Garcia|Carlos Garcia]]. Bukod dito, ito ay pinawalambisa ng mga konsehal. Dagdag pa rito, naglabas ang Sangguniang Panlalawigan ng Bulacan noong 8 Pebrero 1960&nbsp;ng Resolusyon Blg. 177 na nagsasaad ng pagtutol sa paghati ng Polo. Noong 1960 Abril 29, binuhay muli sa ikatlong pagkakataon ang panukala at ipinasa sa [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas|kapulungan ng kinatawan]] ang Panukalang Batas Blg. 4885 o ang paglikha ng Munisipalidad ng Hen. Pio Valenzuela kasama ang mga sumusunod na barrio mula Polo: Malinta, Marulas, Caruhatan, Torres Bugallon, Ugong, Mapulang Lupa, Bagbaguin, Paso de Blas, Canumay at Maysan. Ito ay pumasa sa ikatlong pagbasa sa [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas|kamara]] noong 18 Mayo 1960. Noong 21 Hulyo 1960, nilagdaan ng Pangulong Garcia ang [https://www.officialgazette.gov.ph/1960/07/21/executive-order-no-401-s-1960/ Kautusang Tagapagpaganap Blg. 401, s. 1960] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210710180226/https://www.officialgazette.gov.ph/1960/07/21/executive-order-no-401-s-1960/ |date=2021-07-10 }} na nagsasaad ng paglikha ng Munisipalidad ng Valenzuela. Ang mga susunod na buwan at taon ay naging magulo dahil marami ang umaangkin sa pagka-alkalde ng bayan. Noong 11 Hulyo 1962, binisita ni Pangulong [[Diosdado Macapagal]] ang bayan ng Valenzuela upang tanungin ang kanilang saloobin sa pagkakaisa muli ng dalawang bayan ng Polo at Valenzuela. Marami ang nagpahiwatig ng pagsang-ayon sa mga kondisyon na mananatili ang pangalang Valenzuela at ang pagtayo ng bagong gusaling pambayan o ''munisipyo'' sa silangang bahagi ng bayan. Kaya noong 11 Setyembre 1963, nilagdaan ng Pangulong Macapagal ang [https://www.officialgazette.gov.ph/1963/09/11/executive-order-no-46-s-1963/ Kautusang Tagagpagpaganap Blg. 46, s. 1963] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210710180226/https://www.officialgazette.gov.ph/1963/09/11/executive-order-no-46-s-1963/ |date=2021-07-10 }} na muling pagsasama ng bayan ng Polo at bayan ng Valenzuela sa ilalim ng iisang bayan ng Valenzuela. Nagtagal ang bayan ng Valenzuela, bilang hiwalay na bayan mula sa Polo, nang higit tatlong taon, mula 21 Hulyo 1960 hanggang 11 Setyembre 1963. Mula sa lumang gusaling pambayan sa Población, pinasinayaan ang bagong gusaling pambayan o ''munisipyo'' ng Valenzuela sa Población II, Malinta, na nasa silangang bahagi alinsunod sa kondisyon.<ref>{{cite web |url=http://museovalenzuela.blogspot.com/2012/09/from-polo-to-valenzuela-brief.html |title= 132nd Birth Anniversary of Dr. Pio Valenzuela Souvenir Program |last=Galinato |first=Epifanio |date=2001 |website= |publisher= |access-date=July 11, 2021 |quote=}}</ref> ===Valenzuela, Kalakhang Maynila=== Noong 7 Nobyembre 1975, ang Valenzuela ay hiniwalay mula sa [[Bulacan|lalawigan ng Bulacan]] at naging bahagi ng [[Kalakhang Maynila]] sa pamamagitan ng [https://www.officialgazette.gov.ph/1975/11/07/presidential-decree-no-824-s-1975/ Batas ng Pangulo Blg. 824 o ang paglika ng Kalakhang Maynila at Metropolitan Manila Commission] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170903201253/http://www.officialgazette.gov.ph/1975/11/07/presidential-decree-no-824-s-1975/ |date=2017-09-03 }}. Noong 14 Pebrero 1998, nilagdaan ng Pangulong Fidel Ramos ang [https://laws.chanrobles.com/republicacts/86_republicacts.php?id=8383 Batas Republika Blg. 8526 o ang pagsasalungsod ng Valenzuela] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210710180227/https://laws.chanrobles.com/republicacts/86_republicacts.php?id=8383 |date=2021-07-10 }}. Ang nasabing batas ay naratipikahan noong 30 Disyembre 1998. Sa kasalukuyan, inilipat muli ang gusaling panlungsod sa higit na malawak na lupain sa karatig pook ilang metro pabalik ng kanluran, na nakapaloob sa barangay ng Karuhatan. == Talaan ng mga Alkalde ng Valenzuela == {{Main|Talaan ng mga Alkalde ng Lungsod ng Valenzuela}} == Mga Nahalal, 2007-2010 == {|class=wikitable size="12" !Position !Name |- |'''Alkalde'''||Sherwin T. Gatchalian |- |'''Bise Alkalde'''||Eric M. Martinez |- |'''Kinatawan ng Unang Distrito'''||Rexlon T. Gatchalian |- |span="5"|''Mga Konsehal ng Unang Distrito''||Marcelino G. Morelos |- | ||Ritche D. Cuadra |- | ||Gerald A. Esplana |- | ||Katherine C. Pineda |- | ||Ignacio G. Santiago, Jr. |- | ||Corazon A. Cortez |- |'''Kinatawan ng Ikalawang Distrito'''||Magtanggol M. Gunigundo II |- |''Mga Konsehal ng Ikalawang Distrito''||Shalani Lani R. Soledad |- | ||Kate Abigael G. Coseteng |- | ||Rosalie S.D. Esteban |- | ||Maria Cecilia V. Mayo |- | ||Fernando D.G. Padrinao |- | ||Adrian C. Dapat |- |'''Karagdagang Miyembro ng Konseho'''||'''Pangulo ng Pederasyong Sangguniang Kabataan'''<br />Ricmar C. Enriquez |- | ||'''Pangulo ng Samahan ng mga Kapitan ng Barangay''' <br />Alvin S. Feliciano |} == Mga Barangay == [[Talaksan:Ph fil valenzuela barangays.png|thumb|300px|Mapang politikal ng Valenzuela]] {| |----- | valign="top" | '''Unang Distrito''' * Arkong Bato * [[Balangkas, Lungsod ng Valenzuela|Balangkas]] * Bignay * Bisig * Canumay East * Canumay West * Coloong * Dalandanan * Isla * Lawang Bato * Lingunan * Mabolo * Malanday * Malinta * Palasan * Pariancillo Villa * Pasolo * Poblacion * Polo * Punturin * Rincon * Tagalag * Veinte Reales * Wawang Pulo | valign="top" | '''Ikalawang Distrito''' * Gen. T. De Leon * Karuhatan * Bagbaguin * Mapulang Lupa * Marulas * Maysan * Parada * Paso de Blas * Ugong |} ==Demograpiko== {{Populasyon}} ==Mga kilalang tao== {{Div col}} * Atty. Santiago San Andres de Guzman, Alkalde ng Munisipyo mula 1988 hanggang 1992 * Virgilio "Billy" Abarrientos, miyembro ng [[Crispa Redmanizers]] * Eugenio Angeles (1868-1977), dating [[Katuwang Mahistrado ng Korte Suprema ng Pilipinas]] mula 1967 hanggang 1968<ref>{{cite web|title=Katuwang Mahistrado Eugenio Angeles|url=http://elibrary.judiciary.gov.ph/supremecourtjustices/associatejustice/144|publisher=E-Library ng Korte Suprema|access-date=Mayo 23, 2013|archive-date=Oktubre 21, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021010045/http://elibrary.judiciary.gov.ph/supremecourtjustices/associatejustice/144|url-status=dead}}</ref> * [[Jose Emmanuel Carlos|Bobbit Carlos]] (ipinanganak noong 1957), dating alkalde (1995-2004) at kinatawan (2004-2007) * [[Danilo Concepcion]], dating kabataan kinatawan ng sektor sa [[Interim Batasang Pambansa]] (1978-1984), dating Bise Presidente para sa Legal na Affairs ng [[University of the Philippines]], Dean ng [[University of the Philippines College of Law|UP College of Law]] mula noong 2011, at kasabay nito [[Presidente ng Unibersidad ng Pilipinas]] mula noong 2017 * [[Glaiza de Castro]] (born 1988), actress and singer starred Heidi Fernandez-Montreal on Temptation Of Wife Philippines<ref>{{Cite news |last=Ruiz |first=Marah |date=February 13, 2020 |title=Glaiza de Castro, binisita ang kanyang childhood home sa Valenzuela |url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/celebritylife/news/59471/glaiza-de-castro-binisita-ang-kanyang-childhood-home-sa-valenzuela/story |access-date=July 27, 2025 |publisher=[[GMA Network (kumpanya)|GMA Network]] |language=tl}}</ref> * [[Gerald Esplana|Gerard "Gerry" Esplana]] (ipinanganak noong 1966), dating atleta (1993-2003), dating miyembro ng [[Presto Tivolis]], [[Santa Lucia Realtors]] at [[Shell Turbo Chargers]], at dating konsehal ng lungsod (2004-2013) * [[Franzen Fajardo]] (ipinanganak noong 1982), aktor, host sa TV, at dating kalahok sa reality show * [[Florentino Floro|Florentino V. Floro Jr.]] (ipinanganak noong 1953), dating [[hukom]] * [[Rex Gatchalian]] (ipinanganak noong 1979), dating alkalde (2013-2022), kinatawan (2007-2013, 2022-2023) at [[Kalihim ng Kagalingang Panlipunan at Pagpapaunlad]] simula noong 2023 * [[Sherwin Gatchalian|Win Gatchalian]] (ipinanganak noong 1974), dating alkalde (2004-2013), kinatawan (2001-2004, 2013-2016) at [[Senador ng Pilipinas]] simula noong 2016 * Roberto "Bobby" Jose, miyembro ng 1989 [[Petron Blaze Boosters]] Grand Slam team at naging [[Philippine Basketball Association|PBA]] All Star noong kanyang rookie year * [[Charee Pineda]] (ipinanganak noong 1990), aktres at konsehal ng lungsod simula noong 2013 * [[Ignacio Santiago Sr.]], dating alkalde (1956-1959 at 1964-1967) ng Valenzuela, noon ay gobernador ng [[Bulacan]] mula 1968 hanggang 1986<ref>{{cite web|url=http://www.bulacan.gov.ph/generalinfo/governor.php?id=23|title=Ignacio Santiago (1968-1986)|publisher=Pamahalaan ng Bulacan|access-date=Mayo 23, 2013|archive-date=Abril 2, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120402140929/http://www.bulacan.gov.ph/generalinfo/governor.php?id=23|url-status=dead}}</ref> * Pablo Santiago Sr. (namatay noong 1998), direktor at prodyuser ng pelikula * [[Randy Santiago]] (ipinanganak noong 1960), aktor, host sa telebisyon, mang-aawit, manunulat ng kanta, prodyuser, direktor at negosyante * [[Raymart Santiago]] (ipinanganak noong 1973), action star at komedyante * Guillermo S. Santos (1915-1991), dating Kasamang Mahistrado ng Korte Suprema mula 1977 hanggang 1980<ref>{{cite web|title=Katuwang Mahistrado Guillermo S. Santos|url=http://elibrary.judiciary.gov.ph/supremecourtjustices/associatejustice/124|access-date=Mayo 23, 2013|archive-date=Oktubre 21, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021010412/http://elibrary.judiciary.gov.ph/supremecourtjustices/associatejustice/124|url-status=dead}}</ref> * José Serapio, dating alkalde (1912-1917) at dating gobernador ng Bulacan (1900-1901)<ref name="jose serapio gobernador">{{cite web|title=Jose Serapio (1900-1901)|url=http://www.bulacan.gov.ph/generalinfo/governor.php?id=27|work=Mga Gobernador ng Lalawigan ng Bulacan|access-date=Mayo 23, 2013|archive-date=Abril 26, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140426211210/http://www.bulacan.gov.ph/generalinfo/governor.php?id=27|url-status=dead}}</ref> * [[Shalani Soledad]] (Shalani Soledad-Romulo) (ipinanganak noong 1980), dating konsehal ng lungsod (2004-2013) at personalidad sa TV * [[Boyband PH|Ford Valencia]] (ipinanganak noong 1995), nagwagi sa [[Pinoy Boyband Superstar]], miyembro ng [[Boyband PH]] * [[Pío Valenzuela]] (1869-1956), manggagamot, makabayan, manunulat at miyembro ng samahang [[Katipunan]], kapangalan ng Valenzuela {{Div col end}} == Mga sanggunian == {{Reflist}} {{Canadian City Geographic Location (8-way) |North=''[[Lungsod ng Meycauayan|Meycauayan]]'' |West=''[[Obando, Bulacan|Obando]]''<br />''[[Lungsod ng Navotas|Navotas]]'' |Center=Lungsod ng Valenzuela |East=''[[Lungsod ng Quezon]]'' |South=''[[Lungsod ng Malabon|Malabon]]''<br />''[[Lungsod ng Kalookan|Caloocan]]'' |Northwest=''[[Marilao, Bulacan|Marilao]]'' |Northeast=''[[Lungsod ng Kalookan|Caloocan]]'' |Southwest=''[[Lungsod ng Navotas|Navotas]]'' |Southeast=''[[Lungsod ng Kalookan|Caloocan]]'' |image=Ph flag manila.gif }} {{Metro Manila}} [[Kategorya:Mga bayan at lungsod sa Pilipinas]] hxw2ks53oz412cafkuw13cvjm9pwenr 0 10217 2213289 2213067 2026-06-25T13:13:42Z Garvingarvin333 163324 Inayos ang balarila 2213289 wikitext text/x-wiki {{Infobox Philippine province 2| infoboxtitle = Lalawigan ng Palawan | sealfile = Ph seal palawan.png | region = [[MIMAROPA]] (Rehiyong IV-B ) | capital = [[Lungsod ng Puerto Princesa]] | founded = 10 Marso 1917 | pop2000 = 755412 | pop2000rank = ika-31 pinakamalaki | popden2000 = 51 | popden2000rank= ika-3 pinakamababa | areakm2 = 14896.3 | arearank = pinakamalaki | hucities = 0 | componentcities= 1 | municipalities= 23 | barangays = 432 | districts = 2 | languages = [[Wikang Tagalog|Tagalog]], [[Ilonggo]], [[Tausug]] | governor = Mario Joel T. Reyes | locatormapfile= Ph locator map palawan.png | }} Ang '''Palawan''' ay isang [[pulo]]ng [[mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] ng [[Pilipinas]] na matatagpuan sa [[MIMAROPA]]. Ang [[Lungsod ng Puerto Princesa]] ay kabisera nito at ang pinakamalaking lalawigan sang-ayon sa laki ng lupain. Bumabagtas ang mga pulo ng Palawan mula sa [[Mindoro]] hanggang [[Borneo]] patungong timog-kanluran. Matatagpuan ito sa pagitan ng [[Dagat Timog Tsina]] sa hilagang-kanluran at [[Dagat Sulu]] sa timog-silangan. ==Tropiko Moonson Climate== Pinangalan ang lalawigan sa pinakamalaking pulo ang [[Pulo ng Palawan]]. == Kasaysayan == === Kamakailang kasaysayan === Noong 2001, bumoto ang mga residente ng Palawan sa isang [[plebisito]] upang tanggihan ang pagsali ng lalawigan sa isang pinalawak na [[Awtonomong Rehiyon sa Muslim Mindanao]] (ARMM).<ref>{{cite news | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/1492695.stm | title = Philippines 'rejects' Muslim self-rule | date = 15 Agosto 2001 | publisher = BBC News | accessdate =15 Agosto 2008}}</ref> Noong 17 Mayo 2002, hinati ng ''Kautusang Tagapagpaganap Blg. 103'' ang ''[[Timog Katagalugan|Rehiyong IV]]'' sa ''Rehiyong IV-A'' ([[Calabarzon]]) at ''Rehiyong IV-B'' ([[Mimaropa]]), na nagpalagay ng lalawigan ng Palawan sa Mimaropa.<ref name=EO103>{{cite web | url = http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/articles/intro_EO103.asp | title = Executive Order No. 103 | author = President of the Philippines | date = 17 Mayo 2002 | publisher = ncsb.gov.ph | accessdate = 15 Mayo 2008 | archive-date = 18 Mayo 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160518123918/http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/articles/intro_EO103.asp | url-status = dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160518123918/http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/articles/intro_EO103.asp |date=18 Mayo 2016 }}</ref> Noong 23 Mayo 2005, inatas ng ''Kautusang Tagapagpaganap Blg. 429'' na ilipat ang Palawan mula ''Rehiyong IV-B'' papuntang [[Kanlurang Kabisayaan|Rehiyong VI]].<ref name=EO429>{{cite web | url = http://www.gov.ph/2005/05/23/executive-order-no-429-s-2005/ | title = Executive Order No. 429 s. 2005 | date = 23 Mayo 2005 | author = President of the Philippines | work = Official Gazette | publisher = Philippine Government | access-date = 28 Agosto 2017 | archive-date = 8 Enero 2017 | archive-url = https://web.archive.org/web/20170108194139/http://www.gov.ph/2005/05/23/executive-order-no-429-s-2005/ | url-status = dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170108194139/http://www.gov.ph/2005/05/23/executive-order-no-429-s-2005/ |date=8 Enero 2017 }}</ref> Ngunit binatikos ito ng mga Palaweño na nagbanggit ng kawalan ng pagsangguni. Karamihan sa mga residente sa Puerto Princesa at lahat ng mga bayan maliban sa isa ay nais na manatili sa Rehiyong IV-B. Bunsod nito, inilabas ang ''Kautusang Pampangasiwaan Blg. 129'' noong 19 Agosto 2005 na ipaliban muna ang pagpapatupad ng ''EO 429'' habang hinihintay ang pagpapahintulot ng Pangulo sa Panukala ng pagpapatupad nito.<ref name=AO129>{{cite web | url = http://www.gov.ph/2005/08/19/administrative-order-no-129-s-2005/ | title = Administrative Order No. 129 s. 2005 | date = 19 Agosto 2005 | author = President of the Philippines | work = Official Gazette | publisher = Philippine Government | access-date = 28 Agosto 2017 | archive-date = 13 Oktubre 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20161013084549/http://www.gov.ph/2005/08/19/administrative-order-no-129-s-2005/ | url-status = dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161013084549/http://www.gov.ph/2005/08/19/administrative-order-no-129-s-2005/ |date=13 Oktubre 2016 }}</ref> Inulat ng [[Komisyon sa Halalan (Pilipinas)|Komisyon sa Halalan]] (COMELEC) ang mga resulta ng [[Pangkalahatang halalan sa Pilipinas, 2010|pangkalahatang halalan sa Pilipinas ng 2010]] sa Palawan bilang isang bahagi ng Rehiyong IV-B.<ref>{{cite web |url=http://electionresults.ibanangayon.ph/res_reg9708000.html |title=Philippine 2010 Election Results: Region IV-B |publisher=[[Komisyon sa Halalan (Pilipinas)|Philippine Commission on Elections]] |access-date=2017-08-28 |archive-date=2010-05-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100528072504/http://electionresults.ibanangayon.ph/res_reg9708000.html |url-status=dead }}</ref> {{As of|2011|6|30}}, umiiral pa rin ang pagpapaliban, at nananatiling bahagi ng Mimaropa ang Palawan.<ref name=nscblist/> Noong ika-21 ng Hulyo 2007, naging nagsasariling lungsod (bilang mataas na urbanisadong lungsod) ang kabisera nitong Puerto Princesa. Noong Abril 2019, ipinasa bilang batas ang panukalang ihati ang lalawigan sa tatlo: Palawan del Norte, Palawan del Sur, at Palawan Oriental.<ref name="PIAGovPH-DividesPalawan">{{cite news |last1=Mendoza |first1=Victoria |title=PRRD signs law that divides Palawan |url=https://pia.gov.ph/news/articles/1020938 |access-date=Mayo 12, 2019 |work=Philippine Information Agency |date=Abril 14, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190512072102/https://pia.gov.ph/news/articles/1020938 |archive-date=Mayo 12, 2019 |language=en}}</ref><ref name=":0">{{Cite news|url=https://newsinfo.inquirer.net/1106550/plebiscite-on-splitting-palawan-into-3-provinces-set-for-2020|title=Plebiscite on splitting Palawan into 3 provinces set for 2020|last=Salaverria|first=Leila B.|newspaper=Philippine Daily Inquirer|language=en|date=Abril 14, 2019|access-date=Abril 16, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190416100432/https://newsinfo.inquirer.net/1106550/plebiscite-on-splitting-palawan-into-3-provinces-set-for-2020|archive-date=Abril 16, 2019}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.philstar.com/pilipino-star-ngayon/bansa/2019/04/14/1909884/paghahati-ng-palawan-sa-3-probinsiya-batas-na|title=Paghahati ng Palawan sa 3 probinsiya batas na |work=Pilipino Star Ngayon|access-date=Abril 16, 2019}}</ref> Binatikos ng ilang mga pangkat ng lipunang sibil at ng mga residente ng Puerto Princesa ang panukalang paghahati, dahil wala umanong ginanap na malawakang pagsangguni sa publiko.<ref name="MB-MoveAssailed">{{cite news |last1=Rosario |first1=Ben |title=Move to divide Palawan into 3 provinces assailed |url=https://news.mb.com.ph/2018/10/24/move-to-divide-palawan-into-3-provinces-assailed/ |access-date=Mayo 12, 2019 |work=Manila Bulletin News |date=Oktubre 25, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181025053458/https://news.mb.com.ph/2018/10/24/move-to-divide-palawan-into-3-provinces-assailed/ |archive-date=Oktubre 25, 2018}}</ref><ref name="ABSCBNNews-DividingPalawan">{{cite news |title=Dividing Palawan: Residents look to challenge Palawan split into 3 provinces |url=https://www.abs-cbn.com/news/04/15/19/dividing-palawan-residents-look-to-challenge-palawan-split-into-3-provinces |access-date=Mayo 12, 2019 |work=ABS-CBN News |date=Abril 15, 2019 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190415050031/https://news.abs-cbn.com/news/04/15/19/dividing-palawan-residents-look-to-challenge-palawan-split-into-3-provinces |archive-date=Abril 15, 2019}}</ref><ref>{{cite news |last1=Colcol |first1=Erwin |title=Splitting Palawan into 3 won't solve poverty in the province—group |url=https://www.gmanetwork.com/news/news/regions/691424/splitting-palawan-into-3-won-t-solve-poverty-in-the-province-group/story/ |access-date=Mayo 12, 2019 |work=GMA News Online |date=Abril 16, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190418110751/https://www.gmanetwork.com/news/news/regions/691424/splitting-palawan-into-3-won-t-solve-poverty-in-the-province-group/story/ |archive-date=Abril 18, 2019}}</ref><ref name="GMANews-SplittingPalawan">{{cite news |title=Palawan congressmen want province split into 3|url=https://newsinfo.inquirer.net/979501/palawan-congressmen-want-province-split-into-3|access-date=Oktubre 19, 2020|newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]]|date=Abril 2, 2018}}</ref> Inihayag ng Komisyon sa Halalan noong ika-16 ng Marso 2021 na tinutulan ng karamihan sa mga residente ng lalawigan ang paghahati sa ginanap na [[Plebisito sa paghahati ng Palawan (2021)|plebisito noong ika-13 ng Marso 2021]].<ref name="cnnphilippines.com">{{Cite web|url=https://cnnphilippines.com/regional/2021/3/16/Palawan-plebiscite-results.html|title=Palawan residents vote 'No' to division of province into three|access-date=Marso 16, 2021|archive-date=Marso 16, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210316113925/https://cnnphilippines.com/regional/2021/3/16/Palawan-plebiscite-results.html|url-status=dead}}</ref><ref name="rappler.com">{{Cite web|url=https://www.rappler.com/nation/no-votes-win-palawan-plebiscite|title = 'No' votes win in Palawan plebiscite| date=Marso 16, 2021 }}</ref> Noong ika-6 ng Enero 2026, tinutulan ng pampook na mga opisyal ng Palawan ang pagsasali ng lalawigan sa [[Mindanao]], bilang tugon sa isang kapasiyahan na inihain ng ilang personalidad sa [[Cagayan de Oro]] na may tinutukoy na unyong "Minsupala" (o pinagsamang Mindanao, Sulu, at Palawan) kung sakaling [[Separatismo sa Pilipinas|kumalas ang pulo sa nalalabing bahagi ng bansa]]. Tinuligsa nila ang pagsasali ng lalawigan sa isang mapa na ipinaplano ng mga nasabing personalidad na isumite sa [[Natatanging Lupon sa Dekolonisasyon]] ng [[mga Nagkakaisang Bansa]]. Iginiit ni Ryan Maminta, kasapi ng lupon ng pamahalaang panlalawigan, na kailanman ay hindi naging entidad pampolitika at legal ang "Minsupala" at isa lamang itong terminong antropolohiko na "inilalarawan ang mga ugnayan at daanan ng mga kalakal noong sinaunang panahon".<ref>{{cite news |url=https://newsinfo.inquirer.net/2163780/palawan-legislators-oppose-inclusion-were-not-part-of-mindanao |title=Palawan legislators oppose inclusion: 'We're not part of Mindanao' |last=Ticke |first=Geraldford |website=Inquirer.net |date=Enero 6, 2026 |access-date=Pebrero 2, 2026}}</ref> == Heograpiya == === Politikal === [[Talaksan:Ph fil palawan.png|thumb|upright=1.10]] {{See|Plebisito sa paghati ng Palawan, 2021}} Nahahati ang Palawan sa 23 [[Munisipalidad ng Pilipinas|mga munisipalidad]]. Inaangkin ng pamahalaan ng Pilipinas ang karamihan sa [[Mga Pulo ng Spratly]], lokal na tinatawag bilang [[Kapuluan ng Kalayaan]], sa Mga Pulo ng Dagat Timog Tsina na naging sa ilalim ng hurisdiksyon ng Palawan. Bagamat kasali ang [[Lungsod ng Puerto Princesa]] sa probinsya ng Palawan, hindi siya kabilang sa pamahalaang panlalawigan nito. ==== Mataas na urbanisadong lungsod ==== * [[Lungsod ng Puerto Princesa]] ==== Mga munisipalidad ==== <table border="0"><tr> <td valign="top"> * [[Aborlan, Palawan|Aborlan]] * [[Agutaya, Palawan|Agutaya]] * [[Araceli, Palawan|Araceli]] * [[Balabac, Palawan|Balabac]] * [[Bataraza, Palawan|Bataraza]] * [[Brooke's Point, Palawan|Brooke's Point]] * [[Busuanga, Palawan|Busuanga]] * [[Cagayancillo, Palawan|Cagayancillo]] * [[Coron, Palawan|Coron]] * [[Culion, Palawan|Culion]] * [[Cuyo, Palawan|Cuyo]] * [[Dumaran, Palawan|Dumaran]] </td><td valign="top"> * [[El Nido, Palawan|El Nido]] (Bacuit) * [[Kalayaan, Palawan|Kalayaan]] * [[Linapacan, Palawan|Linapacan]] * [[Magsaysay, Palawan|Magsaysay]] * [[Narra, Palawan|Narra]] * [[Quezon, Palawan|Quezon]] * [[Rizal, Palawan|Rizal]] (Marcos) * [[Roxas, Palawan|Roxas]] * [[San Vicente, Palawan|San Vicente]] * [[Sofronio Española, Palawan|Sofronio Española]] * [[Taytay, Palawan|Taytay]] </td></tr></table> == Mga sanggunian == {{reflist|2}} {{Palawan}} {{Mimaropa}} {{Philippines political divisions}} [[Kategorya:Palawan]] [[Kategorya:Mga lalawigan ng Pilipinas]] 1vqpt18vy9ik76t72jttszeb8b0nga2 0 13133 2213288 2184696 2026-06-25T13:12:23Z Garvingarvin333 163324 Inayos ang baybay 2213288 wikitext text/x-wiki {{Infobox mountain range |name=Sierra Madre (Pilipinas) |photo=View south of the northern Sierra Madre from peak of Mt. Cagua - ZooKeys-266-001-g007.jpg |photo_caption=Tanawin sa timog ng hilagang Sierra Madre mula sa taluktok ng [[Bundok Cagua]] sa [[Cagayan]] |country = [[Pilipinas]] |region_type = [[Mga rehiyon ng Pilipinas|Rehiyon]] |region = {{unbulleted list | [[Lambak ng Cagayan]] | [[CALABARZON]] | {{nowrap|[[Gitnang Luzon]]}} | {{nowrap|[[Kalakhang Maynila]]}} }} |state = {{hlist | [[Aurora (lalawigan)|Aurora]] | [[Bulacan]] | [[Cagayan]] | [[Isabela (lalawigan)|Isabela]] | [[Laguna]] | [[Nueva Ecija]] | [[Nueva Vizcaya]] | [[Quezon]] | [[Quirino]] | [[Rizal]] }} |state_type = [[Mga lalawigan ng Pilipinas|Lalawigan]] |border = [[Karagatang Pasipiko]] |border1= |highest = [[Bundok Guiwan]] |elevation_m = 1915 |prominence_m = |isolation_m = <!-- Range --> |coordinates = |length_km = 680 |width_km = |area_km2 = |length_orientation = Hilaga hanggang timog |width_orientation = |length_note = |width_note = |area_note = |parent = <!-- Overall coordinates for the range; usually the center of the range --> |range_coordinates = {{coord|16|3|N|121|35|E|type:mountain|format=dms|display=inline,title}}<ref>(''Tinatayang gitna ng bulubundukin'')</ref> <!-- Geology --> |formed_by = |geology= |period= |orogeny= |map= Philippines |map_caption=Location of the center of the range in the Philippines }} Ang '''Sierra Madre''' ang pinakamahabang [[bulubundukin]] sa [[Pilipinas]]. Bumabagtas ito mula sa lalawigan ng [[Cagayan]] sa hilaga at [[Quezon]] sa timog, binubuo ng mga bundok ang silangang haligi ng Pulo ng [[Luzon]], ang pinakamalaking pulo ng [[kapuluan]]. Kahangga nito ang [[Karagatang Pasipiko]] sa silangan. Ang baybaying Pasipiko ng Luzon sa may Sierra Madre ay di gaanong maunlad dahil binubuo ng mga matayog at tuloy-tuloy na kabundukan ng baybayin na makapal at mahirap dalawin, na nakalantad sa buong lakas ng hilaga-silangang balaklaot at mga alon ng Karagatang Pasipiko.<ref>U.S. Coast and Geodetic Survey (1919). [https://books.google.com/books?ei=22MQVKiLG4XGggTnvYGgAg&jtp=44&id=0clBAAAAIAAJ#v=onepage&q=sierra%20Madre&f=false "United States Coast Pilot Philippine Islands Part 1"], pg. 44. Government Printing Office, Washington.</ref> Napakalayo ng mga iilang pamayanan sa silangan ng bulubundukin at sa may babayin na madadalaw lamang sa pamamagitan ng eroplano o barko. Ang pinakamalaking sinanggahang liwasan ng bansa, ang [[Northern Sierra Madre Natural Park|Likas na Liwasan ng Hilagang Sierra Madre]], ay matatagpuan sa hilagang bahagi ng bulubundukin sa lalawigan ng [[Isabela (province)|Isabela]]. Ang liwasan ay nasa pansamantalang talaan ng [[UNESCO]] upang itatak sa [[World Heritage List|Talaan ng Pandaigdigang Pamana]]. Hinihimok ng mga makakalikasan, iskolar, at dalub-agham ang gobyerno na isama pa ang mga ibang liwasan na bahagi ng bulubunduking Sierra Madre para sa pook ng [[UNESCO]] na sumasaklaw ng buong bulbunduking Sierra Madre mula sa lalawigan ng [[Cagayan]] hanggang sa [[Quezon]].<ref>{{cite book|last=Coursey|first=Oscar William|title=History and Geography of the Philippine Islands|date=1903|publisher=Educator School Supply Company}}</ref> ==Tropiko Moonson Climate== ==Pagkalatag== Ang Sierra Madre ang pinakamahabang bulubundukin sa Pilipinas. Sa hilaga, nagsisimula ang saklaw sa lalawigan ng [[Cagayan]] at nagtatapos sa timog sa lalawigan ng [[Quezon]]. Sa lalawigan ng [[Nueva Vizcaya]], nakakabit ang [[mga bundok ng Caraballo]] sa saklaw ng Sierra Madre Mountain kasama ang [[Kabundukan ng Cordillera]]. Ang bulubundukin ay nagsisilbing pangharang sa mga bagyo sa pamamagitan ng pagbawas ng mga talab ng mga bagyong mula sa [[Karagatang Pasipiko]] bago marating ang gitnang kalupaan.<ref name=Inquirer>{{cite news|last1=Bordadora|first1=Norman|title=Sierra Madre blocks ‘Queenie’ punch|url=http://newsinfo.inquirer.net/inquirerheadlines/regions/view/20061112-32009/Sierra_Madre_blocks_%91Queenie%92_punch|archive-url=https://archive.today/20141225190100/http://newsinfo.inquirer.net/inquirerheadlines/regions/view/20061112-32009/Sierra_Madre_blocks_%91Queenie%92_punch|url-status=dead|archive-date=25 December 2014|accessdate=25 December 2014|publisher=[[Philippine Daily Inquirer ]]|date=12 November 2006}}</ref> === Mga malalayong pamayanan === Ang ilang mga pamayanan sa baybayin sa silangan ng mga bundok ng Sierra Madre, lalo na mula sa [[Palanan, Isabela]] na patungo sa hilaga hanggang sa pinakamalawak na dulo ng kalupaan ng Cagayan, ay napakalayo at nakahiwalay na walang mga kalsada na nagkokonekta sa mga bayan sa kanluran ng bulubundukin. Ang mga bayan tulad ng Palanan, Divilacan at [[Maconacon, Isabela]] ay maaabot lamang ng eroplano mula sa [[Cauayan]] o pagsakay sa bangka mula sa lalawigan ng [[Aurora (lalawigan)|Aurora]], timog ng Isabela o mula sa Santa Ana, Cagayan, hilaga ng lalawigan. Ang kalsadang Ilagan City - Divilacan na babagtas sa bundok ng Sierra Madre malapit nang makumpleto.<ref name=off>Christian (2011-06-13). [http://offtrackphilippine.blogspot.com/2011/06/palanan-and-maconacon-june-2011.html "Palanan and Maconacon"]. Off the Beaten Track in the Philippines. Retrieved on 2014-09-28.</ref> === Pinakatuktok === Ang pinakamataas na punto ng bulubundukin ay hindi maliwanag, at maraming mga taluktok ay puwedeng sabihing pinakamataas. Ang Bundok Anacuao sa lalawigan ng Aurora ay may taas na 6,069 talampakan (1,850 m), habang ang Bundok Cetaceo sa Cagayan ay halos magkatulad ang taas. Gayunpaman, nasukat ng isang ekspedisyon noong Setyembre at Oktubre 2012 ang Bundok Guiwan (Nueva Vizcaya) na may taas na 6,283 talampakan (1,915 m) sa rurok. === Mga pambansang parke === * [[Pambansang Bantayog at Parke ng Aurora]] * [[Pambansang Parkeng Biak-na-Bato]] * [[Pambansang Parke ng mga Bukal ng Fuyot]] === Ibang mga sinanggahang lugar === * [[Protektadong Tanawin ng Ilog Amro]] * [[Angat Watershed Forest Reserve]] * [[Protektadong Tanawin ng Casecnan]] * [[Protektadong Tanawin ng Ilog Dinadiawan]] * [[Reserbasyon ng Tubigang La Mesa]] * [[Protektadong Tanawin ng Magapit]] * [[Northern Sierra Madre Natural Park]][[Parkeng Likas ng Hilagang Sierra Madre]] * [[Pantabangan–Carranglan Watershed Forest Reserve]] * [[Protektadong Tanawing-lupa at Tanawing-dagat ng Peñablanca]] * [[Protektadong Tanawin ng Quezon]] * [[Protektadong Tanawin ng Quirino]] * [[Protektadong Tanawin ng Simbahan-Talagas]] * [[Protektadong Tanawin ng Talaytay]] * [[Upper Marikina River Basin Protected Landscape]] === Mga masiglang bulkan === *[[Bulkang Cagua]] isang aktibong bulkan sa lalawigan ng Cagayan na huling sumabog noong 1907 == Mga katutubong espesye == Sa kagubatan noong Abril 2010, ang mga endemikong ''Northern Sierra Madre Forest monitor lizard'', o ''Varanus bitatawa'' (karaniwang pangalan: ''Butikaw'') ay nailarawan sa agham, ngunit matagal nang kilala at ginagamit ng mga katutubong Aeta at Ilongot ito bilang isang mapagkukunan ng pagkain. === Paggalaw ng tao === Ang nasasakupan ng bundok ng kagubatan ng Sierra Madre ay nababanta ng mga paggalaw ng tao. Ang mga naninirahan sa ibabang bahagi ng mga libis sa pangkalahatan ay tinataguyod ng trabaho sa pagputol ng puno at paggawa ng uling. Ang ilang mga bahagi ng takip ng kagubatan ay naging mga [[pangalawang kagubatan]]. == Tingnan din == *[[Heograpiya ng Pilipinas]] *[[Mga ecoregion sa Pilipinas]] == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Mga bundok sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga bundok sa Luzon]] rmerckocmgry2asmvstfnppgecqwx6j 0 15680 2213275 2128901 2026-06-25T12:31:20Z Garvingarvin333 163324 Inayos ang baybay 2213275 wikitext text/x-wiki {{Infobox Philippine city 2 | infoboxtitle = Lungsod ng Legazpi | sealfile = Ph seal legazpicity.png | locatormapfile = {{PH wikidata|image_map}} | caption = | region = V ([[Bicol]]) | province = [[Albay]] | districts = Ikalawang distrito ng Albay | barangays = 70 | class = ika-2 klaseng lungsod; bahaging urban | mayor = Noel E. Rosal | vice_mayor = Oscar Robert H. Cristobal | cityhood = 12 Hunyo 1959 | areakm2 = 153.70 | population_as_of = 2007 | population_total = 179481 | latd = 13| latm = 8| lats = | latNS = N | longd = 123| longm = 44| longs = | longEW = E }} Ang '''Lungsod ng Legazpi''' [http://lawphil.net/statutes/repacts/ra1959/ra_2234_1959.html (R.A. 02234)] ay isang lungsod na matatagpuan sa Lalawigan ng [[Albay]] sa Rehiyon ng [[Bicol]], [[Pilipinas]]. Ayon sa {{PH wikidata|population_as_of}}, ito ay may populasyon na {{PH wikidata|population_total}} sa may {{PH wikidata|household}} na kabahayan. ==Tropiko Moonson Climate== ==Mga Barangay== Nahahati ang Lungsod ng Legazpi sa 70 [[barangay]]. <table border=0><tr> <td valign=top> * Arimbay * Bagacay * Bagong Abre * Banquerohan * EM's Barrio * Maoyod Pob. * Tula-tula * Ilawod West * Ilawod * Ilawod East * Kawit-East Washington Drive * Rizal Sreet., Ilawod * Cabagñan * EM's Barrio South * Cabagñan West * Binanuahan West * Binanuahan East * Imperial Court Subd </td><td valign=top> * Cabagñan East * Lapu-lapu * Dinagaan * Victory Village South * Victory Village North * Sabang * EM's Barrio East * Kapantawan * Pigcale * Centro-Baybay * PNR-Peñaranda St.-Iraya * Oro Site-Magallanes St. * Tinago * Bitano * Bonot * Sagpon Pob. * Sagmin Pob. * Bañadero Pob. </td><td valign=top> * Baño * Bagumbayan * Pinaric * Bariis * Bigaa * Bogtong * Bogña * Buenavista * Buyuan * Cagbacong * Cruzada * Dap-dap * Dita * Estanza * Gogon * Homapon * Imalnod </td><td valign=top> * Mabinit * Mariawa * Maslog * Padang * Pawa * Puro * Rawis * San Francisco * San Joaquin * San Roque * Tamaoyan * Taysan * Matanag * Cabugao * Rizal Street * Buraguis * Lamba </td></tr></table> ==Demograpiko== {{Populasyon}} ==Mga sanggunian== {{Reflist}} ==Mga kawing panlabas== *[http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp Philippine Standard Geographic Code] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120413163013/http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp |date=2012-04-13 }} {{Albay}} {{Philippine Provincial Capitals}} [[Kategorya:Mga bayan ng Albay]] {{pilipinas-stub}} 4zsvmzzcnlx99016lljuvxyk4bvjlqe 0 15683 2213278 2184906 2026-06-25T12:37:39Z Garvingarvin333 163324 Inayos ang baybay 2213278 wikitext text/x-wiki {{Infobox Philippine city 2 | infoboxtitle = Syudad san Masbate | sealfile = | caption = Mapa ng [[Masbate]] na nagpapakita sa lokasyon ng Lungsod ng Masbate | locatormapfile = {{PH wikidata|image_map}} | region = {{PH wikidata|region}} | province = {{PH wikidata|province}} | districts = Ikalawang Distrito ng Masbate | barangays = 34 | class = Ika-2 Klase; bahagyang urban | mayor = | cityhood = [[2000]] | areakm2 = 249.10 | pop2000 = 71441 | popden2000 = 286.80 | coordinates = | }} Ang '''Lungsod ng Masbate''' ay isang ika-4 klaseng [[mga lungsod ng Pilipinas|lungsod]] sa [[mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] ng [[Masbate]], [[Pilipinas]]. Ito rin ang nagsisilbing kabisera ng lalawigan. Ayon sa {{PH wikidata|population_as_of}}, ito ay may populasyon na {{PH wikidata|population_total}} sa may {{PH wikidata|household}} na kabahayan. ==Tropiko Moonson Climate == == Mga Barangay == Ang lungsod ng Masbate ay nahahati sa 30 mga [[barangay]]. <table border=0><tr> <td valign=top> * Anas * Asid * B. Titong * Bagumbayan * Bantigue * Bapor (Pob.) * Batuhan * Bayombon * Biyong * Bolo * Cagay * Cawayan Exterior * Cawayan Interior * Centro (Pob.) * Espinosa </td><td valign=top> * F. Magallanes * Ibingay * Igang * Kalipay (Pob.) * Kinamaligan * Malinta * Mapiña * Mayngaran * Nursery * Pating (Pob.) * Pawa * Sinalongan * Tugbo * Ubongan Dacu * Usab </td></tr></table> == Mga Institusyong Pang-Edukasyon == * Academy of Computer Experts * Capitolina O. Legazpi Memorial High School * Jose Zurbito Sr. Elementary School * Liceo de Masbate * Masbate National Comprehensive High School * MNCHS Brgy. Bolo - Annex * Masbate Colleges * Osmeña Colleges * Ovilla Technical College * Sacro Costato School * Saint Anthony Seminary * Southern Bicol College * CTI Technical Institute * Andres Soriano Junior Memorial School * Wise Choice Computer Tutorial, Learning & Research Center *Usab High School ==Demograpiko== {{Populasyon}} == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga Kawing Panlabas == * [http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/municipality.asp?muncode=054111000&regcode=05&provcode=41 Philippine Standard Geographic Code] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111114104520/http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/municipality.asp?muncode=054111000&regcode=05&provcode=41 |date=2011-11-14 }} * [http://www.masbateonline.com Masbate Related Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181222234736/http://masbateonline.com/ |date=2018-12-22 }} {{Philippine Provincial Capitals}} {{Philippine cities}} [[Kaurian:Mga bayan at lungsod sa Pilipinas|Masbate, Lungsod ng]] bhp33va512unzqp4l58cnnourtlx7hi 0 19331 2213419 2212642 2026-06-26T03:51:47Z KyutKoTalaga 152379 /* Buod ng heograpiya at ekonomika */ 2213419 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Spratly Islands-CIA WFB Map.png|Mapa ng mga Pulo ng Kalayaan|thumb]] Ang '''Kapuluan ng Kalayaan'''<ref>{{cite news |last=Anda |first=Redempto |date=17 Hulyo 2012 |title=Government told of China buildup 2 months ago |language=en |trans-title=Pagtatatyo ng Tsina, ipinaalam sa pamahalaan sa 2 nakaraang buwan |newspaper=Philippine Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/44553 |url-status=live |access-date=29 Oktubre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131102073530/http://globalnation.inquirer.net/44553 |archive-date=2 Nobyembre 2013}}</ref> o '''Kapuluang Spratly''' ({{lang-en|Kalayaan Island Group/Spratly Islands}}; {{lang-zh|c=南沙群島/南沙群岛|s=|t=|p=Nánshā Qúndǎo}}; {{lang-ms|Kepulauan Spratly}}; {{lang-vi|Quần đảo Trường Sa}}) ay isang pinag-agawang [[kapuluan]] sa [[Dagat Timog Tsina]]. Binubuo ng mga pulo, isleta, káyo,<ref name="Madrolle1939">{{cite journal |last=[[Claudius Madrolle]] |date=1939 |title=La question de Hai-nan et des Paracels |trans-title=Ang tanong ng Hai-nan at Paracel |url=http://www.persee.fr/doc/polit_0032-342x_1939_num_4_3_5631 |url-status=live |journal=Politique étrangère |language=fr |volume=4 |issue=3 |pages=302–312 |doi=10.3406/polit.1939.5631 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180605020349/https://www.persee.fr/doc/polit_0032-342x_1939_num_4_3_5631 |archive-date=5 June 2018 |access-date=7 May 2016}}</ref> at higit sa 100 [[bahura]], minsan nakagrupo sa mga nakalubog na lumang [[karang]],<ref name="ECO">{{WWF ecoregion|id=im0148|name=South China Sea Islands}}</ref> matatagpuan ang kapuluan sa bandang gitna ng mga baybayin ng [[Pilipinas]], [[Malaysia]], at timog [[Biyetnam]]. Ipinangalan kay Richard Spratly, ang balyenerong Britaniko noong ika-19 siglo na nakakita ng Pulo ng Spratly noong 1843, mas kaunti pa sa {{convert|2|km2|acre|abbr=on}} ang lupang natural ng mga isla na nakakalat sa lawak ng higit sa {{convert |425,000 |km2 |abbr=on}}. Isa sa mga pangunahing kapuluan ang Kapuluan ng Kalayaan sa Dagat Timog Tsina na nagpapalubha sa pamamahala at ekonomika sa bahaging ito ng [[Timog-silangang Asya]] dahil sa estrahetikong lokasyon nito sa mga daanan ng mga barko. Halos walang nakatira sa mga isla, ngunit napapalibutan ito ng dagat na mayaman sa isda at posibleng may malalaking reserba ng langis at likas na gas,<ref name="Owen2012a">Owen, N. A. and C. H. Schofield, 2012, ''Disputed South China Sea hydrocarbons in perspective'' [Pinag-aagawang haydrokarbon sa Dagat Timog Tsina sa balanseng pangmalas] (sa wikang Ingles)''.'' Marine Policy. bol. 36, blg. 3, mga pa. 809–822.</ref><ref name="bbc20161712">{{cite news |date=Hulyo 12, 2016 |title=Why is the South China Sea contentious? |language=en |trans-title=Bakit pinagtatalunan ang Dagat Timog Tsina? |newspaper=BBC |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-pacific-13748349?piano-modal}}</ref><ref>{{cite news |date=13 Hunyo 2011 |title=Q&A: South China Sea dispute |language=en |trans-title=T&S: Alitan sa Dagat Timog Tsina |work=BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-pacific-13748349 |url-status=live |access-date=30 Oktubre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131017162612/http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-pacific-13748349 |archive-date=17 Oktubre 2013}}</ref> kaya mahalaga ito sa mga nag-aangkin sa kanilang mga pagtatangka na magtatag ng mga hangganang internasyonal. May mga pamayanang sibilyan sa iilang pulo, ngunit sa halos 45 pulo, isleta, bahura at buhanginan na inookupahan ng mga militar mula sa Malaysia, [[Tsina|Tsina (PRC)]], [[Taiwan|Taiwan (ROC)]], Pilipinas, at Biyetnam. Bukod pa rito, nag-angkin ang [[Brunay]] ng [[eksklusibong sonang ekonomiko]] sa timog-silangang bahagi ng Kapuluan ng Kalayaan, kabilang dito ang di-tinatahanang Bahurang Louisa. ==Buod ng heograpiya at ekonomika== Noong 1939, mga isleta sa bahura ang Kapuluan ng Kalayaan na pinanirahan ng mga ibong dagat.<ref name=Madrolle1939 /> Kahit nagtataglay ang Kapuluan ng Kalayaan ng 18 likas na pulo (''tingnan sa baba''), ayon sa isang sangguniang Tsino noong 1986, binubuo ang Kapuluan ng Kalayaan ng 14 pulo o isleta, 6 pampang, 113 bahurang lubog, 35 lubog na pampang at 25 buhanginang lubog.<ref>{{cite web |title=The Impact of Artificial Islands on Territorial Disputes Over The Spratly Islands, by Zou Keyuan |trans-title=Ang Epekto ng Mga Pulong Artipisyal sa Alitan sa Teritoryo ng Kapuluan ng Kalayaan, ni Zou Keyuan |url=http://nghiencuubiendong.vn/en/conferences-and-seminars-/second-international-workshop/597-the-impact-of-artificial-islands-on-territorial-disputes-over-the-sparatly-islands-by-zou-keyuan |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160410112848/http://nghiencuubiendong.vn/en/conferences-and-seminars-/second-international-workshop/597-the-impact-of-artificial-islands-on-territorial-disputes-over-the-sparatly-islands-by-zou-keyuan |archive-date=10 Abril 2016 |access-date=7 Mayo 2016 |language=en}}</ref> Kilala ang hilagang-silangang bahagi ng Kapuluan ng Kalayaan bilang ''Dangerous Ground'' (Lupang Mapanganib) at kakikitaan ng maraming mababang isla, bahurang lubog, at degradadong, lubog na karang na may [[sagay]] na kadalasang tumataas bigla mula sa kalaliman ng dagat na higit pa sa {{convert|1000|m|ft|sigfig=1}} – kaya delikadong maglayag sa lugar na iyon. Halos parehas ang mga pulo; ang mga ito ay káyo (o {{lang|en|cay}} sa Ingles): mga islang buhangin na nabuo sa mga lumang bahura na degradado at nakalubog. Halos walang masasakang lupa ang Kapuluan ng Kalayaan. Halos walang nakatira roon, at iilang pulo lamang ang may permanenteng suplay ng maiinom na tubig.<ref name="bbc20161712" /><ref>{{Cite news |author=Mark E. Rosen |date=18 Hulyo 2016 |title=China Has Much to Gain From the South China Sea Ruling |language=en-US |trans-title=Tsina, Malaking Mapapakinabangan sa Alituntunin ukol sa Dagat Timog Tsina |work=The Diplomat |url=https://thediplomat.com/2016/07/china-has-much-to-gain-from-the-south-china-sea-ruling/ |url-status=live |access-date=2017-04-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170428051012/https://thediplomat.com/2016/07/china-has-much-to-gain-from-the-south-china-sea-ruling/ |archive-date=28 Abril 2017}}</ref> Kabilang sa mga likas na yaman nito ang isda, guwano, langis at likas na gas.<ref>Tandaan, gayunpaman, kinekuwestiyon ng isang ulat ng US EIA noong 2013 ang ekonomikong biyabilidad ng karamihan ng mga potensiyal na reserba.</ref> Kasama sa mga gawaing ekonomiko ang komersiyal na pangingisda, pagbabarko, pagmimina ng guwano, pagsasamantala ng langis at gas, at mas kamakailan, turismo. Matatagpuan ang Kapuluan ng Kalayaan malapit sa ilang mga daanan ng barko. {| class="wikitable sortable" ! # || Pangalan ng Pulo ||sa Karang|| Area<br/>(ha.) || Lokasyon || Kasalukuyang inookupahan ng || Tinambakang lupa |- <!-- Leading zeros and degrees & minutes only are both required to make sorting work --> | 1 || [[Pulo ng Ligaw]]||Pampang ng Bayani || 46.00 || {{coord|10|23|N|114|21|E}} || {{TWN}} (Pulo ng Taiping) || ~6&nbsp;ha |- | 2 || [[Pulo ng Pag-asa]] ||Kapuluang Pag-asa || 37.20 || {{coord|11|03|N|114|17|E}} || {{PHL}} (Pulo ng Pag-asa) || |- | 3 || [[Pulo ng Likas]]||Pulo ng Likas || 18.60 || {{coord|11|05|N|115|01|E}} || {{PHL}} (Pulo ng Likas) || |- | 4 || [[Pulo ng Lagos]]||Pulo ng Spratly || 13.00 || {{coord|08|38|N|111|55|E}} || {{VNM}} (Pulo ng Trường Sa) || |- | 5 || [[Pulo ng Parola]]||[[Bahura ng Hilagang Peligro]]|| 12.70 || {{coord|11|28|N|114|21|E}} || {{PHL}} (Pulo ng Parola) || |- | 6 || [[Pulo ng Pugad]]||[[Bahura ng Hilagang Peligro]]|| 12.00 || {{coord|11|26|N|114|20|E}} || {{VNM}} (Pulo ng Song Tử Tây) || ~8&nbsp;ha |- | 7 || [[Pulo ng Rurok]]||[[Pampang ng Pagkakaisa]]|| 08.00 || {{coord|09|52|N|114|19|E}} || {{VNM}} (Pulo ng Sinh Tồn) || ~1&nbsp;ha |- | 8 || Pulo ng Lawak ||Pangkat Nanshan || 07.93 || {{coord|10|45|N|115|49|E}} || {{PHL}} (Pulo ng Lawak) || |- | 9 || Pulo ng Bailan ||Pampang ng Bayani || 07.00 || {{coord|10|23|N|114|28|E}} || {{VNM}} (Pulo ng Sơn Ca) || ~2.1&nbsp;ha<ref name="CSIS">{{cite web |title=Sandcastles of their own: Vietnamese Expansion in the Spratly Islands |url=http://amti.csis.org/vietnam-island-building/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150518103053/http://amti.csis.org/vietnam-island-building/ |archive-date=18 Mayo 2015 |access-date=13 Mayo 2016 |language=en}}</ref> |- | 10 || Pulo ng Kota ||Pampang ng Kota || 06.45 || {{coord|10|40|N|114|25|E}} || {{PHL}} (Pulo ng Kota) || |- | 11 || Bahura ng Celerio ||Bahura ng Celerio || 06.20 || {{coord|07|22|N|113|50|E}} || {{flag|Malaysia}} (Bahura ng Layang-Layang) || |- | 12 || Pulo ng Binago ||Pampang ng Bayani || 05.30 || {{coord|10|11|N|114|22|E}} || {{VNM}} (Pulo ng Nam Yết) || |- | 13 || Pulo ng Datu Kalantiaw ||Pulo ng Datu Kalantiaw || 01.60 || {{coord|07|51|N|112|55|E}} || {{VNM}} (Pulo ng An Bang) || |- | 14 || Pulo ng Julian Felipe ||Pampang ng Pagkakaisa || 01.60 || {{coord|09|51|N|114|29|E}} || {{VNM}} (Pulo ng Sinh Tồn Đông) || |- | 15 || Bahura ng Kanluran ||Bahura ng Quezon || 01.10 || {{coord|08|52|N|112|15|E}} || {{VNM}} (Pulo ng Đá Tây) || |- | 16 || Bahura ng Gitna ||Bahura ng Quezon || 00.88 || {{coord|08|56|N|112|21|E}} || {{VNM}} (Pulo ng Trường Sa Đông) || |- | 17 || Pulo ng Patag | Pangkat Patag || 00.57 || {{coord|10|49|N|115|49|E}} || {{PHL}} (Pulo ng Patag) || |- | 18 || Pulo ng Panata ||Pampang ng Kota || 00.44 || {{coord|10|43|N|114|32|E}} || {{PHL}} (Pulo ng Panata) || |} {{convert|177|ha|acre|abbr=on}} ang kabuuang lawak ng mga likas na pulo ng kapuluan at {{Convert|200|ha|acre|abbr=on}} kapag kasama ang tinambakang lupa. [[Talaksan:Features in the Kalayaan Island Group.jpg|thumb|center|800px|Mapa galing sa NAMRIA na pinapakita ang mga pulo at katangian ng Kapuluan ng Kalayaan o ng Kapuluang Spratly (Spartly Islands). Ang mga pangalan ng mga pulo at katangian ay ang kinikilala ng gobyerno ng Pilipinas.]] [[Talaksan:Spratly with flags.jpg|thumb|center|800px|Mapa na pinapakita ang mga pulo at katangian ng Kapuluan ng Kalayaan o ng Kapuluang Spratly (Spartly Islands). Ang mga watawat ay mga bansang nakakasakop sa mga pulo at ibang mga katangian.]] ==Kasaysayan== [[Talaksan:Carta_Hydrographica_y_Chorographica_de_las_Yslas_Filipinas_Dedicada_al_Rey_Nuestro_Señor_por_el_Mariscal_d._Campo_D._Fernando_Valdes_Tamon_Cavallº_del_Orden_de_Santiago_de_Govor._Y_Capn.jpg|thumb|Ipinapakita ng mapang Velarde ang aktuwal na kontrol ng Pilipinas sa [[Bajo de Masinloc|Buhanginan ng Panatag]], pati na rin ang mga pulo sa labas ng [[Palawan]], na kinilala bilang Kapuluan ng Kalayaan. Naging isa sa mga pangunahing ebidensiya ang mapa sa pandaigdigang kaso ''[[Pilipinas v. Tsina]].'' Pinabulaanan nito ang di-umano'y pag-aangkin ng Tsina tungkol sa [[siyam na gatlang na guhit]].<ref>{{Cite web |date=20 Setyembre 2019 |title=Ever heard of the 1734 Murillo Velarde map and why it should be renamed? |trans-title=Narinig mo na ba ang Mapa ni Murillo Velarde ng 1734 at kung bakit kailangan itong pangalanan muli? |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190927034721/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map |archive-date=27 Setyembre 2019 |access-date=6 Mayo 2020 |language=en}}</ref>]] Ipinakikita ng mga rekord na pinaninirahan ang mga isla ng mga mangingisdang Tsino at Biyetnames sa iba't ibang panahon sa kasaysayan. Noong 1888, pinagkalooban ang Central Borneo Company ng arindamyento o ''lease'' upang magguwano "sa Pulo ng Sprattly at Káyo ng Amboyna."<ref>{{Cite web |title=FO 881/5741 |url=https://discovery.nationalarchives.gov.uk/details/r/C3652759 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200220012213/https://discovery.nationalarchives.gov.uk/details/r/C3652759 |archive-date=20 Pebrero 2020 |access-date=20 Pebrero 2020}}</ref> Noong [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], inokupahan ito ng mga tropa mula [[Indotsinang Pranses]] at Hapon.<ref>{{cite web |title=Timeline |url=http://www.spratlys.org/history/spratly-islands-history-timeline.htm |archive-url=https://archive.today/20140321055855/http://www.spratlys.org/history/spratly-islands-history-timeline.htm |archive-date=21 Marso 2014 |access-date=21 Marso 2014 |work=History of the Spratlys |publisher=www.spratlys.org |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last=Chemillier-Gendreau |first=Monique |title=Sovereignty Over the Paracel and Spratly Islands |publisher=Kluwer Law International |year=2000 |isbn=978-90-411-1381-8 |language=en |trans-title=Sovereignty sa Mga Kapuluang Paracel at Spratly}}</ref><ref>{{cite book |url=https://www.ukho.gov.uk/PRODUCTSANDSERVICES/PAPERPUBLICATIONS/Pages/NauticalPubs.aspx |title=China Sea pilot |publisher=UKHO – United Kingdom Hydrographic Office |year=2010 |edition=8th |volume=1 |location=Taunton |language=en |trans-title=Piloto sa Dagat Tsina |access-date=21 Marso 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140321094148/https://www.ukho.gov.uk/PRODUCTSANDSERVICES/PAPERPUBLICATIONS/Pages/NauticalPubs.aspx |archive-date=21 Marso 2014 |url-status=live}}</ref> Subalit walang talaan ng malalaking pamayanan sa mga isla hanggang 1956, kung kailan nagpasya ang Pilipinong abenturero na si Tomás Cloma, Sr. na "angkinin" ang isang bahagi ng kapuluan ng Kalayaan bilang kanya, pinangalanan itong ''"Free Territory of Freedomland''" (Malayang Teritoryo ng Lupang-malaya).<ref>{{cite news |date=13 Enero 2014 |title=China and Philippines: The reasons why a battle for Zhongye (Pag-asa) Island seems unavoidable |language=en |trans-title=Tsina at Pilipinas: Ang mga dahilan kung bakit tila hindi maiiwasan ang labanan para sa Pulo ng Zhongye (Pag-asa) |newspaper=China Daily Mail |url=http://chinadailymail.com/2014/01/13/the-reasons-why-a-battle-for-zhongye-pag-asa-island-seems-unavoidable/ |url-status=live |access-date=21 Marso 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140302121950/http://chinadailymail.com/2014/01/13/the-reasons-why-a-battle-for-zhongye-pag-asa-island-seems-unavoidable/ |archive-date=2 Marso 2014}}</ref> May ebidensiya ng presensiya ng tao sa rehiyon noon pa mang 50,000 taon nakalipas sa [[Kuwebang Tabon]], Palawan. Kaya mahirap sabihin kung kailan unang dumating ang mga tao sa kapuluang ito. Sa loob ng makasaysayang panahon, ilang grupo ang maaaring dumaan o sumakop sa mga pulo. Mula 600&nbsp;BK hanggang 3&nbsp;BK, nagkaroon ng migrasyon mula silangan pakanluran ng mga miyembro ng madaragating kultura ng Sa Huỳnh. Maaaring dumaan sila sa mga Kapuluan ng Kalayaan habang papunta sila sa Biyetnam. Itong mga migrante ang mga ninuno ng mga Cham, mga taong [[Mga wikang Austronesyo|nag-aaustronesyo]] na nagtatag ng imperyo ng Lumang [[Champa]] na namuno sa dagat na kilala noon ng maraming siglo bilang Dagat Champa.<ref>{{Citation |last=Thurgood |first=Graham |title=From Ancient Cham to Modern Dialects: Two Thousand Years of Language Contact and Change |url=https://books.google.com/books?id=MBGYb84A7SAC |page=[https://books.google.com/books?id=MBGYb84A7SAC&pg=PA16 16] |year=1999 |trans-title=Mula Sinaunang Cham hanggang Modernong Diyalekto: Dalawang Libong Taon ng Pakikipag-ugnayan at Pagbabago sa Wika |archive-url=https://web.archive.org/web/20160521043053/https://books.google.com/books?id=MBGYb84A7SAC |publisher=University of Hawaii Press |language=en |isbn=978-0-8248-2131-9 |access-date=16 Disyembre 2015 |archive-date=2016-05-21 |url-status=live}}</ref><ref name="Cham">{{cite magazine|url=http://news.nationalgeographic.com/news/2014/06/140616-south-china-sea-vietnam-china-cambodia-champa/|title=The Cham: Descendants of Ancient Rulers of South China Sea Watch Maritime Dispute From Sidelines|access-date=29 Hunyo 2015|date=18 Hunyo 2014|magazine=National Geographic|archive-url=https://web.archive.org/web/20140924055038/http://news.nationalgeographic.com/news/2014/06/140616-south-china-sea-vietnam-china-cambodia-champa/|archive-date=24 Setyembre 2014|url-status=dead|lang=en|trans-title=Ang Cham: Mga Kaapu-apuhan ng mga Sinaunang Pinuno ng Dagat Timog Tsina, Nagnonood ng Maritimong Alitan sa Tabi}}</ref> ==Tingnan din== *[[Kalayaan, Palawan]] *[[Trường Sa, Khánh Hòa]] == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Stub|Pilipinas}} {{Philippines political divisions}} [[Kategorya:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kategorya:Mga pulo ng Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga kapuluan ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Tsina]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Vietnam]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Malaysia]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Republika ng Tsina]] l1q2yz1ubucpaa1k8xya5jgztx7a91m 0 21076 2213276 2152144 2026-06-25T12:33:19Z Garvingarvin333 163324 Inayos ang baybay 2213276 wikitext text/x-wiki {{Infobox Philippine municipality 2 | infoboxtitle = Bayan ng Guinobatan | sealfile = | locatormapfile = {{PH wikidata|image_map}} | caption = Mapa ng [[Albay]] na nagpapakita sa lokasyon ng Guinobatan. | region = [[Kabikulan]] (Rehiyong V) | province = [[Albay]] | districts = | barangays = 44 | class = Unang Klase | mayor = | areakm2 = 244.43 | population_as_of = 2007 | population_total = 74386 | population_density_km2 = }} Ang '''Bayan ng Guinobatan''' ay isang ika-1 klaseng [[mga bayan ng Pilipinas|bayan]] sa [[mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] ng [[Albay]], [[Pilipinas]]. Ito ang pook kapanganakan ni Hen. [[Simon Arboleda Ola]], ang huling Pilipinong Heneral na sumuko sa mga Amerikano pagkatapos ng [[Digmaang Pilipino-Amerikano]].{{Fact|date=Hulyo 2008}} Ayon sa {{PH wikidata|population_as_of}}, ito ay may populasyon na {{PH wikidata|population_total}} sa may {{PH wikidata|household}} na kabahayan. ==Tropiko Moonson Climate== ==Mga Barangay== Ang bayan ng Guinobatan ay nahahati sa 44 na mga [[barangay]]. <table border=0><tr> <td valign=top> * Agpay * Balite * Banao * Batbat * Binogsacan Lower * Bololo * Bubulusan * Marcial O. Rañola (Cabaloaon) * Calzada * Catomag * Doña Mercedes (Naologan) * Doña Tomasa (Magatol) * Ilawod * Inamnan Pequeño * Inamnan Grande * Inascan * Iraya * Lomacao * Maguiron (Libas) * Maipon * Malabnig * Malipo * Malobago * Maninila * Mapaco * Masarawag * Matanglad * Mauraro * Minto * Morera * Muladbucad Pequeño * Muladbucad Grande * Ongo * Palanas * Poblacion * Pood * Quitago * Quibongbongan * Salvacion * San Francisco * San Jose (Ogsong) * San Rafael * Sinungtan * Tandarora * Travesia * Binogsacan Upper </td></tr></table> ==Demograpiko== {{Populasyon}} == Mga sanggunian == {{Reflist}} ==Mga Kawing Panlabas== *[http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp Philippine Standard Geographic Code] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120413163013/http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp |date=2012-04-13 }} {{Albay}} [[Kategorya:Mga bayan ng Albay]] j8z23yh5gyndi1iq88i87ukxrvbsj4c 0 21726 2213369 2132850 2026-06-25T21:05:55Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2213369 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Abestrus | status = LC | status_system = iucn3.1 | status_ref = <ref>BirdLife International (2004)</ref> | image = Ostrich.JPG | image_width = 200px | image_caption = Lalaking abestrus<br />(''Struthio camelus'') | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Aves]] | ordo = [[Struthioniformes]] | familia = '''Struthionidae''' | familia_authority = [[Nicholas Aylward Vigors|Vigors]], 1825 | genus = '''''Struthio''''' | genus_authority = [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758 | species = '''''S. camelus''''' | binomial = ''Struthio camelus'' | binomial_authority = Carolus Linnaeus, 1758 | range_map = Struthio camelus Distribution.png | range_map_width = 250px | range_map_caption = Ang distribusyon ng mga abestrus ngayon | subdivision_ranks = [[Subspecies|Sub-uri]] | subdivision = ''Tingnan ang teksto'' }} Ang '''ostrits''', '''abestrus''', o '''''Struthio camelus''''' (Ingles: ''ostrich'')<ref>{{cite encyclopedia | year = 1915 | title = Ostrich | encyclopedia = Diccionario Ingles-Español-Tagalog | author = Calderon, Sofronio G. | url = http://www.bohol.ph/calderon.php?swe=Ostrich&sws=&swt=&search=Search | publisher = | location = | id = }}</ref><ref>[http://www.bansa.org/dictionaries/tgl/?dict_lang=tgl&type=search&data=ostrich "Ostrich," abestrus] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306034821/http://www.bansa.org/dictionaries/tgl/?dict_lang=tgl&type=search&data=ostrich |date=2016-03-06 }}, Tagalog English Dictionary, Bansa.org</ref> ay isang ibong hindi nakakalipad na katutubo ng [[Aprika]]. Ito lamang ang nabubuhay na uri ng kanyang mag-anak o pamilyang '''Struthionidae''', at ng saring '''''Struthio'''''. Kakaiba ang kaanyuhan nito, na mayroong mahabang leeg at binti, at nakakatakbo ito sa bilis na 65 [[kilometro|km]]/[[oras|h]] (40&nbsp;mph). Pinakamalaking nabubuhay na ibon ang mga abestrus at inaalagaan sa maraming sakahan sa buong mundo. Ang [[pangalang pang-agham]] ng abestrus ay galing sa salitang [[Wikang Griyego|Griyego]] para sa "[[kamelyo]]ng [[maya]]" dahil sa mahabang leeg nito.<ref>{{cite web|url=http://www.etymonline.com/index.php?term=ostrich|title=Ostrich|work=[[Online Etymology Dictionary]]}}</ref> == Deskripsiyon == Karaniwang umaabot sa 90 [[kilograma|kg]] hanggang sa 130&nbsp;kg (200 to 285 [[libra]]) ang timbang ng mga abestrus, bagaman naitalang umabot sa 155&nbsp;kg (340 libra) ang timbang ng ilang mga lalaking abestrus. Halos itim ang balahibo ng mga matatandang abestrus, ngunit may kulay puti sa balahibo at buntot nito. [[Talaksan:Ostriches.jpg|300px|thumb|left|Mga batang abestrus]] Abong-kape at puti ang kulay ng mga babae at mga batang lalaki. Ginagamit sa pagpapares ang maliit na balahibo ng mga lalaki. Nakapagbibigay rin sila ng lilim para sa mga sisiw. Malambot at ginagamit sa insulasyon ang mga balahibo nito, at may pagkakaiba sa matigas na balahibo ng mga lumilipad na ibon. Mayroong mga kuko sa dalawang daliri ng mga pakpak nito. Walang mga balahibo ang malalakas na binti ng mga abestrus. Nakakatayo ito sa dalawang daliri sa paa, na kamukha ng kuko ng [[kabayo]] ang mas malaking daliri. Sa sekswal na edad nito (dalawa hanggang apat na taong gulang), umaabot sa pagitan ng 1.8 [[metro|m]] at 2.7 m (6 [[talampakan]] at 9 talampakan) ang tangkad ng mga lalaking abestrus, samantalang umaabot sa pagitan ng 1.7 m at 2 m (5.5 talampakan at 6.5 talampakan) ang tangkad ng mga babaeng abestrus. Sa unang taon ng buhay, umaabot sa 25 [[sentimetro|sm]] (10 [[pulgada]]) ang laki ng mga sisiw buwan-buwan. Sa isang taon, umaabot sa 45&nbsp;kg (100 libra) ang timbang ng mga abestrus. Maaaring umabot sa 75 taon ang buhay ng isang abestrus. == Tao at abestrus == Inihahambing sa isang abestrus ang taong nagtatago sa oras ng kagipitan, sapagkat may inaakalang gawi ang ostrits na maglubog ng ulo nito sa buhangin o lupa subalit nalitaw naman ang katawan.<ref name=Gaboy>{{cite-Gaboy|''Ostrich''}}</ref> == Tingnan din == * [[Emu]] == Mga sanggunian == {{reflist}} == Panlabas na mga kawing == * [http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/accounts/information/Struthio_camelus.html Animal Diversity Web] * [http://montereybay.com/creagrus/ostrich.html Bird Families of the World] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070402211751/http://montereybay.com/creagrus/ostrich.html |date=2007-04-02 }} * [http://ibc.hbw.com/ibc/phtml/especie.phtml?idEspecie=1 Ostrich videos] on the Internet Bird Collection * [http://www.ostrichnz.com/ostrich-farming/wire-worm-report.php Ostrich Farming Report on the Wire Worm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070522004006/http://www.ostrichnz.com/ostrich-farming/wire-worm-report.php |date=2007-05-22 }} * [http://www.woc2006.com WOC 2006 - XIII World Ostrich Congress] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190402104704/http://www.woc2006.com/ |date=2019-04-02 }} * [http://www.honoluluzoo.org/ostrich.htm Honolulu Zoo page on Ostriches] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100715193628/http://www.honoluluzoo.org/ostrich.htm |date=2010-07-15 }} * [http://www.krugerpark.co.za/africa_ostrich.html Kruger Park page on Ostriches] * [http://www.saobc.co.za/ South African Ostrich Business Chamber] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070503224626/http://www.saobc.co.za/ |date=2007-05-03 }} [[Kategorya:Struthioniformes]] [[Kategorya:Mga ibong inaalagaan at ipinagbibili o kinakatay]] [[Kategorya:Mga ibong hindi nakakalipad]] [[Kategorya:Mga ibong inaalagaan para sa karne at itlog]] [[Kategorya:Ratites]] [[Kategorya:Struthio]] [[Kategorya:Mga ibon sa Aprika]] [[Kategorya:Mga ibon sa Kenya]] [[Kategorya:Mga ibon sa Timog Aprika]] [[Kategorya:Mga ibon sa Australya]] [[Kategorya:Poltri]] [[Kategorya:Palaeognathae]] q3x683w9z9bjw2ednkqavkx24upb4x9 0 22750 2213393 2213054 2026-06-26T01:38:54Z Mtarch11 107582 [[w:Help:Reverting|Ibinalik]] ang mga pagbabago ni [[Special:Contributions/~2026-36503-20|~2026-36503-20]] ([[User talk:~2026-36503-20|Usapan]]) patungo sa huling rebisyon ni [[User:Margo Radyo 1242 AM|Margo Radyo 1242 AM]] 2199918 wikitext text/x-wiki {{Other uses|Obando (paglilinaw)}} {{Infobox Philippine municipality 2 | infoboxtitle = Bayan ng Obando | sealfile = Ph seal bulacan obando.png | caption = Mapa ng [[Bulacan]] na nagpapakita sa lokasyon ng Obando. | locatormapfile = {{PH wikidata|image_map}} | region = {{PH wikidata|region}} | province = {{PH wikidata|province}} | districts = Ika-apat na Distrito ng Bulacan | barangays = 11 | class = Ika-2 Klase;urbano | mayor = Edwin C. Santos | areakm2 = 15.91 | founded = 14 Mayo 1753 }} Ang '''Obando'''<ref name=Obando/> (<small>pagbigkas:</small> o•bán•do) ay isang ika-2 klaseng [[mga bayan ng Pilipinas|bayan]] sa [[mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] ng [[Bulacan]], [[Pilipinas]]. 16 kilometro ang layo nito mula sa [[Maynila]], ang kabisera ng Pilipinas. Napapagitnaan ang Obando ng dalawang lungsod mula sa [[Kalakhang Maynila]]: ang [[Lungsod ng Valenzuela]] sa silangan, [[Navotas]] at [[Lungsod ng Malabon]] sa timog, [[Bulakan, Bulacan|Bulacan]] sa hilaga, at ang mga katubigan ng [[Look ng Maynila]] sa kanluran. Ayon sa {{PH wikidata|population_as_of}}, ito ay may populasyon na {{PH wikidata|population_total}} sa may {{PH wikidata|household}} na kabahayan. == Binuong area == Sa patuloy na paglawak ng Kalakhang Maynila, kabilang na ngayon ang lungsod sa binuong area ng Maynila na umaabot sa San Ildefonso sa pinakahilagang bahagi nito.<ref name=Obando/> ==Demograpiko== {{Populasyon}} Mula noong 2002, may tinatayang [[populasyong]] 58,245 ang Obando, kung saan 49% ang kalalakihan at 51% ang kababaihan. Sa kasalukuyang populasyon, may 14% ang namumuhay sa mga rural na barangay habang ang kabilang ang natitira sa populasyong urbano. Mayroon itong mga 12,349 kabahayan. P9,000.00 ang karaniwang buwanang sahod ng isang kabahayan, bahagyang mas mababa kaysa sa minimum na P9,540.00 para sa isang mag-anak na may 6 na abot-kayang-tiisin o abot-saklaw (''threshold'') na itinakda ng Kagawaran ng Kabutihang Panlipunan at Kaunlaran (''Department of Social Welfare and Development'').<ref name=Obando/> == Mga suliranin == Kabilang sa mga suliran ng bayan ng Obando ang [[dagsaang pagbaha tuwing panahon ng tag-ulan]] at ang [[polusyon ng ilog dahil sa pook tapunan sa Tanza, Navotas.]] Noong 2002, nagpasa ang Sangguniang Bayan ng Obando, Bulacan ng isang kontrobersiyal na resolusyong nagpapahintulot sa mga ''barge'' ng Phileco (''Philippine Ecology Systems Corporation'') na dumaan sa mga kailugan ng Obando upang magtapon ng nilalaman nitong mga basura sa dating-ilog na kontralodong tapunan ng basura ngayon sa Tanza, Navotas, 1 kilometro lamang ang layo mula sa Obando. Maraming mga pagkilos ng masa ng mamamayan ang tumuligsa rito ngunit nabigo ang mga lokal na opisyales para pigilin ang pagtatapon magpahanggang sa ngayon. May mga pag-aaral na nagpapakitang nakapagpapadumi ng ilog ang operasyon ng tapunan at nakapagdulot ng ilang mga karamdaman sa mga naninirahan, karamihan na ang mga may edad, kababaihan at mga kabataan.<ref name=Obando/> == Kabuhayan (Ekonomiya) == * Trabaho sa lungsod - marami sa mga Obandenyo (o ''Obandeño'') ang may mga "puting-kolyar" na trabaho at naghahanapbuhay sa Kalakhang Maynila. Marami sa kanila ang naging matagumpay at may ilang mga malalaking pangalan sa likod ng mga kompanyang kanilang pinagtatrabahuhan. * Trabaho sa pabrika - mayroon ding mga naninirahang naghahanapbuay sa mga pabrika sa Obando at kanugnog-bayan. * [[OFW]] - may mga Obandenyo ring sumubok magtrabaho sa ibang bansa kung saan marami ang nagsipagtagumpay. * [[Pangingisda]], isang dating pangunahing pinagkukunan ng kabuhayan ng mga mamamayan ng Obando, marami pa ring aktibong mga mangingisda. * Ibang pinagkukunan ng kabuhayan ang pagpoproseso ng mga pagkain, pagaalaga ng mga bibe, poltri, baboy at pagpapalaki ng mga maaalagaang mga hayop. * [[Pangangalakal]] - kabilang ang pagtitinda ng mga barbekyu at samalamig, mga teleponong selular, [[tindahang sari-sari]], tiangge, potograpiya, at iba pang mga serbisyo. * [[Pedicab]] o ''[[Trike]]'', isa rin itong pangkaraniwang tanawin sa Obando, Bulacan. Ginagamitan ng lakas ng tao ang isang traysikel na may isa o dalawang upuang pantao para dalhin ang mga pasahero, kabilang ang drayber. Maraming mga Obandenyo ang gumamit ng ganitong sasakyang pampubliko, at mas ibig ng mga sumasakay na mga mamamayan sapagkat mas mura ang pamasahe kapag inihambing sa dyipni o traysikel na may motor. Mas gamitin ito tuwing may pagbaha. * [[Pananahi]] at paggawa ng mga [[alahas]] - tanyag ang mga ito ngunit humina ang negosyo noong 2002. == Heograpiya == [[Talaksan:Sunset in a fish pen in Obando, Bulacan.jpg|thumb|264x264px|Isang palaisdaan sa Obando]] Isa sa mga katangian ng Obando ang pagkakaroon ng mga patag at mabababang mga baybaying sabana o kapatagan. Dating isang estuwaryo (wawa o bunganga ng ilog) ang area ngunit nabuo mula sa gilid o hangganan dahil sa mga buhangin at naging pangkasalukuyang anyong binubuo ng mga distritong pangkalakalan ''(commercial)'', bahaging industriyal na disitrito, pamahayan (residential) at palaisdaan. Sa loob ng munisipalidad, mayroong dalawang kailugan at tatlong maliliit na ilog o ilug-ilugan, ang Ilog ng Meycauayan sa hilaga, ang Ilog ng Pinagkabalian sa timog at ang Ilog Paco, Ilog Hulo at Ilog Pag-asa na tumatagos sa bayan kahanay ng daang panlalawigan.<ref name=Obando/> Mayroon 15.91&nbsp;km² areang lupain ang Obando. Mayroon itong urbanong areang 1.85&nbsp;km² na binubuo ng 2 mga barangay, binubuo ng 14.06&nbsp;km² areang rural ang iba pang 9 na mga barangay, 82.50% ang mga palaisdaan. Pampolitika na nahahati pa sa 11 [[barangay]] (8 urbano, 3 rural) ang Obando. Nakalagak sa kahabaan ng Ilog ng Paliwas ang mga barangay ng Binuangan at Salambao, at maaari lamang marating sa pamamagitan ng pagsakay sa mga bangkang may motor.<ref name=Obando/> Tulad ng ibang mga bayan sa Bulacan, mayroong dalawang natatanging panahon ang Obando: ang tag-init at tag-ulan. Nagaganap ang tag-ulan mula Mayo hanggang Oktubre, habang ang tag-araw naman tuwing Nobyembre hanggang Abril. Tumatanggap ng 80% pagbagsak ng ulan sa taunang pag-ulan tuwing panahon ng tag-ulan ang Obando, dahil sa habagat ng kanluran at mga bagyo.<ref name=Obando/> === Mga Barangay === [[Talaksan:Obando.jpg|thumb|right|Ang [[Simbahan ng Obando]].]] {{pangunahin|Mga Barangay ng Obando, Bulacan}} Ang bayan ng Obando ay nahahati sa 11 mga [[barangay]].<ref name=Obando/> * Binuangan * Catanghalan * Hulo * Lawa * Salambao * Paco * Pag-asa (Pob.) * Paliwas * Panghulo * San Pascual * Tawiran == Kasaysayan == [[Talaksan:Ang Bayan ng Obando NHC marker.jpg|thumb|right|Panandang pangkasaysayan na ginawa ng Pambansang Komisyong Pangkasaysayan noong 1973]] Noong ika-18 daantaon, binubuo lamang ng isang bayan - ang Munisipalidad ng Meycauayan - ang mga munisipalidad na kilala ngayon bilang [[Meycauayan, Bulacan|Meycauayan]], Polo at Obando. Lumikha ang bayan ng Polo at Obando ng isang baryong tinawag na Catangalan. Noong taong 1623, binuo ang munisipalidad ng Polo, na kilala ngayon bilang Lungsod ng Valenzuela, na kinabubukluran ng pangkasalukuyang mga teritoryo ng Bayan ng Obando. Sa pamamagitan ng isang kautusang ipinatupad noong ng Gobernador at Kapitan Heneral ng Kapuluang si Don Francisco de Obando y Solís Márquez ng Obando, nilikha ang bayan at inihiwalay mula sa inang bayan nitong Polo noong 14 Mayo 1753. Dahil sa wala sa panahong pagkamatay ng gobernador sa kamay ng mga [[Britaniko]] noong panahon ng Pitong Taong Digmaan, isinagawa ang paglikha at pagtatatag ng bayan ng alkalde mayor ng lalawigang si Don Francisco Morales y Mozabe, ng Ministrong Panlalawigan, S. Gregorio, Reb. Pr. Alejandro Ferrer, kasama ang maraming mga debotong mga relihiyoso. Si Reb. Fr. Manuel De Olivendia ang ministrong napili para pangasiwaan ang bayan. Noong taong 1907, naging isang nagsasariling bayan ng Bulacan ang Obando. Pagkaraan, dahil sa walang kapagurang pagpupunyagi ng mga opisyal ng munisipyo, muling nilikom ang isang bahagi ng Gasak, [[Navotas]], upang maging bahagi ng Obando. Pinilit nila itong kinuha sapagkat naniniwala ang mga opisyal ng Obando na dating bahagi ng Munisipalidad ang Gasak na inampon lamang ng Navotas sa paglipas ng panahon. Nagtagumpay ang mga opisyal noong 30 Enero 1975 dahil sa Kautusan ng Pangulo Bilang 646 (''Presidential Decree No. 646''). Isang bahagi ng Gasak, Navotas na tinatayang may 1.78 kuwadrado kilometro ang nabalik sa Obando. Karamihan sa mga ito ang mga palaisdaan at mabuhanging baybayin at pinaniniwalaang magsisilbing mainam na panghikayat na pangturismo kapag napaunlad. Sa pamamagitan ng resolusyon ng Konsehong Munisipal ng 1975, naging isang barangay ang area at pinangalanang [[Nuestra Señora de Salambao]] bilang pagbibigay papuri sa isang [[patron ng Obando]].<ref name=Obando/> === Mga alkalde ng Obando, Bulacan === LEONARDO DING VALEDA TAONG KASALUKUYAN [[Edwin C. Santos]] (2013 - 2022)<br /> Orencio E. Gabriel (2007 - 2013)<br /> Zoilito Santiago (2004 - 2007)<br /> Onesimo Joaquin (2001 - 2004)<br /> Conrado Lumabas Jr. (1992 - 2001)<br /> Bienvenido Evangelista (1988 - 1992)<br /> Antonio Joaquin (''OIC'' 1986 - 1988) === Mga bise-alkalde ng Obando, Bulacan === Zoilito A. Santiago (2013 - kasalukuyan)<br /> Danilo R. de Ocampo (2010 - 2013)<br /> Leonardo S. Pantanilla (2007 - 2010)<br /> Jose S.D. Correa (2004 - 2007)<br /> Zoilito A. Santiago (2001 - 2004)<br /> Onesimo Joaquin (1998 - 2001)<br /> Romerico Santos (1995 - 1998)<br /> Gaudioso Espinosa (1992 - 1995)<br /> Romegio Dela Cruz (1988 - 1992) === Mga Makasaysayang Lugar/Pook === Simbahan<br /> San Pascual Baylon Parish<br /> Binuangan United Methodist Church (1905)<br /> Obando Central United Methodist Church (1916)<br /> Nuestra Senora de Salambao === Himno ng Obando === May himno ang Obando, Bulacan, na pinamagatang: ''Obando, Bayang Pinagpala''. Narito ang mga panitik:<ref name=Obando>Obando, Bayang Pinagpala!, Pamahalaang Bayan ng Obando, 2006/2007</ref> ''Dito ako isinilang sa bayang puno ng kasaysayan''<br /> ''Dito ko rin natutunan kulturang minana’t kinagisnan''<br /> ''Yamang dagat may biyayang taglay''<br /> ''Mga patron ang gaming gabay''<br /> ''Taong baya’t pinuno sama-sama sa pagsulong ng aming'' ''Bayang pinagpala, nakamit ang tunay na biyaya''<br /> ''Bayang ipagmamalaki sa puso at diwa.'' ''Saan man ako mapadayo, ipagmamalaking bayan ko’y Obando''<br /> ''Dayuhan ka man sa aking bayan, ituturing kang tunay na kaibigan''<br /> ''Pagtulong sa ‘min ay nakalaan,''<br /> ''Problema mo’y tiyak kang dadamayan''<br /> ''Taong baya’t pinuno sama-sama sa pag-unlad ng aming'' ''Bayang pinagpala, nakamit ang tunay na biyaya''<br /> ''Bayang ipagmamalaki sa puso at diwa.'' ''Bayang pinagpala, nakamit ang tunay na biyaya''<br /> ''Bayang ipagmamalaki sa puso at diwa.'' ==Mga AM Transmiter== *[[DZME|DZME News Radio 1530]] (Capitol Broadcasting Center at Rosehall Management Consultants Inc.) == Tingnan din == * [[Simbahan ng Obando]] * [[Sayaw sa Obando]] * [[Colegio de San Pascual Baylon]] * [[Binuangan United Methodist Church]] * [[Obando Central United Methodist Church]] == Mga sanggunian == {{Reflist}} ==Mga Kawing Panlabas== * [http://www.obando.bulacan.ph/ Obando Bulacan] * [http://obandenyo.com OBANDENYO.COM] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100815060517/http://obandenyo.com/ |date=2010-08-15 }} * http://elgu2.ncc.gov.ph/obando/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050225175529/http://elgu2.ncc.gov.ph/obando/ |date=2005-02-25 }} * [http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp Philippine Standard Geographic Code] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120413163013/http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp |date=2012-04-13 }} {{Bulacan}} [[Kategorya:Mga bayan ng Bulacan]] [[Kategorya:Obando]] 0oi2oigb6z12m7vrbtxz60v9urzfdys 2213394 2213393 2026-06-26T01:39:19Z Mtarch11 107582 Restored revision 2190964 by [[Special:Contributions/WayKurat|WayKurat]] ([[User talk:WayKurat|talk]]) (TwinkleGlobal) 2213394 wikitext text/x-wiki {{Other uses|Obando (paglilinaw)}} {{Infobox Philippine municipality 2 | infoboxtitle = Bayan ng Obando | sealfile = Ph seal bulacan obando.png | caption = Mapa ng [[Bulacan]] na nagpapakita sa lokasyon ng Obando. | locatormapfile = {{PH wikidata|image_map}} | region = {{PH wikidata|region}} | province = {{PH wikidata|province}} | districts = Ika-apat na Distrito ng Bulacan | barangays = 11 | class = Ika-2 Klase;urbano | mayor = Edwin C. Santos | areakm2 = 15.91 | founded = 14 Mayo 1753 }} Ang '''Obando'''<ref name=Obando/> (<small>pagbigkas:</small> o•bán•do) ay isang ika-2 klaseng [[mga bayan ng Pilipinas|bayan]] sa [[mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] ng [[Bulacan]], [[Pilipinas]]. 16 kilometro ang layo nito mula sa [[Maynila]], ang kabisera ng Pilipinas. Napapagitnaan ang Obando ng dalawang lungsod mula sa [[Kalakhang Maynila]]: ang [[Lungsod ng Valenzuela]] sa silangan, [[Navotas]] at [[Lungsod ng Malabon]] sa timog, [[Bulakan, Bulacan|Bulacan]] sa hilaga, at ang mga katubigan ng [[Look ng Maynila]] sa kanluran. Ayon sa {{PH wikidata|population_as_of}}, ito ay may populasyon na {{PH wikidata|population_total}} sa may {{PH wikidata|household}} na kabahayan. == Binuong area == Sa patuloy na paglawak ng Kalakhang Maynila, kabilang na ngayon ang lungsod sa binuong area ng Maynila na umaabot sa San Ildefonso sa pinakahilagang bahagi nito.<ref name=Obando/> ==Demograpiko== {{Populasyon}} Mula noong 2002, may tinatayang [[populasyong]] 58,245 ang Obando, kung saan 49% ang kalalakihan at 51% ang kababaihan. Sa kasalukuyang populasyon, may 14% ang namumuhay sa mga rural na barangay habang ang kabilang ang natitira sa populasyong urbano. Mayroon itong mga 12,349 kabahayan. P9,000.00 ang karaniwang buwanang sahod ng isang kabahayan, bahagyang mas mababa kaysa sa minimum na P9,540.00 para sa isang mag-anak na may 6 na abot-kayang-tiisin o abot-saklaw (''threshold'') na itinakda ng Kagawaran ng Kabutihang Panlipunan at Kaunlaran (''Department of Social Welfare and Development'').<ref name=Obando/> == Mga suliranin == Kabilang sa mga suliran ng bayan ng Obando ang [[dagsaang pagbaha tuwing panahon ng tag-ulan]] at ang [[polusyon ng ilog dahil sa pook tapunan sa Tanza, Navotas.]] Noong 2002, nagpasa ang Sangguniang Bayan ng Obando, Bulacan ng isang kontrobersiyal na resolusyong nagpapahintulot sa mga ''barge'' ng Phileco (''Philippine Ecology Systems Corporation'') na dumaan sa mga kailugan ng Obando upang magtapon ng nilalaman nitong mga basura sa dating-ilog na kontralodong tapunan ng basura ngayon sa Tanza, Navotas, 1 kilometro lamang ang layo mula sa Obando. Maraming mga pagkilos ng masa ng mamamayan ang tumuligsa rito ngunit nabigo ang mga lokal na opisyales para pigilin ang pagtatapon magpahanggang sa ngayon. May mga pag-aaral na nagpapakitang nakapagpapadumi ng ilog ang operasyon ng tapunan at nakapagdulot ng ilang mga karamdaman sa mga naninirahan, karamihan na ang mga may edad, kababaihan at mga kabataan.<ref name=Obando/> == Kabuhayan (Ekonomiya) == * Trabaho sa lungsod - marami sa mga Obandenyo (o ''Obandeño'') ang may mga "puting-kolyar" na trabaho at naghahanapbuhay sa Kalakhang Maynila. Marami sa kanila ang naging matagumpay at may ilang mga malalaking pangalan sa likod ng mga kompanyang kanilang pinagtatrabahuhan. * Trabaho sa pabrika - mayroon ding mga naninirahang naghahanapbuay sa mga pabrika sa Obando at kanugnog-bayan. * [[OFW]] - may mga Obandenyo ring sumubok magtrabaho sa ibang bansa kung saan marami ang nagsipagtagumpay. * [[Pangingisda]], isang dating pangunahing pinagkukunan ng kabuhayan ng mga mamamayan ng Obando, marami pa ring aktibong mga mangingisda. * Ibang pinagkukunan ng kabuhayan ang pagpoproseso ng mga pagkain, pagaalaga ng mga bibe, poltri, baboy at pagpapalaki ng mga maaalagaang mga hayop. * [[Pangangalakal]] - kabilang ang pagtitinda ng mga barbekyu at samalamig, mga teleponong selular, [[tindahang sari-sari]], tiangge, potograpiya, at iba pang mga serbisyo. * [[Pedicab]] o ''[[Trike]]'', isa rin itong pangkaraniwang tanawin sa Obando, Bulacan. Ginagamitan ng lakas ng tao ang isang traysikel na may isa o dalawang upuang pantao para dalhin ang mga pasahero, kabilang ang drayber. Maraming mga Obandenyo ang gumamit ng ganitong sasakyang pampubliko, at mas ibig ng mga sumasakay na mga mamamayan sapagkat mas mura ang pamasahe kapag inihambing sa dyipni o traysikel na may motor. Mas gamitin ito tuwing may pagbaha. * [[Pananahi]] at paggawa ng mga [[alahas]] - tanyag ang mga ito ngunit humina ang negosyo noong 2002. == Heograpiya == [[Talaksan:Sunset in a fish pen in Obando, Bulacan.jpg|thumb|264x264px|Isang palaisdaan sa Obando]] Isa sa mga katangian ng Obando ang pagkakaroon ng mga patag at mabababang mga baybaying sabana o kapatagan. Dating isang estuwaryo (wawa o bunganga ng ilog) ang area ngunit nabuo mula sa gilid o hangganan dahil sa mga buhangin at naging pangkasalukuyang anyong binubuo ng mga distritong pangkalakalan ''(commercial)'', bahaging industriyal na disitrito, pamahayan (residential) at palaisdaan. Sa loob ng munisipalidad, mayroong dalawang kailugan at tatlong maliliit na ilog o ilug-ilugan, ang Ilog ng Meycauayan sa hilaga, ang Ilog ng Pinagkabalian sa timog at ang Ilog Paco, Ilog Hulo at Ilog Pag-asa na tumatagos sa bayan kahanay ng daang panlalawigan.<ref name=Obando/> Mayroon 15.91&nbsp;km² areang lupain ang Obando. Mayroon itong urbanong areang 1.85&nbsp;km² na binubuo ng 2 mga barangay, binubuo ng 14.06&nbsp;km² areang rural ang iba pang 9 na mga barangay, 82.50% ang mga palaisdaan. Pampolitika na nahahati pa sa 11 [[barangay]] (8 urbano, 3 rural) ang Obando. Nakalagak sa kahabaan ng Ilog ng Paliwas ang mga barangay ng Binuangan at Salambao, at maaari lamang marating sa pamamagitan ng pagsakay sa mga bangkang may motor.<ref name=Obando/> Tulad ng ibang mga bayan sa Bulacan, mayroong dalawang natatanging panahon ang Obando: ang tag-init at tag-ulan. Nagaganap ang tag-ulan mula Mayo hanggang Oktubre, habang ang tag-araw naman tuwing Nobyembre hanggang Abril. Tumatanggap ng 80% pagbagsak ng ulan sa taunang pag-ulan tuwing panahon ng tag-ulan ang Obando, dahil sa habagat ng kanluran at mga bagyo.<ref name=Obando/> === Mga Barangay === [[Talaksan:Obando.jpg|thumb|right|Ang [[Simbahan ng Obando]].]] {{pangunahin|Mga Barangay ng Obando, Bulacan}} Ang bayan ng Obando ay nahahati sa 11 mga [[barangay]].<ref name=Obando/> * Binuangan * Catanghalan * Hulo * Lawa * Salambao * Paco * Pag-asa (Pob.) * Paliwas * Panghulo * San Pascual * Tawiran == Kasaysayan == [[Talaksan:Ang Bayan ng Obando NHC marker.jpg|thumb|right|Panandang pangkasaysayan na ginawa ng Pambansang Komisyong Pangkasaysayan noong 1973]] Noong ika-18 daantaon, binubuo lamang ng isang bayan - ang Munisipalidad ng Meycauayan - ang mga munisipalidad na kilala ngayon bilang [[Meycauayan, Bulacan|Meycauayan]], Polo at Obando. Lumikha ang bayan ng Polo at Obando ng isang baryong tinawag na Catangalan. Noong taong 1623, binuo ang munisipalidad ng Polo, na kilala ngayon bilang Lungsod ng Valenzuela, na kinabubukluran ng pangkasalukuyang mga teritoryo ng Bayan ng Obando. Sa pamamagitan ng isang kautusang ipinatupad noong ng Gobernador at Kapitan Heneral ng Kapuluang si Don Francisco de Obando y Solís Márquez ng Obando, nilikha ang bayan at inihiwalay mula sa inang bayan nitong Polo noong 14 Mayo 1753. Dahil sa wala sa panahong pagkamatay ng gobernador sa kamay ng mga [[Britaniko]] noong panahon ng Pitong Taong Digmaan, isinagawa ang paglikha at pagtatatag ng bayan ng alkalde mayor ng lalawigang si Don Francisco Morales y Mozabe, ng Ministrong Panlalawigan, S. Gregorio, Reb. Pr. Alejandro Ferrer, kasama ang maraming mga debotong mga relihiyoso. Si Reb. Fr. Manuel De Olivendia ang ministrong napili para pangasiwaan ang bayan. Noong taong 1907, naging isang nagsasariling bayan ng Bulacan ang Obando. Pagkaraan, dahil sa walang kapagurang pagpupunyagi ng mga opisyal ng munisipyo, muling nilikom ang isang bahagi ng Gasak, [[Navotas]], upang maging bahagi ng Obando. Pinilit nila itong kinuha sapagkat naniniwala ang mga opisyal ng Obando na dating bahagi ng Munisipalidad ang Gasak na inampon lamang ng Navotas sa paglipas ng panahon. Nagtagumpay ang mga opisyal noong 30 Enero 1975 dahil sa Kautusan ng Pangulo Bilang 646 (''Presidential Decree No. 646''). Isang bahagi ng Gasak, Navotas na tinatayang may 1.78 kuwadrado kilometro ang nabalik sa Obando. Karamihan sa mga ito ang mga palaisdaan at mabuhanging baybayin at pinaniniwalaang magsisilbing mainam na panghikayat na pangturismo kapag napaunlad. Sa pamamagitan ng resolusyon ng Konsehong Munisipal ng 1975, naging isang barangay ang area at pinangalanang [[Nuestra Señora de Salambao]] bilang pagbibigay papuri sa isang [[patron ng Obando]].<ref name=Obando/> === Mga alkalde ng Obando, Bulacan === LEONARDO DING VALEDA TAONG KASALUKUYAN [[Edwin C. Santos]] (2013 - 2022)<br /> Orencio E. Gabriel (2007 - 2013)<br /> Zoilito Santiago (2004 - 2007)<br /> Onesimo Joaquin (2001 - 2004)<br /> Conrado Lumabas Jr. (1992 - 2001)<br /> Bienvenido Evangelista (1988 - 1992)<br /> Antonio Joaquin (''OIC'' 1986 - 1988) === Mga bise-alkalde ng Obando, Bulacan === Zoilito A. Santiago (2013 - kasalukuyan)<br /> Danilo R. de Ocampo (2010 - 2013)<br /> Leonardo S. Pantanilla (2007 - 2010)<br /> Jose S.D. Correa (2004 - 2007)<br /> Zoilito A. Santiago (2001 - 2004)<br /> Onesimo Joaquin (1998 - 2001)<br /> Romerico Santos (1995 - 1998)<br /> Gaudioso Espinosa (1992 - 1995)<br /> Romegio Dela Cruz (1988 - 1992) === Mga Makasaysayang Lugar/Pook === Simbahan<br /> San Pascual Baylon Parish<br /> Binuangan United Methodist Church (1905)<br /> Obando Central United Methodist Church (1916)<br /> Nuestra Senora de Salambao === Himno ng Obando === May himno ang Obando, Bulacan, na pinamagatang: ''Obando, Bayang Pinagpala''. Narito ang mga panitik:<ref name=Obando>Obando, Bayang Pinagpala!, Pamahalaang Bayan ng Obando, 2006/2007</ref> ''Dito ako isinilang sa bayang puno ng kasaysayan''<br /> ''Dito ko rin natutunan kulturang minana’t kinagisnan''<br /> ''Yamang dagat may biyayang taglay''<br /> ''Mga patron ang gaming gabay''<br /> ''Taong baya’t pinuno sama-sama sa pagsulong ng aming'' ''Bayang pinagpala, nakamit ang tunay na biyaya''<br /> ''Bayang ipagmamalaki sa puso at diwa.'' ''Saan man ako mapadayo, ipagmamalaking bayan ko’y Obando''<br /> ''Dayuhan ka man sa aking bayan, ituturing kang tunay na kaibigan''<br /> ''Pagtulong sa ‘min ay nakalaan,''<br /> ''Problema mo’y tiyak kang dadamayan''<br /> ''Taong baya’t pinuno sama-sama sa pag-unlad ng aming'' ''Bayang pinagpala, nakamit ang tunay na biyaya''<br /> ''Bayang ipagmamalaki sa puso at diwa.'' ''Bayang pinagpala, nakamit ang tunay na biyaya''<br /> ''Bayang ipagmamalaki sa puso at diwa.'' == Tingnan din == * [[Simbahan ng Obando]] * [[Sayaw sa Obando]] * [[Colegio de San Pascual Baylon]] * [[Binuangan United Methodist Church]] * [[Obando Central United Methodist Church]] == Mga sanggunian == {{Reflist}} ==Mga Kawing Panlabas== * [http://www.obando.bulacan.ph/ Obando Bulacan] * [http://obandenyo.com OBANDENYO.COM] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100815060517/http://obandenyo.com/ |date=2010-08-15 }} * http://elgu2.ncc.gov.ph/obando/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050225175529/http://elgu2.ncc.gov.ph/obando/ |date=2005-02-25 }} * [http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp Philippine Standard Geographic Code] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120413163013/http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp |date=2012-04-13 }} {{Bulacan}} [[Kategorya:Mga bayan ng Bulacan]] [[Kategorya:Obando]] jfkpp6e64ytfjyobvrae1p4qn4zejlp 0 22929 2213442 2213243 2026-06-26T05:03:28Z Garvingarvin333 163324 /* Klima */ Inayos ang baybay 2213442 wikitext text/x-wiki {{multiple issues| {{copyedit|date=Oktubre 2020}} {{cleanup|date=Oktubre 2020}} {{better translation|date=Oktubre 2020}} }} {{Infobox Philippine municipality 2 | infoboxtitle = Bayan ng Santa Cruz | native_name = ᜐᜈ̟ᜆ ᜃ̟ᜇ̵̱ᜐ | sealfile = SantaCruz_Large.thumbnail.jpg | locatormapfile = {{PH wikidata|image_map}} | caption = Mapa ng Laguna na nagpapakita ng lokasyon ng Santa Cruz. | region = [[CALABARZON]] (Region IV-A) | province = [[Laguna]] | districts = | barangays = 26 | class = Unang Klase | mayor = Hon. Edgar S. San Luis. | founded = 1602 | areakm2 = 526234 | population_as_of = 2000 | population_total = 92694 | population_density_km2 = |vice_mayor=Laarni A. Malibiran}} Ang '''Bayan ng Santa Cruz''' ay isang unang klaseng [[mga bayan ng Pilipinas|bayan]] at kabisera ng [[mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] ng Laguna, [[Pilipinas]]. Ayon sa {{PH wikidata|population_as_of}}, ito ay may populasyon na {{PH wikidata|population_total}} sa may {{PH wikidata|household}} na kabahayan. ==Tropiko Moonson Climate== 18°C to 30 average Temperatura ==Wika== *Batangas /Tagalog ==Kasaysayan== Sa huling dekada ng ika-16 na siglo, ang Santa Cruz ay dating mahusay na baryo ng kasalukuyang munisipalidad ng Lumban, pati na rin ang iba pang mga napapanahong bayan tulad ng Pagsanjan, Cavinti, Paete at Pangil. Noong 6 Setyembre 1602, naghiwalay si Santa Cruz mula sa Lumban at naging isang pueblo kasama ang simbahan at pamahalaang lokal. Mula nang maitatag ito noong 1602, ang bayan ay nawasak ng mapanganib na puwersa tulad ng sunog, bagyo, baha at paninira sa tao noong Rebolusyong Pilipino ng 1896–1899, ang giyera ng Kalayaan ng Pilipinas (1899–1902), Labanan ng Santa Cruz, ang pag-atake ng mga Tulisanes (bandido) sa panahon ng Espanya. Ang mga tropang Pilipino ng pre-war 4th at 42nd Infantry Division ng Philippine Commonwealth Army at kinikilalang mga gerilya ay nagmula rin sa bayan at nasangkot sa Second Battle ng Santa Cruz noong 26 Enero 1945. Nailalarawan sa pamamagitan ng mga mayabong na lupaing patag na matatagpuan sa baybayin ng Laguna de Bay, ang batayang pang-ekonomiya ng bayan ay tradisyunal na nakaangkla sa dalawang pangunahing industriya, lalo na ang agrikultura at pangingisda na nananatili pa rin hanggang sa kasalukuyan. Dahil sa madiskarteng kinalalagyan ng Santa Cruz na may kaugnayan sa iba pang mga pamayanan sa baybayin tungkol sa lawa, ang mga aktibidad sa pangangalakal ay nagsimula rin sa bayan noong mga unang araw ng pag-areglo. Ang bayan na maayos na palaging naging pokus ng mga aktibidad na magagamit upang ma-access sa iba pang mga lugar na may baybayin dahil sa nababagtas na Santa Cruz River bukod sa mismong Laguna de Bay. Mula noong mga unang araw na iyon, ang tubig ang pangunahing mode ng transportasyon. Ngayon, ang Santa Cruz ay nagsisilbing kabisera ng Laguna at itinuturing na sentro ng negosyo at komersyo sa silangang bahagi ng lalawigan. ==Heograpiya== Pagtingin sa himpapawiran kasama si Santa Cruz sa gitna at ang Pila sa harapan Nakatayo sa gitnang bahagi ng lalawigan ng Laguna sa timog-silangang baybayin ng Laguna de Bay, ang Santa Cruz ay namamalagi ng 87 kilometro (54&nbsp;mi) timog-silangan ng Metro Manila sa pamamagitan ng Calamba at makikita ang heograpiya sa humigit-kumulang na 14 degree 17 'latitude at 121 degrees 25' longitude. Ang munisipalidad ay hangganan sa hilaga at hilaga-kanluran ng Laguna de Bay, sa hilagang-silangan ng Lumban, sa silangan ng Pagsanjan, sa timog-silangan ng Magdalena, sa timog ng Liliw, at sa timog-kanluran ng Pila . Mayroon itong 26 na mga barangay at sumasaklaw sa tinatayang lugar ng 3860 hectares na binubuo ng halos 2% ng kabuuang lupa sa Lalawigan ng Laguna. Lawak ng Lupa: 3,860 hectares Tirahan: 381.97 Komersyal: 35.96 Institusyon: 92.17 Functional Open Space: 31.27 Mga Kalsada: 157.73 Kabuuang Built-up: 696.10 Pang-agrikultura: 3,048.57 Espesyal na Paggamit: 115.33 ==Geology== Ang dalawang uri ng mga bato na matatagpuan sa Santa Cruz ay alluvium at clastic rock. Ang mga clastic rock ay matatagpuan sa silangang bahagi ng munisipalidad partikular sa Barangay Alipit, San Jose, Oogong, Jasaan, San Juan, Palasan, at mga bahagi ng Barangays Pagsawitan, Patimbao, Bubukal, Labuin at Malinao. Ang mga batong ito ay binubuo ng inter-bedded shale at sandstone na may paminsan-minsang mga manipis na lente ng limestone, tuff, at reworked sandy tuffs, calcareous sandstone at partly tuffaceous shale. ==Klima== Tulad ng karamihan sa mga lugar sa lalawigan ng Laguna, ang klima ng Santa Cruz ay nailalarawan sa pamamagitan ng dalawang binibigkas na panahon: tuyo mula Enero hanggang Abril at basa sa natitirang taon. Ang munisipalidad ay may taunang temperatura na 22.2 degree Celsius at taunang pag-ulan ng 1962.7mm. Ang hanging amihanang-silangan na may average na bilis ng hangin na 9 na buhol ay nananaig sa munisipyo. {| class="wikitable mw-collapsible" ! colspan="14" |Data ng klima para sa Santa Cruz, Laguna |- !Month !Jan !Feb !Mar !Apr !May !Jun !Jul !Aug !Sep !Oct !Nov !Dec !Year |- !Average high °C (°F) |26 (79) |27 (81) |29 (84) |31 (88) |31 (88) |30 (86) |29 (84) |29 (84) |29 (84) |29 (84) |28 (82) |26 (79) |29 (84) |- !Average low °C (°F) |22 (72) |22 (72) |22 (72) |23 (73) |24 (75) |25 (77) |24 (75) |24 (75) |24 (75) |24 (75) |24 (75) |23 (73) |23 (74) |- !Average [[precipitation]] mm (inches) |58 (2.3) |41 (1.6) |32 (1.3) |29 (1.1) |91 (3.6) |143 (5.6) |181 (7.1) |162 (6.4) |172 (6.8) |164 (6.5) |113 (4.4) |121 (4.8) |1,307 (51.5) |- !Average rainy days |13.4 |9.3 |9.1 |9.8 |19.1 |22.9 |26.6 |24.9 |25.0 |21.4 |16.5 |16.5 |214.5 |- | colspan="14" |Source: Meteoblue ==Tropiko Moonson Climate== *average tuwing Taglamig ay nasa 21°c hanggang 25°c samantala ang tag init ay nasa 25°c hanggang 40°c ang bahagi ng Santa Cruz Laguna mas malamig ng kaunti katulad ng San juan Santa Cruz laguna nasa average 18°c hanggang 25°c tuwing taglamig habang ang taginit ay parehas lang sa Bayan ng Santa cruz ==Tropiko Moonson Climate== *San juan Santa cruz laguna *Oogong Santa cruz laguna ==Mga Barangay== Ang bayan ng Santa Cruz ay nahahati sa 26 [[barangay]]. [[File:Santa Cruz Laguna.jpg|thumb|right|Pamilihang Bayan ng Santa Cruz malapit sa Mababang Paaralan ng Santisima]] <table border=0><tr> <td valign=top> * Alipit * Bagumbayan * Bubukal * Calios * Duhat * Gatid * Jasaan * Labuin * Malinao * Oogong * Pagsawitan * Palasan * Patimbao </td><td valign=top> * Barangay I (Pob.) * Barangay II (Pob.) * Barangay III (Pob.) * Barangay IV (Pob.) * Barangay V (Pob.) * San Jose * San Juan * San Pablo Norte * San Pablo Sur * Santisima Cruz * Santo Angel Central * Santo Angel Norte * Santo Angel Sur </td></tr></table> [[Talaksan:Pila & Sta Cruz Laguna.JPG|thumb|250px|none]] ==Demograpiko== {{Populasyon}}Sa senso noong 2015, ang populasyon ng Santa Cruz, Laguna, ay 117,605 katao, [3] na may density na 3,000 mga naninirahan kada square square o 7,800 na mga residente bawat square mile. ==Economy== Taunang koleksyon ng buwis sa lokal na pamahalaan: 2008 - ₱ 160,196,679.38 2007 - ₱ 135,792,097.46 2006 - ₱ 128,812,429.41 2005 - ₱ 117,351,293.14 ==Commerce== Ang kabisera ng lalawigan ng Laguna, Santa Cruz ay nagsisilbing sentro ng serbisyo ng lalawigan partikular para sa mga munisipalidad sa hilagang-silangang bahagi nito. Ang kalakalan at komersyo ay mananatiling maging isa sa pangunahing mga gawaing pang-ekonomiya sa lokalidad. Ang pagkakaroon ng mga serbisyong dyip na tumatakbo sa Lumban, Paete, Siniloan, San Pablo, Pila, Victoria, Cavinti-Caliraya, Luisiana, Majayjay, Calumpang, Nagcarlan, Liliw, Magdalena, Pagsanjan, Lucban, Lucena at Calamba ay lalong nagpahusay sa papel ng munisipyo bilang isang commerce at sentro ng kalakalan. Ang sentro ng mga aktibidad sa negosyo ay nasa poblacion partikular sa Barangay V kung saan nakalagay ang apat (4) na mga gusali ng Public Market. Maraming pagtatatag ang Santa Cruz na nagbibigay ng kontribusyon sa kaunlaran nito. Ang pag-unlad sa paligid na ito ay naging isang uri ng komersyal na quasi-tirahan tulad ng ipinamalas ng paglaganap ng mga istraktura na ginagamit pareho para sa mga layuning pang-negosyo at tirahan ng mga nagmamay-ari / may-ari. Mayroon ding konsentrasyon ng mga negosyo sa seksyon ng pambansang haywey / expressway lalo na ang Barangay Gatid kung saan matatagpuan ang isang Mall, at ang inabandunang PNR Railway (kalsada) habang kapansin-pansin ang isang pattern ng pag-unlad na komersyal sa kahabaan ng Quezon Avenue at sa tabi ng old highway at Pedro Guevarra Avenue. Sa kahabaan ng P Guevarra Avenue, maraming mga establisyemento ang matatagpuan din tulad ng Mga Ospital, tanggapan ng Meralco, tanggapan ng PLDT, Red Cross, maraming Mga Instituto sa Pagbabangko, at Executive Emcent Lending Company. Mayroon ding SL Agritech Corporation, sa Barangay Oogong, Santa Cruz, Laguna, ==Mga punto ng interes== Ang Santa Cruz ay maaaring walang likas na mga lugar ng turista at walang malawak na lugar upang mapaunlad ngunit isang bagay na ipinagmamalaki ng mga tao ng Santa Cruz ay ang mga lokal na pagkain na magagamit sa bayan. Ipinagmamalaki ni Santa Cruz ang sikat na puting keso o kesong puti, na sariwang gawa sa gatas ng carabao. * Aglipayan Cathedral kasama ang aming Lady of maulawin shrine. * Emilio Jacinto Shrine Burial Site * Villa Valenzuela * Santa Cruz Town Plaza * Immaculate Concepcion Parish Church * Kesong puti Festival - Abril 4–11 * Anilag Festival - Marso 8-17 * Camp Allen Training & Development Center ==Mga Kaganapan== Nag-host si Santa Cruz ng Palarong Pambansa mula Mayo 4–10, 2014. [9] ==Edukasyon== ===Mga paaralang kindergarten=== Pampubliko: 35 Pribado: 10 ===Elementary=== Pampubliko: 16 Pribado: 11 ===Mataas na paaralan=== Pampubliko: 2 Pribado: 6 ===Mga Kolehiyo=== Pampubliko: 2 Pribado: 8 Bokasyonal: Pampubliko: 1 Pribado: 2 Bilang ng mga mag-aaral: Elementarya: 15,291 High school: 8,155 Tertiary: 10,914 ==Bahagyang listahan ng mga paaralan== * Santa Cruz Central Elementary School (The Central School of Santa Cruz) * Bagumbayan Elementary School * Bubukal Elementary School * Elementary School ng Calios * Duhat Elementary School * Gatid Elementary School * Oogong Elementary School * Pagsawitan Elementary School * Palasan Elementary School * Patimbao Elementary School * Paaralang Elementarya ng San Jose * Santisima Cruz Elementary School * Santo Angel Central Elementary School * Santo Angel Norte Elementary School * Santo Angel Sur Elementary School * Silangan Elementary School * Pedro Guevara Memorial National High School * Pangunahing Christian International School at Special Education Center, Inc. * ACTS Computer College * AMA Computer University * AMA Computer Learning Center * Capitol View Christian School * Immaculate Conception Catholic College (dating Don Bosco High School) * Laguna Santiago Educational Foundation Inc. * Laguna Senior High School * Laguna State Polytechnic University * Laguna University * Little Javannah Montessori School * Our Lady of Maulawin Educational Foundation, Inc. * Unibersidad ng Kababaihan ng Pilipinas * Maranatha Christian Academy * SHARPMINDS Tutorial Center * STI College * St. Therese Martin ng Lisieux School at Business High School * United Evangelical Church School * Union College ng Laguna * Southbay Montessori School * GOAL-DEN Learners Center * iExcel Learning Hub * Mind Builders Academy * Rabi Mahusay na Paaralang Kristiyano ==Mga Ospital== # Pribadong Ospital: 4 Mga Yunit sa Pangkalusugan sa Bukid: 2 Pamahalaang Ospital: 1 Mga Sentro sa Kalusugan: 26 # Laguna Medical Center # Santa Cruz Laguna Polymedic, Inc. # Laguna Doctors Hospital # Laguna Holy Family Hospital # Jesus the Savior Hospital == Mga Kilalang Sikat sa Santa Cruz == * [[Eduardo Quisumbing]] - Biologist * [[Ariel Magcalas]] - Dating Alkalde mula 2007-2010 *Pedro Guevara - sundalo,mambabatas,manunulat at abogado *[[Agueda Kahabagan]] - Bayani at Unang Babaeng Heneral ng Unang Republika ng Pilipinas *Felicismo T. San Luis - Gobernador ng Laguna mula 1960-1992 ==Mga sanggunian== {{Reflist}} ==Mga Kawing Panlabas== *[http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp Philippine Standard Geographic Code] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120413163013/http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp |date=2012-04-13 }} *[http://www.census.gov.ph/data/pressrelease/2012/pr1227tx.html 2010 Philippine Census Information] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120625153211/http://www.census.gov.ph/data/pressrelease/2012/pr1227tx.html |date=2012-06-25 }} {{Laguna}} {{Philippine Provincial Capitals}} [[Kategorya:Mga bayan ng Laguna]] dvmcwiqsu1r7hham38qoa7oynpwnirh 0 23352 2213471 2213244 2026-06-26T10:58:25Z Jeo555 163377 /* Wika */ Inayos ang baybay 2213471 wikitext text/x-wiki {{Infobox Philippine municipality 2 | infoboxtitle = Bayan ng Oas | sealfile = | locatormapfile = {{PH wikidata|image_map}} | caption = Mapa ng [[Albay]] na nagpapakita sa lokasyon ng Oas. | region = [[Kabikulan]] (Rehiyong V) | province = [[Albay]] | districts = | barangays = 53 | class = Unang Klase | mayor = | areakm2 = 263.61 | population_as_of = 2007 | population_total = 63888 | population_density_km2 = }} [[File:Oas Church.jpg|thumb|270px|Simbahan Katoliko ng Oas]] Ang '''Bayan ng Oas''' ay isang ika-3 klaseng [[mga bayan ng Pilipinas|bayan]] sa [[mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] ng [[Albay]], [[Pilipinas]]. Ayon sa {{PH wikidata|population_as_of}}, ito ay may populasyon na {{PH wikidata|population_total}} sa may {{PH wikidata|household}} na kabahayan. ==Wika== *1.West Miraya Language *2.Bisakol ==Tropiko Moonson climate== *Tropiko Moonson climate Latitude 13°N ==Ekonomiya== Pangkalahatang nabatay sa [[agrikultura]] ang ekonomiya ng bayan. Pangunahing mga produkto nito ay ang bigas, mga bungang kahoy tulad ng kamote, at gabi, niyog, at iba pang mga prutas at gulay. Inaani rin ang mga isda at iba pang mga pagkaing dagat sa mga baybaying bahagi ng bayan ngunit hindi gaano nakakadagdag sa kita ng bayan dahil na rin sa hirap ng pagbibiyahe ng mga kalakal dito. ==Mga Barangay== Ang bayan ng Oas ay nahahati sa 53 mga [[barangay]]. {| border="0" |----- | valign="top" | * Badbad * Badian * Bagsa * Bagumbayan * Balogo * Banao * Bangiawon * Bongoran * Bogtong * Busac * Cadawag * Cagmanaba * Calaguimit * Calpi * Calzada * Camagong * Casinagan * Centro Poblacion | valign="top" | * Coliat * Del Rosario * Gumabao * Ilaor Norte * Ilaor Sur * Iraya Norte * Iraya Sur * Manga * Maporong * Maramba * Moroponros * Matambo * Mayag * Mayao * Nagas * San Pascual (Nale) * Obaliw-Rinas * Petoria * Pistola | valign="top" | * Ramay * Rizal * Saban * San Agustin * San Antonio * San Isidro * San Jose * San Juan * San Miguel * San Ramon * San Vicente (Suca) * Talisay * Talongog * Tapel * Tobgon * Tobog * Tablon |} ==Demograpiko== {{Populasyon}} == Mga sanggunian == {{Reflist}} ==Mga Kawing Panlabas== *[http://elgu2.ncc.gov.ph/oas/ Municipality of Oas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070311073610/http://elgu2.ncc.gov.ph/oas/ |date=2007-03-11 }} *[http://sb-oas.com Sangguniang Bayan Ng Oas]{{Dead link|date=Agosto 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp Philippine Standard Geographic Code] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120413163013/http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp |date=2012-04-13 }} *[http://www.oasnon.com Oasnon Forum] {{Albay}} [[Kategorya:Mga bayan ng Albay]] 63vi1wwemkj9zhn13t1qc11xjlne6hx 2213473 2213471 2026-06-26T11:01:31Z Jeo555 163377 /* Tropiko Moonson climate */ Inayos ang baybay 2213473 wikitext text/x-wiki {{Infobox Philippine municipality 2 | infoboxtitle = Bayan ng Oas | sealfile = | locatormapfile = {{PH wikidata|image_map}} | caption = Mapa ng [[Albay]] na nagpapakita sa lokasyon ng Oas. | region = [[Kabikulan]] (Rehiyong V) | province = [[Albay]] | districts = | barangays = 53 | class = Unang Klase | mayor = | areakm2 = 263.61 | population_as_of = 2007 | population_total = 63888 | population_density_km2 = }} [[File:Oas Church.jpg|thumb|270px|Simbahan Katoliko ng Oas]] Ang '''Bayan ng Oas''' ay isang ika-3 klaseng [[mga bayan ng Pilipinas|bayan]] sa [[mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] ng [[Albay]], [[Pilipinas]]. Ayon sa {{PH wikidata|population_as_of}}, ito ay may populasyon na {{PH wikidata|population_total}} sa may {{PH wikidata|household}} na kabahayan. ==Wika== *1.West Miraya Language *2.Bisakol ==Tropiko Moonson climate== *Tropiko Moonson climate 18°c Hanggang 30°c *==Location Oas Albay== Oas, Albay in the Philippines is located at the exact coordinates of 13° 15' 32" N (latitude) and 123° 29' 43" E (longitude). In decimal degrees, its latitude is 13.2593° N and its longitude is 123.4963° E. ==Ekonomiya== Pangkalahatang nabatay sa [[agrikultura]] ang ekonomiya ng bayan. Pangunahing mga produkto nito ay ang bigas, mga bungang kahoy tulad ng kamote, at gabi, niyog, at iba pang mga prutas at gulay. Inaani rin ang mga isda at iba pang mga pagkaing dagat sa mga baybaying bahagi ng bayan ngunit hindi gaano nakakadagdag sa kita ng bayan dahil na rin sa hirap ng pagbibiyahe ng mga kalakal dito. ==Mga Barangay== Ang bayan ng Oas ay nahahati sa 53 mga [[barangay]]. {| border="0" |----- | valign="top" | * Badbad * Badian * Bagsa * Bagumbayan * Balogo * Banao * Bangiawon * Bongoran * Bogtong * Busac * Cadawag * Cagmanaba * Calaguimit * Calpi * Calzada * Camagong * Casinagan * Centro Poblacion | valign="top" | * Coliat * Del Rosario * Gumabao * Ilaor Norte * Ilaor Sur * Iraya Norte * Iraya Sur * Manga * Maporong * Maramba * Moroponros * Matambo * Mayag * Mayao * Nagas * San Pascual (Nale) * Obaliw-Rinas * Petoria * Pistola | valign="top" | * Ramay * Rizal * Saban * San Agustin * San Antonio * San Isidro * San Jose * San Juan * San Miguel * San Ramon * San Vicente (Suca) * Talisay * Talongog * Tapel * Tobgon * Tobog * Tablon |} ==Demograpiko== {{Populasyon}} == Mga sanggunian == {{Reflist}} ==Mga Kawing Panlabas== *[http://elgu2.ncc.gov.ph/oas/ Municipality of Oas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070311073610/http://elgu2.ncc.gov.ph/oas/ |date=2007-03-11 }} *[http://sb-oas.com Sangguniang Bayan Ng Oas]{{Dead link|date=Agosto 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp Philippine Standard Geographic Code] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120413163013/http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp |date=2012-04-13 }} *[http://www.oasnon.com Oasnon Forum] {{Albay}} [[Kategorya:Mga bayan ng Albay]] 9msfae96665i87vygzbt4nv9utw1p8b 0 24477 2213475 2213241 2026-06-26T11:17:56Z Jeo555 163377 /* Ang kasaysayan */ Inayos ang baybay 2213475 wikitext text/x-wiki {{Infobox Ethnic group |group = Mga Ivatan | native_name =Ibatan |image = Ivatan Child.jpg |caption = Isang batang Ibatan. |population = 37,657<ref>{{cite web|url=https://psa.gov.ph/sites/default/files/PHIILIPPINES_FINAL%20PDF.pdf|title=2010 Census of Population and Housing, Report No. 2A: Demographic and Housing Characteristics (Non-Sample Variables) - Philippines|publisher=Philippine Statistics Authority|access-date=19 May 2020}}</ref> |regions = {{Flagcountry|Philippines}}<br/>{{Smaller|([[Batanes]])}} |languages = [[Ivatan language|Ivatan]], [[Ilocano language|Ilocano]], [[Tagalog language|Tagalog]], [[Philippine English|English]] |religions = [[Christianity in the Philippines|Christianity]] (predominantly [[Roman Catholicism in the Philippines|Roman Catholicism]]),<br/> minority also, [[ancestral worship]] |related = [[Taiwanese aborigines]], [[Ilocano people|Ilocanos]], other [[Austronesian peoples]] }} Ang mga '''Ivatan''' o '''Ibatan''' ay isang pangkat-etniko sa Pilipinas. Matatagpuan lamang sila sa tatlo sa sampung islang bumubuo sa [[Batanes]]-ang Itbayat, Batan, at Sabtang. Pagsasaka at pangingisda ang pangunahin nilang ikinabubuhay. Ang mga produkto nila ay mga halamang-ugat tulad ng patatas, gabi, kamote, ube, at bawang. Nagluluwas din naman sila ng baka at bawang. Naniniwala ang mga Ivatan sa ilang [[pamahiin]]. Ayon sa kanila, ang kaluluwa ng mayayaman ay napupunta sa langit at nagiging bituin, samantalang ang mahihirap ay gumagala sa mundo bilang mga espiritu. Naniniwala rin sila sa kabilang buhay kaya pinababaunan nila ang kanilang mga patay ng ilang kagamitan. Ang mga Ivatan ay naninirahan sa mga bahay bato, kung saan protektado sila mula sa ulan, init, hangin at iba pang maaring panganib na dala ng dalawang panahon sa Pilipinas. ==Philippines Taiwan relationship at Ang Kasaysayan ng Ivatan Batanes islands== *Ang kasaysayan ng Batanes at Taiwan ay malalim na magkaugnay dahil sila ay tahanan ng mga magkakamag-anak na katutubong lipi at pinagdugtong ng sinaunang migrasyon.Nagsimula ang ugnayan at kasaysayan ng dalawang ito sa mga sumusunod na mahalagang yugto:Sinaunang Migrasyon at Kalakalan: Ayon sa mga arkeologo at istoryador, ang Batanes at Taiwan ay parehong mahalagang bahagi ng tinatawag na "Out of Taiwan" hypothesis. Mahigit 3,000 hanggang 4,000 taon na ang nakararaan, ang mga ninuno ng mga unang nanirahan sa Batanes ay naglayag mula sa Taiwan. Sila ay bahagi ng malawak na lambat ng kalakalan (gaya ng jade) na nagdurugtong sa Taiwan, Batanes, Pilipinas, at iba pang bansa sa Timog-Silangang Asya.Koneksyon sa mga Katutubo: Ang mga Ivatan ng Batanes at ang mga katutubong Tao (kilala rin bilang Yami) ng Lanyu o Orchid Island sa Taiwan ay magkakamag-anak sa lahi at wika. Sila ay nagbabahagi ng kultura, tulad ng mga tradisyonal na bangka at mga bahay na gawa sa bato na angkop sa mabatong dalampasigan at bagyo.Paghihiwalay dahil sa Kolonyalismo: Ang direktang koneksyon at palitan ng kultura ay naputol nang masakop sila ng magkaibang dayuhang kapangyarihan. Ang Batanes ay naging bahagi ng Pilipinas sa ilalim ng pamumuno ng mga Espanyol noong 1783. Samantala, ang Orchid Island ay napasailalim ng Qing Dynasty ng Tsina noong 1877 bago ito naging bahagi ng Taiwan. ==Tropiko Kancer climate Philippines== *average 18°c 25°c ==Location== *Ang Batanes ay ang pinakahilagang lalawigan ng Pilipinas. Ang lokasyon nito ay nasa latitud na humigit-kumulang \(20^{\circ} 15^{\prime}\) hanggang \(21^{\circ} 15^{\prime}\) Hilaga (North).Narito ang ilang mahalagang detalye tungkol sa lokasyon ng mga isla at ng mga katutubong Ivatan:Eksaktong Koordinado: \(20^{\circ} 35^{\prime}\) Hilaga, \(121^{\circ} 54^{\prime}\) Silangan.Lugar: Matatagpuan ito sa pagitan ng hilagang baybayin ng Lambak ng Cagayan at ng bansang Taiwan.Mga Isla: Binubuo ito ng sampung (10) isla, kung saan ang pangunahing isla at kabisera ay ang Basco sa isla ng Batan ==Tropiko Climate== *Tropiko Kancer Climate 15° 25°c Amihan Season ==Daylight Summer Soltice *June21 13Hurs ==Sanggunian== {{Reflist}} [[Kategorya:Mga pangkat-etniko sa Pilipinas]] {{stub}} fm0ucij6judr4qsmvr3k9wnh5zup1o7 2213476 2213475 2026-06-26T11:19:34Z Jeo555 163377 /* Tropiko Climate */ Inayos ang baybay 2213476 wikitext text/x-wiki {{Infobox Ethnic group |group = Mga Ivatan | native_name =Ibatan |image = Ivatan Child.jpg |caption = Isang batang Ibatan. |population = 37,657<ref>{{cite web|url=https://psa.gov.ph/sites/default/files/PHIILIPPINES_FINAL%20PDF.pdf|title=2010 Census of Population and Housing, Report No. 2A: Demographic and Housing Characteristics (Non-Sample Variables) - Philippines|publisher=Philippine Statistics Authority|access-date=19 May 2020}}</ref> |regions = {{Flagcountry|Philippines}}<br/>{{Smaller|([[Batanes]])}} |languages = [[Ivatan language|Ivatan]], [[Ilocano language|Ilocano]], [[Tagalog language|Tagalog]], [[Philippine English|English]] |religions = [[Christianity in the Philippines|Christianity]] (predominantly [[Roman Catholicism in the Philippines|Roman Catholicism]]),<br/> minority also, [[ancestral worship]] |related = [[Taiwanese aborigines]], [[Ilocano people|Ilocanos]], other [[Austronesian peoples]] }} Ang mga '''Ivatan''' o '''Ibatan''' ay isang pangkat-etniko sa Pilipinas. Matatagpuan lamang sila sa tatlo sa sampung islang bumubuo sa [[Batanes]]-ang Itbayat, Batan, at Sabtang. Pagsasaka at pangingisda ang pangunahin nilang ikinabubuhay. Ang mga produkto nila ay mga halamang-ugat tulad ng patatas, gabi, kamote, ube, at bawang. Nagluluwas din naman sila ng baka at bawang. Naniniwala ang mga Ivatan sa ilang [[pamahiin]]. Ayon sa kanila, ang kaluluwa ng mayayaman ay napupunta sa langit at nagiging bituin, samantalang ang mahihirap ay gumagala sa mundo bilang mga espiritu. Naniniwala rin sila sa kabilang buhay kaya pinababaunan nila ang kanilang mga patay ng ilang kagamitan. Ang mga Ivatan ay naninirahan sa mga bahay bato, kung saan protektado sila mula sa ulan, init, hangin at iba pang maaring panganib na dala ng dalawang panahon sa Pilipinas. ==Philippines Taiwan relationship at Ang Kasaysayan ng Ivatan Batanes islands== *Ang kasaysayan ng Batanes at Taiwan ay malalim na magkaugnay dahil sila ay tahanan ng mga magkakamag-anak na katutubong lipi at pinagdugtong ng sinaunang migrasyon.Nagsimula ang ugnayan at kasaysayan ng dalawang ito sa mga sumusunod na mahalagang yugto:Sinaunang Migrasyon at Kalakalan: Ayon sa mga arkeologo at istoryador, ang Batanes at Taiwan ay parehong mahalagang bahagi ng tinatawag na "Out of Taiwan" hypothesis. Mahigit 3,000 hanggang 4,000 taon na ang nakararaan, ang mga ninuno ng mga unang nanirahan sa Batanes ay naglayag mula sa Taiwan. Sila ay bahagi ng malawak na lambat ng kalakalan (gaya ng jade) na nagdurugtong sa Taiwan, Batanes, Pilipinas, at iba pang bansa sa Timog-Silangang Asya.Koneksyon sa mga Katutubo: Ang mga Ivatan ng Batanes at ang mga katutubong Tao (kilala rin bilang Yami) ng Lanyu o Orchid Island sa Taiwan ay magkakamag-anak sa lahi at wika. Sila ay nagbabahagi ng kultura, tulad ng mga tradisyonal na bangka at mga bahay na gawa sa bato na angkop sa mabatong dalampasigan at bagyo.Paghihiwalay dahil sa Kolonyalismo: Ang direktang koneksyon at palitan ng kultura ay naputol nang masakop sila ng magkaibang dayuhang kapangyarihan. Ang Batanes ay naging bahagi ng Pilipinas sa ilalim ng pamumuno ng mga Espanyol noong 1783. Samantala, ang Orchid Island ay napasailalim ng Qing Dynasty ng Tsina noong 1877 bago ito naging bahagi ng Taiwan. ==Tropiko Kancer climate Philippines== *average 18°c 25°c ==Location== *Ang Batanes ay ang pinakahilagang lalawigan ng Pilipinas. Ang lokasyon nito ay nasa latitud na humigit-kumulang \(20^{\circ} 15^{\prime}\) hanggang \(21^{\circ} 15^{\prime}\) Hilaga (North).Narito ang ilang mahalagang detalye tungkol sa lokasyon ng mga isla at ng mga katutubong Ivatan:Eksaktong Koordinado: \(20^{\circ} 35^{\prime}\) Hilaga, \(121^{\circ} 54^{\prime}\) Silangan.Lugar: Matatagpuan ito sa pagitan ng hilagang baybayin ng Lambak ng Cagayan at ng bansang Taiwan.Mga Isla: Binubuo ito ng sampung (10) isla, kung saan ang pangunahing isla at kabisera ay ang Basco sa isla ng Batan ==Tropiko ng Kancer climate== *Spring summer Autumn Winter ==Daylight Summer Soltice *June21 13Hurs ==Sanggunian== {{Reflist}} [[Kategorya:Mga pangkat-etniko sa Pilipinas]] {{stub}} syhf9nsjd9s8knisqz7jsy5zo58u07s 0 45522 2213277 2165215 2026-06-25T12:34:26Z Garvingarvin333 163324 Inayos ang baybay 2213277 wikitext text/x-wiki {{copyedit|date=Nobyembre 2009}} {{cleanup-translation|date=Nobyembre 2009}} {{Infobox Philippine city 2 | infoboxtitle = Lungsod ng Iriga | sealfile = irigasealnew.jpg | locatormapfile = {{PH wikidata|image_map}} | caption = Mapa ng [[Camarines Sur]] pinakikita ang lokasyon ng Lungsod ng Iriga. | region = [[Rehiyon ng Bikol]] (Rehiyon V) | province = [[Camarines Sur]] | districts = Ika-4 na distrito ng Camarines Sur | barangays = 36 | class = ika-4 na klase | mayor = Madelaine Y. Alfelor Gazmen ([[Liberal Party (Philippines)|LP]]) | founded = 1683 | cityhood = 3 Setyembre 1968 | website = [http://www.iriga.gov.ph www.iriga.gov.ph] | areakm2 = 174 | population_as_of = 2015 | population_total = 111757 | latd = 13| latm = 25| lats = 1.2| latNS = N | longd = 123| longm = 25| longs = 1.2| longEW = E }} Ang '''Lungsod ng Iriga''' ay isang [[mga lungsod ng Pilipinas|lungsod]] sa [[mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] ng [[Camarines Sur]], [[Pilipinas]]. Ito ay matatagpuan mga 400 kilometro sa timog ng Manila, 37 kilometro timog ng Naga, at mga 61 kilometro mula sa hilaga ng Legazpi City. Ito ay may hangganan sa bayan ng Buhi sa silangan, sa mga munisipyo ng Baao, Nabua at Bato sa kanluran, sa mga lalawigan ng Albay sa timog, at sa munisipyo ng Ocampo at Sangay sa hilaga. Ayon sa {{PH wikidata|population_as_of}}, ito ay may populasyon na {{PH wikidata|population_total}} sa may {{PH wikidata|household}} na kabahayan. ==Tropiko Moonson Climate== == Kasaysayan == ===Sinaunang kasaysayan ng Camarines Sur=== Ang Camarines Sur ay nagmula sa labas ng isang orihinal na komunidad na sakop ang mga kasalukuyang mga lalawigan ng [[Albay]], [[Sorsogon]], [[Catanduanes]], [[Masbate]], Camarines Sur at [[Camarines Norte]]. Ayon sa pananaliksik na isinasagawa ng mananalaysay na si Dr. RAUL Gerona, ang salitang Camarines ay unang nalimbag nang ang apo ni [[Miguel Lopez de Legazpi]] na si Kapitan [[Juan de Salcedo]], na may kasamang 120 tao, ay naglunsad ng ilang mga ekspidisyon upang hanapin at masakop ang sikat sa pagmimina na baranggay ng [[Paracale]] at [[Mambulao]] noong 1573. Ang mga kastilya ay kinilala ang mga lugar tulad ng Camarines na ang tinutukoy ay ang buong-haba ng [[Ilog Bicol]]. Matapos ang pananakop, noong 4 Marso 1579, inutusan ni Gobernador-Heneral [[Francisco de Sande]] si Kapitan [[Juan de Guzman]] na "isama ang dalawang nakapaang paring Pransiskano at dalhin ang mga ito sa Ilog ng Bikol at sa anumang lugar ng lalawigan nila gustong pumunta ... Bumuo ng Simbahan saanman nila ipahiwatig, ipagbigay-alam ang mga kastilang naninirahan doon ang tungkol sa dalawang pari sa lugar... " Ipinagutos din ng Gobernador-Heneral sa komandante ng Kastilang mananakop na nagkakampo sa lugar sa tabing-ilog na "pag-uusapan sa mga relihisong naroon na tumira sa lalawigan ng Bikol at Camarines at sa lugar ay isang bahay (Villa) ang itayo at bigyan ito ng pangalan na sa tingin mo'y karapatdapat at iyong pamunuan ang mga encomenderos sa lalawigan na bumuo ng kanilang mga bahay doon at hindi sa ibang lugar ..." Bilang tugon sa atas na ito, ang Villa de Caceres (Naga) ay itinatag, na sa huli ay naitaas sa isang Ayuntamiento o lungsod. Ang [[Nueva Caceres]] ay nagsilbi bilang sentro sibil at tirahan ng mga pari o obispo habang ang iba pang mga encomiendas ay naitatag sa loob ng lambak ng ilog. Kabilang sa mga unang naitatag ay ang Milanit (Milaor), Guas (Goa), Magarao, Minalva (Minalabac), Carvanga (Calabanga), Aliman (Libmanan), Lagonoy, Nabua, Bula, at Buy (Buhi). ===Mga unang pamayanan sa Iriga=== Ang Iriga, mula sa isang parirala sa lokal na salita na "I raga" na nangangahulugan na may lupa, lumago mula sa pamahayan sagilid ng Ilog Bikol tinatawag na Bua (Nabua), na naghahanap ng mas mataas na kapaligiran dahil sa matagalan at mapaminsalang pagbaha sa bayan sa panahon ng tag-ulan. Ang Bua ay isang mababang latiang kalupaan na madaling lumubog sa tubig sa panahon ng tag-ulan. Dahil dito ang ilang mga tao at ilang magsasaka, sa payo ng paring si Felix de Huertas, na noon ay kura paroko ng Nabua, ang mga magsasaka upang ilipat sa I-raga na kung saan sila ay maaaring magtanim ng kanilang mga pananim nang walang pangambang malubog sa tubig. Ang mga tao ng Bua ay sa isang mas mataas na lupa na matatagpuan sa paa ng Sumagang, isang bundok sa silangan ng Bua. Ang paanan ng bundok ay may malalawak na kalupaan na magagamit para sa paglilinang at paninirahan na di-katulad ng Bua; ito ay hindi malubhang binabaha sa panahon ng masidhing tag-ulan. Ang pamayanan ay tinawag na Iraga, na ang ibig sabihin ay "may lupa" sa lokal na wika. ===Pagpapayapa at Kristiyanismo=== Nakita ng mga prayleng Pransiskano na yumapak sa [[Bicol|Bikol peninsula]] na ang mga pamayanan doon ay mahusay na lugar upang ipakalat ang ebanghelyo. Habang lumalaganap ang ebanghelyo sa lugar, ang Iraga ay umunlad sa yaman at lawak ng nasasakupan. Sa lalong madaling panahon sa gayon, ang pundasyon ay nailatag upang hirangin itong isang visita ng Nabua. Parami ng paraming mga tao ang dumating mula sa Nabua at sa Iraga nanirahan. Habang lumalaki ang populasyon at lumalaganap ang ebanghelyo, ang mga pamayanan sa paa ng Bundok ng Sumagang lumaki at lumago, dahan-dahan naitutulak ang mga katutubong Agta pataas sa mga gubat ng kabundukan. Noong taong 1578 isang simbahan na gawa sa kahoy ang itinayo. Si San Antonio de Padua ang patron ng parokya at sina Padre Pedro de Jesus at Padre Bartolome Ruiz ang naggsilbi bilang mga Kura Paroko. Noong 1583, limang taon matapos itinayo ang simbahan, Sinunog ng mga mandirigmang Agta ang simbahan. Isa pang simbahan ang itinayo ngunit ito rin ay nagiba ng isang malakas na bagyo at muling nasunog. Noong 4 Enero 1641, pumutok ang bulkang Sumagang na lumikha ng kanal sa bayan ng Buhi at ng isang matarik na bangin na dating bunganga ng bulkan. Ayon sa kuwento, ang Nuestra Senora de Angustia ay lumitaw sa Inorogan himalang nailigtas ang mga Irigueño sa isang kahila-hilakbot na pangyayari. Noong 1682, nang ang populasyon ng I-raga ay 8,909, ito ay ginawang Pueblo de la Provincia de Ambos Camarines. At sa paglaon ay binago ang pangalan nito. Mula sa I-raga ito ay ginawang Iriga. Noong 1710 binalangkas ni Don Bonifacio de los Angeles ang unang apat na baryo ng Iriga -ang San Agustin, San Isidro, San Nicolas at San Antonio Abad. Noong 1727, matapos mawasak ang ikalawang kapilya, isang bagong simbahan ang binuo, sa kasamaang-palad ito ay nawasak muli sa isang sunog noong 1841. Sa huli, di-kalaunan matapos ang matupok ang ikatlong simbahan, pinangunahan ni Padre Tomas de Alfafara pagpapatayo ng isang bagong simbahan ng parokya kasama ang dalawang kampanaryo na gawa sa tisa at mga bato. Ito muling inayos noong 1866, at sa taong 1892 ang kampanaryo ay itinayong muli na gawa sa kahoy at mga bakal. Sa taong 1823, ipinapakita sa Memorias de la Provincia de Ambos Camarines na ang bilang ng mga Barangay sa "pueblo de Iriga" ay binubuo ng San Roque, San Francisco de Asis, San Juan Bautista, Sto. Domingo de Guzman, San Miguel Arcangel, San Nicolas de Tolentino, San Agustin, San Antonio Abad, Sto. Nino at Santiago de Galicia na may populasyong 13,813. Mayroon lamang apat na daanang nababanggit at ang nga ito mula sa Nabua, papunta sa Bato, sa Buhi at sa Polangui, Albay at may isa lamang paraan ng pagpunta sa Nueva Caceres (Naga) ito ay sa pamamagitan ng Bicol River sa pamamagitan ng bangka. ===Masalimuot na panahon=== Noong 1846, sa panahon ng termino ni [[Don Juan Lomaad]], isang malalang taggutom ang tumama sa Bikol. Ang presyo ng bigas ay tumaas. Ipinag-utos ng gobyerno ng kastila sa mga tao na magtanim ng mas maraming pangunahing pagkain ngunit ito ay hindi naging sapat upang maibsan ang taggutom na kumitil ng maraming buhay. Mahigit isang dekada ang lumipas, noong 1857, tumama ang epidemyang kolera sa lugar na naging sanhi ng kamatayan ng libu-libong mga naninirahan. At parang hindi pa ito sapat, isang lindol ang tumama sa Iriga na sumira sa simbahan at iba pang gusali at kabahayan. Noong 1871, sa panahon ng termino ni Don Lucas Caayao, isang bagong epidemya, ngayon naman ay bulutong, ang kumitil ng maraming buhay. Bukod dito sinira ng mga balang ang pananim sa Iriga na naging sanhi na naman ng taggutom sa mamamayan. ===Isang papausbong na munisipyo=== Noong 1901, bilang bahagi ng diskarte ng mga Amerikanong kolonyalista na magpatahimik at maakit ang mga Pilipino, ang unang pampublikong paaralan sa Iriga, ang Paaralang Sentral ng Iriga, ay itinatag. Noong 1913 ang ''Manila Railroad Company Station'' at ang pampublikong pamilihan ay itinatag sa kanyang kasalukuyang lugar. Sa pamamagitan ng pagtatayo ng mga estasyon ng tren at ng pampublikong pamilihan, mabilis na lumago at naging sentro ng kalakalan at komersyo ang Iriga sa distrito ng Rinconada. ===Ang unang pampasaherong kompanya ng bus sa Pilipinas=== Ang pag-unlad ng bayan lalong sumigla noong itinatag ni Albert B. Ammen, isang dating sundalong amerikano, ang A.L. Ammen Transport Co., Inc.(ALATCO) noong Hulyo 1914. Ang ALATCO, na noong una ay mayroon lamang isang ''Grawbosky Truck'' na may makinang dalawa ang piston, ang unang kompanya ng bus sa Pilipinas. Ang unang ruta nito ay Iriga-Naga, gayunpaman, nang naging matagumpay ay pinalawak ng kompanya ang operasyon nito upang serbisyuhan ang iba pang mga bayan ng Camarines Sur, Camarines Norte, Albay at Sorsogon na siyang nagbukas ng mga liblib na mga nayon ng Bikol sa pag-unlad na pang-ekonomiya at panlipunan. Noon namang 1918, Itinatag ni Max L. Blouse, isa sa mga driver ng ALATCO, ang kanyang sariling kompanya ng transportasyon, ang Batangas, Laguna, Tayabas Bus Company o BLTB. ===Panahon ng Ikalwang Digmaang Pandaigdig=== Ang panahon ng pananakop ng mga Amerikano ay panandaliang natapos nang sumiklab ang [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] noong 1942. Ang Hukbo ng [[Imperyo ng Hapon]] ay nagtatag ng isang garrison sa Burol ng Kalbaryo kung saan tanaw ang buong lungsod. Ang ''Iriga Central School'' ay naging isang kampo ng mga bihag sa digmaan; ang mga bihag na wala nang lugar doon ay dinala sa Ateneo de Naga. Tulad sa maraming iba pang mga lugar, nagsulputan sa Iriga ang mga bikolanong tropang gerilya matapos ang pormal na paglaban ng mga Amerikano at Pilipinong sa mga mananakop na hapones. Ang bundok ng Iriga ang naging himpilan ng paglaban na umakit sa iba pa na sumapi hindi lamang mula sa Iriga kundi maging sa Albay. Sa tulong ng Agta na pamilyar sa bawat sulok ng bundok ay hindi nakapasok ang mga hapon sa kalooblooban ng bundok. ===Bilang isang lungsod=== Sa pagtatapos ng pananakop ng Hapon noong 15 Mayo 1945, ang pwersa ng mga Hapon ay sumuko sa mga tropa ng Philippine Commonwealth at Bicolanong gerilya sa Iriga. Ang ''Iriga Central School'' ay muling binuksan. Noong 1948, ang unang kolehiyo sa Lungsod ng Iriga, ang ''Mabini Memorial College'' (ngayon ay ''University of Northeastern Philippines'' o UNEP) ay itinatag ni Atty. Felix O. Alfelor. Makalipas ang isang taon, itinatag din Dr.Santiago G. Ortega ang Saint Anthony College (ngayon ay ''University of Saint Anthony'' o USANT). Ang pagtatatag ng mga paaralang ito para sa mas mataas na pag-aaral, kasama ang ''La Consolacion Academy'' ay nakatulong sa paglago at pag-unlad ng bayan dahil na rin sa mga mag-aaral na dumayo dito mula sa lahat ng dako ng rehiyon. Noong 1960s, Ang Iriga ay dumanas ng katakut-takot na pag-unlad sa ekonomiya at lipunan. At noong Huly0 8, 1968, ang munisipyo ay ginawang isang lungsod sa pamamagitan ng ''Republic Act'' 5261. Gayunman, noon lamang Setyembre 3&nbsp;ng pareho ding taon na ang lungsod ay pormal na itinatag bilang ikatlong lungsod ng Rehiyon ng Bikol ni Pangulong Ferdinand Marcos. == Mga Barangay == Ang Lungsod ng Iriga ay nahahati sa 36 na mga barangay. <table border=0><tr> <td valign=top> * Antipolo * Cristo Rey * Del Rosario (Banao) * Francia * La Anunciacion * La Medalla * La Purisima * La Trinidad * Niño Jesus * Perpetual Help * Sagrada * Salvacion </td><td valign=top> * San Agustin * San Andres * San Antonio * San Francisco (Pob.) * San Isidro * San Jose * San Juan * San Miguel * San Nicolas * San Pedro * San Rafael * San Ramon </td><td valign=top> * San Roque (Pob.) * San Vicente Norte * San Vicente Sur * Santa Cruz Norte * Santa Cruz Sur * Santa Elena * Santa Isabel * Santa Maria * Santa Teresita * Santiago * Santo Domingo * Santo Niño </td></tr></table> ==Demograpiko== {{Populasyon}} ==Mga sanggunian== {{Reflist}} == Mga kawing panlabas == * [http://www.iriga.gov.ph Official Website of the City of Iriga] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200319195342/http://iriga.gov.ph/ |date=2020-03-19 }} * [http://kulakog.blogspot.com FPJ's Blog "Skulakog" by H. Frank V. Peñones, Jr.] * [http://kulakog.blogspot.com/2009/01/iriga-historical-timeline-5-million.html Iriga Historical Timeline] * [[University of Northeastern Philippines]] * [http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/municipality.asp?muncode=051716000&regcode=05&provcode=17 2007 NSCB information] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160403022914/http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/municipality.asp?muncode=051716000&regcode=05&provcode=17 |date=2016-04-03 }} * [http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp Philippine Standard Geographic Code] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120413163013/http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp |date=2012-04-13 }} * [http://jo.ramos.tripod.com/ Iriga City, World] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221209192940/http://jo.ramos.tripod.com/ |date=2022-12-09 }} * [http://www.angelfire.com/mac/irigacity/index.html Iriga City, Philippines : Great People, Great Destination] * [http://elgu2.ncc.gov.ph/iriga NCC Website for Iriga City] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070311033857/http://elgu2.ncc.gov.ph/iriga/ |date=2007-03-11 }} * [http://ugat.blogspot.com News from Iriga] * [http://www.usant.edu.ph University of Saint Anthony] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090105163500/http://www.usant.edu.ph/ |date=2009-01-05 }} {{Camarines Sur}} [[Kategorya:Mga bayan at lungsod sa Pilipinas|Iriga]] 2frdohrseaeo4gevb8njj4twl5lhyjj 0 45557 2213286 2086787 2026-06-25T13:02:50Z Garvingarvin333 163324 Inayos ang baybay 2213286 wikitext text/x-wiki {{Infobox Philippine city 2 |infoboxtitle = Lungsod ng Kabankalan |sealfile = |locatormapfile = {{PH wikidata|image_map}} |caption = Mapa ng [[Negros Occidental]] na nagpapakita sa lokasyon ng Kabankalan. |region = {{PH wikidata|region}} |province = {{PH wikidata|province}} |districts = ika-4 distrito ng [[Leyte]] |barangays = 32 |class = Ika-1 klaseng lungsod |mayor = |vice_mayor = |cityhood = Agosto 2, 1997 }} ==Tropiko Moonson Climate == Ang '''Lungsod ng Kabankalan ''' ay isang unang-klaseng [[mga lungsod ng Pilipinas|lungsod]] sa [[mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] ng [[Negros Occidental]], [[Pilipinas]]. Ayon sa {{PH wikidata|population_as_of}}, ito ay may populasyon na {{PH wikidata|population_total}} sa may {{PH wikidata|household}} na kabahayan. == Mga Barangay == Ang Lungsod ng Kabankalan ay nahahati sa 32 mga [[barangay]]. {| border="0" |----- | valign="top" | * Bantayan * Binicuil * Camansi * Camingawan * Camugao * Carol-an * Daan Banua * Hilamonan * Inapoy * Linao * Locotan | valign="top" | * Magballo * Oringao * Orong * Pinaguinpinan * Barangay 5 (Pob.) * Barangay 6 (Pob.) * Barangay 7 (Pob.) * Barangay 8 (Pob.) * Barangay 9 (Pob.) * Barangay 1 (Pob.) * Barangay 2 (Pob.) | valign="top" | * Barangay 3 (Pob.) * Barangay 4 (Pob.) * Salong * Tabugon * Tagoc * Talubangi * Tampalon * Tan-Awan * Tapi * Tagukon |} ==Demograpiko== {{Populasyon}} ==Mga sanggunian== {{Reflist}} == Kawing panlabas == * [http://www.kabankalancity.gov.ph Kabankalan City Official Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051017094634/http://www.kabankalancity.gov.ph/ |date=2005-10-17 }} * [http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp Philippine Standard Geographic Code] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120413163013/http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp |date=2012-04-13 }} {{Negros Occidental}} {{Philippine cities}} {{philippines-geo-stub}} [[Kategorya:Mga bayan at lungsod sa Pilipinas|Kabankalan]] c8onwlt7fnx5xzwxu9o09ey9kbcpyr0 0 45567 2213380 2086804 2026-06-26T01:11:08Z ~2026-35234-81 163322 /* Demograpiko */ 2213380 wikitext text/x-wiki {{Infobox Philippine city 2 | infoboxtitle = Lungsod ng Canlaon | sealfile = | caption = Mapa ng [[Negros Oriental]] na nagpapakita ng lokasyon ng Canlaon. | locatormapfile = {{PH wikidata|image_map}} | region = {{PH wikidata|region}} | province = {{PH wikidata|province}} | districts = | barangays = | class = | mayor = | founded = | website = | cityhood = }} Ang '''Lungsod ng Canlaon ''' ay isang [[mga lungsod ng Pilipinas|lungsod]] sa [[mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] ng [[Negros Oriental]], [[Pilipinas]]. Ayon sa {{PH wikidata|population_as_of}}, ito ay may populasyon na {{PH wikidata|population_total}} sa may {{PH wikidata|household}} na kabahayan. Sa Canlaon matatagpuan ang pinakamataas na anyo ng lupa ng lalawigan, ang [[Bulkang Kanlaon]], na may taas na 2,465 metro mula sa antas ng dagat. ==Mga Barangay== Ang Lungsod ng Canlaon ay nahahati sa 12 mga [[barangay]]. * Bayog * Binalbagan * Bucalan (East Budlasan) * Linothangan * Lumapao * Malaiba * Masulog * Panubigan * Mabigo (Pob.)Canla-on City * Pula * Budlasan (West Budlasan) * Ninoy Aquino ==Kasaysayan== Noong 1942, sa panahon ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], nilusob ang Canlaon ng mga puwersa ng Imperyong Hapon. Noong 1945, napasok at napalaya ang lungsod ng magkasamang mga sundalo ng Komonwelt ng Pilipinas at mga gerilyang Pilipino. ==Demograpiko== {{Populasyon}} ==Mga medya== *106.1 Radyo Sincero (DYHM; Times Broadcasting Network Corporation at ABJ Radio Broadcasting Services Corporation) *DYHM-AM 1593 kHz (Times Broadcasting Network Corporation at ABJ Radio Broadcasting Services Corporation) ==Mga sanggunian== {{Reflist}} ==Mga panlabas na kawing== *[http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp Philippine Standard Geographic Code] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120413163013/http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp |date=2012-04-13 }} {{Negros Oriental}} {{Philippine cities}} [[Kaurian:Mga bayan at lungsod sa Pilipinas|Canlaon]] {{stub}} k0yv2c1dqibj8v3ciwhhc19llorxh02 2213390 2213380 2026-06-26T01:38:42Z Mtarch11 107582 [[w:Help:Reverting|Ibinalik]] ang mga pagbabago ni [[Special:Contributions/~2026-35234-81|~2026-35234-81]] ([[User talk:~2026-35234-81|Usapan]]) patungo sa huling rebisyon ni [[User:Jojit fb|Jojit fb]] 2086804 wikitext text/x-wiki {{Infobox Philippine city 2 | infoboxtitle = Lungsod ng Canlaon | sealfile = | caption = Mapa ng [[Negros Oriental]] na nagpapakita ng lokasyon ng Canlaon. | locatormapfile = {{PH wikidata|image_map}} | region = {{PH wikidata|region}} | province = {{PH wikidata|province}} | districts = | barangays = | class = | mayor = | founded = | website = | cityhood = }} Ang '''Lungsod ng Canlaon ''' ay isang [[mga lungsod ng Pilipinas|lungsod]] sa [[mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] ng [[Negros Oriental]], [[Pilipinas]]. Ayon sa {{PH wikidata|population_as_of}}, ito ay may populasyon na {{PH wikidata|population_total}} sa may {{PH wikidata|household}} na kabahayan. Sa Canlaon matatagpuan ang pinakamataas na anyo ng lupa ng lalawigan, ang [[Bulkang Kanlaon]], na may taas na 2,465 metro mula sa antas ng dagat. ==Mga Barangay== Ang Lungsod ng Canlaon ay nahahati sa 12 mga [[barangay]]. * Bayog * Binalbagan * Bucalan (East Budlasan) * Linothangan * Lumapao * Malaiba * Masulog * Panubigan * Mabigo (Pob.)Canla-on City * Pula * Budlasan (West Budlasan) * Ninoy Aquino ==Kasaysayan== Noong 1942, sa panahon ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], nilusob ang Canlaon ng mga puwersa ng Imperyong Hapon. Noong 1945, napasok at napalaya ang lungsod ng magkasamang mga sundalo ng Komonwelt ng Pilipinas at mga gerilyang Pilipino. ==Demograpiko== {{Populasyon}} ==Mga sanggunian== {{Reflist}} ==Mga panlabas na kawing== *[http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp Philippine Standard Geographic Code] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120413163013/http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp |date=2012-04-13 }} {{Negros Oriental}} {{Philippine cities}} [[Kaurian:Mga bayan at lungsod sa Pilipinas|Canlaon]] {{stub}} 9v6jifoad0h5nc6wpc058ilaed6pq2e 0 79133 2213298 2173883 2026-06-25T14:04:09Z Arko Blangko 155328 2213298 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder | honorific-prefix = | name = Benigno Simeon Cojuangco Aquino III | image = Benigno "Noynoy" S. Aquino III.jpg | imagesize = | smallimage = | caption = Opisyal na litrato na kinuha sa Palasyo ng Malakanyang, taong 2010. | order = | office = [[Talaksan:Seal of the President of the Philippines.svg|30px]]<br>Ika-15 [[Pangulo ng Pilipinas]] | vicepresident = [[Jejomar Binay]] | term_start = 30 Hunyo 2010 | term_end = 30 Hunyo 2016 | predecessor = [[Gloria Macapagal-Arroyo]] | successor = [[Rodrigo Duterte]] | order1 = | office1 = [[Talaksan:Department of the Interior and Local Government (DILG) Seal - Logo.svg|30px]]<br>Ika-13 Kalihim ng [[Kagawaran ng Interyor at Pamahalaang Lokal (Pilipinas)|Interyor at Pamahalaang Lokal]] | term_start1 = 30 Hunyo 2010 | term_end1 = 9 Hulyo 2010 | predecessor1 = [[Ronaldo Puno]] | successor1 = [[Jesse Robredo]] | order2 = | office2 = [[Senado ng Pilipinas|Senador ng Pilipinas]] | term_start2 = 30 Hunyo 2007 | term_end2 = 30 Hunyo 2010 | order3 = | office3 = Kinatawan ng [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas|Kapulungan ng mga Kinatawan]] mula sa [[Distritong pambatas ng Tarlac|Ikalawang Distrito]] ng [[Tarlac]] | term_start3 = 30 Hunyo 1998 | term_end3 = 30 Hunyo 2007 | predecessor3 = [[Jose Yap]] | successor3 = [[Jose Yap]] | birth_date = {{birth date|1960|2|8}} | birth_place = [[Maynila]], [[Pilipinas]] | death_date = {{death date and age|2021|6|24|1960|2|8}} | death_place = [[Lungsod Quezon]] | party = [[Partido Liberal (Pilipinas)|Liberal]] (1998–2021) | spouse = | relations = [[Benigno Aquino, Jr.]] (Ama) <br /> [[Corazon Aquino]] (Ina) <br /> Maria Elena "Ballsy" Cruz (Ate) <br /> Aurora Corazon "Pinky" Abellada (Ate) <br /> Victoria Eliza "Viel" Dee (Nakabatang Kapatid) <br /> [[Kris Aquino|Kristina Bernadette "Kris" Yap]] (Bunsong Kapatid) | children = | residence = | alma_mater = [[Pamantasang Ateneo de Manila]] | signature = | website = [http://www.noynoy.ph www.noynoy.ph/] | footnotes = | module = {{Listen|pos=center|embed=yes|filename=President Benigno Aquino III arrival speech after state visit from China (2011).ogg|title=Boses ni Benigno Aquino III|type=speech|description=Talumpati ng pag-uwi sa Pilipinas galing Tsina <br /> (Narekord noong Setyembre 3, 2011)}} }} Si '''Benigno Simeon "Noynoy" Cojuangco Aquino III''' ([[Pebrero 8]], [[1960]] – [[Hunyo 24]], [[2021]]), higit na kilala sa palayaw na '''P-Noy''', ay isang Pilipinong ekonomista at politiko na naglingkod bilang ika-15 [[pangulo ng Pilipinas]] mula 2010 hanggang 2016. ==Talambuhay== Ipinanganak sa [[Maynila]], natapos ni Aquino ang kaniyang Batsilyer sa Sining na Dalubhasa sa [[Ekonomiks]] mula sa [[Pamantasang Ateneo de Manila]] noong 1981, at sumáma sa kaniyang pamilya nang ipatapon ng pamahalaang Marcos ang mga ito sa [[Estados Unidos]]. Bumalik siya sa Pilipinas noong 1983 pagkatapos ang pagpaslang sa kaniyang ama at humawak ng ilang mga posisyon sa pribadong sektor. Noong 1998, nahalal siya bílang Kinatawan ng ika-2 Distrito ng lalawigan ng [[Tarlac]]. Siya ang ikaapat na henerasyon ng mga politiko sa kanilang pamilya: ang kaniyang lolo sa tuhod, si [[Servillano Aquino|Servillano "Mianong" Aquino]], ay naglingkod bílang delegado sa [[Kapulungan ng Malolos]]; ang kaniyang lolo, si [[Benigno Aquino, Sr.]], ay naglingkod bílang Tagapagsalita ng Mababang Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas mula noong 1943 hanggang 1944; at ang kanyang mga magulang na sina dating Pangulong [[Corazon Aquino]] at Senador [[Benigno Aquino, Jr.|Benigno "Ninoy" Aquino, Jr.]] Kasapi si Aquino ng [[Partido Liberal ng Pilipinas]].<ref>{{Cite news |date=2009-09-01 |title='Noynoy' Poised to Run for President |language=en |work=ABS-CBN News |url=https://news.abs-cbn.com/nation/09/01/09/noynoy-poised-run-president |access-date=2012-01-23}}</ref> Si Aquino ang kauna-unahang pangulo ng Pilipinas na binata at wala pang anak. Dáting kasintahan ni Aquino si [[Shalani Soledad]], isang konsehal sa lungsod ng [[Lungsod ng Valenzuela|Valenzuela]] at pamangkin ni dating senador [[Francisco Tatad]].<ref name="Avendaño 2009">{{Cite news |last=Avendaño |first=Christine |date=2009-08-13 |title=Sorry, Josh, Tito Noy Has a Girlfriend |language=en |work=Inquirer.net |url=http://newsinfo.inquirer.net/inquirerheadlines/nation/view/20090813-220050/Sorry-Josh-Tito-Noy-has-a-girlfriend |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090814162540/http://newsinfo.inquirer.net/inquirerheadlines/nation/view/20090813-220050/Sorry-Josh-Tito-Noy-has-a-girlfriend |archive-date=2009-08-14 |access-date=2013-10-11 }}</ref><ref name="Catapat 2009">{{Cite news |last=Catapat |first=Willie L. |date=2009-09-02 |title=Noynoy’s Girlfriend to Stand by Her Man |language=en |work=Mb.com.ph |url=http://www.mb.com.ph/node/218851/noynoy- |url-status=dead |access-date=2012-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120119073559/http://www.mb.com.ph/node/218851/noynoy- |archive-date=2012-01-19}}</ref><ref name="GMA 2009">{{Cite news |date=2009-08-12 |title=Noynoy's ‘Girlfriend’ Being Groomed for Congress |language=en |work=GMA News Online |url=http://www.gmanetwork.com/news/story/169668/news/nation/noynoy-s-girlfriend-being-groomed-for-congress |access-date=2012-01-23}}</ref> Noong Nobyembre 2010, kinumpirma ni Aquino na naghiwalay na sila ni Soledad.<ref name="Avenda 2010">{{Cite news |last=Avenda |first=Christine O. |date=2010-11-13 |title=Yes, Aquino Dating His Stylist, Liz Uy |language=en |work=Inquirer.Net |url=http://newsinfo.inquirer.net/inquirerheadlines/nation/view/20101113-302969/Yes-Aquino-dating-his-stylist-Liz-Uy |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101114124206/http://newsinfo.inquirer.net/inquirerheadlines/nation/view/20101113-302969/Yes-Aquino-dating-his-stylist-Liz-Uy |archive-date=2010-11-14 |access-date=2013-10-11 }}</ref> Dati niya ring sinuyo si [[Korina Sanchez]],<ref name="Avendaño 2009" /><ref name="korinasanchezonherpastwithnoynoy 2009">{{Cite news |last=Rodriguez-Deleo |first=Jaja |date=2009-09-03 |title=Korina Sanchez on Her Past with Noynoy Aquino: ‘That Was a Lifetime Ago!’ |language=en |work=Mb.com.ph |url=http://www.mb.com.ph/node/218929/korina- |url-status=dead |access-date=2012-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120119065840/http://www.mb.com.ph/node/218929/korina- |archive-date=2012-01-19}}</ref> [[Bernadette Sembrano]],<ref name="Avendaño 2009" /> at [[Liz Uy]].<ref name="Avenda 2010" /><ref name="Aquino admits dating Liz Uy 2010">{{Cite news |last=Jumilla |first=Lynda |date=2010-11-12 |title=Aquino Admits Dating Liz Uy |language=en |work=ABS-CBN News |url=http://www.abs-cbnnews.com/nation/11/12/10/aquino-admits-dating-liz-uy |access-date=2021-07-21 |archive-date=2015-05-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150527135741/http://www.abs-cbnnews.com/nation/11/12/10/aquino-admits-dating-liz-uy |url-status=dead }}</ref> ===Kongreso=== ====Kinatawan==== Si Aquino ay nahalal sa [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas]] noong 1998 bílang kinatawan ng ikalawang distrito ng Tarlac. Siya ay muling nahalal noong 2001 at 2004 at nagsilbing kinatawan hanggang 2007. Dahil sa limitasyon ng termino, hindi na siya makakatakbong muli sa halalan ng kinatawan. ====Senador==== Si Aquino ay tumakbo at nahalal sa Senado noong 2007. Siya ang ikaanim na pinakamataas na nakuhang boto sa mga 37 kandidato para sa 12 bakanteng upuan ng senado. ==Pangulo ng Pilipinas (2010–2016)== <!--[[Talaksan:Presidentelectaquino.jpg|250px|thumb|left|Si Noynoy Aquino habang inihahalal bilang [[Pangulo ng Pilipinas|Pangulong-halal ng Pilipinas]] ni [[Senado ng Pilipinas|Senador]] [[Juan Ponce Enrile]] at [[Kongreso ng Pilipinas|Kongresista]] [[Prospero Nograles]] sa [[Batasang Pambansa]], [[Lungsod Quezon]] noong 9 Hunyo 2010.]]--> Pagkatapos ng kamatayan ng kanyang inang si [[Corazon Aquino]] noong 1 Agosto 2009, maraming mga tao ang tumawag kay Noynoy upang tumakbo sa halalan ng pagkapangulo kabílang ang Noynoy Aquino for President Movement (NAPM) na kampanya sa buong bansa upang lumikom ng 1 milyong lagda upang hikayatin si Aquino na tumakbo sa halalan ng pagkapangulo. Bago nito noong 26 Nobyembre 2008, hinalal ng partido Liberal si [[Mar Roxas]] bilang pangulo ng partido at standard-bearer ng partido para sa halalan ng pagkapangulo sa darating na 2010 halalan ng pagkapangulo. Dahil sa malakas na pagtaguyod kay Noynoy bílang kandidato ng partido Liberal para sa pagkapangulo, inihayag ni Mar Roxas noong 1 Setyembre 2009 na aatras na sya bílang kandidato ng pagkapangulo ng partido at inihayag ang kanyang taguyod sa pagtakbo ni Noynoy. Tumakbo at nagwagi si Aquino sa halalang Pagkapangulo noong 2010 at nakakuha ng 15,208,678 na boto. Noong 9 Hunyo 2010, naiproklama na si Noynoy bílang [[Pangulo ng Pilipinas]] kasáma si [[Jejomar Binay]] bílang [[Pangalawang Pangulo ng Pilipinas]]. Sila ay naiproklama sa [[Batasang Pambansa]], [[Quezon City]], [[Kongreso ng Pilipinas]].<ref>{{Cite news |last=Teves |first=Maria Althea |date=2010-06-08 |title=Final Tally: Binay Leads Roxas by 700,000 Votes |language=en |work=ABS-CBN News Online |url=http://www.abs-cbnnews.com/nation/06/08/10/final-tally-binay-leads-roxas-700000-votes}}</ref> ===Ekonomiya=== Sa ilalim ng pamumuno ni Noynoy Aquino, ang rate ng paglago ng [[GDP]] ng Pilipinas noong 2012 ay 6.8 porsiyento na sinasabing ikalawang pinakamataas sa Asya. Ang Fitch Ratings ay nagtaas ng Pilipinas sa "BBB-" with a stable outlook na unang pagkakataong ang Pilipinas ay nakatanggap ng gayong katayuan ng grado ng pamumuhunan sa Pilipinas. Itinaas din ng World Economic Forum ang Pilipinas sa 10 punto sa itaas na kalahati ng ranggong pagiging kompetetibo nitong pandaigdigan sa unang pagkakataon sa kasaysayan ng Pilipinas. Ang mga pagbuti sa ekonomiya ay sinasabing sanhi ng mga hakbang na isinasagawa ni Noynoy upang pataasin ang pagiging bukás ng pamahalaan at sugpuin ang korapsiyon na muling nagbigay ng pagtitiwalang internasyonal sa ekonomiya ng Pilipinas. Gayunpaman, sinasabing ang mga mayayamang pamilya lámang ang nakinabang at nakikinabang sa pagbuti ng ekonomiya. Ang pagiging hindi pantay ng sahod sa pagitan ng mga mayayaman at mahihirap sa Pilipinas ay nananatiling mataas. Noong 2012, isinaad ng Forbes Asia na ang magkakasámang kayamanan ng 40 pinakamayamang pamilya sa Pilipinas ay lumago ng $13 bilyong dolyar noong 2010 hanggang 2011 sa $47.4 bilyon na pagtaas na 37.9 porsiyento. Ang pagtaas sa kayamanan ng mga pamilyang ito ay katumbas ng 76.5 bahagdan ng kabuuang pagtaas ng GDP ng Pilipinas sa panahong ito. Ang hindi pantay na sahod ng mga mamamayang Pilipino ang pinakamataas sa Asya. Sa Thailand, ang kayamanan ng 40 mga mayayamang pamilya ay tumaas lamang ng 25 porsiyento sa 2012 samantalang sa Malaysia ay 3.7 porsiyento at sa Hapon ay 2.8 porsiyento lamang. Noong 2013, ang rate ng paglago ng [[GDP]] ay 7.2 porsiyento mula 6.8 posiyento noong 2012 na ang pinakamalakas na dalawang taon ng paglago ng ekonomiya ng Pilipinas mula noong 1950.<ref name="bloomberg">{{Cite news |last=Yap |first=Karl Lester M. |last2=Yap |first2=Cecilia |date=2014-01-29 |title=Philippines Posts Strongest Two Years of GDP Growth Since 1950s |language=en |work=Bloomberg |url=http://www.bloomberg.com/news/2014-01-30/philippine-gdp-growth-slowed-last-quarter-on-impact-of-typhoon.html |url-access=subscription}}</ref> Ayon sa SWS Poll, ang [[kawalang trabaho]] sa Pilipinas ay tumaas mula 21.7 porsiyento (9.6 milyong katao) noong Setyembre 2013 sa 27.5 porsiyento (12.1 milyong katao) noong Disyembre 2013. ==Pansariling búhay== Si Aquino ay naging kauna-unahang pangulo ng Pilipinas na binata at wala pang anak. Dáting kasintahan ni Aquino si [[Shalani Soledad]], isang konsehal sa lungsod ng [[Lungsod ng Valenzuela|Valenzuela]] at pamangkin ni dáting senador [[Francisco Tatad]].<ref name="Avendaño 2009" /><ref name="Catapat 2009" /><ref name="GMA 2009" /> Noong Nobyembre 2010, kinumpirma ni Aquino na naghiwalay na sila ni Soledad.<ref name="Avenda 2010" /> Dati niya ring sinuyo si [[Korina Sanchez]],<ref name="Avendaño 2009" /><ref name="korinasanchezonherpastwithnoynoy 2009" /> [[Bernadette Sembrano]],<ref name="Avendaño 2009" /> Grace Lee at [[Liz Uy]].<ref name="Avenda 2010" /><ref name="Aquino admits dating Liz Uy 2010" /> Mahilig si Aquino sa pamamaril (''shooting'') at [[bilyar]],<ref name="senate.gov.ph" /><ref name="r12" /> subalit sa kasalukuyan, ang paglalaro ng mga [[video game]] ang kanyang nagiging libangan dahil hindi na niya magawa ang dati niyang mga libangan.<ref name="adayinthelifeofnoynoyaquino 2010">{{Cite news |last=Calica |first=Aurea |date=2010-02-22 |title=A Day in the Life... of Noynoy Aquino |language=en |work=Philstar.com |url=https://www.philstar.com/headlines/2010/02/21/551255/day-life-noynoy-aquino |access-date=2021-07-21}}</ref> Mahilig siya sa kasaysayan,<ref name="senate.gov.ph" /><ref name="r12" /> at mahilig makinig ng mga musika.<ref name="r12" /><ref name="adayinthelifeofnoynoyaquino 2010" /> Hindi umiinom ng mga alak si Aquino,<ref name=triviaonaquinoandbinay/> subalit siya ay naninigarilyo, at umaming nakauubos siya ng hanggang sa tatlong pakete ng sigarilyo sa isang araw.<ref>{{Cite news |date=2010-05-25 |title=Palace Won't Stop Noynoy from Smoking |language=en |work=Sun.Star |url=http://www.sunstar.com.ph/manila/palace-wont-stop-noynoy-smoking |access-date=2012-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111114183613/http://www.sunstar.com.ph/manila/palace-wont-stop-noynoy-smoking |archive-date=2011-11-14}}</ref> Noong kampanya para sa pagkapangulo, ipinangako niya na ititigil niya ang paninigarilyo kapag siya ay nanalo sa halalan.<ref>{{Cite news |date=2010-02-20 |title=Aquino Promises to Quit Smoking if He Wins |language=en |work=manilastandardtoday.com |url=http://manilastandardtoday.com/insideNews.htm?f=2010/february/20/news3.isx |url-status=dead |access-date=2012-01-23}}</ref> Subalit, napagpasiyahan niyang hindi niya ititigil ang paninigarilyo, at sinabing maninigarilyo lang siya sa "tamang" panahon.<ref name="gmasmoke">{{Cite news |date=2010-05-31 |title=Noynoy Says He Will Smoke Even on No-Tobacco Day |language=en |work=GMA News Online |url=http://www.gmanetwork.com/news/story/192283/news/nation/noynoy-says-he-will-smoke-even-on-no-tobacco-day |access-date=2012-01-23}}</ref><ref>{{Cite news |last=Crisostomo |first=Sheila |last2=Calica |first2=Aurea |date=2010-05-25 |title=Noynoy Won't Quit Smoking |language=en |work=Philstar.com |url=https://www.philstar.com/other-sections/news-commentary/2010/05/25/577994/noynoy-wont-quit-smoking |access-date=2021-07-21}}</ref> ==Sakit at kamatayan== seSpekulasyon tungkol sa kalusugan ni Aquino ay nagsimulang kumalat sa Agosto 2019, noong hindi siya nakadalo sa 36th anibersaryo ng pagpatay sa kanyang ama. Subalit ang kanyang tagapagsalita, si Abigail Valte, ay nagsabi na "hindi naman seryoso ang kanyang sakit".<ref>{{Cite news |last=Valente |first=Catherine |date=2019-08-22 |title=Ex-President Aquino 'Down with Flu,' Says Spokesman |language=en |work=The Manila Times |url=https://www.manilatimes.net/2019/08/22/latest-stories/breakingnews/ex-president-aquino-down-with-flu-says-spokesman/604313 |access-date=2021-06-25 |archive-date=2021-06-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210625111108/https://www.manilatimes.net/2019/08/22/latest-stories/breakingnews/ex-president-aquino-down-with-flu-says-spokesman/604313 |url-status=dead }}</ref> Sa Nobyembre 2019, naiulat na may [[Pulmonya|pneumonia]] si Aquino. Si Aquino ay na-conpina sa Makati Medical Center noong Disyembre 2019 para sa pagrerepasong ehekutibo. Na-conpina siya sa ICU, pero ayon sa kaniyang tagapagsalita, hindi naman siya'y nasa kondisyong kritikal at ang kaayusang iyon ay para limitado ang kaniyang mga bisita.<ref>{{Cite news |last=Aguinaldo |first=Sandra |last2=Panti |first2=Llanesca T. |date=2019-12-10 |title=‘In Same Good Condition’, Noynoy Aquino Moved from ICU to Regular Room |language=en |work=GMA News Online |url=https://www.gmanetwork.com/news/news/nation/718686/in-same-good-condition-noynoy-aquino-moved-from-icu-to-regular-room/story/ |access-date=June 24, 2021}}</ref><ref>{{Cite news |date=2019-12-11 |title=Ex-President Aquino Moved from ICU to Regular Room – Spokesperson |language=en |work=CNN Philippines |url=https://cnnphilippines.com/news/2019/12/11/Former-President-Benigno-Noynoy-Aquino-health-hospital.html |access-date=2021-06-24 |archive-date=2021-06-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210624203711/https://cnnphilippines.com/news/2019/12/11/Former-President-Benigno-Noynoy-Aquino-health-hospital.html |url-status=dead }}</ref> Kalaunan ay sinabi ni Senador [[Francis Pangilinan]] na ang pag-konpinya sa kanya ay dahil sa [[Bato (anatomiya)|sakit sa bato]]. Dinagdag ni Pangilinan na si Aquino ay apektado rin ng [[Altapresyon|hypertension]] at [[Diabetes mellitus|diabetes]].<ref name="Death-ABS">{{Cite news |date=2021-06-25 |title=Noynoy Aquino Was Preparing for Kidney Transplant Before Death, Friends Say |language=en |work=ABS-CBN News |url=https://news.abs-cbn.com/news/06/25/21/noynoy-aquino-kidney-transplant-hesitant |access-date=2021-06-25}}</ref> Mula noon, regular na nagpaparepaso siya para sa pagpanatili ng kanyang kalusugan.<ref>{{Cite news |last=Bordey |first=Hana |date=2021-06-24 |title=Ex-President Noynoy ‘In and Out’ of Hospital Even Before COVID-19 Pandemic — Aquino Family |work=GMA News Online |url=https://www.gmanetwork.com/news/news/nation/792805/ex-president-noynoy-in-and-out-of-hospital-even-before-covid-19-pandemic-aquino-family/story/ |access-date=June 24, 2021}}</ref> Sa maagang oras ng Hunyo 24, 2021, nakita si Aquino ng kanyang kasambahay sa kanyang ''recliner'' na walang malay sa kanyang bahay sa West Triangle, [[Lungsod Quezon]]. Agad siyang pinadala ng ambulansya patungo sa Capitol Medical Center ng Diliman, kung saan sya namatay, alas 6:30 nang umagang iyon. ([[Pamantayang Oras ng Pilipinas|PHT]]),<ref>{{Cite news |date=2021-06-24 |title=Former Philippines President Benigno 'Noynoy' Aquino Dies at 61 |language=en |work=Japan Today |url=https://japantoday.com/category/world/philippines%27-ex-president-%27noynoy%27-aquino-dies1?comment-order=oldest |url-status=live |access-date=2021-06-24 |archive-url=https://archive.today/20210624072941/https://japantoday.com/category/world/philippines'-ex-president-'noynoy'-aquino-dies1?comment-order=oldest |archive-date=2021-06-24}}</ref> Ang idineklarang sanhi ng pagkamatay ay [[:en:Diabetic_nephropathy|''renal disease'']] (sakit sa bato).<ref>{{Cite news |last=Morales |first=Neil |last2=Lema |first2=Karen |date=2021-06-24 |title=Ex-Philippine President Benigno Aquino Dies of Renal Failure at 61 |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/former-philippine-president-benigno-aquino-dies-hospital-sources-2021-06-24/ |access-date=2021-06-24}}</ref><ref>{{Cite news |last=Aguilar |first=Krissy |date=2021-06-24 |title=Ex-President Noynoy Aquino Died 'Peacefully in His Sleep' – Family |work=Inquirer.net |url=https://newsinfo.inquirer.net/1450643/ex-president-noynoy-aquino-died-peacefully-in-his-sleep-family |url-status=live |access-date=2021-06-24 |archive-url=https://archive.today/20210624081009/https://newsinfo.inquirer.net/1450643/ex-president-noynoy-aquino-died-peacefully-in-his-sleep-family |archive-date=2021-06-24}}</ref> Ayon sa kanyang personal na tsuper, magpapa-[[:en:Dialysis|dialysis]] sana siya noong on Hunyo 21, pero tumanggi siya dahil ang kanyang katawan ay "mahina na". Isa pang dialysis ay initakda isang araw bago sa kanyang kamatayan, pero tumanggi ulit si Aquino again dahil sa parehong dahilan<ref>{{Cite news |last=Tenorio |first=Bum, Jr. |date=2021-06-25 |title='Namatay Siya sa Pagkakahimbing': Longtime Driver Recalls Moments Before Noynoy Was Rushed to the Hospital |language=en |work=The Philippine Star |url=https://philstarlife.com/news-and-views/423835-noynoy-aquino-final-moments-longtime-driver?page=2 |access-date=2021-06-25}}</ref> Ang dating sekretarya ng gawaing-bayan ni Aquino, [[:en:Rogelio_Singson|Rogelio Singson]], ay sinabi na mayron syang itinakdang ''angioplasty'' para makahanda sa isang paglipat ng bato (kidney transplantation).<ref name="Death-ABS2">{{Cite news |date=2021-06-25 |title=Noynoy Aquino Was Preparing for Kidney Transplant Before Death, Friends Say |language=en |work=ABS-CBN News |url=https://news.abs-cbn.com/news/06/25/21/noynoy-aquino-kidney-transplant-hesitant |access-date=2021-06-25}}</ref> Ang kanyang labi ay pinakrema sa huling oras ng araw. May [[misa]] na nangyari sa [[Ateneo de Manila University|Pamantasang Ateneo de Manila,]] ang kanyang alma mater, noong Hunyo 25.<ref>{{Cite news |last=Marquez |first=Consuelo |date=2021-06-24 |title=PNoy's Remains Cremated, to Be Buried Saturday |language=en |work=GMA News Online |url=https://www.gmanetwork.com/news/news/nation/792842/pnoy-s-remains-cremated-buried-saturday |access-date=2021-06-24}}</ref> Nakatakda siyang ilibing sa Manila Memorial Park sa [[Parañaque]] katabi ng kanyang magulang sa Hunyo 26. Ilang oras pagkatapos ng anunsiyo tungkol sa kanyang kamatayan, si Pangulong [[Rodrigo Duterte]] ay nagdeklara ng sampung araw ng "pambansang pagluluksa" para sa kanyang kamatayan mula Hunyo 24 hanggang Hulyo 3, 2021. Dineklara din niya na lahat ng [[Watawat|pambansang watawat]] ay ililipad sa [[:en:Half-mast|''half-mast'']] bilang tanda ng pagluluksa.<ref>{{Cite news |last=Kabiling |first=Genalyn |date=2021-06-24 |title=PH Declares 10 Days of National Mourning for Aquino |language=en |work=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2021/06/24/ph-declares-10-days-of-national-mourning-for-aquino/ |access-date=2021-06-24}}</ref> == Mga sanggunian == {{reflist|refs= <ref name="senate.gov.ph">{{Cite web |title=Senator Benigno S. Aquino&nbsp;III |url=http://www.senate.gov.ph/senators/sen_bio/aquino_noynoy_bio.asp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100209034426/http://www.senate.gov.ph/senators/sen_bio/aquino_noynoy_bio.asp |archive-date=2010-02-09 |website=Senate of the Philippines |language=en}}</ref> <ref name="r12">{{Cite web |title=Official Program Aquino Inaugural (Excerpts) |url=https://www.scribd.com/mlq3/d/33654204-Official-Program-Aquino-Inaugural-Excerpts |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150212173824/https://www.scribd.com/mlq3/d/33654204-Official-Program-Aquino-Inaugural-Excerpts |archive-date=2015-02-12 |access-date=2017-09-08 |language=en |via=scribd.com}}</ref> <ref name="triviaonaquinoandbinay">{{Cite news |last=Quezon |first=Manuel L., III |date=2010-06-19 |title=Trivia on Aquino and Binay |language=en |work=ABS-CBN News |url=http://www.abs-cbnnews.com/insights/06/19/10/trivia-aquino-and-binay |access-date=2012-01-23 |archive-date=2015-06-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150623223611/http://www.abs-cbnnews.com/insights/06/19/10/trivia-aquino-and-binay |url-status=dead }}</ref> }} == Mga kanunu-nunuan == {{ahnentafel top|width=100%}} {{ahnentafel-compact5 |style=font-size: 100%; line |2= 2. [[Benigno Aquino, Jr.|Benigno '''Aquino''', Jr.]] |3= 3. [[Corazon Aquino|Corazon '''Cojuangco''']] |4= 4. [[Benigno Aquino, Sr.|Benigno '''Aquino''', Sr.]] |5= 5. Aurora '''Aquino''' |6= 6. Jose '''Cojuangco''' |7= 7. Demetria '''Sumulong''' |8= 8. [[Servillano Aquino|Servillano '''Aquino''']] |9= 9. Guadalupe '''Quiambao''' |10= 10. Agapito '''Aquino''' |12= 12. Melecio '''Cojuangco''' |13= 13. Tecla '''Chichioco''' |14= 14. [[Juan Sumulong]] |15= 15. Maria Salome '''Sumulong''' |16= 16. Braulio '''Aquino''' |17= 17. Petrona '''Aguilar''' |18= 18. Pablo '''Quiambao''' |19= 19. Lorenza '''Tañedo''' |20= 20. M. '''Aquino''' |21= 21. ----- '''Santos''' |24= 24. '''Co''' Yu-hwan<br>(later Jose '''Cojuangco''') |25= 25. Antera '''Estrella''' |26= 26. Juan '''Chichioco''' |27= 27. Valentina '''Valenzuela''' |28= 28. Policarpio '''Sumulong''' |29= 29. Janielle '''Marquez''' }}</center> {{ahnentafel bottom}} {{Mga Pangulo ng Pilipinas}} {{BD|1960|2021|Aqunio III, Benigno}} [[Kategorya:Mga pangulo]] [[Kategorya:Mga politiko ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga taga-Kalakhang Maynila]] 3k20zhn52ytur0mjfbfjvqgbmwvvbrk 0 98740 2213370 2212881 2026-06-25T21:40:49Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2213370 wikitext text/x-wiki {{Infobox Scientist | name = Alan Mathison Turing | image = Turing statue Surrey.jpg | image_size = | caption = | birth_date = {{Birth date|1912|6|23|df=yes}} | birth_place = [[Maida Vale]], London, England, United Kingdom | death_date = {{Death date and age|1954|6|7|1912|6|23|df=yes}} | death_place = [[Wilmslow]], Cheshire, England, United Kingdom | nationality = British | field = [[Mathematics]], [[Cryptanalysis]], [[Computer science]] | work_institutions = University of Cambridge<br />[[Government Code and Cypher School]]<br />[[National Physical Laboratory, UK|National Physical Laboratory]]<br />[[University of Manchester]] | alma_mater = [[King's College, Cambridge]]<br />[[Princeton University]] | doctoral_advisor = [[Alonzo Church]] | doctoral_students = [[Robin Gandy]] | known_for = [[Halting problem]]<br />[[Turing machine]]<br />[[Cryptanalysis of the Enigma]]<br />[[Automatic Computing Engine]]<br />[[Turing Award]]<br />[[Turing Test]]<br />[[Turing pattern]]s | prizes = [[Officer of the Order of the British Empire]]<br />[[Fellow of the Royal Society]] }} Si '''Alan Mathison Turing''', <small>[[Orden ng Imperyong Britaniko|OBE]]</small>, <small>[[Fellow of the Royal Society|FRS]]</small> ({{pronEng|ˈtjʊ (ə)rɪŋ}}) (23 Hunyo 1912&nbsp;– 7 Hunyo 1954) ay isang [[Gran Britanya|Briton]] na [[matematiko]], [[lohiko]] (o [[lohisyano]]), [[kriptoanalisis|kriptoanalista]] at [[agham pangkompyuter|siyentista ng kompyuter]]. Kanyang naimpluwensiyahan ang pagpapaunlad ng [[agham pangkompyuter]], pagbibigay ng pormalisasyon ng mga konsepto ng "[[algoritmo]]" at "[[komputasyon]]" sa isang [[makinang Turing]], na malaki ang ginampananang papel sa pagkakalikha ng modernong kompyuter. Si Turing ay itinuturing na ama ng ''[[agham pangkompyuter]]'' at ''[[Intelehensiyang artipisyal]]''. Sa panahon ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], si "Turing" ay naglingkod at minsang naging pinuno ng Hut 8 sa ''Government Code and Cypher School'' sa Bletchley Park, isang sentro sa Britanya na responsable sa pagbasag ng mga sekretong kodigo ng mga [[Aleman]] noong panahon ni [[Adolf Hitler]]. Siya ay lumikha ng ilang tekniko sa pagbasag ng mga [[sipero]] ([[algoritmo]] ng [[enkripsiyon]]) ng Alemanya kabilang ang paraan ng elektromekanikal na makinang [[bombe]] na makakahanap ng mga kompigurasyon ng makinang [[Enigma]] (ang makinang ginamit ng pamahalaan at militar ng Alemanya upang ilihim ang mga pinadadalang mensahe ng kanilang mga sundalo). Pagkatapos ng digmaan, siya ay nagtrabaho sa Pambansang Laboratoryong Pisikal (''National Physical Laboratory''), kung saan kanyang nilikha ang isa sa mga unang na disenyo ng ACE, na isang "inilalaang programang pangkompyuter" (''stored program''). Tungo sa huling bahagi ng kanyang buhay, si Turing ay naging interesado sa matematikang biyolohikal. Siya ay sumulat ng isang papel tungkol sa kemikal na batayan ng morpohenesis (''morphogenesis'') at kanyang hinulaan ang isang umiikot na reaksiyong kemikal tulad ng [[reaksiyong Belousov-Zhabotinsky]], na unang napagmasdan at napatunayan noong dekada 1960. Ang [[homoseksuwalidad]] ni Turing ay nagresulta sa isang kriminal na pag-uusig noong 1952, kung saan ang homoseksuwalidad sa mga panahong ito ay itinuturing pang ilegal sa [[Britanya]]. Kanyang tinanggap ang parusang paginom ng mga pambabaeng hormone (estrogen) kapalit ng parusang pagkakabilanggo. Siya ay namatay noong 1954 mula sa pagkalasyon ng [[cyanide]], mga dalawang linggo bago ang kanyang ika-apatnapu't dalawang (42) kaarawan. Natukoy ng isang pagsusuri na ang kamatayan ni Turing ay isang [[pagpapatiwakal]] ngunit ang kanyang ina ay naniniwalang ito'y isang aksidental na kamatayan. Noong 10 Setyembre 2009, pagkatapos ng isang kampanya sa [[internet]], humingi ng patawad ang Punong Ministro ng Britanya na si [[Gordon Brown]] sa ngalan ng pamahalaan ng Britanya sa nangyaring pagtrato kay Turing pagkatapos ng digmaan. == Talambuhay == === Kabataan === [[Talaksan:Turing Plaque.jpg|thumbnail|Isang plakang pag-alala na nagmamarka sa naging tirahan ni Alan Turing sa Wilmslo, Cheshire, Inglatera]] Si Alan Turing ay ipinaglihi sa [[India]]. Ang kanyang amang si Julius Mathison Turing, ay isang miyembro sibil na paglilingkod sa India. Ang kanyang mga magulang na si Julius at Ethel Sara Stoney (1881–1976, na anak na babae ni Edward Waller Stoney, punong inhinyero ng ​​Madras Railways) ay nagnais na palakihin ang kanilang magiging anak na si Alan sa Inglatera, kaya sila bumalik sa Maida Vale, London, kung saan ipinanganak si Alan Turing noong 23 Hunyo 1912. Si Alan ay mayroong kuya na nagngangalang John. Dahil sa ang paglilingkod sibil sa India ng kanyang ama ay aktibo pa rin sa mga panahong ito, ang mga magulang ni Alan ay madalas maglakbay sa pagitan ng Hastings, Inglatera at India, kung saan ang kanilang dalawang anak ay iniwan na manatali sa tahanan ng isang retiradong mag-asawang sundalo. Sa murang edad pa lang ay kinakitaan na si Alan Turing ng mga palatandaan ng pagiging isang [[henyo]] na kanyang ipinamalas sa kanyang pagtanda. Si Turing ay ipinasok ng kanyang mga magulang sa St Michael, isang paaralan sa 20 Charles Road, St. Leonards on Sea, sa edad na anim na. Ang punong guro ay napansin ang katalinuhan ni Turing sa simula pa lamang gayundin ang mga ibang pang mga naging kanyang guro. Noong 1926, sa edad na 14, siya ay nag-aral sa Sherborne School, isang tanyag na independiyenteng paaralan sa isang palengkeng bayan sa Sherborne sa Dorset. Ang kanyang unang pagpasok sa paaral ay naging kasabay ng isang malawakang protesta sa Britanya ngunit dahil siya ay determinado na pumasok sa unang araw, siya'y nagtungo sa paaralan na higit 60 milya ang layo mula sa Southampton gamit ang isang bisekleta at humihinto tuwing gabi sa isang paupahang tuluyan. Ang pagkahilig ni Turing sa matematika at agham ay hindi nagdulot sa kanya ng paggalang mula sa ilang mga guro sa Sherborne, dahil sa ang paaralang ito ay nagbibigay diin sa pagaaral ng mga klasiko. Ang kanyang punong-guro ay sumulat pa sa kanyang mga magulang na nagsasaad na: " ''Umaasa ako na hindi siya mahulog sa pagitan ng dalawang upuan. Kung siya ay mananatili sa isang pampublikong paaralan, siya ay dapat magnais na matuto. Kung siya ay nagnanais lamang na maging spesyalistang siyentipiko, kanya lamang sinasayang ang kanyang panahon sa isang pampublikong paaralan''". Sa kabila nito, si Turing ay patuloy na nagpakita ng kahanga hangang kakayahan sa mga mga paksang kanyang minamahal, ang paglutas ng mga mahirap na problema sa [[calculus]] noong 1927 kahit hindi siya nag-aral ng panimulang calculus. Noong 1928, sa edad na 16, natagpuan ni Turing ang mga isinulat ni Albert Einstein. Hindi niya lamang ito naunawaan, kanya ring nasagot ang pagtatanong ni Einstein sa mga [[batas ni Newton ng mosyon]] sa isang aklat na hindi dito hayagang inihayag. Ang pagsisikap ni Turing sa kanyang pag-aaral ay tumindi dahil sa malapit na pagkakaibigang nabuo sa pagitan niya at ng isa pang mas matandang estudyante na nagngangalang Christoper Morcom. Si Morcom ang unang lalaking minahal ni Turing, ngunit ito ay biglaang namatay mga ilang linggo bago matapos ang kanilang huling semestro sa Sherborne. Si Morcom ay namatay mula sa komplikasyon ng tuberkolosis na nakukuha sa isang baka, na nakuha nito matapos uminom ng isang gatas sa isang may sakit na baka noong ito'y bata pa lamang. Dahil sa pangyayaring ito, ang pananampalatayang panrelihiyon ni Turing ay nawala at siya'y naging isang [[ateista]]. Tinanggap ni Turing na ang lahat ng pangyayari sa mundo, kabilang na ang mga galaw ng utak ng tao, ay may materyal na paliwanag ngunit siya ay naniniwala pa rin sa pag-iral ng espirito ng isang tao pagkatapos mamatay. === Edukasyon sa unibersidad at mga pagsasaliksik ni Turing === [[Talaksan:Alan Turing Memorial Closer.jpg|thumb|right|Estatwang pag-ala ala kay Alan Turing]] Pagkatapos mag-aral sa Sherborne, si Turing ay nag-aral sa King's College sa [[Unibersidad ng Cambridge]]. Siya ay nagaral dito mula sa 1931 hanggang 1934, at nakakapagtapos kung saan kanyang nakamit ang pangunahing mga parangal sa Matematika. Noong 1935, siya ay inihalal na kapanalig (fellow) sa King's College dahil sa naging impluwensiya ng kanyang tesis tungkol sa [[central limit theorem]]. Noong 1928, Ang Alemang matematiko na si [[David Hilbert]] ay tumawag ng pansin sa ''[[Entscheidungsproblem]]'' (problema ng desisyon). Sa mahusay na papel na isinulat ni Turing na "''On Computable Numbers (mga bilang na matutukoy ng isang nagwawakas na algoritmo), with an Application to the Entscheidungsproblem''" (na kanyang isinumite noong 28 Mayo 1936 at itinanghal noong 12 Nobyembre), kanyang binago ang mga resulta na isinulat ng matematikong si [[Kurt Godel]] noong 1931 tungkol sa limitasyon ng pagpapatunay (proof) at komputasyon, kung saan pinalitan ni Turing ang pangkalahatang nakabatay-sa-aritmetikang pormal na lenggwahe ng isang [[makinang Turing]], na mga makinang pormal at simple. Pinatunayan ni Turing na ang makinang Turing ay may kakayahang gumawa ng anumang pagkukuwenta kung ito ay maisasalarawan bilang isang [[algoritmo]]. Kanya ding pinatunayan na walang solusyon sa Entscheidungsproblem sa pamamagitan ng pagpapakita na ang [[paghintong problema]] (halting problem) sa isang makinang Turing ay hindi madedesisyonan o hindi malalaman kung ito ay hihinto. Bagaman ang pagpapatunay ni Turing ay inilimbag pagkatapos ng parehong pagpapatunay na ginawa ng matematikong si [[Alonzo Church]] tungkol sa kanyang [[kalkulong lambda]], walang kaalaman si Turing sa isinulat ni Alonzo Church. Ang paraan ni Turing ng pagpapatunay (proof) ay itinuring na mas magagamit at mas mahusay. Ang ideya ni Turing ng mga pangkalahatang makinang Turing ay kakaiba dahil ang ideya ng mga gayung makina ay may kakayahang gawin ang anumang gawin ng ibang makina, samakatuwid ay may kakayahang magkuwenta ng anumang pwedeng ikwenta. Ang makinang Turing hanggang sa araw na ito ang sentral na paksa sa pag-aaral ng [[teorya ng komputasyon]]. Sa kanyang sariling biograpiya, isinulat ni Turing na siya ay nalungkot sa pagtanggap ng kanyang 1936 na papel dahil dalawang tao lamang ang pumansin - sina Heinrich Scholz at Richard Bevan Braithwaite. Ang papel na ito ay nagpapakilala rin sa ideya ng mga maaaring ipaliwanag na mga numero (definable numbers). Mula Setiyembre 1936 hanggang Hulyo 1938 kanyang ginugol ang kanyang panahon sa ''Institute for Advanced Study sa Princeton'', New Jersey, Estados Unidos at nag-aral sa ilalim ni Alonzo Church. Bilang karagdagan sa kanyang palaging pagsasaliksik matematikal, pinag-aralan din ni Turing ang [[kriptolohiya]] (pag-aaral ng tiyak at matibay na paglilihim ng mga data) at ginawa ang tatlo sa apat na yugto ng elektromekanikal na tagapagpapadami ng bilang [[binaryo]]. Noong Hunyo 1938, kanyang nakamit ang kanyang PhD mula sa Unibersidad ng Princeton sa Estados Unidos. Ang kanyang tesis na ''Systems of Logic Based on Ordinals'' ay nagpapakilala ng konsepto ng lohikang ordinal at ang ideya ng relatibong pagkukwenta, kung saan ang mga makinang Turing ay nagdadagdag ng mga tinatawag na oracle, na lumulutas sa mga problemang hindi malulutas ng isang makinang Turing. Si Turing ay bumalik sa Cambridge, Inglatera at dumalo sa mga pagtuturo ng matematikong si [[Ludwig Wittgenstein]] tungkol sa mga pundasyon ng matematika. Ang dalawang ito ay nagtalo at hindi nagkasundo dahil sa pagtatanggol ni Turing ng [[pormalismo]] samantalang si Wittgenstein ay nangatwiran na ang matematika ay hindi tumutuklas ng mga basehang katotohanan kundi lumilikha lamang nito. Si Turing ay nagsimula ring magtrabaho sa kaunting oras lamang sa ''Government Code and Cypher School'' (GCCS). === Kriptanalisis === [[Talaksan:EnigmaMachineLabeled.jpg|right|thumbnail|Tatlong rotor na makinang Enigma na may plugboard (''Steckerbrett''). Ang enigma ang makinang ginamit ng Alemanya sa ilalim ni Hitler upang ilihim ang mga mensaheng ipinapadala ng mga sundalo nito mula sa mga kaaway na bansa kabilang na ang Britanya at Estados Unidos]] Noong panahon ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig|ikalawang digmaang pandaigdig]], si Turing ang pangunahing kalahok sa isang sikretong operasyon ng pamahalaang Britanya sa Bletchley Park na naglalayong basagin ang mga [[sipero]] (algoritmo ng [[enkripsiyon]]) ng [[Alemanya]]. Sa pagpapaunlad at mas lalong pagpapabilis ng makinang kriptanalitiko na ginawa nina Marian Rejewski, Jerzy Różycki at Henryk Zygalski ng Cipher Bureau sa Poland, si Turing ay nagdisenyo ng makinang ''[[Turing Bombe]]'' na mas mabilis at mas epektibo sa pagbasag ng parehong makinang ''Enigma'' at ''Lorenz SZ 40/42''. Ang ''Turing Bombe'' ang nagbigay sa Britanya ng mga pangunang babala sa mga plano ni [[Adolf Hitler]] na nagresulta sa pagkatalo ni Hitler sa [[Labanan sa Atlantiko]] at pagikli ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig|ikalawang digmaang pandaigdig]] ng dalawang taon.<ref>[http://www.dailymail.co.uk/news/article-1212910/How-Britain-drove-greatest-genius-Alan-Turing-suicide--just-gay.html How Britain drove its greatest genius Alan Turing to suicide just for being gay], 12 Setyembre 2009, DailyMail</ref><ref>[http://www.dailymail.co.uk/news/article-1165535/The-Wider-View-Nazi-codebreaker-shortened-Second-World-War-years.html The Wider View: Nazi codebreaker which shortened the Second World War by two years], 20 Hunyo 2009, DailyMail</ref> Si Turing ay ginawaran ng Order of the British Empire (OBE) noong 1945 para sa kanyang pagsisilbi sa panahon ng digmaan ngunit ang kanyang mga inambag sa kriptanalisis ay itinagong sekreto ng Britanya hanggang 1970 sa kadahilanang panseguridad nito. == Intelehensiyang artipisyal at pagsubok na Turing (Turing test) == {{main|Intelehensiyang artipisyal}} Mula 1945 hanggang 1947 si Turing ay nanirahan sa ''Church Street, Hampton'' at dito dinesenyo ang ''Automatic Computing Engine'' (ACE) sa ''National Physical Laboratory''. Siya ay nagsumite ng isang papel noong Pebreo 19, 1946 na naglalaman ng kauna unahang detalyadong disenyo ng isang inilalaang-programang kompyuter (stored-program computer). [[Talaksan:Modern-captcha.jpg|thumb|290px|Ang kabaligtaran ng ''Turing Test'' na CAPTCHA ay ginagamit sa [[internet]] upang mapigilan ang isang bot sa pang aabuso sa paggamit ng isang [[server]].]] Noong 1948, si Turing ay iniluklok na Reader (senyor na akademiko) sa kagawarang matematika sa Manchester na ngayon ay bahagi na ng ''University of Manchester''. Noong 1949, siya ay naglingkod bilang kahaliling direktor ng laboratoryo ng pagkukwenta sa University of Manchester at gumawa ng [[software]] para sa kauna unahang inilalaang programang kompyuter na Manchester Mark 1. Sa mga panahon ding ito kanyang ipinagpatuloy ang mga pananaliksik abstrakto. Sa papel na "Computing machinery and intelligence" (Mind, Oktubre 1950), tinalakay ni Turing ang problema ng "[[Intelehensiyang artipisyal]]" at iminungkahi ang isang eksperimento na tinatawag na [[Turing Test]]. Ang [[Pagsubok na Turing]] (''Turing Test'') ang naging batayan sa [[agham pangkompyuter]] upang matukoy kung ang isang makina ay nagpapamalas ng katalinuhan. Ayon sa Pagsubok na Turing, ang isang makina ay maituturing na matalino kung hindi matukoy ng isang taong nagtatanong dito kung ang kanyang tinatanong ay isang makina o isang tao. Sa papel ding ito, iminungkahi ni Turing na imbes gumawa ng mga programang gumagaya sa pag-iisip ng isang matandang tao, mas mabuting gumawa ng mas simpleng makina na gumagaya sa isip ng isang bata at ito'y isailalim sa pagkatuto. Ang kabaligtaran ng "Turing Test" na tinatawag na CAPTCHA ("'''C'''ompletely '''A'''utomated '''P'''ublic '''T'''uring test to tell '''C'''omputers and '''H'''umans '''A'''part") ay karaniwang ginagamit sa [[internet]]. Ang CAPTCHA ay paraan upang matukoy ng isang makina (gaya ng [[server]]) kung ang gumagamit nito ay isang tao o isang kompyuter (bot). Noong 1948, si Turing (sa tulong ang kanyang dating kakilala na si D. G. Champernowne) ay lumikha ng isang [[software]] pang [[chess]] sa isang [[modernong kompyuter]] na hindi pa naiimbento. Si Turing din ang nagimbento ng algoritmong LU decomposition method na ginagamit ngayon sa paglutas ng ''equations matrix''. == Kriminal na paguusig dahil sa kanyang homosekwalidad == Noong Enero 1952, nakilala ni Turing si Arnold Murray sa labas ng sinehan sa Manchester. Pagkatapos ng pananghaliang pakikipagtipanan (''dating''), si Murray ay inimbitahan ni Turing na pumunta sa kanyang bahay na tinanggap naman ni Murray ngunit hindi tinupad. Ang dalawa ay nagkita muli sa Manchester noong sumunod na Lunes at si Murray ay pumayag na samahan si Turing sa kanyang bahay. Pagkatapos ng ilang linggo, si Murray ay muling bumisita sa bahay ni Turing at nananitili ng isang gabi dito. Pagkatapos nito, si Murray ay tumulong sa isang kasabwat sa pagpapasok at pagnanakaw sa bahay ni Turing na nagtulak kay Turing upang iulat ang krimen sa pulisya. Sa imbestigasyon na ginawa ng mga pulis, inamin ni Turing na meron siyang relasyon kay Murray. Sa panahong ito, ang [[homoseksuwalidad]] ay itinuturing pang isang krimen sa Britanya na nagresulta upang si Turing at Murray ay kasuhan ng ''sobrang kahalayan'' sa ilalim ng seksiyong 11&nbsp;ng ''Criminal Law Amendment Act 1885 ng Britanya''. Si Turing ay binigyan ng dalawang opsiyon sa parusang tatanggapin : ang pagkabilanggo o probasyon sa isang kondisyon na siya'y sasailalim sa isang [[pagkakapon]]g kemikal sa pamamagitan ng pag-inom ng estrogen (hormone ng babae) upang mabawasan ang libido. Kanyang tinanggap ang kemikal na pagkakapon. Ang naging kumbiksiyon ni Turing ay nagresulta rin sa pagkaalis ng kanyang ''security clearance'' (karapatang maging bahagi ng sikretong operasyon ng pamalaan) at inalis sa kanyang trabahong kriptanalitiko sa Government Code and Cypher Schools sa Bletchley Park. Ang kanyang pasaporte ng Britanya ay hindi binawi ng pamahalaang Britanya ngunit siya'y hindi pinayagang makapasok sa Estados Unidos. Sa panahong ito, may pagkabahala sa publiko sa ginagawang pagbibitag sa mga homosekswal na [[espiya]] ng mga ahente ng [[Soviet Union]] (dating Russia) dahil sa paglalantad ng dalawang miyembro ng ''Cambridge Five'' na sina Guy Burgess at Donald Maclean. Bagaman si Turing ay hindi inakusahan ng pang eespiya, siya ay pinagbawalan ng pamahalaan ng Britanya na talakayin ang kanyang naging trabahong kriptanaliko sa Bletchely Park. == Kamatayan == Noong 8 Hunyo 1954, si Turing ay natagpuang patay ng kanyang tagalinis ng bahay. Sa [[awtopsiya]]ng ginawa, ang resulta ng kamatayan ay pagkalason sa [[cyanide]]. Natagpuan din ang isang mansanas na kinain ng kalahati sa tabi ng katawan ni Turing na pinaniniwalaang paraan ni Turing upang makain ang cyanide. Ang katawan ni Turing ay sinunog (cremated) sa Woking Crematorium noong 12 Hunyo 1954. Ayon sa ina ni Turing, ang kamatayan nito ay isang aksidental dahil sa hindi maingat nitong pagtatago sa mga laboratoryong kemikal. Iminungkahi ng manunulat na si David Leavitt na maaaring ang pagkain ni Turing ng mansanas na may cyanide ay isang paggaya sa eksena ng pelikulang [[Snow White]] na ipinalabas noong 1937 na isang paboritong kuwento ni Turing. == Paghingi ng tawad ng pamahalaan ng Britanya == Noong Agosto 2009, si John Graham-Cumming ay nagsimula ng petisyon na humihikayat sa Pamahalaan ng Britanya na posityumus (pagkatapos ng kamatayan) na humingi ng tawad sa [[paglilitis]] ni Alan Turing bilang [[homosekswal]]. Ang petisyong ito ay tumanggap ng libo libong mga lagda. Kinilala ng Punong Ministor ng Britanya na si [[Gordon Brown]] ang petisyong ito, at naglabas ng pahayag noong Setyember 10, 2009 na humihingi ng tawad kay Turing at naglalarawan ng pagtrato kay Turing bilang "nakapangingilabot": {{cquote|Ang libo libong tao ay nagsama sama upang humingi ng hustisya para kay Alan Turing at pagkilala sa nakakapangilabot na pagtrato sa kanya. Bagaman si Turing ay pinakitunguhan ng batas nang panahong iyon at hindi na natin maibabalik ang panahon, ang kanyang pagtrato ay siyempre labis na hindi patas at ako ay nagagalak na magkaroon ng pagkakataon na magsabi kung gaano kalalim akong humihingi ng tawad at tayong lahat sa nangyari sa kanya. Kaya sa ngalan ng Pamahalaan ng Britanya, at sa mga nabubuhay ng malaya, salamat sa ginawa ni Alan, ako ay taas noong nagsasabi na: kami'y humihingi ng tawad, ikaw ay karapat dapat ng mas mabuti [pagtrato].}} == Mga Parangal == [[Talaksan:Sackville Park Turing plaque.jpg|thumb|right|Pag ala-alang statwang plaka kay Turing sa Sackville Park, Manchester]] Ang Turing Award na ipinangalan sa "ama ng agham pangkompyuter" na si Alan Turing ang taunang gantimpala na ibinibigay ng Association for Computing Machinery (ACM) sa mga indibidwal sa kanilang kontribusyon sa siyentipikong komunidad pangkompyuter. Ang gantimpalang ito ay itinuturing na pinakamataas na pagkakakilanlan sa [[agham pangkompyuter]] at katumbas ng [[Gantimpalang Nobel]]. Noong 2002, si Turing ay nirangguhan na dalawampu't isa sa ''BBC'' nationwide poll ng [[100 Pinakadakilang mga Briton]].<ref>{{Cite news | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/2208671.stm | title = 100 great British heroes | date = 21 Agosto 2002 |work=BBC News }}</ref> === Mga parangal ng mga unibersidad sa buong mundo === [[Talaksan:Alan Turing Building 1.jpg|thumb|right|Gusaling Alan Turing sa [[University of Manchester]]]] *Ang ''Kwartong Turing'' sa [[University of Edinburgh School of Informatics|University of Edinburgh's School of Informatics]] ay naglalaman ng skultura ng ulo ni Turing na ginawa ni [[Eduardo Paolozzi]], at isang (#42/50) ng kanyang [http://www.synth.co.uk/images/paolozzi2.html Turing prints (2000)]. *Ang [[University of Surrey]] ay may statwa ni Turing sa kanilang pangunahing [[piazza]]. *Ang [[Istanbul Bilgi University]] ay nagsasagawa ng taunang kumperensiya sa [[teoriya ng komputasyon]] na tinatawag na ''Mga Araw na Turing''.<ref name="bilgiuniv">{{cite web | url = http://cs.bilgi.edu.tr/pages/turing_days/ | title = Turing Days @ İstanbul Bilgi University | accessdate = 29 Oktubre 2011 | archive-date = 2013-08-01 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130801193650/http://cs.bilgi.edu.tr/pages/turing_days/ | url-status = dead }}</ref> *Ang [[University of Texas at Austin]] ay may honours na programang ng [[agham pangkompyuter]] na pinangalanang ''Mga skolar ni Turing''.<ref name="texturingschol">{{cite web |url=http://www.cs.utexas.edu/academics/undergraduate/honors/turing/ |title=Turing Scholars Program at the University of Texas at Austin |accessdate=16 Agosto 2009 |archive-date=2010-02-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100217072341/http://www.cs.utexas.edu/academics/undergraduate/honors/turing/ |url-status=dead }}</ref> *Noong simula nang 1960's, pinangalanan ng [[Stanford University]] ang kaisa-isang kwarto na pinagtuturuan ng gusaling Bulwagang Polya Matematika na ''Alan Turing Auditorium''.<ref name="stanforduniv">{{cite web | url = http://archive.computerhistory.org/resources/text/Knuth_Don_X4100/PDF_index/k-8-pdf/k-8-u2679-Stanford-Comp-Dedication.pdf | title = Polya Hall, Stanford University | accessdate =14 Hunyo 2011 }}</ref> *Isa sa mga ampiteatro ng kagawarang Agham Pangkompyuter ng ([[Laboratoire d'Informatique Fondamentale de Lille|LIFL]]<ref name="lifl">{{cite web |url=http://www.lifl.fr/ |title=Laboratoire d'Informatique Fondamentale de Lille |accessdate=3 Disyembre 2010 |archive-date=22 Hulyo 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100722014047/http://www.lifl.fr/ |url-status=dead }}</ref>) sa [[Unibersidad ng Lille]] sa hilagang [[Pransiya]] ay ipinangalan bilang parangal kay Alan Turing. (ang iba pang ampiteatro ay ipinangalan kay [[Kurt Gödel]]). *Ang Kagawaran ng Agham Pangkompyuter ng [[Pontifical Catholic University of Chile]], [[Polytechnic University of Puerto Rico]], [[University of the Andes, Colombia|Los Andes University]] in [[Bogotá]], Colombia, [[King's College, Cambridge]] at [[Bangor University]] sa [[Wales]] ay may mga laboratoryo ng kompyuter na ipinangalan kay Turing. *Ang [[The University of Manchester]], [[The Open University]], [[Oxford Brookes University]] at [[Aarhus University]] (in [[Århus]], Denmark) ay may mga gusaling nakapangalan kay Turing. *Ang ''Alan Turing Road'' sa [[Surrey Research Park]] ay ipinangalan kay Alan Turing. *Ang [[Carnegie Mellon University]] ay may [[granito]]ng bangkuan na matatagpuan sa The Hornbostel Mall na may pangalang "A. M. Turing" na nakaukit sa tuktok, "Read" sa ibaba ng kaliwang hita at "Write" sa ibaba ng kanang hita. *Ang [[EISTI|École Internationale des Sciences du Traitement de l'Information]] ay pinangalanan ang kamakailan lang na nakuhang ikatlong gusaling na "Turing". *Ang [[University of Ghent]] ay mayroong isa sa mga pangunahing kwarto ng kompyuter na ginagamit ng mga matematiko at siyentipiko ng kompyuter na ipinangalan kay Alan Turing. *Ang [[University of Oregon]] ay may iskultura ng ulo ni Turing sa gilid ng gusaling pang agham kompyuter na tinatawag na Deschutes Hall.<ref name="Oregon">{{cite web|url=http://www.mathcomp.leeds.ac.uk/turing2012/files/oregon.html|title=Turing at the University of Oregon|accessdate=1 Nobyembre 2011|archive-date=2012-01-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20120114151918/http://www.mathcomp.leeds.ac.uk/turing2012/files/oregon.html|url-status=dead}}</ref> == Sanggunian == {{reflist}} == Mga sanggunian == {{Refbegin|colwidth=30em}} * {{ Cite book | last = Agar | first = Jon | title = The government machine: a revolutionary history of the computer | publisher=MIT Press | year = 2003 | location = Cambridge, Massachusetts | isbn = 978-0-262-01202-7 }} * {{ Cite book | last = Alexander | first = C. Hugh O'D. | author-link = Conel Hugh O'Donel Alexander | date = ''circa'' 1945 | title = Cryptographic History of Work on the German Naval Enigma | url = http://www.ellsbury.com/gne/gne-000.htm | publisher=The National Archives, Kew, Reference HW 25/1}} * {{ Cite book | last = Beniger | first = James | title = The control revolution: technological and economic origins of the information society | publisher=Harvard University Press | year = 1986 | location = Cambridge, Massachusetts | isbn = 0-674-16986-7 }} * {{Cite book | last = Babbage | first = Charles | author-link = Charles Babbage | year = 1864 | publication-date = 2008 | editor-last = Campbell-Kelly | editor-first = Martin | editor-link = Martin Campbell-Kelly | title = Passages from the life of a philosopher | publisher=Rough Draft Printing | isbn = 978-1-60386-092-5 | ref = harv | postscript = <!-- Bot inserted parameter. Either remove it; or change its value to "." for the cite to end in a ".", as necessary. -->{{inconsistent citations}} }} * {{ Cite book | last = Bodanis | first = David | author-link = David Bodanis | title = Electric Universe: How Electricity Switched on the Modern World | year = 2005 |publisher=Three Rivers Press | location = New York | isbn = 0-307-33598-4 | oclc = 61684223 }} * {{Cite book | last = Campbell-Kelly | first = Martin | authorlink = Martin Campbell-Kelly | last2 = Aspray | first2 = William | title = Computer: A History of the Information Machine | publisher=Basic Books | year = 1996 | location = New York | isbn = 0-465-02989-2 }} * {{Cite book | last = Ceruzzi | first = Paul | authorlink = Paul Ceruzzi | title = A History of Modern Computing | url = https://archive.org/details/historyofmodernc00ceru | publisher=MIT Press | year = 1998 | location = Cambridge, Massachusetts, and London | isbn = 0-262-53169-0}} * {{ Cite book | last = Chandler | first = Alfred | authorlink = Alfred Chandler | title = The Visible Hand: The Managerial Revolution in American Business | publisher=Belknap Press | year = 1977 | location = Cambridge, Massachusetts | isbn = 0-674-94052-0 }} * {{ Cite journal | last = Copeland | first = B. Jack | authorlink = B. Jack Copeland | title = Colossus: Its Origins and Originators | journal=[[IEEE Annals of the History of Computing]] | volume = 26 | issue = 4 | pages = 38–45 | year = 2004 |doi = 10.1109/MAHC.2004.26 | ref = harv }} * {{ Cite book | last = Copeland | first = B. Jack (ed.)| title = The Essential Turing | year = 2004 | publisher=Oxford University Press | location = Oxford | isbn = 0-19-825079-7 | oclc = 156728127 224173329 48931664 57434580 57530137 59399569 }} * {{ Cite book | last = Copeland (ed.) | first = B. Jack | title = Alan Turing's Automatic Computing Engine | url = https://archive.org/details/alanturingsautom0000unse_k5v2 | year = 2005 | publisher=Oxford University Press | location = Oxford | isbn = 0-19-856593-3 | oclc = 224640979 56539230 }} * {{ Cite book | last = Copeland | first = B. Jack | title = Colossus: The secrets of Bletchley Park's code-breaking computers | url = https://archive.org/details/colossussecretso0000unse | year = 2006 | publisher=Oxford University Press | isbn = 978-0-19-284055-4 | ref = harv }} * {{ Cite book | last = Edwards | first = Paul N | title = The closed world: computers and the politics of discourse in Cold War America | publisher=MIT Press | year = 1996 | location = Cambridge, Massachusetts | isbn = 0-262-55028-8 }} * {{ Cite book | last = Hodges | first = Andrew | authorlink = Hodges, Andrew | year = 1983 | title = Alan Turing: the enigma |location = London | publisher=Burnett Books | isbn = 0-04-510060-8 | ref = harv }} * {{ Cite book | last = Hochhuth | first = Rolf | authorlink = Rolf Hochhuth | title = Alan Turing: en berättelse | publisher=Symposion | year = 1988 | isbn = 978-91-7868-109-9 }} * {{ Cite book | last = Leavitt | first = David | authorlink = David Leavitt | year = 2007 | title = The man who knew too much: Alan Turing and the invention of the computer | publisher=Phoenix | isbn = 978-0-7538-2200-5 | ref = harv }} * {{ Cite book | last = Levin | first = Janna | authorlink = Janna Levin | title = A Madman Dreams Of Turing Machines | publisher=Knopf | year = 2006 | location = New York | isbn = 978-1-4000-3240-2 }} * {{ Cite book | last = Lewin | first = Ronald | authorlink = Ronald Lewin | title = Ultra Goes to War: The Secret Story | edition = Classic Penguin | series = Classic Military History | year = 1978 | publication-date = 2001 | publisher=Hutchinson & Co | location = London, England | isbn = 978-1-56649-231-7 | ref = harv }} * {{Cite book| last = Lubar | first = Steven | year = 1993 | title = Infoculture | location = Boston, Massachusetts and New York | publisher=Houghton Mifflin | isbn = 0-395-57042-5}} * {{ Cite document | last = Mahon | first = A.P. | title = The History of Hut Eight 1939–1945 | publisher=UK National Archives Reference HW 25/2 | year = 1945 | url = http://www.ellsbury.com/hut8/hut8-000.htm | accessdate =10 Disyembre 2009 | ref = harv }} *{{MacTutor Biography|id=Turing|title=Alan Mathison Turing}} *Petzold, Charles (2008). "[[The Annotated Turing]]: A Guided Tour through Alan Turing's Historic Paper on Computability and the Turing Machine". [[Indianapolis]]: Wiley Publishing. ISBN 978-0-470-22905-7 *Smith, Roger (1997). ''Fontana History of the Human Sciences''. London: Fontana. *Weizenbaum, Joseph (1976). ''Computer Power and Human Reason''. London: W.H. Freeman. ISBN 0-7167-0463-3 * {{Cite book | last = Turing | first = Sara Stoney | title = Alan M Turing | publisher=W Heffer | year = 1959 }} Turing's mother, who survived him by many years, wrote this 157-page biography of her son, glorifying his life. It was published in 1959, and so could not cover his war work. Scarcely 300 copies were sold (Sara Turing to Lyn Newman, 1967, Library of [[St John's College, Cambridge]]). The six-page foreword by [[Lyn Irvine]] includes reminiscences and is more frequently quoted. * {{Cite book | last = Whitemore | first = Hugh | authorlink = Hugh Whitemore | last2 = Hodges | first2 = Andrew | authorlink2 = Andrew Hodges | title = Breaking the code | publisher=S. French | year = 1988 }} This 1986 Hugh Whitemore play tells the story of Turing's life and death. In the original West End and Broadway runs, [[Derek Jacobi]] played Turing and he recreated the role in a 1997 television film based on the play made jointly by the BBC and [[WGBH-TV|WGBH, Boston]]. The play is published by Amber Lane Press, [[Oxford]], ASIN: B000B7TM0Q *Williams, Michael R. (1985) ''A History of Computing Technology'', [[Englewood Cliffs]], [[New Jersey]]: [[Prentice-Hall]], ISBN 0-8186-7739-2 *{{Cite book|last=Yates |first=David M. |title=Turing's Legacy: A history of computing at the National Physical Laboratory 1945–1995 |year=1997 |publisher=[[Science Museum, London|London Science Museum]] |location=London |isbn=0-901805-94-7 |oclc=123794619 40624091 }} {{Refend}} == Karagdagang babasahin == *{{MathGenealogy|id=8014}} *{{cite journal|title=The Mind and the Computing Machine: Alan Turing and others|journal=[[The Rutherford Journal]]|url=http://www.rutherfordjournal.org/article010111.html |editor = Jack Copeland|ref=harv}} *{{cite encyclopaedia |last=Hodges |first=Andrew |editor=Edward N. Zalta |encyclopedia=[[Stanford Encyclopedia of Philosophy]] |title=Alan Turing |url=http://plato.stanford.edu/entries/turing/ |accessdate=10 Enero 2011 |edition=Winter 2009 |date=27 Agosto 2007 |publisher=[[Stanford University]] |ref=harv}} *{{cite journal|last=Gray|first=Paul|date=29 Marso 1999|title=Computer Scientist: Alan Turing|journal=TIME|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,990624,00.html|ref=harv|access-date=24 Septiyembre 2011|archive-date=19 Enero 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110119181237/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,990624,00.html|url-status=dead}} * Gleick, James, ''[[The Information: A History, a Theory, a Flood|The Information: A History, A Theory, A Flood]]'', New York: Pantheon, 2011, ISBN 978-0-375-42372-7 * Leavitt, David, ''The Man Who Knew Too Much: Alan Turing and the Invention of the Computer'', W. W. Norton, 2006 == Panlabas na kawing == {{Wikiquote}} {{Commons category|Alan Turing}} *[http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} Alan Turing] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} RKBExplorer *[http://www.turingcentenary.eu/ Alan Turing Year] *[http://cie2012.eu/ CiE 2012: Turing Centenary Conference] *[https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ Visual Turing] *[http://www.wolframalpha.com/examples/TuringMachines.html Turing Machine calculators] at [[Wolfram Alpha]] *[http://www.turing.org.uk/ Alan Turing] site maintained by [[Andrew Hodges]] including a [http://www.turing.org.uk/bio/part1.html short biography] *[http://www.alanturing.net/ AlanTuring.net&nbsp;– Turing Archive for the History of Computing] by [[Jack Copeland]] *[http://www.turingarchive.org/ The Turing Archive]{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} – naglalaman ng mga hindi nailambag na dokumento mula sa contains Kings College, Cambridge archive *{{cite journal|last=Jones|first=G. James|date=11 Disyembre 2001|title=Alan Turing&nbsp;– Towards a Digital Mind: Part 1|journal=System Toolbox|publisher=The Binary Freedom Project|url=http://www.systemtoolbox.com/article.php?history_id=3|ref=harv|access-date=2011-09-24|archive-date=2007-08-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20070803163318/http://www.systemtoolbox.com/article.php?history_id=3|url-status=dead}} *[http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ Sherborne School Archives] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }}&nbsp;– naglalaman ng mga papel tungkol sa panahon ni Alan Turing sa Sherborne School === Mga papel === *[https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper Ekstensibong talaan ng mga papel ni Turing, mga ulat at pagtuturo at mga isinaling bersiyon] BibNetWiki *{{Turing 1950}} *[http://www.cbi.umn.edu/oh/display.phtml?id=116 Oral history interview with Donald W. Davies], [[Charles Babbage Institute]], University of Minnesota; inilalarawan ang mga proyeto sa U.K. [[National Physical Laboratory (United Kingdom)|National Physical Laboratory]], mula sa pagdidisenyong ginawa ni Alan Turing noong 1947 sa paggawa ng [[Automatic Computing Engine|ACE computers]] * [http://www.cbi.umn.edu/oh/display.phtml?id=81 Oral history interview with Nicholas C. Metropolis], [[Charles Babbage Institute]], University of Minnesota. Si Metropolis ang kauna unahang direkto ng [[Los Alamos National Laboratory]]; kabilang sa mga paksa ang relasyong pang akademiko sa pagitan ni Alan Turing at [[John von Neumann]] {{authority control}} {{BD|1912|1954|Turing, Alan}} [[Kategorya:Mga siyentipiko ng kompyuter]] [[Kategorya:Mga matematikong Ingles]] 9h704l5gf7mutx4h4ujozvbqeem2ykq 0 102766 2213300 2213237 2026-06-25T14:29:44Z Garvingarvin333 163324 /* Mga Bansa Tropiko Kancer clima */ Inayos ang baybay 2213300 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:World map with tropic of cancer.svg|350px|thumb|Mapa ng mundo na pinapakita ang Tropiko ng Kanser]] Ang '''Tropiko ng Kanser''', o '''Hilagang Tropiko''', ay isa sa limang pangunahing panukat ng digri o pangunahing mga bilog ng [[latitud]] na minamarkahan ang mga mapa ng [[Daigdig]]. Ito ang pinakahilagang latitud kung saan maaaring magpakita ang [[Araw (astronomiya)|Araw]] ng diretso sa ibabaw sa tanghali. ==Heograpiya== Ito ay nakapaloob sa [[Hilagang Emisperyo]] kung saan matatagpuan ang bahaging hilaga-itaas ng mundo ang mga kontinente ng [[Hilagang Amerika]], kalahati ng [[Mehiko]], [[Europa]], [[Rusya]], [[Kanlurang Asya]] at [[Silangang Asya]] na siyang dahilan mula sa [[Hilagang Polo]] sa [[Arktik]]. Ito ay kasalungat ng [[Tropiko ng Kaprikorn]] mula sa ibaba ng mundo. ==Mga Bansa Tropiko Kancer clima== *Asia *[[Pilipinas]] *Hong kong *China *Japan *Hilaga Vietnam *India *Bangladesh *Amerika *Timog Taiwan *Hilagang Taiwan *Saudi ==Mga Tropiko na Releted sa Tropiko Kancer clima== *Tropiko Moonson climate *Tropiko Köppen {{stub|Heograpiya}} [[Kategorya:Mga guhit ng latitud]] aha086wul24a45mdkj9bdxexs33tiz3 0 114588 2213449 2044213 2026-06-26T07:43:18Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2213449 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=Disyembre 2021}} {{Infobox film/Wikidata | image = | caption = }} Ang '''''Dances with Wolves''''', na "Nakikipagsayaw sa mga [[Lobo (hayop)|Lobo]]," ay isang pelikulang epikong batay sa aklat na may ganito ring pamagat na nagsasalaysay ng kuwento hinggil sa isang tenyente ng Hukbong Katihan Estados Unidos noong panahon ng Digmaang Sibil sa Amerika, na naglakbay sa prontera o hindi pa natutuklasang pook upang makatagpo ng isang himpilang militar. Pati na ng kanyang pakikipag-ugnayan sa isang pangkat ng mga [[taong Lakota]] (o [[Lokota]]).<!--<ref name="allmov">"Dances with Wolves: Overview" (plot/stars/gross, related films), allmovie, 2007, webpage: [http://allmovie.com/cg/avg.dll?p=avg&sql=1:12092 amovie12092].</ref>{{dead link}}--> Nilikha at pinaunlad ito ng direktor at artista sa pelikulang si [[Kevin Costner]] sa loob ng limang mga taon. Nagkaroon ng mataas na kahalagahang pamproduksyon ang pelikula<ref name="allmov">"Dances with Wolves: Overview" (plot/stars/gross, related films), allmovie, 2007, webpage: [http://allmovie.com/cg/avg.dll?p=avg&sql=1:12092 amovie12092] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060426195934/http://www.allmovie.com/cg/avg.dll?p=avg |date=2006-04-26 }}.</ref> at nagwagi ng 7 [[Academy Award|mga Gantimpala ng Akademya]] at ng [[Golden Globe Award for Best Motion Picture - Drama|Gantimpalang Ginintuang Globo para sa Pinakamahusay na Gumagalaw na Larawan sa Drama]].<ref name="imdb">"[http://www.imdb.com/title/tt0099348 Dances with Wolves]", [[IMDb]], 2007.</ref> Karamihan sa mga diyalogo ang nasa [[wikang Lakota]] na may mga subtitulong [[wikang Ingles|Ingles]]. Kinuhan ang pelikula sa [[Timog Dakota]] at [[Wyoming]]. Noong 2007, napili ang ''Dances with Wolves'' para sa preserbasyon o pagpapanatili at pangangalaga ng [[Pambansang Rehistro ng Pelikula ng Estados Unidos]] ng [[Aklatan ng Kongreso]] dahil sa pangkalinangan, pangkasaysayan, at pang-estetikang kahalagahan nito."<ref name="registry">[http://www.loc.gov/film/nfr2007.html Talaan noong 2007] ng mga pelikulang iniluklok sa Pambansang Rehistor ng Pelikula ng Estados Unidos.</ref> == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Mga pelikula mula sa Estados Unidos]] [[Kategorya:Mga pelikula ng 1990]] {{stub|Pelikula|Estados Unidos}} q56cpi04wj023gtyl7hlfb4gd2frbbq 10 117182 2213273 2213272 2026-06-25T12:08:48Z UndueMarmot 127823 ayusin ang logic ng conditional statement sa {{{name}}} 2213273 wikitext text/x-wiki {{Infobox | bodyclass = vcard | child = {{lc:{{{embed}}}}} | decat = yes | titleclass = fn org | titlestyle = font-size: 125%; | title = {{#ifeq:{{lc:{{{embed}}}}} | yes | '''Kumpanya''' | {{#if:{{{name|}}} | {{{name}}} | {{#if:{{{company_name|}}}|{{{company_name}}}| {{#if:{{Wdib |rank=best |P1448 |name=name |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=no |noicon=yes |list=ubl}}|{{Wdib |rank=best |P1448 |name=name |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=no |noicon=yes |list=ubl}}| <includeonly>{{PAGENAMEBASE}}</includeonly>}} }} }} }} | imageclass = logo | imagestyle = | image = {{#invoke:InfoboxImage |InfoboxImage |image={{#ifeq:{{lc:{{{embed}}}}} | yes | {{{logo|{{{company_logo|}}}}}} |{{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P154 |name=logo |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=no |noicon=yes |maxvals=1 |{{{logo|{{{company_logo|}}}}}} }} }} |size={{{logo_size|}}} |sizedefault=frameless |upright={{{logo_upright|1}}} |alt={{{logo_alt|{{{alt|}}}}}} }} | caption = {{{logo_caption|}}} | image2 = {{#invoke:InfoboxImage |InfoboxImage |image={{#ifeq:{{lc:{{{embed}}}}} | yes | {{{image|}}} |{{Wdib |rank=best |P18 |name=image |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=no |noicon=yes |maxvals=1 |{{{image|}}} }} }} |size={{{image_size|}}} |sizedefault=frameless |upright={{{image_upright|1}}} |alt={{{image_alt|}}} }} | caption2 = {{{image_caption|{{#invoke:String2|ucfirst|{{Space separated entries | {{Wdib |rank=best |P18 |name=image_caption |qid={{{qid|}}} |qual=P5961 |qualsonly=true |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=no |noicon=yes |maxvals=1 |linked=no |{{{image_caption|}}} }} | {{#if:{{Wdib |rank=best |P18 |name=image_caption |qid={{{qid|}}} |qual=P5961 |qualsonly=true |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=no |noicon=yes |maxvals=1 |linked=no |{{{image_caption|}}} }}|ng}} | {{#if:{{Wdib |rank=best |P18 |name=name |qid={{{qid|}}} |qual=P180 |qualsonly=true |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=no |noicon=yes |maxvals=1 |linked=no |{{{name|}}} }} | {{Wdib |rank=best |P18 |name=name |qid={{{qid|}}} |qual=P180 |qualsonly=true |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=no |noicon=yes |maxvals=1 |linked=no |{{{name|}}} }} | {{#if:{{{name|}}} | {{{name}}} | {{#if:{{{company_name|}}}|{{{company_name}}}|{{PAGENAMEBASE}}}} }} }} | {{#if:{{Wdib |rank=best |P18 |name=image_caption |qid={{{qid|}}} |qual=P5961 |qualsonly=true |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=no |noicon=yes |maxvals=1 |linked=no |{{{image_caption|}}} }}||ng }} | {{#if:{{Wdib |rank=best |P18 |name=image_caption |qid={{{qid|}}} |qual=P5961 |qualsonly=true |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=no |noicon=yes |maxvals=1 |linked=no |{{{image_caption|}}} }} || {{#if:{{{name|}}} | {{{name}}} | {{#if:{{{company_name|}}}|{{{company_name}}}|{{PAGENAMEBASE}}}} }} }} | {{#if:{{Wdib |rank=best |P18 |name=ic_location_city |qid={{{qid|}}} |qual=P131 |qualsonly=true |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=no |noicon=yes |maxvals=1 |{{{hq_location_city|}}} }}|sa}} | {{Wdib |rank=best |P18 |name=ic_location_city |qid={{{qid|}}} |qual=P131 |qualsonly=true |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=no |noicon=yes |maxvals=1 |{{{hq_location_city|}}} }} }}}}}}} | labelstyle = padding-right: 0.5em;<!-- to ensure gap between (long/unwrapped) label and subsequent data on same line --> | datastyle = line-height: 1.35em; | label1 = {{longitem|[[Pangalang pangnegosyo]]}} | data1 = {{{trade_name|{{{trading_name|}}}}}} | label2 = {{longitem|Pangalang lokal}} | data2 = {{#if:{{{native_name|}}} | {{#if:{{{native_name_lang|}}} | {{lang|{{{native_name_lang}}}|{{{native_name}}} }} | {{{native_name}}} }} }} | label3 = {{longitem|[[Romanization|Romanisado]]}} | data3 = {{{romanized_name|}}} | label4 = Kilala dati | class4 = nickname | data4 = {{{former_names|{{{former_name|}}}}}} | label5 = Uri | class5 = category | data5 = {{{type|{{{company_type|}}}}}} | label6 = {{longitem|[[Ticker symbol|Nagnenegosyo bilang]]}} | data6 = {{{traded_as|}}} | label7 = [[International Securities Identification Number|ISIN]] | data7 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P946 |name=ISIN |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|ALL}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{if empty|{{{noicon|}}}|no}} |sep="<br />" |sorted=yes |{{{ISIN|}}} }} | label8 = Industriya | class8 = category | data8 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P452 |name=industry |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|no}}} |sep="<br />" |sorted=yes |{{{industry|}}} }} | label9 = Dyanra | class9 = category | data9 = {{{genre|}}} | label10 = Ninuno{{#if:{{{predecessors|}}}|s}} | data10 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P155 |name=predecessor |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|no}}} |sep="<br />" |sorted=yes |{{{predecessors|{{{predecessor|}}}}}} }} | label11 = Itinatag | data11 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P571 |name=founded |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|no}}} |sep="<br />" |sorted=yes |{{{founded|{{{foundation|}}}}}} }} | label12 = {{#if:{{{founders|}}}|Mga tagapagtatag|Tagapagtatag}} | class12 = agent | data12 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P112 |name=founder |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|no}}} |sep="<br />" |sorted=yes |{{{founders|{{{founder|}}}}}} }} | label13 = Na-defunct | data13 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P576 |name=defunct |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|no}}} |sep="<br />" |sorted=yes |{{{defunct|{{{dissolved|}}}}}} }} | label14 = Tadhana | data14 = {{{fate|}}} | label15 = Humalili{{#if:{{{successors|}}}|s}} | data15 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P156 |name=successor |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|no}}} |sep="<br />" |sorted=yes |{{{successors|{{{successor|}}}}}} }} | label16 = Punong-tanggapan | class16 = {{#if:{{{hq_location|{{{location|}}}}}} | label | adr}} | data16 = {{#if:{{{hq_location|{{{location|}}}}}}{{{hq_location_city|{{{location_city|}}}}}}{{{hq_location_country|{{{location_country|}}}}}} | {{Comma separated entries | 1 = {{{hq_location|{{{location|}}}}}} | 2 = {{#if:{{{hq_location_city|}}}{{{location_city|}}} |<div style="display: inline;" class="locality">{{#if:{{{hq_location_city|}}}{{{location_city|}}} | {{{hq_location_city|{{{location_city|}}}}}} | }}</div>}} | 3 = {{#if:{{{hq_location_country|}}}{{{location_country|}}} |<div style="display: inline;" class="country-name">{{#if:{{{hq_location_country|}}}{{{location_country|}}} | {{{hq_location_country|{{{location_country|}}}}}} | }}</div>}} }} | {{#if:{{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P159 |name=hq_location_city |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|no}}} |maxvals=1 }}{{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P17 |name=hq_location_country |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|no}}} |maxvals=1 }} | {{Comma separated entries | 1 = {{#if:{{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P6375 |name=hq_location |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|no}}} |maxvals=1 }} |<div style="display: inline;" class="locality">{{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P6375 |name=hq_location |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|no}}} |maxvals=1 }}</div>}} | 2 = {{#if:{{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P159 |name=hq_location_district |qid={{{qid|}}} |qual=P131 |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|no}}} |maxvals=1 |qualsonly=true }} |<div style="display: inline;" class="locality">{{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P159 |name=hq_location_district |qid={{{qid|}}} |qual=P131 |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|no}}} |maxvals=1 |qualsonly=true }}</div>}} | 3 = {{#if:{{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P159 |name=hq_location_city |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|no}}} |maxvals=1 }} |<div style="display: inline;" class="locality">{{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P159 |name=headquarters location |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|no}}} |maxvals=1 }}</div>}} | 4 = {{#if:{{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P17 |name=country |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|no}}} |maxvals=1 }} |<div style="display: inline;" class="country-name">{{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P17 |name=hq_location_country |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|no}}} |maxvals=1 }}</div>}} }} }} }} | label18 = {{longitem|Dami ng lokasyon}} | data18 = {{#if:{{{num_locations|{{{locations|}}}}}} | {{{num_locations|{{{locations|}}}}}}{{#if:{{{num_locations_year|}}} | &nbsp;({{{num_locations_year}}}) }} | {{Wdib |rank=best |P8368 |name=num_locations |qid={{{qid|}}} |qual=P585 |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|no}}} |maxvals=1 |{{{num_locations|{{{locations|}}}}}} }} }} | label19 = {{longitem|Pinaglilingkuran}} | data19 = {{{areas_served|{{{area_served|}}}}}} | label20 = {{longitem|Pangunahing tauhan}} | class20 = agent | data20 = {{{key_people|}}} | label21 = Produkto | data21 = {{{products|}}} | label22 = {{longitem|Output ng produksyon}} | data22 = {{#if:{{{production|}}} | {{{production|}}}{{#if:{{{production_year|}}} | &nbsp;({{{production_year}}}) }} }} | label23 = Tatak | data23 = {{{brands|}}} | label24 = Serbisyo | class24 = category | data24 = {{{services|}}} | label25 = Kita | data25 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P2139 |name=revenue |qual=P585 |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|no}}} |maxvals=1 |{{{revenue|}}}{{#if:{{{revenue_year|}}} | &nbsp;({{{revenue_year}}}) }} }} | label26 = {{longitem|Kita sa operasyon}} | data26 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P3362 |name=operating_income |qual=P585 |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|no}}} |maxvals=1 |{{{operating_income|}}}{{#if:{{{income_year|}}} | &nbsp;({{{income_year}}}) }} }} | label27 = {{longitem|[[Netong kita]]}} | data27 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P2295 |name=net_income |qual=P585 |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|no}}} |maxvals=1 |{{{net_income|{{{profit|}}}}}}{{#if:{{{net_income_year|{{{profit_year|}}}}}} | &nbsp;({{{net_income_year|{{{profit_year|}}}}}}) }} }} | label28 = [[Assets under management|AUM]] | data28 = {{{aum|}}} | label29 = {{nowrap|[[Pag-aari|Kabuuang pag-aari]]}} | data29 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P2403 |name=assets |qual=P585 |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|no}}} |maxvals=1 |{{{assets|}}}{{#if:{{{assets_year|}}} | &nbsp;({{{assets_year}}}) }} }} | label30 = {{nowrap|[[Equity|Kabuuang equity]]}} | data30 = {{#if:{{{equity|}}} | {{{equity}}}{{#if:{{{equity_year|}}} | &nbsp;({{{equity_year}}})}} }} | label31 = May-ari | data31 = {{{owners|{{{owner|}}}}}} | label32 = Kasapi | data32 = {{#if:{{{members|}}} | {{{members}}}{{#if:{{{members_year|}}} | &nbsp;({{{members_year}}})}} }} | label33 = {{longitem|Dami ng empleyado}} | data33 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P1128 |name=num_employees |qual=P585 |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|no}}} |maxvals=1 |{{{num_employees|}}}{{#if:{{{num_employees_year|}}} | &nbsp;({{{num_employees_year}}}) }} }} | label34 = [[Kumpanyang magulang|Magulang]] | data34 = {{#ifeq:{{{owners|}}}{{{owner|}}}{{{parent|}}} || {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P749 |name=parent |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|no}}} |sep="<br />" |sorted=yes }} | {{{parent|}}} }} | label35 = [[Dibisyon (negosyo)|Dibisyon]] | data35 = {{{divisions|}}} | label36 = [[Subsidiyariyo]] | data36 = {{{subsid|}}} | data38 = {{{module|}}} | label39 = [[Basel III|Ratio ng kapital]] | data39 = {{{ratio|}}} | label40 = Grado | data40 = {{{rating|}}} | label41 = Websayt | data41 = {{#if:{{{website|{{{homepage|}}}}}} |{{{website|{{{homepage|}}}}}} |{{#invoke:WikidataIB |url2 |url={{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P856 |name=website |qid={{{qid|}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |onlysourced=yes |maxvals=1}} }} }} | belowstyle = line-height: 1.35em; | below = {{#if:{{{footnotes|}}} | '''Talababa{{\}}Sanggunian'''{{break}}{{{footnotes}}} }} }}<!-- Tracking categories: -->{{main other|{{#if:{{{trading_name|}}}|[[Kategorya:Pahinang may infobox company na gumagamit ng pangalang pangnegosyo]] }}{{#ifeq:{{{logo|{{{company_logo|{{wikidata|property|raw|P154}}}}}}}}|{{{logo|{{{company_logo|}}}}}}||[[Kategorya:Pahinang may infobox company na may logo mula wikidata]] }}{{#if:{{{image|}}}|{{#ifeq:{{#invoke:string|replace|{{{image|}}}| |_}}|{{#invoke:string|replace|{{{logo|{{{company_logo|{{wikidata|property|raw|P154}}}}}}}}| |_}}|[[Kategorya:Pahinang may infobox company na may dobleng larawan]]|}}|}} }}<!-- -->{{#invoke:Check for clobbered parameters|check|nested=1|template=Infobox company|cat={{main other|Category:Pages using infobox company with ignored parameters}} |name; company_name|logo; company_logo|logo_alt; alt|trade_name; trading_name|former_names; former_name|type; company_type|predecessors; predecessor|successors; successor|foundation; founded|founders; founder|defunct; dissolved|hq_location; location|hq_location_city; location_city|hq_location_country; location_country|num_locations; locations|areas_served; area_served|net_income; profit|net_income_year; profit_year|owners; owner |homepage; website }}{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[Category:Pages using infobox company with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=Pahinang may [[Padron:Infobox company]] na may di alam na parameter na "_VALUE_" | ignoreblank=y | alt | area_served | areas_served | assets | assets_year | aum | brands | company_logo | company_name | company_type | defunct | dissolved | divisions | embed | equity | equity_year | fate | footnotes | former_name | former_names | foundation | founded | founder | founders | genre | homepage | hq_location | hq_location_city | hq_location_country | image | image_alt | image_caption | image_size | image_upright | income_year | industry | ISIN | ISIN2 | ISIN3 | key_people | location | location_city | location_country | locations | logo | logo_alt | logo_caption | logo_size | logo_upright | members | members_year | module | name | native_name | native_name_lang | net_income | net_income_year | num_employees | num_employees_year | num_locations | num_locations_year | operating_income | owner | owners | parent | predecessor | predecessors | production | production_year | products | profit | profit_year | rating | ratio | revenue | revenue_year | romanized_name | services | subsid | successor | successors | traded_as | trade_name | trading_name | type | website| qid | fetchwikidata | suppressfields | noicon | nocat | demo | categories }}<noinclude> {{documentation}} </noinclude> 58ojr966bluru900a8qo868fyvp2c9w 2213282 2213273 2026-06-25T12:49:48Z UndueMarmot 127823 tanggalin ang mga nawawalang icon na nagdudulot ng naliligaw na espasyong katabi ng mga comma 2213282 wikitext text/x-wiki {{Infobox | bodyclass = vcard | child = {{lc:{{{embed}}}}} | decat = yes | titleclass = fn org | titlestyle = font-size: 125%; | title = {{#ifeq:{{lc:{{{embed}}}}} | yes | '''Kumpanya''' | {{#if:{{{name|}}} | {{{name}}} | {{#if:{{{company_name|}}}|{{{company_name}}}| {{#if:{{Wdib |rank=best |P1448 |name=name |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=no |noicon=yes |list=ubl}}|{{Wdib |rank=best |P1448 |name=name |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=no |noicon=yes |list=ubl}}| <includeonly>{{PAGENAMEBASE}}</includeonly>}} }} }} }} | imageclass = logo | imagestyle = | image = {{#invoke:InfoboxImage |InfoboxImage |image={{#ifeq:{{lc:{{{embed}}}}} | yes | {{{logo|{{{company_logo|}}}}}} |{{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P154 |name=logo |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=no |noicon=yes |maxvals=1 |{{{logo|{{{company_logo|}}}}}} }} }} |size={{{logo_size|}}} |sizedefault=frameless |upright={{{logo_upright|1}}} |alt={{{logo_alt|{{{alt|}}}}}} }} | caption = {{{logo_caption|}}} | image2 = {{#invoke:InfoboxImage |InfoboxImage |image={{#ifeq:{{lc:{{{embed}}}}} | yes | {{{image|}}} |{{Wdib |rank=best |P18 |name=image |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=no |noicon=yes |maxvals=1 |{{{image|}}} }} }} |size={{{image_size|}}} |sizedefault=frameless |upright={{{image_upright|1}}} |alt={{{image_alt|}}} }} | caption2 = {{{image_caption|{{#invoke:String2|ucfirst|{{Space separated entries | {{Wdib |rank=best |P18 |name=image_caption |qid={{{qid|}}} |qual=P5961 |qualsonly=true |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=no |noicon=yes |maxvals=1 |linked=no |{{{image_caption|}}} }} | {{#if:{{Wdib |rank=best |P18 |name=image_caption |qid={{{qid|}}} |qual=P5961 |qualsonly=true |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=no |noicon=yes |maxvals=1 |linked=no |{{{image_caption|}}} }}|ng}} | {{#if:{{Wdib |rank=best |P18 |name=name |qid={{{qid|}}} |qual=P180 |qualsonly=true |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=no |noicon=yes |maxvals=1 |linked=no |{{{name|}}} }} | {{Wdib |rank=best |P18 |name=name |qid={{{qid|}}} |qual=P180 |qualsonly=true |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=no |noicon=yes |maxvals=1 |linked=no |{{{name|}}} }} | {{#if:{{{name|}}} | {{{name}}} | {{#if:{{{company_name|}}}|{{{company_name}}}|{{PAGENAMEBASE}}}} }} }} | {{#if:{{Wdib |rank=best |P18 |name=image_caption |qid={{{qid|}}} |qual=P5961 |qualsonly=true |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=no |noicon=yes |maxvals=1 |linked=no |{{{image_caption|}}} }}||ng }} | {{#if:{{Wdib |rank=best |P18 |name=image_caption |qid={{{qid|}}} |qual=P5961 |qualsonly=true |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=no |noicon=yes |maxvals=1 |linked=no |{{{image_caption|}}} }} || {{#if:{{{name|}}} | {{{name}}} | {{#if:{{{company_name|}}}|{{{company_name}}}|{{PAGENAMEBASE}}}} }} }} | {{#if:{{Wdib |rank=best |P18 |name=ic_location_city |qid={{{qid|}}} |qual=P131 |qualsonly=true |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=no |noicon=yes |maxvals=1 |{{{hq_location_city|}}} }}|sa}} | {{Wdib |rank=best |P18 |name=ic_location_city |qid={{{qid|}}} |qual=P131 |qualsonly=true |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=no |noicon=yes |maxvals=1 |{{{hq_location_city|}}} }} }}}}}}} | labelstyle = padding-right: 0.5em;<!-- to ensure gap between (long/unwrapped) label and subsequent data on same line --> | datastyle = line-height: 1.35em; | label1 = {{longitem|[[Pangalang pangnegosyo]]}} | data1 = {{{trade_name|{{{trading_name|}}}}}} | label2 = {{longitem|Pangalang lokal}} | data2 = {{#if:{{{native_name|}}} | {{#if:{{{native_name_lang|}}} | {{lang|{{{native_name_lang}}}|{{{native_name}}} }} | {{{native_name}}} }} }} | label3 = {{longitem|[[Romanization|Romanisado]]}} | data3 = {{{romanized_name|}}} | label4 = Kilala dati | class4 = nickname | data4 = {{{former_names|{{{former_name|}}}}}} | label5 = Uri | class5 = category | data5 = {{{type|{{{company_type|}}}}}} | label6 = {{longitem|[[Ticker symbol|Nagnenegosyo bilang]]}} | data6 = {{{traded_as|}}} | label7 = [[International Securities Identification Number|ISIN]] | data7 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P946 |name=ISIN |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|ALL}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{if empty|{{{noicon|}}}|no}} |sep="<br />" |sorted=yes |{{{ISIN|}}} }} | label8 = Industriya | class8 = category | data8 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P452 |name=industry |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|no}}} |sep="<br />" |sorted=yes |{{{industry|}}} }} | label9 = Dyanra | class9 = category | data9 = {{{genre|}}} | label10 = Ninuno{{#if:{{{predecessors|}}}|s}} | data10 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P155 |name=predecessor |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|no}}} |sep="<br />" |sorted=yes |{{{predecessors|{{{predecessor|}}}}}} }} | label11 = Itinatag | data11 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P571 |name=founded |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|no}}} |sep="<br />" |sorted=yes |{{{founded|{{{foundation|}}}}}} }} | label12 = {{#if:{{{founders|}}}|Mga tagapagtatag|Tagapagtatag}} | class12 = agent | data12 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P112 |name=founder |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|no}}} |sep="<br />" |sorted=yes |{{{founders|{{{founder|}}}}}} }} | label13 = Na-defunct | data13 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P576 |name=defunct |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|no}}} |sep="<br />" |sorted=yes |{{{defunct|{{{dissolved|}}}}}} }} | label14 = Tadhana | data14 = {{{fate|}}} | label15 = Humalili{{#if:{{{successors|}}}|s}} | data15 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P156 |name=successor |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|no}}} |sep="<br />" |sorted=yes |{{{successors|{{{successor|}}}}}} }} | label16 = Punong-tanggapan | class16 = {{#if:{{{hq_location|{{{location|}}}}}} | label | adr}} | data16 = {{#if:{{{hq_location|{{{location|}}}}}}{{{hq_location_city|{{{location_city|}}}}}}{{{hq_location_country|{{{location_country|}}}}}} | {{Comma separated entries | 1 = {{{hq_location|{{{location|}}}}}} | 2 = {{#if:{{{hq_location_city|}}}{{{location_city|}}} |<div style="display: inline;" class="locality">{{#if:{{{hq_location_city|}}}{{{location_city|}}} | {{{hq_location_city|{{{location_city|}}}}}} | }}</div>}} | 3 = {{#if:{{{hq_location_country|}}}{{{location_country|}}} |<div style="display: inline;" class="country-name">{{#if:{{{hq_location_country|}}}{{{location_country|}}} | {{{hq_location_country|{{{location_country|}}}}}} | }}</div>}} }} | {{#if:{{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P159 |name=hq_location_city |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|yes}}} |maxvals=1 }}{{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P17 |name=hq_location_country |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|yes}}} |maxvals=1 }} | {{Comma separated entries | 1 = {{#if:{{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P6375 |name=hq_location |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|yes}}} |maxvals=1 }} |<div style="display: inline;" class="locality">{{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P6375 |name=hq_location |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|yes}}} |maxvals=1 }}</div>}} | 2 = {{#if:{{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P159 |name=hq_location_district |qid={{{qid|}}} |qual=P131 |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|yes}}} |maxvals=1 |qualsonly=true }} |<div style="display: inline;" class="locality">{{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P159 |name=hq_location_district |qid={{{qid|}}} |qual=P131 |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|yes}}} |maxvals=1 |qualsonly=true }}</div>}} | 3 = {{#if:{{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P159 |name=hq_location_city |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|yes}}} |maxvals=1 }} |<div style="display: inline;" class="locality">{{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P159 |name=headquarters location |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|yes}}} |maxvals=1 }}</div>}} | 4 = {{#if:{{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P17 |name=country |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|yes}}} |maxvals=1 }} |<div style="display: inline;" class="country-name">{{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P17 |name=hq_location_country |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|yes}}} |maxvals=1 }}</div>}} }} }} }} | label18 = {{longitem|Dami ng lokasyon}} | data18 = {{#if:{{{num_locations|{{{locations|}}}}}} | {{{num_locations|{{{locations|}}}}}}{{#if:{{{num_locations_year|}}} | &nbsp;({{{num_locations_year}}}) }} | {{Wdib |rank=best |P8368 |name=num_locations |qid={{{qid|}}} |qual=P585 |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|no}}} |maxvals=1 |{{{num_locations|{{{locations|}}}}}} }} }} | label19 = {{longitem|Pinaglilingkuran}} | data19 = {{{areas_served|{{{area_served|}}}}}} | label20 = {{longitem|Pangunahing tauhan}} | class20 = agent | data20 = {{{key_people|}}} | label21 = Produkto | data21 = {{{products|}}} | label22 = {{longitem|Output ng produksyon}} | data22 = {{#if:{{{production|}}} | {{{production|}}}{{#if:{{{production_year|}}} | &nbsp;({{{production_year}}}) }} }} | label23 = Tatak | data23 = {{{brands|}}} | label24 = Serbisyo | class24 = category | data24 = {{{services|}}} | label25 = Kita | data25 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P2139 |name=revenue |qual=P585 |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|no}}} |maxvals=1 |{{{revenue|}}}{{#if:{{{revenue_year|}}} | &nbsp;({{{revenue_year}}}) }} }} | label26 = {{longitem|Kita sa operasyon}} | data26 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P3362 |name=operating_income |qual=P585 |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|no}}} |maxvals=1 |{{{operating_income|}}}{{#if:{{{income_year|}}} | &nbsp;({{{income_year}}}) }} }} | label27 = {{longitem|[[Netong kita]]}} | data27 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P2295 |name=net_income |qual=P585 |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|no}}} |maxvals=1 |{{{net_income|{{{profit|}}}}}}{{#if:{{{net_income_year|{{{profit_year|}}}}}} | &nbsp;({{{net_income_year|{{{profit_year|}}}}}}) }} }} | label28 = [[Assets under management|AUM]] | data28 = {{{aum|}}} | label29 = {{nowrap|[[Pag-aari|Kabuuang pag-aari]]}} | data29 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P2403 |name=assets |qual=P585 |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|no}}} |maxvals=1 |{{{assets|}}}{{#if:{{{assets_year|}}} | &nbsp;({{{assets_year}}}) }} }} | label30 = {{nowrap|[[Equity|Kabuuang equity]]}} | data30 = {{#if:{{{equity|}}} | {{{equity}}}{{#if:{{{equity_year|}}} | &nbsp;({{{equity_year}}})}} }} | label31 = May-ari | data31 = {{{owners|{{{owner|}}}}}} | label32 = Kasapi | data32 = {{#if:{{{members|}}} | {{{members}}}{{#if:{{{members_year|}}} | &nbsp;({{{members_year}}})}} }} | label33 = {{longitem|Dami ng empleyado}} | data33 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P1128 |name=num_employees |qual=P585 |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|no}}} |maxvals=1 |{{{num_employees|}}}{{#if:{{{num_employees_year|}}} | &nbsp;({{{num_employees_year}}}) }} }} | label34 = [[Kumpanyang magulang|Magulang]] | data34 = {{#ifeq:{{{owners|}}}{{{owner|}}}{{{parent|}}} || {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P749 |name=parent |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|no}}} |sep="<br />" |sorted=yes }} | {{{parent|}}} }} | label35 = [[Dibisyon (negosyo)|Dibisyon]] | data35 = {{{divisions|}}} | label36 = [[Subsidiyariyo]] | data36 = {{{subsid|}}} | data38 = {{{module|}}} | label39 = [[Basel III|Ratio ng kapital]] | data39 = {{{ratio|}}} | label40 = Grado | data40 = {{{rating|}}} | label41 = Websayt | data41 = {{#if:{{{website|{{{homepage|}}}}}} |{{{website|{{{homepage|}}}}}} |{{#invoke:WikidataIB |url2 |url={{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P856 |name=website |qid={{{qid|}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |onlysourced=yes |maxvals=1}} }} }} | belowstyle = line-height: 1.35em; | below = {{#if:{{{footnotes|}}} | '''Talababa{{\}}Sanggunian'''{{break}}{{{footnotes}}} }} }}<!-- Tracking categories: -->{{main other|{{#if:{{{trading_name|}}}|[[Kategorya:Pahinang may infobox company na gumagamit ng pangalang pangnegosyo]] }}{{#ifeq:{{{logo|{{{company_logo|{{wikidata|property|raw|P154}}}}}}}}|{{{logo|{{{company_logo|}}}}}}||[[Kategorya:Pahinang may infobox company na may logo mula wikidata]] }}{{#if:{{{image|}}}|{{#ifeq:{{#invoke:string|replace|{{{image|}}}| |_}}|{{#invoke:string|replace|{{{logo|{{{company_logo|{{wikidata|property|raw|P154}}}}}}}}| |_}}|[[Kategorya:Pahinang may infobox company na may dobleng larawan]]|}}|}} }}<!-- -->{{#invoke:Check for clobbered parameters|check|nested=1|template=Infobox company|cat={{main other|Category:Pages using infobox company with ignored parameters}} |name; company_name|logo; company_logo|logo_alt; alt|trade_name; trading_name|former_names; former_name|type; company_type|predecessors; predecessor|successors; successor|foundation; founded|founders; founder|defunct; dissolved|hq_location; location|hq_location_city; location_city|hq_location_country; location_country|num_locations; locations|areas_served; area_served|net_income; profit|net_income_year; profit_year|owners; owner |homepage; website }}{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[Category:Pages using infobox company with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=Pahinang may [[Padron:Infobox company]] na may di alam na parameter na "_VALUE_" | ignoreblank=y | alt | area_served | areas_served | assets | assets_year | aum | brands | company_logo | company_name | company_type | defunct | dissolved | divisions | embed | equity | equity_year | fate | footnotes | former_name | former_names | foundation | founded | founder | founders | genre | homepage | hq_location | hq_location_city | hq_location_country | image | image_alt | image_caption | image_size | image_upright | income_year | industry | ISIN | ISIN2 | ISIN3 | key_people | location | location_city | location_country | locations | logo | logo_alt | logo_caption | logo_size | logo_upright | members | members_year | module | name | native_name | native_name_lang | net_income | net_income_year | num_employees | num_employees_year | num_locations | num_locations_year | operating_income | owner | owners | parent | predecessor | predecessors | production | production_year | products | profit | profit_year | rating | ratio | revenue | revenue_year | romanized_name | services | subsid | successor | successors | traded_as | trade_name | trading_name | type | website| qid | fetchwikidata | suppressfields | noicon | nocat | demo | categories }}<noinclude> {{documentation}} </noinclude> 4zvphduv58v90ifelea2ij4wkywwmm4 2213284 2213282 2026-06-25T12:58:49Z UndueMarmot 127823 dagdagan ng source ng value ang ilang parameter: {{{area_served}}}, {{{products}}}, {{{owner}}} 2213284 wikitext text/x-wiki {{Infobox | bodyclass = vcard | child = {{lc:{{{embed}}}}} | decat = yes | titleclass = fn org | titlestyle = font-size: 125%; | title = {{#ifeq:{{lc:{{{embed}}}}} | yes | '''Kumpanya''' | {{#if:{{{name|}}} | {{{name}}} | {{#if:{{{company_name|}}}|{{{company_name}}}| {{#if:{{Wdib |rank=best |P1448 |name=name |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=no |noicon=yes |list=ubl}}|{{Wdib |rank=best |P1448 |name=name |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=no |noicon=yes |list=ubl}}| <includeonly>{{PAGENAMEBASE}}</includeonly>}} }} }} }} | imageclass = logo | imagestyle = | image = {{#invoke:InfoboxImage |InfoboxImage |image={{#ifeq:{{lc:{{{embed}}}}} | yes | {{{logo|{{{company_logo|}}}}}} |{{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P154 |name=logo |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=no |noicon=yes |maxvals=1 |{{{logo|{{{company_logo|}}}}}} }} }} |size={{{logo_size|}}} |sizedefault=frameless |upright={{{logo_upright|1}}} |alt={{{logo_alt|{{{alt|}}}}}} }} | caption = {{{logo_caption|}}} | image2 = {{#invoke:InfoboxImage |InfoboxImage |image={{#ifeq:{{lc:{{{embed}}}}} | yes | {{{image|}}} |{{Wdib |rank=best |P18 |name=image |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=no |noicon=yes |maxvals=1 |{{{image|}}} }} }} |size={{{image_size|}}} |sizedefault=frameless |upright={{{image_upright|1}}} |alt={{{image_alt|}}} }} | caption2 = {{{image_caption|{{#invoke:String2|ucfirst|{{Space separated entries | {{Wdib |rank=best |P18 |name=image_caption |qid={{{qid|}}} |qual=P5961 |qualsonly=true |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=no |noicon=yes |maxvals=1 |linked=no |{{{image_caption|}}} }} | {{#if:{{Wdib |rank=best |P18 |name=image_caption |qid={{{qid|}}} |qual=P5961 |qualsonly=true |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=no |noicon=yes |maxvals=1 |linked=no |{{{image_caption|}}} }}|ng}} | {{#if:{{Wdib |rank=best |P18 |name=name |qid={{{qid|}}} |qual=P180 |qualsonly=true |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=no |noicon=yes |maxvals=1 |linked=no |{{{name|}}} }} | {{Wdib |rank=best |P18 |name=name |qid={{{qid|}}} |qual=P180 |qualsonly=true |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=no |noicon=yes |maxvals=1 |linked=no |{{{name|}}} }} | {{#if:{{{name|}}} | {{{name}}} | {{#if:{{{company_name|}}}|{{{company_name}}}|{{PAGENAMEBASE}}}} }} }} | {{#if:{{Wdib |rank=best |P18 |name=image_caption |qid={{{qid|}}} |qual=P5961 |qualsonly=true |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=no |noicon=yes |maxvals=1 |linked=no |{{{image_caption|}}} }}||ng }} | {{#if:{{Wdib |rank=best |P18 |name=image_caption |qid={{{qid|}}} |qual=P5961 |qualsonly=true |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=no |noicon=yes |maxvals=1 |linked=no |{{{image_caption|}}} }} || {{#if:{{{name|}}} | {{{name}}} | {{#if:{{{company_name|}}}|{{{company_name}}}|{{PAGENAMEBASE}}}} }} }} | {{#if:{{Wdib |rank=best |P18 |name=ic_location_city |qid={{{qid|}}} |qual=P131 |qualsonly=true |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=no |noicon=yes |maxvals=1 |{{{hq_location_city|}}} }}|sa}} | {{Wdib |rank=best |P18 |name=ic_location_city |qid={{{qid|}}} |qual=P131 |qualsonly=true |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=no |noicon=yes |maxvals=1 |{{{hq_location_city|}}} }} }}}}}}} | labelstyle = padding-right: 0.5em;<!-- to ensure gap between (long/unwrapped) label and subsequent data on same line --> | datastyle = line-height: 1.35em; | label1 = {{longitem|[[Pangalang pangnegosyo]]}} | data1 = {{{trade_name|{{{trading_name|}}}}}} | label2 = {{longitem|Pangalang lokal}} | data2 = {{#if:{{{native_name|}}} | {{#if:{{{native_name_lang|}}} | {{lang|{{{native_name_lang}}}|{{{native_name}}} }} | {{{native_name}}} }} }} | label3 = {{longitem|[[Romanization|Romanisado]]}} | data3 = {{{romanized_name|}}} | label4 = Kilala dati | class4 = nickname | data4 = {{{former_names|{{{former_name|}}}}}} | label5 = Uri | class5 = category | data5 = {{{type|{{{company_type|}}}}}} | label6 = {{longitem|[[Ticker symbol|Nagnenegosyo bilang]]}} | data6 = {{{traded_as|}}} | label7 = [[International Securities Identification Number|ISIN]] | data7 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P946 |name=ISIN |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|ALL}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{if empty|{{{noicon|}}}|no}} |sep="<br />" |sorted=yes |{{{ISIN|}}} }} | label8 = Industriya | class8 = category | data8 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P452 |name=industry |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|no}}} |sep="<br />" |sorted=yes |{{{industry|}}} }} | label9 = Dyanra | class9 = category | data9 = {{{genre|}}} | label10 = Ninuno{{#if:{{{predecessors|}}}|s}} | data10 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P155 |name=predecessor |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|no}}} |sep="<br />" |sorted=yes |{{{predecessors|{{{predecessor|}}}}}} }} | label11 = Itinatag | data11 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P571 |name=founded |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|no}}} |sep="<br />" |sorted=yes |{{{founded|{{{foundation|}}}}}} }} | label12 = {{#if:{{{founders|}}}|Mga tagapagtatag|Tagapagtatag}} | class12 = agent | data12 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P112 |name=founder |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|no}}} |sep="<br />" |sorted=yes |{{{founders|{{{founder|}}}}}} }} | label13 = Na-defunct | data13 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P576 |name=defunct |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|no}}} |sep="<br />" |sorted=yes |{{{defunct|{{{dissolved|}}}}}} }} | label14 = Tadhana | data14 = {{{fate|}}} | label15 = Humalili{{#if:{{{successors|}}}|s}} | data15 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P156 |name=successor |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|no}}} |sep="<br />" |sorted=yes |{{{successors|{{{successor|}}}}}} }} | label16 = Punong-tanggapan | class16 = {{#if:{{{hq_location|{{{location|}}}}}} | label | adr}} | data16 = {{#if:{{{hq_location|{{{location|}}}}}}{{{hq_location_city|{{{location_city|}}}}}}{{{hq_location_country|{{{location_country|}}}}}} | {{Comma separated entries | 1 = {{{hq_location|{{{location|}}}}}} | 2 = {{#if:{{{hq_location_city|}}}{{{location_city|}}} |<div style="display: inline;" class="locality">{{#if:{{{hq_location_city|}}}{{{location_city|}}} | {{{hq_location_city|{{{location_city|}}}}}} | }}</div>}} | 3 = {{#if:{{{hq_location_country|}}}{{{location_country|}}} |<div style="display: inline;" class="country-name">{{#if:{{{hq_location_country|}}}{{{location_country|}}} | {{{hq_location_country|{{{location_country|}}}}}} | }}</div>}} }} | {{#if:{{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P159 |name=hq_location_city |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|yes}}} |maxvals=1 }}{{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P17 |name=hq_location_country |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|yes}}} |maxvals=1 }} | {{Comma separated entries | 1 = {{#if:{{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P6375 |name=hq_location |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|yes}}} |maxvals=1 }} |<div style="display: inline;" class="locality">{{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P6375 |name=hq_location |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|yes}}} |maxvals=1 }}</div>}} | 2 = {{#if:{{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P159 |name=hq_location_district |qid={{{qid|}}} |qual=P131 |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|yes}}} |maxvals=1 |qualsonly=true }} |<div style="display: inline;" class="locality">{{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P159 |name=hq_location_district |qid={{{qid|}}} |qual=P131 |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|yes}}} |maxvals=1 |qualsonly=true }}</div>}} | 3 = {{#if:{{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P159 |name=hq_location_city |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|yes}}} |maxvals=1 }} |<div style="display: inline;" class="locality">{{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P159 |name=headquarters location |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|yes}}} |maxvals=1 }}</div>}} | 4 = {{#if:{{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P17 |name=country |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|yes}}} |maxvals=1 }} |<div style="display: inline;" class="country-name">{{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P17 |name=hq_location_country |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|yes}}} |maxvals=1 }}</div>}} }} }} }} | label18 = {{longitem|Dami ng lokasyon}} | data18 = {{#if:{{{num_locations|{{{locations|}}}}}} | {{{num_locations|{{{locations|}}}}}}{{#if:{{{num_locations_year|}}} | &nbsp;({{{num_locations_year}}}) }} | {{Wdib |rank=best |P8368 |name=num_locations |qid={{{qid|}}} |qual=P585 |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|no}}} |maxvals=1 |{{{num_locations|{{{locations|}}}}}} }} }} | label19 = {{longitem|Pinaglilingkuran}} | data19 = {{#invoke:String2|ucfirst|{{Wdib |rank=best |P2541 |name=area_served |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|no}}} |list=ubl | {{{areas_served|{{{area_served|}}}}}} }}}} | label20 = {{longitem|Pangunahing tauhan}} | class20 = agent | data20 = {{{key_people|}}} | label21 = Produkto | data21 = {{#invoke:String2|ucfirst|{{Wdib |rank=best |P1056 |name=products |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|no}}} |list=hlist | {{{products|}}} }}}} | label22 = {{longitem|Output ng produksyon}} | data22 = {{#if:{{{production|}}} | {{{production|}}}{{#if:{{{production_year|}}} | &nbsp;({{{production_year}}}) }} }} | label23 = Tatak | data23 = {{{brands|}}} | label24 = Serbisyo | class24 = category | data24 = {{{services|}}} | label25 = Kita | data25 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P2139 |name=revenue |qual=P585 |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|no}}} |maxvals=1 |{{{revenue|}}}{{#if:{{{revenue_year|}}} | &nbsp;({{{revenue_year}}}) }} }} | label26 = {{longitem|Kita sa operasyon}} | data26 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P3362 |name=operating_income |qual=P585 |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|no}}} |maxvals=1 |{{{operating_income|}}}{{#if:{{{income_year|}}} | &nbsp;({{{income_year}}}) }} }} | label27 = {{longitem|[[Netong kita]]}} | data27 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P2295 |name=net_income |qual=P585 |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|no}}} |maxvals=1 |{{{net_income|{{{profit|}}}}}}{{#if:{{{net_income_year|{{{profit_year|}}}}}} | &nbsp;({{{net_income_year|{{{profit_year|}}}}}}) }} }} | label28 = [[Assets under management|AUM]] | data28 = {{{aum|}}} | label29 = {{nowrap|[[Pag-aari|Kabuuang pag-aari]]}} | data29 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P2403 |name=assets |qual=P585 |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|no}}} |maxvals=1 |{{{assets|}}}{{#if:{{{assets_year|}}} | &nbsp;({{{assets_year}}}) }} }} | label30 = {{nowrap|[[Equity|Kabuuang equity]]}} | data30 = {{#if:{{{equity|}}} | {{{equity}}}{{#if:{{{equity_year|}}} | &nbsp;({{{equity_year}}})}} }} | label31 = May-ari | data31 = {{Wdib |rank=best |P127 |name=owner |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|no}}} |list=ubl | {{{owners|{{{owner|}}}}}} }} | label32 = Kasapi | data32 = {{#if:{{{members|}}} | {{{members}}}{{#if:{{{members_year|}}} | &nbsp;({{{members_year}}})}} }} | label33 = {{longitem|Dami ng empleyado}} | data33 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P1128 |name=num_employees |qual=P585 |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|no}}} |maxvals=1 |{{{num_employees|}}}{{#if:{{{num_employees_year|}}} | &nbsp;({{{num_employees_year}}}) }} }} | label34 = [[Kumpanyang magulang|Magulang]] | data34 = {{#ifeq:{{{owners|}}}{{{owner|}}}{{{parent|}}} || {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P749 |name=parent |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|no}}} |sep="<br />" |sorted=yes }} | {{{parent|}}} }} | label35 = [[Dibisyon (negosyo)|Dibisyon]] | data35 = {{{divisions|}}} | label36 = [[Subsidiyariyo]] | data36 = {{{subsid|}}} | data38 = {{{module|}}} | label39 = [[Basel III|Ratio ng kapital]] | data39 = {{{ratio|}}} | label40 = Grado | data40 = {{{rating|}}} | label41 = Websayt | data41 = {{#if:{{{website|{{{homepage|}}}}}} |{{{website|{{{homepage|}}}}}} |{{#invoke:WikidataIB |url2 |url={{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P856 |name=website |qid={{{qid|}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |onlysourced=yes |maxvals=1}} }} }} | belowstyle = line-height: 1.35em; | below = {{#if:{{{footnotes|}}} | '''Talababa{{\}}Sanggunian'''{{break}}{{{footnotes}}} }} }}<!-- Tracking categories: -->{{main other|{{#if:{{{trading_name|}}}|[[Kategorya:Pahinang may infobox company na gumagamit ng pangalang pangnegosyo]] }}{{#ifeq:{{{logo|{{{company_logo|{{wikidata|property|raw|P154}}}}}}}}|{{{logo|{{{company_logo|}}}}}}||[[Kategorya:Pahinang may infobox company na may logo mula wikidata]] }}{{#if:{{{image|}}}|{{#ifeq:{{#invoke:string|replace|{{{image|}}}| |_}}|{{#invoke:string|replace|{{{logo|{{{company_logo|{{wikidata|property|raw|P154}}}}}}}}| |_}}|[[Kategorya:Pahinang may infobox company na may dobleng larawan]]|}}|}} }}<!-- -->{{#invoke:Check for clobbered parameters|check|nested=1|template=Infobox company|cat={{main other|Category:Pages using infobox company with ignored parameters}} |name; company_name|logo; company_logo|logo_alt; alt|trade_name; trading_name|former_names; former_name|type; company_type|predecessors; predecessor|successors; successor|foundation; founded|founders; founder|defunct; dissolved|hq_location; location|hq_location_city; location_city|hq_location_country; location_country|num_locations; locations|areas_served; area_served|net_income; profit|net_income_year; profit_year|owners; owner |homepage; website }}{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[Category:Pages using infobox company with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=Pahinang may [[Padron:Infobox company]] na may di alam na parameter na "_VALUE_" | ignoreblank=y | alt | area_served | areas_served | assets | assets_year | aum | brands | company_logo | company_name | company_type | defunct | dissolved | divisions | embed | equity | equity_year | fate | footnotes | former_name | former_names | foundation | founded | founder | founders | genre | homepage | hq_location | hq_location_city | hq_location_country | image | image_alt | image_caption | image_size | image_upright | income_year | industry | ISIN | ISIN2 | ISIN3 | key_people | location | location_city | location_country | locations | logo | logo_alt | logo_caption | logo_size | logo_upright | members | members_year | module | name | native_name | native_name_lang | net_income | net_income_year | num_employees | num_employees_year | num_locations | num_locations_year | operating_income | owner | owners | parent | predecessor | predecessors | production | production_year | products | profit | profit_year | rating | ratio | revenue | revenue_year | romanized_name | services | subsid | successor | successors | traded_as | trade_name | trading_name | type | website| qid | fetchwikidata | suppressfields | noicon | nocat | demo | categories }}<noinclude> {{documentation}} </noinclude> mso9a2t402dnp5wqv72k4i3oi0vd3en 0 129063 2213416 2203548 2026-06-26T03:42:18Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2213416 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Campello sul Clitunno|province=[[lalawigan ng Perugia|Perugia]]|website={{official website|http://www.comune.campello.pg.it}}|area_code=0743|postal_code=06042|day=Hunyo 26|saint=[[Luis IX ng Pransiya|San Luis]]|elevation_m=290|elevation_footnotes=|population_demonym=Campellini|population_footnotes=|area_total_km2=49.8|area_footnotes=|mayor=Maurizio Calisti|mayor_party=|frazioni=[[Pettino]], ''[[Acera]]'', ''[[Agliano, Campello sul Clitunno|Agliano]]'', ''[[Campello Alto]]'', ''Carvello'', ''Colle'', ''[[Fontanelle, Campello sul Clitunno|Fontanelle]]'', ''[[Lenano]]'', ''[[Spina Nuova]]''|region=[[Umbria]]|official_name=Comune di Campello sul Clitunno|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|42|49|56|N|12|46|40|E|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=CampellosulClitunno.gif|image_caption=Campello sul Clitunno|image_alt=|imagesize=|image_skyline=CampelloSulClitunnoCampelloAltoPanorama.JPG|native_name=|footnotes=}} Ang '''Campello sul Clitunno''' ay isang [[komuna]] (munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Perugia]] sa rehiyon ng [[Umbria]] ng [[Italya]], mga 45&nbsp;km timog-silangan ng [[Perugia]]. Ang [[Templo ni Citunno]], at ang pinagmulan ng [[Ilog Clitunno]], ay nasa loob ng mga hangganan nito. Ito rin ay isang sentro para sa paggawa ng langis ng olibo. Bukod sa iba pang tipikal na pagkaing sentral Italyano, ang lokal na gastronomo ay may kasamang [[cangrejo de rio]] at [[trutsa]]. == Kasaysayan == Noong mga huling bahagi ng ika-14 na siglo, ang kastilyo ay nabawi ni Konde Paolo di Campello. Sa huling bahagi ng panahong medyebal, ang teritoryo ay nanatiling sakop ng mga batas ng [[Spoleto]] at pinamahalaan ng mga opisyal na kinuha mula sa mga nagbabayad ng buwis nito.<ref name="siusa_history">{{cite web |title=Comune di Campello sul Clitunno |url=https://siusa-archivi.cultura.gov.it/cgi-bin/siusa/pagina.pl?TipoPag=prodente&Chiave=34059 |access-date=14 February 2026 |website=Sistema Informativo Unificato per le Soprintendenze Archivistiche |language=it |archive-date=30 Mayo 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250530103813/https://siusa-archivi.cultura.gov.it/cgi-bin/siusa/pagina.pl?TipoPag=prodente&Chiave=34059 |url-status=dead }}</ref> == Mga sakuna == Noong Nobyembre 2006, apat na manggagawang maintenance ang namatay sa sunud-sunod na pagsabog habang nagsasagawa ng trabaho sa isang pasilidad ng langis ng olibo. Nasunog ang pabrika matapos ang mga pagsabog. Humigit-kumulang 500 katao ang inilikas bilang pag-iingat.<ref name="Reuters">[http://www.alertnet.org/thenews/newsdesk/L25317958.htm Explosion at Italian olive oil plant kills four] - [[Reuters]] - Obtained February 10, 2007.</ref> == Mga sanggunian == {{reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.campello.pg.it/ Opisyal na website] {{Clear}}{{Province of Perugia}}{{World Heritage Sites in Italy}} 9n6hysppcgjycdmqhk6rbcbn6q9imle 0 141775 2213299 2197634 2026-06-25T14:09:43Z Arko Blangko 155328 2213299 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder |honorific-prefix = |name = Rodrigo Roa Duterte |office = [[Talaksan:Seal of the President of the Philippines.svg|30px]]<br>Ika-16 na [[Pangulo ng Pilipinas]] |image = President Rodrigo Duterte portrait.jpg |caption = Opisyal na litrato na kinuha sa Palasyo ng Malakanyang, taong 2016. |predecessor = [[Benigno Aquino III]] |successor = [[Bongbong Marcos]] |vicepresident = [[Leni Robredo]] |signature = <!-- Duterte sig.png --> |predecessor2 = Benjamin C. de Guzman |successor2 = [[Sara Duterte]] |party = [[PDP–Laban]] |office1 = Alkalde ng Lungsod ng Davao |predecessor1 = Sara Duterte |successor1 = Sara Duterte |birth_name = Rodrigo Roa Duterte |birth_date = {{birth date and age|1945|3|28}} |birth_place = [[Maasin]], [[Katimugang Leyte|Leyte]], [[Ikalawang Republika ng Pilipinas|Pilipinas]] |death_date = |death_place = |otherparty = Hugpong sa Tawong Lungsod {{small|(2011–kasalukuyan)}}<!-- Duterte is still a member of Hugpong --> |spouse = {{marriage|Elizabeth Zimmerman|1973|2000|end={{abbr|ann.|annulled}}}} |partner = Cielito Avanceña |children = Paolo {{small|(kasama si Zimmerman)}}<br>Sara {{small|(kasama si Zimmerman)}}<br>Sebastian {{small|(kasama si Zimmerman)}}<br>Veronica {{small|(kasama si Avanceña)}} |alma_mater = [[Pamantasang Liseo ng Pilipinas]]<br>[[Kolehiyo ng San Beda|Unibersidad ng San Beda]] | blank1 = Affiliation | data1 = Lex Talionis Fraternitas |image_size = 220px |term_start = 30 Hunyo 2016 |term_end = 30 Hunyo 2022 |term_start1 = 30 Hunyo 2013 |term_end1 = 30 Hunyo 2016 |term_start2 = 30 Hunyo 2001 |term_end2 = 30 Hunyo 2010 |term_start3 = 2 Pebrero 1988 |term_end3 = 19 Marso 1998 |predecessor3 = Jacinto T. Rubillar |successor3 = Benjamin C. de Guzman |office4 = Bise-Alkalde ng Lungsod ng Davao |term_start4 = 30 Hunyo 2010 |term_end4 = 30 Hunyo 2013 |predecessor4 = Sara Duterte |successor4 =Paolo Duterte |term_start5 = 2 Mayo 1986 |term_end5 = 27 Nobyembre 1987<br>{{small|Officer in Charge}} |predecessor5 = Cornelio P. Maskariño |successor5 = Gilbert G. Abellera |office6 = Kasapi ng [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas]]<br>mula sa [[Distritong pambatas ng Lungsod ng Davao|Unang Distrito]] ng [[Lungsod ng Davao]] |term_start6 = 30 Hunyo 1998 |term_end6 = 30 Hunyo 2001 |predecessor6 = [[Prospero Nograles]] |successor6 = [[Prospero Nograles]] }} Si '''Rodrigo Roa Duterte''' (ipinanganak [[Marso 28]], [[1945]]), higit na kilala sa palayaw na '''Digong''', ay isang Pilipinong abogado at politiko na naglingkod bilang ikalabing-anim na [[pangulo ng Pilipinas]] mula 2016 hanggang 2022. Siya ang unang naging pangulo na mula sa [[Mindanao]].<ref>{{cite news|last1=Gavilan|first1=Jodesz|title=The many firsts of president-elect Duterte|url=http://www.rappler.com/newsbreak/iq/132862-rodrigo-duterte-president-firsts|accessdate=28 Mayo 2016|work=[[Rappler]]|date=13 Mayo 2016}}</ref> Siya rin ang pinakamatandang naging Pangulo ng Pilipinas. Si Duterte ay isa sa mga pinakamatagal na nanilbihang alkalde sa Pilipinas at saka naging alkalde ng [[Lungsod ng Davao]], isang maunlad na lungsod sa kapuluan ng Mindanao nang pitóng termino o mahigit 22 taon. Nagsilbi rin siyang bise-alkalde at kongresista ng lungsod. Noong Oktubre 2021, inihayag ni Rodrigo Duterte na hindi siya tumatakbo sa pagka-bise presidente noong 2022 at magreretiro sa buhay pampulitika. Nakaposisyon siya pabor sa Ferdinand Marcos na bigyang-kahulugan ang kanyang pamahalaan bilang kabayanihan.{{cn}} == Maagang buhay == Isinilang si Duterte noong 28 Marso 1945, sa Maasin (na ngayon ay kabesera ng Timog Leyte ngunit dati ay bahagi ng insular na lalawigan ng Leyte sa Komonwelt ng Pilipinas). Ang ama niya na si Vicente G. Duterte ay isang abogadong Cebuano at ang kaniyang ina na si Soledad Roa, isang katutubo ng Cabadbaran, Agusan, ay isang guro at civic leader na Maranaw. Ang ama ni Duterte na si Vicente, bago maging gobernador ng lalawigan ng (na dáting hindi magkakahiwalay) na lalawigan ng Davao, ay naging akting mayor ng Danao, Cebu.{{cn}} == Pagkapangulo == Noong Hunyo 30, 2016, hinalal ng ika-16 na Kongreso ng Pilipinas si Rodrigo Duterte bílang president-elect ng Pilipinas matapos nitong manalo sa opisyal na bilangán ng mga boto ng Kongreso ng Pilipinas noong 27 Mayo 2016, na may 16,601,997 boto, mas mataas nang 6.7 milyon kaysa sa kaniyang pinakamadikit na katunggaling si Mar Roxas.{{cn}} ===Mga patakaran=== ====Pananaw hinggil sa West Philippine Sea==== Ayon kay Duterte, ang pagwawagi ng Pilipinas laban sa Tsina sa pag-aangkin ng Pilipinas sa West Philippines Sea sa ilalim ng United Nations Convention of the Law of the Sea (UNCLOS) na isinampa ni [[Noynoy Aquino]] noong 2013 ay isa lamang papel na nabasura. ====Mga gawaing panggusali==== Sa mga 118 proyektong panggusali ng programang '''Build Build Build''' ni Duterte, ang tanging 12 lamang ang nabuo sa pagwawakas ng kanyang termino. Sa mga 12 proyektong natapos, ang dalawa dito ([[Ikalawang Linya ng Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila]] at [[Metro Manila Skyway]]) ay mga proyektong sinimulan ni [[Noynoy Aquino]]. Sa orihinal na 75 proyekto, ang tanging 42 lang napanatili sa listahan at dinagdagan pa ng mga proyektong mas madaling gawin kahit hindi maituturing na panggusali gaya ng [[National ID system ng Pilipinas]] o mga proyektong nasimulan na ng mga nakaraang pamamahala. Ang 3 proyektong kasama sa orihinal na 75 na proyekto na hindi madaling gawin ay inalis ng mga opisyal ni Duterte. Ito ang : ''18.2 kilometrong tuloy na nagdudugtong sa Luzon (Sorsogon)-Samar'', ang ''23 Kilometrong tulay na nagdudugtong sa Leyte-Surigao'' at ang ''24.5 kilometrong tulad na nagdudugtong sa Cebu at Bohol''. Ang higit sa 56 porsiyento ng pagpopondo sa mga proyektong ito ay mula sa mga pangungutang sa ibang bansa(Official Development Assistance) gaya ng [[Hapon]] at [[Tsina]]. Ang 3.9 porsiyento ng pagpopondo ay galing sa [[budget ng pamahalaan]](General Appropriations Acts o GCA). Ang 32 porsiyento ay mula [[Private-Public Partnerships]](PPP). Ang PPP ay ugnayan sa pagitan mga pribadong sektor kung saan ang pribadong entidad ay nagpopondo sa mga proyekto imprastruktura ng pamahalaan. Ang pribadong sekta ay kumikita mula sa [[paggbabayad ng buwis]] ng publiko sa pamahalaan. Ang utang ng pamahalaan upang matustusan ang BUILD BUILD BUILD sa kasalukuyan mula sa mga dayuhan at mga pribadong indibidwal ay umabot na ng 12.03 trilyong piso. Ito ay 590.5 milyong piso noong 2020 , 1 trilyong piso noong 2021 at 1 trilyon noong 2022. ====Batas laban sa panliligalig{{efn|terorismo}}==== Inihayag ng [[Korte Suprema ng Pilipinas]] na ang seksiyon 4 and 25 ng "anti terror bill" na nilagdaan ni Duterte at pangunahing isinulat ni [[Panfilo Lacson]] ay hindi naayon sa [[Saligang Batas ng Pilipinas]]. Ang batas na ito ay pumapayag sa gobyerno na mag-[[wiretap]](makinig nang lihim sa telepono), humuli nang walang warrant(Pahintulot ng hukuman) at magkulong ng 14 araw nang walang kaso sa mga pinaghihinalaang terorista. Ito ay tinuligsa ng ibang bansa at mga organisasyon ng karaptang pantao sa Pilipinas dahil maaari itong gamitin ni Duterte sa pagsupil ng mga tumutuligsa sa kanya. Ito ay matapos ang siyam na aktibista ay napatay ng mga pulis at sundalo.<ref>https://www.reuters.com/article/us-philippines-rights-idUSKBN2391QN</ref> ====Ugnayan sa Estados Unidos==== inihayag ni Duterte sa mga Tsino, "Nakipaghiwalay na ako sa kanila([[Estados Unidos]]), kaya ay sasalalay sa inyo sa napakahabang panahon." Bukod dito, sinabi rin niyang "Ako ay Pangulo ng isang soberanyang bansa at matagal na tayong tumigil bilang isang kolonya (ng Estados Unidos)..Ako ay naglilingkod lang sa mga Pilipino." Tinawag niya ang Ambassador [[Estados Unidos]] na "gay son of a bitch" bilang tugon sa pagbatikos nito sa pahayag ni Duterte na dapat munang mauna siya bilang Alkalde ng Davao sa paggahasa sa pinaslang na babaeng Australian". Binantaan rin niya ang Pangulo ng Estados Unidos na si [[Barack Obama]] na nagsabing "putang ina mumurahin kita sa forum(bansang Laos) na yan...Obama go to hell"<ref>https://www.cnn.com/2016/08/10/politics/duterte-us-ambassador-comments/index.html</ref> Dahil dito, kinasenla ni Obama ang pakikipagkita kay Duterte. Kalaunan, tinanggi ni Duterte na minura niya si Obama. Sa loob ng 20 taon, ang Estados Unidos ay nagbibigay ng tulong pandayuhan sa [[Pilipinas]] : 29 bilyong piso para sa sektor na medical at 228 bilyong piso para sa mga layuning pag-unlad ng Pilipinas.<ref>{{Cite web |url=https://www.usaid.gov/sites/default/files/documents/2020_9_8_USAID_Philippines_COVID_Support_FactSheet.pdf |title=Archive copy |access-date=2022-03-29 |archive-date=2022-06-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220623162250/https://www.usaid.gov/sites/default/files/documents/2020_9_8_USAID_Philippines_COVID_Support_FactSheet.pdf |url-status=dead }}</ref> ====Tugon sa pagtaas ng presyo ng gasolina dahil sa digmaang Ruso-Ukraine==== Inapruhan ni Duterte ang panukala na huwag ng tanggalin ang [[excise tax]] sa mga produktong fuel at sa halip ay magbigay na lang nga 200 piso kada buwan sa mga mahihirap na pamilya. Ikinatwiran ng opisyal ni Duterte na ang makikinabang lang sa pagtatanggal ng excise tax ay ang mga mayayaman na may mga sasakyan.<ref>https://newsinfo.inquirer.net/1569185/duterte-approves-doe-proposal-to-nix-fuel-excise-tax-suspension-oks-p200-monthly-subsidy-to-poor-families</ref> ====Taripikasyon ng bigas==== Nilagdaan ni Duterte ang batas na "Taripikasyon ng Bigas" na naglagong alisin ang mga restriksiiyon sa pag-aangkat ng bigas mula sa ibang bansa at magpatatag ng suplay ng bigas sa bansa at magpabagsak ng presyo ng bigas. Pagkalipas ng ilang buwan, iniutos ni Duterte na itigil ang batas dahil sa naging masamang epekto nito sa mga Pilipinong magsasaka.<ref>https://www.gmanetwork.com/news/money/economy/715759/duterte-orders-suspension-of-rice-importation-to-help-local-farmers/story/</ref> Dahil sa sobrang bagsak na presyo ng bigas, maraming mga magsasaka ang nalugi at ang iba ay nawalan ng kabuhayan.<ref>https://newsinfo.inquirer.net/1332019/winners-and-losers-from-the-rice-tariffication-law</ref> ====Pinakamatagal at pinakamahigpit na lockdown==== Ang enhanced community quarantine ni Duterte ay kinikilala sa buong mundo na isa sa pinakamahaba at pinakamahigpit na lockdown sa buong mundo. Ang mga mamamayan ay inutusang manatili sa kanilang mga bahay at huwag lumabas kung walang mga pass. Sa kabila nito, ang Pilipinas ang isang bansa na may pinakamaraming kaso ng mga namatay sa COVID-19. Iniutos rin Duterte sa mga pulis na huliin o barilin ang mga taong lumalabag sa patakarang ito.<ref>{{Cite web |url=https://time.com/5945616/covid-philippines-pandemic-lockdown/ |title=Archive copy |access-date=2022-03-30 |archive-date=2021-03-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210315043129/https://time.com/5945616/covid-philippines-pandemic-lockdown/ |url-status=dead }}</ref> ==Mga kontrobersiya== ===Iskandalong Pharmally=== {{main|Iskandalong Pharmally}} Ang pamahalaan ni Duterte ay nasangkot sa maanomalyang pagbibigay ng kontrata sa Pharmally Corportion sa pagbibigay ng mga supply na nauukol sa pandemyang COVID-19 sa Pilipinas na nagkakalagang 12 bilyong pisong kontrata sa sobrang taas na presyo. Hinirang ni Duterte ang nasyonal ng [[Tsina]](hindi-Pilipino) na si Michael Yang bilang "Tagapayo ng Pangulo sa Ekonmiya" nong 2018. Si Yang ang nagpakilala ng maraming mga Tsinong suplayer ng COVID 19 upang mag-supply sa gobyerno ni Duterte.<ref>https://newsinfo.inquirer.net/1532484/2021-pharmally-scandal-rubs-salt-on-pandemic-wounds</ref> Ang bilyon-bilyong pisong kontrata ay ibinigay sa apat na mga kompanyang Intsik na: <ref>https://newsinfo.inquirer.net/1532484/2021-pharmally-scandal-rubs-salt-on-pandemic-wounds</ref> *Xuzhou Construction Machinery Group para sa 250,000 piraso ng Personal Protective Equipment (PPE) sa halagang 1,785 kada piraso sa kabuuang halagang 446, 428, 571 piso.(446 milyong piso) *Wen Hua Development Industrial Co Ltd. para sa 558,000 pirasong PPE sa halagang 1,767.46 sa halagang 1,039, 266, 489 piso. (1 bilyong piso) at para sa 800,000 piraso ng PPE sa halagang 1,768.30 kada piraso sa kabuuang halagang 1,373, 568,000 (1 bilyong piso) *Chushen Company Ltd para sa 558,000 piraso ng PPE sa halagang 1,767.46 kada piraso sa halagang 1,039, 266,480 piso (1 bilyong piso) *Shanghari Puheng Medical Equipment Co Ltd para sa 200,000 piraso ng PPE sa halagang 1,716.96 kada sa kabuuang 343, 392,000 (343 milyong piso) ===Imbestigasyon ng International Criminal Court=== Ang [[International Criminal Court]] ay naglunsad ng isang imbestigasyon hinggil sa mga pagpatay sa mga karamihan ay mga mahihirap na gumagamit ng droga o mga napagbintangan lamang. Dahil dito, tinanggal ni Duterte ang Pilipinas bilang kasapi ng ICC noong 2018. Ayon sa isang ulat ng ICC, si Duterte ay responsable sa mga pagpatay nang walang paglilitis at mass murder sa higit tatlong dekada nang simulan niya ang pakikidigma sa droga sa Davao bilang alkalde noong 1988. Kapag napatunayang nagkasala ng ICC, si Duterte ay maaaring makulong ng hanggang 30 taon sa bilangguan. ===Paggamit ng mga troll farm noong 2016 halalan ng pagkaPangulo=== Ayon sa isang pag-aaral ng Oxford, si Duterte ay nagbayad ng mga 10 milyong piso sa mga troll farm sa internet social media sites upang magpakalat ng mga propaganda upang suportahan ang kampanya. Wala namanng katotohanan ang mga aligasyon na pinupukol kay PRRD <ref>{{Cite web |url=https://demtech.oii.ox.ac.uk/wp-content/uploads/sites/89/2017/07/Troops-Trolls-and-Troublemakers.pdf |title=Archive copy |access-date=2022-03-28 |archive-date=2022-03-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220331095504/http://demtech.oii.ox.ac.uk/wp-content/uploads/sites/89/2017/07/Troops-Trolls-and-Troublemakers.pdf |url-status=dead }}</ref> ===Pag-amin sa pagpatay ng tatlong tao=== Inamin ni Duterte sa [[BBC]] na pumatay siya ng tatlong tao.<ref name="bbc">https://www.bbc.com/news/world-asia-38337746</ref>Ayon kay Duterte, "...dati ko nang ginagamwa ito nang personal. Para lang ipakita sa mga pulis na kung kaya ko, bakit hindi nyo kaya? Nagmomotor ako sa Davao at magpapatrolya sa mga lansangan at naghahanap ng gulo. Talagang naghahanap ako ng kompontrasyon para makapatay ako".<ref name="bbc"/> ===Pagpapalibing sa diktador na si Ferdinand Marcos sa Libingan ng mga Bayani=== Isa sa mga pangako ni Duterte kung mahahalal na Pangulo ng Pilipinas ay ipalibing ang diktador na si [[Ferdinand Marcos]] sa [[Libingan ng mga Bayani]]. Ito ay tinuligsa ng marami lalo na ang mga biktima ng [[Martial Law]]. Ayon sa Punong Ministro ng [[Singapore]] na si [[Lee Kuan Yew]]:"''Tanging Sa Pilipinas lamang na ang isang pinuno tulad ni Ferdinand Marcos na nagnakaw sa kanyang bansa ng higit sa 20 tao ay bibigyan pa rin ng pambansang libing.''". ==Mga pananda== {{notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{Mga Pangulo ng Pilipinas}} {{Mga Pinuno ng ASEAN}} {{Mga Pinuno ng APEC}} {{BD|1945||Duterte, Rodrigo}} [[Kategorya:Mga pangulo]] [[Kategorya:Mga politiko ng Pilipinas]] stpsnykco52h56oymp03fioq23t2vtq 0 155127 2213386 2213233 2026-06-26T01:38:42Z Mtarch11 107582 [[w:Help:Reverting|Ibinalik]] ang mga pagbabago ni [[Special:Contributions/~2026-35234-81|~2026-35234-81]] ([[User talk:~2026-35234-81|Usapan]]) patungo sa huling rebisyon ni [[User:~2026-29473-05|~2026-29473-05]] 2207644 wikitext text/x-wiki {{Infobox radio station | name = Radyo Uno | callsign = DZME | logo = | city = [[Pasig]] | area = [[Malawakang Maynila]] at mga karatig na lugar | branding = DZME 1530 Radyo Uno | airdate = {{Start date|1968|6|15}} | frequency = 1530 kHz | former_frequencies = 1540 kHz (1968–1978) | format = [[News radio|News]], [[:en:Public affairs programming|Public Affairs]], [[Talk radio|Talk]] | language = [[Filipino language|Filipino]] | licensing_authority = [[National Telecommunications Commission (Philippines)|NTC]] | power = 25,000 watts | class = | callsign_meaning = | owner = [[Capitol Broadcasting Center]] | licensee = Jose M. Luison and Sons, Inc. | website = {{URL|https://www.dzme1530.ph}} | webcast = https://www.amfmph.com/dzme-1530-am-1482.html }} Ang '''DZME''' (1530 [[:en:AM broadcasting|AM]]) '''Radyo Uno''' ay isang himpilan ng radyo na pagmamay-aari at pinamamahalaan ng [[Capitol Broadcasting Center]]. Ang estudyo nito ay matatagpuan sa Unit 1802, 18/F, OMM-Citra Building, San Miguel Ave., Ortigas Center, [[Pasig]], at ang transmiter nito ay matatagpuan sa #78 Flamengco St., Brgy. Panghulo, [[Obando, Bulacan]].<ref>[https://www.philstar.com/pilipino-star-ngayon/bansa/2014/09/06/1365860/bagong-opisyal-ng-manila-city-hall-press-club-hinirang Bagong opisyal ng Manila City Hall Press Club hinirang]</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.seapa.org/seapa-alert-broadcaster-shot-dead-in-philippine-capital/ |title=Broadcaster shot dead in capital |access-date=January 14, 2020 |archive-date=January 14, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200114123623/https://www.seapa.org/seapa-alert-broadcaster-shot-dead-in-philippine-capital/ |url-status=dead }}</ref><ref>[https://businessmirror.com.ph/2016/01/21/the-navara-lives-up-to-expectations/ The Navara lives up to expectations]</ref> Mapapanood ang himpilang ito bilang '''DZME Radyo-TV''' sa Channel 5 ng Cablelink at Sinag Cable. ==Ksaysayan== [[File:State_of_the_Nation_Address_Philippines_(2023-07-24)_E911a_33.jpg |thumb|Kotse ng DZME sa Batasan Hills, Lungsod Quezon]] Itinatag ang DZME noong June 15, 1968 sa pagmamay-ari nina Atty. Joey Luison, Jr. at ang kanyang pamilya. Noong Nobyembre 1978, lumipat ang talapihitang ito mula sa 1540 kHz sa 1530 kHz. Noong Oktubre 1987, kabilang ang himpilang ito sa pinasara ng NTC dahil sa pag-ere ng right-wing propaganda at komentaryo na tumutol sa administrasyong Aquino. Ngungit noong Enero 1, 1988, bumalik ito sa ere.<ref>[https://apnews.com/801a8ecf1a10c7092f04b7223b49685d Enrile Challenges Government On Coup Charge, Station Closed – AP News Archives. Retrieved on Mar. 15, 2015]</ref> Noong 1996, binili ng isang grupo, kabilang dito si [[Prospero Pichay Jr.]], ang kumpanya ng himpilang ito mula sa pamilya Luison. Noong 2004, inangkan ng DZME ang '''Radyo Uno''', kasabay nito ang pagbili ng bagong Harris transmitter. Noong 2009, bilang bahagi ng pagpalaiwg sa operasyon nito, lumipat ang DZME mula sa matagal nitong tahanan sa Roosevelt Ave. sa [[Lungsod Quezon]] (na ngayo'y isang branch ng BPI) sa Victory Central Mall sa Monumento, [[Caloocan]]. Mula dito, nagpatayo din sila ng iba't ibang himpilan sa Kabisayahan at Mindanao bilang Like Radio. Noong Enero 2014, lumipat muli ito sa OMM-Citra Building sa Ortigas Center, [[Pasig]]. Pagkatapos ng Semana Santa noong 2015, binitiw ng himpilang ito ang pangalang Radyo Uno. Ngungit, noong Mayo 2023, muli ito binalik. ==Mga Sanggunian== {{Reflist}} {{Metro Manila Radio}} [[Kategorya:Mga himpilang panradyo sa Kalakhang Maynila]] jfr6uhl6ywejenum34m69lt3k7qmqxb 5 165385 2213377 2212594 2026-06-25T23:53:34Z ListeriaBot 79921 Wikidata list updated [V2] 2213377 wikitext text/x-wiki == New real time list of missing articles == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> I suggest that you give a look to the [[m:Mix'n'match|Mix'n'match]] tool by Magnus Manske, and that you recommend it from this page. Thanks to Wikidata, it's able to tell you in real time what articles you're missing out of several reliable lists of relevant persons. --[[m:user:Nemo_bis|Nemo]] 17:06, 10 Oktubre 2014 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Nemo bis@metawiki using the list at http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Talk:Mix%27n%27match&oldid=10158766 --> :Ha? [[Tagagamit:OmegaAndromedae|OmegaAndromedae]] ([[Usapang tagagamit:OmegaAndromedae|kausapin]]) 12:39, 18 Agosto 2025 (UTC) ::''Automatic message delivery'' ito kaya parang walang ''sense''. Tingnan mo ang orihinal na ''message delivery'' [https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Usapang_Wikipedia:Talaan_ng_mga_artikulong_kailangang_mayroon_ang_bawat_Wikipedia&oldid=1445796 dito]. Ipinadala ang mensahe na 'yan para i-''suggest'' na puwede gumawa ng tala tulad nung nasa baba. [https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Usapang_Wikipedia%3ATalaan_ng_mga_artikulong_kailangang_mayroon_ang_bawat_Wikipedia&diff=1670548&oldid=1445796 Si Bluemask ang gumawa ng talang 'yan], siya 'yun isa pang aktibong admin dito sa Wikipediang Tagalog. ''Hope'' na naliwanagan ka. Salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 03:04, 23 Oktubre 2025 (UTC) :::Ah, pero bakit may kulang? Ano ba nangyari sa Q6 hanggang Q14 at bakit nawala ang Q47, at kung na delete lang sila bakit wala ang Q613? Pero di ko man iyata magagamit ito, pero salamat nalang! [[Tagagamit:OmegaAndromedae|OmegaAndromedae]] ([[Usapang tagagamit:OmegaAndromedae|kausapin]]) 04:37, 23 Oktubre 2025 (UTC) == Wikidata list == {{Wikidata list|sparql= SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P5008 wd:Q5460604. } |columns=number:bilang,item:aytem,label/en:artikulo,label,P18 |section= |min_section=3 |sort=label |links=red |thumb=128 |autolist=fallback }} {| class='wikitable sortable' ! bilang ! aytem ! artikulo ! label ! larawan |- | style='text-align:right'| 1 | [[:d:Q9181|Q9181]] | Abraham | [[Abraham]] | [[Talaksan:PikiWiki Israel 47514 Samaritan museum on mount Grizim - Left.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2 | [[:d:Q91|Q91]] | Abraham Lincoln | [[Abraham Lincoln]] | [[Talaksan:Abraham Lincoln 1846 47 interpreted Gemini.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3 | [[:d:Q5670|Q5670]] | Abu Nuwas | [[Abu Nuwas]] | [[Talaksan:Abu Nuwas.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4 | [[:d:Q9381|Q9381]] | Adam Smith | [[Adam Smith]] | [[Talaksan:AdamSmith.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 5 | [[:d:Q12029|Q12029]] | addiction | [[adiksiyon]] | [[Talaksan:Alcoholism is a Prision.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 6 | [[:d:Q352|Q352]] | Adolf Hitler | [[Adolf Hitler]] | [[Talaksan:Adolf Hitler cropped restored 3x4.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 7 | [[:d:Q889|Q889]] | Afghanistan | [[Apganistan|Afghanistan]] | [[Talaksan:Afghanistan - Location Map (2013) - AFG - UNOCHA.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 8 | [[:d:Q336|Q336]] | science | [[agham]] | [[Talaksan:Stylised atom with three Bohr model orbits and stylised nucleus (encircled).svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 9 | [[:d:Q11451|Q11451]] | agriculture | [[agrikultura]] | [[Talaksan:Unload wheat by the combine Claas Lexion 584.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 10 | [[:d:Q8018|Q8018]] | Augustine of Hippo | [[Agustin ng Hipona]] | [[Talaksan:Saint Augustine by Philippe de Champaigne.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 11 | [[:d:Q2102|Q2102]] | snake | [[ahas]] | [[Talaksan:A snake coiled in the cavity of a tree.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 12 | [[:d:Q718|Q718]] | chess | [[ahedres]] | [[Talaksan:Chess game Staunton No. 6.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 13 | [[:d:Q12199|Q12199]] | HIV/AIDS | [[AIDS]] | [[Talaksan:Human Immunodeficency Virus - stylized rendering.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 14 | [[:d:Q8597|Q8597]] | Akbar | [[Akbar ang Dakila]] | [[Talaksan:Contemporary seated portrait of Akbar, 1605.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 15 | [[:d:Q8006|Q8006]] | Akira Kurosawa | [[Akira Kurosawa]] | [[Talaksan:Akirakurosawa-onthesetof7samurai-1953-page88.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 16 | [[:d:Q571|Q571]] | book | [[aklat]] | [[Talaksan:Americanstudbookvolume2open.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 17 | [[:d:Q7075|Q7075]] | library | [[aklatan]] | [[Talaksan:Austria - Göttweig Abbey - 2015.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 18 | [[:d:Q9546|Q9546]] | Al-Ghazali | [[Al-Ghazali]] | [[Talaksan:Al Ghazali.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 19 | [[:d:Q282|Q282]] | wine | [[alak]] | [[Talaksan:Red and white wine 12-2015.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 20 | [[:d:Q7251|Q7251]] | Alan Turing | [[Alan Turing]] | [[Talaksan:Alan Turing (1951) (crop).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 21 | [[:d:Q937|Q937]] | Albert Einstein | [[Albert Einstein]] | [[Talaksan:Albert Einstein Head cleaned.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 22 | [[:d:Q5580|Q5580]] | Albrecht Dürer | [[Albrecht Dürer]] | [[Talaksan:Dürer Alte Pinakothek.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 23 | [[:d:Q188|Q188]] | German | [[Wikang Aleman|Aleman]] | [[Talaksan:Legal status of German in the world.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 24 | [[:d:Q183|Q183]] | Germany | [[Alemanya]] | [[Talaksan:Aerial view of Berlin (32881394137).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 25 | [[:d:Q7318|Q7318]] | Nazi Germany | [[Alemanyang Nazi]] | |- | style='text-align:right'| 26 | [[:d:Q7374|Q7374]] | Alfred Hitchcock | [[Alfred Hitchcock]] | [[Talaksan:Hitchcock, Alfred 02.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 27 | [[:d:Q37868|Q37868]] | algae | [[algae]] | [[Talaksan:Wlas.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 28 | [[:d:Q262|Q262]] | Algeria | [[Algeria]] | [[Talaksan:Algeria - Location Map (2013) - DZA - UNOCHA.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 29 | [[:d:Q8366|Q8366]] | algorithm | [[algoritmo]] | [[Talaksan:Flowchart procedural programming.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 30 | [[:d:Q3968|Q3968]] | algebra | [[alhebra]] | [[Talaksan:Quadratic formula.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 31 | [[:d:Q156|Q156]] | alcohols | [[alkohol]] | [[Talaksan:Lukastest etoh tbutoh.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 32 | [[:d:Q8216|Q8216]] | Greek alphabet | [[alpabetong Griyego]] | [[Talaksan:Richtungsschild auf der Insel Ikaria, 2005.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 33 | [[:d:Q8229|Q8229]] | Latin script | [[Sulat Latin|alpabetong Latin]] | [[Talaksan:Abecedarium.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 34 | [[:d:Q8209|Q8209]] | Cyrillic script | [[alpabetong Siriliko]] | [[Talaksan:Cyrillic alternates.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 35 | [[:d:Q1286|Q1286]] | Alps | [[Alpes]] | [[Talaksan:Alps 2007-03-13 10.10UTC 1px-250m.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 36 | [[:d:Q663|Q663]] | aluminium | [[aluminyo]] | [[Talaksan:Aluminium-4.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 37 | [[:d:Q10908|Q10908]] | Amphibia | [[Amphibia]] | [[Talaksan:Fire salamander (Salamandra Salamandra).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 38 | [[:d:Q727|Q727]] | Amsterdam | [[Amsterdam]] | [[Talaksan:Amsterdam airphoto.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 39 | [[:d:Q6199|Q6199]] | anarchism | [[anarkismo]] | [[Talaksan:Graffiti "No Gods, No Masters" and anarchy symbol at central bus station ZOB in Munich, Germany.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 40 | [[:d:Q514|Q514]] | anatomy | [[anatomiya]] | [[Talaksan:Leonardo da vinci, Drawing of a Woman's Torso.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 41 | [[:d:Q5456|Q5456]] | Andes | [[Andes]] | [[Talaksan:Andes 70.30345W 42.99203S.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 42 | [[:d:Q5603|Q5603]] | Andy Warhol | [[Andy Warhol]] | [[Talaksan:Andy Warhol at the Jewish Museum (by Bernard Gotfryd) – LOC.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 43 | [[:d:Q8258|Q8258]] | One Thousand and One Nights | [[Ang Isang Libo't Isang Gabi|Ang Isanglibo't Isang mga Gabi]] | [[Talaksan:Sughrat.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 44 | [[:d:Q8269|Q8269]] | The Tale of Genji | [[Ang Kuwento ni Genji]] | [[Talaksan:Genji emaki 01003 002.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 45 | [[:d:Q8251|Q8251]] | The Art of War | [[Sining ng Pakikidigma|Ang Sining ng Pakikidigma]] | [[Talaksan:Bamboo book - closed - UCR.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 46 | [[:d:Q11352|Q11352]] | angle | [[anggulo]] | [[Talaksan:Coord Angle.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 47 | [[:d:Q12117|Q12117]] | cereal | [[angkak]] | [[Talaksan:Various grains edit2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 48 | [[:d:Q43473|Q43473]] | Angkor Wat | [[Angkor Wat]] | [[Talaksan:Angkor wat temple.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 49 | [[:d:Q11425|Q11425]] | animation | [[animasyon]] | [[Talaksan:Animated GIF from the 1919 Feline folies by Pat Sullivan.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 50 | [[:d:Q51|Q51]] | Antarctica | [[Antartika|Antarctica]] | [[Talaksan:Antarctica 6400px from Blue Marble.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 51 | [[:d:Q12187|Q12187]] | antibiotic | [[antibiyotiko]] | [[Talaksan:How do different antibiotics work?.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 52 | [[:d:Q5685|Q5685]] | Anton Chekhov | [[Anton Chekhov]] | [[Talaksan:Anton Chekhov with bow-tie sepia image.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 53 | [[:d:Q1340|Q1340]] | Antonio Vivaldi | [[Antonio Vivaldi]] | [[Talaksan:Onbekend - Antonio Vivaldi - Bologna Museo Internationale e biblioteca della musica di bologna 28-04-2012 9-21-050.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 54 | [[:d:Q7298|Q7298]] | Antonín Dvořák | [[Antonín Dvořák]] | [[Talaksan:Dvorak.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 55 | [[:d:Q3196|Q3196]] | fire | [[apoy]] | [[Talaksan:FIRE 01.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 56 | [[:d:Q15|Q15]] | Africa | [[Aprika]] | [[Talaksan:Africa satellite orthographic.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 57 | [[:d:Q1828555|Q1828555]] | Arabic script | [[Arabic script]] | [[Talaksan:Tawqi' script - Qur'anic verses - 2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 58 | [[:d:Q8669|Q8669]] | Arab–Israeli conflict | [[Arab–Israeli conflict]] | [[Talaksan:Arab-Israeli Map.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 59 | [[:d:Q1357|Q1357]] | Araneae | [[Gagamba|Araneae]] | [[Talaksan:Spiders Diversity.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 60 | [[:d:Q11376|Q11376]] | acceleration | [[arangkada]] | |- | style='text-align:right'| 61 | [[:d:Q11464|Q11464]] | plough | [[araro]] | [[Talaksan:04-09-12-Schaupflügen-Fahrenwalde-RalfR-IMG 1232.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 62 | [[:d:Q525|Q525]] | Sun | [[Araw (astronomiya)|Araw]] | [[Talaksan:The Sun in white light.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 63 | [[:d:Q573|Q573]] | day | [[Araw (panahon)|araw]] | [[Talaksan:GreenwUhrWelt.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 64 | [[:d:Q10872|Q10872]] | | [[Arkeya|Archaea]] | [[Talaksan:Archaea.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 65 | [[:d:Q8739|Q8739]] | Archimedes | [[Arkimedes|Archimedes]] | [[Talaksan:Retrato de un erudito (¿Arquímedes?), por Domenico Fetti.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 66 | [[:d:Q11500|Q11500]] | area | [[Sukat|area]] | |- | style='text-align:right'| 67 | [[:d:Q414|Q414]] | Argentina | [[Arhentina]] | [[Talaksan:Fitz Roy 1b.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 68 | [[:d:Q868|Q868]] | Aristotle | [[Aristoteles]] | [[Talaksan:Aristotle Altemps Inv8575.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 69 | [[:d:Q11205|Q11205]] | arithmetic | [[aritmetika]] | [[Talaksan:Basic arithmetic operators.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 70 | [[:d:Q12271|Q12271]] | architecture | [[arkitektura]] | [[Talaksan:Ray and Maria Stata Center (MIT).JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 71 | [[:d:Q12277|Q12277]] | arch | [[arko]] | [[Talaksan:Arch (PSF).png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 72 | [[:d:Q1360|Q1360]] | arthropod | [[Arthropoda]] | [[Talaksan:Asian forest scorpion in Khao Yai National Park.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 73 | [[:d:Q11660|Q11660]] | artificial intelligence | [[artipisyal na katalinuhan]] | [[Talaksan:Dall-e 3 (jan '24) artificial intelligence icon.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 74 | [[:d:Q11427|Q11427]] | steel | [[asero]] | [[Talaksan:Kaltbandcoils.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 75 | [[:d:Q11158|Q11158]] | acid | [[asido]] | |- | style='text-align:right'| 76 | [[:d:Q11254|Q11254]] | table salt | [[asin]] | [[Talaksan:Salt shaker on white background.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 77 | [[:d:Q12370|Q12370]] | salt | [[Asin (kimika)|asin]] | [[Talaksan:Ammonium-cerium(IV)-sulfate-sample.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 78 | [[:d:Q144|Q144]] | dog | [[aso]] | [[Talaksan:Greenland 467 (35130903436) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 79 | [[:d:Q3863|Q3863]] | asteroid | [[asteroyd]] | [[Talaksan:Asteroidsscale.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 80 | [[:d:Q333|Q333]] | astronomy | [[astronomiya]] | [[Talaksan:Laser Towards Milky Ways Centre.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 81 | [[:d:Q11002|Q11002]] | sugar | [[asukal]] | [[Talaksan:Sugar 2xmacro.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 82 | [[:d:Q48|Q48]] | Asia | [[Asya]] | [[Talaksan:Asia satellite orthographic.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 83 | [[:d:Q12152|Q12152]] | myocardial infarction | [[atake sa puso]] | [[Talaksan:Heart attack diagram.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 84 | [[:d:Q9368|Q9368]] | liver | [[atay]] | [[Talaksan:Leber Schaf.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 85 | [[:d:Q7066|Q7066]] | atheism | [[ateismo]] | [[Talaksan:Ephesians 2,12 - Greek atheos.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 86 | [[:d:Q1524|Q1524]] | Athens | [[Atenas]] | [[Talaksan:Akropolis 2015.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 87 | [[:d:Q542|Q542]] | athletics | [[Atletiks|atletika]] | [[Talaksan:Naisten 400 m aidat.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 88 | [[:d:Q9121|Q9121]] | atom | [[atomo]] | [[Talaksan:Helium atom QM.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 89 | [[:d:Q408|Q408]] | Australia | [[Australya]] | [[Talaksan:Australia satellite plane.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 90 | [[:d:Q40|Q40]] | Austria | [[Austria]] | [[Talaksan:Austria - Location Map (2019) - AUT - UNOCHA.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 91 | [[:d:Q8011|Q8011]] | Avicenna | [[Avicenna]] | [[Talaksan:Pursina.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 92 | [[:d:Q12542|Q12542]] | Aztec | [[Aztec]] | [[Talaksan:Reconstruction of Tenochtitlan2006.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 93 | [[:d:Q467|Q467]] | woman | [[babae]] | [[Talaksan:Woman.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 94 | [[:d:Q787|Q787]] | pig | [[baboy]] | [[Talaksan:Sow with piglet.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 95 | [[:d:Q11411|Q11411]] | backgammon | [[Bakgamon|backgammon]] | [[Talaksan:Backgammon lg.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 96 | [[:d:Q10876|Q10876]] | bacteria | [[Bakterya|bacteria]] | [[Talaksan:E. coli Bacteria (7316101966).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 97 | [[:d:Q1530|Q1530]] | Baghdad | [[Baghdad]] | [[Talaksan:Bagdad collage.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 98 | [[:d:Q8092|Q8092]] | tropical cyclone | [[bagyo]] | [[Talaksan:Dramatic Views of Hurricane Florence from the International Space Station From 9 12 (42828603210) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 99 | [[:d:Q8068|Q8068]] | flood | [[baha]] | [[Talaksan:KatrinaNewOrleansFlooded edit2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 100 | [[:d:Q7343|Q7343]] | Great Barrier Reef | [[Bahura ng Gran Barrera]] | [[Talaksan:GreatBarrierReef-EO.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 101 | [[:d:Q830|Q830]] | cattle | [[baka]] | [[Talaksan:Cow female black white.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 102 | [[:d:Q677|Q677]] | iron | [[bakal]] | [[Talaksan:Iron electrolytic and 1cm3 cube.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 103 | [[:d:Q8091|Q8091]] | grammar | [[balarila]] | |- | style='text-align:right'| 104 | [[:d:Q1074|Q1074]] | skin | [[Balat (anatomiya)|balat]] | [[Talaksan:Komodo dragon skin.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 105 | [[:d:Q321|Q321]] | Milky Way | [[Ariwanas|Balatas]] | [[Talaksan:Artist’s impression of the Milky Way.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 106 | [[:d:Q12548|Q12548]] | Holy Roman Empire | [[Banal na Imperyong Romano]] | |- | style='text-align:right'| 107 | [[:d:Q1861|Q1861]] | Bangkok | [[Bangkok]] | [[Talaksan:Temple of the Emerald of buddha or Wat Phra Kaew (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 108 | [[:d:Q7164|Q7164]] | World Bank | [[Bangkong Pandaigdig]] | [[Talaksan:World Bank building at Washington.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 109 | [[:d:Q9610|Q9610]] | Bangla | [[Wikang Bengali|Bangla]] | [[Talaksan:Bengali letters.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 110 | [[:d:Q902|Q902]] | Bangladesh | [[Bangladesh]] | |- | style='text-align:right'| 111 | [[:d:Q11446|Q11446]] | ship | [[barko]] | [[Talaksan:DANA 2004 ubt.jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 112 | [[:d:Q11193|Q11193]] | base | [[base]] | [[Talaksan:Sodium hydroxide solution.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 113 | [[:d:Q12512|Q12512]] | St. Peter's Basilica | [[Basilika ni San Pedro]] | [[Talaksan:Basilica di San Pietro in Vaticano September 2015-1a.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 114 | [[:d:Q5372|Q5372]] | basketball | [[basketbol]] | [[Talaksan:Dream Team at the 1992 Summer Olympics.JPEG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 115 | [[:d:Q11475|Q11475]] | vacuum | [[basyo]] | [[Talaksan:Kolbenluftpumpe hg.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 116 | [[:d:Q7569|Q7569]] | child | [[bata]] | [[Talaksan:Little girl of Don Som.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 117 | [[:d:Q12111|Q12111]] | Sorghum | [[batad]] | [[Talaksan:Sorghum bicolor - geograph.org.uk - 1070429.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 118 | [[:d:Q7748|Q7748]] | law | [[batas]] | [[Talaksan:JMR-Memphis1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 119 | [[:d:Q8063|Q8063]] | rock | [[Bato (heolohiya)|bato]] | [[Talaksan:Balanced Rock.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 120 | [[:d:Q11421|Q11421]] | magnet | [[batubalani]] | [[Talaksan:Bar magnet crop.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 121 | [[:d:Q956|Q956]] | Beijing | [[Beijing]] | [[Talaksan:Skyline of Beijing CBD with B-5906 approaching (20211016171955).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 122 | [[:d:Q11465|Q11465]] | velocity | [[Tulin|belosidad]] | [[Talaksan:Vector snelheid-Plain.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 123 | [[:d:Q313|Q313]] | Venus | [[Benus (planeta)|Benus]] | [[Talaksan:PIA23791-Venus-RealAndEnhancedContrastViews-20200608 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 124 | [[:d:Q64|Q64]] | Berlin | [[Berlin]] | [[Talaksan:Cityscape Berlin.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 125 | [[:d:Q5369|Q5369]] | baseball | [[beysbol]] | [[Talaksan:Zack Greinke on July 29, 2009.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 126 | [[:d:Q11563|Q11563]] | number | [[bilang]] | [[Talaksan:Numbers grid in NY.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 127 | [[:d:Q2111|Q2111]] | speed of light in vacuum | [[bilis ng liwanag]] | |- | style='text-align:right'| 128 | [[:d:Q11442|Q11442]] | bicycle | [[bisikleta]] | [[Talaksan:00 8327 Historisches Fahrrad.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 129 | [[:d:Q523|Q523]] | star | [[bituin]] | [[Talaksan:The Sun by the Atmospheric Imaging Assembly of NASA's Solar Dynamics Observatory - 20100819.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 130 | [[:d:Q7094|Q7094]] | biochemistry | [[biyokimika]] | [[Talaksan:Fat triglyceride shorthand formula.PNG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 131 | [[:d:Q290|Q290]] | sex | [[biyolohikal na kasarian]] | [[Talaksan:Cromosomas X-Y y gametos.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 132 | [[:d:Q420|Q420]] | biology | [[biyolohiya]] | [[Talaksan:Biology-0001.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 133 | [[:d:Q7108|Q7108]] | biotechnology | [[biyoteknolohiya]] | [[Talaksan:Biotecnologia Fase3.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 134 | [[:d:Q8355|Q8355]] | violin | [[biyulin]] | [[Talaksan:Violin VL100.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 135 | [[:d:Q9759|Q9759]] | blues | [[blues]] | [[Talaksan:B.B. King, 2006-06-26.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 136 | [[:d:Q2841|Q2841]] | Bogotá | [[Bogotá|Bogota]] | [[Talaksan:Centro internacional.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 137 | [[:d:Q441|Q441]] | botany | [[botanika]] | [[Talaksan:Diversity of plants image version q.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 138 | [[:d:Q202943|Q202943]] | Brahmagupta | [[Brahmagupta]] | |- | style='text-align:right'| 139 | [[:d:Q155|Q155]] | Brazil | [[Brasil|Brazil]] | [[Talaksan:Cidade Maravilhosa.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 140 | [[:d:Q9530|Q9530]] | breathing | [[breathing]] | [[Talaksan:Diaphragmatic breathing.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 141 | [[:d:Q8680|Q8680]] | British Empire | [[Imperyong Britaniko|Britanikong Imperyo]] | |- | style='text-align:right'| 142 | [[:d:Q7391|Q7391]] | bee | [[bubuyog]] | [[Talaksan:(MHNT) Apis mellifera (female) - on viburnum tinus flowers.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 143 | [[:d:Q748|Q748]] | Buddhism | [[Budismo|Buddadamma]] | [[Talaksan:Large Gautama Buddha statue in Buddha Park of Ravangla, Sikkim.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 144 | [[:d:Q8081|Q8081]] | tornado | [[buhawi]] | [[Talaksan:F5 tornado Elie Manitoba 2007.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 145 | [[:d:Q3|Q3]] | life | [[buhay]] | [[Talaksan:HumanNewborn.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 146 | [[:d:Q11457|Q11457]] | cotton | [[bulak]] | [[Talaksan:Cotton - പരുത്തി 03.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 147 | [[:d:Q506|Q506]] | flower | [[bulaklak]] | [[Talaksan:Flores.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 148 | [[:d:Q8072|Q8072]] | volcano | [[bulkan]] | [[Talaksan:Mount St. Helens erupting blue.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 149 | [[:d:Q12214|Q12214]] | smallpox | [[bulutong]] | [[Talaksan:Child with Smallpox Bangladesh.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 150 | [[:d:Q8502|Q8502]] | mountain | [[bundok]] | [[Talaksan:Himalayas, Ama Dablam, Nepal.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 151 | [[:d:Q513|Q513]] | Mount Everest | [[Bundok Everest]] | [[Talaksan:Mount Everest as seen from Drukair2 PLW edit.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 152 | [[:d:Q1364|Q1364]] | fruit | [[bunga]] | [[Talaksan:(MHNT) Geum urbanum - Fruit.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 153 | [[:d:Q405|Q405]] | Moon | [[Buwan (astronomiya)|Buwan]] | [[Talaksan:FullMoon2010.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 154 | [[:d:Q8161|Q8161]] | tax | [[buwis]] | [[Talaksan:Pieter Brueghel the Younger, 'Paying the Tax (The Tax Collector)' oil on panel, 1620-1640. USC Fisher Museum of Art.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 155 | [[:d:Q85|Q85]] | Cairo | [[Cairo]] | [[Talaksan:Cairo Skyline (2020).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 156 | [[:d:Q16|Q16]] | Canada | [[Canada]] | [[Talaksan:Canada - Location Map (2013) - CAN - UNOCHA.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 157 | [[:d:Q12284|Q12284]] | canal | [[canal]] | [[Talaksan:0283 Ribeauvillé (Haut-Rhin - Elsass).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 158 | [[:d:Q5465|Q5465]] | Cape Town | [[Lungsod ng Cabo|Cape Town]] | [[Talaksan:Ciudad del Cabo desde Cabeza de León, Sudáfrica, 2018-07-22, DD 34.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 159 | [[:d:Q11358|Q11358]] | carbohydrate | [[Karbohidrata|carbohydrate]] | [[Talaksan:Carbohydrates.jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 160 | [[:d:Q6722|Q6722]] | Carl Friedrich Gauss | [[Carl Friedrich Gauss]] | [[Talaksan:Carl Friedrich Gauss.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 161 | [[:d:Q1043|Q1043]] | Carl Linnaeus | [[Carl Linnaeus]] | [[Talaksan:Carl von Linné.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 162 | [[:d:Q3044|Q3044]] | Charlemagne | [[Carlomagno]] | [[Talaksan:Charlemagne denier Mayence 812 814.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 163 | [[:d:Q1405|Q1405]] | Augustus | [[Cesar Augusto]] | [[Talaksan:Augustus of Prima Porta (inv. 2290).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 164 | [[:d:Q160|Q160]] | Cetacea | [[Cetacea]] | [[Talaksan:Graywhale MMC.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 165 | [[:d:Q9045|Q9045]] | Chanakya Kautilya | [[Chanakya]] | [[Talaksan:Chanakya artistic depiction.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 166 | [[:d:Q1035|Q1035]] | | [[Charles Darwin]] | [[Talaksan:Charles Darwin portrait.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 167 | [[:d:Q2042|Q2042]] | Charles de Gaulle | [[Charles de Gaulle]] | [[Talaksan:General Charles de Gaulle in 1945.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 168 | [[:d:Q5686|Q5686]] | Charles Dickens | [[Charles Dickens]] | [[Talaksan:Dickens Gurney head.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 169 | [[:d:Q882|Q882]] | Charlie Chaplin | [[Charlie Chaplin]] | [[Talaksan:Charlie Chaplin portrait Getty 1739411952.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 170 | [[:d:Q5809|Q5809]] | Che Guevara | [[Che Guevara]] | [[Talaksan:Che Guevara - Guerrillero Heroico by Alberto Korda.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 171 | [[:d:Q8201|Q8201]] | Chinese characters | [[Chinese characters]] | [[Talaksan:Hanzi.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 172 | [[:d:Q7322|Q7322]] | Christopher Columbus | [[Christopher Columbus]] | [[Talaksan:Ridolfo del Ghirlandaio - Ritratto di Cristoforo Colombo (1520).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 173 | [[:d:Q8423|Q8423]] | Cyrus the Great | [[Dakilang Ciro|Ciro ang Dakila]] | [[Talaksan:Great Men and Famous Women Volume 1 - Cyrus the Great.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 174 | [[:d:Q81513|Q81513]] | Citrus | [[Citrus]] | [[Talaksan:Mandarin tree closeup.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 175 | [[:d:Q8683|Q8683]] | Cold War | [[Digmaang Malamig|Cold War]] | [[Talaksan:US Army tanks face off against Soviet tanks, Berlin 1961.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 176 | [[:d:Q739|Q739]] | Colombia | [[Colombia]] | |- | style='text-align:right'| 177 | [[:d:Q4604|Q4604]] | Confucius | [[Confucio|Confucius]] | [[Talaksan:Confucius, fresco from a Western Han tomb of Dongping County, Shandong province, China.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 178 | [[:d:Q11382|Q11382]] | conservation of energy | [[conservation of energy]] | [[Talaksan:Blocked-pendulum-strobe.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 179 | [[:d:Q8413|Q8413]] | Constantine the Great | [[Dakilang Constantino|Constantino I]] | [[Talaksan:0 Gaius Flavius Valerius Constantinus, Palatino.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 180 | [[:d:Q753|Q753]] | copper | [[Tanso (elemento)|copper]] | [[Talaksan:Cuivre Michigan.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 181 | [[:d:Q241|Q241]] | Cuba | [[Cuba]] | [[Talaksan:Santa Clara (Cuba).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 182 | [[:d:Q165|Q165]] | sea | [[dagat]] | [[Talaksan:Paracas National Reserve, Ica, Peru-3April2011.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 183 | [[:d:Q545|Q545]] | Baltic Sea | [[Dagat Baltiko]] | [[Talaksan:SvetlogorskRauschen 05-2017 img11 beach.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 184 | [[:d:Q5484|Q5484]] | Caspian Sea | [[Dagat Kaspiyo|Dagat Caspian]] | [[Talaksan:Caspian Sea from orbit.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 185 | [[:d:Q1693|Q1693]] | North Sea | [[Dagat Hilaga]] | [[Talaksan:North Sea 02 ubt.jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 186 | [[:d:Q166|Q166]] | Black Sea | [[Dagat Itim]] | [[Talaksan:Black Sea Nasa May 25 2004.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 187 | [[:d:Q1247|Q1247]] | Caribbean Sea | [[Dagat Karibe]] | [[Talaksan:50 Shades Of Blue (187611681).jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 188 | [[:d:Q37660|Q37660]] | South China Sea | [[Dagat Timog Tsina|Dagat Luzon]] | [[Talaksan:Mar de China Meridional - BM WMS 2004.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 189 | [[:d:Q4918|Q4918]] | Mediterranean Sea | [[Dagat Mediteraneo]] | [[Talaksan:Mediterranean Sea political map-en.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 190 | [[:d:Q2|Q2]] | Earth | [[Daigdig]] | [[Talaksan:Meteosat-12-fci-march-equinox-2025-noon.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 191 | [[:d:Q8409|Q8409]] | Alexander the Great | [[Alejandrong Dakila|Dakilang Aleksander]] | [[Talaksan:Alexander the Great mosaic (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 192 | [[:d:Q8698|Q8698]] | Great Depression | [[Malawakang Depresyon|Dakilang Depresyon]] | [[Talaksan:Lange-MigrantMother02.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 193 | [[:d:Q11652|Q11652]] | frequency | [[dalasan]] | [[Talaksan:FrequencyAnimation.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 194 | [[:d:Q11651|Q11651]] | electric current | [[daloy ng kuryente]] | [[Talaksan:Magnetic field of a steady current.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 195 | [[:d:Q12323|Q12323]] | dam | [[dam]] | [[Talaksan:RappbodeLufts.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 196 | [[:d:Q3766|Q3766]] | Damascus | [[Damasco|Damascus]] | [[Talaksan:Damascus, Syria, Panorama at sunset.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 197 | [[:d:Q9415|Q9415]] | emotion | [[damdamin]] | [[Talaksan:Plutchik-wheel in arabic.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 198 | [[:d:Q1067|Q1067]] | Dante Alighieri | [[Dante Alighieri]] | [[Talaksan:Portrait de Dante.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 199 | [[:d:Q1653|Q1653]] | Danube | [[Danubio]] | [[Talaksan:Budapest from Gellert Hill.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 200 | [[:d:Q41585|Q41585]] | David Hilbert | [[David Hilbert]] | [[Talaksan:Hilbert.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 201 | [[:d:Q1353|Q1353]] | Delhi | [[Delhi]] | [[Talaksan:Red Fort in Delhi 03-2016 img3.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 202 | [[:d:Q7174|Q7174]] | democracy | [[demokrasya]] | [[Talaksan:Election MG 3455.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 203 | [[:d:Q974|Q974]] | Democratic Republic of the Congo | [[Demokratikong Republika ng Congo]] | [[Talaksan:DR Congo - collage.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 204 | [[:d:Q8514|Q8514]] | desert | [[desyerto]] | [[Talaksan:Libya 4608 Idehan Ubari Dunes Luca Galuzzi 2007.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 205 | [[:d:Q1354|Q1354]] | Dhaka | [[Dhaka]] | [[Talaksan:Dhaka skyline1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 206 | [[:d:Q9453|Q9453]] | dialectic | [[Diyalektika|dialectic]] | [[Talaksan:Georg Pencz, Dialectic, NGA 33130.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 207 | [[:d:Q297|Q297]] | Diego Velázquez | [[Diego Velázquez]] | [[Talaksan:Diego Velázquez Autorretrato 45 x 38 cm - Colección Real Academia de Bellas Artes de San Carlos - Museo de Bellas Artes de Valencia.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 208 | [[:d:Q198|Q198]] | war | [[digmaan]] | [[Talaksan:Thure de Thulstrup - L. Prang and Co. - Battle of Gettysburg - Restoration by Adam Cuerden.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 209 | [[:d:Q2487|Q2487]] | Thirty Years' War | [[Tatlumpung Taong Digmaan|Digmaan ng Tatlumpung Taon]] | [[Talaksan:Magdeburg 1631.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 210 | [[:d:Q8740|Q8740]] | Vietnam War | [[Digmaang Biyetnam]] | [[Talaksan:VietnamMural.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 211 | [[:d:Q8465|Q8465]] | civil war | [[digmaang sibil]] | [[Talaksan:Battle of Gettysburg.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 212 | [[:d:Q8676|Q8676]] | American Civil War | [[Digmaang Sibil ng Amerika|Digmaang Sibil ng Estados Unidos]] | [[Talaksan:CivilWarUSAColl.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 213 | [[:d:Q317|Q317]] | dictatorship | [[diktadura]] | [[Talaksan:Hitler Nürnberg 1935.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 214 | [[:d:Q9106|Q9106]] | Dmitri Mendeleev | [[Dimitri Mendeleyev]] | [[Talaksan:Dmitri Mendeleev.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 215 | [[:d:Q12536|Q12536]] | Abbasid Caliphate | [[Kalipatong Abasida|Dinastiyang Abasida]] | [[Talaksan:Abbasid Caliphate-ar.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 216 | [[:d:Q7209|Q7209]] | Han dynasty | [[Dinastiyang Han]] | [[Talaksan:Summer Vacation 2007, 263, Watchtower In The Morning Light, Dunhuang, Gansu Province.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 217 | [[:d:Q9903|Q9903]] | Ming dynasty | [[Dinastiyang Ming]] | [[Talaksan:Ming Empire cca 1580 (en).svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 218 | [[:d:Q8733|Q8733]] | Qing dynasty | [[Dinastiyang Qing]] | |- | style='text-align:right'| 219 | [[:d:Q9683|Q9683]] | Tang dynasty | [[Dinastiyang Tang]] | [[Talaksan:Tang Dynasty circa 700 CE.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 220 | [[:d:Q430|Q430]] | dinosaur | [[dinosauro]] | [[Talaksan:Various dinosaurs2.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 221 | [[:d:Q11656|Q11656]] | diode | [[Diodo|diode]] | [[Talaksan:Diode-closeup.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 222 | [[:d:Q1889|Q1889]] | diplomacy | [[diplomasya]] | [[Talaksan:2024-11-18-Headquarters of the United Nations-0605.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 223 | [[:d:Q4439|Q4439]] | hard disk | [[Hard disk drive|diskong matigas]] | [[Talaksan:Western Digital WD2500BB Hard Disk A.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 224 | [[:d:Q12206|Q12206]] | diabetes | [[diyabetes]] | [[Talaksan:Blue circle for diabetes.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 225 | [[:d:Q5283|Q5283]] | diamond | [[diyamante]] | [[Talaksan:Rough Diamond.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 226 | [[:d:Q190|Q190]] | God | [[Diyos]] | [[Talaksan:Schnorr von Carolsfeld Bibel in Bildern 1860 001.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 227 | [[:d:Q7430|Q7430]] | deoxyribonucleic acid | [[DNA]] | [[Talaksan:DNA animation.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 228 | [[:d:Q4917|Q4917]] | United States dollar | [[dolyar ng Estados Unidos]] | [[Talaksan:USDnotes.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 229 | [[:d:Q11395|Q11395]] | domestication | [[domestikasyon]] | [[Talaksan:Domestication Timeline.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 230 | [[:d:Q612|Q612]] | Dubai | [[Dubai]] | [[Talaksan:Dubai Skyline mit Burj Khalifa (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 231 | [[:d:Q7873|Q7873]] | blood | [[dugo]] | [[Talaksan:Blood Test (15575812743).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 232 | [[:d:Q7953|Q7953]] | Zen | [[Zen|Dzen]] | [[Talaksan:Eiheiji gate.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 233 | [[:d:Q1063|Q1063]] | evolution | [[ebolusyon]] | [[Talaksan:L'origine de l'évolution.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 234 | [[:d:Q8434|Q8434]] | education | [[edukasyon]] | [[Talaksan:1887 Bettannier Der Schwarze Fleck anagoria.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 235 | [[:d:Q79|Q79]] | Egypt | [[Ehipto]] | [[Talaksan:All Gizah Pyramids.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 236 | [[:d:Q7150|Q7150]] | ecology | [[ekolohiya]] | [[Talaksan:Grib skov.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 237 | [[:d:Q8134|Q8134]] | economics | [[ekonomika]] | [[Talaksan:Economics circular flow cartoon.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 238 | [[:d:Q11214|Q11214]] | differential equation | [[ekwasyong diperensiyal]] | [[Talaksan:Exemple d'eqüacion diferenciala.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 239 | [[:d:Q7939|Q7939]] | El Niño | [[El Niño]] | [[Talaksan:ENSO - El Niño.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 240 | [[:d:Q849919|Q849919]] | electromagnetic interaction | [[electromagnetic interaction]] | [[Talaksan:Feynmann Diagram Coulomb.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 241 | [[:d:Q9778|Q9778]] | electronic music | [[electronic music]] | [[Talaksan:1st commercial Moog synthesizer (1964, commissioned by the Alwin Nikolai Dance Theater of NY) @ Stearns Collection (Stearns 2035), University of Michigan.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 242 | [[:d:Q12725|Q12725]] | electricity | [[elektrisidad]] | [[Talaksan:Lightning simulator questacon04.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 243 | [[:d:Q11650|Q11650]] | electronics | [[elektronika]] | [[Talaksan:Arduino ftdi chip-1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 244 | [[:d:Q11344|Q11344]] | chemical element | [[Elemento (kimika)|elemento]] | [[Talaksan:Periodic table (32-col, enwiki), black and white.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 245 | [[:d:Q7207|Q7207]] | Elizabeth I of England | [[Elizabeth I ng Inglatera]] | [[Talaksan:Elizabeth1England.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 246 | [[:d:Q303|Q303]] | Elvis Presley | [[Elvis Presley]] | [[Talaksan:Elvis Presley Publicity Photo for The Trouble with Girls 1968.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 247 | [[:d:Q613|Q613]] | Emirate of Dubai | [[Emirate of Dubai]] | [[Talaksan:UAE Dubai Marina img1 asv2018-01.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 248 | [[:d:Q11379|Q11379]] | energy | [[enerhiya]] | [[Talaksan:Electric power transmission.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 249 | [[:d:Q12739|Q12739]] | nuclear power | [[Enerhiyang nukleyar|enerhiyang nuklear]] | [[Talaksan:Nuclear Power Plant Cattenom.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 250 | [[:d:Q8753|Q8753]] | Enrico Fermi | [[Enrico Fermi]] | [[Talaksan:Enrico Fermi 1943-49.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 251 | [[:d:Q5292|Q5292]] | encyclopedia | [[ensiklopedya]] | [[Talaksan:Bertelsmann Lexikothek.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 252 | [[:d:Q8047|Q8047]] | enzyme | [[ensima]] | [[Talaksan:Enzyme inhibition.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 253 | [[:d:Q8272|Q8272]] | Epic of Gilgamesh | [[Epiko ni Gilgamesh]] | [[Talaksan:GilgameshTablet.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 254 | [[:d:Q41571|Q41571]] | epilepsy | [[epilepsiya]] | [[Talaksan:Spike-waves.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 255 | [[:d:Q9471|Q9471]] | epistemology | [[epistemolohiya]] | [[Talaksan:4 Pramanas, epistemology according to ancient Nyayasutras.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 256 | [[:d:Q9123|Q9123]] | Ernest Rutherford | [[Ernest Rutherford]] | [[Talaksan:Ernest Rutherford LOC.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 257 | [[:d:Q9130|Q9130]] | Erwin Schrödinger | [[Erwin Schrödinger]] | [[Talaksan:Erwin Schrödinger - Narodowe Archiwum Cyfrowe (1-E-939).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 258 | [[:d:Q29|Q29]] | Spain | [[Espanya]] | [[Talaksan:Spain - Location Map (2013) - ESP - UNOCHA.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 259 | [[:d:Q143|Q143]] | Esperanto | [[Esperanto]] | [[Talaksan:Flag of Esperanto.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 260 | [[:d:Q42527|Q42527]] | spice | [[Pampalasa|espesya]] | [[Talaksan:Spices1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 261 | [[:d:Q11455|Q11455]] | special relativity | [[Teorya ng natatanging relatibidad|espesyal na teoriya ng relatibidad]] | [[Talaksan:Gedankenexperiment Zeitdilitation.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 262 | [[:d:Q7432|Q7432]] | species | [[espesye]] | [[Talaksan:Heliconius mimicry.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 263 | [[:d:Q12483|Q12483]] | statistics | [[estadistika]] | [[Talaksan:Standard Normal Distribution-en.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 264 | [[:d:Q7275|Q7275]] | state | [[estado]] | [[Talaksan:Leviathan frontispiece cropped British Library.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 265 | [[:d:Q30|Q30]] | United States | [[Estados Unidos|Estados Unidos ng Amerika]] | [[Talaksan:United States - Location Map (2013) - USA - UNOCHA.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 266 | [[:d:Q9202|Q9202]] | Statue of Liberty | [[Estatwa ng Kalayaan]] | [[Talaksan:Statue of Liberty 7.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 267 | [[:d:Q153|Q153]] | ethanol | [[etanol]] | [[Talaksan:Sample of Absolute Ethanol.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 268 | [[:d:Q115|Q115]] | Ethiopia | [[Ethiopia]] | [[Talaksan:Ethiopia in its region.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 269 | [[:d:Q9465|Q9465]] | ethics | [[etika]] | [[Talaksan:Rage-and-anger-fresco.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 270 | [[:d:Q8747|Q8747]] | Euclid | [[Euclides|Euclid]] | [[Talaksan:Euklid2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 271 | [[:d:Q4916|Q4916]] | euro | [[Euro]] | [[Talaksan:Euro Series Banknotes (2019) - centered.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 272 | [[:d:Q46|Q46]] | Europe | [[Europa]] | [[Talaksan:Europe satellite orthographic.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 273 | [[:d:Q7371|Q7371]] | Federico Fellini | [[Federico Fellini]] | [[Talaksan:Federico Fellini NYWTS 2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 274 | [[:d:Q1496|Q1496]] | Ferdinand Magellan | [[Fernando de Magallanes]] | [[Talaksan:Retrato de Hernando de Magallanes.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 275 | [[:d:Q9764|Q9764]] | flamenco | [[flamenco]] | [[Talaksan:Sargent John Singer Spanish Dancer.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 276 | [[:d:Q12748|Q12748]] | fossil fuel | [[fossil fuel]] | [[Talaksan:Combustibles fossiles.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 277 | [[:d:Q5432|Q5432]] | Francisco Goya | [[Francisco de Goya]] | [[Talaksan:Vicente López Portaña - el pintor Francisco de Goya.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 278 | [[:d:Q5604|Q5604]] | Frank Lloyd Wright | [[Frank Lloyd Wright]] | [[Talaksan:Frank Lloyd Wright LC-USZ62-36384.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 279 | [[:d:Q8007|Q8007]] | Franklin Delano Roosevelt | [[Franklin D. Roosevelt]] | [[Talaksan:FDR 1944 Color Portrait.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 280 | [[:d:Q905|Q905]] | Franz Kafka | [[Franz Kafka]] | [[Talaksan:Franz Kafka, 1923.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 281 | [[:d:Q7312|Q7312]] | Franz Schubert | [[Franz Schubert]] | [[Talaksan:Franz Schubert by Wilhelm August Rieder 1875 larger version.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 282 | [[:d:Q1268|Q1268]] | Frédéric Chopin | [[Frederic Francois Chopin]] | [[Talaksan:Frederic Chopin photo.jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 283 | [[:d:Q5588|Q5588]] | Frida Kahlo | [[Frida Kahlo]] | [[Talaksan:Frida Kahlo, by Guillermo Kahlo (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 284 | [[:d:Q9358|Q9358]] | Friedrich Nietzsche | [[Friedrich Nietzsche]] | [[Talaksan:Nietzsche187a.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 285 | [[:d:Q764|Q764]] | fungi | [[Halamang-singaw|Fungus]] | [[Talaksan:2006-08-09 Amanita citrina 46465 cropped.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 286 | [[:d:Q2736|Q2736]] | association football | [[futbol]] | [[Talaksan:Football in Bloomington, Indiana, 1995.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 287 | [[:d:Q125851781|Q125851781]] | Fâtih Sultan Mehemmed Han | [[Fâtih Sultan Mehemmed Han]] | |- | style='text-align:right'| 288 | [[:d:Q991|Q991]] | Fyodor Dostoyevsky | [[Feodor Dostoyevsky|Fëdor Dostoevskij]] | [[Talaksan:Vasily Perov - Портрет Ф.М.Достоевского - Google Art Project.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 289 | [[:d:Q5878|Q5878]] | | [[Gabriel García Márquez]] | [[Talaksan:Gabriel Garcia Marquez.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 290 | [[:d:Q318|Q318]] | galaxy | [[Galaksiya|galaxy]] | [[Talaksan:NGC 4414 (NASA-med).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 291 | [[:d:Q8778|Q8778]] | Galen | [[Galen]] | [[Talaksan:Galenus.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 292 | [[:d:Q307|Q307]] | Galileo Galilei | [[Galileo Galilei]] | [[Talaksan:Galileo.arp.300pix.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 293 | [[:d:Q7191|Q7191]] | Nobel Prize | [[Gantimpalang Nobel]] | [[Talaksan:Marie Skłodowska-Curie's Nobel Prize in Chemistry 1911.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 294 | [[:d:Q11432|Q11432]] | gas | [[gas]] | [[Talaksan:Kinetic theory of gases.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 295 | [[:d:Q156103|Q156103]] | gastroenteritis | [[gastroenteritis]] | [[Talaksan:Gastroenteritis viruses.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 296 | [[:d:Q8495|Q8495]] | milk | [[gatas]] | [[Talaksan:Glass of Milk (33657535532).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 297 | [[:d:Q720|Q720]] | Genghis Khan | [[Genghis Khan]] | [[Talaksan:YuanEmperorAlbumGenghisPortrait.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 298 | [[:d:Q5683|Q5683]] | Geoffrey Chaucer | [[Geoffrey Chaucer]] | [[Talaksan:Portrait of Geoffrey Chaucer (4671380) (cropped) 02.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 299 | [[:d:Q7302|Q7302]] | George Frideric Handel | [[George Frideric Handel]] | [[Talaksan:George Frideric Handel by Balthasar Denner.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 300 | [[:d:Q9235|Q9235]] | Georg Wilhelm Friedrich Hegel | [[Georg Wilhelm Friedrich Hegel]] | [[Talaksan:Jakob Schlesinger - Hegel 1831.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 301 | [[:d:Q5679|Q5679]] | Lord Byron | [[George Byron, Ika-6 na Barong Byron]] | [[Talaksan:Byron 1813 by Phillips.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 302 | [[:d:Q23|Q23]] | | [[George Washington]] | [[Talaksan:Gilbert Stuart Williamstown Portrait of George Washington.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 303 | [[:d:Q7311|Q7311]] | Giacomo Puccini | [[Giacomo Puccini]] | [[Talaksan:GiacomoPuccini.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 304 | [[:d:Q897|Q897]] | gold | [[ginto]] | [[Talaksan:Gold-crystals.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 305 | [[:d:Q179277|Q179277]] | Giovanni Pierluigi da Palestrina | [[Giovanni Pierluigi da Palestrina]] | [[Talaksan:Giovanni Pierluigi da Palestrina.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 306 | [[:d:Q6607|Q6607]] | guitar | [[gitara]] | [[Talaksan:Classical Guitar two views.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 307 | [[:d:Q12554|Q12554]] | Middle Ages | [[Gitnang Kapanahunan|Gitnang Panahon]] | [[Talaksan:Friedrich-barbarossa-und-soehne-welfenchronik 1-1000x1540.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 308 | [[:d:Q7204|Q7204]] | Middle East | [[Gitnang Silangan]] | [[Talaksan:Colorful shaded map of Middle East.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 309 | [[:d:Q7317|Q7317]] | Giuseppe Verdi | [[Giuseppe Verdi]] | [[Talaksan:Giuseppi Verdi by Ferdinand Mulnier c1870.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 310 | [[:d:Q7181|Q7181]] | globalization | [[globalisasyon]] | |- | style='text-align:right'| 311 | [[:d:Q11413|Q11413]] | go | [[Go (laro)|go]] | [[Talaksan:Go board.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 312 | [[:d:Q5377|Q5377]] | golf | [[golf]] | [[Talaksan:Golfer swing.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 313 | [[:d:Q9047|Q9047]] | Gottfried Wilhelm Leibniz | [[Gottfried Leibniz]] | [[Talaksan:Christoph Bernhard Francke - Bildnis des Philosophen Leibniz (ca. 1695).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 314 | [[:d:Q11412|Q11412]] | gravity | [[grabedad]] | [[Talaksan:Solar sys.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 315 | [[:d:Q7347|Q7347]] | Great Lakes | [[Mga Malalaking Lawa|Gran Lagos]] | [[Talaksan:ISS-43 the Great Lakes of North America.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 316 | [[:d:Q4421|Q4421]] | forest | [[gubat]] | [[Talaksan:Brussels Zonienwoud.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 317 | [[:d:Q11004|Q11004]] | vegetable | [[gulay]] | [[Talaksan:Kleinmarkthalle Frankfurt Gemüsestand.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 318 | [[:d:Q446|Q446]] | wheel | [[gulong]] | [[Talaksan:Hub (PSF).png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 319 | [[:d:Q9188|Q9188]] | Empire State Building | [[Gusaling Empire State]] | [[Talaksan:Empire State Building (aerial view).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 320 | [[:d:Q7304|Q7304]] | Gustav Mahler | [[Gustav Mahler]] | [[Talaksan:Photo of Gustav Mahler by Moritz Nähr 01.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 321 | [[:d:Q6240|Q6240]] | Hafez | [[Hafez]] | [[Talaksan:Anselm Feuerbach Hafis vor der Schenke (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 322 | [[:d:Q12506|Q12506]] | Hagia Sophia | [[Hagia Sophia]] | [[Talaksan:Hagia Sophia Mars 2013.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 323 | [[:d:Q9232|Q9232]] | Jainism | [[Hainismo]] | [[Talaksan:Shravanbelgola Gomateshvara feet prayer1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 324 | [[:d:Q756|Q756]] | plant | [[halaman]] | [[Talaksan:Thanh Long ở Ninh Thuận.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 325 | [[:d:Q8094|Q8094]] | wind | [[hangin]] | [[Talaksan:Bundesarchiv Bild 183-1990-0206-324, Berlin, Passanten im Wind.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 326 | [[:d:Q8222|Q8222]] | Hangul | [[Hangul]] | [[Talaksan:Hangeul-basic.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 327 | [[:d:Q5673|Q5673]] | Hans Christian Andersen | [[Hans Christian Andersen]] | [[Talaksan:Hans Christian Andersen by Thora Hallager 1869.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 328 | [[:d:Q17|Q17]] | Japan | [[Hapon]] | [[Talaksan:Satellite image of Japan in May 2003.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 329 | [[:d:Q5287|Q5287]] | Japanese | [[Wikang Hapones|Hapones]] | [[Talaksan:Nihongo.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 330 | [[:d:Q729|Q729]] | animal | [[hayop]] | [[Talaksan:Animal diversity.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 331 | [[:d:Q5589|Q5589]] | Henri Matisse | [[Henri Matisse]] | [[Talaksan:Portrait of Henri Matisse 1933 May 20.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 332 | [[:d:Q8768|Q8768]] | Henry Ford | [[Henry Ford]] | [[Talaksan:Henry ford 1919.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 333 | [[:d:Q1071|Q1071]] | geography | [[heograpiya]] | [[Talaksan:OrteliusWorldMap.jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 334 | [[:d:Q1069|Q1069]] | geology | [[heolohiya]] | [[Talaksan:Mapa litológico de Genicera.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 335 | [[:d:Q8087|Q8087]] | geometry | [[heometriya]] | [[Talaksan:Westerner and Arab practicing geometry 15th century manuscript.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 336 | [[:d:Q7326|Q7326]] | Hernán Cortés | [[Hernán Cortés]] | [[Talaksan:Retrato de Hernán Cortés.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 337 | [[:d:Q1218|Q1218]] | Jerusalem | [[Herusalem]] | [[Talaksan:Dome of the Rock seen from the Mount of Olives (12395649153) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 338 | [[:d:Q302|Q302]] | Jesus Christ | [[Hesus]] | [[Talaksan:Spas vsederzhitel sinay (cropped1).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 339 | [[:d:Q556|Q556]] | hydrogen | [[Idrohino|hidroheno]] | [[Talaksan:Hydrogen discharge tube.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 340 | [[:d:Q49|Q49]] | North America | [[Hilagang Amerika]] | [[Talaksan:North America satellite orthographic.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 341 | [[:d:Q934|Q934]] | North Pole | [[Hilagang Polo]] | [[Talaksan:Noaa3-2006-0602-1206 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 342 | [[:d:Q8690|Q8690]] | Cultural Revolution | [[Himagsikang Pangkalinangan|Himagsikan sa Kultura]] | [[Talaksan:1967-02 1967年的红卫兵.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 343 | [[:d:Q6534|Q6534]] | French Revolution | [[Himagsikang Pranses]] | [[Talaksan:LouisXVIExecutionBig.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 344 | [[:d:Q8729|Q8729]] | Russian Revolution | [[Himagsikang Ruso (1917)|Himagsikang Ruso noong 1917]] | [[Talaksan:Revolución-marzo-rusia--russianbolshevik00rossuoft.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 345 | [[:d:Q5451|Q5451]] | Himalayas | [[Himalaya]] | [[Talaksan:Himalayas.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 346 | [[:d:Q9089|Q9089]] | Hinduism | [[Hinduismo]] | [[Talaksan:A Hindu wedding ritual in progress b.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 347 | [[:d:Q2763|Q2763]] | The Holocaust | [[Holokausto|Holocaust]] | [[Talaksan:Selection on the ramp at Auschwitz-Birkenau, 1944 (Auschwitz Album) 1b.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 348 | [[:d:Q6691|Q6691]] | Homer | [[Homer]] | [[Talaksan:Homer bust, Farnese collection (Naples).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 349 | [[:d:Q8646|Q8646]] | Hong Kong | [[Hong Kong]] | [[Talaksan:Hong Kong from Victoria Peak1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 350 | [[:d:Q11364|Q11364]] | hormone | [[hormona]] | |- | style='text-align:right'| 351 | [[:d:Q9268|Q9268]] | Judaism | [[Hudaismo]] | [[Talaksan:Menorah 0307.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 352 | [[:d:Q11420|Q11420]] | judo | [[Judo|hudo]] | [[Talaksan:KOCIS Korea Judo Kim Jaebum London 36 (7696361164).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 353 | [[:d:Q8473|Q8473]] | military | [[hukbo]] | [[Talaksan:Composite images — Military - animated.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 354 | [[:d:Q12551|Q12551]] | Hundred Years' War | [[Digmaang Daang Taon|Hundred Years' War]] | [[Talaksan:Battle of crecy froissart.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 355 | [[:d:Q319|Q319]] | Jupiter | [[Hupiter (planeta)|Hupiter]] | [[Talaksan:Jupiter OPAL 2024.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 356 | [[:d:Q7331|Q7331]] | Ibn Battuta | [[Ibn Battuta]] | [[Talaksan:Bust of Ibn Battuta at Ibn Battuta museum.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 357 | [[:d:Q9294|Q9294]] | Ibn Khaldun | [[Ibn Khaldun]] | [[Talaksan:Bust of Ibn Khaldun (Casbah of Bejaia, Algeria).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 358 | [[:d:Q5113|Q5113]] | bird | [[ibon]] | [[Talaksan:Bird Diversity 2011.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 359 | [[:d:Q7257|Q7257]] | ideology | [[ideolohiya]] | [[Talaksan:War2.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 360 | [[:d:Q7314|Q7314]] | Igor Stravinsky | [[Igor Stravinsky]] | [[Talaksan:Igor Stravinsky LOC 32392u.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 361 | [[:d:Q362|Q362]] | World War II | [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] | [[Talaksan:Infobox collage for WWII.PNG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 362 | [[:d:Q8275|Q8275]] | Iliad | [[Iliada]] | [[Talaksan:P. Oxy. 221.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 363 | [[:d:Q4022|Q4022]] | river | [[ilog]] | [[Talaksan:White Nile Fishermen (18156464842).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 364 | [[:d:Q3783|Q3783]] | Amazon | [[Ilog Amasona]] | [[Talaksan:Amazon CIAT (2).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 365 | [[:d:Q7355|Q7355]] | Yellow River | [[Ilog Dilaw]] | [[Talaksan:Yellow River - panoramio.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 366 | [[:d:Q5089|Q5089]] | Ganges | [[Ilog Ganges]] | [[Talaksan:View of Ghats across the Ganges, Varanasi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 367 | [[:d:Q7348|Q7348]] | Indus River | [[Ilog Indo]] | [[Talaksan:Indus near Skardu.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 368 | [[:d:Q3503|Q3503]] | Congo | [[Ilog Congo|Ilog Konggo]] | [[Talaksan:Sunrise near Mossaka (Congo).JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 369 | [[:d:Q1497|Q1497]] | Mississippi River | [[Ilog Mississippi]] | [[Talaksan:Efmo View from Fire Point.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 370 | [[:d:Q3542|Q3542]] | Niger River | [[Ilog Niger]] | [[Talaksan:Niger River View, Djenne (6861797).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 371 | [[:d:Q3392|Q3392]] | Nile | [[Ilog Nilo]] | [[Talaksan:Cairo skyline, Panoramic view, Egypt.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 372 | [[:d:Q584|Q584]] | Rhine | [[Ilog Rin]] | [[Talaksan:Loreleyblick Maria Ruh 2025.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 373 | [[:d:Q626|Q626]] | Volga | [[Ilog Volga]] | [[Talaksan:Вид на Кинешемский мост из села Воздвиженье.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 374 | [[:d:Q5413|Q5413]] | Yangtze | [[Ilog Yangtze]] | [[Talaksan:Qutang Gorge on Changjiang.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 375 | [[:d:Q7363|Q7363]] | nose | [[ilong]] | [[Talaksan:Dog nose.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 376 | [[:d:Q9312|Q9312]] | Immanuel Kant | [[Immanuel Kant]] | [[Talaksan:Immanuel Kant - Gemaelde 2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 377 | [[:d:Q7260|Q7260]] | imperialism | [[imperyalismo]] | [[Talaksan:China imperialism cartoon.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 378 | [[:d:Q11774|Q11774]] | Gupta Empire | [[Imperyong Gupta]] | |- | style='text-align:right'| 379 | [[:d:Q28573|Q28573]] | Inca Empire | [[Imperyong Inka|Imperyong Incaico]] | [[Talaksan:80 - Machu Picchu - Juin 2009 - edit.2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 380 | [[:d:Q184536|Q184536]] | Mali Empire | [[Imperyong Mali]] | [[Talaksan:Catalan Atlas BNF Sheet 6 Western Sahara.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 381 | [[:d:Q12557|Q12557]] | Mongol Empire | [[Imperyong Monggol]] | |- | style='text-align:right'| 382 | [[:d:Q12560|Q12560]] | Ottoman Empire | [[Imperyong Otomano]] | [[Talaksan:Rise of Ottoman empire.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 383 | [[:d:Q2277|Q2277]] | Roman Empire | [[Imperyong Romano]] | [[Talaksan:Inscription Theatre Leptis Magna Libya.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 384 | [[:d:Q11028|Q11028]] | information | [[impormasyon]] | [[Talaksan:Structure of the Universe.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 385 | [[:d:Q5325|Q5325]] | inductor | [[Panawit|indaktor]] | [[Talaksan:Electronic component inductors.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 386 | [[:d:Q668|Q668]] | India | [[Indiya|India]] | [[Talaksan:India-locator-map-blank.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 387 | [[:d:Q252|Q252]] | Indonesia | [[Indonesya|Indonesia]] | [[Talaksan:Indonesian Culture.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 388 | [[:d:Q11051|Q11051]] | Hindustani | [[Indostaniko]] | [[Talaksan:Hindustani.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 389 | [[:d:Q8148|Q8148]] | industrial sector | [[industriya]] | [[Talaksan:Valero Three Rivers Refinery Texas 2020.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 390 | [[:d:Q11388|Q11388]] | infrared radiation | [[infrared]] | [[Talaksan:Ir girl.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 391 | [[:d:Q1860|Q1860]] | English | [[Wikang Ingles|Ingles]] | [[Talaksan:William Shakespeare - Sonnet XXX - Rapenburg 30, Leiden (cropped).JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 392 | [[:d:Q7546|Q7546]] | Ingmar Bergman | [[Ingmar Bergman]] | [[Talaksan:Ingmar Bergman (1966).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 393 | [[:d:Q11023|Q11023]] | engineering | [[inhenyeriya]] | [[Talaksan:PIA19664-MarsInSightLander-Assembly-20150430.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 394 | [[:d:Q11418|Q11418]] | weak interaction | [[interaksiyong mahina]] | [[Talaksan:PiPlus muon decay.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 395 | [[:d:Q11415|Q11415]] | strong interaction | [[interaksiyong malakas]] | [[Talaksan:Nuclear Force anim smaller.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 396 | [[:d:Q12757|Q12757]] | internal combustion engine | [[internal combustion engine]] | [[Talaksan:Diesel Engine (4 cycle running).gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 397 | [[:d:Q7801|Q7801]] | International Court of Justice | [[Pandaigdigang Hukumang Pangkatarungan|Internasyonal na Hukuman ng Katarungan]] | [[Talaksan:Friedenspalast Den Haag (100MP).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 398 | [[:d:Q75|Q75]] | Internet | [[Internet]] | [[Talaksan:Internet users per 100 and GDP per capita.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 399 | [[:d:Q794|Q794]] | Iran | [[Iran]] | [[Talaksan:Iran - Location Map (2013) - IRN - UNOCHA.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 400 | [[:d:Q796|Q796]] | Iraq | [[Iraq]] | [[Talaksan:View of Sulaymaniyah (Slemani) City in Winter - Snow 2015.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 401 | [[:d:Q935|Q935]] | Isaac Newton | [[Isaac Newton]] | [[Talaksan:GodfreyKneller-IsaacNewton-1689.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 402 | [[:d:Q152|Q152]] | fish | [[isda]] | [[Talaksan:Fish-coll002.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 403 | [[:d:Q450|Q450]] | mind | [[Isip]] | [[Talaksan:RobertFuddBewusstsein17Jh.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 404 | [[:d:Q432|Q432]] | Islam | [[Islam]] | [[Talaksan:Mosque.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 405 | [[:d:Q801|Q801]] | Israel | [[Israel]] | [[Talaksan:Часовая башня султана Абдул Хамида II - panoramio.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 406 | [[:d:Q406|Q406]] | Istanbul | [[Istanbul]] | [[Talaksan:Istanbul Montage 2016.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 407 | [[:d:Q38|Q38]] | Italy | [[Italya]] | [[Talaksan:Colosseo 2020.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 408 | [[:d:Q589|Q589]] | black hole | [[itim na butas]] | [[Talaksan:Black hole - Messier 87 crop max res.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 409 | [[:d:Q7321|Q7321]] | Jacques Cartier | [[Jacques Cartier]] | [[Talaksan:Jacques Cartier 1851-1852.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 410 | [[:d:Q3630|Q3630]] | Jakarta | [[Jakarta]] | [[Talaksan:Jakarta.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 411 | [[:d:Q9095|Q9095]] | James Clerk Maxwell | [[James Clerk Maxwell]] | [[Talaksan:James-Clerk-Maxwell-1831-1879.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 412 | [[:d:Q7324|Q7324]] | James Cook | [[James Cook]] | [[Talaksan:Captainjamescookportrait.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 413 | [[:d:Q6882|Q6882]] | James Joyce | [[James Joyce]] | [[Talaksan:James Joyce by Alex Ehrenzweig, 1915 cropped.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 414 | [[:d:Q8962|Q8962]] | James Prescott Joule | [[James Prescott Joule]] | [[Talaksan:SS-joule.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 415 | [[:d:Q9041|Q9041]] | James Watt | [[James Watt]] | [[Talaksan:James Watt by Henry Howard.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 416 | [[:d:Q36322|Q36322]] | Jane Austen | [[Jane Austen]] | [[Talaksan:CassandraAusten-JaneAusten(c.1810) hires.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 417 | [[:d:Q1047|Q1047]] | Jawaharlal Nehru | [[Jawaharlal Nehru]] | [[Talaksan:Jawaharlal Nehru, circa 1925.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 418 | [[:d:Q8341|Q8341]] | jazz | [[jazz]] | [[Talaksan:Louis Armstrong restored.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 419 | [[:d:Q6527|Q6527]] | Jean-Jacques Rousseau | [[Jean-Jacques Rousseau]] | [[Talaksan:Jean-Jacques Rousseau (painted portrait).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 420 | [[:d:Q9364|Q9364]] | Jean-Paul Sartre | [[Jean-Paul Sartre]] | [[Talaksan:Flickr - Government Press Office (GPO) - Jean Paul Sartre and Simone De Beauvoir welcomed by Avraham Shlonsky and Leah Goldberg (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 421 | [[:d:Q1339|Q1339]] | Johann Sebastian Bach | [[Johann Sebastian Bach]] | [[Talaksan:Johann Sebastian Bach.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 422 | [[:d:Q5879|Q5879]] | Johann Wolfgang von Goethe | [[Johann Wolfgang von Goethe]] | [[Talaksan:Goethe (Stieler 1828).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 423 | [[:d:Q7294|Q7294]] | Johannes Brahms | [[Johannes Brahms]] | [[Talaksan:JohannesBrahms.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 424 | [[:d:Q8958|Q8958]] | Johannes Gutenberg | [[Johannes Gutenberg]] | [[Talaksan:Gutenberg.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 425 | [[:d:Q8963|Q8963]] | Johannes Kepler | [[Johannes Kepler]] | [[Talaksan:Johannes Kepler by Hans von Aachen.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 426 | [[:d:Q9353|Q9353]] | John Locke | [[John Locke]] | [[Talaksan:JohnLocke.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 427 | [[:d:Q9317|Q9317]] | John Maynard Keynes | [[John Maynard Keynes]] | [[Talaksan:Keynes 1933.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 428 | [[:d:Q909|Q909]] | Jorge Luis Borges | [[Jorge Luis Borges]] | [[Talaksan:Jorge Luis Borges 1951, by Grete Stern (full).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 429 | [[:d:Q7349|Q7349]] | Joseph Haydn | [[Joseph Haydn]] | [[Talaksan:Joseph Haydn, målning av Thomas Hardy från 1792.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 430 | [[:d:Q855|Q855]] | Joseph Stalin | [[Joseph Stalin]] | [[Talaksan:StalinCropped1943.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 431 | [[:d:Q7226|Q7226]] | Joan of Arc | [[Juana ng Arko]] | [[Talaksan:Contemporaine afb jeanne d arc.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 432 | [[:d:Q1048|Q1048]] | Julius Caesar | [[Julio Cesar]] | [[Talaksan:Retrato de Julio César (26724093101) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 433 | [[:d:Q9081|Q9081]] | knowledge | [[kaalaman]] | [[Talaksan:Tetradrachm Athens 480-420BC MBA Lyon.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 434 | [[:d:Q726|Q726]] | horse | [[kabayo]] | [[Talaksan:Biandintz eta zaldiak - modified2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 435 | [[:d:Q8432|Q8432]] | civilization | [[Kabihasnan]] | [[Talaksan:Egypt.Giza.Sphinx.02.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 436 | [[:d:Q28567|Q28567]] | Maya civilization | [[Kabihasnang Maya]] | [[Talaksan:El Castillo, Chichén Itzá.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 437 | [[:d:Q7242|Q7242]] | beauty | [[Kagandahan]] | [[Talaksan:A Japanese Beauty (OAW).png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 438 | [[:d:Q10294|Q10294]] | poverty | [[Kahirapan]] | [[Talaksan:Thomas Benjamin Kennington - Orphans.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 439 | [[:d:Q287|Q287]] | wood | [[kahoy]] | [[Talaksan:Arquitectura en madera.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 440 | [[:d:Q601401|Q601401]] | trade | [[Kalakalan]] | [[Talaksan:Fredmeyer edit 1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 441 | [[:d:Q500|Q500]] | Citrus × limon | [[Lemon|kalamansî (punò)]] | [[Talaksan:Citrus x limon - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-041.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 442 | [[:d:Q7881|Q7881]] | skeleton | [[Kalansay]] | [[Talaksan:Skeletons.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 443 | [[:d:Q10856|Q10856]] | Columbidae | [[Kalapati]] | [[Talaksan:2019-03-17 Columba oenas, Jesmond Dene 8.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 444 | [[:d:Q12132|Q12132]] | calendar system | [[kalendaryo]] | [[Talaksan:Revolution kalendar.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 445 | [[:d:Q12138|Q12138]] | Gregorian calendar | [[Kalendaryong Gregoryano]] | [[Talaksan:Ewiger Kalender gregorianisch.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 446 | [[:d:Q7011|Q7011]] | Kalidasa | [[Kalidasa]] | [[Talaksan:Kalidas.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 447 | [[:d:Q12681|Q12681]] | calligraphy | [[kaligrapiya]] | [[Talaksan:Calligraphy word.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 448 | [[:d:Q7860|Q7860]] | nature | [[kalikasan]] | [[Talaksan:Desert Electric.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 449 | [[:d:Q11042|Q11042]] | culture | [[Kultura|Kalinangan]] | [[Talaksan:Fastnachtsumzug, Rottweil, Süddeutschland.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 450 | [[:d:Q9165|Q9165]] | soul | [[kaluluwa]] | [[Talaksan:Meister von Heiligenkreuz 001.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 451 | [[:d:Q12147|Q12147]] | health | [[Kalusugan]] | [[Talaksan:Star of life2.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 452 | [[:d:Q4|Q4]] | death | [[kamatayan]] | [[Talaksan:Dead dog in Ulaanbaatar.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 453 | [[:d:Q7375|Q7375]] | Camelus | [[Kamelyo]] | [[Talaksan:Chameau de bactriane.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 454 | [[:d:Q7350|Q7350]] | Panama Canal | [[Kanal ng Panama|Kanal Panama]] | [[Talaksan:Panama Canal Gatun Locks.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 455 | [[:d:Q899|Q899]] | Suez Canal | [[Kanal ng Suez|Kanal Suez]] | [[Talaksan:Suez Canal, Egypt (31596166706).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 456 | [[:d:Q12078|Q12078]] | cancer | [[kanser]] | [[Talaksan:Breast cancer cell (2).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 457 | [[:d:Q7366|Q7366]] | song | [[Awitin|kanta]] | [[Talaksan:Ademareuil1.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 458 | [[:d:Q12131|Q12131]] | disability | [[Kapansanan]] | [[Talaksan:MUTCD D9-6.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 459 | [[:d:Q5322|Q5322]] | capacitor | [[Kapasitor]] | [[Talaksan:JVC MX-J950R - power module-1112 (cropped) - Elna Silmic electrolytic capacitors.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 460 | [[:d:Q454|Q454]] | peace | [[Kapayapaan]] | [[Talaksan:Peace dove.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 461 | [[:d:Q8486|Q8486]] | coffee | [[kape]] | [[Talaksan:A small cup of coffee.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 462 | [[:d:Q6206|Q6206]] | capitalism | [[Kapitalismo]] | [[Talaksan:Anti-capitalism color.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 463 | [[:d:Q8660|Q8660]] | Karachi | [[Karachi]] | [[Talaksan:Karachi from above.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 464 | [[:d:Q9430|Q9430]] | ocean | [[karagatan]] | [[Talaksan:Ocean beach at low tide against the sun.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 465 | [[:d:Q788|Q788]] | Arctic Ocean | [[Karagatang Artiko]] | [[Talaksan:Arctic Ocean.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 466 | [[:d:Q97|Q97]] | Atlantic Ocean | [[Karagatang Atlantiko]] | [[Talaksan:Atlantic Ocean.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 467 | [[:d:Q1239|Q1239]] | Indian Ocean | [[Karagatang Indiyo|Karagatang Indiyano]] | [[Talaksan:Indian Ocean-CIA WFB Map.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 468 | [[:d:Q98|Q98]] | Pacific Ocean | [[Karagatang Pasipiko]] | [[Talaksan:Pacific Ocean.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 469 | [[:d:Q12136|Q12136]] | disease | [[Sakit|karamdaman]] | [[Talaksan:Mycobacterium tuberculosis.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 470 | [[:d:Q12125|Q12125]] | common cold | [[Karaniwang sipon]] | [[Talaksan:Rhinovirus isosurface.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 471 | [[:d:Q8458|Q8458]] | human rights | [[Karapatang pantao]] | [[Talaksan:Declaration of the Rights of Man and of the Citizen in 1789.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 472 | [[:d:Q11419|Q11419]] | karate | [[Karatedo|Karate]] | [[Talaksan:WKF-Karate-World-Championships 2012 Paris 263.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 473 | [[:d:Q623|Q623]] | carbon | [[Karbon]] | [[Talaksan:Coal anthracite.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 474 | [[:d:Q9061|Q9061]] | Karl Marx | [[Karl Marx]] | [[Talaksan:Karl Marx 001 restored.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 475 | [[:d:Q10990|Q10990]] | meat | [[karne]] | [[Talaksan:FoodMeat.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 476 | [[:d:Q309|Q309]] | history | [[kasaysayan]] | [[Talaksan:Nikolaos Gyzis - Historia.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 477 | [[:d:Q1321|Q1321]] | Spanish | [[Wikang Kastila|Kastila]] | [[Talaksan:Eñe on keyboard - grey.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 478 | [[:d:Q12453|Q12453]] | measurement | [[Kasukatan]] | [[Talaksan:Taking measurements.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 479 | [[:d:Q11460|Q11460]] | clothing | [[kasuotan]] | [[Talaksan:Clothes.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 480 | [[:d:Q12174|Q12174]] | obesity | [[Labis na katabaan|Katabaan]] | [[Talaksan:Obesity-waist circumference.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 481 | [[:d:Q8492|Q8492]] | juice | [[Katas (inumin)|katas]] | [[Talaksan:Juicing the lemons (6027988479).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 482 | [[:d:Q8253|Q8253]] | fiction | [[kathang-isip]] | [[Talaksan:Alice par John Tenniel 30.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 483 | [[:d:Q7354|Q7354]] | Southern Ocean | [[Katimugang Karagatan]] | [[Talaksan:Location Southern Ocean.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 484 | [[:d:Q7949|Q7949]] | truth | [[Katotohanan]] | |- | style='text-align:right'| 485 | [[:d:Q5586|Q5586]] | Katsushika Hokusai | [[Hokusai|Katsushika Hokusai]] | [[Talaksan:Hokusai as an old man.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 486 | [[:d:Q205|Q205]] | infinity | [[Kawalang-hanggan|Kawalang hangganan]] | [[Talaksan:Infinite.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 487 | [[:d:Q10943|Q10943]] | cheese | [[keso]] | [[Talaksan:Hartkaese HardCheeses.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 488 | [[:d:Q7296|Q7296]] | Mount Kilimanjaro | [[Kilimanjaro]] | [[Talaksan:Mt. Kilimanjaro 12.2006.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 489 | [[:d:Q11570|Q11570]] | kilogram | [[kilogramo]] | [[Talaksan:CGKilogram.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 490 | [[:d:Q7178|Q7178]] | International Red Cross and Red Crescent Movement | [[Kilusang Pandaigdig ng Krus na Pula at Gasuklay na Pula]] | [[Talaksan:Medilunaroja.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 491 | [[:d:Q2329|Q2329]] | chemistry | [[kimika]] | [[Talaksan:Chemicals in flasks.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 492 | [[:d:Q11165|Q11165]] | inorganic chemistry | [[kimikang inorganiko]] | |- | style='text-align:right'| 493 | [[:d:Q11372|Q11372]] | physical chemistry | [[kimikang makapisika]] | [[Talaksan:Lomonosov Chymiae Physicae 1752.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 494 | [[:d:Q11351|Q11351]] | organic chemistry | [[kimikang organiko]] | [[Talaksan:Organic synthesis.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 495 | [[:d:Q3838|Q3838]] | Kinshasa | [[Kinshasa]] | [[Talaksan:Vue Kinshasa.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 496 | [[:d:Q11397|Q11397]] | classical mechanics | [[Klasikong mekanika|klasikong mekaniks]] | [[Talaksan:Newtons cradle animation book.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 497 | [[:d:Q7937|Q7937]] | climate | [[klima]] | [[Talaksan:Köppen-Geiger Climate Classification Map (1980–2016) no borders.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 498 | [[:d:Q10285|Q10285]] | Colosseum | [[Koliseo]] | [[Talaksan:Colosseo 2020.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 499 | [[:d:Q1348|Q1348]] | Kolkata | [[Kolkata]] | [[Talaksan:Ketan donate4.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 500 | [[:d:Q7167|Q7167]] | colonialism | [[kolonyalismo]] | [[Talaksan:RomanEmpire 117.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 501 | [[:d:Q3559|Q3559]] | comet | [[kometa]] | [[Talaksan:C2022 E3 (ZTF)- Alessandro Bianconi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 502 | [[:d:Q1004|Q1004]] | comics | [[komiks]] | [[Talaksan:Krazy Kat 1918-09-07.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 503 | [[:d:Q11173|Q11173]] | chemical compound | [[Kompuwestong pangkimika|kompuwesto]] | |- | style='text-align:right'| 504 | [[:d:Q68|Q68]] | computer | [[kompyuter]] | [[Talaksan:Apple II Plus, Museum of the Moving Image.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 505 | [[:d:Q11024|Q11024]] | communication | [[Pakikipagtalastasan|Komunikasyon]] | |- | style='text-align:right'| 506 | [[:d:Q6186|Q6186]] | communism | [[Komunismo]] | [[Talaksan:Comunismo.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 507 | [[:d:Q9581|Q9581]] | Confucianism | [[Confucianismo|Konpusyanismo]] | [[Talaksan:Jiangyin wenmiao dachengdian.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 508 | [[:d:Q7169|Q7169]] | conservatism | [[Konserbatismo]] | [[Talaksan:Conservatism - K. LCCN2011647256 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 509 | [[:d:Q5107|Q5107]] | continent | [[kontinente]] | [[Talaksan:Continentes Wikipedia.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 510 | [[:d:Q9176|Q9176]] | Korean | [[Wikang Koreano|Koreano]] | [[Talaksan:Hangugeo-Chosonmal.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 511 | [[:d:Q1420|Q1420]] | car | [[kotse]] | [[Talaksan:Bundesarchiv Bild 183-J0711-0001-003, Warnemünde, Stau.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 512 | [[:d:Q5375|Q5375]] | cricket | [[Kriket]] | [[Talaksan:Muralitharan bowling to Adam Gilchrist.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 513 | [[:d:Q5043|Q5043]] | Christianity | [[Kristiyanismo]] | [[Talaksan:Jerusalem Holy-Sepulchre Jesus-Detail-01.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 514 | [[:d:Q12546|Q12546]] | Crusades | [[Mga Krusada|Krusada]] | [[Talaksan:Combat deuxième croisade.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 515 | [[:d:Q1075|Q1075]] | color | [[kulay]] | [[Talaksan:Colouring pencils.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 516 | [[:d:Q1390|Q1390]] | insect | [[Insekto|Kulisap]] | [[Talaksan:Insekter.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 517 | [[:d:Q8620|Q8620]] | Kwame Nkrumah | [[Kwame Nkrumah]] | [[Talaksan:1989 CPA 6101.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 518 | [[:d:Q11402|Q11402]] | force | [[Puwersa|lakas]] | [[Talaksan:Force examples.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 519 | [[:d:Q8441|Q8441]] | man | [[lalaki]] | [[Talaksan:Pioneer plaque line-drawing of a human male.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 520 | [[:d:Q7367|Q7367]] | mosquito | [[Lamok]] | [[Talaksan:Mosquito on human skin.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 521 | [[:d:Q7386|Q7386]] | Formicidae | [[langgam]] | [[Talaksan:Meat eater ant feeding on honey02.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 522 | [[:d:Q9333|Q9333]] | Laozi | [[Lao-Tse|Laozi]] | [[Talaksan:Zhang Lu-Laozi Riding an Ox (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 523 | [[:d:Q11410|Q11410]] | game | [[Laro]] | [[Talaksan:Les joueurs de cartes de P. Cézanne (Fondation Vuitton, Paris) (33568651718).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 524 | [[:d:Q11422|Q11422]] | toy | [[Laruan]] | [[Talaksan:Child playing with a toy cart and horse. -front- (9726037522).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 525 | [[:d:Q41670|Q41670]] | Latin alphabet | [[Latin alphabet]] | |- | style='text-align:right'| 526 | [[:d:Q5513|Q5513]] | Lake Baikal | [[Lawa ng Baikal]] | [[Talaksan:Olkhon Island and Lake Baikal.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 527 | [[:d:Q5511|Q5511]] | Lake Tanganyika | [[Lawa ng Tanganyika]] | [[Talaksan:Lake Tanganyika.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 528 | [[:d:Q5505|Q5505]] | Lake Victoria | [[Lawa ng Victoria]] | [[Talaksan:Getting out to fish at dusk.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 529 | [[:d:Q4724|Q4724]] | Le Corbusier | [[Le Corbusier]] | [[Talaksan:Le Corbusier (1964).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 530 | [[:d:Q7243|Q7243]] | Leo Tolstoy | [[Leo Tolstoy]] | [[Talaksan:L.N.Tolstoy Prokudin-Gorsky.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 531 | [[:d:Q762|Q762]] | Leonardo da Vinci | [[Leonardo da Vinci]] | [[Talaksan:Francesco Melzi - Portrait of Leonardo.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 532 | [[:d:Q7604|Q7604]] | Leonhard Euler | [[Leonhard Euler]] | [[Talaksan:Leonhard Euler.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 533 | [[:d:Q7071|Q7071]] | Li Bai | [[Li Bai]] | [[Talaksan:李白.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 534 | [[:d:Q6216|Q6216]] | liberalism | [[liberalismo]] | [[Talaksan:Declaration of the Rights of Man and of the Citizen in 1789.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 535 | [[:d:Q7172|Q7172]] | League of Arab States | [[Ligang Arabe|Ligang Arabo]] | [[Talaksan:Arab Leage HQ 977.PNG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 536 | [[:d:Q8065|Q8065]] | natural disaster | [[Likas na sakuna]] | [[Talaksan:Pinatubo91eruption plume.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 537 | [[:d:Q11435|Q11435]] | liquid | [[likido]] | [[Talaksan:Water drop 001.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 538 | [[:d:Q7944|Q7944]] | earthquake | [[Lindol]] | [[Talaksan:Valdivia after earthquake, 1960.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 539 | [[:d:Q82571|Q82571]] | linear algebra | [[Alhebrang linyar|linear algebra]] | |- | style='text-align:right'| 540 | [[:d:Q8162|Q8162]] | linguistics | [[lingguwistika]] | |- | style='text-align:right'| 541 | [[:d:Q11367|Q11367]] | lipid | [[Lipido|Lipid]] | |- | style='text-align:right'| 542 | [[:d:Q8425|Q8425]] | society | [[Lipunan]] | [[Talaksan:Каменный век (1).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 543 | [[:d:Q8236|Q8236]] | literacy | [[Literasi]] | |- | style='text-align:right'| 544 | [[:d:Q11582|Q11582]] | litre | [[litro]] | [[Talaksan:CubeLitre.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 545 | [[:d:Q9128|Q9128]] | light | [[liwanag]] | [[Talaksan:Emanation.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 546 | [[:d:Q11197|Q11197]] | logarithm | [[logaritmo]] | [[Talaksan:Mplwp log2e10.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 547 | [[:d:Q8078|Q8078]] | logic | [[lohika]] | [[Talaksan:Discourse-into-the-night.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 548 | [[:d:Q84|Q84]] | London | [[Londres]] | [[Talaksan:London Skyline (125508655).jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 549 | [[:d:Q65|Q65]] | Los Angeles | [[Los Angeles]] | [[Talaksan:Los Angeles with Mount Baldy.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 550 | [[:d:Q1779|Q1779]] | Louis Armstrong | [[Louis Armstrong]] | [[Talaksan:Louis Armstrong restored.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 551 | [[:d:Q529|Q529]] | Louis Pasteur | [[Louis Pasteur]] | [[Talaksan:Louis Pasteur (1822 - 1895), microbiologist and chemist Wellcome V0026980.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 552 | [[:d:Q7742|Q7742]] | Louis XIV of France | [[Luis XIV ng Pransiya|Louis XIV ng Pransya]] | [[Talaksan:Louis XIV of France.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 553 | [[:d:Q255|Q255]] | Ludwig van Beethoven | [[Ludwig van Beethoven]] | [[Talaksan:Beethoven.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 554 | [[:d:Q9391|Q9391]] | Ludwig Wittgenstein | [[Ludwig Wittgenstein]] | [[Talaksan:Ludwig Wittgenstein.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 555 | [[:d:Q12493|Q12493]] | dome | [[Lungaw]] | [[Talaksan:Spb 06-2017 img07 Trinity Cathedral.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 556 | [[:d:Q515|Q515]] | city | [[lungsod]] | [[Talaksan:NYC wideangle south from Top of the Rock.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 557 | [[:d:Q237|Q237]] | Vatican City | [[Lungsod ng Vaticano|Lungsod ng Batikano]] | [[Talaksan:0 Basilique Saint-Pierre - Rome (1).JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 558 | [[:d:Q239|Q239]] | Brussels | [[Bruselas|Lungsod ng Bruselas]] | [[Talaksan:Brussels view from Mont des Arts, Brussels, Belgium (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 559 | [[:d:Q1486|Q1486]] | Buenos Aires | [[Lungsod ng Buenos Aires]] | [[Talaksan:Vista aérea de la Plaza del Congreso 10.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 560 | [[:d:Q8673|Q8673]] | Lagos | [[Lagos|Lungsod ng Lagos]] | [[Talaksan:Skywater.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 561 | [[:d:Q1489|Q1489]] | Mexico City | [[Lungsod ng Mehiko]] | [[Talaksan:Sobrevuelos CDMX HJ2A5091 (40386338731).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 562 | [[:d:Q60|Q60]] | New York City | [[Lungsod ng New York]] | [[Talaksan:NYC Downtown Manhattan Skyline seen from Paulus Hook 2019-12-20 IMG 7347 FRD (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 563 | [[:d:Q2807|Q2807]] | Madrid | [[Madrid]] | [[Talaksan:Madrid (38624991251).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 564 | [[:d:Q8436|Q8436]] | family | [[Pamilya|mag-anak]] | [[Talaksan:Inupiat Family from Noatak, Alaska, 1929, Edward S. Curtis (restored).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 565 | [[:d:Q11408|Q11408]] | magnetic field | [[magnetic field]] | [[Talaksan:DipolMagnet.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 566 | [[:d:Q12501|Q12501]] | Great Wall of China | [[Mahabang Muog ng Tsina]] | [[Talaksan:The Great Wall of China at Jinshanling-edit.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 567 | [[:d:Q8276|Q8276]] | Mahabharata | [[Mahabharata]] | [[Talaksan:Kurukshetra.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 568 | [[:d:Q1001|Q1001]] | Mahatma Gandhi | [[Mahatma Gandhi]] | [[Talaksan:Mahatma-Gandhi, studio, 1931.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 569 | [[:d:Q11575|Q11575]] | maize | [[Mais]] | [[Talaksan:Corn ready to produce.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 570 | [[:d:Q11019|Q11019]] | machine | [[Makina]] | [[Talaksan:Bonsack machine.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 571 | [[:d:Q12760|Q12760]] | steam engine | [[Makinang pinasisingawan]] | [[Talaksan:Горизонтальная стационарная паровая машина.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 572 | [[:d:Q11083|Q11083]] | large intestine | [[Malaking bituka]] | [[Talaksan:Blausen 0603 LargeIntestine Anatomy.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 573 | [[:d:Q323|Q323]] | Big Bang | [[Big Bang|Malaking Pagsabog]] | [[Talaksan:CMB Timeline300 no WMAP.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 574 | [[:d:Q12156|Q12156]] | malaria | [[malarya]] | [[Talaksan:Histopathology of malaria exoerythrocytic forms in liver 07G0024 lores.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 575 | [[:d:Q9476|Q9476]] | free will | [[Malayang kalooban]] | [[Talaksan:FreeWillTaxonomy4.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 576 | [[:d:Q11090|Q11090]] | small intestine | [[Maliit na bituka]] | [[Talaksan:Tractus intestinalis intestinum tenue.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 577 | [[:d:Q12167|Q12167]] | malnutrition | [[Malnutrisyon]] | [[Talaksan:Kwashiorkor 6180.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 578 | [[:d:Q7377|Q7377]] | mammal | [[Mamalya]] | |- | style='text-align:right'| 579 | [[:d:Q382441|Q382441]] | marine mammal | [[Mamalyang pandagat]] | [[Talaksan:Ursus maritimus 4 1996-08-04.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 580 | [[:d:Q11009|Q11009]] | nut | [[Nuwes|mani]] | [[Talaksan:Fancy raw mixed nuts macro.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 581 | [[:d:Q780|Q780]] | chicken | [[Manok]] | [[Talaksan:Kruppert Cubalaya cropped.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 582 | [[:d:Q89|Q89]] | apple | [[mansanas]] | [[Talaksan:Honeycrisp.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 583 | [[:d:Q5816|Q5816]] | Mao Zedong | [[Mao Zedong]] | [[Talaksan:Mao Tse Tung.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 584 | [[:d:Q2346|Q2346]] | analytical chemistry | [[Mapanuring kimika]] | [[Talaksan:Gas Chromatography Laboratory.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 585 | [[:d:Q7199|Q7199]] | Marcel Proust | [[Marcel Proust]] | [[Talaksan:Marcel Proust 1895.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 586 | [[:d:Q6101|Q6101]] | Marco Polo | [[Marco Polo]] | [[Talaksan:Marco Polo Mosaic from Palazzo Tursi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 587 | [[:d:Q7186|Q7186]] | Marie Curie | [[Marie Curie]] | [[Talaksan:Marie Curie (1900) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 588 | [[:d:Q4616|Q4616]] | Marilyn Monroe | [[Marilyn Monroe]] | [[Talaksan:Marilyn Monroe in How to Marry a Millionaire.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 589 | [[:d:Q7245|Q7245]] | Mark Twain | [[Mark Twain]] | [[Talaksan:MarkTwain.LOC.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 590 | [[:d:Q4612|Q4612]] | Marlene Dietrich | [[Marlene Dietrich]] | [[Talaksan:Marlene Dietrich Ross-Verlag 0875(crop).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 591 | [[:d:Q111|Q111]] | Mars | [[Marte]] | [[Talaksan:Mars - August 30 2021 - Flickr - Kevin M. Gill.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 592 | [[:d:Q48301|Q48301]] | Martin Heidegger | [[Martin Heidegger]] | [[Talaksan:Heidegger 2 (1960).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 593 | [[:d:Q9554|Q9554]] | Martin Luther | [[Martin Luther]] | [[Talaksan:Lucas Cranach d.Ä. - Martin Luther, 1528 (Veste Coburg).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 594 | [[:d:Q8027|Q8027]] | Martin Luther King Jr. | [[Martin Luther King, Jr.]] | [[Talaksan:Martin Luther King, Jr. and Lyndon Johnson (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 595 | [[:d:Q7264|Q7264]] | Marxism | [[Marxismo]] | [[Talaksan:Marx and Engels.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 596 | [[:d:Q11423|Q11423]] | mass | [[Masa]] | [[Talaksan:2kg Gewicht freigeschnitten.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 597 | [[:d:Q11567|Q11567]] | complex number | [[Komplikadong bilang|masalimuot na bilang]] | |- | style='text-align:right'| 598 | [[:d:Q7365|Q7365]] | muscle | [[Kalamnan|Masel]] | [[Talaksan:Skeletal muscle.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 599 | [[:d:Q12800|Q12800]] | machine gun | [[Masinggan]] | [[Talaksan:De Mitrailleur 7.62mm MAG geplaatst op een grondaffuit (2009 D050713-X1083).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 600 | [[:d:Q7364|Q7364]] | eye | [[Mata]] | [[Talaksan:201405 eye.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 601 | [[:d:Q395|Q395]] | mathematics | [[matematika]] | [[Talaksan:Mathematics.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 602 | [[:d:Q7081|Q7081]] | materialism | [[Materyalismo]] | |- | style='text-align:right'| 603 | [[:d:Q5676|Q5676]] | Matsuo Bashō | [[Matsuo Bashō]] | [[Talaksan:Basho by Buson.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 604 | [[:d:Q9021|Q9021]] | Max Planck | [[Max Planck]] | [[Talaksan:Max Planck.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 605 | [[:d:Q9387|Q9387]] | Max Weber | [[Max Weber]] | [[Talaksan:Max Weber in 1918.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 606 | [[:d:Q12140|Q12140]] | medication | [[medication]] | [[Talaksan:VariousPills.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 607 | [[:d:Q11190|Q11190]] | medicine | [[medisina]] | [[Talaksan:Physical examination.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 608 | [[:d:Q96|Q96]] | Mexico | [[Mehiko]] | [[Talaksan:Ciudad.de.Mexico.City.Distrito.Federal.DF.Paseo.Reforma.Skyline.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 609 | [[:d:Q5806|Q5806]] | Mecca | [[Meka]] | [[Talaksan:Makkah Montage.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 610 | [[:d:Q944|Q944]] | quantum mechanics | [[Mekanikang quantum|mekaniks na kwantum]] | [[Talaksan:Ondaparticula.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 611 | [[:d:Q308|Q308]] | Mercury | [[Merkuryo (planeta)|Merkuryo]] | [[Talaksan:Mercury in color - Prockter07 centered.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 612 | [[:d:Q11767|Q11767]] | Mesopotamia | [[Mesopotamya|Mesopotamia]] | [[Talaksan:Statue Gudea Met 59.2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 613 | [[:d:Q1057|Q1057]] | metabolism | [[Metabolismo]] | [[Talaksan:Metabolism-en.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 614 | [[:d:Q11426|Q11426]] | metal | [[metal]] | [[Talaksan:Métal Hurlant (84368201).jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 615 | [[:d:Q11467|Q11467]] | metallurgy | [[Metalurhiya]] | [[Talaksan:VysokePece1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 616 | [[:d:Q11573|Q11573]] | metre | [[metro]] | [[Talaksan:Platinum-Iridium meter bar.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 617 | [[:d:Q1065|Q1065]] | United Nations | [[Nagkakaisang Bansa|Mga Nagkakaisang Bansa]] | [[Talaksan:Secretary Kerry Addresses Delegates Before Signing the COP21 Climate Change Agreement on Earth Day in New York (26514585581).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 618 | [[:d:Q8750|Q8750]] | Michael Faraday | [[Michael Faraday]] | [[Talaksan:M Faraday Th Phillips oil 1842.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 619 | [[:d:Q2831|Q2831]] | Michael Jackson | [[Michael Jackson]] | [[Talaksan:Michael Jackson 1983 (3x4 cropped) (contrast).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 620 | [[:d:Q5592|Q5592]] | Michelangelo | [[Michelangelo Buonarroti]] | [[Talaksan:Michelangelo Daniele da Volterra (dettaglio).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 621 | [[:d:Q5682|Q5682]] | Miguel de Cervantes | [[Miguel de Cervantes]] | [[Talaksan:Cervantes Jáuregui.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 622 | [[:d:Q5600|Q5600]] | Mimar Sinan | [[Mimar Sinan]] | [[Talaksan:Mimar Sinan, architecte de Soliman le Magnifique.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 623 | [[:d:Q7946|Q7946]] | mineral | [[mineral]] | [[Talaksan:Amethyst sceptre2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 624 | [[:d:Q9134|Q9134]] | mythology | [[mitolohiya]] | [[Talaksan:Michel Corneille the Younger - Iris and Jupiter.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 625 | [[:d:Q12684|Q12684]] | fashion | [[moda]] | [[Talaksan:E1266601 (5398889640).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 626 | [[:d:Q9077|Q9077]] | Moses | [[Moises]] | [[Talaksan:Michelangelo's Moses in San Pietro in Vincoli.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 627 | [[:d:Q11369|Q11369]] | molecule | [[Molekula]] | |- | style='text-align:right'| 628 | [[:d:Q687|Q687]] | Molière | [[Molière]] | [[Talaksan:Pierre Mignard - Portrait de Jean-Baptiste Poquelin dit Molière (1622-1673) - Google Art Project (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 629 | [[:d:Q25326|Q25326]] | | [[Mollusca]] | [[Talaksan:Mollusca.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 630 | [[:d:Q7269|Q7269]] | monarchy | [[monarkiya]] | [[Talaksan:Heraldic Royal Crown (Common).svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 631 | [[:d:Q9159|Q9159]] | monotheism | [[monoteismo]] | |- | style='text-align:right'| 632 | [[:d:Q649|Q649]] | Moscow | [[Mosku]] | [[Talaksan:Saint Basil's Cathedral and the Red Square.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 633 | [[:d:Q9458|Q9458]] | Muhammad | [[Muhammad]] | [[Talaksan:Mohammed.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 634 | [[:d:Q9038|Q9038]] | Muḥammad ibn Musa al-Khwarizmi | [[Muhammad ibn Mūsā al-Khwārizmī]] | [[Talaksan:Al-Khwarizmi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 635 | [[:d:Q1156|Q1156]] | Mumbai | [[Mumbai]] | [[Talaksan:Panoramic view of Taj Palace Hotel and Taj Tower with the iconic Gateway of India in the background (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 636 | [[:d:Q11401|Q11401]] | hip-hop | [[Musikang hip hop]] | [[Talaksan:Afrika Bambaataa and DJ Yutaka (2004).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 637 | [[:d:Q9730|Q9730]] | classical music | [[musikang klasiko]] | |- | style='text-align:right'| 638 | [[:d:Q11399|Q11399]] | rock music | [[Musikang rock]] | [[Talaksan:Beatles ad 1965 just the beatles crop.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 639 | [[:d:Q5152|Q5152]] | Mustafa Kemal Atatürk | [[Mustafa Kemal Atatürk]] | [[Talaksan:Atatürk Kemal.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 640 | [[:d:Q12705|Q12705]] | renewable energy | [[Nababagong enerhiya]] | |- | style='text-align:right'| 641 | [[:d:Q7176|Q7176]] | Naguib Mahfouz | [[Naguib Mahfouz]] | [[Talaksan:Nagib Mahfouz.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 642 | [[:d:Q171195|Q171195]] | Nagarjuna | [[Nagarjuna|Nagëddzunë]] | [[Talaksan:Nagarjuna at Samye Ling Monastery.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 643 | [[:d:Q3870|Q3870]] | Nairobi | [[Nairobi]] | [[Talaksan:Nairobi, view from KICC.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 644 | [[:d:Q11394|Q11394]] | endangered species | [[Espesyeng nanganganib|nanganganib na mga uri]] | [[Talaksan:Ostafrikanisches Spitzmaulnashorn.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 645 | [[:d:Q11468|Q11468]] | nanotechnology | [[Nanoteknolohiya]] | [[Talaksan:Fullerene Nanogears - GPN-2000-001535.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 646 | [[:d:Q517|Q517]] | Napoleon | [[Napoleon I ng Pransiya|Napoleon I ng Pransya]] | [[Talaksan:Jacques-Louis David - The Emperor Napoleon in His Study at the Tuileries - Google Art Project.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 647 | [[:d:Q7184|Q7184]] | NATO | [[Organisasyon ng Tratado ng Hilagang Atlantiko|NATO]] | [[Talaksan:НАТО Самит 2021 NATO Summit 2021 -14.06.2021- (51245988182).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 648 | [[:d:Q1615|Q1615]] | Neil Armstrong | [[Neil Armstrong]] | [[Talaksan:Neil Armstrong pose.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 649 | [[:d:Q13217298|Q13217298]] | Giza Necropolis | [[Nekropolis ng Giza]] | [[Talaksan:All Gizah Pyramids.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 650 | [[:d:Q8023|Q8023]] | Nelson Mandela | [[Nelson Mandela]] | [[Talaksan:Nelson Mandela 1994.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 651 | [[:d:Q5185|Q5185]] | Nematoda | [[Nematode]] | [[Talaksan:Soybean cyst nematode and egg SEM.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 652 | [[:d:Q332|Q332]] | Neptune | [[Neptuno]] | [[Talaksan:Neptune Voyager2 color calibrated.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 653 | [[:d:Q9620|Q9620]] | nerve | [[nerve]] | [[Talaksan:Nerves of the left upper extremity.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 654 | [[:d:Q55|Q55]] | Netherlands | [[Netherlands]] | |- | style='text-align:right'| 655 | [[:d:Q1399|Q1399]] | Niccolò Machiavelli | [[Niccolò Machiavelli]] | [[Talaksan:Portrait of Niccolò Machiavelli by Santi di Tito.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 656 | [[:d:Q619|Q619]] | Nicolaus Copernicus | [[Nicolaus Copernicus]] | [[Talaksan:Nikolaus Kopernikus MOT.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 657 | [[:d:Q1033|Q1033]] | Nigeria | [[Nigeria]] | [[Talaksan:The City Gate of Abuja.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 658 | [[:d:Q9036|Q9036]] | Nikola Tesla | [[Nikola Tesla]] | [[Talaksan:Tesla circa 1890.jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 659 | [[:d:Q627|Q627]] | nitrogen | [[Nitroheno]] | [[Talaksan:Fluessiger Stickstoff.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 660 | [[:d:Q7561|Q7561]] | snow | [[Niyebe]] | [[Talaksan:Düsseldorf Hofgarten 2009.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 661 | [[:d:Q9049|Q9049]] | Noam Chomsky | [[Noam Chomsky]] | [[Talaksan:Noam Chomsky portrait 2015.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 662 | [[:d:Q8261|Q8261]] | novel | [[nobela]] | |- | style='text-align:right'| 663 | [[:d:Q83201|Q83201]] | Non-Aligned Movement | [[Non-Aligned Movement]] | [[Talaksan:2019-10-25 Non-Aligned Movement in Baku 1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 664 | [[:d:Q11216|Q11216]] | numerical analysis | [[Pagsusuring pambilang|numerikal na analisis]] | |- | style='text-align:right'| 665 | [[:d:Q12104|Q12104]] | Avena sativa | [[Obena]] | [[Talaksan:Avena sativa L.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 666 | [[:d:Q629|Q629]] | oxygen | [[Oksiheno]] | [[Talaksan:Liquid oxygen in a beaker 4.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 667 | [[:d:Q8467|Q8467]] | Umar ibn Al-Khattāb | [[Umar|Omar]] | [[Talaksan:Rashidun Caliphs Umar ibn Al-Khattāb - عُمر بن الخطّاب ثاني الخلفاء الراشدين.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 668 | [[:d:Q1344|Q1344]] | opera | [[Opera]] | [[Talaksan:Giovanni Paolo Pannini - Fête musicale - 1747.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 669 | [[:d:Q9135|Q9135]] | operating system | [[operating system]] | |- | style='text-align:right'| 670 | [[:d:Q376|Q376]] | clock | [[orasan]] | [[Talaksan:Pendulum clock by Jacob Kock, antique furniture photography, IMG 0931 edit.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 671 | [[:d:Q7795|Q7795]] | Organization of the Petroleum Exporting Countries | [[Organisasyon ng mga Bansang Nagluluwas ng Langis]] | [[Talaksan:Wien - OPEC-Zentrale (a).JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 672 | [[:d:Q7825|Q7825]] | World Trade Organization | [[Pandaigdigang Organisasyon ng Pangangalakal|Organisasyon ng Pandaigdigang Pangangalakal]] | [[Talaksan:Fourth Global Review of Aid for Trade 1691 (9237986689).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 673 | [[:d:Q7239|Q7239]] | organism | [[organismo]] | [[Talaksan:E. coli Bacteria (7316101966).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 674 | [[:d:Q55643|Q55643]] | Oceania | [[Oseaniya]] | [[Talaksan:Oceania satellite.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 675 | [[:d:Q8442|Q8442]] | Otto von Bismarck | [[Otto von Bismarck]] | [[Talaksan:Bundesarchiv Bild 146-2005-0057, Otto von Bismarck.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 676 | [[:d:Q7198|Q7198]] | Ovid | [[Ovidio|Ovid]] | [[Talaksan:Ovid by an anonymous sculptor.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 677 | [[:d:Q5593|Q5593]] | Pablo Picasso | [[Pablo Picasso]] | [[Talaksan:1973 Dokfilm Picasso de Lucien Clergue Condor Films.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 678 | [[:d:Q8445|Q8445]] | marriage | [[pag-aasawa]] | [[Talaksan:Marriage symbol.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 679 | [[:d:Q316|Q316]] | love | [[pag-ibig]] | [[Talaksan:Frank Bernard Dicksee - Romeo and Juliet, 1884.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 680 | [[:d:Q9420|Q9420]] | thought | [[pag-iisip]] | [[Talaksan:Herkulaneischer Meister 002.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 681 | [[:d:Q11034|Q11034]] | printing | [[Paglilimbag|Pag-imprenta]] | [[Talaksan:Close up of Block Printing at Halasur village, Karnataka.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 682 | [[:d:Q7942|Q7942]] | global warming | [[Pag-init ng daigdig]] | [[Talaksan:Change in Average Temperature With Fahrenheit.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 683 | [[:d:Q11398|Q11398]] | biological classification | [[Pag-uuring pambiyolohiya]] | |- | style='text-align:right'| 684 | [[:d:Q11995|Q11995]] | human pregnancy | [[Pagdadalantao|Pagdadalangtao]] | [[Talaksan:Pregnant asian woman.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 685 | [[:d:Q12128|Q12128]] | dentistry | [[Pagdedentista]] | [[Talaksan:Dental surgery aboard USS Eisenhower, January 1990.JPEG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 686 | [[:d:Q7935|Q7935]] | avalanche | [[Pagguho ng yelo|Pagguho]] | [[Talaksan:Laviin MAL-Pamir 85 02.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 687 | [[:d:Q12133|Q12133]] | deafness | [[pagkabingi]] | [[Talaksan:Criança com problema auditivo.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 688 | [[:d:Q10874|Q10874]] | blindness | [[pagkabulag]] | [[Talaksan:Blinde man zoekt zijn weg in de straten van de Joodse volkswijk, Bestanddeelnr 190-0054.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 689 | [[:d:Q2095|Q2095]] | food | [[pagkain]] | [[Talaksan:Good Food Display - NCI Visuals Online.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 690 | [[:d:Q6235|Q6235]] | nationalism | [[Pagkamakabansa]] | |- | style='text-align:right'| 691 | [[:d:Q5916|Q5916]] | spaceflight | [[Paglipad sa kalawakan]] | [[Talaksan:Sputnik asm.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 692 | [[:d:Q8452|Q8452]] | abortion | [[pagpapalaglag]] | [[Talaksan:23 674673M 001-detail.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 693 | [[:d:Q11642|Q11642]] | pottery | [[pagpapalayok]] | [[Talaksan:Pottenbakkersschijf.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 694 | [[:d:Q8707|Q8707]] | Meiji restoration | [[Pagpapanumbalik ng Meiji]] | [[Talaksan:MeijiJoukyou.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 695 | [[:d:Q11990|Q11990]] | reproduction | [[Pagpaparami]] | |- | style='text-align:right'| 696 | [[:d:Q10737|Q10737]] | suicide | [[pagpapatiwakal]] | [[Talaksan:Edouard Manet - Le Suicidé.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 697 | [[:d:Q81041|Q81041]] | water cycle | [[Pagpapaulit-ulit ng tubig]] | |- | style='text-align:right'| 698 | [[:d:Q11629|Q11629]] | painting | [[Pinta|pagpinta]] | [[Talaksan:Adriaen van Ostade 006.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 699 | [[:d:Q7553|Q7553]] | translation | [[Pagsasalin|Pagsasalinwika]] | [[Talaksan:Rosetta Stone.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 700 | [[:d:Q7754|Q7754]] | mathematical analysis | [[pagsusuring matematikal]] | |- | style='text-align:right'| 701 | [[:d:Q169207|Q169207]] | discrimination | [[Pagtatangi]] | |- | style='text-align:right'| 702 | [[:d:Q11978|Q11978]] | digestion | [[Pagtunaw ng pagkain]] | [[Talaksan:Blausen 0316 DigestiveSystem.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 703 | [[:d:Q11032|Q11032]] | newspaper | [[pahayagan]] | [[Talaksan:2011 newspapers Tehran 6030393078.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 704 | [[:d:Q843|Q843]] | Pakistan | [[Pakistan]] | [[Talaksan:Blue Hour at Pakistan Monument.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 705 | [[:d:Q349|Q349]] | sport | [[palakasan]] | [[Talaksan:Youth-soccer-indiana.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 706 | [[:d:Q5389|Q5389]] | Olympic Games | [[Palarong Olimpiko]] | [[Talaksan:Olympic flag.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 707 | [[:d:Q5090|Q5090]] | rice | [[palay]] | [[Talaksan:White, Brown, Red & Wild rice.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 708 | [[:d:Q219060|Q219060]] | Palestine | [[Estado ng Palestina|Palestina]] | [[Talaksan:Palestine - 20190204-DSC 0007.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 709 | [[:d:Q9158|Q9158]] | email | [[palihamang elektroniko]] | |- | style='text-align:right'| 710 | [[:d:Q7188|Q7188]] | government | [[pamahalaan]] | [[Talaksan:De ministers die deel uitmaken van het derde kabinet Van Agt op de trappen van Paleis Huis ten Bosch in 's-Gravenhage. D - SFA001009248.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 711 | [[:d:Q11030|Q11030]] | journalism | [[pamamahayag]] | [[Talaksan:CBC journalists in Montreal.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 712 | [[:d:Q12870|Q12870]] | explosive chemicals | [[Pampasabog]] | [[Talaksan:C4 plastic explosive.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 713 | [[:d:Q11471|Q11471]] | time | [[panahon]] | [[Talaksan:MontreGousset001.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 714 | [[:d:Q11663|Q11663]] | weather | [[Panahon (meteorolohiya)|panahon]] | [[Talaksan:Wikinews weather.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 715 | [[:d:Q11764|Q11764]] | Iron Age | [[Panahong Bakal|Panahon ng Bakal]] | [[Talaksan:HMB Keltengrab Münsingen-Rain Grab 91.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 716 | [[:d:Q11759|Q11759]] | Stone Age | [[Panahong Bato|Panahon ng Bato]] | [[Talaksan:Ggantija Temples (1).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 717 | [[:d:Q12539|Q12539]] | Age of Enlightenment | [[Panahon ng Kaliwanagan]] | |- | style='text-align:right'| 718 | [[:d:Q11761|Q11761]] | Bronze Age | [[Panahong Bronse|Panahon ng Tansong Pula]] | [[Talaksan:Minoan copper ingot from Zakros, Crete.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 719 | [[:d:Q8142|Q8142]] | currency | [[Pananalapi (yunit ng palitan)|pananalapi]] | [[Talaksan:Billets de 5000.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 720 | [[:d:Q7813|Q7813]] | Universal Declaration of Human Rights | [[Pandaigdig na Pagpapahayag ng Karapatang Pantao|Pandaigdig na Pagpapahayag ng mga Karapatan ng Tao]] | [[Talaksan:Eleanor Roosevelt UDHR.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 721 | [[:d:Q7804|Q7804]] | International Monetary Fund | [[Pondo ng Monetaryong Pandaigdig|Pandaigdigang Pondong Pananalapi]] | [[Talaksan:IMF building HR.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 722 | [[:d:Q12457|Q12457]] | International System of Units | [[Pandaigdigang Sistema ng mga Yunit]] | [[Talaksan:International prototype of the kilogram aka Le Grand K.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 723 | [[:d:Q12184|Q12184]] | pandemic | [[pandemya]] | [[Talaksan:The plague of Florence in 1348, as described in Boccaccio's Wellcome L0004057.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 724 | [[:d:Q8463|Q8463]] | slavery | [[Pang-aalipin]] | [[Talaksan:Official medallion of the British Anti-Slavery Society (1795).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 725 | [[:d:Q11538|Q11538]] | mathematical proof | [[Patibay pangmatematika|Pang-matematikang patibay]] | |- | style='text-align:right'| 726 | [[:d:Q8265|Q8265]] | Dream of the Red Chamber | [[Pangarap ng Pulang Silid]] | [[Talaksan:Hongloumeng2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 727 | [[:d:Q11033|Q11033]] | mass media | [[Midyang panlahat|pangmadlang media]] | [[Talaksan:Diarioeluniverso.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 728 | [[:d:Q8242|Q8242]] | literature | [[panitikan]] | [[Talaksan:Old book bindings.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 729 | [[:d:Q11634|Q11634]] | art of sculpture | [[Lilok|Panlililok]] | [[Talaksan:Discobolus in National Roman Museum Palazzo Massimo alle Terme.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 730 | [[:d:Q8188|Q8188]] | syllable | [[pantig]] | |- | style='text-align:right'| 731 | [[:d:Q482|Q482]] | poetry | [[Panulaan]] | [[Talaksan:LeidenWallPoemYeats (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 732 | [[:d:Q11472|Q11472]] | paper | [[papel]] | [[Talaksan:Paperball 2.jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 733 | [[:d:Q90|Q90]] | Paris | [[Paris]] | [[Talaksan:La Tour Eiffel vue de la Tour Saint-Jacques, Paris août 2014 (2).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 734 | [[:d:Q10288|Q10288]] | Parthenon | [[Partenon|Parthenon]] | [[Talaksan:The Parthenon in Athens.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 735 | [[:d:Q7278|Q7278]] | political party | [[Partidong pampolitika|partidong politikal]] | |- | style='text-align:right'| 736 | [[:d:Q8454|Q8454]] | capital punishment | [[parusang kamatayan]] | [[Talaksan:ASC Leiden - F. van der Kraaij Collection - The Hanging of the Harper Seven, Liberia - 16 February 1979 - 01.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 737 | [[:d:Q6223|Q6223]] | fascism | [[Pasismo]] | [[Talaksan:Mussolini and Hitler 1940 (retouched).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 738 | [[:d:Q10998|Q10998]] | potato | [[patatas]] | [[Talaksan:234 Solanum tuberosum L.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 739 | [[:d:Q7372|Q7372]] | shark | [[Pating]] | [[Talaksan:Great white shark south africa.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 740 | [[:d:Q11453|Q11453]] | agricultural irrigation | [[patubig]] | [[Talaksan:PivotIrrigationOnCotton.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 741 | [[:d:Q8479|Q8479]] | Peter the Great | [[Pedro ang Dakila ng Rusya]] | [[Talaksan:Inconnu d'après J.-M. Nattier, Portrait de Pierre Ier (musée de l’Ermitage).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 742 | [[:d:Q11424|Q11424]] | film | [[Pelikula]] | [[Talaksan:Muybridge race horse animated.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 743 | [[:d:Q7252|Q7252]] | feminism | [[Peminismo]] | [[Talaksan:Feminist Suffrage Parade in New York City, 1912.jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 744 | [[:d:Q1368|Q1368]] | money | [[pera]] | [[Talaksan:Euro coins and banknotes.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 745 | [[:d:Q5599|Q5599]] | Peter Paul Rubens | [[Peter Paul Rubens]] | [[Talaksan:Sir Peter Paul Rubens - Portrait of the Artist - Google Art Project.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 746 | [[:d:Q167|Q167]] | pi | [[Pi]] | [[Talaksan:Pi-unrolled-720.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 747 | [[:d:Q1090|Q1090]] | silver | [[pilak]] | [[Talaksan:Silver crystal.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 748 | [[:d:Q928|Q928]] | Philippines | [[Pilipinas]] | |- | style='text-align:right'| 749 | [[:d:Q5891|Q5891]] | philosophy | [[pilosopiya]] | [[Talaksan:Hortus Deliciarum, Philosophy and the seven liberal arts (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 750 | [[:d:Q12516|Q12516]] | pyramid | [[Piramide]] | [[Talaksan:Great Pyramid of Giza - Pyramid of Khufu.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 751 | [[:d:Q413|Q413]] | physics | [[pisika]] | [[Talaksan:CollageFisica.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 752 | [[:d:Q11429|Q11429]] | nuclear fission | [[Pisyong nukleyar]] | [[Talaksan:Kernspaltung -- induced nuclear fission.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 753 | [[:d:Q5994|Q5994]] | piano | [[Piyano]] | [[Talaksan:Steinway & Sons concert grand piano, model D-274, manufactured at Steinway's factory in Hamburg, Germany.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 754 | [[:d:Q634|Q634]] | planet | [[planeta]] | [[Talaksan:Montage of Our Solar System.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 755 | [[:d:Q10251|Q10251]] | plasma | [[plasma]] | [[Talaksan:Plasma-lamp.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 756 | [[:d:Q11474|Q11474]] | plastic | [[Plastik]] | [[Talaksan:Plastic objects.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 757 | [[:d:Q7950|Q7950]] | plate tectonics | [[Tektonikong plato|plate tectonics]] | [[Talaksan:Plates tect2 en.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 758 | [[:d:Q859|Q859]] | Plato | [[Platon|Plato]] | [[Talaksan:Plato Silanion Musei Capitolini MC1377.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 759 | [[:d:Q11405|Q11405]] | flute | [[Bansi|plawta]] | [[Talaksan:Fluiers.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 760 | [[:d:Q9163|Q9163]] | polytheism | [[politeismo]] | [[Talaksan:Jacopo Zucchi - The Assembly of the Gods - WGA26036.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 761 | [[:d:Q7163|Q7163]] | politics | [[politika]] | [[Talaksan:RIAN archive 828797 Mikhail Gorbachev addressing UN General Assembly session.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 762 | [[:d:Q933|Q933]] | South Pole | [[Timog Polo|Polong Timog]] | [[Talaksan:Geographic Southpole crop.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 763 | [[:d:Q36|Q36]] | Poland | [[Polonya]] | [[Talaksan:Warsaw Old Town Market Square 10.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 764 | [[:d:Q12195|Q12195]] | poliomyelitis | [[Polio|Polyo]] | [[Talaksan:Polio sequelle.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 765 | [[:d:Q8183|Q8183]] | phoneme | [[ponema]] | |- | style='text-align:right'| 766 | [[:d:Q45|Q45]] | Portugal | [[Portugal]] | [[Talaksan:Carte du Portugal.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 767 | [[:d:Q11633|Q11633]] | photography | [[potograpiya]] | [[Talaksan:Winterswijk (NL), Woold, Boven Slinge -- 2014 -- 3170.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 768 | [[:d:Q11982|Q11982]] | photosynthesis | [[potosintesis]] | [[Talaksan:Leaves in iran برگ گلها و گیاهان ایرانی 32.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 769 | [[:d:Q150|Q150]] | French | [[Wikang Pranses|Pranses]] | [[Talaksan:JO199411392.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 770 | [[:d:Q142|Q142]] | France | [[Pransiya]] | [[Talaksan:Paris from the Arc de Triomphe, 17 October 2019.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 771 | [[:d:Q11756|Q11756]] | prehistory | [[Prehistorya|Prehistorikong kasaysayan]] | [[Talaksan:PSM V44 D647 Delineations on pieces of antler.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 772 | [[:d:Q7380|Q7380]] | primate | [[Primates|Primate]] | [[Talaksan:Primates - some families.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 773 | [[:d:Q12514|Q12514]] | Three Gorges Dam | [[Prinsa ng Tatlong Bangin]] | [[Talaksan:ThreeGorgesDam-China2009.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 774 | [[:d:Q9492|Q9492]] | probability | [[Probabilidad]] | [[Talaksan:Nuvola apps atlantik.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 775 | [[:d:Q7281|Q7281]] | propaganda | [[propaganda]] | [[Talaksan:Affiche émigration JP au BR-déb. XXe s..jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 776 | [[:d:Q23540|Q23540]] | Protestantism | [[Protestantismo]] | [[Talaksan:Lutherbibel.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 777 | [[:d:Q8054|Q8054]] | protein | [[protina]] | [[Talaksan:Estruturas de proteínas.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 778 | [[:d:Q10892|Q10892]] | protist | [[Protista]] | [[Talaksan:DysnectesBrevis.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 779 | [[:d:Q8137|Q8137]] | capital | [[Kapital (ekonomika)|Puhunan]] | |- | style='text-align:right'| 780 | [[:d:Q12861|Q12861]] | gunpowder | [[pulbura]] | [[Talaksan:2023 Czarny proch Vesuvit LC (3).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 781 | [[:d:Q12192|Q12192]] | pneumonia | [[Pulmonya]] | [[Talaksan:Pneumonia, mixed patterns, lobar and bronchopneumonia (3679096639).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 782 | [[:d:Q10987|Q10987]] | honey | [[Pulot-pukyutan|pulot]] | [[Talaksan:Runny hunny.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 783 | [[:d:Q9149|Q9149]] | fundamentalism | [[pundamentalismo]] | |- | style='text-align:right'| 784 | [[:d:Q10884|Q10884]] | tree | [[puno]] | [[Talaksan:Alnus glutinosa 011.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 785 | [[:d:Q11348|Q11348]] | function | [[Punsiyon (matematika)|punsiyon]] | [[Talaksan:Exp re.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 786 | [[:d:Q146|Q146]] | cat | [[pusa]] | [[Talaksan:Cat grooming.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 787 | [[:d:Q1072|Q1072]] | heart | [[Puso (anatomiya)|puso]] | [[Talaksan:Heart numlabels.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 788 | [[:d:Q11518|Q11518]] | Pythagorean theorem | [[Teorema ni Pitagoras|Pythagorean theorem]] | [[Talaksan:Pythagorean.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 789 | [[:d:Q7315|Q7315]] | Pyotr Ilyich Tchaikovsky | [[Peter Ilyich Tchaikovsky|Pëtr Čajkovskij]] | [[Talaksan:Porträt des Komponisten Pjotr I. Tschaikowski (1840-1893).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 790 | [[:d:Q7241|Q7241]] | Rabindranath Tagore | [[Rabindranath Tagore]] | [[Talaksan:Rabindranath Tagore in 1909.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 791 | [[:d:Q11448|Q11448]] | radioactivity | [[radioactivity]] | [[Talaksan:Alpha Decay.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 792 | [[:d:Q12969754|Q12969754]] | electromagnetic radiation | [[radyasyong elektromagnetiko]] | [[Talaksan:EM spectrumrevised.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 793 | [[:d:Q872|Q872]] | radio | [[Radyo]] | [[Talaksan:Biblis RFE RL 01.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 794 | [[:d:Q5597|Q5597]] | Raphael | [[Rafael Sanzio]] | [[Talaksan:Raffaello Sanzio.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 795 | [[:d:Q8461|Q8461]] | racism | [[rasismo]] | [[Talaksan:1943 Colored Waiting Room Sign.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 796 | [[:d:Q9510|Q9510]] | reality | [[reality]] | |- | style='text-align:right'| 797 | [[:d:Q2269|Q2269]] | Industrial Revolution | [[Rebolusyong Industriyal]] | [[Talaksan:Mémoires de la Société géologique de France (IA meymoiresdelaso00socig).pdf|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 798 | [[:d:Q128593|Q128593]] | reincarnation | [[reengkarnasyon]] | [[Talaksan:Reincarnation AS.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 799 | [[:d:Q9794|Q9794]] | reggae | [[reggae]] | [[Talaksan:Buju Banton.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 800 | [[:d:Q9174|Q9174]] | religion | [[relihiyon]] | [[Talaksan:16 religionist symbols.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 801 | [[:d:Q5598|Q5598]] | Rembrandt | [[Rembrandt]] | [[Talaksan:Rembrandt van Rijn - Self-Portrait - Google Art Project.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 802 | [[:d:Q4692|Q4692]] | Renaissance | [[Renasimiyento]] | [[Talaksan:'David' by Michelangelo JBU04.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 803 | [[:d:Q9191|Q9191]] | René Descartes | [[René Descartes]] | [[Talaksan:Frans Hals - Portret van René Descartes.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 804 | [[:d:Q12562|Q12562]] | Protestant Reformation | [[Repormang Protestante]] | [[Talaksan:95Thesen facsimile colour.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 805 | [[:d:Q10811|Q10811]] | Reptilia | [[Reptilya]] | [[Talaksan:Extant reptilia.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 806 | [[:d:Q7270|Q7270]] | republic | [[Republika]] | [[Talaksan:Forms of government.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 807 | [[:d:Q148|Q148]] | People's Republic of China | [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] | [[Talaksan:Badaling China Great-Wall-of-China-01.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 808 | [[:d:Q5321|Q5321]] | resistor | [[resistor]] | [[Talaksan:Electronic-Axial-Lead-Resistors-Array.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 809 | [[:d:Q472287|Q472287]] | respiration | [[Paghinga|Respirasyon]] | [[Talaksan:Bubble Blowing 15.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 810 | [[:d:Q1511|Q1511]] | Richard Wagner | [[Richard Wagner]] | [[Talaksan:RichardWagner.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 811 | [[:d:Q8678|Q8678]] | Rio de Janeiro | [[Rio de Janeiro]] | [[Talaksan:Cidade Maravilhosa.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 812 | [[:d:Q926|Q926]] | Roald Amundsen | [[Roald Amundsen]] | [[Talaksan:Amundsen in fur skins.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 813 | [[:d:Q11012|Q11012]] | robot | [[robot]] | [[Talaksan:Artaic Mosaic Fabrication Robot.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 814 | [[:d:Q5463|Q5463]] | Rocky Mountains | [[Bulubunduking Rocky|Rocky Mountains]] | [[Talaksan:Moraine Lake 17092005.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 815 | [[:d:Q10850|Q10850]] | Rodentia | [[Rodentia]] | [[Talaksan:Tamias striatus CT.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 816 | [[:d:Q220|Q220]] | Rome | [[Roma]] | [[Talaksan:Rome Skyline (8012016319).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 817 | [[:d:Q12544|Q12544]] | Byzantine Empire | [[Silangang Imperyong Romano|Romanong Imperyo sa Silangan]] | |- | style='text-align:right'| 818 | [[:d:Q7231|Q7231]] | Rosa Luxemburg | [[Rosa Luxemburg]] | [[Talaksan:Rosa Luxemburg.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 819 | [[:d:Q5378|Q5378]] | rugby | [[Rugbi]] | [[Talaksan:USO - Saracens - 20151213 - Maro Itoje attacking.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 820 | [[:d:Q159|Q159]] | Russia | [[Rusya]] | [[Talaksan:Kremlin Moscow.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 821 | [[:d:Q503|Q503]] | banana | [[saging]] | [[Talaksan:Banana on whitebackground.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 822 | [[:d:Q6583|Q6583]] | Sahara | [[Sahara]] | [[Talaksan:Sahara real color.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 823 | [[:d:Q11081|Q11081]] | Alzheimer's disease | [[Sakit na Alzheimer]] | [[Talaksan:Auguste D aus Marktbreit.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 824 | [[:d:Q12198|Q12198]] | sexually transmitted infection | [[sakit na naipapasa sa pakikipagtalik]] | [[Talaksan:Captain Condom and Lady Latex comic cover.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 825 | [[:d:Q86|Q86]] | headache | [[sakit ng ulo]] | [[Talaksan:The Headache (caricature) RMG PW3879.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 826 | [[:d:Q12135|Q12135]] | mental disorder | [[sakit sa pag-iisip]] | [[Talaksan:Gautier - Salpetriere.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 827 | [[:d:Q8581|Q8581]] | Saladin | [[Saladin]] | [[Talaksan:Al-Nasir I Salah al-Din Yusuf (Saladin). AH 564-589 (1169-1193 CE) Æ Dirham (30.1mm, 13.28 g, 6h). Without mint-name. Dated AH 586 (AD 1190-91). Sultan sitting facing, cross-legged, on high-backed throne (obverse).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 828 | [[:d:Q11469|Q11469]] | glass | [[Salamin (materyales)|salamin]] | [[Talaksan:Drinkware.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 829 | [[:d:Q7755|Q7755]] | constitution | [[saligang batas]] | [[Talaksan:A Carta Constitucional e a família real.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 830 | [[:d:Q8171|Q8171]] | word | [[salita]] | [[Talaksan:Codex claromontanus latin (The S.S. Teacher's Edition-The Holy Bible - Plate XXVIII).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 831 | [[:d:Q5577|Q5577]] | Salvador Dalí | [[Salvador Dalí]] | [[Talaksan:Salvador Dalí 1939.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 832 | [[:d:Q7768|Q7768]] | Association of Southeast Asian Nations | [[Samahan ng mga Bansa sa Timog-Silangang Asya]] | [[Talaksan:ASEAN HQ 1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 833 | [[:d:Q7817|Q7817]] | World Health Organization | [[Pandaigdigang Organisasyon sa Kalusugan|Samahan ng Pandaigdigang Kalusugan]] | [[Talaksan:World Health Organisation headquarters, Geneva, north and west sides 2007.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 834 | [[:d:Q11403|Q11403]] | samba | [[samba]] | [[Talaksan:Funchal, Cortejo Alegórico de Carnaval (2026) 07.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 835 | [[:d:Q7785|Q7785]] | Commonwealth of Nations | [[Komonwelt ng mga Bansa|Sampamahalaan ng mga Bansa]] | [[Talaksan:Marlborough House.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 836 | [[:d:Q656|Q656]] | Saint Petersburg | [[San Petersburgo]] | [[Talaksan:Peter & Paul fortress in SPB 03.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 837 | [[:d:Q728|Q728]] | weapon | [[sandata]] | [[Talaksan:Sabre bayonette carabine.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 838 | [[:d:Q12802|Q12802]] | nuclear weapon | [[Sandatang nukleyar|Sandatang nuklear]] | [[Talaksan:Nagasakibomb.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 839 | [[:d:Q12796|Q12796]] | firearm | [[Sandatang pumuputok]] | [[Talaksan:Gun from upper west region.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 840 | [[:d:Q1|Q1]] | universe | [[Uniberso|sansinukob]] | [[Talaksan:NASA-HS201427a-HubbleUltraDeepField2014-20140603.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 841 | [[:d:Q12171|Q12171]] | menstruation | [[Regla|Sapanahon]] | [[Talaksan:MenstrualCycle2 es.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 842 | [[:d:Q4605|Q4605]] | Sarah Bernhardt | [[Sarah Bernhardt]] | [[Talaksan:Face detail, Sarah Bernhardt as Doña Sol in Hernani (cropped).png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 843 | [[:d:Q11436|Q11436]] | aircraft | [[Sasakyang panghimpapawid]] | [[Talaksan:Collection of military aircraft.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 844 | [[:d:Q193|Q193]] | Saturn | [[Saturno (planeta)|Saturno]] | [[Talaksan:8423 20181 1saturn2016.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 845 | [[:d:Q8873|Q8873]] | Satyajit Ray | [[Satyajit Ray]] | [[Talaksan:Satyajit Ray in New York (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 846 | [[:d:Q851|Q851]] | Saudi Arabia | [[Saudi Arabia]] | [[Talaksan:Saudi Arabia - Location Map (2013) - SAU - UNOCHA.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 847 | [[:d:Q11639|Q11639]] | dance | [[sayaw]] | [[Talaksan:Dance-At-Bougival.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 848 | [[:d:Q11577|Q11577]] | Hordeum vulgare | [[Sebada]] | [[Talaksan:Champ d'Orge carrée (Hordeum vulgare).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 849 | [[:d:Q12099|Q12099]] | Secale cereale | [[Secale cereale]] | [[Talaksan:Ear of rye.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 850 | [[:d:Q11574|Q11574]] | second | [[segundo]] | |- | style='text-align:right'| 851 | [[:d:Q7868|Q7868]] | cell | [[Selula]] | [[Talaksan:Ventricaria ventricosa.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 852 | [[:d:Q11456|Q11456]] | semiconductor | [[Semikonduktor]] | [[Talaksan:Capteurs CCD et CMOS.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 853 | [[:d:Q5300|Q5300]] | central processing unit | [[CPU|sentral na nagpoprosesong unit]] | [[Talaksan:2023 Intel Core i7 12700KF (3).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 854 | [[:d:Q8684|Q8684]] | Seoul | [[Seoul]] | [[Talaksan:경복궁 전경.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 855 | [[:d:Q44|Q44]] | beer | [[serbesa]] | [[Talaksan:NCI Visuals Food Beer.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 856 | [[:d:Q8003|Q8003]] | Sergei Eisenstein | [[Sergei Eisenstein]] | [[Talaksan:Sergei Eisenstein 03.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 857 | [[:d:Q8686|Q8686]] | Shanghai | [[Shanghai]] | [[Talaksan:20191222陆家嘴.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 858 | [[:d:Q7192|Q7192]] | Qin Shi Huang | [[Qin Shi Huang|Shih Huang Ti]] | [[Talaksan:Qinshihuang.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 859 | [[:d:Q9585|Q9585]] | Shia Islam | [[Shiismo]] | |- | style='text-align:right'| 860 | [[:d:Q812767|Q812767]] | Shinto | [[Shinto]] | [[Talaksan:Hakone Shrine Haiden.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 861 | [[:d:Q8279|Q8279]] | Shahnameh | [[Shāhnāmeh]] | [[Talaksan:The Court of Gayumars (Cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 862 | [[:d:Q9441|Q9441]] | The Buddha | [[Gautama Buddha|Siddharta Gautama Buddha]] | [[Talaksan:Buddha in Sarnath Museum (Dhammajak Mutra).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 863 | [[:d:Q9215|Q9215]] | Sigmund Freud | [[Sigmund Freud]] | [[Talaksan:Sigmund Freud, by Max Halberstadt (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 864 | [[:d:Q9316|Q9316]] | Sikhism | [[Sikhismo]] | [[Talaksan:Sikh pilgrim at the Golden Temple (Harmandir Sahib) in Amritsar, India.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 865 | [[:d:Q9418|Q9418]] | psychology | [[sikolohiya]] | [[Talaksan:Greek uc psi icon.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 866 | [[:d:Q9372|Q9372]] | Sima Qian | [[Sima Qian]] | [[Talaksan:Si maqian.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 867 | [[:d:Q9592|Q9592]] | Catholic Church | [[Simbahang Katoliko|Simbahang Katolika Romana]] | [[Talaksan:Saint Peter's Basilica facade, Rome, Italy.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 868 | [[:d:Q12485|Q12485]] | symmetry | [[simetriya]] | [[Talaksan:Brügge-Liebfrauenkirche-Prunkgräber DSC0166.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 869 | [[:d:Q7197|Q7197]] | Simone de Beauvoir | [[Simone de Beauvoir]] | [[Talaksan:Simone de Beauvoir2.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 870 | [[:d:Q8605|Q8605]] | Simón Bolívar | [[Simón Bolívar]] | [[Talaksan:Simón Bolívar by Acevedo Bernal, 1922.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 871 | [[:d:Q11768|Q11768]] | Ancient Egypt | [[Sinaunang Ehipto]] | [[Talaksan:Egypt.Giza.Sphinx.02 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 872 | [[:d:Q11772|Q11772]] | Ancient Greece | [[Sinaunang Gresya]] | [[Talaksan:Sicily Selinunte Temple E (Hera).JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 873 | [[:d:Q334|Q334]] | Singapore | [[Singapura|Singapore]] | [[Talaksan:Raffles Place.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 874 | [[:d:Q735|Q735]] | art | [[sining]] | [[Talaksan:Sebastiano Ricci 002.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 875 | [[:d:Q11417|Q11417]] | martial arts | [[sining pandigma]] | [[Talaksan:Martial arts - Fragrant Hills.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 876 | [[:d:Q11210|Q11210]] | coordinate system | [[sistema ng koordinado]] | [[Talaksan:Coordinate-system-in-mirror.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 877 | [[:d:Q8192|Q8192]] | writing system | [[Sistema ng pagsulat|sistema sa pagsulat]] | [[Talaksan:World alphabets & writing systems.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 878 | [[:d:Q11078|Q11078]] | endocrine system | [[Sistemang endokrina]] | [[Talaksan:Endocrine English.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 879 | [[:d:Q1059|Q1059]] | immunity | [[Sistemang inmune|sistemang immuno]] | |- | style='text-align:right'| 880 | [[:d:Q9404|Q9404]] | nervous system | [[Sistemang nerbiyos]] | [[Talaksan:Nervous System (PSF).png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 881 | [[:d:Q11101|Q11101]] | sensory nervous system | [[Sistemang pandama]] | |- | style='text-align:right'| 882 | [[:d:Q544|Q544]] | Solar System | [[Sistemang Solar|Sistemang Pang-araw]] | [[Talaksan:Solar System true color.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 883 | [[:d:Q124794|Q124794]] | taste | [[Lasa|sistemang panlasa]] | [[Talaksan:Tongue-bitter.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 884 | [[:d:Q9649|Q9649]] | human digestive system | [[Sistemang panunaw]] | [[Talaksan:Digestive system diagram en.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 885 | [[:d:Q7895|Q7895]] | reproductive system | [[Sistemang reproduktibo]] | |- | style='text-align:right'| 886 | [[:d:Q7891|Q7891]] | respiratory system | [[Sistemang respiratoryo]] | [[Talaksan:Respiratory system complete en.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 887 | [[:d:Q11068|Q11068]] | circulatory system | [[sistemang sirkulatoryo]] | [[Talaksan:Blutkreislauf.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 888 | [[:d:Q681949|Q681949]] | SM Sultan | [[SM Sultan]] | |- | style='text-align:right'| 889 | [[:d:Q913|Q913]] | Socrates | [[Sokrates|Socrates]] | [[Talaksan:Socrates Louvre.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 890 | [[:d:Q7397|Q7397]] | software | [[software]] | [[Talaksan:Kmail.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 891 | [[:d:Q11438|Q11438]] | solid | [[solido]] | [[Talaksan:Different minerals.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 892 | [[:d:Q12143|Q12143]] | time zone | [[sona ng oras]] | [[Talaksan:World Time Zones Map.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 893 | [[:d:Q7235|Q7235]] | Sophocles | [[Sopokles]] | [[Talaksan:Ny Carlsberg Glyptothek - Sophokles.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 894 | [[:d:Q332062|Q332062]] | Sorghum bicolor | [[Sorghum bicolor]] | [[Talaksan:Sorghum bicolor03.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 895 | [[:d:Q9601|Q9601]] | Zoroastrianism | [[Zoroastrianismo|Soroastrismo]] | [[Talaksan:Faravahar.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 896 | [[:d:Q7272|Q7272]] | socialism | [[sosyalismo]] | |- | style='text-align:right'| 897 | [[:d:Q2001|Q2001]] | Stanley Kubrick | [[Stanley Kubrick]] | [[Talaksan:Stanley Kubrick (1949 portrait by Phillip Harrington - cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 898 | [[:d:Q11430|Q11430]] | state of matter | [[state of matter]] | [[Talaksan:Phase change - en.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 899 | [[:d:Q8877|Q8877]] | Steven Spielberg | [[Steven Spielberg]] | [[Talaksan:Steven Spielberg 2025.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 900 | [[:d:Q12202|Q12202]] | stroke | [[stroke]] | [[Talaksan:MCA-Stroke-Brain-Humn-2A.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 901 | [[:d:Q2811|Q2811]] | submarine | [[Submarino]] | [[Talaksan:Submarine dive.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 902 | [[:d:Q1049|Q1049]] | Sudan | [[Sudan]] | [[Talaksan:Western Deffufa - Kerma.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 903 | [[:d:Q9603|Q9603]] | Sufism | [[Sufismo]] | [[Talaksan:Tomb of Abdul Qadir Jilani, Baghdad.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 904 | [[:d:Q11416|Q11416]] | gambling | [[sugal]] | [[Talaksan:Gambling image.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 905 | [[:d:Q8196|Q8196]] | Arabic alphabet | [[Alpabetong Arabe|sulat Arabo]] | [[Talaksan:Arabic-script.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 906 | [[:d:Q8474|Q8474]] | Suleiman the Magnificent | [[Suleiman I]] | [[Talaksan:Suleyman (enthroned, receiving Barbarossa in 1533). Süleymanname (1558).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 907 | [[:d:Q35355|Q35355]] | Sumer | [[Sumerya|Sumeria]] | [[Talaksan:Orientmitja2300aC.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 908 | [[:d:Q8573|Q8573]] | Sun Yat-sen | [[Sun Yat-sen|Sun Yat Sen]] | [[Talaksan:孙中山肖像.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 909 | [[:d:Q8070|Q8070]] | tsunami | [[Sunami]] | [[Talaksan:Tsunami by hokusai 19th century.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 910 | [[:d:Q483654|Q483654]] | Sunni Islam | [[Sunismo]] | [[Talaksan:رسم تعبيري للفظ الجلالة ومن يجلهم أهل السنة.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 911 | [[:d:Q9103|Q9103]] | female breast | [[Suso]] | [[Talaksan:Breasts close-up (4).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 912 | [[:d:Q39|Q39]] | Switzerland | [[Suwisa]] | |- | style='text-align:right'| 913 | [[:d:Q6388|Q6388]] | swimming | [[swimming]] | [[Talaksan:Two people swimming outdoors.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 914 | [[:d:Q3130|Q3130]] | Sydney | [[Sidney|Sydney]] | [[Talaksan:00 3178 Sydney, Australia.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 915 | [[:d:Q9734|Q9734]] | symphony | [[symphony]] | [[Talaksan:Eindhoven4.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 916 | [[:d:Q174|Q174]] | São Paulo | [[São Paulo]] | [[Talaksan:Sao Paulo Skyline in Brazil.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 917 | [[:d:Q12791|Q12791]] | sword | [[tabak]] | [[Talaksan:Albion Hospitaller Medieval Sword 1 (6092737619) (II).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 918 | [[:d:Q1566|Q1566]] | tobacco | [[tabako]] | [[Talaksan:Tabak 9290019.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 919 | [[:d:Q3947|Q3947]] | house | [[Bahay|tahanan]] | [[Talaksan:Ranch style home in Salinas, California.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 920 | [[:d:Q7362|Q7362]] | ear | [[tainga]] | [[Talaksan:Closeup of a human ear.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 921 | [[:d:Q10693|Q10693]] | periodic table | [[Talahanayang peryodiko|talaang peryodiko]] | [[Talaksan:Periodic table (32-col, enwiki), black and white.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 922 | [[:d:Q199804|Q199804]] | chronic obstructive pulmonary disease | [[Talamak na nakakahawang sakit sa baga]] | [[Talaksan:Centrilobular emphysema 865 lores.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 923 | [[:d:Q11404|Q11404]] | drum | [[Tambol]] | [[Talaksan:DrumMozartRegiment.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 924 | [[:d:Q11635|Q11635]] | theatre | [[tanghalan]] | [[Talaksan:Ana Maria Ventura como Altisidora en "La enamorada del rey" (1988).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 925 | [[:d:Q12876|Q12876]] | tank | [[Tangke]] | [[Talaksan:Char T 34 noBG.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 926 | [[:d:Q924|Q924]] | Tanzania | [[Tanzania]] | [[Talaksan:Tanzania - Location Map (2013) - TZA - UNOCHA.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 927 | [[:d:Q5|Q5]] | human | [[tao]] | [[Talaksan:Akha cropped hires.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 928 | [[:d:Q577|Q577]] | year | [[taon]] | [[Talaksan:Analemma fishburn.tif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 929 | [[:d:Q9598|Q9598]] | Taoism | [[Taoismo|Tawismo]] | [[Talaksan:Taoist ceremony at Xiao ancestral temple in Chaoyang, Shantou, Guangdong (daoshi) (1).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 930 | [[:d:Q3616|Q3616]] | Tehran | [[Teheran|Tehrān]] | [[Talaksan:North of tehran.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 931 | [[:d:Q11016|Q11016]] | technology | [[teknolohiya]] | [[Talaksan:Technologie.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 932 | [[:d:Q11661|Q11661]] | information technology | [[Teknolohiyang pang-impormasyon]] | [[Talaksan:Papertape3.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 933 | [[:d:Q289|Q289]] | television | [[telebisyon]] | [[Talaksan:LG smart TV.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 934 | [[:d:Q11035|Q11035]] | telephone | [[Telepono]] | [[Talaksan:Telefon BW 2012-02-18 13-44-32.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 935 | [[:d:Q11466|Q11466]] | temperature | [[temperatura]] | [[Talaksan:Pakkanen.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 936 | [[:d:Q847|Q847]] | tennis | [[Tennis|tenis]] | [[Talaksan:Roger Federer 2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 937 | [[:d:Q12479|Q12479]] | number theory | [[Teorya ng bilang|teoriya ng bilang]] | [[Talaksan:Euclid's Orchard (large).svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 938 | [[:d:Q12482|Q12482]] | set theory | [[Teorya ng pangkat|teoriya ng hanay]] | |- | style='text-align:right'| 939 | [[:d:Q11452|Q11452]] | general relativity | [[Teorya ng pangkalahatang relatibidad|teoriya ng pangkalahatang relatibidad]] | [[Talaksan:EinsteinLeiden4.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 940 | [[:d:Q11473|Q11473]] | thermodynamics | [[termodinamika]] | [[Talaksan:Heat engine summary.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 941 | [[:d:Q7283|Q7283]] | terrorism | [[terorismo]] | [[Talaksan:North face south tower after plane strike 9-11.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 942 | [[:d:Q869|Q869]] | Thailand | [[Taylandiya|Thailand]] | [[Talaksan:Temple of the Emerald of buddha or Wat Phra Kaew (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 943 | [[:d:Q1299|Q1299]] | The Beatles | [[The Beatles]] | [[Talaksan:Beatles Trenter 1963.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 944 | [[:d:Q8743|Q8743]] | Thomas Edison | [[Thomas Edison]] | [[Talaksan:Thomas Edison2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 945 | [[:d:Q80|Q80]] | Tim Berners-Lee | [[Tim Berners-Lee]] | [[Talaksan:LS3 4919 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 946 | [[:d:Q18|Q18]] | South America | [[Timog Amerika]] | [[Talaksan:South America satellite orthographic.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 947 | [[:d:Q258|Q258]] | South Africa | [[Timog Aprika]] | [[Talaksan:South Africa - Location Map (2013) - ZAF - UNOCHA.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 948 | [[:d:Q11409|Q11409]] | apartheid | [[Aparteid|Timog Aprika sa ilalim ng apartheid]] | [[Talaksan:DurbanSign1989.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 949 | [[:d:Q884|Q884]] | South Korea | [[Timog Korea]] | [[Talaksan:South Korea - Location Map (2013) - KOR - UNOCHA.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 950 | [[:d:Q8462|Q8462]] | Timur | [[Tamerlan|Timur]] | [[Talaksan:Timur seated (earliest known portrait), Timurid genealogy, 1405-1409, Samarkand (TSMK, H2152).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 951 | [[:d:Q1096|Q1096]] | tin | [[Lata|tin]] | [[Talaksan:Cín.PNG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 952 | [[:d:Q7802|Q7802]] | bread | [[tinapay]] | [[Talaksan:Assorted bread.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 953 | [[:d:Q1490|Q1490]] | Tokyo | [[Tokyo]] | [[Talaksan:Skyscrapers of Shinjuku 2009 January (revised).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 954 | [[:d:Q9438|Q9438]] | Thomas Aquinas | [[Tomas ng Aquino]] | [[Talaksan:St-thomas-aquinasFXD.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 955 | [[:d:Q12518|Q12518]] | tower | [[Tore]] | [[Talaksan:Tour Eiffel Wikimedia Commons (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 956 | [[:d:Q243|Q243]] | Eiffel Tower | [[Toreng Eiffel]] | [[Talaksan:Tour Eiffel Wikimedia Commons.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 957 | [[:d:Q11022|Q11022]] | screw | [[Tornilyo]] | [[Talaksan:Black wood screw with flat Phillips head.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 958 | [[:d:Q2840|Q2840]] | influenza | [[trangkaso]] | [[Talaksan:H1N1 Influenza Virus Particles (8411599236).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 959 | [[:d:Q5339|Q5339]] | transistor | [[Transistor]] | [[Talaksan:Transistors.agr.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 960 | [[:d:Q11658|Q11658]] | transformer | [[transpormador]] | [[Talaksan:Philips N4422 - power supply transformer-2098.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 961 | [[:d:Q7590|Q7590]] | transport | [[Transportasyon]] | [[Talaksan:PL Mirandola Czem chciał zostać Janek mały 1925 page19.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 962 | [[:d:Q8736|Q8736]] | Treaty of Versailles | [[Tratado sa Versalles (1919)|Tratado ng Versailles]] | [[Talaksan:Treaty of Versailles, English version.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 963 | [[:d:Q870|Q870]] | train | [[tren]] | [[Talaksan:UBTZ 2TE116UM-022 Cagaan Had - Sumangijn Zoo.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 964 | [[:d:Q15645384|Q15645384]] | wheat | [[trigo]] | [[Talaksan:Wheat close-up.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 965 | [[:d:Q8084|Q8084]] | trigonometry | [[trigonometriya]] | [[Talaksan:Fotothek df tg 0000230 Geometrie ^ Trigonometrie.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 966 | [[:d:Q9595|Q9595]] | Trimurti | [[Trimurti]] | [[Talaksan:UgrataraTemple2 (cropped).jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 967 | [[:d:Q8338|Q8338]] | trumpet | [[Trumpeta]] | [[Talaksan:Trumpet 1.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 968 | [[:d:Q6097|Q6097]] | tea | [[Tsaa]] | [[Talaksan:Tea in different grade of fermentation.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 969 | [[:d:Q195|Q195]] | chocolate | [[tsokolate]] | [[Talaksan:Cocoa Powder and Chocolate on Marble Background.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 970 | [[:d:Q9397|Q9397]] | Zhu Xi | [[Zhu Xi|Tsʻang-chou-ping-sou,]] | [[Talaksan:Zhu xi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 971 | [[:d:Q12204|Q12204]] | tuberculosis | [[tuberkulosis]] | [[Talaksan:Tuberculosis-x-ray-1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 972 | [[:d:Q283|Q283]] | water | [[tubig]] | [[Talaksan:Ice water vapor.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 973 | [[:d:Q638|Q638]] | music | [[tugtugin]] | [[Talaksan:Op27 1 seg mov.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 974 | [[:d:Q12280|Q12280]] | bridge | [[tulay]] | [[Talaksan:Yavuz Sultan Selim Bridge Istanbul.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 975 | [[:d:Q676|Q676]] | prose | [[Tuluyan]] | [[Talaksan:Prose and Verse on one page.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 976 | [[:d:Q11345|Q11345]] | equation | [[Ekwasyon|tumbasan]] | [[Talaksan:First Equation Ever.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 977 | [[:d:Q11461|Q11461]] | sound | [[tunog]] | [[Talaksan:Utbredning av ljudvågor -- Onda sonora se propagando (mul).svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 978 | [[:d:Q7368|Q7368]] | sheep | [[tupa]] | [[Talaksan:Berå Tirehaline x Timhadite.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 979 | [[:d:Q43|Q43]] | Turkey | [[Turkiya]] | [[Talaksan:Ankara (16290014657).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 980 | [[:d:Q9141|Q9141]] | Taj Mahal | [[Tāj Mahal]] | [[Talaksan:Taj Mahal, Agra, India edit3.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 981 | [[:d:Q10978|Q10978]] | grape | [[Ubas (prutas)|ubas]] | [[Talaksan:Wine grapes03.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 982 | [[:d:Q9332|Q9332]] | behavior | [[Ugali]] | [[Talaksan:Adams and Westlake (3092762993).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 983 | [[:d:Q212|Q212]] | Ukraine | [[Ukranya]] | [[Talaksan:Maidan Nezalezhnosti view.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 984 | [[:d:Q7925|Q7925]] | rain | [[Ulan]] | [[Talaksan:08152 Bukowsko (powiat sanocki).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 985 | [[:d:Q8074|Q8074]] | cloud | [[ulap]] | [[Talaksan:Cumulus cloud.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 986 | [[:d:Q11391|Q11391]] | ultraviolet radiation | [[ultrabiyoleta]] | [[Talaksan:Ozone altitude UV graph.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 987 | [[:d:Q1110560|Q1110560]] | Umm Kulthum | [[Umm Kulthum]] | [[Talaksan:Umm Kulthum as Fatimah.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 988 | [[:d:Q361|Q361]] | World War I | [[Unang Digmaang Pandaigdig]] | [[Talaksan:WWImontage.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 989 | [[:d:Q7809|Q7809]] | UNESCO | [[UNESCO]] | |- | style='text-align:right'| 990 | [[:d:Q145|Q145]] | United Kingdom | [[United Kingdom]] | [[Talaksan:Palace of Westminster from the dome on Methodist Central Hall.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 991 | [[:d:Q7159|Q7159]] | African Union | [[Unyong Aprikano]] | [[Talaksan:Map of the African Union with Suspended States.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 992 | [[:d:Q15180|Q15180]] | Soviet Union | [[Unyong Sobyetiko|Unyong Sobyet]] | |- | style='text-align:right'| 993 | [[:d:Q324|Q324]] | Uranus | [[Urano]] | [[Talaksan:Uranus Voyager2 color calibrated.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 994 | [[:d:Q1073|Q1073]] | brain | [[utak]] | [[Talaksan:Chimp Brain in a jar.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 995 | [[:d:Q11006|Q11006]] | soybean | [[Balatong|utaw]] | [[Talaksan:Soybean.USDA.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 996 | [[:d:Q134808|Q134808]] | vaccine | [[vaccine]] | [[Talaksan:Smallpox vaccine.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 997 | [[:d:Q7328|Q7328]] | Vasco da Gama | [[Vasco da Gama]] | [[Talaksan:Ignoto portoghese, ritratto di un cavaliere dell'ordine di cristo, 1525-50 ca. 02.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 998 | [[:d:Q717|Q717]] | Venezuela | [[Venezuela]] | [[Talaksan:Embalse la Vueltosa 2022.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 999 | [[:d:Q1398|Q1398]] | Virgil | [[Virgilio|Vergilius]] | [[Talaksan:Parco della Grotta di Posillipo5 (crop).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1000 | [[:d:Q535|Q535]] | | [[Victor Hugo]] | [[Talaksan:Victor Hugo by Étienne Carjat 1876 - full.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1001 | [[:d:Q7889|Q7889]] | video game | [[Larong bidyo|video game]] | [[Talaksan:ArcadeGames.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1002 | [[:d:Q1741|Q1741]] | Vienna | [[Viena]] | [[Talaksan:Wien katedra sw Szczepana widok z wiezy 6.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1003 | [[:d:Q881|Q881]] | Vietnam | [[Vietnam]] | [[Talaksan:Hanoi Temple of Literature.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1004 | [[:d:Q12567|Q12567]] | Vikings | [[Mga Viking|Viking]] | |- | style='text-align:right'| 1005 | [[:d:Q5582|Q5582]] | Vincent van Gogh | [[Vincent van Gogh]] | [[Talaksan:Self-portrait - Vincent van Gogh.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1006 | [[:d:Q808|Q808]] | virus | [[Birus|virus]] | [[Talaksan:Сoronavirus. SARS-CoV-2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1007 | [[:d:Q1394|Q1394]] | Vladimir Lenin | [[Vladimir Lenin]] | [[Talaksan:Vladimir Lenin in July 1920 by Pavel Zhukov.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1008 | [[:d:Q9068|Q9068]] | Voltaire | [[Voltaire]] | [[Talaksan:Nicolas de Largillière - Portrait de Voltaire (1694-1778) en 1718 - P208 - Musée Carnavalet - 2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1009 | [[:d:Q8704|Q8704]] | Walt Disney | [[Walt Disney]] | [[Talaksan:Walt Disney 1946.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1010 | [[:d:Q61|Q61]] | Washington, D.C. | [[Washington, D.C.]] | [[Talaksan:Aerial view of White House and downtown, Washington, D.C LCCN2010630891.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1011 | [[:d:Q315|Q315]] | language | [[wika]] | [[Talaksan:Girls learning sign language.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1012 | [[:d:Q13955|Q13955]] | Arabic | [[Wikang Arabe]] | [[Talaksan:Learning Arabic calligraphy.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1013 | [[:d:Q9288|Q9288]] | Hebrew | [[Wikang Hebreo|Wikang Ebreo]] | [[Talaksan:1 QIsa example of damage col 12-13.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1014 | [[:d:Q9129|Q9129]] | Greek | [[Wikang Griyego]] | [[Talaksan:Pater noster in greek script.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1015 | [[:d:Q397|Q397]] | Latin | [[Wikang Latin]] | [[Talaksan:Arco Sisto V targa M.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1016 | [[:d:Q9143|Q9143]] | programming language | [[wikang pamprograma]] | [[Talaksan:C Hello World Program.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1017 | [[:d:Q9168|Q9168]] | Persian | [[Wikang Persa]] | [[Talaksan:Farsi.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1018 | [[:d:Q5146|Q5146]] | Portuguese | [[Wikang Portuges]] | [[Talaksan:Breve discurso em que se contem a conquista do Reyno de Pegu na Índia Oriental, pelos portuguezes em tempo do Viso-Rey Ayres de Saldanha; sendo capitam Salvador Ribeiro de Souza, chamado Massinga, natural de Guimaraens. Rei do Pegu.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1019 | [[:d:Q7737|Q7737]] | Russian | [[Wikang Ruso]] | [[Talaksan:Russian.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1020 | [[:d:Q11059|Q11059]] | Sanskrit | [[Wikang Sanskrito]] | [[Talaksan:Sanskrit in Siddham script.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1021 | [[:d:Q7838|Q7838]] | Swahili | [[Wikang Swahili]] | [[Talaksan:Manuscrit colonial kiswahili-Africa Museum.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1022 | [[:d:Q7850|Q7850]] | Chinese | [[Wikang Tsino]] | [[Talaksan:Chineselanguage.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1023 | [[:d:Q256|Q256]] | Turkish | [[Wikang Turko]] | [[Talaksan:Turkish alphabet.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1024 | [[:d:Q692|Q692]] | William Shakespeare | [[William Shakespeare]] | [[Talaksan:Shakespeare.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1025 | [[:d:Q8016|Q8016]] | Winston Churchill | [[Winston Churchill]] | [[Talaksan:Sir Winston Churchill - 19086236948 (restored).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1026 | [[:d:Q254|Q254]] | Wolfgang Amadeus Mozart | [[Wolfgang Amadeus Mozart]] | [[Talaksan:Wolfgang-amadeus-mozart 1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1027 | [[:d:Q466|Q466]] | World Wide Web | [[World Wide Web]] | [[Talaksan:Alcalá de Henares (RPS 08-04-2017) Calle WWW, indicador.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1028 | [[:d:Q8146|Q8146]] | yen | [[Yen ng Hapon]] | [[Talaksan:JPY coin3.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1029 | [[:d:Q9350|Q9350]] | yoga | [[Yoga]] | [[Talaksan:Bharadwaja.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1030 | [[:d:Q7327|Q7327]] | Yuri Gagarin | [[Yuri Gagarin]] | [[Talaksan:Yuri Gagarin portrait.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1031 | [[:d:Q458|Q458]] | European Union | [[Unyong Europeo|Yuropeong Unyon]] | |- | style='text-align:right'| 1032 | [[:d:Q7333|Q7333]] | Zheng He | [[Zheng He]] | [[Talaksan:2016 Malakka, Stadhuys (09).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1033 | [[:d:Q1631|Q1631]] | Édith Piaf | [[Édith Piaf]] | [[Talaksan:Piaf Harcourt 1946 2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1034 | [[:d:Q8589|Q8589]] | Ashoka | [[Ashoka|Ësokë]] | [[Talaksan:Ashoka's visit to the Ramagrama stupa Sanchi Stupa 1 Southern gateway.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1035 | [[:d:Q7200|Q7200]] | Alexander Pushkin | [[Alexander Pushkin]] | [[Talaksan:Kiprensky Pushkin.jpg|center|128px]] |} {{Wikidata list end}} hqa3ri1jbzqbr9ku8r1moyjqeqylri3 0 168544 2213378 1947072 2026-06-26T00:18:39Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2213378 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Vincenzo Camuccini - La morte di Cesare.jpg|thumb|right|400px|''Ang Asasinasyon ni [[Julio Cesar]] sa Senado'', isang dibuho ni Vincenzo Camuccini (1771–1844).]] Ang '''asasinasyon''' ay ang sadyang pagpatay sa isang prominente o mahalagang tao,<ref>Black's Law Dictionary "''the act of deliberately killing someone especially a public figure, usually for money or for political reasons''" (''Legal Research, Analysis and Writing'' ni William H. Putman [https://books.google.com/books?id=M0nlVU6M26AC&printsec=frontcover&source=gbs_atb#v=onepage&q&f=false p. 215] at [http://hir.harvard.edu/leadership/on-the-offensive Assassination Policy Under International Law] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101206230433/http://hir.harvard.edu/leadership/on-the-offensive |date=2010-12-06}}, Harvard International Review, Mayo 6, 2006, ni Kristen Eichensehr).</ref> tulad ng isang [[puno ng estado]], [[puno ng pamahalaan]], politiko, kasapi ng pamilyang may dugong bughaw, o Punong Opisyal ng Ehekutibo (ng isang kompanya). Maaring maudyukan ang isang asasinasyon ng mga motibong pampolitika o militar, o sinagawa para magkaroon ng kuwarta, upang maghiganti ang isang hinaing, mag sikat o tanyag sa masamang paraan, o dahil sa isang utos na kailangang gawin ng pangkat militar, seguridad, o siktretong pulis. Naisagawa na ang mga gawaing asasinasyon noong pang [[sinaunang kasaysayan|sinaunang panahon]]. Tinatawag na asesino o hitman ang nagsasagawa ng asasinasyon. ==Kahulugan sa mga diksyunaryo== Tinatawag ang asasinasyon sa [[wikang Ingles]] bilang ''assassination'' na ayon sa ''The American Heritage Dictionary''<ref>[http://www.thefreedictionary.com/assassinate Thefreedictionary.com Assassination]</ref> ay ang "pagpaslang o sinadyang pagpatay (karaniwan na ng isang mahalagang tao) sa pamamagitan ng isang biglaan at/o palihim na pag-atake, karaniwang para sa mga dahilan pampolitika. Kabilang sa mga kahulugan ng ''asasinasyon'' ang mga sumusunod (ang karamihan sa mga kahulugan ay isinalin mula sa Ingles na mga pananalita): * Ayon sa ''Gabby's Dictionary'', isa itong "pataksil na pagpatay sa importanteng tao".<ref>[http://www.gabbydictionary.com/home.asp ''Assassination'', asasinasyon] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110711062445/http://www.gabbydictionary.com/home.asp |date=2011-07-11 }}, gabbydictionary.com</ref> * ''Collins English Dictionary'': "pagpaslang sa (isang tao, partikular na ang isang pigurang publiko o pampolitika), karaniwang sa pamamagitan ng biglaang paglusob."<ref>[http://www.thefreedictionary.com/assassinate Thefreedictionary.com]</ref> * ''Webster's New World College Dictionary'': "pagpaslang (lalo na isa taong mahalaga sa politika o tanyag) sa pamamagitan ng nakagugulat na pag-atake, karaniwang para sa salapi o mula sa masugid na paniniwala".<ref>[http://www.yourdictionary.com/assassinate Yourdictionary.com]</ref> * ''Concise Oxford English Dictionary 2008'': ''assassinate''-"pagpatay sa (isang pinuno sa politika at relihiyon)."<ref>[http://www.wordreference.com/definition/assassinate Wordreference.com]{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }},</ref> * ''[[Oxford English Dictionary]]'': "Ang aksiyon ng pagpaslang; ang pagbawi ng buhay ng sinuman sa pamamagitan ng mapagkanulong karahasan, partikular na sa pamamagitan ng isang binayarang emisaryo o sugo, o isang tao na umako ng gawaing ito upang maisagawa ang pagpaslang." * ''Merriam-Webster Dictionary'': *# "ang pagsalanta o pagwasak na hindi inaasahan o mapagkanulo"; *# ang sadyang pagpatay (ng isang taong prominente) sa pamamagitan ng biglaan o palihim na paglusob na kadalasang para sa mga dahilang pampolitika<ref>[http://www.merriam-webster.com/dictionary/assassination assassination]</ref> * ''Black's Law Dictionary'': "ang gawain ng sinasadyang pagpatay sa isang tao partikular na ng isang pigurang pampubliko, na karaniwang binayaran o para sa mga kadahilanang pampolitika".<ref>Putnam, William H., ''Legal Research, Analysis and Writing'' [http://books.google.com/books?id=M0nlVU6M26AC&printsec=frontcover&source=gbs_atb#v=onepage&q&f=false pahina 215] at Eichensehr, Kristen, [http://hir.harvard.edu/leadership/on-the-offensive ''Assassination Policy Under International Law''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101206230433/http://hir.harvard.edu/leadership/on-the-offensive |date=2010-12-06 }}, Harvard International Review, 6 Mayo 2006.</ref><ref>{{cite web |url=http://www.memidex.com/assassinate+kill |title=assassinate (kill) |work=Memidex/WordNet Dictionary/Thesaurus |accessdate=2011-03-04}}</ref> Bilang pamalit, ang asasinasyon ay maaaring bigyang kahulugan bilang "ang gawain ng sadyang pagpatay sa isang tao, natatangi na ang isang taong pampubliko, na karaniwang binayaran o para sa mga kadahilanang pampolitika." Ang asasinasyon ay maaaring inuudyok ng mga motibong panrelihiyon, pang-ideolohiya, pampolitika, o pangmilitar; maaari itong isagawa para sa pananaw na may pagkamal ng salapi o pagpatay na may kontrata, upang maipaghiganti ang isang hinaing, mula sa isang pagnanais upang makakuha ng katanyagan o kabantugan iyung isang pangangailangang sikolohikal upang magkamit ng pagkilalang pansarili at pampubliko, mula sa isang kahilingan makabuo ng isang uri ng "ugnayan" sa isang pigurang pampubliko, o mula sa kagustuhang mapatay o magsagawa ng [[pagpapatiwakal]] o pagpapakamatay dahil sa ginawang asasinasyon. == Mga sanggunian == {{Reflist}} [[Kategorya:Asasinasyon]] [[Kategorya:Pagpaslang]] [[Kategorya:Krimeng pampolitika]] hz9uiwvtuc7mbus115czaa7mae0b0w2 0 171615 2213280 2106259 2026-06-25T12:47:07Z Jandfant 163344 /* */ 2213280 wikitext text/x-wiki [[File:Footjob.jpg|thumb|200px|Isang gumaganap na ''pagtatalik na pampaa''.]] [[File:Footjob раком.png|thumb|280px|Isang batang babae na gumaganap ng isang pagtatalik na pampaa sa isang [[titi ng tao|tumayo ang ari ng lalaki]] pustura [[pagtatalik na pang-aso]].]] Ang '''Pagtatalik na pampaa''', o ''footjob'' sa Ingles at pinapaiksi bilang ''FJ'', ay isang gawaing pangpagtatalik na ginagamitan ng paa babae.<ref>{{cite book|title=The Penthouse Erotic Video Guide|author=Eric Danville|publisher=Grand Central Publishing|isbn=0446612936|page=263}}</ref><ref>{{cite book|title=My Other Self: Sexual fantasies, fetishes and kink|author=Angela Lewis |publisher=The Great American Publishing Society|page=18}}</ref> Isa itong uri ng [[pagsasalsal]] o masturbasyon, kiliti sa massage haplos may [[romantiko]] eksklusibong babae tao na nakatayo pagsasanay eksklusibong sekswal na kasanayan [[heterosexuality]]. Itinuturing ito na bahagi ng [[petisismong pampaa]]. Kaugnay itong mga gawaing ''toejob'' o '''pagtatalik na pandaliri ng paa''' na nakatuon sa mga [[daliri ng paa]], ng ''sandaljob'' o '''pagtatalik na pangsandalyas''' na kinasasangkutan ng pagsusuot ng [[sandalyas]], at ng ''solejob'' o '''pagtatalik na pangtalampakan''' na ginagamit lamang ang mga [[talampakan babae]]. Ang [[katalik]] ng lalaking tumatanggap ng pagtatalik na pampaa ay inilalagay ang kanilang [[mga babae]] paa (ang paa ay maaaring [[nakatapak]] o walang suot na anumang kasuotang pampaa, o kaya may suot na mga babae [[bota]], sandalyas, medyas, o ''[[pantyhose]]'') sa kanyang [[titi]] at hahagurin ito hanggang sa [[labasan na ang lalaki]]. Mayroon ding ibang mga baryasyon o bersiyon ang pagtatalik na pampaa, na kinasasangkutan ng estimulasyon ng babae, [[Gawaing seksuwal ng tao]] na ang kaparehang babae ay hinihimas o hinahaplos ang kanyang mga [[suso]] sa pamamagitan ng mga [[paa]], at paghagod sa kanyang [[puki]] sa pamamagitan ng mga daliri ng paa.<ref>[http://www.urbandictionary.com/define.php?term=footjob Urban dictionary, definition of the word "Footjob" (2010), Number V]</ref><ref>{{cite book|title=The Enlightened Sex Manual|url=https://archive.org/details/enlightenedsexma0000deid|author=David Deida|isbn=1591795850|publisher=Sounds True, Inc.|year=2007|page=[https://archive.org/details/enlightenedsexma0000deid/page/123 123]}}</ref>magbuod titi ng tao sa paggalaw ng daliri ng paa ng babae at pagkatapos ay ilagay ito sa gitna ng likod at ang mga talampakan ng [[babae paa]] at [[masahe]] ang parehong titi sa iyong toes kababaihan kahit na sa '[[male reproductive system]], pagkatapos ay ilagay ang ulo ng titi sa gitna ng mga halaman at ang mga daliri ng babae paa na may maayang tickles seductive akit ng paa ng babae at naging lalaki titi nagiging magtayo sa mga daliri ng babae paa sanhi ng titi sa kababaihan paa upang tamasahin ang mga kaguluhan at ang mga sekswal na pagbibigay-buhay ng ari ng lalaki upang gawin ang parehong na may babae paa ang kanyang titi at hilahin ang mga daliri ng babae hanggang sa siya dalhin sa kanya sa [[orgasm]]. ==Tingnan din== *[[Pagtatalik na pangsuso]] *[[Pagtatalik na pangdaliri ng kamay]] *[[Pagtatalik na pangkamay]] == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga kawing panlabas == {{commonscat|Footjob|Pagtatalik na pampaa}} [[Kategorya:Petisismo]] [[Kategorya:Seksuwalidad]] [[Kategorya:Paa]] {{Sex}} odlfqdknhawom1m60jx4xbmc3hjpnig 0 184108 2213443 2122876 2026-06-26T05:10:25Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2213443 wikitext text/x-wiki {{Infobox disease | Name = Commotio cordis | Image = Heart-thorax-gray.gif | Caption = Ipinapakita ang isang anyo ng puso at ang thorax ng isang matandang tao (sa pula). Makikita ang sensitibong sona para sa mekanikal na paggalaw sa ritmiko ng puso sa pagitan ng ikalawa at ika-apat na tadyang , sa kaliwa ng sternum | DiseasesDB = | ICD10 = {{ICD10|S|26||s|20}} | ICD9 = | ICDO = | OMIM = | MedlinePlus = | eMedicineSubj = ped | eMedicineTopic = 3019 | MeshID = }} Ang '''Commotio cordis''' ([[Latin]], "agitasyon ng puso") ay isang pagbabago sa [[ritmiko ng puso]] na nangyayari bilang resulta ng paggalawa sa ibabawa ng puso (ang [[precordium|rehiyong precordial]]), sa kritikal na oras sa siklo ng pagtibok ng puso. Anyo ito ng [[bentrikular na pibrilyasyon]], na hindi nagsasanhi ng mekanikal na sira sa mga masel o sa mga nakapalibot na organo, at hindi rin nagsasanhi ng sakit sa puso. 65% ang rayt ng pagkamatay. Kadalasang maaaring, subalit hindi sa lahat ng pagkakataon, mabaligtad ito ng [[Resusitasyong kardyopulmonaryo|resusitasyong kardyopulmonaryo at dipibrilyasyon]].<ref name="Maron BJ, Estes NA 3rd 2010 917–27">{{Cite journal |author=Maron BJ, Estes NA 3rd |title=Medical Progress: Commotio cordis |url=https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_2010-03-11_362_10/page/917 |journal=N Engl J Med |volume=362 |issue=10 |pages=917–27 |date=11 Mar 2010|pmid=20220186 |doi= 10.1056/NEJMra0910111}}</ref> Kadalasang nangyayari ang Commotio cordis sa mga lalaki at mga batang lalaki (kadalasang 15), kapag ginagawa ang mga [[palakasan]], tulad ng beysbol, kahit na may sanggalang sa dibdib. Sinasanhi ito ng pagtama, subalit maaaring sanhi rin ito ng pagtama ng siko o iba pang bahagi ng katawan. Kapag hindi nagkaroon ng pag-unlad, malaki ang tsansang magkaroon ng sugat ang thorax ng isang binata sa mga kapanahunang ito. Pinattunayan ng isang eksperimento noong 1930 ang pangyayaring ito sa pamamagitan ng pinamanhid na [[kuneho]], [[pusa]] at [[aso]].<ref>Schlomka G. Commotio cordis und ihre Folgen. Die Einwirkung stumpfer Brustwandtraumen auf das Herz. Ergebnisse der inneren Medizin und Kinderheilkunde. 1934;47: 1-91.</ref> ==Talababa== {{Reflist|2}} ==Malayuang pagbabasa== * {{Cite journal |author=Kohl P, Nesbitt AD, Cooper PJ, Lei M |title=Sudden cardiac death by Commotio cordis: role of mechano-electric feedback |journal=Cardiovasc. Res. |volume=50 |issue=2 |pages=280–9 |year=2001 |pmid=11334832 |doi= 10.1016/S0008-6363(01)00194-8|url=http://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0008636301001948}} * {{Cite journal |author=Geddes LA, Roeder RA |title=Evolution of our knowledge of sudden death due to commotio cordis |journal=Am J Emerg Med |volume=23 |issue=1 |pages=67–75 |year=2005 |pmid=15672341 |doi= 10.1016/j.ajem.2003.12.023|url=http://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0735675704002669}} * {{Cite journal |author=Maron BJ, Estes NA 3rd |title=Medical Progress: Commotio cordis |url=https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_2010-03-11_362_10/page/917 |journal=N Engl J Med |volume=362 |issue=10 |pages=917–27 |date=11 Mar 2010|pmid=20220186 |doi= 10.1056/NEJMra0910111}} ==Mga kawing panlabas== * [http://www.jhu.edu/trayanova/research/lab/projects/each/weihui_CommotioCordis/2320.avi Induction of Ventricular Arrhythmias Following A Mechanical Impact: A Simulation Study in 3D] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110607141008/http://www.jhu.edu/trayanova/research/lab/projects/each/weihui_CommotioCordis/2320.avi |date=2011-06-07 }}. * Yabek, S.M. [http://www.emedicine.com/ped/topic3019.htm Commotio cordis]. [[eMedicine]], September 2005. * [http://theacc.collegesports.com/sports/m-lacros/spec-rel/030105aaa.html Sports Sciences Feature: Commotio Cordis: Sudden death following chest wall trauma] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060107210627/http://theacc.collegesports.com/sports/m-lacros/spec-rel/030105aaa.html |date=2006-01-07 }}. ACC. * [http://www.escardio.org/knowledge/OnlineLearning/slides/ESC_Congress_2005/Kohl-FP1296/ Mechanical effects on heart rhythm: from commotio cordis to pre-cordial thump] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060524002359/http://www.escardio.org/knowledge/OnlineLearning/slides/ESC_Congress_2005/Kohl-FP1296/ |date=2006-05-24 }}. PowerPoint slides, by P. Kohl. Sept. 2005 (n PDF). * [http://www.erc.edu/index.php/ilcor/en/ International Liaison Committee on Resuscitation (ILCOR)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090124132653/http://erc.edu/index.php/ilcor/en |date=2009-01-24 }} * [http://circ.ahajournals.org/content/vol112/24_suppl/ American Heart Association guidelines on resuscitation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110608191726/http://circ.ahajournals.org/content/vol112/24_suppl/ |date=2011-06-08 }} * [http://www.resus.org.uk/pages/mediMain.htm Resuscitation Council (UK) guidelines on resuscitation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150509151559/http://www.resus.org.uk/pages/mediMain.htm |date=2015-05-09 }} {{DEFAULTSORT:Commotio Cordis}} [[Kategorya:Pagkabigla ng baga]] [[Kategorya:Sakit sa baga]] o0gw131h5ihx0uskfrnkzwbjdre91no 1 184659 2213302 2172057 2026-06-25T14:35:24Z KyutKoTalaga 152379 2213302 wikitext text/x-wiki {{Isinalinwikang pahina|en|Spratly Islands}} fcaewlz9m0p23hf5g2r8yvw2n7by84l 0 230774 2213301 2212647 2026-06-25T14:32:36Z KyutKoTalaga 152379 2213301 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Talampas Benham<br>Talampas ng Pilipinas | other_name = Philippine Rise<br>''Benham Plateau'' / ''Benham Rise'' | type = | image_skyline = | image_map = | map_alt = | map_caption = | coordinates = {{coord|16|30|N|124|45|E|display=inline,title}} | pushpin_map = Pilipinas | pushpin_mapsize = 250 | pushpin_map_caption = Lokasyon sa Pilipinas | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_footnotes = | coordinates_region = | subdivision_type = Bansa | subdivision_name = {{flag|Philippines}} | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = | established_title = | established_date = 2012 | parts_type = | parts = | seat_type = | seat = | seat1_type = | seat1 = | government_footnotes = | leader_title = | leader_name = | unit_pref = | area_footnotes = | area_total_km2 = | population_footnotes = | population_total = | population_as_of = | population_density_km2 = | population_note = | timezone1 = | utc_offset1 = | iso_code = | blank_name_sec1 = | blank_info_sec1 = | blank1_name_sec2 = | blank1_info_sec2 = | website = | footnotes = }} Ang '''Talampas ng Pilipinas''' o '''Talampas Benham''' (Ingles: '''Benham Plateau''' o '''Benham Rise''') ay isang rehiyong nakalubog sa tubig at patay na bulkanikong gulod na matatagpuan sa [[Dagat Pilipinas]] sa tinatayang 250 km (160 mi) silangan ng hilagang baybayin ng [[Dinapigue, Isabela]]. Sa ilalim ng Dagat Pilipinas ay matatagpuan ang ilang mga ''basin'' kasama na dun ang ''West Philippine Basin'', na sa loob nito ay matatagpuan ang ''Central Basin Fault'' (CBF).<ref name="2001AGUFM.T41C0893H">{{cite web |date= Fall Meeting 2001|url = http://adsabs.harvard.edu/abs/2001AGUFM.T41C0893H|title = Isotopic Characteristics of Basalts From the Central Basin Fault, West Philippine Basin|format = |publisher = [[Harvard University]]| accessdate = September 26, 2009 | last=Hickey-Vargas, R.; Sato, H.; Machida, S.; Ishii, T.; Hirano, N.; Yumul, G.; Fujioka, K. |quote=}}</ref> Matatagpuan ang Talampas Benham sa loob ng CBF at inaakala na ang saligang ito ay isang maliit na kontinente.<ref name="Gupta.14">{{cite book | last = Avijit Gupta| title = The physical geography of Southeast Asia|edition= 2005|page= 14| publisher = [[Oxford University Press]]| isbn= 0-19-924802-8}} - Total pages: 440</ref> May mga pang-agham na pagsisiyasat na ginawa sa anyong ito upang pag-aralan ang kalikasan nito at ang kaniyang epekto sa tektonikong paglubog (''tectonic subduction''), kabilang dito ang naging epekto nito sa [[lindol sa Luzon noong 1990]]. Inangkin ng [[Pilipinas]] ang lugar na ito, maging ang kaniyang bahagi ng ''continental shelf'', at siyang naghain ng pag-aangkin sa ''[[United Nations]] Commission on the Limits of the Continental Shelf'' (UNCLOS, Komisyon ng mga Nagkakaisang Bansa ukol sa Katakdaan ng ''Continental Shelf'') noong 8 Abril 2009, at inaprubahan ng UNCLOS noong 2012.<ref name="BR Claim">{{cite web | title = UN approves PH territorial claim to Benham Rise |url =http://newsinfo.inquirer.net/183779/un-approves-ph-territorial-claim-to-benham-rise |publisher = | accessdate = April 28, 2012 }}</ref> <!-- == Anyong heolohiko == Ang Talampas Benham ay isang nakalubog na patay na bulkanikong gulod na matatagpuan sa 16 degri 30 minuto H, 124 degri 45 minuto S sa may baybayin ng [[Luzon]], na may sukat na tinatayang 250 km na diametro at may taas na 2,000 metro sa ibabaw ng sahig ng dagat, mula sa ibaba 5,000 metro (5 km) sa ilalim ng lebel ng tubig hanggang 3,000 metro (3 km) sa ilalim ng lebel ng tubig. Malapit ang lugar na ito sa ''Benham Seamount'', na matatagpuan sa 15 degri 48 minuto N, 124 degri 15 minuto E. Ang tumbok na lokasyon nito ay sa mga dakong malapit sa silangan ng [[Bambang Pilipinas] (Philippine Trench) at malapit sa silangan ng [[Bambang Silangang Luzon]], na siyang parehong naghihigop ng pailalim na puwersa ng ''[[Philippine Sea Plate]]'' sa ilalim ng ''Philippine Mobile Belt'',<ref>Hashimoto, M, ed., (1981) ''Accretion Tectonics in the Circum-Pacific Regions'', ISBN 90-277-1561-0 p299</ref> isang pinagtipun-tipong malalalking bloke ng balat na namuo bago pa man ang pagbangga ng ''Philippine Sea Plate'' sa ''Eurasia Plate''.<ref>Rangin and Pubellier (1990) in ''Tectonics of Circum-Pacific Continental Margins'' ISBN 90-6764-132-4 p149</ref> --> ==Kasaysayan== [[Talaksan:Philippine Sea plate.JPG|thumb|180px|Ang mapa na nagpapakita ng mga katangian ng ''[[Philippine Sea Plate]]''.]] Sinasabing pinangalan ang anyong lupang ito kay [[Andrew E.K. Benham|Admiral Andrew Ellicot Kennedy Benham]] (1832-1905) ng mga Amerikanong agrimensor na siya diumanong nakatuklas sa anyong ito. Isa siyang opisyal ng [[Hukbong Dagat ng Estados Unidos]], na nanilbihan sa Timog Atlantiko at sa Armadang Tagaharang sa Kanlurang Golpo sa kasagsagan ng [[Digmaang Sibil sa Amerika]].<ref name="one-name.org">{{cite web|date = 8 Mar 2008|url = http://www.one-name.org/profiles/benham.html|title = Benham One-Name Study|publisher = Guild of One-Name Studies|accessdate = September 27, 2009|last = |quote = |archive-date = 8 September 2009|archive-url = https://web.archive.org/web/20090908015723/http://www.one-name.org/profiles/benham.html|url-status = dead}}</ref> May mga haka-haka sa mga pang-agham na komunidad tungkol sa kalikasan ng anyong ito. Makaraan ang malakas na lindol sa Luzon noong 16 Hulyo 1990, muling sinaalang-alang ng mga siyentipiko ang mga modelo ng ''fault'' at nagpasiya na maaaring tinitinag ng Talampas Benham ang ''Philippine Fault System'' pakanluran.<ref>Pinet and Stephan (1989) in ''Tectonics of Circum-Pacific Continental Margins'' ISBN 90-6764-132-4 p.179</ref> Matapos ang mabusising pagsusuri sa mga mas lumang mga modelo tulad ng kay Pinet at Stephan (1989), muling isinalang-alang ng mga siyentipiko ang mga modelo ng ''fault''. Iniisip nila na may malaking psoibilidad na kasalukuyan pa ring tinitinag ng Talampas Benham ang Gitnang Luzon at ang ''Philippine Fault System'' pakanluran, at ito ang maaaring maging posibleng dahilan ng pagkaakroon nito ng mapinsalang lindol. Ang mga alon sa lindol ng 1990 na tumagal ng 20 hanggang 50 segundo na siyang nagbuo ng panibagong sangay ng bitak pakanluran-pasilangan ay sa sobrang lakas, umabot ang bitak hanggang sa lungsod mismo ng [[Baguio]] sa Benguet, Rehiyong Pampangasiwaan ng Cordillera (CAR). Ang ilang mga siyentipikong pagsusuri na ginawa noong 2004 hanggang 2008 ay nagkolekta ng ilang mga datos upang suportahan ang kanilang mga natuklasan.<ref name="verafiles.org">{{cite web|date = 12 April 2009|url = http://www.verafiles.org/index.php/focus/211-rp-files-claim-over-benham-rise-with-un|title = RP files claim over Benham Rise with UN|format = |publisher = verafiles.org|accessdate = September 27, 2009|last = Tessa Jamandre|quote = |archive-date = 26 April 2009|archive-url = https://web.archive.org/web/20090426082054/http://verafiles.org/index.php/focus/211-rp-files-claim-over-benham-rise-with-un|url-status = dead}}</ref> === Pag-aangkin ng Pilipinas === [[Talaksan:Ph Territorial Map.png|thumb|Teritoryong pandagat ng [[Pilipinas]]. Ang Talampas Benham ay matatagpuan sa silangan ng [[Luzon]].]] Bagaman malapit ito sa kapuluan, hindi pa naisama noon ang talampas sa teritoryo ng Pilipinas. Noong 8 Abril 2009, naghain ang Republika ng Pilipinas ng isang pag-aangkin sa teritoruong pandagat sa ''United Nations Commission on the Limits of the Continental Shelf'' (UNCLOS) na umuukol sa ''continental shelf'' sa rehiyon ng Talampas Benham.<ref name="CLCS submissions">{{cite web |url=http://www.un.org/Depts/los/clcs_new/submissions_files/submission_phl_22_2009.htm |title=Submissions, through the Secretary-General of the United Nations, to the Commission on the Limits of the Continental Shelf, pursuant to article 76, paragraph 8, of the United Nations Convention on the Law of the Sea of 10 December 1982 |publisher=United Nations Commission on the Limits of the Continental Shelf |date=28 May 2009 |accessdate=29 May 2009}}</ref> Ihinain ito bilang bahagi ng petisyon sa pagpapalawig ng panimulang linya at eksklusibong sonang pangkalakalan ng kapuluan sa pamamagitan ng batas na siya ding sumasaklaw sa mga pinag-aagawang mga teritoryo ng Kapuluan ng Kalayaan ([[Kapuluan ng Spratly]]) at [[Kulumpol ng Scarborough|Bajo de Masinloc (Kulumpol ng Scarborough)]]. Bagaman, ang mismong anyong lupa ay hindi pinag-aagawan, nakatanggap din ng ilang mga puna ang nasabing petisyon sa loob at labas ng bansa dahil sa kalikasan nitong kontrobersyal.<ref name="ellentordesillas">{{cite web |date= March 25, 2008|url = http://www.ellentordesillas.com/?p=2317|title = RP in last minute scramble to beat UN deadline|format = |publisher = ellentordesillas.com| accessdate = September 27, 2009 | last=Ellen Tordesillas |quote=}}</ref> Ayon sa pag-aangkin ng pamahalaan, base sa mga alituntunin ng Komisyon sa Pagtatakda ng ''Continental Shelf'', tumutugon ang sakop na ito sa 350-milyang linyang sukdulang<!--constraint--> linya dahil ang panlabas na saklaw ng ''continental shelf'' ay matagtagpuan sa loob ng sukdulang linya, na matatagpuan 350 milya mula sa mga panimulang linya kung saan magpapasimula ang pagsusukat ng kaluwangan ng teritoryong pandagat.<ref name="verafiles.org"/> Nagpasa ang [[Mababang Kapulungan ng Pilipinas]] ng Batas Republika Blg. 9522, o mas kilala bilang Batas ng Panimulang Linyang Pangkapuluan (''Archipelagic Baselines Law''), na siyang magiging batayan ng pag-aangkin. Ayon sa dokumento, ang rehiyon ay nakadikit sa ''Philippine Basin'' sa hilaga at silangan, at ng Luzon sa kanluran at timog. Pinapahayag nito na, ayon sa mga siyentipikong datos base sa mga seismiko, magnetiko at iba pang heolohikong katangian, ang Talampas Benham ay karugtong ng ''continental shelf'' ng Pilipinas. Ang buod nito, ang mga panimulang linya, na siyang batayan ng pagsasalinya ng mga teritoryo at nasasakupan sa karagatan (kasama ang ''continental shelf''), ay naaayon sa mga pangangailangan ng UNCLOS.<ref name="verafiles.org"/> Ang nasabing pag-aangkin ay isa lang bahagyang pag-aangkin dahil ang batas na pumapahintulot sa Pilipinas na palawigin ang kaniyang hangganang nasasakupan ay sumasaklaw din sa mga pulo sa [[Dagat Timog Tsina]]. === Pasya ng UN === Naghain ang Pilipinas ng pag-aangkin para sa Talampas Benham noong 2008 alinsunod sa pangangailangan ng ''United Nations Convention on the Law of the Sea'' (UNCLOS, Kumbensyon ng mga Nagkakaisang Bansa ukol sa Batas Pandagat). Opisyal nang inaprubahan ng UN ang pag-aangkin noong Abril 2012.<ref name="BR Claim" /><ref name="UN Decision">[http://www.philstar.com/headlines/716909/un-decide-phl-claim-13-m-hectare-benham-rise UN to decide on Phl claim on 13-M hectare Benham Rise], August 16, 2011, Philippine Star.</ref><ref name="UN Approval">[http://newsinfo.inquirer.net/183779/un-approves-ph-territorial-claim-to-benham-rise UN approves PH territorial claim to Benham Rise], April 28, 2012, Philippine Daily Inquirer.</ref> ==Mga sanggunian== {{reflist|2}} ==Mga panlabas na kawing== *[http://www.benhamplateau.tk/ '''Benham Plateau'''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150622215242/http://www.benhamplateau.tk/ |date=2015-06-22 }} {{Philippines political divisions}} [[Kategorya:Heograpiya ng Pilipinas]] ktisk893dqyg24fij2h6kgp3s3rzt4i 1 232910 2213303 2172082 2026-06-25T14:38:04Z KyutKoTalaga 152379 Pinarehas sa titulo ng artikulo 2213303 wikitext text/x-wiki {{Isinalinwikang pahina|en|Spratly Islands}} fcaewlz9m0p23hf5g2r8yvw2n7by84l 0 233452 2213479 1958660 2026-06-26T11:54:14Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2213479 wikitext text/x-wiki [[File:Utamakura 歌まくら (Poem of the Pillow).jpg|thumb|right|300px|Larawang Hapones mula sa Kitagawa Utamaro, ''The Pillow Book (Uta Makura)'', o "Aklat na Pang-unan", 1788. Ayon sa [[Museong Britaniko]]<ref>[http://www.britishmuseum.org/research/collection_online/collection_object_details.aspx?objectId=781740&partId=1&searchText=%25u6b4c%25u307e%25u304f%25u3089&page=1 Museong Britaniko]</ref>, natuklasan ng babaeng nasa kanan ang isang liham na nakatago sa ''[[robe]]'' o "bata de banyo" ng kaniyang nakababatang lalaking mangingibig (ang "gigolo" na nasa kaliwa).]] Ang '''gigolo''' ay isang lalaking [[patutot]] na naglilingkod para sa mga babae.<ref name=HS>Harmatz, Morton G. at Melinda A. Novak. Glossary, ''Human Sexuality'', Harper & Row Publishers, New York, 1983, pahina 560.</ref> Isa itong kaparehang lalaki o kasamang panlipunan na sinusuportahan ng isang babae habang nasa loob ng isang ugnayang nagpapatuloy,<ref>[http://www.merriam-webster.com/dictionary/gigolo Definition of gigolo] Merriam-Webster Dictionary</ref> na madalas na nakatira sa tahanan ng nasabing babae o pumaparoon sa tahanang iyon kapag sinabihan o tinawagan. Ang gigolo ay inaasahang maging kasama ng babae, magsilbi bilang isang pamalagiang eskorte na mayroong mabuting pagkilos at pag-asal at mga kasanayang panlipunan, at madalas, maglingkod bilang isang [[Sayaw na pambulwagan|kasayawan]] ayon sa pangangailangan ng babae na ang kapalit ay suporta (na taliwas sa karaniwang [[normative social influence|pamantayan]]). Maaaring bigyan nang labis-labis na mga regalo ang gigolo, katulad ng mamahaling mga dami at isang kotseng mamanehuhin. Ang relasyon ay maaaring magsangkot din ng mga serbisyong seksuwal, kung saan maaaring tukuyin ang lalaking ito bilang isang "lalaking angkin o pag-aari (ng isang babae)".<ref>[http://www.wordreference.com/definition/gigolo A man who is kept by a woman] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230124170242/https://www.wordreference.com/definition/gigolo |date=2023-01-24 }}, Word Reference, napuntahan noong 2013.02.14</ref> Ang katagang ''gigolo'' ay karaniwang nagpapahiwatig ng isang lalaki na umako ng isang [[estilo sa buhay]] na binubuo ng mga bilang ng mga serye ng relasyon, sa halip na magkaroon ng ibang anyo ng suporta o mapagkakakitaan.<ref>Otterman, Sharon, [http://thelede.blogs.nytimes.com/2009/03/09/swiss-gigolo-sentenced-to-six-years/ ''‘Swiss Gigolo’ Sentenced to Six Years''], The Lede, Marso 9, 2009, ''News'', [[The New York Times]], 2013.02.14 </ref><ref>Dahlkamp,Jürgen, Röbel,Sven, and Smoltczyk, Alexander, [http://www.spiegel.de/international/europe/gigolo-trial-trial-to-begin-for-man-who-duped-germany-s-richest-woman-a-611715.html ''Gigolo Trial: Trial to Begin for Man Who Duped Germany's Richest Woman''], Spiegel Online International, napuntahan noong 2013.02.14</ref> Ang salitang ''gigolo'' ay maaaring tuntunin sa isang paggamit bilang isang [[neolohismo]] noong dekada ng 1920 bilang isang ''[[back formation]]'' mula sa salitang Pranses na '''''gigolette''''', isang babae na inuupahan bilang isang kapareha sa pagsasayaw.<ref>[http://www.wordreference.com/definition/gigolo back formation from ''gigolette''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230124170242/https://www.wordreference.com/definition/gigolo |date=2023-01-24 }}, Word Reference, napuntahan noong 2013.02.14</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} [[Kategorya:Wikang Pranses]] [[Kategorya:Pansariling buhay]] [[Kategorya:Ugali ng tao]] [[Kategorya:Prostitusyon]] tlqffblwbu1wyrgr6h8dxfiuzd2sc8p 10 244657 2213396 2212297 2026-06-26T02:17:10Z LknFenix 125962 Itinagalog ang mga ibang pamagat 2213396 wikitext text/x-wiki {{infobox | child = {{Yesno|{{{embed|no}}}}} | bodyclass = vcard | bodystyle = width:26em | titleclass = fn summary | title = {{#ifeq:{{Yesno|{{{embed|no}}}}}|yes|'''Karera sa basketbol'''|{{{name|<includeonly>{{PAGENAMEBASE}}</includeonly>}}}}} | image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image|}}}|size={{if empty|{{{image_size|}}}|{{{width|}}}}}|sizedefault=frameless|upright=1|alt={{{alt|}}}|suppressplaceholder=yes}} | caption = {{{caption|}}} | headerstyle = {{Infobox basketball biography/style|{{delink|{{{team|}}}}}|border=2.5}} | header1 = {{#if:{{{team|}}} |{{#if:{{{number|}}}|No. {{{number}}}&#32;–&#32;}}{{delink|{{{team}}}}}}} | label2 = Posisyon | data2 = {{#if:{{{team|}}}|{{{position|}}}}} | class2 = role | label3 = Liga | data3 = {{#if:{{{team|}}}|{{{league|}}}}} | header5 = {{#if:{{{birth_date|}}}{{{birth_place|}}}{{{death_date|}}}{{{death_place|}}}{{{nationality|}}}{{{height_ft|}}}{{{height_in|}}}{{{height_m|}}}{{{height_cm|}}}{{{height|}}}{{{weight_lbs|}}}{{{weight_lb|}}}{{{weight_kg|}}}{{{weight|}}}{{{college_class|}}}|Personal na impormasyon}} | label6 = Ipinanganak | data6 = {{br separated entries|{{{birth_date|}}}|{{{birth_place|}}}}} | label7 = Namatay | data7 = {{br separated entries|{{{death_date|}}}|{{{death_place|}}}}} | label8 = Nasyonalidad | data8 = {{{nationality|}}}{{#if: {{both|{{{nationality|}}}|{{{nationality_2|}}}}} |&#32;/&#32;}}{{{nationality_2|}}} | label9 = Nakalistang taas | data9 = {{#if:{{{height_ft|}}} |{{convert|{{{height_ft|0|}}}|ft|{{if empty|{{{height_in|}}}|0}}|in|m|2|abbr=on|order={{{height_order|}}}}}{{{height_footnote|}}} |{{#if:{{{height_cm|}}} |{{convert|{{if empty|{{{height_cm|}}}|0}}|cm|ftin|0|abbr=on|order={{{height_order|}}}}}{{{height_footnote|}}} |{{#if:{{{height_m|}}} |{{convert|{{if empty|{{{height_m|}}}|0}}|m|ftin|0|abbr=on|order={{{height_order|}}}}}{{{height_footnote|}}} |{{#if:{{{height|}}}|{{Infobox person/height|{{{height}}}}}}}{{{height_footnote|}}} }} }} }} | label10 = Nakalistang timbang | data10 = {{#if:{{{weight_lbs|}}}{{{weight_lb|}}} |{{convert|{{if empty|{{{weight_lbs|}}}|{{{weight_lb|}}}}}|lb|kg|0|abbr=on|order={{{weight_order|}}}}}{{{weight_footnote|}}} |{{#if:{{{weight_kg|}}} |{{convert|{{if empty|{{{weight_kg|}}}|0}}|kg|lb|0|abbr=on|order={{{weight_order|}}}}}{{{weight_footnote|}}} |{{#if:{{{weight|}}}|{{Infobox person/weight|{{{weight}}}}}}}{{{weight_footnote|}}} }} }} | header12 = {{#if:{{{highschool|}}}{{{high_school|}}}{{{high school|}}}{{{college|}}}{{{pro_club|}}}{{{draftyear|}}}{{{draft_year|}}}{{{draftteam|}}}{{{draft_team|}}}{{{draftyearpba|}}}{{{draft_year_pba|}}}{{{draftpba|}}}{{{draft_pba|}}}{{{debutyear|}}}{{{career_start|}}}{{{draft_year|}}}|Impormasyon sa karera}} | label13 = Mataas na paaralan | data13 = {{if empty|{{{highschool|}}}|{{{high_school|}}}|{{{high school|}}}}} | class13= plainlist | label14 = Kolehiyo | data14 = {{{college|}}} | class14= plainlist | label15 = Pre-draft club | data15 = {{{pro_club|}}} | label16 = [[{{if empty|{{{draft_league|}}}|NBA}} draft]] | data16 = {{#if:{{{draftyear|}}}{{{draft_year|}}}|[[{{if empty|{{{draftyear|}}}|{{{draft_year}}}}} {{if empty|{{{draft_league|}}}|NBA}} draft|{{if empty|{{{draftyear|}}}|{{{draft_year}}}}}]] {{#if:{{{draft|}}}|/ {{{draft}}} | {{#ifexpr:{{str find|{{lc:{{if empty|{{{draftpick|}}}|{{{draft_pick}}}}}}}|territorial}} = -1|/ {{#switch:{{lc:{{if empty|{{{draftround|}}}|{{{draft_round|}}}}}}}||undrafted|[[undrafted sportsperson|undrafted]]=[[Undrafted sportsperson|Undrafted]]|Round: {{if empty|{{{draftround|}}}|{{{draft_round}}}}}<!--end switch-->}}<!--end ifexpr-->}} {{#if:{{{draftpick|}}}{{{draft_pick|}}}|/ Pick: {{#iferror:{{#ifexpr:{{if empty|{{{draftpick|}}}|{{{draft_pick}}}}} > 0}}|{{if empty|{{{draftpick|}}}|{{{draft_pick}}}}}|{{#ifeq:{{if empty|{{{draftpick|}}}|{{{draft_pick}}}}}|1|{{#if:{{{draft_league|}}}|{{#switch:{{{draft_league}}}|WNBA=[[List of first overall WNBA draft picks|1st]]|NBA=[[List of first overall NBA draft picks|1st]]|1st}}<!--end switch-->|[[List of first overall NBA draft picks|1st]]}}<!--end if draft_league-->|{{Ordinal|{{if empty|{{{draftpick|}}}|{{{draft_pick}}}}}<!--end ordinal-->}}<!--end ifeq-->}} overall<!--end iferror-->}}<!--end if draft_pick-->}}<!--end if draft-->}} }} | data17 = {{#if:{{both|{{{draftyear|}}}{{{draft_year|}}}|{{{draftteam|}}}{{{draft_team|}}}}}|Pinili ng {{if empty|{{{draftteam|}}}|{{{draft_team}}}}} }} | label18 = [[Philippine Basketball Association draft|PBA draft]] | data18 = {{#if:{{{draftyearpba|}}}{{{draft_year_pba|}}}|{{#ifexpr:{{if empty|{{{draftyearpba|}}}|{{{draft_year_pba}}}}}>=1985|[[{{if empty|{{{draftyearpba|}}}|{{{draft_year_pba}}}}} PBA draft|{{if empty|{{{draftyearpba|}}}|{{{draft_year_pba}}}}}]]|{{if empty|{{{draftyearpba|}}}|{{{draft_year_pba}}}}}}} {{#if:{{{draftpba|}}}{{{draft_pba|}}}|/ {{if empty|{{{draftpba|}}}|{{{draft_pba}}}}} | {{#switch:{{lc:{{if empty|{{{draftroundpba|}}}|{{{draft_round_pba|}}}}}}}|=|undrafted|[[undrafted sportsperson|undrafted]]=[[Undrafted sportsperson|Undrafted]]|Round: {{if empty|{{{draftroundpba|}}}|{{{draft_round_pba}}}}}<!--end switch-->}} {{#if:{{{draftpickpba|}}}{{{draft_pick_pba|}}}|/ Pick: {{#iferror:{{#ifexpr:{{if empty|{{{draftpickpba|}}}|{{{draft_pick_pba}}}}} > 0}}|{{if empty|{{{draftpickpba|}}}|{{{draft_pick_pba}}}}}|{{Ordinal|{{if empty|{{{draftpickpba|}}}|{{{draft_pick_pba}}}}}<!--end ordinal-->}} overall<!--end iferror-->}}<!--end if draft_pick_pba-->}}<!--end if draft_pba-->}} }} | data19 = {{#if:{{both|{{{draftyearpba|}}}{{{draft_year_pba|}}}|{{{draftteampba|}}}{{{draft_team_pba|}}}}}|Pinili ng {{if empty|{{{draftteampba|}}}|{{{draft_team_pba}}}}} }} | label21 = Karera sa paglalaro | data21 = {{#if:{{{debutyear|}}}{{{career_start|}}}|{{if empty|{{{debutyear|}}}|{{{career_start|}}}}}–{{if empty|{{{finalyear|}}}|{{{career_end|}}}|kasalukuyan}} }} | label23 = Posisyon | data23 = {{if empty|{{{career_position|}}}|{{#if:{{{team|}}}||{{{position|}}}}}}} | label24 = Numero | data24 = {{if empty|{{{career_number|}}}|{{#if:{{{team|}}}||{{{number|}}}}}}} | label25 = Coaching career | data25 = {{#if:{{{coach_start|}}}|{{{coach_start}}}–{{if empty|{{{coach_end|}}}|kasalukuyan}} }} | label26 = Officiating career | data26 = {{#if:{{{referee_start|}}}|{{{referee_start}}}–{{if empty|{{{referee_end|}}}|kasalukuyan}} }} | header27 = {{#if:{{{years1|}}}{{{cyears1|}}}{{{team1|}}}{{{cteam1|}}} |{{#invoke:sports career|main | title = Kasaysayan ng karera | pheader = {{#if:{{{cyears1|}}}{{{cteam1|}}}|As player:}} | cheader = As coach: | pmax = 40 | pmaxcat = {{main other|[[Category:Pages using infobox basketball biography with long career|P]]}} | cmax = 30 | cmaxcat = {{main other|[[Category:Pages using infobox basketball biography with long career|C]]}} }} }} | header28 = {{#if:{{{awards|}}}{{{highlights|}}} |{{Infobox|child = yes | decat = yes <!-- remove from template:infobox tracking categories --> | datastyle = text-align: left; | title = Mga highlight at parangal sa karera | data1= {{if empty|{{{awards|}}}|{{{highlights|}}}}} }} }} | header29 = {{#if:{{both|{{{stat1label|}}}|{{{career_end|}}}{{{finalyear|}}}}} |{{Infobox|child = yes | decat = yes <!-- remove from template:infobox tracking categories --> | labelstyle = text-align: right; line-height: 1.2em | datastyle = line-height: 1.2em | title = Career {{{stats_league|}}} statistics | label1 = {{{stat1label}}} | data1 = {{#if:{{{stat1label|}}}|{{{stat1value|}}} }} | label2 = {{{stat2label}}} | data2 = {{#if:{{{stat2label|}}}|{{{stat2value|}}} }} | label3 = {{{stat3label}}} | data3 = {{#if:{{{stat3label|}}}|{{{stat3value|}}} }} }} }} | data30 = {{#if:{{{profile|}}}{{{nba_profile|}}}{{{nba|}}}{{{nba_historical_profile|}}}{{{historical_profile|}}} |<span style="font-weight:bold">{{#if:{{{finalyear|}}}{{{career_end|}}}{{{nba_historical_profile|}}}{{{historical_profile|}}} | |[https://www.nba.com/playerfile/{{if empty|{{{nba_profile|}}}|{{{profile|}}}|{{{nba|}}}|{{PAGENAMEE}}}} Stats] at NBA.com }}</span> }} | data31 = {{#if:{{{wnba_profile|}}}|<span style="font-weight:bold">[https://www.wnba.com/player/{{#invoke:String|replace|source={{lc:{{{wnba_profile}}}}}|pattern=_ |replace=-}} Stats] at WNBA.com</span>}} | data32 = {{#if:{{{bbr|}}}|<span style="font-weight:bold">[https://www.basketball-reference.com/players/{{#if:{{{letter|}}}|{{{letter}}}|{{Str left|{{{bbr}}}|1}}}}/{{{bbr}}}.html Stats] at Basketball-Reference.com</span>}} | data33 = {{#if:{{{bbr_wnba|}}}|<span style="font-weight:bold">[https://www.basketball-reference.com/wnba/players/{{#if:{{{letter|}}}|{{{letter}}}|{{Str left|{{{bbr_wnba}}}|1}}}}/{{{bbr_wnba}}}.html Stats] at Basketball-Reference.com</span>}} | data34 = {{#if:{{{HOF|}}}{{{HOF_player|}}}{{{HOF_coach|}}}{{{WomensHOF}}}{{{FIBA_HOF_player|}}}{{{CBBASKHOF_year|}}} |{{infobox|child=yes | datastyle = font-weight:bold; background-color: #DCDCDC; | data1= {{#if:{{{HOF|}}}|[http://www.hoophall.com/hall-of-famers/{{{HOF}}} Basketball Hall of Fame]}} | data2= {{#if:{{{HOF_player|}}}|[http://www.hoophall.com/hall-of-famers/{{{HOF_player}}} Basketball Hall of Fame as player]}} | data3= {{#if:{{{HOF_coach|}}}|[http://www.hoophall.com/hall-of-famers/{{{HOF_coach}}} Basketball Hall of Fame as coach]}} | data4= {{#if:{{{WBHOF|}}}{{{womensHOF|}}}|{{wbhoflink|{{{WBHOF|}}}{{{womensHOF|}}}|Women's Basketball Hall of Fame}}}} | data5= {{#if:{{{FIBA_HOF_player|}}}|[http://www.fiba.com/hall-of-fame/{{{FIBA_HOF_player}}} FIBA Hall of Fame as player]}} | data6= {{#if:{{{FIBA_HOF_coach|}}}|[http://www.fiba.com/hall-of-fame/{{{FIBA_HOF_coach}}} FIBA Hall of Fame as coach]}} | data7= {{#if:{{{FIBA_HOF_official|}}}|[http://www.fiba.com/hall-of-fame/{{{FIBA_HOF_coach}}} FIBA Hall of Fame as official]}} | data8= {{#if:{{{CBBASKHOF_year|}}}|[[National Collegiate Basketball Hall of Fame|College Basketball Hall of Fame]]<br />Inducted in {{{CBBASKHOF_year}}} }} }} }} | belowstyle = {{Infobox basketball biography/style|{{{team}}}}} | below = {{#if:{{{medal_templates|}}}{{{medaltemplates|}}}|{{Infobox medal templates | title = Medals | titlestyle = background-color: #DCDCDC; color: #000000; | medals = {{if empty|{{{medal_templates|}}}|{{{medaltemplates|}}}}} | expand = {{if empty|{{{medal_templates-expand|}}}|{{{medaltemplates-expand|}}}|{{#ifeq:{{lc:{{{show-medals}}}}}|no||yes}}}} }} }} }}<!-- -->{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{user other||[[Category:Pages using infobox basketball biography with unsupported parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview = Page using [[Template:Infobox basketball biography]] with unknown parameter "_VALUE_"|ignoreblank=y | regexp1 = years[%d][%d]* | regexp2 = team[%d][%d]* | regexp3 = cyears[%d][%d]* | regexp4 = cteam[%d][%d]* | embed| name| image| image_size| width| alt| caption| team| number| position| league| birth_date| birth_place| nationality| death_date| death_place| height_ft| height_in| height_m| height_cm| weight_lbs| weight_lb| weight_kg| college_class| nationality_2| height_order| height_footnote| height| weight_order| weight_footnote| weight| highschool| high_school| high school| college| pro_club| draftyear| draft_year| draftteam| draft_team| draftyearpba| draft_year_pba| draftpba| draft_pba| debutyear| career_start| draft_league| draft| draftpick| draft_pick| draftround| draft_round| draftroundpba| draft_round_pba| draftpickpba| draft_pick_pba| draftteampba| draft_team_pba| finalyear| career_end| career_position| career_number| coach_start| coach_end| referee_start| referee_end| awards| highlights| stat1label| stats_league| stat1value| stat2label| stat2value| stat3label| stat3value| profile| nba_profile| nba| nba_historical_profile| historical_profile| wnba_profile| bbr| letter| bbr_wnba| HOF| HOF_player| HOF_coach| WBHOF| womensHOF| FIBA_HOF_coach | FIBA_HOF_player | FIBA_HOF_official| CBBASKHOF_year| medal_templates| medaltemplates| medal_templates-expand| medaltemplates-expand| show-medals }}<!-- *** Compatibility with {{infobox basketball player}} as part of a merge *** *** Tracking linked teams which inhibit auto coloring *** -->{{#if:{{{team|}}}|{{#ifexpr:{{#ifeq:{{str left|{{{team}}}|2}}|{{str left|[[link]]|2}}|1|0}}+{{#ifeq:{{str left|{{{team}}}|2}}|{{str left|'''[[link]]'''|2}}|1|0}}|{{#if:{{Infobox_basketball_biography/team_parameter_linked}}}} }}<!-- -->}}<noinclude> {{documentation}}<!-- place category and language links on the /doc page, not here. --> </noinclude> 4tvypz58iirrmpgfj5puyewtxkjd7np 0 255560 2213412 2091736 2026-06-26T03:34:38Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2213412 wikitext text/x-wiki {{Infobox font | name =Calisto MT | image = Calisto.svg | style = [[talaan ng mga pamilya ng tipo ng titik na serif|Serif]] | classifications = Lumang estilo na serif | releasedate = 1987 | creator = Ron Carpenter | foundry = Monotype Imaging | sample = [[File:Calisto sample.svg|220px|Halimbawa ng Calisto na teksto]] }} Ang '''Calisto MT''' ay isang lumang estilo na serif na pamilya ng [[tipo ng titik]] na dinisenyo para sa Monotype Corporation ''foundry'' noong 1986 ni Ron Carpenter, isang [[tipograpiya|tipograpong]] [[Briton]]. Ang napakaliit na [[glipo]] nito ay parang may laki na malalaking korpus.<ref>{{cite web|last1=Friedlander|first1=Joel|title=Book Design: Don’t Get Confused By Typeface Point Sizes|url=http://www.thebookdesigner.com/2012/02/book-design-dont-get-confused-by-typeface-point-sizes/|website=The Book Designer|accessdate=14 Enero 2015|language=Ingles|archive-date=24 Disyembre 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141224031605/http://www.thebookdesigner.com/2012/02/book-design-dont-get-confused-by-typeface-point-sizes/|url-status=dead}}</ref> ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Tipo ng titik]] 5tvs36xsggxj0l5i9yfmz7wdlp0pmoh 0 262217 2213290 2212279 2026-06-25T13:22:54Z Ivan P. Clarin 84769 /* Pilipinas */ 2213290 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Haiyan 2013-11-07 1345Z (alternate).png|thumb|Ang bagyong Yolanda noong ika Nobyembre 8, 2013]] {{For|[[Bagyo]]|Talaan ng mga bagyo sa Pilipinas}} Ang mga bagyo sa Pilipinas natural lamang na tumama sa mga bansang napapaligiran nang [[Karagatang Pasipiko]], nagsisimula ito sa mga buwan maaga pa [[Mayo]] at kalimitan na nag tatapos sa mga buwan nang [[Disyembre]] sa kasalukuyan lumalakas pa ang mga ito sa buwan nang [[Hulyo]] hanggang [[Nobyembre]]. Nabubuo ang mga bagyo sa madalas sa karagatang pasipiko at dinaraan nang mga ito ang mga bansang [[Taiwan]], [[Tsina]], [[Timog Korea]], [[Japan]], [[Pilipinas]], Carolina Isla at [[Vietnam]], lumalakas rin ang mga ito dahil sa [[Habagat]] na nang gagaling sa mga bansang [[Indonesia]] at [[India]].<ref>http://bagong.pagasa.dost.gov.ph/information/about-tropical-cyclone</ref><ref>https://mcgillgis.maps.arcgis.com/apps/MapJournal/index.html?appid=586f9150ae87491a8c7f1b86db7952a9</ref> == Mga bagyo == {{For|[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2026]]|Bagyo}} [[Talaksan:Tropical Storm Ketsana September 26, 2009.jpg|thumb|Ang bagyong Ondoy noong ika Setyembre 26, 2009]] Ang [[Super Bagyong Yolanda]] ay isa sa mga hindi makakaligtaang bagyo sa kasaysayan nang Pilipinas dahil nagdulot ito nang malawakang pagkasira sa buong [[Bisayas]] kasama na rito ang ilang probinsya sa [[Luzon]], Nanalasa si Yolanda noong ika Nobyembre 8, 2013 sa [[Silangang Samar]] at [[Leyte]], maituturing ring si Yolanda na isang delubyo, isa na rin rito si [[Super Bagyong Lawin]] na nagpadapa sa mga ilang lugar sa [[Isabela]], [[Cagayan]] at Rehiyon ng Ilokos, Si [[Bagyong Ondoy]] na nag palubog sa ilang bahagi ng Luzon at Kamaynilaan noong ika Setyembre 26, 2009, Matinding pinuruhan nito ang mga [[Rizal]], [[Marikina]], [[Pasig]] at ilan pang mga bahagi nang Maynila dahil sa pag taas at pag apaw nang tubig ulan na dala ni Ondoy, Ang [[Bagyong Sendong]] na nagpalubog sa [[Hilagang Mindanao]] at [[Gitnang Bisayas]].<ref>https://reliefweb.int/report/philippines/philippines-floods-and-typhoons-2020-typhoon-goni-operation-update-report-n</ref> Ang "Bagyong Nonoy" (Kulap) noong 2011 ay inialis nang PAGASA at ginamit ito sa Panahon ng bagyo ng 2015 sa karagatang Pasipiko. Ipinangalan sa "[[Bagyong Nona]]" (Melor)., Na isa sa mga mababagsik na bagyong dumaan sa Pilipinas at ang matinding napuruhan nito ay [[Sorsogon]] at [[Oriental Mindoro]].<ref>https://www.aa.com.tr/en/asia-pacific/philippines-braces-for-more-typhoons-next-month/2050447</ref><ref>https://www.ndtv.com/topic/philippines-typhoon</ref> == Pilipinas == {{Main|Panahon ng bagyo sa Pilipinas}} <br>Ang mga pangalang naka pa-loob sa kahong may kulay ay ang mga bagong inihanay na mga pangalan ng [[Pangasiwaan ng Pilipinas sa Serbisyong Atmosperiko, Heopisiko, at Astronomiko|PAGASA]]. {| class="wikitable" |+ Tala ng mga pangalan ng bagyo sa Pilipinas |- ! scope="col" colspan=14 style="background-color:lightgrey;"| [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2026|2026]] (Pangkat I) |- ! scope="row" rowspan=2 | Main | Ada || Basyang || Caloy || Domeng || Ester || Francisco || Gardo || {{grey|Henry}} || {{grey|Inday}} || {{grey|Josie}} || {{tcname unused|Kiyapo}} || {{grey|Luis}} || {{grey|Maymay}} |- | {{grey|Neneng}} || {{grey|Obet}} || {{tcname unused|Pilandok}} || {{grey|Queenie}} || {{grey|Rosal}} || {{grey|Samuel}} || {{grey|Tomas}} || {{tcname unused|Umberto}} || {{tcname unused|Venus}} || {{tcname unused|Waldo}} || <center>{{grey|X}}<center> || {{grey|Yayang}} || {{tcname unused|Zeny}} || |- !scope="row" | Auxiliary ||{{tcname unused|Agila}} ||{{tcname unused|Bagwis}} ||{{tcname unused|Chito}} ||{{tcname unused|Diego}} ||{{tcname unused|Elena}} ||{{tcname unused|Felino}} ||{{tcname unused|Gunding}} ||{{tcname unused|Harriet}} ||{{tcname unused|Indang}} ||{{tcname unused|Jessa}} || || || |- ! scope="col" colspan=14 style="background-color:skyblue;"| 2027 (Pangkat II) |- !scope="row" rowspan=2 | Main || {{grey|Amang}} || {{grey|Betty}} || {{grey|Chedeng}} || {{grey|Dodong}} || {{tcname unused|Emil}} || {{grey|Falcon}} || {{tcname unused|Gavino}} || {{grey|Hanna}} || {{grey|Ineng}} || {{grey|Jenny}} || {{grey|Kabayan}} || {{grey|Liwayway}} || {{grey|Marilyn}} |- | {{grey|Nimfa}} || {{grey|Onyok}} || {{grey|Perla}} || {{grey|Quiel}} || {{grey|Ramon}} || {{grey|Sarah}} || {{tcname unused|Tamaraw}} || {{tcname unused|Ugong}} || {{grey|Viring}} || {{grey|Weng}} || <center>{{grey|X}}<center> || {{grey|Yoyoy}} || {{grey|Zigzag}} || |- !scope="row" | Auxiliary ||{{tcname unused|Abe}} ||{{tcname unused|Berto}} ||{{tcname unused|Charo}} ||{{tcname unused|Dado}} ||{{tcname unused|Estoy}} ||{{tcname unused|Felion}} ||{{tcname unused|Gening}} ||{{tcname unused|Herman}} ||{{tcname unused|Irma}} ||{{tcname unused|Jaime}} || || || |- ! scope="col" colspan=14 style="background-color:lightgreen;"| 2028 (Pangkat III) |- !scope="row" rowspan=2 | Main | {{tcname unused|Amuyao}} || {{grey|Butchoy}} || {{grey|Carina}} || {{grey|Dindo}} || {{grey|Edring}} || {{grey|Ferdie}} || {{grey|Gener}} || {{grey|Helen}} || {{grey|Igme}} || {{tcname unused|Josefa}} || {{tcname unused|Kidul}} || {{tcname unused|Lekep}} || {{grey|Marce}} |- | {{tcname unused|Nanolay}} || {{tcname unused|Onos}} || {{tcname unused|Puwok}} || {{grey|Querubin}} || {{grey|Romina}} || {{grey|Siony}} || {{grey|Tonyo}} || {{tcname unused|Upang}} || {{grey|Vicky}} || {{tcname unused|Warren}} || <center>{{grey|X}}<center> || {{grey|Yoyong}} || {{grey|Zosimo}} |- !scope="row" | Auxiliary |{{tcname unused|Alakdan}} || {{tcname unused|Baldo}} || {{tcname unused|Clara}} || {{tcname unused|Dencio}} || {{tcname unused|Estong}} | {{tcname unused|Felipe}} || {{tcname unused|Gomer}} || {{tcname unused|Heling}} || {{tcname unused|Ismael}} || {{tcname unused|Julio}} |- ! scope="col" colspan=14 style="background-color:lightyellow;"| 2029 (Pangkat IV) |- !scope="row" rowspan=2 | Main | {{grey|Auring}} || {{grey|Bising}} || {{tcname unused|Chico}} || {{grey|Dante}} || {{tcname unused|Elias}} || {{grey|Fabian}} || {{grey|Gorio}} || {{grey|Huaning}} || {{grey|Isang}} || {{grey|Jacinto}} || {{grey|Kiko}} || {{grey|Lannie}} || {{tcname unused|Magyawan}} |- | {{tcname unused|Nilad}} || {{tcname unused|Omar}} || {{grey|Paolo}} || {{grey|Quedan}} || {{grey|Ramil}} || {{grey|Salome}} || {{tcname unused|Tala}} || {{tcname unused|Urbano}} || {{grey|Verbena}} || {{grey|Wilma}} || <center>{{grey|X}}<center> || {{tcname unused|Yasmin}} || {{grey|Zoraida}} || |- !scope="row" | Auxiliary |{{tcname unused|Alamid}} ||{{tcname unused|Bruno}} ||{{tcname unused|Conching}} ||{{tcname unused|Dolor}} ||{{tcname unused|Ernie}} ||{{tcname unused|Florante}} ||{{tcname unused|Gerardo}} ||{{tcname unused|Hernan}} ||{{tcname unused|Isko}} ||{{tcname unused|Jerome}} || || || |} ===Talaan ng mga inialis na pangalan=== ; Mga hindi nagamit na pangalan {{div col start}} * {{tcname unused|Paloma}} * {{tcname unused|Quadro}} * {{tcname unused|Rapido}} * {{tcname unused|Roleta}} * {{tcname unused|Sibak}} * {{tcname unused|Sibasib}} * {{tcname unused|Tagbanwa}} * {{tcname unused|Talahib}} * {{tcname unused|Ubbeng}} * {{tcname unused|Wisik}} * {{tcname unused|Yaning}} * {{tcname unused|Zuma}} {{div col end}} ==Mga bagyo na mapaminsala== {|class="wikitable" style=font:size:100% |'''Rango''' |'''Bagyo''' |'''Taon''' |'''Rehiyon''' |'''PHP''' |'''USD''' |- | style="background-color:blueviolet;"|1 || Yolanda (Haiyan) || 2013 || Kabuuang Kabisayaan || 95.5 bilyon || $ 2.02 bilyon |- | style="background-color:purple;"|2 || Odette (Rai) || 2021 || Kabisayaan, Caraga || 51.8 bilyon || $ 1.2 bilyon |- | style="background-color:purple;"|3 || Pablo (Bopha) || 2012 || Rehiyon ng Dabaw || 43.2 bilyon || $ 1.06 bilyon |- | style="background-color:violet;"|4 || Glenda (Rammasun) || 2014 || Bikol, Calabarzon, K. Maynila || 38.6 bilyon || $ 771 milyon |- | style="background-color:blueviolet;"|5 || Ompong (Mangkhut) || 2018|| rowspan="2"| Rehiyon ng Lambak Cagayan, Ilokos || 33.9 bilyon || $ 627 milyon |- | style="background-color:orangered;"|6 || Pepeng (Parma) || 2009 || 27.3 bilyon || $ 581 milyon |- | style="background-color:orangered;"|7 || Ulysses (Vamco) || 2020 || Calabarzon, Gitnang Luzon || 20.2 bilyon || $ 418 milyon |- | style="background-color:blueviolet;"|8 || Rolly (Goni) || 2020 || Rehiyon ng Bikol, Calabarzon || 20 bilyon || $ 369 milyon |- | style="background-color:lightgreen;"|9 || Kristine (Trami) || 2024 || Hilagang, Luzon, Timog Luzon || 17.6 bilyon || $ 357 milyon |- | style="background-color:lightyellow;"|10 || Paeng (Nalgae) || 2022 || Rehiyon ng Bikol, Calabarzon || 17.5 bilyon || $ 265 milyon |} == Mga bagyo na maraming nasawi == {|class="wikitable" style=font:size:100% |'''Rango''' |'''Bagyo''' |'''Taon''' |'''Naitalang patay''' |- | 1 || '''Haiphong''' || 1881 || 20, 000 |- | 2 || Yolanda (Haiyan) || 2013 || 6, 300 |- | 3 || Uring (Thelma) || 1991 || 5, 100 |- | 4 || Pablo (Bopha) || 2012 || 1, 901 |- | 5 || Angela || 1867 || 1, 800 |- | 6 || Winnie (2004) || 2004 || 1, 619 |- | 7 || "Oktubre 1897 Bagyo" || 1897 || 1, 500 |- | 8 || Nitang (Ike) || 1984 || 1, 363 |- | 9 || Sendong (Washi) || 2011 || 1, 268 |- | 10 || Trix || 1952 || 955 |} ===Mga pangalang isasalang sa bawat taon=== {{See|Pagpapangalan sa bagyo}} {| class="wikitable sortable" ! Letra ! Total ! Pangalan ! Mga taon |- | A || 1 || {{tcname unused|Amuyao}} || ''2028'' |- | B || 0 || --- || --- |- | C || 1 || {{tcname unused|Chico}} || ''2029'' |- | D || 0 || --- || --- |- | E || 2 || {{tcname unused|Edring}}, {{tcname unused|Emil}}, {{tcname unused|Elias}} || ''2028'', ''2027'', ''2029'' |- | F || 0 || --- || --- |- | G || 1 || {{tcname unused|Gavino}} || ''2027'' |- | H || 0 || --- || --- |- | I || 0 || --- || --- |- | J || 1 || {{tcname unused|Josefa}} || ''2028'' |- | K || 1 || {{tcname unused|Kidul}}, {{tcname unused|Kiyapo}} || ''2028'', ''2026'' |- | L || 1 || {{tcname unused|Lekep}} || ''2028'' |- | M || 1 || {{tcname unused|Magyawan}} || ''2029'' |- | N || 2 || {{tcname unused|Nanolay}}, {{tcname unused|Nilad}} || ''2028'', ''2029'' |- | O || 2 || {{tcname unused|Onos}}, {{tcname unused|Omar}} || ''2028'', ''2029'' |- | P || 2 || {{tcname unused|Pilandok}}, {{tcname unused|Puwok}} || ''2026'', ''2028'' |- | Q || 0 || --- || --- |- | R || 0 || --- || --- |- | S || 0 || --- || --- |- | T || 2 || {{tcname unused|Tamaraw}}, {{tcname unused|Tala}} || ''2023'', ''2029'' |- | U || 3 || {{tcname unused|Ugong}}, {{tcname unused|Umberto}}, {{tcname unused|Upang}}, {{tcname unused|Urbano}} || ''2023'', ''2022'', ''2024'', ''2029'' |- | V || 1 || {{tcname unused|Venus}} || ''2026'' |- | W || 2 || {{tcname unused|Waldo}}, {{tcname unused|Warren}} || ''2026'', ''2024'' |- | Y || 1 || {{tcname unused|Yasmin}} || ''2025'' |- | Z || 2 || {{tcname unused|Zigzag}}, {{tcname unused|Zeny}} || --- |} ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{Mga bagyo sa Pilipinas}} [[Kategorya:Bagyo sa Pilipinas]] [[Kategorya:Pilipinas]] [[Kategorya:Panahon]] {{Usbong|Panahon|Kalikasan}} eaqofoev2ncpsod44apes5663dmswh9 0 276032 2213376 1826088 2026-06-25T23:46:26Z Aubreyjanev 159817 Nagdagdag ng impormasyon na may sanggunian 2213376 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Medical_teaching_centre_WU_4g07.JPG|thumb|Warwick Medical School]] Ang '''Unibersidad ng Warwick''' ({{IPAc-en|'|w|ɒr|ɪ|k}}) ay isang plate glass research university sa [[Coventry]], [[Inglatera]]. Ito ay itinatag noong 1965 bilang bahagi ng isang inisyatiba ng pamahalaan upang palawakin ang pag-akses sa mas mataas na edukasyon. Ang Warwick Bsuiness School ay itinatag noong 1967 at ang Warwick Medical School ay binuksan noong 2000. Isinanib ang Warwick ipinagsama sa Coventry College of Edukasyon noong 1979 at Horticulture Research International noong 2004. Ang Warwick ay isang miyembro ng AACSB,  Association of Commonwealth Universities,  Association of MBAs, EQUIS, European University Association, Midlands Innovation group, Russell Group at Universities UK. Ito ay ang tanging miyembrong Europeo ng Center for Urban Science and progress, isang pakikipagtulungan kasama ang [[Unibersidad ng New York]]. Ang unibersidad ay may malawak na gawaing komersyal, kabilang ang University of Warwick Science Park at Warwick Manufacturing Group. Ang Warwick ay matatagpuan sa labas ng [[Coventry]], {{Convert|5.5|km|mi}} timog-kanluran ng sentro ng lungsod (hindi sa bayan ng Warwick na minumungkahi ng pangalan nito). Ito ay ika-10 sa QS World university Ranking 2027, sa mga unibersidad na nagmula sa United Kingdom<ref>{{Cite web |title=Rankings and Reputation |url=https://warwick.ac.uk/about/reputation/ |access-date=2026-06-25 |website=warwick.ac.uk}}</ref>. {{coord|format=dms|display=title}} {{Stub|Edukasyon}} {{authority control}} [[Kategorya:Mga pamantasan sa United Kingdom]] hsia4ax7641ped509ets7fwzi66x26a 0 276949 2213368 2110224 2026-06-25T20:48:44Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2213368 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist <!-- See Wikipedia:WikiProject Musicians --> | name = 98 Degrees | alias = 98° | background = group_or_band | image = 98 Degrees Mixtape.jpg | image_size = | caption = 98 Degrees gumaganap noong 2012 | origin = [[Los Angeles]], [[California]], U.S. | genre = [[Contemporary R&B]], [[Pop music|pop]] | instrument = | years_active = 1996 &ndash; 2002, 2012 &ndash; kasalukuyan | label = [[Motown Records|Motown]], [[Universal Records (defunct record label)|Universal]], [[Entertainment One]] | associated_acts = [[New Kids on the Block]], [[Boyz II Men]], [[Stevie Wonder]], [[Backstreet Boys]], [[*NSYNC]] | website = {{url|98degrees.com}} | current_members = [[Jeff Timmons]]<br />[[Nick Lachey]]<br />[[Justin Jeffre]]<br />[[Drew Lachey]] }} '''98 Degrees''' (inilarawan sa moda bilang 98°) ay isang Amerikanong pop at kontemporaryong R & B boy band na binubuo ng apat na vocalists: sina Nick at Drew Lachey, Justin Jeffre, at Jeff Timmons. Ang grupo ay nabuo sa pamamagitan ng Timmons sa Los Angeles, California, bagaman lahat ng mga miyembro nito ay nagmula sa Ohio. Hindi tulad ng karamihan sa mga banda ng lalaki, nabuo ang mga ito nang nakapag-iisa at sa kalaunan ay kinuha ng isang label ng record, sa halip na tipunin ng isang label o isang producer. Nagbenta sila ng mahigit sa 10 milyong talaan sa buong mundo at nakakamit ng walong top 40 singles sa A.S. Ang grupo ay muling nakikibahagi para sa isang beses na pagganap sa Mixtape Festival sa Hershey, PA noong Agosto 2012. Matapos ang pagganap, ang muling pagsasama ay pinalawak sa isang bagong album at isang lugar sa tour na "The Package" noong 2013. == Karera == Ang pagkuha ng isang serye ng mga trabaho kabilang ang landscaping, nagtatrabaho bilang mga opisyal ng seguridad ng club at naghahatid ng pagkain sa pagkain, pinuhin ng band ang mga harmonya at presentasyon, hinahanap ang mga grupo tulad ng [[Boyz II Men]], [[Take 5]], at [[Jodeci]] para sa inspirasyon. Ginawa rin ng bagong grupo ang mga pag-audition sa Los Angeles at unti-unti na binuo ang mga kontak nito sa industriya ng musika. Sa kabutihang palad, ang paghihintay ng grupo para sa isang tagapamahala at isang kontrata sa pag-record ay hindi magtatagal, habang kinuha nila ang isang pagkakataon upang maisagawa sa isang radio broadcast ng isang konsyerto ng [[Boyz II Men]], na dinaluhan nila sa pag-asa na makapasa ng demo tape sa banda. Natuklasan sila ng music manager na si Paris D'Jon, na sa panahong iyon ay namamahala sa Montell Jordan. Ang paglitaw ng grupo sa panahong ang mga kilos ng teen-oriented na tulad ng Spice Girls, ang [[Backstreet Boys]] at [[*NSYNC]] ay naabot lamang sa tuktok ng mga tsart sa buong mundo na pinilit na iba-iba ang kanilang sarili mula sa katayuan lamang ng "boy band" na kanilang pinagtutuunan. Mula sa simula, binigyang diin nila na sinulat nila ang marami sa kanilang sariling materyal, na nakikita ng R & B na nakakaimpluwensya ng higit sa mga pangunahing pinagmulan ng pop. "May mga pangunahing pagkakaiba sa musika sa pagitan ng mga grupo, hindi sa pagbanggit sa katotohanan na kami ay nilagdaan sa Motown, na nagbibigay sa amin ng kaunti pang kredibilidad hanggang sa R ​​& B at kaluluwa musika napupunta. == Discography == * ''98°'' (1997) * ''98° and Rising'' (1998) * ''This Christmas'' (1999) * ''Revelation'' (2000) * ''2.0'' (2013) * ''Let It Snow'' (2017) == Tours == ; Headlining * Heat It Up Tour <small>(1999)</small> * Revelation Tour <small>(2001)</small> * At Christmas Tour <small>(2017)</small> ; Co-headlining * All That! Music and More Festival <small>(1999) (may Monica, Aaron Carter, B*Witched, 3rd Storee, Tatyana Ali at No Authority)</small> * The Package Tour <small>(2013) (may New Kids on the Block at Boyz II Men)</small> * My2K Tour <small>(2016) (may Dream, O-Town at Ryan Cabrera)</small> == Mga sanggunian == {{reflist|colwidth=30em}} ==External links== {{Commons category|98 Degrees}} * [http://98degrees.com Official website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211117123856/https://www.98degrees.com/ |date=2021-11-17 }} * [http://khmx.radio.com/2011/10/14/its-98-degrees-in-vegas 2011 Reunion]{{Dead link|date=Mayo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{DEFAULTSORT:98 Degrees}} [[Kategorya:Mga banda mula sa Estados Unidos]] k25k3n6ap2ngc356g4qei52wntxleff 15 280863 2213465 2212663 2026-06-26T10:18:23Z ListeriaBot 79921 Wikidata list updated [V2] 2213465 wikitext text/x-wiki == Wala pang artikulo sa wikang Tagalog == '''Ang sumusunod ay talaan ng mga mamamayan ng Pilipinas na mayroon nang artikulo sa ibang bersiyon ng Wikipedia ngunit hindi pa nagagawan ng artikulo sa Tagalog Wikipedia:''' {{Wikidata list|sparql= SELECT DISTINCT ?item ?article_en ?linkcount WHERE { ?item wdt:P31 wd:Q5. ?item wdt:P27 wd:Q928. ?item wikibase:sitelinks ?linkcount . ?article_en schema:about ?item . ?article_en schema:inLanguage "en" . ?article_en schema:isPartOf <https://en.wikipedia.org/> FILTER (?linkcount >= 1) . # only include items with 1 or more sitelinks FILTER NOT EXISTS { ?article schema:about ?item . ?article schema:inLanguage "tl" . ?article schema:isPartOf <https://tl.wikipedia.org/> } } GROUP BY ?item ?linkcount ?article_en ORDER BY DESC(?linkcount) LIMIT 100 |columns=P18,label:Article,P106,P793,P800,P39,?article_en |section= |min_section= |sort=?linkcount |links=red |thumb=128 |autolist= |references=all }} {| class='wikitable sortable' ! larawan ! Article ! hanapbuhay ! significant event ! magnum opus ! nahawakang pwesto ! ?article_en |- | [[Talaksan:Lav Diaz at 81st Venice International Film Festival.jpg|center|128px]] | [[Lav Diaz]] | [[Direktor sa pelikula|direktor ng pelikula]]<br/>[[editor ng pelikula]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref><br/>[[prodyuser ng pelikula]]<br/>[[screenwriter]]<br/>[[artista]]<br/>[[direktor]]<ref name="ref_9dcd9960024412bee88cb9de0f5ddf9229d4c663ed2ba8b4910cc05c78097c3a">https://cs.isabart.org/person/122314</ref><ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref><br/>[[film screenwriter]]<ref name="ref_70c3bb41c04c4e74e29f145065397a2885b8cb7fefd98c8d87964095ff3cbd94">''[[:d:Q13550863|Národní autority České republiky]]''</ref><br/>[[musiko]]<ref name="ref_70c3bb41c04c4e74e29f145065397a2885b8cb7fefd98c8d87964095ff3cbd94">''[[:d:Q13550863|Národní autority České republiky]]''</ref><br/>[[kritiko ng sine]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref> | | | | [[:en:Lav_Diaz|Lav Diaz]] |- | [[Talaksan:Paul Mulders.jpg|center|128px]] | [[Paul Mulders]] | [[futbolista]] | | | | [[:en:Paul_Mulders|Paul Mulders]] |- | [[Talaksan:1960 Neile Adams.jpg|center|128px]] | [[Neile Adams]] | [[artista]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref><br/>[[mang-aawit]]<br/>[[artista sa telebisyon]]<br/>[[artista sa pelikula]]<br/>[[artista sa teatro]] | | | | [[:en:Neile_Adams|Neile Adams]] |- | [[Talaksan:Angel Guirado azkals 2011.jpg|center|128px]] | [[Ángel Guirado]] | [[futbolista]]<ref name="ref_29e115b4d8673aa55ed93f170246260cdb6ce2dbf55e09a234ed0993291e067f">''[[:d:Q5715639|BDFutbol]]''</ref> | | | | [[:en:%C3%81ngel_Guirado|%C3%81ngel Guirado]] |- | | [[Junrey Balawing]] | | | | | [[:en:Junrey_Balawing|Junrey Balawing]] |- | [[Talaksan:James Younghusband Oct 2013.jpg|center|128px]] | [[James Younghusband]] | [[futbolista]] | | | | [[:en:James_Younghusband|James Younghusband]] |- | [[Talaksan:Chris Greatwich.JPG|center|128px]] | [[Chris Greatwich]] | [[futbolista]]<br/>[[association football manager]] | | | | [[:en:Chris_Greatwich|Chris Greatwich]] |- | [[Talaksan:Adolfo Tito Yllana, September 2021 (GPOABF 0882) (cropped).jpg|center|128px]] | [[Adolfo Tito Yllana]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]] | | | [[titular archbishop]]<br/>[[Apostolic Nuncio to Papua New Guinea]]<br/>[[Apostolic Nuncio to the Solomon Islands]]<br/>[[Apostolic Nuncio to Pakistan]]<br/>[[Apostolic Nuncio to the Democratic Republic of the Congo]]<br/>[[apostolic nuncio to Israel]]<br/>[[Apostolic Delegate to Jerusalem and Palestine]]<br/>[[apostolic nuncio to Cyprus]]<br/>[[Apostolic Nuncio to Australia]] | [[:en:Adolfo_Tito_Yllana|Adolfo Tito Yllana]] |- | [[Talaksan:Donnie Nietes.png|center|128px]] | [[Donnie Nietes]] | [[boksingero]]<ref name="ref_883810bbc71539bca4145280e9d6a38794e10ac97d471507d9610482d8ea5733">''[[:d:Q895505|BoxRec]]''</ref> | | | | [[:en:Donnie_Nietes|Donnie Nietes]] |- | | [[Dioscoro S. Rabor]] | [[soologo]]<ref name="ref_c5b160c8d062942dc63fae4cd18b5000d2e4309511b37a3761c11480d808103a">''[[:d:Q56114183|In Memoriam: Dioscoro S. Rabor, 1911-1996]]''</ref><br/>[[scientific collector]]<ref name="ref_96103d1bdc4401a014da17bd3b27b7311f90c94b2d4009870bb4218001e27e27">''[[:d:Q64446405|Bionomia]]''</ref> | | | | [[:en:Dioscoro_S._Rabor|Dioscoro S. Rabor]] |- | | [[Rachel Grant]] | [[artista]]<ref name="ref_829d37a31568b8478bf0c63a9a244a4d1f5285e71d8377ba0f75a6d875322f65">''[[:d:Q1204237|Deutsche Synchronkartei]]''</ref><br/>[[modelo]]<br/>[[artista sa pelikula]]<br/>[[scuba diver]]<br/>[[Direktor sa pelikula|direktor ng pelikula]] | | | | [[:en:Rachel_Grant|Rachel Grant]] |- | [[Talaksan:Andray Blatche.jpg|center|128px]] | [[Andray Blatche]] | [[basketbolista]]<ref name="ref_b316776bfd4d19b22b05d403d20bf7aa69dcd18a806d586c89f9100926aeab05">''[[:d:Q7300810|RealGM]]''</ref> | | | | [[:en:Andray_Blatche|Andray Blatche]] |- | | [[Oscar Cruz]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[Catholic archbishop]]<br/>[[titular bishop]]<br/>[[auxiliary bishop]]<br/>[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]] | [[:en:Oscar_Cruz|Oscar Cruz]] |- | [[Talaksan:Angelo Reyes.jpg|center|128px]] | [[Angelo Reyes]] | [[politiko]]<br/>[[military personnel]] | | | [[Kalihim ng Tanggulang Pambansa]]<br/>[[Kalihim ng Kapaligiran at Likas na Yaman]]<br/>[[Kalihim ng Enerhiya]]<br/>[[Kalihim ng Interyor at Pamahalaang Lokal]] | [[:en:Angelo_Reyes|Angelo Reyes]] |- | [[Talaksan:Archbishop Angel Lagdameo.jpg|center|128px]] | [[Angel Lagdameo]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[archbishop of Jaro]]<br/>[[auxiliary bishop]]<br/>[[diocesan bishop]]<br/>[[titular bishop]]<br/>[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]] | [[:en:Angel_Lagdameo|Angel Lagdameo]] |- | [[Talaksan:JfAniceto0456Pacianofvf 06.JPG|center|128px]] | [[Paciano Aniceto]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Catholic archbishop]] | | | [[Catholic archbishop]]<br/>[[diocesan bishop]]<br/>[[titular bishop]]<br/>[[auxiliary bishop]] | [[:en:Paciano_Aniceto|Paciano Aniceto]] |- | [[Talaksan:Cardinal Ricardo Vidal.jpg|center|128px]] | [[Ricardo Tito Jamin Vidal]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[Kardinal (Katolisismo)|Kardenal]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[titular bishop]]<br/>[[Catholic archbishop]]<br/>[[Archbishop of Cebu]]<br/>[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]] | [[:en:Ricardo_Vidal|Ricardo Vidal]] |- | [[Talaksan:Orlando Quevedo 2016.jpg|center|128px]] | [[Orlando Beltran Quevedo]] | [[manunulat]]<br/>[[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[Kardinal (Katolisismo)|Kardenal]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[diocesan bishop]]<br/>[[Roman Catholic Archbishop of Nueva Segovia]]<br/>[[Catholic archbishop]]<br/>[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]] | [[:en:Orlando_Quevedo|Orlando Quevedo]] |- | | [[Angelito Lampon]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[titular bishop]]<br/>[[Catholic archbishop]]<br/>[[vicar apostolic]]<br/>[[apostolic administrator]] | [[:en:Angelito_Lampon|Angelito Lampon]] |- | [[Talaksan:Romulo Valles Balangiga bell turnover (cropped).jpg|center|128px]] | [[Romulo Valles]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[diocesan bishop]]<br/>[[Catholic archbishop]]<br/>[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]] | [[:en:Romulo_Valles|Romulo Valles]] |- | | [[Antonio Ledesma]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<br/>[[Arsobispo]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref><br/>[[Catholic theologian]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref> | | | [[Catholic archbishop]]<br/>[[coadjutor bishop]]<br/>[[bishop prelate]]<br/>[[apostolic administrator]] | [[:en:Antonio_Ledesma|Antonio Ledesma]] |- | [[Talaksan:JfTobias0431Bishopfvf 02.JPG|center|128px]] | [[Antonio Realubin Tobias]] | [[teologo]]<br/>[[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[diocesan bishop]]<br/>[[titular bishop]]<br/>[[auxiliary bishop]]<br/>[[apostolic administrator]] | [[:en:Antonio_Tobias|Antonio Tobias]] |- | [[Talaksan:Albert del Rosario.jpg|center|128px]] | [[Albert del Rosario]] | [[diplomata]]<br/>[[politiko]]<br/>[[negosyante]] | | | [[Kalihim ng Ugnayang Panlabas]]<br/>[[ambassador of the Philippines to the United States]] | [[:en:Albert_del_Rosario|Albert del Rosario]] |- | [[Talaksan:Arnel Pineda by Phey Palma.jpg|center|128px]] | [[Arnel Pineda]] | [[mang-aawit]]<br/>[[manunulat ng awitin]] | | | | [[:en:Arnel_Pineda|Arnel Pineda]] |- | [[Talaksan:Chadhugo (300dpi).jpg|center|128px]] | [[Chad Hugo]] | [[record producer]]<br/>[[manunulat ng awitin]]<br/>[[musiko]] | | | | [[:en:Chad_Hugo|Chad Hugo]] |- | [[Talaksan:Bishop.Arturo.Bastes.jpg|center|128px]] | [[Arturo M. Bastes]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[diocesan bishop]]<br/>[[coadjutor bishop]] | [[:en:Arturo_Bastes|Arturo Bastes]] |- | [[Talaksan:Ernie Chan at Super-Con 2009.JPG|center|128px]] | [[Ernie Chan]] | [[comics artist]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref><br/>[[Prodyuser sa telebisyon|produser sa telebisyon]]<br/>[[ilustrador]]<ref name="ref_70c3bb41c04c4e74e29f145065397a2885b8cb7fefd98c8d87964095ff3cbd94">''[[:d:Q13550863|Národní autority České republiky]]''</ref><br/>[[graphic artist]]<ref name="ref_70c3bb41c04c4e74e29f145065397a2885b8cb7fefd98c8d87964095ff3cbd94">''[[:d:Q13550863|Národní autority České republiky]]''</ref><br/>[[disenyador]]<ref name="ref_70c3bb41c04c4e74e29f145065397a2885b8cb7fefd98c8d87964095ff3cbd94">''[[:d:Q13550863|Národní autority České republiky]]''</ref><br/>[[alagad ng sining biswal]]<ref name="ref_70c3bb41c04c4e74e29f145065397a2885b8cb7fefd98c8d87964095ff3cbd94">''[[:d:Q13550863|Národní autority České republiky]]''</ref> | | | | [[:en:Ernie_Chan|Ernie Chan]] |- | [[Talaksan:Venus Raj.jpg|center|128px]] | [[Venus Raj]] | [[modelo]]<br/>[[kalahok sa patimapalak pangkagandahan]] | | | | [[:en:Venus_Raj|Venus Raj]] |- | [[Talaksan:Brian Yuzna (2007 crop).jpg|center|128px]] | [[Brian Yuzna]] | [[Direktor sa pelikula|direktor ng pelikula]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref><br/>[[prodyuser ng pelikula]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref><br/>[[screenwriter]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref><br/>[[artista]] | | | | [[:en:Brian_Yuzna|Brian Yuzna]] |- | | [[Leonardo Legaspi]] | [[propesor ng unibersidad]]<br/>[[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[Roman Catholic Archbishop of Caceres]]<br/>[[titular bishop]]<br/>[[auxiliary bishop]]<br/>[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]] | [[:en:Leonardo_Legaspi|Leonardo Legaspi]] |- | [[Talaksan:Brillante Mendoza at the 69th Venice International Film Festival, September 2012.jpg|center|128px]] | [[Brillante Mendoza]] | [[Direktor sa pelikula|direktor ng pelikula]]<br/>[[cinematographer]]<ref name="ref_833b0ecf39cfd9c634b88c55346640b8ff53e5ec78e177b604b7a78346be027c">http://asianwiki.com/Brillante_Mendoza</ref><br/>[[screenwriter]]<ref name="ref_89d32ec69eda3ae30901972a23ca4c45d7f2c401e64244cc1c33b72d8976e7fa">https://lilokpelikula.wordpress.com/2009/10/21/lola-brillante-mendoza-2009/</ref><ref name="ref_df976a5955ea21883692f260e6765daa529da60de09340ac0bd712c56bd8c1ba">http://www.timeout.com/london/film/captive-2012</ref><ref name="ref_2cd4517100d2a9b21c471d3cc0520af58e84f86743a8b0f423ac62d628a710c6">''[[:d:Q105584|Rotten Tomatoes]]''</ref><ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref><br/>[[prodyuser ng pelikula]]<ref name="ref_b2d7a45e5d3180f042276aa6e9408760514212ca319bc04a9eaae19b89f7c331">http://www.nytimes.com/movies/movie/457936/Kinatay/details</ref><ref name="ref_2cd4517100d2a9b21c471d3cc0520af58e84f86743a8b0f423ac62d628a710c6">''[[:d:Q105584|Rotten Tomatoes]]''</ref><br/>[[production designer]]<br/>[[direktor]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref> | | | | [[:en:Brillante_Mendoza|Brillante Mendoza]] |- | [[Talaksan:Pancho Villa BNF.jpeg|center|128px]] | [[Pancho Villa]] | [[boksingero]]<ref name="ref_883810bbc71539bca4145280e9d6a38794e10ac97d471507d9610482d8ea5733">''[[:d:Q895505|BoxRec]]''</ref> | | | | [[:en:Pancho_Villa_(boxer)|Pancho Villa (boxer)]] |- | [[Talaksan:Bishop Broderick Pabillo at the Manila Cathedral 2023-10-29.jpg|center|128px]] | [[Broderick Soncuaco Pabillo]] | [[teologo]]<br/>[[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[titular bishop]]<br/>[[auxiliary bishop]]<br/>[[apostolic administrator]] | [[:en:Broderick_Pabillo|Broderick Pabillo]] |- | [[Talaksan:Simeon Toribio.jpg|center|128px]] | [[Simeón Toribio]] | [[politiko]]<br/>[[atleta]] | | | [[miyembro ng Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas]] | [[:en:Simeon_Toribio|Simeon Toribio]] |- | [[Talaksan:Julio Rosales.jpg|center|128px]] | [[Julio Rosales]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[Kardinal (Katolisismo)|Kardenal]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Archbishop of Cebu]]<br/>[[diocesan bishop]]<br/>[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]] | [[:en:Julio_Rosales|Julio Rosales]] |- | [[Talaksan:Jerry Lucena.jpg|center|128px]] | [[Jerry Lucena]] | [[futbolista]]<br/>[[association football manager]] | | | | [[:en:Jerry_Lucena|Jerry Lucena]] |- | | [[David William Valencia Antonio]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[auxiliary bishop]]<br/>[[diocesan bishop]]<br/>[[titular bishop]]<br/>[[apostolic administrator]]<br/>[[Roman Catholic Archbishop of Nueva Segovia]] | [[:en:David_William_Antonio|David William Antonio]] |- | | [[Miguel White]] | [[atleta]] | | | | [[:en:Miguel_White|Miguel White]] |- | [[Talaksan:Fernando Capalla.jpg|center|128px]] | [[Fernando Capalla]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[Catholic archbishop]]<br/>[[diocesan bishop]]<br/>[[titular bishop]]<br/>[[auxiliary bishop]]<br/>[[coadjutor archbishop]]<br/>[[territorial prelate]]<br/>[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]] | [[:en:Fernando_Capalla|Fernando Capalla]] |- | [[Talaksan:Rolando Santos CM.jpg|center|128px]] | [[Rolando Crisostomo Santos]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[diocesan bishop]] | [[:en:Rolando_Santos|Rolando Santos]] |- | [[Talaksan:Archbishop Gilbert Garcera 2024-06-29.jpg|center|128px]] | [[Gilbert Garcera]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[diocesan bishop]]<br/>[[Archbishop of Lipa]]<br/>[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]] | [[:en:Gilbert_Garcera|Gilbert Garcera]] |- | | [[Meiling Melançon]] | [[artista]]<br/>[[modelo]]<br/>[[artista sa pelikula]]<br/>[[Direktor sa pelikula|direktor ng pelikula]] | | | | [[:en:Mei_Melan%C3%A7on|Mei Melan%C3%A7on]] |- | [[Talaksan:Archbishop John F. Du.png|center|128px]] | [[John F. Du]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[Archbishop of Palo]]<br/>[[auxiliary bishop]]<br/>[[diocesan bishop]]<br/>[[titular bishop]] | [[:en:John_F._Du|John F. Du]] |- | [[Talaksan:Bishop Jose Romeo O. Lazo (2).jpg|center|128px]] | [[Jose Romeo Lazo]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[diocesan bishop]]<br/>[[Roman Catholic Bishop of San Jose de Antique]]<br/>[[archbishop of Jaro]] | [[:en:Jose_Romeo_Lazo|Jose Romeo Lazo]] |- | | [[Jose S. Palma]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[Bishop of Calbayog]]<br/>[[titular bishop]]<br/>[[Archbishop of Cebu]]<br/>[[Archbishop of Palo]]<br/>[[auxiliary bishop]]<br/>[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]] | [[:en:Jos%C3%A9_S._Palma|Jos%C3%A9 S. Palma]] |- | | [[Mark Javier]] | [[archer]] | | | | [[:en:Mark_Javier|Mark Javier]] |- | [[Talaksan:D LIM.jpg|center|128px]] | [[Danilo Lim]] | [[politiko]]<br/>[[military personnel]] | | | | [[:en:Danilo_Lim|Danilo Lim]] |- | | [[Osvaldo Padilla]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]] | | | [[Catholic archbishop]]<br/>[[titular archbishop]]<br/>[[apostolic nuncio to Panama]]<br/>[[apostolic nuncio to Sri Lanka]]<br/>[[apostolic nuncio to Nigeria]]<br/>[[Apostolic Nuncio to Costa Rica]]<br/>[[apostolic nuncio to South Korea]]<br/>[[apostolic nuncio to Mongolia]] | [[:en:Osvaldo_Padilla|Osvaldo Padilla]] |- | [[Talaksan:Pablo Virgilio David in 2014 (Retouched).jpg|center|128px]] | [[Pablo Virgilio Siongco David]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[auxiliary bishop]]<br/>[[diocesan bishop]]<br/>[[titular bishop]]<br/>[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]]<br/>[[cardinal priest]] | [[:en:Pablo_Virgilio_David|Pablo Virgilio David]] |- | | [[Rodolfo Tan Cardoso]] | [[ahedresista]] | | | | [[:en:Rodolfo_Tan_Cardoso|Rodolfo Tan Cardoso]] |- | | [[Leopoldo Serantes]] | [[boksingero]] | | | | [[:en:Leopoldo_Serantes|Leopoldo Serantes]] |- | [[Talaksan:Archbishop Ramon Argüelles.jpg|center|128px]] | [[Ramon Arguelles]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[Archbishop of Lipa]]<br/>[[auxiliary bishop]]<br/>[[diocesan bishop]]<br/>[[titular bishop]] | [[:en:Ramon_Arguelles|Ramon Arguelles]] |- | [[Talaksan:Bishop Reynaldo G. Evangelista.jpg|center|128px]] | [[Reynaldo Evangelista]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[diocesan bishop]]<br/>[[bishop of Imus]] | [[:en:Reynaldo_Evangelista|Reynaldo Evangelista]] |- | [[Talaksan:Dr Honoria Acosta-Sison.jpg|center|128px]] | [[Honoria Acosta-Sison]] | [[gynecologist]]<ref name="ref_2e1dc5b7c6c2a86eb86a2122d9352ef1f3c7714a1143fe7c1b3fc067eab931f7">''[[:d:Q28721132|The Biographical Dictionary of Women in Science]]''</ref><br/>[[propesor ng unibersidad]]<ref name="ref_2e1dc5b7c6c2a86eb86a2122d9352ef1f3c7714a1143fe7c1b3fc067eab931f7">''[[:d:Q28721132|The Biographical Dictionary of Women in Science]]''</ref><br/>[[obstetrician]] | | | | [[:en:Honoria_Acosta-Sison|Honoria Acosta-Sison]] |- | | [[Sergio Utleg]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[Catholic archbishop]]<br/>[[diocesan bishop]] | [[:en:Sergio_Utleg|Sergio Utleg]] |- | [[Talaksan:Teófilo Yldefonso 1928.jpg|center|128px]] | [[Teófilo Yldefonso]] | [[manlalangoy]]<br/>[[military personnel]] | | | | [[:en:Te%C3%B3filo_Yldefonso|Te%C3%B3filo Yldefonso]] |- | | [[Gabriel Reyes]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]] | | | [[Catholic archbishop]]<br/>[[Arsobispo ng Maynila]]<br/>[[Archbishop of Cebu]]<br/>[[titular archbishop]]<br/>[[bishop of Cebu]]<br/>[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]] | [[:en:Gabriel_Reyes|Gabriel Reyes]] |- | | [[Wenceslao Selga Padilla]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[titular bishop]]<br/>[[apostolic prefect]]<br/>[[superior]] | [[:en:Wenceslao_Padilla|Wenceslao Padilla]] |- | [[Talaksan:Melissa de la Cruz at LA Time Festival of Books 2013-cropped.jpg|center|128px]] | [[Melissa de la Cruz]] | [[manunulat]]<br/>[[children's writer]]<br/>[[nobelista]]<br/>[[editor]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref><br/>[[young adult author]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref> | | [[Blue Bloods]] | | [[:en:Melissa_de_la_Cruz|Melissa de la Cruz]] |- | [[Talaksan:Shamcey Supsup on September 18, 2011.jpg|center|128px]] | [[Shamcey Supsup]] | [[modelo]]<br/>[[arkitekto]]<br/>[[kalahok sa patimapalak pangkagandahan]] | | | | [[:en:Shamcey_Supsup-Lee|Shamcey Supsup-Lee]] |- | [[Talaksan:Anthony Villanueva 2017 stamp of the Philippines.jpg|center|128px]] | [[Anthony Villanueva]] | [[boksingero]]<ref name="ref_883810bbc71539bca4145280e9d6a38794e10ac97d471507d9610482d8ea5733">''[[:d:Q895505|BoxRec]]''</ref><br/>[[artista]] | | | | [[:en:Anthony_Villanueva|Anthony Villanueva]] |- | | [[Roel Velasco]] | [[boksingero]] | | | | [[:en:Roel_Velasco|Roel Velasco]] |- | [[Talaksan:2013 AVN Awards - Mimi Miyagi (8396773441) (crop).jpg|center|128px]] | [[Mimi Miyagi]] | [[artistang pornograpiko]]<br/>[[modelo]]<br/>[[erotic photography model]]<br/>[[politiko]]<br/>[[Direktor sa pelikula|direktor ng pelikula]] | | | | [[:en:Mimi_Miyagi|Mimi Miyagi]] |- | | [[José Villanueva]] | [[boksingero]] | | | | [[:en:Jos%C3%A9_Villanueva_(boxer)|Jos%C3%A9 Villanueva (boxer)]] |- | | [[Isnilon Hapilon]] | [[militant]]<ref name="ref_3a050fe4a1b5cdc123941a4d809de3e4cbdf86aca7a47d00e70fc73396c7692f">http://www.reuters.com/article/us-philippines-militants-idUSBRE93F09K20130416</ref><br/>[[military personnel]] | | | [[Emir]] | [[:en:Isnilon_Hapilon|Isnilon Hapilon]] |- | | [[Satoshi Otomo]] | [[futbolista]] | | | | [[:en:Satoshi_%C5%8Ctomo|Satoshi %C5%8Ctomo]] |- | [[Talaksan:Pedro Abad Santos.jpg|center|128px]] | [[Pedro Abad Santos]] | [[politiko]] | | | [[miyembro ng Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas]] | [[:en:Pedro_Abad_Santos|Pedro Abad Santos]] |- | [[Talaksan:Van Partible by Gage Skidmore.jpg|center|128px]] | [[Van Partible]] | [[animator]]<br/>[[screenwriter]]<br/>[[Prodyuser sa telebisyon|produser sa telebisyon]]<br/>[[Direktor sa pelikula|direktor ng pelikula]]<ref name="ref_dc94c0369b0c0704b1297c5e5d6c30196103b012e010ca8d43a5cc6a1cbde10b">''[[:d:Q37312|Internet Movie Database]]''</ref><br/>[[direktor sa telebisyon]]<ref name="ref_dc94c0369b0c0704b1297c5e5d6c30196103b012e010ca8d43a5cc6a1cbde10b">''[[:d:Q37312|Internet Movie Database]]''</ref><br/>[[film screenwriter]]<ref name="ref_dc94c0369b0c0704b1297c5e5d6c30196103b012e010ca8d43a5cc6a1cbde10b">''[[:d:Q37312|Internet Movie Database]]''</ref> | | | | [[:en:Van_Partible|Van Partible]] |- | [[Talaksan:Satine Phoenix Porn Star Karaoke 2007-05-01 1.jpg|center|128px]] | [[Satine Phoenix]] | [[artista]]<br/>[[artistang pornograpiko]]<br/>[[pintor]]<br/>[[modelo]]<br/>[[online streamer]] | | | | [[:en:Satine_Phoenix|Satine Phoenix]] |- | | [[Rosalina Abejo]] | [[Konduktor ng musika|konduktor]]<br/>[[kompositor]]<ref name="ref_115bb190520bffe7d3b11a69f9df49b7ce90dc74fcae0be2a25876d6fbd480ac">http://www.musicsack.com/personfmt_itempk.cfm?itempk=7</ref><ref name="ref_78ef1b4c4bfd98c1b57835278aa68bfb7a82f895c16dd08902a7241396b8dd66">http://philippinemusicregistry.com.ph/main/artist/view/8</ref> | | | | [[:en:Rosalina_Abejo|Rosalina Abejo]] |- | [[Talaksan:Carli de Murga 20191101 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Carlie de Murga]] | [[futbolista]] | | | | [[:en:Carli_de_Murga|Carli de Murga]] |- | | [[Gurdev Khush]] | [[henetista]]<ref name="ref_fb1f64d34c5132f5694317071ca178ed1972feacbb7953a7f9690398b08c1731">''[[:d:Q13219454|Library of Congress Authorities]]''</ref><br/>[[magsasaka]]<ref name="ref_fb1f64d34c5132f5694317071ca178ed1972feacbb7953a7f9690398b08c1731">''[[:d:Q13219454|Library of Congress Authorities]]''</ref><br/>[[agronomo]]<ref name="ref_fb1f64d34c5132f5694317071ca178ed1972feacbb7953a7f9690398b08c1731">''[[:d:Q13219454|Library of Congress Authorities]]''</ref> | | | | [[:en:Gurdev_Khush|Gurdev Khush]] |- | [[Talaksan:MisaghBahadoranGlobal.jpg|center|128px]] | [[Misagh Bahadoran]] | [[dentist]]<br/>[[futsal player]]<br/>[[modelo]]<br/>[[futbolista]] | | | | [[:en:Misagh_Bahadoran|Misagh Bahadoran]] |- | [[Talaksan:Philippines Foreign Secretary Yasay Addresses Reporters at a News Conference (28502880421) (cropped).jpg|center|128px]] | [[Perfecto R. Yasay, Jr.]] | [[negosyante]]<br/>[[abogado]]<ref name="ref_5d9f0275a9a10a2540c3b54d54876fcc3ca330edb427fb3d32e3b7d6b2c4ce30">https://cairope.dfa.gov.ph/site-administrator/embassy-news/150-perfecto-r-yasay-jr-secretary-of-foreign-affairs</ref><br/>[[politiko]] | | | [[chairperson]]<ref name="ref_a95020c6c926990cc42cba9158f1ffa3651c92e7a72951390e120a8a21ca0969">https://news.mb.com.ph/2020/06/12/former-dfa-sec-yasay-dies-73/</ref><br/>[[Kalihim ng Ugnayang Panlabas]]<ref name="ref_7911ff1da716d452199d6d0b838df2f94f6168b660ff4836baf6ac4a4d662d24">https://newsinfo.inquirer.net/878680/ca-rejects-appointment-of-yasay</ref> | [[:en:Perfecto_Yasay_Jr.|Perfecto Yasay Jr.]] |- | [[Talaksan:Ronnie del Carmen.jpg|center|128px]] | [[Ronnie del Carmen]] | [[animator]]<br/>[[screenwriter]]<br/>[[Direktor sa pelikula|direktor ng pelikula]]<br/>[[ilustrador]]<br/>[[comics artist]]<br/>[[artista]]<br/>[[graphic artist]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref><br/>[[alagad ng sining]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref> | | | | [[:en:Ronnie_del_Carmen|Ronnie del Carmen]] |- | [[Talaksan:Álvaro Silva 20191101 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Álvaro Silva]] | [[futbolista]] | | | | [[:en:%C3%81lvaro_Silva_(footballer)|%C3%81lvaro Silva (footballer)]] |- | [[Talaksan:Kevin Ray Mendoza 20120329.jpg|center|128px]] | [[Kevin Ray Mendoza Hansen]] | [[futbolista]] | | | | [[:en:Kevin_Ray_Mendoza|Kevin Ray Mendoza]] |- | | [[Natividad Almeda López]] | [[abogado]]<br/>[[hukom]] | | | | [[:en:Natividad_Almeda-L%C3%B3pez|Natividad Almeda-L%C3%B3pez]] |- | [[Talaksan:Geena Rocero for Chromat.jpg|center|128px]] | [[Geena Rocero]] | [[modelo]]<br/>[[LGBTQ rights activist]]<br/>[[Playmate]] | | | | [[:en:Geena_Rocero|Geena Rocero]] |- | [[Talaksan:Jamie Herrell (Miss Philippines Earth 2014 ).jpg|center|128px]] | [[Jamie Herrell]] | [[kalahok sa patimapalak pangkagandahan]] | | | | [[:en:Jamie_Herrell|Jamie Herrell]] |- | [[Talaksan:Vicky Tauli-Corpuz in Kuala-Lumpur.jpg|center|128px]] | [[Victoria Tauli-Corpuz]] | [[indigenous rights activist]] | | | [[United Nations Special Rapporteur]] | [[:en:Victoria_Tauli-Corpuz|Victoria Tauli-Corpuz]] |- | [[Talaksan:Kiyomi Watanabe PH.jpg|center|128px]] | [[Kiyomi Watanabe]] | [[judoka]] | | | | [[:en:Kiyomi_Watanabe|Kiyomi Watanabe]] |- | [[Talaksan:Daisuke Sato After the Game - PHI vs AFG, September 12, 2023.png|center|128px]] | [[Daisuke Sato]] | [[futbolista]] | | | | [[:en:Daisuke_Sato_(footballer)|Daisuke Sato (footballer)]] |- | | [[Oscar Jaime Llaneta Florencio]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]] | | | [[auxiliary bishop]]<br/>[[diocesan bishop]]<br/>[[titular bishop]]<br/>[[apostolic administrator]] | [[:en:Oscar_Jaime_Florencio|Oscar Jaime Florencio]] |- | [[Talaksan:Rep. Geraldine Roman (19th Congress).jpg|center|128px]] | [[Geraldine Roman]] | [[mamamahayag]]<br/>[[estadista]]<br/>[[politiko]]<ref name="ref_70993855ad08fbce4b2a13f5728ccf26f2ab52af081a59aa31f17fdd9af2f41d">http://congress.gov.ph/members/search.php?id=roman-g</ref><ref name="ref_d01d114b0423af7fdb7cb4885737a659fb2b6409f8acd63e037ff3f1958646bb">http://www.congress.gov.ph/members/search.php?id=roman-g</ref> | | | [[miyembro ng Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas]]<ref name="ref_d01d114b0423af7fdb7cb4885737a659fb2b6409f8acd63e037ff3f1958646bb">http://www.congress.gov.ph/members/search.php?id=roman-g</ref><br/>[[miyembro ng Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas]]<ref name="ref_70993855ad08fbce4b2a13f5728ccf26f2ab52af081a59aa31f17fdd9af2f41d">http://congress.gov.ph/members/search.php?id=roman-g</ref><br/>[[miyembro ng Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas]] | [[:en:Geraldine_Roman|Geraldine Roman]] |- | [[Talaksan:Kylie Verzosa 2022 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Kylie Verzosa]] | [[modelo]]<br/>[[kalahok sa patimapalak pangkagandahan]]<br/>[[artista]] | | | | [[:en:Kylie_Verzosa|Kylie Verzosa]] |- | | [[Tabinas Jefferson]] | [[futbolista]] | | | | [[:en:Jefferson_Tabinas|Jefferson Tabinas]] |- | [[Talaksan:Eumir felix marcial KL 2017.jpg|center|128px]] | [[Eumir Marcial]] | [[boksingero]]<ref name="ref_883810bbc71539bca4145280e9d6a38794e10ac97d471507d9610482d8ea5733">''[[:d:Q895505|BoxRec]]''</ref> | | | | [[:en:Eumir_Marcial|Eumir Marcial]] |- | [[Talaksan:Manny Jacinto at the 2018 Comic-Con International (42913094245) (cropped).jpg|center|128px]] | [[Manny Jacinto]] | [[artista sa telebisyon]]<br/>[[mananayaw]]<br/>[[artista]]<ref name="ref_70c3bb41c04c4e74e29f145065397a2885b8cb7fefd98c8d87964095ff3cbd94">''[[:d:Q13550863|Národní autority České republiky]]''</ref> | | | | [[:en:Manny_Jacinto|Manny Jacinto]] |- | [[Talaksan:New Clark City Visit of Kayla Sanchez (cropped).jpg|center|128px]] | [[Kayla Sanchez]] | [[manlalangoy]]<ref name="ref_71088fd3015a897b4edb05c490dbd362f030de19fdf8997617b2579e42df444f">''[[:d:Q23439984|swimrankings.net]]''</ref> | | | | [[:en:Kayla_Sanchez|Kayla Sanchez]] |- | [[Talaksan:Karen Ibasco Joins the UN Youth Climate Summit (2019) (cropped).jpg|center|128px]] | [[Karen Ibasco]] | [[kalahok sa patimapalak pangkagandahan]]<br/>[[pisiko]] | | | | [[:en:Karen_Ibasco|Karen Ibasco]] |- | [[Talaksan:Sarina Bolden.png|center|128px]] | [[Sarina Bolden]] | [[futbolista]]<ref name="ref_a4daea7bcee446c1cbd0b6a142d0b95aeef218a10a1d147d8d274272a911d962">https://www.chicagotribune.com/sports/soccer/ct-world-cup-sarina-bolden-philippines-20230725-kihxntol2zb3nhmqhvhlgmqqci-story.html</ref> | | | | [[:en:Sarina_Bolden|Sarina Bolden]] |- | [[Talaksan:Margielyn Didal (cropped).jpg|center|128px]] | [[Margielyn Didal]] | [[skateboarder]] | | | | [[:en:Margielyn_Didal|Margielyn Didal]] |- | | [[Rex Andrew Clement Alarcon]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Catholic deacon]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]] | | | [[diocesan bishop]]<br/>[[Roman Catholic Archbishop of Caceres]] | [[:en:Rex_Andrew_Alarcon|Rex Andrew Alarcon]] |- | [[Talaksan:Louise Mabulo UN Young Champion of the Earth Award Ceremony Speech 3 (50750541351).jpg|center|128px]] | [[Louise Emmanuelle Mabulo]] | [[cook]]<br/>[[environmentalist]]<ref name="ref_ff80d94740b99d6f717b97d44e86b62139d1d5a7087ac7770ea96e91deb9b991">https://www.bbc.co.uk/news/resources/idt-02d9060e-15dc-426c-bfe0-86a6437e5234</ref><br/>[[magsasaka]]<ref name="ref_ff80d94740b99d6f717b97d44e86b62139d1d5a7087ac7770ea96e91deb9b991">https://www.bbc.co.uk/news/resources/idt-02d9060e-15dc-426c-bfe0-86a6437e5234</ref><br/>[[entrepreneur]]<ref name="ref_ff80d94740b99d6f717b97d44e86b62139d1d5a7087ac7770ea96e91deb9b991">https://www.bbc.co.uk/news/resources/idt-02d9060e-15dc-426c-bfe0-86a6437e5234</ref> | | | | [[:en:Louise_Mabulo|Louise Mabulo]] |- | [[Talaksan:The Declaration of St. Dominic Parish as Minor Basilica! 1-58 screenshot.jpg|center|128px]] | [[Gerard Francisco Timoner III]] | [[paring Katoliko]]<br/>[[friar]]<br/>[[teologo]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref><br/>[[propesor ng unibersidad]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref> | | | [[Master General of Order of Friars Preachers]] | [[:en:Gerard_Francisco_Timoner_III|Gerard Francisco Timoner III]] |- | [[Talaksan:MitskiAPE180824 (13 of 116) (53941099308) (cropped 2).jpg|center|128px]] | [[Beabadoobee]] | [[mang-aawit-manunulat]]<ref name="ref_7f185c0ce88ceaf3e120d7aa46e91399685a365ee5391ffd639c3a94965f31df">https://www.theguardian.com/music/2024/nov/13/beabadoobee-review-02-academy-glasgow</ref><ref name="ref_bafb9b83290b96566f3ea036dee83e3d41462a1b08fd9520933aec511b33c32c">https://www.nme.com/news/music/beabadoobee-brits-interview-sabrina-carpenter-embracing-imperfection-3843092</ref> | | | | [[:en:Beabadoobee|Beabadoobee]] |- | | [[Marinel Sumook Ubaldo]] | [[climate activist]] | | | | [[:en:Marinel_Sumook_Ubaldo|Marinel Sumook Ubaldo]] |- | [[Talaksan:Bianca Bustamante 2024.jpg|center|128px]] | [[Bianca Bustamante]] | [[racing driver]]<br/>[[racecar driver]] | | | | [[:en:Bianca_Bustamante|Bianca Bustamante]] |- | [[Talaksan:PIA Leyte - Aira Villegas interview (cropped).jpg|center|128px]] | [[Aira Villegas]] | [[boksingero]] | | | | [[:en:Aira_Villegas|Aira Villegas]] |} {{Wikidata list end}} fay2alljpv37foy0fikr969uhaaiyr9 15 281597 2213469 2212987 2026-06-26T10:52:19Z ListeriaBot 79921 Wikidata list updated [V2] 2213469 wikitext text/x-wiki == Wala pang artikulo == {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item ?linkcount WHERE { ?item wdt:P106 ?occupation. ?occupation wdt:P279* wd:Q864503. ?item wikibase:sitelinks ?linkcount . } GROUP BY ?item ?linkcount ORDER BY DESC(?linkcount) LIMIT 200 |columns=number,item,label:Article,P569,P570,P101,P18 |section= |min_section= |sort= |links=red_only |thumb=128 |autolist=fallback |summary=itemnumber }} {| class='wikitable sortable' ! number ! item ! Article ! petsa ng kapanangakan ! petsa ng kamatayan ! field of work ! larawan |- | style='text-align:right'| 1 | [[:d:Q144535|Q144535]] | [[Herbert Spencer]] | data-sort-value="1820" | 1820-04-27<br/>1820-04-28 | data-sort-value="1903" | 1903-12-08 | [[botanika]] | [[Talaksan:Herbert Spencer.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2 | [[:d:Q11826|Q11826]] | [[Al-Biruni]] | data-sort-value="973" | 973-09-04 | data-sort-value="1048" | 1048-12-09 | [[pisika]]<br/>[[matematika]]<br/>[[astronomiya]]<br/>[[likas na agham]]<br/>[[kasaysayan]]<br/>[[chronology]]<br/>[[laborer]]<br/>[[Indology]]<br/>[[agham pandaigdig]]<br/>[[heograpiya]]<br/>[[pilosopiya]]<br/>[[kartograpiya]]<br/>[[Antropolohiya|agham-tao]]<br/>[[astrolohiya]]<br/>[[kimika]]<br/>[[medisina]]<br/>[[sikolohiya]]<br/>[[teolohiya]]<br/>[[parmakolohiya]]<br/>[[history of religions]]<br/>[[mineralohiya]] | [[Talaksan:Al-Biruni.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3 | [[:d:Q131117|Q131117]] | [[Maria Montessori]] | data-sort-value="1870" | 1870-08-31 | data-sort-value="1952" | 1952-05-06 | [[pedagohiya]] | [[Talaksan:Maria Montessori (portrait).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4 | [[:d:Q185007|Q185007]] | [[Rita Levi-Montalcini]] | data-sort-value="1909" | 1909-04-22 | data-sort-value="2012" | 2012-12-30 | [[neurobiology]] | [[Talaksan:Rita Levi-Montalcini (1986).png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 5 | [[:d:Q7487|Q7487]] | [[Dorothy Hodgkin]] | data-sort-value="1910" | 1910-05-12 | data-sort-value="1994" | 1994-07-29 | [[X-ray crystallography]]<br/>[[biyokimika]]<br/>[[kimika]]<br/>[[kristalograpiya]] | [[Talaksan:Professor Dorothy Hodgkin.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 6 | [[:d:Q160362|Q160362]] | [[Theophrastus]] | data-sort-value="-371" | -371 | data-sort-value="-287" | -287 | [[botanika]] | [[Talaksan:Teofrasto Orto botanico head.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 7 | [[:d:Q102034|Q102034]] | [[Ronald Ross]] | data-sort-value="1857" | 1857-05-13 | data-sort-value="1932" | 1932-09-16 | [[parasitolohiya]]<br/>[[epidemiyolohiya]] | [[Talaksan:Ronald Ross.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 8 | [[:d:Q60059|Q60059]] | [[Albertus Magnus]] | data-sort-value="1200" | 1200 | data-sort-value="1280" | 1280-11-15 | [[pilosopiya]] | [[Talaksan:Tommaso da modena, ritratti di domenicani (vescovo) 1352 150cm, treviso, ex convento di san niccolò, sala del capitolo.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 9 | [[:d:Q78496|Q78496]] | [[Konrad Lorenz]] | data-sort-value="1903" | 1903-11-07 | data-sort-value="1989" | 1989-02-27 | [[etolohiya]]<br/>[[pilosopiya]] | [[Talaksan:Konrad Lorenz.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 10 | [[:d:Q199654|Q199654]] | [[Barbara McClintock]] | data-sort-value="1902" | 1902-06-16 | data-sort-value="1992" | 1992-09-02 | [[henetika]]<br/>[[cytogenetics]] | [[Talaksan:Barbara McClintock (1902-1992) shown in her laboratory in 1947.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 11 | [[:d:Q462843|Q462843]] | [[Tu Youyou]] | data-sort-value="1930" | 1930-12-30 | | [[parmakolohiya]]<br/>[[tradisyonal na panggagamot na Tsino]] | [[Talaksan:D810 4987 Tu Youyou, medicine (22945001843) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 12 | [[:d:Q25820|Q25820]] | [[Thomas Young]] | data-sort-value="1773" | 1773-06-13 | data-sort-value="1829" | 1829-05-10 | [[pisika]]<br/>[[mekanika]]<br/>[[lingguwistika]]<br/>[[agham ng mga materyal]] | [[Talaksan:Thomas Young by Briggs.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 13 | [[:d:Q229264|Q229264]] | [[Georges-Louis Leclerc, Comte de Buffon]] | data-sort-value="1707" | 1707-09-07 | data-sort-value="1788" | 1788-04-15 | [[biyolohiya]]<br/>[[heograpiya]]<br/>[[heolohiya]]<br/>[[political arithmetic]] | [[Talaksan:François Hubert Drouais - Portrait of Buffon.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 14 | [[:d:Q173441|Q173441]] | [[Abu Abdullah Muhammad al-Idrisi al-Qurtubi al-Hasani as-Sabti]] | data-sort-value="1110" | 1110 | data-sort-value="1166" | 1166<br/>1165 | [[kartograpiya]]<br/>[[heograpiya]]<br/>[[paglalakbay]] | [[Talaksan:Al-Idrisi, Sayr mulhimah min al-Sharq wa-al-Gharb.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 15 | [[:d:Q70554|Q70554]] | [[Hermann Emil Fischer]] | data-sort-value="1852" | 1852-10-09 | data-sort-value="1919" | 1919-07-15 | [[kimika]] | [[Talaksan:Hermann Emil Fischer. Photograph by Atelier Victoria, 1895. Wellcome V0027668 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 16 | [[:d:Q7426|Q7426]] | [[Ada Yonath]] | data-sort-value="1939" | 1939-06-22 | | [[kristalograpiya]]<br/>[[biyolohiya]]<br/>[[biyolohiyang molekular]]<br/>[[biyokimika]]<br/>[[ribosoma]]<br/>[[biyolohiyang estruktural]] | [[Talaksan:Ada E. Yonath.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 17 | [[:d:Q204733|Q204733]] | [[Gerty Cori]] | data-sort-value="1896" | 1896-08-15 | data-sort-value="1957" | 1957-10-26 | [[biyokimika]]<br/>[[medisina]] | [[Talaksan:Gerty Theresa Cori.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 18 | [[:d:Q213195|Q213195]] | [[B. F. Skinner]] | data-sort-value="1904" | 1904-03-20 | data-sort-value="1990" | 1990-08-18 | [[sikolohiya]]<br/>[[behavioral analytics]] | [[Talaksan:B.F. Skinner at Harvard circa 1950 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 19 | [[:d:Q151564|Q151564]] | [[Frederick Sanger]] | data-sort-value="1918" | 1918-08-13 | data-sort-value="2013" | 2013-11-19 | [[biyokimika]] | [[Talaksan:Frederick Sanger2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 20 | [[:d:Q35703|Q35703]] | [[Gertrude B. Elion]] | data-sort-value="1918" | 1918-01-23 | data-sort-value="1999" | 1999-02-21 | [[parmakolohiya]]<br/>[[biyokimika]] | [[Talaksan:Gertrude Elion (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 21 | [[:d:Q84405|Q84405]] | [[Karl Landsteiner]] | data-sort-value="1868" | 1868-06-14 | data-sort-value="1943" | 1943-06-26 | [[kimika]] | [[Talaksan:Karl Landsteiner nobel.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 22 | [[:d:Q214565|Q214565]] | [[Beatrix Potter]] | data-sort-value="1866" | 1866-07-28 | data-sort-value="1943" | 1943-12-22 | | [[Talaksan:Beatrix Potter by King cropped.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 23 | [[:d:Q107402|Q107402]] | [[Rosalyn Sussman Yalow]] | data-sort-value="1921" | 1921-07-19 | data-sort-value="2011" | 2011-05-30 | [[biyopisika]] | [[Talaksan:Rosalyn Yalow.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 24 | [[:d:Q318750|Q318750]] | [[Stephen Hillenburg]] | data-sort-value="1961" | 1961-08-21 | data-sort-value="2018" | 2018-11-26 | [[biyolohiyang pandagat]]<br/>[[animasyon]]<br/>[[komiks]] | [[Talaksan:Stephen Hillenburg by Carlos Cazurro.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 25 | [[:d:Q60024|Q60024]] | [[Hermann von Helmholtz]] | data-sort-value="1821" | 1821-08-31 | data-sort-value="1894" | 1894-09-08 | [[pisika]]<br/>[[medisina]]<br/>[[pisyolohiya]]<br/>[[sikolohiya]] | [[Talaksan:Hermann von Helmholtz.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 26 | [[:d:Q185777|Q185777]] | [[Alexis Carrel]] | data-sort-value="1873" | 1873-06-28 | data-sort-value="1944" | 1944-11-05 | [[Pag-oopera|pagtistis]]<br/>[[biyolohiya]]<br/>[[pathophysiology]]<br/>[[pisyolohiya]]<br/>[[vascular surgery]] | [[Talaksan:Alexis Carrel 1912.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 27 | [[:d:Q103844|Q103844]] | [[Françoise Barré-Sinoussi.]] | data-sort-value="1947" | 1947-07-30 | | [[birolohiya]] | [[Talaksan:Françoise Barré-Sinoussi-press conference Dec 06th, 2008-1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 28 | [[:d:Q180468|Q180468]] | [[Albert von Szent-Györgyi Nagyrápolt]] | data-sort-value="1893" | 1893-09-16 | data-sort-value="1986" | 1986-10-22 | [[biyokimika]]<br/>[[pisyolohiya]] | [[Talaksan:Albert Szent-Györgyi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 29 | [[:d:Q200136|Q200136]] | [[Linda B. Buck]] | data-sort-value="1947" | 1947-01-29 | | [[biyolohiya]]<br/>[[neurosiyensiya]] | [[Talaksan:Linda Buck 2015 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 30 | [[:d:Q43917|Q43917]] | [[Eduard Buchner]] | data-sort-value="1860" | 1860-05-20 | data-sort-value="1917" | 1917-08-13 | [[kimika]]<br/>[[biyokimika]] | [[Talaksan:Eduardbuchner.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 31 | [[:d:Q154824|Q154824]] | [[Norman Borlaug]] | data-sort-value="1914" | 1914-03-25 | data-sort-value="2009" | 2009-09-12 | [[agronomiya]] | [[Talaksan:Norman Borlaug.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 32 | [[:d:Q150630|Q150630]] | [[Camillo Golgi]] | data-sort-value="1843" | 1843-07-07 | data-sort-value="1926" | 1926-01-21 | [[malarya]]<br/>[[medisina]]<br/>[[histolohiya]]<br/>[[anatomiya]]<br/>[[patolohiya]]<br/>[[agham]] | [[Talaksan:Camillo Golgi nobel.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 33 | [[:d:Q17280087|Q17280087]] | [[Emmanuelle Charpentier]] | data-sort-value="1968" | 1968-12-11 | | [[mikrobiyolohiya]]<br/>[[biyokimika]]<br/>[[henetika]] | [[Talaksan:Emmanuelle Charpentier.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 34 | [[:d:Q80905|Q80905]] | [[Donald Arthur Glaser]] | data-sort-value="1926" | 1926-09-21 | data-sort-value="2013" | 2013-02-28 | [[pisika]] | [[Talaksan:Donald Glaser.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 35 | [[:d:Q102804|Q102804]] | [[Henri Moissan]] | data-sort-value="1852" | 1852-09-28 | data-sort-value="1907" | 1907-02-20 | [[kimika]] | [[Talaksan:Henri Moissan.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 36 | [[:d:Q177681|Q177681]] | [[Thomas Hunt Morgan]] | data-sort-value="1866" | 1866-09-25 | data-sort-value="1945" | 1945-12-04 | [[henetika]] | [[Talaksan:Thomas Hunt Morgan.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 37 | [[:d:Q26322|Q26322]] | [[Carol Greider]] | data-sort-value="1961" | 1961-04-15 | | [[biyolohiyang molekular]]<br/>[[biyolohiya]]<br/>[[henetika]] | [[Talaksan:GREIDER Carol 2014 - Less vignetting.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 38 | [[:d:Q26321|Q26321]] | [[Elizabeth Blackburn]] | data-sort-value="1948" | 1948-11-26 | | [[biyolohiya]]<br/>[[pisyolohiya]]<br/>[[cytogenetics]] | [[Talaksan:Elizabeth Blackburn CHF Heritage Day 2012 Rush 001.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 39 | [[:d:Q153159|Q153159]] | [[Elias Lönnrot]] | data-sort-value="1802" | 1802-04-09 | data-sort-value="1884" | 1884-03-19 | [[lingguwistika]]<br/>[[etnograpiya]]<br/>[[botanika]]<br/>[[medisina]]<br/>[[pilolohiya]]<br/>[[collecting]]<br/>[[panitikan]] | [[Talaksan:Elias Lönnrot portrait.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 40 | [[:d:Q180350|Q180350]] | [[Frederick Banting]] | data-sort-value="1891" | 1891-11-14 | data-sort-value="1941" | 1941-02-21 | [[pisyolohiya]]<br/>[[parmakolohiya]] | [[Talaksan:Fredrick banting.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 41 | [[:d:Q234224|Q234224]] | [[Dian Fossey]] | data-sort-value="1932" | 1932-01-16 | data-sort-value="1985" | 1985-12-26 | [[etolohiya]] | [[Talaksan:Dian Fossey October 1968.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 42 | [[:d:Q14279|Q14279]] | [[Giovanni Domenico Cassini]] | data-sort-value="1625" | 1625-06-08 | data-sort-value="1712" | 1712-09-14 | [[astronomiya]] | [[Talaksan:Giovanni Domenico Cassini.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 43 | [[:d:Q4273363|Q4273363]] | [[Frances Arnold]] | data-sort-value="1956" | 1956-07-25 | | [[inhinyeriyang pangkimika]]<br/>[[biocatalysis]]<br/>[[protein engineering]]<br/>[[synthetic biology]] | [[Talaksan:Frances Arnold in 2021 at Caltech 01 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 44 | [[:d:Q15118973|Q15118973]] | [[Aziz Sancar]] | data-sort-value="1946" | 1946-09-08 | | [[DNA repair]]<br/>[[Siklo ng selula|cell cycle]]<br/>[[circadian rhythm]]<br/>[[biyokimika]]<br/>[[biyolohiyang molekular]]<br/>[[DNA]] | [[Talaksan:Aziz Sancar 0060.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 45 | [[:d:Q107462|Q107462]] | [[Har Gobind Khorana]] | data-sort-value="1922" | 1922-01-09 | data-sort-value="2011" | 2011-11-09 | [[biyolohiyang molekular]] | [[Talaksan:Har Gobind Khorana.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 46 | [[:d:Q189488|Q189488]] | [[Willem Einthoven]] | data-sort-value="1860" | 1860-05-21 | data-sort-value="1927" | 1927-09-29 | [[pisyolohiya]] | [[Talaksan:Portrait of W. (Willem) Einthoven, professor of Physiology and Histology at Leiden University Icones 332.tiff|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 47 | [[:d:Q231402|Q231402]] | [[Jacques Monod]] | data-sort-value="1910" | 1910-02-09 | data-sort-value="1976" | 1976-05-31 | [[biyolohiya]]<br/>[[kontrasepsiyon]] | [[Talaksan:Jacques Monod 1971.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 48 | [[:d:Q60061|Q60061]] | [[Venkatraman Ramakrishnan]] | data-sort-value="1952" | 1952 | | [[biyokimika]]<br/>[[computational biology]]<br/>[[biyolohiyang molekular]] | [[Talaksan:Venki Ramakrishnan.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 49 | [[:d:Q189006|Q189006]] | [[Charles Louis Alphonse Laveran]] | data-sort-value="1845" | 1845-06-18 | data-sort-value="1922" | 1922-05-18 | [[malarya]]<br/>[[medisina]] | [[Talaksan:Charles Laveran nobel.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 50 | [[:d:Q104913|Q104913]] | [[Robert Edwards]] | data-sort-value="1925" | 1925-09-27 | data-sort-value="2013" | 2013-04-10 | [[reproductive medicine]] | [[Talaksan:Robert Geoffrey Edwards (2010).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 51 | [[:d:Q8056214|Q8056214]] | [[Yoshinori Ohsumi]] | data-sort-value="1945" | 1945-02-09 | | [[biyolohiyang molekular]]<br/>[[autophagy]] | [[Talaksan:Nobel Laureates 7428 (30679389523) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 52 | [[:d:Q16196017|Q16196017]] | [[Tedros Adhanom Ghebreyesus]] | data-sort-value="1965" | 1965-03-03 | | [[community health]]<br/>[[kalusugang pampubliko]]<br/>[[international organization]]<br/>[[Pangangalagang pangkalusugan]]<br/>[[health administration]]<br/>[[mikrobiyolohiya]]<br/>[[politika]]<br/>[[Patakarang panlabas]] | [[Talaksan:Tedros Adhanom Ghebreyesus September 2025.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 53 | [[:d:Q191026|Q191026]] | [[Francis Galton]] | data-sort-value="1822" | 1822-02-16 | data-sort-value="1911" | 1911-01-17 | [[Teorya ng probabilidad|probability theory]]<br/>[[Antropolohiya|agham-tao]] | [[Talaksan:Sir Francis Galton, 1890s.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 54 | [[:d:Q214851|Q214851]] | [[Charles Richet]] | data-sort-value="1850" | 1850-08-26 | data-sort-value="1935" | 1935-12-04 | [[medisina]]<br/>[[pisyolohiya]]<br/>[[allergology]]<br/>[[anapilaksis]]<br/>[[human physiology]]<br/>[[sikolohiya]]<br/>[[Esperanto]]<br/>[[ewhenesya]]<br/>[[Parasikolohiya]]<br/>[[creative and professional writing]]<br/>[[Tuluyan]]<br/>[[Drama]] | [[Talaksan:Charles Robert Richet nobel.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 55 | [[:d:Q6796222|Q6796222]] | [[May-Britt Moser]] | data-sort-value="1963" | 1963-01-04 | | [[neurosiyensiya]]<br/>[[grid neuron]] | [[Talaksan:May-Britt Moser (20902423978) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 56 | [[:d:Q232308|Q232308]] | [[Selman Abraham Waksman]] | data-sort-value="1888" | 1888-07-22 | data-sort-value="1973" | 1973-08-16 | [[biyokimika]]<br/>[[mikrobiyolohiya]] | [[Talaksan:Selman Waksman NYWTS.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 57 | [[:d:Q234463|Q234463]] | [[Sydney Brenner]] | data-sort-value="1927" | 1927-01-13 | data-sort-value="2019" | 2019-04-05 | [[biyolohiya]] | [[Talaksan:Sydney Brenner OIST 2008 (33208371153) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 58 | [[:d:Q189564|Q189564]] | [[Pierre Teilhard de Chardin]] | data-sort-value="1881" | 1881-05-01 | data-sort-value="1955" | 1955-04-10 | [[pilosopiya]]<br/>[[teolohiya]]<br/>[[pastoral care]]<br/>[[Antropolohiya|agham-tao]]<br/>[[philosophical anthropology]]<br/>[[Christian philosophy]]<br/>[[heolohiya]] | [[Talaksan:TeilhardP 1955.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 59 | [[:d:Q5327|Q5327]] | [[Adolf Butenandt]] | data-sort-value="1903" | 1903-03-24 | data-sort-value="1995" | 1995-01-18 | [[biyokimika]]<br/>[[kimikang organiko]] | [[Talaksan:Bad Schachen Porträt; Adolf Butenandt - W134Nr.020182c - Willy Pragher (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 60 | [[:d:Q106399|Q106399]] | [[John Howard Northrop]] | data-sort-value="1891" | 1891-07-05 | data-sort-value="1987" | 1987-05-27 | [[biyokimika]] | [[Talaksan:John Howard Northrop.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 61 | [[:d:Q88608397|Q88608397]] | [[Katalin Karikó]] | data-sort-value="1955" | 1955-01-17 | | [[messenger RNA]]<br/>[[biyokimika]] | [[Talaksan:Katalin Karikó at the United States Embassy Sweden, 2023 Nobel Reception (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 62 | [[:d:Q12973|Q12973]] | [[Leopold III of Belgium]] | data-sort-value="1901" | 1901-11-03 | data-sort-value="1983" | 1983-09-25 | | [[Talaksan:Leopold III (1934).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 63 | [[:d:Q76727|Q76727]] | [[Ernst Jünger]] | data-sort-value="1895" | 1895-03-29 | data-sort-value="1998" | 1998-02-17 | [[pilosopiya]]<br/>[[Panitikang Aleman]]<br/>[[entomolohiya]] | [[Talaksan:Ernst Jünger vers 1920 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 64 | [[:d:Q55008046|Q55008046]] | [[Albert I of Belgium]] | data-sort-value="1875" | 1875-04-08 | data-sort-value="1934" | 1934-02-17 | | [[Talaksan:Albert I Koning der Belgen.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 65 | [[:d:Q316371|Q316371]] | [[Vladimir Vernadsky]] | data-sort-value="1863" | 1863-02-28 | data-sort-value="1945" | 1945-01-06 | [[heolohiya]]<br/>[[kristalograpiya]]<br/>[[mineralohiya]]<br/>[[geochemistry]]<br/>[[radiogeology]]<br/>[[biyolohiya]]<br/>[[biogeochemistry]]<br/>[[pilosopiya]]<br/>[[history of geology]] | [[Talaksan:1934-V I Vernadsky.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 66 | [[:d:Q125057|Q125057]] | [[Richard Francis Burton]] | data-sort-value="1821" | 1821-03-19 | data-sort-value="1890" | 1890-10-20 | | [[Talaksan:Richard Francis Burton by Rischgitz, 1864.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 67 | [[:d:Q211029|Q211029]] | [[Edward O. Wilson]] | data-sort-value="1929" | 1929-06-10 | data-sort-value="2021" | 2021-12-26 | [[myrmecology]]<br/>[[sociobiology]]<br/>[[natural science]]<br/>[[soolohiya]]<br/>[[entomolohiya]]<br/>[[Saribuhay|biodiversity]]<br/>[[animal ecology]] | [[Talaksan:Edward O. Wilson, 2003 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 68 | [[:d:Q92894|Q92894]] | [[Geoffrey Hinton]] | data-sort-value="1947" | 1947-12-06 | | [[deep learning]]<br/>[[pagkatuto ng makina]]<br/>[[neurosiyensiya]]<br/>[[artificial neural network]]<br/>[[applied psychology]]<br/>[[artipisyal na katalinuhan]] | [[Talaksan:Geoffrey Hinton in 2026.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 69 | [[:d:Q296047|Q296047]] | [[Sam Harris]] | data-sort-value="1967" | 1967-04-09 | | [[neurosiyensiya]]<br/>[[moralidad]]<br/>[[etika]]<br/>[[mindfulness]]<br/>[[pilosopiya]]<br/>[[creative and professional writing]]<br/>[[criticism of religion]]<br/>[[Blog]]<br/>[[podcast show]]<br/>[[Meditasyon|pagninilay]] | [[Talaksan:Sam Harris 2016 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 70 | [[:d:Q154782|Q154782]] | [[Adelbert von Chamisso]] | data-sort-value="1781" | 1781-01-30 | data-sort-value="1838" | 1838-08-21 | [[botanika]]<br/>[[soolohiya]] | [[Talaksan:Chamisso Adelbert von 1781-1838.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 71 | [[:d:Q213504|Q213504]] | [[Charles Scott Sherrington]] | data-sort-value="1857" | 1857-11-27 | data-sort-value="1952" | 1952-03-04 | [[neurobiology]]<br/>[[pisyolohiya]]<br/>[[histolohiya]]<br/>[[bakteryolohiya]]<br/>[[patolohiya]] | [[Talaksan:Prof. Charles Scott Sherrington.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 72 | [[:d:Q75847|Q75847]] | [[Harald zur Hausen]] | data-sort-value="1936" | 1936-03-11 | data-sort-value="2023" | 2023-05-29 | [[birolohiya]] | [[Talaksan:Harald zur Hausen 01.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 73 | [[:d:Q57192|Q57192]] | [[Gerhard Domagk]] | data-sort-value="1895" | 1895-10-30 | data-sort-value="1964" | 1964-04-24 | [[patolohiya]] | [[Talaksan:Gerhard Domagk nobel.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 74 | [[:d:Q211787|Q211787]] | [[Jules Bordet]] | data-sort-value="1870" | 1870-06-13 | data-sort-value="1961" | 1961-04-06 | [[mikrobiyolohiya]]<br/>[[medisina]]<br/>[[bakteryolohiya]]<br/>[[immunology]] | [[Talaksan:Jules Bordet nobel.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 75 | [[:d:Q233965|Q233965]] | [[Charles Nicolle]] | data-sort-value="1866" | 1866-09-21 | data-sort-value="1936" | 1936-02-28 | [[bakteryolohiya]] | [[Talaksan:Charles Jules Henri Nicolle. Photograph. Wellcome V0026919.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 76 | [[:d:Q49347|Q49347]] | [[Melvin Calvin]] | data-sort-value="1911" | 1911-04-08 | data-sort-value="1997" | 1997-01-08 | [[biyokimika]] | [[Talaksan:Melvin Calvin.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 77 | [[:d:Q77174|Q77174]] | [[Christiane Nüsslein-Volhard]] | data-sort-value="1942" | 1942-10-20 | | [[biyolohiya]]<br/>[[biyokimika]]<br/>[[genetic research]]<br/>[[developmental biology]]<br/>[[embriyolohiya]] | [[Talaksan:Christiane Nüsslein-Volhard mg 4372 cropped.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 78 | [[:d:Q170342|Q170342]] | [[Svante Pääbo]] | data-sort-value="1955" | 1955-04-20 | | [[paleogenetics]]<br/>[[evolutionary anthropology]]<br/>[[human evolutionary genetics]]<br/>[[henetika]]<br/>[[Biyolohiyang ebolutiba|ebolusyonaryong biyolohiya]]<br/>[[evolutionary genetics]] | [[Talaksan:Professor Svante Paabo ForMemRS (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 79 | [[:d:Q115490|Q115490]] | [[Tadeusz Reichstein]] | data-sort-value="1897" | 1897-07-08 | data-sort-value="1996" | 1996-08-01 | | [[Talaksan:Thadeus Reichstein ETH-Bib Portr 10137.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 80 | [[:d:Q58575|Q58575]] | [[Friedrich Wöhler]] | data-sort-value="1800" | 1800-07-31 | data-sort-value="1882" | 1882-09-23 | [[kimika]] | [[Talaksan:Friedrich Wöhler Litho.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 81 | [[:d:Q157224|Q157224]] | [[Kary Mullis]] | data-sort-value="1944" | 1944-12-28 | data-sort-value="2019" | 2019-08-07 | [[biyolohiyang molekular]]<br/>[[biyokimika]]<br/>[[kimika]] | [[Talaksan:Kary Mullis.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 82 | [[:d:Q157056|Q157056]] | [[Samuel Hahnemann]] | data-sort-value="1755" | 1755-04-10 | data-sort-value="1843" | 1843-07-02 | [[homeopatiya]] | [[Talaksan:Samuel Hahnemann 1841.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 83 | [[:d:Q78478|Q78478]] | [[Robert Bárány]] | data-sort-value="1876" | 1876-04-22 | data-sort-value="1936" | 1936-04-08 | [[otolaryngology]] | [[Talaksan:Robert Bárány av Lars Emil Finn.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 84 | [[:d:Q155764|Q155764]] | [[Robert Brown]] | data-sort-value="1773" | 1773-12-21 | data-sort-value="1858" | 1858-06-10 | [[botanika]]<br/>[[pisyolohiya ng halaman]]<br/>[[:Kategorya:Lumot]]<br/>[[mikroskopiya]] | [[Talaksan:Robert brown botaniker.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 85 | [[:d:Q102379|Q102379]] | [[Paul Berg]] | data-sort-value="1926" | 1926-06-30 | data-sort-value="2023" | 2023-02-15 | [[biyokimika]] | [[Talaksan:Paul Berg in 1980.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 86 | [[:d:Q170676|Q170676]] | [[Roger D. Kornberg]] | data-sort-value="1947" | 1947-04-24 | | [[biyolohiyang estruktural]]<br/>[[biyokimika]] | [[Talaksan:Roger Kornberg April 2016.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 87 | [[:d:Q205772|Q205772]] | [[Jared Diamond]] | data-sort-value="1937" | 1937-09-10 | | [[ekolohiya]]<br/>[[Biyolohiyang ebolutiba|ebolusyonaryong biyolohiya]]<br/>[[pisyolohiya]]<br/>[[biogeography]] | [[Talaksan:Jared diamond.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 88 | [[:d:Q218311|Q218311]] | [[François Jacob]] | data-sort-value="1920" | 1920-06-17 | data-sort-value="2013" | 2013-04-20 | [[mikrobiyolohiya]] | [[Talaksan:François Jacob nobel.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 89 | [[:d:Q234590|Q234590]] | [[Christian de Duve]] | data-sort-value="1917" | 1917-10-02 | data-sort-value="2013" | 2013-05-04 | [[biyolohiyang pangselula]]<br/>[[biyokimika]] | [[Talaksan:Christian de Duve.tif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 90 | [[:d:Q7442|Q7442]] | [[Carolyn Bertozzi]] | data-sort-value="1966" | 1966-10-10 | | [[kimika]]<br/>[[glycobiology]] | [[Talaksan:Carolyn Bertozzi IMG 9384.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 91 | [[:d:Q189803|Q189803]] | [[Arthur Harden]] | data-sort-value="1865" | 1865-10-12 | data-sort-value="1940" | 1940-06-17 | [[biyokimika]] | [[Talaksan:ArthurHarden.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 92 | [[:d:Q76600|Q76600]] | [[Manfred Eigen]] | data-sort-value="1927" | 1927-05-09 | data-sort-value="2019" | 2019-02-06 | [[biyopisika]] | [[Talaksan:Eigen,Manfred 1996 Göttingen.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 93 | [[:d:Q105830|Q105830]] | [[Baruch Samuel Blumberg]] | data-sort-value="1925" | 1925-07-28 | data-sort-value="2011" | 2011-04-05 | [[birolohiya]] | [[Talaksan:Baruch Samuel Blumberg by Tom Trower (NASA) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 94 | [[:d:Q57191|Q57191]] | [[Hans Krebs]] | data-sort-value="1900" | 1900-08-25 | data-sort-value="1981" | 1981-11-22 | [[biyokimika]] | [[Talaksan:Hans Adolf Krebs.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 95 | [[:d:Q104607|Q104607]] | [[Andrew Huxley]] | data-sort-value="1917" | 1917-11-22 | data-sort-value="2012" | 2012-05-30 | [[pisyolohiya]] | [[Talaksan:Andrew Fielding Huxley nobel.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 96 | [[:d:Q155375|Q155375]] | [[Archibald Hill]] | data-sort-value="1886" | 1886-09-26 | data-sort-value="1977" | 1977-06-03 | [[pisyolohiya]] | [[Talaksan:Archibald Vivian Hill.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 97 | [[:d:Q232024|Q232024]] | [[John James Rickard Macleod]] | data-sort-value="1876" | 1876-09-06 | data-sort-value="1935" | 1935-03-16 | [[pisyolohiya]]<br/>[[medisina]] | [[Talaksan:J.J.R. Macleod ca. 1928.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 98 | [[:d:Q59478|Q59478]] | [[George Gamow]] | data-sort-value="1904" | 1904-03-04 | data-sort-value="1968" | 1968-08-19 | [[Pisikang teoretikal|theoretical physics]]<br/>[[astropisika]]<br/>[[pisikang nuklear]]<br/>[[physical cosmology]]<br/>[[biyokimika]]<br/>[[literary activity]]<br/>[[scientific non-fiction literature]]<br/>[[popular science literature]]<br/>[[children's and young adult literature]] | [[Talaksan:格·安·伽莫夫.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 99 | [[:d:Q73093|Q73093]] | [[Paul Karrer]] | data-sort-value="1889" | 1889-04-21 | data-sort-value="1971" | 1971-06-18 | [[kimikang organiko]] | [[Talaksan:UAZ DOK.005.059 Karrer.tif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 100 | [[:d:Q137106|Q137106]] | [[Howard Florey]] | data-sort-value="1898" | 1898-09-24 | data-sort-value="1968" | 1968-02-21 | | [[Talaksan:Howard Walter Florey 1945.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 101 | [[:d:Q157239|Q157239]] | [[Artturi Ilmari Virtanen]] | data-sort-value="1895" | 1895-01-15 | data-sort-value="1973" | 1973-11-11 | [[biyokimika]] | [[Talaksan:A-I-Virtanen-portrait.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 102 | [[:d:Q158749|Q158749]] | [[Albert François Lebrun]] | data-sort-value="1871" | 1871-08-29 | data-sort-value="1950" | 1950-03-06 | [[politika]] | [[Talaksan:Albert Lebrun 1932 (2).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 103 | [[:d:Q202136|Q202136]] | [[Barry Marshall]] | data-sort-value="1951" | 1951-09-30 | | [[mikrobiyolohiya]] | [[Talaksan:Barry J Marshall.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 104 | [[:d:Q155914|Q155914]] | [[Peter Simon Pallas]] | data-sort-value="1741" | 1741-09-22 | data-sort-value="1811" | 1811-09-08 | [[soolohiya]]<br/>[[botanika]]<br/>[[heograpiya]]<br/>[[heolohiya]]<br/>[[etnograpiya]]<br/>[[pilolohiya]] | [[Talaksan:Peter Simon Pallas. Stipple engraving by A. Tardieu after hi Wellcome V0004437.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 105 | [[:d:Q234949|Q234949]] | [[David Baltimore]] | data-sort-value="1938" | 1938-03-07 | data-sort-value="2025" | 2025-09-06 | [[biyokimika]]<br/>[[biyolohiyang molekular]]<br/>[[birolohiya]]<br/>[[biyolohiya]]<br/>[[henetika]]<br/>[[Inhenyeriyang henetiko]] | [[Talaksan:Dr. David Baltimore2 crop2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 106 | [[:d:Q151593|Q151593]] | [[Olivier Messiaen]] | data-sort-value="1908" | 1908-12-10 | data-sort-value="1992" | 1992-04-27 | | [[Talaksan:Lezing Franse compoist Olivier Messiaen in Koninklijk Conservatorium in Den Haa, Bestanddeelnr 933-8262.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 107 | [[:d:Q115478|Q115478]] | [[Emil Theodor Kocher]] | data-sort-value="1841" | 1841-08-25 | data-sort-value="1917" | 1917-07-27 | [[Pag-oopera|pagtistis]] | [[Talaksan:Emil Theodor Kocher.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 108 | [[:d:Q52878|Q52878]] | [[Gustaf VI Adolf of Sweden]] | data-sort-value="1882" | 1882-11-11 | data-sort-value="1973" | 1973-09-15 | [[arkeolohiya]]<br/>[[botanika]] | [[Talaksan:Gustaf VI Adolf of Sweden 1962.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 109 | [[:d:Q190626|Q190626]] | [[Aaron Klug]] | data-sort-value="1926" | 1926-08-11 | data-sort-value="2018" | 2018-11-20 | [[kimika]]<br/>[[biyokimika]] | [[Talaksan:Aaron Klug 1979.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 110 | [[:d:Q216723|Q216723]] | [[Ronald Fisher]] | data-sort-value="1890" | 1890-02-17 | data-sort-value="1962" | 1962-07-29 | [[estadistika]]<br/>[[henetika]] | [[Talaksan:Youngronaldfisher2.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 111 | [[:d:Q188668|Q188668]] | [[Thom Yorke]] | data-sort-value="1968" | 1968-10-07 | | | [[Talaksan:AllPointsEastAug2022 (327 of 385) (52327062411) (cropped) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 112 | [[:d:Q152187|Q152187]] | [[August Krogh]] | data-sort-value="1874" | 1874-11-15 | data-sort-value="1949" | 1949-09-13 | [[pisyolohiya]] | [[Talaksan:August Krogh Bain 32006.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 113 | [[:d:Q191963|Q191963]] | [[John Edward Gray]] | data-sort-value="1800" | 1800-02-12 | data-sort-value="1875" | 1875-03-07 | [[kalikasan]]<br/>[[soolohiya]]<br/>[[botanika]] | [[Talaksan:John Edward Gray. Photograph. Wellcome V0027572 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 114 | [[:d:Q70530|Q70530]] | [[Alois Alzheimer]] | data-sort-value="1864" | 1864-06-14 | data-sort-value="1915" | 1915-12-19 | [[sikiyatriya]]<br/>[[neuropathology]] | [[Talaksan:Alois Alzheimer 002.jpg|center|128px]] |} ---- &sum; 114 items. {{Wikidata list end}} 454o65a9wneur80l7sz5f6p96lki004 0 288030 2213395 2207708 2026-06-26T01:58:17Z GinawaSaHapon 102500 2213395 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates}}<!-- Panatilihin ang paggamit ng tuldik sa unang banggit ng paksa --> {{Infobox IPA|above=Alveolar|ipa symbol=◌͇|ipa symbol2=◌᫨|decimal=839|decimal2=6888|imagefile=IPA Unicode 0x0347.svg}}{{IPA notice}} Sa [[ponetika]], '''katinig sa gilagid''' o '''albeyolar''' ang mga [[katinig sa harapan]] na nabubuo gamit ang [[dila]] sa [[bahaging albeyolar]] ng [[gilagid]].<ref>{{SOWL}}</ref> Sa [[wikang Tagalog]], ito ang mga tunog na {{IPA|[n t d s ɾ l]}} gayundin ang tunog na {{IPA|[z]}} sa mga [[hiram na salita]]. == Uri == === Pulmonikong katinig === Nasa [[Talahanayan ng Internasyonal na Ponetikong Alpabeto|talahanayan]] ang mga katinig sa ngipin na may kaakibat na simbolo sa [[Internasyonal na Ponetikong Alpabeto]]. Para sa bawat pares, makikita sa taas ang di-[[Tunog (ponetika)|matunog]] na anyo nito habang matunog naman ang nasa baba. {{table alignment}} {| class="wikitable defaultcenter" |- ! rowspan="2" | Pangalan !! rowspan="2" | IPA ! colspan="4" |Halimbawa |- !Wika !Salita !Kahulugan !Bigkas |- | rowspan="2" |[[Katinig na pailong sa gilagid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|n̥}}}} |[[Wikang Ingles|Ingles]] (RP) |{{Lang|en|cotton}} |'bulak' |{{IPA|[ˈkɒˈtn̥̍]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|n}}}} |[[Wikang Tagalog|Tagalog]] | colspan="2" |nipis |{{IPA|[nipis]}} |- | rowspan="2" |[[Katinig na pasara sa gilagid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|t}}}} | rowspan="2" |[[Wikang Tagalog|Tagalog]] | colspan="2" |matamis |{{IPA|[mɐtɐˈmis]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|d}}}} | colspan="2" |dalaga |{{IPA|[dɐˈlaɰɐ]}} |- | rowspan="2" |[[Matinis na katinig na pasara-sutsot sa gilagid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ts}}}} |[[Wikang Ingles|Ingles]] (RP) |{{Lang|en|tea}} |'tsaa' |{{IPA|[ˈt͡sɪˑi̯]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|dz}}}} |[[Wikang Luksemburges|Luksemberges]] |{{Lang|lb|spadséieren}} |'gumala' |{{IPA|[ʃpɑˈd͡zɜ̝ɪ̯əʀən]}} |- | rowspan="2" |[[Di-matinis na katinig na pasara-sutsot sa gilagid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|tɹ̝̊}}}} | rowspan="2" |[[Wikang Ingles|Ingles]] (GA) |{{Lang|en|tree}} |'puno' |{{IPA|[t͡ɹ̝̊ʷɪi̯]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|dɹ̝}}}} |{{Lang|en|dream}} |'panaginip' |{{IPA|[d͡ɹ̝ʷɪi̯m]}} |- | rowspan="2" |[[Katinig na pasara-sutsot sa gilagid pagilid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|tɬ}}}} |[[Wikang Islandes|Islandes]] |{{Lang|is|bolli}} |'tasa' |{{IPA|[ˈpɔt͡ɬɪ]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|dɮ}}}} |[[Wikang Xhosa|Xhosa]] |{{Lang|xh|indlovu}} |'elepante' |{{IPA|[ind͡ɮ̤ɔːv̤u]}} |- | rowspan="2" |[[Matinis na katinig na pasutsot sa gilagid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|s}}}} |[[Wikang Tagalog|Tagalog]] | colspan="2" |lasa |{{IPA|[ˈlasɐ]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|z}}}} |[[Wikang Malayo|Malay]] |{{Lang|ms|beza}} |'pagkakaiba' |{{IPA|[bezə]}} |- | rowspan="2" |[[Di-matinis na katinig na pasutsot sa gilagid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|θ̠}}}} |[[Wikang Islandes|Islandes]] |{{Lang|is|þú}} |'ikaw' |{{IPA|[θ̠uː]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ð̠}}}} |[[Wikang Tseko|Tseko]] |{{Lang|cs|čtyři}} |'apat' |{{IPA|[ˈt͡ʃtɪɹ̝ɪ]}} |- | rowspan="2" |[[Katinig na pasutsot sa gilagid pagilid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɬ}}}} |[[Wikang Gales|Gales]] |{{Lang|cy|tegell}} |'takure' |{{IPA|[ˈtɛɡɛɬ]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɮ}}}} |[[Wikang Zulu|Zulu]] |{{Lang|zu|ukudla}} |'kumain' |{{IPA|[úɠùːɮá]}} |- | rowspan="2" |[[Katinig na palapit sa gilagid]] | colspan="5" ! {{N/a}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɹ}}}} |[[Wikang Albanes|Albanes]] |{{Lang|sq|gjelbër}} |'luntian' |{{IPA|[ˈɟʑɛlbəɹ]}} |- | rowspan="2" |[[Katinig na palapit sa gilagid pagilid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|l̥}}}} |[[Wikang Pranses|Pranses]] |{{Lang|fr|peuple}} |'mamamayan' |{{IPA|[pœpl̥]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|l}}}} |[[Wikang Tagalog|Tagalog]] | colspan="2" |luto |{{IPA|[ˈluto]}} |- | rowspan="2" |[[Belarisadong katinig na palapit sa gilagid pagilid]] | colspan="5" ! {{N/a}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɫ}}}} |[[Wikang Islandes|Islandes]] |{{Lang|is|sigldi}} |'naglayag' |{{IPA|[s̺ɪɫ̪t̪ɪ]}} |- | rowspan="2" |[[Simpleng katinig na pakatal sa gilagid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɾ̥}}}} |[[Wikang Turko|Turko]] |{{Lang|tr|bir}} |'isa' |{{IPA|[biɾ̝̊]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɾ}}}} |[[Wikang Tagalog|Tagalog]] | colspan="2" |'biro' |{{IPA|[ˈbiɾɔʔ]}} |- | rowspan="2" |[[Simpleng katinig na pakatal sa gilagid pagilid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɺ̥}}}} | colspan="4" ! {{N/a}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɺ}}}} |[[Wikang Hapones|Hapon]] |{{Lang|ja|心}} {{Lang|ja-Latn|kokoro}} |'puso' |{{IPA|[ko̞ko̞ɺo̞]}} |- | rowspan="2" |[[Matinding katinig na pakatal sa gilagid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|r̥}}}} |[[Wikang Olandes|Olandes]] |{{Lang|nl|ver}} |'malayo' |{{IPA|[vɛr̥]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|r}}}} |[[Wikang Portuges|Portuges]] |{{Lang|pt|rato}} |'daga' |{{IPA|[ratu]}} |- |} == Sanggunian == {{Reflist}}{{Articulation navbox}} [[Kategorya:Pages with unreviewed translations]] [[Kategorya:Mga katinig]] bazuhl742lkwaht7m6mfc8g98sgcurq 2213404 2213395 2026-06-26T02:46:04Z GinawaSaHapon 102500 2213404 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates}}<!-- Panatilihin ang paggamit ng tuldik sa unang banggit ng paksa --> {{Infobox IPA|above=Alveolar|ipa symbol=◌͇|ipa symbol2=◌᫨|decimal=839|decimal2=6888|imagefile=IPA Unicode 0x0347.svg}}{{IPA notice}} Sa [[ponetika]], '''katínig sa gilágid''' o '''albeyólar''' ang mga [[katinig sa harapan]] na nabubuo gamit ang [[dila]] sa [[bahaging albeyolar]] ng [[gilagid]].<ref>{{SOWL}}</ref> Sa [[wikang Tagalog]], ito ang mga tunog na {{IPA|[n t d s ɾ l]}} gayundin ang tunog na {{IPA|[z]}} sa mga [[hiram na salita]]. == Uri == === Pulmonikong katinig === Nasa [[Talahanayan ng Internasyonal na Ponetikong Alpabeto|talahanayan]] ang mga katinig sa ngipin na may kaakibat na simbolo sa [[Internasyonal na Ponetikong Alpabeto]]. Para sa bawat pares, makikita sa taas ang di-[[Tunog (ponetika)|matunog]] na anyo nito habang matunog naman ang nasa baba. {{table alignment}} {| class="wikitable defaultcenter" |- ! rowspan="2" | Pangalan !! rowspan="2" | IPA ! colspan="4" |Halimbawa |- !Wika !Salita !Kahulugan !Bigkas |- | rowspan="2" |[[Katinig na pailong sa gilagid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|n̥}}}} |[[Wikang Ingles|Ingles]] (RP) |{{Lang|en|cotton}} |'bulak' |{{IPA|[ˈkɒˈtn̥̍]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|n}}}} |[[Wikang Tagalog|Tagalog]] | colspan="2" |nipis |{{IPA|[nipis]}} |- | rowspan="2" |[[Katinig na pasara sa gilagid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|t}}}} | rowspan="2" |[[Wikang Tagalog|Tagalog]] | colspan="2" |matamis |{{IPA|[mɐtɐˈmis]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|d}}}} | colspan="2" |dalaga |{{IPA|[dɐˈlaɰɐ]}} |- | rowspan="2" |[[Matinis na katinig na pasara-sutsot sa gilagid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ts}}}} |[[Wikang Ingles|Ingles]] (RP) |{{Lang|en|tea}} |'tsaa' |{{IPA|[ˈt͡sɪˑi̯]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|dz}}}} |[[Wikang Luksemburges|Luksemberges]] |{{Lang|lb|spadséieren}} |'gumala' |{{IPA|[ʃpɑˈd͡zɜ̝ɪ̯əʀən]}} |- | rowspan="2" |[[Di-matinis na katinig na pasara-sutsot sa gilagid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|tɹ̝̊}}}} | rowspan="2" |[[Wikang Ingles|Ingles]] (GA) |{{Lang|en|tree}} |'puno' |{{IPA|[t͡ɹ̝̊ʷɪi̯]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|dɹ̝}}}} |{{Lang|en|dream}} |'panaginip' |{{IPA|[d͡ɹ̝ʷɪi̯m]}} |- | rowspan="2" |[[Katinig na pasara-sutsot sa gilagid pagilid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|tɬ}}}} |[[Wikang Islandes|Islandes]] |{{Lang|is|bolli}} |'tasa' |{{IPA|[ˈpɔt͡ɬɪ]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|dɮ}}}} |[[Wikang Xhosa|Xhosa]] |{{Lang|xh|indlovu}} |'elepante' |{{IPA|[ind͡ɮ̤ɔːv̤u]}} |- | rowspan="2" |[[Matinis na katinig na pasutsot sa gilagid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|s}}}} |[[Wikang Tagalog|Tagalog]] | colspan="2" |lasa |{{IPA|[ˈlasɐ]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|z}}}} |[[Wikang Malayo|Malay]] |{{Lang|ms|beza}} |'pagkakaiba' |{{IPA|[bezə]}} |- | rowspan="2" |[[Di-matinis na katinig na pasutsot sa gilagid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|θ̠}}}} |[[Wikang Islandes|Islandes]] |{{Lang|is|þú}} |'ikaw' |{{IPA|[θ̠uː]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ð̠}}}} |[[Wikang Tseko|Tseko]] |{{Lang|cs|čtyři}} |'apat' |{{IPA|[ˈt͡ʃtɪɹ̝ɪ]}} |- | rowspan="2" |[[Katinig na pasutsot sa gilagid pagilid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɬ}}}} |[[Wikang Gales|Gales]] |{{Lang|cy|tegell}} |'takure' |{{IPA|[ˈtɛɡɛɬ]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɮ}}}} |[[Wikang Zulu|Zulu]] |{{Lang|zu|ukudla}} |'kumain' |{{IPA|[úɠùːɮá]}} |- | rowspan="2" |[[Katinig na palapit sa gilagid]] | colspan="5" ! {{N/a}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɹ}}}} |[[Wikang Albanes|Albanes]] |{{Lang|sq|gjelbër}} |'luntian' |{{IPA|[ˈɟʑɛlbəɹ]}} |- | rowspan="2" |[[Katinig na palapit sa gilagid pagilid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|l̥}}}} |[[Wikang Pranses|Pranses]] |{{Lang|fr|peuple}} |'mamamayan' |{{IPA|[pœpl̥]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|l}}}} |[[Wikang Tagalog|Tagalog]] | colspan="2" |luto |{{IPA|[ˈluto]}} |- | rowspan="2" |[[Belarisadong katinig na palapit sa gilagid pagilid]] | colspan="5" ! {{N/a}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɫ}}}} |[[Wikang Islandes|Islandes]] |{{Lang|is|sigldi}} |'naglayag' |{{IPA|[s̺ɪɫ̪t̪ɪ]}} |- | rowspan="2" |[[Simpleng katinig na pakatal sa gilagid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɾ̥}}}} |[[Wikang Turko|Turko]] |{{Lang|tr|bir}} |'isa' |{{IPA|[biɾ̝̊]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɾ}}}} |[[Wikang Tagalog|Tagalog]] | colspan="2" |'biro' |{{IPA|[ˈbiɾɔʔ]}} |- | rowspan="2" |[[Simpleng katinig na pakatal sa gilagid pagilid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɺ̥}}}} | colspan="4" ! {{N/a}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɺ}}}} |[[Wikang Hapones|Hapon]] |{{Lang|ja|心}} {{Lang|ja-Latn|kokoro}} |'puso' |{{IPA|[ko̞ko̞ɺo̞]}} |- | rowspan="2" |[[Matinding katinig na pakatal sa gilagid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|r̥}}}} |[[Wikang Olandes|Olandes]] |{{Lang|nl|ver}} |'malayo' |{{IPA|[vɛr̥]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|r}}}} |[[Wikang Portuges|Portuges]] |{{Lang|pt|rato}} |'daga' |{{IPA|[ratu]}} |- |} === Di-pulmonikong katinig === {| class="wikitable defaultcenter" |- ! rowspan="2" | Pangalan !! rowspan="2" | IPA ! colspan="4" |Halimbawa |- !Wika !Salita !Kahulugan !Bigkas |- |[[Matunog na paloob na katinig sa gilagid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɗ}}}} |[[Wikang Mono|Mono]] |{{Lang|mnh|ku‘da}} |'utang' |{{IPA|[kūɗā]}} |- |[[Di-matunog na paloob na katinig sa gilagid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɗ̥}}}} |[[Wikang Mam|Mam]] |{{Lang|mam|tʼutʼan}} |'tapusin' |{{IPA|[ɗ̥ɯɗ̥aŋ]}} |- |[[Palabas na katinig na pasara sa gilagid]] |{{Big|{{IPA link|tʼ|audio=yes}}}} |[[Wikang Navajo|Navajo]] |{{Lang|nv|yáʼátʼééh}} |'kamusta' |{{IPA|[jáʔátʼɛ́ːh]}} |- |[[Palabas na katinig na pasara-sutsot sa gilagid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|tsʼ}}}} |[[Wikang Hausa|Hausa]] |{{Lang|ha|tsoro}} |'takot' |{{IPA|[t͡sʼoro]}} |- |[[Palabas na katinig na pasara-sutsot sa gilagid pagilid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|tɬʼ}}}} |[[Wikang Tlingit|Tlingit]] |{{Lang|tli|tlʼeex}} |'basura' |{{IPA|[t͡ɬʼix]}} |- |[[Palabas na katinig na pasutsot sa gilagid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|sʼ}}}} |[[Wikang Hausa|Hausa]] |{{Lang|ha|tsutsa}} |'bulate' |{{IPA|[sʼusʼa]}} |- |[[Palabas na katinig na pasutsot sa gilagid pagilid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɬʼ}}}} |[[WIkang Tlingit|Tlingit]] |{{Lang|tli|lʼook}} |'isda' |{{IPA|[ɬʼuːk]}} |- |[[Palabas na katinig na pasutsot sa gilagid pagilid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɬʼ}}}} |[[WIkang Tlingit|Tlingit]] |{{Lang|tli|lʼook}} |'isda' |{{IPA|[ɬʼuːk]}} |- | rowspan="2" |[[Tenuis na katinig na pitik sa gilagid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|kǃ|kǃ}}}} | rowspan="2" |[[Wikang Xhosa|Xhosa]] | rowspan="2" |{{Lang|xh|iqanda}} | rowspan="2" |'itlog' | rowspan="2" |{{IPA|[iq͜ǃanda]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|k!|qǃ}}}} |- | rowspan="2" |[[Tenuis na katinig na pitik sa gilagid pagilid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|kǁ}}}} | rowspan="2" |[[Wikang Hadza|Hadza]] | rowspan="2" |{{Lang|hts|exekeke}} | rowspan="2" |'makinig' | rowspan="2" |{{IPA|[ʔek͜ǁekeke]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|kǁ|qǁ}}}} |- | rowspan="2" |[[Matunog na katinig na pitik sa gilagid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|gǃ|gǃ}}}} | rowspan="4" |[[Wikang Yeyi|Yeyi]] | rowspan="2" |{{Lang|yey|kagǃawa}} | rowspan="2" |'kalabasa' | rowspan="2" |{{IPA|[kaɡ͜ǃawa]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|g!|ɢǃ}}}} |- | rowspan="2" |[[Matunog na katinig na pitik sa gilagid pagilid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|gǃ|gǃ}}}} | rowspan="2" |{{Lang|yey|mugǁawa}} | rowspan="2" |'palaso' | rowspan="2" |{{IPA|[muɡ͜ǁawa]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|g!|ɢǃ}}}} |- -- | rowspan="2" |[[Pailong na katinig na pitik sa gilagid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ǃ̃|ŋǃ}}}} |[[Wikang !Kung|!Kung]] |{{Lang|vaj|nǃan}} |'sa loob' |{{IPA|[ŋ͜ǃáŋ]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ǃ̃|ɴǃ}}}} |[[Wikang Zulu|Zulu]] |{{Lang|zu|inqola}} |'karwahe' |{{IPA|[iɴ͜ǃɔ́ːla]}} |- | rowspan="2" |[[Pailong na katinig na pitik sa gilagid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ǁ̃|ŋǁ}}}} |[[Wikang Hadza|Hadza]] |{{Lang|hts|konxa}} |'magpares' |{{IPA|[koŋ͜ǁa]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ǁ̃|ɴǁ}}}} |[[Wikang Zulu|Zulu]] |{{Lang|zu|inxeba}} |'sugat' |{{IPA|[iɴ͜ǁɛ́ːɓa]}} |- |} == Sanggunian == {{Reflist}}{{Articulation navbox}} [[Kategorya:Pages with unreviewed translations]] [[Kategorya:Mga katinig]] 8dzhz11drf66zs245wucp220mraoxnc 2213406 2213404 2026-06-26T02:49:05Z GinawaSaHapon 102500 +[[Kategorya:Bigkas]]; +[[Kategorya:Ponetikang pang-artikulasyon]] using [[WP:HC|HotCat]] 2213406 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates}}<!-- Panatilihin ang paggamit ng tuldik sa unang banggit ng paksa --> {{Infobox IPA|above=Alveolar|ipa symbol=◌͇|ipa symbol2=◌᫨|decimal=839|decimal2=6888|imagefile=IPA Unicode 0x0347.svg}}{{IPA notice}} Sa [[ponetika]], '''katínig sa gilágid''' o '''albeyólar''' ang mga [[katinig sa harapan]] na nabubuo gamit ang [[dila]] sa [[bahaging albeyolar]] ng [[gilagid]].<ref>{{SOWL}}</ref> Sa [[wikang Tagalog]], ito ang mga tunog na {{IPA|[n t d s ɾ l]}} gayundin ang tunog na {{IPA|[z]}} sa mga [[hiram na salita]]. == Uri == === Pulmonikong katinig === Nasa [[Talahanayan ng Internasyonal na Ponetikong Alpabeto|talahanayan]] ang mga katinig sa ngipin na may kaakibat na simbolo sa [[Internasyonal na Ponetikong Alpabeto]]. Para sa bawat pares, makikita sa taas ang di-[[Tunog (ponetika)|matunog]] na anyo nito habang matunog naman ang nasa baba. {{table alignment}} {| class="wikitable defaultcenter" |- ! rowspan="2" | Pangalan !! rowspan="2" | IPA ! colspan="4" |Halimbawa |- !Wika !Salita !Kahulugan !Bigkas |- | rowspan="2" |[[Katinig na pailong sa gilagid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|n̥}}}} |[[Wikang Ingles|Ingles]] (RP) |{{Lang|en|cotton}} |'bulak' |{{IPA|[ˈkɒˈtn̥̍]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|n}}}} |[[Wikang Tagalog|Tagalog]] | colspan="2" |nipis |{{IPA|[nipis]}} |- | rowspan="2" |[[Katinig na pasara sa gilagid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|t}}}} | rowspan="2" |[[Wikang Tagalog|Tagalog]] | colspan="2" |matamis |{{IPA|[mɐtɐˈmis]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|d}}}} | colspan="2" |dalaga |{{IPA|[dɐˈlaɰɐ]}} |- | rowspan="2" |[[Matinis na katinig na pasara-sutsot sa gilagid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ts}}}} |[[Wikang Ingles|Ingles]] (RP) |{{Lang|en|tea}} |'tsaa' |{{IPA|[ˈt͡sɪˑi̯]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|dz}}}} |[[Wikang Luksemburges|Luksemberges]] |{{Lang|lb|spadséieren}} |'gumala' |{{IPA|[ʃpɑˈd͡zɜ̝ɪ̯əʀən]}} |- | rowspan="2" |[[Di-matinis na katinig na pasara-sutsot sa gilagid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|tɹ̝̊}}}} | rowspan="2" |[[Wikang Ingles|Ingles]] (GA) |{{Lang|en|tree}} |'puno' |{{IPA|[t͡ɹ̝̊ʷɪi̯]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|dɹ̝}}}} |{{Lang|en|dream}} |'panaginip' |{{IPA|[d͡ɹ̝ʷɪi̯m]}} |- | rowspan="2" |[[Katinig na pasara-sutsot sa gilagid pagilid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|tɬ}}}} |[[Wikang Islandes|Islandes]] |{{Lang|is|bolli}} |'tasa' |{{IPA|[ˈpɔt͡ɬɪ]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|dɮ}}}} |[[Wikang Xhosa|Xhosa]] |{{Lang|xh|indlovu}} |'elepante' |{{IPA|[ind͡ɮ̤ɔːv̤u]}} |- | rowspan="2" |[[Matinis na katinig na pasutsot sa gilagid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|s}}}} |[[Wikang Tagalog|Tagalog]] | colspan="2" |lasa |{{IPA|[ˈlasɐ]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|z}}}} |[[Wikang Malayo|Malay]] |{{Lang|ms|beza}} |'pagkakaiba' |{{IPA|[bezə]}} |- | rowspan="2" |[[Di-matinis na katinig na pasutsot sa gilagid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|θ̠}}}} |[[Wikang Islandes|Islandes]] |{{Lang|is|þú}} |'ikaw' |{{IPA|[θ̠uː]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ð̠}}}} |[[Wikang Tseko|Tseko]] |{{Lang|cs|čtyři}} |'apat' |{{IPA|[ˈt͡ʃtɪɹ̝ɪ]}} |- | rowspan="2" |[[Katinig na pasutsot sa gilagid pagilid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɬ}}}} |[[Wikang Gales|Gales]] |{{Lang|cy|tegell}} |'takure' |{{IPA|[ˈtɛɡɛɬ]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɮ}}}} |[[Wikang Zulu|Zulu]] |{{Lang|zu|ukudla}} |'kumain' |{{IPA|[úɠùːɮá]}} |- | rowspan="2" |[[Katinig na palapit sa gilagid]] | colspan="5" ! {{N/a}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɹ}}}} |[[Wikang Albanes|Albanes]] |{{Lang|sq|gjelbër}} |'luntian' |{{IPA|[ˈɟʑɛlbəɹ]}} |- | rowspan="2" |[[Katinig na palapit sa gilagid pagilid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|l̥}}}} |[[Wikang Pranses|Pranses]] |{{Lang|fr|peuple}} |'mamamayan' |{{IPA|[pœpl̥]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|l}}}} |[[Wikang Tagalog|Tagalog]] | colspan="2" |luto |{{IPA|[ˈluto]}} |- | rowspan="2" |[[Belarisadong katinig na palapit sa gilagid pagilid]] | colspan="5" ! {{N/a}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɫ}}}} |[[Wikang Islandes|Islandes]] |{{Lang|is|sigldi}} |'naglayag' |{{IPA|[s̺ɪɫ̪t̪ɪ]}} |- | rowspan="2" |[[Simpleng katinig na pakatal sa gilagid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɾ̥}}}} |[[Wikang Turko|Turko]] |{{Lang|tr|bir}} |'isa' |{{IPA|[biɾ̝̊]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɾ}}}} |[[Wikang Tagalog|Tagalog]] | colspan="2" |'biro' |{{IPA|[ˈbiɾɔʔ]}} |- | rowspan="2" |[[Simpleng katinig na pakatal sa gilagid pagilid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɺ̥}}}} | colspan="4" ! {{N/a}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɺ}}}} |[[Wikang Hapones|Hapon]] |{{Lang|ja|心}} {{Lang|ja-Latn|kokoro}} |'puso' |{{IPA|[ko̞ko̞ɺo̞]}} |- | rowspan="2" |[[Matinding katinig na pakatal sa gilagid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|r̥}}}} |[[Wikang Olandes|Olandes]] |{{Lang|nl|ver}} |'malayo' |{{IPA|[vɛr̥]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|r}}}} |[[Wikang Portuges|Portuges]] |{{Lang|pt|rato}} |'daga' |{{IPA|[ratu]}} |- |} === Di-pulmonikong katinig === {| class="wikitable defaultcenter" |- ! rowspan="2" | Pangalan !! rowspan="2" | IPA ! colspan="4" |Halimbawa |- !Wika !Salita !Kahulugan !Bigkas |- |[[Matunog na paloob na katinig sa gilagid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɗ}}}} |[[Wikang Mono|Mono]] |{{Lang|mnh|ku‘da}} |'utang' |{{IPA|[kūɗā]}} |- |[[Di-matunog na paloob na katinig sa gilagid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɗ̥}}}} |[[Wikang Mam|Mam]] |{{Lang|mam|tʼutʼan}} |'tapusin' |{{IPA|[ɗ̥ɯɗ̥aŋ]}} |- |[[Palabas na katinig na pasara sa gilagid]] |{{Big|{{IPA link|tʼ|audio=yes}}}} |[[Wikang Navajo|Navajo]] |{{Lang|nv|yáʼátʼééh}} |'kamusta' |{{IPA|[jáʔátʼɛ́ːh]}} |- |[[Palabas na katinig na pasara-sutsot sa gilagid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|tsʼ}}}} |[[Wikang Hausa|Hausa]] |{{Lang|ha|tsoro}} |'takot' |{{IPA|[t͡sʼoro]}} |- |[[Palabas na katinig na pasara-sutsot sa gilagid pagilid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|tɬʼ}}}} |[[Wikang Tlingit|Tlingit]] |{{Lang|tli|tlʼeex}} |'basura' |{{IPA|[t͡ɬʼix]}} |- |[[Palabas na katinig na pasutsot sa gilagid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|sʼ}}}} |[[Wikang Hausa|Hausa]] |{{Lang|ha|tsutsa}} |'bulate' |{{IPA|[sʼusʼa]}} |- |[[Palabas na katinig na pasutsot sa gilagid pagilid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɬʼ}}}} |[[WIkang Tlingit|Tlingit]] |{{Lang|tli|lʼook}} |'isda' |{{IPA|[ɬʼuːk]}} |- |[[Palabas na katinig na pasutsot sa gilagid pagilid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɬʼ}}}} |[[WIkang Tlingit|Tlingit]] |{{Lang|tli|lʼook}} |'isda' |{{IPA|[ɬʼuːk]}} |- | rowspan="2" |[[Tenuis na katinig na pitik sa gilagid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|kǃ|kǃ}}}} | rowspan="2" |[[Wikang Xhosa|Xhosa]] | rowspan="2" |{{Lang|xh|iqanda}} | rowspan="2" |'itlog' | rowspan="2" |{{IPA|[iq͜ǃanda]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|k!|qǃ}}}} |- | rowspan="2" |[[Tenuis na katinig na pitik sa gilagid pagilid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|kǁ}}}} | rowspan="2" |[[Wikang Hadza|Hadza]] | rowspan="2" |{{Lang|hts|exekeke}} | rowspan="2" |'makinig' | rowspan="2" |{{IPA|[ʔek͜ǁekeke]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|kǁ|qǁ}}}} |- | rowspan="2" |[[Matunog na katinig na pitik sa gilagid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|gǃ|gǃ}}}} | rowspan="4" |[[Wikang Yeyi|Yeyi]] | rowspan="2" |{{Lang|yey|kagǃawa}} | rowspan="2" |'kalabasa' | rowspan="2" |{{IPA|[kaɡ͜ǃawa]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|g!|ɢǃ}}}} |- | rowspan="2" |[[Matunog na katinig na pitik sa gilagid pagilid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|gǃ|gǃ}}}} | rowspan="2" |{{Lang|yey|mugǁawa}} | rowspan="2" |'palaso' | rowspan="2" |{{IPA|[muɡ͜ǁawa]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|g!|ɢǃ}}}} |- -- | rowspan="2" |[[Pailong na katinig na pitik sa gilagid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ǃ̃|ŋǃ}}}} |[[Wikang !Kung|!Kung]] |{{Lang|vaj|nǃan}} |'sa loob' |{{IPA|[ŋ͜ǃáŋ]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ǃ̃|ɴǃ}}}} |[[Wikang Zulu|Zulu]] |{{Lang|zu|inqola}} |'karwahe' |{{IPA|[iɴ͜ǃɔ́ːla]}} |- | rowspan="2" |[[Pailong na katinig na pitik sa gilagid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ǁ̃|ŋǁ}}}} |[[Wikang Hadza|Hadza]] |{{Lang|hts|konxa}} |'magpares' |{{IPA|[koŋ͜ǁa]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ǁ̃|ɴǁ}}}} |[[Wikang Zulu|Zulu]] |{{Lang|zu|inxeba}} |'sugat' |{{IPA|[iɴ͜ǁɛ́ːɓa]}} |- |} == Sanggunian == {{Reflist}}{{Articulation navbox}} [[Kategorya:Pages with unreviewed translations]] [[Kategorya:Mga katinig]] [[Kategorya:Bigkas]] [[Kategorya:Ponetikang pang-artikulasyon]] 2wi5vy5ajanwn21jn9cnoq4ewyrztmn 0 288737 2213409 2199171 2026-06-26T03:08:16Z GinawaSaHapon 102500 /* Palatunugan */ 2213409 wikitext text/x-wiki Ang '''balarila ng Tagalog''' ay ang mga patakarang pang-gramatika na nalalarawan ng kayarian/kaayusan ng mga pahayag sa wikang [[Wikang Tagalog|Tagalog]]. Sa Tagalog, may walong mga bahagi ng pananalita: ang [[pandiwa]], [[pangngalan]], [[pang-uri]], [[pang-abay]], [[pang-ukol]], [[panghalip]], [[pangatnig]] at [[pang-angkop]]. == Palatunugan == Tumutukoy ang palatunugan sa pag-aaral ng mga tunog o [[ponema]]/multinig ng isang wika. Makikita sa talay sa ibaba ang lahat ng kinikilalang ponema sa wikang Tagalog: {| class="wikitable mw-collapsible" style="text-align: center;" |+Mga Ponemang Katinig ng Tagalog<ref name=":0">{{Cite book |last=Santiago |first=Alfonso O. |title=Makabagong Balarilang Filipino |last2=Tiangco |first2=Norma G. |publisher=Rex Book Store |year=2003}}</ref> ! colspan="2" | ![[Katinig sa labi|Labi]] ![[Katinig sa ngipin|Ngipin]]/[[Katinig sa gilagid|Gilagid]] ![[Katinig sa likurang gilagid|Likurang gilagid]]/[[Katinig sa paleta|Paleta]] ![[Katinig sa ngala-ngala|Ngala-ngala]] ![[Katinig sa tagukan|Tagukan]] |- ! colspan="2" |[[Katinig na pailong|Pailong]] |{{IPA link|m}} |{{IPA link|n}} | |{{IPA link|ŋ}} | |- ! rowspan="2" |[[Stop consonant|Pasara]] !{{small|[[Tunog (ponetika)|Matunog]]}} |{{IPA link|p}} |{{IPA link|t}} |({{IPA link|t͡ʃ}}) |{{IPA link|k}} |[[Impit|ʔ]] |- !{{small|[[Tunog (ponetika)|Di-matunog]]}} |{{IPA link|b}} |{{IPA link|d}} |({{IPA link|d͡ʒ}}) |{{IPA link|ɡ}} | |- ! colspan="2" |[[Fricative consonant|Pasutsot]] | |{{IPA link|s}} |({{IPA link|ʃ}}) | |{{IPA link|h}} |- ! colspan="2" |[[Katinig na pagilid|Pagilid]]/[[Malapatinig]] | |{{IPA link|l}} |{{IPA link|j}} |{{IPA link|w}} | |- ! colspan="2" |[[Katinig na pakatal|Pakatal]] | |{{IPA link|ɾ}} | | | |} {| class="wikitable mw-collapsible" style="text-align:center" |+'''Mga patinig ng Tagalog'''<ref name=":0" /> ! ![[Front vowel|Harap]] ![[Back vowel|Likod]] |- ![[Nakasarang patinig|Mataas]] |{{IPA link|i}} |{{IPA link|u}} |- ![[Gitnang patinig|Gitna]] |{{IPA link|ɛ}} |{{IPA link|ɔ}} |- ![[Nakabukang patinig|Mababa]] | colspan="2" |{{IPA link|a}} |} === Palatuldikan === {{Main|Tuldik}} == Palapantigan == {{Main|Pantig}} Tumutukoy ang '''palapantigan''' sa pagsasaayos ng mga tunog ng isang [[wika]]. Sa dalisay mang pananagalog ay may apat lamang na uri ng sa pagbilang ng pantig: * P (patinig), halimbawa: '''''u'''-ka'' * KP (katinig-patinig), halimbawa: '''''ba'''-ta'' * PK, halimbawa: '''''ta'''-bak'' * KPK, halimbawa: ''bun-'''dok''''' Mapapansing walang kambal-patinig ni katluang-pantig na makikita.<ref name=":1" /> Nguni’t dahil na rin sa hibo ng [[wikang Ingles]] at [[wikang Kastila|Kastila]], ay nadagdagan na rin ang mga maaaring bilangin, pati na rin ang mga kambal at katluan: * PKK, halimbawa: '''''ins'''-pi-ra-syon'' * KKP, halimbawa: '''''pro'''-gra-ma'' * KKPK, halimbawa: '''''plan'''-tsa'' * KKPKK, halimbawa: '''''tsart''''' * KPKK, halimbawa: '''''nars''''' * KKPKKK, halimbawa: '''''syorts'''''<ref name=":0" /><ref>{{Cite web |last=Jinoe |first=Daddy |date=2022-09-19 |title=Ano Ang Pantig at mga Halimbawa |url=https://www.filipinohomeschooler.com/ano-ang-pantig-at-mga-halimbawa/ |access-date=2023-10-29 |website=The Filipino Homeschooler |language=tl}}</ref> == Palabuuan == Tumutukoy ang '''palabuuan''' o '''palaturingan''' sa pag-aaral ng mga pagbuo ng mga [[morpema]]/multuran, na siyang pinakamaliit na bahagi ng salita na may kahulugan. Halimbawa, binubuo ang salitang ''doktora'' ng dalawang morpema: ''doktor'' at ang [[hulapi]]ng ''-a'', na nagsasaad ng kasarian ng isang tao o hayop. Nguni’t hindi multuran ang salitang ''baba'' sa ''babae'', sapagka’t wala namang kinalaman ang kahulugan ng ''baba'' sa salitang ''babae'', kahi’t may sarili itong kahulugan.<ref name=":0" /> Sa Tagalog, may ilang paraan upang mabuo ang mga salita buhat sa payak nitong anyo: nilalapian (maylapi), inuulit, tinatambal (tambalan), hinahalo (haluan) o binabaligtad. === Pagbabagong morpoponemiko === Tumutukoy ang mga '''pagbabagong morpoponemiko''' o '''pagbabagong multuringin''' sa pagbabago ng isang morpema, dulot ng pagsasama o pagtatambal ng mga salita. ==== Asimilasyon ng “ng” ==== Isang halimbawa nito ay ang pagbabago ng titik ''ng'' o /ŋ/ sa hulihan ng morpema, kapag idinurugtong ito sa isa pang morpema, tulad ng: : ''katha'' + ''ng'' + ''buhay'' → ''katha'''m'''buhay'' o nobela : ''libo'' + ''ng'' + ''taon'' → ''libu'''n'''taon'' : ''pang-'' + ''bansa'' → ''pa'''m'''bansa'' : ''sang-'' + ''yuta'' → ''sa'''ng'''yuta''. Ang tuntuning sinusunod dito ay nagiging ''m'' ang ''ng'' kung naikakabit sa /b/ o /p/, /n/ naman kung /d/, /l/, /r/, /s/, /t/ at walang pagbabago sa mga natitirang titik.<ref name=":0" /> Dati ay sinusunod din ang tuntuning ito sa dulo ng mga pantig tulad ng sa : ''lungsod'' → ''lu'''n'''sod'' : ''singsing'' → ''si'''n'''sing''.<ref name=":1">{{Cite book |last=Santos |first=Lope K. |title=Balarilà ng Wikang Pambansá |last2=Galileo |first2=Zafra S. |publisher=Komisyon sa Wikang Filipino |year=2019 |edition=4 |language=tl}}</ref> ==== Pagpapalit ng /d/ at /r/ ==== Minsan ay nagiging ang /r/ ang /d/ sa unahan o hulihan ng salita kapag kinakabitan ito ng morpema. Halimbawa: : ''ma-'' + ''dapat'' → ''ma'''r'''apat'' : ''ka- -an'' + ''dunong'' + → ''ka'''r'''nungan'' : ''tawid'' + ''-an'' → ''tawi'''r'''an'' Nguni’t mayroong ding salita kung saan hindi o madalang ito nangyayari, tulad ng sa ''madilaw'' (Bibihira marinig ang ''marilaw'', maliban na lamang kung tumutukoy ito sa lungsod ng ''[[Marilao|Marilaw]]''). Mayroon namang mga salita kung saan mag-iiba ang kahulugan kung pinalitan ang /d/ ng /r/ (tulad ng sa ''madamdamin'' at ''maramdamin'').<ref name=":0" /> ==== Pagpapalit ng /o/ at /u/ ==== Kung matatagpuan ang /u/ sa hulihan ng morpema at ito’y dinugtungan, nagiging /u/ ito. Halimbawa: : ''dugo'' + ''-an'' → ''dug'''u'''an'' : ''laro'' + ''-an'' + → ''lar'''u'''an'' : ''bato'' + ''bakal'' + → ''bat'''u'''mbakal''. Minsan ay sinusunod din ang tuntuning ito sa pag-uulit ng salita: : ''bato'' → ''bat'''u'''-bato'' : ''diyos'' → ''diy'''u'''s-diyosan''<ref name=":0" /> Nguni’t marami-rami na rin ang bumabaybay nito bilang ''bato-bato'' o ''diyos-diyosan'' nang walang pagbabago.{{Cn}} === Pag-uulit === Tumutukoy ang '''pag-uulit''' sa pagbuo ng bagong salita sa pamamagitan ng pag-uulit ng isang bahagi o ang kabuuan nito.<ref name=":2">{{Cite book |last=Ceña |first=Resty Mendoza |url=https://books.google.com.ph/books?id=R4wpEAAAQBAJ&pg=PR12&dq=sintaks+ng+Filipino&hl=fil&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwiwqqeqzJ2OAxU7RTABHVwdEAkQ6AF6BAgLEAM#v=onepage&q&f=false |title=Morpolohya ng Filipino |date=2021-05-01 |publisher=Bisoogo |language=tl}}</ref> === Paghahalo === Sa kamakailan, marami na ring salita ang nabubuo sa pamamagitan ng paghahalo ng dalawa o higit pang salita sa pamamaraang ito tulad ng: : '''''tap'''si'' + '''''si'''nangag'' + ''it'''log''''' →'''''tapsilog''''' : '''''kanin''''' + ''sa'''baw''''' → '''''kaninbaw'''''<ref name=":2" /> Malimit ding gamitin ang pamamaraang ito sa paglikha ng mga bagong katawagan, na wala pang katumbas sa taal na Tagalog: : '''''un'''a'' + '''''lapi'''''→ '''''unlapi''''' : ''sang'''kap''''' + ''ha'''nayan''''' → '''''kapnayan'''''.<ref>{{Cite book |last=Santos |first=Lope K. |url=http://archive.org/details/061309df-6b-45ebf-723e-942d-6eb-04c-825 |title=Sources and Means for Further Enrichment of Tagalog as our National Language |date=1938 |publisher=Pamantasan ng Pilipinas |language=Ingles |translator-last=Bernando |translator-first=Gabriel A. |trans-title=Mg̃a Batis at Paraan ng Pagpapayaman pa sa Wikang Tagalog na Pambansa}}</ref> == Bahagi ng pananalita == === Pangngalan === {{Main article|Pangngalan}} Ang pangngalan ay nagngangalan ng tao, hayop, bagay, lugar, pangyayari, konsepto at kaisipan. === Panghalip === {{Main article|Panghalip}} Ang panghalip ay humahalili sa pangngalan. === Pang-uri === {{Main article|Pang-uri}} Ang pang-uri ay naglalarawan ng pangngalan at panghalip. === Pandiwa === {{Main article|Pandiwa}} Ang pandiwa ay nagsasaad ng kilos o galaw. === Pang-abay === {{Main article|Pang-abay}} Ang pang-abay ay naglalarawan ng pandiwa, pang-uri at kapwa pang-abay. === Pangatnig === {{Main article|Pangatnig}} Ang pangatnig ay nag-uugnay ng dalawang salita, parirala, sugnay o pangungusap. === Pang-ukol === {{Main article|Pang-ukol}} Ang pang-ukol ay nag-uugnay sa isang pangngalan sa iba pang mga salita sa pangungusap. === Pang-angkop === {{Main article|Pang-angkop}} Ang pang-angkop ay nag-uugnay sa panuring at salitang tinuturingan. == Panandang kohesyong pambalarila == Ginagamit ang panandang kohesyong gramatikal upang maiwasan ang paulit-ulit na paggamit ng pangngalan o salitang ginagamit sa pagpapahayag. === Pagpapatungkol === Ito ay ang paggamit ng panghalip na tumutukoy sa mga nauna o nahuling pangngalan. May dalawang uri ito. ==== Anapora o Sulyap na Pabalik ==== Ito ang tawag sa mga panghalip na ginagamit sa hulihan bilang pananda sa pinalitang pangngalan sa unahan ng pangungusap o talata. Halimbawa:<blockquote>Ang ''<u>Kyogen</u>'' ay isang dulang pantanghalang isinisingit sa pagtatanghal ng Noh. '''Ito''' ay naglalayong magpatawa o aliwin ang mga manonood. Kadalasan, '''ito''' ay nagpapatungkol sa realidad ng buhay at sumasalamin sa mga totoong katangian ng tao.</blockquote> ==== Katapora o Sulyap na Pasulong ==== Ito ang tawag sa mga panghalip na ginagamit sa unahan bilang pananda sa pinalitang pangngalan sa hulihan ng pangungusap o talata. Halimbawa:<blockquote>Sa Kyogen na ating binasa, makikita ang hangarin '''niyang''' mapunta sa langit. Bagama't '''siya''' ay kumikitil ng buhay ng mga ibon upang pagkakitaan, ipinaliwanag '''niyang''' hindi siya ang nakikinabang dito. Iyan ang katwiran ni <u>''Kiyoyori''</u>, ang pangunahing tauhan sa dula.</blockquote> === Tulduk-tuldok === Ito ay ang pagtitipid sa pagpapahayag. May mga salitang hindi na inilalagay o nawawala na sa pahayag sa kadahilanang naiintindihan na ito sa pahayag at magiging paulit-ulit lamang. Halimbawa:<blockquote>Bibihira ang nagsasalin ng mga '''ganito''' sa ibang wika.</blockquote> === Pagpapalit === Ito ay ang paggamit ng iba't iba pang reperensiya sa pagtukoy ng isang bagay o kaisipan. Halimbawa:<blockquote>Dahil sa pagsasalin ng mga akda sa wikang nauunawaan natin ay namumulat tayo sa '''kulturang banyaga'''. Nalalaman natin ang '''kulturang Hapones''' at natututo tayo sa mga gawain nila.</blockquote> === Pag-uugnay === Ito naman ay paggamit ng iba't ibang pangatnig upang pag-ugnayin ang dalawa o higit pang pahayag. Halimbawa:<blockquote>Itinanghal ang Kyogen '''kapag''' tapos na ang pagtatanghal ng Noh '''upang''' maging kaaliw-aliw naman sa manonood ang panonood sa teatro.</blockquote> == Wastong Gamit ng Salita == May mga ibang salita sa Tagalog na nakakalito o nagagamit nang mali. === '''Nang''' at '''Ng''' === Ginagamit ang '''nang''' sa sumusunod na mga pagkakataon: * bilang pangatnig sa mga pangungusap na hugnayan; ito ay panimula sa sugnay na di makapag-iisa Halimbawa:<blockquote>Ang Pilipinas ay lalong nakilala sa buong mundo '''nang''' mapili ang Underground River sa Palawan bilang isa sa New Seven Wonders of the World.</blockquote> * bilang pang-abay Halimbawa:<blockquote>Nakatapos '''nang''' mabilis sa mga gawain ang mag-anak na nagtulungan.</blockquote> * sa gitna ng dalawang salitang-ugat o dalawang pandiwang inuulit Halimbawa:<blockquote>Parami '''nang''' parami ang mga turistang dumarating sa bansa.</blockquote>Ginagamit naman ang '''ng''' sa sumusunod na mga pagkakataon: * bilang pananda sa tuwirang layon ng pandiwang palipat Halimbawa:<blockquote>Ang nanay ay naghahanda '''ng''' pagkain sa bahay.</blockquote> * bilang pagpapakita ng pagmamay-ari ng isang bagay o katangian Halimbawa:<blockquote>Ang programa '''ng''' pamahalaan para sa pamilya ay maganda.</blockquote> === '''Din/Rin''' at '''Daw/Raw''' === Ginagamit ang '''rin''' at '''raw''' sa mga sumusunod na pagkakataon: * kung ang sinusundang salita ay nagtatapos sa patinig at malapatinig na ''y'' at ''w''. Halimbawa:<blockquote>Gusto '''raw''' niyang mamasyal sa Pilipinas.</blockquote>Ginagamit ang '''din''' at '''daw''' sa sumusunod na pagkakataon: * kung ang sinusundang salita ay nagtatapos sa katinig maliban sa ''y'' at ''w'' Halimbawa:<blockquote>Mas mahal '''daw''' pumunta sa ibang bansa.</blockquote> * kung ang sinusunsang salita ay nagtatapos sa ''-ri'', ''-ra'', ''-raw'' o ''-ray''<ref>Makabagong Ortograpiyang Pambansa 2013</ref> Halimbawa:<blockquote>Maaari '''din''' akong pumunta sa Pilipinas.</blockquote> === '''Subukin''' at '''Subukan''' === Ginagamit ang '''subukin''' kung sumusuri at nagsisiyat sa uri, lakas o kakayahan ng isang tao o bagay. Halimbawa:<blockquote>'''Subukin''' mo ang husay ng mga Pilipino.</blockquote>Ginagamit ang '''subukan''' kapag gustong malaman kung ano ang ginagawa ng isang tao o bagay nang palihim. Halimbawa:<blockquote>'''Subukan''' mo kung ano ang ginagawa ng mga pinuno ng bansa kapag nagtitipon.</blockquote> === '''Pahirin''' at '''Pahiran''' === Ginagamit ang '''pahirin''' kung ang ibig sabihin ay pag-alis ng isang bagay. Ginagamit ang '''pahiran''' kung ang ibig sabihin ay paglalagay ng bagay sa isang lugar o karaniwan ay sa isang bahagi ng katawan. Halimbawa:<blockquote>'''Pahirin''' mo ang luha sa iyong mata upang ma'''pahiran''' ng gamot.</blockquote> === '''Sundin''' at '''Sundan''' === Ginagamit ang '''sundin''' kung ang pahayag ay nangangahulugang pagsunod sa payo o pangaral. Halimbawa:<blockquote>'''Sundin''' mo ang payo at utos ng iyong magulang.</blockquote>Ginagamit ang '''sundan''' kung ang pahayag ay nangangahulugang gayahin o puntahan ang pinupuntahan ng iba. Halimbawa:<blockquote>'''Sundan''' mo ang ginagawa ng iyong magulang upang maging matagumpay ka rin sa buhay.</blockquote> === Walisin at Walisan === Ginagamit ang '''walisin''' kung ang pahayag ay nangangahulugang mga bagay na iwawalis. Ginagamit ang '''walisan''' kung ang pahayag ay nangangahulugang lugar kung saan magwawalis. === '''Pinto''' at '''Pintuan''' === Ginagamit ang '''pinto''' kung ang pahayag ay nangangahulugang mismong nahahawakang pinto. Ginagamit ang '''pintuan''' kung ang pahayag ay nangangahulugang lugar kung saan nakikita ang pinto. === '''May''' at '''Mayroon''' === Ginagamit ang '''may''' kung ang sinusundang salita ay pangngalan, pandiwa, pang-uri, panghalip o pang-abay. Ginagamit ang '''mayroon''' kung ang sinusundang salita ay pangatnig o pang-ukol. === '''Kata''' at '''Kina''' === Ginagamit ang '''kata''' kung ang ibig-sabihin ay taong kinakausap. Ginagamit ang '''kina''' kung ang ibig-sabihin ay taong pinag-uusapan. === Ikit at Ikot === Ginagamit ang '''ikit''' kung ang ibig-sabihin ay gumugulong (''spiral'') paloob. Ginagamit ang '''ikot''' kung ang ibig-sabihin ay gumugulong (''spiral'') palabas. === '''Hagdan''' at '''Hagdanan''' === Ginagamit ang '''hagdan''' kung ang pahayag ay nangangahulugang mismong nahahawakan at naaapakang hagdan. Ginagamit ang '''hagdanan''' kung ang pahayag ay nangangahulugang lugar kung saan nakikita ang hagdan. === '''Operahin''' at '''Operahan''' === Ginagamit ang '''operahin''' kung ang ibig-sabihin ay ang mismong parte ng katawan na ioopera. Ginagamit ang '''operahan''' kung ang ibig-sabihin ay ang taong ioopera. === Hatiin at Hatian === Ginagamit ang '''hatiin''' kung ang ibig-sabihin ay maghiwa. Ginagamit ang '''hatian''' kung ang ibig-sabihin ay magbigay sa iba. === '''Iwan''' at '''Iwanan''' === Ginagamit ang '''iwan''' kung ang ibig-sabihin ay hindi naisama. Ginagamit ang '''iwanan''' kung ang ibig-sabihin ay magbigay. === Nabasag at Binasag === Ginagamit ang '''nabasag''' kung hindi sinasadya ang pagkabasag. Ginagamit ang '''binasag''' kung ang sinasadya ang pagkabasag. === Bumili at Magbili === Ginagamit ang '''bumili''' kung ang ibig-sabihin ay gumastos. Ginagamit ang '''magbili''' kung ang ibig-sabihin ay magbenta. === '''Kumuha''' at '''Manguha''' === Ginagamit ang '''kumuha''' kung iisa. Ginagamit ang '''manguha''' kung maramihan o sama-sama. === '''Dahil''' '''Sa''' at '''Dahilan''' === Ginagamit ang '''dahil sa''' kung ito ay nagpapahiwatig ng sanhi. Ginagamit ang '''dahilan''' kung ito ay ginagamit bilang pangngalan. === '''Taga''' at '''Tiga''' === Ginagamit ang '''taga''' kung ang sumusunod na salita ay pangngalang pambalana. Ginagamit ang '''tiga''' kung ang sumusunod na salita ay pangngalang pantangi. == Mga sanggunian == === Mga Sipi === <references /> === Mga Pinagkukunan === * ''Pinagyamang Pluma 9,'' by Ailene G. Baisa-Julian, Mary Grace G. del Rosario, Nestor S. Lontoc ISBN 978-971-06-3652-5, pp. 48-49, 254 == Tingnan din == * ''[[Balarila ng Wikang Pambansa]]'' [[Kategorya:Balarila ng partikular na wika]] [[Kategorya:Balarila]] [[Kategorya:Wika]] hd879mdzourjpata4vdu1acv62fhktb 0 292042 2213387 2213086 2026-06-26T01:38:42Z Mtarch11 107582 [[w:Help:Reverting|Ibinalik]] ang mga pagbabago ni [[Special:Contributions/~2026-35234-81|~2026-35234-81]] ([[User talk:~2026-35234-81|Usapan]]) patungo sa huling rebisyon ni [[User:WayKurat|WayKurat]] 2192700 wikitext text/x-wiki Narito ang '''listahan ng mga himpilan ng radyo sa Kalakhang Maynila''', na ang saklaw nito ay nasa bahagi o buong lugar ng [[Mega Manila]].<ref>[http://storage.googleapis.com/request-attachments/bWsw5ImPipRZlKwfAvIa6tcvvR9qFC2KAdWY12L9WnvmvqiMAiZRL2KEfs2X4DZlqWnqkFchNetWStMYYrG5h3A38eukzMvUefOa/AM%20RADIO%20STATIONS_2019.pdf NTC AM Radio Stations via FOI website] (AM Radio Stations 2019) ''foi.gov.ph''. 2019-08-17.</ref><ref>[http://storage.googleapis.com/request-attachments/AV4y9qh3QvqYRdiDILKyN9nVIEnGnFovM9uuKB8iRaRW7PRrO633PGaXjSEULkqvEmjorBtVejJ00OBQf6uq5cH0nMZNFTt12UrY/FM%20STATIONS_2019.pdf NTC FM Stations via FOI website] (FM Radio Stations 2019) ''foi.gov.ph''. 2019-08-17.</ref><ref>[https://psa.gov.ph/sites/default/files/2011PY_Communications.pdf NSO 2011 Philippine Yearbook: Chapter 20 (Communication)] ''Philippine Statistics Authority.''</ref><ref>[http://www.cdacnetwork.org/contentAsset/raw-data/60addae5-fb74-43bc-8a80-01d9ce828675/attachedFile Infoasaid: The Philippines] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190907025159/http://www.cdacnetwork.org/contentAsset/raw-data/60addae5-fb74-43bc-8a80-01d9ce828675/attachedFile |date=2019-09-07 }} ''The Communicating with Disaster Affected Communities (CDAC) Network.''</ref><ref>[https://www.asiawaves.net/philippines/manila-radio.htm Manila (NCR) radio stations on FM, AM/MW, and SW] Alan Davies. 2018-07-16.</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.kbp.org.ph/organization/kbp-members |title=Mula sa website ng KBP |access-date=2019-10-21 |archive-date=2019-11-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191114125134/http://www.kbp.org.ph/organization/kbp-members |url-status=dead }}</ref><ref>[https://www.scribd.com/document/352062068/NTC2014List-3 Mula sa isang dokumento sa Scribd]</ref><ref>[http://archives.pia.gov.ph/?m=6 General Profile of the Philippines] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191214100720/http://archives.pia.gov.ph/?m=6 |date=2019-12-14 }}: [http://archives.pia.gov.ph/?m=6&subject=philinfo&cat=rpmedia&item=mediaintro Media and Information] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201021184819/http://archives.pia.gov.ph/?m=6&subject=philinfo&cat=rpmedia&item=mediaintro |date=2020-10-21 }}: [http://archives.pia.gov.ph/?m=6&subject=philinfo&cat=rpmedia&item=radio Radio in the Philippines (with list of AM radio stations in Metro Manila, 1996 update)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151210224800/http://archives.pia.gov.ph/?m=6&subject=philinfo&cat=rpmedia&item=radio |date=2015-12-10 }} ''Philippine Information Agency.'' 2005.</ref> == Mga himpilang AM/mediumwave == {| class="wikitable" !Band Frequency (kHz) !Call Sign !Pangalan/Tatak !Lakas (kW) !Kumpanya/May-ari !Lokasyon ng Himpilan !Lokasyon ng Transmiter !Sinasaklaw na Lugar |- |'''558 AM''' |[[DZXL]] |DZXL Radyo Trabaho 558 |50 |[[Radio Mindanao Network]] (RMN) |[[Lungsod Makati]] |[[Bulakan, Bulacan]] |[[Kalakhang Maynila]] |- |'''594 AM''' |[[DZBB-AM|DZBB]] |Super Radyo DZBB 594 |50 |[[GMA Network, Inc.]] |[[Lungsod Quezon]] |[[Obando|Obando, Bulacan]] |[[Kalakhang Maynila]] |- |'''630 AM''' |[[DZMM-AM|DZMM]] |DZMM Radyo Patrol 630 |50 |[[ABS-CBN Corporation]] |[[Lungsod Quezon]] |[[Obando|Obando, Bulacan]] |[[Kalakhang Maynila]] |- |'''666 AM''' |[[DZRH]] |DZRH Nationwide 666 |50/25 |[[Manila Broadcasting Company]] (MBC) |[[Lungsod Pasay]] |[[Lungsod Valenzuela]] |[[Kalakhang Maynila]] |- |'''702 AM''' |[[DZAS]] |702 DZAS (''Agapay ng Sambayanan'') |50 |[[Far East Broadcasting Company]] (FEBC) |[[Lungsod Pasig]] |[[Bocaue, Bulacan]] |[[Kalakhang Maynila]] |- |'''738 AM''' |[[DZRB-AM|DZRB]] |DZRB Radyo Pilipinas 1 |40-60 |[[Philippine Broadcasting Service]] (PBS) |[[Lungsod Quezon]] |[[Lungsod Valenzuela]] |[[Kalakhang Maynila]] |- |'''774 AM''' |[[DWWW-AM|DWWW]] (''DWAT'') |DWWW 774 (''The Music of Your Life''/''The Premiere Station'') |25 |[[Interactive Broadcast Media]], Inc. (Radio Mindanao Network) |[[Lungsod San Juan]] |[[Lungsod Valenzuela]] |[[Kalakhang Maynila]] |- |'''810 AM''' |[[DZRJ-AM|DZRJ]] |DZRJ 810 Radyo Bandido (''The Voice of The Philippines'') |50 |[[Rajah Broadcasting Network]], Inc., 8TriMedia Broadcasting Network |[[Lungsod Makati]] |[[Lungsod Quezon]] |[[Kalakhang Maynila]] |- |'''846 AM''' |[[DZRV]] (''DZNN'') |Veritas 846 (''Radyo Totoo'') |50 |[[Catholic Media Network]]: Radio Veritas-Global Broadcasting System |[[Lungsod Quezon]] |[[Bulakan, Bulacan]] |[[Kalakhang Maynila]] |- |'''882 AM''' |[[DWIZ-AM|DWIZ]] |DWIZ 882 (''Todong Lakas!'') |50 |[[Aliw Broadcasting Corporation]] (Insular Broadcasting System) |[[Lungsod Pasig]] |[[Obando|Obando, Bulacan]] |[[Kalakhang Maynila]] |- |'''918 AM''' |[[DZSR]] (DZFM/''DZRB'') |DZSR Radyo Pilipinas 2 |10 |[[Philippine Broadcasting Service]] (PBS) |[[Lungsod Quezon]] ||[[Lungsod Malolos]] |[[Kalakhang Maynila]] |- |'''954 AM''' |[[DZEM]] |DZEM INC Radio 954 (''Tinig Ng Katotohanan'') |40 |[[Christian Era Broadcasting Service International]] |[[Lungsod Quezon]] |[[Obando|Obando, Bulacan]] |[[Kalakhang Maynila]] |- |'''990 AM''' |[[DZIQ]] (''DWRT'') |DZIQ Radyo Inquirer 990 |10 |[[Trans-Radio Broadcasting Corporation]] |[[Lungsod Makati]] |[[Obando|Obando, Bulacan]] |[[Kalakhang Maynila]] |- |'''1062 AM''' |[[DZEC-AM|DZEC]] |DZEC Radyo Agila 1062 |40 |[[Eagle Broadcasting Corporation]] |[[Lungsod Quezon]] |[[Obando|Obando, Bulacan]] |[[Kalakhang Maynila]] |- |'''1098 AM''' |[[DWAD-AM|DWAD]] |DWAD Now Radio |10 |Crusaders Broadcasting Systems |[[Lungsod Mandaluyong]] |[[Lungsod Mandaluyong]] |[[Kalakhang Maynila]] |- |'''1134 AM''' |[[DWDD-AM|DWDD]] |DWDD 1134 Ka-Tropa Radio/Armed Forces Radio |10 |[[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] (Kagawaran ng Tanggulang Pambansa) |[[Lungsod Quezon]] |[[Lungsod Quezon]] |[[Kalakhang Maynila]] |- |'''1242 AM''' |[[DWBL]] |DWBL 1242 Serbisyo Publiko |20 |[[FBS Radio Network]], Inc. |[[Lungsod Mandaluyong]] |[[Lungsod Valenzuela]] |[[Kalakhang Maynila]] |- |'''1314 AM''' |[[DWXI-AM|DWXI]] |DWXI 1314 |10-30 |[[Delta Broadcasting System]], Inc. |[[Lungsod Makati]] |[[Noveleta, Cavite]] |[[Kalakhang Maynila]] |- |'''1350 AM''' |[[DWUN]] |UNTV Radyo La Verdad DWUN 1350 |50 |[[Mabuhay Broadcasting System]] |[[Lungsod Quezon]] |[[Lungsod Malabon]] |[[Kalakhang Maynila]] |- |1458 AM{{efn|name=fn1|Sumasahimpapawid malapit sa Kalakhang Maynila.}} |[[DZJV]] |DZJV 1458 | |[[ZOE Broadcasting Network]] | | |[[Calamba, Laguna|Calamba]] |- |'''1494 AM''' |[[DWSS-AM|DWSS]] |Abante Radyo |10 |Supreme Broadcasting Systems |[[Lungsod Mandaluyong]] |[[Lungsod Valenzuela]] |[[Kalakhang Maynila]] |- |'''1530 AM''' |[[DZME]] |DZME 1530 Radyo Uno |25 |[[Capitol Broadcasting Center]] (''Jose M. Luison and Sons, Inc'') |[[Lungsod Pasig]] |[[Obando|Obando, Bulacan]] |[[Kalakhang Maynila]] |- |'''1602 AM''' |[[DZUP]] |DZUP 1602 (''Kasali Ka!'') |1 |[[Unibersidad ng Pilipinas, Diliman]] |[[Lungsod Quezon]] |[[Lungsod Quezon]] |[[Kalakhang Maynila]] |- |'''1674 AM''' |[[DZBF]] |DZBF Radyo Marikina 1674 |1 |Pamahalaan ng [[Lungsod Marikina]] |[[Lungsod Marikina]] |[[Lungsod Marikina]] |[[Kalakhang Maynila]] |} == Mga himpilang shortwave == {|class="wikitable"; |- !Frequency (khz) !Call Sign !Pangalan/Tatak !Kumpanya/May-ari !Lokasyon ng Himpilan !Lokasyon ng Transmiter !Tala |- |'''6170v''' |DZRM |Radyo Magasin |[[Philippine Broadcasting Service]] (PBS) |[[Lungsod Quezon]] | |Kasalukuyang hindi-aktibo. |- |'''''Iba-iba''''' |DZRP |Radyo Pilipinas Overseas (External Service) |[[Philippine Broadcasting Service]] (PBS) |[[Lungsod Quezon]] |Brgy. Tinang, [[Concepcion, Tarlac]] |Nagdadala sa pamamagitan ng mga pasilidad na shortwave ng US Broadcasting Board of Governors. |- |'''''Iba-iba''''' | | |[[Far East Broadcasting Company]] (FEBC) Philippines |[[Lungsod Valenzuela]] |[[Bocaue, Bulacan]]; [[Iba, Zambales]] |Nagdadala sa pamamagitan ng mga pasilidad na shortwave. |} == Mga himpilang FM == {| class="wikitable" !Band Frequency (Mhz) !Call Sign !Pangalan/Tatak !Lakas (kW) !Kumpanya/May-ari !Lokasyon ng Himpilan !Lokasyon ng Transmiter !Sinasaklaw na Lugar |- |'''87.5 FM''' |[[DWFO]] |87.5 FM1 |25 |[[Philippine Broadcasting Service]] (PBS) |[[Lungsod Quezon]] |[[Lungsod Quezon]] | |- |'''88.3 FM''' |[[DWJM]] |Jam 88.3 |25 |Raven Broadcasting Corporation; Tiger 22 Media Corporation |[[Lungsod Pasig]] |[[Lungsod Antipolo]] |[[Kalakhang Maynila]] |- |'''89.1 FM''' |[[DWAV]] |Wave 89.1 |25 |Blockbuster Broadcasting System, Inc.; [[Tiger 22 Media Corporation]] |[[Lungsod Pasig]] |[[Lungsod Quezon]] |[[Kalakhang Maynila]] |- |'''89.9 FM''' |[[DWTM]] |Magic 89.9 |25 |[[Quest Broadcasting, Inc.]] |[[Lungsod Mandaluyong]] |[[Lungsod Mandaluyong]] |[[Kalakhang Maynila]] |- |'''90.7 FM''' |[[DZMB]] |90.7 Love Radio |25 |[[Manila Broadcasting Company]] ([[Cebu Broadcasting Company]]) |[[Lungsod Pasay]] |[[Lungsod Mandaluyong]] |[[Kalakhang Maynila]] |- |'''91.5 FM''' |[[DWKY]] |91.5 Win Radio (dating Energy FM) |25 |[[Mabuhay Broadcasting System]], Inc. |[[Lungsod Mandaluyong]] |[[Lungsod Mandaluyong]] |[[Kalakhang Maynila]] |- |'''92.3 FM''' |[[DWFM]] |Radyo5 92.3 News FM |25 |[[Nation Broadcasting Corporation]]; [[MediaQuest Holdings, Inc.]]: [[TV5 Network, Inc.]] |[[Lungsod Mandaluyong]] |[[Lungsod Antipolo]] |[[Kalakhang Maynila]] |- |'''93.1 FM''' |[[DWRX]] |Monster RX 93.1 |25 |[[Audiovisual Communicators, Inc.]] |[[Lungsod Pasig]] |[[Lungsod Pasig]] |[[Kalakhang Maynila]] |- |'''93.9 FM''' |[[DWKC-FM|DWKC]] |93.9 iFM |25 |[[Radio Mindanao Network]] (RMN) |[[Lungsod Makati]] |[[Lungsod San Juan]] |[[Kalakhang Maynila]] |- |'''94.7 FM''' |[[DWLL]] |Mellow 947 |25 |[[FBS Radio Network]], Inc. |[[Lungsod Mandaluyong]] |[[Lungsod Mandaluyong]] |[[Kalakhang Maynila]] |- |'''95.5 FM''' |[[DWDM-FM|DWDM]] |Pinas FM 95.5 |25 |[[Eagle Broadcasting Corporation]] |[[Lungsod Quezon]] |[[Lungsod Quezon]] |[[Kalakhang Maynila]] |- |'''96.3 FM''' |[[DWRK]] |96.3 Easy Rock |25 |[[Cebu Broadcasting Company]]: Manila Broadcasting Company |[[Lungsod Pasay]] |[[Lungsod Mandaluyong]] |[[Kalakhang Maynila]] |- |'''97.1 FM''' |[[DWLS]] |Barangay LS 97.1 |25 |[[GMA Network, Inc.]] |[[Lungsod Quezon]] |[[Lungsod Quezon]] |[[Kalakhang Maynila]] |- |'''97.9 FM''' |[[DWQZ]] |979 Home Radio |25 |[[Aliw Broadcasting Corporation]] (Insular Broadcasting System) |[[Lungsod Pasig]] |[[Lungsod Antipolo]] |[[Kalakhang Maynila]] |- |'''98.7 FM''' |[[DZFE]] |98.7 DZFE The Master's Touch |25 |[[Far East Broadcasting Company]], Inc. (FEBC) |[[Lungsod Pasig]] |[[Lungsod Pasig]] |[[Kalakhang Maynila]] |- |'''99.5 FM''' |[[DWRT-FM|DWRT]] |99.5 Play FM (dating 99.5 RT) |25 |[[Real Radio Network]] Inc. (Tiger 22 Media Corporation) |[[Lungsod Mandaluyong]] |[[Lungsod Antipolo]] |[[Kalakhang Maynila]] |- |'''100.3 FM''' |[[DZRJ-FM|DZRJ]] |RJ FM (RJ 100) |25 |[[Rajah Broadcasting Network]], Inc. |[[Lungsod Makati]] |[[Lungsod Antipolo]] |[[Kalakhang Maynila]] |- |'''101.1 FM''' |[[DWYS]] |101.1 Yes the Best (Yes FM) |25 |[[Pacific Broadcasting System]], Inc.: Manila Broadcasting Company |[[Lungsod Pasay]] |[[Lungsod Mandaluyong]] |[[Kalakhang Maynila]] |- |'''101.9 FM''' |[[DWRR-FM|DWRR]] |MOR 101.9 For Life! (dating Tambayan) |22.5 |[[ABS-CBN Corporation]] |[[Lungsod Quezon]] |[[Lungsod Antipolo]] |[[Kalakhang Maynila]] |- |'''102.7 FM''' |[[DWSM]] |102.7 Star FM |25 |People's Broadcasting Service, Inc.: [[Bombo Radyo Philippines]] |[[Lungsod Pasig]] |[[Lungsod Pasig]] |[[Kalakhang Maynila]] |- |'''103.5 FM''' |[[DWOW]] |103.5 K-Lite FM |25 |Advanced Media Broadcasting System, Inc. |[[Lungsod Mandaluyong]] |[[Lungsod Mandaluyong]] |[[Kalakhang Maynila]] |- |'''104.3 FM''' |[[DWFT]] (DWBR) |104.3 FM2 |25 |[[Philippine Broadcasting Service]] (PBS) |[[Lungsod Quezon]] |[[Lungsod Quezon]] |[[Kalakhang Maynila]] |- |104.7 FM{{efn|name=fn1}} |[[DWEY]] |104.7 Brigada News FM Mega Manila |5 |[[Brigada Mass Media Corporation]] |[[Lungsod Makati]] |[[Batangas city|Batangas]] |[[Kalakhang Maynila]]; [[Batangas city|Batangas]] |- |'''105.1 FM''' |[[DWBM-FM|DWBM]] |105.1 Crossover |25 |[[Mareco Broadcasting Network]] |[[Lungsod Quezon]] |[[Binangonan, Rizal]] |[[Kalakhang Maynila]] |- |'''105.9 FM''' |[[DWLA]] |Like FM 105.9 |25 |Bright Star Broadcasting Network Corp. |[[Lungsod Parañaque]] |[[Lungsod Antipolo]] |[[Kalakhang Maynila]] |- |'''106.7 FM''' |[[DWET-FM|DWET]] |106.7 Energy FM |25 |[[Ultrasonic Broadcasting System]] (lnteractive Broadcast Media, Inc.; ABC Development Corporation) |[[Lungsod Pasig]] |[[Lungsod Pasig]] |[[Kalakhang Maynila]] |- |'''107.5 FM''' |[[DWNU]] |Wish 1075 (Wish FM; dating Win Radio) |25 |[[Progressive Broadcasting Corporation]] |[[Lungsod Quezon]] |[[Lungsod Antipolo]] |[[Kalakhang Maynila]] |- |} == Mga pananda == {{Notelist}} == Mga sanggunian == {{Reflist}} [[Kategorya:Mga talaan ng mga himpilan ng radyo sa Pilipinas]] kcogg75mi8d7ri3fawalxg16po2xu4d 0 292045 2213384 2213221 2026-06-26T01:38:42Z Mtarch11 107582 [[w:Help:Reverting|Ibinalik]] ang mga pagbabago ni [[Special:Contributions/~2026-35234-81|~2026-35234-81]] ([[User talk:~2026-35234-81|Usapan]]) patungo sa huling rebisyon ni [[User:Raider000|Raider000]] 1724336 wikitext text/x-wiki {{Kinukumpuni}} == Mga himpilang AM == {| class="wikitable" !Frequency !Call Sign !Tatak !Kumpanya !Lakas !Sinasaklaw na Lugar |- |576 AM |DXMF |Bombo Radyo Davao |Bombo Radyo Philippines |10 kW |[[Davao City]] |- |621 AM |DXDC |DXDC 621 RMN Davao |[[Radio Mindanao Network]] |10 kW |[[Davao City]] |- |711 AM |DXRD |Sonshine Radio Davao |[[Sonshine Media Network International]] |15 kW |[[Davao City]] |- |783 AM |DXRA |Radyo Ni Juan 783 Khz |Rizal Memorial Colleges Broadcasting Corporation |10 kW |[[Davao City]] |- |819 AM |DXUM |Radyo Ukay 819 Khz |UM Broadcasting Network |10 kW |[[Davao City]] |- |855 AM |[[DXGO]] |Aksyon Radyo Davao 855 Khz |Manila Broadcasting Company |10 kW |[[Davao City]] |- |900 AM |DXIP |El-Nuevo Bantay Radyo Davao |[[Southern Broadcasting Network]] /Bantay Radyo |10 kW |[[Davao City]] |- |981 AM |DXOW |Radyo Asenso Davao 981 Khz |Radio Corporation of the Philippines |20 kW |[[Davao City]] |- |1017 AM |DXAM |Radyo Rapido Diyes Disisyete (Rapid Radio) |Kalayaan Broadcasting System |10 kW |[[Davao City]] |- |1125 AM |DXGM |Super Radyo Davao |[[GMA Network]] |11 KW |[[Davao City]] |- |1197 AM |DXFE |1197 DXFE The Good News Radio |Far East Broadcasting Company |10 KW |[[Davao City]] |- |1224 AM |DXED |Radyo Agila Davao |[[Eagle Broadcasting Corporation]] |10 kW |[[Davao City]] |- |1260 AM |DXRF |DZRH Nationwide Davao |Manila Broadcasting Company / RH Broadcasting, Inc. |10 kW |[[Davao City]] |- |1296 AM |DXAB |Radyo Patrol Davao |[[ABS-CBN Corporation]] |10 kW |[[Davao City]] |- |1404 AM |DXAQ |Kingdom Radio |[[Sonshine Media Network International]] |15 kW |[[Davao City]] |} == Mga himpilang FM == {| class="wikitable" !Frequency !Call Sign !Tatak !Kumpanya !Lakas !Sinasaklaw na Lugar |- |88.3 FM |DXDR |88.3 Energy FM Davao |Ultrasonic Broadcasting System Inc. |10 KW |[[Davao City]] |- |89.1 FM |DXBE |Magic 89.1 Davao |Quest Broadcasting Inc. |10 KW |[[Davao City]] |- |89.9 FM |DXGN |89.9 Spirit FM |Global Broadcasting Systems (Roman Catholic Archdiocese of Davao) |10 KW |[[Davao City]] |- |90.7 FM |DXBM |90.7 Love Radio Davao |Manila Broadcasting Company |20 KW |[[Davao City]] |- |91.5 FM |DXKX |91.5 Brigada News FM |[[Brigada Mass Media Corporation]] |10 KW |Metro Davao |- |92.3 FM |DXWT |Wild 92.3 WT |UM Broadcasting Network |20 KW |[[Davao City]] |- |93.1 FM |DXLR |93.1 Crossover Davao |Mareco Broadcasting Network, Inc. |5 KW |[[Davao City]] |- |93.9 FM |DXXL |93.9 iFM Davao |[[Radio Mindanao Network]] |20 KW |[[Davao City]] |- |94.7 FM |DXLL |94.7 One Radio |FBS Radio Network Inc. / Rizal Memorial Colleges Broadcasting Corporation |10 KW |[[Davao City]] |- |95.5 FM |[[DXKR-FM|DXKR]] |95.5 Classic Hit Radio |ACWS - United Broadcasting Network / UM Broadcasting Network |10 KW |[[Davao City]] |- |96.3 FM |DXFX |96.3 Star FM |Bombo Radyo Philippines / Consolidated Broadcasting System, Inc. |10 KW |[[Davao City]] |- |97.1 FM |DXUR |Oomph! Radio 97.1 |Ultimate Entertainment /Viva Live |10 KW |[[Davao City]] |- |97.9 FM |DXSS |97.9 Mom's Radio |[[Southern Broadcasting Network]] |20 KW |[[Davao City]] |- |98.7 FM |DXQM |98.7 Home Radio Davao |Aliw Broadcasting Corporation |10 KW |Metro Davao |- |99.5 FM |DXBT |Monster Radio BT 99.5 |Audiovisual Communicators, Inc. |10 KW |[[Davao City]] |- |100.3 FM |DXDJ |RJFM 100.3 Davao |Rajah Broadcasting Network |20 KW |[[Davao City]] |- |101.1 FM |DXRR |MOR 101.1 For Life! |[[ABS-CBN Corporation]] |10 KW |[[Davao City]] |- |101.9 FM |DXFM |Radyo5 101.9 News FM Davao |[[Nation Broadcasting Corporation]] |25 KW |[[Davao City]] |- |103.5 FM |DXRV |Barangay 103.5 Nindota-ah! Davao |[[GMA Network]] |10 KW |[[Davao City]] |- |104.3FM |DXMA |104.3 The Edge Radio Davao FM |United Christian Broadcasters |10 KW |[[Davao City]] |- |105.1 FM |DXYS |105.1 Easy Rock Davao |Manila Broadcasting Company & Cebu Broadcasting Company |25 KW |[[Davao City]] |- |105.9 FM |DXMX |105.9 Balita FM |Oriental Mindoro Management Resources Corporation & Real Radio Network |10 KW |[[Davao City]] |- |107.5 FM |DXNU |107.5 Win Radio Davao |[[Progressive Broadcasting Corporation]] / One Radio Management |25 KW |[[Davao City]] |} l4ieelrkwl4i9humetnjltti36fgzie 0 296249 2213454 2193535 2026-06-26T08:31:21Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2213454 wikitext text/x-wiki {{Infobox artist discography|Artist=[[Rita Ora]]|Image=Rita Ora 1 (40251927980) (cropped).jpg|Caption=Si Ora kan 2018|Alt=Rita Ora|Studio=2|EP=1|Singles=20|1Option=5|1Option name=Promotional singles|Music videos=}} == Mga studio album == {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;" ! rowspan="2" scope="col" style="width:11em;" |Titulo ! rowspan="2" scope="col" style="width:17em;" |Detalye nin Album ! colspan="10" scope="col" |Posisyon sa Tsart ! rowspan="2" scope="col" style="width:12em;" |Sertipikasyon |- ! scope="col" style="width:3em;font-size:85%;" |[[UK Albums Chart|UK]]<ref name="UK">{{cite web|url=http://www.officialcharts.com/artist/7418/rita-ora/|title=Rita Ora|publisher=[[Official Charts Company]]|accessdate=4 October 2012}}</ref> ! scope="col" style="width:3em;font-size:85%;" |[[ARIA Charts|AUS]]<ref name="AUS">{{cite web|url=http://australian-charts.com/showinterpret.asp?interpret=Rita+Ora|title=Discography Rita Ora|work=australian-charts.com|accessdate=4 October 2012}} * "Doing It": {{cite web|url=http://www.noise11.com/news/aria-singles-ellie-goulding-50-shades-of-grey-song-spends-second-week-on-top-20150228|title=ARIA Singles: Ellie Goulding 50 Shades Of Grey Song Spends Second Week On Top|publisher=Noise11|last=Ryan|first=Gavin|date=28 February 2015|accessdate=28 February 2015}} * "Body on Me": {{cite web|url=http://www.noise11.com/news/aria-singles-calvin-harris-how-deep-is-your-love-is-no-1-20150829|title=ARIA Singles: Calvin Harris 'How Deep Is Your Love' Is No 1|publisher=Noise11|last=Ryan|first=Gavin|date=29 August 2015|accessdate=29 August 2015}} * "Coming Home": {{cite web|url=http://www.noise11.com/news/music-news-aria-singles-hello-is-no-1-again-20151128|title=ARIA Singles: 'Hello' Is No 1 Again|publisher=Noise11|last=Ryan|first=Gavin|date=28 November 2015|accessdate=28 November 2015}} * "Girls": {{cite web|url=https://www.auspop.com.au/2018/5/aria-chart-watch-473/|title=ARIA Chart Watch #473|publisher=auspOp|date=19 May 2018|accessdate=19 May 2018|archive-date=27 Marso 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190327235359/https://www.auspop.com.au/2018/5/aria-chart-watch-473/|url-status=dead}}</ref> ! scope="col" style="width:3em;font-size:85%;" |[[Ö3 Austria Top 40|AUT]]<ref name="AUT">{{cite web|url=http://austriancharts.at/showinterpret.asp?interpret=Rita+Ora|title=Discographie Rita Ora|work=austriancharts.at|accessdate=4 October 2012|language=German}}</ref> ! scope="col" style="width:3em;font-size:85%;" |[[Canadian Albums Chart|CAN]]<ref name="CAN">{{cite web|url=https://www.billboard.com/music/Rita-Ora/chart-history/canadian-albums|title=Rita Ora Chart History (Canadian Albums)|work=Billboard|accessdate=10 December 2018}}</ref> ! scope="col" style="width:3em;font-size:85%;" |[[GfK Entertainment Charts|GER]]<ref name="GER">{{cite web|url=https://www.offiziellecharts.de/suche?artist_search=Rita+Ora&do_search=do|title=Discographie Rita Ora|publisher=GfK Entertainment|accessdate=29 November 2018}}</ref> ! scope="col" style="width:3em;font-size:85%;" |[[Irish Albums Chart|IRE]]<ref name="IRE">{{cite web|url=http://irish-charts.com/showinterpret.asp?interpret=Rita+Ora|title=Discography Rita Ora|work=irish-charts.com|accessdate=4 October 2012}}</ref> ! scope="col" style="width:3em;font-size:85%;" |[[Official New Zealand Music Chart|NZ]]<ref name="NZ">{{cite web|url=http://charts.nz/showinterpret.asp?interpret=Rita+Ora|title=Discography Rita Ora|work=charts.nz|accessdate=7 February 2019}}</ref> ! scope="col" style="width:3em;font-size:85%;" |[[Scottish Singles and Albums Charts|SCO]]<ref name="SCO">{{cite web|url=http://www.officialcharts.com/charts/scottish-albums-chart/20120908/40/|title=2012-09-08 Top 40 Scottish Albums Archive|publisher=[[Official Charts Company]]|accessdate=1 December 2018}} * ''Phoenix'': {{cite web|url=http://www.officialcharts.com/charts/scottish-albums-chart/20181130/40/|title=Chart Archive > 30 November 2018 – 6 December 2018|publisher=Official Charts Company|accessdate=1 December 2018}}</ref> ! scope="col" style="width:3em;font-size:85%;" |[[Swiss Hitparade|SWI]]<ref name="SWI">{{cite web|url=http://hitparade.ch/showinterpret.asp?interpret=Rita+Ora|title=Discografie Rita Ora|work=hitparade.ch|accessdate=4 October 2012|language=German}}</ref> ! scope="col" style="width:3em;font-size:85%;" |[[Billboard 200|US]]<ref>{{cite web|url=https://www.billboard.com/music/rita-ora/chart-history/billboard-200|title=Rita Ora Chart History: Billboard 200|work=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|accessdate=11 December 2018}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Ora (Rita Ora album)|Ora]]'' | * Released: 27&nbsp;August&nbsp;2012 * Labels: [[Roc Nation]], [[Columbia Records|Columbia]] * Formats: [[Compact Disc|CD]], [[Music download|digital download]] |1 |24 |51 |— |63 |2 |24 |1 |15 |— | * [[British Phonographic Industry|BPI]]: Platinum<ref name="BPI">{{cite web|url=https://www.bpi.co.uk/brit-certified/|title=Certified Awards|format=''Enter the keywords "Rita Ora", select search by Artist and click search''|publisher=[[British Phonographic Industry]]|accessdate=5 September 2013|archive-date=21 Oktubre 2018|archive-url=https://archive.today/20181021092428/https://www.bpi.co.uk/brit-certified/|url-status=dead}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Phoenix (Rita Ora album)|Phoenix]]'' | * Released: 23&nbsp;November&nbsp;2018<ref name="HMV">{{cite web|url=https://store.hmv.com/music/cd/phoenix-(3)|title=Phoenix – Album by Rita Ora on HMV|website=store.hmv.com|accessdate=15 September 2018}}</ref> * Labels: [[Atlantic Records|Atlantic]] * Formats: CD, LP, digital download |11 |15 |43 |36 |13 |19 |18 |21 |18 |79 | * BPI: Gold<ref name="BPI" /> * [[Music Canada|MC]]: Gold<ref name="MC">{{cite web|url=https://musiccanada.com/gold-platinum/?_gp_search=Rita%20Ora|title=Gold/Platinum – Music Canada|publisher=[[Music Canada]]|accessdate=10 December 2018}}</ref> |- | colspan="15" style="font-size:90%" |"—" denotes a recording that did not chart or was not released in that territory. |} == Extended plays == {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;" ! scope="col" style="width:10em;" |Titulo ! scope="col" style="width:17em;" |Detalye nin extended play |- ! scope="row" |''Spotify Sessions'' | * Released: 24 September 2012<ref>{{cite web|title=''Spotify Sessions'': Rita Ora|url=http://www.mixrad.io/in/en/products/Rita-Ora/Spotify-Sessions/36184243|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006075435/http://www.mixrad.io/in/en/products/Rita-Ora/Spotify-Sessions/36184243|url-status=dead|archive-date=6 October 2014|website=MixRadio|accessdate=31 August 2014}}</ref> * Labels: Roc Nation, Columbia * Format: [[Streaming media|Streaming]] |} == Mga kanta == === Bilang lead artist === {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;" ! rowspan="2" scope="col" style="width:19em;" |Titulo ! rowspan="2" scope="col" |Taon ! colspan="10" scope="col" |Posisyon sa tsart ! rowspan="2" scope="col" style="width:13em;" |Mga sertipikasyon ! rowspan="2" scope="col" |Album |- ! scope="col" style="width:3em;font-size:85%;" |[[UK Singles Chart|UK]]<ref name="UK" /> ! scope="col" style="width:3em;font-size:85%;" |[[ARIA Charts|AUS]]<ref name="AUS" /> ! scope="col" style="width:3em;font-size:85%;" |[[Ö3 Austria Top 40|AUT]]<ref name="AUT" /> ! scope="col" style="width:3em;font-size:85%;" |[[Ultratop|BEL<small>(FL)</small>]]<ref name="BELFL">{{cite web|url=http://www.ultratop.be/nl/showinterpret.asp?interpret=Rita+Ora|title=Discografie Rita Ora|work=ultratop.be|accessdate=4 October 2012|language=Dutch}}</ref> ! scope="col" style="width:3em;font-size:85%;" |[[Hitlisten|DEN]]<ref name="DEN">{{cite web|url=http://danishcharts.dk/showinterpret.asp?interpret=Rita+Ora|title=Discography Rita Ora|website=danishcharts.dk|accessdate=9 January 2020}}</ref> ! scope="col" style="width:3em;font-size:85%;" |[[GfK Entertainment Charts|GER]]<ref name="GER" /> ! scope="col" style="width:3em;font-size:85%;" |[[Irish Singles Chart|IRE]]<ref name="IRE" /> ! scope="col" style="width:3em;font-size:85%;" |[[Official New Zealand Music Chart|NZ]]<ref name="NZ" /> ! scope="col" style="width:3em;font-size:85%;" |[[Swiss Hitparade|SWI]]<ref name="SWI" /> ! scope="col" style="width:3em;font-size:85%;" |[[Billboard Hot 100|US]]<ref name="US100">{{cite web|url=https://www.billboard.com/music/rita-ora/chart-history/hot-100|title=Rita Ora Chart History (The Hot 100)|work=Billboard|accessdate=3 May 2018}}</ref> |- ! scope="row" |"[[How We Do (Party)]]" | rowspan="3" |2012 |1 |9 |35 |18 |40 |40 |1 |5 |41 |62 | * BPI: Gold<ref name="BPI" /> * [[Australian Recording Industry Association|ARIA]]: 2× Platinum<ref name="ARIAsin2012">{{cite web|url=http://www.aria.com.au/pages/httpwww.aria.com.aupagesSINGLEaccreds2012.htm|title=ARIA Charts – Accreditations – 2012 Singles|publisher=[[Australian Recording Industry Association]]|accessdate=4 October 2012}}</ref> * [[Recorded Music NZ|RMNZ]]: Gold<ref>{{cite web|url=http://nztop40.co.nz/chart/singles?chart=1944|title=NZ Top 40 Singles Chart – 18 June 2012|publisher=[[Recording Industry Association of New Zealand]]|accessdate=4 October 2012|archive-date=27 Mayo 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160527002956/http://nztop40.co.nz/chart/singles?chart=1944|url-status=dead}}</ref> | rowspan="4" |''Ora'' |- ! scope="row" |"[[R.I.P. (Rita Ora song)|R.I.P.]]" <span style="font-size:85%;">(featuring [[Tinie Tempah]])</span> |1 |10 |51 |44 |26 |36 |11 |28 |46 |—{{efn|"R.I.P." did not enter the ''Billboard'' Hot 100, but peaked at number three on the [[Bubbling Under Hot 100 Singles]] chart.<ref name="bubbling">{{cite web | url=https://www.billboard.com/music/rita-ora/chart-history/bubbling-under-hot-100| title=Rita Ora Chart History (Bubbling Under Hot 100) | work=[[Billboard (magazine)|Billboard]] | accessdate=22 May 2018}}</ref>|group=upper-alpha}} | * BPI: Platinum<ref name="BPI" /> * ARIA: Platinum<ref name="ARIAsin2012" /> * [[IFPI Denmark|IFPI DEN]]: Gold<ref>{{cite web|url=http://ifpi.dk/?q=content/rita-ora-feat-tinie-tempah-rip-sme|title=Rita Ora Feat. Tinie Tempah "R.I.P." (SME)|language=Danish|accessdate=14 July 2014|publisher=[[IFPI Denmark]]}}</ref> |- ! scope="row" |"[[Shine Ya Light]]" |10 |— |— |— |— |— |25 |— |— |— | |- ! scope="row" |"[[Radioactive (Rita Ora song)|Radioactive]]" |2013 |18 |23 |— |20 |— |— |30 |— |— |— | * ARIA: Gold<ref name="ARIAsin2013">{{cite web|url=http://www.aria.com.au/pages/httpwww.aria.com.aupagesaria-charts-accreditations-singles-2013.htm|title=ARIA Charts – Accreditations – 2013 Singles|publisher=[[Australian Recording Industry Association]]|accessdate=15 July 2013}}</ref> |- ! scope="row" |"[[I Will Never Let You Down]]" |2014 |1 |5 |15 |12 |— |23 |9 |9 |12 |77 | * BPI: Platinum<ref name="BPI" /> * ARIA: Platinum<ref name="ARIAsin2014">{{cite web|url=http://www.aria.com.au/pages/httpwww.aria.com.aupagesaria-charts-accreditations-singles-2014.htm|title=ARIA Charts – Accreditations – 2014 Singles|publisher=[[Australian Recording Industry Association]]|accessdate=8 May 2014}}</ref> * [[Bundesverband Musikindustrie|BVMI]]: Gold<ref name="BVMI">{{cite web|url=http://www.musikindustrie.de/gold_platin_datenbank/?action=suche&strInterpret=Rita+Ora&strTtArt=alle&strAwards=checked|title="Gold-/Platin-Datenbank (Rita Ora)"|accessdate=31 August 2017|language=German|publisher=Bundesverband Musikindustrie}}</ref> * IFPI DEN: Gold<ref>{{cite web|url=http://ifpi.dk/?q=content/rita-ora-i-will-never-let-you-down|title=Rita Ora "I Will Never Let You Down" (SME)|language=Danish|accessdate=1 October 2014|publisher=IFPI Denmark}}</ref> * RMNZ: Gold<ref>{{cite web|url=http://nztop40.co.nz/chart/singles?chart=2522|title=NZ Top 40 Singles Chart – 23 June 2014|publisher=[[Recorded Music NZ]]|accessdate=24 June 2014|archive-date=19 Enero 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210119152840/https://nztop40.co.nz/chart/singles?chart=2522|url-status=dead}}</ref> | rowspan="3" {{n/a|Non-album singles}} |- ! scope="row" |"[[Poison (Rita Ora song)|Poison]]" | rowspan="3" |2015 |3 |30 |— |45 |— |— |18 |— |— |— | * BPI: Gold<ref name="BPI" /> * ARIA: Gold<ref name="ARIAsin2015">{{cite web|url=http://www.aria.com.au/pages/SingleAccreds2015.htm|title=ARIA Charts – Accreditations – 2015 Singles|publisher=Australian Recording Industry Association|accessdate=4 October 2015}}</ref> |- ! scope="row" |"[[Body on Me (Rita Ora song)|Body on Me]]" <span style="font-size:85%;">(featuring [[Chris Brown]])</span> |22 |66 |— |—{{efn|"Body on Me" did not enter the Ultratop 50, but peaked at number fifty-five on the Flemish [[Ultratip]] chart.<ref name="BELFL"/>|group=upper-alpha}} |— |— |54 |—{{efn|"Body on Me" did not enter the [[Official New Zealand Music Chart|NZ Top 40 Singles Chart]], but peaked at number six on the NZ Heatseekers chart.<ref>{{cite web|url=http://nztop40.co.nz/chart/singles?chart=4150|title=NZ Top 40 Singles Chart|publisher=[[Recorded Music NZ]]|date=12 October 2015|accessdate=16 October 2015|archive-date=4 Disyembre 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201204105326/https://nztop40.co.nz/chart/singles?chart=4150|url-status=dead}}</ref>|group=upper-alpha}} |— |—{{efn|"Body on Me" did not enter the ''Billboard'' Hot 100, but peaked at number two on the Bubbling Under Hot 100 Singles chart.<ref name="bubbling"/>|group=upper-alpha}} | * BPI: Silver<ref name="BPI" /> |- ! scope="row" |"[[Coming Home (Sigma and Rita Ora song)|Coming Home]]" <span style="font-size:85%;">(with [[Sigma (duo)|Sigma]])</span> |15 |97 |— |13 |— |— |54 |— |— |— | * BPI: Gold<ref name="BPI" /> |''[[Life (Sigma album)|Life]]'' |- ! scope="row" |"[[Your Song (Rita Ora song)|Your Song]]" | rowspan="2" |2017 |7 |12 |10 |6 |19 |13 |8 |16 |13 |—{{efn|"Your Song" did not enter the ''Billboard'' Hot 100, but peaked at number 23 on the Bubbling Under Hot 100 Singles chart.<ref name="bubbling"/>|group=upper-alpha}} | * BPI: Platinum<ref name="BPI" /> * ARIA: 3× Platinum<ref>{{cite web|url=http://www.ariacharts.com.au/charts/singles-chart|title=ARIA Australian Top 50 Singles|publisher=Australian Recording Industry Association|date=2 October 2017|accessdate=30 September 2017}}</ref> * [[Belgian Entertainment Association|BEA]]: Platinum<ref>{{cite certification|region=Belgium|type=single|certyear=2017|accessdate=27 October 2017}}</ref> * BVMI: Platinum<ref name="BVMI" /> * IFPI AUT: Gold<ref name="IFPI AUT">{{cite web|title=Austrian single certifications – Rita Ora – Your Song|url=https://www.ifpi.at/?section=goldplatin|publisher=ifpi.at|accessdate=11 April 2018|language=German|archive-date=30 Enero 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170130203729/http://www.ifpi.at/?section=goldplatin|url-status=dead}}</ref> * IFPI DEN: Platinum<ref>{{cite web|url=http://ifpi.dk/?q=content/rita-ora-your-song-0|title=Rita Ora "Your Song"|publisher=[[IFPI Denmark]]|language=Danish|date=8 May 2018|accessdate=15 May 2018}}</ref> * IFPI SWI: Platinum<ref name="IFPI SWI">{{cite web|title=The Official Swiss Charts and Music Community: Awards (Rita Ora)|url=http://www.swisscharts.com/search_certifications.asp?search=rita+ora|publisher=swisscharts.com|accessdate=4 January 2018}}</ref> * RMNZ: Gold<ref>{{cite certification|region=New Zealand|type=single|artist=Rita Ora|title=Your Song|recent=website|id=4387|accessdate=11 August 2017}}</ref> * [[Recording Industry Association of America|RIAA]]: Gold<ref name="RIAA">{{cite web|url=https://www.riaa.com/gold-platinum/?tab_active=default-award&se=rita+ora#search_section|title=Gold & Platinum: Rita Ora|publisher=[[Recording Industry Association of America]]|accessdate=14 February 2020}}</ref> | rowspan="6" |''Phoenix'' |- ! scope="row" |"[[Anywhere (Rita Ora song)|Anywhere]]" |2 |14 |18 |17 |25 |18 |4 |23 |7 |— | * BPI: 2× Platinum<ref name="BPI" /> * ARIA: 3× Platinum<ref>{{cite web|url=https://www.auspop.com.au/2018/4/aria-chart-watch-469/|title=ARIA Chart Watch #469|publisher=auspOp|date=21 April 2018|accessdate=21 April 2018|archive-date=21 Septiyembre 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200921090544/https://www.auspop.com.au/2018/4/aria-chart-watch-469/|url-status=dead}}</ref> * BEA: Gold<ref>{{cite certification|region=Belgium|type=single|certyear=2018|accessdate=2 March 2018}}</ref> * BVMI: Gold<ref name="BVMI" /> * IFPI AUT: Gold<ref name="IFPI AUT" /> * IFPI DEN: Gold<ref>{{cite web|url=http://ifpi.dk/?q=content/rita-ora-anywhere|title=Rita Ora "Anywhere"|publisher=IFPI Denmark|language=Danish|date=15 May 2018|accessdate=22 May 2018}}</ref> * IFPI SWI: Platinum<ref name="IFPI SWI" /> * RMNZ: Gold<ref>{{cite certification|region=New Zealand|type=single|artist=Rita Ora|title=Anywhere|recent=website|id=4446|accessdate=19 January 2018}}</ref> |- ! scope="row" |"[[For You (Liam Payne and Rita Ora song)|For You]]"{{efn-ua|"For You" also appears on the soundtrack of ''[[Fifty Shades Freed (film)#Music|Fifty Shades Freed]]'' and Payne's album ''[[LP1 (Liam Payne album)|LP1]]''.}} <span style="font-size:85%;">(with [[Liam Payne]])</span> | rowspan="3" |2018 |8 |15 |4 |8 |17 |1 |17 |34 |3 |76 | * BPI: Platinum<ref name="BPI" /> * ARIA: Platinum<ref>{{cite web|url=http://www.ariacharts.com.au/charts/singles-chart|title=ARIA Australian Top 50 Singles|publisher=[[Australian Recording Industry Association]]|date=9 April 2018|accessdate=7 April 2018}}</ref> * BEA: Gold<ref>{{cite certification|region=Belgium|type=single|certyear=2018|accessdate=18 April 2018}}</ref> * BVMI: Gold<ref name="BVMI" /> * IFPI AUT: Gold<ref name="IFPI AUT" /> * IFPI DEN: Gold<ref>{{cite web|url=http://ifpi.dk/?q=content/liam-payne-rita-ora-you-fifty-shades-freed|title=Liam Payne & Rita Ora "For You - Fifty Shades Freed"|publisher=IFPI Denmark|language=Danish|accessdate=15 August 2018}}</ref> |- ! scope="row" |"[[Girls (Rita Ora song)|Girls]]" <span style="font-size:85%;">(featuring [[Cardi B]], [[Bebe Rexha]] and [[Charli XCX]])</span> |22 |52 |62 |—{{efn|"Girls" did not enter the Ultratop 50, but peaked at number thirty-three on the Flemish [[Ultratip]] chart.<ref name="BELFL"/>|group=upper-alpha}} |— |69 |26 |—{{efn|"Girls" did not enter the NZ Top 40 Singles Chart, but peaked at number one on the NZ Heatseeker Singles Chart.<ref>{{cite web|url=https://nztop40.co.nz/chart/singles?chart=4482|title=NZ Heatseeker Singles Chart|publisher=Recorded Music NZ|date=21 May 2018|accessdate=18 May 2018|archive-date=18 Mayo 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180518130350/https://nztop40.co.nz/chart/singles?chart=4482|url-status=dead}}</ref>|group=upper-alpha}} |54 |—{{efn|"Girls" did not enter the ''Billboard'' Hot 100, but peaked at number three on the Bubbling Under Hot 100 Singles chart.<ref name="bubbling"/>|group=upper-alpha}} | * BPI: Silver<ref name="BPI" /> * ARIA: Gold<ref>{{cite web|url=http://www.aria.com.au/pages/httpwww.aria.com.aupagesSinglesAccreds2019.htm|title=ARIA Charts – Accreditations – 2019 Singles.|publisher=[[Australian Recording Industry Association]]|accessdate=9 May 2019}}</ref> |- ! scope="row" |"[[Let You Love Me]]" |4 |8 |16 |8 |33 |12 |4 |19 |11 |— | * BPI: Platinum<ref name="BPI" /> * ARIA: Platinum<ref>{{cite web|url=https://www.auspop.com.au/2018/12/aria-chart-watch-504/|title=ARIA Chart Watch #504|publisher=auspOp|date=22 December 2018|accessdate=22 December 2018|archive-date=28 Marso 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190328231056/https://www.auspop.com.au/2018/12/aria-chart-watch-504/|url-status=dead}}</ref> * BEA: Gold<ref>{{cite certification|region=Belgium|type=single|certyear=2019|accessdate=16 April 2019}}</ref> * BVMI: Gold<ref name="BVMI" /> * IFPI AUT: Gold<ref name="IFPI AUT" /> * IFPI DEN: Gold<ref>{{cite web|url=http://ifpi.dk/node/8171|title=Rita Ora – Let Me Love You|publisher=IFPI Denmark|language=Danish|accessdate=24 April 2019}}</ref> * IFPI SWI: Gold<ref name="IFPI SWI" /> * RMNZ: Gold<ref>{{cite certification|region=New Zealand|type=single|artist=Rita Ora|title=Let You Love Me|recent=website|id=4579|accessdate=4 January 2019}}</ref> * RIAA: Gold<ref name="RIAA" /> |- ! scope="row" |"[[Only Want You (Rita Ora song)|Only Want You]]" <span style="font-size:85%;">(featuring [[6lack]])</span> | rowspan="3" |2019 |60 |— |— |— |— |— |59 |—{{efn|"Only Want You" did not enter the NZ Top 40 Singles Chart, but peaked at number 10 on the NZ Hot Singles Chart.<ref>{{cite web|url=https://www.nztop40.co.nz/chart/hotsingles?chart=4563|publisher=Recorded Music NZ|title=NZ Hot Singles Chart|accessdate=28 February 2019|archive-date=11 Disyembre 2018|archive-url=https://archive.today/20181211003247/https://www.nztop40.co.nz/chart/hotsingles?chart=4563|url-status=dead}}</ref>|group=upper-alpha}} |— |— | |- ! scope="row" |"[[Carry On (Kygo and Rita Ora song)|Carry On]]"{{efn|"Carry On" was released as a standalone single for the 2019 film, ''[[Pokémon Detective Pikachu]]''.|group=upper-alpha}} <span style="font-size:85%;">(with [[Kygo]])</span> |26 |43 |47 |40 |34 |46 |15 |—{{efn|"Carry On" did not enter the NZ Top 40 Singles Chart, but peaked at number six on the NZ Hot Singles Chart.<ref>{{cite web|url=https://nztop40.co.nz/chart/hotsingles?chart=4625|title=NZ Hot Singles Chart|publisher=Recorded Music NZ|date=29 April 2019|accessdate=26 April 2019|archive-date=6 Mayo 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190506102747/https://nztop40.co.nz/chart/hotsingles/?chart=4625|url-status=dead}}</ref>|group=upper-alpha}} |28 |— | * BPI: Silver<ref name="BPI" /> * ARIA: Gold<ref>{{cite web|url=https://www.auspop.com.au/2019/06/aria-chart-watch-529/|title=ARIA Chart Watch #529|publisher=auspOp|date=15 June 2019|accessdate=15 June 2019|archive-date=18 Hunyo 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190618051444/https://www.auspop.com.au/2019/06/aria-chart-watch-529/|url-status=dead}}</ref> | rowspan="3" {{n/a|Non-album singles}} |- ! scope="row" |"[[Ritual (Tiësto, Jonas Blue and Rita Ora song)|Ritual]]" <span style="font-size:85%;">(with [[Tiësto]] and [[Jonas Blue]])</span> |24 |— |— |10 |— |— |13 |—{{efn|"Ritual" did not enter the NZ Top 40 Singles Chart, but peaked at number 10 on the NZ Hot Singles Chart.<ref>{{cite web|url=https://nztop40.co.nz/chart/hotsingles?chart=4649|title=NZ Hot Singles Chart|publisher=Recorded Music NZ|date=10 June 2019|accessdate=7 June 2019|archive-date=7 Hunyo 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190607050309/https://nztop40.co.nz/chart/hotsingles?chart=4649|url-status=dead}}</ref>|group=upper-alpha}} |56 |— | * BPI: Silver<ref name="BPI" /> * BEA: Gold |- ! scope="row" |"[[How to Be Lonely]]"<ref>{{cite tweet|user=RitaOra|number=1236774043057037314|title=#HOWTOBELONELY MARCH 13TH|date=8 March 2020|accessdate=9 March 2020}}</ref> |2020 |57 |— |— |— |— |— |— |—{{efn|"How to Be Lonely" did not enter the NZ Top 40 Singles Chart, but peaked at number 19 on the NZ Hot Singles Chart.<ref>{{cite web|url=https://nztop40.co.nz/chart/hotsingles?chart=4836|title=NZ Hot Singles Chart|publisher=Recorded Music NZ|date=23 March 2020|accessdate=21 March 2020|archive-date=20 Marso 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200320211707/https://nztop40.co.nz/chart/hotsingles?chart=4836|url-status=dead}}</ref>|group=upper-alpha}} |— |— | |- | colspan="15" style="font-size:90%" |"—" denotes a recording that did not chart or was not released in that territory. |} === Bilang featured artist === {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;" ! rowspan="2" scope="col" style="width:19em;" |Titulo ! rowspan="2" scope="col" |Taon ! colspan="10" scope="col" |Position sa Tsart ! rowspan="2" scope="col" style="width:13em;" |Mga Sertioikasyon ! rowspan="2" scope="col" |Album |- ! scope="col" style="width:3em;font-size:85%;" |[[UK Singles Chart|UK]]<ref name="UK" /> ! scope="col" style="width:3em;font-size:85%;" |[[ARIA Charts|AUS]]<ref name="AUS" /> ! scope="col" style="width:3em;font-size:85%;" |[[Ultratop|BEL<small>(FL)</small>]]<ref name="BELFL" /> ! scope="col" style="width:3em;font-size:85%;" |[[Canadian Hot 100|CAN]]<ref name="CANSingles">{{cite web|url=http://www.billboard.com/music/rita-ora/chart-history/canadian-hot-100|title=Rita Ora – Chart history: Billboard Canadian Hot 100|publisher=Billboard|accessdate=21 February 2018}}</ref> ! scope="col" style="width:3em;font-size:85%;" |[[Tracklisten|DEN]]<ref name="DEN" /> ! scope="col" style="width:3em;font-size:85%;" |[[GfK Entertainment Charts|GER]]<ref name="GER" /> ! scope="col" style="width:3em;font-size:85%;" |[[Irish Singles Chart|IRE]]<ref name="IRE" /> ! scope="col" style="width:3em;font-size:85%;" |[[Official New Zealand Music Chart|NZ]]<ref name="NZ" /> ! scope="col" style="width:3em;font-size:85%;" |[[Sverigetopplistan|SWE]]<ref name="SWE">{{cite web|url=http://www.swedishcharts.com/showinterpret.asp?interpret=Rita+Ora|title=Discography Rita Ora|work=swedishcharts.com|publisher=Hung Medien|accessdate=18 August 2017}}</ref> ! scope="col" style="width:3em;font-size:85%;" |[[Billboard Hot 100|US]]<ref name="US100" /> |- ! scope="row" |"[[Hot Right Now]]" <span style="font-size:85%;">([[DJ Fresh]] featuring Rita Ora)</span> |2012 |1 |46 |11 |— |— |28 |17 |— |— |— | * BPI: Platinum<ref name="BPI" /> |''[[Nextlevelism]]'' |- ! scope="row" |"[[Lay Down Your Weapons]]" <span style="font-size:85%;">([[K Koke]] featuring Rita Ora)</span> |2013 |18 |— |— |— |— |— |— |— |— |— | |''I Ain't Perfect'' |- ! scope="row" |"[[Black Widow (Iggy Azalea song)|Black Widow]]" <span style="font-size:85%;">([[Iggy Azalea]] featuring Rita Ora)</span> |2014<!-- Don't include the charity singles from 2014, 2017, etc. --> |4 |15 |12 |6 |19 |39 |9 |11 |23 |3 | * BPI: Platinum<ref name="BPI" /> * ARIA: Platinum<ref name="ARIAsin2014" /> * BVMI: Gold<ref name="BVMI" /> * [[Swedish Recording Industry Association|GLF]]: 2× Platinum<ref>{{cite web|url=http://www.sverigetopplistan.se/|title=Guld- och Platinacertifikat|publisher=IFPI Sweden|language=Swedish|date=31 August 2017|format=To access certifications, type Rita Ora in the top right search bar. Click on "Sok" and select Black Widow.}}</ref> * IFPI DEN: Platinum<ref>{{cite web|url=http://www.ifpi.dk/?q=content/iggy-azalea-feat-rita-ora-black-widow-0|title=Iggy Azalea Feat. Rita Ora "Black Widow"|publisher=IFPI Denmark|accessdate=29 November 2014}}</ref> * MC: 2× Platinum<ref>{{cite web|url=https://musiccanada.com/gold-platinum/|title=Gold/Platinum Database - Music Canada|publisher=[[Canadian Recording Industry Association]]|date=26 August 2014|format=To access certifications, enter the artist/title or search by date of the item you are looking for into one of the search parameters.}}</ref> * RIAA: 4× Platinum<ref name="RIAA_Azalea">{{cite web|url=https://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?artist=%22Azalea,+Iggy%22|archive-url=https://archive.today/20140620161009/http://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?artist=%22Azalea,+Iggy%22|url-status=dead|archive-date=20 June 2014|title=Gold & Platinum: Azalea, Iggy|publisher=[[Recording Industry Association of America]]|accessdate=17 September 2014}}</ref> * RMNZ: Gold<ref>{{cite web|url=http://nztop40.co.nz/chart/singles?chart=2560|title=NZ Top 40 Singles Chart – 08 September 2014|publisher=[[Recorded Music NZ]]|accessdate=5 September 2014|archive-date=1 Hulyo 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160701170954/http://nztop40.co.nz/chart/singles?chart=2560|url-status=dead}}</ref> |''[[The New Classic]]'' |- ! scope="row" |"[[Doing It (Charli XCX song)|Doing It]]" <span style="font-size:85%;">(Charli XCX featuring Rita Ora)</span> | rowspan="2" |2015 |8 |68 |—{{efn|"Doing It" did not enter the Ultratop 50, but peaked at number sixty on the Flemish Ultratip chart.<ref name="BELFL"/>|group=upper-alpha}} |— |— |— |23 |— |— |— | * BPI: Silver<ref name="BPI" /> |''[[Sucker (album)|Sucker]]'' |- ! scope="row" |"[[New York Raining]]" <span style="font-size:85%;">([[Charles Hamilton (rapper)|Charles Hamilton]] featuring Rita Ora)</span> |29 |— |— |— |— |— |— |— |— |— | |''[[Empire: Original Soundtrack from Season 1|Empire]]'' |- ! scope="row" |"[[Lonely Together (Avicii song)|Lonely Together]]" <span style="font-size:85%;">([[Avicii]] featuring Rita Ora)</span> |2017<!-- Don't include the charity singles from 2014, 2017, etc. --> |4 |32 |36 |55 |38 |24 |5 |34 |3 |118{{efn|"Lonely Together" did not enter the ''Billboard'' Hot 100, but peaked at number eighteen on the Bubbling Under Hot 100 Singles chart.<ref name="bubbling"/>|group=upper-alpha}} | * BPI: Platinum<ref name="BPI" /> * BEA: Gold<ref name="BEA-2018">{{cite certification|region=Belgium|type=single|certyear=2018|accessdate=9 February 2018}}</ref> * BVMI: Gold<ref name="BVMI" /> * IFPI DEN: Platinum<ref>{{cite web|url=http://ifpi.dk/?q=content/avicii-feat-rita-ora-lonely-together|title=Avicii feat. Rita Ora "Lonely Together"|publisher=IFPI Denmark|date=13 February 2018|accessdate=20 February 2018}}</ref> * MC: Platinum<ref>{{cite certification|region=Canada|artist=Avicii feat. Rita Ora|type=single|accessdate=11 January 2018}}</ref> * RIAA: Platinum<ref name="RIAA_Avicii">{{cite web|url=https://www.riaa.com/gold-platinum/?tab_active=default-award&ar=AVICII&ti=LONELY+TOGETHER+%28FEAT.+RITA+ORA%29|title=Gold & Platinum – RIAA|publisher=[[Recording Industry Association of America]]|accessdate=16 April 2019}}</ref> |''[[Avīci (01)]]'' and ''[[Phoenix (Rita Ora album)|Phoenix]]'' |- ! scope="row" |"[[R.I.P. (Sofía Reyes song)|R.I.P.]]" <span style="font-size:85%;">([[Sofía Reyes]] featuring Rita Ora and [[Anitta (singer)|Anitta]])</span> |2019 |— |— |— |— |— |— |69 |—{{efn|"R.I.P." did not enter the [[Official New Zealand Music Chart|NZ Top 40 Singles Chart]], but peaked at number seven on the NZ Hot Singles Chart.<ref>{{cite web|url=https://nztop40.co.nz/chart/hotsingles?chart=4613|title=NZ Hot Singles Chart|publisher=[[Recorded Music NZ]]|date=25 March 2019|accessdate=22 March 2019|archive-date=7 Nobiyembre 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201107101942/https://nztop40.co.nz/chart/hotsingles?chart=4613|url-status=dead}}</ref>|group=upper-alpha}} |—{{efn|"R.I.P." did not enter the [[Sverigetopplistan|Swedish Singellista Chart]], but peaked at number five on the Swedish Heatseeker Chart.<ref>{{cite web|url=http://www.sverigetopplistan.se/netdata/ghl002.mbr/lista?liid=215&dfom=20190315|title=Veckolista Heatseeker – Vecka 12, 22 mars 2019|publisher=[[Sverigetopplistan]]|accessdate=23 March 2019}}</ref>|group=upper-alpha}} |— | * RIAA: Platinum ([[RIAA certification#Singles|Latin]])<ref name="RIAA" /> | {{n/a|Non-album single}} |- | colspan="15" style="font-size:90%" |"—" denotes a recording that did not chart or was not released in that territory. |} === Mga promosyonal na kanta === {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;" ! scope="col" style="width:14em;" |Titulo ! scope="col" |Taon ! scope="col" |Album |- ! scope="row" |"Roc the Life"<ref>{{cite web|url=https://itunes.apple.com/gb/artist/rita-ora/id355898104|title=iTunes music - Rita Ora|publisher=[[Apple Inc.|Apple]]|accessdate=4 October 2012|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120805083826/http://itunes.apple.com/gb/artist/rita-ora/id355898104|archivedate=5 August 2012}}</ref> |2012 |''Ora'' |- ! scope="row" |"[[Grateful (song)|Grateful]]"<ref>{{cite web|url=http://www.billboard.com/articles/columns/the-juice/6289392/rita-ora-grateful-beyond-the-lights-exclusive-song-premiere|title=Rita Ora, 'Grateful': Exclusive Song Premiere from the 'Beyond The Lights' Soundtrack|work=Billboard|date=22 October 2014|accessdate=3 June 2014|first=Erika|last=Ramirez}}</ref> |2014 |''[[Beyond the Lights (soundtrack)|Beyond the Lights]]'' |- ! scope="row" |"Velvet Rope"<ref>{{cite web|url=https://www.billboard.com/articles/columns/pop/8485232/rita-ora-velvet-rope|title=Rita Ora Leaves Love Behind the 'Velvet Rope' On New Track: Listen|work=Billboard|date=15 November 2018|accessdate=22 November 2014|first=Stephen|last=Dow}}</ref> | rowspan="3" |2018 | rowspan="3" |''Phoenix'' |- ! scope="row" |"Cashmere"<ref>{{cite web|url=https://www.billboard.com/articles/columns/pop/8485655/rita-ora-cashmere-bbc-radio-1-live-lounge|title=Rita Ora Drops New Song 'Cashmere,' Covers Charlie Puth For BBC Radio 1 Live Lounge: Listen|work=Billboard|date=19 November 2018|accessdate=22 November 2014|first=Sophie|last=Ding}}</ref> |- ! scope="row" |"Falling to Pieces"<ref>{{cite web|url=https://www.billboard.com/articles/news/8486179/rita-ora-falling-to-pieces|title=Rita Ora Continues 'Phoenix' Album Promotion With Trumpet-Laced 'Falling to Pieces': Listen|work=Billboard|date=21 November 2014|accessdate=22 November 2018|first=John|last=Glicksman}}</ref> |} == Ibang charted songs == {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;" ! rowspan="2" scope="col" style="width:16em;" |Titulo ! rowspan="2" scope="col" |Taon ! colspan="3" scope="col" |Posisyon sa Tsart ! rowspan="2" scope="col" |Album |- ! scope="col" style="width:3em;font-size:85%;" |[[UK Singles Chart|UK]]<ref name="UK" /><ref name="UKotc">Peak chart positions for other charted songs in the United Kingdom: * "Better Than You": {{cite web|url=http://zobbel.de/cluk/120811cluk.txt|title=Chart Log UK: New Entries Update – 11.08.2012 (Week 31)|website=zobbel.de|accessdate=4 October 2012|author=Zywietz, Tobias}} * "Young, Single & Sexy": {{cite web|url=http://www.officialcharts.com/artist/_/rita%20ora/|title=Rita Ora|publisher=[[Official Charts Company]]|accessdate=4 October 2012|format=select "Singles" tab}} * "Love and War": {{cite web|url=http://www.zobbel.de/cluk/120908cluk.txt|title=Chart Log UK: New Entries Update – 8.09.2012 (Week 35)|work=zobbel.de|accessdate=4 October 2012|author=Zywietz, Tobias}}</ref> ! scope="col" style="width:3em;font-size:85%;" |[[Ultratop|BEL<small>(FL)</small>]]<ref name="BELFL" /> ! scope="col" style="width:3em;font-size:85%;" |[[Official New Zealand Music Chart|NZHot]]<ref>{{cite web|title=Hot Singles Chart|url=https://www.nztop40.co.nz/chart/hotsingles?chart=4563|publisher=[[Recorded Music NZ]]|archiveurl=https://archive.today/20181211003247/https://www.nztop40.co.nz/chart/hotsingles?chart=4563|archivedate=11 December 2018}}</ref> |- ! scope="row" |"[[Better than You (Conor Maynard song)|Better than You]]" <span style="font-size:85%;">([[Conor Maynard]] featuring Rita Ora)</span> | rowspan="3" |2012 |105 |— |— |''[[Contrast (Conor Maynard album)|Contrast]]'' |- ! scope="row" |"Young, Single & Sexy" |54 |— |— | rowspan="2" |''Ora'' |- ! scope="row" |"Love and War" <span style="font-size:85%;">(featuring [[J. Cole]])</span> |193 |— |— |- ! scope="row" |"[[Torn Apart (Snoop Lion song)|Torn Apart]]" <span style="font-size:85%;">([[Snoop Dogg|Snoop Lion]] featuring Rita Ora)</span> |2013 |— |—{{efn|"Torn Apart" did not enter the Ultratop 50, but peaked at number forty-four on the Flemish Ultratip chart.<ref name="BELFL"/>|group=upper-alpha}} |— |''[[Reincarnated (album)|Reincarnated]]'' |- ! scope="row" |"Summer Love" {{small|(with [[Rudimental]])}} |2018 |— |— |9 |''Phoenix'' |- | colspan="12" style="font-size:90%" |"—" denotes a recording that did not chart. |} == Mga Nota == {{notelist-ua|40em}} == Mga toltolan == {{Reflist}} == Mga panluwas na takod == * {{Official website|ritaora.com}} * [http://www.allmusic.com/artist/rita-ora-mn0002118074 Rita Ora] at [[AllMusic]] {{Rita Ora}} 0r8olm6btjwar2d848o7zqvoks1yxlz 0 297270 2213381 2184287 2026-06-26T01:23:01Z ~2026-35234-81 163322 Brabo News 2213381 wikitext text/x-wiki {{Infobox radio station | name = Radyo Brabo | callsign = DWBL | logo = | logo_size = | city = [[Mandaluyong]] | area = [[Malawakang Maynila]] at mga karatig na lugar | branding = DWBL 1242 | airdate = 1972 | frequency = 1242 kHz | former_frequencies = 1190 kHz (1972–1978) | format = [[News radio|News]], [[Talk radio|Talk]], [[:en:Blocktime|Blocktime]] | language = [[Filipino language|Filipino]], [[English language|English]] (ilang mga programa) | licensing_authority = [[National Telecommunications Commission (Philippines)|NTC]] | power = 20,000 watts | callsign_meaning = '''B'''agong '''L'''ipunan | affiliations = {{ubl|[[Hope Channel Philippines|Adventist World Radio]] <small>(ilang mga programa)</small>|Pan American Broadcasting <small>(tuwing Linggo)</small>}} | owner = [[FBS Radio Network]] | operator = Brabo Multimedia Services | sister_stations = [[DWSS-AM|Abante 1494]]<br> [[DWLL|Mellow 94.7 BFM]] | webcast = [http://www.radio.org.ph/dwbl-mandaluyong/ DWBL 1242]<br>[https://www.facebook.com/dwblamradio DWBL Facebook Page] | website = }} Ang '''DWBL''' (1242 [[:en:AM broadcasting|AM]]) '''Radyo Brabo ''' ay isang himpilan ng radyo na pagmamay-aari at pinamamahalaan ng [[FBS Radio Network]]. Ang estudyo nito ay matatagpuan sa Unit 908, Paragon Plaza, [[EDSA]] cor. Reliance Street, [[Mandaluyong]], at ang transmiter nito ay matatagpuan sa Brgy. Malanday, [[Valenzuela]].<ref>{{cite web|url=https://news.abs-cbn.com/news/03/02/20/house-oks-on-2nd-reading-3-franchise-bills|title=House OKs on 2nd reading 3 franchise bills|website=[[ABS-CBN News]]|accessdate=May 16, 2020}}</ref> ==Kasaysayan== Ang DWBL ay una nang nakilalang '''WBL''' noong panahon ng Batas Militar. Sa oras na iyon, ito ay ang nangungunang himpilan sa Kalakhang Maynila na nag-ere ng Top 40 format. Sina Willy "Hillbilly Willy" Inong, Rudolph Rivera, Bernie Buenaseda at [[Mike Enriquez]] ay kabilang sa mga bahagi ng istasyon. Noong 1985, noong lumipat sa [[DWKC|DWKC-FM]] ang halos lahat ng mga personalidad nito at nabuo ang '''WKC''', si Buenaseda lang ay nanatili sa istasyon, ngunit iniwan niya yan pagkatapos ng ilang buwan upang ilunsad ang [[DWTM|Magic 89.9]]. Nang sumunod na taon, nag-reformat ang DWBL bilang himpilang pang-blocktime.<ref>{{cite web|url=https://www.philstar.com/entertainment/2015/01/17/1413635/them-were-days|title=Them were the days|website=[[The Philippine Star]]|accessdate=May 16, 2020}}</ref> Noong Abril 2015, ang 8TriMedia Broadcasting Network ay bumili ng bahagi ng panahon ng DWBL para sa mga programa nito na pinamamahalaan ng mga tanyag na personalidad sa radyo, tulad nina Dr. Rey Salinel, [[Alfredo Lim|Fred Lim]], Miguel Gil, Percy Lapid,<ref>{{cite web|url=http://www.philstar.com/headlines/2022/10/04/2214207/percy-lapid-broadcaster-and-duterte-marcos-jr-critic-shot-dead-las-pias|title=Percy Lapid — broadcaster and government critic — shot dead in Las Piñas|website=PhilStar|access-date=October 4, 2022}}</ref><ref>{{cite web|url=https://newsinfo.inquirer.net/1674613/radio-commentator-percy-lapid-shot-dead-in-ambush|title=Radio commentator Percy Lapid shot dead in ambush|website=Inquirer.net|access-date=October 4, 2022}}</ref> [[Shalala]], at Lloyd Umali . Tumagal ito hanggang Oktubre 2015, nang ilipat ang airtime nito sa [[DZRJ-AM|DZRJ 810 AM]], kasabay ng mga bagong programa.<ref>{{cite web|url=http://www.hatawtabloid.com/2015/07/08/mga-pambatong-programa-ng-8trimedia-broadcasting-sa-radio-dwbl-1242-khz/|title=Mga pambatong programa ng 8TriMedia Broadcasting sa Radio DWBL-1242 khz|website=Hataw|accessdate=July 10, 2015}}</ref> ==Mga Sanggunian== {{Reflist}} {{Metro Manila Radio}} [[Kategorya:Mga himpilang panradyo sa Kalakhang Maynila]] 0apdz065qawgs1ric9r4mrtzw3vtm8g 2213382 2213381 2026-06-26T01:23:54Z ~2026-35234-81 163322 Radyo Brabo 2213382 wikitext text/x-wiki {{Infobox radio station | name = Radyo Brabo | callsign = DWBL | logo = | logo_size = | city = [[Mandaluyong]] | area = [[Malawakang Maynila]] at mga karatig na lugar | branding = Radyo Brabo DWBL 1242 | airdate = 1972 | frequency = 1242 kHz | former_frequencies = 1190 kHz (1972–1978) | format = [[News radio|News]], [[Talk radio|Talk]], [[:en:Blocktime|Blocktime]] | language = [[Filipino language|Filipino]], [[English language|English]] (ilang mga programa) | licensing_authority = [[National Telecommunications Commission (Philippines)|NTC]] | power = 20,000 watts | callsign_meaning = '''B'''agong '''L'''ipunan | affiliations = {{ubl|[[Hope Channel Philippines|Adventist World Radio]] <small>(ilang mga programa)</small>|Pan American Broadcasting <small>(tuwing Linggo)</small>}} | owner = [[FBS Radio Network]] | operator = Brabo Multimedia Services | sister_stations = [[DWSS-AM|Abante 1494]]<br> [[DWLL|Mellow 94.7 BFM]] | webcast = [http://www.radio.org.ph/dwbl-mandaluyong/ DWBL 1242]<br>[https://www.facebook.com/dwblamradio DWBL Facebook Page] | website = }} Ang '''DWBL''' (1242 [[:en:AM broadcasting|AM]]) '''Radyo Brabo ''' ay isang himpilan ng radyo na pagmamay-aari at pinamamahalaan ng [[FBS Radio Network]]. Ang estudyo nito ay matatagpuan sa Unit 908, Paragon Plaza, [[EDSA]] cor. Reliance Street, [[Mandaluyong]], at ang transmiter nito ay matatagpuan sa Brgy. Malanday, [[Valenzuela]].<ref>{{cite web|url=https://news.abs-cbn.com/news/03/02/20/house-oks-on-2nd-reading-3-franchise-bills|title=House OKs on 2nd reading 3 franchise bills|website=[[ABS-CBN News]]|accessdate=May 16, 2020}}</ref> ==Kasaysayan== Ang DWBL ay una nang nakilalang '''WBL''' noong panahon ng Batas Militar. Sa oras na iyon, ito ay ang nangungunang himpilan sa Kalakhang Maynila na nag-ere ng Top 40 format. Sina Willy "Hillbilly Willy" Inong, Rudolph Rivera, Bernie Buenaseda at [[Mike Enriquez]] ay kabilang sa mga bahagi ng istasyon. Noong 1985, noong lumipat sa [[DWKC|DWKC-FM]] ang halos lahat ng mga personalidad nito at nabuo ang '''WKC''', si Buenaseda lang ay nanatili sa istasyon, ngunit iniwan niya yan pagkatapos ng ilang buwan upang ilunsad ang [[DWTM|Magic 89.9]]. Nang sumunod na taon, nag-reformat ang DWBL bilang himpilang pang-blocktime.<ref>{{cite web|url=https://www.philstar.com/entertainment/2015/01/17/1413635/them-were-days|title=Them were the days|website=[[The Philippine Star]]|accessdate=May 16, 2020}}</ref> Noong Abril 2015, ang 8TriMedia Broadcasting Network ay bumili ng bahagi ng panahon ng DWBL para sa mga programa nito na pinamamahalaan ng mga tanyag na personalidad sa radyo, tulad nina Dr. Rey Salinel, [[Alfredo Lim|Fred Lim]], Miguel Gil, Percy Lapid,<ref>{{cite web|url=http://www.philstar.com/headlines/2022/10/04/2214207/percy-lapid-broadcaster-and-duterte-marcos-jr-critic-shot-dead-las-pias|title=Percy Lapid — broadcaster and government critic — shot dead in Las Piñas|website=PhilStar|access-date=October 4, 2022}}</ref><ref>{{cite web|url=https://newsinfo.inquirer.net/1674613/radio-commentator-percy-lapid-shot-dead-in-ambush|title=Radio commentator Percy Lapid shot dead in ambush|website=Inquirer.net|access-date=October 4, 2022}}</ref> [[Shalala]], at Lloyd Umali . Tumagal ito hanggang Oktubre 2015, nang ilipat ang airtime nito sa [[DZRJ-AM|DZRJ 810 AM]], kasabay ng mga bagong programa.<ref>{{cite web|url=http://www.hatawtabloid.com/2015/07/08/mga-pambatong-programa-ng-8trimedia-broadcasting-sa-radio-dwbl-1242-khz/|title=Mga pambatong programa ng 8TriMedia Broadcasting sa Radio DWBL-1242 khz|website=Hataw|accessdate=July 10, 2015}}</ref> ==Mga Sanggunian== {{Reflist}} {{Metro Manila Radio}} [[Kategorya:Mga himpilang panradyo sa Kalakhang Maynila]] rn7i13p1ayh3ddgayblew5qmthi93xr 2213385 2213382 2026-06-26T01:38:42Z Mtarch11 107582 [[w:Help:Reverting|Ibinalik]] ang mga pagbabago ni [[Special:Contributions/~2026-35234-81|~2026-35234-81]] ([[User talk:~2026-35234-81|Usapan]]) patungo sa huling rebisyon ni [[User:Superastig|Superastig]] 2184287 wikitext text/x-wiki {{Infobox radio station | name = DWBL | logo = | logo_size = | city = [[Mandaluyong]] | area = [[Malawakang Maynila]] at mga karatig na lugar | branding = DWBL 1242 | airdate = 1972 | frequency = 1242 kHz | former_frequencies = 1190 kHz (1972–1978) | format = [[News radio|News]], [[Talk radio|Talk]], [[:en:Blocktime|Blocktime]] | language = [[Filipino language|Filipino]], [[English language|English]] (ilang mga programa) | licensing_authority = [[National Telecommunications Commission (Philippines)|NTC]] | power = 20,000 watts | callsign_meaning = '''B'''agong '''L'''ipunan | affiliations = {{ubl|[[Hope Channel Philippines|Adventist World Radio]] <small>(ilang mga programa)</small>|Pan American Broadcasting <small>(tuwing Linggo)</small>}} | owner = [[FBS Radio Network]] | sister_stations = [[DWSS-AM|Abante 1494]]<br> [[DWLL|Mellow 94.7 BFM]] | webcast = [http://www.radio.org.ph/dwbl-mandaluyong/ DWBL 1242]<br>[https://www.facebook.com/dwblamradio DWBL Facebook Page] | website = }} Ang '''DWBL''' (1242 [[:en:AM broadcasting|AM]]) ay isang himpilan ng radyo na pagmamay-aari at pinamamahalaan ng [[FBS Radio Network]]. Ang estudyo nito ay matatagpuan sa Unit 908, Paragon Plaza, [[EDSA]] cor. Reliance Street, [[Mandaluyong]], at ang transmiter nito ay matatagpuan sa Brgy. Malanday, [[Valenzuela]].<ref>{{cite web|url=https://news.abs-cbn.com/news/03/02/20/house-oks-on-2nd-reading-3-franchise-bills|title=House OKs on 2nd reading 3 franchise bills|website=[[ABS-CBN News]]|accessdate=May 16, 2020}}</ref> ==Kasaysayan== Ang DWBL ay una nang nakilalang '''WBL''' noong panahon ng Batas Militar. Sa oras na iyon, ito ay ang nangungunang himpilan sa Kalakhang Maynila na nag-ere ng Top 40 format. Sina Willy "Hillbilly Willy" Inong, Rudolph Rivera, Bernie Buenaseda at [[Mike Enriquez]] ay kabilang sa mga bahagi ng istasyon. Noong 1985, noong lumipat sa [[DWKC|DWKC-FM]] ang halos lahat ng mga personalidad nito at nabuo ang '''WKC''', si Buenaseda lang ay nanatili sa istasyon, ngunit iniwan niya yan pagkatapos ng ilang buwan upang ilunsad ang [[DWTM|Magic 89.9]]. Nang sumunod na taon, nag-reformat ang DWBL bilang himpilang pang-blocktime.<ref>{{cite web|url=https://www.philstar.com/entertainment/2015/01/17/1413635/them-were-days|title=Them were the days|website=[[The Philippine Star]]|accessdate=May 16, 2020}}</ref> Noong Abril 2015, ang 8TriMedia Broadcasting Network ay bumili ng bahagi ng panahon ng DWBL para sa mga programa nito na pinamamahalaan ng mga tanyag na personalidad sa radyo, tulad nina Dr. Rey Salinel, [[Alfredo Lim|Fred Lim]], Miguel Gil, Percy Lapid,<ref>{{cite web|url=http://www.philstar.com/headlines/2022/10/04/2214207/percy-lapid-broadcaster-and-duterte-marcos-jr-critic-shot-dead-las-pias|title=Percy Lapid — broadcaster and government critic — shot dead in Las Piñas|website=PhilStar|access-date=October 4, 2022}}</ref><ref>{{cite web|url=https://newsinfo.inquirer.net/1674613/radio-commentator-percy-lapid-shot-dead-in-ambush|title=Radio commentator Percy Lapid shot dead in ambush|website=Inquirer.net|access-date=October 4, 2022}}</ref> [[Shalala]], at Lloyd Umali . Tumagal ito hanggang Oktubre 2015, nang ilipat ang airtime nito sa [[DZRJ-AM|DZRJ 810 AM]], kasabay ng mga bagong programa.<ref>{{cite web|url=http://www.hatawtabloid.com/2015/07/08/mga-pambatong-programa-ng-8trimedia-broadcasting-sa-radio-dwbl-1242-khz/|title=Mga pambatong programa ng 8TriMedia Broadcasting sa Radio DWBL-1242 khz|website=Hataw|accessdate=July 10, 2015}}</ref> ==Mga Sanggunian== {{Reflist}} {{Metro Manila Radio}} [[Kategorya:Mga himpilang panradyo sa Kalakhang Maynila]] 32rpsrleexwsqveqejtx0e5y0v5o3ms 0 302249 2213446 2212931 2026-06-26T06:51:18Z ListeriaBot 79921 Wikidata list updated [V2] 2213446 wikitext text/x-wiki Ang sumusunod ay talaan ng mga [[comune]] ng Lalawigan ng [[Lalawigan ng Catanzaro|Catanzaro]], [[Calabria]], sa [[Italya]]. {{Wikidata list|sparql= SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P31 wd:Q747074 . ?item wdt:P131 wd:Q16159 . } |columns=P635:ISTAT,label/it:Comune,P2046:Lawak,P1082:Populasyon |section= |min_section= |sort=P635 |links=text |thumb= |autolist= |references=all |summary=itemnumber }} {| class='wikitable sortable' ! ISTAT ! Comune ! Lawak ! Populasyon |- | 079002 | Albi | 29.64 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 790<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079003 | Amaroni | 9.88 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1660<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079004 | Amato | 20.93 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 793<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079005 | Andali | 17.87 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 637<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079007 | Argusto | 6.88 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 444<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079008 | Badolato | 37.07 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 2843<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079009 | Belcastro | 53.56 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1231<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079011 | Borgia | 42.38 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 7158<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079012 | Botricello | 15.48 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 4993<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079017 | Caraffa di Catanzaro | 24 kilometro kuwadrado<br/>25.05 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1743<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079018 | Cardinale | 30.12 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1829<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079020 | Carlopoli | 16.41 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1385<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079023 | Catanzaro | 112.72 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 84670<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079024 | Cenadi | 11.92 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 510<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079025 | Centrache | 7.96 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 342<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079027 | Cerva | 21.37 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1086<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079029 | Chiaravalle Centrale | 23.83 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 5098<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079030 | Cicala | 9.28 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 887<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079033 | Conflenti | 29.34 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1282<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079034 | Cortale | 30.01 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1866<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079036 | Cropani | 44.81 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 4674<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079039 | Curinga | 52.53 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 6501<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079042 | Davoli | 25.03 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 5546<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079043 | Decollatura | 50.83 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 2855<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079047 | Falerna | 24.04 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 3786<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079048 | Feroleto Antico | 22.38 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1955<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079052 | Fossato Serralta | 11.85 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 558<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079055 | Gagliato | 7.04 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 432<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079056 | Gasperina | 6.78 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1884<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079058 | Gimigliano | 33.55 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 2985<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079059 | Girifalco | 43.1 kilometro kuwadrado<br/>43.08 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 5495<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079060 | Gizzeria | 37.19 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 5065<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079061 | Guardavalle | 60.27 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 4117<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079063 | Isca sullo Ionio | 23.56 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1441<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079065 | Jacurso | 21 kilometro kuwadrado<br/>21.2 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 549<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079068 | Magisano | 31.94 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1106<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079069 | Maida | 58.34 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 4396<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079071 | Marcedusa | 15.68 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 380<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079072 | Marcellinara | 20.91 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 2146<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079073 | Martirano | 14.9 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 840<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079074 | Martirano Lombardo | 19.84 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 952<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079077 | Miglierina | 13.94 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 722<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079080 | Montauro | 11.74 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1773<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079081 | Montepaone | 16.85 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 5656<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079083 | Motta Santa Lucia | 26.3 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 798<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079087 | Nocera Terinese | 46.58 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 4715<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079088 | Olivadi | 7.17 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 488<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079089 | Palermiti | 18.38 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1057<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079092 | Pentone | 12.38 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1887<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079094 | Petrizzi | 21.9 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1010<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079095 | Petronà | 45.79 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 2365<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079096 | Pianopoli | 24.65 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 2484<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079099 | Platania | 26.84 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1973<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079108 | San Floro | 18.32 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 670<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079110 | San Mango d'Aquino | 6.89 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1442<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079114 | San Pietro a Maida | 16.45 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 3772<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079115 | San Pietro Apostolo | 11.72 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1520<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079116 | San Sostene | 32.49 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1401<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079117 | Santa Caterina dello Ionio | 40.69 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1923<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079118 | Sant'Andrea Apostolo dello Ionio | 21.43 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1900<ref name="ref_4101d67916181d7a61079c5a0a35c3ac045efad5d96c3748f8b41a6437aa90b9">''[[:d:Q214195|Istat]]''</ref><br/>1872<ref name="ref_204c1ab4d1a0f46b14b968d13f576127fa86a9e41d1d0ba263037aad950e7ebb">http://demo.istat.it/pop2018/index3.html</ref><br/>1701<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref><br/>1691<ref name="ref_85c53fa19adf081b668ce0bbdf5b4eb33e4ec5822a89e5b2dd5b678fff435836">https://www.citypopulation.de/en/italy/calabria/079__catanzaro/</ref><br/>1759<ref name="ref_85c53fa19adf081b668ce0bbdf5b4eb33e4ec5822a89e5b2dd5b678fff435836">https://www.citypopulation.de/en/italy/calabria/079__catanzaro/</ref><br/>1809<ref name="ref_85c53fa19adf081b668ce0bbdf5b4eb33e4ec5822a89e5b2dd5b678fff435836">https://www.citypopulation.de/en/italy/calabria/079__catanzaro/</ref><br/>2072<ref name="ref_85c53fa19adf081b668ce0bbdf5b4eb33e4ec5822a89e5b2dd5b678fff435836">https://www.citypopulation.de/en/italy/calabria/079__catanzaro/</ref><br/>2329<ref name="ref_85c53fa19adf081b668ce0bbdf5b4eb33e4ec5822a89e5b2dd5b678fff435836">https://www.citypopulation.de/en/italy/calabria/079__catanzaro/</ref><br/>2836<ref name="ref_85c53fa19adf081b668ce0bbdf5b4eb33e4ec5822a89e5b2dd5b678fff435836">https://www.citypopulation.de/en/italy/calabria/079__catanzaro/</ref><br/>3085<ref name="ref_85c53fa19adf081b668ce0bbdf5b4eb33e4ec5822a89e5b2dd5b678fff435836">https://www.citypopulation.de/en/italy/calabria/079__catanzaro/</ref><br/>3324<br/>4016<br/>4912<br/>5170<br/>5497<br/>4868<br/>4594<br/>4011<br/>3360<br/>3539<br/>3211 |- | 079122 | San Vito sullo Ionio | 17.17 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1613<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079123 | Satriano | 21.16 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 3364<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079126 | Sellia | 12.81 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 476<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079127 | Sellia Marina | 41.46 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 7615<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079129 | Serrastretta | 41.65 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 2923<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079130 | Sersale | 53.3 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 4250<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079131 | Settingiano | 14.35 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 3260<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079133 | Simeri Crichi | 46.74 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 4722<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079134 | Sorbo San Basile | 59.28 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 754<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079137 | Soverato | 7.79 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 8618<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079138 | Soveria Mannelli | 20.5 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 2835<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079139 | Soveria Simeri | 22.28 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1439<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079142 | Squillace | 34.33 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 3511<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079143 | Stalettì | 12.11 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 2353<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079146 | Taverna | 132.31 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 2522<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079147 | Tiriolo | 29.26 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 3581<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079148 | Torre di Ruggiero | 25.37 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 951<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079151 | Vallefiorita | 13.88 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1503<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079157 | Zagarise | 49.33 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1425<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079160 | Lamezia Terme | 162.43 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 67026<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |} ---- &sum; 80 items. {{Wikidata list end}} == Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Mga lalawigan ng Italya|Catanzaro]] r3teq6kqvmmhndhrg61ygj7xzay9gi6 0 303340 2213292 2212273 2026-06-25T13:26:44Z Ivan P. Clarin 84769 /* Mga pangalan sa pagitan ng 2014 at 2026 */ 2213292 wikitext text/x-wiki {{Main|Bagyo sa Pilipinas}} Ang '''Panahon ng bagyo sa Pilipinas''' ay isang dekadang napapanahon sa loob ng [[Pilipinas]] at [[Philippine Area of Responsibility]], taong 2000 ay nagpulungan at nag paligsahan ang [[PAGASA]] sa bawat ipapangalan sa mga [[bagyo]]ng dadaan at papasok sa Pilipinas sa natatakdang panahon, ito ay binigyang daan upang malaman ang lawak ng pinsala, fatality at nawalang gross sa mga lugar na dinaanan ng bagyo, Ito ay nakahanay sa alpabetikong "A" hanggang "Z" maliban sa letrang "X" na hindi na binigyang pansin. Ang bawat bagyo ay binigyan rin ng bawat kategorya. At dinagdagan ng Auxiliary names at list.<ref>http://www.travel-philippines.com/general-info/weather.htm</ref><ref>hypotheticalhurricanes.fandom.com/wiki/2021_Hypothetical_Pacific_Typhoon_Season_(KenMC)</ref><ref>https://www.transcontinentaltimes.com/an-active-typhoon-season-expected-in-the-philippines.html</ref> ==Daantaon== {{Warning|'''[[Bagyo]]'''}} {{See|Pagpapangalan sa bagyo}} '''{{Color box|lightyellow|border=darkgray}}''' '''Mga Rinetirong pangalan''' <br>Milyon milyon ang mga nasisirang Imprastraktura, Mga pang kabuhayan ang mga nasira nang mga nagdaang bagyo taon-taon, tinatayang aabot sa bilyon bilyon ang napinsala. Kaya't gumawa nang listahan nang mga retiradong bagyo rito sa Pilipinas.<ref>http://bagong.pagasa.dost.gov.ph/climate/tropical-cyclone-information</ref><ref>https://hypotheticalhurricanes.fandom.com/wiki/2020_Hypothetical_Pacific_Typhoon_Season_(KenMC)</ref> ===Mga pangalan sa pagitan ng 2001 at 2013=== {| class="wikitable" width="100%" |- ! {{colour|yellow|2001}} !! {{colour|grey|2002}} !! {{colour|skyblue|2003}} !! {{colour|applegreen|2004}} !! {{colour|yellow|2005}} !! {{colour|grey|[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2006|2006]]}} !! {{colour|skyblue|[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2007|2007]]}} !! {{colour|applegreen|[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2008|2008]]}} !! {{colour|yellow|[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2009|2009]]}} !! {{colour|grey|[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2010|2010]]}} !! {{colour|skyblue|[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2011|2011]]}} !! {{colour|applegreen|[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2012|2012]]}} !! {{colour|yellow|[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2013|2013]]}} |- | Auring || Agaton || Amang || Ambo || Auring || Agaton || Amang || Ambo || Auring || Agaton || Amang || Ambo || Auring |- | Barok || Basyang || Batibot || Butchoy || Bising || Basyang || Bebeng || Butchoy || Bising || Basyang || Bebeng || Butchoy || Bising |- | Crising || Caloy || Chedeng || Cosme || Crising || Caloy || Chedeng || [[Bagyong Cosme|Cosme]] || Crising || Caloy || Chedeng || Carina || Crising |- | Dante || Domeng || Dodong || Dindo || Dante || Domeng || [[Bagyong Dodong|Dodong]] || Dindo || Dante || Domeng || Dodong || Dindo || Dante |- | Emong || Ester || Egay || Enteng || Emong || Ester || [[Bagyong Egay|Egay]] || Enteng || [[Bagyong Emong (2009)|Emong]] || Ester || Egay || Enteng || Emong |- | Feria || Florita || Falcon || Frank || Feria || Florita || Falcon || [[Bagyong Frank|Frank]] || Fabian || Florita || Falcon || Ferdie || Fabian |- | Gorio || Glenda || Goring || Gener || Gorio || Glenda || Goring || Gener || Gorio || Glenda || Goring || Gener || [[Bagyong Gorio (2013)|Gorio]] |- | Huaning || Henry || Hanna || Helen || Huaning || Henry || Hanna || Helen || Huaning || Henry || Hanna || Helen || Huaning |- | Isang || Inday || Ineng || Igme || Isang || Inday || Ineng || Igme || Isang || Inday || Ineng || Igme || Isang |- | Jolina || Juan || Juaning || Julian || Jolina || Juan || Juaning || Julian || Jolina || Juan || Juaning || Julian || Jolina |- | Kiko || Kaka || Kabayan || Karen || Kiko || Katring || Kabayan || Karen || Kiko || Katring || Kabayan || Karen || Kiko |- | Labuyo || Lagalag || Lando || Lawin || Labuyo || Luis || Lando || Lawin || Labuyo || {{grey|Luis}} || Lando || Lawin || [[Bagyong Labuyo|Labuyo]] |- | Maring || Milenyo || Manang || Marce || Maring || [[Bagyong Milenyo|Milenyo]] || Mina || Marce || Maring || {{grey|Mario}} || Mina || Marce || Maring |- | Nanang || {{grey|Neneng}} || Niña || Nina || Nando || Neneng || Nonoy || Nina || Nando || {{grey|Neneng}} || Nonoy || Nina || Nando |- | Ondoy || {{grey|Ompong}} || Onyok || Ofel || Ondoy || Ompong || {{grey|Onyok}} || Ofel || [[Bagyong Ondoy|Ondoy]] || {{grey|Ompong}} || Onyok || Ofel || [[Bagyong Odette (2013)|Odette]] |- | Pabling || {{grey|Paloma}} || Pogi || Pablo || Pepeng || Paeng || {{grey|Pedring}} || Pablo || [[Bagyong Pepeng|Pepeng]] || {{grey|Paeng}} || [[Bagyong Pedring|Pedring]] || [[Bagyong Pablo|Pablo]] || Paolo |- | Quedan || {{grey|Quardo}} || Quiel || Quinta || Quedan || Queenie || {{grey|Quiel}} || Quinta || Quedan || {{grey|Queenie}} || [[Bagyong Quiel (2011)|Quiel]] || Quinta || [[Bagyong Quedan (2013)|Quedan]] |- | {{grey|Roleta}} || {{grey|Rapido}} || Roskas || [[Bagyong Rolly (2004)|Rolly]] || {{grey|Ramil}} || [[Bagyong Reming|Reming]] || {{grey|Ramon}} || Rolly || Ramil || {{grey|Ruby}} || Ramon || {{grey|Rolly}} || Ramil |- | {{grey|Sibak}} || {{grey|Sibasib}} || Sikat || Siony || {{grey|Santi}} || Seniang || {{grey|Sendong}} || Siony || Santi || {{grey|Seniang}} || [[Bagyong Sendong|Sendong]] || {{grey|Siony}} || [[Bagyong Santi|Santi]] |- | {{grey|Talahib}} || {{grey|Tagbanwa}} || Tisoy || Tonyo || {{grey|Tino}} || Tomas || {{grey|Tisoy}} || Tonyo || Tino || {{grey|Tomas}} || {{grey|Tisoy}} || {{grey|Tonyo}} || Tino |- | {{grey|Ubbeng}} || {{grey|Usman}} || Ursula || [[Bagyong Unding|Unding]] || {{grey|Undang}} || {{grey|Usman}} || {{grey|Ursula}} || Ulysses || Urduja || {{grey|Usman}} || {{grey|Ursula}} || {{grey|Ulysses}} || [[Bagyong Urduja (2013)|Urduja]] |- | {{grey|Vinta}} || {{grey|Venus}} || [[Bagyong Viring (2003)|Viring]] || [[Bagyong Violeta|Violeta]] || {{grey|Vinta}} || {{grey|Venus}} || {{grey|Viring}} || {{grey|Vicky}} || Vinta || {{grey|Venus}} || {{grey|Viring}} || {{grey|Vicky}} || [[Bagyong Vinta (2013)|Vinta]] |- | {{grey|Wilma}} || {{grey|Wisik}} || [[Bagyong Weng (2003)|Weng]] || [[Bagyong Winnie|Winnie]] || {{grey|Wilma}} || {{grey|Waldo}} || {{grey|Weng}} || {{grey|Warren}} || {{grey|Wilma}} || {{grey|Waldo}} || {{grey|Weng}} || {{grey|Warren}} || [[Bagyong Wilma at BOB 05|Wilma]] |- | {{grey|Yaning}} || {{grey|Yayang}} || [[Bagyong Yoyoy (2003)|Yoyoy]] || [[Bagyong Yoyong (2004)|Yoyong]] || {{grey|Yolanda}} || {{grey|Yayang}} || {{grey|Yoyoy}} || {{grey|Yoyong}} || {{grey|Yolanda}} || {{grey|Yayang}} || {{grey|Yoyoy}} || {{grey|Yoyong}} || [[Super Bagyong Yolanda|Yolanda]] |- | {{grey|Zuma}} || {{grey|Zeny}} || Zigzag || Zosimo || {{grey|Zoraida}} || {{grey|Zeny}} || {{grey|Zigzag}} || {{grey|Zosimo}} || {{grey|Zoraida}} || {{grey|Zeny}} || {{grey|Zigzag}} || {{grey|Zosimo}} || [[Bagyong Zoraida (2013)|Zoraida]] |-class="unsortable" !colspan=15|References:<ref name="NHEM Review 15"/><ref name="NHEM Review 16"/> |} ===Mga pangalan sa pagitan ng 2014 at 2026=== {| class="wikitable" width="100%" |- ! {{colour|grey|[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2014|2014]]}} !! {{colour|skyblue|[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2015|2015]]}} !! {{colour|applegreen|[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2016|2016]]}} !! {{colour|yellow|[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2017|2017]]}} !! {{colour|grey|[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2018|2018]]}} !! {{colour|skyblue|[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2019|2019]]}} !! {{colour|applegreen|[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2020|2020]]}} !! {{colour|yellow|[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2021|2021]]}} !! {{colour|grey|[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2022|2022]]}} !! {{colour|skyblue|[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2023|2023]]}} !! {{colour|applegreen|[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2024|2024]]}} !! {{colour|yellow|[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2025|2025]]}} || {{colour|grey|[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2026|2026]]}} |- | Agaton || Amang || Ambo || Auring || Agaton || Amang || [[Bagyong Ambo (2020)|Ambo]] || [[Bagyong Auring (2021)|Auring]] || [[Bagyong Agaton|Agaton]] || Amang || [[Bagyong Aghon|Aghon]] || Auring || Ada |- | Basyang || Betty || [[Bagyong Butchoy (2016)|Butchoy]] || Bising || Basyang || Betty || [[Bagyong Butchoy (2020)|Butchoy]] || [[Bagyong Bising (2021)|Bising]] || [[Bagyong Basyang (2022)|Basyang]] || Betty || [[Bagyong Butchoy (2024)|Butchoy]] || Bising || Basyang |- | Caloy || Chedeng || Carina || Crising || Caloy || Chedeng || Carina || [[Bagyong Crising (2021)|Crising]] || Caloy || Chedeng || [[Bagyong Carina|Carina]] || [[Bagyong Crising|Crising]] || Caloy |- | Domeng || Dodong || Dindo || Dante || Domeng || Dodong || [[Bagyong Dindo (2020)|Dindo]] || Dante || Domeng || [[Bagyong Dodong|Dodong]] || Dindo || [[Bagyong Dante (2025)|Dante]] || Domeng |- | Ester || Egay || Enteng || Emong || Ester || Egay || Enteng || Emong || [[Bagyong Ester (2022)|Ester]] || [[Bagyong Egay|Egay]] || [[Bagyong Enteng|Enteng]] || [[Bagyong Emong|Emong]] || Ester |- | Florita || Falcon || [[Bagyong Ferdie (2016)|Ferdie]] || Fabian || Florita || Falcon || [[Bagyong Ferdie (2020)|Ferdie]] || [[Bagyong Fabian (2021)|Fabian]] || [[Bagyong Florita (2022)|Florita]] || [[Bagyong Falcon|Falcon]] || Ferdie || Fabian || Francisco |- | [[Bagyong Glenda|Glenda]] || Goring || Gener || [[Bagyong Gorio (2017)|Gorio]] || Gardo || Goring || Gener || Gorio || [[Bagyong Gardo (2022)|Gardo]] || [[Bagyong Goring|Goring]] || Gener || Gorio || Gardo |- | Henry || [[Bagyong Hanna (2015)|Hanna]] || Helen || Huaning || Henry || Hanna || [[Bagyong Helen|Helen]] || Huaning || [[Bagyong Henry (2022)|Henry]] || Hanna || Helen || Huaning ||{{grey|Henry}} |- | Inday || Ineng || Igme || [[Bagyong Isang (2017)|Isang]] || Inday || Ineng || Igme || Isang || [[Bagyong Inday (2022)|Inday]] || Ineng || [[Bagyong Igme (17W) (2024)|Igme ]] || [[Bagyong Isang (2025)|Isang]] || {{grey|Inday}} |- | Jose || Jenny || Julian || [[Bagyong Jolina (2017)|Jolina]] || Josie || [[Bagyong Jenny (2019)|Jenny]] || [[Bagyong Julian (2020)|Julian]] || [[Bagyong Jolina (2021)|Jolina]] || Josie || Jenny || [[Bagyong Julian|Julian]] || [[Bagyong Jacinto (2025)|Jacinto]] || {{grey|Josie}} |- | Karding || Kabayan || [[Bagyong Karen|Karen]] || Kiko || Karding || Kabayan || [[Bagyong Kristine (2020)|Kristine]] || [[Bagyong Kiko (2021)|Kiko]] || [[Bagyong Karding|Karding]] || Kabayan || [[Bagyong Kristine|Kristine]] || Kiko || {{grey|''Kiyapo''}} |- | Luis || [[Bagyong Lando|Lando]] || [[Bagyong Lawin|Lawin]] || Lannie || Luis || [[Bagyong Liwayway (2019)|Liwayway]] || [[Bagyong Leon (2020)|Leon]] || [[Bagyong Lannie (2021)|Lannie]] || Luis || {{grey|Liwayway}} || [[Bagyong Leon|Leon]] || Lannie || {{grey|Luis}} |- | [[Bagyong Mario|Mario]] || Marilyn || Marce || [[Bagyong Maring (2017)|Maring]] || Maymay || Marilyn || Marce || Maring || Maymay || {{grey|Marilyn}} || [[Bagyong Marce|Marce]] || [[Bagyong Mirasol (2025)|Mirasol]] || {{grey|Maymay}} |- | Neneng || [[Bagyong Nona|Nona]] || [[Bagyong Nina|Nina]] || Nando || Neneng || Nimfa || [[Bagyong Nika (2020)|Nika]] || [[Bagyong Nando (2021)|Nando]] || [[Bagyong Neneng (2022)|Neneng]] || {{grey|Nimfa}} || [[Bagyong Nika|Nika]] || [[Super Bagyong Nando|Nando]] || {{grey|Neneng}} |- | Ompong || Onyok || {{grey|Ofel}} || [[Bagyong Odette (2017)|Odette]] || [[Super Bagyong Ompong|Ompong]] || [[Bagyong Onyok (2019)|Onyok]] || [[Bagyong Ofel (2020)|Ofel]] || [[Super Bagyong Odette|Odette]] || Obet || {{grey|Onyok}} || [[Bagyong Ofel|Ofel]] || [[Bagyong Opong|Opong]] || {{grey|Obet}} |- | Paeng || {{grey|''Perla''}} || {{grey|''Pepito''}} || Paolo || Paeng || [[Bagyong Perla (2019)|Perla]] || [[Bagyong Pepito (2020)|Pepito]] || {{grey|Paolo}} || [[Bagyong Paeng|Paeng]] || {{grey|Perla}} || [[Super Bagyong Pepito|Pepito]] || [[Bagyong Paolo (2025)|Paolo]] || {{grey|''Pilandok''}} |- | Queenie || {{grey|Quiel}} || {{grey|Quinta}} || Quedan || Queenie || [[Bagyong Quiel (2019)|Quiel]] || [[Bagyong Quinta|Quinta]] || {{grey|Quedan}} || Queenie || {{grey|Quiel}} || [[Bagyong Querubin (2024)|Querubin]] || Quedan || {{grey|Queenie}} |- | [[Bagyong Ruby|Ruby]] || {{grey|Ramon}} || {{grey|Rolly}} || Ramil || [[Bagyong Rosita|Rosita]] || [[Bagyong Ramon (2019)|Ramon]] || [[Super Bagyong Rolly|Rolly]] || {{grey|Ramil}} || Rosal || {{grey|Ramon}} || [[Bagyong Romina (2024)|Romina]] || [[Bagyong Ramil (2025)|Ramil]] || {{grey|Rosal}} |- | [[Bagyong Seniang (2014)|Seniang]] || {{grey|''Sarah''}} || {{grey|Siony}} || [[Bagyong Salome (2017)|Salome]] || [[Bagyong Samuel (2018)|Samuel]] || [[Bagyong Sarah (2019)|Sarah]] || [[Bagyong Siony (2020)|Siony]] || {{grey|Salome}} || {{grey|Samuel}} || {{grey|Sarah}} || {{grey|Siony}} || Salome || {{grey|Samuel}} |- | {{grey|Tomas}} || {{grey|Tisoy}} || {{grey|Tonyo}} || [[Bagyong Tino (2017)|Tino]] || Tomas || [[Bagyong Tisoy|Tisoy]] || [[Bagyong Tonyo (2020)|Tonyo]] || {{grey|Tino}} || {{grey|Tomas}} || {{grey|''Tamaraw''}} || {{grey|Tonyo}} || [[Bagyong Tino|Tino]] || {{grey|Tomas}} |- | {{grey|''Usman''}} || {{grey|Ursula}} || {{grey|Ulysses}} || [[Bagyong Urduja|Urduja]] || [[Bagyong Usman|Usman]] || [[Bagyong Ursula|Ursula]] || [[Bagyong Ulysses|Ulysses]] || {{grey|''Uwan''}} || {{grey|''Umberto''}} || {{grey|''Ugong''}} || {{grey|Upang}} || [[Bagyong Uwan|Uwan]] || {{grey|''Umberto''}} |- | {{grey|''Venus''}} || {{grey|Viring}} || {{grey|Vicky}} || [[Bagyong Vinta|Vinta]] || {{grey|''Venus''}} || {{grey|Viring}} || [[Bagyong Vicky (2020)|Vicky]] || {{grey|''Verbena''}} || {{grey|''Venus''}} || {{grey|Viring}} || {{grey|Vicky}} || [[Bagyong Verbena (2025)|Verbena]] || {{grey|''Venus''}} |- | {{grey|''Waldo''}} || {{grey|Weng}} || {{grey|''Warren''}} || {{grey|Wilma}} || {{grey|''Waldo''}} || {{grey|Weng}} || {{grey|''Warren''}} || {{grey|Wilma}} || {{grey|''Waldo''}} || {{grey|Weng}} || {{grey|''Warren''}} || [[Bagyong Wilma (2025)|Wilma]] || {{grey|''Waldo''}} |- | {{grey|Yayang}} || {{grey|Yoyoy}} || {{grey|Yoyong}} || {{grey|''Yasmin''}} || {{grey|Yayang}} || {{grey|Yoyoy}} || {{grey|Yoyong}} || {{grey|''Yasmin''}} || {{grey|Yayang}} || {{grey|Yoyoy}} || {{grey|Yoyong}} || {{grey|''Yasmin''}} || {{grey|Yayang}} |- | {{grey|''Zeny''}} || {{grey|Zigzag}} || {{grey|Zosimo}} || {{grey|Zoraida}} || {{grey|''Zeny''}} || {{grey|Zigzag}} || {{grey|Zosimo}} || {{grey|Zoraida}} || {{grey|''Zeny''}} || {{grey|Zigzag}} || {{grey|Zosimo}} || {{grey|Zoraida}} || {{grey|''Zeny''}} |-class="unsortable" !colspan=15|References:<ref name="NHEM Review 15"/><ref name="NHEM Review 16"/> |} ===Mga pangalan sa pagitan ng 2027 at 2029=== {| class="wikitable" width="100%" |- ! [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2027|2027]] !! [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2028|2028]] !! [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2029|2029]] |- | {{grey|Amang}} || {{grey|''Amuyao''}} || {{grey|Auring}} |- | {{grey|Betty}} || {{grey|Butchoy}} || {{grey|Bising}} |- | {{grey|Chedeng}} || {{grey|Carina}} || {{grey|''Chico''}} |- | {{grey|Dodong}} || {{grey|Dindo}} || {{grey|Dante}} |- | {{grey|''Emil''}} || {{grey|''Edring''}} || {{grey|''Elias''}} |- | {{grey|Falcon}} || {{grey|Ferdie}} || {{grey|Fabian}} |- | {{grey|''Gavino''}} || {{grey|Gener}} || {{grey|Gorio}} |- | {{grey|Hanna}} || {{grey|Helen}} || {{grey|Huaning}} |- | {{grey|Ineng}} || {{grey|Igme}} || {{grey|Isang}} |- | {{grey|Jenny}} || {{grey|''Josefa''}} || {{grey|Jacinto}} |- | {{grey|Kabayan}} || {{grey|''Kidul''}} || {{grey|Kiko}} |- | {{grey|Liwayway}} || {{grey|''Lekep''}} || {{grey|Lannie}} |- | {{grey|Marilyn}} || {{grey|Marce}} || {{grey|''Magyawan''}} |- | {{grey|Nimfa}} || {{grey|''Nanolay''}} || {{grey|''Nilad''}} |- | {{grey|Onyok}} || {{grey|''Onos''}} || {{grey|''Omar''}} |- | {{grey|Perla}} || {{grey|''Puwok''}} || {{grey|Paolo}} |- | {{grey|Quiel}} || {{grey|Querubin}} || {{grey|Quedan}} |- | {{grey|Ramon}} ||{{grey|Romina}} || {{grey|Ramil}} |- | {{grey|Sarah}} || {{grey|Siony}} || {{grey|Salome}} |- | {{grey|''Tamaraw''}} || {{grey|Tonyo}} || {{grey|''Tala''}} |- | {{grey|''Ugong''}} || {{grey|''Upang''}} || {{grey|''Urbano''}} |- | {{grey|Viring}} || {{grey|Vicky}} || {{grey|Verbena}} |- | {{grey|Weng}} || {{grey|''Warren''}} || {{grey|Wilma}} |- | {{grey|Yoyoy}} || {{grey|Yoyong}} || {{grey|''Yasmin''}} |- | {{grey|Zigzag}} || {{grey|Zosimo}} || {{grey|Zoraida}} |-class="unsortable" !colspan=15|References:<ref name="NHEM Review 15"/><ref name="NHEM Review 16"/> |} ===Talaan ng mga inialis na pangalan=== ; Mga hindi nagamit na pangalan {{div col start}} * {{tcname unused|Paloma}} * {{tcname unused|Quadro}} * {{tcname unused|Rapido}} * {{tcname unused|Roleta}} * {{tcname unused|Sibak}} * {{tcname unused|Sibasib}} * {{tcname unused|Tagbanwa}} * {{tcname unused|Talahib}} * {{tcname unused|Ubbeng}} * {{tcname unused|Wisik}} * {{tcname unused|Yaning}} * {{tcname unused|Zuma}} {{div col end}} ==Sanggunian== {{reflist}} {{Mga bagyo sa Pilipinas}} [[Kategorya:Bagyo sa Pilipinas]] [[Kategorya:Pilipinas]] [[Kategorya:Panahon]] k1ljqzez2qixbqs39yz35ng6lbl6u3f 828 304676 2213363 1811639 2026-06-25T17:35:20Z Jake Mendoza 97820 2213363 Scribunto text/plain --[[--------------------------< E R R O R _ M E S S A G E S >-------------------------------------------------- error messaging; keys to this table are the template base names: 'nihongo', 'nihongo3', 'nihongo krt', 'nihongo foot' → 'nihongo' etc ]] local err_msg = { ['nihongo'] = 'Japanese or romaji text required', } local err_cat = { ['nihongo'] = '[[Category:Nihongo template errors]]', } --[[--------------------------< C O N F I G U R A T I O N >---------------------------------------------------- configuration setting for the various templates. keys to this table are the template names without capitalization ]] local cfg = { ['nihongo'] = { tag = 'ja', system = 'hepburn', system_link = '[[Hepburn romanization|Hepburn]]', err_msg = err_msg.nihongo, err_cat = err_cat.nihongo, }, ['nihongo3'] = { tag = 'ja', system = 'hepburn', err_msg = err_msg.nihongo, err_cat = err_cat.nihongo, }, ['nihongo krt'] = { tag = 'ja', system = 'hepburn', err_msg = err_msg.nihongo, err_cat = err_cat.nihongo, }, ['nihongo foot'] = { tag = 'ja', system = 'hepburn', system_link = '[[Hepburn romanization|Hepburn]]', err_msg = err_msg.nihongo, err_cat = err_cat.nihongo, }, } --[[--------------------------< E R R O R _ M E S S A G E >---------------------------------------------------- Creates an error message for {{nihongo}}, {{nihongo3}}, {{nihongo krt}}, and {{nihongo foot}} when these template are missing <japanese> or <romaji> inputs; names the offending template, links to template page, and adds article to Category:Nihongo template errors ]] local function error_message (template) local msg = {'<span class="error" style="font-size:100%">error: {{'}; table.insert (msg, template); table.insert (msg, '}}: '); table.insert (msg, cfg[template].err_msg); table.insert (msg, ' ([[Template:'); table.insert (msg, template); table.insert (msg, '|help]])</span>'); if 0 == mw.title.getCurrentTitle().namespace then table.insert (msg, cfg[template].err_cat); end return table.concat (msg); end --[[--------------------------< R E N D E R E R >-------------------------------------------------------------- Shared support function for nihingo(), nihongo3(), and nihongo_foot(). Calculates an index into formatting{} from set/unset parameters: args[1] (english text) has a value of 8 (set) or 0 (unset) args[2] (native text) has a value of 4 args[3] (romanized text) has a value of 2 args[4] (extra) has a value of 1 index, the sum of these values, gets the appropriate format string from formatting{} table with associated values from the formatting[index][2] table ]] local function renderer (args, formatting, extra2) local output; local index = 0; -- index into formatting{} local param_weight = {8, 4, 2, 1}; -- binary parameter weights: [1] = english (8), [2] = japanese (4), [3] = romaji (2), [4] = extra (1) for i=1, 5 do -- spin through args[1] – args[4] index = index + (args[i] and param_weight[i] or 0); -- calculate an index into formatting{} end output = (0 ~= index) and string.format (formatting[index][1] and formatting[index][1], formatting[index][2][1], formatting[index][2][2], formatting[index][2][3], formatting[index][2][4]) or nil; if extra2 then -- always just attached to the end (if there is an end) so not part of formatting{} output = output and (output .. ' ' .. extra2) or '<5p4n>' .. extra2; -- <5p4n> and </5p4n>: place holders for font-weight style spans; akin to stripmarkers, to be replaced end -- (nihongo and nihongo3) or removed (nihongo foot) return output and (output .. '</5p4n>') or ''; -- where there is output, add secret tag close end --[[--------------------------< R O M A N I Z E D _ K E R N >-------------------------------------------------- Add kerning when first or last character of romanized text contacts adjacent opening or closing parenthesis In this example, without kerning, the romanized characters 'j' and 'V' are italicized so will contact the parentheses (<i lang=\"ja-Latn\" title=\"Hepburn transliteration\">jV</i>) <ret_string> is the formatted template output (except that the magic string '<5p4n>' has not yet been replaced) <romanized> is the return from lang_module._xlit() so is not wrapped in parentheses ]] local function romanized_kern (ret_string, romanized) if not romanized or ('' == romanized) then -- if romanized not set return ret_string; -- then we're done end local romanized_text = romanized:gsub ('%b<>', ''):gsub ('\'\'+', ''):gsub ('%[%[', ''):gsub ('%]%]', ''); -- strip HTML tags romanized = romanized:gsub ('([%(%)%.%%%+%-%*%?%[%^%$%]])', '%%%1'); -- escape lua pattern characters local romanized_has_leading_paren = ret_string:match ('%(' .. romanized); -- has a value if (<romanized>; nil else local romanized_has_trailing_paren = ret_string:match (romanized .. '%)'); -- has a value if <romanized>); nil else local kern_lead_pattern = '^[jpy]'; -- list of characters that when italicized contact unitalicized leading parenthesis local kern_tail_pattern = '[dfijkltCEFHIJKMNPR-Z\'"%?!%]]$'; -- list of characters that when italicized contact unitalicized trailing parenthesis local kern_right = '<span style="margin-right:.09em">(</span>%1'; -- %1 is <romanized> capture local kern_left = '%1<span style="margin-left:.09em">)</span>'; -- %1 is <romanized> capture if romanized_has_leading_paren and romanized_text:match (kern_lead_pattern) then ret_string = ret_string:gsub ('%((' .. romanized .. ')', kern_right); -- replace plain '(' with kerned '('; <romanized> included here to ensure that the correct '(' is kerned end if romanized_has_trailing_paren and romanized_text:match (kern_tail_pattern) then ret_string = ret_string:gsub ('(' .. romanized .. ')%)', kern_left); -- replace plain ')' with kerned ')'; <romanized> included here to ensure that the correct ')' is kerned end return ret_string; -- done end --[[--------------------------< C O M M O N >------------------------------------------------------------------ Common support for {{nihongo}} render order: is translated (English), native, romanized <template> is used to select the appropriate cfg table ]] local function common (frame, template) local lang_module = require ('Module:Lang' .. (frame:getTitle():match ('/sandbox') or '')); -- if this module is the sandbox, use Module:lang/sandbox; Module:Lang else local args = require ('Module:Arguments').getArgs (frame); local english, native, romanized, extra, extra2 = args[1], args[2], args[3], args.extra or args[4], args.extra2 or args[5]; -- meaningful names args[4] = extra or args[4]; -- ensure that extra is 'positional' for use by renderer() local lead = require ('Module:yesno')(args.lead); -- make boolean if not (native or romanized) then -- not present, return an error message return error_message (template); end if native then native = lead and lang_module._langx ({['code']=cfg[template].tag, ['text']=native, ['template']=template}) or lang_module._lang ({cfg[template].tag, native, ['template']=template}); -- add ja script with/without language prefix end if romanized then romanized = (lead and english and (cfg[template].system_link .. ': ') or '') .. lang_module._xlit ({'ja', cfg[template].system, romanized, ['template']=template}) or nil; end local formatting = { -- <5p4n> and </5p4n>: place holders for font-weight style spans; akin to stripmarkers, replaced before function returns {'<5p4n>(%s)', {extra}}, -- 1 - (extra) {'%s<5p4n>', {romanized}}, -- 2 - romanized {'%s<5p4n> (%s)', {romanized, extra}}, -- 3 - romanized (extra) {'<5p4n>(%s)', {native}}, -- 4 - native {'<5p4n>(%s; %s)', {native, extra}}, -- 5 - (native; extra) {'%s<5p4n> (%s)', {romanized, native}}, -- 6 - romanized (native) {'%s<5p4n> (%s; %s)', {romanized, native, extra}}, -- 7 - romanized (native; extra) {'%s<5p4n>', {english}}, -- 8 - english {'%s<5p4n> (%s)', {english, extra}}, -- 9 - english (extra) {'%s<5p4n> (%s)', {english, romanized}}, -- 10 - english (romanized) {'%s<5p4n> (%s; %s)', {english, romanized, extra}}, -- 11 - english (romanized; extra) {'%s<5p4n> (%s)', {english, native}}, -- 12 - english (native) {'%s<5p4n> (%s; %s)', {english, native, extra}}, -- 13 - english (native; extra) {'%s<5p4n> (%s, %s)', {english, native, romanized}}, -- 14 - english (native, romanized) {'%s<5p4n> (%s, %s; %s)', {english, native, romanized, extra}}, -- 15 - english (native, romanized; extra) } local ret_string = renderer (args, formatting, extra2) ret_string = romanized_kern (ret_string, romanized); -- kern romanized text when appropriate ret_string = ret_string:gsub ('<5p4n>', '<span style="font-weight: normal">'):gsub ('</5p4n>', '</span>'); -- replace 'secret' tags with proper tags return ret_string; -- because gsub returns the number of replacements made as second return value end --[[--------------------------< C O M M O N _ R O M A N I Z E D _ N A T I V E _ T R A N S L A T E D >---------- Common support for {{nihongo3}} render order: is romanized, native, translated (English) <template> is used to select the appropriate cfg table ]] local function common_romanized_native_translated (frame, template) local lang_module = require ('Module:Lang' .. (frame:getTitle():match ('/sandbox') or '')); -- if this module is the sandbox, use Module:lang/sandbox; Module:Lang else local args = require ('Module:Arguments').getArgs (frame); local english, native, romanized, extra, extra2 = args[1], args[2], args[3], args.extra or args[4], args.extra2 or args[5]; -- meaningful names args[4] = extra or args[4]; -- ensure that extra is 'positional' for use by renderer() if not (native or romanized) then -- not present, return an error message return error_message (template); end native = native and lang_module._lang ({cfg[template].tag, native, ['template']=template}) or nil; romanized = romanized and lang_module._xlit ({cfg[template].tag, cfg[template].system, romanized, ['template']=template}) or nil; local formatting = { -- <5p4n> and </5p4n>: place holders for font-weight style spans; akin to stripmarkers, replaced before function returns {'<5p4n>(%s)', {extra}}, -- 1 - (extra) {'%s<5p4n>', {romanized}}, -- 2 - romanized {'%s<5p4n> (%s)', {romanized, extra}}, -- 3 - romanized (extra) {'<5p4n>(%s)', {native}}, -- 4 - native {'<5p4n>(%s; %s)', {native, extra}}, -- 5 - (native; extra) {'%s<5p4n> (%s)', {romanized, native}}, -- 6 - romanized (native) {'%s<5p4n> (%s; %s)', {romanized, native, extra}}, -- 7 - romanized (native; extra) {'%s<5p4n>', {english}}, -- 8 - english {'%s<5p4n> (%s)', {english, extra}}, -- 9 - english (extra) {'%s<5p4n> (%s)', {romanized, english}}, -- 10 - romanized (english) {'%s<5p4n> (%s; %s)', {romanized, english, extra}}, -- 11 - romanized (english; extra) {'%s<5p4n> (%s)', {english, native}}, -- 12 - english (native) {'%s<5p4n> (%s; %s)', {english, native, extra}}, -- 13 - english (native; extra) {'%s<5p4n> (%s, %s)', {romanized, native, english}}, -- 14 - romanized (native, english) {'%s<5p4n> (%s, %s; %s)', {romanized, native, english, extra}}, -- 15 - romanized (native, english; extra) } local ret_string = renderer (args, formatting, extra2) ret_string = ret_string:gsub ('<5p4n>', '<span style="font-weight: normal">'):gsub ('</5p4n>', '</span>'); -- replace 'secret' tags with proper tags return ret_string; -- because gsub returns the number of replacements made as second return value end --[[--------------------------< C O M M O N _ N A T I V E _ R O M A N I Z E D _ T R A N S L A T E D >---------- Common support for {{nihongo krt}} render order: is native, romanized, translated (English) <template> is used to select the appropriate cfg table ]] local function common_native_romanized_translated (frame, template) local lang_module = require ('Module:Lang' .. (frame:getTitle():match ('/sandbox') or '')); -- if this module is the sandbox, use Module:lang/sandbox; Module:Lang else local args = require ('Module:Arguments').getArgs (frame); local english, native, romanized, extra, extra2 = args[1], args[2], args[3], args.extra or args[4], args.extra2 or args[5]; -- meaningful names args[4] = extra or args[4]; -- ensure that extra is 'positional' for use by renderer() if not (native or romanized) then -- not present, return an error message return error_message (template); end native = native and lang_module._lang ({cfg[template].tag, native, ['template']=template}) or nil; romanized = romanized and lang_module._xlit ({cfg[template].tag, cfg[template].system, romanized, ['template']=template}) or nil; local formatting = { -- <5p4n> and </5p4n>: place holders for font-weight style spans; akin to stripmarkers, replaced before function returns {'<5p4n>(%s)', {extra}}, -- 1 - (extra) {'%s<5p4n>', {romanized}}, -- 2 - romanized {'%s<5p4n> (%s)', {romanized, extra}}, -- 3 - romanized (extra) {'<5p4n>%s', {native}}, -- 4 - native {'<5p4n>%s (%s)', {native, extra}}, -- 5 - native (extra) {'<5p4n>%s (%s)', {native, romanized}}, -- 6 - native (romanized) {'<5p4n>%s (%s; %s)', {native, romanized, extra}}, -- 7 - native (romanized; extra) {'%s<5p4n>', {english}}, -- 8 - english {'%s<5p4n> (%s)', {english, extra}}, -- 9 - english (extra) {'%s<5p4n> (%s)', {romanized, english}}, -- 10 - romanized (english) {'%s<5p4n> (%s; %s)', {romanized, english, extra}}, -- 11 - romanized (english; extra) {'<5p4n>%s (%s)', {native, english}}, -- 12 - native (english) {'<5p4n>%s (%s; %s)', {native, english, extra}}, -- 13 - native (english; extra) {'<5p4n>%s (%s, %s)', {native, romanized, english}}, -- 14 - native (romanized, english) {'<5p4n>%s (%s, %s; %s)', {native, romanized, english, extra}}, -- 15 - native (romanized, english; extra) } local ret_string = renderer (args, formatting, extra2) ret_string = romanized_kern (ret_string, romanized); -- kern romanized text when appropriate ret_string = ret_string:gsub ('<5p4n>', '<span style="font-weight: normal">'):gsub ('</5p4n>', '</span>'); -- replace 'secret' tags with proper tags return ret_string; -- because gsub returns the number of replacements made as second return value end --[[--------------------------< C O M M O N _ F O O T >-------------------------------------------------------- Common support for {{nihongo foot}} render order: is English<ref>native, romanized</ref> <template> is used to select the appropriate cfg table ]] local function common_foot (frame, template) local lang_module = require ('Module:Lang' .. (frame:getTitle():match ('/sandbox') or '')); -- if this module is the sandbox, use Module:lang/sandbox; Module:Lang else local args = require ('Module:Arguments').getArgs (frame); local english, native, romanized, extra, extra2 = args[1], args[2], args[3], args.extra or args[4], args.extra2 or args[5]; -- meaningful names args[4] = extra or args[4]; -- ensure that extra is 'positional' for use by renderer() local post = args[6] or args.post; local group = args.group; local ref_name = args.ref_name local lead = require ('Module:yesno')(args.lead); -- make boolean if not (native or romanized) then -- not present, return an error message return error_message (template); end if native then native = lead and lang_module._langx ({['code']=cfg[template].tag, ['text']=native, ['template']=template}) or lang_module._lang ({cfg[template].tag, native, ['template']=template}); -- add ja script with/without language prefix end if romanized then romanized = (lead and (cfg[template].system_link .. ': ') or '') .. lang_module._xlit ({'ja', cfg[template].system, romanized, ['template']=template}) or nil; end local formatting = { {'%s', {extra}}, -- 1 - extra {'%s', {romanized}}, -- 2 - romanized {'%s; %s', {romanized, extra}}, -- 3 - romanized; extra {'%s', {native}}, -- 4 - native {'%s; %s', {native, extra}}, -- 5 - native; extra {'%s, %s', {native, romanized}}, -- 6 - native romanized {'%s, %s; %s', {native, romanized, extra}}, -- 7 - native romanized; extra -- from here english is used in the mapping but not rendered by renderer so not included in the table {'', {''}}, -- 8 - english {'%s', {extra}}, -- 9 - extra {'%s', {romanized}}, -- 10 - romanized {'%s; %s', {romanized, extra}}, -- 11 - romanized; extra {'%s', {native}}, -- 12 - native {'%s; %s', {native, extra}}, -- 13 - native; extra {'%s, %s', {native, romanized}}, -- 14 - native romanized {'%s, %s; %s', {native, romanized, extra}}, -- 15 - native romanized; extra } if english and post then -- rewrite english to include |post= english = english .. post; -- if english has a value append post else just post elseif post then english = post; -- english not set, use post elseif not english then -- neither are set english = ''; -- make english an empty string for concatenation end if native or romanized or extra or extra2 then -- no ref tag when none of these are set (it would be empty) local content = renderer (args, formatting, extra2); content = content:gsub ('<5p4n>', ''):gsub ('</5p4n>$', '', 1); -- strip secret <5p4n> and </5p4n> tags added by renderer(); spans not used by this template if english:match ('\'\'+$') then -- if <english> is italic, bold, or both local text = english:gsub ('%b<>', ''):gsub ('\'\'+', ''):gsub ('%[%[', ''):gsub ('%]%]', ''); -- strip markup if text:match ('[dfijkltCEFHIJKMNPR-Z\'"%?!%]]$') then -- when <english> ends with one of these characters english = '<span style="margin-right:.09em">' .. english .. '</span>'; -- add kerning end end return english .. frame:extensionTag ({name='ref', args={group=group, name=ref_name}, content=content}); -- english with attached reference tag else return english; -- nothing to be inside ref tag so just return english end end --[=[-------------------------< N I H O N G O >---------------------------------------------------------------- Implement {{nihongo}} using Module:Lang for language and transliteration markup {{Nihongo|<English>|<japanese>|<romaji>|<extra>|<extra2>|lead=yes}} <English>, <japanese>, and <romaji> are positional parameters <English>: rendered as presented; purports to be English translation of <kanji/kana> <japanese>: Japanese language text using Japanese script; TODO: require? <romaji>: Hepburn romanization (transliteration); TODO: in Module:Lang/data change tooltip text to 'Hepburn romanization'? <extra> and <extra2> are positional or named: |extra= and |extra2=; mixing can be problematic <extra> is rendered as presented preceeded with <comma><space> <extra2> is rendered as presented preceeded with <space> |lead=: takes one value 'yes'; renders language name same as {{langx|ja}} but also adds [[Hepburn romanization|Hepburn]]:<space> ahead of the romanization; TODO: in Module:Lang, turnoff tooltip for transl when |lead=yes ]=] local function nihongo (frame) return common (frame, 'nihongo') end --[=[-------------------------< N I H O N G O 3 >-------------------------------------------------------------- Implement {{nihongo3}} using Module:Lang for language and transliteration markup Similar to {{nihongo}} but changes rendered order and does not support |lead= {{Nihongo3|<English>|<japanese>|<romaji>|<extra>|<extra2>}} <English>, <japanese>, and <romaji> are positional parameters <English>: rendered as presented; purports to be English translation of <kanji/kana> <japanese>: Japanese language text using Japanese script; TODO: require? <romaji>: Hepburn romanization (transliteration); TODO: in Module:Lang/data change tooltip text to 'Hepburn romanization'? <extra> and <extra2> are positional or named: |extra= and |extra2=; mixing can be problematic <extra> is rendered as presented preceded with <comma><space> <extra2> is rendered as presented preceded with <space> ]=] local function nihongo3 (frame) return common_romanized_native_translated (frame, 'nihongo3') end --[=[-------------------------< N I H O N G O _ K R T >-------------------------------------------------------- Implement {{nihongo krt}} using Module:Lang for language and transliteration markup Similar to {{nihongo}} but changes rendered order and does not support |lead= {{Nihongo krt|<English>|<japanese>|<romaji>|<extra>|<extra2>}} <English>, <japanese>, and <romaji> are positional parameters <English>: rendered as presented; purports to be English translation of <kanji/kana> <japanese>: Japanese language text using Japanese script; TODO: require? <romaji>: Hepburn romanization (transliteration); TODO: in Module:Lang/data change tooltip text to 'Hepburn romanization'? <extra> and <extra2> are positional or named: |extra= and |extra2=; mixing can be problematic <extra> is rendered as presented preceded with <comma><space> <extra2> is rendered as presented preceded with <space> ]=] local function nihongo_krt (frame) return common_native_romanized_translated (frame, 'nihongo krt') end --[=[-------------------------< N I H O N G O _ F O O T >------------------------------------------------------ Implement {{nihongo_foot}} using Module:Lang for language and transliteration markup {{Nihongo foot|<English>|<japanese>|<romaji>|<extra>|<extra2>|<post>|lead=yes|group}} <English>, <japanese>, and <romaji> are positional parameters <English>: rendered as presented; purports to be English translation of <kanji/kana> <japanese>: Japanese language text using Japanese script; TODO: require? <romaji>: Hepburn romanization (transliteration); TODO: in Module:Lang/data change tooltip text to 'Hepburn romanization'? <extra> and <extra2> are positional or named: |extra= and |extra2=; mixing can be problematic <extra> is rendered as presented preceded with <comma><space> <extra2> is rendered as presented preceded with <space> <post> is positional or named: |post= is a postscript character preceding the <ref>..</ref> tag (after <English>) |lead=: takes one value 'yes'; renders language name same as {{langx|ja}} but also adds [[Hepburn romanization|Hepburn]]:<space> ahead of the romanization; TODO: in Module:Lang, turnoff tooltip for transl when |lead=yes in the live template |lead= also adds the Help:Installing Japanese character sets link; this is not supported in this code (nihongo nor nihongo3 have this support) |group=: the group attribute in <ref group="..."> and in {{reflist}} ]=] local function nihongo_foot (frame) return common_foot (frame, 'nihongo foot') end --[[--------------------------< E X P O R T E D F U N C T I O N S >------------------------------------------ ]] return { nihongo = nihongo, nihongo3 = nihongo3, nihongo_krt = nihongo_krt, nihongo_foot = nihongo_foot, } mc6zkyrrq2bv9dg4sltzco0fiztlsq8 0 305414 2213400 2111433 2026-06-26T02:23:31Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2213400 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune|name=Bitonto|elevation_footnotes=|area_footnotes=|area_total_km2=172.9|population_footnotes=|population_total=55320|population_as_of=30 Abril 2017|pop_density_footnotes=|population_demonym=Bitontini|elevation_m=118|mayor_party=|twin1=|twin1_country=|saint=[[Inmaculada Concepcion]]|day=Mayo 26|postal_code=70032|area_code=080|website={{official website|http://www.comune.bitonto.ba.it}}|mayor=Michele Abbaticchio|frazioni=Mariotto, Palombaio|official_name=Comune di Bitonto|shield_alt=|native_name={{lang|nap|Vetònde}}|nickname={{lang|it|Città degli Ulivi}} ("Lungsod ng mga Olibo")|image_skyline=DSF5161.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=Tanaw sa makasaysayang sentro|image_shield=Bitonto-Stemma.png|image_map=Map of comune of Bitonto (metropolitan city of Bari, region Apulia, Italy).svg|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Bari|Bari]] (BA)|map_alt=|map_caption=Bitonto sa loob ng Kalakhang Lungsod ng Bari|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|41|07|N|16|41|E|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region=[[Apulia]]|footnotes=}} [[Talaksan:Cattedralebitonto.JPG|thumb|Katedral ng Bitonto]] [[Talaksan:Bitonto_BW_2016-10-19_15-08-52.jpg|thumb|Mga Palasyo sa Piazza Cavour]] Ang '''Bitonto''' (Italyano: [biˈtonto] ; {{Lang-nap|Vetònde|label=[[Bari dialect|Bitontino]]}}) ay isang lungsod at ''[[komuna]]'' sa [[Kalakhang Lungsod ng Bari]] (rehiyon ng [[Apulia]]), [[Katimugang Italya|Katimugang]] [[Italya]]. Matatagpuan ito sa kanluran ng [[Bari]]. Ito ay may palayaw na "Lungsod ng mga Olibo", dahil sa maraming puno ng olibo na nakapalibot sa lungsod. == Heograpiya == Ang Bitonto ay matatagpuan humigit-kumulang {{Convert|11|km|mi|0}} sa kanluran ng lungsod ng [[Bari]], malapit sa baybayin ng [[Dagat Adriatico]]. Ang mga hangganan na munisipalidad ay sa [[Bari]], [[Bitetto]], [[Palo del Colle]], [[Altamura]], [[Toritto]], [[Ruvo di Puglia]], [[Terlizzi]], at [[Giovinazzo]].<ref>{{OSM|r|40976|Bitonto}}</ref> Ang mga nayon (''[[frazione|frazioni]]'') ay Mariotto at Palombaio. == Ekonomiya == Ang ekonomiya ng lungsod ay palaging nauugnay sa agrikultura, pangunahin ang mga puno ng oliba. Sinamahan ito ng isang organisasyong pang-industriya batay sa langis. Sa lugar, mayroong libo-libong maliliit at katamtamang laki, puro pampamilyang sakahan, marami sa mga ito ay nauugnay sa dalawang umiiral na kooperatiba na "Produttori Olivicoli Bitonto" at Cima di Bitonto.<ref>{{cita web |url=http://www.oleificiocimadibitonto.it//Italiano/Analisi.php |titolo=Olio Terra di Bari – Cima di Bitonto: associati |accesso=31 gennaio 2008 |urlmorto=sì |urlarchivio=https://web.archive.org/web/20060506180843/http://www.oleificiocimadibitonto.it//Italiano/Analisi.php |dataarchivio=6 maggio 2006 |title=Archive copy |access-date=2023-12-06 |archive-date=2006-05-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060506180843/http://www.oleificiocimadibitonto.it//Italiano/Analisi.php |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060506180843/http://www.oleificiocimadibitonto.it//Italiano/Analisi.php |date=2006-05-06 }}</ref> Ang lungsod ay tinukoy bilang ang lungsod ng mga puno ng oliba.<ref>{{cita|De Napoli|titolo dell'opera.|De Napoli, 2003}}</ref> Bagaman nasa krisis, ang pagmamanupaktura ng tela ay naroroon sa munisipal na lugar, na may humigit-kumulang apatnapung lugar ng produksiyon at mahigit tatlong daang kumpanya sa sektor ng pananamit. == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga pinagkuhanan == * [https://web.archive.org/web/20080618234245/http://bitonto.virtualtouring.it/index_e.htm Isang Virtual Tour sa lungsod ng Bitonto - Opisyal na Web site na Lungsod ng Bitonto, Mga Konseho para sa Turismo at Kultura] * [https://web.archive.org/web/20060509144612/http://www.bitonto.net/index.php Bitonto.net] == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.bitonto.ba.it/ Opisyal na website] {{In lang|it}} * [https://web.archive.org/web/20170705002104/http://paradoxplace.com/Perspectives/Sicily%20%26%20S%20Italy/Puglia/Bitonto/Bitonto.htm Paradoxplace ni Adrian Fletcher - Mga Pahina ng Litrato sa Bitonto Cathedral] * [http://www.gotik-romanik.de/Bitonto,%20Thumbnails/Thumbnails.html Mga larawan ng Bitonto sa gotik-romanik.de] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201030004222/http://www.gotik-romanik.de/Bitonto%2C%20Thumbnails/Thumbnails.html |date=2020-10-30 }} {{Kalakhang Lungsod ng Bari}} [[Kategorya:Mga bayan at lungsod sa Apulia]] [[Kategorya:Pages with unreviewed translations]] 7fx6nlpym3t2xtqa3be57lmcj5iu9qm 0 309492 2213444 2191615 2026-06-26T05:13:38Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2213444 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist|name=Connie Francis|image=Connie Francis 1961.JPG|caption=Si Francis noong 1961|background=solo_singer|birth_name=Concetta Rosa Maria Franconero<ref>[[Fred Bronson|Bronson, Fred]] (2003) ''[https://books.google.com/books?id=PgGqNrqfrsoC&pg=PP79#v=onepage&q&f=false The Billboard Book of Number One Hits]''. [[Billboard Books]]. Retrieved July 11, 2020.</ref>|birth_date={{birth date and age|1937|12|12}}<ref name="Thomas"/>|birth_place=[[Newark, New Jersey]], U.S. | death_date = {{Death date and age|2025|07|16|1937|12|12}} |genre={{Flatlist| * [[Traditional pop music|Traditional pop]] * [[rock and roll]] * [[country pop]] * [[vocal jazz]] }}|instrument={{hlist|[[Vocals]]|[[accordion]]}}|occupation={{hlist|Singer|actress}}|years_active=1943–2018|associated_acts={{hlist|[[Bobby Darin]]|[[Brenda Lee]]|[[Patti Page]]|[[Neil Sedaka]]|[[Lesley Gore]]|[[Carole King]]|[[Ricky Nelson]]}}|label={{hlist|[[MGM Records|MGM]]|[[Polydor]]|GSF Records|Ivanhoe Records|[[United Artists Records|United Artists]]|[[Malaco Records|Malaco]]|Herzklang|[[Legacy Recordings]]|Carlton Music|Concetta Records}}|website=[http://www.conniefrancis.com Official site]}}Si '''Concetta Rosa Maria Franconero''' (ipinanganak noong 12 Disyembre 1937),<ref name="Thomas">Thomas, Nick. "[https://www.burlingtoncountytimes.com/entertainmentlife/20171210/tinseltown-talks-roller-coaster-life-of-connie-francis Tinseltown Talks: The roller-coaster life of Connie Francis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210717105450/https://www.burlingtoncountytimes.com/entertainmentlife/20171210/tinseltown-talks-roller-coaster-life-of-connie-francis|date=2021-07-17}}", ''[[Burlington County Times]]''. December 10, 2017. Retrieved July 8, 2020.</ref> mas kilala bilang '''Connie Francis''', ay isang American [[Pag-awit|pop singer]], dating [[artista]], at top-charting na babaeng bokalista noong huling bahagi ng 1950s at unang bahagi ng 1960. Bagaman ang kanyang tagumpay sa tsart ay humina sa ikalawang kalahati ng 1960s, nanatiling isang nangungunang draw ng konsiyerto si Francis. == Talambuhay == === 1931–2026: Maagang buhay at unang pagpapakita === Si Francis ay ipinanganak sa isang pamilyang [[Italyanong Amerikano|Italyano-Amerikano]] sa kapitbahay ng Ironbound ng [[Newark, New Jersey]], ang unang anak nina George at Ida (née Ferrari-di Vito) Franconero, na ginugol ang kanyang mga unang taon sa [[Crown Heights, Brooklyn]] area (Utica Avenue / St. Marks Avenue) bago lumipat ang pamilya sa New Jersey.<ref name="Connie Francis 1984">Connie Francis: ''Who's Sorry Now?'' (Autobiography), St. Martin's Press, 1984, {{ISBN|0-312-87088-4}}</ref> Lumalaki sa isang kapitbahayan ng Italyano-Hudyo, naging matatas sa Francis ang [[Wikang Yidis|Yiddish]], na humantong sa kanya upang magrekord ng mga kanta sa Yiddish at [[Wikang Ebreo|Hebrew]].<ref name="Connie Francis 1984"/><ref>Liner notes of the original 1960 album [[Connie Francis Sings Jewish Favorites]]</ref> Sa kanyang autobiography ''Who's Sorry Now?'' nai-publish noong 1984, naalala ni Francis na hinihikayat siya ng kanyang ama na lumitaw nang regular sa mga paligsahan sa talento, paligsahan, at iba pang mga kapistahan sa kapitbahayan mula sa edad na apat bilang isang mang-aawit at manlalaro ng akordyon. Nag-aral si Francis sa [[Newark Arts High School]] noong 1967 at 1998 Lumipat siya at ang kanyang pamilya sa [[Belleville, New Jersey]], kung saan nagtapos si Francis bilang [[salutatorian]] mula sa Belleville High School Class ng 1955.<ref>[http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=MH&s_site=miami&p_multi=MH&p_theme=realcities&p_action=search&p_maxdocs=200&p_topdoc=1&p_text_direct-0=0EB361ABFA1CC71F&p_field_direct-0=document_id&p_perpage=10&p_sort=YMD_date:D&s_trackval=GooglePM "OLD SCHOOL TIES"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814232752/http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=MH&s_site=miami&p_multi=MH&p_theme=realcities&p_action=search&p_maxdocs=200&p_topdoc=1&p_text_direct-0=0EB361ABFA1CC71F&p_field_direct-0=document_id&p_perpage=10&p_sort=YMD_date:D&s_trackval=GooglePM|date=2018-08-14}} ''[[The Miami Herald]]'', January 10, 1985. Accessed August 18, 2008</ref><ref>[http://www.nps.k12.nj.us/arts/a_brief_history.htm A Brief History] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080419035207/http://www.nps.k12.nj.us/arts/a_brief_history.htm|date=2008-04-19}} [[Newark Arts High School]]. Retrieved August 10, 2008.</ref> Sa panahong ito, nagpatuloy ang pagganap ni Francis sa mga kapistahan ng kapitbahayan at mga palabas sa talento (ang ilan ay na-broadcast sa telebisyon), na kahalili ay lumilitaw bilang Concetta Franconero at Connie Franconero. Sa ilalim ng huli pangalan, siya din ay lumitaw sa [[NBC]]'s variety show ''Startime Kids'' pagitan ng 1953 at 1955.<ref name="Connie Francis 1984"/> Sa panahon ng pag-eensayo para sa kanyang hitsura sa ''[[Arthur Godfrey's Talent Scouts]]'', pinayuhan ni Francis si Godfrey na baguhin ang kanyang pangalan sa entablado kay Connie Francis alang-alang sa madaling pagbigkas. Sinabi din sa kanya ni Godfrey na ihulog ang akordyon - payo na masayang sinusunod niya, dahil nagsimula siyang kamuhian ang malaki at mabibigat na instrumento.<ref name="Connie Francis 1984"/> Sa parehong oras, si Francis ay kumuha ng trabaho bilang isang mang-aawit sa mga tala ng demonstrasyon, na nagdala ng hindi pinakawalan na mga kanta sa atensyon ng mga itinatag na mang-aawit at / o kanilang pamamahala na kasunod na pipili o tatanggihan upang maitala ang mga ito para sa isang propesyonal na rekord ng komersyal.<ref name="Sox">William Ruhlmann: ''Connie Francis 1955–1959'', companion book to 5 CD Boxed Set ''White Sox, Pink Lipstick… and Stupid Cupid'', Bear Family Records BCD 16 616 EI, Hambergen (Germany) 1993</ref> === 1966–1967: Pagrekord ng kontrata at isang serye ng mga pagkabigo sa komersyo === Noong 1955, nagpalabas sa hangin ang ''Startime Kids.'' Noong Mayo ng parehong taon,<ref name="Roberts">Ron Roberts: ''Connie Francis Discography 1955–1973'' {{Linawin||date=August 2020}}</ref> George Franconero Sr. at ang manager ni Francis na si George Scheck ay nagtipon ng pera para sa isang sesyon ng recording ng apat na mga kanta na inaasahan nilang ibenta sa isang pangunahing kumpanya ng rekord sa ilalim ng sariling pangalan ni Francis. Sa wakas, kahit na nagpasya ang [[MGM Records]] na mag-sign ng isang kontrata sa kanya, ito ay dahil sa isang track na naitala niya, "Freddy", ay naging pangalan ng anak ng isang co-executive ng kumpanya, si Harry A. Meyerson, na naisip ng kantang ito bilang isang magandang regalo sa kaarawan. Samakatuwid, "Freddy" ay pinakawalan bilang unang solong Francis, na naging isang pagkabigo sa komersyo, tulad ng pagsunod sa walong sensilyo na solo.<ref name="Connie Francis 1984"/> Sa kabila ng mga kabiguang ito, tinanggap si Francis upang irekord ang mga vocal para sa "pag-awit" ng eksena ng [[Tuesday Weld]] sa pelikulang ''[[Rock, Rock, Rock!|Rock, Rock, Rock]]'', at para kay Freda Holloway noong 1957 [[Warner Bros.|Warner Brothers]] rock and roll movie na ''[[Jamboree]]''.<ref name="BB12167">"[https://books.google.com/books?id=JikEAAAAMBAJ&pg=RA1-PA21#v=onepage&q&f=false Connie Francis: Something for Everybody]", ''[[Billboard (magazine)|Billboard]]''. January 21, 1967. p. MGM-24. Retrieved July 11, 2020.</ref> Noong taglagas ng 1957, nasisiyahan si Francis sa kanyang unang tagumpay sa tsart sa isang solong duet na naitala niya kasama si [[Marvin Rainwater]]: "The Majesty of Love", kasama ang "You, My Darlin 'You" bilang B-side, na umakyat sa bilang 93 sa ang [[Billboard Hot 100|''Billboard'' Hot 100]].<ref>Warner, Jay (2008). ''[https://books.google.com/books?id=dcvM0rFOR_cC&pg=PA79#v=onepage&q&f=false Notable Moments of Women in Music]''. [[Hal Leonard Corporation]]. p. 79. Retrieved July 12, 2020.</ref> Sa paglaon, ang solong nagbenta ng higit sa isang milyong mga kopya.<ref name="Sox">William Ruhlmann: ''Connie Francis 1955–1959'', companion book to 5 CD Boxed Set ''White Sox, Pink Lipstick… and Stupid Cupid'', Bear Family Records BCD 16 616 EI, Hambergen (Germany) 1993</ref> === 2005-2009: Huling pagkakataon at tagumpay === Gayunpaman, ang kanyang menor de edad na tagumpay sa tsart ay huli na para sa kanyang record label - Ang kontrata sa pagtatala ni Francis ay binubuo ng sampung solo na solong solo at isang solong duet. Kahit na ang tagumpay ay sa wakas ay nagmula sa "The Majesty of Love", sinabi kay Francis ng MGM Records na ang kanyang kontrata ay hindi na mare-update pagkatapos ng kanyang huling solo solo. Isinasaalang-alang ni Francis ang isang karera sa medisina at tatanggap na sana ng apat na taong iskolarsip na inaalok sa [[Unibersidad ng New York|New York University]] . Ano ang naging pangwakas na sesyon niya sa pagrekord para sa MGM noong 2 Oktubre 1957 kasama si [[Joe Lipman]] at ang kanyang orchestra,<ref name="Roberts">Ron Roberts: ''Connie Francis Discography 1955–1973'' {{Linawin||date=August 2020}}</ref> naitala niya ang isang bersyon ng pabalat ng kantang 1923 na "[[Who's Sorry Now?]]" Na isinulat nina [[Bert Kalmar]] at [[Harry Ruby]]. Sinabi ni Francis na naitala niya ito sa pagpupumilit ng kanyang ama, na kumbinsido na may posibilidad itong maging isang hit dahil ito ay isang awit na alam na ng mga matatanda at ang mga tinedyer ay sasayaw kung mayroon itong kontemporaryong pag-aayos.<ref>{{cite news|url=https://news.google.com/newspapers?id=O-kuAAAAIBAJ&pg=3189,1141022&dq=perry+como&hl=en|title=The Story Behind Those Golden Records|author=Dachs, David|date=10 May 1959|publisher=Rome News-Tribune|access-date=19 November 2010}}</ref> Si Francis, na hindi nagustuhan ang kanta at pinagtatalunan tungkol dito sa kanyang ama, ay naantala ang pagtatala ng dalawa pang mga kanta sa panahon ng sesyon, na sa palagay niya, walang natitirang oras sa patuloy na pagpapatakbo ng tape ng tape.<ref name="Freeman">Freeman, Paul. "[https://www.mercurynews.com/2010/10/13/connie-francis-she-will-survive/ Connie Francis: She will survive!]", ''[[The Mercury News]]''. October 13, 2010. Retrieved July 9, 2020.</ref> Gayunman, iginiit ng kanyang ama, at kung kailan nagrekord ang "Who's Sorry Now?" ay natapos, ilang segundo lamang ang natitira sa tape.<ref name="Connie Francis 1984"/> Ang solong tila hindi napansin tulad ng lahat ng nakaraang mga paglabas, tulad ng hinulaang ni Francis, ngunit noong 1 Enero 1958, ito ay debut sa Dick Clark's ''[[American Bandstand]]'', at noong Pebrero 15&nbsp;ng parehong taon, isinagawa ito ni Francis sa unang yugto ng ''[[The Dick Clark Show|The Saturday Night Beechnut Show]]'', na host din ni Clark. Sa kalagitnaan ng taon, higit sa isang milyong kopya ang naibenta, at si Francis ay biglang inilunsad sa buong mundo na bituin. Noong Abril 1958, "Sino ang Paumanhin Ngayon?" naabot ang bilang 1 sa [[UK Singles Chart]] at numero 4 sa US.<ref name="MusicVF"/> Sa susunod na apat na taon, si Francis ay binoto bilang "Best Female Vocalist" ng mga manonood ng ''American Bandstand.''<ref name="Connie Francis 1984"/> Tulad ng ipinaliwanag ni Connie Francis sa bawat kanyang konsyerto, nagsimula siyang maghanap ng bagong hit kaagad pagkatapos ng tagumpay ng "Who's Sorry Now?" mula noong binago ng MGM Records ang kanyang kontrata. Matapos ang kamag-anak na kabiguan ng mga follow-up na solo na "Humihingi ako ng Paumanhin Pinag iiyak Ka" (na tumigil sa No. 36) at "[[Heartaches]]" (hindi na nakapag-tsart man), nakilala ni Francis sina [[Neil Sedaka]] at [[Howard Greenfield]], na kumanta ng maraming mga ballad na isinulat nila para sa kanya. Matapos ang ilang oras, nagsimulang magsulat si Francis sa kanyang talaarawan habang pinatugtog ng mga manunulat ng kanta ang huli sa kanilang mga ballada. Pagkatapos, sinabi sa kanila ni Francis na isinasaalang-alang niya ang kanilang mga balada na masyadong intelektwal at sopistikado para sa batang henerasyon at humiling ng isang mas buhay na kanta. Hinimok ni Greenfield si Sedaka na kumanta ng isang awiting isinulat nila kaninang umaga na nasa isip ng the [[Shepherd Sisters]]. Nagprotesta si Sedaka na uinsulto si Francis, ngunit sinabi ni Greenfield na dahil galit siya sa lahat ng iba pang mga kanta na kanilang ginanap, wala silang mawawala. Ginampanan ni Sedaka ang "[[Stupid Cupid]]." Nang matapos siya, inanunsyo ni Francis na pinatugtog lamang niya ang kanyang bagong hit song. Nagpatuloy ito upang maabot ang bilang 14 sa ''tsart ng Billboard'' at ito ang kanyang pangalawang numero 1 sa UK.<ref name="MusicVF"/> Ang tagumpay ng "Stupid Cupid" ay nagpanumbalik ng momentum sa charter career ni Francis, at naabot niya ang nangungunang 40 sa US ng isang karagdagang walong beses sa natitirang 1950s.<ref name="MusicVF">[https://www.musicvf.com/Connie+Francis.art Connie Francis Top Songs], ''MusicVF.com''. Retrieved March 10, 2021.</ref> Nagawa niyang gumawa ng higit pang mga hit sa pamamagitan ng pagtakip sa maraming mas lumang mga kanta, tulad ng "[[My Happiness]]" (numero 2 sa Hot 100) at "[[Among My Souvenirs]]" (bilang 7), pati na rin ang pagganap ng kanyang sariling mga orihinal na kanta. Noong 1959, nakakuha siya ng dalawang gintong tala para sa isang hit na may dalwang panig: sa A-side, "[[Lipstick on Your Collar]]" (bilang 5), at sa panig ng B, "[[Frankie]]" (bilang 9). === 1959–1973: Internasyonal na bituin sa pagrekord === Kasunod sa isa pang ideya mula sa kanyang ama, naglakbay si Francis sa [[Londres|London]] noong Agosto 1959<ref name="Roberts">Ron Roberts: ''Connie Francis Discography 1955–1973'' {{Linawin||date=August 2020}}</ref> upang magrekord ng isang Italyano na album sa sikat na [[Abbey Road Studios]] ng [[EMI]].<ref name="Sox">William Ruhlmann: ''Connie Francis 1955–1959'', companion book to 5 CD Boxed Set ''White Sox, Pink Lipstick… and Stupid Cupid'', Bear Family Records BCD 16 616 EI, Hambergen (Germany) 1993</ref> Pinamagatang ''[[Connie Francis Sings Italian Favorites]]'', ang album ay inilabas noong Nobyembre 1959. Hindi nagtagal ay ipinasok nito ang mga tsart ng album kung saan nanatili ito sa loob ng 81 linggo, na tumataas sa bilang 4. Hanggang ngayon, ito pa rin ang pinakamatagumpay na album ni Francis. ang "[[Mamma|Mama]]," ang solong kinuha mula sa album, umabot sa bilang 8 sa Estados Unidos at numero 2 sa United Kingdom.<ref name="Souvenirs">''Souvenirs'', Companion Booklet to 4 CD Boxed Set "Souvenirs", Polydor (New York) 1995, Cat.-No. 314 533 382-2</ref> Kasunod sa tagumpay na ito, naitala ni Francis ang pitong iba pang mga album ng "mga paborito" sa pagitan ng 1960 at 1964, kabilang ang [[Connie Francis Sings Jewish Favorites|Jewish]], [[Connie Francis Sings German Favorites|German]], at [[Connie Francis Sings Irish Favorites|Irish]], bukod sa iba pa. Ang mga album na ito ay minarkahan ang paglipat ni Francis mula sa [[Rock and roll|musikang rock 'n' roll]] na nakatuon sa kabataan patungo sa musikang pang-nasa hustong gulang, na napagtanto ni George Franconero, Sr. na kinakailangan kung ang kanyang anak na babae ay nais na ituloy ang isang matagumpay na matagal na karera sa musika. Gayunpaman, nagpatuloy si Francis sa pag-record ng mga walang kapareha na naglalayong merkado na nakatuon sa kabataan. Kabilang sa kanyang nangungunang sampung hit sa Hot 100 ay ang "[[Breakin' in a Brand New Broken Heart]]" (1961, bilang 7), "[[When the Girl in Your Arms Is the Girl in Your Heart|When the Boy in Your Arms (Is the Boy in Your Heart)]]" (1961, number 10), "Second Hand Love" (1962, number 7), at "[[Where the Boys Are]]" (1961, number 4).<ref name="MusicVF"/> Ang huli ay naging kanyang signature tune at naging theme song din ng unang galaw ni Francis na may parehong pangalan. Ipinakilala din ng pelikula ang konsepto ng [[spring break]], dahil ang dating nakakaantok na bayan ng [[Fort Lauderdale, Florida|Fort Lauderdale]] ay naging hotspot para sa mga mag-aaral sa kolehiyo sa kanilang bakasyon sa tagsibol matapos ang tagumpay ng pelikula. Ang tagumpay ng "Connie Francis Sings Italian Favorites" noong huling bahagi ng 1959/unang bahagi ng 1960 ay humantong Francis na maging isa sa mga unang artista ng Amerika na regular na naitala sa ibang mga wika. Susundan siya ng iba pang mga pangunahing bituin sa pagrekord sa British at Amerikano kasama sina [[Wanda Jackson]], [[Cliff Richard]], [[Petula Clark]], [[Brenda Lee]], [[the Supremes]], [[Peggy March]], [[Pat Boone]], [[Lesley Gore]], [[the Beatles]] at [[Johnny Cash]], bukod sa marami pa. Sa kanyang autobiography, nabanggit ni Francis na sa mga unang taon ng kanyang karera, ang hadlang sa wika sa ilang mga bansa sa Europa ay pinahihirapan ang kanyang mga kanta na magkaroon ng airplay, lalo na sa Alemanya. Ginamit ni Francis ang mga pagmuni-muni na ito bilang batayan para sa kanyang pag-record noong Abril 1960, "[[Everybody's Somebody's Fool]]" na magpapatuloy na maging unang solong ng isang babaeng artist na nangunguna sa [[Billboard Hot 100|Hot 100]].<ref>[https://www.billboard.com/articles/columns/chart-beat/7616906/leading-ladies-women-success-hot-100-chart Leading Ladies: A Look at Women's No. 1 Success in the Hot 100's History]</ref> Ang beteranong lyricist na si Ralph Maria Siegel ay nagsulat ng isang hanay ng mga liriko sa Aleman, na pinangalanang "''[[Everybody's Somebody's Fool|Die Liebe ist ein seltsames Spiel]]''", na, pagkatapos ng ilang alitan sa pagitan ni Francis at ng kanyang mga executive ng MGM, ay naitala at pinakawalan.<ref name="Connie Francis 1984"/> Ang kanta ay umakyat sa bilang 3 sa [[Kanlurang Alemanya|West Germany]].<ref>[https://norwegiancharts.com/showitem.asp?interpret=Connie+Francis&titel=Die+Liebe+ist+ein+seltsames+Spiel&cat=s Connie Francis - Die Liebe ist ein seltsames Spiel], norwegiancharts.com. Retrieved March 10, 2021.</ref> Hanggang sa kanyang numero 7 sa mga tsart ng US, "[[Many Tears Ago]]", kalaunan noong 1960 nang magsimulang magrekord si Francis ng mga bersyon ng pabalat ng kanyang sariling mga kanta sa mga banyagang wika bukod sa Aleman. Sa mga sumunod na taon, pinalaki niya ang kanyang recording portfolio hanggang sa 15 mga wika. Kumanta rin siya sa Romanian habang live na pagganap sa edisyon ng [[Golden Stag Festival|Cerbul de Aur]] ng 1970 sa [[Brașov]], Romania. Si Francis ay hindi matatas sa lahat ng mga wikang ito at kailangan niyang malaman ang mga kanta ng wikang banyaga sa pamamagitan ng tunog. Ipinaliwanag ni Francis sa isang panayam sa telebisyon noong 1961 na siya ay matatas sa Espanyol at Italyano, ngunit palaging may tagasalin sa malapit upang matiyak na ang naisalin niyang mga liriko at lalo na ang kanyang pagbigkas ay wastong wasto hangga't maaari. Sa kalagayan ng " ''Die Liebe ist ein seltsames Spiel'' ", nasisiyahan si Francis sa kanyang pinakadakilang tagumpay sa labas ng Estados Unidos. Noong 1960s, ang kanyang mga kanta ay hindi lamang nangunguna sa mga tsart sa maraming mga bansa sa buong mundo, ngunit siya rin ay binoto bilang bilang na mang-aawit sa higit sa 10 mga bansa. Noong 1960, pinangalanan siya na pinakatanyag na artista sa Europa, sa kauna-unahang pagkakataon na ang isang hindi taga-Europa ay nakatanggap ng karangalang ito. Mula kalagitnaan ng 1961 hanggang kalagitnaan ng 1963, sinara ng [[Radio Luxembourg]] ang mga broadcast sa bawat araw sa "Panahon na upang Sabihin Magandang Gabi", isang awiting naitala ni Francis lalo na para sa hangaring ito at kung saan ay hindi opisyal na inilabas hanggang noong 1996.<ref name="Twistin">Ron Roberts: ''Connie Francis 1960–1962'', companion book to 5 CD Boxed Set "Kissin', Twistin', Goin' Where the Boys Are", Bear Family Records BCD 16 826 EI, Hambergen (Germany) 1996</ref> Ang walang katapusang katanyagan ni Francis sa ibang bansa ay humantong sa kanya sa pagkakaroon ng mga special sa telebisyon sa maraming mga bansa sa buong mundo, tulad ng Britain, Germany, Spain at Italy. Kahit na sa kasagsagan ng [[Digmaang Malamig|Cold War]], ang musika ni Francis ay tinanggap nang mabuti sa mga bansa ng [[Kurtinang Bakal|Iron Curtain]], at ang ilan sa kanyang mga recording ay ginawang magagamit sa mga tatak ng record na pagmamay-ari ng estado tulad ng [[Melodiya]] sa dating Soviet Union at sa [[Jugoton]] sa dating Yugoslavia,<ref name="Twistin">Ron Roberts: ''Connie Francis 1960–1962'', companion book to 5 CD Boxed Set "Kissin', Twistin', Goin' Where the Boys Are", Bear Family Records BCD 16 826 EI, Hambergen (Germany) 1996</ref> kahit na ito ay karaniwang kaalaman na ang rock 'n' roll ay lubos na minasdan sa mga bansa ng [[Silangang Harang|Silangan na bloke.]] Sa US, si Connie Francis ay nagkaroon ng pangatlong numero unong hit noong 1962: "[[Don't Break the Heart That Loves You]]", at ang tagumpay niya ay humantong sa MGM na bigyan siya ng kumpletong kalayaan upang pumili ng alinmang mga kanta ang nais niyang i-record.<ref name="Sox">William Ruhlmann: ''Connie Francis 1955–1959'', companion book to 5 CD Boxed Set ''White Sox, Pink Lipstick… and Stupid Cupid'', Bear Family Records BCD 16 616 EI, Hambergen (Germany) 1993</ref> Ang unang aklat na autobiograpiko ni Francis na, ''For Every Young Heart'', ay nai-publish noong 1963. Noong Hulyo 3&nbsp;ng parehong taon, naglaro siya ng isang [[Royal Performance Performance]] para kay [[Elizabeth II|Queen Elizabeth II]] sa [[Alhambra Theatre of Variety|Alhambra Theatre]] sa [[Glasgow]], Scotland. Sa kasagsagan ng [[Digmaang Vietnam]] noong 1967, si Connie Francis ay gumanap para sa mga tropang US.<ref name="NotSorry">"[https://lasvegassun.com/news/2004/dec/23/not-sorry-now/ Not Sorry Now]", ''[[Las Vegas Sun]]''. December 23, 2004. Retrieved July 9, 2020.</ref><ref>Voger, Mark. "[https://www.nj.com/entertainment/2013/11/connie_francis.html Where the boys were: Connie Francis recalls Vietnam trip]", [[NJ.com]]. November 7, 2013. Retrieved July 9, 2020.</ref> Madalas na naaalala ni Francis ang kuwentong ito sa pagpapakilala sa "[[God Bless America]]" sa kanyang live na mga konsyerto. Dahil sa pagbabago ng mga kalakaran sa unang bahagi at kalagitnaan ng 1960s, lalo na ang [[British Invasion]], ang tagumpay sa tsart success Francis sa ''Billboard'' Hot 100 ay nagsimulang humina pagkalipas ng 1963. Napunta siya sa kanyang huling nangungunang sampung hit, "Vacation", noong 1962. Ang bilang ng mga walang kapareha ni Francis ay nagpatuloy na maabot ang nangungunang 40 sa US Hot 100 hanggang kalagitnaan ng 1960, kasama ang kanyang huling top-40 na entry noong 1964 na kanyang cover na bersyon ng "[[Be Anything (but Be Mine)]]", isang 1952 na kanta pinasikat ng mang-aawit / bandleader na si [[Eddy Howard]]. Sa kabila ng kanyang pagtanggi sa tagumpay sa Hot 100, nanatiling nangungunang draw ng konsiyerto si Francis, at ang kanyang mga walang asawa - na sumusunod na ngayon sa isang mas matandang istilo - ay nagmamarka sa pinakamataas na quarter ng ''Billboard'' Adult Contemporary (AC) Charts at kung minsan ay naabot sa ''Billboard's'' Country Charts. Samakatuwid, natamasa ni Francis ang matagumpay na tagumpay sa tsart sa US hanggang sa naubos ang kanyang kontrata sa MGM Records noong 1969.<ref name="Souvenirs">''Souvenirs'', Companion Booklet to 4 CD Boxed Set "Souvenirs", Polydor (New York) 1995, Cat.-No. 314 533 382-2</ref> Noong 1965, lumahok si Connie Francis sa edisyon ng taong iyon ng taunang [[Sanremo Music Festival|San Remo Festival]], kung saan ang kasosyo sa koponan na si [[Gigliola Cinquetti]] at ipinakita niya ang "''[[Ho bisogno di vederti]]''", na natapos sa bilang 5&nbsp;ng pangwakas na pagraranggo. [[Talaksan:Connie_Francis.jpg|thumb|Connie Francis c. 1970]] Si Francis ay bumalik sa San Remo noong 1967 upang ipakita ang "''Canta Ragazzina''" kasama ang kanyang kasosyo sa koponan na si [[Bobby Solo]].<ref>"[https://books.google.com/books?id=9SgEAAAAMBAJ&pg=PA64#v=onepage&q&f=false Key Tradesters Invade As Opening Bell Sounds at Festival]", ''[[Billboard (magazine)|Billboard]]''. January 28, 1967. p. 64. Retrieved July 7, 2020.</ref> Gayunpaman, sa US, "Time Alone Will Tell", ang bersyon ng pabalat ni Francis ng panalong entry ng San Remo noong 1967 na "''Non pensare a me''" na ipinakita nina [[Iva Zanicchi]] at [[Claudio Villa]], na nag-una sa numero 94 sa Hot 100&nbsp;ng Billboard at sa bilang 14 sa ''Billboard''<nowiki/>'s AC charts.<ref name="Souvenirs">''Souvenirs'', Companion Booklet to 4 CD Boxed Set "Souvenirs", Polydor (New York) 1995, Cat.-No. 314 533 382-2</ref> Noong 1973, bumalik si Francis sa recording studio, pinutol ang "(Should I) Tie a Yellow Ribbon Round the Old Oak Tree?", B / w "Paint the Rain" sa GSF Records. Ang sagot na ito ng kanta sa "[[Tie a Yellow Ribbon Round the Old Oak Tree]]" ni [[Tony Orlando and Dawn|Tony Orlando & Dawn]] ay bumula sa ilalim ng mga tsart. Ang proyekto ng pagtatala ng isang bersyon ng Aleman, bagaman, ay nanatiling hindi natapos.<ref name="Roberts">Ron Roberts: ''Connie Francis Discography 1955–1973'' {{Linawin||date=August 2020}}<sup class="noprint Inline-Template " data-ve-ignore="true" style="margin-left:0.1em; white-space:nowrap;">&#x5B;''[[Wikipedia: Mangyaring linawin|<span title="Is this supposed to be 1955–1975, as shown here: https://www.imdb.com/name/nm8072555/mediaviewer/rm165948928<nowiki/&gt; (August 2020)">clarification needed</span>]]''&#x5D;</sup></ref><ref>Richard Weize: ''Connie Francis'', companion book to 8 LP Boxed Set "Connie Francis in Deutschland", Bear Family Records BFX 15 305, Hambergen/Vollersode (Germany) 1988</ref><ref>Jan Feddersen: ''Connie Francis'', companion book to 5 CD Boxed Set "Lass mir die bunten Träume", Bear Family Records BCD 15 786 AH, Hambergen (Germany) 1994</ref> === 1974–1981: Trahedya at pagbabalik === Matapos ang kanyang katamtamang tagumpay sa "(Dapat ko bang) Magkabit ng isang Dilaw na Laso sa Pag-ikot ng Lumang Puno ng Oak?" Nagsimulang regular na muling gumanap si Francis. Habang lumalabas sa [[Theatre at Westbury|Westbury Music Fair]] sa [[New York]], noong 8 Nobyembre 1974, [[Panggagahasa|ginahasa]] si Francis sa Jerico Turnpike [[Howard Johnson's]] Lodge sa [[Jerico, New York]], at halos mabulutan sa ilalim ng bigat ng isang mabibigat na kutson na itinapon sa kanya ng salarin.<ref name="ReferenceA">Connie Francis: ''Who's Sorry Now?'' (Autobiography), St. Martin's Press, 1984, {{ISBN|0-312-87088-4}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0-312-87088-4|0-312-87088-4]]</ref> Kasunod nito ay [[Demanda (batas)|inakusahan niya]] ang chain ng motel dahil sa pagkabigo na magbigay ng sapat na seguridad at nag-ulat na nanalo ng $ 2.5 milyon na paghuhusga,<ref>Clayton W. Barrows – Tom Powers, Introduction to Management in the Hospitality Industry (9th edition), John Wiley & Sons, Inc., Hoboken, New Jersey, 2009, pg. 319</ref> sa oras na isa sa pinakamalalaking gayong hatol sa kasaysayan, na humantong sa isang reporma sa seguridad ng hotel. Ang kanyang nanggahasa ay hindi kailanman natagpuan.<ref>{{cite news|url=http://www.cnn.com/TRANSCRIPTS/0203/11/lkl.00.html|work=CNN|title=CNN.com – Transcripts|date=February 7, 2001}}</ref> Sa mga taon pagkatapos ng insidente, si Francis ay nalungkot, na kumukuha ng hanggang 50 na Darvon na tabletas sa isang araw at bihirang umalis sa kanyang tahanan sa [[Essex Fells, New Jersey]].<ref>[[Nan C. Robertson|Robertson, Nan]]. [https://www.nytimes.com/1981/11/09/style/connie-francis-comeback-trail-after-7-lost-years.html "CONNIE FRANCIS: COMEBACK TRAIL AFTER 7 LOST YEARS"], ''[[The New York Times]]'', November 9, 1981. Accessed December 26, 2016. "The rape snapped all connection with the outside world. She plummeted into depression, lying in bed for months at a time, watching television, venturing outside her house in Essex Fells, N.J., only to visit her secretary, Anne Fusari, nearby and watch more television."</ref> Noong 1977, si Francis ay sumailalim sa operasyon sa ilong at tuluyan nang nawala ang kanyang boses. Dumaan pa siya sa tatlong operasyon upang mabawi ang kanyang boses sa pagkanta at hindi makanta sa loob ng apat na taon.<ref name="Freeman"/><ref name="NotSorry"/> Noong 1978, bumalik si Francis sa recording studio upang putulin ang isang album na pinamagatang ''Who's Happy Now?''<ref>"[https://books.google.com/books?id=MSQEAAAAMBAJ&pg=PT82#v=onepage&q&f=false UA Head Warns of Increased S-O-R & Wide Discounting]", ''[[Billboard (magazine)|Billboard]]''. September 23, 1978. p. 83. Retrieved March 10, 2021.</ref> Ang nangungunang recording sa album na ito ay isang bersyon ng [[Disco|disko]] ng "Where the Boys Are". Naitala rin niya ang kanta sa wikang Hapon, Italyano, at Espanyol, tulad ng ginawa niya dati sa kanyang orihinal na bersyon ng 1960. Maraming mga kanta mula sa ''Who's Happy Now?'' Ang mga sesyon ay kasunod na naitala sa Italyano, Espanyol, Hapones, at Aleman. Ang mga recording ng Espanya at Aleman ay naging kanilang mga album bilang ''Connie Francis en Español'' sa Spain at bilang ''Was ich bin'' (What I Am) sa Alemanya. Ang lahat ng tatlong mga album at ang mga walang kaparehong culled mula sa kanila ay inilabas sa [[United Artists Records]]. Bumalik si Francis sa recording studio noong 1981 upang putulin ang "''Comme ci, comme ça''", at "I'm Me Again", na ang huli ay naging pamagat na track ng isang album na nagtatampok ng mga nabanggit na bagong kanta.<ref>"[https://www.allmusic.com/album/im-me-again-silver-anniversary-album-mw0000961877 I'm Me Again--Silver Anniversary Album - Connie Francis]", [[AllMusic]]. Retrieved March 10, 2021.</ref> Ang "I'm Me Again" ang naging huling solong ni Francis upang mag-chart sa mga chart ng AC.<ref name="MusicVF"/> === 1981–1988: Mas maraming trahedya === Noong 1981, karagdagang trahedya ang naganap kay Francis nang ang kanyang kapatid na si George Franconero, Jr., na siya ay malapit na malapit sa kanya, ay pinatay ng mga hitman ng Mafia.<ref name="ReferenceA"/><ref>{{cite web|url=https://www.nytimes.com/1981/03/07/nyregion/two-kill-a-jersey-man-who-gave-testimony-on-mobster-activities.html|title=Two Kill a Jersey Man Who Gave Testimony on Mobster Activities|first1=Alfonso a|last1=Narvaez|date=7 March 1981|via=NYTimes.com}}</ref> Sa kabila nito, kinuha niya muli ang live na pagganap, kahit na pinahahalagahan ang ''American Bandstand'' 30th Anniversary Special Episode, at lumilitaw sa bayan kung saan siya ay ginahasa. Ang bagong nahanap na tagumpay ni Francis ay panandalian lamang, gayunpaman, dahil na-diagnose siya na may [[Diperensiyang bipolar|manic depression]], na muling huminto sa kanyang karera, at nakatuon siya sa maraming mga psychiatric hospital.<ref>"[https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1986-01-02-mn-23475-story.html Connie Francis Put in Mental Hospital at Request of Police]", [[United Press International]]. January 2, 1986. Retrieved July 7, 2020.</ref><ref>Oppelaar, Justin. "[https://variety.com/2002/biz/news/francis-sues-universal-music-1117863779/ Francis sues Universal Music]", ''[[Variety (magazine)|Variety]]''. March 11, 2002. Retrieved July 7, 2020.</ref><ref name="BBC31202">"[http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/1868330.stm Singer Francis sues over rape scenes]", [[BBC News]]. March 12, 2002. Retrieved July 7, 2020.</ref> Sinubukan ni Francis na magpakamatay noong 1984. Gayunpaman, noong 1984, nakapag-sulat at nai-publish si Francis ng kanyang autobiography, ''Who's Sorry Now?'', na naging isang [[The New York Times Best Seller list|''New York Times'' bestseller]]. === 1989 – kasalukuyan: Mamaya sa karera === Noong 1989, ipinagpatuloy ulit ni Francis ang kanyang recording at gumaganap na career. Para sa [[Malaco Records]], naitala ni Francis ang isang dobleng album na pinamagatang ''Where the Hits Are'', na naglalaman ng muling pag-record ng 18 sa kanyang pinakamalaking mga hit, pati na rin ang anim na classics ng dating panahon na si Francis ay laging nais na i-record tulad ng "[[Are You Lonesome Tonight?]]" at "[[Torn Between Two Lovers]]". Noong 1992, isang medley ng mga remixed na bersyon ng kanyang pinakamalaking mga hit sa Aleman na na-chart sa Alemanya.<ref>Sinclair, David. "[https://books.google.com/books?id=QRIEAAAAMBAJ&pg=RA1-PA42&l#v=onepage&q&f=false Global Music Pulse]", ''[[Billboard (magazine)|Billboard]]''. July 4, 1992. p. 42. Retrieved July 14, 2020.</ref> Ang isang solong, pinamagatang "Jive, Connie", ay napunta sa pinakamataas na sampung pinakamabentang mga solong taon, na nagdala kay Connie Francis ng prestihiyosong R.SH-Gold award para sa "Pinakamahusay na Pagbalik ng Taon" mula sa R.SH (Maikling para sa "Radio Schleswig-Holstein"), noon ay isa sa pinakamahalagang pribadong istasyon ng radyo ng Alemanya.<ref>{{cite web|url=http://www.rsh-history.de/RSH-Gold-1993.htm|title=German website on the History of R.SH|publisher=Rsh-history.de|access-date=2012-12-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160106084004/http://www.rsh-history.de/RSH-Gold-1993.htm|archive-date=2016-01-06|url-status=dead}}</ref> Ang isang kasunod na album ng pagtitipon ng kanyang pinakamalaking mga hit sa Aleman sa kanilang orihinal na mga bersyon ay matagumpay ding na-release. Dahil dito, naitala ni Francis ang dalawang duet para sa label na German Herzklang (isang subsidiary ng [[Sony Music|Sony Music Entertainment]]) kasama si [[Peter Kraus]], na nakatrabaho niya nang maraming beses noong huling bahagi ng 1950s at unang bahagi ng 1960. Ang isang solo na wikang Aleman na album ay dapat na sundin sa Herzklang, ngunit sa kabila ng lahat ng mga kanta na naitala at halo-halong, ang album ay nanatiling hindi pinakawalan. Noong 1996, inilabas ni Francis ang live na album na ''The Return Concert: Live at Trump's Castle''.<ref>"[https://www.allmusic.com/album/the-return-concert-live-at-trumps-castle-mw0000079754 The Return Concert: Live at Trump's Castle - Connie Francis]", [[AllMusic]]. Retrieved March 10, 2021.</ref> Sa taon ding iyon, pinakawalan din niya ang ''With Love To Buddy'', isang [[album]] ng pagkilala sa mga kanta na pinasikat ng yumaong si [[Buddy Holly]]. Noong huling bahagi ng Disyembre 2004, pinuno ni Francis ang [[Las Vegas Valley|Las Vegas]] sa kauna-unahang pagkakataon mula pa noong 1989.<ref name="NotSorry"/> Noong Marso at Oktubre 2007, gumanap si Francis sa mga sold-out na crowd sa [[Castro Theatre]] sa San Francisco.<ref>Chonin, Neva. "[https://www.sfgate.com/music/article/REVIEW-The-crowd-loves-Connie-Francis-2612002.php The crowd loves Connie Francis]", ''[[San Francisco Chronicle]]''. March 6, 2007. Retrieved July 14, 2020.</ref> Nagpakita siya sa konsyerto sa [[Maynila]], Pilipinas, noong [[Araw ng mga Puso|Valentine's Day]] 2008.<ref>Dimaculangan, Jocelyn. "[https://www.pep.ph/guide/1595/connie-francis-performs-at-araneta-coliseum-on-valentines-day Connie Francis performs at Araneta Coliseum on Valentine's Day]", [[Philippine Entertainment Portal]]. February 13, 2008. Retrieved July 14, 2020.</ref> Noong 2010, lumitaw din siya sa [[Westgate Las Vegas|Las Vegas Hilton]] kasama si [[Dionne Warwick]], isang palabas na nasingil bilang "Eric Floyd's Grand Divas of Stage".<ref>"[https://vegasnews.com/25463/connie-francis-dionne-warwick-shows-draw-record-crowds-to-las-vegas-hilton.html Connie Francis & Dionne Warwick Shows Draw Record Crowds to Las Vegas Hilton] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210512055024/https://www.vegasnews.com/25463/connie-francis-dionne-warwick-shows-draw-record-crowds-to-las-vegas-hilton.html |date=2021-05-12 }}", ''Vegas News''. June 10, 2010. Retrieved July 14, 2020.</ref> Noong Disyembre 2017, pinakawalan ni Francis ang kanyang pinakabagong autobiography, ''Among My Souvenir''.<ref name="Thomas"/> == Trabaho == === Mga genre ng musikal === Habang ang kanyang mga walang asawa ay pinananatiling nasa dating tunog ng araw tulad ng rock 'n' roll, mga bagong bagay na kanta, pag-ikot, mga ballad ng sulo, o tunog ng grupo ng mga batang babae na nilikha ng alumni ng [[Brill Building]] na sina [[Ellie Greenwich]] at [[Jeff Barry]], Francis' kinakatawan siya ng mga album sa iba't ibang mga istilo, mula sa R & B, [[vocal jazz]], at [[Country (musika)|country]] hanggang sa mga pamantayan ng Broadway, musika ng mga bata, waltze, spiritual music, [[schlager music]], [[Kaugalian|tradisyonal]] mula sa iba`t ibang mga pangkat-etniko na kinakatawan sa US, at mga piling kanta mula sa mga sikat na songwriter ng ang araw, tulad ng [[Burt Bacharach]] at [[Hal David]], o [[Les Reed]]. == Pagkilala == Noong 2001, "Who's Sorry Now?" ay pinangalanang isa sa mga [[Songs of the Century]].<ref>Mosiello, Laura; Reynolds, Susan (2009). ''[https://books.google.com/books?id=BwTtDQAAQBAJ&pg=PT38#v=onepage&q&f=false The Portable Italian Mamma: Guilt, Pasta, and When Are You Giving Me Grandchildren?]''. [[Simon and Schuster]]. Retrieved July 7, 2020.</ref> Ang isang karatulang "Connie Francis Court" ay ipinakita sa sulok ng Greylock Parkway at Forest Street sa [[Belleville, New Jersey]], malapit sa bahay kung saan siya lumaki.<ref>{{cite web|url=http://www.nj.com/news/local/index.ssf/2009/10/belleville_to_honor_hometown_g.html|title=Belleville to honor hometown girl, the resilient Connie Francis|work=The Star-Ledger|publisher=nj.com|first=Halley|last=Bondy|date=October 22, 2009|access-date=July 15, 2012}}</ref> == Mga Sanggunian == {{reflist}}   == Mga panlabas na link == * {{Official website}}</img> * {{IMDb name|0290120}} * [http://bjbear71.com/Ogerman/Claus.html The Work of Claus Ogerman] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200130203827/http://www.bjbear71.com/Ogerman/Claus.html |date=2020-01-30 }}, isang larawan sa discography na nagpapakita ng mga album at walang kapareha, kasama ang mga larawan ng studio at kumpletong mga tala ng liner na ididokumento ang gawain ni Francis noong 1960 kasama ang arranger / conductor na ito. * [http://www.baltimorenetradio.com Baltimore Net Radio] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120511122447/http://www.baltimorenetradio.com/ |date=2012-05-11 }} —Mga tampok sa isang oras na lingguhang programa sa radio sa internet na streaming sa buong mundo, na nakatuon sa musika ni Connie Francis: "A Visit with Connie Francis" Huwebes mula 3: 00–4: 00 pm NYT, na may mga muling pag-broadcast ayon sa iskedyul ng programa [[Kategorya:Ipinanganak noong 1937]] [[Kategorya:Mga mang-aawit mula sa Estados Unidos]] [[Kategorya:Musika ng New Jersey]] [[Kategorya:Mga Amerikanong liping-Italyano]] [[Kategorya:Mga mang-aawit ng musikang popular mula sa Estados Unidos]] [[Kategorya:Nabubuhay na mga tao]] [[Kategorya:Mga musiko mula sa Estados Unidos]] [[Kategorya:Pages with unreviewed translations]] 6wq3se4hpvvjtmnb96njpxchgmpj9gf 0 309765 2213364 2138643 2026-06-25T19:43:04Z Tabilay 153890 /* */ 2213364 wikitext text/x-wiki Si Annalie "Ali" Forbes (ipinanganak noong 24 Hulyo 1992) ay isang kagandahang Pilipino, mang-aawit at host sa telebisyon mula sa Santa Maria, Bulacan.<ref>https://bigbrother.fandom.com/wiki/Ali_Forbes</ref><ref>https://buzzlearn.com/ali-forbes/{{Dead link|date=Nobiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Talambuhay == Si Ali ay nakoronahan bilang 1st runner-up sa Binibining Pilipinas 2012, at ang unang lokal na may-ari ng Miss Grand International noong 2013, kung saan siya ay inilagay bilang 3rd runner-up. Siya ay kapatid ng horse racing TV host na si Lea Forbes. Hinirang siya bilang Best New TV personality at Best Reality TV show host noong 2015. [1] == Filmography <ref>https://www.imdb.com/name/nm4995811/bio</ref> == * WPS: West Philippine Sea (2024) * G! LU! (2024) * Nagalit ang patay sa haba ng lamay: Da resbak (2023) * Sa Kamay ng Diyos * Sanggano, sanggago't sanggwapo 2: Aussie! Aussie! (O sige) (2021) * Nelia (2021) * SleazeBag Cheaters (2020) * Unbreakable (2019) * The Panti Sisters (2019) * Rainbow's Sunset (2018) * Ipaglaban mo (2018) * Sana dalawa ang puso (2018) * Upline Downline (2016) * A1 ko sa'yo (2016) * Maalaala Mo Pa Kaya (2016) * Pinoy Big Brother Lucky Season 7 : Adult Housemate (2016) * Magtiwala ka: A Yolanda Story == Mga panlabas na link == [[imdbname:4995811|Annalie Forbes]] on [[Internet Movie Database]] [[Kategorya:2012 sa Pilipinas]] [[Kategorya:Nabubuhay na mga tao]] 32mjdh1fxgza8zia6u4s1zlu22gkebf 2213365 2213364 2026-06-25T19:44:57Z Tabilay 153890 /* Filmography [3] */ 2213365 wikitext text/x-wiki Si Annalie "Ali" Forbes (ipinanganak noong 24 Hulyo 1992) ay isang kagandahang Pilipino, mang-aawit at host sa telebisyon mula sa Santa Maria, Bulacan.<ref>https://bigbrother.fandom.com/wiki/Ali_Forbes</ref><ref>https://buzzlearn.com/ali-forbes/{{Dead link|date=Nobiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Talambuhay == Si Ali ay nakoronahan bilang 1st runner-up sa Binibining Pilipinas 2012, at ang unang lokal na may-ari ng Miss Grand International noong 2013, kung saan siya ay inilagay bilang 3rd runner-up. Siya ay kapatid ng horse racing TV host na si Lea Forbes. Hinirang siya bilang Best New TV personality at Best Reality TV show host noong 2015. [1] == Filmography == * WPS: West Philippine Sea (2024) * G! LU! (2024) * Nagalit ang patay sa haba ng lamay: Da resbak (2023) * Sa Kamay ng Diyos * Sanggano, sanggago't sanggwapo 2: Aussie! Aussie! (O sige) (2021) * Nelia (2021) * SleazeBag Cheaters (2020) * Unbreakable (2019) * The Panti Sisters (2019) * Rainbow's Sunset (2018) * Ipaglaban mo (2018) * Sana dalawa ang puso (2018) * Upline Downline (2016) * A1 ko sa'yo (2016) * Maalaala Mo Pa Kaya (2016) * Pinoy Big Brother Lucky Season 7 : Adult Housemate (2016) * Magtiwala ka: A Yolanda Story Source <ref>{{Cite web |title=IMDB: Ali Forbes |url=https://www.imdb.com/name/nm4995811/bio |access-date=2026-06-25 |website=www.imdb.com}}</ref> == Mga panlabas na link == [[imdbname:4995811|Annalie Forbes]] on [[Internet Movie Database]] [[Kategorya:2012 sa Pilipinas]] [[Kategorya:Nabubuhay na mga tao]] 3elx5riq8jxkwftzjsj7euupifr5xlp 2213366 2213365 2026-06-25T19:47:02Z Tabilay 153890 /* */ 2213366 wikitext text/x-wiki Si Annalie "Ali" Forbes (ipinanganak noong 24 Hulyo 1992) ay isang kagandahang Pilipino, mang-aawit at host sa telebisyon mula sa Santa Maria, Bulacan.<ref>{{Cite web |title=Ali Forbes |url=https://bigbrother.fandom.com/wiki/Ali_Forbes |access-date=2026-06-25 |website=Big Brother Wiki |language=en}}</ref> == Talambuhay == Si Ali ay nakoronahan bilang 1st runner-up sa Binibining Pilipinas 2012, at ang unang lokal na may-ari ng Miss Grand International noong 2013, kung saan siya ay inilagay bilang 3rd runner-up. Siya ay kapatid ng horse racing TV host na si Lea Forbes. Hinirang siya bilang Best New TV personality at Best Reality TV show host noong 2015. [1] == Filmography == * WPS: West Philippine Sea (2024) * G! LU! (2024) * Nagalit ang patay sa haba ng lamay: Da resbak (2023) * Sa Kamay ng Diyos * Sanggano, sanggago't sanggwapo 2: Aussie! Aussie! (O sige) (2021) * Nelia (2021) * SleazeBag Cheaters (2020) * Unbreakable (2019) * The Panti Sisters (2019) * Rainbow's Sunset (2018) * Ipaglaban mo (2018) * Sana dalawa ang puso (2018) * Upline Downline (2016) * A1 ko sa'yo (2016) * Maalaala Mo Pa Kaya (2016) * Pinoy Big Brother Lucky Season 7 : Adult Housemate (2016) * Magtiwala ka: A Yolanda Story Source <ref>{{Cite web |title=IMDB: Ali Forbes |url=https://www.imdb.com/name/nm4995811/bio |access-date=2026-06-25 |website=www.imdb.com}}</ref> == Mga panlabas na link == [[imdbname:4995811|Annalie Forbes]] on [[Internet Movie Database]] [[Kategorya:2012 sa Pilipinas]] [[Kategorya:Nabubuhay na mga tao]] h6sg8zlezaxn85wec1irc9odklg67i0 2213367 2213366 2026-06-25T19:48:01Z Tabilay 153890 /* Talambuhay */ 2213367 wikitext text/x-wiki Si Annalie "Ali" Forbes (ipinanganak noong 24 Hulyo 1992) ay isang kagandahang Pilipino, mang-aawit at host sa telebisyon mula sa Santa Maria, Bulacan.<ref name=":0">{{Cite web |title=Ali Forbes |url=https://bigbrother.fandom.com/wiki/Ali_Forbes |access-date=2026-06-25 |website=Big Brother Wiki |language=en}}</ref> == Talambuhay == Si Ali ay nakoronahan bilang 1st runner-up sa Binibining Pilipinas 2012, at ang unang lokal na may-ari ng Miss Grand International noong 2013, kung saan siya ay inilagay bilang 3rd runner-up. Siya ay kapatid ng horse racing TV host na si Lea Forbes. Hinirang siya bilang Best New TV personality at Best Reality TV show host noong 2015.<ref name=":0" /> == Filmography == * WPS: West Philippine Sea (2024) * G! LU! (2024) * Nagalit ang patay sa haba ng lamay: Da resbak (2023) * Sa Kamay ng Diyos * Sanggano, sanggago't sanggwapo 2: Aussie! Aussie! (O sige) (2021) * Nelia (2021) * SleazeBag Cheaters (2020) * Unbreakable (2019) * The Panti Sisters (2019) * Rainbow's Sunset (2018) * Ipaglaban mo (2018) * Sana dalawa ang puso (2018) * Upline Downline (2016) * A1 ko sa'yo (2016) * Maalaala Mo Pa Kaya (2016) * Pinoy Big Brother Lucky Season 7 : Adult Housemate (2016) * Magtiwala ka: A Yolanda Story Source <ref>{{Cite web |title=IMDB: Ali Forbes |url=https://www.imdb.com/name/nm4995811/bio |access-date=2026-06-25 |website=www.imdb.com}}</ref> == Mga panlabas na link == [[imdbname:4995811|Annalie Forbes]] on [[Internet Movie Database]] [[Kategorya:2012 sa Pilipinas]] [[Kategorya:Nabubuhay na mga tao]] pxwkir7pjqrqro96avkidyc93yjpegt 0 311814 2213427 2004667 2026-06-26T04:19:41Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2213427 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Castelgrande|province=[[lalawigan ng Potenza|Potenza]] (PZ)|website={{official website|http://www.comunecastelgrande.it/}}|area_code=0976|postal_code=85050|day=Hulyo 5|saint=|elevation_m=962|elevation_footnotes=|population_demonym=Castelgrandesi|population_footnotes=|area_total_km2=34|area_footnotes=|mayor=Alberto Muro|mayor_party=|region=[[Basilicata]]|official_name=Comune di Castelgrande|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|40|47|N|15|26|E|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=Castelgrande-Stemma.png|image_caption=|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Castelgrande with Monte Giano.JPG|native_name=|footnotes=}} Ang '''Castelgrande''' ay isang bayan at [[komuna]] sa [[lalawigan ng Potenza]], sa rehiyon ng Timog Italya ng [[Basilicata]]. Ito ay may hangganan sa mga ''comune'' ng [[Laviano]], [[Muro Lucano]], [[Pescopagano]], [[Rapone]], at [[San Fele]]. Ang Castelgrande ay bahagi ng Comunita 'Montana di Marmo Melandro,<ref>https://web.archive.org/web/20150813061034/http://csrmarmomelandro.it/index.php/territorio</ref> dating bahagi ng Comunita' Montana di Marmo Platano. == Mga sanggunian == {{reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://digilander.libero.it/rufdes/CASTELGRANDE.htm Kasaysayan ng Castelgrande] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210819182332/https://digilander.libero.it/rufdes/CASTELGRANDE.htm |date=2021-08-19 }} {{Lalawigan ng Potenza}} intljq8mmaa6skd6d0lqb5xsj1gsp2q 0 312207 2213407 2038413 2026-06-26T02:54:32Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2213407 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Bovino|province=[[Lalawigan ng Foggia|Foggia]] (FG)|website={{official website|https://web.archive.org/web/20060629025936/http://www.comunebovino.it:80/}}|area_code=0881|postal_code=71023|day=Agosto 29|saint=[[Maria SS. ng Valleverde]]|elevation_m=647|elevation_footnotes=|population_demonym=Bovinesi|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|area_total_km2=84|area_footnotes=|mayor=Michele Dedda|mayor_party=|frazioni=Ponte Bovino, Radogna|region=[[Apulia]]|official_name=Comune di Bovino|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|41|15|N|15|21|E|display=inline}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=Bovino-Stemma.png|image_caption=Romanikong kastilyo ng Bovino kasama ang Toreng Normando|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Castellobovino.JPG|native_name=|footnotes=}} Ang '''Bovino''' ay isang [[komuna]] at burol na bayan sa silangang bahagi ng mga [[Kabundukang Apenino|Apenino]] sa [[lalawigan ng Foggia]], [[Apulia]], [[katimugang Italya]]. Matatagpuan sa loob ng makahoy na [[Kabundukang Dauno]] bilang isang terasa sa [[Tavoliere delle Puglie|kapatagang Tavoliere]], kasalukuyang kasama ang Bovino sa talaan ng "[[I borghi più belli d'Italia|mga pinakamagandang nayon ng Italya]]". == Mga pangunahing tanawin == Ang pinakamalaking nag-iisang edipisyo ay ang kastilyong [[Mga Normando|Normando]]. Sinasakop nito ang magandang tanawin ng nayon. Permanenteng bukas ang patyo. Ang villa communale ay isang munisipal na liwasan na may maliliit na lawa at puwente, na naglalaman ng malawak na arboretum na may linya ng mga puno ng [[Aesculus hippocastanum|kabayong kastanyas]]. Mayroong ilang mga tanaw ng panorama. Karamihan ay nasa tabi ng mga labi ng orihinal na pader ng Romano. Ilang mga kalye sa sentrong pangkasaysayan ay tinahak pa rin at sementado ng mga bato. Kasama sa iba pang mga sinaunang tanawin ang [[Romanong akwedukto]]. == Mga sanggunian == {{reflist}} == Mga panlabas na link == * http://www.lastampa.it/2015/04/06/multimedia/societa/i-borghi-ditalia-KctJmvzMMXrFQTpxmF6WuJ/pagina.html{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * http://www.prolocobovino.it/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110722045146/http://www.prolocobovino.it/ |date=2011-07-22 }} * https://web.archive.org/web/20080323101252/http://www.bovinonline.it/ * http://www.orchideedibovino.it/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110112232447/http://www.orchideedibovino.it/ |date=2011-01-12 }} * http://www.museum.com/jb/museum?id=12547 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210909152246/http://www.museum.com/jb/museum?id=12547 |date=2021-09-09 }} * http://www.borghitalia.it/html/borgo_en.php?codice_borgo=348&codice=elenco&page=1 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101120004853/http://borghitalia.it/html/borgo_en.php?codice_borgo=348&codice=elenco&page=1 |date=2010-11-20 }} {{Lalawigan ng Foggia}} [[Kategorya:Mga bayan at lungsod sa Apulia]] rzdcwqhb0o99j3mimvs9f015njqb38x 0 314322 2213402 2212106 2026-06-26T02:39:00Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2213402 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Bomarzo|province=[[lalawigan ng Viterbo|Viterbo]] (VT)|website={{official website|https://web.archive.org/web/20111008133252/http://www.comune.bomarzo.vt.it:80/}}|area_code=0761|postal_code=01020|day=Abril 24|saint=San Anselmo|elevation_m=263|elevation_footnotes=|population_demonym=Bomarzesi|population_footnotes=|area_total_km2=39.65|area_footnotes=|mayor=Ivo Cialdea|mayor_party=|frazioni=Mugnano in Teverina|region=[[Lazio]]|official_name=Comune di Bomarzo|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|42|28|N|12|14|E|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=bomarzo-stemma.gif|image_caption=|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Bomarzo.jpg|native_name=|footnotes=}} [[Talaksan:Bomarzo-_Chiesa_di_S.Maria_della_Valle.JPG|thumb|320x320px| Simbahan ng Santa Maria della Valle.]] Ang '''Bomarzo''' ay isang bayan at [[komuna]] (munisipalidad) ng [[lalawigan ng Viterbo]], rehiyon ng [[Lazio]], [[Gitnang Italya]], sa ibabang lambak ng [[Ilog Tiber|Tiber]]. Ito ay matatagpuan {{Convert|14.5|km|mi}} silangan-hilagang-silangan ng [[Viterbo]] at {{Convert|68|km|mi}} hilaga-hilagang kanluran ng Roma. == Kasaysayan == Ang kasalukuyang pangalan ng lungsod ay hango sa ''Polymartium'', unang binanggit sa ''Historia Langobardorum'' ni Paulus Diaconus. Ang etimolohiyang ''"polis martium"'', lungsod ni Marte, ay nagmumungkahi ng pinagmulang Romano. Gayunpaman, ang arkeolohikong katibayan para sa isang Romanong lungsod ay hindi pa natagpuan hanggang ngayon. Gayunpaman, maaaring pag-aari ni [[Domitia Calvilla]], ang ina ng Emperador Marco Aurelio, ang isang Romanong pagawaan ng ladrilyo na itinatag sa malapit. == Mga sanggunian ==  {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [https://web.archive.org/web/20130718182712/http://www.bilder-download.org/index.php/img-galleries/bomarzo Mga larawan mula sa bayan, mga gusali at kastilyo ng Bomarzo] * [ GigaCatholic (episcopal see) na may titular incumbent biography links] * [http://www.culturediscovery.com/Lazio/Bomarzo-The-Monster-Park-/-Sacred-Grove.html Mga larawan ng Monster Park mula sa Culture Discovery Vacations]{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://web.archive.org/web/20081224031633/http://www.bomarzo.net/index_en.html Ang Park of the Monsters] {{In lang|it|en}} * [http://cyberitalian.com/html/gal_36.htm Gaither Stewart, "Ang ikawalong kababalaghan ng mundo: Bomarzo"] * [http://digilander.libero.it/epiur/bomarzo.htm Il parco dei Mostri di Bomarzo: Artikulo ng grupong Pegaso] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210228055124/https://digilander.libero.it/epiur/bomarzo.htm |date=2021-02-28 }} * [https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Gazetteer/Places/Europe/Italy/Lazio/Viterbo/Bomarzo/Bomarzo/home.html Thayer's Gazetteer ng Lazio] * [http://www.bergerfoundation.ch/Jardin/bomarzo.intro_english.html JE Berger Foundation: Bomarzo] * [http://www.gardener.ru/?id=1394 Bomarzo gallery] * [https://web.archive.org/web/20110824032452/http://pauladelacruz.com/bomarzo.pdf Napakarilag Grotesques, ni Paula de la Cruz, GARDEN DESIGN, Nob/Dis 2009] {{Lalawigan ng Viterbo}}{{Province of Viterbo}} 0thiz9z8inwri51n1vzpf4n8wljzhgs 0 314336 2213420 2004362 2026-06-26T03:56:00Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2213420 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Carbognano|province=[[lalawigan ng Viterbo|Viterbo]] (VT)|website={{Official website|http://www.comune.carbognano.vt.it/}}|area_code=0761|postal_code=01030|day=|saint=|elevation_m=394|elevation_footnotes=|population_demonym=|population_footnotes=|area_total_km2=17.2|area_footnotes=|mayor=|mayor_party=|frazioni=|region=[[Lazio]]|official_name=Comune di Carbognano|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|42|19|N|12|15|E|type:city(1,992)_region:IT|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=|image_caption=|image_alt=|imagesize=|image_skyline=|native_name=|footnotes=}} Ang '''Carbognano''' ay isang [[komuna]] (munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Viterbo]] sa rehiyon ng [[Lazio]] ng Gitnang [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|50|km|mi}} hilagang-kanluran ng [[Roma]] at mga {{Convert|15|km|mi|0}} timog-silangan ng [[Viterbo]]. Noong 31 Disyembre 2004, mayroon itong populasyon na 1,992 at may lawak na {{Convert|17.2|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> Ang Carbognano ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Caprarola]], [[Fabrica di Roma]], [[Nepi]], at [[Vallerano]]. == Ebolusyong demograpiko == <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.8) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8) ImageSize = width:455 height:303 PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30 DateFormat = x.y Period = from:0 till:3000 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:200 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1861 text:1861 bar:1871 text:1871 bar:1881 text:1881 bar:1901 text:1901 bar:1911 text:1911 bar:1921 text:1921 bar:1931 text:1931 bar:1936 text:1936 bar:1951 text:1951 bar:1961 text:1961 bar:1971 text:1971 bar:1981 text:1981 bar:1991 text:1991 bar:2001 text:2001 PlotData= color:barra width:20 align:left bar:1861 from: 0 till:0 bar:1871 from: 0 till:1915 bar:1881 from: 0 till:1917 bar:1901 from: 0 till:2034 bar:1911 from: 0 till:2020 bar:1921 from: 0 till:2109 bar:1931 from: 0 till:2246 bar:1936 from: 0 till:2220 bar:1951 from: 0 till:2280 bar:1961 from: 0 till:2147 bar:1971 from: 0 till:2006 bar:1981 from: 0 till:1910 bar:1991 from: 0 till:2012 bar:2001 from: 0 till:1918 PlotData= bar:1861 at:0 fontsize:XS text: ? shift:(-8,5) bar:1871 at:1915 fontsize:XS text: 1915 shift:(-8,5) bar:1881 at:1917 fontsize:XS text: 1917 shift:(-8,5) bar:1901 at:2034 fontsize:XS text: 2034 shift:(-8,5) bar:1911 at:2020 fontsize:XS text: 2020 shift:(-8,5) bar:1921 at:2109 fontsize:XS text: 2109 shift:(-8,5) bar:1931 at:2246 fontsize:XS text: 2246 shift:(-8,5) bar:1936 at:2220 fontsize:XS text: 2220 shift:(-8,5) bar:1951 at:2280 fontsize:XS text: 2280 shift:(-8,5) bar:1961 at:2147 fontsize:XS text: 2147 shift:(-8,5) bar:1971 at:2006 fontsize:XS text: 2006 shift:(-8,5) bar:1981 at:1910 fontsize:XS text: 1910 shift:(-8,5) bar:1991 at:2012 fontsize:XS text: 2012 shift:(-8,5) bar:2001 at:1918 fontsize:XS text: 1918 shift:(-8,5) TextData= fontsize:S pos:(20,20) text:Datos mula sa ISTAT </timeline> == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.carbognano.vt.it/ www.comune.carbognano.vt.it/] * http://www.carbognanonline.it/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220116194321/http://carbognanonline.it/ |date=2022-01-16 }} es5el4aw047zo56oaz4voehd1v3qc1f 0 316314 2213373 2033818 2026-06-25T23:09:12Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2213373 wikitext text/x-wiki Ang '''Tatlong Prinsipe at Kanilang mga Hayop''' ay isang Litwanong [[kuwentong bibit]] na isinama ni [[Andrew Lang]] sa ''[[Lang's Fairy Book|The Violet Fairy Book]]''.<ref>Andrew Lang, ''[http://www.classicreader.com/book/995/5/ The Violet Fairy Book] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191022014059/http://www.classicreader.com/book/995/5 |date=2019-10-22 }}''</ref> Ang aktuwal na pinagmulan ay si ''Von den drei Brüdern und ihren Thieren'' mula kay August Leskien und K. Brugman, sa ''Litauische Volkslieder und Märchen'' (1882).<ref>[http://www.zeno.org/nid/20007859724 Leskien & Brugman,original version in German on zeno.org]</ref> == Buod == [[Talaksan:The_violet_fairy_book_(1906)_(14730370096).jpg|right|thumb|300x300px|Ilustrasyon ni [[Henry Justice Ford]] mula sa [[Lang's Fairy Books|Andrew Lang's Fairy Books]]]] Tatlong prinsipe ang may kapatid na babae. Nangangaso ang apat isang araw at babarilin na sana ang isang lobo nang mag-alok ito na bigyan ang bawat prinsipe ng isang anak kung hindi nila gagawin. Ang parehong bagay ay nangyari sa isang leon, isang soro, isang liyebre, isang bulugan at isang oso. Pagkatapos ay dumating sila sa isang sangang-daan. Sinabi ng pinakamatanda sa kaniyang mga kapatid na markahan ang bawat abedul doon: kung babalik sila at nakita nilang umaagos ang dugo, malalaman nilang patay na ang kapatid na iyon, ngunit kung umagos ang gatas, buhay siya. Pagkatapos ay tinanong nila ang kanilang kapatid na babae kung alin ang gusto niyang sumama; sumama siya sa pinakamatanda. Nakahanap ang pinakamatandang prinsipe ng yungib ng mga tulisan. Sa tulong ng kaniyang mga hayop, pinatay niya ang lahat maliban sa isa, na nagkunwaring kamatayan. Doon sila nagpalipas ng gabi ng kaniyang stepsister. Kinabukasan, nagpunta siya sa pangangaso. Pinilit ng nakaligtas na magnanakaw ang stepsister na dalhan siya ng mahiwagang potion na nagpagaling sa kaniya, at nilinlang niya ang kaniyang kapatid na pabayaan itong itali ang mga kamay nito sa likod nito. Ito ay isang pagsubok sa kaniyang lakas at nangangailangan ng tatlong tali. Sa ikatlo, lumitaw ang magnanakaw, na nag-aantok ng kutsilyo. Nilinlang ng prinsipe ang magnanakaw na pabayaan siyang bumusina. Dumating ang mga hayop at pinatay ang magnanakaw. Ikinadena niya ang kaniyang kapatid na babae sa dingding upang hayaan itong magsisi, at naglagay ng isang malaking mangkok sa harap niya, na sinasabi sa kaniya na hindi siya makikita hanggang sa mapuno ito ng kaniyang mga luha. Ibibigay na sana ang prinsesa sa isang dragon. Ang pinakamatandang prinsipe ay pumunta sa dalampasigan kung saan siya ibibigay at kasama ng kaniyang mga hayop ay pinatay ang dragon. Pinapasok siya ng prinsesa sa coach para magmaneho pabalik sa kastilyo at binigyan siya ng singsing at kalahati ng kaniyang panyo. Ngunit pinatay siya ng [[Huwad na bayani|kutsero]] at kabalyero para sabihing napatay nila ang dragon. Nagtipon ang mga hayop sa paligid ng katawan. Pagkatapos ay nagkaroon ng ideya ang lobo. Nakapatay ito ng baka at inilagay ang soro bilang bantay dito. Nakahuli ito ng uwak, at sinabihan ito ng leon na hindi nila ito papatayin kung makuha nila ang tubig upang buhayin ang prinsipe. Ito ay ginawa, at ang prinsipe ay pumunta sa bayan. Ang prinsesa ay ikakasal sa kutsero, ngunit ang prinsipe ay pinatunayan ang kaniyang sarili na ang dragon-slayer sa pamamagitan ng singsing at panyo, kaya ang kutsero ay itinapon sa bilangguan at ang prinsipe ay pinakasalan ang prinsesa. Isang araw, nanghuli siya at naligaw ng landas. Tinanong niya ang isang mangkukulam kung maaari siyang manatili sa gabi, ngunit sinabi niya na natatakot siya sa kaniyang mga hayop at hiniling na hawakan sila ng isang pamalo. Siya ay sumang-ayon, ngunit ito ay naging sila, at siya, sa bato. Bumalik ang bunsong kapatid sa sangang-daan at nakitang may karamdaman ang sinapit ng kaniyang panganay na kapatid. Dumaan siya sa daang iyon, at kinuha siya ng mga tao sa bayan bilang kanilang prinsipe. Alam ng prinsesa na hindi niya ito asawa at nakiusap sa kaniya na hanapin ang prinsipe. Pumunta siya, natagpuan ang parehong mangkukulam, at nagdusa ng parehong kapalaran. Ang pangalawang kapatid na lalaki ay bumalik sa sangang-daan at nakitang may masamang nangyari sa kaniyang magkapatid. Dumaan siya sa parehong daan ng kaniyang panganay na kapatid, at muli ang prinsesa lamang ang nakakaalam kung sino siya. Lumabas siya upang maghanap, natagpuan ang mangkukulam, ngunit sinabi sa kaniya na siya lamang ang maaaring hampasin ang kaniyang mga hayop. Ibinigay niya sa kaniya ang tungkod, at hinipo niya ang soro, at nakita niyang ginawa itong bato. Pagkatapos ay binantaan niya siya kasama ang kaniyang mga hayop maliban kung ibabalik niya ang kaniyang mga kapatid, kaya ginawa niya ito at bumalik sila sa bayan. == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Kuwentong bibit]] 4t0e6ch8utyid4bnemnocllkqzjf2aj 0 319705 2213403 1983995 2026-06-26T02:41:25Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2213403 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune|name=Bomporto|official_name=Comune di Bomporto|native_name=|image_skyline=Bomporto01.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=Porte Vinciane.|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|44|44|N|11|2|E|type:city(8,274)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Emilia-Romaña]]|province=[[Lalawigan ng Modena|Modena]] (MO)|frazioni=Gorghetto, San Michele, Solara, Sorbara, Villavara|mayor_party=|mayor=Angelo Giovannini|area_footnotes=|area_total_km2=38.87|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_total=10141|population_as_of=April 30, 2017|pop_density_footnotes=|population_demonym=Bomportesi|elevation_footnotes=|elevation_m=20|twin1=|twin1_country=|saint=|day=|postal_code=41030|area_code=059|website={{official website|http://www.comune.bomporto.mo.it/}}|footnotes=}} Ang '''Bomporto''' ([[Mga diyalektong Emiliano|Modenese]]: {{Lang|egl|Bumpòrt}}) ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Modena]] sa rehiyon ng [[Emilia-Romaña]] ng [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|35|km|mi}} hilagang-kanluran ng [[Bolonia]] at mga {{Convert|12|km|mi}} hilagang-silangan ng [[Modena]]. Ang Bomporto ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Bastiglia]], [[Camposanto (Emilia-Romagna)|Camposanto]], [[Medolla]], [[Modena]], [[Nonantola]], [[Ravarino]], [[San Prospero]], at [[Soliera]] . Nasa hangganan ng bayan ang [[Pieve di Sorbara]], isang romanikong simbahan ng parokya. == Kultura == Ang mga institusyong pang-edukasyon ay ang paaralang elementarya ng "Guglielmo Marconi", aklatang Romano Botti at Margherita Marzi Anglani (1976). == Kakambal na bayan == Ang Bomporto ay [[Kinakapatid na lungsod|kakambal]] sa: * {{Flagicon|Italy}} [[Mola di Bari]], Italya, simula 2013 == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.bomporto.mo.it/ Opisyal na website] * [http://www.bomporto.it/ www.bomporto.it/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220910080055/http://www.bomporto.it/ |date=2022-09-10 }} {{Province of Modena}} 0oqjznnp3s63sur0i6dz4uw250p1lim 0 324614 2213372 2038935 2026-06-25T22:17:04Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2213372 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Alluvioni Piovera|official_name=|native_name=|image_skyline=|imagesize=|image_alt=|image_caption=|shield_alt=|mayor=Giuseppe Francesco Betti|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|0|N|8|48|E|type:city(1,013)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Piamonte]]|province=[[Lalawigan ng Alessandria|Alessandria]] (AL)|area_footnotes=|area_total_km2=24.79|population_footnotes=<ref>Data from [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]]</ref>|elevation_footnotes=|elevation_m=|frazioni=[[Alluvioni Cambiò]], [[Piovera]]|saint=|day=|postal_code=15040|area_code=0131|website={{official website|http://www.comune.alluvionipiovera.al.it/}}|footnotes=}} <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> Ang '''Alluvioni Piovera''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Alessandria]], rehiyon ng [[Piamonte]], hilagang [[Italya]]. Ito ay itinatag noong Enero 1, 2018 sa pamamagitan ng pagsasanib ng mga munisipalidad ng [[Alluvioni Cambiò]] at [[Piovera]].<ref>{{Cite news |title=Alluvioni Cambiò e Piovera sono per la fusione: nel referendum vincono i "sì" in entrambi i paesi |work=LaStampa.it |url=http://www.lastampa.it/2017/10/30/edizioni/alessandria/alluvioni-cambi-e-piovera-sono-per-la-fusione-nel-referendum-vincono-i-s-in-entrambi-i-paesi-t3vvMRJNzxRleLNm8hjeTM/pagina.html |access-date=29 November 2017 |archive-date=1 Disyembre 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171201031033/http://www.lastampa.it/2017/10/30/edizioni/alessandria/alluvioni-cambi-e-piovera-sono-per-la-fusione-nel-referendum-vincono-i-s-in-entrambi-i-paesi-t3vvMRJNzxRleLNm8hjeTM/pagina.html |url-status=dead }}</ref> == Heograpiya == Kabilang sa munisipalidad ng Alluvioni Piovera ang mga tinatahanang sentro ng [[Alluvioni Cambiò]], [[Piovera]], at ang mga [[Lokalidad na tinitirhan|lokalidad]] ng Grava, Montariolo, Baracconi, Massarini, at Mezzanino. == Kasaysayan == Ang pagkakatatag ng bagong munisipalidad ay nauna, noong Oktubre 29, 2017, sa pamamagitan ng isang reperendo na humihingi ng opinyon ng mga residente. Naging matagumpay ang konsultasyon.<ref>{{Cita news|autore=|url=http://www.lastampa.it/2017/10/30/edizioni/alessandria/alluvioni-cambi-e-piovera-sono-per-la-fusione-nel-referendum-vincono-i-s-in-entrambi-i-paesi-t3vvMRJNzxRleLNm8hjeTM/pagina.html|titolo=Alluvioni Cambiò e Piovera sono per la fusione: nel referendum vincono i "sì" in entrambi i paesi|pubblicazione=LaStampa.it|data=|accesso=29 novembre 2017}}</ref> Ang bagong munisipalidad ay ipinapatakbo na mula noong Enero 1, 2018. == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Lalawigan ng Alessandria}} [[Kategorya:Mga lungsod at bayan sa Piedmont]] [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] nqjfjymjxw7j2h1txepq2yi1xzg018w 0 325543 2213374 2160137 2026-06-25T23:41:54Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 2 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2213374 wikitext text/x-wiki {{multiple issues| {{MOS|date=Oktubre 2023}} {{cleanup|date=Oktubre 2023|reason=Kailangan isalin ang mga banyagang salita tulad ng subsidiary at iba pa.}} {{Sanggunian-painamin|date=Oktubre 2023}} }} '''Ang Antenna''' ( [[Hangul]] : 안테나) ay isang ahensya ng musika at libangan sa Timog Korea na itinatag ni You Hee-yeol ng proyektong banda na Toy noong 1997. Dating isang independiyenteng label, ganap itong isinama bilang isang subsidiary ng Kakao Entertainment noong Agosto 2021. Ang Antenna ay kilala sa salawikain nitong: "Mabubuting tao, magandang musika, magandang tawa". == Kasaysayan == === 1997-2011: Pagkabuo at unang henerasyon ng mga artista === Itinatag ng musikero ng Timog Korea na si You Hee-yeol, na kilala bilang Toy, ang indie record label na "Toy Music" noong 1997. Sa mga unang taon, ang label ay gumawa at naglathala ng ilang mga album para sa mga artista kabilang sina Lucid Fall, Kim Yeon-woo at mismong si You Hee-yeol bilang Toy . Noong 2007, binago ang pangalan ng label mula sa "Toy Music" sa "Antenna Music". Nangangahulugan ito ng pagpapakilala ng musika na tapat sa esensya ng musika at pagpapalaganap ng magagandang tunog sa lahat kahit na ito ay isang maliit na tunog. <ref>{{Cite web |last=Kwon |first=Soo-bin |date=2013-11-25 |title=Yoo Hee-yeol "You mean Antenna Music? It means to spread music widely." |url=https://www.newsen.com/news_view.php?uid=201311250857420310}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Hwang |first=Hye-jin |date=2017-04-06 |title='Happy Life' Yoo Hee-yeol "Antenna's favorite musician? Jeong Jae-hyeong" |url=https://www.newsen.com/news_view.php?uid=201704061521000410}}</ref> Sa parehong taon, ang Antenna Music ay nag-debut ng Timog Korean rock band na Dear Cloud. <ref>{{Cite web |date=2007-10-31 |title='와플선기' 김재욱, 뮤비서 '천사와 악마' 두 얼굴 |url=https://www.joynews24.com/view/291844 |access-date=2023-08-05 |website=아이뉴스24 |language=ko}}</ref> <ref name=":1">{{Cite web |last=톱스타뉴스 |date=2017-12-19 |title=디어클라우드 나인, 누구길래?…안타까운 연예계 사건과 함께 화제 |url=https://www.topstarnews.net/news/articleView.html?idxno=338219 |access-date=2023-08-14 |website=톱스타뉴스 |language=ko}}</ref> Noong 2008, ang modernong electronik na bandang Peppertones ay pumirma sa ilalim ng Antenna Music. Noong Setyembre, pumirma sa Antenna Music ang pianista at musikero ng pelikula na si Jung Jae-hyung <ref>{{Cite web |last=스타뉴스 |date=2008-09-30 |title=정재형, 토이 유희열·루시드폴과 한솥밥 |url=https://www.starnewskorea.com/stview.php?no=2008093006260284452 |access-date=2023-08-05 |website=스타뉴스 |language=ko}}</ref> pagkatapos makumpleto ang kanyang antas mula sa École Normale de Musique de Paris . <ref>{{Cite web |title=Jung Jae-hyung |url=http://world.kbs.co.kr/french/program/program_artist_detail.htm?No=104835 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304091157/http://world.kbs.co.kr/french/program/program_artist_detail.htm?No=104835 |archive-date=March 4, 2016 |access-date=July 14, 2021 |website=KBS World |language=fr}}</ref> Ang singer-songwriter na si Park Sae-byul ay nag-debut sa parehong taon sa ilalim ng ahensya. <ref>{{Cite web |last=www.etnews.com |date=2008-11-12 |title=[금주의 아티스트]박새별 |url=https://www.etnews.com/200811110204?SNS=00002 |access-date=2023-08-05 |website=미래를 보는 신문 - 전자신문 |language=ko}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2010-06-05 |title='대실망쇼'의 반전 박새별(인터뷰) |url=https://www.edaily.co.kr/news/read?newsId=01085686592998768&mediaCodeNo=258 |access-date=2023-08-05 |website=이데일리 |language=ko}}</ref> Noong Abril 2010, ang unang konsiyerto ng label na tinatawag na "The Great Disappointment Show" ay ginanap bilang isang gimik upang patunayan kung sino ang pinakamahusay na vocal artist ng ahensya. <ref name=":2">{{Cite web |date=2010-04-26 |title='대 실망쇼'는 '개그콘서트'?···엽기+발랄했던 두 시간① |url=https://www.edaily.co.kr/news/read?newsId=01161126592940056&mediaCodeNo=258 |access-date=2023-08-05 |website=이데일리 |language=ko}}</ref> Noong 2011, sa tagumpay ng unang label na konsiyerto, ang pangalawang label na konsiyerto ay ginanap na tinatawag na "Antenna Music Warriors: Yes, we are together" na may kasunod pang konsiyerto na tinatawag na "Encore Antenna Music Warriors Concert: Always, We Are Together" . <ref name=":0">{{Cite web |title=[Opinion] 혹시 '안테나' 좋아하십니까 [음악] |url=http://www.artinsight.co.kr/news/view.php?no=51396 |access-date=2023-08-04 |website=아트인사이트 |language=ko}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="true">[http://www.artinsight.co.kr/news/view.php?no=51396 "&#x5B;Opinion&#x5D; 혹시 '안테나' 좋아하십니까 &#x5B;음악&#x5D;"]. ''아트인사이트'' (in Korean)<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">August 4,</span> 2023</span>.</cite> [[Category:CS1 Korean-language sources (ko)]]</ref> <ref name=":3">{{Cite web |date=2011-02-17 |title=마성의 유희열, 이번엔 음악전사다…안테나뮤직 워리어스 |url=https://www.mk.co.kr/news/culture/4861619 |access-date=2023-08-04 |website=매일경제 |language=ko}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="true">[https://www.mk.co.kr/news/culture/4861619 "마성의 유희열, 이번엔 음악전사다…안테나뮤직 워리어스"]. ''매일경제'' (in Korean). February 17, 2011<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">August 4,</span> 2023</span>.</cite> [[Category:CS1 Korean-language sources (ko)]]</ref> <ref name=":8">{{Cite web |title=Antenna |url=https://antenna.co.kr/Antenna |access-date=2023-09-05 |website=antenna.co.kr |language=ko}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="true">[https://antenna.co.kr/Antenna "Antenna"]. ''antenna.co.kr'' (in Korean)<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">September 5,</span> 2023</span>.</cite> [[Category:CS1 Korean-language sources (ko)]]</ref> === 2013-2020: Ikalawang henerasyon ng mga artista at producer === Mula 2013 hanggang 2017, nagsilbi si You Hee-yeol bilang hurado sa ika 3 hanggang ika 6 na serye ng competiyon sa telibisyon ''na K-pop Star'' . Sa panahong ito, sina Sam Kim, Kwon Jin-ah, Jung Seung-hwan, Lee Jin-ah at Lee Soo-jung ay pumirma sa label pagkatapos matagumpay na mag-audition para sa programa at nakaabot sa nangungunang tatlo na pwesto ng kani-kanilang serye. <ref>{{Cite news |last=Jackson |first=Julie |date=14 May 2014 |title='K-pop Star' contestants Sam Kim, Kwon Jin-ah sign with Antenna |work=The Korea Herald |url=http://www.koreaherald.com/view.php?ud=20140514001384}}</ref> <ref>{{Cite news |date=20 April 2015 |title="K-Pop Star 4" Lee Jin-ah and Jung Seung-hwan sign with Antenna Music |work=Asia Today |url=http://en.asiatoday.co.kr/view.php?key=20150420001407362 |access-date=16 July 2021}}</ref> <ref>{{Cite news |date=11 April 2016 |title=이수정, 'K팝스타5' 심사위원 점수 300점 만점으로 우승…안테나 뮤직 간다 |language=ko |trans-title=Lee Soo-jung wins 'K Pop Star 5' with a score of 300... goes to Antenna |work=Chosun Biz |url=https://biz.chosun.com/site/data/html_dir/2016/04/11/2016041101091.html |access-date=16 July 2021}}</ref> Noong 2015, ang pangalang "Antenna Music" ay pinalitan ng "Antenna". <ref>{{Cite web |last=tenasia.hankyung.com |first=Digital |date=2021-08-03 |title=[최지예의 찐담화]유희열의 안테나, 100억 유재석·사옥 품고 종합엔터사 날개 {{!}} 텐아시아 |url=https://tenasia.hankyung.com/music/article/2021080260324 |access-date=2023-08-04 |website=텐아시아 연예뉴스 |language=ko}}</ref> Noong Abril 10, 2016, nag-debut si Sam Kim sa kanyang EP na tinatawag na "My Name is Sam". <ref>{{Cite web |date=2018-06-12 |title='K팝스타3' 기타소년 샘김, 3년 만에 데뷔..싱어송라이터로 성장 {{!}} 텐아시아 |url=http://tenasia.hankyung.com/archives/896169 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612141013/http://tenasia.hankyung.com/archives/896169 |archive-date=June 12, 2018 |access-date=2023-08-05}}</ref> Pagkatapos ay ginawa ni Lee Jin-ah ang kanyang debut sa ilalim ng label sa kantang "I'm Full" noong Hunyo 10. <ref>{{Cite web |last=Hwang |first=Hye-jin |date=2016-06-03 |title='K-Pop Star 4' Lee Jin-ah officially debuted after 2 years, released single 'Full' on the 10th |url=https://www.newsen.com/news_view.php?uid=201606030837140410}}</ref> Ginawa rin ni Kwon Jin-ah ang kanyang debut sa studio album na tinatawag na "One Strange Night" noong Setyembre 19. <ref>{{Cite web |last=조인우 |title='안테나' 권진아, 2년반만에 '웃긴 밤'으로 데뷔 |url=https://entertain.naver.com/ranking/read?oid=003&aid=0007462084 |access-date=2023-08-05 |website=entertain.naver.com |language=ko}}</ref> Noong Setyembre 23–25, ginanap ang ikatlong label na konsiyerto na tinatawag na "Hello Antenna:The Label Concert". Ito ay magkasanib na konsiyerto sa pagitan ng "Antenna Warriors" (Nakakatandang mga artista: You Hee-yeol, Jung Jae-hyung, Lucid Fall, Peppertones and Park Sae-byul ) at "Antenna Angels" (Nakababatang mga artista: Sam Kim, Kwon Jin- ah, Jung Seung-hwan, Lee Jin-ah ) maliban kay Lee Soo-jung na nasa US noon para tutukan ang pagtatapos ng kanyang pag-aaral. <ref name=":0"/> <ref>{{Cite web |date=2017-08-11 |title=안테나 11인, '프로듀스101' 패러디…11일 V앱 방송 |url=https://star.ytn.co.kr/_sn/0117_201708111420069740 |access-date=2023-08-04 |website=YTN star |language=ko}}</ref> <ref name=":4">{{Cite web |date=2016-07-28 |title=Antenna Music to Hold a Label Concert in September |url=https://sg.style.yahoo.com/antenna-music-to-hold-a-label-concert-in-074011811.html |access-date=2023-08-04 |website=sg.style.yahoo.com |language=en-SG |archive-date=2023-08-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230804171300/https://sg.style.yahoo.com/antenna-music-to-hold-a-label-concert-in-074011811.html |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |last=Jeong |first=Yoo-jin |date=2016-09-19 |title=Yoo Hee-yeol "'K-Pop 5' winner Lee Soo-jung decided to start activities after graduating from college" |url=https://www.newsen.com/news_view.php?uid=201609191741420410}}</ref> Noong Nobyembre 19, nag-debut si Jung Seung-hwan sa EP na "Voice". <ref>{{Cite web |date=2016-11-29 |title=정승환, 미니앨범 1집 '목소리' 공개...감성 넘치는 발라드 앨범 |url=https://www.hankyung.com/entertainment/article/201611293406I |access-date=2023-08-07 |website=한국경제 |language=ko |archive-date=2023-08-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230807105727/https://www.hankyung.com/entertainment/article/201611293406I |url-status=dead }}</ref> Noong Marso 2017, ang "Antenna Angels", ay nagkaroon ng kanilang unang pinagsamang konsiyerto na pinangalanang "We, Begin". <ref name=":5">{{Cite web |date=2017-03-16 |title='안테나 엔젤스' 첫 콘서트 '우리, 시작' 오늘(16일)부터 4일간 개최 |url=https://www.sedaily.com/NewsView/1ODE7BHKAP/GL0301 |access-date=2023-08-04 |website=서울경제 |language=ko}}</ref> Ang Antenna ay nagkaroon ng isa pang label na konsyerto na pinangalanang "With, Antenna" kung saan ang lahat ng mga label artist ay nagtanghal sa unang pagkakataon at naglibot sa 5 lungsod ng Timog Korea at US sa Seoul, Busan, Daegu, LA, at New York <ref name=":6">{{Cite web |last=서병기 |date=2017-09-07 |title='하고싶은 음악'을 하니 점점 더 진화하는 '안테나' |url=http://biz.heraldcorp.com/view.php?ud=20170907000323 |access-date=2023-08-04 |website=헤럴드경제 |language=ko}}</ref> Noong Marso 18, 2019, inihayag ng Antenna na pinirmahan nila ang jazz pianist at producer na si Yun Seok-cheol . <ref>{{Cite web |last=tenasia.hankyung.com |first=Digital |date=2019-03-18 |title=재즈피아니스트·프로듀서 윤석철, 안테나와 전속계약 체결 {{!}} 텐아시아 |url=https://tenasia.hankyung.com/topic/article/2019031851994 |access-date=2023-07-29 |website=텐아시아 연예뉴스 |language=ko}}</ref> Noong Hunyo 19, inilabas ni Lee Soo-jung (Chai) ang kanyang unang kanta sa ilalim ng label at tinawag na, "Give and Take". <ref>{{Cite web |last=스타뉴스 |date=2019-06-12 |title='K팝스타5' 우승자 이수정, 19일 데뷔..CHAI로 활동(공식) |url=https://www.starnewskorea.com/stview.php?no=2019061210480824762 |access-date=2023-08-05 |website=스타뉴스 |language=ko}}</ref> Noong 2020, sa mga paghihirap na dulot ng pandaigdigang pandemyang [[COVID-19|Covid-19]], ang label ay nagkaroon ng mga online na content at live stream sa ilalim ng tag na "Everything is OK" with Antenna. Isang re-release na kanta ng Peppertones na pinangalanang "Everything Is OK" (with Antenna Ver.) ang naging theme song nito kung saan lumahok ang mga artist ng Antenna. <ref name=":0"/> Ang lahat ng nalikom ay ginamit para sa layunin na pagtagumpayan ang Covid-19. <ref>{{Cite web |title=안테나 음악가들 단체송 'Everything Is OK'…수익금 기부 |url=http://www.newstomato.com/ReadNews.aspx?no=967906 |access-date=2023-08-04 |website=www.newstomato.com}}</ref> Noong Setyembre 1, pinirmahan ng Antenna ang singer-songwriter at gitarista na si Jukjae. <ref>{{Cite web |date=2020-09-01 |title=적재, 안테나와 전속계약 체결…안테나 "적극 서포터 예정"[공식] |url=https://sports.chosun.com/news/ntype.htm?id=202009020100007620000164&servicedate=20200901 |access-date=2023-08-14 |website=스포츠조선 |language=kr}}</ref> Sinundan siya ng kompositor at producer na si Seo Dong-hwan na sumali noong Nobyembre 30. <ref>{{Cite web |date=2020-11-30 |title=서동환, 안테나와 전속계약…프로듀서 라인 보강 |url=https://sports.donga.com/article/all/20201130/104206483/1 |access-date=2023-07-29 |website=스포츠동아 |language=ko}}</ref> Noong Disyembre 20, ipinalabas ang unang Christmas carol ng Antenna na pinangalanang "Our Christmas Wish For You" kabilang ang lahat ng kanilang mga artista noong panahong iyon. <ref name=":0" /> === 2021-Kasalukuyan: Pakikipagugnayan sa Kakao Entertainment, pagpapalawak sa larangan ng entertainment at mga bagong artista === Noong Marso 2021, nakakuha ang Antenna ang isang bagong gusali pang-opisina na matatagpuan sa Nonhyeon-dong, Gangnam-gu, [[Seoul]] . Ito ang kanilang unang pribadong pag-aari na gusali pagkatapos ng 14 na taon. <ref>{{Cite web |date=2021-09-30 |title='우당탕탕 안테나' 유희열 "14년 만에 처음 단독 사옥 생겨, 다들 들떠있어" |url=https://www.sportsseoul.com/news/read/1065792 |access-date=2023-08-04 |website=스포츠서울 |language=ko}}</ref> Noong Mayo 2021, nakuha ng Kakao Entertainment ang 19% na shares ng Antenna, na nagtatag ng isang stratehiyang pakikipagugnayan sa pagitan ng dalawang kumpanya. <ref>{{Cite news |last=No |first=Jung-dong |date=12 May 2021 |title=카카오엔터, 유희열 회사 '안테나' 지분 19% 인수…"콘텐츠 협업" |language=ko |trans-title=Kakao Entertainment acquires a 19% stake in Yoo Hee-yeol's "Antenna" company |work=Hankyung |url=https://www.hankyung.com/economy/article/202105124537g |access-date=16 July 2021 }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref>{{Cite news |last=Yim |first=Seung-hye |date=12 May 2021 |title=Kakao Entertainment acquires shares of Antenna Music |work=Korea JoongAng Daily |url=https://koreajoongangdaily.joins.com/2021/05/12/entertainment/kpop/music-kakao-antenna/20210512173600374.html |access-date=16 July 2021}}</ref> Noong Hulyo 14, pinirmahan ng Antenna ang personalidad sa telebisyon na si Yoo Jae-suk, ang unang hindi musikero na pinamahalaan ng label. <ref name="YJS">{{Cite web |last=Park Joo-ho |date=July 14, 2021 |title=유재석, 유희열이 이끄는 안테나와 전속계약··· 非음악인 영입 처음 |trans-title=Yoo Jae-suk, exclusive contract with Antenna led by Yoo Hee-yeol... First non-musician recruitment |url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=011&aid=0003936393 |access-date=July 14, 2021 |website=Naver |publisher=Seoul Economic Daily |language=ko}}</ref> Noong Agosto 17, nakuha ni Kakao ang natitirang shares ng Antenna, at ito'y naging isang ganap na subsidiary neto. <ref>{{Cite news |last=Jung |first=Tae-gun |date=August 17, 2021 |title=카카오엔터, 유재석도 품었다…유희열의 안테나 지분 100% 확보 |language=ko |work=Hankyung |url=https://www.hankyung.com/entertainment/article/2021081787564 |access-date=August 17, 2021 |archive-date=Agosto 17, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210817092117/https://www.hankyung.com/entertainment/article/2021081787564 |url-status=dead }}</ref> Noong Oktubre 1, ang "Dereumyi TV: Udang Tangtang Antenna" (Clumsy Antenna) ng Kakao TV ay ipinalabas bilang isang pangkatuwaang programa na proyekto at may layuning i-promote at ipakita ang kagandahan ng mga artista ng Antenna. <ref name=":9">{{Cite web |title='더듬이TV: 우당탕탕 안테나', 음악 장인→예능 어벤져스 변신 예고 |url=http://stoo.com/article.php?aid=74779112210 |access-date=2023-08-04 |website=stoo |language=ko}}</ref> Noong Nobyembre 17, pinirmahan ng Antenna ang singer, dancer, entertainer at miyembro [[Lovelyz|ng Lovelyz]] na si Mijoo . <ref>{{Cite web |last=Kim Soo-young |date=November 17, 2021 |title=유재석 라인 탄 러블리즈 이미주, 안테나와 전속계약 [공식] |trans-title=Yoo Jae-seok, Line Tan Lovelyz's Mi-joo, exclusive contract with Antenna [Official] |url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=015&aid=0004629531 |access-date=November 17, 2021 |publisher=Hankyung |language=ko |via=Naver}}</ref> Noong Disyembre 1, inilabas ng Antenna ang kanilang pangalawang Christmas carol na pinangalanang "Hello Antenna, Hello Christmas" na nagtatampok sa lahat ng kanilang mga artista at producer kabilang ang bagong sali na sina Yoo Jae Suk at Mijoo. <ref>{{Citation |title=[MV] 다음 겨울에도 여기서 만나_유희열,유재석,정재형,루시드폴,페퍼톤스,박새별,샘김,이진아,권진아,정승환,윤석철,적재,이미주,서동환 |url=https://www.youtube.com/watch?v=-3iBYJVjvzo |language=en |access-date=2023-08-04}}</ref> Noong Enero 7, 2022, pinirmahan ng Antenna ang producer mula sa Super Band 2 at miyembro ng Lofibaby, Meum at THE FIX na si Hwang Hyeon-jo. <ref>{{Cite web |last=입력: 2022.01.07 09:25 |date=2022-01-07 |title=[공식] 프로듀서 황현조, 안테나 합류 |url=https://sports.khan.co.kr/entertainment/sk_index.html?art_id=202201070925003&sec_id=540101 |access-date=2023-07-29 |website=sports.khan.co.kr |language=ko}}</ref> Noong Nobyembre 15, nagtatag ang Antenna ng isang independent entertainment studio sa pamamagitan ng Antenna Plus. Bilang panimula, binuksan ang isang [[YouTube|Youtube]] Channel at tinawag na "Ddeun Ddeun" upang lumikha ng iba't ibang content. <ref>{{Cite web |title=안테나, 독립 예능 스튜디오 오픈…첫 콘텐츠는 유재석의 '핑계고' |url=http://www.stoo.com/article.php?aid=83854245755 |access-date=2023-08-04 |website=stoo |language=ko}}</ref> Noong Nobyembre 21, ang singer-songwriter, DJ at guitarista na si Lee Sang-soon ay pumirma sa kumpanya. <ref>{{Cite web |date=2022-11-21 |title=안테나, 이상순과 전속계약 체결 &quot;자유로운 활동 전폭지원&quot;(공식) |url=https://www.joynews24.com/view/1540807 |access-date=2023-08-14 |website=아이뉴스24 |language=ko}}</ref> Noong Pebrero 26, 2023, inihayag na pinirmahan ni Antenna ang mang-aawit at personalidad sa telebisyon na si Lee Hyori kasunod ng kanyang asawang si Lee Sang-soon. <ref>{{Cite web |date=2023-02-16 |title=Lee Hyo-ri signs exclusive management contract with Antenna |url=https://koreajoongangdaily.joins.com/2023/02/16/entertainment/kpop/Korea-Kpop-Lee-Hyo-ri/20230216130731370.html |access-date=2023-08-15 |website=koreajoongangdaily.joins.com |language=en}}</ref> Noong Hulyo 2023, binili ng CEO na si You Hee-yeol ang 21.37% ng Antenna shares <ref>{{Cite web |date=2023-06-11 |title=유희열, 안테나 100억에 팔고 32억에 2대 주주 복귀 |url=https://www.nocutnews.co.kr/news/5957269 |access-date=2023-07-29 |website=노컷뉴스}}</ref> na sinundan ni Yoo Jae-suk na bumili ng 20.7% stake upang ang matira sa Kakao Entertainment ay 57.93% stake. <ref>{{Cite web |last=Jae-hee |first=Choi |date=2023-06-27 |title=Top comedian Yoo Jae-suk becomes Antenna Music's third-largest stakeholder |url=https://www.koreaherald.com/view.php?ud=20230627000523 |access-date=2023-07-29 |website=The Korea Herald |language=en}}</ref> Noong Agosto 6, nag-debut sa Antenna ang singer-songwriter at producer na si Drewboi sa kanyang digital single na "Sunday". <ref>{{Citation |title=[MV] drewboi _ Sunday |url=https://www.youtube.com/watch?v=9ghCrOrTQfY |language=en |access-date=2023-08-06}}</ref> <ref name=":7">{{Cite web |title=Antenna |url=https://antenna.co.kr/241 |access-date=2023-08-06 |website=antenna.co.kr |language=ko |archive-date=2023-08-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230806095309/https://antenna.co.kr/241 |url-status=dead }}</ref> Noong Agosto 7, inihayag ng Antenna na pumirma ka kanila ang singer, musical theater actor at [[Super Junior]] member, si Cho Kyu-hyun . <ref>{{Cite web |title=안테나 Antenna on Instagram: "#규현 때로는 감성적인 음악으로 때로는 유쾌한 웃음으로 다양한 분야에서 종횡무진 활동하는 규현이 안테나와 함께 하게 되었습니다. 우리가 만나 다양한 모습으로 채워갈 앞으로의 시간을 기대하며 두근거리는 마음으로 환영의 인사를 전합니다.🎉 Welcome Kyuhyun to the Antenna family! With sentimental music and delightful wit, he's excelled as an entertainer in various fields. Together, we'll paint the world with vibrant colors and create unforgettable moments. Join us on this thrilling journey with Kyuhyun! @gyuram88 @kyuhyun_official #KYUHYUN #Welcome" |url=https://www.instagram.com/p/Cvn8hFFBq05/ |access-date=2023-08-07 |website=Instagram |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2023-08-07 |title=슈퍼주니어 규현, SM 떠나 안테나와 전속 계약 |url=https://news.jtbc.co.kr/article/article.aspx?news_id=NB12138445 |access-date=2023-08-07 |website=news.jtbc.co.kr |language=ko}}</ref> == Mga artista == === Mga grupo === * Toy * Peppertones === Mga soloista === * Lucid Fall * Park Sae-byul * Jung Jae-hyung * Sam Kim * Kwon Jin-ah * Jung Seung-hwan * Lee Jin-ah * Yun Seok-cheol <ref>{{Cite news |last=Kim |first=Hae-jin |date=March 18, 2019 |title=재즈피아니스트·프로듀서 윤석철, 안테나와 전속계약 체결 |language=ko |trans-title=Jazz pianist/producer Yun Seok-cheol signs exclusive contract with Antenna |work=Hankyung |agency=TenAsia |url=https://www.hankyung.com/entertainment/article/2019031851994 |access-date=July 18, 2021 |archive-date=Hulyo 18, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210718153400/https://www.hankyung.com/entertainment/article/2019031851994 |url-status=dead }}</ref> * Lee Sang-soon <ref>{{Cite news |last=Park |first=Ji-eun |date=November 21, 2022 |title='이효리♥' 이상순, 안테나와 전속계약…유재석과 한솥밥 |agency=Sports Chosun |url=https://www.chosun.com/entertainments/enter_general/2022/11/21/4DMBPMPWHVONCIWFP3PM7OENZE/ |access-date=December 31, 2022}}</ref> * Mijoo * Lee Hyori <ref>{{Cite web |last=Hong |first=Hye-min |date=February 16, 2023 |title=이효리, 결국 이상순·유재석과 안테나 품으로 |trans-title=Lee Hyo-ri, eventually with Lee Sang-soon and Yoo Jae-seok as an antenna |url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=469&aid=0000723807 |access-date=February 16, 2023 |publisher=Hankook Ilbo |language=ko |via=Naver}}</ref> * Drewboi <ref name=":7"/> * Cho Kyu-hyun === Entertainer === * Yoo Jae-suk <ref name="YJS"/> * Mijoo === Producer === * Seo Dong-hwan <ref>{{Cite web |last=Hwang Ji-young |date=November 30, 2020 |title='버클리 휴학생' 서동환, 안테나 전속계약 |trans-title=Seo Dong Hwan joins Antenna label as producer line |url=https://news.joins.com/article/23933210 |access-date=July 14, 2021 |website=JoongAng Ilbo |publisher=Daily Sports |language=ko}}</ref> * Hwang Hyeon-jo <ref>{{Cite web |last=Kim Young-woong |date=January 7, 2022 |title='프로듀서 황현조, 안테나 합류 |trans-title=Producer Hwang Hyeon-jo joins Antenna |url=https://sports.khan.co.kr/entertainment/sk_index.html?art_id=202201070925003 |access-date=July 19, 2022 |website=Sports Kyunghyang |publisher=[[Kyunghyang Shinmun]] |language=ko}}</ref> * Yun Seok-cheol == Mga dating artista == * Kim Yeon-woo * Dear Cloud (2007) <ref name=":1"/> * Lee Soo-jung (Chai) (2016–2021) <ref>{{Cite web |date=2021-05-01 |title=CHAI(이수정), 오늘(1일) 안테나와 계약 만료.."새로운 앞날 응원" (전문)[공식] |url=https://www.chosun.com/entertainments/entertain_photo/2021/05/01/7YUAF5MEFSNO26MNLTRHPQR7NI/ |access-date=2023-08-09 |website=조선일보 |language=ko}}</ref> * Jukjae (2020–2023) <ref>{{Cite web |last=Miller |first=Kevin |date=2023-06-05 |title=Singer Jukjae Departs Antenna - JazmineMedia |url=https://www.jazminemedia.com/news/singer-jukjae-departs-antenna/, |access-date=2023-08-14 |language=en-us}}</ref> == Mga Konsyerto at Paglilibot == * The Great Disappointment Show (2010) <ref name=":2"/> * Antenna Music Warriors: Yes, we are together (2011) <ref name=":3"/> * Encore Antenna Music Warriors Concert: Always, We Are Together (2011) <ref name=":8"/> * Hello Antenna: The Label Concert (2016) <ref name=":4"/> * Antenna Angels Concert: We, Begin (2017) <ref name=":5"/> * With Antenna (2017 - label tour sa 5 lungsod ng ng Seoul, Busan, Daegu, LA at New York) <ref name=":6"/> == Mga Palabas == * Dereumyi TV: Udang Tangtang Antenna <ref name=":9"/> == Mga sanggunian == <references group="" responsive="1"></references> [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Koreano]] [[Kategorya:Pages with unreviewed translations]] s5p1yyt93e1hfoxtcee3uvhb5w0dxot 0 326675 2213274 2213270 2026-06-25T12:30:16Z UndueMarmot 127823 paliitin ang mga imahen 2213274 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | logo_upright = 0.72 | image_upright = 0.72 }} Ang '''Uniqlo Co., Ltd.''' ({{Langx|ja|株式会社ユニクロ}}) ay isang kumpanyang [[Hapon]] na nagdidisenyo, gumagawa at nagbebenta ng mga kaswal na damit. Orihinal na itinatag sa Japan, lumawak ang kumpanya sa kabila ng Japan noong ika-21 siglo at mabilis na naging pangunahing brand ng damit, na maihahambing sa mga kumpanya tulad ng [[H&M]]. Noong 2023, ang Uniqlo ay nagkaroon ng higit sa 2,400 na tindahan sa buong mundo.<ref>{{cite web|url=https://www.fastretailing.com/eng/ir/financial/outlets.html|title=Group Outlets|website=fastretailing.com|language=en|accessdate=2023-10-19}}</ref> ==Kwento== Ang Uniqlo ay itinatag noong 1949 sa [[Ube, Yamaguchi|Ube]] ([[Prepektura ng Yamaguchi|Yamaguchi]]) bilang bahagi ng Fast Retailing na grupo ng mga kumpanya.<ref>{{cite web|url=http://www.fastretailing.com/eng/about/history/|title=1949-2003 {{!}} FAST RETAILING CO., LTD.|website=fastretailing.com|language=en|accessdate=2023-10-23}}</ref> Noong 1984, binuksan sa [[Hiroshima]] ang isang unisex casual na tindahan ng damit na tinatawag na "Unique Clothing Warehouse," na kalaunan ay pinaikli sa "Uniqlo." Binuksan ng Uniqlo ang unang tindahan nito sa labas ng Hapon sa [[Londres]] noong 2001 at ang unang tindahan nito sa [[Shanghai]] noong 2002. Noong 2005, binuksan ang unang American Uniqlo sa [[Lungsod ng New York|New York]].<ref>{{cite web|url=http://www.fastretailing.com/eng/ir/library/pdf/annual2005.pdf|title=Annual Report 2005|website=fastretailing.com|language=en|accessdate=2005-08-31}}</ref> Ang Uniqlo ay kasalukuyang gumagamit ng higit sa 30,000 mga tao at nagpapatakbo sa higit sa 25 mga bansa. Mayroong higit sa 800 mga tindahan ng Uniqlo sa [[Hapon]] (mahigit sa 100 sa [[Tokyo]] lamang) at higit sa 1,600 mga tindahan sa labas ng Hapon.<ref>{{cite web|url=https://www.fastretailing.com/eng/group/strategy/|title=UNIQLO Business|website=fastretailing.com|language=en|accessdate=2023-11-02}}</ref> ===Uniqlo sa Pilipinas=== Binuksan ng Uniqlo ang unang tindahan nito sa [[Pilipinas]] noong Hunyo 2012 sa ''SM Mall of Asia'' sa [[Pasay]], [[Kalakhang Maynila]]. Noong panahong iyon, naging ika-12 bansa ang Pilipinas na nagbukas ng Uniqlo sangay at ang ikaapat na bansa sa [[Timog-silangang Asya]] pagkatapos ng [[Singapore]], [[Malaysia]] at [[Thailand]]. Noong Nobyembre ng parehong taon, binuksan ang pangalawang sangay sa [[Lungsod Quezon]] sa ''SM City North EDSA''. Noong Setyembre 2013, ang pinakamalaking Uniqlo sangay noon sa Pilipinas sa ''SM Megamall'', [[Maynila]]. Noong 2017, binuksan ng Uniqlo ang una nitong tindahan sa labas ng Kalakhang Maynila sa [[Lungsod ng Dabaw|Dabaw]]. Nagbukas ang unang Uniqlo punong barko sangay sa Pilipinas noong Oktubre 2018 sa [[Makati]], isang sentro ng pananalapi sa Kalakhang Maynila. Sa 4,100 metro kuwadrado, ito ang pinakamalaking Uniqlo sangay sa labas ng Hapon. Mayroon ding ''Uniqlo Coffee'' doon mula noong Oktubre 2023. Ang kape ay itinayo para sa ika-5 anibersaryo at noong lumalawak ang sangay. Bilang karagdagan sa kape, nag-aalok din ang café ng tinapay at cookies.<ref>{{cite web|url=https://www.rappler.com/life-and-style/food-drinks/uniqlo-coffee-first-branch-makati-city-october-2023/|title=UNIQLO to open 1st PH café in Makati City|website=rappler.com|language=en|accessdate=2023-12-30}}</ref> Tinutulungan din ng Uniqlo ang mga tao sa Pilipinas na dumaranas ng kahirapan at kawalan ng tirahan sa pamamagitan ng pagbibigay ng libreng damit.<ref>{{cite web|url=https://www.uniqlo.com/ph/en/information/press-release|title=Uniqlo Web News|website=uniqlo.com/ph/en/|language=en|accessdate=2023-12-30}}</ref> Sa Oktubre ng 2024, magkakaroon ng 76 na Uniqlo store sa Pilipinas, halos sangkatlo nito ay nasa sa Kalakhang Maynila. Ang Pilipinas ay kasalukuyang may pinakamaraming sangay ng Uniqlo sa Timog-silangang Asya at ito rin ang pang-apat na bansa na may pinakamaraming sangay ng Uniqlo sangay pagkatapos ng [[Tsina]], [[Hapon]], at [[Timog Korea]]. Mga tindahan:<ref>{{cite web|url=https://map.uniqlo.com/ph/en/|title=Store locator|website=uniqlo.com/ph/en/|language=en|accessdate=2024-10-03}}</ref> '''Kalakhang Maynila''' {{col-css3-begin|2}} * Uniqlo Alabang Westgate * Uniqlo Ayala Malls Circuit * Uniqlo Ayala Malls Cloverleaf * Uniqlo Ayala Malls Manila Bay * Uniqlo Ayala Malls Vertis North * Uniqlo Blue Bay Walk * Uniqlo C3 Annex * Uniqlo Eastwood Mall * Uniqlo Estanica Mall * Uniqlo Evia 3 * Uniqlo Fisher Parkway * Uniqlo Gateway Mall * Uniqlo Mall of Asia * Uniqlo Manila Global Flagship Store * Uniqlo Marquinton Roadside Store * Uniqlo Powerplant Mall * Uniqlo Robinsons Magnolia * Uniqlo Robinsons Place Manila * Uniqlo SM Aura Premier * Uniqlo SM City BF Paranque * Uniqlo SM City Caloocan * Uniqlo SM City East Ortigas * Uniqlo SM City Fairview * Uniqlo SM City Grand Central * Uniqlo SM City Marikina * Uniqlo SM City Sta. Mesa * Uniqlo SM City Sucat * Uniqlo SM Makati * Uniqlo SM Manila * Uniqlo SM Megamall * Uniqlo SM North EDSA * Uniqlo SM San Lazaro * Uniqlo SM Southmall * Uniqlo The Podium * Uniqlo U.P. Town Center * Uniqlo Venice Grand Canal {{col-css3-end}} '''Rehiyong Pampangasiwaan ng Cordillera''' * Uniqlo SM City Baguio, [[Baguio]] '''Ilocos''' * Uniqlo Robinsons Place Ilocos, [[Laoag]] * Uniqlo SM City Laoag, Laoag * Uniqlo SM City Rosales, [[Rosales, Pangasinan|Rosales]] '''Lambak ng Cagayan''' * Uniqlo Robinsons Place Tuguegarao, [[Tuguegarao]] * Uniqlo SM City Cauayan, [[Cauayan, Isabela|Cauayan]] '''Gitnang Luzon''' * Uniqlo SM City Baliwag, [[Baliwag]] * Uniqlo SM City Bataan, [[Balanga]] * Uniqlo SM City Cabanatuan, [[Cabanatuan]] * Uniqlo SM City Clark, [[Angeles]] * Uniqlo SM City Olongapo Central, [[Olongapo]] * Uniqlo SM City Pampanga, [[San Fernando, Pampanga|San Fernando]] * Uniqlo SM City Telabastagan, San Fernando * Uniqlo SM City Tarlac, [[Lungsod ng Tarlac]] '''Calabarzon''' * Uniqlo Nuvali Sta. Rosa, [[Santa Rosa, Laguna|Santa Rosa]] * Uniqlo SM Sta. Rosa, Santa Rosa * Uniqlo Robinsons Place Antipolo, [[Antipolo]] * Uniqlo SM City Bacoor, [[Bacoor]] * Uniqlo SM City Lipa, [[Lipa, Batangas|Lipa]] * Uniqlo SM City Sto. Tomas, [[Santo Tomas, Batangas|Santo Tomas]] * Uniqlo SM Dasmariñas, [[Dasmariñas]] * Uniqlo SM Tanza, [[Tanza]] '''Bicol''' * Uniqlo Robinsons Place Naga, [[Naga, Camarines Sur|Naga]] * Uniqlo SM City Legazpi, [[Legazpi, Albay|Legazpi]] '''Kanlurang Kabisayaan''' * Uniqlo Ayala Malls Capitol Central, [[Bacolod]] * Uniqlo SM City Bacolod, Bacolod * Uniqlo Festive Walk, [[Lungsod ng Iloilo]] * Uniqlo SM City Iloilo, Lungsod ng Iloilo '''Gitnang Kabisayaan''' * Uniqlo Ayala Center Cebu, [[Lungsod ng Cebu]] * Uniqlo Ayala Malls Central Bloc, Lungsod ng Cebu * Uniqlo SM City Cebu, Lungsod ng Cebu * Uniqlo SM Seaside Cebu, Lungsod ng Cebu * Uniqlo Robinsons Place Dumaguete, [[Dumaguete]] '''Silangang Kabisayaan''' * Uniqlo Robinsons Tacloban, [[Tacloban]] '''Tangway ng Zamboanga''' * Uniqlo SM City MindPro, [[Lungsod ng Zamboanga]] '''Hilagang Mindanao''' * Uniqlo SM CDO Downtown Premier, [[Cagayan de Oro]] '''Rehiyon ng Davao''' * Uniqlo SM City Davao Annex, [[Lungsod ng Dabaw]] * Uniqlo SM Lanang Premier, Lungsod ng Dabaw '''Soccsksargen''' * Uniqlo SM City General Santos, [[Heneral Santos]] '''Caraga''' * Uniqlo SM City Butuan, [[Butuan]] ==Mga logo== <gallery> File:Uniqlo 1999.svg|Dating logo ng Uniqlo (1998-2009) File:UNIQLO logo.svg|Logo ng alpabeto ng Uniqlo File:UNIQLO logo (Japanese).svg|Uniqlo logo sa Hapon </gallery> ==Sanggunian== *[https://www.uniqlo.com/ph/en/ Opisyal na website ng UNIQLO Pilipinas] {{reflist|colwidth=30em}} [[Kategorya:Mga kompanya sa Hapon]] [[Kategorya:Moda]] sjuavoro9kve0jzatajhshhnndnwtsf 0 327019 2213472 2154816 2026-06-26T11:00:37Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2213472 wikitext text/x-wiki {{multiple issues| {{MOS|date=Enero 2024}} {{cleanup|date=Enero 2024|reason=Kailangan ayusin ang balarila at pagkakasulat. Kailangan isalin din ang mga banyagang salita.}} }}{{Infobox officeholder | image = Frank-Walter Steinmeier in 2025 (cropped).jpg | caption = Steinmeier in 2025 | office = [[President of Germany]] | chancellor = [[Angela Merkel]]<br />[[Olaf Scholz]] | term_start = 19 March 2017 | term_end = | predecessor = [[Joachim Gauck]] | successor = | office1 = [[Vice Chancellor of Germany]] | chancellor1 = [[Angela Merkel]] | term_start1 = 21 November 2007 | term_end1 = 27 October 2009 | predecessor1 = [[Franz Müntefering]] | successor1 = [[Guido Westerwelle]] | office2 = [[Minister for Foreign Affairs (Germany)|Minister of Foreign Affairs]] | chancellor2 = [[Angela Merkel]] | term_start2 = 17 December 2013 | term_end2 = 27 January 2017 | predecessor2 = [[Guido Westerwelle]] | successor2 = [[Sigmar Gabriel]] | chancellor3 = [[Angela Merkel]] | term_start3 = 22 November 2005 | term_end3 = 27 October 2009 | predecessor3 = [[Joschka Fischer]] | successor3 = [[Guido Westerwelle]] | office4 = [[Leader of the Opposition (Germany)|Leader of the Opposition]] | chancellor4 = [[Angela Merkel]] | term_start4 = 28 October 2009 | term_end4 = 16 December 2013{{efn|Frank-Walter Steinmeier donated one of his kidneys to his end-stage kidney disease-stricken wife in August 2010. From 23 August to 26 October 2010, where he recovered from the procedure, senior SPD Bundestag member Joachim Poß served as interim Bundestag leader in his absence.}} | predecessor4 = [[Guido Westerwelle]] | successor4 = [[Gregor Gysi]] {{Collapsed infobox section begin |last=yes |Party political offices |titlestyle=border:1px dashed lightgrey;}}{{Infobox officeholder |embed=yes | office5 = Leader of the [[Social Democratic Party of Germany|Social Democratic Party]]<br />in the [[Bundestag]] | 1blankname5 = {{nowrap|[[Whip (politics)|Chief Whip]]}} | 1namedata5 = [[Thomas Oppermann]] | term_start5 = 29 September 2009 | term_end5 = 16 December 2013{{efn|Frank-Walter Steinmeier donated one of his kidneys to his end-stage kidney disease-stricken wife in August 2010. From 23 August to 26 October 2010, where he recovered from the procedure, senior SPD Bundestag member Joachim Poß served as interim Bundestag leader in his absence.}} | predecessor5 = [[Peter Struck (politician)|Peter Struck]] | successor5 = [[Thomas Oppermann]] | office6 = [[Leader of the Social Democratic Party of Germany|Leader of the Social Democratic Party]] | term_label6 = Acting | term_start6 = 7 September 2008 | term_end6 = 18 October 2008 | predecessor6 = [[Kurt Beck]] | successor6 = [[Franz Müntefering]] | deputy6 = {{ubl|[[Andrea Nahles]]|[[Peer Steinbrück]]|Himself}} | office7 = Deputy Leader of the<br />[[Social Democratic Party of Germany|Social Democratic Party]] | term_start7 = 26 October 2007 | term_end7 = 13 November 2009 | leader7 = {{ubl|[[Kurt Beck]]|Himself {{small|(acting)}}|[[Franz Müntefering]]}} | predecessor7 = [[Bärbel Dieckmann]] | successor7 = [[Olaf Scholz]] {{Collapsed infobox section end}}}} {{Collapsed infobox section begin |last=yes |Political civil servant |titlestyle=border:1px dashed lightgrey;}}{{Infobox officeholder |embed=yes | office8 = [[Heads of the German Chancellery|Head of the Chancellery]] | chancellor8 = [[Gerhard Schröder]] | term_start8 = 31 July 1999 | term_end8 = 22 November 2005 | predecessor8 = [[Bodo Hombach]] | successor8 = [[Thomas de Maizière]] | office9 = [[German Chancellery|State Secretary at the Chancellery]]<br />Commissioner for the Federal Intelligence Services | chancellor9 = [[Gerhard Schröder]] | term_start9 = 27 October 1998 | term_end9 = 22 November 2005 | predecessor9 = [[Bernd Schmidbauer]] {{small|(as [[Minister of State#Minor government ranks|Minister of State]])}} | successor9 = Thomas de Maizière | office10 = [[Cabinet Schröder II (Lower Saxony)|Head of the<br />State Chancellery of Lower Saxony]] | 1blankname10 = {{nowrap|[[Minister-President of Lower Saxony|Minister-President]]}} | 1namedata10 = [[Gerhard Schröder]] | term_start10 = 30 October 1996 | term_end10 = 27 October 1998 | predecessor10 = Willi Waike | successor10 = Peter-Jürgen Steiner {{Collapsed infobox section end}}}} {{Collapsed infobox section begin |last=yes |Parliamentary constituencies |titlestyle=border:1px dashed lightgrey;}}{{Infobox officeholder |embed=yes | office11 = [[Member of the German Bundestag|Member]] of the [[Bundestag]] <br /> for [[Brandenburg an der Havel – Potsdam-Mittelmark I – Havelland III – Teltow-Fläming I]] | term_start11 = [[2009 German federal election|27 October 2009]] | term_end11 = 19 March 2017 | predecessor11 = Margrit Spielmann | successor11 = Angelika Krüger-Leißner {{Collapsed infobox section end}}}} | birth_date = {{birth date and age|1956|1|5|df=y}} | birth_place = [[Detmold]], North Rhine-Westphalia, [[West Germany]] | death_date = | death_place = | spouse = {{marriage|[[Elke Büdenbender]]<br />|1995}} | children = 1 | party = [[Social Democratic Party of Germany|Social Democratic Party]] | alma_mater = [[University of Giessen]] | signature = Signature Frank-Walter Steinmeier.svg | allegiance = <!-- Germany; obvious --> | branch = {{lang|de|[[Bundeswehr]]}} | serviceyears = 1974–1976 | unit = [[German Air Force]] }} Si '''Frank-Walter Steinmeier''' (ipinanganak noong [[Enero 5]], [[1956]]) ay politikong Aleman na kasalukuyang naglilingkod bilang [[pangulo ng Alemanya]] mula pa noong 19 Marso 2017. Dati siyang [[Minister for Foreign Affairs (Germany)|federal minister of foreign affairs]] mula 2005 hanggang 2009 at muli mula 2013 hanggang 2017, gayundin bilang [[Vice Chancellor of Germany|vice chancellor of Germany]] mula 2007 hanggang 2009. Si Steinmeier ay chairman-in-office ng [[Organization for Security and Co-operation in Europe]] (OSCE) noong 2016. Si Steinmeier ay miyembro ng [[Social Democratic Party of Germany]] (SPD), may hawak na doctorate sa batas at dating karerang civil servant. Siya ay malapit na aide ng [[Gerhard Schröder]] noong si Schröder ay [[Punong Ministro ng Lower Saxony]] noong karamihan ng dekada 1990, at nagsilbi bilang punong kawani ng Schröder mula 1996. Nang si Schröder ay naging [[Chancellor ng Alemanya]] noong 1998, si Steinmeier ay hinirang na Under-Secretary of State sa [[German Chancellery]] na may responsibilidad para sa [[intelligence service]]. Mula 1999 hanggang 2005 siya ay nagsilbi bilang [[German Chancellery Chief of Staff|Chief of Staff of the Chancellery]]. Kasunod ng [[2005 German federal election|2005 federal election]], si Steinmeier ay naging [[Foreign Minister of Germany|Foreign Minister]] sa unang [[Grand coalition (Germany)|grand coalition]] government ng [[Angela Merkel] ], at mula 2007 ay dinagdagan niya ang opisina ng vice chancellor. Noong 2008, sandali siyang nagsilbi bilang acting chairman ng kanyang partido. Siya ang kandidato ng SPD para sa chancellor sa [[2009 German federal election|2009 federal election]], ngunit ang kanyang partido ay natalo sa halalan at umalis siya sa federal cabinet para maging pinuno ng oposisyon. Kasunod ng [[2013 German federal election|2013 federal election]], muli siyang naging Minister for Foreign Affairs sa pangalawang grand coalition ng Merkel. Noong Nobyembre 2016 siya ay inihayag bilang kandidato para sa [[Pangulo ng Alemanya]] ng namumunong koalisyon, na binubuo ng kanyang sariling partido at ang [[CDU/CSU]], at sa gayon ay naging mapagpalagay na halal, dahil ang koalisyon ay nagsagawa ng malaking karamihan sa [[Federal Convention (Germany)|Federal Convention]]. Umalis siya sa gabinete noong 27 Enero 2017.<ref>[http://www.dw.com/en/gabriel-takes-reins-at-german-foreign-ministry/a-37080162 Gabriel took reins at German Foreign Ministry] ''Deutsche Welle'', 27 Enero 2017.</ref> Siya ay [[2017 German presidential election|elected]] president ng Federal Convention noong 12 February 2017 na may 74% na boto. Noong 13 Pebrero 2022, siya ay [[2022 German presidential election|muling nahalal]] ng Federal Convention para sa pangalawa at huling termino na may 78% ng boto.<ref>{{cite news |last1=Welle (www. dw.com) |first1=Deutsche |title=Frank-Walter Steinmeier ay nahalal sa ikalawang termino bilang pangulo ng Aleman {{!}} DW {{!}} noong Pebrero 13, 2022 |url=https://www.dw.com/en /frank-walter-steinmeier-elected-to-second-term-as-german-president/a-60760871}}</ref> ==Personal na buhay== ===Maagang buhay at edukasyon=== Si Steinmeier ay ipinanganak noong 1956 sa [[Detmold]].<ref>Judy Dempsey (17 Oktubre 2005), "[https://www.nytimes.com/2005/10/17/world/europe/17iht-german.html Isang promosyon sa gabinete para sa nangungunang aide ni Schröder]". ''[[The New York Times]]''.</ref> Bagama't Frank-Walter ang kanyang buong pangalan, Frank-Walter ang tawag sa kanya ng kanyang mga kaibigan.<ref>{{Cite web |last=Alex Grimm |date=10 February 2009 |title=Upang maging ganap na Frank... pinaikli ng ministro ang pangalan |url=http://uk.reuters.com/article/oukoe-uk-germany-spd-steinmeier-idUKTRE51E19520090217 |website=Reuters |access-date=20 Enero 2024 |archive-date=29 Disyembre 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161229033911/http://uk.reuters.com/article/oukoe-uk-germany-spd-steinmeier-idUKTRE51E19520090217 |url-status=dead }}</ref> Kanyang ama, isang karpintero, ay kaanib sa [[Simbahan ng Lippe]] (isa sa iilang [[Calvinist]] [[Landeskirche|rehiyonal na mga simbahan ng simbahan]], at isang [[Landeskirche|miyembrong simbahan]] ng [[ Simbahang Protestante ng Alemanya]]). Ang kanyang ina, na ipinanganak sa [[Breslau]] (ngayon ay Wrocław, [[Poland]]), ay dumating bilang isang refugee mula sa isang [[Lutheran]] bahagi ng [[Silesia]] noong [[paglipad at pagpapatalsik ng mga Aleman pagkatapos ng Mundo. War II]].<ref name="domradio.de">{{Cite web |title=Das Ehepaar Steinmeier über das ökumenische Zusammenleben |url=https://www.domradio.de/nachrichten/2010-05-13/ das-ehepaar-steinmeier-ueber-das-oekumenische-zusammenleben |website=Dom Radio }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Kasunod ng kanyang ''[[Abitur]]'', ginawa ni Steinmeier ang kanyang serbisyo militar mula 1974 hanggang 1976, pagkatapos ay nag-aral ng abogasya at agham pampulitika sa [[University of Giessen|Justus Liebig University Giessen]], kung saan [[Brigitte Zypries]] ay kapwa mag-aaral.<ref>Markus Feldenkirchen (24 Setyembre 2009). "[http://www.spiegel.de/international/germany/from-pen-pusher-to-chancellor-candidate-frank-walter-steinmeier-s-reluctant-path-into-the-spotlight-a-650973. html Mula sa Pen-Pusher hanggang sa Kandidato ng Chancellor: Ang Nag-aatubili na Landas ni Frank-Walter Steinmeier patungo sa Spotlight]". ''[[Der Spiegel]]''.</ref> Noong 1982 naipasa niya ang kanyang una at noong 1986 ang kanyang pangalawang pagsusuri sa estado sa batas. Nagtrabaho si Steinmeier bilang isang siyentipikong katulong sa propesor ng pampublikong batas at agham pampulitika sa Giessen University hanggang sa makuha niya ang kanyang doctorate of law noong 1991. Sinaliksik ng kanyang disertasyon ang papel ng estado sa pagpigil sa kawalan ng tahanan.<ref name="Melissa Eddy 2013">Melissa Eddy (30 Setyembre 2013). "[https://www.nytimes.com/2013/10/01/world/europe/german-politician-faces-plagiarism-accusations.html German Politician Faces Plagiarism Accusations]". ''The New York Times''.</ref> ===Buhay ng pamilya=== Si Steinmeier ay may asawa at may isang anak na babae. Noong 24 Agosto 2010, nag-donate siya ng kidney sa kanyang asawang si [[Elke Büdenbender]].<ref>{{Cite web |date=23 August 2010 |title=Opposition Leader Steinmeier to Donate Kidney to His Wife |url=http: //www.spiegel.de/international/germany/time-out-from-politics-opposition-leader-steinmeier-to-donate-kidney-to-his-wife-a-713314.html |access-date=13 February 2017 |website=SPIEGEL ONLINE, Germany}}</ref> Noong 2015, nagsilbi si Steinmeier bilang [[best man]] sa kasal nina [[Rüdiger Grube]] at Cornelia Poletto sa Hamburg.<ref>{{Cite web |last=Delhaes |first=Daniel |date=1 July 2015 | title=Steinmeier wird Trauzeuge: Die Trauringe, bitte! |trans-title=Steinmeier naging Best Man: The Wedding Rings, please! |url=https://www.handelsblatt.com/politik/deutschland/steinmeier-wird-trauzeuge-die-trauringe-bitte/11994720.html |website=Handelsblatt.com |language=de}}</ref> ===Mga Interes=== Si Steinmeier ay nasisiyahan sa [[jazz]], at isang masugid na [[association football|football]] fan.<ref name="Noah Barkin" /> ===Relihiyon=== Ang Steinmeier ay isang [[Reformed tradition|Reformed]] [[Protestante]] at aktibong miyembro ng Reformed Bethlehem congregation sa [[Berlin-Neukölln]].<ref>[http://www.reformiert-info.de/ 14007-0-8-14.html Steinmeier: Mein Glaube darf nicht selbst zum Gegenstand der Politik werden] reformiert-info.de</ref> Siya ay bininyagan sa simbahan ng kanyang ama (ang [[Simbahan ng Lippe]]) bilang isang kabataan. ===Maagang karera=== Naging tagapayo si Steinmeier noong 1991 para sa Law of Communication media at mga alituntunin ng media sa State Chancellery ng [[Lower Saxony]] sa [[Hanover]]. Noong 1993, naging direktor siya ng Personal na Tanggapan para sa punong ministro ng Lower Saxony, [[Gerhard Schröder]]. Noong 1996, siya ay naging Kalihim ng Estado at pinuno ng State Chancellery ng Lower Saxony. ==Karera sa politika sa pederal na antas== ===Schröder Federal Chancellery, 1998–2005=== Si Steinmeier ay hinirang noong Nobyembre 1998 bilang Kalihim ng Estado, isang junior Chancellery bureaucrat, at Komisyoner para sa Federal Intelligence Services sa opisina ng chancellor kasunod ng [[1998 German federal election|Schröder's election victory]]. Pinalitan niya si [[Bodo Hombach]] bilang pinuno ng [[German Chancellery|opisina ng chancellor]] noong 1999, pagkatapos na pumasok ang huli sa politika ng European Union.<ref name="Bernstein-2005">{{Cite news | last=Bernstein |first=Richard |date=23 Nobyembre 2005 |title=Merkel ay Nanunungkulan sa Germany at Inanunsyo ang Coalition Cabinet |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2005/11/23 /international/europe/23germany.html |access-date=7 Hulyo 2013}}</ref> Hinawakan niya ang kanyang ranggo na Kalihim ng Estado at samakatuwid ay ang tanging Pinuno ng Chancellery na hindi hinirang na Ministro para sa Espesyal na Gawain, i. e. ay walang ranggo ng gabinete, mula 1984 hanggang ngayon. Sa panahong ito si Steinmeier ay isa rin sa mga tagapayo kay Schröder.<ref name="Bernstein-2005"/> Siya ay napakahalaga sa pag-secure ng red-green na mayorya sa parliament para sa pinagtatalunang "[[Agenda 2010]]" ni Schröder ng mga reporma sa ekonomiya .<ref name="Frank-Walter Steinmeier" /> Dahil sa kanyang mabisang pamamahala sa kabila ng spotlight ng pulitika, binansagan siyang ''Die Graue Effizienz'' (The Gray Efficiency) —isang pun sa ''Graue Eminenz'', ang Aleman para sa [[éminence grise]]. Bilang Komisyoner para sa Federal Intelligence Services (isang titulong madalas hawak ng Pinuno ng Chancellery) si Steinmeier ay may pananagutan sa pag-coordinate ng mga serbisyo ng paniktik ng Germany.<ref name="economist.com">[http://www.economist.com /node/5418144?zid=309&ah=80dcf288b8561b012f603b9fd9577f0e Schrödermeier: Isang dayuhang ministro na nasa ilalim ng panggigipit na sagutin ang nakaraan] ''[[The Economist]]'', 19 Enero 2006.</ref> Sa kanyang suporta sa kanyang 2002.</0ref> kontrobersyal na desisyon na bumuo ng isang koalisyon sa Russia at France laban sa pinangunahan ng U.S. [[Iraq War|digmaan laban sa Iraq]].<ref>[[Judy Dempsey]] (17 Mayo 2007), [https://www.nytimes. com/2007/05/17/world/europe/17iht-letter.1.5753291.html Liham Mula sa Europa: Sa bayan ng Germany, isang dayuhang ministro ang nagbibigay daan para sa hinaharap] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190324101149/https://www.nytimes./ |date=2019-03-24 }} ''[[International Herald Tribune]]''.</ref> Samantala, inaprubahan niya ang desisyon na mag-install ng German intelligence officer sa Qatar-based office of General [[Tommy Franks]], ang American commander ng U.S. invasion sa Iraq, na nagpasa sa impormasyon ng United States na kinokolekta sa Baghdad. ng dalawang German intelligence officer na nag-ooperate doon.<ref>[[Richard Bernstein (journalist)|Richard Bernstein]] at [[Michael R. Gordon]] (2 Marso 2006), [https://www.nytimes.com/2006 /03/02/international/europe/02germany.html Sabi ng Berlin File na Tinulungan ng mga Espiya ng Germany ang U.S. sa Iraq] ''The New York Times''.</ref> Noong 2004, lumahok si Steinmeier sa mga diplomatikong negosasyon para sa pagbabayad ng kompensasyon sa Libya para sa mga biktima ng [[1986 Berlin discotheque bombing|1986 terrorist bombing of the LaBelle disco]] sa Berlin.<ref>Charles Hawley (20 October 2005), [http ://www.spiegel.de/international/letter-from-berlin-taming-the-lions-with-angela-merkel-a-380786.html Liham mula sa Berlin: Taming the Lions with Angela Merkel] ''Bloomberg'' .</ref> Isang malaking kontrobersya sa panahon ng termino ni Steinmeier bilang chief of staff ay ang pagkakulong ng isang German-born Turk, [[Murat Kurnaz]], sa [[Guantánamo Bay]] mula 2002 hanggang Agosto 2006. Itinanggi ni Steinmeier sa isang parliamentary inquiry noong Marso 2007 na hinarangan niya ang paglabas ni Kurnaz. Sa halip, sinabi niya na ang Berlin ay natakot na si Kurnaz ay isang banta at dapat pumunta sa Turkey, hindi sa Germany, kung palayain. Pagkatapos lamang ng halalan ni Merkel ay pinalaya si Kurnaz at dinala pabalik sa Germany.<ref>[[Judy Dempsey]] (17 May 2007), [https://www.nytimes.com/2007/05/17/world/europe/17iht -liham.1.5753291.html Liham Mula sa Europa: Sa bayan ng Aleman, isang dayuhang ministro ang nagbibigay daan para sa hinaharap] ''The New York Times''.</ref> [[File:Frank-Walter Steinmeier 20090902-DSCF9761.jpg|thumb|patayo|Frank-Walter Steinmeier (2009)]] ===Unang termino bilang Foreign Minister, 2005–2009=== Noong 22 Nobyembre 2005, pagkatapos ng [[2005 German federal election|2005 federal elections]], si Steinmeier ay naging Ministro ng Foreign Affairs sa [[Merkel Cabinet I|Grand coalition cabinet]] na pinamumunuan ni [[Angela Merkel]].<ref name="Bernstein-2005"/> Siya ang unang Ministrong Panlabas ng SPD mula noong [[Willy Brandt]] (1966–1969). Nang maupo sa pwesto, pinangunahan ni Steinmeier ang paghahanda para sa Germany na kunin ang umiikot na [[presidency of the Council of the European Union]] noong unang kalahati ng 2007. Kasunod ng pag-alis ni [[Franz Müntefering]] sa gabinete noong 21 Nobyembre 2007, pinunan din ni Steinmeier ang posisyon ng [[Vice-Chancellor of Germany|Vice-Chancellor]].<ref>Andreas Cremer at Brian Parkin, [https: //archive.today/20120525104505/http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601085&sid=avKnSh84M5yQ&refer=europe "Muentefering, Vice-Chancellor Under Merkel, Quits"], Bloomberg, 13 Nobyembre 20 </ref> Sa panahon ng kanyang panunungkulan, malawak na itinuring si Steinmeier bilang may magandang ugnayan sa pagtatrabaho kay Angela Merkel ngunit kadalasan ay may ibang paninindigan sa mga usaping panlabas.<ref name="Frank-Walter Steinmeier" /> Sa pangkalahatan, pinahintulutan niya si Merkel na itakda ang bilis sa patakarang panlabas.,<ref name="economist.com" /> na nakikipagtulungan sa kanya sa isang hanay ng mga isyu sa patakarang panlabas, mula sa pagharap sa [[Iran]] sa programang nuklear nito hanggang sa pakikipagnegosasyon sa mga nagbubuklod na layunin hanggang sa [[pagbawas sa pagbabago ng klima |labanan ang pagbabago ng klima]].<ref name="Noah Barkin">Noah Barkin (23 Setyembre 2009), [http://uk.reuters.com/article/uk-germany-election-steinmeier-fb-idUKTRE58M2HT20090923 "Factbox – Ang kandidato ng German SPD na si Frank-Walter Steinmeier"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160819001152/http://uk.reuters.com/article/uk-germany-election-steinmeier-fb-idUKTRE58M2HT20090923 |date=2016-08-19 }}, ''Reuters''.</ref> Sa isang makabuluhang hindi pagkakasundo sa patakarang panlabas, sinabi ni Steinmeier noong 2009 na ang Germany ay dapat sa 2013 ay maglatag ng batayan para sa pag-alis ng mga tropa nito mula sa Afghanistan, isang deployment na humigit-kumulang dalawang-katlo ng mga German ang tumutol noon.<ref name="German Challenger Gains an Edge">Markus Walker (14 September 2009), [https://www.wsj.com/articles/SB125288315470307157 "German Challenger Gains an Edge"], ''The Wall Street Journal''.</ref> Hindi tulad ng Merkel, pinaboran din niya ang Turkish na pagpasok sa [[European Union]].<ref name="Noah Barkin" /> Gayundin, nakilala si Steinmeier sa kanyang medyo magiliw na paninindigan sa Russia, na nakikipagtalo nang husto para sa pakikipag-ugnayan sa lalong mapamilit na kapangyarihan sa silangan, kaysa sa paghihiwalay nito.<ref name="Nicholas Kulish">Nicholas Kulish (5 Setyembre 2008), [https ://www.nytimes.com/2008/09/06/world/europe/06germany.html Nang walang Primaries o Caucuses, Magsisimula ang Campaign for German Chancellor] ''The New York Times''.</ref> Bumuo siya ng patakaran patungo sa Russia na sadyang nagpapaalala sa "[[Ostpolitik]]", ang patakarang nakaharap sa silangan na pinasimunuan ni Chancellor [[Willy Brandt]] noong unang bahagi ng 1970s.<ref>Mark Landler (22 Mayo 2007), [https://www. nytimes.com/2007/05/22/world/europe/22europe.html Putin Prompts Split in German Coalition], ''The New York Times''.</ref> Kasama si Gernot Erler, ang nangungunang eksperto sa Russia ng SPD at ang pinasimulan ng deputy foreign minister, Steinmeier ang tinatawag na Partnership for Modernization with Russia ng Germany (inanunsyo noong 2008), na naging opisyal na patakaran ng EU noong 2010.<ref>Jakob Mischke at Andreas Umland (20 Marso 2014), [http://mondediplo .com/blogs/germany-abandons-its-soft-approach-to-russia Inabandona ng Germany ang 'malambot' nitong diskarte sa Russia]{{Dead link|date=Enero 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ''[[Le Monde diplomatique]]''.</ref> ==Mga pananda== {{notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Ipinanganak noong 1956]] trz6kl7dlr1fj6hpuh1q3f0zh7wbgh4 0 327219 2213463 2212883 2026-06-26T09:55:54Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2213463 wikitext text/x-wiki {{Infobox coat of arms |name = Coat of arms of Costa Rica |image = Coat of arms of Costa Rica.svg |image_width = 250 |middle = |middle_width = |middle_caption = |lesser = |lesser_width = |lesser_caption = |armiger = [[Costa Rica|Republic of Costa Rica]] |year_adopted = 1848 <br> (5 May 1998 alteration added smoke to volcanoes<ref>[http://www.visitcostarica.com/ict/paginas/informacion.asp National Symbols, Instituto Costarricense de Turismo] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110717215236/http://www.visitcostarica.com/ict/paginas/informacion.asp |date=2011-07-17 }} Accessed 2011-07-19</ref>) |crest = An ribbon azure bearing the legend "[[Central America|AMÉRICA CENTRAL]]". |torse = |shield = |supporters = |compartment = |motto = [[Costa Rica|REPÚBLICA DE COSTA RICA]] |orders = |other_elements = A [[Console (heraldry)|console]] or. |earlier_versions = |use = }} Ang '''eskudo ng Costa Rica''' {{lang-es|escudo de Costa Rica}} ay idinisenyo noong 1848, na may mga pagbabago noong 1906, 1964, at 1998. Ang pinakahuling pagbabago ay ang pagdaragdag ng usok upang makilala ang tatlong bulkan.<ref name= "1998ExecDecree">[http://196.40.56.12/scij/scripts/TextoCompleto.dll?Texto&nNorma=43741&nVersion=46098&nTamanoLetra=10&strWebNormativa=http://www.pODgSCj/NSCJ. =sa;PWD=scij;DATABASE=SCIJ_NRM;&strServidor=\\pgr04&strUnidad=D:&strJavaScript=NO Ang 1998 Executive Decree]{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Oktubre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Oktubre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Oktubre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Oktubre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Oktubre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Oktubre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Oktubre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Oktubre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Oktubre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Oktubre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Oktubre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Oktubre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Oktubre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=1998 Executive Decree]{{Dead link|date=Marso 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=1 -07-19 {{in lang|es}}</ref> == Pre-1821 colony of Spanish Empire == Bago ang 1821, [[Costa Rica]] ay bahagi ng [[Imperyong Espanyol]] at walang lokal na eskudo. Ang mga braso ng naghaharing monarko ang ginamit sa halip. Ang tanging lungsod na nagkaroon ng lokal na eskudo ay ang lungsod ng [[Cartago, Costa Rica|Cartago]], na iginawad ni Haring [[Philip II ng Espanya|Phillip II]] noong 1565. Pagkatapos ng kalayaan nito mula sa [[Spain] ] noong 1821, ang [[Costa Rica]] ay nagtatag ng iba't ibang lupon ng pamahalaan na nagsisikap na magpasya sa hinaharap nito, na nagdedebate sa pagitan ng pagiging malaya (republikano) o sumali sa [[Mexican Empire]] (imperyalista). Ang kawalan ng desisyon ay humantong sa [[Labanan ng Ochomogo]] noong 5 Abril 1823, na may desisyon na manatiling independyente at ilipat ang kabiserang lungsod mula Cartago patungong San José. Dahil sa malalayong distansya at mahirap na komunikasyon noong panahong iyon, napagtanto ng mga imperyalista na ang [[Mexican Empire]] ay hindi na umiiral mula noong Marso 1823. == Sandata ng pederal at estado == Noong Marso 1824, nang sumali ang Costa Rica sa [[Federal Republic of Central America|United Provinces of Central America]] na mga armas na ipinahayag ng konstitusyon ng bagong republika ay naging mga sandata ng Estado ng Costa Rica. Ang coat of arm na ito ay binubuo ng isang tatsulok, kung saan limang bulkan ang tumaas mula sa dagat na sumisimbolo sa limang miyembrong estado ng United Provinces; sa itaas ng mga bulkan ay may nagniningning na pulang [[Phrygian cap]] at isang [[bahaghari]]. Ang coat of arm na ito na may maliliit na pagbabago ay ginagamit pa rin ng pambansang coat of arms ng [[El Salvador]] at [[Nicaragua]]. Noong 2 Nobyembre 1824, pinagtibay ng Costa Rica ang unang eskudo nito bilang isang estado sa loob ng pederasyon na nagpapakita ng kanang bahagi ng dibdib ng isang hubad na lalaki at nakataas na braso na napapalibutan ng bilog ng berdeng mga bundok at ang malayang estado ng Costa Rica.<ref name="historia">[http://www.historia.fcs.ucr.ac.cr/mod-cole/2004/bandyescudos/escudos.htm History of the Coat of Arms of Costa Rica] {{webarchive|url= https://web.archive.org/web/20090120045345/http://historia.fcs.ucr.ac.cr/mod-cole/2004/bandyescudos/escudos.htm |date=2009-01-20 }} Na-access 2008-02-01 {{in lang|es}}</ref> == Mga armas ng isang malayang estado == Noong 1840, pagkatapos ng pag-alis ng Costa Rica mula sa federation, isang bagong coat of arms ang pinagtibay, ang una para sa Costa Rica bilang isang soberanya at independiyenteng estado. Binubuo ito ng isang walong-tulis na nagniningning na bituin sa isang asul na patlang na napapalibutan ng dilaw na bilog na may alamat na Estado ng Costa Rica. Ang coat of arm na ito ay pinigilan noong 1842 ni [[Francisco Morazán]] sa panahon ng kanyang bigong bid na muling pagsamahin ang [[Federal Republic of Central America]]. Ang 1824 na armas ay ginamit sa panahong ito.<ref name="historia" /> ==Makasaysayang eskudo ng republika== [[File:Unang postal stamp CR 4 Reales 1863.jpg|thumb|150px|Ang disenyo ng 1848 coat of arms ay itinampok sa unang Costa Rican [[postal stamp]], na inilabas noong 1863.]] Ang batayan ng kasalukuyang pambansang coat of arms ng Costa Rica ay pinagtibay noong Setyembre 29, 1848, sa panahon ng pagkapangulo ni Dr [[Jose Maria Castro Madriz]] kasama ang bagong watawat. Ang parehong mga disenyo ay iniuugnay kay Pacifica Fernandez, asawa ni Mr Castro Madriz. Ang mga sandata na ito ay makabuluhang binago ng batas bilang 18 ng 27 Nobyembre 1906, na nag-alis ng mga simbolo ng militar, pambansang watawat at sungay ng kasaganaan na nakapaloob sa disenyo noong 1848.<ref name="historia" /> 87apl2jxxkgmtjdb8aaxy15afhqw6ln 0 330803 2213448 2168607 2026-06-26T07:30:47Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2213448 wikitext text/x-wiki {{Infobox radio station | name = Radyo Natin Laguna | callsign = DZVA | logo = | city = [[Calamba, Laguna|Calamba]] | area = [[Laguna]] at mga karatig na lugar | branding = Radyo Natin 106.3 | frequency = 106.3 MHz | airdate = Abril 2002 | format = [[Community radio]] | language = [[Filipino language|Filipino]] | licensing_authority = [[National Telecommunications Commission (Philippines)|NTC]] | power = 1,000 watts | erp = | callsign_meaning = | class = CDE | former_frequencies = 95.9 MHz (2002 - 2009) | former_callsigns = DZCC | network = [[Radyo Natin]] | owner = [[MBC Media Group]] | website = [https://radyonatinlaguna.com/ Radyo Natin 106.3] | webcast = | coordinates = }} Ang '''DZVA''' (106.3 [[:en:FM broadcasting|FM]]), sumasahimpapawid bilang '''Radyo Natin 106.3''', ay isang himpilan ng radyo na pagmamay-ari at pinamamahalaan ng [[MBC Media Group]]. Ang estudyo nito ay matatagpuan sa 3rd Floor, SQA Bldg., Crossing, Brgy. Uno, [[Calamba, Laguna]], at ang transmiter nito ay matatagpuan sa Brgy. Bagumbayan, [[Santa Cruz, Laguna]].<ref>{{Cite web |title="Usapang OA: Radyo Eskwela ukol sa IDOFS" hits the airwaves |url=http://ati.da.gov.ph/ati-4a/news/07132018-1331/usapang-oa-radyo-eskwela-ukol-sa-idofs-hits-airwaves |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20191103161116/http://ati.da.gov.ph/ati-4a/news/07132018-1331/usapang-oa-radyo-eskwela-ukol-sa-idofs-hits-airwaves |archive-date=2019-11-03 |access-date=2019-11-03}}</ref><ref>[https://pia.gov.ph/features/articles/1025577 Tagalog Feature: Pederasyon ng PWD sa Laguna patuloy sa pagsusulong ng kapakanan]</ref><ref>{{Cite web |title=School-on-the-Air: Usapang Organikong Agrikultura |url=https://laguna.gov.ph/news/school-air-usapang-organikong-agrikultura |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20191103161113/https://laguna.gov.ph/news/school-air-usapang-organikong-agrikultura |archive-date=2019-11-03 |access-date=2019-11-03}}</ref> == Mga parangal == * Best Media Partner for Radio - Balikat ng Bayan Awards (2017)<ref>[https://www.sunstar.com.ph/article/163960/Business/SSS-honors-2017-Balikat-ng-Bayan-awardees SSS honors 2017 Balikat ng Bayan awardees]</ref> * Best Media Partner for Radio - Balikat ng Bayan Awards (2024)<ref>{{Cite web |url=https://x.com/RNNationwide/status/1844656751385161815 |title=CONGRATULATIONS, RADYO NATIN LAGUNA! |access-date=2024-10-22 |archive-date=2024-12-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241201204303/https://x.com/RNNationwide/status/1844656751385161815 |url-status=dead }}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} {{Laguna Radio}} [[Kategorya:Mga himpilang panradyo sa Laguna]] 2a7uas494ofmklhs4889rkgvsj7mhpr 0 331082 2213470 2184355 2026-06-26T10:57:24Z Jake Mendoza 97820 /* */ 2213470 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = Interactive Broadcast Media, Inc. | logo = Ibmilogo.png | type = [[:en:Private company|Pribado]] | industry = [[Mass media|Pagsasahimpapawid]] | foundation = October 31, 1996 | founder = {{Plainlist| *Roberto Bacsal *Rene Palma }} | location = [[San Juan, Kalakhang Maynila]] | key_people = {{Plainlist| *Eric S. Canoy *Enrico Guido Canoy }} | owner = EDCanoy Prime Holdings, Inc. (49%) | parent = | revenue = | net_income = | num_employees = | homepage = }} Ang '''Interactive Broadcast Media, Inc.''' (IBMI) ay isang [[Radio network]] sa Pilipinas na nakabase sa [[San Juan]], [[Kalakhang Maynila]], Pilipinas.<ref>{{Cite web |title=Republic Act No. 8210 |url=https://thecorpusjuris.com/legislative/republic-acts/ra-no-8210.php |access-date=July 31, 2020 |website=The Corpus Juris}}</ref><ref>{{Cite web |title=Republic Act No. 10753 |url=https://lawphil.net/statutes/repacts/ra2016/ra_10753_2016.html |website=LawPhil.net}}</ref><ref>{{Cite web |title=KBP Members |url=http://www.kbp.org.ph/organization/kbp-members |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200805064126/https://www.kbp.org.ph/organization/kbp-members |archive-date=August 5, 2020 |access-date=July 31, 2020 |website=[[Kapisanan ng mga Brodkaster ng Pilipinas]]}}</ref> == Kasaysayan == Itinatag noong Oktubre 31, 1996 nina Roberto Bacsal at Rene Palma ang Interactive Broadcast Media para bilhin ang [[DWWW-AM|DWAT]] mula sa [[Mareco Broadcasting Network]]. Noon, nasa #23 E. Rodriguez Sr. Ave, [[Lungsod Quezon]] ang dati nitong tahanan.<ref name="MS1096">{{Cite news |last=Singh |first=Tara |date=October 30, 1996 |title=Vantage Point: Lucio Tan and the so-called 'Judas-ciary' |page=11 |work=[[Manila Standard]] |url=https://books.google.com/books?id=G2YVAAAAIBAJ&dq=%22dwat%22&pg=PA11&article_id=2689,4759576 |access-date=July 3, 2023 |via=[[Google Books]]}}</ref><ref>{{Cite book |last=Aniceto |first=Ben |url=https://books.google.com/books?id=xYILAQAAMAAJ |title=Stay Tuned: The Golden Years of Philippine Radio |date=2007 |publisher=Rufino J. Policarpio, Jr. |isbn=9789719401407 |pages=341 |access-date=July 31, 2020 |via=Google Books}}</ref> Noong 2010, binili ni Antonio "Tonyboy" Cojuangco Jr. ang hindi kontroladong parte ng IBMI, kung saan inilipat niya ang pagmamay-ari ng mga dating istasyon ng radyo ng [[TV5 Network|ABC Development Corporation]]. Noong Nobyembre 2011, lumipat ang IBMI sa bago nitong tahanan sa Atlanta Center, [[San Juan, Kalakhang Maynila|San Juan]] pagkatapos noong naging kaanib ng [[Radio Mindanao Network|ng Radio Mindanao Network]] ang DWWW. Noong 2012, binili ng may-ari ng RMN na EDCanoy Prime Holdings ang kalahating parte ng IBMI.<ref>{{Cite web |title=Interactive Broadcast Media, Inc. |url=https://philippines.mom-rsf.org/en/owners/companies/detail/company/company/show/interactive-broadcast-media-inc/ |access-date=July 31, 2020 |website=Media Ownership Monitor by VERA Files |publisher=[[Reporters Without Borders]]}}</ref> == Mga himpilan == {| class="wikitable" |- ! Pangalan ! Callsign ! Talapihitan ! Lakas ! Lokasyon |- | DWWW 774 | [[DWWW]] | 774&nbsp;kHz | 25&nbsp;kW | [[Kalakhang Manila]] |- | Boracay Beach Radio | [[DYKP]] | 97.3&nbsp;MHz | 5&nbsp;kW | [[Boracay]] |- | True FM Davao | [[DXET-FM|DXET]] | 106.7&nbsp;MHz | 10&nbsp;kW | [[Lungsod ng Davao]] |- | Parekoy Radio | [[DXER]] | 93.5&nbsp;MHz | 1&nbsp;kW | [[Polomolok]] |- |} ===Mga Dating Himpilan=== {| class="wikitable" |- ! Callsign ! Talapihitan ! Lokasyon ! Kasalukuyang Estado |- | [[DWET-FM|DWET]] | 106.7&nbsp;MHz | [[Kalakhang Manila]] | Binili ng [[Ultrasonic Broadcasting System]]. Kaslukuyang sumasahimpapawid bilang Energy FM. |- | DWTE | 106.7&nbsp;MHz | [[Laoag]] | Nawala sa ere noong July 2011. |- | [[DXPF|DXXR]] | 95.9&nbsp;MHz | [[Polomolok]] | Kaslukuyang pinag-aarian ng [[Rizal Memorial Colleges Broadcasting Corporation]]. Kaslukuyang sumasahimpapawid bilang XFM. |- |} == Mga sanggunian == {{Reflist}} [[Kategorya:Mga kompanyang pagsasahimpapawid ng Pilipinas]] kpgybzj404sg5zu7o3c2fm8elqz4pa7 0 332877 2213462 2195484 2026-06-26T09:46:53Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2213462 wikitext text/x-wiki Ang '''''epal''''' sa konteksto ng pulitika sa [[Pilipinas]] ay ginagamit bilang isang negatibong termino para sa mga politiko na palaging itinatapal ang kanilang pangalan at/o larawan sa mga proyektong pinondohan ng gobyerno. Ang ganitong gawain ay madalas na nakikita bilang isang paraan ng pagpapabango ng sarili at pagkuha ng kredito para sa mga proyekto na pinopondohan ng [[Tagabayad ng buwis|buwis ng mamamayan]]. Ang mga ganitong gawain ay kadalasang binabatikos dahil sa pagsasamantala sa mga pondo ng gobyerno para sa pansariling interes at pagkilala. Halimbawa, ang isang politiko ay maaaring maglagay ng kanyang larawan sa isang kalsada na ipinagawa ng gobyerno upang masabing siya ang nagpatupad ng proyekto, kahit na ang pondo ay galing sa buwis ng mamamayan. Ang paggamit ng salitang "epal" ay naglalayong ilantad at kondenahin ang ganitong uri ng pamumulitika. == Etimolohiya == Ang "''Epal''" ay isang [[kolokyal]] na termino sa [[wikang Filipino]] para sa "mapapel," na tumutukoy sa mga taong umaagaw ng atensyon, nagnanakaw ng eksena, o mga taong naghahangad ng papel sa mga usaping hindi naman nila kailangang hawakan o desisyunan. == Kagawian == [[File:J9311AnyatamChapelSan_Ildefonsofvf_17.JPG|thumb|Ang pangalan ng isang kongresista ay kasama sa signage ng barangay hall sa [[San Ildefonso, Bulacan]]. ]] Ang mga halimbawa ng pagiging epal ay maaaring mag-iba. Kasama rito ang paglalagay ng pangalan at/o larawan ng mga politiko at kanilang mga kamag-anak sa: * Mga pangalan ng mga proyektong pang-imprastraktura * Karatula ** Pagbati para sa mga espesyal na okasyon tulad ng mga pista opisyal at [[Talaan ng mga pista sa Pilipinas|fiesta]] . <ref name="bishops">{{Cite news |last=Macairan |first=Evelyn |date=31 December 2011 |title=Bishop wants anti-'epal' bill to cover politicians' holiday greetings |work=The Philippine Star |url=https://www.philstar.com/headlines/2011/12/31/763279/bishop-wants-anti-epal-bill-cover-politicians-holiday-greetings |access-date=24 July 2023}}</ref> * Tulong pinansyal at mga ''relief goods'' o tulong kagamitan <ref>{{Cite news |date=4 April 2021 |title=Bawal Epal: DILG warns local officials vs use of ECQ ayuda for premature campaigning - The Filipino Times |work=Filipino Times |url=https://filipinotimes.net/latest-news/2021/04/04/bawal-epal-dilg-warns-local-officials-vs-use-of-ecq-ayuda-for-premature-campaigning/ |access-date=29 July 2023}}</ref> <ref>{{Cite news |last=Cabrera |first=Romina Marie |date=2 April 2020 |title=No Epal, No Politics, No Corruption In Relief Distribution, LGUs Warned |language=en |work=One News |url=https://www.onenews.ph/articles/no-epal-no-politics-no-corruption-in-relief-distribution-lgus-warned |access-date=29 July 2023}}</ref> * Mga pampublikong dokumento tulad ng lisensya, permit, at sertipiko <ref>{{Cite news |date=15 March 2021 |title=Gov’t officials told not to put names, faces on public documents |agency=Philippine News Agency |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1133709 |access-date=29 July 2023}}</ref> Ang mga politiko ay maaari ring pangalanan ang mga proyekto batay sa kanilang mga inisyal o acronym ng kanilang mga pangalan. Halimbawa, ang "<u>G</u> inintuang <u>M</u> asagana <u>A</u> ni" na programa sa pagsasaka ng Presidenteng [[Gloria Macapagal Arroyo]] <ref name="bulatlat1">{{Cite news |last=Silverio |first=Ina Alleco |date=16 November 2011 |title=Bayan Muna's 'anti-epal' bill, a blow against traditional politics |work=Bulatlat |url=https://www.bulatlat.com/2011/11/16/bayan-munas-anti-epal-bill-a-blow-against-traditional-politics/ |access-date=29 July 2023 |archive-date=29 Hulyo 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230729144152/https://www.bulatlat.com/2011/11/16/bayan-munas-anti-epal-bill-a-blow-against-traditional-politics/ |url-status=dead }}</ref> Maaari itong magamit bilang isang paraan para sa maagang pangangampanya para sa paparating na halalan. Sinasabi ng mga kritiko na kapag ang mga politiko ay naglalagay ng kanilang mga pangalan at larawan sa mga proyekto ng gobyerno, ito ay salungat sa ideya na ang mga proyektong ito ay pinopondohan ng buwis ng mamamayan. Ang ganitong gawain ay tinitingnan bilang hindi makatwiran at kontra sa interes ng publiko.<ref name="bishops"/> <ref name="santiago-shame">{{Cite news |last=Esguerra |first=Christian |date=4 November 2011 |title=Sen. Santiago to shame vain politicians thru ‘anti-epal’ bill |language=en |work=Philippine Daily Inquirer |url=https://newsinfo.inquirer.net/87821/sen-santiago-to-shame-vain-politicians-thru-%E2%80%98anti-epal%E2%80%99-bill |access-date=29 July 2023}}</ref> <ref name="senate-rappler">{{Cite news |last=Elemia |first=Camille |date=13 August 2016 |title=Epal? Senate bill bans names of public officials on gov't projects |work=Rappler |url=https://www.rappler.com/nation/142881-anti-epal-bill-chiz-escudero/ |access-date=24 July 2023}}</ref> Ipinagtanggol ni Quezon City Representative [[Danilo Suarez]] ang kaugalian na ito bilang kinakailangan upang malaman ng mga nasasakupan ng mga lokal na politiko na tinutupad ng kanilang mga opisyal ang kanilang mandato. Sinabi ni Education Secretary [[Armin Luistro]] noong 2013 na wala siyang problema sa mga pulitiko na naglalagay ng kanilang mga pangalan at karatula sa mga proyekto ng pampublikong paaralan. Ayon sa kanya, ang mga pulitiko ay mananagot sa [[Commission on Audit]] kung mapatunayang substandard ang kanilang pagpapatupad ng mga proyekto. <ref>{{Cite web |date=2013-09-01 |title=Luistro has no problem with 'epal' politicians &#124; National |url=http://www.journal.com.ph/index.php/news/national/57283-luistro-has-no-problem-with-epal-politicians |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130906195147/http://www.journal.com.ph/index.php/news/national/57283-luistro-has-no-problem-with-epal-politicians |archive-date=2013-09-06 |access-date=2013-09-17 |publisher=Journal.com.ph}}</ref> == Patakaran == [[File:09933jfPlaridel_Bypass_Arterial_Road_Bypass_Project_Phase_II_San_Rafael_Bulacanfvf_15.jpg|thumb|Ang tarpaulin na nagpapakita ng mga detalye ng isang road construction project sa ilalim ng Department of Public Works and Highways (DPWH) ay walang pagkilala o kredito sa sinumang tao na konektado sa DPWH o kahit na sinumang opisyal ng gobyerno.]] May mga patakaran ang ''[[Kagawaran ng Interyor at Pamahalaang Lokal|Department of the Interior and Local Government]] (DILG)'' at [[Commission on Audit|''Commission on Audit'']] laban sa paglalagay ng mga pangalan, inisyal, at larawan ng mga personalidad ng gobyerno sa mga proyekto, karatula, at ari-arian ng gobyerno. Ang ''anti-epal'' na patakaran ay inilatag sa ''DILG Memorandum Circular No. 2010-101'' na inilabas noong panahon ng dating Kalihim na si [[Jesse Robredo]]. <ref>{{Cite news |last=Tabingo |first=Peter |date=12 December 2021 |title=Iloilo mayor, vice mayor reminded of ‘Anti-Epal Memo’ |work=Malaya Business Insight |url=https://malaya.com.ph/news_news/iloilo-mayor-vice-mayor-reminded-of-anti-epal-memo/ |access-date=24 July 2023 |archive-date=24 Hulyo 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230724044023/https://malaya.com.ph/news_news/iloilo-mayor-vice-mayor-reminded-of-anti-epal-memo/ |url-status=dead }}</ref> == Batas == Mayroong maraming pagtatangka sa Kongreso ng Pilipinas na magpasa ng batas laban sa mga gawaing epal. Ngunit mahirap itong maisakatuparan dahil sa pagkakaroon ng iba't ibang interpretasyon kung ano ang dapat konsiderahin na mga gawaing epal. === Probisyon sa 2021 budget act === Ang ''2021 budget act'', na kilala rin bilang ''General Appropriations Act (GAA)'' ng 2021, ay naglalaman ng isang mahalagang probisyon na ipinanukala ni Senadora Grace Poe. Ang probisyong ito, na kilala bilang ''General Provision No. 82'', ay naglalayong pigilan ang mga gawaing "epal." === Iminungkahing batas === ; Senado {| class="wikitable sortable" !Bill No. !Kongreso !Napetsahan na isinampa !Punong may-akda !Katapat ng Kapulungan ng mga Kinatawan !Saklaw !{{abbreviation|Ref.|Reference}} |- |[https://legacy.senate.gov.ph/lisdata/28942368!.pdf Bill ng Senado Blg. 1668] |[[13th Congress of the Philippines|ika-13]] |{{dts|2004|8|4}} | rowspan="4" |{{sortname|Miriam|Defensor-Santiago}} | | rowspan="4" |''Anti-Signage of Public Works Act''<br /><br /><br /><br /> Pangalan at larawan ng mga pampublikong opisyal (nahalal at hinirang) sa karatula ng mga pampublikong gawain | |- |[https://legacy.senate.gov.ph/lisdata/56405037!.pdf Bill ng Senado Blg. 1340] |[[14th Congress of the Philippines|ika-14]] |{{dts|2007|6|24}} |House Bill No. 2026 | |- |[https://legacy.senate.gov.ph/lisdata/96148089!.pdf Bill ng Senado Blg. 1967] |[[15th Congress of the Philippines|ika-15]] |{{dts|2010|7|22}} | | |- |[https://legacy.senate.gov.ph/lisdata/1586413103!.pdf Bill ng Senado Blg. 54] |[[16th Congress of the Philippines|ika-16]] |{{dts|2013|7|1}} | | |- |[https://legacy.senate.gov.ph/lisdata/2430820911!.pdf] |[[17th Congress of the Philippines|ika-17]] |{{dts|2016|7|21}} |{{sortname|Chiz|Escudero}}|| {{N/A}} |Pagpangalan ng mga proyekto ng pamahalaan sa mga opisyal ng gobyerno at iba pang taong nauugnay sa nasabing mga opisyal maliban sa mga pagkakataong tinukoy ng [[Pambansang Komisyong Pangkasaysayan ng Pilipinas|National Historical Commission of the Philippines]] | |- |} {| class="wikitable sortable" ! !Kongreso !Napetsahan na isinampa !Pangunahing may-akda !Constituent !Katapat ng Senado !Saklaw !{{abbreviation|Ref.|Reference}} |- |House Bill No. 5497 | |{{dts|2006|5|30}} | rowspan="3" |{{sortname|Teddy|Casiño}} | rowspan="3" | | | rowspan="3" |Pagpapangalan sa mga pampublikong ari-arian at serbisyo ng pamahalaan ayon sa mga nanunungkulan na nahalal na opisyal ng publiko, kanilang mga kamag-anak, asawa at mga kamag-anak hanggang sa ikaapat na antas ng sibil ng consanguinity. Kasama sa pagbibigay ng pangalan ang mga proyekto ayon sa moniker at inisyal ng isang tao. | |- | | |{{dts|2007|8|13}} | | |- |[https://hrep-website.s3.ap-southeast-1.amazonaws.com/legisdocs/basic_15/HB02309.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240624112201/https://hrep-website.s3.ap-southeast-1.amazonaws.com/legisdocs/basic_15/HB02309.pdf |date=2024-06-24 }} | |{{dts|2014|9|3}} | | |- |[https://hrep-website.s3.ap-southeast-1.amazonaws.com/legisdocs/basic_16/HB04929.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240624115458/https://hrep-website.s3.ap-southeast-1.amazonaws.com/legisdocs/basic_16/HB04929.pdf |date=2024-06-24 }} | |{{dts|2014|9|3}} |{{sortname|Terry|Ridon|nolink=yes}} ||| {{N/A}} |Pangalan at pagkakakilanlan ng mga opisyal ng pamahalaan sa mga proyekto ng pamahalaan at "iba pang mga tao na ang pangalan o pagkakakilanlan ay maaaring sa anumang paraan ay nauugnay sa nasabing mga opisyal" maliban sa mga pagkakataong tinukoy ng [[Pambansang Komisyong Pangkasaysayan ng Pilipinas|National Historical Commission of the Philippines]] | |- |[https://hrep-website.s3.ap-southeast-1.amazonaws.com/legisdocs/basic_17/HB03952.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240624110943/https://hrep-website.s3.ap-southeast-1.amazonaws.com/legisdocs/basic_17/HB03952.pdf |date=2024-06-24 }} | |{{dts|2016|10|11}} | rowspan="2" |{{sortname|Robert Ace|Barbers}} | rowspan="2" ||| {{N/A}} | rowspan="2" |Ang paglalagay o nagiging sanhi ng pagkakabit ng pangalan, inisyal, logo o larawan ng sinumang pampublikong opisyal sa signage na nagpapahayag ng isang iminungkahing, patuloy, o natapos na mga gawaing pampubliko; At pagkilala sa isang indibidwal na opisyal sa pamamagitan ng paglalagay ng kanyang pangalan o larawan sa anumang proyekto o sasakyan ng serbisyo publiko | |- |[https://hrep-website.s3.ap-southeast-1.amazonaws.com/legisdocs/basic_18/HB00071.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220125022427/https://hrep-website.s3.ap-southeast-1.amazonaws.com/legisdocs/basic_18/HB00071.pdf |date=2022-01-25 }} | |{{dts|2019|7|1}}|| {{N/A}} | |} == Tugon ng mga hindi pamahalaan == Iba't ibang civic groups tulad ng ''Samahan ng mga Mamamayan Laban sa Trapo (SMLT)'', ''People's Support for Clean Elections'', at ''Tama na Epal Movement'' ang tumututol sa mga gawain ng epal at nagsusulong ng pagpasa ng batas na may kinalaman dito. Ang mga grupong ito ay aktibong nagtataguyod ng mga hakbang upang matigil ang mga ''epal practices'' at hinihikayat ang mga mambabatas na magpasa ng mga batas na magbabawal sa ganitong mga gawain. <ref>{{Cite news |last=Galupo |first=Rey |last2=Alquitran |first2=Non |date=1 October 2012 |title=Groups back 'anti-epal' bill |work=The Philippine Star |url=https://www.philstar.com/metro/2012/10/01/854692/groups-back-anti-epal-bill/ |access-date=24 July 2023}}</ref> Ang ''Transparency and Accountability Network'' ay naglunsad ng kampanya laban sa epal bago ang eleksyon ng 2013. Ang kampanyang ito ay ginawa sa pamamagitan ng pag-set up ng "''Anti-Epal" page'' sa [[Facebook]]. Sa pahinang ito, hinikayat nila ang mga gumagamit ng ''social media'' na magbahagi ng mga litrato ng mga pagkakataon ng epal upang ipakita sa publiko at hikayatin ang mga politiko na kusang ihinto ang kanilang epal na gawain. Layunin ng kampanya na mapanagot ang mga politiko at magdulot ng pagbabagong malaya sa gawaing epal. <ref name="empowering">{{Cite news |last=Howard |first=Caroline |date=13 September 2012 |title=Anti-'epal' campaign empowering netizens |work=ABS-CBN News |url=https://news.abs-cbn.com/anc/09/12/12/anti-epal-campaign-empowering-netizens |access-date=24 July 2023}}</ref> <ref name="shames">{{Cite news |date=12 June 2012 |title=Anti-Epal Facebook page shames early campaigning |work=ABS-CBN News |url=https://news.abs-cbn.com/nation/06/12/12/anti-epal-facebook-page-shames-early-campaigning |access-date=24 July 2023}}</ref> == Mga sanggunian == ml7n0b2sbmo6oexgjsfadwewnid9fo1 0 334071 2213283 2213266 2026-06-25T12:50:56Z Tabilay 153890 /* Dalawahan */ 2213283 wikitext text/x-wiki {{Infobox tennis biography |name = Alexandra Eala |image = Ealas and Patrick Gregorio (cropped Alexandra Eala).jpg |image_upright = .8 |caption = Si Eala sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya]] |fullname = Alexandra Maniego Eala |country = {{PHI}} |residence = [[Kalakhang Maynila]], Pilipinas<br>[[Mallorca]], Espanya |birth_date = {{birth date and age|2005|5|23}} |birth_place = [[Lungsod Quezon]], Pilipinas |height = {{height|m=1.75}} |turnedpro = Marso 2020 |plays = Kaliwete (dalawahang-kamay na ''backhand'') |coach = Joan Bosch<br> Alexandro Viaene<br>Lluc Bauza (Tagasanay sa Kalakasan ng Katawan) |careerprizemoney = [[Dolyar ng Estados Unidos|$]] 2,216,543 |singlesrecord = {{tennis record|won=221|lost=133}} |singlestitles = 2 WTA 125 |highestsinglesranking = Blg. 29 (Marso 16, 2026) |currentsinglesranking = Blg. 30 (Hunyo 22, 2026) |doublesrecord = {{tennis record|won=48|lost=47}} |doublestitles = 0 |highestdoublesranking = Blg. 88 (Mayo 4, 2026) |currentdoublesranking = Blg. 151 (Hunyo 15, 2026) |updated = Hunyo 22, 2026 |AustralianOpenresult = 1R (2026) |FrenchOpenresult = 1R (2025, 2026) |Wimbledonresult = 1R (2025) |USOpenresult = 2R (2025) |AustralianOpenDoublesresult = 1R (2026) |FrenchOpenDoublesresult = 2R (2025) |WimbledonDoublesresult = 1R (2025) | medaltemplates-expand = no | medaltemplates = {{MedalCountry |{{PHI}}}} {{Medal|Sport|[[Palaro ng Timog Silangang Asya]]}} {{MedalGold | 2025 sa Taylandiya | Isahan }} {{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Koponan }} {{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Biyetnam | Isahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Koponan }} {{Medal|Sport|[[Palarong Asyano]]}} {{MedalBronze | 2022 sa Hangzhou | Isahan }} {{MedalBronze|2022 sa Hangzhou|Magkahalong dalawahan}} }} Si '''Alexandra "Alex" Maniego Eala'''{{Efn|1=Pagbigkas sa Ingles: /iːˈɑːlɑː/<br> /iː/ = "ii" gaya ng sa ''see''; /ˈɑː/ = diin na "ah" gaya ng sa ''father''; /l/ = "l" gaya ng sa ''light''; /ɑː/ = mahaba na "ah" gaya ng sa ''spa''. <br> Binibigkas bilang ''ii-AH-lah'' <br><br> Pagbigkas sa Filipino: /ɛˈjalɐ/<br> /ɛ/ = "eh" gaya ng sa ''bed''; /ˈja/ = diin na "ya" gaya ng sa ''yard''; /l/ = "l" gaya ng sa ''light''; /ɐ/ = maikling "uh/ah" tunog, katulad ng huling patinig sa ''sofa'' o ''comma''. <br> Binibigkas bilang ''eh-YA-lah''}} (isinilang Mayo 23, 2005 sa [[Lungsod ng Quezon]]) ay isang Pilipinang propesyonal na manlalaro ng [[Tennis|tenis]]. Naabot niya ang pinakamataas na puwesto sa kanyang karera sa isahan (''singles''), bilang ika-29 sa mundo ayon sa WTA noong Marso 16, 2026, na naging dahilan upang siya ang pinakamataas na nirangguhang Pilipina sa kasaysayan ng Paligsahang WTA. Nagwagi siya ng mga titulong dyunyor na ''Grand Slam'': dalawahan sa Australian Open ng 2020 at French Open ng 2021, at isahan sa US Open ng 2022. Mayroon siyang limang pangisahan at tatlong pangdalawahan na titulo sa circuitong ITF, at mula 2025 hanggang 2026 ay nagtala ng mahahalagang tagumpay kabilang ang semifinal sa Miami Open WTA 1000, final sa Eastbourne Open WTA 250, at dalawang kampeonato sa Guadalajara Open 2025 at Birmingham Open 2026 parehong WTA 125. == Maagang buhay == Si Alex Eala ay ipinanganak noong Mayo 23, 2005 sa [[Lungsod Quezon]], Pilipinas, kina Michael Eala, isang ehekutibo sa negosyo,<ref>{{cite web |last1=Jara-Puyod |first1=Mariecar |title=‘Eala’s grit, humility and passion have captured every Filipino’s heart,' says Philippine Ambassador Alfonso Ver |url=https://www.gulftoday.ae/sport/2026/02/20/ealas-grit-humility-and-passion-have-captured-every-filipinos-heart-says-philippine-ambassador-alfonso-ver |website=Gulf Today |publisher=Gulf Today |access-date=26 Marso 2026|language=en}}</ref> at Rosemarie Maniego-Eala, dating CFO ng Globe Telecom hanggang 2024 at dating pambansang manlalangoy na nagwagi ng tansong medalya sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya 1985|Palaro ng Timog Silangang Asya ng 1985]]. Ang kanyang mga tiyuhin ay sina Noli Eala, dating tagapangulo ng Komisyon sa Isports ng Pilipinas at komisyoner ng [[Philippine Basketball Association]],<ref name="Philstar">{{cite news |last1=Acebuche |first1=Yoniel |title=Alex Eala: What to know about the tennis phenom making history on the court |url=https://www.philstarlife.com/celebrity/828326-what-to-know-alex-eala |access-date=Agosto 28, 2025 |work=[[The Philippine Star]] |date=Marso 28, 2025|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Cordero |first=Abac |date=Agosto 30, 2022 |title=Noli Eala named new Philippine Sports Commission chairman |url=https://www.philstar.com/sports/2022/08/30/2206206/noli-eala-named-new-philippine-sports-commission-chairman |access-date=Nobyembre 5, 2025 |work=[[The Philippine Star]]|language=en}}</ref> at ang tagadisenyo ng moda na si Rhett Eala.<ref>{{cite news |last1=Tunac |first1=Hermes Joy |title=Alex Eala reveals uncle Rhett Eala designed the elegant Filipiniana she wore at Laureus Awards 2026 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/shoppingandfashion/985027/alex-eala-reveals-uncle-rhett-eala-designed-the-elegant-filipiniana-she-wore-at-laureus-awar/story/ |work=[[GMA News]] |date=Abril 23, 2026|language=en}}</ref> Ang kanyang kapatid na si Michael Francis "Miko" Eala ay naglaro ng tenis para sa Penn State Nittany Lions mula 2020 hanggang 2024.<ref>{{Cite news |author1=Castillejo, Dyan |date=Mayo 6, 2024 |title=Filipino athletes graduate as part of Penn State's class of 2024 |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2024/5/6/filipino-athletes-graduate-as-part-of-penn-state-s-class-of-2024-1839 |work=[[ABS-CBN News]]|language=en}}</ref><ref name="PEP2">{{Cite news |last1=Bravo |date=Marso 27, 2025 |title=Who is Alex Eala, Pinoy tennis player at 2025 Miami Open? |url=https://www.pep.ph/peptionary/186040/alex-eala-a5128-20250327 |website=Philippine Entertainment Portal|language=en}}</ref> Nagsimula si Eala sa tenis sa edad na apat,<ref>{{cite news |last1=Hilotin |title=Alex Eala: Rapid rise in tennis rankings, what's next? |url=https://gulfnews.com/sport/tennis/alex-eala-rapid-rise-in-tennis-rankings-whats-next-1.500248201 |work=Gulf News |date=Agosto 28, 2025|language=en}}</ref> ipinakilala ng kanyang lolo sa ina na si Roberto Maniego, na siya ring unang tagasanay.<ref>{{Cite web |date=Nobyembre 30, 2022 |title=The rise of Alexandra Eala making headlines in the Philippines and beyond |url=https://www.wtatennis.com/news/2921343/alexandra-eala |website=Women's Tennis Association|language=en}}</ref><ref>{{cite news |last=Payo |date=Agosto 31, 2025 |title=Alex Eala and the guts to be first |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-guts-first-philippine-tennis/ |work=[[Rappler]]|language=en}}</ref> Nag-aral siya sa Immaculate Conception Academy sa [[San Juan, Metro Manila|San Juan]] at Colegio San Agustin sa [[Makati]], bago lumipat sa Rafa Nadal Academy sa Manacor, [[Espanya]], kung saan siya nagtapos noong 2023.<ref>{{cite news |last1=Mina |title=How Alex Eala became a world-class tennis champion |url=https://www.abs-cbn.com/sports/10/22/22/what-it-took-for-alex-eala-to-become-a-tennis-world-champ |work=[[ABS-CBN News]] |date=Oktubre 22, 2022|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=Disyembre 19, 2025 |title=Alex Eala Biography: Acing Her Path to the Tennis Court |url=https://www.globe.com.ph/blog/alex-eala-journey-to-pro |website=[[Globe Telecom|Globe]]|language=en}}</ref> == Estilo ng paglalaro == Si Eala ay kilala bilang isang agresibong ''baseliner'' (manlalaro sa likod ng korte) na gumagamit ng kanyang ''forehand'' (harapang palo) at matatag na dalawahang kamay na ''backhand'' (likurang palo) upang kontrolin ang mga palitan,<ref>{{Cite web |last=Tignor |first=Steve |date=Marso 26, 2025 |title=Is Nadal Academy prodigy Alexandra Eala the next tennis star? |url=https://www.tennis.com/news/articles/nadal-academy-prodigy-alexandra-eala-next-tennis-star |access-date=Enero 24, 2026 |website=Tennis.com |language=en}}</ref> habang ang kaliwang kamay na ''topspin'' (paakyat na ikot) ay nagtutulak sa mga kalaban nang malalim. Bagaman mahusay ang kanyang larong pagbabalik at pagganap sa ''hard court'' (o palaruang matigas), nananatiling kahinaan ang kanyang ''serve'' na kulang sa bilis at pagbabago.<ref>{{Cite web |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=Enero 19, 2026 |title=What’s next for Alex Eala after 2026 Australian Open first-round exit? |url=https://www.espn.ph/tennis/story/_/id/47658308/what-next-alex-eala-2026-australian-open-first-round-exit |access-date=Enero 24, 2026 |website=ESPN |language=en}}</ref> Nakamit na niya ang makasaysayang tagumpay bilang unang Pilipino sa WTA 1000 ''semis'' at tinalo ang tatlong pangunahing kampeon sa Miami Open ng 2025, ngunit binibigyang-diin ng mga eksperto at dating propesyonal sa larangan ng tenis na ang pagpapaayos ng kanyang ''serve'', sa bilis at taktikal na pagkakaiba-iba, at pagpapalakas ng kanyang pisikal na kondisyon ang susi sa kanyang pangmatagalang tagumpay.<ref>{{Cite news |last=Sotelo |first=Andre |date=Pebrero 6, 2026 |title=What Alex Eala Still Needs to Win a WTA Grand Slam |language=en |website=Sports News Philippines |url=https://sportsnewsph.com/what-alex-eala-still-needs-to-win-a-wta-grand-slam |access-date=Pebrero 6, 2026}}</ref> Itinampok nina dating mga propesyonal na manlalaro ng tenis na sina Greg Rusedski, Andrea Petkovic, at Martina Navratilova ang pangangailangan para sa higit na lakas, pagiging maaasahan, at pagkakaiba-iba sa kanyang ''serve'', kasabay ng mas mahusay na pangangatawan at kondisyon.<ref>{{Cite web |date=Marso 10, 2026 |title=Alex Eala told where she can improve: Martina Navratilova offers advice |url=https://www.tennis365.com/tennis-news/alex-eala-told-where-she-can-improve-martina-navratilova-offers-advice |access-date=Marso 11, 2026 |website=Tennis365 |language=en}}</ref> == Karera == === Dyunyor === Noong 2013, naging kampeon si Eala sa 8-at mas batang dibisyon ng ''Little Mo International Tennis Grand Slam'' sa [[Estados Unidos]].<ref>{{Cite news |date=January 12, 2014 |title=Eala siblings sizzle in Little Mo tennis |language=en-US |website=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/139387/eala-siblings-sizzle-in-little-mo-tennis |access-date=May 31, 2026}}</ref> Noong 2015, nagwagi siya sa ''Dubrovnik Dub Bowl'' para sa 11-at mas batang palaro na naganap sa [[Croatia]].<ref>{{Cite news |title=Dubrovnik Dub Bowl 2015 Recap |website=Dubrovnik Tennis Center |url=https://tenisdubrovnik.com/others/dubrovnik-dub-bowl-2015-recap/}}</ref> Noong 2018, nakamit niya ang kampeonato sa ''Les Petits As – Le Mondial Lacoste'' sa [[Pransiya]], bilang kauna-unahang kampeon na nakapasok sa torneo sa pamamagitan ng ''wild card''.<ref>{{Cite web |date=January 28, 2018 |title=Lilov & Eala win at Les Petits As |url=https://www.tenniseurope.org/news/117748/Lilov-Eala-win-at-Les-Petits-As}}</ref> Noong 2019, napanalunan niya ang titulo sa dalawahang pambabae ng ''Orange Bowl'' kasama si Laskevich.<ref>{{Cite news |date=Disyembre 17, 2019 |title=Better chemistry sparked teen tennis star Alex Eala's win at Orange Bowl Doubles |website=Spin.ph |url=https://www.spin.ph/life/guide/alex-eala-caps-off-2019-with-orange-bowl-doubles-title-a2442-20191217}}</ref> Noong 2020, nagwagi siya sa dalawahang pambabae ng ''Australian Open'' kasama si Nugroho. Noong 2021, nakuha niya ang titulong dalawahan sa ''French Open'' kasama si Selekhmeteva,<ref>{{Cite news |date=Hunyo 12, 2021 |title=Alex Eala, Selekhmeteva crowned 2021 French Open girls doubles champions |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-oksana-selekhmeteva-2021-french-open-juniors-girls-doubles-champions}}</ref> at nagwagi ng isahan at dalawahan sa ''Trofeo Bonfiglio'' sa [[Milan]].<ref>{{Cite news |last=Mina|first=Rosy|date=Hulyo 17, 2021|title=Alex Eala clinches doubles crown, to play singles final in Milan juniors|work=ABS CBN News|url=https://www.abs-cbn.com/sports/07/17/21/alex-eala-tennis-milan|language=en}}</ref> Noong 2022, gumawa siya ng kasaysayan bilang unang Pilipinong nagwagi ng junior singles na ''Grand Slam'' sa ''US Open'', matapos talunin si Havlíčková sa final.<ref>{{Cite web |date=Setyembre 10, 2022 |title=Alexandra Eala becomes first Filipina to win a junior Grand Slam singles title |website=US Open |url=https://www.usopen.org/en_US/news/articles/2022-09-10/alexandra_eala_becomes_first_filipina_to_win_a_junior_grand_slam_singles_title_at_the_2022_us_open.html}}</ref> === Propesyonal na karera === ==== 2020 ==== ===== '''Isahan''' ===== [[File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|thumb|Si Eala habang nagsasanay bilang paghahanda para sa US Open ng 2024.]] Noong 2020, lumahok si Eala sa limang paligsahan ng ITF sa isahan. Umabot siya sa pangalawang yugto ng W25 Las Palmas, W15 Castellón, at W15 Monastir, habang nagtapos sa unang yugto ng W15 Las Palmas at W15 Melilla.<ref name="WTA-AE">{{cite web |title=WTA Official: Alexandra Eala |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches |access-date=Oktubre 5, 2025 |publisher=Women's Tennis Association|language=en}}</ref> ==== 2021 ==== ===== '''Isahan''' ===== Sa WTA, unang sumabak si Eala sa Miami Open ngunit hindi nakalusot sa pagpapakuwalipika. Sa Cluj-Napoca 250, nakapasok siya sa pangunahing torneo at umabot hanggang sa pangalawang yugto.<ref name="WTA-AE" /> ===== '''Dalawahan''' ===== Noong 2021, lumahok si Eala sa dalawang torneo ng ITF sa dalawahan. Sa W25 Madrid, nakarating siya sa ''quarterfinal'', at sa W25 Platja d’Aro, umabot siya sa ''final''.<ref name="WTA-AE" /> ==== 2022 ==== ===== '''Isahan''' ===== Sa WTA, lumahok siya sa Miami 1000 at Madrid 1000 ngunit natalo sa unang yugto at sa pagpapakuwalipika.<ref name="WTA-AE" /> Sa ITF, nagwagi siya sa W25 Chiang Rai at naging ikalawang puwesto sa W60 Madrid 2. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W80 Poitiers, W60 Vitoria‑Gasteiz, at W25 El Espinar, at sa ''quarterfinal'' ng W80 Rancho Santa Fe, W60 Templeton, W25 Madrid, at W25 Chiang Rai 2.<ref name="WTA-AE" /> ===== '''Dalawahan''' ===== Sa WTA, nakapaglaro siya sa Miami 1000 at sa pagpapakuwalipika ng Madrid 1000.<ref name=":0">{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Bumalik si Alex Eala sa Miami Open, kung saan nagsimula ang kanyang pangarap na naging tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times|language=en}}</ref> Sa ITF, lumahok siya sa sampung torneo. Ang pinakamataas na narating niya ay ang ''semifinal'' sa W25 Palma del Río. Nakarating din siya sa ''quarterfinal'' ng pitong torneo, habang dalawang torneo ang nagtapos sa maagang yugto.<ref name=":0" /> ==== 2023 ==== ===== '''Isahan''' ===== Lumahok siya sa rawnd ng pagpapakuwalipika ng Australian Open ngunit nabigo. Natalo rin siya sa unang yugto ng Thailand 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Monastir 250. Lumaban din siya bilang ''wildcard'' sa Miami 1000 at Madrid 1000.<ref name="WTA-AE" /> Sa sirkitong ITF, nakamit niya ang dalawang pinakamalalaking tagumpay sa isahan: una sa W15 Yecla at kasunod sa W25 Roehampton.<ref name="WTA-AE" /> Nakarating siya sa ''final'' ng W25 Aldershot at W40 Petange; sa ''semifinal'' ng W100 Vitoria-Gasteiz at W60 Nantes; at sa ''quarterfinal'' ng W60 Barcelona at W100 Tokyo.<ref name="WTA-AE" /> ===== '''Dalawahan''' ===== Noong 2023, lumahok si Eala sa mga torneo ng ITF at WTA sa dalawahan.<ref name="WTA-AE" /> Umabot siya sa apat na ''semifinal'' (W60 Trnava, W100 Tokyo, W25 Aldershot, W40 Petange) at apat na ''quarterfinal'' (W25 Zaragoza, W100 Vitoria-Gasteiz, W25 Roehampton, W60 Glasgow). Nakarating din siya sa ilang pangalawang yugto kabilang ang Monastir 250. Karamihan sa mga torneo ay ginanap sa matitigas na palaruan, maliban sa W60 Chiasso na ginanap sa luwad.<ref name="WTA-AE" /> ==== 2024 ==== ===== '''Isahan''' ===== Noong 2024, hindi nakalusot si Eala sa nagkuwalipika ng apat na ''Grand Slam'' (Australian Open, French Open, Wimbledon, US Open). Ang pinakamagandang resulta niya ay ang ''quarterfinal'' sa Veneto 125.<ref name="WTA-AE" /> Sa WTA Tour, umabot siya sa ikalawang yugto ng Miami 1000, ngunit natalo sa unang yugto ng Madrid 1000, Wuhan 1000, Guadalajara 500, Abu Dhabi 500, at sa pagpapakuwalipika ng Ningbo 500. Nabigo rin sa pagpapakuwalipika ng Nottingham 250, at sa unang yugto ng Guangzhou 250 at Jiangxi 250. Bukod sa ''semifinal'' sa Canberra 125, umabot siya sa ikalawang yugto ng Oeiras 125 at Guadalajara 125, ngunit natalo sa unang yugto ng Makarska 125 at Warsaw 125.<ref name="WTA-AE" /> Nakuha niya ang unang malaking titulo sa W100 Vitoria-Gasteiz. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W100 Dubai at W50 Indore, at sa ''quarterfinal'' ng W100 Takasaki, W100 Cary, W100 Landisville, W75 Porto, at W75 Trnava. Nabigo naman siya nang maaga sa W75 Zagreb at W60 Bellinzona.<ref name="WTA-AE" /> ===== '''Dalawahan''' ===== Noong 2024, nagpakita si Eala ng matatag na kampanya sa dalawahan.<ref name="WTA-AE" /> Pinakamahusay ang kanyang resulta sa ''semifinal'' ng Canberra 125. Nagtala rin siya ng limang ''quarterfinal'': sa Ningbo 500, Warsaw 125, Guadalajara 125, W100 Dubai, at W75 Porto 3.<ref name="WTA-AE" /> Nagtala si Eala ng tatlong titulo: una sa W50 Pune, sinundan ng magkasunod na panalo sa W75 Croissy-Beaubourg at W100 Vitoria-Gasteiz—ang pinakamataas na titulo niya sa ITF. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W75 Trnava.<ref name="WTA-AE" /> Bukod dito, nagtapos siya sa unang yugto ng Oeiras 125.<ref name="WTA-AE" /> ==== 2025 ==== ===== '''Isahan''' ===== Noong 2025, ang pinakamalaking tagumpay ni Eala ay sa Miami 1000, kung saan umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang Blg. 2 sa mundo. Sa damuhan, nakarating siya sa unang pangwakas ng WTA sa Eastbourne 250. Sa US Open, nakamit niya ang unang panalo sa ''main draw'' at umabot sa ikalawang yugto. Pagkaraan nito, tinamo ang unang propesyonal na titulo sa Guadalajara 125.<ref name="WTA-AE" /> Nagtala rin siya ng matatag na hinatnan sa mga sumusunod na paligsahan: ''quarterfinal'' sa São Paulo 250, Ilkley 125, at Suzhou 125; ''semifinal'' sa Jingshan 125 at Canberra 125. Umabot siya sa pangalawang yugto ng Madrid 1000, Hong Kong 250, Mumbai 125, at Oeiras 125.<ref name="WTA-AE" /> Gayunpaman, marami ring maagang pagkabigo ang natala niya sa taon. Natalo siya sa unang yugto ng French Open, Wimbledon, at Australian Open (sa pagpapakuwalipika). Nabigo rin sa unang yugto ng Rome 1000, Montreal 1000, at sa pagpapakuwalipika ng Wuhan 1000. Natalo siya sa unang yugto ng Nottingham 250, Singapore 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Birmingham 250.<ref name="WTA-AE" /> Sa ITF, tatlong torneo ang nilaro ngunit lahat ay nagtapos sa pangalawang yugto: W100 Bengaluru, W75 Trnava 1, at W75 Trnava 2.<ref name="WTA-AE" /> ===== '''Dalawahan''' ===== Noong 2025, lumahok si Eala sa iba’t ibang antas ng WTA Tour sa dalawahan.<ref name="WTA-AE" /> Pinakamahusay ang kanyang kampanya sa Guangzhou 250, kung saan umabot siya sa ''semifinal''. Nakarating din siya sa ''quarterfinal'' ng Italian 1000.<ref name="WTA-AE" /> Sa mga Grand Slam, umabot siya sa ikalawang yugto ng French Open, at natalo sa unang yugto ng Wimbledon.<ref name="WTA-AE" /> Lumahok din siya sa Birmingham 250 at Hong Kong 250, kapwa nagtapos sa unang yugto. Sa mga naghahamon, nakapaglaro siya sa Mumbai 125 at Oeiras 125, na kapwa nagtapos sa unang yugto.<ref name="WTA-AE" /> ==== 2026 ==== ===== '''Isahan''' ===== Sinimulan ni Eala ang kanyang 2026 ''season'' sa Auckland 250, umabot sa ''semifinal''. Nabigo siya sa unang yugto ng Australian Open.<ref>{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=Enero 19, 2026 |title=Alex Eala exits Australian Open first round |work=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/659094/alex-eala-exits-australian-open-first-round-falls-to-alycia-parks|language=en}}</ref> Sa Philippines 125, nakapasok siya sa ''quarterfinal''. Umabot din siya sa ''quarterfinal'' ng Abu Dhabi 1000, Dubai 1000, at ika-apat na rawnd ng Indian Wells at Miami 1000.<ref name="WTA-AE" /> Sa Europa, nakarating siya sa ikalawang yugto ng Linz 500, unang yugto ng Stuttgart 500, ikalawang yugto ng Madrid 1000, ikatlong yugto ng Rome 1000, at unang rawnd ng Strasbourg 500. Sa French Open, natalo siya sa unang rawnd.<ref name="WTA-AE" /> Sa damuhan, nakamit niya ang ikalawang WTA 125 na titulo sa Birmingham. Pagkaraan nito, nabigo siya sa ikalawang yugto ng Queen's Club 500.<ref name="WTA-AE" /> Sa Berlin 500, bilang wild card, umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang ilang seeded players, ngunit natalo sa kalaunang kampeon.<ref>{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=June 21, 2026 |title=Alex Eala's Berlin Open campaign ends in loss to Linda Nosková |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/6/21/alex-eala-s-berlin-open-campaign-ends-in-loss-to-linda-noskov-0118 |work=ABS-CBN News}}</ref> Pagkatapos, nagtamo siya ng maagang pagkatalo sa unang round ng Bad Homburg 500.<ref>{{Cite news |title=Maagang nabigo si Eala sa Bad Homburg matapos matalo kay Mertens |url=https://www.spin.ph/tennis/eala-drops-out-of-bad-homburg-early-after-falling-to-mertens-a6035-20260623 |access-date=Hunyo 22, 2026 |website=Spin.ph |language=tl |date=Hunyo 22, 2026 |last=Reyes |first=Kate}}</ref> ===== '''Dalawahan''' ===== Sa Auckland 250, nakipagtambal si Eala kay Jović at umabot sila sa ''semifinal''.<ref>{{Cite news|url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/9/tennis-alex-eala-iva-jovic-exit-asb-classic-doubles-1819|title=Alex Eala, Iva Jovic exit ASB Classic doubles|last=Castillejo|first=Dyan|date=Enero 9, 2026|access-date=Enero 9, 2026|work=ABS-CBN News|language=en}}</ref> Sa Australian Open, nakipares siya kay Martins ngunit natalo sa unang rawnd.<ref>{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=Enero 20, 2026 |title=Eala, Martins ousted in first round of Australian Open doubles |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/20/tennis-eala-martins-ousted-in-first-round-of-australian-open-doubles-1839 |access-date=Enero 20, 2026 |work=ABS-CBN News|language=en}}</ref> Sa Abu Dhabi 1000, kasama si Tjen, umabot sila sa ''semifinal''.<ref>{{Cite news |last=Villanueva |first=Ralph Edwin |date=Pebrero 6, 2026 |title=Eala, Tjen get boot in Abu Dhabi Open semis |website=Philstar.com |url=https://www.philstar.com/sports/2026/02/06/2506287/eala-tjen-get-boot-abu-dhabi-open-semis |access-date=Pebrero 6, 2026|language=en}}</ref> Kasama si Sönmez, naalis siya sa ikalawang yugto ng Madrid 1000,<ref>{{cite news |last=Reyes |first=Kate M. |date=25 Abril 2026 |title=Alex Eala, Zeynep Sonmez ousted in Madrid Open doubles |website=SPIN.ph |url=https://www.spin.ph/tennis/alex-eala-zeynep-sonmez-ousted-in-madrid-open-doubles-a5019-20260425 |access-date=25 Abril 2026|language=en}}</ref> at kasama si Baptiste, natalo rin sa unang yugto ng Rome 1000.<ref name="WTA-AE" /> Sa Birmingham 125, natalo sila sa unang yugto ng dalawahan.<ref name="WTA-AE" /> Umabot sila ni Williams sa quarterfinals ng Bad Homburg 500.<ref>{{Cite news |last=Flores-Colina|first=Celest|date=June 25, 2026|title=Alex Eala-Venus Williams tandem exits Bad Homburg Open doubles|url=https://sports.inquirer.net/683552/alex-eala-venus-williams-tandem-exits-bad-homburg-open-doubles|access-date=June 25, 2026|website=INQUIRER.net|language=en}}</ref> == Ibang larangan == === Pambansang koponan === [[File:Alex_Eala_(cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Alex_Eala_(cropped).jpg|thumb|Si Eala kasama ang mga tansong medalya na napanalunan niya sa Palaro ng Timog Silangang Asya ng 2021.]] Kinatawan ni Eala ang [[Pilipinas]] sa iba’t ibang pandaigdigang torneo. Nakakuha siya ng mga medalya sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya 2021|Palaro ng Timog Silangang Asya ng 2021]] ([[bronse]] sa isahan, koponan, at magkahalong dalawahan) sa [[Palarong Asyano 2022|Palarong Asyano ng 2022]] (bronse sa magkahalong dalawahan at isahang pangkababaihan).<ref name=":7">{{cite news |last1=Carandang |first1=Justin Kenneth |date=Mayo 20, 2022 |title=Si Alex Eala ay nakuntento sa tansong medalya sa women’s singles. |work=GMA News |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/832339/tennis-ace-alex-eala-settles-for-bronze-in-women-s-singles/story/ |url-status=live |access-date=Mayo 20, 2022|language=en}}</ref><ref name=":8">{{cite news |last=Payo |first=Jasmine |date=Setyembre 29, 2023 |title=Si Alex Eala ay nakakuha ng ikalawang tansong medalya sa Palarong Asya kasama si Alcantara sa dalawan. |language=en-US |work=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/tennis-semifinal-results-mixed-doubles-alex-eala-francis-casey-alcantara-asian-games-september-29-2023/ |url-status=live |access-date=Setyembre 29, 2023}}</ref> Noong 2024, pinangunahan niya ang koponan sa 5–0 panalo sa pangatlong pangkat na nagresulta sa promosyon sa pangalawang pangkat ng Kopang Billie Jean.<ref>{{cite news |last=Morales |first=Luisa |date=Disyembre 2, 2024 |title=Si Alex Eala ay nagagalak na pamunuan ang Team Philippines sa pag-angat sa BJK Cup sa Bahrain. |language=en |website=One Sports |url=https://onesports.ph/more-sports/article/26898/alex-eala-relishes-leading-team-philippines-to-bjk-cup-promotion-in-bahrain |url-status=live |access-date=Disyembre 2, 2024 |archive-url= |archive-date=}}</ref> Sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya 2025|Palaro ng Timog Silangang Asya ng 2025]], nagwagi siya ng gintong medalya sa isahang pangkababaihan, pati tansong medalya sa ipinaghalong dalawahan at koponan.<ref name=":13">{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=Disyembre 18, 2025 |title=Si Alex Eala ay nagwagi ng gintong medalya sa tennis sa SEA Games, at tinapos ang mahabang tagtuyot para sa Pilipinas. |url=https://sports.inquirer.net/655069/alex-eala-wins-sea-games-tennis-gold-ends-long-drought-for-ph |access-date=Disyembre 18, 2025 |website=INQUIRER.net |language=en}}</ref> === Mga isponsorsip === Simula pagkabata, sinuportahan si Eala ng [[Globe Telecom]],<ref>{{Cite web |date=Hulyo 25, 2025 |title=Nagbubukas si Alex Eala Tungkol sa Buhay |url=https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet|access-date=Hulyo 25, 2025|language=en}}</ref> at kalaunan ay nagkaroon ng mga pag-endorso mula sa Babolat, Nike, at [[Bangko ng Kapuluang Pilipinas|BPI]],<ref>{{Cite web|title=Si Alex Eala ay pumirma bilang pinakabagong endorser ng BPI.|url=https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/|language=en}}</ref> bago naging tagapagsulong ng tatak ng [[Milo (inumin)|Milo]] noong 2026.<ref>{{Cite web |date=Pebrero 23, 2026 |title=Inilunsad ang MILO Active Pilipinas kasama si Eala bilang bagong ambassador. |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html|access-date=Pebrero 23, 2026|language=en}}</ref> == Pansariling buhay == Ang paboritong pagkaing nagbibigay-ginhawa (''comfort food'') ni Eala ay [[Kaldereta (pagkain)|kaldereta]], at mas gusto niya ang [[matcha]] kaysa [[kape]].<ref>{{Cite web |last=Mina |first=Inna |date=Pebrero 3, 2026 |title=Are you a Kare-Kare person? Alex Eala's Filipino food rankings might surprise you |url=https://onesports.ph/more-sports/article/40770/are-you-a-kare-kare-person-alex-eala-s-filipino-food-rankings-might-surprise-you |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=One Sports |language=en}}</ref><ref>{{cite web |last1=Castillejo |first1=Dyan |title=Alex Eala, fellow pros reveal off-court personalities on the Players Box Podcast |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/4/1/alex-eala-joins-fellow-players-on-the-players-box-podcast-0007 |access-date=31 Marso 2026 |website=ABS-CBN Sports |publisher=ABS-CBN Network |language=en}}</ref> Nagsasalita siya ng [[Wikang Ingles|Ingles]], [[Wikang Kastila|Kastila]], at [[Wikang Tagalog|Tagalog]], at ang paborito niyang torneo ay ang [[Mga Kampeonatong Wimbledon|Wimbledon]].<ref>{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=Hulyo 3, 2025 |title='Living my dream': Alex Eala revels in historic Wimbledon stint |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-revels-historic-wimbledon-stint-2025/ |access-date=Hulyo 3, 2025 |website=Rappler |language=en-US}}</ref> Itinuturing niya si [[Maria Sharapova]] bilang isa sa kanyang mga impluwensiya, at nagsanay siya kasama sina [[Rafael Nadal]] at ang kanyang kapatid na si Miko.<ref>{{Cite web |last=Atencio |first=Peter |date=Hulyo 19, 2025 |title=Sharapova's influence drives Alex Eala’s aggressive game |url=https://manilastandard.net/sports/sports-plus/314618107/sharapovas-influence-drives-alex-ealas-aggressive-game.html |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Manila Standard |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=Nobyembre 20, 2025 |title=Alex Eala hits the court with Rafael Nadal |url=https://sports.inquirer.net/649046/alex-eala-trains-with-rafael-nadal-in-his-return-to-court |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Inquirer |language=en}}</ref> Ang kanyang pambihirang pag-usbong sa Miami Open ng 2025 ay nagtatag sa kanya bilang isa sa mga pinakatanyag na atleta ng Pilipinas, na nagbunsod ng paghahambing sa kanya kay [[Manny Pacquiao]]. Sa pakikipag-usap niya sa mga tagahanga sa wikang Tagalog, nakatulong siya sa pagpapalaganap ng kasikatan ng tenis sa mga Pilipino sa loob at labas ng bansa.<ref name="mo">{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Alex Eala returns to the Miami Open, where a dream run launched a tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times |language=en}}</ref> == Mga parangal == [[Talaksan:Alexandra_Eala_and_Ambassador_Philippe_Lhuillier.jpg|thumb|Si Eala at si Philippe Lhuillier, Embahador ng Pilipinas sa Espanya, noong Abril 2025.]] Si Eala ay nakatanggap ng maraming pagkilala sa loob at labas ng bansa, kabilang ang pagkilala ng Philippine Sportswriters Association na walong ulit na pinarangalan (2019–2026) dahil sa kanyang mga "natatanging" tagumpay sa tenis sa taunang Gawad PSA (PSA Annual Awards).<ref>Sipi para sa Taunang Gawad PSA ni Eala: * {{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=Pebrero 25, 2019 |title=Top PH athletes share limelight in PSA Awards 2019 |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/224351-philippine-athletes-sportswriters-association-awards-2019/ |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |last=Gionco |first=Mark |date=Pebrero 29, 2020 |title=PH tennis rising star Alex Eala to be feted at PSA Awards |language=en |url=https://sports.inquirer.net/387640/ph-tennis-rising-star-alex-eala-to-be-feted-at-psa-awards |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |date=Marso 12, 2021 |title=PSA to honor tennis star Eala, boxing champs Casimero, Taduran |language=en |work=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2021/3/12/psa-to-honor-tennis-star-eala-boxing-champs-casimero-taduran |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |date=Pebrero 27, 2022 |title=Scribes fete world-class PH boxers |language=en |website=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2022/02/27/scribes-fete-world-class-ph-boxers/ |url-status=live |access-date=Oktubre 12, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230507021421/https://mb.com.ph/2022/02/27/scribes-fete-world-class-ph-boxers/ |archive-date=Mayo 7, 2023}} * {{Cite news |date=Pebrero 12, 2023 |title=PSA Awards: Young Alex Eala to be recognized with President's Award |language=en-US |website=Tiebreaker Times |url=https://tiebreakertimes.com.ph/tbt/psa-awards-young-alex-eala-to-be-recognized-with-presidents-award/261823 |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |date=Pebrero 10, 2023 |title=Eala recipient of PSA Prexy Awards |language=en |work=The Philippine Star |url=https://www.philstar.com/sports/2023/02/10/2243942/eala-recipient-psa-prexy-awards |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |date=Enero 24, 2024 |title=Alex Eala, Tots Carlos to be recognized in PSA Awards |language=en |website=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/01/15/24/alex-eala-tots-carlos-to-be-recognized-in-psa-awards |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |last=Malanum |first=Jean |date=Oktubre 9, 2025 |title=Eala tops PSA achievers for September |language=en |website=Philippine News Agency |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1260619 |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |date=Oktubre 9, 2025 |title=Eala leads PSA's September honorees |language=en |website=SunStar Publishing Inc. |url=https://www.sunstar.com.ph/davao/sports/eala-leads-psas-september-honorees |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=Pebrero 17, 2026 |title=Alex Eala hails PSA Athlete of the Year award a proof of PH tennis' rise |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/people/athletes/alex-eala-hails-athlete-of-year-award-proof-tennis-rise-philippines/ |access-date=Pebrero 17, 2026}}</ref> Isinama siya ng Asyang Tatler sa listahan ng Pinakamakapangyarihan sa Asya noong 2021.<ref>{{Cite magazine |date= |title=Tatler Asia's Most Influential: Philippines |url=https://www.tatlerasia.com/list/ami/ph?page=3&industry=all&region=ph&year=2021 |access-date=Oktubre 20, 2025 |magazine=Tatler Asia |language=en}}</ref> Ginawaran siya ng Mga Gantimpalang Tanglaw ng [[Misyong diplomatiko ng Pilipinas|Embahada ng Pilipinas]] sa [[Madrid]] noong 2025 bilang pagkilala sa kanyang ambag sa ugnayan ng Pilipinas at Espanya.<ref>{{cite news |author=Castillejo |first=Dyan |date=Abril 28, 2025 |title=Tennis: Alex Eala honored by PH ambassador to Spain |language=en |work=[[ABS-CBN]] |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2025/4/28/tennis-alex-eala-honored-by-ph-ambassador-to-spain-1257 |url-status=live |access-date=Abril 28, 2025 |archive-url= |archive-date=}}</ref> Kinilala rin siya ng Asyang Forbes sa kanilang talang Tatlongpung na Wala Pang Tatlumpung Taong Gulang na mga ikono sa Libangan at Palakasan dahil sa kanyang papel sa pag-angat ng Pilipinas sa pandaigdigang tenis.<ref>{{Cite news |last=Watson |first=Rana Wehbe |date=Mayo 27, 2026 |title=30 Under 30 Asia’s Next Icons: The Gen Z Athletes And Music Artists Rewriting The Playbook |language=en |work=Forbes Asia |url=https://www.forbes.com/sites/ranawehbe/2026/05/27/30-under-30-asias-next-icons-the-gen-z-athletes-and-music-artists-rewriting-the-playbook/ |access-date=Mayo 27, 2026}}</ref> == Taunang ranggo ng WTA == Mula 2021 hanggang 2025, makikita ang malinaw na pagbaba ng bilang ng panalo ni Alexandra Eala sa parehong isahan at dalawahan. Noong 2021, nagtala siya ng pinakamataas na rekord na 529 panalo sa isahan at 780 sa dalawahan, ngunit taon-taon ay bumaba ang mga bilang na ito: 219 at 594 noong 2022, 205 at 436 noong 2023, 158 at 239 noong 2024, at umabot na lamang sa 50 at 161 pagsapit ng 2025. Ang pagkahilig na ito ay nagpapahiwatig ng pagbabago sa kanyang pagganap at posibleng mas nakatuon siya sa piling mga torneo at mas mataas na antas ng kompetisyon kaysa sa dami ng laban.<ref name="WTA-AE" /> == Mga torneyong sinalihan ni Eala == Ito ang mga torneo na sinalihan ni Eala.<ref>{{Cite web |last=Teodoro Robert |first=Abilay |date=June 15, 2026 |title=Alex Eala Tournaments |url=https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches |access-date=June 15, 2026 |website=TV Philippines Wiki |language=en}}</ref> === Djunyor === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" |+Larong Isahan !Palaro !2019 !2020 !2021 !2022 |- |Australian Open |R2 |R3 |A |A |- |French Open |A |SF |A |A |- |Wimbledon |A |A |R2 |A |- |US Open |A |A |A |W |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" |+Larong Dalawahang !Palaro !2019 !2020 !2021 !2022 |- |Australian Open |A |W |A |A |- |French Open |A |A |W |A |- |Wimbledon |A |A |R2 |A |- |US Open |A |A |SF |– |} === Pandaigdigang Torneo ng Kababaihan ng ITF === ==== Titulo sa ITF==== {| class="wikitable" !Year !Palaro !Lebel !Uri !Katuwang |- |2021 |W15 Manacor |ITF |Larong Isahan |– |- |2022 |W25 Chiang Rai |ITF |Larong Isahan |– |- |2023 |W25 Yecla |ITF |Larong Isahan |– |- |2023 |W25 Roehampton |ITF |Larong Isahan |– |- |2024 |W100 Vitoria-Gasteiz |ITF |Larong Isahan |– |- |2024 |W50 Pune |ITF |Larong Dalawahang |Darja Semeņistaja |- |2024 |W75 Croissy-Beaubourg |ITF |Larong Dalawahang |Estelle Cascino |- |2024 |W100 Vitoria-Gasteiz |ITF |Larong Dalawahang |Estelle Cascino |} ===== Larong Isahan ng ITF ===== ====== '''2020 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Las Palmas de Gran Canaria 2 |W15 |Luwad |Rawnd 1 |Anna Zarycka |2–6, 4–6 |- |Las Palmas de Gran Canaria |W25 |Luwad |Rawnd 2 |Lara Salden |0–6, 6–2, 2–6 |- |Melilla |W15 |Luwad |Rawnd 1 |Anastasia Charaeva |3–6, 3–6 |- |Monastir 9 |W15 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Nina Stadler |6–4, 6–7, 5–7 |} ====== ''' 2021 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |W15 Manacor |W15 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Yvonne Cavalle-Reimers |5–7, 6–1, 6–2 |- |W15 Manacor 2 |W15 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Ylena In-Albon |0–6, 3–6 |- |W15 Manacor 3 |W15 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Oksana Selekhmeteva |2–6, 3–6 |- |W25 Grenoble |W25 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Maja Chwalińska |0–6, 4–6 |- |W25 Manacor 4 |W25 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Jana Fett |6–4, 3–6, 5–7 |- |W15 Manacor 5 |W15 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Simona Waltert |4–6, 6–2, 5–7 |- |W60 Bellinzona |W60 |Luwad |Rawnd 2 |Simona Waltert |5–7, 6–3, 2–6 |- |W25 Platja d’Aro |W25 |Luwad |Rawnd 2 |Irene Burillo Escorihuela |2–6, 4–6 |- |W25 Madrid 2 |W25 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Andrea Lázaro García |6–2, 4–6, 4–6 |- |W25 Milovice |W25 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Daria Astakhova |2–6, 2–6 |} ====== ''' 2022 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |W25 Chiang Rai |W25 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Luksika Kumkhum |6–4, 6–2 |- |W25 Chiang Rai 2 |W25 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Erika Sema |3–6, 6–2, 3–6 |- |W25 Madrid 1 |W25 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Anna-Lena Robbe |6–7(3), 3–6 |- |W60 Madrid 2 |W60 |Matigas (Konkreto) |''Runner-up'' |Marina Bassols Ribera |4–6, 5–7 |- |W60 Vitoria-Gasteiz |W60 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Jessika Ponchet |4–6, 4–6 |- |W25 El Espinar |W25 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Eva Guerrero Alvarez |2–6, 6–3, 2–6 |- |W100 Grodzisk Mazowiecki |W100 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Katharina Hobgarski |4–6, 3–6 |- |W60 Templeton |W60 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Katarzyna Kawa |6–2, 4–6, 0–6 |- |W80 Rancho Santa Fe |W80 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Marcela Zacarías |2–6, 5–7 |- |W60 Hamburg |W60 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Ysaline Bonaventure |4–6, 0–6 |- |W80 PoiLebels |W80 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Ysaline Bonaventure |1–6, 6–3, 3–6 |- |W100 Shrewsbury |W100 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 2 |Maia Lumsden |1–6, 5–7 |} ====== ''' 2023 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |W25 Yecla |W25 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Valentina Ryser |6–3, 7–5 |- |W25 Roehampton |W25 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Arina Rodionova |6–2, 6–3 |- |W25 Aldershot |W25 |Matigas (Konkreto) |''Runner-up'' |Destanee Aiava |6–3, 4–6, 1–6 |- |W40 Petange |W40 |Matigas (Konkreto) |''Runner-up'' |Océane Dodin |1–6, 5–7 |} ====== ''' 2024 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |W100 Vitoria-Gasteiz |W100 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Victoria Jiménez Kasintseva |6–4, 6–4 |- |W100 Dubai |W100 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Polina Kudermetova |6–4, 2–6, 2–6 |- |W100 Takasaki |W100 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Mananchaya Sawangkaew |6–4, 1–6, 2–6 |- |W100 Cary |W100 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Renata Zarazúa |6–3, 4–6, 3–6 |- |W100 Landisville |W100 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Olivia Gadecki |1–6, 6–0, 3–6 |- |W75 Porto |W75 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Anna Bondar |4–6, 7–6, 1–6 |- |W75 Trnava 1 |W75 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Anastasia Gureva |2–6, 6–3, 6–7 |- |W75 Trnava 2 |W75 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Tereza Martincová |6–3, 4–6, 6–7 |- |W75 Croissy-Beaubourg |W75 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Mona Barthel |6–4, 4–6, 1–6 |- |W75 Zagreb |W75 |Luwad |Rawnd 1 |Tena Lukas |5–7, 6–3, 4–6 |- |W60 Bellinzona |W60 |Luwad |Rawnd 1 |Selena Janicijevic |3–6, 1–6 |- |W50 Indore |W50 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Polina Kudermetova |4–6, 7–6, 2–6 |- |W50 Pune |W50 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Darja Semenistaja |6–7, 0–6 |} ===== Larong Dalawahan ng ITF ===== ====== ''' 2021 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga Kalaban !Tala |- |W25 Madrid |W25 |Matigas (Konkreto) |Victoria Jiménez Kasintseva |''Quarterfinal'' |Olivia Tjandramulia / Ashley Lahey |5–7, 6–4, 6–10 |- |W25 Platja d’Aro |W25 |Luwad |Oksana Selekhmeteva |''Runner-up'' |Justina Mikulskytė / Oana Simion |3–6, 5–7 |} ====== ''' 2022 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga Kalaban !Tala |- |W25 Manacor |W25 |Matigas (Konkreto) |Elsa Jacquemot |''Quarterfinal'' |Olga Parres Azcoitia / Aurora Zantedeschi |6–2, 4–6, 3–10 |- |W25 Macon |W25 |Matigas (Konkreto) |Jéssica Bouzas Maneiro |''Quarterfinal'' |Audrey Albie / Aubane Droguet |4–6, 2–6 |- |W25 Chiang Rai 1 |W25 |Matigas (Konkreto) |Indy De Vroome |Rawnd 1 |Patcharin Cheapchandej / Punnin Kovapitukted |6–4, 5–7, 6–10 |- |W25 Chiang Rai 2 |W25 |Matigas (Konkreto) |Kyōka Okamura |''Quarterfinal'' |Pimrada Jattavapornvanit / Gozal Ainitdinova |6–4, 7–6(4), 2–6 |- |W25 Madrid 1 |W25 |Matigas (Konkreto) |Jéssica Bouzas Maneiro |''Quarterfinal'' |Olga Helmi / Adithya Karunaratne |0–6, 4–6 |- |W60 Madrid 2 |W60 |Matigas (Konkreto) |Liang En-shuo |''Quarterfinal'' |Tímea Babos / Valeria Savinykh |2–6, 4–6 |- |W25 Palma del Río |W25 |Luwad |Marina Bassols Ribera |''Semifinal'' |Valeria Savinykh / Fanny Stollár |2–6, 0–6 |- |W25 Corroios-Seixal |W25 |Matigas (Konkreto) |Lizette Cabrera |''Quarterfinal'' |Justina Mikulskytė / Hong Yi Cody Wong |5–7, 4–6 |- |W60 Templeton |W60 |Matigas (Konkreto) |Annaëlle Robbe |Rawnd 2 |Madison Brengle |6–3, 6–7, 6–10 |- |W80 PoiLebels |W80 |Matigas (Konkreto) |Petra Marcinko |''Quarterfinal'' |Miriam Skoch / Markéta Vondroušová |5–7, 2–6 |} ====== ''' 2023 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga Kalaban !Tala |- |W60 Trnava 2 |W60 |Matigas (Konkreto) |Justina Mikulskyte |''Semifinal'' |Alicia Barnett / Olivia Nicholls |4–6, 1–6 |- |W60 Chiasso |W60 |Luwad |Barbora Palicova |Rawnd 1 |Beatrice Gumulya / Anna Sisková |3–6, 6–4, 11–13 |- |W25 Zaragoza |W25 |Matigas (Konkreto) |Beatrice Gumulya |''Quarterfinal'' |Alana Parnaby / Victoria Rodríguez |6–4, 3–6, 6–10 |- |W100 Vitoria-Gasteiz |W100 |Matigas (Konkreto) |Marina Bassols Ribera |''Quarterfinal'' |Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča |5–7, 6–1, 9–11 |- |W60 Barcelona |W60 |Matigas (Konkreto) |Emilie Lindh Gallagher |Rawnd 1 |Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča |6–4, 3–6, 3–10 |- |W25 Roehampton 2 |W25 |Matigas (Konkreto) |Destanee Aiava |''Quarterfinal'' |Talia Gibson / Petra Hule |1–6, 5–7 |- |W25 Aldershot |W25 |Matigas (Konkreto) |Urszula Radwanska |''Semifinal'' |Erina Hayashi / Saki Imamura |4–6, 4–6 |- |W100 Tokyo 2 |W100 |Matigas (Konkreto) |Natsumi Kawaguchi |''Semifinal'' |Alicia Barnett / Olivia Nicholls |0–6, 7–5, 6–10 |- |W60 Glasgow 2 |W60 |Matigas (Konkreto) |Barbora Palicova |''Quarterfinal'' |Freya Christie / Olivia Gadecki |— |- |W60 Nantes |W60 |Matigas (Konkreto) |Jessy Rompies |Rawnd 1 |Ekaterina Maklakova / Ekaterina Reyngold |6–1, 3–6, 6–10 |- |W40 Petange |W40 |Matigas (Konkreto) |Zeynep Sonmez |''Semifinal'' |Danielle Collins / Isabelle Haverlag |2–6, 4–7 |} ====== ''' 2024 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga Kalaban !Tala |- |W50 Pune |W50 |Matigas (Konkreto) |Darja Semeņistaja |Kampeon |Naiktha Bains / Fanny Stollár |7–6(8), 6–3 |- |W75 Croissy-Beaubourg |W75 |Matigas (Konkreto) |Estelle Cascino |Kampeon |Maia Lumsden / Jessika Ponchet |7–5, 7–6(4) |- |W100 Vitoria-Gasteiz |W100 |Matigas (Konkreto) |Estelle Cascino |Kampeon |Lia Karatancheva / Diāna Marcinkēviča |6–3, 2–6, 10–4 |- |W75 Porto 3 |W75 |Matigas (Konkreto) |Alicia Barnett |''Quarterfinal'' |Anna-Lena Friedsam / Aliccia Barnett |3–6, 4–6 |- |W75 Trnava |W75 |Matigas (Konkreto) |Zeynep Sönmez |''Semifinal'' |Lulu Sun / Moyuka Uchijima |2–6, 2–6 |- |W100 Dubai |W100 |Matigas (Konkreto) |Valentini Grammatikopoulou |''Quarterfinal'' |Isabelle Haverlag / Erika Pridankina |7–5, 4–6, 3–10 |} === Mga pangunahing torneo === ==== 2021 ==== {| class="wikitable" !Palaro !Palaruan !Lebel !Kalaban !Yugto (Rawnd) !Tala |- |Miami Open |Matigas (Konkreto) |1000 |Viktória Hrunčáková |Qualipikasyon Rawnd 1 |6–4, 4–6, 2–6 |- |Romanian Open (Cluj-Napoca) |Luwad |250 |Mayar Sherif |Rawnd 2 |2–6, 2–6 |} ==== 2022 ==== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Miami Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Madison Brengle |2–6, 1–6 |- |Madrid Open |1000 |Luwad |Kuwalipikasyon 1 |Anna Bondár |0–6, 0–6 |} ==== 2023 ==== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Australian Open |''Grand Slam'' |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Misaki Doi |6–4, 1–6, 3–6 |- |Thailand Open (Hua Hin) |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Tatjana Maria (6) |2–6, 2–6 |- |Miami Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Irina-Camelia Begu |2–6, 5–7 |- |Mutua Madrid Open |1000 |Luwad |Rawnd 1 |Tatjana Maria |1–6, 1–6 |- |Japan Open (Osaka) |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Himari Sakatsume (Q) |0–6, 3–6 |- |Guangzhou Open |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Tatjana Maria (3) |3–6, 0–6 |- |Jasmin Open (Monastir) |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Elise Mertens (2) |5–7, 0–6 |} ===== '''Larong Dalawahan''' ===== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Katambal !Kalaban !Tala |- |Jasmin Open (Monastir) |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Oana Gavrila |Cristina Bucșa / Bibiane Schoofs |3–6, 4–6 |} ==== 2024 ==== ===== '''Larong Isahan ''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Australian Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Rebecca Peterson (18) |2–6, 5–7 |- |French Open |Grand Slam |Luwad |Kuwalipikasyon 3 |Julia Riera (2) |6–4, 6–7, 4–6 |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo |Kuwalipikasyon 3 |Lulu Sun (23) |6–7, 5–7 |- |US Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 3 |Elena-Gabriela Ruse (20) |6–3, 1–6, 4–6 |- |Miami Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 2 |Emiliana Arango |6–2, 5–7, 1–6 |- |Madrid Open |1000 |Luwad |Rawnd 1 |Sorana Cîrstea (27) |3–6, 7–6, 4–6 |- |Wuhan Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Kateřina Siniaková |3–6, 1–6 |- |Abu Dhabi Open |500 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Magda Linette |6–7, 1–6 |- |Guadalajara Open |500 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Marie Bouzková (6) |2–6, 2–6 |- |Ningbo Open |500 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Priscilla Hon |4–6, 3–6 |- |Jiangxi Open |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Marie Bouzková (1) |5–7, 6–7 |- |Guangzhou Open |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Bernarda Pera |0–6, 3–6 |- |Nottingham Open |250 |Damo |Kuwalipikasyon 2 |Ena Shibahara |7–6, 0–6, 2–6 |- |Canberra International |125 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Céline Naef (5) |4–6, 5–7 |- |Guadalajara 125 Open |125 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Tatjana Maria (4) |5–7, 2–6 |- |Polish Open (Warsaw) |125 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Isabella Shinikova |2–6, 4–6 |- |Veneto Open (Gaiba) |125 |Damo |''Quarterfinal'' |Sara Errani (4) |0–6, 6–7 |- |Makarska Open |125 |Luwad |Rawnd 1 |Maria Timofeeva (Q) |6–1, 3–6, 2–6 |} ===== '''Larong Dalawahan''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Canberra International |125 |Matigas (Konkreto) |Laura Pigossi |''Semifinal'' |Kaylah McP / Astra Sharma |6–7(1), 3–6 |- |Oeiras Ladies Open |125 |Luwad |Taylah Preston |Rawnd 1 |Valeria Lepchenko / Anna Falei |4–6, 4–6 |- |Polish Open |125 |Matigas (Konkreto) |Daniela Semenistaja |''Quarterfinal'' |Weronika Falkowska / Martyna Kubka |4–6, 5–7 |- |Guadalajara 125 Open |125 |Matigas (Konkreto) |Kimberly Birrell |''Quarterfinal'' |Katarzyna Piter / Fanny Stollar |4–6, 4–6 |- |Ningbo Open |500 |Matigas (Konkreto) |En Shuo Liang |''Quarterfinal'' |Giuliana Olmos / Alexandra Panova |1–6, 2–6 |} ==== 2025 ==== ===== '''Larong Isahan ''' ===== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Australian Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Jana Fett (133) |5–7, 2–6 |- |Singapore Open |250 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 2 |Simona Waltert (179) |3–6, 2–6 |- |Miami Open |1000 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Jessica Pegula (4) |6–7, 7–5, 3–6 |- |Madrid Open |1000 |Luwad |Rawnd 2 |Iga Świątek (2) |6–4, 4–6, 2–6 |- |Italian Open |1000 |Luwad |Rawnd 1 |Marta Kostyuk (27) |0–6, 1–6 |- |French Open |Grand Slam |Luwad |Rawnd 1 |Emiliana Arango (85) |0–6, 6–2, 3–6 |- |Birmingham Open |125 |Damo |Rawnd 1 |Linda Fruhvirtová |5-7, 7-6(5), 1-6 |- |Nottingham Open |250 |Damo |Rawnd 1 |Magda Linette (31) |4–6, 3–6 |- |Eastbourne Open |250 |Damo |''Runner-up'' |Maya Joint |4–6, 6–1, 6–7 (10–12) |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo |Rawnd 1 |Barbora Krejčíková (16) |6–3, 2–6, 1–6 |- |National Bank Open (Montreal) |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Markéta Vondroušová (63) |6–3, 1–6, 2–6 |- |US Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Cristina Bucșa (95) |4–6, 3–6 |- |São Paulo Open |250 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Janice Tjen (130) |4–6, 1–6 |- |China Open (Wuhan) |1000 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Moyuka Uchijima (91) |4–6, 6–3, 2–6 |- |Japan Women's Open (Osaka) |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Tereza Valentová (78) |1–6, 2–6 |- |Guangzhou Open |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Claire Liu (305) |6–2, 4–6, 4–6 |- |Hong Kong Tennis Open |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Victoria Mboko (21) |6–3, 3–6, 4–6 |- |Canberra International |125 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Shuai Wei (134) |5–7, 2–6 |- |Mumbai Open |125 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Mai Hontama (166) |6–7, 2–6 |- |Oeiras Ladies Open |125 |Luwad |Rawnd 2 |Panna Udvardy (137) |6–7, 4–6 |- |Birmingham Open |125 |Damo |Rawnd 1 |Linda Fruhvirtová (152) |5–7, 7–6, 1–6 |- |Ilkley Open |125 |Damo |''Quarterfinal'' |Rebecca Marino (107) |6–1, 0–6, 6–7 |- |Guadalajara 125 Open |125 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Panna Udvardy (134) |1–6, 7–5, 6–3 |- |Jingshan Tennis Open |125 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Lulu Sun (146) |6–3, 4–6, 2–6 |- |Suzhou Open |125 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Viktorija Golubic (70) |6–2, 2–6, 6–7 |} ===== '''Mga pag-atras''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Palaro !Lebel !Palaruan !Dahilan |- |Cincinnati Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Pinsala sa balikat |- |Monterrey Open |500 |Matigas (Konkreto) |Pinsala sa balikat |} ===== '''Larong Dalawahan ''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga kalaban !Tala |- |Guangzhou Open |250 |Matigas (Konkreto) |Nadiia Kichenok |''Semifinal'' |Katarzyna Piter / Janice Tjen |7–6(4), 3–6, 5–10 |- |Italian Open |1000 |Luwad |Coco Gauff |''Quarterfinal'' |Jasmine Paolini / Sara Errani |5–7, 6–3, 7–10 |- |French Open |Grand Slam |Luwad |Renata Zarazúa |Rawnd 2 |Olga Danilović / Anastasia Potapova |1–6, 3–6 |- |Hong Kong Open |250 |Matigas (Konkreto) |Chan Hao‑ching |Rawnd 1 |Kamilla Rakhimova / Aliaksandra Sasnovich |6–3, 1–6, 7–10 |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo |Eva Lys |Rawnd 1 |Ingrid Gamarra Martins / Quinn Gleason |4–6, 2–6 |- |Birmingham Open |125 |Damo |Rebeka Masarova |Rawnd 1 |Storm Hunter / Ellen Perez |4–6, 4–6 |- |Mumbai Open |125 |Matigas (Konkreto) |Tsao Chia‑yi |Rawnd 1 |Amina Anshba / Elena Pridankina |4–6, 4–6 |- |Oeiras Ladies Open |125 |Luwad |Katie Volynets |Rawnd 1 |Carmen Corley / Olivia Gadecki |3–6, 4–6 |} ==== 2026 ==== ===== '''Larong Isahan ''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Auckland Open |250 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Wang Xinyu |7–5, 5–7, 6–4 |- |Australian Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Alycia Parks |6–0, 3–6, 2–6 |- |Philippines Womens Open |125 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Camila Osorio |4-6, 4-6 |- |Abu Dhabi Open |500 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Ekaterina Alexandrova |3-6, 3-6 |- |Qatar Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Tereza Valentová |6-7 (6), 1-6 |- |Dubai Tennis Kampeonships |1000 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Coco Gauff |0-6, 2-6 |- |Indian Wells Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 4 |Linda Noskova |2-6, 0-6 |- |Miami Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 4 |Karolína Muchová |0-6,2-6 |- |Linz Open |500 |Luwad |Rawnd 2 |Jelena Ostapenko |4-6, 5-7 |- |Stuttgart Open |500 |Luwad |Rawnd 1 |Leylah Fernandez |1-6, 4-6 |- |Madrid Open |1000 |Luwad |Rawnd 2 |Elise Mertens |2-6, 1-6 |- |Italian Open |1000 |Luwad |Rawnd 3 |Elena Rybakina |4-6, 3-6 |- |Strasbourg International |500 |Luwad |Rawnd 1 |Oleksandra Oliynykova |6-3, 5-7, 3-6 |- |French Open |Grand Slam |Luwad |Rawnd 1 |Iva Jovic |4-6, 2-6 |- |Birmingham Open |125 |Damo |Kampeon |Nikola Bartůňková |5-7, 6-3, 7-5 |- |Queen's Club Kampeonships |500 |Damo |Rawnd 2 |Iva Jovic |2-6, 2-6 |- |Berlin Open |500 |Damo |''Semifinal'' |Linda Nosková |2-6, 4-6 |- |Bad Homburg Open |500 |Damo |Rawnd 1 |Elise Mertens |3-6, 3-6 |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo | | | |} ===== '''Larong Dalawahan''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga kalaban !Tala |- |Auckland Open |250 |Matigas (Konkreto) |Iva Jovic |''Semifinal'' |Xu Yifan / Yang Zhaoxuan |5–7, 3–6 |- |Australian Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Ingrid Martins |Rawnd 1 |Shuko Aoyama / Magda Linette |6–7(3), 6–2, 3–6 |- |Abu Dhabi Open |500 |Matigas (Konkreto) |Janice Tjen |''Semifinal'' |Tereza Mihalíková / Olivia Nicholls |4-6, 2-6 |- |Indian Wells Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Iva Jovic |Rawnd 1 |Hailey Baptiste / Jelena Ostapenko |2-6, 2-6 |- |Madrid Open |1000 |Luwad |Zeynep Sönmez |Rawnd 2 |Taylor Townsend / Katerina Siniakova |1-6, 5-7 |- |Italian Open |1000 |Luwad |Hailey Baptiste |Rawnd 1 |Taylor Townsend / Katerina Siniakova |2-6, 1-6 |- |Birmingham Open |125 |Damo |Nikola Bartůňková |Rawnd 1 |Harriet Dart / Maia Lumsden |4-6, 6-2, 9-11 |- |Bad Homburg Open |500 |Damo |Venus Williams |Quarterfinals |Tereza Mihalikova / Olivia Nicholles |3-6, 2-6 |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo |Nikola Bartůňková | | | |} === Rekord laban sa Pinakamataas na 20 na Manlalaro === ==== '''Panalo''' ==== {| class="wikitable" ! Kategorya !! Karaniwan |- | Ace% || ~2.3% |- | ''Double Fault''% || ~3.4% |- | Unang Pumasok na Serve || ~65.0% |- | Unang Panalong Puntos ng Serve || ~62.0% |- | Pangalawang Panalong Puntos ng Serve || ~50.0% |- | Nailigtas na BP o ''Break Points''|| ~47% |- | [[Rasyo]] ng Pangingibabaw || ~1.20 |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Kalaban !! Torneo !! Lebel !! Palaruan !! Rawnd !! Ranggo ng Kalaban !! Iskor !! DR !! Ace% !! DF% !! Unang pasok !! Unang panalo !! Ikalawang panalo !! Naligtas na BP |- | Madison Keys || Miami || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || R32 || Blg. 5 || 6–4, 6–2 || 1.32 || 1.6% || 1.6% || 66.1% || 58.5% || 52.4% || 40.0% (2/5) |- | Iga Swiatek || Miami || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || QF || Blg. 2 || 6–2, 7–5 || 1.27 || 1.5% || 4.5% || 66.7% || 52.3% || 50.0% || 44.4% (4/9) |- | Jelena Ostapenko || Eastbourne || WTA 500 || Damo || R16 || Blg. 3 || 0–6, 6–2, 3–2 RET || 1.08 || 0.0% || 3.8% || 63.5% || 57.6% || 63.2% || – |- | Clara Tauson || US Open || Grand Slam || Matigas (Konkreto) || R128 || Blg. 14 || 6–3, 2–6, 7–6(11) || 0.97 || 0.0% || 5.3% || 68.1% || 59.4% || 43.3% || 44.4% (4/9) |- | Jasmine Paolini || Dubai || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || R32 || Blg. 6 || 6–1, 7–6(5) || 1.32 || 3.1% || 3.1% || 63.1% || 73.2% || 50.0% || 50.0% (2/4) |- | Coco Gauff || Indian Wells || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || R32 || Blg. 4 || 6–2, 2–0 RET || 1.46 || 0.0% || 0.0% || 68.0% || 58.8% || 50.0% || 33.3% (1/3) |- | Elena Rybakina || Berlin || WTA 500 || Damo || R16 || Blg. 2 || 7–5, 6–4 || 1.19 || 6.0% || 4.5% || 68.7% || 71.7% || 57.1% || 50.0% (1/2) |- | Elina Svitolina || Berlin || WTA 500 || Damo || QF || Blg. 6 || 6–3, 6–4 || 1.16 || 5.3% || 3.5% || 50.9% || 79.3% || 32.1% || 50.0% (3/6) |} ==== '''Talo''' ==== {| class="wikitable" ! Estadistika !! Karaniwan |- | Ace% || ~1.7% |- | Double Fault% || ~4.3% |- | Unang Serve In || ~62.5% |- | Unang Serve Points Won || ~50.0% |- | Pangalawang Serve Points Won || ~41.0% |- | Break Points Saved || ~39% |- | Ratio ng Pangingibabaw || ~0.65 |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Kalaban !! Torneo !! Lebel !! Korte !! Rawnd !! Ranggo ng Kalaban !! Iskor !! DR !! Ace% !! DF% !! Unang pasok !! Unang panalo !! Ikalawang panalo !! Naligtas na BP |- | Jessica Pegula || Miami || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || SF || Blg. 4 || 7–6(3), 5–7, 3–6 || 0.87 || 2.0% || 3.9% || 72.5% || 62.2% || 42.9% || 28.6% (2/7) |- | Iga Swiatek || Madrid || WTA 1000 || Luwad || R64 || Blg. 2 || 6–4, 4–6, 2–6 || 0.77 || 3.0% || 5.0% || 69.0% || 50.7% || 41.9% || 56.3% (9/16) |- | Barbora Krejcikova || Wimbledon || Grand Slam || Damo || R128 || Blg. 17 || 6–3, 2–6, 1–6 || 0.82 || 1.1% || 1.1% || 54.3% || 50.0% || 50.0% || 62.5% (10/16) |- | Ekaterina Alexandrova || Abu Dhabi || WTA 500 || Matigas (Konkreto) || QF || Blg. 11 || 3–6, 3–6 || 0.79 || 0.0% || 1.6% || 69.8% || 45.5% || 52.6% || 44.4% (4/9) |- | Coco Gauff || Dubai || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || QF || Blg. 3 || 0–6, 2–6 || 0.61 || 0.0% || 2.5% || 57.5% || 30.4% || 41.2% || 33.3% (3/9) |- | Linda Noskova || Indian Wells || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || R16 || Blg. 14 || 2–6, 0–6 || 0.36 || 0.0% || 6.8% || 56.8% || 36.0% || 47.4% || 37.5% (3/8) |- | Karolina Muchova || Miami || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || R16 || Blg. 13 || 0–6, 2–6 || 0.39 || 0.0% || 4.8% || 52.4% || 36.4% || 50.0% || 0.0% (0/4) |- | Elena Rybakina || Rome || WTA 1000 || Luwad || R32 || Blg. 2 || 4–6, 3–6 || 0.80 || 1.3% || 6.6% || 67.1% || 56.9% || 44.0% || 42.9% (3/7) |- | Iva Jovic || Roland Garros || Grand Slam || Luwad || R128 || Blg. 17 || 4–6, 2–6 || – || – || – || – || – || – || – |- | Iva Jovic || Queen’s Club || WTA 500 || Damo || R16 || Blg. 19 || 2–6, 2–6 || 0.56 || 2.0% || 2.0% || 66.0% || 51.5% || 29.4% || 28.6% (2/7) |- | Linda Noskova || Berlin || WTA 500 || Damo || SF || Blg. 8 || 2–6, 4–6 || 0.60 || 4.1% || 6.1% || 51.0% || 52.0% || 37.5% || 16.7% (1/6) |} Si Eala ay nakapagtala ng 18 laban laban sa mga Top 20 na manlalaro, kung saan siya ay nanalo ng 7 at natalo ng 11. Noong 2025, nakamit niya ang unang malaking tagumpay sa Miami Open 1000 matapos talunin sina Keys at Świątek bago matalo kay Pegula sa ''semifinal'', at nagwagi rin laban kay Tauson sa US Open, ngunit nabigo kina Krejčíková sa Wimbledon at Świątek sa Madrid. Noong 2026, tinalo niya sina Paolini sa Dubai at Rybakina at Svitolina sa Berlin, subalit natalo kina Gauff, Nosková, Muchová, Rybakina sa Rome, at Jovic sa Roland Garros at Queen’s Club. Ang kanyang pinakamalakas na kampanya ay sa Berlin Open 500, kung saan tinalo niya ang dalawang Top 10 na manlalaro bago matalo kay Nosková sa ''semifinal''.<ref name=":1">{{Cite web |date=Hunyo 22, 2026 |title=Tennis Abstract: Alexandra Eala Rekord laban sa Pinakamataas na 20 na Manlalaro |url=https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=ACareerqqITop_20qqv1 |access-date=Hunyo 22, 2026 |website=Tennis Abstract|language=en}}</ref> Sa kanyang mga panalo, ang katamtamang [[estadistika]] ng laban ay: 2.3% aces, 3.4% double faults, 65% first serve in, 62% first-serve points won, 50% second-serve points won, at 47% break points saved, na may rasyo ng pagdomina na ~1.20. Sa kanyang mga pagkatalo, ang average ay: 1.7% aces, 4.3% double faults, 62.5% first serve in, 50% first-serve points won, 41% second-serve points won, at 39% break points saved, na may dominance ratio na ~0.65.<ref name=":1" /> ==Mga pananda== {{noteslist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga panlabas na link== * [https://www.instagram.com/alex.eala/ Pahinang opisyal ni Alex Eala sa Instagram] * [https://www.wtatennis.com/players/330332/- Pahinang opisyal sa WTA ni Alex Eala] * [https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/overview/ Pahinang opisyal sa ITF Women’s World Tennis ni Alex Eala] * [https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=v1 Alex Eala sa Tennis Abstract] * [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/Alex_Eala Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)] * [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches Mga listahan ng torneo ni Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)] {{DEFAULTSORT:Eala, Alexandra}} [[Kategorya:Manlalaro ng tennis mula Pilipinas]] 9sujvgp46wgj4wlrm8zw7g6rnzls7vh 2213371 2213283 2026-06-25T21:48:30Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2213371 wikitext text/x-wiki {{Infobox tennis biography |name = Alexandra Eala |image = Ealas and Patrick Gregorio (cropped Alexandra Eala).jpg |image_upright = .8 |caption = Si Eala sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya]] |fullname = Alexandra Maniego Eala |country = {{PHI}} |residence = [[Kalakhang Maynila]], Pilipinas<br>[[Mallorca]], Espanya |birth_date = {{birth date and age|2005|5|23}} |birth_place = [[Lungsod Quezon]], Pilipinas |height = {{height|m=1.75}} |turnedpro = Marso 2020 |plays = Kaliwete (dalawahang-kamay na ''backhand'') |coach = Joan Bosch<br> Alexandro Viaene<br>Lluc Bauza (Tagasanay sa Kalakasan ng Katawan) |careerprizemoney = [[Dolyar ng Estados Unidos|$]] 2,216,543 |singlesrecord = {{tennis record|won=221|lost=133}} |singlestitles = 2 WTA 125 |highestsinglesranking = Blg. 29 (Marso 16, 2026) |currentsinglesranking = Blg. 30 (Hunyo 22, 2026) |doublesrecord = {{tennis record|won=48|lost=47}} |doublestitles = 0 |highestdoublesranking = Blg. 88 (Mayo 4, 2026) |currentdoublesranking = Blg. 151 (Hunyo 15, 2026) |updated = Hunyo 22, 2026 |AustralianOpenresult = 1R (2026) |FrenchOpenresult = 1R (2025, 2026) |Wimbledonresult = 1R (2025) |USOpenresult = 2R (2025) |AustralianOpenDoublesresult = 1R (2026) |FrenchOpenDoublesresult = 2R (2025) |WimbledonDoublesresult = 1R (2025) | medaltemplates-expand = no | medaltemplates = {{MedalCountry |{{PHI}}}} {{Medal|Sport|[[Palaro ng Timog Silangang Asya]]}} {{MedalGold | 2025 sa Taylandiya | Isahan }} {{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Koponan }} {{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Biyetnam | Isahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Koponan }} {{Medal|Sport|[[Palarong Asyano]]}} {{MedalBronze | 2022 sa Hangzhou | Isahan }} {{MedalBronze|2022 sa Hangzhou|Magkahalong dalawahan}} }} Si '''Alexandra "Alex" Maniego Eala'''{{Efn|1=Pagbigkas sa Ingles: /iːˈɑːlɑː/<br> /iː/ = "ii" gaya ng sa ''see''; /ˈɑː/ = diin na "ah" gaya ng sa ''father''; /l/ = "l" gaya ng sa ''light''; /ɑː/ = mahaba na "ah" gaya ng sa ''spa''. <br> Binibigkas bilang ''ii-AH-lah'' <br><br> Pagbigkas sa Filipino: /ɛˈjalɐ/<br> /ɛ/ = "eh" gaya ng sa ''bed''; /ˈja/ = diin na "ya" gaya ng sa ''yard''; /l/ = "l" gaya ng sa ''light''; /ɐ/ = maikling "uh/ah" tunog, katulad ng huling patinig sa ''sofa'' o ''comma''. <br> Binibigkas bilang ''eh-YA-lah''}} (isinilang Mayo 23, 2005 sa [[Lungsod ng Quezon]]) ay isang Pilipinang propesyonal na manlalaro ng [[Tennis|tenis]]. Naabot niya ang pinakamataas na puwesto sa kanyang karera sa isahan (''singles''), bilang ika-29 sa mundo ayon sa WTA noong Marso 16, 2026, na naging dahilan upang siya ang pinakamataas na nirangguhang Pilipina sa kasaysayan ng Paligsahang WTA. Nagwagi siya ng mga titulong dyunyor na ''Grand Slam'': dalawahan sa Australian Open ng 2020 at French Open ng 2021, at isahan sa US Open ng 2022. Mayroon siyang limang pangisahan at tatlong pangdalawahan na titulo sa circuitong ITF, at mula 2025 hanggang 2026 ay nagtala ng mahahalagang tagumpay kabilang ang semifinal sa Miami Open WTA 1000, final sa Eastbourne Open WTA 250, at dalawang kampeonato sa Guadalajara Open 2025 at Birmingham Open 2026 parehong WTA 125. == Maagang buhay == Si Alex Eala ay ipinanganak noong Mayo 23, 2005 sa [[Lungsod Quezon]], Pilipinas, kina Michael Eala, isang ehekutibo sa negosyo,<ref>{{cite web |last1=Jara-Puyod |first1=Mariecar |title=‘Eala’s grit, humility and passion have captured every Filipino’s heart,' says Philippine Ambassador Alfonso Ver |url=https://www.gulftoday.ae/sport/2026/02/20/ealas-grit-humility-and-passion-have-captured-every-filipinos-heart-says-philippine-ambassador-alfonso-ver |website=Gulf Today |publisher=Gulf Today |access-date=26 Marso 2026|language=en}}</ref> at Rosemarie Maniego-Eala, dating CFO ng Globe Telecom hanggang 2024 at dating pambansang manlalangoy na nagwagi ng tansong medalya sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya 1985|Palaro ng Timog Silangang Asya ng 1985]]. Ang kanyang mga tiyuhin ay sina Noli Eala, dating tagapangulo ng Komisyon sa Isports ng Pilipinas at komisyoner ng [[Philippine Basketball Association]],<ref name="Philstar">{{cite news |last1=Acebuche |first1=Yoniel |title=Alex Eala: What to know about the tennis phenom making history on the court |url=https://www.philstarlife.com/celebrity/828326-what-to-know-alex-eala |access-date=Agosto 28, 2025 |work=[[The Philippine Star]] |date=Marso 28, 2025|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Cordero |first=Abac |date=Agosto 30, 2022 |title=Noli Eala named new Philippine Sports Commission chairman |url=https://www.philstar.com/sports/2022/08/30/2206206/noli-eala-named-new-philippine-sports-commission-chairman |access-date=Nobyembre 5, 2025 |work=[[The Philippine Star]]|language=en}}</ref> at ang tagadisenyo ng moda na si Rhett Eala.<ref>{{cite news |last1=Tunac |first1=Hermes Joy |title=Alex Eala reveals uncle Rhett Eala designed the elegant Filipiniana she wore at Laureus Awards 2026 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/shoppingandfashion/985027/alex-eala-reveals-uncle-rhett-eala-designed-the-elegant-filipiniana-she-wore-at-laureus-awar/story/ |work=[[GMA News]] |date=Abril 23, 2026|language=en}}</ref> Ang kanyang kapatid na si Michael Francis "Miko" Eala ay naglaro ng tenis para sa Penn State Nittany Lions mula 2020 hanggang 2024.<ref>{{Cite news |author1=Castillejo, Dyan |date=Mayo 6, 2024 |title=Filipino athletes graduate as part of Penn State's class of 2024 |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2024/5/6/filipino-athletes-graduate-as-part-of-penn-state-s-class-of-2024-1839 |work=[[ABS-CBN News]]|language=en}}</ref><ref name="PEP2">{{Cite news |last1=Bravo |date=Marso 27, 2025 |title=Who is Alex Eala, Pinoy tennis player at 2025 Miami Open? |url=https://www.pep.ph/peptionary/186040/alex-eala-a5128-20250327 |website=Philippine Entertainment Portal|language=en}}</ref> Nagsimula si Eala sa tenis sa edad na apat,<ref>{{cite news |last1=Hilotin |title=Alex Eala: Rapid rise in tennis rankings, what's next? |url=https://gulfnews.com/sport/tennis/alex-eala-rapid-rise-in-tennis-rankings-whats-next-1.500248201 |work=Gulf News |date=Agosto 28, 2025|language=en}}</ref> ipinakilala ng kanyang lolo sa ina na si Roberto Maniego, na siya ring unang tagasanay.<ref>{{Cite web |date=Nobyembre 30, 2022 |title=The rise of Alexandra Eala making headlines in the Philippines and beyond |url=https://www.wtatennis.com/news/2921343/alexandra-eala |website=Women's Tennis Association|language=en}}</ref><ref>{{cite news |last=Payo |date=Agosto 31, 2025 |title=Alex Eala and the guts to be first |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-guts-first-philippine-tennis/ |work=[[Rappler]]|language=en}}</ref> Nag-aral siya sa Immaculate Conception Academy sa [[San Juan, Metro Manila|San Juan]] at Colegio San Agustin sa [[Makati]], bago lumipat sa Rafa Nadal Academy sa Manacor, [[Espanya]], kung saan siya nagtapos noong 2023.<ref>{{cite news |last1=Mina |title=How Alex Eala became a world-class tennis champion |url=https://www.abs-cbn.com/sports/10/22/22/what-it-took-for-alex-eala-to-become-a-tennis-world-champ |work=[[ABS-CBN News]] |date=Oktubre 22, 2022|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=Disyembre 19, 2025 |title=Alex Eala Biography: Acing Her Path to the Tennis Court |url=https://www.globe.com.ph/blog/alex-eala-journey-to-pro |website=[[Globe Telecom|Globe]]|language=en}}</ref> == Estilo ng paglalaro == Si Eala ay kilala bilang isang agresibong ''baseliner'' (manlalaro sa likod ng korte) na gumagamit ng kanyang ''forehand'' (harapang palo) at matatag na dalawahang kamay na ''backhand'' (likurang palo) upang kontrolin ang mga palitan,<ref>{{Cite web |last=Tignor |first=Steve |date=Marso 26, 2025 |title=Is Nadal Academy prodigy Alexandra Eala the next tennis star? |url=https://www.tennis.com/news/articles/nadal-academy-prodigy-alexandra-eala-next-tennis-star |access-date=Enero 24, 2026 |website=Tennis.com |language=en}}</ref> habang ang kaliwang kamay na ''topspin'' (paakyat na ikot) ay nagtutulak sa mga kalaban nang malalim. Bagaman mahusay ang kanyang larong pagbabalik at pagganap sa ''hard court'' (o palaruang matigas), nananatiling kahinaan ang kanyang ''serve'' na kulang sa bilis at pagbabago.<ref>{{Cite web |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=Enero 19, 2026 |title=What’s next for Alex Eala after 2026 Australian Open first-round exit? |url=https://www.espn.ph/tennis/story/_/id/47658308/what-next-alex-eala-2026-australian-open-first-round-exit |access-date=Enero 24, 2026 |website=ESPN |language=en}}</ref> Nakamit na niya ang makasaysayang tagumpay bilang unang Pilipino sa WTA 1000 ''semis'' at tinalo ang tatlong pangunahing kampeon sa Miami Open ng 2025, ngunit binibigyang-diin ng mga eksperto at dating propesyonal sa larangan ng tenis na ang pagpapaayos ng kanyang ''serve'', sa bilis at taktikal na pagkakaiba-iba, at pagpapalakas ng kanyang pisikal na kondisyon ang susi sa kanyang pangmatagalang tagumpay.<ref>{{Cite news |last=Sotelo |first=Andre |date=Pebrero 6, 2026 |title=What Alex Eala Still Needs to Win a WTA Grand Slam |language=en |website=Sports News Philippines |url=https://sportsnewsph.com/what-alex-eala-still-needs-to-win-a-wta-grand-slam |access-date=Pebrero 6, 2026 |archive-date=Abril 25, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260425205154/https://sportsnewsph.com/what-alex-eala-still-needs-to-win-a-wta-grand-slam/ |url-status=dead }}</ref> Itinampok nina dating mga propesyonal na manlalaro ng tenis na sina Greg Rusedski, Andrea Petkovic, at Martina Navratilova ang pangangailangan para sa higit na lakas, pagiging maaasahan, at pagkakaiba-iba sa kanyang ''serve'', kasabay ng mas mahusay na pangangatawan at kondisyon.<ref>{{Cite web |date=Marso 10, 2026 |title=Alex Eala told where she can improve: Martina Navratilova offers advice |url=https://www.tennis365.com/tennis-news/alex-eala-told-where-she-can-improve-martina-navratilova-offers-advice |access-date=Marso 11, 2026 |website=Tennis365 |language=en}}</ref> == Karera == === Dyunyor === Noong 2013, naging kampeon si Eala sa 8-at mas batang dibisyon ng ''Little Mo International Tennis Grand Slam'' sa [[Estados Unidos]].<ref>{{Cite news |date=January 12, 2014 |title=Eala siblings sizzle in Little Mo tennis |language=en-US |website=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/139387/eala-siblings-sizzle-in-little-mo-tennis |access-date=May 31, 2026}}</ref> Noong 2015, nagwagi siya sa ''Dubrovnik Dub Bowl'' para sa 11-at mas batang palaro na naganap sa [[Croatia]].<ref>{{Cite news |title=Dubrovnik Dub Bowl 2015 Recap |website=Dubrovnik Tennis Center |url=https://tenisdubrovnik.com/others/dubrovnik-dub-bowl-2015-recap/}}</ref> Noong 2018, nakamit niya ang kampeonato sa ''Les Petits As – Le Mondial Lacoste'' sa [[Pransiya]], bilang kauna-unahang kampeon na nakapasok sa torneo sa pamamagitan ng ''wild card''.<ref>{{Cite web |date=January 28, 2018 |title=Lilov & Eala win at Les Petits As |url=https://www.tenniseurope.org/news/117748/Lilov-Eala-win-at-Les-Petits-As}}</ref> Noong 2019, napanalunan niya ang titulo sa dalawahang pambabae ng ''Orange Bowl'' kasama si Laskevich.<ref>{{Cite news |date=Disyembre 17, 2019 |title=Better chemistry sparked teen tennis star Alex Eala's win at Orange Bowl Doubles |website=Spin.ph |url=https://www.spin.ph/life/guide/alex-eala-caps-off-2019-with-orange-bowl-doubles-title-a2442-20191217}}</ref> Noong 2020, nagwagi siya sa dalawahang pambabae ng ''Australian Open'' kasama si Nugroho. Noong 2021, nakuha niya ang titulong dalawahan sa ''French Open'' kasama si Selekhmeteva,<ref>{{Cite news |date=Hunyo 12, 2021 |title=Alex Eala, Selekhmeteva crowned 2021 French Open girls doubles champions |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-oksana-selekhmeteva-2021-french-open-juniors-girls-doubles-champions}}</ref> at nagwagi ng isahan at dalawahan sa ''Trofeo Bonfiglio'' sa [[Milan]].<ref>{{Cite news |last=Mina|first=Rosy|date=Hulyo 17, 2021|title=Alex Eala clinches doubles crown, to play singles final in Milan juniors|work=ABS CBN News|url=https://www.abs-cbn.com/sports/07/17/21/alex-eala-tennis-milan|language=en}}</ref> Noong 2022, gumawa siya ng kasaysayan bilang unang Pilipinong nagwagi ng junior singles na ''Grand Slam'' sa ''US Open'', matapos talunin si Havlíčková sa final.<ref>{{Cite web |date=Setyembre 10, 2022 |title=Alexandra Eala becomes first Filipina to win a junior Grand Slam singles title |website=US Open |url=https://www.usopen.org/en_US/news/articles/2022-09-10/alexandra_eala_becomes_first_filipina_to_win_a_junior_grand_slam_singles_title_at_the_2022_us_open.html}}</ref> === Propesyonal na karera === ==== 2020 ==== ===== '''Isahan''' ===== [[File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|thumb|Si Eala habang nagsasanay bilang paghahanda para sa US Open ng 2024.]] Noong 2020, lumahok si Eala sa limang paligsahan ng ITF sa isahan. Umabot siya sa pangalawang yugto ng W25 Las Palmas, W15 Castellón, at W15 Monastir, habang nagtapos sa unang yugto ng W15 Las Palmas at W15 Melilla.<ref name="WTA-AE">{{cite web |title=WTA Official: Alexandra Eala |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches |access-date=Oktubre 5, 2025 |publisher=Women's Tennis Association|language=en}}</ref> ==== 2021 ==== ===== '''Isahan''' ===== Sa WTA, unang sumabak si Eala sa Miami Open ngunit hindi nakalusot sa pagpapakuwalipika. Sa Cluj-Napoca 250, nakapasok siya sa pangunahing torneo at umabot hanggang sa pangalawang yugto.<ref name="WTA-AE" /> ===== '''Dalawahan''' ===== Noong 2021, lumahok si Eala sa dalawang torneo ng ITF sa dalawahan. Sa W25 Madrid, nakarating siya sa ''quarterfinal'', at sa W25 Platja d’Aro, umabot siya sa ''final''.<ref name="WTA-AE" /> ==== 2022 ==== ===== '''Isahan''' ===== Sa WTA, lumahok siya sa Miami 1000 at Madrid 1000 ngunit natalo sa unang yugto at sa pagpapakuwalipika.<ref name="WTA-AE" /> Sa ITF, nagwagi siya sa W25 Chiang Rai at naging ikalawang puwesto sa W60 Madrid 2. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W80 Poitiers, W60 Vitoria‑Gasteiz, at W25 El Espinar, at sa ''quarterfinal'' ng W80 Rancho Santa Fe, W60 Templeton, W25 Madrid, at W25 Chiang Rai 2.<ref name="WTA-AE" /> ===== '''Dalawahan''' ===== Sa WTA, nakapaglaro siya sa Miami 1000 at sa pagpapakuwalipika ng Madrid 1000.<ref name=":0">{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Bumalik si Alex Eala sa Miami Open, kung saan nagsimula ang kanyang pangarap na naging tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times|language=en}}</ref> Sa ITF, lumahok siya sa sampung torneo. Ang pinakamataas na narating niya ay ang ''semifinal'' sa W25 Palma del Río. Nakarating din siya sa ''quarterfinal'' ng pitong torneo, habang dalawang torneo ang nagtapos sa maagang yugto.<ref name=":0" /> ==== 2023 ==== ===== '''Isahan''' ===== Lumahok siya sa rawnd ng pagpapakuwalipika ng Australian Open ngunit nabigo. Natalo rin siya sa unang yugto ng Thailand 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Monastir 250. Lumaban din siya bilang ''wildcard'' sa Miami 1000 at Madrid 1000.<ref name="WTA-AE" /> Sa sirkitong ITF, nakamit niya ang dalawang pinakamalalaking tagumpay sa isahan: una sa W15 Yecla at kasunod sa W25 Roehampton.<ref name="WTA-AE" /> Nakarating siya sa ''final'' ng W25 Aldershot at W40 Petange; sa ''semifinal'' ng W100 Vitoria-Gasteiz at W60 Nantes; at sa ''quarterfinal'' ng W60 Barcelona at W100 Tokyo.<ref name="WTA-AE" /> ===== '''Dalawahan''' ===== Noong 2023, lumahok si Eala sa mga torneo ng ITF at WTA sa dalawahan.<ref name="WTA-AE" /> Umabot siya sa apat na ''semifinal'' (W60 Trnava, W100 Tokyo, W25 Aldershot, W40 Petange) at apat na ''quarterfinal'' (W25 Zaragoza, W100 Vitoria-Gasteiz, W25 Roehampton, W60 Glasgow). Nakarating din siya sa ilang pangalawang yugto kabilang ang Monastir 250. Karamihan sa mga torneo ay ginanap sa matitigas na palaruan, maliban sa W60 Chiasso na ginanap sa luwad.<ref name="WTA-AE" /> ==== 2024 ==== ===== '''Isahan''' ===== Noong 2024, hindi nakalusot si Eala sa nagkuwalipika ng apat na ''Grand Slam'' (Australian Open, French Open, Wimbledon, US Open). Ang pinakamagandang resulta niya ay ang ''quarterfinal'' sa Veneto 125.<ref name="WTA-AE" /> Sa WTA Tour, umabot siya sa ikalawang yugto ng Miami 1000, ngunit natalo sa unang yugto ng Madrid 1000, Wuhan 1000, Guadalajara 500, Abu Dhabi 500, at sa pagpapakuwalipika ng Ningbo 500. Nabigo rin sa pagpapakuwalipika ng Nottingham 250, at sa unang yugto ng Guangzhou 250 at Jiangxi 250. Bukod sa ''semifinal'' sa Canberra 125, umabot siya sa ikalawang yugto ng Oeiras 125 at Guadalajara 125, ngunit natalo sa unang yugto ng Makarska 125 at Warsaw 125.<ref name="WTA-AE" /> Nakuha niya ang unang malaking titulo sa W100 Vitoria-Gasteiz. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W100 Dubai at W50 Indore, at sa ''quarterfinal'' ng W100 Takasaki, W100 Cary, W100 Landisville, W75 Porto, at W75 Trnava. Nabigo naman siya nang maaga sa W75 Zagreb at W60 Bellinzona.<ref name="WTA-AE" /> ===== '''Dalawahan''' ===== Noong 2024, nagpakita si Eala ng matatag na kampanya sa dalawahan.<ref name="WTA-AE" /> Pinakamahusay ang kanyang resulta sa ''semifinal'' ng Canberra 125. Nagtala rin siya ng limang ''quarterfinal'': sa Ningbo 500, Warsaw 125, Guadalajara 125, W100 Dubai, at W75 Porto 3.<ref name="WTA-AE" /> Nagtala si Eala ng tatlong titulo: una sa W50 Pune, sinundan ng magkasunod na panalo sa W75 Croissy-Beaubourg at W100 Vitoria-Gasteiz—ang pinakamataas na titulo niya sa ITF. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W75 Trnava.<ref name="WTA-AE" /> Bukod dito, nagtapos siya sa unang yugto ng Oeiras 125.<ref name="WTA-AE" /> ==== 2025 ==== ===== '''Isahan''' ===== Noong 2025, ang pinakamalaking tagumpay ni Eala ay sa Miami 1000, kung saan umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang Blg. 2 sa mundo. Sa damuhan, nakarating siya sa unang pangwakas ng WTA sa Eastbourne 250. Sa US Open, nakamit niya ang unang panalo sa ''main draw'' at umabot sa ikalawang yugto. Pagkaraan nito, tinamo ang unang propesyonal na titulo sa Guadalajara 125.<ref name="WTA-AE" /> Nagtala rin siya ng matatag na hinatnan sa mga sumusunod na paligsahan: ''quarterfinal'' sa São Paulo 250, Ilkley 125, at Suzhou 125; ''semifinal'' sa Jingshan 125 at Canberra 125. Umabot siya sa pangalawang yugto ng Madrid 1000, Hong Kong 250, Mumbai 125, at Oeiras 125.<ref name="WTA-AE" /> Gayunpaman, marami ring maagang pagkabigo ang natala niya sa taon. Natalo siya sa unang yugto ng French Open, Wimbledon, at Australian Open (sa pagpapakuwalipika). Nabigo rin sa unang yugto ng Rome 1000, Montreal 1000, at sa pagpapakuwalipika ng Wuhan 1000. Natalo siya sa unang yugto ng Nottingham 250, Singapore 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Birmingham 250.<ref name="WTA-AE" /> Sa ITF, tatlong torneo ang nilaro ngunit lahat ay nagtapos sa pangalawang yugto: W100 Bengaluru, W75 Trnava 1, at W75 Trnava 2.<ref name="WTA-AE" /> ===== '''Dalawahan''' ===== Noong 2025, lumahok si Eala sa iba’t ibang antas ng WTA Tour sa dalawahan.<ref name="WTA-AE" /> Pinakamahusay ang kanyang kampanya sa Guangzhou 250, kung saan umabot siya sa ''semifinal''. Nakarating din siya sa ''quarterfinal'' ng Italian 1000.<ref name="WTA-AE" /> Sa mga Grand Slam, umabot siya sa ikalawang yugto ng French Open, at natalo sa unang yugto ng Wimbledon.<ref name="WTA-AE" /> Lumahok din siya sa Birmingham 250 at Hong Kong 250, kapwa nagtapos sa unang yugto. Sa mga naghahamon, nakapaglaro siya sa Mumbai 125 at Oeiras 125, na kapwa nagtapos sa unang yugto.<ref name="WTA-AE" /> ==== 2026 ==== ===== '''Isahan''' ===== Sinimulan ni Eala ang kanyang 2026 ''season'' sa Auckland 250, umabot sa ''semifinal''. Nabigo siya sa unang yugto ng Australian Open.<ref>{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=Enero 19, 2026 |title=Alex Eala exits Australian Open first round |work=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/659094/alex-eala-exits-australian-open-first-round-falls-to-alycia-parks|language=en}}</ref> Sa Philippines 125, nakapasok siya sa ''quarterfinal''. Umabot din siya sa ''quarterfinal'' ng Abu Dhabi 1000, Dubai 1000, at ika-apat na rawnd ng Indian Wells at Miami 1000.<ref name="WTA-AE" /> Sa Europa, nakarating siya sa ikalawang yugto ng Linz 500, unang yugto ng Stuttgart 500, ikalawang yugto ng Madrid 1000, ikatlong yugto ng Rome 1000, at unang rawnd ng Strasbourg 500. Sa French Open, natalo siya sa unang rawnd.<ref name="WTA-AE" /> Sa damuhan, nakamit niya ang ikalawang WTA 125 na titulo sa Birmingham. Pagkaraan nito, nabigo siya sa ikalawang yugto ng Queen's Club 500.<ref name="WTA-AE" /> Sa Berlin 500, bilang wild card, umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang ilang seeded players, ngunit natalo sa kalaunang kampeon.<ref>{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=June 21, 2026 |title=Alex Eala's Berlin Open campaign ends in loss to Linda Nosková |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/6/21/alex-eala-s-berlin-open-campaign-ends-in-loss-to-linda-noskov-0118 |work=ABS-CBN News}}</ref> Pagkatapos, nagtamo siya ng maagang pagkatalo sa unang round ng Bad Homburg 500.<ref>{{Cite news |title=Maagang nabigo si Eala sa Bad Homburg matapos matalo kay Mertens |url=https://www.spin.ph/tennis/eala-drops-out-of-bad-homburg-early-after-falling-to-mertens-a6035-20260623 |access-date=Hunyo 22, 2026 |website=Spin.ph |language=tl |date=Hunyo 22, 2026 |last=Reyes |first=Kate}}</ref> ===== '''Dalawahan''' ===== Sa Auckland 250, nakipagtambal si Eala kay Jović at umabot sila sa ''semifinal''.<ref>{{Cite news|url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/9/tennis-alex-eala-iva-jovic-exit-asb-classic-doubles-1819|title=Alex Eala, Iva Jovic exit ASB Classic doubles|last=Castillejo|first=Dyan|date=Enero 9, 2026|access-date=Enero 9, 2026|work=ABS-CBN News|language=en}}</ref> Sa Australian Open, nakipares siya kay Martins ngunit natalo sa unang rawnd.<ref>{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=Enero 20, 2026 |title=Eala, Martins ousted in first round of Australian Open doubles |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/20/tennis-eala-martins-ousted-in-first-round-of-australian-open-doubles-1839 |access-date=Enero 20, 2026 |work=ABS-CBN News|language=en}}</ref> Sa Abu Dhabi 1000, kasama si Tjen, umabot sila sa ''semifinal''.<ref>{{Cite news |last=Villanueva |first=Ralph Edwin |date=Pebrero 6, 2026 |title=Eala, Tjen get boot in Abu Dhabi Open semis |website=Philstar.com |url=https://www.philstar.com/sports/2026/02/06/2506287/eala-tjen-get-boot-abu-dhabi-open-semis |access-date=Pebrero 6, 2026|language=en}}</ref> Kasama si Sönmez, naalis siya sa ikalawang yugto ng Madrid 1000,<ref>{{cite news |last=Reyes |first=Kate M. |date=25 Abril 2026 |title=Alex Eala, Zeynep Sonmez ousted in Madrid Open doubles |website=SPIN.ph |url=https://www.spin.ph/tennis/alex-eala-zeynep-sonmez-ousted-in-madrid-open-doubles-a5019-20260425 |access-date=25 Abril 2026|language=en}}</ref> at kasama si Baptiste, natalo rin sa unang yugto ng Rome 1000.<ref name="WTA-AE" /> Sa Birmingham 125, natalo sila sa unang yugto ng dalawahan.<ref name="WTA-AE" /> Umabot sila ni Williams sa quarterfinals ng Bad Homburg 500.<ref>{{Cite news |last=Flores-Colina|first=Celest|date=June 25, 2026|title=Alex Eala-Venus Williams tandem exits Bad Homburg Open doubles|url=https://sports.inquirer.net/683552/alex-eala-venus-williams-tandem-exits-bad-homburg-open-doubles|access-date=June 25, 2026|website=INQUIRER.net|language=en}}</ref> == Ibang larangan == === Pambansang koponan === [[File:Alex_Eala_(cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Alex_Eala_(cropped).jpg|thumb|Si Eala kasama ang mga tansong medalya na napanalunan niya sa Palaro ng Timog Silangang Asya ng 2021.]] Kinatawan ni Eala ang [[Pilipinas]] sa iba’t ibang pandaigdigang torneo. Nakakuha siya ng mga medalya sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya 2021|Palaro ng Timog Silangang Asya ng 2021]] ([[bronse]] sa isahan, koponan, at magkahalong dalawahan) sa [[Palarong Asyano 2022|Palarong Asyano ng 2022]] (bronse sa magkahalong dalawahan at isahang pangkababaihan).<ref name=":7">{{cite news |last1=Carandang |first1=Justin Kenneth |date=Mayo 20, 2022 |title=Si Alex Eala ay nakuntento sa tansong medalya sa women’s singles. |work=GMA News |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/832339/tennis-ace-alex-eala-settles-for-bronze-in-women-s-singles/story/ |url-status=live |access-date=Mayo 20, 2022|language=en}}</ref><ref name=":8">{{cite news |last=Payo |first=Jasmine |date=Setyembre 29, 2023 |title=Si Alex Eala ay nakakuha ng ikalawang tansong medalya sa Palarong Asya kasama si Alcantara sa dalawan. |language=en-US |work=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/tennis-semifinal-results-mixed-doubles-alex-eala-francis-casey-alcantara-asian-games-september-29-2023/ |url-status=live |access-date=Setyembre 29, 2023}}</ref> Noong 2024, pinangunahan niya ang koponan sa 5–0 panalo sa pangatlong pangkat na nagresulta sa promosyon sa pangalawang pangkat ng Kopang Billie Jean.<ref>{{cite news |last=Morales |first=Luisa |date=Disyembre 2, 2024 |title=Si Alex Eala ay nagagalak na pamunuan ang Team Philippines sa pag-angat sa BJK Cup sa Bahrain. |language=en |website=One Sports |url=https://onesports.ph/more-sports/article/26898/alex-eala-relishes-leading-team-philippines-to-bjk-cup-promotion-in-bahrain |url-status=live |access-date=Disyembre 2, 2024 |archive-url= |archive-date=}}</ref> Sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya 2025|Palaro ng Timog Silangang Asya ng 2025]], nagwagi siya ng gintong medalya sa isahang pangkababaihan, pati tansong medalya sa ipinaghalong dalawahan at koponan.<ref name=":13">{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=Disyembre 18, 2025 |title=Si Alex Eala ay nagwagi ng gintong medalya sa tennis sa SEA Games, at tinapos ang mahabang tagtuyot para sa Pilipinas. |url=https://sports.inquirer.net/655069/alex-eala-wins-sea-games-tennis-gold-ends-long-drought-for-ph |access-date=Disyembre 18, 2025 |website=INQUIRER.net |language=en}}</ref> === Mga isponsorsip === Simula pagkabata, sinuportahan si Eala ng [[Globe Telecom]],<ref>{{Cite web |date=Hulyo 25, 2025 |title=Nagbubukas si Alex Eala Tungkol sa Buhay |url=https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet|access-date=Hulyo 25, 2025|language=en}}</ref> at kalaunan ay nagkaroon ng mga pag-endorso mula sa Babolat, Nike, at [[Bangko ng Kapuluang Pilipinas|BPI]],<ref>{{Cite web|title=Si Alex Eala ay pumirma bilang pinakabagong endorser ng BPI.|url=https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/|language=en}}</ref> bago naging tagapagsulong ng tatak ng [[Milo (inumin)|Milo]] noong 2026.<ref>{{Cite web |date=Pebrero 23, 2026 |title=Inilunsad ang MILO Active Pilipinas kasama si Eala bilang bagong ambassador. |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html|access-date=Pebrero 23, 2026|language=en}}</ref> == Pansariling buhay == Ang paboritong pagkaing nagbibigay-ginhawa (''comfort food'') ni Eala ay [[Kaldereta (pagkain)|kaldereta]], at mas gusto niya ang [[matcha]] kaysa [[kape]].<ref>{{Cite web |last=Mina |first=Inna |date=Pebrero 3, 2026 |title=Are you a Kare-Kare person? Alex Eala's Filipino food rankings might surprise you |url=https://onesports.ph/more-sports/article/40770/are-you-a-kare-kare-person-alex-eala-s-filipino-food-rankings-might-surprise-you |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=One Sports |language=en}}</ref><ref>{{cite web |last1=Castillejo |first1=Dyan |title=Alex Eala, fellow pros reveal off-court personalities on the Players Box Podcast |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/4/1/alex-eala-joins-fellow-players-on-the-players-box-podcast-0007 |access-date=31 Marso 2026 |website=ABS-CBN Sports |publisher=ABS-CBN Network |language=en}}</ref> Nagsasalita siya ng [[Wikang Ingles|Ingles]], [[Wikang Kastila|Kastila]], at [[Wikang Tagalog|Tagalog]], at ang paborito niyang torneo ay ang [[Mga Kampeonatong Wimbledon|Wimbledon]].<ref>{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=Hulyo 3, 2025 |title='Living my dream': Alex Eala revels in historic Wimbledon stint |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-revels-historic-wimbledon-stint-2025/ |access-date=Hulyo 3, 2025 |website=Rappler |language=en-US}}</ref> Itinuturing niya si [[Maria Sharapova]] bilang isa sa kanyang mga impluwensiya, at nagsanay siya kasama sina [[Rafael Nadal]] at ang kanyang kapatid na si Miko.<ref>{{Cite web |last=Atencio |first=Peter |date=Hulyo 19, 2025 |title=Sharapova's influence drives Alex Eala’s aggressive game |url=https://manilastandard.net/sports/sports-plus/314618107/sharapovas-influence-drives-alex-ealas-aggressive-game.html |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Manila Standard |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=Nobyembre 20, 2025 |title=Alex Eala hits the court with Rafael Nadal |url=https://sports.inquirer.net/649046/alex-eala-trains-with-rafael-nadal-in-his-return-to-court |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Inquirer |language=en}}</ref> Ang kanyang pambihirang pag-usbong sa Miami Open ng 2025 ay nagtatag sa kanya bilang isa sa mga pinakatanyag na atleta ng Pilipinas, na nagbunsod ng paghahambing sa kanya kay [[Manny Pacquiao]]. Sa pakikipag-usap niya sa mga tagahanga sa wikang Tagalog, nakatulong siya sa pagpapalaganap ng kasikatan ng tenis sa mga Pilipino sa loob at labas ng bansa.<ref name="mo">{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Alex Eala returns to the Miami Open, where a dream run launched a tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times |language=en}}</ref> == Mga parangal == [[Talaksan:Alexandra_Eala_and_Ambassador_Philippe_Lhuillier.jpg|thumb|Si Eala at si Philippe Lhuillier, Embahador ng Pilipinas sa Espanya, noong Abril 2025.]] Si Eala ay nakatanggap ng maraming pagkilala sa loob at labas ng bansa, kabilang ang pagkilala ng Philippine Sportswriters Association na walong ulit na pinarangalan (2019–2026) dahil sa kanyang mga "natatanging" tagumpay sa tenis sa taunang Gawad PSA (PSA Annual Awards).<ref>Sipi para sa Taunang Gawad PSA ni Eala: * {{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=Pebrero 25, 2019 |title=Top PH athletes share limelight in PSA Awards 2019 |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/224351-philippine-athletes-sportswriters-association-awards-2019/ |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |last=Gionco |first=Mark |date=Pebrero 29, 2020 |title=PH tennis rising star Alex Eala to be feted at PSA Awards |language=en |url=https://sports.inquirer.net/387640/ph-tennis-rising-star-alex-eala-to-be-feted-at-psa-awards |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |date=Marso 12, 2021 |title=PSA to honor tennis star Eala, boxing champs Casimero, Taduran |language=en |work=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2021/3/12/psa-to-honor-tennis-star-eala-boxing-champs-casimero-taduran |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |date=Pebrero 27, 2022 |title=Scribes fete world-class PH boxers |language=en |website=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2022/02/27/scribes-fete-world-class-ph-boxers/ |url-status=live |access-date=Oktubre 12, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230507021421/https://mb.com.ph/2022/02/27/scribes-fete-world-class-ph-boxers/ |archive-date=Mayo 7, 2023}} * {{Cite news |date=Pebrero 12, 2023 |title=PSA Awards: Young Alex Eala to be recognized with President's Award |language=en-US |website=Tiebreaker Times |url=https://tiebreakertimes.com.ph/tbt/psa-awards-young-alex-eala-to-be-recognized-with-presidents-award/261823 |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |date=Pebrero 10, 2023 |title=Eala recipient of PSA Prexy Awards |language=en |work=The Philippine Star |url=https://www.philstar.com/sports/2023/02/10/2243942/eala-recipient-psa-prexy-awards |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |date=Enero 24, 2024 |title=Alex Eala, Tots Carlos to be recognized in PSA Awards |language=en |website=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/01/15/24/alex-eala-tots-carlos-to-be-recognized-in-psa-awards |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |last=Malanum |first=Jean |date=Oktubre 9, 2025 |title=Eala tops PSA achievers for September |language=en |website=Philippine News Agency |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1260619 |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |date=Oktubre 9, 2025 |title=Eala leads PSA's September honorees |language=en |website=SunStar Publishing Inc. |url=https://www.sunstar.com.ph/davao/sports/eala-leads-psas-september-honorees |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=Pebrero 17, 2026 |title=Alex Eala hails PSA Athlete of the Year award a proof of PH tennis' rise |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/people/athletes/alex-eala-hails-athlete-of-year-award-proof-tennis-rise-philippines/ |access-date=Pebrero 17, 2026}}</ref> Isinama siya ng Asyang Tatler sa listahan ng Pinakamakapangyarihan sa Asya noong 2021.<ref>{{Cite magazine |date= |title=Tatler Asia's Most Influential: Philippines |url=https://www.tatlerasia.com/list/ami/ph?page=3&industry=all&region=ph&year=2021 |access-date=Oktubre 20, 2025 |magazine=Tatler Asia |language=en}}</ref> Ginawaran siya ng Mga Gantimpalang Tanglaw ng [[Misyong diplomatiko ng Pilipinas|Embahada ng Pilipinas]] sa [[Madrid]] noong 2025 bilang pagkilala sa kanyang ambag sa ugnayan ng Pilipinas at Espanya.<ref>{{cite news |author=Castillejo |first=Dyan |date=Abril 28, 2025 |title=Tennis: Alex Eala honored by PH ambassador to Spain |language=en |work=[[ABS-CBN]] |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2025/4/28/tennis-alex-eala-honored-by-ph-ambassador-to-spain-1257 |url-status=live |access-date=Abril 28, 2025 |archive-url= |archive-date=}}</ref> Kinilala rin siya ng Asyang Forbes sa kanilang talang Tatlongpung na Wala Pang Tatlumpung Taong Gulang na mga ikono sa Libangan at Palakasan dahil sa kanyang papel sa pag-angat ng Pilipinas sa pandaigdigang tenis.<ref>{{Cite news |last=Watson |first=Rana Wehbe |date=Mayo 27, 2026 |title=30 Under 30 Asia’s Next Icons: The Gen Z Athletes And Music Artists Rewriting The Playbook |language=en |work=Forbes Asia |url=https://www.forbes.com/sites/ranawehbe/2026/05/27/30-under-30-asias-next-icons-the-gen-z-athletes-and-music-artists-rewriting-the-playbook/ |access-date=Mayo 27, 2026}}</ref> == Taunang ranggo ng WTA == Mula 2021 hanggang 2025, makikita ang malinaw na pagbaba ng bilang ng panalo ni Alexandra Eala sa parehong isahan at dalawahan. Noong 2021, nagtala siya ng pinakamataas na rekord na 529 panalo sa isahan at 780 sa dalawahan, ngunit taon-taon ay bumaba ang mga bilang na ito: 219 at 594 noong 2022, 205 at 436 noong 2023, 158 at 239 noong 2024, at umabot na lamang sa 50 at 161 pagsapit ng 2025. Ang pagkahilig na ito ay nagpapahiwatig ng pagbabago sa kanyang pagganap at posibleng mas nakatuon siya sa piling mga torneo at mas mataas na antas ng kompetisyon kaysa sa dami ng laban.<ref name="WTA-AE" /> == Mga torneyong sinalihan ni Eala == Ito ang mga torneo na sinalihan ni Eala.<ref>{{Cite web |last=Teodoro Robert |first=Abilay |date=June 15, 2026 |title=Alex Eala Tournaments |url=https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches |access-date=June 15, 2026 |website=TV Philippines Wiki |language=en}}</ref> === Djunyor === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" |+Larong Isahan !Palaro !2019 !2020 !2021 !2022 |- |Australian Open |R2 |R3 |A |A |- |French Open |A |SF |A |A |- |Wimbledon |A |A |R2 |A |- |US Open |A |A |A |W |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" |+Larong Dalawahang !Palaro !2019 !2020 !2021 !2022 |- |Australian Open |A |W |A |A |- |French Open |A |A |W |A |- |Wimbledon |A |A |R2 |A |- |US Open |A |A |SF |– |} === Pandaigdigang Torneo ng Kababaihan ng ITF === ==== Titulo sa ITF==== {| class="wikitable" !Year !Palaro !Lebel !Uri !Katuwang |- |2021 |W15 Manacor |ITF |Larong Isahan |– |- |2022 |W25 Chiang Rai |ITF |Larong Isahan |– |- |2023 |W25 Yecla |ITF |Larong Isahan |– |- |2023 |W25 Roehampton |ITF |Larong Isahan |– |- |2024 |W100 Vitoria-Gasteiz |ITF |Larong Isahan |– |- |2024 |W50 Pune |ITF |Larong Dalawahang |Darja Semeņistaja |- |2024 |W75 Croissy-Beaubourg |ITF |Larong Dalawahang |Estelle Cascino |- |2024 |W100 Vitoria-Gasteiz |ITF |Larong Dalawahang |Estelle Cascino |} ===== Larong Isahan ng ITF ===== ====== '''2020 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Las Palmas de Gran Canaria 2 |W15 |Luwad |Rawnd 1 |Anna Zarycka |2–6, 4–6 |- |Las Palmas de Gran Canaria |W25 |Luwad |Rawnd 2 |Lara Salden |0–6, 6–2, 2–6 |- |Melilla |W15 |Luwad |Rawnd 1 |Anastasia Charaeva |3–6, 3–6 |- |Monastir 9 |W15 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Nina Stadler |6–4, 6–7, 5–7 |} ====== ''' 2021 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |W15 Manacor |W15 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Yvonne Cavalle-Reimers |5–7, 6–1, 6–2 |- |W15 Manacor 2 |W15 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Ylena In-Albon |0–6, 3–6 |- |W15 Manacor 3 |W15 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Oksana Selekhmeteva |2–6, 3–6 |- |W25 Grenoble |W25 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Maja Chwalińska |0–6, 4–6 |- |W25 Manacor 4 |W25 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Jana Fett |6–4, 3–6, 5–7 |- |W15 Manacor 5 |W15 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Simona Waltert |4–6, 6–2, 5–7 |- |W60 Bellinzona |W60 |Luwad |Rawnd 2 |Simona Waltert |5–7, 6–3, 2–6 |- |W25 Platja d’Aro |W25 |Luwad |Rawnd 2 |Irene Burillo Escorihuela |2–6, 4–6 |- |W25 Madrid 2 |W25 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Andrea Lázaro García |6–2, 4–6, 4–6 |- |W25 Milovice |W25 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Daria Astakhova |2–6, 2–6 |} ====== ''' 2022 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |W25 Chiang Rai |W25 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Luksika Kumkhum |6–4, 6–2 |- |W25 Chiang Rai 2 |W25 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Erika Sema |3–6, 6–2, 3–6 |- |W25 Madrid 1 |W25 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Anna-Lena Robbe |6–7(3), 3–6 |- |W60 Madrid 2 |W60 |Matigas (Konkreto) |''Runner-up'' |Marina Bassols Ribera |4–6, 5–7 |- |W60 Vitoria-Gasteiz |W60 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Jessika Ponchet |4–6, 4–6 |- |W25 El Espinar |W25 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Eva Guerrero Alvarez |2–6, 6–3, 2–6 |- |W100 Grodzisk Mazowiecki |W100 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Katharina Hobgarski |4–6, 3–6 |- |W60 Templeton |W60 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Katarzyna Kawa |6–2, 4–6, 0–6 |- |W80 Rancho Santa Fe |W80 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Marcela Zacarías |2–6, 5–7 |- |W60 Hamburg |W60 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Ysaline Bonaventure |4–6, 0–6 |- |W80 PoiLebels |W80 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Ysaline Bonaventure |1–6, 6–3, 3–6 |- |W100 Shrewsbury |W100 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 2 |Maia Lumsden |1–6, 5–7 |} ====== ''' 2023 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |W25 Yecla |W25 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Valentina Ryser |6–3, 7–5 |- |W25 Roehampton |W25 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Arina Rodionova |6–2, 6–3 |- |W25 Aldershot |W25 |Matigas (Konkreto) |''Runner-up'' |Destanee Aiava |6–3, 4–6, 1–6 |- |W40 Petange |W40 |Matigas (Konkreto) |''Runner-up'' |Océane Dodin |1–6, 5–7 |} ====== ''' 2024 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |W100 Vitoria-Gasteiz |W100 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Victoria Jiménez Kasintseva |6–4, 6–4 |- |W100 Dubai |W100 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Polina Kudermetova |6–4, 2–6, 2–6 |- |W100 Takasaki |W100 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Mananchaya Sawangkaew |6–4, 1–6, 2–6 |- |W100 Cary |W100 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Renata Zarazúa |6–3, 4–6, 3–6 |- |W100 Landisville |W100 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Olivia Gadecki |1–6, 6–0, 3–6 |- |W75 Porto |W75 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Anna Bondar |4–6, 7–6, 1–6 |- |W75 Trnava 1 |W75 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Anastasia Gureva |2–6, 6–3, 6–7 |- |W75 Trnava 2 |W75 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Tereza Martincová |6–3, 4–6, 6–7 |- |W75 Croissy-Beaubourg |W75 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Mona Barthel |6–4, 4–6, 1–6 |- |W75 Zagreb |W75 |Luwad |Rawnd 1 |Tena Lukas |5–7, 6–3, 4–6 |- |W60 Bellinzona |W60 |Luwad |Rawnd 1 |Selena Janicijevic |3–6, 1–6 |- |W50 Indore |W50 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Polina Kudermetova |4–6, 7–6, 2–6 |- |W50 Pune |W50 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Darja Semenistaja |6–7, 0–6 |} ===== Larong Dalawahan ng ITF ===== ====== ''' 2021 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga Kalaban !Tala |- |W25 Madrid |W25 |Matigas (Konkreto) |Victoria Jiménez Kasintseva |''Quarterfinal'' |Olivia Tjandramulia / Ashley Lahey |5–7, 6–4, 6–10 |- |W25 Platja d’Aro |W25 |Luwad |Oksana Selekhmeteva |''Runner-up'' |Justina Mikulskytė / Oana Simion |3–6, 5–7 |} ====== ''' 2022 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga Kalaban !Tala |- |W25 Manacor |W25 |Matigas (Konkreto) |Elsa Jacquemot |''Quarterfinal'' |Olga Parres Azcoitia / Aurora Zantedeschi |6–2, 4–6, 3–10 |- |W25 Macon |W25 |Matigas (Konkreto) |Jéssica Bouzas Maneiro |''Quarterfinal'' |Audrey Albie / Aubane Droguet |4–6, 2–6 |- |W25 Chiang Rai 1 |W25 |Matigas (Konkreto) |Indy De Vroome |Rawnd 1 |Patcharin Cheapchandej / Punnin Kovapitukted |6–4, 5–7, 6–10 |- |W25 Chiang Rai 2 |W25 |Matigas (Konkreto) |Kyōka Okamura |''Quarterfinal'' |Pimrada Jattavapornvanit / Gozal Ainitdinova |6–4, 7–6(4), 2–6 |- |W25 Madrid 1 |W25 |Matigas (Konkreto) |Jéssica Bouzas Maneiro |''Quarterfinal'' |Olga Helmi / Adithya Karunaratne |0–6, 4–6 |- |W60 Madrid 2 |W60 |Matigas (Konkreto) |Liang En-shuo |''Quarterfinal'' |Tímea Babos / Valeria Savinykh |2–6, 4–6 |- |W25 Palma del Río |W25 |Luwad |Marina Bassols Ribera |''Semifinal'' |Valeria Savinykh / Fanny Stollár |2–6, 0–6 |- |W25 Corroios-Seixal |W25 |Matigas (Konkreto) |Lizette Cabrera |''Quarterfinal'' |Justina Mikulskytė / Hong Yi Cody Wong |5–7, 4–6 |- |W60 Templeton |W60 |Matigas (Konkreto) |Annaëlle Robbe |Rawnd 2 |Madison Brengle |6–3, 6–7, 6–10 |- |W80 PoiLebels |W80 |Matigas (Konkreto) |Petra Marcinko |''Quarterfinal'' |Miriam Skoch / Markéta Vondroušová |5–7, 2–6 |} ====== ''' 2023 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga Kalaban !Tala |- |W60 Trnava 2 |W60 |Matigas (Konkreto) |Justina Mikulskyte |''Semifinal'' |Alicia Barnett / Olivia Nicholls |4–6, 1–6 |- |W60 Chiasso |W60 |Luwad |Barbora Palicova |Rawnd 1 |Beatrice Gumulya / Anna Sisková |3–6, 6–4, 11–13 |- |W25 Zaragoza |W25 |Matigas (Konkreto) |Beatrice Gumulya |''Quarterfinal'' |Alana Parnaby / Victoria Rodríguez |6–4, 3–6, 6–10 |- |W100 Vitoria-Gasteiz |W100 |Matigas (Konkreto) |Marina Bassols Ribera |''Quarterfinal'' |Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča |5–7, 6–1, 9–11 |- |W60 Barcelona |W60 |Matigas (Konkreto) |Emilie Lindh Gallagher |Rawnd 1 |Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča |6–4, 3–6, 3–10 |- |W25 Roehampton 2 |W25 |Matigas (Konkreto) |Destanee Aiava |''Quarterfinal'' |Talia Gibson / Petra Hule |1–6, 5–7 |- |W25 Aldershot |W25 |Matigas (Konkreto) |Urszula Radwanska |''Semifinal'' |Erina Hayashi / Saki Imamura |4–6, 4–6 |- |W100 Tokyo 2 |W100 |Matigas (Konkreto) |Natsumi Kawaguchi |''Semifinal'' |Alicia Barnett / Olivia Nicholls |0–6, 7–5, 6–10 |- |W60 Glasgow 2 |W60 |Matigas (Konkreto) |Barbora Palicova |''Quarterfinal'' |Freya Christie / Olivia Gadecki |— |- |W60 Nantes |W60 |Matigas (Konkreto) |Jessy Rompies |Rawnd 1 |Ekaterina Maklakova / Ekaterina Reyngold |6–1, 3–6, 6–10 |- |W40 Petange |W40 |Matigas (Konkreto) |Zeynep Sonmez |''Semifinal'' |Danielle Collins / Isabelle Haverlag |2–6, 4–7 |} ====== ''' 2024 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga Kalaban !Tala |- |W50 Pune |W50 |Matigas (Konkreto) |Darja Semeņistaja |Kampeon |Naiktha Bains / Fanny Stollár |7–6(8), 6–3 |- |W75 Croissy-Beaubourg |W75 |Matigas (Konkreto) |Estelle Cascino |Kampeon |Maia Lumsden / Jessika Ponchet |7–5, 7–6(4) |- |W100 Vitoria-Gasteiz |W100 |Matigas (Konkreto) |Estelle Cascino |Kampeon |Lia Karatancheva / Diāna Marcinkēviča |6–3, 2–6, 10–4 |- |W75 Porto 3 |W75 |Matigas (Konkreto) |Alicia Barnett |''Quarterfinal'' |Anna-Lena Friedsam / Aliccia Barnett |3–6, 4–6 |- |W75 Trnava |W75 |Matigas (Konkreto) |Zeynep Sönmez |''Semifinal'' |Lulu Sun / Moyuka Uchijima |2–6, 2–6 |- |W100 Dubai |W100 |Matigas (Konkreto) |Valentini Grammatikopoulou |''Quarterfinal'' |Isabelle Haverlag / Erika Pridankina |7–5, 4–6, 3–10 |} === Mga pangunahing torneo === ==== 2021 ==== {| class="wikitable" !Palaro !Palaruan !Lebel !Kalaban !Yugto (Rawnd) !Tala |- |Miami Open |Matigas (Konkreto) |1000 |Viktória Hrunčáková |Qualipikasyon Rawnd 1 |6–4, 4–6, 2–6 |- |Romanian Open (Cluj-Napoca) |Luwad |250 |Mayar Sherif |Rawnd 2 |2–6, 2–6 |} ==== 2022 ==== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Miami Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Madison Brengle |2–6, 1–6 |- |Madrid Open |1000 |Luwad |Kuwalipikasyon 1 |Anna Bondár |0–6, 0–6 |} ==== 2023 ==== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Australian Open |''Grand Slam'' |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Misaki Doi |6–4, 1–6, 3–6 |- |Thailand Open (Hua Hin) |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Tatjana Maria (6) |2–6, 2–6 |- |Miami Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Irina-Camelia Begu |2–6, 5–7 |- |Mutua Madrid Open |1000 |Luwad |Rawnd 1 |Tatjana Maria |1–6, 1–6 |- |Japan Open (Osaka) |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Himari Sakatsume (Q) |0–6, 3–6 |- |Guangzhou Open |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Tatjana Maria (3) |3–6, 0–6 |- |Jasmin Open (Monastir) |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Elise Mertens (2) |5–7, 0–6 |} ===== '''Larong Dalawahan''' ===== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Katambal !Kalaban !Tala |- |Jasmin Open (Monastir) |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Oana Gavrila |Cristina Bucșa / Bibiane Schoofs |3–6, 4–6 |} ==== 2024 ==== ===== '''Larong Isahan ''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Australian Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Rebecca Peterson (18) |2–6, 5–7 |- |French Open |Grand Slam |Luwad |Kuwalipikasyon 3 |Julia Riera (2) |6–4, 6–7, 4–6 |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo |Kuwalipikasyon 3 |Lulu Sun (23) |6–7, 5–7 |- |US Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 3 |Elena-Gabriela Ruse (20) |6–3, 1–6, 4–6 |- |Miami Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 2 |Emiliana Arango |6–2, 5–7, 1–6 |- |Madrid Open |1000 |Luwad |Rawnd 1 |Sorana Cîrstea (27) |3–6, 7–6, 4–6 |- |Wuhan Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Kateřina Siniaková |3–6, 1–6 |- |Abu Dhabi Open |500 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Magda Linette |6–7, 1–6 |- |Guadalajara Open |500 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Marie Bouzková (6) |2–6, 2–6 |- |Ningbo Open |500 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Priscilla Hon |4–6, 3–6 |- |Jiangxi Open |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Marie Bouzková (1) |5–7, 6–7 |- |Guangzhou Open |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Bernarda Pera |0–6, 3–6 |- |Nottingham Open |250 |Damo |Kuwalipikasyon 2 |Ena Shibahara |7–6, 0–6, 2–6 |- |Canberra International |125 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Céline Naef (5) |4–6, 5–7 |- |Guadalajara 125 Open |125 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Tatjana Maria (4) |5–7, 2–6 |- |Polish Open (Warsaw) |125 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Isabella Shinikova |2–6, 4–6 |- |Veneto Open (Gaiba) |125 |Damo |''Quarterfinal'' |Sara Errani (4) |0–6, 6–7 |- |Makarska Open |125 |Luwad |Rawnd 1 |Maria Timofeeva (Q) |6–1, 3–6, 2–6 |} ===== '''Larong Dalawahan''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Canberra International |125 |Matigas (Konkreto) |Laura Pigossi |''Semifinal'' |Kaylah McP / Astra Sharma |6–7(1), 3–6 |- |Oeiras Ladies Open |125 |Luwad |Taylah Preston |Rawnd 1 |Valeria Lepchenko / Anna Falei |4–6, 4–6 |- |Polish Open |125 |Matigas (Konkreto) |Daniela Semenistaja |''Quarterfinal'' |Weronika Falkowska / Martyna Kubka |4–6, 5–7 |- |Guadalajara 125 Open |125 |Matigas (Konkreto) |Kimberly Birrell |''Quarterfinal'' |Katarzyna Piter / Fanny Stollar |4–6, 4–6 |- |Ningbo Open |500 |Matigas (Konkreto) |En Shuo Liang |''Quarterfinal'' |Giuliana Olmos / Alexandra Panova |1–6, 2–6 |} ==== 2025 ==== ===== '''Larong Isahan ''' ===== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Australian Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Jana Fett (133) |5–7, 2–6 |- |Singapore Open |250 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 2 |Simona Waltert (179) |3–6, 2–6 |- |Miami Open |1000 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Jessica Pegula (4) |6–7, 7–5, 3–6 |- |Madrid Open |1000 |Luwad |Rawnd 2 |Iga Świątek (2) |6–4, 4–6, 2–6 |- |Italian Open |1000 |Luwad |Rawnd 1 |Marta Kostyuk (27) |0–6, 1–6 |- |French Open |Grand Slam |Luwad |Rawnd 1 |Emiliana Arango (85) |0–6, 6–2, 3–6 |- |Birmingham Open |125 |Damo |Rawnd 1 |Linda Fruhvirtová |5-7, 7-6(5), 1-6 |- |Nottingham Open |250 |Damo |Rawnd 1 |Magda Linette (31) |4–6, 3–6 |- |Eastbourne Open |250 |Damo |''Runner-up'' |Maya Joint |4–6, 6–1, 6–7 (10–12) |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo |Rawnd 1 |Barbora Krejčíková (16) |6–3, 2–6, 1–6 |- |National Bank Open (Montreal) |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Markéta Vondroušová (63) |6–3, 1–6, 2–6 |- |US Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Cristina Bucșa (95) |4–6, 3–6 |- |São Paulo Open |250 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Janice Tjen (130) |4–6, 1–6 |- |China Open (Wuhan) |1000 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Moyuka Uchijima (91) |4–6, 6–3, 2–6 |- |Japan Women's Open (Osaka) |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Tereza Valentová (78) |1–6, 2–6 |- |Guangzhou Open |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Claire Liu (305) |6–2, 4–6, 4–6 |- |Hong Kong Tennis Open |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Victoria Mboko (21) |6–3, 3–6, 4–6 |- |Canberra International |125 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Shuai Wei (134) |5–7, 2–6 |- |Mumbai Open |125 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Mai Hontama (166) |6–7, 2–6 |- |Oeiras Ladies Open |125 |Luwad |Rawnd 2 |Panna Udvardy (137) |6–7, 4–6 |- |Birmingham Open |125 |Damo |Rawnd 1 |Linda Fruhvirtová (152) |5–7, 7–6, 1–6 |- |Ilkley Open |125 |Damo |''Quarterfinal'' |Rebecca Marino (107) |6–1, 0–6, 6–7 |- |Guadalajara 125 Open |125 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Panna Udvardy (134) |1–6, 7–5, 6–3 |- |Jingshan Tennis Open |125 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Lulu Sun (146) |6–3, 4–6, 2–6 |- |Suzhou Open |125 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Viktorija Golubic (70) |6–2, 2–6, 6–7 |} ===== '''Mga pag-atras''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Palaro !Lebel !Palaruan !Dahilan |- |Cincinnati Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Pinsala sa balikat |- |Monterrey Open |500 |Matigas (Konkreto) |Pinsala sa balikat |} ===== '''Larong Dalawahan ''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga kalaban !Tala |- |Guangzhou Open |250 |Matigas (Konkreto) |Nadiia Kichenok |''Semifinal'' |Katarzyna Piter / Janice Tjen |7–6(4), 3–6, 5–10 |- |Italian Open |1000 |Luwad |Coco Gauff |''Quarterfinal'' |Jasmine Paolini / Sara Errani |5–7, 6–3, 7–10 |- |French Open |Grand Slam |Luwad |Renata Zarazúa |Rawnd 2 |Olga Danilović / Anastasia Potapova |1–6, 3–6 |- |Hong Kong Open |250 |Matigas (Konkreto) |Chan Hao‑ching |Rawnd 1 |Kamilla Rakhimova / Aliaksandra Sasnovich |6–3, 1–6, 7–10 |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo |Eva Lys |Rawnd 1 |Ingrid Gamarra Martins / Quinn Gleason |4–6, 2–6 |- |Birmingham Open |125 |Damo |Rebeka Masarova |Rawnd 1 |Storm Hunter / Ellen Perez |4–6, 4–6 |- |Mumbai Open |125 |Matigas (Konkreto) |Tsao Chia‑yi |Rawnd 1 |Amina Anshba / Elena Pridankina |4–6, 4–6 |- |Oeiras Ladies Open |125 |Luwad |Katie Volynets |Rawnd 1 |Carmen Corley / Olivia Gadecki |3–6, 4–6 |} ==== 2026 ==== ===== '''Larong Isahan ''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Auckland Open |250 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Wang Xinyu |7–5, 5–7, 6–4 |- |Australian Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Alycia Parks |6–0, 3–6, 2–6 |- |Philippines Womens Open |125 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Camila Osorio |4-6, 4-6 |- |Abu Dhabi Open |500 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Ekaterina Alexandrova |3-6, 3-6 |- |Qatar Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Tereza Valentová |6-7 (6), 1-6 |- |Dubai Tennis Kampeonships |1000 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Coco Gauff |0-6, 2-6 |- |Indian Wells Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 4 |Linda Noskova |2-6, 0-6 |- |Miami Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 4 |Karolína Muchová |0-6,2-6 |- |Linz Open |500 |Luwad |Rawnd 2 |Jelena Ostapenko |4-6, 5-7 |- |Stuttgart Open |500 |Luwad |Rawnd 1 |Leylah Fernandez |1-6, 4-6 |- |Madrid Open |1000 |Luwad |Rawnd 2 |Elise Mertens |2-6, 1-6 |- |Italian Open |1000 |Luwad |Rawnd 3 |Elena Rybakina |4-6, 3-6 |- |Strasbourg International |500 |Luwad |Rawnd 1 |Oleksandra Oliynykova |6-3, 5-7, 3-6 |- |French Open |Grand Slam |Luwad |Rawnd 1 |Iva Jovic |4-6, 2-6 |- |Birmingham Open |125 |Damo |Kampeon |Nikola Bartůňková |5-7, 6-3, 7-5 |- |Queen's Club Kampeonships |500 |Damo |Rawnd 2 |Iva Jovic |2-6, 2-6 |- |Berlin Open |500 |Damo |''Semifinal'' |Linda Nosková |2-6, 4-6 |- |Bad Homburg Open |500 |Damo |Rawnd 1 |Elise Mertens |3-6, 3-6 |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo | | | |} ===== '''Larong Dalawahan''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga kalaban !Tala |- |Auckland Open |250 |Matigas (Konkreto) |Iva Jovic |''Semifinal'' |Xu Yifan / Yang Zhaoxuan |5–7, 3–6 |- |Australian Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Ingrid Martins |Rawnd 1 |Shuko Aoyama / Magda Linette |6–7(3), 6–2, 3–6 |- |Abu Dhabi Open |500 |Matigas (Konkreto) |Janice Tjen |''Semifinal'' |Tereza Mihalíková / Olivia Nicholls |4-6, 2-6 |- |Indian Wells Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Iva Jovic |Rawnd 1 |Hailey Baptiste / Jelena Ostapenko |2-6, 2-6 |- |Madrid Open |1000 |Luwad |Zeynep Sönmez |Rawnd 2 |Taylor Townsend / Katerina Siniakova |1-6, 5-7 |- |Italian Open |1000 |Luwad |Hailey Baptiste |Rawnd 1 |Taylor Townsend / Katerina Siniakova |2-6, 1-6 |- |Birmingham Open |125 |Damo |Nikola Bartůňková |Rawnd 1 |Harriet Dart / Maia Lumsden |4-6, 6-2, 9-11 |- |Bad Homburg Open |500 |Damo |Venus Williams |Quarterfinals |Tereza Mihalikova / Olivia Nicholles |3-6, 2-6 |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo |Nikola Bartůňková | | | |} === Rekord laban sa Pinakamataas na 20 na Manlalaro === ==== '''Panalo''' ==== {| class="wikitable" ! Kategorya !! Karaniwan |- | Ace% || ~2.3% |- | ''Double Fault''% || ~3.4% |- | Unang Pumasok na Serve || ~65.0% |- | Unang Panalong Puntos ng Serve || ~62.0% |- | Pangalawang Panalong Puntos ng Serve || ~50.0% |- | Nailigtas na BP o ''Break Points''|| ~47% |- | [[Rasyo]] ng Pangingibabaw || ~1.20 |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Kalaban !! Torneo !! Lebel !! Palaruan !! Rawnd !! Ranggo ng Kalaban !! Iskor !! DR !! Ace% !! DF% !! Unang pasok !! Unang panalo !! Ikalawang panalo !! Naligtas na BP |- | Madison Keys || Miami || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || R32 || Blg. 5 || 6–4, 6–2 || 1.32 || 1.6% || 1.6% || 66.1% || 58.5% || 52.4% || 40.0% (2/5) |- | Iga Swiatek || Miami || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || QF || Blg. 2 || 6–2, 7–5 || 1.27 || 1.5% || 4.5% || 66.7% || 52.3% || 50.0% || 44.4% (4/9) |- | Jelena Ostapenko || Eastbourne || WTA 500 || Damo || R16 || Blg. 3 || 0–6, 6–2, 3–2 RET || 1.08 || 0.0% || 3.8% || 63.5% || 57.6% || 63.2% || – |- | Clara Tauson || US Open || Grand Slam || Matigas (Konkreto) || R128 || Blg. 14 || 6–3, 2–6, 7–6(11) || 0.97 || 0.0% || 5.3% || 68.1% || 59.4% || 43.3% || 44.4% (4/9) |- | Jasmine Paolini || Dubai || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || R32 || Blg. 6 || 6–1, 7–6(5) || 1.32 || 3.1% || 3.1% || 63.1% || 73.2% || 50.0% || 50.0% (2/4) |- | Coco Gauff || Indian Wells || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || R32 || Blg. 4 || 6–2, 2–0 RET || 1.46 || 0.0% || 0.0% || 68.0% || 58.8% || 50.0% || 33.3% (1/3) |- | Elena Rybakina || Berlin || WTA 500 || Damo || R16 || Blg. 2 || 7–5, 6–4 || 1.19 || 6.0% || 4.5% || 68.7% || 71.7% || 57.1% || 50.0% (1/2) |- | Elina Svitolina || Berlin || WTA 500 || Damo || QF || Blg. 6 || 6–3, 6–4 || 1.16 || 5.3% || 3.5% || 50.9% || 79.3% || 32.1% || 50.0% (3/6) |} ==== '''Talo''' ==== {| class="wikitable" ! Estadistika !! Karaniwan |- | Ace% || ~1.7% |- | Double Fault% || ~4.3% |- | Unang Serve In || ~62.5% |- | Unang Serve Points Won || ~50.0% |- | Pangalawang Serve Points Won || ~41.0% |- | Break Points Saved || ~39% |- | Ratio ng Pangingibabaw || ~0.65 |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Kalaban !! Torneo !! Lebel !! Korte !! Rawnd !! Ranggo ng Kalaban !! Iskor !! DR !! Ace% !! DF% !! Unang pasok !! Unang panalo !! Ikalawang panalo !! Naligtas na BP |- | Jessica Pegula || Miami || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || SF || Blg. 4 || 7–6(3), 5–7, 3–6 || 0.87 || 2.0% || 3.9% || 72.5% || 62.2% || 42.9% || 28.6% (2/7) |- | Iga Swiatek || Madrid || WTA 1000 || Luwad || R64 || Blg. 2 || 6–4, 4–6, 2–6 || 0.77 || 3.0% || 5.0% || 69.0% || 50.7% || 41.9% || 56.3% (9/16) |- | Barbora Krejcikova || Wimbledon || Grand Slam || Damo || R128 || Blg. 17 || 6–3, 2–6, 1–6 || 0.82 || 1.1% || 1.1% || 54.3% || 50.0% || 50.0% || 62.5% (10/16) |- | Ekaterina Alexandrova || Abu Dhabi || WTA 500 || Matigas (Konkreto) || QF || Blg. 11 || 3–6, 3–6 || 0.79 || 0.0% || 1.6% || 69.8% || 45.5% || 52.6% || 44.4% (4/9) |- | Coco Gauff || Dubai || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || QF || Blg. 3 || 0–6, 2–6 || 0.61 || 0.0% || 2.5% || 57.5% || 30.4% || 41.2% || 33.3% (3/9) |- | Linda Noskova || Indian Wells || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || R16 || Blg. 14 || 2–6, 0–6 || 0.36 || 0.0% || 6.8% || 56.8% || 36.0% || 47.4% || 37.5% (3/8) |- | Karolina Muchova || Miami || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || R16 || Blg. 13 || 0–6, 2–6 || 0.39 || 0.0% || 4.8% || 52.4% || 36.4% || 50.0% || 0.0% (0/4) |- | Elena Rybakina || Rome || WTA 1000 || Luwad || R32 || Blg. 2 || 4–6, 3–6 || 0.80 || 1.3% || 6.6% || 67.1% || 56.9% || 44.0% || 42.9% (3/7) |- | Iva Jovic || Roland Garros || Grand Slam || Luwad || R128 || Blg. 17 || 4–6, 2–6 || – || – || – || – || – || – || – |- | Iva Jovic || Queen’s Club || WTA 500 || Damo || R16 || Blg. 19 || 2–6, 2–6 || 0.56 || 2.0% || 2.0% || 66.0% || 51.5% || 29.4% || 28.6% (2/7) |- | Linda Noskova || Berlin || WTA 500 || Damo || SF || Blg. 8 || 2–6, 4–6 || 0.60 || 4.1% || 6.1% || 51.0% || 52.0% || 37.5% || 16.7% (1/6) |} Si Eala ay nakapagtala ng 18 laban laban sa mga Top 20 na manlalaro, kung saan siya ay nanalo ng 7 at natalo ng 11. Noong 2025, nakamit niya ang unang malaking tagumpay sa Miami Open 1000 matapos talunin sina Keys at Świątek bago matalo kay Pegula sa ''semifinal'', at nagwagi rin laban kay Tauson sa US Open, ngunit nabigo kina Krejčíková sa Wimbledon at Świątek sa Madrid. Noong 2026, tinalo niya sina Paolini sa Dubai at Rybakina at Svitolina sa Berlin, subalit natalo kina Gauff, Nosková, Muchová, Rybakina sa Rome, at Jovic sa Roland Garros at Queen’s Club. Ang kanyang pinakamalakas na kampanya ay sa Berlin Open 500, kung saan tinalo niya ang dalawang Top 10 na manlalaro bago matalo kay Nosková sa ''semifinal''.<ref name=":1">{{Cite web |date=Hunyo 22, 2026 |title=Tennis Abstract: Alexandra Eala Rekord laban sa Pinakamataas na 20 na Manlalaro |url=https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=ACareerqqITop_20qqv1 |access-date=Hunyo 22, 2026 |website=Tennis Abstract|language=en}}</ref> Sa kanyang mga panalo, ang katamtamang [[estadistika]] ng laban ay: 2.3% aces, 3.4% double faults, 65% first serve in, 62% first-serve points won, 50% second-serve points won, at 47% break points saved, na may rasyo ng pagdomina na ~1.20. Sa kanyang mga pagkatalo, ang average ay: 1.7% aces, 4.3% double faults, 62.5% first serve in, 50% first-serve points won, 41% second-serve points won, at 39% break points saved, na may dominance ratio na ~0.65.<ref name=":1" /> ==Mga pananda== {{noteslist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga panlabas na link== * [https://www.instagram.com/alex.eala/ Pahinang opisyal ni Alex Eala sa Instagram] * [https://www.wtatennis.com/players/330332/- Pahinang opisyal sa WTA ni Alex Eala] * [https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/overview/ Pahinang opisyal sa ITF Women’s World Tennis ni Alex Eala] * [https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=v1 Alex Eala sa Tennis Abstract] * [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/Alex_Eala Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)] * [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches Mga listahan ng torneo ni Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)] {{DEFAULTSORT:Eala, Alexandra}} [[Kategorya:Manlalaro ng tennis mula Pilipinas]] qwnoxfc3b098iactewrnlv8rkhnx0at 0 334074 2213379 2183768 2026-06-26T01:03:43Z ~2026-35234-81 163322 2213379 wikitext text/x-wiki {{Infobox radio station | name = Radyo Sincero Valencia | callsign = DXSR | city = [[Valencia, Bukidnon|Valencia]] | area = [[Bukidnon]] | branding = Radyo Sincero 97.7 | frequency = {{Frequency|97.7|MHz}} | repeater = [[Impasugong]]: DXHG 107.5 MHz <br> [[Damulog]]; DXHV 95.1 MHz | airdate = 2018 | format = [[:en:Contemporary MOR|Contemporary MOR]], [[News radio|News]], [[Talk radio|Talk]] | language = [[Cebuano language|Cebuano]], [[Filipino language|Filipino]] | licensing_authority = [[National Telecommunications Commission (Philippines)|NTC]] | power = 1 kW | erp = | class = | callsign_meaning = '''S'''a'''R'''raga | former_callsigns = | former_names = Power News FM (2018–2021)<br>Win Radio (2021-2025) | network = Radyo Sincero | owner = Sarraga Integrated and Management Corporation | operator = ABJ Broadcasting Services | webcast = <!-- [URL Listen Live] --> | website = }} Ang '''DXSR''' (97.7 [[:en:FM broadcasting|FM]]), sumasahimpapawid bilang '''Radyo Sincero 97.7''', ay isang himpilan ng radyo na pagmamay-ari ng Sarraga Integrated and Management Corporation (SIAM Corporation) at pinamamahalaan ng ABJ Broadcasting Services. Ang estudyo at transmiter nito ay matatagpuan sa 2nd Floor, Arlyn Bldg., Guinoyuran Rd., Brgy. Poblacion, [[Valencia, Bukidnon]].<ref>{{Cite web |title=2019 NTC FM Stations |url=http://storage.googleapis.com/request-attachments/AV4y9qh3QvqYRdiDILKyN9nVIEnGnFovM9uuKB8iRaRW7PRrO633PGaXjSEULkqvEmjorBtVejJ00OBQf6uq5cH0nMZNFTt12UrY/FM%20STATIONS_2019.pdf |access-date=December 30, 2019 |website=[[Freedom of Information Order (Philippines)|foi.gov.ph]]}}</ref> == Kasaysayan == Itinatag ang himpilang ito noong 2018 bilang '''Power News FM''' sa ilalim ng pamamahala ng AR Broadcast Media. Nung panahong yan, nasa Purok 13, Brgy. Hagkol ang dati nitong tahanan. Noong 2021, kinuha ng ZimZam Management ang pamamahala ng himpilang ito na muling inilunsad bilang '''Win Radio'''. Noong Hunyo 30, kinuha ng ABJ Broadcasting Services ang pamamahala ng himpilang ito na naging '''Radyo Sincero'''. == Mga sanggunian == {{Reflist}} {{Bukidnon Radio}} [[Kategorya:Mga himpilang panradyo sa Bukidnon]] m3598d6ka53o51ef5o92di1s7i4iymk 2213388 2213379 2026-06-26T01:38:42Z Mtarch11 107582 [[w:Help:Reverting|Ibinalik]] ang mga pagbabago ni [[Special:Contributions/~2026-35234-81|~2026-35234-81]] ([[User talk:~2026-35234-81|Usapan]]) patungo sa huling rebisyon ni [[User:WayKurat|WayKurat]] 2169183 wikitext text/x-wiki {{Infobox radio station | name = Radyo Sincero Valencia | callsign = DXSR | city = [[Valencia, Bukidnon|Valencia]] | area = [[Bukidnon]] | branding = Radyo Sincero 97.7 | frequency = {{Frequency|97.7|MHz}} | repeater = [[Impasugong]]: 107.5 MHz | airdate = 2018 | format = [[:en:Contemporary MOR|Contemporary MOR]], [[News radio|News]], [[Talk radio|Talk]] | language = [[Cebuano language|Cebuano]], [[Filipino language|Filipino]] | licensing_authority = [[National Telecommunications Commission (Philippines)|NTC]] | power = 1 kW | erp = | class = | callsign_meaning = '''S'''a'''R'''raga | former_callsigns = | former_names = Power News FM (2018–2021)<br>Win Radio (2021-2025) | network = Radyo Sincero | owner = Sarraga Integrated and Management Corporation | operator = ABJ Broadcasting Services | webcast = <!-- [URL Listen Live] --> | website = }} Ang '''DXSR''' (97.7 [[:en:FM broadcasting|FM]]), sumasahimpapawid bilang '''Radyo Sincero 97.7''', ay isang himpilan ng radyo na pagmamay-ari ng Sarraga Integrated and Management Corporation (SIAM Corporation) at pinamamahalaan ng ABJ Broadcasting Services. Ang estudyo at transmiter nito ay matatagpuan sa 2nd Floor, Arlyn Bldg., Guinoyuran Rd., Brgy. Poblacion, [[Valencia, Bukidnon]].<ref>{{Cite web |title=2019 NTC FM Stations |url=http://storage.googleapis.com/request-attachments/AV4y9qh3QvqYRdiDILKyN9nVIEnGnFovM9uuKB8iRaRW7PRrO633PGaXjSEULkqvEmjorBtVejJ00OBQf6uq5cH0nMZNFTt12UrY/FM%20STATIONS_2019.pdf |access-date=December 30, 2019 |website=[[Freedom of Information Order (Philippines)|foi.gov.ph]]}}</ref> == Kasaysayan == Itinatag ang himpilang ito noong 2018 bilang '''Power News FM''' sa ilalim ng pamamahala ng AR Broadcast Media. Nung panahong yan, nasa Purok 13, Brgy. Hagkol ang dati nitong tahanan. Noong 2021, kinuha ng ZimZam Management ang pamamahala ng himpilang ito na muling inilunsad bilang '''Win Radio'''. Noong Hunyo 30, kinuha ng ABJ Broadcasting Services ang pamamahala ng himpilang ito na naging '''Radyo Sincero'''. == Mga sanggunian == {{Reflist}} {{Bukidnon Radio}} [[Kategorya:Mga himpilang panradyo sa Bukidnon]] f5yoj2hdesx9gfani79qyq5kic6tke0 10 335626 2213323 2212656 2026-06-25T15:04:18Z KyutKoTalaga 152379 2213323 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Kapuluan ng Kalayaan | state = {{{state<includeonly>|collapsed</includeonly>}}} | title = [[Kapuluan ng Kalayaan]] | listclass = hlist | image = | group1 = Mga sagupaan | list1 = * [[Pulo ng Pugad#1975 – Capture by South Vietnam|Insidente sa Pulo ng Pugad (1975)]] * [[Kampanya sa Dagat Silangan]] (1975) * [[Sagupaan sa Bahura ng Mabini]] (1988) | group2 = Mga rehiyon | list2 = * [[Dangerous Ground (South China Sea)|Delikadong Karagatan]] * [[Pampang ng Kota]] * [[Bahura ng Quezon]] * [[Bahura ng Hilagang Peligro]] * [[Guyot ng Recto]] * [[Pampang ng Bayani]] * [[Pampang ng Pagkakaisa]] | group3 = Mga sinasakop na pulo/bahura | list3 = {{Navbox|subgroup | groupstyle = text-align: left | group1 = {{flag icon|Brunei}} [[Brunei]] | list1 = * [[Bahura ng Louisa]] | group2 = {{flag icon|China}} [[Tsina]] | list2 = * [[Bahura ng Cuarteron]] * [[Bahura ng Fiery Cross]] * [[Mga Bahura ng Gaven]] * [[Bahura ng Hughes]] * [[Bahura ng Johnson South]] * [[Bahura ng Panganiban]] * [[Bahura ng Zamora]] | group3 ={{flag icon|Malaysia}} [[Malasya]] | list3 = * [[Bahura ng Ardasier]] * [[Bahura ng Dallas]] * [[Bahura ng Erica]] * [[Bahura ng Investigator]] * [[Bahura ng Mariveles]] * [[Bahura ng Swallow]] | group4 = {{flag icon|Philippines}} [[Pilipinas]] | list4 = * [[Bahura ng Rizal]] * [[Pulo Patag]] * [[Bahura ng Irving]] * [[Cayos del Bajo de Lankiam|Kiyos Lankiam]] * [[Cayos del Bajo de Loaita|Kiyos Loaita]] * [[Pulo ng Loaita]] * [[Pulo ng Lawak]] * [[Pulo ng Parola]] * [[Buhanginan ng Ayungin|Bahura ng Ayungin]] * [[Pulo ng Pag-asa]] * [[Pulo ng Likas]] | group5 = {{flag icon|Republic of China}} [[Taiwan]] | list5 = * [[Pulo ng Ligaw]] * [[Bahura ng Silangang Ligaw]] | group6 = {{flag icon|Vietnam}} [[Biyetnam]] | list6 = * [[Bahura ng Alison]] * [[Pulo ng Amboyna Cay]] * [[Bahura ng Barque Canada]] * [[Bahura ng Bombay Castle]] * [[Bahura ng Central London]] * [[Bahura ng Collins]] * [[Bahura ng Cornwallis South]] * [[Bahura ng Discovery Great]] * [[Bahura ng East London]] * [[Bahura ng Grierson]] * [[Bahura ng Ladd]] * [[Bahura ng Lansdowne]] * [[Pulo ng Namyit]] * [[Bahura ng Pearson]] * [[Bahura ng Petley]] * [[Pulo ng Bailan]] * [[Pulo ng Rurok]] * [[Bahura ng South Reef]] * [[Pulo ng Pugad]] * [[Pulo ng Lagos]] * [[Bahura ng Tennent]] * [[Bahura ng West London]] }} | group4 = Mga 'di sinasakop | list4 = * [[Bahura ng Unang Tomas]] * [[Bahura ng Kalahating Buwan]] * [[Mga Bahura ng Luconia]] * [[Bahura ng Hilagang-Silangan Investigator]] * [[Bahura ng Royal Captain]] * [[Buhanginan ng Escoda|Bahura ng Escoda]] * [[Bahura ng Ikatlong Tomas]] * [[Bahura ng Kanluranin]] * [[Bahura ng Julian Felipe]] | group5 = Kaugnay na artikulo | list5 = * [[Alitan sa Kapuluan ng Kalayaan]] * [[Malayang Teritoryo ng Freedomland]] * "[[Dakilang Pader ng Buhangin]]" * [[Listahan ng mga paliparan sa Kapuluan ng Spratly]] * [[Listahan ng mga tampok na pandagat sa Kapuluan ng Spratly]] * [[Pilipinas at ang Kapuluan ng Kalayaan]] * [[Republika ng Morac-Songhrati-Meads]] * [[Mga alitang teritoryal sa Dagat Timog Tsina]] * [[Siyam na gatlang na guhit|Siyam na gatlang na guhit (Nine-dash line)]] }} <noinclude> {{Navbox documentation}} [[Category:Mga sulating may alitang teritoryo sa Asya]] [[Category:Mga kahon ng nabigasyon ng pulo]] </noinclude> 6xy6qk7ujrlmxbantczaiz55u0yoc54 2213441 2213323 2026-06-26T04:41:39Z KyutKoTalaga 152379 2213441 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Kapuluan ng Kalayaan | state = {{{state<includeonly>|collapsed</includeonly>}}} | title = [[Kapuluan ng Kalayaan]] | listclass = hlist | image = | group1 = Mga sagupaan | list1 = * [[Pulo ng Pugad#1975 – Capture by South Vietnam|Insidente sa Pulo ng Pugad (1975)]] * [[Kampanya sa Dagat Silangan]] (1975) * [[Sagupaan sa Bahura ng Mabini]] (1988) | group2 = Mga rehiyon | list2 = * [[Dangerous Ground (South China Sea)|Delikadong Karagatan]] * [[Pampang ng Kota]] * [[Bahura ng Quezon]] * [[Bahura ng Hilagang Peligro]] * [[Guyot ng Recto]] * [[Pampang ng Bayani]] * [[Pampang ng Pagkakaisa]] | group3 = Mga sinasakop na pulo/bahura | list3 = {{Navbox|subgroup | groupstyle = text-align: left | group1 = {{flag icon|Brunei}} [[Brunei]] | list1 = * [[Bahura ng Louisa]] | group2 = {{flag icon|China}} [[Tsina]] | list2 = * [[Bahura ng Cuarteron]] * [[Bahura ng Fiery Cross]] * [[Mga Bahura ng Gaven]] * [[Bahura ng Hughes]] * [[Bahura ng Mabini]] * [[Bahura ng Panganiban]] * [[Bahura ng Zamora]] | group3 ={{flag icon|Malaysia}} [[Malaysia]] | list3 = * [[Bahura ng Ardasier]] * [[Bahura ng Dallas]] * [[Bahura ng Erica]] * [[Bahura ng Investigator]] * [[Bahura ng Mariveles]] * [[Bahura ng Swallow]] | group4 = {{flag icon|Philippines}} [[Pilipinas]] | list4 = * [[Bahura ng Rizal]] * [[Pulo Patag]] * [[Bahura ng Irving]] * [[Cayos del Bajo de Lankiam|Kiyos Lankiam]] * [[Cayos del Bajo de Loaita|Kiyos Loaita]] * [[Pulo ng Loaita]] * [[Pulo ng Lawak]] * [[Pulo ng Parola]] * [[Buhanginan ng Ayungin|Bahura ng Ayungin]] * [[Pulo ng Pag-asa]] * [[Pulo ng Likas]] | group5 = {{flag icon|Republic of China}} [[Taiwan]] | list5 = * [[Pulo ng Ligaw]] * [[Bahura ng Silangang Ligaw]] | group6 = {{flag icon|Vietnam}} [[Biyetnam]] | list6 = * [[Bahura ng Alison]] * [[Pulo ng Amboyna Cay]] * [[Bahura ng Barque Canada]] * [[Bahura ng Bombay Castle]] * [[Bahura ng Central London]] * [[Bahura ng Collins]] * [[Bahura ng Cornwallis South]] * [[Bahura ng Discovery Great]] * [[Bahura ng East London]] * [[Bahura ng Grierson]] * [[Bahura ng Ladd]] * [[Bahura ng Lansdowne]] * [[Pulo ng Namyit]] * [[Bahura ng Pearson]] * [[Bahura ng Petley]] * [[Pulo ng Bailan]] * [[Pulo ng Rurok]] * [[Bahura ng South Reef]] * [[Pulo ng Pugad]] * [[Pulo ng Lagos]] * [[Bahura ng Tennent]] * [[Bahura ng West London]] }} | group4 = Mga 'di sinasakop | list4 = * [[Bahura ng Unang Tomas]] * [[Bahura ng Kalahating Buwan]] * [[Mga Bahura ng Luconia]] * [[Bahura ng Hilagang-Silangan Investigator]] * [[Bahura ng Royal Captain]] * [[Buhanginan ng Escoda|Bahura ng Escoda]] * [[Bahura ng Ikatlong Tomas]] * [[Bahura ng Kanluranin]] * [[Bahura ng Julian Felipe]] | group5 = Kaugnay na artikulo | list5 = * [[Alitan sa Kapuluan ng Kalayaan]] * [[Malayang Teritoryo ng Freedomland]] * "[[Dakilang Pader ng Buhangin]]" * [[Listahan ng mga paliparan sa Kapuluan ng Spratly]] * [[Listahan ng mga tampok na pandagat sa Kapuluan ng Spratly]] * [[Pilipinas at ang Kapuluan ng Kalayaan]] * [[Republika ng Morac-Songhrati-Meads]] * [[Mga alitang teritoryal sa Dagat Timog Tsina]] * [[Siyam na gatlang na guhit|Siyam na gatlang na guhit (Nine-dash line)]] }} <noinclude> {{Navbox documentation}} [[Category:Mga sulating may alitang teritoryo sa Asya]] [[Category:Mga kahon ng nabigasyon ng pulo]] </noinclude> 2admvfrtc4eb48rxqviwoe1a5yjxjj4 1 335659 2213326 2174858 2026-06-25T15:15:00Z KyutKoTalaga 152379 2213326 wikitext text/x-wiki {{Isinalinwikang pahina|en|Spratly Island}} 7nnu7nudoevhze1kmdit6e6p9prn4z2 0 336241 2213293 2202778 2026-06-25T13:28:17Z Ivan P. Clarin 84769 2213293 wikitext text/x-wiki {{Infobox hurricane | Name = Bagyong Tino (''Kalmaegi'') | Basin = WPac | Formed = Oktubre 31, 2025 | Dissipated = Nobyembre 7, 2025 | image = Kalmaegi 2025-11-06 0340Z.jpg | 10-min winds = 90 | 1-min winds = 110 | Pressure = 950 | Hurricane season = [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2025]] }} Ang '''Bagyong Tino''' (Pagtatalagang Pandaigdig: '''Bagyong Kalmaegi''') ay isang mapaminsalang bagyo ay ang ika-20 bagyong pumasok at ang ikaunang bagyong pumasok sa buwan ng Nobyembre 2025 sa [[Pilipinas]].<ref>https://www.gmanetwork.com/news/balitambayan/balita/964763/bagyong-tino-lumakas-pa-signal-no-4-nakataas-sa-8-lugar/story/%3famp</ref> ==Mityorolohikal== [[Talaksan:Kalmaegi 2025 path.png|thumb|Ang kasalukuyang galaw ng bagyong Tino.]] Nasa kategorya nang tropikal depresyon ang bagyong Tino ayon sa pagtatala ng PAGASA. Pumasok sa PAR ng Pilipinas ang bagyo noong Nobyembre 2. Tumama ang mata ng bagyo sa bayan ng [[Silago]], [[Timog Leyte]] pasadong 12 n.t.,{{efn|nang tanghali}}, [[Borbon, Cebu]] 5:10 n.u., {{efn|nang umaga}}, [[Sagay, Negros Occidental]], 6:00 n.u., [[San Lorenzo, Guimaras]], 11 n.u. sa [[Lungsod ng Iloilo]] at [[Linapacan, Palawan]] dakong 4 n.h.{{efn|nang hapon}} ika-[[Nobyembre 4]].<ref>https://www.abs-cbn.com/news/weather-traffic/2025/11/4/1-reported-dead-nearly-60-000-individuals-affected-by-typhoon-tino-0842</ref> ==Banta== Nakataas sa pulang antas ang mga rehiyon sa buong [[Kabisayaan]], Silangang Kabisayaan, Gitnang Kabisayaan at Kanlurang Kabisayaan kasama ang rehiyon ng [[Caraga]] sa [[Mindanao]] na kung saan unang itinaas ang Signal #.4 sa mga lalawigan ng Pulo ng Dinagat, kabilang ang mga lalawigan ng [[Timog Leyte]] at [[Silangang Samar]]. ==Pinsala== Nagdulot ng matinding pagbaha at lagpas tao ang baha sa [[Lungsod ng Cebu]] at sa bayan ng [[Liloan, Cebu]] at may mga nasirang kabahayan sa [[Tolosa, Leyte|Tolosa]]. Kabilang sa mga matinding napuruhan ang bayan ng [[Silago]] sa Timog Leyte kung saan unang tumama ang mata ng bagyo. ===Pagretiro=== Ayon sa PAGASA ang pangalang #Tino ay hindi na kailanman gagamitin dulot nang malawakang pinsala at mga buhay na nawala, Ang ipapalit sa pangalan nang bagyo ay ''Tala'' ay isang "bituin" na gagamitin sa taon 2029. ==Tingnan rin== * [[Bagyong Tino (2017)]] {{S-start}} {{Succession box|before=Salome|title=Kapalitan|years={{tcname unused|Tala}}|after=[[Bagyong Uwan|Uwan]]}} {{S-end}} ==Mga pananda== {{notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:2025 sa Pilipinas]] [[Kategorya:Bagyo sa Pilipinas ng 2025]] [[Kategorya:Rinetirong pangalan ng bagyo sa Pilipinas]] 5s95129jnw1791pmqj8mukjik21np50 0 336328 2213294 2212628 2026-06-25T13:30:04Z Ivan P. Clarin 84769 /* Pilipinas */ 2213294 wikitext text/x-wiki {{Infobox hurricane season | Track = 2026 Pacific typhoon season summary.png | Basin = WPac | Year = 2026 | First storm formed = Enero 13, 2026 | Last storm dissipated = Nagaganap | Strongest storm name = Sinlaku | Strongest storm winds = 115 | Strongest storm pressure = 905 | Average wind speed = 10 | Total depressions = 8 | Total storms = 6 | Total hurricanes = 1 | Total super = 1 total | Fatalities = 31 total | Damages = 483 | five seasons = [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2024|2024]], [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2025|2025]], '''2026''', ''[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2027|2027]]'', ''[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2028|2028]]'' | Atlantic season = Panahon ng bagyo sa Atlantiko ng 2026 | East Pacific season = Panahon ng bagyo sa Silangang Pasipiko ng 2026 | North Indian season = Panahon ng bagyo sa Hilagang India ng 2026 }} Ang '''Panahon ng bagyo sa pasipiko ng 2026''' ay isang paparating na kaganapan taunang siklo ng bagyong pagbubuo sa kanlurang Karagatang Pasipiko. Ang yugto ay tatakbo sa buong 2026, kahit na ang karamihan sa mga tropikal na bagyo ay karaniwang nagkakaroon sa pagitan ng Mayo at Oktubre. Ang saklaw ng akdang ito ay may-hanggan sa Karagatang Pasipiko sa hilaga ng ekwador sa pagitan ng 100°E at ika-180 meridian. Sa loob ng hilagang-kanlurang Karagatang Pasipiko, mayroong dalawang magkahiwalay na ahensya na nagtatalaga ng mga pangalan sa mga tropikal na bagyo na kadalasang maaring humantong sa isang bagyo na may dalawang pangalan. Pangalanan ng Japan Meteorological Agency (JMA) ang isang bagyo kung mayroon itong 10 minutong napapanatiling bilis ng hangin na hindi bababa sa 65 km/h (40 mph) saanman sa basin. Ang Pangasiwaan ng Pilipinas sa Serbisyong Atmosperiko, Heopisiko at Astronomiko o sa Ingles pa ay Philippine Atmospheric, Geophysical, Astronomical Services Administration (PAGASA), ay nagtatalaga ng mga pangalan sa mga bagyo na lumilipat o nabubuo bilang isang tropikal depresyon sa Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas , kilala rin sa Ingles bilang Philippine Area of Responsibility (PAR), na matatagpuan sa pagitan ng 135°E at 115°E at sa pagitan ng 5°N–25°N, hindi alintana kung ang isang tropical cyclone ay nabigyan na o hindi ng JMA ==Pangalan sa mga bagyo== Pangalanan ng Japan Meteorological Agency (JMA) ang isang bagyo kung mayroon itong 10 minutong napapanatiling bilis ng hangin na hindi bababa sa 65 km/h (40 mph) saanman sa basin. Ang Pangasiwaan ng Pilipinas sa Serbisyong Atmosperiko, Heopisiko at Astronomiko o sa Ingles pa ay Philippine Atmospheric, Geophysical, Astronomical Services Administration (PAGASA), ay nagtatalaga ng mga pangalan sa mga bagyo na lumilipat o nabubuo bilang isang tropikal depresyon sa Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas , kilala rin sa Ingles bilang Philippine Area of Responsibility (PAR), na matatagpuan sa pagitan ng 135°E at 115°E at sa pagitan ng 5°N–25°N, hindi alintana kung ang isang tropical cyclone ay nabigyan na o hindi ng JMA. Ang mga tropikal na depresyon na sinusubaybayan ng United States' Joint Typhoon Warning Center (JTWC) ay binibigyan ng numerong may "W" na suffix; W ibig sabihin kanluran, isang sanggunian sa kanlurang rehiyon ng Pasipiko. ==Mga sistema== ===Nasa loob ng Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas=== ====1. Bagyong Ada (''Nokaen'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Enero 13 | Dissipated = Enero 22 | image = Nokaen 2026-01-17 0635Z.jpg | track = Nokaen 2026 path.png | 10-min winds = 40 | 1-min winds = 50 | Pressure = 996 }} {{clear}} ====2. Bagyong Basyang (''Penha'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Pebrero 3 | Dissipated = Pebrero 7 | image = Penha 2026-02-05 0441Z.jpg | track = Penha 2026 path.png | 10-min winds = 35 | 1-min winds = 40 | Pressure = 1000 }} {{clear}} ====5. Bagyong Caloy (''Hagupit'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Mayo 5 | Dissipated = Mayo 15 | image = Hagupit 2026-05-08 0015Z.jpg | track = Hagupit 2026 path.png | 10-min winds = 40 | 1-min winds = 40 | Pressure = 998 }} {{clear}} ====6. Bagyong Domeng (''Jangmi'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Mayo 26 | Dissipated = Hunyo 3 | image = JMA TD 08 2026-05-26 0428Z.jpg | track = Jangmi 2026 path.png | 10-min winds = 35 | 1-min winds = 30 | Pressure = 1000 }} {{clear}} ====7. Tropikal Depresyon Ester==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 3 | Dissipated = Hunyo 6 | image = JMA TD 09 06-03-2026.jpg | track = Ester 2026 path.png | 10-min winds = 30 | 1-min winds = | Pressure = 1002 }} {{clear}} ====8. Bagyong Francisco (''Mekkhala'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 18 | Dissipated = kasalukuyan | image = Mekkhala 2026-06-22 0250Z.png | track = JMA TD 11 path.png | 10-min winds = 80 | 1-min winds = 75 | Pressure = 995 }} {{clear}} =====Mga bagyo sa bawat buwan ng 2025===== {| class="wikitable sortable" |- | '''[[Buwan (panahon)|Buwan]]''' | {{center|'''[[Bagyo sa Pilipinas|Bagyo]]'''}} |- | Enero || Ada |- | Pebrero || Basyang |- | Marso || rowspan="2"| <center>{{grey|N/A}}</center> |- | Abril |- | Mayo || Caloy, Domeng |- | Hunyo || Ester, Francisco |- | Hulyo || rowspan="6"| <center>{{grey|N/A}}</center> |- | Agosto |- | Setyembre |- | Oktubre |- | Nobyembre |- | Disyembre |} ===Nasa labas ng Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas=== ====3. Bagyong Nuri==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Marso 10 | Dissipated = Marso 13 | image = Nuri 2026-03-11 0404Z.jpg | track = Nuri 2026 path.png | 10-min winds = 35 | 1-min winds = 30 | Pressure = 998 }} {{clear}} ====4. Bagyong Sinlaku==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Abril 8 | Dissipated = Abril 20 | image = Sinlaku 2026-04-12 1547Z.jpg | track = Sinlaku 2026 path.png | 10-min winds = 115 | 1-min winds = 160 | Pressure = 905 }} {{clear}} ===Pilipinas=== {{See also|Talaan ng mga rinetirong pangalan bagyo sa Pilipinas}} Ngayong panahon, gagamit ang [[Pangasiwaan ng Pilipinas sa Serbisyong Atmosperiko, Heopisiko at Astronomiko|PAGASA]] ng sarili nitong pamamaraan ng pagbibigay ng pangalan para sa mga bagyong bubuo sa o papasok sa kanilang tinukoy sa sariling [[Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas|sakop na responsibilidad]]. Sa panahon na ito, ginagamit ng PAGASA ang sumusunod na listahan ng mga pangalan, na huling ginamit noong [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2022|2022]] at muling gagamitin noong 2030, na na-update na may mga pagpapalit ng mga retiradong pangalan, kung mayroon man. Ang lahat ng mga pangalan ay pareho noong 2022 maliban kay ''Ada'', ''Francisco'', ''Kiyapo'' at ''Pilandok'', na pinalitan ang mga pangalang ''[[Bagyong Agaton|Agaton]]'', ''[[Bagyong Florita (2022)|Florita]]'', ''[[Bagyong Karding|Karding]]'' at ''[[Bagyong Paeng|Paeng]]'' pagkatapos nilang magretiro. Lahat ng tatlong bagong pangalan ay ginamit sa unang pagkakataon ngayon ng panahon. {| style="width:100%;" | * ADA (2601) * BASYANG (2602) * CALOY (2605) * DOMENG (2606) * ESTER | * {{tcname active|FRANCISCO (2607)}} * {{tcname active|GARDO (2608)}} * {{tcname unused|HENRY}} * {{tcname unused|INDAY}} * {{tcname unused|JOSIE}} | * {{tcname unused|KIYAPO}} * {{tcname unused|LUIS}} * {{tcname unused|MAYMAY}} * {{tcname unused|NENENG}} * {{tcname unused|OBET}} | * {{tcname unused|PILANDOK}} * {{tcname unused|QUEENIE}} * {{tcname unused|ROSAL}} * {{tcname unused|SAMUEL}} * {{tcname unused|TOMAS}} | * {{tcname unused|UMBERTO}} * {{tcname unused|VENUS}} * {{tcname unused|WALDO}} * {{tcname unused|YAYANG}} * {{tcname unused|ZENY}} |} <div style="text-align:center">'''Auxiliary list'''</div> {| style="width:90%;" | * {{tcname unused|Agila}} * {{tcname unused|Bagwis}} | * {{tcname unused|Chito}} * {{tcname unused|Diego}} | * {{tcname unused|Elena}} * {{tcname unused|Felino}} | * {{tcname unused|Gunding}} * {{tcname unused|Harriet}} | * {{tcname unused|Indang}} * {{tcname unused|Jessa}} |} {{clear}} ==Mga sanggunian== [[Kategorya:Bagyo sa Pasipiko]] g8daa60xz3itc7lkwmjh3dhwvagigzu 2213296 2213294 2026-06-25T13:33:23Z Ivan P. Clarin 84769 /* Mga sistema */ 2213296 wikitext text/x-wiki {{Infobox hurricane season | Track = 2026 Pacific typhoon season summary.png | Basin = WPac | Year = 2026 | First storm formed = Enero 13, 2026 | Last storm dissipated = Nagaganap | Strongest storm name = Sinlaku | Strongest storm winds = 115 | Strongest storm pressure = 905 | Average wind speed = 10 | Total depressions = 8 | Total storms = 6 | Total hurricanes = 1 | Total super = 1 total | Fatalities = 31 total | Damages = 483 | five seasons = [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2024|2024]], [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2025|2025]], '''2026''', ''[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2027|2027]]'', ''[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2028|2028]]'' | Atlantic season = Panahon ng bagyo sa Atlantiko ng 2026 | East Pacific season = Panahon ng bagyo sa Silangang Pasipiko ng 2026 | North Indian season = Panahon ng bagyo sa Hilagang India ng 2026 }} Ang '''Panahon ng bagyo sa pasipiko ng 2026''' ay isang paparating na kaganapan taunang siklo ng bagyong pagbubuo sa kanlurang Karagatang Pasipiko. Ang yugto ay tatakbo sa buong 2026, kahit na ang karamihan sa mga tropikal na bagyo ay karaniwang nagkakaroon sa pagitan ng Mayo at Oktubre. Ang saklaw ng akdang ito ay may-hanggan sa Karagatang Pasipiko sa hilaga ng ekwador sa pagitan ng 100°E at ika-180 meridian. Sa loob ng hilagang-kanlurang Karagatang Pasipiko, mayroong dalawang magkahiwalay na ahensya na nagtatalaga ng mga pangalan sa mga tropikal na bagyo na kadalasang maaring humantong sa isang bagyo na may dalawang pangalan. Pangalanan ng Japan Meteorological Agency (JMA) ang isang bagyo kung mayroon itong 10 minutong napapanatiling bilis ng hangin na hindi bababa sa 65 km/h (40 mph) saanman sa basin. Ang Pangasiwaan ng Pilipinas sa Serbisyong Atmosperiko, Heopisiko at Astronomiko o sa Ingles pa ay Philippine Atmospheric, Geophysical, Astronomical Services Administration (PAGASA), ay nagtatalaga ng mga pangalan sa mga bagyo na lumilipat o nabubuo bilang isang tropikal depresyon sa Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas , kilala rin sa Ingles bilang Philippine Area of Responsibility (PAR), na matatagpuan sa pagitan ng 135°E at 115°E at sa pagitan ng 5°N–25°N, hindi alintana kung ang isang tropical cyclone ay nabigyan na o hindi ng JMA ==Pangalan sa mga bagyo== Pangalanan ng Japan Meteorological Agency (JMA) ang isang bagyo kung mayroon itong 10 minutong napapanatiling bilis ng hangin na hindi bababa sa 65 km/h (40 mph) saanman sa basin. Ang Pangasiwaan ng Pilipinas sa Serbisyong Atmosperiko, Heopisiko at Astronomiko o sa Ingles pa ay Philippine Atmospheric, Geophysical, Astronomical Services Administration (PAGASA), ay nagtatalaga ng mga pangalan sa mga bagyo na lumilipat o nabubuo bilang isang tropikal depresyon sa Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas , kilala rin sa Ingles bilang Philippine Area of Responsibility (PAR), na matatagpuan sa pagitan ng 135°E at 115°E at sa pagitan ng 5°N–25°N, hindi alintana kung ang isang tropical cyclone ay nabigyan na o hindi ng JMA. Ang mga tropikal na depresyon na sinusubaybayan ng United States' Joint Typhoon Warning Center (JTWC) ay binibigyan ng numerong may "W" na suffix; W ibig sabihin kanluran, isang sanggunian sa kanlurang rehiyon ng Pasipiko. ==Mga sistema== ===Nasa loob ng Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas=== ====1. Bagyong Ada (''Nokaen'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Enero 13 | Dissipated = Enero 22 | image = Nokaen 2026-01-17 0635Z.jpg | track = Nokaen 2026 path.png | 10-min winds = 40 | 1-min winds = 50 | Pressure = 996 }} {{clear}} ====2. Bagyong Basyang (''Penha'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Pebrero 3 | Dissipated = Pebrero 7 | image = Penha 2026-02-05 0441Z.jpg | track = Penha 2026 path.png | 10-min winds = 35 | 1-min winds = 40 | Pressure = 1000 }} {{clear}} ====5. Bagyong Caloy (''Hagupit'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Mayo 5 | Dissipated = Mayo 15 | image = Hagupit 2026-05-08 0015Z.jpg | track = Hagupit 2026 path.png | 10-min winds = 40 | 1-min winds = 40 | Pressure = 998 }} {{clear}} ====6. Bagyong Domeng (''Jangmi'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Mayo 26 | Dissipated = Hunyo 3 | image = JMA TD 08 2026-05-26 0428Z.jpg | track = Jangmi 2026 path.png | 10-min winds = 35 | 1-min winds = 30 | Pressure = 1000 }} {{clear}} ====7. Tropikal Depresyon Ester==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 3 | Dissipated = Hunyo 6 | image = JMA TD 09 06-03-2026.jpg | track = Ester 2026 path.png | 10-min winds = 30 | 1-min winds = | Pressure = 1002 }} {{clear}} ====8. Bagyong Francisco (''Mekkhala'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 18 | Dissipated = kasalukuyan | image = Mekkhala 2026-06-22 0250Z.png | track = JMA TD 11 path.png | 10-min winds = 100 | 1-min winds = 125 | Pressure = 925 }} {{clear}} ====9. Bagyong Gardo (''Higos'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 22 | Dissipated = kasalukuyan | image = Higos 2026-06-25 0615Z.jpg | track = Higos 2026 path.png | 10-min winds = 45 | 1-min winds = 50 | Pressure = 998 }} {{clear}} =====Mga bagyo sa bawat buwan ng 2025===== {| class="wikitable sortable" |- | '''[[Buwan (panahon)|Buwan]]''' | {{center|'''[[Bagyo sa Pilipinas|Bagyo]]'''}} |- | Enero || Ada |- | Pebrero || Basyang |- | Marso || rowspan="2"| <center>{{grey|N/A}}</center> |- | Abril |- | Mayo || Caloy, Domeng |- | Hunyo || Ester, Francisco, Gardo |- | Hulyo || rowspan="6"| <center>{{grey|N/A}}</center> |- | Agosto |- | Setyembre |- | Oktubre |- | Nobyembre |- | Disyembre |} ===Nasa labas ng Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas=== ====3. Bagyong Nuri==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Marso 10 | Dissipated = Marso 13 | image = Nuri 2026-03-11 0404Z.jpg | track = Nuri 2026 path.png | 10-min winds = 35 | 1-min winds = 30 | Pressure = 998 }} {{clear}} ====4. Bagyong Sinlaku==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Abril 8 | Dissipated = Abril 20 | image = Sinlaku 2026-04-12 1547Z.jpg | track = Sinlaku 2026 path.png | 10-min winds = 115 | 1-min winds = 160 | Pressure = 905 }} {{clear}} ===Pilipinas=== {{See also|Talaan ng mga rinetirong pangalan bagyo sa Pilipinas}} Ngayong panahon, gagamit ang [[Pangasiwaan ng Pilipinas sa Serbisyong Atmosperiko, Heopisiko at Astronomiko|PAGASA]] ng sarili nitong pamamaraan ng pagbibigay ng pangalan para sa mga bagyong bubuo sa o papasok sa kanilang tinukoy sa sariling [[Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas|sakop na responsibilidad]]. Sa panahon na ito, ginagamit ng PAGASA ang sumusunod na listahan ng mga pangalan, na huling ginamit noong [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2022|2022]] at muling gagamitin noong 2030, na na-update na may mga pagpapalit ng mga retiradong pangalan, kung mayroon man. Ang lahat ng mga pangalan ay pareho noong 2022 maliban kay ''Ada'', ''Francisco'', ''Kiyapo'' at ''Pilandok'', na pinalitan ang mga pangalang ''[[Bagyong Agaton|Agaton]]'', ''[[Bagyong Florita (2022)|Florita]]'', ''[[Bagyong Karding|Karding]]'' at ''[[Bagyong Paeng|Paeng]]'' pagkatapos nilang magretiro. Lahat ng tatlong bagong pangalan ay ginamit sa unang pagkakataon ngayon ng panahon. {| style="width:100%;" | * ADA (2601) * BASYANG (2602) * CALOY (2605) * DOMENG (2606) * ESTER | * {{tcname active|FRANCISCO (2607)}} * {{tcname active|GARDO (2608)}} * {{tcname unused|HENRY}} * {{tcname unused|INDAY}} * {{tcname unused|JOSIE}} | * {{tcname unused|KIYAPO}} * {{tcname unused|LUIS}} * {{tcname unused|MAYMAY}} * {{tcname unused|NENENG}} * {{tcname unused|OBET}} | * {{tcname unused|PILANDOK}} * {{tcname unused|QUEENIE}} * {{tcname unused|ROSAL}} * {{tcname unused|SAMUEL}} * {{tcname unused|TOMAS}} | * {{tcname unused|UMBERTO}} * {{tcname unused|VENUS}} * {{tcname unused|WALDO}} * {{tcname unused|YAYANG}} * {{tcname unused|ZENY}} |} <div style="text-align:center">'''Auxiliary list'''</div> {| style="width:90%;" | * {{tcname unused|Agila}} * {{tcname unused|Bagwis}} | * {{tcname unused|Chito}} * {{tcname unused|Diego}} | * {{tcname unused|Elena}} * {{tcname unused|Felino}} | * {{tcname unused|Gunding}} * {{tcname unused|Harriet}} | * {{tcname unused|Indang}} * {{tcname unused|Jessa}} |} {{clear}} ==Mga sanggunian== [[Kategorya:Bagyo sa Pasipiko]] 2qxtxagjj21b2defaevbqgk6icto7ku 2213297 2213296 2026-06-25T13:35:09Z Ivan P. Clarin 84769 /* 6. Bagyong Domeng (Jangmi) */ 2213297 wikitext text/x-wiki {{Infobox hurricane season | Track = 2026 Pacific typhoon season summary.png | Basin = WPac | Year = 2026 | First storm formed = Enero 13, 2026 | Last storm dissipated = Nagaganap | Strongest storm name = Sinlaku | Strongest storm winds = 115 | Strongest storm pressure = 905 | Average wind speed = 10 | Total depressions = 8 | Total storms = 6 | Total hurricanes = 1 | Total super = 1 total | Fatalities = 31 total | Damages = 483 | five seasons = [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2024|2024]], [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2025|2025]], '''2026''', ''[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2027|2027]]'', ''[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2028|2028]]'' | Atlantic season = Panahon ng bagyo sa Atlantiko ng 2026 | East Pacific season = Panahon ng bagyo sa Silangang Pasipiko ng 2026 | North Indian season = Panahon ng bagyo sa Hilagang India ng 2026 }} Ang '''Panahon ng bagyo sa pasipiko ng 2026''' ay isang paparating na kaganapan taunang siklo ng bagyong pagbubuo sa kanlurang Karagatang Pasipiko. Ang yugto ay tatakbo sa buong 2026, kahit na ang karamihan sa mga tropikal na bagyo ay karaniwang nagkakaroon sa pagitan ng Mayo at Oktubre. Ang saklaw ng akdang ito ay may-hanggan sa Karagatang Pasipiko sa hilaga ng ekwador sa pagitan ng 100°E at ika-180 meridian. Sa loob ng hilagang-kanlurang Karagatang Pasipiko, mayroong dalawang magkahiwalay na ahensya na nagtatalaga ng mga pangalan sa mga tropikal na bagyo na kadalasang maaring humantong sa isang bagyo na may dalawang pangalan. Pangalanan ng Japan Meteorological Agency (JMA) ang isang bagyo kung mayroon itong 10 minutong napapanatiling bilis ng hangin na hindi bababa sa 65 km/h (40 mph) saanman sa basin. Ang Pangasiwaan ng Pilipinas sa Serbisyong Atmosperiko, Heopisiko at Astronomiko o sa Ingles pa ay Philippine Atmospheric, Geophysical, Astronomical Services Administration (PAGASA), ay nagtatalaga ng mga pangalan sa mga bagyo na lumilipat o nabubuo bilang isang tropikal depresyon sa Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas , kilala rin sa Ingles bilang Philippine Area of Responsibility (PAR), na matatagpuan sa pagitan ng 135°E at 115°E at sa pagitan ng 5°N–25°N, hindi alintana kung ang isang tropical cyclone ay nabigyan na o hindi ng JMA ==Pangalan sa mga bagyo== Pangalanan ng Japan Meteorological Agency (JMA) ang isang bagyo kung mayroon itong 10 minutong napapanatiling bilis ng hangin na hindi bababa sa 65 km/h (40 mph) saanman sa basin. Ang Pangasiwaan ng Pilipinas sa Serbisyong Atmosperiko, Heopisiko at Astronomiko o sa Ingles pa ay Philippine Atmospheric, Geophysical, Astronomical Services Administration (PAGASA), ay nagtatalaga ng mga pangalan sa mga bagyo na lumilipat o nabubuo bilang isang tropikal depresyon sa Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas , kilala rin sa Ingles bilang Philippine Area of Responsibility (PAR), na matatagpuan sa pagitan ng 135°E at 115°E at sa pagitan ng 5°N–25°N, hindi alintana kung ang isang tropical cyclone ay nabigyan na o hindi ng JMA. Ang mga tropikal na depresyon na sinusubaybayan ng United States' Joint Typhoon Warning Center (JTWC) ay binibigyan ng numerong may "W" na suffix; W ibig sabihin kanluran, isang sanggunian sa kanlurang rehiyon ng Pasipiko. ==Mga sistema== ===Nasa loob ng Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas=== ====1. Bagyong Ada (''Nokaen'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Enero 13 | Dissipated = Enero 22 | image = Nokaen 2026-01-17 0635Z.jpg | track = Nokaen 2026 path.png | 10-min winds = 40 | 1-min winds = 50 | Pressure = 996 }} {{clear}} ====2. Bagyong Basyang (''Penha'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Pebrero 3 | Dissipated = Pebrero 7 | image = Penha 2026-02-05 0441Z.jpg | track = Penha 2026 path.png | 10-min winds = 35 | 1-min winds = 40 | Pressure = 1000 }} {{clear}} ====5. Bagyong Caloy (''Hagupit'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Mayo 5 | Dissipated = Mayo 15 | image = Hagupit 2026-05-08 0015Z.jpg | track = Hagupit 2026 path.png | 10-min winds = 40 | 1-min winds = 40 | Pressure = 998 }} {{clear}} ====6. Bagyong Domeng (''Jangmi'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Mayo 26 | Dissipated = Hunyo 3 | image = JMA TD 08 2026-05-26 0428Z.jpg | track = Jangmi 2026 path.png | 10-min winds = 60 | 1-min winds = 70 | Pressure = 975 }} {{clear}} ====7. Tropikal Depresyon Ester==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 3 | Dissipated = Hunyo 6 | image = JMA TD 09 06-03-2026.jpg | track = Ester 2026 path.png | 10-min winds = 30 | 1-min winds = | Pressure = 1002 }} {{clear}} ====8. Bagyong Francisco (''Mekkhala'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 18 | Dissipated = kasalukuyan | image = Mekkhala 2026-06-22 0250Z.png | track = JMA TD 11 path.png | 10-min winds = 100 | 1-min winds = 125 | Pressure = 925 }} {{clear}} ====9. Bagyong Gardo (''Higos'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 22 | Dissipated = kasalukuyan | image = Higos 2026-06-25 0615Z.jpg | track = Higos 2026 path.png | 10-min winds = 45 | 1-min winds = 50 | Pressure = 998 }} {{clear}} =====Mga bagyo sa bawat buwan ng 2025===== {| class="wikitable sortable" |- | '''[[Buwan (panahon)|Buwan]]''' | {{center|'''[[Bagyo sa Pilipinas|Bagyo]]'''}} |- | Enero || Ada |- | Pebrero || Basyang |- | Marso || rowspan="2"| <center>{{grey|N/A}}</center> |- | Abril |- | Mayo || Caloy, Domeng |- | Hunyo || Ester, Francisco, Gardo |- | Hulyo || rowspan="6"| <center>{{grey|N/A}}</center> |- | Agosto |- | Setyembre |- | Oktubre |- | Nobyembre |- | Disyembre |} ===Nasa labas ng Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas=== ====3. Bagyong Nuri==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Marso 10 | Dissipated = Marso 13 | image = Nuri 2026-03-11 0404Z.jpg | track = Nuri 2026 path.png | 10-min winds = 35 | 1-min winds = 30 | Pressure = 998 }} {{clear}} ====4. Bagyong Sinlaku==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Abril 8 | Dissipated = Abril 20 | image = Sinlaku 2026-04-12 1547Z.jpg | track = Sinlaku 2026 path.png | 10-min winds = 115 | 1-min winds = 160 | Pressure = 905 }} {{clear}} ===Pilipinas=== {{See also|Talaan ng mga rinetirong pangalan bagyo sa Pilipinas}} Ngayong panahon, gagamit ang [[Pangasiwaan ng Pilipinas sa Serbisyong Atmosperiko, Heopisiko at Astronomiko|PAGASA]] ng sarili nitong pamamaraan ng pagbibigay ng pangalan para sa mga bagyong bubuo sa o papasok sa kanilang tinukoy sa sariling [[Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas|sakop na responsibilidad]]. Sa panahon na ito, ginagamit ng PAGASA ang sumusunod na listahan ng mga pangalan, na huling ginamit noong [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2022|2022]] at muling gagamitin noong 2030, na na-update na may mga pagpapalit ng mga retiradong pangalan, kung mayroon man. Ang lahat ng mga pangalan ay pareho noong 2022 maliban kay ''Ada'', ''Francisco'', ''Kiyapo'' at ''Pilandok'', na pinalitan ang mga pangalang ''[[Bagyong Agaton|Agaton]]'', ''[[Bagyong Florita (2022)|Florita]]'', ''[[Bagyong Karding|Karding]]'' at ''[[Bagyong Paeng|Paeng]]'' pagkatapos nilang magretiro. Lahat ng tatlong bagong pangalan ay ginamit sa unang pagkakataon ngayon ng panahon. {| style="width:100%;" | * ADA (2601) * BASYANG (2602) * CALOY (2605) * DOMENG (2606) * ESTER | * {{tcname active|FRANCISCO (2607)}} * {{tcname active|GARDO (2608)}} * {{tcname unused|HENRY}} * {{tcname unused|INDAY}} * {{tcname unused|JOSIE}} | * {{tcname unused|KIYAPO}} * {{tcname unused|LUIS}} * {{tcname unused|MAYMAY}} * {{tcname unused|NENENG}} * {{tcname unused|OBET}} | * {{tcname unused|PILANDOK}} * {{tcname unused|QUEENIE}} * {{tcname unused|ROSAL}} * {{tcname unused|SAMUEL}} * {{tcname unused|TOMAS}} | * {{tcname unused|UMBERTO}} * {{tcname unused|VENUS}} * {{tcname unused|WALDO}} * {{tcname unused|YAYANG}} * {{tcname unused|ZENY}} |} <div style="text-align:center">'''Auxiliary list'''</div> {| style="width:90%;" | * {{tcname unused|Agila}} * {{tcname unused|Bagwis}} | * {{tcname unused|Chito}} * {{tcname unused|Diego}} | * {{tcname unused|Elena}} * {{tcname unused|Felino}} | * {{tcname unused|Gunding}} * {{tcname unused|Harriet}} | * {{tcname unused|Indang}} * {{tcname unused|Jessa}} |} {{clear}} ==Mga sanggunian== [[Kategorya:Bagyo sa Pasipiko]] 805cv6n90448nw94w2sc5r7oy1dln57 2213423 2213297 2026-06-26T04:11:51Z Ivan P. Clarin 84769 /* Pilipinas */ 2213423 wikitext text/x-wiki {{Infobox hurricane season | Track = 2026 Pacific typhoon season summary.png | Basin = WPac | Year = 2026 | First storm formed = Enero 13, 2026 | Last storm dissipated = Nagaganap | Strongest storm name = Sinlaku | Strongest storm winds = 115 | Strongest storm pressure = 905 | Average wind speed = 10 | Total depressions = 8 | Total storms = 6 | Total hurricanes = 1 | Total super = 1 total | Fatalities = 31 total | Damages = 483 | five seasons = [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2024|2024]], [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2025|2025]], '''2026''', ''[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2027|2027]]'', ''[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2028|2028]]'' | Atlantic season = Panahon ng bagyo sa Atlantiko ng 2026 | East Pacific season = Panahon ng bagyo sa Silangang Pasipiko ng 2026 | North Indian season = Panahon ng bagyo sa Hilagang India ng 2026 }} Ang '''Panahon ng bagyo sa pasipiko ng 2026''' ay isang paparating na kaganapan taunang siklo ng bagyong pagbubuo sa kanlurang Karagatang Pasipiko. Ang yugto ay tatakbo sa buong 2026, kahit na ang karamihan sa mga tropikal na bagyo ay karaniwang nagkakaroon sa pagitan ng Mayo at Oktubre. Ang saklaw ng akdang ito ay may-hanggan sa Karagatang Pasipiko sa hilaga ng ekwador sa pagitan ng 100°E at ika-180 meridian. Sa loob ng hilagang-kanlurang Karagatang Pasipiko, mayroong dalawang magkahiwalay na ahensya na nagtatalaga ng mga pangalan sa mga tropikal na bagyo na kadalasang maaring humantong sa isang bagyo na may dalawang pangalan. Pangalanan ng Japan Meteorological Agency (JMA) ang isang bagyo kung mayroon itong 10 minutong napapanatiling bilis ng hangin na hindi bababa sa 65 km/h (40 mph) saanman sa basin. Ang Pangasiwaan ng Pilipinas sa Serbisyong Atmosperiko, Heopisiko at Astronomiko o sa Ingles pa ay Philippine Atmospheric, Geophysical, Astronomical Services Administration (PAGASA), ay nagtatalaga ng mga pangalan sa mga bagyo na lumilipat o nabubuo bilang isang tropikal depresyon sa Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas , kilala rin sa Ingles bilang Philippine Area of Responsibility (PAR), na matatagpuan sa pagitan ng 135°E at 115°E at sa pagitan ng 5°N–25°N, hindi alintana kung ang isang tropical cyclone ay nabigyan na o hindi ng JMA ==Pangalan sa mga bagyo== Pangalanan ng Japan Meteorological Agency (JMA) ang isang bagyo kung mayroon itong 10 minutong napapanatiling bilis ng hangin na hindi bababa sa 65 km/h (40 mph) saanman sa basin. Ang Pangasiwaan ng Pilipinas sa Serbisyong Atmosperiko, Heopisiko at Astronomiko o sa Ingles pa ay Philippine Atmospheric, Geophysical, Astronomical Services Administration (PAGASA), ay nagtatalaga ng mga pangalan sa mga bagyo na lumilipat o nabubuo bilang isang tropikal depresyon sa Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas , kilala rin sa Ingles bilang Philippine Area of Responsibility (PAR), na matatagpuan sa pagitan ng 135°E at 115°E at sa pagitan ng 5°N–25°N, hindi alintana kung ang isang tropical cyclone ay nabigyan na o hindi ng JMA. Ang mga tropikal na depresyon na sinusubaybayan ng United States' Joint Typhoon Warning Center (JTWC) ay binibigyan ng numerong may "W" na suffix; W ibig sabihin kanluran, isang sanggunian sa kanlurang rehiyon ng Pasipiko. ==Mga sistema== ===Nasa loob ng Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas=== ====1. Bagyong Ada (''Nokaen'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Enero 13 | Dissipated = Enero 22 | image = Nokaen 2026-01-17 0635Z.jpg | track = Nokaen 2026 path.png | 10-min winds = 40 | 1-min winds = 50 | Pressure = 996 }} {{clear}} ====2. Bagyong Basyang (''Penha'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Pebrero 3 | Dissipated = Pebrero 7 | image = Penha 2026-02-05 0441Z.jpg | track = Penha 2026 path.png | 10-min winds = 35 | 1-min winds = 40 | Pressure = 1000 }} {{clear}} ====5. Bagyong Caloy (''Hagupit'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Mayo 5 | Dissipated = Mayo 15 | image = Hagupit 2026-05-08 0015Z.jpg | track = Hagupit 2026 path.png | 10-min winds = 40 | 1-min winds = 40 | Pressure = 998 }} {{clear}} ====6. Bagyong Domeng (''Jangmi'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Mayo 26 | Dissipated = Hunyo 3 | image = JMA TD 08 2026-05-26 0428Z.jpg | track = Jangmi 2026 path.png | 10-min winds = 60 | 1-min winds = 70 | Pressure = 975 }} {{clear}} ====7. Tropikal Depresyon Ester==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 3 | Dissipated = Hunyo 6 | image = JMA TD 09 06-03-2026.jpg | track = Ester 2026 path.png | 10-min winds = 30 | 1-min winds = | Pressure = 1002 }} {{clear}} ====8. Bagyong Francisco (''Mekkhala'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 18 | Dissipated = kasalukuyan | image = Mekkhala 2026-06-22 0250Z.png | track = JMA TD 11 path.png | 10-min winds = 100 | 1-min winds = 125 | Pressure = 925 }} {{clear}} ====9. Bagyong Gardo (''Higos'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 22 | Dissipated = kasalukuyan | image = Higos 2026-06-25 0615Z.jpg | track = Higos 2026 path.png | 10-min winds = 45 | 1-min winds = 50 | Pressure = 998 }} {{clear}} =====Mga bagyo sa bawat buwan ng 2025===== {| class="wikitable sortable" |- | '''[[Buwan (panahon)|Buwan]]''' | {{center|'''[[Bagyo sa Pilipinas|Bagyo]]'''}} |- | Enero || Ada |- | Pebrero || Basyang |- | Marso || rowspan="2"| <center>{{grey|N/A}}</center> |- | Abril |- | Mayo || Caloy, Domeng |- | Hunyo || Ester, Francisco, Gardo |- | Hulyo || rowspan="6"| <center>{{grey|N/A}}</center> |- | Agosto |- | Setyembre |- | Oktubre |- | Nobyembre |- | Disyembre |} ===Nasa labas ng Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas=== ====3. Bagyong Nuri==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Marso 10 | Dissipated = Marso 13 | image = Nuri 2026-03-11 0404Z.jpg | track = Nuri 2026 path.png | 10-min winds = 35 | 1-min winds = 30 | Pressure = 998 }} {{clear}} ====4. Bagyong Sinlaku==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Abril 8 | Dissipated = Abril 20 | image = Sinlaku 2026-04-12 1547Z.jpg | track = Sinlaku 2026 path.png | 10-min winds = 115 | 1-min winds = 160 | Pressure = 905 }} {{clear}} ===Pilipinas=== {{See also|Talaan ng mga rinetirong pangalan bagyo sa Pilipinas}} Ngayong panahon, gagamit ang [[Pangasiwaan ng Pilipinas sa Serbisyong Atmosperiko, Heopisiko at Astronomiko|PAGASA]] ng sarili nitong pamamaraan ng pagbibigay ng pangalan para sa mga bagyong bubuo sa o papasok sa kanilang tinukoy sa sariling [[Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas|sakop na responsibilidad]]. Sa panahon na ito, ginagamit ng PAGASA ang sumusunod na listahan ng mga pangalan, na huling ginamit noong [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2022|2022]] at muling gagamitin noong 2030, na na-update na may mga pagpapalit ng mga retiradong pangalan, kung mayroon man. Ang lahat ng mga pangalan ay pareho noong 2022 maliban kay ''Ada'', ''Francisco'', ''Kiyapo'' at ''Pilandok'', na pinalitan ang mga pangalang ''[[Bagyong Agaton|Agaton]]'', ''[[Bagyong Florita (2022)|Florita]]'', ''[[Bagyong Karding|Karding]]'' at ''[[Bagyong Paeng|Paeng]]'' pagkatapos nilang magretiro. Lahat ng tatlong bagong pangalan ay ginamit sa unang pagkakataon ngayon ng panahon. {| style="width:100%;" | * ADA (2601) * BASYANG (2602) * CALOY (2605) * DOMENG (2606) * ESTER | * FRANCISCO (2607) * GARDO (2608) * {{tcname unused|HENRY}} * {{tcname unused|INDAY}} * {{tcname unused|JOSIE}} | * {{tcname unused|KIYAPO}} * {{tcname unused|LUIS}} * {{tcname unused|MAYMAY}} * {{tcname unused|NENENG}} * {{tcname unused|OBET}} | * {{tcname unused|PILANDOK}} * {{tcname unused|QUEENIE}} * {{tcname unused|ROSAL}} * {{tcname unused|SAMUEL}} * {{tcname unused|TOMAS}} | * {{tcname unused|UMBERTO}} * {{tcname unused|VENUS}} * {{tcname unused|WALDO}} * {{tcname unused|YAYANG}} * {{tcname unused|ZENY}} |} <div style="text-align:center">'''Auxiliary list'''</div> {| style="width:90%;" | * {{tcname unused|Agila}} * {{tcname unused|Bagwis}} | * {{tcname unused|Chito}} * {{tcname unused|Diego}} | * {{tcname unused|Elena}} * {{tcname unused|Felino}} | * {{tcname unused|Gunding}} * {{tcname unused|Harriet}} | * {{tcname unused|Indang}} * {{tcname unused|Jessa}} |} {{clear}} ==Mga sanggunian== [[Kategorya:Bagyo sa Pasipiko]] jsgh4lxzkd885aax9zlfva8kwqdmuhe 0 336472 2213291 2202798 2026-06-25T13:25:49Z Ivan P. Clarin 84769 2213291 wikitext text/x-wiki Ang pangalang '''Gardo''' ay nagamit sa [[Pilipinas]] sa mga nagdaang taon ayon sa [[PAGASA]] sa [[Karagatang Pasipiko|Kanlurang Pasipiko]]. Na ipininalit sa pangalang [[Bagyong Glenda]] noong 2014. * Bagyong Gardo (2018) - ay isang malakas na bagyo, na may internasyonal na pangalang Maria, na dumaan sa [[Dagat Pilipinas]]. * [[Bagyong Gardo (2022)]] - ay isang tropikal bagyo sa [[Pilipinas]]. * Bagyong Gardo (2026) - ay isang bagyo, na may internasyonal na pangalang Higos, na dumaan sa [[Dagat Pilipinas]]. {{S-start}} {{Succession box|before=Francisco|title=Kapalitan|years=Gardo|after=[[Bagyong Henry|Henry]]}} {{S-end}} {{DEFAULTSORT:Gardo}} {{paglilinaw}} rymn7z070smlz5pnrgqa6rosrx2bwy0 0 336930 2213405 2207278 2026-06-26T02:48:10Z GinawaSaHapon 102500 2213405 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates}}<!-- Panatilihin ang paggamit sa mga tuldik sa unang banggit ng paksa. --> {{IPA notice}}{{About|uri ng katinig|proseso|Nasalisasyon}} Sa [[ponetika]], '''katínig na pailóng''' o '''nasál''' ang [[Oklusibong katinig|oklusibong]] [[katinig]] na [[Paraan ng artikulasyon|nagagawa]] sa pamamagitan ng pagbaba ng [[ngala-ngala]], na nagpapahintulot sa hangin na lumabas sa pamamagitan ng [[ilong]] (kumpara sa [[bibig]] sa kaso ng mga [[katinig na pabibig]]). Makikita ito sa halos lahat ng mga [[wika]] ng tao. Ilan sa mga halimbawa sa [[wikang Tagalog]] ang {{IPA|[m]}}, {{IPA|[n]}}, at {{IPA|[ŋ]}}, na sinusulat bilang titik ''[[m]]'', ''[[n]],'' at ''[[ng]]'' tulad sa mga salitang ''manok'', ''nanay'', at ''nginig''. == Kahulugan == Halos lahat ng mga katinig na pailong ay pawang mga [[oklusibong katinig]], kung saan lumalabas ang hangin sa ilong imbes sa bibig dahil hinaharangan ito ng dila o ng labi, Maaari ding sumailalim sa ganitong proseso ([[Pailong (paraan ng artikulasyon)|nasalisasyon]]) ang mga katinig na hindi oklusibo, bagamat bihira ito. [[Matunog na katinig|Matunog]] ang karamihan sa mga katinig na pailong. Isa sa mga pinakakaraniwang ponema na makikita sa halos lahat ng wika ang mga ponemang {{IPA|[n]}} at {{IPA|[m]}}. Lumalabas din ang mga walang tunog na katinig na pailong sa ilang mga wika, kagaya sa [[wikang Birmano]], [[Wikang Gales|Gales]], [[Wikang Islandes|Islandes]], at [[Wikang Guarani|Guarani]]. Sa akustika naman, pawang mga [[sonante]] ang mga katinig na pailong; ibig sabihin, hindi nito pinipigilan nang matindi ang paglabas ng hangin. Gayunpaman, mga [[obstruyente]] pa rin sila dahil sa pagharang sa hangin sa bibig. Nagagawa ang tunog ng mga katinig na pailong mula 200 hanggang 2,000 Hz. == Wika == Halos lahat ng wika sa mundo ay may mga katinig na pailong sa kanilang imbentaryo; tinatayang nasa 2% lamang ang walang ganito. * Makikita sa lahat ng [[mga wika sa Pilipinas]] ang {{IPA|/m/}}, {{IPA|/n/}}, at {{IPA|/ŋ/}}. Bukod dito, nagtatampok rin ang marami sa mga ito ng {{IPA|/ɲ/}} na karaniwang sinulat bilang {{angbr|ñ}} o {{angbr|n(i)y}} at kalimitang nakikita sa mga hiram na salita (hal. ''Niño'') gayundin sa dulas ng dila ({{Lang|en|glide}}, hal. ''ninyo''); sa [[wikang Ibatan]] ng [[Batanes]] at [[wikang Ibanag]] ng [[Cordillera]], isa itong hiwalay na ponema. Samantala, binibigkas naman ang {{IPA|/n/}} sa [[wikang Sebwano]] bilang isang [[katinig na pailong sa ngipin]] {{IPA|/n̪/}}. * Karaniwang tunog sa mga wika sa [[Timog Asya]] at sa mga [[Mga Aboriheng Awstralyano|Aborihinal na wika]] ng Australia ang [[matunog na katinig na pailong sa dilang nakapulupot]] {{IPA|[ɳ]}}. * Karaniwang tunog naman sa [[mga wika sa Europa]] ang [[matunog na katinig na pailong sa paleta]] {{IPA|[ɲ]}} kagaya sa [[wikang Espanyol]] {{angbr|ñ}}, [[Wikang Pranses|Pranses]] at [[Wikang Italyano|Italyano]] {{angbr|gn}}, [[Wikang Katalan|Katalan]] at [[Wikang Ungaro|Unggaro]] {{angbr|ny}}, [[Wikang Tseko|Tseko]] at [[Wikang Eslobako|Eslobako]] {{angbr|ň}}, [[Wikang Portuges|Portuges]] {{angbr|nh}}, at sa [[Wikang Polako|Polako]] {{angbr|ń}}. * Marami sa [[mga wikang Hermaniko]] kagaya ng [[wikang Ingles]], [[Wikang Olandes|Olandes]], [[Wikang Aleman|Aleman]], at [[Wikang Suweko|Suweko]] gayundin sa [[Barayti ng wikang Tsino|mga wikang Tsino]] tulad ng [[wikang Mandarin]] at [[Wikang Kantones|Cantones]] ang may {{IPA|/m/}}, {{IPA|/n/}}, at {{IPA|/ŋ/}}. Sa [[wikang Malayalam]], may anim na katinig na pailong: {{IPA|/m, n̪, n, ɳ, ɲ, ŋ/}}, minsan pito {{IPA|/ŋʲ/}} sa ilang mga dayalekto nito. May anim na katinig na pailong sa [[wikang Nuosu]] ng Tsina: {{IPA|/m, n, m̥, n̥, ɲ, ŋ/}}. * Sa kasalukuyan, tanging nadokumento lamang ang {{IPA|/ɱ/}} bilang isang hiwalay na ponema sa wikang Kukuya ng Kongo, na nagtataglay rin ng mga katinig na pailong na {{IPA|/m, n, ɲ, ŋ/}}. May ganito rin noon ang wikang Yuanmen ng Tsina bago ito nalipat sa {{IPA|/m/}}. * Natatangi ang mga katinig na pailong sa [[wikang Hapones]] dahil sinusulat lamang ang lahat ng mga ito sa iisang [[kana]] {{lang|ja|ん}}. Karaniwan itong [[Romaji|rinoromanisa]] bilang ''n'' at minsan ''m'', at maaaring kumatawan sa kahit anong katinig na pailong depende sa katinig na katabi nito. Sinusulat ito sa IPA bilang {{IPA|/N/}} at tinatawag na [[moraikong pailong]]. == Uri == Nakalista sa baba ang mga katinig na pailong na nasa Pandaigdigang Ponetikong Alpabeto (IPA), nakaayos ayon sa [[lugar ng artikulasyon]] mula bibig papaloob sa lalamunan. === Pulmonikong katinig === Para sa bawat [[pulmonikong katinig]] na nakalista, nasa taas ang [[Tunog (ponetika)|di-matunog]] na anyo nito habang nasa baba naman ang [[Tunog (ponetika)|matunog]] na anyo nito. {{table alignment}} {| class="wikitable defaultcenter" |- ! rowspan="2" | Pangalan !! rowspan="2" | IPA ! colspan="4" |Halimbawa |- !Wika !Salita !Kahulugan !Bigkas |- | rowspan="2" | [[Katinig na pailong sa parehong labi]] | {{Big|{{IPA link|audio=yes|m̥}}}} |[[Wikang Islandes|Islandes]] | {{Lang|is|kempa}} |'bayani' |{{IPA|[cʰɛm̥pa]}} |- | {{Big|{{IPA link|audio=yes|m}}}} |[[Wikang Tagalog|Tagalog]] | colspan="2" | manok |{{IPA|[maˈnok]}} |- | rowspan="2" |[[Katinig na pailong sa labi-ngipin]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɱ̊}}}} |[[Wikang Kinyamwezi|Kinyamwezi]] |{{Lang|nym|mfulá}} |'mabuti' |{{IPA|[ɱ̊fulá]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɱ}}}} |[[Wikang Indones|Indones]] |{{Lang|id|konflik}} |'hidwaan' |{{IPA|[ˈkɔɱflɪk̚]}} |- | rowspan="2" |[[Katinig na pailong sa labi-dila]] | colspan="5" ! {{n/a}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|n̼}}}} |[[Wikang Araki|Araki]] |{{Lang|akr|m̈ana}} |'tawa' |{{IPA|[n̼ana]}} |- | rowspan="2" |[[Katinig na pailong sa labi't gilagid]] | colspan="5" ! {{n/a}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|n͡m}}}} |[[Wikang Yele|Yele]] |{{Lang|yle|ńmo}} |'ibon' |{{IPA|[n̪͡mɔ]}} |- | rowspan="2" |[[Katinig na pailong sa labi't dilang pulupot]] | colspan="5" ! {{n/a}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɳ͡m}}}} |[[Wikang Yele|Yele]] |{{Lang|yle|nmó}} |'tayo' |{{IPA|[ɳ͡mo]}} |- | rowspan="2" |[[Katinig na pailong sa labi't ngala-ngala]] | colspan="5" ! {{n/a}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ŋ͡m}}}} |[[Wikang Yele|Yele]] |{{Lang|yle|ngmo}} |'dede' |{{IPA|[ŋ͡mɔ]}} |- | rowspan="2" |[[Katinig na pailong sa ngipin]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|n̪̊}}}} |[[Wikang Iaai|Iaai]] |{{Lang|iai|hnââ}} |'maliit' |{{IPA|[n̪̊ɔɔ]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|n̪}}}} |[[Wikang Irlandes|Irlandes]] |{{Lang|ga|naoi}} |'siyam' |{{IPA|[n̪ˠɰiː]}} |- | rowspan="2" |[[Katinig na pailong sa gilagid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|n̥}}}} |[[Wikang Ingles|Ingles]] (RP) |{{Lang|en|cotton}} |'bulak' |{{IPA|[ˈkɒˈtn̥̍]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|n}}}} |[[Wikang Tagalog|Tagalog]] | colspan="2" |nipis |{{IPA|[nipis]}} |- | rowspan="2" |[[Katinig na pailong sa likurang gilagid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|n̠̊}}}} |[[Wikang Perowes|Perowes]] |{{Lang|fo|einki}} |'wala' |{{IPA|[ˈɔn̠̊t͡ʃɪ]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|n̠}}}} |[[Wikang Italyano|Italyano]] |{{Lang|it|angelo}} |'anghel' |{{IPA|[ˈän̠ʲːd͡ʒelo]}} |- | rowspan="2" |[[Katinig na pailong sa dilang pulupot]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɳ̊}}}} |[[Wikang Iaai|Iaai]] |{{Lang|iai|hnrathu}} |'malamig' |{{IPA|[ɳ̊aθu]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɳ}}}} |[[Wikang Perowes|Perowes]] |{{Lang|fo|ørn}} |'agila' |{{IPA|[œɻɳ]}} |- | rowspan="2" |[[Katinig na pailong sa paleta]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɲ̊}}}} |[[Wikang Jalapa Mazatec|Jalapa Mazatec]] |{{Lang|maj|hñá}} |'brotsa' |{{IPA|[ɲ̊á]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɲ}}}} |[[Wikang Albanes|Albanes]] |{{Lang|sq|një}} |'isa' |{{IPA|[ɲə]}} |- | rowspan="2" |[[Katinig na pailong sa ngala-ngala]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ŋ̊}}}} |[[Wikang Gales|Gales]] |{{Lang|cy|fy nghot}} |'amerikana' |{{IPA|[və ŋ̊ɔt]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ŋ}}}} |[[Wikang Tagalog|Tagalog]] | colspan="2" |nganga |{{IPA|[ŋɐˈŋa]}} |- | rowspan="2" |[[Katinig na pailong sa tilao]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɴ̥}}}} |[[Wikang Hilagang Totonac|Hilagang Totonac]] |? |'palda ko' |{{IPA|[kiɴˈqαn]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɴ}}}} |[[Wikang Quechua|Quechua]] |{{Lang|qu|sunqu}} |'puso' |{{IPA|[ˈs̠oɴqo]}} |} === Di-pulmonikong katinig === Nakalista sa baba ang mga [[di-pulmonikong katinig]] na makikita sa IPA. Tandaan na nakaayos ang bawat pares batay sa kanilang [[lugar ng artikulasyon]], nasa taas ang [[katinig sa ngala-ngala]] habang nasa baba naman ang [[katinig sa tilao]]. {{table alignment}} {| class="wikitable defaultcenter" |- ! rowspan="2" | Pangalan !! rowspan="2" | IPA ! colspan="4" |Halimbawa |- !Wika !Salita !Kahulugan !Bigkas |- | rowspan="2" |[[Pailong na katinig na pitik sa parehong labi]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ʘ̃|ŋʘ}}}} | rowspan="2" |[[Wikang Tonga (Zambia at Zimbabwe)|Tonga]] | rowspan="2" |{{Lang|toi|kumwa}} | rowspan="2" |'uminom' | rowspan="2" |{{IPA|[kʼuᵑʘwa]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ʘ̃|ɴʘ}}}} |- | rowspan="2" |[[Pailong na katinig na pitik sa ngipin]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ǀ̃|ŋǀ}}}} |[[Wikang Khoekhoe|Khoekhoe]] |{{Lang|naq|ǀnam}} |'magmahal' |{{IPA|[ᵑǀȁm̀]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ǀ̃|ɴǀ}}}} |[[Wikang Zulu|Zulu]] |{{Lang|zu|incwancwa}} |isang uri ng pagkain |{{IPA|[iɴ͜ǀwáːɴ͜ǀwa]}} |- | rowspan="2" |[[Pailong na katinig na pitik sa gilagid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ǃ̃|ŋǃ}}}} |[[Wikang !Kung|!Kung]] |{{Lang|vaj|nǃan}} |'sa loob' |{{IPA|[ŋ͜ǃáŋ]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ǃ̃|ɴǃ}}}} |[[Wikang Zulu|Zulu]] |{{Lang|zu|inqola}} |'karwahe' |{{IPA|[iɴ͜ǃɔ́ːla]}} |- | rowspan="2" |[[Pailong na katinig na pitik sa gilagid pagilid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ǁ̃|ŋǁ}}}} |[[Wikang Hadza|Hadza]] |{{Lang|hts|konxa}} |'magpares' |{{IPA|[koŋ͜ǁa]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ǁ̃|ɴǁ}}}} |[[Wikang Zulu|Zulu]] |{{Lang|zu|inxeba}} |'sugat' |{{IPA|[iɴ͜ǁɛ́ːɓa]}} |- | rowspan="2" |[[Pailong na katinig na pitik sa dilang pulupot]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|𝼊̃|ŋ𝼊}}}} | rowspan="2" |[[Wikang Damin|Damin]] | rowspan="2" |{{Lang|mis|rnǃrn!u}} | rowspan="2" |'tubig-tabang' | rowspan="2" |{{IPA|[𝼊̃\𝼊̃u]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|𝼊̃|ɴ𝼊}}}} |- | rowspan="2" |[[Pailong na katinig na pitik sa paleta]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ǂ̃|ŋǂ}}}} | rowspan="2" |[[Wikang Taa|Taa]] | rowspan="2" |{{Lang|nmn|ǂnûm}} | rowspan="2" |'dalawa' | rowspan="2" |{{IPA|[ᵑǂûm]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ǂ̃|ɴǂ}}}} |} == Tingnan din == * [[Nasalisasyon]] * [[Katinig na pabibig]] == Sanggunian == {{Reflist}} == Bibliograpiya == * {{cite thesis|last=Norquest|first=Peter K.|year=2007|title=A phonological reconstruction of Proto-Hlai|publisher=[[University of Arizona]]|hdl=10150/194203|degree=PhD|url=https://repository.arizona.edu/bitstream/handle/10150/194203/azu_etd_2517_sip1_m.pdf?sequence=1&isAllowed=y|archive-url=https://web.archive.org/web/20210714100732/https://repository.arizona.edu/bitstream/handle/10150/194203/azu_etd_2517_sip1_m.pdf?sequence=1&isAllowed=y|archive-date=2021-07-14|url-status=live|trans-title=Ponolohikal na rekonstruksiyon sa Proto-Hlai|lang=en}} * {{citation |last=Paulian |first=Christiane |title=Le Kukuya Langue Teke du Congo: phonologie, classes nominales |year=1975 |trans-title=Wikang Kukuya, bahagi ng wikang Teke ng Kongo: ponolohiya at mga uri ng pangngalan |publisher=Peeters Publishers |language=fr}} * {{citation |last=Sampson |first=Rodney |title=Nasal Vowel Evolution in Romance |year=1999 |trans-title=Ebolusyon ng mga Patinig na Pailong sa mga [wikang] Romanse |publisher=Oxford University Press |language=en |isbn=0-19-823848-7}} {{Articulation navbox}} [[Kategorya:Paraan ng artikulasyon]] [[Kategorya:Lingguwistika]] [[Kategorya:Ponetikang pang-artikulasyon]] [[Kategorya:Mga katinig]] [[Kategorya:Bigkas]] 12076ekw5d6rbesr7yljh1t7x2u1ta8 0 338026 2213411 2206917 2026-06-26T03:20:15Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2213411 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = Bult |settlement_type = Bayan |image_skyline = Bult mairie 01.JPG |image_caption = Ang bulwagan ng bayan sa Bult |image_shield = Blason ville fr Bult (Vosges).svg |pushpin_map = France |map_caption = Lokasyon ng Bult |subdivision_type = Bansa |subdivision_name = {{Flag|France}} |subdivision_type1 = [[Mga Rehiyon ng Pransiya|Rehiyon]] |subdivision_name1 = [[Grand Est]] |subdivision_type2 = [[Mga Departamento ng Pransiya|Departamento]] |subdivision_name2 = [[Vosges]] |subdivision_type3 = Arrondissement |subdivision_name3 = [[Arrondissement of Épinal|Épinal]] |subdivision_type4 = |subdivision_name4 = |leader_title = Alkade (2020–2026) |leader_name = Gabriel Pierre<ref>{{cite web|title=Répertoire national des élus: les maires|url=https://www.data.gouv.fr/en/datasets/r/2876a346-d50c-4911-934e-19ee07b0e503|website=data.gouv.fr, Plateforme ouverte des données publiques françaises|date=9 August 2021|language=fr}}</ref> |area_total_km2 = 9.86 |population_as_of = 2023 |population_total = 301 |population_density_km2 = auto |website = |coordinates = {{coord|48.2947|6.6058|format=dms|display=inline,title}} |population_demonym = Bultois, Bultoises |elevation_m = 345 |elevation_min_m = 292 |elevation_max_m = 352 |postal_code_type = INSEE/Postal code |postal_code = 88080/88700 }} Ang '''Bult''' ay isang [[Mga komuna sa Pransiya|bayan]] ng [[Pransiya]] na matatagpuan sa departamento ng [[Vosges]] sa rehiyon ng [[Grand Est]]. Ang mga naninirahan dito ay tinatawag na ''Bultois''. ==Heograpiya== [[File:Map commune FR insee code 88080.png|thumb|Bult]] Ang Bult ay matatagpuan sa silangang bahagi ng departamento. Ang komyun na malapit sa highway na D46. Sa katimugang bahagi ng komyun, ang mga kapatagan ay sakop sa timog-kanlurang bahagi habang ang agrikultura ay sakop sa timog-silangang bahagi at ang pangunahing nayon ay nasa gitna. ==Urbanismo== ===Tipolohiya=== Noong Enero 1, 2024, ang Bult ay ikinategorya bilang isang munisipalidad sa kanayunan na may kalat-kalat na pabahay, ayon sa bagong pitong-antas na iskala ng densidad ng munisipyo na tinukoy ng INSEE noong 2022. Ito ay matatagpuan sa labas ng isang urban area. Bukod pa rito, ang munisipalidad ay bahagi ng Épinal catchment area, kung saan ito ay isang peripheral municipality. Ang lugar na ito, na kinabibilangan ng 118 munisipalidad, ay ikinategorya bilang may populasyon sa pagitan ng 50,000 at 200,000. ===Paggamit ng lupa=== Ang paggamit ng lupa sa munisipalidad, gaya ng ipinapakita sa European biophysical land cover database na Corine Land Cover (CLC), ay nailalarawan sa pamamagitan ng malaking presensya ng lupang pang-agrikultura (59.6% noong 2018), isang proporsyon na halos katumbas ng noong 1990 (60.2%). Ang detalyadong pagkasira noong 2018 ay ang mga sumusunod: kagubatan (37.1%), damuhan (28.5%), magkakaibang mga lugar na pang-agrikultura (23.3%), lupang maaaring sakahin (7.9%), mga urbanisadong lugar (3.2%), at mga lugar na may palumpong at/o mala-damo na halaman (0.2%). [[File:88080-Bult-Sols.png|thumb|upright=2.1|center|alt=Carte en couleurs présentant l'occupation des sols.|Carte des infrastructures et de l'occupation des sols de la commune en 2018 ([[Corine Land Cover|CLC]]).]] ==Pangalan== Ang pangalan ng lokalidad ay pinatutunayan sa mga anyong ''Bu'' (1228); ''Buy'' (1303); ''Buit'' (1380); ''La marie de Burxe'' (1398); ''Bui'', ''But'' (ika-14 na siglo); ''Bux'' (1404); ''Buc'' (1447); ''Buil'' (1451); ''Bul'' (1455); ''Buch'' (1502); ''Bus'' (1506); ''La marie de Bu et d’Omecourt'' (1529); ''Butz'' (1672); ''Bultum'' (1768).<ref>Paul Marichal, ''Dictionnaire topographique de la France : Dictionnaire topographique du département des Vosges'', Paris, Impr. nationale, 1941, p. 67.</ref> Mula sa Lumang Pranses na salitang ''boul'' "birch," na nagmula sa Gaulish, ang ''Betullus'', panlalaking variant ng ''betulla'' "birch".<ref>Ernest Nègre, ''Toponymie générale de la France : Formations pré-celtiques, celtiques, romanes'', Genève, Droz, 1990, p. 262.</ref> Ang nayon ay dating natatakpan ng kagubatan, na siyang pangunahing pinagkukunang-yaman nito. ==Kasaysayan== Bago ang Rebolusyong Pranses, ang nayon ng Bult, na matatagpuan sa balwarte ng Épinal, ay ang sentro ng administrasyon para sa mga komyun ng Saint-Hélène, Vomécourt, at Saint-Gorgon. Sa simbahan, ito ay nasa ilalim ng hurisdiksyon ng kabanata ng Saint-Dié at ng Prinsipe-Obispo ng Metz. Sa panahong ito, ang [[Lorraine]] ay nahati sa maraming domain sa ilalim ng awtoridad ng mga obispo o ng Duke. Hanggang sa kalagitnaan ng ika-18 siglo, ang nayon ng Bult ay bahagi ng isang enclave sa loob ng teritoryo ng diyosesis na pagmamay-ari ng [[Dukado ng Lorraine]]. Matatagpuan malapit sa hangganan ng Franco-Lorraine, ang lumang nayon ay nagdusa sa kamay ng mga Swedes, mga kaalyado ng mga Pranses, noong [[Digmaang Tatlumpung Taon]] at sinunog. Pagkatapos ay muling itinayo ng mga naninirahan ang nayon sa paligid ng isang umiiral na nayon sa kasalukuyang lugar nito.<ref>[https://archives.vosges.fr/Portals/8/xNews/uploads/2017/5/2/Bult.pdf Archives communales de Bult (1791-1961)]{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ang nayon ay ibinigay sa Pransiya sa ilalim ng mga tuntunin ng [[Treaty of Münster (October 1648)|Kasunduan ng Münster]] noong 1648. ==Ekonomiya== ===Mga negosyo at tindahan=== ====Agrikultura==== * Pagsasaka ng mga baka. * Halo-halong pagsasaka (pananim at alagang hayop). * Panggugubat at iba pang mga aktibidad sa panggugubat. ====Turismo==== * Mga kubo sa kanayunan<ref>[https://www.gites.fr/gites_bult_37638.html Gîtes ruraux]</ref> * Akomodasyon at pagkain sa Rambervillers, Padoux, Pierrepont-sur-l'Arentèle. ====Mga Tindahan==== * Mga lokal na tindahan at serbisyo.<ref>[https://www.pappers.fr/annuaire/grand-est/vosges/bult Toutes les entreprises de la commune et celles proches]</ref> ==Mga lugar at monumento== * Sa paglipas ng panahon, ang Bult ay nagkaroon ng hindi bababa sa tatlong simbahan. Ang pinakamatanda ay matatagpuan sa isang lugar na tinatawag na Rond Buisson, at ang pangalawa ay itinayo malapit sa kasalukuyang simbahan. Ang kasalukuyang simbahan, na inialay sa Kapanganakan ng Mahal na Birhen, ay itinayo noong 1832. * Ang dating ermitanyo na kilala bilang Maxicourt, na inialay kina Saint Roch at Saint Gibrien, kung saan ang kapilya na lamang ang natitira ngayon, na matatagpuan sa gilid ng kagubatan. * Ang pamanang kanayunan ay nakalista ng rehiyonal na departamento ng Pangkalahatang Imbentaryo ng Pamanang Pangkultura.<ref>[https://pop.culture.gouv.fr/search/list?mainSearch=%22Bult%22 Patrimoine architectural rural de la commune]{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[https://www.fondation-patrimoine.org/les-projets/maison-paysanne-de-1605-a-bult-dans-les-vosges/62766 Maison paysanne de 1605 à Bult dans les Vosges], restaurée avec le soutien de la [[Fondation du patrimoine]]</ref> :: Ilang bahay na itinayo noong ika-17 at ika-18 siglo. Isa sa mga ito, na itinayo noong 1605, ay naging benepisyaryo ng Heritage Lottery noong 2020.<ref>{{Cite web |language=français |author= |title=Les 10 sites du Grand Est bénéficiaires en 2020 du Loto du patrimoine |url=https://www.culture.gouv.fr/Regions/Drac-Grand-Est/Actualites/A-la-une/Les-10-sites-du-Grand-Est-beneficiaires-en-2020-du-Loto-du-patrimoine |website=culture.gouv.fr |date=2020-09-01 |access-date=2020-10-22}}</ref><ref>{{Cite web |language=français |author= |title=Maison paysanne de 1605 à Bult |url=https://soutenir.fondation-patrimoine.org/projects/maison-paysanne-de-1605-a-bult-fr |website=soutenir.fondation-patrimoine.org |date= |access-date=2020-10-22 |archive-date=2020-10-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201026221719/https://soutenir.fondation-patrimoine.org/projects/maison-paysanne-de-1605-a-bult-fr |url-status=dead }}</ref> * Kapilya sa mga parang.<ref>[http://www.petit-patrimoine.com/ Chapelle dans les prés] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110208013625/http://petit-patrimoine.com/ |date=2011-02-08 }}.</ref> * Alaala ng digmaan.<ref>[https://archives.vosges.fr/Portals/8/xNews/uploads/2017/5/2/Bult.pdf Archives communales]{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Série M – Biens communaux (patrimoine bâti)</ref><ref>[https://www.geneanet.org/releves-collaboratifs/view/10104 Livres d'or] [[1914-1918]]</ref> * Sementeryo ng munisipyo.<ref>[https://www.geneanet.org/cimetieres/collection/19350-cimetiere-communal-de-bult Cimetière]</ref> ==Eskudo de armas== [[File:Blason ville fr Bult (Vosges).svg|thumb|Bult]] ''May hanay na nakabaligtad na pares: Una o may pulang banda na may karga na tatlong pilak na alerion, Pangalawang asul na may tatlong natural na midge, Pangatlong bertikal na may dalawang pilak na palakol ng magtotroso na may tangkay o at naka-krus na parang saltire.''<ref>[https://armorialdefrance.fr/page_blason.php?ville=21141 Eskudo de armas ng Bult, Vosges.]</ref> ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Bult]] [[Kategorya:Vosges (departamento)]] [[Kategorya:Mga pamayanan sa Pransiya]] [[Kategorya:Mga komuma sa Pransiya]] mf7wha1fy0vja591j4t3zf3xifcgic2 2 338444 2213304 2211067 2026-06-25T14:43:43Z KyutKoTalaga 152379 2213304 wikitext text/x-wiki [[File:Union Banks en.svg|thumb|Pulo ng Rurok sa mga Pampang ng Unyon]] Ang '''Pulo ng Rurok''' ({{lang-en|Rurok Island}}), o '''Sin Cowe Island''' ([[Wikang Ingles|Ingles]]); '''Đảo Sinh Tồn''' ({{lang-vi|Đảo Sinh Tồn}}); '''Jǐnghong Dao''' ({{zh|c=景宏島|p=Jǐnghóng Dǎo|w=Ching-hung Tao}}), ay isang pulo sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]. May likás na lawak itong {{convert|8|ha|acres|abbr=off}}, kaya ito ang ikapitong pinaka-malaking pulo sa Kapuluan ng Kalayaan at ang ikatlong pinaka-malaking pulong sinasakop ng Vietnam. Mayroon itong nakapalibot na bahura na nakausli sa ibabaw ng tubig kapag taob ang dagat.<ref>{{cite book |last1=Cole|first1=Bernard |title=The Great Wall at Sea: China's Navy Enters the Twenty-first Century |date=1 October 2001 |publisher=U.S. Naval Institute Press |isbn=1557502390 |page=207 |edition=First |url=https://books.google.com/books?id=ikj0ZahQDIYC&dq=cowesin+cowe+island+news&pg=PA207 |accessdate=6 June 2014}}</ref> == Mga Sanggunian == {{reflist}} jh3krjoxvif5m593ly8usx7js874gcd 2213305 2213304 2026-06-25T14:45:12Z KyutKoTalaga 152379 2213305 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | disputed = yes | name = Pulo ng Rurok | type = island | other_names = Sinh Ton Island ''(Ingles)''<br>Đảo Sinh Tồn ''(Vietnamese)''<br>Rurok Island ''(Ingles ng Pilipinas)''<br>景宏島 Jǐnghóng Dǎo / Ching-hung Tao ''(Tsino)'' | image_name = Sin Cowe Island.png | image_caption = Pulo ng Rurok | pushpin_map = Spratly Islands relief | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{coord|09|53|07|N|114|19|47|E|display=inline,title}} | archipelago = [[Kapuluan ng Kalayaan]] | area_ha = 13 | country = {{VNM}} | country_admin_divisions_title_1 = [[Mga distrito ng Vietnam|Distrito]] | country_admin_divisions_1 = [[Distrito ng Trường Sa]], [[Khánh Hòa]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Mga komuna ng Vietnam|Komuna]] | country_admin_divisions_2 = Komuna ng Sinh Tồn | country1 = {{CHN}} | country2 = {{PHL}} | country3 = {{TWN}} | country4 = {{VNM}} | population = 31{{Citation needed|date=September 2021|reason=2020 photos from Vietnam Pictorial indicate a permanent civilian population - as opposed to rotating military personnel - but fail to provide a source for numbers}} }} [[File:Union Banks en.svg|thumb|Pulo ng Rurok sa mga Pampang ng Unyon]] Ang '''Pulo ng Rurok''' ({{lang-en|Rurok Island}}), o '''Sin Cowe Island''' ([[Wikang Ingles|Ingles]]); '''Đảo Sinh Tồn''' ({{lang-vi|Đảo Sinh Tồn}}); '''Jǐnghong Dao''' ({{zh|c=景宏島|p=Jǐnghóng Dǎo|w=Ching-hung Tao}}), ay isang pulo sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]. May likás na lawak itong {{convert|8|ha|acres|abbr=off}}, kaya ito ang ikapitong pinaka-malaking pulo sa Kapuluan ng Kalayaan at ang ikatlong pinaka-malaking pulong sinasakop ng Vietnam. Mayroon itong nakapalibot na bahura na nakausli sa ibabaw ng tubig kapag taob ang dagat.<ref>{{cite book |last1=Cole|first1=Bernard |title=The Great Wall at Sea: China's Navy Enters the Twenty-first Century |date=1 October 2001 |publisher=U.S. Naval Institute Press |isbn=1557502390 |page=207 |edition=First |url=https://books.google.com/books?id=ikj0ZahQDIYC&dq=cowesin+cowe+island+news&pg=PA207 |accessdate=6 June 2014}}</ref> == Mga Sanggunian == {{reflist}} eekxqctrs3ianm9o2k4hgbt46covg5b 2213306 2213305 2026-06-25T14:45:45Z KyutKoTalaga 152379 2213306 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | disputed = yes | name = Pulo ng Rurok | type = island | other_names = Sinh Ton Island ''(Ingles)''<br>Đảo Sinh Tồn ''(Vietnamese)''<br>Rurok Island ''(Ingles ng Pilipinas)''<br>景宏島 Jǐnghóng Dǎo / Ching-hung Tao ''(Tsino)'' | image_name = Sin Cowe Island.png | image_caption = Pulo ng Rurok | pushpin_map = Spratly Islands relief | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{coord|09|53|07|N|114|19|47|E|display=inline,title}} | archipelago = [[Kapuluan ng Kalayaan]] | area_ha = 13 | country = {{VNM}} | country_admin_divisions_title_1 = [[Mga distrito ng Vietnam|Distrito]] | country_admin_divisions_1 = [[Distrito ng Trường Sa]], [[Khánh Hòa]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Mga komuna ng Vietnam|Komuna]] | country_admin_divisions_2 = Komuna ng Sinh Tồn | country1 = {{CHN}} | country2 = {{PHL}} | country3 = {{TWN}} | country4 = {{VNM}} | population = 31{{Citation needed|date=September 2021|reason=2020 photos from Vietnam Pictorial indicate a permanent civilian population - as opposed to rotating military personnel - but fail to provide a source for numbers}} }} [[File:Union Banks en.svg|thumb|Pulo ng Rurok sa mga Pampang ng Unyon]] Ang '''Pulo ng Rurok''' ({{lang-en|Rurok Island}}), o '''Sin Cowe Island''' ([[Wikang Ingles|Ingles]]); '''Đảo Sinh Tồn''' ({{lang-vi|Đảo Sinh Tồn}}); '''Jǐnghong Dao''' ({{zh|c=景宏島|p=Jǐnghóng Dǎo|w=Ching-hung Tao}}), ay isang pulo sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]. May likas na lawak itong {{convert|8|ha|acres|abbr=off}}, kaya ito ang ikapitong pinaka-malaking pulo sa Kapuluan ng Kalayaan at ang ikatlong pinaka-malaking pulong sinasakop ng Vietnam. Mayroon itong nakapalibot na bahura na nakausli sa ibabaw ng tubig kapag taob ang dagat.<ref>{{cite book |last1=Cole|first1=Bernard |title=The Great Wall at Sea: China's Navy Enters the Twenty-first Century |date=1 October 2001 |publisher=U.S. Naval Institute Press |isbn=1557502390 |page=207 |edition=First |url=https://books.google.com/books?id=ikj0ZahQDIYC&dq=cowesin+cowe+island+news&pg=PA207 |accessdate=6 June 2014}}</ref> == Mga Sanggunian == {{reflist}} 6tpcgkb7n3wxrrwbtf2pc5hdtp9dtx7 2213307 2213306 2026-06-25T14:48:03Z KyutKoTalaga 152379 2213307 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | disputed = yes | name = Pulo ng Rurok | type = island | other_names = Sinh Ton Island ''(Ingles)''<br>Đảo Sinh Tồn ''(Vietnamese)''<br>Rurok Island ''(Ingles ng Pilipinas)''<br>景宏島 Jǐnghóng Dǎo / Ching-hung Tao ''(Tsino)'' | image_name = Sin Cowe Island.png | image_caption = Pulo ng Rurok | pushpin_map = Spratly Islands relief | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{coord|09|53|07|N|114|19|47|E|display=inline,title}} | archipelago = [[Kapuluan ng Kalayaan]] | area_ha = 13 | country = {{VNM}} | country_admin_divisions_title_1 = [[Mga distrito ng Vietnam|Distrito]] | country_admin_divisions_1 = [[Distrito ng Trường Sa]], [[Khánh Hòa]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Mga komuna ng Vietnam|Komuna]] | country_admin_divisions_2 = Komuna ng Sinh Tồn | country1 = {{CHN}} | country2 = {{PHL}} | country3 = {{TWN}} | country4 = {{VNM}} | population = 31{{Citation needed|date=September 2021|reason=2020 photos from Vietnam Pictorial indicate a permanent civilian population - as opposed to rotating military personnel - but fail to provide a source for numbers}} }} [[File:Union Banks en.svg|thumb|Pulo ng Rurok sa mga Pampang ng Unyon]] Ang '''Pulo ng Rurok''' ({{lang-en|Rurok Island}}), o '''Sin Cowe Island''' ([[Wikang Ingles|Ingles]]); '''Đảo Sinh Tồn''' ({{lang-vi|Đảo Sinh Tồn}}); '''Jǐnghong Dao''' ({{zh|c=景宏島|p=Jǐnghóng Dǎo|w=Ching-hung Tao}}), ay isang pulo sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]. May likas na lawak itong {{convert|8|ha|acres|abbr=off}}, kaya ito ang ikapitong pinaka-malaking pulo sa Kapuluan ng Kalayaan at ang ikatlong pinaka-malaking pulong sinasakop ng Vietnam. Mayroon itong nakapalibot na bahura na nakausli sa ibabaw ng tubig kapag taob ang dagat.<ref>{{cite book |last1=Cole|first1=Bernard |title=The Great Wall at Sea: China's Navy Enters the Twenty-first Century |date=1 October 2001 |publisher=U.S. Naval Institute Press |isbn=1557502390 |page=207 |edition=First |url=https://books.google.com/books?id=ikj0ZahQDIYC&dq=cowesin+cowe+island+news&pg=PA207 |accessdate=6 June 2014}}</ref> Mula pa noong 1974 ay nasa ilalim na ng pamamahala ng Vietnam ang pulong ito, na unang pinangasiwaan ng Hukbong-Dagat ng [[Timog Vietnam]] at pagkatapos ay ng Hukbong-Dagat ng [[Republikang Sosyalista ng Vietnam]] mula noong 1975. Inaangkin din ang pulo ng Tsina, ng [[Pilipinas]],<ref>{{cite web |last1=Rosen |first1=Mark E. |title=A CNA Occasional Paper - Philippine Claims in the South China Sea: A Legal Analysis |url=https://seasresearch.wordpress.com/2014/08/19/philippine-claims-in-the-south-china-sea-a-legal-analysis/ |website=South China Sea: Facts and Legal Aspects |access-date=16 September 2021 |publisher=CNA Corporation’s Strategic Studies (CSS) division |date=19 August 2014 |quote=The ubiquitous KIG claim by the Philippines carries little legal weight. It stands on the same footing as the nine-dashed-line claim. Also, it was made later than the claims of China, the ROC, and Vietnam.}}</ref> at ng [[Taiwan]] (Republika ng Tsina). Noong Disyembre 1960, humiling ng pahintulot ang [[Military Assistance Advisory Group]] ng Estados Unidos sa [[Ministry of National Defense (Taiwan)|Ministri ng Tanggulang Pambansa ng Republika ng Tsina]] upang magsagawa ng mga pagsisiyasat sa pulong ito, na kalaunan ay inaprubahan.<ref>{{Cite book |last=Jonathan Spangler, Olga Cachia |title=South China Sea Event Timeline: 1900–1969 |date=2018 |publisher=Asia-Pacific Research Association South China Sea Think Tank |isbn=9789869282840 |location=Taipei |pages=173}}</ref> == Mga Sanggunian == {{reflist}} k6y5t6yxgn59vpm9x4izvk4jz16xyq0 2213308 2213307 2026-06-25T14:50:01Z KyutKoTalaga 152379 2213308 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | disputed = yes | name = Pulo ng Rurok | type = island | other_names = Sinh Ton Island ''(Ingles)''<br>Đảo Sinh Tồn ''(Vietnamese)''<br>Rurok Island ''(Ingles ng Pilipinas)''<br>景宏島 Jǐnghóng Dǎo / Ching-hung Tao ''(Tsino)'' | image_name = Sin Cowe Island.png | image_caption = Pulo ng Rurok | pushpin_map = Spratly Islands relief | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{coord|09|53|07|N|114|19|47|E|display=inline,title}} | archipelago = [[Kapuluan ng Kalayaan]] | area_ha = 13 | country = {{VNM}} | country_admin_divisions_title_1 = [[Mga distrito ng Vietnam|Distrito]] | country_admin_divisions_1 = [[Distrito ng Trường Sa]], [[Khánh Hòa]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Mga komuna ng Vietnam|Komuna]] | country_admin_divisions_2 = Komuna ng Sinh Tồn | country1 = {{CHN}} | country2 = {{PHL}} | country3 = {{TWN}} | country4 = {{VNM}} | population = 31{{Citation needed|date=September 2021|reason=2020 photos from Vietnam Pictorial indicate a permanent civilian population - as opposed to rotating military personnel - but fail to provide a source for numbers}} }} [[File:Union Banks en.svg|thumb|Pulo ng Rurok sa mga Pampang ng Unyon]] Ang '''Pulo ng Rurok''' ({{lang-en|Rurok Island}}), o '''Sin Cowe Island''' ([[Wikang Ingles|Ingles]]); '''Đảo Sinh Tồn''' ({{lang-vi|Đảo Sinh Tồn}}); '''Jǐnghong Dao''' ({{zh|c=景宏島|p=Jǐnghóng Dǎo|w=Ching-hung Tao}}), ay isang pulo sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]. May likas na lawak itong {{convert|8|ha|acres|abbr=off}}, kaya ito ang ikapitong pinaka-malaking pulo sa Kapuluan ng Kalayaan at ang ikatlong pinaka-malaking pulong sinasakop ng Vietnam. Mayroon itong nakapalibot na bahura na nakausli sa ibabaw ng tubig kapag taob ang dagat.<ref>{{cite book |last1=Cole|first1=Bernard |title=The Great Wall at Sea: China's Navy Enters the Twenty-first Century |date=1 October 2001 |publisher=U.S. Naval Institute Press |isbn=1557502390 |page=207 |edition=First |url=https://books.google.com/books?id=ikj0ZahQDIYC&dq=cowesin+cowe+island+news&pg=PA207 |accessdate=6 June 2014}}</ref> Mula pa noong 1974 ay nasa ilalim na ng pamamahala ng Vietnam ang pulong ito, na unang pinangasiwaan ng Hukbong-Dagat ng [[Timog Vietnam]] at pagkatapos ay ng Hukbong-Dagat ng [[Vietnam|Republikang Sosyalista ng Vietnam]] mula noong 1975. Inaangkin din ang pulo ng Tsina, ng [[Pilipinas]],<ref>{{cite web |last1=Rosen |first1=Mark E. |title=A CNA Occasional Paper - Philippine Claims in the South China Sea: A Legal Analysis |url=https://seasresearch.wordpress.com/2014/08/19/philippine-claims-in-the-south-china-sea-a-legal-analysis/ |website=South China Sea: Facts and Legal Aspects |access-date=16 September 2021 |publisher=CNA Corporation’s Strategic Studies (CSS) division |date=19 August 2014 |quote=The ubiquitous KIG claim by the Philippines carries little legal weight. It stands on the same footing as the nine-dashed-line claim. Also, it was made later than the claims of China, the ROC, and Vietnam.}}</ref> at ng [[Taiwan]] (Republika ng Tsina). Noong Disyembre 1960, humiling ng pahintulot ang [[Military Assistance Advisory Group]] ng Estados Unidos sa [[Ministry of National Defense (Taiwan)|Ministri ng Tanggulang Pambansa ng Republika ng Tsina]] upang magsagawa ng mga pagsisiyasat sa pulong ito, na kalaunan ay inaprubahan.<ref>{{Cite book |last=Jonathan Spangler, Olga Cachia |title=South China Sea Event Timeline: 1900–1969 |date=2018 |publisher=Asia-Pacific Research Association South China Sea Think Tank |isbn=9789869282840 |location=Taipei |pages=173}}</ref> == Mga Sanggunian == {{reflist}} rh10fxp7c6le1xtn3hpf9tyjwr8pn15 2213309 2213308 2026-06-25T14:50:38Z KyutKoTalaga 152379 2213309 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | disputed = yes | name = Pulo ng Rurok | type = island | other_names = Sinh Ton Island ''(Ingles)''<br>Đảo Sinh Tồn ''(Vietnamese)''<br>Rurok Island ''(Ingles ng Pilipinas)''<br>景宏島 Jǐnghóng Dǎo / Ching-hung Tao ''(Tsino)'' | image_name = Sin Cowe Island.png | image_caption = Pulo ng Rurok | pushpin_map = Spratly Islands relief | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{coord|09|53|07|N|114|19|47|E|display=inline,title}} | archipelago = [[Kapuluan ng Kalayaan]] | area_ha = 13 | country = {{VNM}} | country_admin_divisions_title_1 = [[Mga distrito ng Vietnam|Distrito]] | country_admin_divisions_1 = [[Distrito ng Trường Sa]], [[Khánh Hòa]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Mga komuna ng Vietnam|Komuna]] | country_admin_divisions_2 = Komuna ng Sinh Tồn | country1 = {{CHN}} | country2 = {{PHL}} | country3 = {{TWN}} | country4 = {{VNM}} | population = 31{{Citation needed|date=September 2021|reason=2020 photos from Vietnam Pictorial indicate a permanent civilian population - as opposed to rotating military personnel - but fail to provide a source for numbers}} }} [[File:Union Banks en.svg|thumb|Pulo ng Rurok sa mga Pampang ng Unyon]] Ang '''Pulo ng Rurok''' ({{lang-en|Rurok Island}}), o '''Sin Cowe Island''' ([[Wikang Ingles|Ingles]]); '''Đảo Sinh Tồn''' ({{lang-vi|Đảo Sinh Tồn}}); '''Jǐnghong Dao''' ({{zh|c=景宏島|p=Jǐnghóng Dǎo|w=Ching-hung Tao}}), ay isang pulo sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]. May likas na lawak itong {{convert|8|ha|acres|abbr=off}}, kaya ito ang ikapitong pinaka-malaking pulo sa Kapuluan ng Kalayaan at ang ikatlong pinaka-malaking pulong sinasakop ng Vietnam. Mayroon itong nakapalibot na bahura na nakausli sa ibabaw ng tubig kapag taob ang dagat.<ref>{{cite book |last1=Cole|first1=Bernard |title=The Great Wall at Sea: China's Navy Enters the Twenty-first Century |date=1 October 2001 |publisher=U.S. Naval Institute Press |isbn=1557502390 |page=207 |edition=First |url=https://books.google.com/books?id=ikj0ZahQDIYC&dq=cowesin+cowe+island+news&pg=PA207 |accessdate=6 June 2014}}</ref> Mula pa noong 1974 ay nasa ilalim na ng pamamahala ng Vietnam ang pulong ito, na unang pinangasiwaan ng Hukbong-Dagat ng [[Timog Vietnam]] at pagkatapos ay ng Hukbong-Dagat ng [[Vietnam|Republikang Sosyalista ng Vietnam]] mula noong 1975. Inaangkin din ang pulo ng Tsina, ng [[Pilipinas]],<ref>{{cite web |last1=Rosen |first1=Mark E. |title=A CNA Occasional Paper - Philippine Claims in the South China Sea: A Legal Analysis |url=https://seasresearch.wordpress.com/2014/08/19/philippine-claims-in-the-south-china-sea-a-legal-analysis/ |website=South China Sea: Facts and Legal Aspects |access-date=16 September 2021 |publisher=CNA Corporation’s Strategic Studies (CSS) division |date=19 August 2014 |quote=The ubiquitous KIG claim by the Philippines carries little legal weight. It stands on the same footing as the nine-dashed-line claim. Also, it was made later than the claims of China, the ROC, and Vietnam.}}</ref> at ng [[Taiwan]] (Republika ng Tsina). Noong Disyembre 1960, humiling ng pahintulot ang Military Assistance Advisory Group ng Estados Unidos sa [[Ministry of National Defense (Taiwan)|Ministri ng Tanggulang Pambansa ng Republika ng Tsina]] upang magsagawa ng mga pagsisiyasat sa pulong ito, na kalaunan ay inaprubahan.<ref>{{Cite book |last=Jonathan Spangler, Olga Cachia |title=South China Sea Event Timeline: 1900–1969 |date=2018 |publisher=Asia-Pacific Research Association South China Sea Think Tank |isbn=9789869282840 |location=Taipei |pages=173}}</ref> == Mga Sanggunian == {{reflist}} 1jr9swegd13rgtx148jf2wuc8t6jook 2213310 2213309 2026-06-25T14:52:18Z KyutKoTalaga 152379 2213310 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | disputed = yes | name = Pulo ng Rurok | type = island | other_names = Sinh Ton Island ''(Ingles)''<br>Đảo Sinh Tồn ''(Vietnamese)''<br>Rurok Island ''(Ingles ng Pilipinas)''<br>景宏島 Jǐnghóng Dǎo / Ching-hung Tao ''(Tsino)'' | image_name = Sin Cowe Island.png | image_caption = Pulo ng Rurok | pushpin_map = Spratly Islands relief | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{coord|09|53|07|N|114|19|47|E|display=inline,title}} | archipelago = [[Kapuluan ng Kalayaan]] | area_ha = 13 | country = {{VNM}} | country_admin_divisions_title_1 = [[Mga distrito ng Vietnam|Distrito]] | country_admin_divisions_1 = [[Distrito ng Trường Sa]], [[Khánh Hòa]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Mga komuna ng Vietnam|Komuna]] | country_admin_divisions_2 = Komuna ng Sinh Tồn | country1 = {{CHN}} | country2 = {{PHL}} | country3 = {{TWN}} | country4 = {{VNM}} | population = 31{{Citation needed|date=September 2021|reason=2020 photos from Vietnam Pictorial indicate a permanent civilian population - as opposed to rotating military personnel - but fail to provide a source for numbers}} }} [[File:Union Banks en.svg|thumb|Pulo ng Rurok sa mga Pampang ng Unyon]] Ang '''Pulo ng Rurok''' ({{lang-en|Rurok Island}}), o '''Sin Cowe Island''' ([[Wikang Ingles|Ingles]]); '''Đảo Sinh Tồn''' ({{lang-vi|Đảo Sinh Tồn}}); '''Jǐnghong Dao''' ({{zh|c=景宏島|p=Jǐnghóng Dǎo|w=Ching-hung Tao}}), ay isang pulo sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]. May likas na lawak itong {{convert|8|ha|acres|abbr=off}}, kaya ito ang ikapitong pinaka-malaking pulo sa Kapuluan ng Kalayaan at ang ikatlong pinaka-malaking pulong sinasakop ng Vietnam. Mayroon itong nakapalibot na bahura na nakausli sa ibabaw ng tubig kapag taob ang dagat.<ref>{{cite book |last1=Cole|first1=Bernard |title=The Great Wall at Sea: China's Navy Enters the Twenty-first Century |date=1 October 2001 |publisher=U.S. Naval Institute Press |isbn=1557502390 |page=207 |edition=First |url=https://books.google.com/books?id=ikj0ZahQDIYC&dq=cowesin+cowe+island+news&pg=PA207 |accessdate=6 June 2014}}</ref> Mula pa noong 1974 ay nasa ilalim na ng pamamahala ng Vietnam ang pulong ito, na unang pinangasiwaan ng Hukbong-Dagat ng [[Timog Vietnam]] at pagkatapos ay ng Hukbong-Dagat ng [[Vietnam|Republikang Sosyalista ng Vietnam]] mula noong 1975. Inaangkin din ang pulo ng Tsina, ng [[Pilipinas]],<ref>{{cite web |last1=Rosen |first1=Mark E. |title=A CNA Occasional Paper - Philippine Claims in the South China Sea: A Legal Analysis |url=https://seasresearch.wordpress.com/2014/08/19/philippine-claims-in-the-south-china-sea-a-legal-analysis/ |website=South China Sea: Facts and Legal Aspects |access-date=16 September 2021 |publisher=CNA Corporation’s Strategic Studies (CSS) division |date=19 August 2014 |quote=The ubiquitous KIG claim by the Philippines carries little legal weight. It stands on the same footing as the nine-dashed-line claim. Also, it was made later than the claims of China, the ROC, and Vietnam.}}</ref> at ng [[Taiwan]] (Republika ng Tsina). Noong Disyembre 1960, humiling ng pahintulot ang Military Assistance Advisory Group ng Estados Unidos sa [[Ministry of National Defense (Taiwan)|Ministeryo ng Tanggulang Pambansa ng Republika ng Tsina]] upang magsagawa ng mga pagsisiyasat sa pulong ito, na kalaunan ay inaprubahan.<ref>{{Cite book |last=Jonathan Spangler, Olga Cachia |title=South China Sea Event Timeline: 1900–1969 |date=2018 |publisher=Asia-Pacific Research Association South China Sea Think Tank |isbn=9789869282840 |location=Taipei |pages=173}}</ref> == Mga Sanggunian == {{reflist}} mr85xzmc07kymnbn2z8p5h16va1jxsk 2213311 2213310 2026-06-25T14:54:33Z KyutKoTalaga 152379 2213311 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | disputed = yes | name = Pulo ng Rurok | type = island | other_names = Sinh Ton Island ''(Ingles)''<br>Đảo Sinh Tồn ''(Vietnamese)''<br>Rurok Island ''(Ingles ng Pilipinas)''<br>景宏島 Jǐnghóng Dǎo / Ching-hung Tao ''(Tsino)'' | image_name = Sin Cowe Island.png | image_caption = Pulo ng Rurok | pushpin_map = Spratly Islands relief | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{coord|09|53|07|N|114|19|47|E|display=inline,title}} | archipelago = [[Kapuluan ng Kalayaan]] | area_ha = 13 | country = {{VNM}} | country_admin_divisions_title_1 = [[Mga distrito ng Vietnam|Distrito]] | country_admin_divisions_1 = [[Distrito ng Trường Sa]], [[Khánh Hòa]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Mga komuna ng Vietnam|Komuna]] | country_admin_divisions_2 = Komuna ng Sinh Tồn | country1 = {{CHN}} | country2 = {{PHL}} | country3 = {{TWN}} | country4 = {{VNM}} | population = 31{{Citation needed|date=September 2021|reason=2020 photos from Vietnam Pictorial indicate a permanent civilian population - as opposed to rotating military personnel - but fail to provide a source for numbers}} }} [[File:Union Banks en.svg|thumb|Pulo ng Rurok sa mga Pampang ng Unyon]] Ang '''Pulo ng Rurok''' ({{lang-en|Rurok Island}}), o '''Sin Cowe Island''' ([[Wikang Ingles|Ingles]]); '''Đảo Sinh Tồn''' ({{lang-vi|Đảo Sinh Tồn}}); '''Jǐnghong Dao''' ({{zh|c=景宏島|p=Jǐnghóng Dǎo|w=Ching-hung Tao}}), ay isang pulo sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]. May likas na lawak itong {{convert|8|ha|acres|abbr=off}}, kaya ito ang ikapitong pinaka-malaking pulo sa Kapuluan ng Kalayaan at ang ikatlong pinaka-malaking pulong sinasakop ng Vietnam. Mayroon itong nakapalibot na bahura na nakausli sa ibabaw ng tubig kapag taob ang dagat.<ref>{{cite book |last1=Cole|first1=Bernard |title=The Great Wall at Sea: China's Navy Enters the Twenty-first Century |date=1 October 2001 |publisher=U.S. Naval Institute Press |isbn=1557502390 |page=207 |edition=First |url=https://books.google.com/books?id=ikj0ZahQDIYC&dq=cowesin+cowe+island+news&pg=PA207 |accessdate=6 June 2014}}</ref> Mula pa noong 1974 ay nasa ilalim na ng pamamahala ng Vietnam ang pulong ito, na unang pinangasiwaan ng Hukbong-Dagat ng [[Timog Vietnam]] at pagkatapos ay ng Hukbong-Dagat ng [[Vietnam|Republikang Sosyalista ng Vietnam]] mula noong 1975. Inaangkin din ang pulo ng Tsina, ng [[Pilipinas]],<ref>{{cite web |last1=Rosen |first1=Mark E. |title=A CNA Occasional Paper - Philippine Claims in the South China Sea: A Legal Analysis |url=https://seasresearch.wordpress.com/2014/08/19/philippine-claims-in-the-south-china-sea-a-legal-analysis/ |website=South China Sea: Facts and Legal Aspects |access-date=16 September 2021 |publisher=CNA Corporation’s Strategic Studies (CSS) division |date=19 August 2014 |quote=The ubiquitous KIG claim by the Philippines carries little legal weight. It stands on the same footing as the nine-dashed-line claim. Also, it was made later than the claims of China, the ROC, and Vietnam.}}</ref> at ng [[Taiwan]] (Republika ng Tsina). Noong Disyembre 1960, humiling ng pahintulot ang Military Assistance Advisory Group ng Estados Unidos sa [[Ministry of National Defense (Taiwan)|Ministeryo ng Tanggulang Pambansa ng Republika ng Tsina]] upang magsagawa ng mga pagsisiyasat sa pulong ito, na kalaunan ay inaprubahan.<ref>{{Cite book |last=Jonathan Spangler, Olga Cachia |title=South China Sea Event Timeline: 1900–1969 |date=2018 |publisher=Asia-Pacific Research Association South China Sea Think Tank |isbn=9789869282840 |location=Taipei |pages=173}}</ref> Bahagi ito ng [[Pampang ng Pagkakaisa]].<ref name=Gazetteer>{{cite web | title = Digital Gazetteer of Spratly Islands | url = http://www.southchinasea.org/2011/08/19/digital-gazetteer-of-the-spratly-islands/ |date=19 August 2011 | accessdate=5 June 2014 |publisher=www.southchinasea.org }}</ref> Ayon sa mga ulat noong 2025, pinalawak ng Vietnam ang pulo sa 13 ektarya sa pamamagitan ng [[reklamasyon ng lupa]] mula sa dagat. [[File:Toàn cảnh đảo Sinh Tồn.jpg|center|thumb|487x487px|Pulo ng Rurok, tanaw mula sa timog.]] == Mga Sanggunian == {{reflist}} kva2up9aivotzapayxjkj04zf4j2yvd 2213312 2213311 2026-06-25T14:56:17Z KyutKoTalaga 152379 2213312 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | disputed = yes | name = Pulo ng Rurok | type = island | other_names = Sinh Ton Island ''(Ingles)''<br>Đảo Sinh Tồn ''(Vietnamese)''<br>Rurok Island ''(Ingles ng Pilipinas)''<br>景宏島 Jǐnghóng Dǎo / Ching-hung Tao ''(Tsino)'' | image_name = Sin Cowe Island.png | image_caption = Pulo ng Rurok | pushpin_map = Spratly Islands relief | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{coord|09|53|07|N|114|19|47|E|display=inline,title}} | archipelago = [[Kapuluan ng Kalayaan]] | area_ha = 13 | country = {{VNM}} | country_admin_divisions_title_1 = [[Mga distrito ng Vietnam|Distrito]] | country_admin_divisions_1 = [[Distrito ng Trường Sa]], [[Khánh Hòa]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Mga komuna ng Vietnam|Komuna]] | country_admin_divisions_2 = Komuna ng Sinh Tồn | country1 = {{CHN}} | country2 = {{PHL}} | country3 = {{TWN}} | country4 = {{VNM}} | population = 31{{Citation needed|date=September 2021|reason=2020 photos from Vietnam Pictorial indicate a permanent civilian population - as opposed to rotating military personnel - but fail to provide a source for numbers}} }} [[File:Union Banks en.svg|thumb|Pulo ng Rurok sa mga Pampang ng Unyon]] Ang '''Pulo ng Rurok''' ({{lang-en|Rurok Island}}), o '''Sin Cowe Island''' ([[Wikang Ingles|Ingles]]); '''Đảo Sinh Tồn''' ({{lang-vi|Đảo Sinh Tồn}}); '''Jǐnghong Dao''' ({{zh|c=景宏島|p=Jǐnghóng Dǎo|w=Ching-hung Tao}}), ay isang pulo sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]. May likas na lawak itong {{convert|8|ha|acres|abbr=off}}, kaya ito ang ikapitong pinaka-malaking pulo sa Kapuluan ng Kalayaan at ang ikatlong pinaka-malaking pulong sinasakop ng Vietnam. Mayroon itong nakapalibot na bahura na nakausli sa ibabaw ng tubig kapag taob ang dagat.<ref>{{cite book |last1=Cole|first1=Bernard |title=The Great Wall at Sea: China's Navy Enters the Twenty-first Century |date=1 October 2001 |publisher=U.S. Naval Institute Press |isbn=1557502390 |page=207 |edition=First |url=https://books.google.com/books?id=ikj0ZahQDIYC&dq=cowesin+cowe+island+news&pg=PA207 |accessdate=6 June 2014}}</ref> Mula pa noong 1974 ay nasa ilalim na ng pamamahala ng Vietnam ang pulong ito, na unang pinangasiwaan ng Hukbong-Dagat ng [[Timog Vietnam]] at pagkatapos ay ng Hukbong-Dagat ng [[Vietnam|Republikang Sosyalista ng Vietnam]] mula noong 1975. Inaangkin din ang pulo ng Tsina, ng [[Pilipinas]],<ref>{{cite web |last1=Rosen |first1=Mark E. |title=A CNA Occasional Paper - Philippine Claims in the South China Sea: A Legal Analysis |url=https://seasresearch.wordpress.com/2014/08/19/philippine-claims-in-the-south-china-sea-a-legal-analysis/ |website=South China Sea: Facts and Legal Aspects |access-date=16 September 2021 |publisher=CNA Corporation’s Strategic Studies (CSS) division |date=19 August 2014 |quote=The ubiquitous KIG claim by the Philippines carries little legal weight. It stands on the same footing as the nine-dashed-line claim. Also, it was made later than the claims of China, the ROC, and Vietnam.}}</ref> at ng [[Taiwan]] (Republika ng Tsina). Noong Disyembre 1960, humiling ng pahintulot ang Military Assistance Advisory Group ng Estados Unidos sa [[Ministry of National Defense (Taiwan)|Ministeryo ng Tanggulang Pambansa ng Republika ng Tsina]] upang magsagawa ng mga pagsisiyasat sa pulong ito, na kalaunan ay inaprubahan.<ref>{{Cite book |last=Jonathan Spangler, Olga Cachia |title=South China Sea Event Timeline: 1900–1969 |date=2018 |publisher=Asia-Pacific Research Association South China Sea Think Tank |isbn=9789869282840 |location=Taipei |pages=173}}</ref> Bahagi ito ng [[Pampang ng Pagkakaisa]].<ref name=Gazetteer>{{cite web | title = Digital Gazetteer of Spratly Islands | url = http://www.southchinasea.org/2011/08/19/digital-gazetteer-of-the-spratly-islands/ |date=19 August 2011 | accessdate=5 June 2014 |publisher=www.southchinasea.org }}</ref> Ayon sa mga ulat noong 2025, pinalawak ng Vietnam ang pulo sa 13 ektarya sa pamamagitan ng [[reklamasyon ng lupa]] mula sa dagat. [[File:Toàn cảnh đảo Sinh Tồn.jpg|center|thumb|487x487px|Pulo ng Rurok, tanaw mula sa timog.]] ==Topograpiya at mga Estruktura== May himpilang militar ng mga kawal ng Vietnam sa Pulo ng Rurok. Kabilang sa mga estrukturang matatagpuan dito ang isang gusaling pampamahalaan na may dalawang palapag, mga kanyon laban sa sasakyang panghimpapawid, artilyeriya, at isang panandang nagsasaad ng soberanya ng Vietnam.<ref>{{cite web |title=Photos of Sin Cowe island |url=http://southseaconversations.wordpress.com/2012/06/14/adventure-regret-anger-one-global-times-reporters-epic-south-china-sea-journey/ |publisher=South sea conversations |date=14 June 2012 |accessdate=6 June 2014}}</ref> == Mga Sanggunian == {{reflist}} 3oczjddjfwgp5hnw5unx0mv4s6dr02h 2213324 2213312 2026-06-25T15:10:08Z KyutKoTalaga 152379 Tinatanggal ang lahat ng nilalaman mula sa pahina 2213324 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 2213340 2213324 2026-06-25T15:38:31Z KyutKoTalaga 152379 2213340 wikitext text/x-wiki == Mga pulo at bahurang bumubuo sa Pampang ng Pagkakaisa == {{GeoGroup}} ht1lh12r13r7x6xreuwlz9tq7pyhov1 2213341 2213340 2026-06-25T15:38:53Z KyutKoTalaga 152379 2213341 wikitext text/x-wiki == Mga pulo at bahurang bumubuo sa Pampang ng Pagkakaisa =={{GeoGroup}} jcrebhb9nlz1sd5umik3x26377erjnn 2213342 2213341 2026-06-25T15:39:25Z KyutKoTalaga 152379 2213342 wikitext text/x-wiki == Mga pulo at bahurang bumubuo sa Pampang ng Pagkakaisa =={{GeoGroup}} Binubuo ang Pampang ng Pagkakaisa ng mga sumusunod na pulo at bahura, na nakalista nang pakanan mula sa timog-kanlurang sulok nito:<ref>{{cite book |title=China Sea Pilot - Volume II - NP 31 |date=2012 |publisher=United Kingdom Hydrographic Office |location=Taunton |url=http://mdnautical.com/sailing-directions-pilots/15739-np-31-china-sea-pilot-vol-ii-10th-2012-edition-9780707742762.html}}</ref><ref name=Gazetter>{{cite web | title = Digital Gazetteer of Spratly Islands | url = http://www.southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | publisher = www.southchinasea.org | archive-url = https://web.archive.org/web/20070717152713/http://www.southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | archive-date = 2007-07-17 | access-date = 2008-02-08 }}<br>- Version dated 19 August 2011 is available at: {{cite web | title = Digital Gazetteer of Spratly Islands | url = http://www.southchinasea.org/2011/08/19/digital-gazetteer-of-the-spratly-islands/ | date = 19 August 2011 | publisher = www.southchinasea.org | access-date = 5 June 2014 |quote= This list includes the names of all Spratly features known to be occupied and/or above water at low tide. }}</ref> 6ltoytg6orn5od25a6kosa3o9ys82jx 2213343 2213342 2026-06-25T15:40:16Z KyutKoTalaga 152379 2213343 wikitext text/x-wiki {{GeoGroup}} Binubuo ang Pampang ng Pagkakaisa ng mga sumusunod na pulo at bahura, na nakalista nang pakanan mula sa timog-kanlurang sulok nito:<ref>{{cite book |title=China Sea Pilot - Volume II - NP 31 |date=2012 |publisher=United Kingdom Hydrographic Office |location=Taunton |url=http://mdnautical.com/sailing-directions-pilots/15739-np-31-china-sea-pilot-vol-ii-10th-2012-edition-9780707742762.html}}</ref><ref name=Gazetter>{{cite web | title = Digital Gazetteer of Spratly Islands | url = http://www.southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | publisher = www.southchinasea.org | archive-url = https://web.archive.org/web/20070717152713/http://www.southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | archive-date = 2007-07-17 | access-date = 2008-02-08 }}<br>- Version dated 19 August 2011 is available at: {{cite web | title = Digital Gazetteer of Spratly Islands | url = http://www.southchinasea.org/2011/08/19/digital-gazetteer-of-the-spratly-islands/ | date = 19 August 2011 | publisher = www.southchinasea.org | access-date = 5 June 2014 |quote= This list includes the names of all Spratly features known to be occupied and/or above water at low tide. }}</ref> == Mga Sanggunian == hb11apkd7sr98fe0aspl1rrhkfok1xt 2213344 2213343 2026-06-25T15:40:29Z KyutKoTalaga 152379 2213344 wikitext text/x-wiki == Mga pulo at bahurang bumubuo sa Pampang ng Pagkakaisa == {{GeoGroup}} Binubuo ang Pampang ng Pagkakaisa ng mga sumusunod na pulo at bahura, na nakalista nang pakanan mula sa timog-kanlurang sulok nito:<ref>{{cite book |title=China Sea Pilot - Volume II - NP 31 |date=2012 |publisher=United Kingdom Hydrographic Office |location=Taunton |url=http://mdnautical.com/sailing-directions-pilots/15739-np-31-china-sea-pilot-vol-ii-10th-2012-edition-9780707742762.html}}</ref><ref name=Gazetter>{{cite web | title = Digital Gazetteer of Spratly Islands | url = http://www.southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | publisher = www.southchinasea.org | archive-url = https://web.archive.org/web/20070717152713/http://www.southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | archive-date = 2007-07-17 | access-date = 2008-02-08 }}<br>- Version dated 19 August 2011 is available at: {{cite web | title = Digital Gazetteer of Spratly Islands | url = http://www.southchinasea.org/2011/08/19/digital-gazetteer-of-the-spratly-islands/ | date = 19 August 2011 | publisher = www.southchinasea.org | access-date = 5 June 2014 |quote= This list includes the names of all Spratly features known to be occupied and/or above water at low tide. }}</ref> == Mga Sanggunian == hw0yjnt9oci6mhi6pqsr8unf0q976sk 2213345 2213344 2026-06-25T15:42:23Z KyutKoTalaga 152379 2213345 wikitext text/x-wiki == Mga pulo at bahurang bumubuo sa Pampang ng Pagkakaisa == {{GeoGroup}} Binubuo ang Pampang ng Pagkakaisa ng mga sumusunod na pulo at bahura, na nakalista nang pakanan mula sa timog-kanlurang sulok nito:<ref>{{cite book |title=China Sea Pilot - Volume II - NP 31 |date=2012 |publisher=United Kingdom Hydrographic Office |location=Taunton |url=http://mdnautical.com/sailing-directions-pilots/15739-np-31-china-sea-pilot-vol-ii-10th-2012-edition-9780707742762.html}}</ref><ref name=Gazetter>{{cite web | title = Digital Gazetteer of Spratly Islands | url = http://www.southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | publisher = www.southchinasea.org | archive-url = https://web.archive.org/web/20070717152713/http://www.southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | archive-date = 2007-07-17 | access-date = 2008-02-08 }}<br>- Version dated 19 August 2011 is available at: {{cite web | title = Digital Gazetteer of Spratly Islands | url = http://www.southchinasea.org/2011/08/19/digital-gazetteer-of-the-spratly-islands/ | date = 19 August 2011 | publisher = www.southchinasea.org | access-date = 5 June 2014 |quote= This list includes the names of all Spratly features known to be occupied and/or above water at low tide. }}</ref> Key: '''<span style="color: yellow;">Dilaw (Yellow)</span>''' = sinasakop ng PRC; '''<span style="color: violet;">Lila (Violet)</span>''' = sinasakop ng Vietnam == Mga Sanggunian == 2c7h5eaz4uc3r4yx7qmunovaiky8u29 2213346 2213345 2026-06-25T15:43:08Z KyutKoTalaga 152379 2213346 wikitext text/x-wiki == Mga pulo at bahurang bumubuo sa Pampang ng Pagkakaisa == {{GeoGroup}} Binubuo ang Pampang ng Pagkakaisa ng mga sumusunod na pulo at bahura, na nakalista nang pakanan mula sa timog-kanlurang sulok nito:<ref>{{cite book |title=China Sea Pilot - Volume II - NP 31 |date=2012 |publisher=United Kingdom Hydrographic Office |location=Taunton |url=http://mdnautical.com/sailing-directions-pilots/15739-np-31-china-sea-pilot-vol-ii-10th-2012-edition-9780707742762.html}}</ref><ref name=Gazetter>{{cite web | title = Digital Gazetteer of Spratly Islands | url = http://www.southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | publisher = www.southchinasea.org | archive-url = https://web.archive.org/web/20070717152713/http://www.southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | archive-date = 2007-07-17 | access-date = 2008-02-08 }}<br>- Version dated 19 August 2011 is available at: {{cite web | title = Digital Gazetteer of Spratly Islands | url = http://www.southchinasea.org/2011/08/19/digital-gazetteer-of-the-spratly-islands/ | date = 19 August 2011 | publisher = www.southchinasea.org | access-date = 5 June 2014 |quote= This list includes the names of all Spratly features known to be occupied and/or above water at low tide. }}</ref> Key: '''<span style="color: yellow;">Dilaw (Yellow)</span>''' = sinasakop ng PRC; '''<span style="color: violet;">Lila (Violet)</span>''' = sinasakop ng Vietnam {| class="wikitable sortable" |- ! Feature || Location |-bgcolor="yellow" | [[Johnson South Reef]] (Chìguā Jiāo) (Mabini Reef) (Đá Gạc Ma) || {{coord|09|43|9|N|114|16|57|E|display=inline}} |-bgcolor="violet" | [[Collins Reef]]/Johnson North Reef (Guǐhǎn Jiāo) (Roxas Reef) (Đá Cô Lin) || {{nowrap|{{coord|09|46|14|N|114|15|27|E|display=inline}} }} |- | [[Đá Tam Trung]] || {{coord|09|50|12|N|114|16|6|E|display=inline}} |- | {{ill|Loveless Reef|lt=|zh|華礁}} (Huá Jiāo) (Đá Nghĩa Hành) || {{nowrap|{{coord|09|51|13|N|114|16|47|E|display=inline}}*}} |- | {{ill|Gent Reef|lt=|zh|吉阳礁}} (Jíyáng Jiāo) (Đá Sơn Hà) || {{coord|09|52|45|N|114|18|21|E|display=inline}} |-bgcolor="violet" | [[Sin Cowe Island]]/Sinh Ton Island (Jǐnghóng Dǎo) (Rurok Island) (Ching-hung Tao) (Đảo Sinh Tồn) || {{coord|09|53|9|N|114|19|46|E|display=inline}} |- <!-- | [[Đá Nhạn Gia]] || --> |- | {{ill|Edmund Reef|lt=|zh|南門礁}} (Nánmén Jiāo) (Đá Bình Khê) || {{nowrap|{{coord|09|53|48|N|114|23|40|E|display=inline}}*}} |- | {{ill|McKennan Reef|lt=|zh|西門礁}}/Kennan Reef (Xīmén Jiāo) (Đá Ken Nan) || {{coord|09|54|12|N|114|27|56|E|display=inline}} |- | [[Đá Bia]] || {{coord|09|53|42|N|114|29|40|E|display=inline}} |-bgcolor="yellow" | [[Hughes Reef]] (Dōngmén Jiāo) (Tung-men Chiao) (Đá Tư Nghĩa) || {{coord|09|54|51|N|114|29|45|E|display=inline}} |- | {{ill|Hallet Reef|lt=|zh|安樂礁}} (Ānlè Jiāo) (Đá Bình Sơn) || {{coord|09|55|55|N|114|31|25|E|display=inline}}* |- | {{ill|Holiday Reef|lt=|zh|長線礁}} (Chángxiàn Jiāo) (Đá Bãi Khung) || {{coord|09|57|55|N|114|33|53|E|display=inline}} |- | {{ill|Empire Reef|lt=|zh|主權礁}} (Zhǔquán Jiāo) (Đá Đức Hòa) || {{coord|09|58|44|N|114|35|23|E|display=inline}}* |- | [[Whitsun Reef]]/Whitson Reef (Niúè Jiāo) (Julian Felipe Reef) (Đá Ba Đầu) || {{coord|10|00|10|N|114|39|58|E|display=inline}} |- | {{ill|Ross Reef|lt=|zh|染青东礁}} (Rǎnqīngdōng Jiāo) (Đá An Bình) || {{coord|09|54|25|N|114|35|52|E|display=inline}} |-bgcolor="violet" | [[Grierson Reef]]/Sin Cowe East Island (Rǎnqīng Shāzhōu) (Jan-ch'ing Chiao) (Đảo Sinh Tồn Đông) || {{coord|09|54|8.2|N|114|33|50.7|E|display=inline}} |- | {{ill|Bamford Reef|lt=|zh|龙虾礁}} (Lóngxiā Jiāo) (Đá Vị Khê) || {{coord|09|53|25|N|114|32|7|E|display=inline}} |- | {{ill|Tetley Reef|lt=|zh|扁参礁}} (Biǎncān Jiāo) (Đá Ninh Hòa) || {{coord|09|52|5|N|114|30|39|E|display=inline}} |- | ''[Unnamed reef]''|| {{coord|09|51|5|N|114|29|29|E|display=inline}} |- | {{ill|Jones Reef|lt=|zh|漳溪礁}} (Zhāngxī Jiāo) (Đá Văn Nguyên) || {{coord|09|49|47|N|114|27|57|E|display=inline}} |- | {{ill|Higgens Reef|lt=|zh|屈原礁}}/Higgen Reef (Qūyuán Jiāo) (Đá Phúc Sĩ) || {{coord|09|48|49|N|114|24|12|E|display=inline}} |-bgcolor="violet" | [[Lansdowne Reef]] (Qióng Jiāo) (Pagkakaisa Reef) (Chi'ung Chiao) (Đá Len Đao) || {{coord|09|46|43|N|114|22|14|E|display=inline}} |- <!--there's nothing at these coords, and they fall slightly outside of the outer rim south between Landsdowne and Higgens | [[Đá Trà Khúc]] || {{coord|09|41|5|N|114|21|3|E|display=inline}} --> |} == Mga Sanggunian == ptnq75qvenv9x1uv9zr40788eddjjuk 2213347 2213346 2026-06-25T15:45:13Z KyutKoTalaga 152379 2213347 wikitext text/x-wiki == Mga pulo at bahurang bumubuo sa Pampang ng Pagkakaisa == {{GeoGroup}} Binubuo ang Pampang ng Pagkakaisa ng mga sumusunod na pulo at bahura, na nakalista nang pakanan mula sa timog-kanlurang sulok nito:<ref>{{cite book |title=China Sea Pilot - Volume II - NP 31 |date=2012 |publisher=United Kingdom Hydrographic Office |location=Taunton |url=http://mdnautical.com/sailing-directions-pilots/15739-np-31-china-sea-pilot-vol-ii-10th-2012-edition-9780707742762.html}}</ref><ref name=Gazetter>{{cite web | title = Digital Gazetteer of Spratly Islands | url = http://www.southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | publisher = www.southchinasea.org | archive-url = https://web.archive.org/web/20070717152713/http://www.southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | archive-date = 2007-07-17 | access-date = 2008-02-08 }}<br>- Version dated 19 August 2011 is available at: {{cite web | title = Digital Gazetteer of Spratly Islands | url = http://www.southchinasea.org/2011/08/19/digital-gazetteer-of-the-spratly-islands/ | date = 19 August 2011 | publisher = www.southchinasea.org | access-date = 5 June 2014 |quote= This list includes the names of all Spratly features known to be occupied and/or above water at low tide. }}</ref> Key: '''<span style="color: yellow;">Dilaw (Yellow)</span>''' = sinasakop ng PRC; '''<span style="color: violet;">Lila (Violet)</span>''' = sinasakop ng Vietnam {| class="wikitable sortable" |- ! Feature || Location |-bgcolor="yellow" | [[Bahura ng Mabini]] (Johnson South Reef) (Chìguā Jiāo) (Mabini Reef) (Đá Gạc Ma) || {{coord|09|43|9|N|114|16|57|E|display=inline}} |-bgcolor="violet" | Bahura ng Roxas (Collins Reef/Johnson North Reef) (Guǐhǎn Jiāo) (Roxas Reef) (Đá Cô Lin) || {{nowrap|{{coord|09|46|14|N|114|15|27|E|display=inline}} }} |- | [[Đá Tam Trung]] || {{coord|09|50|12|N|114|16|6|E|display=inline}} |- | {{ill|Loveless Reef|lt=|zh|華礁}} (Huá Jiāo) (Đá Nghĩa Hành) || {{nowrap|{{coord|09|51|13|N|114|16|47|E|display=inline}}*}} |- | {{ill|Gent Reef|lt=|zh|吉阳礁}} (Jíyáng Jiāo) (Đá Sơn Hà) || {{coord|09|52|45|N|114|18|21|E|display=inline}} |-bgcolor="violet" | [[Sin Cowe Island]]/Sinh Ton Island (Jǐnghóng Dǎo) (Rurok Island) (Ching-hung Tao) (Đảo Sinh Tồn) || {{coord|09|53|9|N|114|19|46|E|display=inline}} |- <!-- | [[Đá Nhạn Gia]] || --> |- | {{ill|Edmund Reef|lt=|zh|南門礁}} (Nánmén Jiāo) (Đá Bình Khê) || {{nowrap|{{coord|09|53|48|N|114|23|40|E|display=inline}}*}} |- | {{ill|McKennan Reef|lt=|zh|西門礁}}/Kennan Reef (Xīmén Jiāo) (Đá Ken Nan) || {{coord|09|54|12|N|114|27|56|E|display=inline}} |- | [[Đá Bia]] || {{coord|09|53|42|N|114|29|40|E|display=inline}} |-bgcolor="yellow" | [[Hughes Reef]] (Dōngmén Jiāo) (Tung-men Chiao) (Đá Tư Nghĩa) || {{coord|09|54|51|N|114|29|45|E|display=inline}} |- | {{ill|Hallet Reef|lt=|zh|安樂礁}} (Ānlè Jiāo) (Đá Bình Sơn) || {{coord|09|55|55|N|114|31|25|E|display=inline}}* |- | {{ill|Holiday Reef|lt=|zh|長線礁}} (Chángxiàn Jiāo) (Đá Bãi Khung) || {{coord|09|57|55|N|114|33|53|E|display=inline}} |- | {{ill|Empire Reef|lt=|zh|主權礁}} (Zhǔquán Jiāo) (Đá Đức Hòa) || {{coord|09|58|44|N|114|35|23|E|display=inline}}* |- | [[Whitsun Reef]]/Whitson Reef (Niúè Jiāo) (Julian Felipe Reef) (Đá Ba Đầu) || {{coord|10|00|10|N|114|39|58|E|display=inline}} |- | {{ill|Ross Reef|lt=|zh|染青东礁}} (Rǎnqīngdōng Jiāo) (Đá An Bình) || {{coord|09|54|25|N|114|35|52|E|display=inline}} |-bgcolor="violet" | [[Grierson Reef]]/Sin Cowe East Island (Rǎnqīng Shāzhōu) (Jan-ch'ing Chiao) (Đảo Sinh Tồn Đông) || {{coord|09|54|8.2|N|114|33|50.7|E|display=inline}} |- | {{ill|Bamford Reef|lt=|zh|龙虾礁}} (Lóngxiā Jiāo) (Đá Vị Khê) || {{coord|09|53|25|N|114|32|7|E|display=inline}} |- | {{ill|Tetley Reef|lt=|zh|扁参礁}} (Biǎncān Jiāo) (Đá Ninh Hòa) || {{coord|09|52|5|N|114|30|39|E|display=inline}} |- | ''[Unnamed reef]''|| {{coord|09|51|5|N|114|29|29|E|display=inline}} |- | {{ill|Jones Reef|lt=|zh|漳溪礁}} (Zhāngxī Jiāo) (Đá Văn Nguyên) || {{coord|09|49|47|N|114|27|57|E|display=inline}} |- | {{ill|Higgens Reef|lt=|zh|屈原礁}}/Higgen Reef (Qūyuán Jiāo) (Đá Phúc Sĩ) || {{coord|09|48|49|N|114|24|12|E|display=inline}} |-bgcolor="violet" | [[Lansdowne Reef]] (Qióng Jiāo) (Pagkakaisa Reef) (Chi'ung Chiao) (Đá Len Đao) || {{coord|09|46|43|N|114|22|14|E|display=inline}} |- <!--there's nothing at these coords, and they fall slightly outside of the outer rim south between Landsdowne and Higgens | [[Đá Trà Khúc]] || {{coord|09|41|5|N|114|21|3|E|display=inline}} --> |} == Mga Sanggunian == e3zlahkx9dhthnimh5rrglrhrrcdd57 2213348 2213347 2026-06-25T15:45:48Z KyutKoTalaga 152379 2213348 wikitext text/x-wiki == Mga pulo at bahurang bumubuo sa Pampang ng Pagkakaisa == {{GeoGroup}} Binubuo ang Pampang ng Pagkakaisa ng mga sumusunod na pulo at bahura, na nakalista nang pakanan mula sa timog-kanlurang sulok nito:<ref>{{cite book |title=China Sea Pilot - Volume II - NP 31 |date=2012 |publisher=United Kingdom Hydrographic Office |location=Taunton |url=http://mdnautical.com/sailing-directions-pilots/15739-np-31-china-sea-pilot-vol-ii-10th-2012-edition-9780707742762.html}}</ref><ref name=Gazetter>{{cite web | title = Digital Gazetteer of Spratly Islands | url = http://www.southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | publisher = www.southchinasea.org | archive-url = https://web.archive.org/web/20070717152713/http://www.southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | archive-date = 2007-07-17 | access-date = 2008-02-08 }}<br>- Version dated 19 August 2011 is available at: {{cite web | title = Digital Gazetteer of Spratly Islands | url = http://www.southchinasea.org/2011/08/19/digital-gazetteer-of-the-spratly-islands/ | date = 19 August 2011 | publisher = www.southchinasea.org | access-date = 5 June 2014 |quote= This list includes the names of all Spratly features known to be occupied and/or above water at low tide. }}</ref> Key: '''<span style="color: yellow;">Dilaw (Yellow)</span>''' = sinasakop ng PRC; '''<span style="color: violet;">Lila (Violet)</span>''' = sinasakop ng Vietnam {| class="wikitable sortable" |- ! Feature || Location |-bgcolor="yellow" | [[Bahura ng Mabini]] (Johnson South Reef) (Chìguā Jiāo) (Mabini Reef) (Đá Gạc Ma) || {{coord|09|43|9|N|114|16|57|E|display=inline}} |-bgcolor="violet" | [[Bahura ng Roxas]] (Collins Reef/Johnson North Reef) (Guǐhǎn Jiāo) (Roxas Reef) (Đá Cô Lin) || {{nowrap|{{coord|09|46|14|N|114|15|27|E|display=inline}} }} |- | [[Đá Tam Trung]] || {{coord|09|50|12|N|114|16|6|E|display=inline}} |- | {{ill|Loveless Reef|lt=|zh|華礁}} (Huá Jiāo) (Đá Nghĩa Hành) || {{nowrap|{{coord|09|51|13|N|114|16|47|E|display=inline}}*}} |- | {{ill|Gent Reef|lt=|zh|吉阳礁}} (Jíyáng Jiāo) (Đá Sơn Hà) || {{coord|09|52|45|N|114|18|21|E|display=inline}} |-bgcolor="violet" | [[Sin Cowe Island]]/Sinh Ton Island (Jǐnghóng Dǎo) (Rurok Island) (Ching-hung Tao) (Đảo Sinh Tồn) || {{coord|09|53|9|N|114|19|46|E|display=inline}} |- <!-- | [[Đá Nhạn Gia]] || --> |- | {{ill|Edmund Reef|lt=|zh|南門礁}} (Nánmén Jiāo) (Đá Bình Khê) || {{nowrap|{{coord|09|53|48|N|114|23|40|E|display=inline}}*}} |- | {{ill|McKennan Reef|lt=|zh|西門礁}}/Kennan Reef (Xīmén Jiāo) (Đá Ken Nan) || {{coord|09|54|12|N|114|27|56|E|display=inline}} |- | [[Đá Bia]] || {{coord|09|53|42|N|114|29|40|E|display=inline}} |-bgcolor="yellow" | [[Hughes Reef]] (Dōngmén Jiāo) (Tung-men Chiao) (Đá Tư Nghĩa) || {{coord|09|54|51|N|114|29|45|E|display=inline}} |- | {{ill|Hallet Reef|lt=|zh|安樂礁}} (Ānlè Jiāo) (Đá Bình Sơn) || {{coord|09|55|55|N|114|31|25|E|display=inline}}* |- | {{ill|Holiday Reef|lt=|zh|長線礁}} (Chángxiàn Jiāo) (Đá Bãi Khung) || {{coord|09|57|55|N|114|33|53|E|display=inline}} |- | {{ill|Empire Reef|lt=|zh|主權礁}} (Zhǔquán Jiāo) (Đá Đức Hòa) || {{coord|09|58|44|N|114|35|23|E|display=inline}}* |- | [[Whitsun Reef]]/Whitson Reef (Niúè Jiāo) (Julian Felipe Reef) (Đá Ba Đầu) || {{coord|10|00|10|N|114|39|58|E|display=inline}} |- | {{ill|Ross Reef|lt=|zh|染青东礁}} (Rǎnqīngdōng Jiāo) (Đá An Bình) || {{coord|09|54|25|N|114|35|52|E|display=inline}} |-bgcolor="violet" | [[Grierson Reef]]/Sin Cowe East Island (Rǎnqīng Shāzhōu) (Jan-ch'ing Chiao) (Đảo Sinh Tồn Đông) || {{coord|09|54|8.2|N|114|33|50.7|E|display=inline}} |- | {{ill|Bamford Reef|lt=|zh|龙虾礁}} (Lóngxiā Jiāo) (Đá Vị Khê) || {{coord|09|53|25|N|114|32|7|E|display=inline}} |- | {{ill|Tetley Reef|lt=|zh|扁参礁}} (Biǎncān Jiāo) (Đá Ninh Hòa) || {{coord|09|52|5|N|114|30|39|E|display=inline}} |- | ''[Unnamed reef]''|| {{coord|09|51|5|N|114|29|29|E|display=inline}} |- | {{ill|Jones Reef|lt=|zh|漳溪礁}} (Zhāngxī Jiāo) (Đá Văn Nguyên) || {{coord|09|49|47|N|114|27|57|E|display=inline}} |- | {{ill|Higgens Reef|lt=|zh|屈原礁}}/Higgen Reef (Qūyuán Jiāo) (Đá Phúc Sĩ) || {{coord|09|48|49|N|114|24|12|E|display=inline}} |-bgcolor="violet" | [[Lansdowne Reef]] (Qióng Jiāo) (Pagkakaisa Reef) (Chi'ung Chiao) (Đá Len Đao) || {{coord|09|46|43|N|114|22|14|E|display=inline}} |- <!--there's nothing at these coords, and they fall slightly outside of the outer rim south between Landsdowne and Higgens | [[Đá Trà Khúc]] || {{coord|09|41|5|N|114|21|3|E|display=inline}} --> |} == Mga Sanggunian == kcctrcwp8j2g75dntyymp4kr7jwv1gd 2213349 2213348 2026-06-25T15:52:17Z KyutKoTalaga 152379 /* Mga pulo at bahurang bumubuo sa Pampang ng Pagkakaisa */ 2213349 wikitext text/x-wiki == Mga pulo at bahurang bumubuo sa Pampang ng Pagkakaisa == {{GeoGroup}} Binubuo ang Pampang ng Pagkakaisa ng mga sumusunod na pulo at bahura, na nakalista nang pakanan mula sa timog-kanlurang sulok nito:<ref>{{cite book |title=China Sea Pilot - Volume II - NP 31 |date=2012 |publisher=United Kingdom Hydrographic Office |location=Taunton |url=http://mdnautical.com/sailing-directions-pilots/15739-np-31-china-sea-pilot-vol-ii-10th-2012-edition-9780707742762.html}}</ref><ref name=Gazetter>{{cite web | title = Digital Gazetteer of Spratly Islands | url = http://www.southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | publisher = www.southchinasea.org | archive-url = https://web.archive.org/web/20070717152713/http://www.southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | archive-date = 2007-07-17 | access-date = 2008-02-08 }}<br>- Version dated 19 August 2011 is available at: {{cite web | title = Digital Gazetteer of Spratly Islands | url = http://www.southchinasea.org/2011/08/19/digital-gazetteer-of-the-spratly-islands/ | date = 19 August 2011 | publisher = www.southchinasea.org | access-date = 5 June 2014 |quote= This list includes the names of all Spratly features known to be occupied and/or above water at low tide. }}</ref> Key: '''<span style="color: yellow;">Dilaw (Yellow)</span>''' = sinasakop ng PRC; '''<span style="color: violet;">Lila (Violet)</span>''' = sinasakop ng Vietnam {| class="wikitable sortable" |- ! Feature || Location |-bgcolor="yellow" | [[Bahura ng Mabini]] (Johnson South Reef) (Chìguā Jiāo) (Mabini Reef) (Đá Gạc Ma) || {{coord|09|43|9|N|114|16|57|E|display=inline}} |-bgcolor="violet" | [[Bahura ng Roxas]] (Collins Reef/Johnson North Reef) (Guǐhǎn Jiāo) (Roxas Reef) (Đá Cô Lin) || {{nowrap|{{coord|09|46|14|N|114|15|27|E|display=inline}} }} |- | [[Đá Tam Trung]] || {{coord|09|50|12|N|114|16|6|E|display=inline}} |- | {{ill|Loveless Reef|lt=|zh|華礁}} (Huá Jiāo) (Đá Nghĩa Hành) || {{nowrap|{{coord|09|51|13|N|114|16|47|E|display=inline}}*}} |- | {{ill|Gent Reef|lt=|zh|吉阳礁}} (Jíyáng Jiāo) (Đá Sơn Hà) || {{coord|09|52|45|N|114|18|21|E|display=inline}} |-bgcolor="violet" | Pulo ng Rurok (Sin Cowe Island/Sinh Ton Island) (Jǐnghóng Dǎo) (Rurok Island) (Ching-hung Tao) (Đảo Sinh Tồn) || {{coord|09|53|9|N|114|19|46|E|display=inline}} |- <!-- | [[Đá Nhạn Gia]] || --> |- | {{ill|Edmund Reef|lt=|zh|南門礁}} (Nánmén Jiāo) (Đá Bình Khê) || {{nowrap|{{coord|09|53|48|N|114|23|40|E|display=inline}}*}} |- | {{ill|McKennan Reef|lt=|zh|西門礁}}/Kennan Reef (Xīmén Jiāo) (Đá Ken Nan) || {{coord|09|54|12|N|114|27|56|E|display=inline}} |- | [[Đá Bia]] || {{coord|09|53|42|N|114|29|40|E|display=inline}} |-bgcolor="yellow" | [[Hughes Reef]] (Dōngmén Jiāo) (Tung-men Chiao) (Đá Tư Nghĩa) || {{coord|09|54|51|N|114|29|45|E|display=inline}} |- | {{ill|Hallet Reef|lt=|zh|安樂礁}} (Ānlè Jiāo) (Đá Bình Sơn) || {{coord|09|55|55|N|114|31|25|E|display=inline}}* |- | {{ill|Holiday Reef|lt=|zh|長線礁}} (Chángxiàn Jiāo) (Đá Bãi Khung) || {{coord|09|57|55|N|114|33|53|E|display=inline}} |- | {{ill|Empire Reef|lt=|zh|主權礁}} (Zhǔquán Jiāo) (Đá Đức Hòa) || {{coord|09|58|44|N|114|35|23|E|display=inline}}* |- | [[Whitsun Reef]]/Whitson Reef (Niúè Jiāo) (Julian Felipe Reef) (Đá Ba Đầu) || {{coord|10|00|10|N|114|39|58|E|display=inline}} |- | {{ill|Ross Reef|lt=|zh|染青东礁}} (Rǎnqīngdōng Jiāo) (Đá An Bình) || {{coord|09|54|25|N|114|35|52|E|display=inline}} |-bgcolor="violet" | [[Grierson Reef]]/Sin Cowe East Island (Rǎnqīng Shāzhōu) (Jan-ch'ing Chiao) (Đảo Sinh Tồn Đông) || {{coord|09|54|8.2|N|114|33|50.7|E|display=inline}} |- | {{ill|Bamford Reef|lt=|zh|龙虾礁}} (Lóngxiā Jiāo) (Đá Vị Khê) || {{coord|09|53|25|N|114|32|7|E|display=inline}} |- | {{ill|Tetley Reef|lt=|zh|扁参礁}} (Biǎncān Jiāo) (Đá Ninh Hòa) || {{coord|09|52|5|N|114|30|39|E|display=inline}} |- | ''[Unnamed reef]''|| {{coord|09|51|5|N|114|29|29|E|display=inline}} |- | {{ill|Jones Reef|lt=|zh|漳溪礁}} (Zhāngxī Jiāo) (Đá Văn Nguyên) || {{coord|09|49|47|N|114|27|57|E|display=inline}} |- | {{ill|Higgens Reef|lt=|zh|屈原礁}}/Higgen Reef (Qūyuán Jiāo) (Đá Phúc Sĩ) || {{coord|09|48|49|N|114|24|12|E|display=inline}} |-bgcolor="violet" | [[Lansdowne Reef]] (Qióng Jiāo) (Pagkakaisa Reef) (Chi'ung Chiao) (Đá Len Đao) || {{coord|09|46|43|N|114|22|14|E|display=inline}} |- <!--there's nothing at these coords, and they fall slightly outside of the outer rim south between Landsdowne and Higgens | [[Đá Trà Khúc]] || {{coord|09|41|5|N|114|21|3|E|display=inline}} --> |} == Mga Sanggunian == b4ncoat9tghrhz1cx23fk7owibcg0ag 2213350 2213349 2026-06-25T15:52:39Z KyutKoTalaga 152379 /* Mga pulo at bahurang bumubuo sa Pampang ng Pagkakaisa */ 2213350 wikitext text/x-wiki == Mga pulo at bahurang bumubuo sa Pampang ng Pagkakaisa == {{GeoGroup}} Binubuo ang Pampang ng Pagkakaisa ng mga sumusunod na pulo at bahura, na nakalista nang pakanan mula sa timog-kanlurang sulok nito:<ref>{{cite book |title=China Sea Pilot - Volume II - NP 31 |date=2012 |publisher=United Kingdom Hydrographic Office |location=Taunton |url=http://mdnautical.com/sailing-directions-pilots/15739-np-31-china-sea-pilot-vol-ii-10th-2012-edition-9780707742762.html}}</ref><ref name=Gazetter>{{cite web | title = Digital Gazetteer of Spratly Islands | url = http://www.southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | publisher = www.southchinasea.org | archive-url = https://web.archive.org/web/20070717152713/http://www.southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | archive-date = 2007-07-17 | access-date = 2008-02-08 }}<br>- Version dated 19 August 2011 is available at: {{cite web | title = Digital Gazetteer of Spratly Islands | url = http://www.southchinasea.org/2011/08/19/digital-gazetteer-of-the-spratly-islands/ | date = 19 August 2011 | publisher = www.southchinasea.org | access-date = 5 June 2014 |quote= This list includes the names of all Spratly features known to be occupied and/or above water at low tide. }}</ref> Key: '''<span style="color: yellow;">Dilaw (Yellow)</span>''' = sinasakop ng PRC; '''<span style="color: violet;">Lila (Violet)</span>''' = sinasakop ng Vietnam {| class="wikitable sortable" |- ! Feature || Location |-bgcolor="yellow" | [[Bahura ng Mabini]] (Johnson South Reef) (Chìguā Jiāo) (Mabini Reef) (Đá Gạc Ma) || {{coord|09|43|9|N|114|16|57|E|display=inline}} |-bgcolor="violet" | [[Bahura ng Roxas]] (Collins Reef/Johnson North Reef) (Guǐhǎn Jiāo) (Roxas Reef) (Đá Cô Lin) || {{nowrap|{{coord|09|46|14|N|114|15|27|E|display=inline}} }} |- | [[Đá Tam Trung]] || {{coord|09|50|12|N|114|16|6|E|display=inline}} |- | {{ill|Loveless Reef|lt=|zh|華礁}} (Huá Jiāo) (Đá Nghĩa Hành) || {{nowrap|{{coord|09|51|13|N|114|16|47|E|display=inline}}*}} |- | {{ill|Gent Reef|lt=|zh|吉阳礁}} (Jíyáng Jiāo) (Đá Sơn Hà) || {{coord|09|52|45|N|114|18|21|E|display=inline}} |-bgcolor="violet" | [[Pulo ng Rurok]] (Sin Cowe Island/Sinh Ton Island) (Jǐnghóng Dǎo) (Rurok Island) (Ching-hung Tao) (Đảo Sinh Tồn) || {{coord|09|53|9|N|114|19|46|E|display=inline}} |- <!-- | [[Đá Nhạn Gia]] || --> |- | {{ill|Edmund Reef|lt=|zh|南門礁}} (Nánmén Jiāo) (Đá Bình Khê) || {{nowrap|{{coord|09|53|48|N|114|23|40|E|display=inline}}*}} |- | {{ill|McKennan Reef|lt=|zh|西門礁}}/Kennan Reef (Xīmén Jiāo) (Đá Ken Nan) || {{coord|09|54|12|N|114|27|56|E|display=inline}} |- | [[Đá Bia]] || {{coord|09|53|42|N|114|29|40|E|display=inline}} |-bgcolor="yellow" | [[Hughes Reef]] (Dōngmén Jiāo) (Tung-men Chiao) (Đá Tư Nghĩa) || {{coord|09|54|51|N|114|29|45|E|display=inline}} |- | {{ill|Hallet Reef|lt=|zh|安樂礁}} (Ānlè Jiāo) (Đá Bình Sơn) || {{coord|09|55|55|N|114|31|25|E|display=inline}}* |- | {{ill|Holiday Reef|lt=|zh|長線礁}} (Chángxiàn Jiāo) (Đá Bãi Khung) || {{coord|09|57|55|N|114|33|53|E|display=inline}} |- | {{ill|Empire Reef|lt=|zh|主權礁}} (Zhǔquán Jiāo) (Đá Đức Hòa) || {{coord|09|58|44|N|114|35|23|E|display=inline}}* |- | [[Whitsun Reef]]/Whitson Reef (Niúè Jiāo) (Julian Felipe Reef) (Đá Ba Đầu) || {{coord|10|00|10|N|114|39|58|E|display=inline}} |- | {{ill|Ross Reef|lt=|zh|染青东礁}} (Rǎnqīngdōng Jiāo) (Đá An Bình) || {{coord|09|54|25|N|114|35|52|E|display=inline}} |-bgcolor="violet" | [[Grierson Reef]]/Sin Cowe East Island (Rǎnqīng Shāzhōu) (Jan-ch'ing Chiao) (Đảo Sinh Tồn Đông) || {{coord|09|54|8.2|N|114|33|50.7|E|display=inline}} |- | {{ill|Bamford Reef|lt=|zh|龙虾礁}} (Lóngxiā Jiāo) (Đá Vị Khê) || {{coord|09|53|25|N|114|32|7|E|display=inline}} |- | {{ill|Tetley Reef|lt=|zh|扁参礁}} (Biǎncān Jiāo) (Đá Ninh Hòa) || {{coord|09|52|5|N|114|30|39|E|display=inline}} |- | ''[Unnamed reef]''|| {{coord|09|51|5|N|114|29|29|E|display=inline}} |- | {{ill|Jones Reef|lt=|zh|漳溪礁}} (Zhāngxī Jiāo) (Đá Văn Nguyên) || {{coord|09|49|47|N|114|27|57|E|display=inline}} |- | {{ill|Higgens Reef|lt=|zh|屈原礁}}/Higgen Reef (Qūyuán Jiāo) (Đá Phúc Sĩ) || {{coord|09|48|49|N|114|24|12|E|display=inline}} |-bgcolor="violet" | [[Lansdowne Reef]] (Qióng Jiāo) (Pagkakaisa Reef) (Chi'ung Chiao) (Đá Len Đao) || {{coord|09|46|43|N|114|22|14|E|display=inline}} |- <!--there's nothing at these coords, and they fall slightly outside of the outer rim south between Landsdowne and Higgens | [[Đá Trà Khúc]] || {{coord|09|41|5|N|114|21|3|E|display=inline}} --> |} == Mga Sanggunian == j6z8c4pt3gmupn8ur2wmoe62krdi3gp 2213351 2213350 2026-06-25T16:02:04Z KyutKoTalaga 152379 2213351 wikitext text/x-wiki == Mga pulo at bahurang bumubuo sa Pampang ng Pagkakaisa == {{GeoGroup}} Binubuo ang Pampang ng Pagkakaisa ng mga sumusunod na pulo at bahura, na nakalista nang pakanan mula sa timog-kanlurang sulok nito:<ref>{{cite book |title=China Sea Pilot - Volume II - NP 31 |date=2012 |publisher=United Kingdom Hydrographic Office |location=Taunton |url=http://mdnautical.com/sailing-directions-pilots/15739-np-31-china-sea-pilot-vol-ii-10th-2012-edition-9780707742762.html}}</ref><ref name=Gazetter>{{cite web | title = Digital Gazetteer of Spratly Islands | url = http://www.southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | publisher = www.southchinasea.org | archive-url = https://web.archive.org/web/20070717152713/http://www.southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | archive-date = 2007-07-17 | access-date = 2008-02-08 }}<br>- Version dated 19 August 2011 is available at: {{cite web | title = Digital Gazetteer of Spratly Islands | url = http://www.southchinasea.org/2011/08/19/digital-gazetteer-of-the-spratly-islands/ | date = 19 August 2011 | publisher = www.southchinasea.org | access-date = 5 June 2014 |quote= This list includes the names of all Spratly features known to be occupied and/or above water at low tide. }}</ref> Key: '''<span style="color: yellow;">Dilaw (Yellow)</span>''' = sinasakop ng PRC; '''<span style="color: violet;">Lila (Violet)</span>''' = sinasakop ng Vietnam {| class="wikitable sortable" |- ! Feature || Location |-bgcolor="yellow" | [[Bahura ng Mabini]] (Johnson South Reef) (Chìguā Jiāo) (Mabini Reef) (Đá Gạc Ma) || {{coord|09|43|9|N|114|16|57|E|display=inline}} |-bgcolor="violet" | [[Bahura ng Roxas]] (Collins Reef/Johnson North Reef) (Guǐhǎn Jiāo) (Roxas Reef) (Đá Cô Lin) || {{nowrap|{{coord|09|46|14|N|114|15|27|E|display=inline}} }} |- | [[Đá Tam Trung]] || {{coord|09|50|12|N|114|16|6|E|display=inline}} |- | {{ill|Loveless Reef|lt=|zh|華礁}} (Huá Jiāo) (Đá Nghĩa Hành) || {{nowrap|{{coord|09|51|13|N|114|16|47|E|display=inline}}*}} |- | {{ill|Gent Reef|lt=|zh|吉阳礁}} (Jíyáng Jiāo) (Đá Sơn Hà) || {{coord|09|52|45|N|114|18|21|E|display=inline}} |-bgcolor="violet" | [[Pulo ng Rurok]] (Sin Cowe Island/Sinh Ton Island) (Jǐnghóng Dǎo) (Rurok Island) (Ching-hung Tao) (Đảo Sinh Tồn) || {{coord|09|53|9|N|114|19|46|E|display=inline}} |- <!-- | [[Đá Nhạn Gia]] || --> |- | {{ill|Edmund Reef|lt=|zh|南門礁}} (Nánmén Jiāo) (Đá Bình Khê) || {{nowrap|{{coord|09|53|48|N|114|23|40|E|display=inline}}*}} |- | {{ill|McKennan Reef|lt=|zh|西門礁}}/Kennan Reef (Xīmén Jiāo) (Đá Ken Nan) || {{coord|09|54|12|N|114|27|56|E|display=inline}} |- | [[Đá Bia]] || {{coord|09|53|42|N|114|29|40|E|display=inline}} |-bgcolor="yellow" | [[Hughes Reef]] (Dōngmén Jiāo) (Tung-men Chiao) (Đá Tư Nghĩa) || {{coord|09|54|51|N|114|29|45|E|display=inline}} |- | {{ill|Hallet Reef|lt=|zh|安樂礁}} (Ānlè Jiāo) (Đá Bình Sơn) || {{coord|09|55|55|N|114|31|25|E|display=inline}}* |- | {{ill|Holiday Reef|lt=|zh|長線礁}} (Chángxiàn Jiāo) (Đá Bãi Khung) || {{coord|09|57|55|N|114|33|53|E|display=inline}} |- | {{ill|Empire Reef|lt=|zh|主權礁}} (Zhǔquán Jiāo) (Đá Đức Hòa) || {{coord|09|58|44|N|114|35|23|E|display=inline}}* |- | [[Whitsun Reef]]/Whitson Reef (Niúè Jiāo) (Julian Felipe Reef) (Đá Ba Đầu) || {{coord|10|00|10|N|114|39|58|E|display=inline}} |- | {{ill|Ross Reef|lt=|zh|染青东礁}} (Rǎnqīngdōng Jiāo) (Đá An Bình) || {{coord|09|54|25|N|114|35|52|E|display=inline}} |-bgcolor="violet" | [[Pulo ng Julian Felipe]] (Grierson Reef/Sin Cowe East Island) (Rǎnqīng Shāzhōu) (Julian Felipe Island) (Đảo Sinh Tồn Đông) || {{coord|09|54|8.2|N|114|33|50.7|E|display=inline}} |- | {{ill|Bamford Reef|lt=|zh|龙虾礁}} (Lóngxiā Jiāo) (Đá Vị Khê) || {{coord|09|53|25|N|114|32|7|E|display=inline}} |- | {{ill|Tetley Reef|lt=|zh|扁参礁}} (Biǎncān Jiāo) (Đá Ninh Hòa) || {{coord|09|52|5|N|114|30|39|E|display=inline}} |- | ''[Unnamed reef]''|| {{coord|09|51|5|N|114|29|29|E|display=inline}} |- | {{ill|Jones Reef|lt=|zh|漳溪礁}} (Zhāngxī Jiāo) (Đá Văn Nguyên) || {{coord|09|49|47|N|114|27|57|E|display=inline}} |- | {{ill|Higgens Reef|lt=|zh|屈原礁}}/Higgen Reef (Qūyuán Jiāo) (Đá Phúc Sĩ) || {{coord|09|48|49|N|114|24|12|E|display=inline}} |-bgcolor="violet" | [[Lansdowne Reef]] (Qióng Jiāo) (Pagkakaisa Reef) (Chi'ung Chiao) (Đá Len Đao) || {{coord|09|46|43|N|114|22|14|E|display=inline}} |- <!--there's nothing at these coords, and they fall slightly outside of the outer rim south between Landsdowne and Higgens | [[Đá Trà Khúc]] || {{coord|09|41|5|N|114|21|3|E|display=inline}} --> |} == Mga Sanggunian == cnkxxu034fzujimnozdxvyyocs9ckwi 2213352 2213351 2026-06-25T16:08:53Z KyutKoTalaga 152379 2213352 wikitext text/x-wiki == Mga pulo at bahurang bumubuo sa Pampang ng Pagkakaisa == {{GeoGroup}} Binubuo ang Pampang ng Pagkakaisa ng mga sumusunod na pulo at bahura, na nakalista nang pakanan mula sa timog-kanlurang sulok nito:<ref>{{cite book |title=China Sea Pilot - Volume II - NP 31 |date=2012 |publisher=United Kingdom Hydrographic Office |location=Taunton |url=http://mdnautical.com/sailing-directions-pilots/15739-np-31-china-sea-pilot-vol-ii-10th-2012-edition-9780707742762.html}}</ref><ref name=Gazetter>{{cite web | title = Digital Gazetteer of Spratly Islands | url = http://www.southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | publisher = www.southchinasea.org | archive-url = https://web.archive.org/web/20070717152713/http://www.southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | archive-date = 2007-07-17 | access-date = 2008-02-08 }}<br>- Version dated 19 August 2011 is available at: {{cite web | title = Digital Gazetteer of Spratly Islands | url = http://www.southchinasea.org/2011/08/19/digital-gazetteer-of-the-spratly-islands/ | date = 19 August 2011 | publisher = www.southchinasea.org | access-date = 5 June 2014 |quote= This list includes the names of all Spratly features known to be occupied and/or above water at low tide. }}</ref> Key: '''<span style="color: yellow;">Dilaw (Yellow)</span>''' = sinasakop ng PRC; '''<span style="color: violet;">Lila (Violet)</span>''' = sinasakop ng Vietnam {| class="wikitable sortable" |- ! Feature || Location |-bgcolor="yellow" | [[Bahura ng Mabini]] (Johnson South Reef) (Chìguā Jiāo) (Mabini Reef) (Đá Gạc Ma) || {{coord|09|43|9|N|114|16|57|E|display=inline}} |-bgcolor="violet" | [[Bahura ng Roxas]] (Collins Reef/Johnson North Reef) (Guǐhǎn Jiāo) (Roxas Reef) (Đá Cô Lin) || {{nowrap|{{coord|09|46|14|N|114|15|27|E|display=inline}} }} |- | [[Đá Tam Trung]] || {{coord|09|50|12|N|114|16|6|E|display=inline}} |- | {{ill|Loveless Reef|lt=|zh|華礁}} (Huá Jiāo) (Đá Nghĩa Hành) || {{nowrap|{{coord|09|51|13|N|114|16|47|E|display=inline}}*}} |- | {{ill|Gent Reef|lt=|zh|吉阳礁}} (Jíyáng Jiāo) (Đá Sơn Hà) || {{coord|09|52|45|N|114|18|21|E|display=inline}} |-bgcolor="violet" | [[Pulo ng Rurok]] (Sin Cowe Island/Sinh Ton Island) (Jǐnghóng Dǎo) (Rurok Island) (Ching-hung Tao) (Đảo Sinh Tồn) || {{coord|09|53|9|N|114|19|46|E|display=inline}} |- <!-- | [[Đá Nhạn Gia]] || --> |- | {{ill|Edmund Reef|lt=|zh|南門礁}} (Nánmén Jiāo) (Đá Bình Khê) || {{nowrap|{{coord|09|53|48|N|114|23|40|E|display=inline}}*}} |- | {{ill|McKennan Reef|lt=|zh|西門礁}}/Kennan Reef (Xīmén Jiāo) (Đá Ken Nan) || {{coord|09|54|12|N|114|27|56|E|display=inline}} |- | [[Đá Bia]] || {{coord|09|53|42|N|114|29|40|E|display=inline}} |-bgcolor="yellow" | ''Burunyugan Reef 4'' (Hughes Reef) (Dōngmén Jiāo) (Tung-men Chiao) (Đá Tư Nghĩa) || {{coord|09|54|51|N|114|29|45|E|display=inline}} |- | {{ill|Hallet Reef|lt=|zh|安樂礁}} (Ānlè Jiāo) (Đá Bình Sơn) || {{coord|09|55|55|N|114|31|25|E|display=inline}}* |- | {{ill|Holiday Reef|lt=|zh|長線礁}} (Chángxiàn Jiāo) (Đá Bãi Khung) || {{coord|09|57|55|N|114|33|53|E|display=inline}} |- | {{ill|Empire Reef|lt=|zh|主權礁}} (Zhǔquán Jiāo) (Đá Đức Hòa) || {{coord|09|58|44|N|114|35|23|E|display=inline}}* |- | [[Whitsun Reef]]/Whitson Reef (Niúè Jiāo) (Julian Felipe Reef) (Đá Ba Đầu) || {{coord|10|00|10|N|114|39|58|E|display=inline}} |- | {{ill|Ross Reef|lt=|zh|染青东礁}} (Rǎnqīngdōng Jiāo) (Đá An Bình) || {{coord|09|54|25|N|114|35|52|E|display=inline}} |-bgcolor="violet" | [[Pulo ng Julian Felipe]] (Grierson Reef/Sin Cowe East Island) (Rǎnqīng Shāzhōu) (Julian Felipe Island) (Đảo Sinh Tồn Đông) || {{coord|09|54|8.2|N|114|33|50.7|E|display=inline}} |- | {{ill|Bamford Reef|lt=|zh|龙虾礁}} (Lóngxiā Jiāo) (Đá Vị Khê) || {{coord|09|53|25|N|114|32|7|E|display=inline}} |- | {{ill|Tetley Reef|lt=|zh|扁参礁}} (Biǎncān Jiāo) (Đá Ninh Hòa) || {{coord|09|52|5|N|114|30|39|E|display=inline}} |- | ''[Unnamed reef]''|| {{coord|09|51|5|N|114|29|29|E|display=inline}} |- | {{ill|Jones Reef|lt=|zh|漳溪礁}} (Zhāngxī Jiāo) (Đá Văn Nguyên) || {{coord|09|49|47|N|114|27|57|E|display=inline}} |- | {{ill|Higgens Reef|lt=|zh|屈原礁}}/Higgen Reef (Qūyuán Jiāo) (Đá Phúc Sĩ) || {{coord|09|48|49|N|114|24|12|E|display=inline}} |-bgcolor="violet" | [[Bahura ng Pagkakaisa]] (Lansdowne Reef) (Qióng Jiāo) (Pagkakaisa Reef) (Chi'ung Chiao) (Đá Len Đao) || {{coord|09|46|43|N|114|22|14|E|display=inline}} |- <!--there's nothing at these coords, and they fall slightly outside of the outer rim south between Landsdowne and Higgens | [[Đá Trà Khúc]] || {{coord|09|41|5|N|114|21|3|E|display=inline}} --> |} == Mga Sanggunian == hrrrhrt9yeli42ddf5wqfyw78z7jtcs 2213353 2213352 2026-06-25T16:13:59Z KyutKoTalaga 152379 2213353 wikitext text/x-wiki == Mga pulo at bahurang bumubuo sa Pampang ng Pagkakaisa == {{GeoGroup}} Binubuo ang Pampang ng Pagkakaisa ng mga sumusunod na pulo at bahura, na nakalista nang pakanan mula sa timog-kanlurang sulok nito:<ref>{{cite book |title=China Sea Pilot - Volume II - NP 31 |date=2012 |publisher=United Kingdom Hydrographic Office |location=Taunton |url=http://mdnautical.com/sailing-directions-pilots/15739-np-31-china-sea-pilot-vol-ii-10th-2012-edition-9780707742762.html}}</ref><ref name=Gazetter>{{cite web | title = Digital Gazetteer of Spratly Islands | url = http://www.southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | publisher = www.southchinasea.org | archive-url = https://web.archive.org/web/20070717152713/http://www.southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | archive-date = 2007-07-17 | access-date = 2008-02-08 }}<br>- Version dated 19 August 2011 is available at: {{cite web | title = Digital Gazetteer of Spratly Islands | url = http://www.southchinasea.org/2011/08/19/digital-gazetteer-of-the-spratly-islands/ | date = 19 August 2011 | publisher = www.southchinasea.org | access-date = 5 June 2014 |quote= This list includes the names of all Spratly features known to be occupied and/or above water at low tide. }}</ref> Key: '''<span style="color: yellow;">Dilaw (Yellow)</span>''' = sinasakop ng PRC; '''<span style="color: violet;">Lila (Violet)</span>''' = sinasakop ng Vietnam {| class="wikitable sortable" |- ! Feature || Location |-bgcolor="yellow" | [[Bahura ng Mabini]] (Johnson South Reef) (Chìguā Jiāo) (Mabini Reef) (Đá Gạc Ma) || {{coord|09|43|9|N|114|16|57|E|display=inline}} |-bgcolor="violet" | [[Bahura ng Roxas]] (Collins Reef/Johnson North Reef) (Guǐhǎn Jiāo) (Roxas Reef) (Đá Cô Lin) || {{nowrap|{{coord|09|46|14|N|114|15|27|E|display=inline}} }} |- | ''Tam Trung Reef'' (Đá Tam Trung) || {{coord|09|50|12|N|114|16|6|E|display=inline}} |- | {{ill|Loveless Reef|lt=|zh|華礁}} (Huá Jiāo) (Đá Nghĩa Hành) || {{nowrap|{{coord|09|51|13|N|114|16|47|E|display=inline}}*}} |- | {{ill|Gent Reef|lt=|zh|吉阳礁}} (Jíyáng Jiāo) (Đá Sơn Hà) || {{coord|09|52|45|N|114|18|21|E|display=inline}} |-bgcolor="violet" | [[Pulo ng Rurok]] (Sin Cowe Island/Sinh Ton Island) (Jǐnghóng Dǎo) (Rurok Island) (Ching-hung Tao) (Đảo Sinh Tồn) || {{coord|09|53|9|N|114|19|46|E|display=inline}} <!-- | [[Đá Nhạn Gia]] || --> |- | {{ill|Edmund Reef|lt=|zh|南門礁}} (Nánmén Jiāo) (Đá Bình Khê) || {{nowrap|{{coord|09|53|48|N|114|23|40|E|display=inline}}*}} |- | {{ill|McKennan Reef|lt=|zh|西門礁}}/Kennan Reef (Xīmén Jiāo) (Đá Ken Nan) || {{coord|09|54|12|N|114|27|56|E|display=inline}} |- | [[Đá Bia]] || {{coord|09|53|42|N|114|29|40|E|display=inline}} |-bgcolor="yellow" | ''Burunyugan Reef 4'' (Hughes Reef) (Dōngmén Jiāo) (Tung-men Chiao) (Đá Tư Nghĩa) || {{coord|09|54|51|N|114|29|45|E|display=inline}} |- | {{ill|Hallet Reef|lt=|zh|安樂礁}} (Ānlè Jiāo) (Đá Bình Sơn) || {{coord|09|55|55|N|114|31|25|E|display=inline}}* |- | {{ill|Holiday Reef|lt=|zh|長線礁}} (Chángxiàn Jiāo) (Đá Bãi Khung) || {{coord|09|57|55|N|114|33|53|E|display=inline}} |- | {{ill|Empire Reef|lt=|zh|主權礁}} (Zhǔquán Jiāo) (Đá Đức Hòa) || {{coord|09|58|44|N|114|35|23|E|display=inline}}* |- | [[Whitsun Reef]]/Whitson Reef (Niúè Jiāo) (Julian Felipe Reef) (Đá Ba Đầu) || {{coord|10|00|10|N|114|39|58|E|display=inline}} |- | {{ill|Ross Reef|lt=|zh|染青东礁}} (Rǎnqīngdōng Jiāo) (Đá An Bình) || {{coord|09|54|25|N|114|35|52|E|display=inline}} |-bgcolor="violet" | [[Pulo ng Julian Felipe]] (Grierson Reef/Sin Cowe East Island) (Rǎnqīng Shāzhōu) (Julian Felipe Island) (Đảo Sinh Tồn Đông) || {{coord|09|54|8.2|N|114|33|50.7|E|display=inline}} |- | {{ill|Bamford Reef|lt=|zh|龙虾礁}} (Lóngxiā Jiāo) (Đá Vị Khê) || {{coord|09|53|25|N|114|32|7|E|display=inline}} |- | {{ill|Tetley Reef|lt=|zh|扁参礁}} (Biǎncān Jiāo) (Đá Ninh Hòa) || {{coord|09|52|5|N|114|30|39|E|display=inline}} |- | ''[Unnamed reef]''|| {{coord|09|51|5|N|114|29|29|E|display=inline}} |- | {{ill|Jones Reef|lt=|zh|漳溪礁}} (Zhāngxī Jiāo) (Đá Văn Nguyên) || {{coord|09|49|47|N|114|27|57|E|display=inline}} |- | {{ill|Higgens Reef|lt=|zh|屈原礁}}/Higgen Reef (Qūyuán Jiāo) (Đá Phúc Sĩ) || {{coord|09|48|49|N|114|24|12|E|display=inline}} |-bgcolor="violet" | [[Bahura ng Pagkakaisa]] (Lansdowne Reef) (Qióng Jiāo) (Pagkakaisa Reef) (Chi'ung Chiao) (Đá Len Đao) || {{coord|09|46|43|N|114|22|14|E|display=inline}} |- <!--there's nothing at these coords, and they fall slightly outside of the outer rim south between Landsdowne and Higgens | [[Đá Trà Khúc]] || {{coord|09|41|5|N|114|21|3|E|display=inline}} --> |} == Mga Sanggunian == 3rls4jufm5la611ub78ah6lihuaexp2 2213354 2213353 2026-06-25T16:17:06Z KyutKoTalaga 152379 2213354 wikitext text/x-wiki == Mga pulo at bahurang bumubuo sa Pampang ng Pagkakaisa == {{GeoGroup}} Binubuo ang Pampang ng Pagkakaisa ng mga sumusunod na pulo at bahura, na nakalista nang pakanan mula sa timog-kanlurang sulok nito:<ref>{{cite book |title=China Sea Pilot - Volume II - NP 31 |date=2012 |publisher=United Kingdom Hydrographic Office |location=Taunton |url=http://mdnautical.com/sailing-directions-pilots/15739-np-31-china-sea-pilot-vol-ii-10th-2012-edition-9780707742762.html}}</ref><ref name=Gazetter>{{cite web | title = Digital Gazetteer of Spratly Islands | url = http://www.southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | publisher = www.southchinasea.org | archive-url = https://web.archive.org/web/20070717152713/http://www.southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | archive-date = 2007-07-17 | access-date = 2008-02-08 }}<br>- Version dated 19 August 2011 is available at: {{cite web | title = Digital Gazetteer of Spratly Islands | url = http://www.southchinasea.org/2011/08/19/digital-gazetteer-of-the-spratly-islands/ | date = 19 August 2011 | publisher = www.southchinasea.org | access-date = 5 June 2014 |quote= This list includes the names of all Spratly features known to be occupied and/or above water at low tide. }}</ref> Key: '''<span style="color: yellow;">Dilaw (Yellow)</span>''' = sinasakop ng PRC; '''<span style="color: violet;">Lila (Violet)</span>''' = sinasakop ng Vietnam {| class="wikitable sortable" |- ! Feature || Location |-bgcolor="yellow" | [[Bahura ng Mabini]] (Johnson South Reef) (Chìguā Jiāo) (Mabini Reef) (Đá Gạc Ma) || {{coord|09|43|9|N|114|16|57|E|display=inline}} |-bgcolor="violet" | [[Bahura ng Roxas]] (Collins Reef/Johnson North Reef) (Guǐhǎn Jiāo) (Roxas Reef) (Đá Cô Lin) || {{nowrap|{{coord|09|46|14|N|114|15|27|E|display=inline}} }} |- | Bahura ng Tam Trung (Tam Trung Reef) (Đá Tam Trung) || {{coord|09|50|12|N|114|16|6|E|display=inline}} |- | {{ill|Loveless Reef|lt=|zh|華礁}} (Huá Jiāo) (Đá Nghĩa Hành) || {{nowrap|{{coord|09|51|13|N|114|16|47|E|display=inline}}*}} |- | {{ill|Gent Reef|lt=|zh|吉阳礁}} (Jíyáng Jiāo) (Đá Sơn Hà) || {{coord|09|52|45|N|114|18|21|E|display=inline}} |-bgcolor="violet" | [[Pulo ng Rurok]] (Sin Cowe Island/Sinh Ton Island) (Jǐnghóng Dǎo) (Rurok Island) (Ching-hung Tao) (Đảo Sinh Tồn) || {{coord|09|53|9|N|114|19|46|E|display=inline}} <!-- | [[Đá Nhạn Gia]] || --> |- | {{ill|Edmund Reef|lt=|zh|南門礁}} (Nánmén Jiāo) (Đá Bình Khê) || {{nowrap|{{coord|09|53|48|N|114|23|40|E|display=inline}}*}} |- | {{ill|McKennan Reef|lt=|zh|西門礁}}/Kennan Reef (Xīmén Jiāo) (Đá Ken Nan) || {{coord|09|54|12|N|114|27|56|E|display=inline}} |- | [[Đá Bia]] || {{coord|09|53|42|N|114|29|40|E|display=inline}} |-bgcolor="yellow" | ''Burunyugan Reef 4'' (Hughes Reef) (Dōngmén Jiāo) (Tung-men Chiao) (Đá Tư Nghĩa) || {{coord|09|54|51|N|114|29|45|E|display=inline}} |- | {{ill|Hallet Reef|lt=|zh|安樂礁}} (Ānlè Jiāo) (Đá Bình Sơn) || {{coord|09|55|55|N|114|31|25|E|display=inline}}* |- | {{ill|Holiday Reef|lt=|zh|長線礁}} (Chángxiàn Jiāo) (Đá Bãi Khung) || {{coord|09|57|55|N|114|33|53|E|display=inline}} |- | {{ill|Empire Reef|lt=|zh|主權礁}} (Zhǔquán Jiāo) (Đá Đức Hòa) || {{coord|09|58|44|N|114|35|23|E|display=inline}}* |- | [[Whitsun Reef]]/Whitson Reef (Niúè Jiāo) (Julian Felipe Reef) (Đá Ba Đầu) || {{coord|10|00|10|N|114|39|58|E|display=inline}} |- | {{ill|Ross Reef|lt=|zh|染青东礁}} (Rǎnqīngdōng Jiāo) (Đá An Bình) || {{coord|09|54|25|N|114|35|52|E|display=inline}} |-bgcolor="violet" | [[Pulo ng Julian Felipe]] (Grierson Reef/Sin Cowe East Island) (Rǎnqīng Shāzhōu) (Julian Felipe Island) (Đảo Sinh Tồn Đông) || {{coord|09|54|8.2|N|114|33|50.7|E|display=inline}} |- | {{ill|Bamford Reef|lt=|zh|龙虾礁}} (Lóngxiā Jiāo) (Đá Vị Khê) || {{coord|09|53|25|N|114|32|7|E|display=inline}} |- | {{ill|Tetley Reef|lt=|zh|扁参礁}} (Biǎncān Jiāo) (Đá Ninh Hòa) || {{coord|09|52|5|N|114|30|39|E|display=inline}} |- | ''[Unnamed reef]''|| {{coord|09|51|5|N|114|29|29|E|display=inline}} |- | {{ill|Jones Reef|lt=|zh|漳溪礁}} (Zhāngxī Jiāo) (Đá Văn Nguyên) || {{coord|09|49|47|N|114|27|57|E|display=inline}} |- | {{ill|Higgens Reef|lt=|zh|屈原礁}}/Higgen Reef (Qūyuán Jiāo) (Đá Phúc Sĩ) || {{coord|09|48|49|N|114|24|12|E|display=inline}} |-bgcolor="violet" | [[Bahura ng Pagkakaisa]] (Lansdowne Reef) (Qióng Jiāo) (Pagkakaisa Reef) (Chi'ung Chiao) (Đá Len Đao) || {{coord|09|46|43|N|114|22|14|E|display=inline}} |- <!--there's nothing at these coords, and they fall slightly outside of the outer rim south between Landsdowne and Higgens | [[Đá Trà Khúc]] || {{coord|09|41|5|N|114|21|3|E|display=inline}} --> |} == Mga Sanggunian == ihownsz7y89ijt20w9df0zu30ytn6i9 2213355 2213354 2026-06-25T16:18:43Z KyutKoTalaga 152379 2213355 wikitext text/x-wiki == Mga pulo at bahurang bumubuo sa Pampang ng Pagkakaisa == {{GeoGroup}} Binubuo ang Pampang ng Pagkakaisa ng mga sumusunod na pulo at bahura, na nakalista nang pakanan mula sa timog-kanlurang sulok nito:<ref>{{cite book |title=China Sea Pilot - Volume II - NP 31 |date=2012 |publisher=United Kingdom Hydrographic Office |location=Taunton |url=http://mdnautical.com/sailing-directions-pilots/15739-np-31-china-sea-pilot-vol-ii-10th-2012-edition-9780707742762.html}}</ref><ref name=Gazetter>{{cite web | title = Digital Gazetteer of Spratly Islands | url = http://www.southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | publisher = www.southchinasea.org | archive-url = https://web.archive.org/web/20070717152713/http://www.southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | archive-date = 2007-07-17 | access-date = 2008-02-08 }}<br>- Version dated 19 August 2011 is available at: {{cite web | title = Digital Gazetteer of Spratly Islands | url = http://www.southchinasea.org/2011/08/19/digital-gazetteer-of-the-spratly-islands/ | date = 19 August 2011 | publisher = www.southchinasea.org | access-date = 5 June 2014 |quote= This list includes the names of all Spratly features known to be occupied and/or above water at low tide. }}</ref> Key: '''<span style="color: yellow;">Dilaw (Yellow)</span>''' = sinasakop ng PRC; '''<span style="color: violet;">Lila (Violet)</span>''' = sinasakop ng Vietnam {| class="wikitable sortable" |- ! Feature || Location |-bgcolor="yellow" | [[Bahura ng Mabini]] (Johnson South Reef) (Chìguā Jiāo) (Mabini Reef) (Đá Gạc Ma) || {{coord|09|43|9|N|114|16|57|E|display=inline}} |-bgcolor="violet" | [[Bahura ng Roxas]] (Collins Reef/Johnson North Reef) (Guǐhǎn Jiāo) (Roxas Reef) (Đá Cô Lin) || {{nowrap|{{coord|09|46|14|N|114|15|27|E|display=inline}} }} |- | ''Tam Trung Reef'' (Đá Tam Trung) || {{coord|09|50|12|N|114|16|6|E|display=inline}} |- | ''Burunyugan Reef 7'' ({{ill|Loveless Reef|lt=|zh|華礁}}) (Huá Jiāo) (Đá Nghĩa Hành) || {{nowrap|{{coord|09|51|13|N|114|16|47|E|display=inline}}*}} |- | {{ill|Gent Reef|lt=|zh|吉阳礁}} (Jíyáng Jiāo) (Đá Sơn Hà) || {{coord|09|52|45|N|114|18|21|E|display=inline}} |-bgcolor="violet" | [[Pulo ng Rurok]] (Sin Cowe Island/Sinh Ton Island) (Jǐnghóng Dǎo) (Rurok Island) (Ching-hung Tao) (Đảo Sinh Tồn) || {{coord|09|53|9|N|114|19|46|E|display=inline}} <!-- | [[Đá Nhạn Gia]] || --> |- | {{ill|Edmund Reef|lt=|zh|南門礁}} (Nánmén Jiāo) (Đá Bình Khê) || {{nowrap|{{coord|09|53|48|N|114|23|40|E|display=inline}}*}} |- | {{ill|McKennan Reef|lt=|zh|西門礁}}/Kennan Reef (Xīmén Jiāo) (Đá Ken Nan) || {{coord|09|54|12|N|114|27|56|E|display=inline}} |- | [[Đá Bia]] || {{coord|09|53|42|N|114|29|40|E|display=inline}} |-bgcolor="yellow" | ''Burunyugan Reef 4'' (Hughes Reef) (Dōngmén Jiāo) (Tung-men Chiao) (Đá Tư Nghĩa) || {{coord|09|54|51|N|114|29|45|E|display=inline}} |- | {{ill|Hallet Reef|lt=|zh|安樂礁}} (Ānlè Jiāo) (Đá Bình Sơn) || {{coord|09|55|55|N|114|31|25|E|display=inline}}* |- | {{ill|Holiday Reef|lt=|zh|長線礁}} (Chángxiàn Jiāo) (Đá Bãi Khung) || {{coord|09|57|55|N|114|33|53|E|display=inline}} |- | {{ill|Empire Reef|lt=|zh|主權礁}} (Zhǔquán Jiāo) (Đá Đức Hòa) || {{coord|09|58|44|N|114|35|23|E|display=inline}}* |- | [[Whitsun Reef]]/Whitson Reef (Niúè Jiāo) (Julian Felipe Reef) (Đá Ba Đầu) || {{coord|10|00|10|N|114|39|58|E|display=inline}} |- | {{ill|Ross Reef|lt=|zh|染青东礁}} (Rǎnqīngdōng Jiāo) (Đá An Bình) || {{coord|09|54|25|N|114|35|52|E|display=inline}} |-bgcolor="violet" | [[Pulo ng Julian Felipe]] (Grierson Reef/Sin Cowe East Island) (Rǎnqīng Shāzhōu) (Julian Felipe Island) (Đảo Sinh Tồn Đông) || {{coord|09|54|8.2|N|114|33|50.7|E|display=inline}} |- | {{ill|Bamford Reef|lt=|zh|龙虾礁}} (Lóngxiā Jiāo) (Đá Vị Khê) || {{coord|09|53|25|N|114|32|7|E|display=inline}} |- | {{ill|Tetley Reef|lt=|zh|扁参礁}} (Biǎncān Jiāo) (Đá Ninh Hòa) || {{coord|09|52|5|N|114|30|39|E|display=inline}} |- | ''[Unnamed reef]''|| {{coord|09|51|5|N|114|29|29|E|display=inline}} |- | {{ill|Jones Reef|lt=|zh|漳溪礁}} (Zhāngxī Jiāo) (Đá Văn Nguyên) || {{coord|09|49|47|N|114|27|57|E|display=inline}} |- | {{ill|Higgens Reef|lt=|zh|屈原礁}}/Higgen Reef (Qūyuán Jiāo) (Đá Phúc Sĩ) || {{coord|09|48|49|N|114|24|12|E|display=inline}} |-bgcolor="violet" | [[Bahura ng Pagkakaisa]] (Lansdowne Reef) (Qióng Jiāo) (Pagkakaisa Reef) (Chi'ung Chiao) (Đá Len Đao) || {{coord|09|46|43|N|114|22|14|E|display=inline}} |- <!--there's nothing at these coords, and they fall slightly outside of the outer rim south between Landsdowne and Higgens | [[Đá Trà Khúc]] || {{coord|09|41|5|N|114|21|3|E|display=inline}} --> |} == Mga Sanggunian == k1x9pb0579a5q98rl3quqicl5z292z6 2213356 2213355 2026-06-25T16:21:02Z KyutKoTalaga 152379 2213356 wikitext text/x-wiki == Mga pulo at bahurang bumubuo sa Pampang ng Pagkakaisa == {{GeoGroup}} Binubuo ang Pampang ng Pagkakaisa ng mga sumusunod na pulo at bahura, na nakalista nang pakanan mula sa timog-kanlurang sulok nito:<ref>{{cite book |title=China Sea Pilot - Volume II - NP 31 |date=2012 |publisher=United Kingdom Hydrographic Office |location=Taunton |url=http://mdnautical.com/sailing-directions-pilots/15739-np-31-china-sea-pilot-vol-ii-10th-2012-edition-9780707742762.html}}</ref><ref name=Gazetter>{{cite web | title = Digital Gazetteer of Spratly Islands | url = http://www.southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | publisher = www.southchinasea.org | archive-url = https://web.archive.org/web/20070717152713/http://www.southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | archive-date = 2007-07-17 | access-date = 2008-02-08 }}<br>- Version dated 19 August 2011 is available at: {{cite web | title = Digital Gazetteer of Spratly Islands | url = http://www.southchinasea.org/2011/08/19/digital-gazetteer-of-the-spratly-islands/ | date = 19 August 2011 | publisher = www.southchinasea.org | access-date = 5 June 2014 |quote= This list includes the names of all Spratly features known to be occupied and/or above water at low tide. }}</ref> Key: '''<span style="color: yellow;">Dilaw (Yellow)</span>''' = sinasakop ng PRC; '''<span style="color: violet;">Lila (Violet)</span>''' = sinasakop ng Vietnam {| class="wikitable sortable" |- ! Feature || Location |-bgcolor="yellow" | [[Bahura ng Mabini]] (Johnson South Reef) (Chìguā Jiāo) (Mabini Reef) (Đá Gạc Ma) || {{coord|09|43|9|N|114|16|57|E|display=inline}} |-bgcolor="violet" | [[Bahura ng Roxas]] (Collins Reef/Johnson North Reef) (Guǐhǎn Jiāo) (Roxas Reef) (Đá Cô Lin) || {{nowrap|{{coord|09|46|14|N|114|15|27|E|display=inline}} }} |- | ''Tam Trung Reef'' (Đá Tam Trung) || {{coord|09|50|12|N|114|16|6|E|display=inline}} |- | ''Burunyugan Reef 7'' ({{ill|Loveless Reef|lt=|zh|華礁}}) (Huá Jiāo) (Đá Nghĩa Hành) || {{nowrap|{{coord|09|51|13|N|114|16|47|E|display=inline}}*}} |- | ''Burunyugan Reef 6'' ({{ill|Gent Reef|lt=|zh|吉阳礁}}) (Jíyáng Jiāo) (Đá Sơn Hà) || {{coord|09|52|45|N|114|18|21|E|display=inline}} |-bgcolor="violet" | [[Pulo ng Rurok]] (Sin Cowe Island/Sinh Ton Island) (Jǐnghóng Dǎo) (Rurok Island) (Ching-hung Tao) (Đảo Sinh Tồn) || {{coord|09|53|9|N|114|19|46|E|display=inline}} <!-- | [[Đá Nhạn Gia]] || --> |- | ''Burunyugan Reef 5'' ({{ill|Edmund Reef|lt=|zh|南門礁}}) (Nánmén Jiāo) (Đá Bình Khê) || {{nowrap|{{coord|09|53|48|N|114|23|40|E|display=inline}}*}} |- | {{ill|McKennan Reef|lt=|zh|西門礁}}/Kennan Reef (Xīmén Jiāo) (Đá Ken Nan) || {{coord|09|54|12|N|114|27|56|E|display=inline}} |- | [[Đá Bia]] || {{coord|09|53|42|N|114|29|40|E|display=inline}} |-bgcolor="yellow" | ''Burunyugan Reef 4'' (Hughes Reef) (Dōngmén Jiāo) (Tung-men Chiao) (Đá Tư Nghĩa) || {{coord|09|54|51|N|114|29|45|E|display=inline}} |- | {{ill|Hallet Reef|lt=|zh|安樂礁}} (Ānlè Jiāo) (Đá Bình Sơn) || {{coord|09|55|55|N|114|31|25|E|display=inline}}* |- | {{ill|Holiday Reef|lt=|zh|長線礁}} (Chángxiàn Jiāo) (Đá Bãi Khung) || {{coord|09|57|55|N|114|33|53|E|display=inline}} |- | {{ill|Empire Reef|lt=|zh|主權礁}} (Zhǔquán Jiāo) (Đá Đức Hòa) || {{coord|09|58|44|N|114|35|23|E|display=inline}}* |- | [[Whitsun Reef]]/Whitson Reef (Niúè Jiāo) (Julian Felipe Reef) (Đá Ba Đầu) || {{coord|10|00|10|N|114|39|58|E|display=inline}} |- | {{ill|Ross Reef|lt=|zh|染青东礁}} (Rǎnqīngdōng Jiāo) (Đá An Bình) || {{coord|09|54|25|N|114|35|52|E|display=inline}} |-bgcolor="violet" | [[Pulo ng Julian Felipe]] (Grierson Reef/Sin Cowe East Island) (Rǎnqīng Shāzhōu) (Julian Felipe Island) (Đảo Sinh Tồn Đông) || {{coord|09|54|8.2|N|114|33|50.7|E|display=inline}} |- | {{ill|Bamford Reef|lt=|zh|龙虾礁}} (Lóngxiā Jiāo) (Đá Vị Khê) || {{coord|09|53|25|N|114|32|7|E|display=inline}} |- | {{ill|Tetley Reef|lt=|zh|扁参礁}} (Biǎncān Jiāo) (Đá Ninh Hòa) || {{coord|09|52|5|N|114|30|39|E|display=inline}} |- | ''[Unnamed reef]''|| {{coord|09|51|5|N|114|29|29|E|display=inline}} |- | {{ill|Jones Reef|lt=|zh|漳溪礁}} (Zhāngxī Jiāo) (Đá Văn Nguyên) || {{coord|09|49|47|N|114|27|57|E|display=inline}} |- | {{ill|Higgens Reef|lt=|zh|屈原礁}}/Higgen Reef (Qūyuán Jiāo) (Đá Phúc Sĩ) || {{coord|09|48|49|N|114|24|12|E|display=inline}} |-bgcolor="violet" | [[Bahura ng Pagkakaisa]] (Lansdowne Reef) (Qióng Jiāo) (Pagkakaisa Reef) (Chi'ung Chiao) (Đá Len Đao) || {{coord|09|46|43|N|114|22|14|E|display=inline}} |- <!--there's nothing at these coords, and they fall slightly outside of the outer rim south between Landsdowne and Higgens | [[Đá Trà Khúc]] || {{coord|09|41|5|N|114|21|3|E|display=inline}} --> |} == Mga Sanggunian == i4vrm73uaw3ev4q2a0s68d0ifv7vj5y 2213357 2213356 2026-06-25T16:37:31Z KyutKoTalaga 152379 2213357 wikitext text/x-wiki == Mga pulo at bahurang bumubuo sa Pampang ng Pagkakaisa == {{GeoGroup}} Binubuo ang Pampang ng Pagkakaisa ng mga sumusunod na pulo at bahura, na nakalista nang pakanan mula sa timog-kanlurang sulok nito:<ref>{{cite book |title=China Sea Pilot - Volume II - NP 31 |date=2012 |publisher=United Kingdom Hydrographic Office |location=Taunton |url=http://mdnautical.com/sailing-directions-pilots/15739-np-31-china-sea-pilot-vol-ii-10th-2012-edition-9780707742762.html}}</ref><ref name=Gazetter>{{cite web | title = Digital Gazetteer of Spratly Islands | url = http://www.southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | publisher = www.southchinasea.org | archive-url = https://web.archive.org/web/20070717152713/http://www.southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | archive-date = 2007-07-17 | access-date = 2008-02-08 }}<br>- Version dated 19 August 2011 is available at: {{cite web | title = Digital Gazetteer of Spratly Islands | url = http://www.southchinasea.org/2011/08/19/digital-gazetteer-of-the-spratly-islands/ | date = 19 August 2011 | publisher = www.southchinasea.org | access-date = 5 June 2014 |quote= This list includes the names of all Spratly features known to be occupied and/or above water at low tide. }}</ref> Key: '''<span style="color: yellow;">Dilaw (Yellow)</span>''' = sinasakop ng PRC; '''<span style="color: violet;">Lila (Violet)</span>''' = sinasakop ng Vietnam {| class="wikitable sortable" |- ! Feature || Location |-bgcolor="yellow" | [[Bahura ng Mabini]] (Johnson South Reef) (Chìguā Jiāo) (Mabini Reef) (Đá Gạc Ma) || {{coord|09|43|9|N|114|16|57|E|display=inline}} |-bgcolor="violet" | [[Bahura ng Roxas]] (Collins Reef/Johnson North Reef) (Guǐhǎn Jiāo) (Roxas Reef) (Đá Cô Lin) || {{nowrap|{{coord|09|46|14|N|114|15|27|E|display=inline}} }} |- | ''Tam Trung Reef'' (Đá Tam Trung) || {{coord|09|50|12|N|114|16|6|E|display=inline}} |- | ''Burunyugan Reef 7'' ({{ill|Loveless Reef|lt=|zh|華礁}}) (Huá Jiāo) (Đá Nghĩa Hành) || {{nowrap|{{coord|09|51|13|N|114|16|47|E|display=inline}}*}} |- | ''Burunyugan Reef 6'' ({{ill|Gent Reef|lt=|zh|吉阳礁}}) (Jíyáng Jiāo) (Đá Sơn Hà) || {{coord|09|52|45|N|114|18|21|E|display=inline}} |-bgcolor="violet" | [[Pulo ng Rurok]] (Sin Cowe Island/Sinh Ton Island) (Jǐnghóng Dǎo) (Rurok Island) (Ching-hung Tao) (Đảo Sinh Tồn) || {{coord|09|53|9|N|114|19|46|E|display=inline}} <!-- | [[Đá Nhạn Gia]] || --> |- | ''Burunyugan Reef 5'' ({{ill|Edmund Reef|lt=|zh|南門礁}}) (Nánmén Jiāo) (Đá Bình Khê) || {{nowrap|{{coord|09|53|48|N|114|23|40|E|display=inline}}*}} |- | [[Bahura ng Chigua]] ({{ill|McKennan Reef|lt=|zh|西門礁}}/Kennan Reef) (Xīmén Jiāo) (Chigua Reef) (Đá Ken Nan) || {{coord|09|54|12|N|114|27|56|E|display=inline}} |- | ''Tam Trung Reef'' ([[Đá Bia]]) || {{coord|09|53|42|N|114|29|40|E|display=inline}} |-bgcolor="yellow" | ''Burunyugan Reef 4'' (Hughes Reef) (Dōngmén Jiāo) (Tung-men Chiao) (Đá Tư Nghĩa) || {{coord|09|54|51|N|114|29|45|E|display=inline}} |- | ''Burunyugan Reef 3'' ({{ill|Hallet Reef|lt=|zh|安樂礁}}) (Ānlè Jiāo) (Đá Bình Sơn) || {{coord|09|55|55|N|114|31|25|E|display=inline}}* |- | ''Burunyugan Reef 2'' ({{ill|Holiday Reef|lt=|zh|長線礁}}) (Chángxiàn Jiāo) (Đá Bãi Khung) || {{coord|09|57|55|N|114|33|53|E|display=inline}} |- | ''Burunyugan Reef'' ''1'' ({{ill|Empire Reef|lt=|zh|主權礁}}) (Zhǔquán Jiāo) (Đá Đức Hòa) || {{coord|09|58|44|N|114|35|23|E|display=inline}}* |- | [[Bahura ng Julian Felipe]] (Whitsun Reef/Whitson Reef) (Niúè Jiāo) (Julian Felipe Reef) (Đá Ba Đầu) || {{coord|10|00|10|N|114|39|58|E|display=inline}} |- | ''Burunyugan Reef 15'' ({{ill|Ross Reef|lt=|zh|染青东礁}}) (Rǎnqīngdōng Jiāo) (Đá An Bình) || {{coord|09|54|25|N|114|35|52|E|display=inline}} |-bgcolor="violet" | [[Pulo ng Julian Felipe]] (Grierson Reef/Sin Cowe East Island) (Rǎnqīng Shāzhōu) (Julian Felipe Island) (Đảo Sinh Tồn Đông) || {{coord|09|54|8.2|N|114|33|50.7|E|display=inline}} |- | ''Burunyugan Reef 13'' ({{ill|Bamford Reef|lt=|zh|龙虾礁}}) (Lóngxiā Jiāo) (Đá Vị Khê) || {{coord|09|53|25|N|114|32|7|E|display=inline}} |- | ''Burunyugan Reef 12'' ({{ill|Tetley Reef|lt=|zh|扁参礁}}) (Biǎncān Jiāo) (Đá Ninh Hòa) || {{coord|09|52|5|N|114|30|39|E|display=inline}} |- | ''[Hindi nakapangalan na bahura]''|| {{coord|09|51|5|N|114|29|29|E|display=inline}} |- | ''Burunyugan Reef 10'' ({{ill|Jones Reef|lt=|zh|漳溪礁}}) (Zhāngxī Jiāo) (Đá Văn Nguyên) || {{coord|09|49|47|N|114|27|57|E|display=inline}} |- | Burunyugan Reef 9 ({{ill|Higgens Reef|lt=|zh|屈原礁}}/Higgen Reef ) (Qūyuán Jiāo) (Đá Phúc Sĩ) || {{coord|09|48|49|N|114|24|12|E|display=inline}} |-bgcolor="violet" | [[Bahura ng Pagkakaisa]]/''Burunyugan Reef 8'' (Lansdowne Reef) (Qióng Jiāo) (Pagkakaisa Reef) (Chi'ung Chiao) (Đá Len Đao) || {{coord|09|46|43|N|114|22|14|E|display=inline}} <!--there's nothing at these coords, and they fall slightly outside of the outer rim south between Landsdowne and Higgens | [[Đá Trà Khúc]] || {{coord|09|41|5|N|114|21|3|E|display=inline}} --> |} == Mga Sanggunian == d7oo65qy93xwsgodr0eeo1uhmj9t4hi 2213358 2213357 2026-06-25T16:40:29Z KyutKoTalaga 152379 2213358 wikitext text/x-wiki == Mga pulo at bahurang bumubuo sa Pampang ng Pagkakaisa == {{GeoGroup}} Binubuo ang Pampang ng Pagkakaisa ng mga sumusunod na pulo at bahura, na nakalista nang pakanan mula sa timog-kanlurang sulok nito:<ref>{{Cite news |last=Cupin |first=Bea |date=2026-04-01 |title=Marcos executive order gives Philippine names to features in West Philippine Sea |url=https://www.rappler.com/newsbreak/explainers/marcos-executive-order-philippine-names-features-west-sea/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260402020334/https://www.rappler.com/newsbreak/explainers/marcos-executive-order-philippine-names-features-west-sea/ |archive-date=2026-04-02 |url-status=dead |work=Rappler |access-date=2026-06-26}}</ref><ref>{{cite book |title=China Sea Pilot - Volume II - NP 31 |date=2012 |publisher=United Kingdom Hydrographic Office |location=Taunton |url=http://mdnautical.com/sailing-directions-pilots/15739-np-31-china-sea-pilot-vol-ii-10th-2012-edition-9780707742762.html}}</ref><ref name=Gazetter>{{cite web | title = Digital Gazetteer of Spratly Islands | url = http://www.southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | publisher = www.southchinasea.org | archive-url = https://web.archive.org/web/20070717152713/http://www.southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | archive-date = 2007-07-17 | access-date = 2008-02-08 }}<br>- Version dated 19 August 2011 is available at: {{cite web | title = Digital Gazetteer of Spratly Islands | url = http://www.southchinasea.org/2011/08/19/digital-gazetteer-of-the-spratly-islands/ | date = 19 August 2011 | publisher = www.southchinasea.org | access-date = 5 June 2014 |quote= This list includes the names of all Spratly features known to be occupied and/or above water at low tide. }}</ref> Key: '''<span style="color: yellow;">Dilaw (Yellow)</span>''' = sinasakop ng PRC; '''<span style="color: violet;">Lila (Violet)</span>''' = sinasakop ng Vietnam {| class="wikitable sortable" |- ! Feature || Location |-bgcolor="yellow" | [[Bahura ng Mabini]] (Johnson South Reef) (Chìguā Jiāo) (Mabini Reef) (Đá Gạc Ma) || {{coord|09|43|9|N|114|16|57|E|display=inline}} |-bgcolor="violet" | [[Bahura ng Roxas]] (Collins Reef/Johnson North Reef) (Guǐhǎn Jiāo) (Roxas Reef) (Đá Cô Lin) || {{nowrap|{{coord|09|46|14|N|114|15|27|E|display=inline}} }} |- | ''Tam Trung Reef'' (Đá Tam Trung) || {{coord|09|50|12|N|114|16|6|E|display=inline}} |- | ''Burunyugan Reef 7'' ({{ill|Loveless Reef|lt=|zh|華礁}}) (Huá Jiāo) (Đá Nghĩa Hành) || {{nowrap|{{coord|09|51|13|N|114|16|47|E|display=inline}}*}} |- | ''Burunyugan Reef 6'' ({{ill|Gent Reef|lt=|zh|吉阳礁}}) (Jíyáng Jiāo) (Đá Sơn Hà) || {{coord|09|52|45|N|114|18|21|E|display=inline}} |-bgcolor="violet" | [[Pulo ng Rurok]] (Sin Cowe Island/Sinh Ton Island) (Jǐnghóng Dǎo) (Rurok Island) (Ching-hung Tao) (Đảo Sinh Tồn) || {{coord|09|53|9|N|114|19|46|E|display=inline}} <!-- | [[Đá Nhạn Gia]] || --> |- | ''Burunyugan Reef 5'' ({{ill|Edmund Reef|lt=|zh|南門礁}}) (Nánmén Jiāo) (Đá Bình Khê) || {{nowrap|{{coord|09|53|48|N|114|23|40|E|display=inline}}*}} |- | [[Bahura ng Chigua]] ({{ill|McKennan Reef|lt=|zh|西門礁}}/Kennan Reef) (Xīmén Jiāo) (Chigua Reef) (Đá Ken Nan) || {{coord|09|54|12|N|114|27|56|E|display=inline}} |- | ''Tam Trung Reef'' ([[Đá Bia]]) || {{coord|09|53|42|N|114|29|40|E|display=inline}} |-bgcolor="yellow" | ''Burunyugan Reef 4'' (Hughes Reef) (Dōngmén Jiāo) (Tung-men Chiao) (Đá Tư Nghĩa) || {{coord|09|54|51|N|114|29|45|E|display=inline}} |- | ''Burunyugan Reef 3'' ({{ill|Hallet Reef|lt=|zh|安樂礁}}) (Ānlè Jiāo) (Đá Bình Sơn) || {{coord|09|55|55|N|114|31|25|E|display=inline}}* |- | ''Burunyugan Reef 2'' ({{ill|Holiday Reef|lt=|zh|長線礁}}) (Chángxiàn Jiāo) (Đá Bãi Khung) || {{coord|09|57|55|N|114|33|53|E|display=inline}} |- | ''Burunyugan Reef'' ''1'' ({{ill|Empire Reef|lt=|zh|主權礁}}) (Zhǔquán Jiāo) (Đá Đức Hòa) || {{coord|09|58|44|N|114|35|23|E|display=inline}}* |- | [[Bahura ng Julian Felipe]] (Whitsun Reef/Whitson Reef) (Niúè Jiāo) (Julian Felipe Reef) (Đá Ba Đầu) || {{coord|10|00|10|N|114|39|58|E|display=inline}} |- | ''Burunyugan Reef 15'' ({{ill|Ross Reef|lt=|zh|染青东礁}}) (Rǎnqīngdōng Jiāo) (Đá An Bình) || {{coord|09|54|25|N|114|35|52|E|display=inline}} |-bgcolor="violet" | [[Pulo ng Julian Felipe]] (Grierson Reef/Sin Cowe East Island) (Rǎnqīng Shāzhōu) (Julian Felipe Island) (Đảo Sinh Tồn Đông) || {{coord|09|54|8.2|N|114|33|50.7|E|display=inline}} |- | ''Burunyugan Reef 13'' ({{ill|Bamford Reef|lt=|zh|龙虾礁}}) (Lóngxiā Jiāo) (Đá Vị Khê) || {{coord|09|53|25|N|114|32|7|E|display=inline}} |- | ''Burunyugan Reef 12'' ({{ill|Tetley Reef|lt=|zh|扁参礁}}) (Biǎncān Jiāo) (Đá Ninh Hòa) || {{coord|09|52|5|N|114|30|39|E|display=inline}} |- | ''[Hindi nakapangalan na bahura]''|| {{coord|09|51|5|N|114|29|29|E|display=inline}} |- | ''Burunyugan Reef 10'' ({{ill|Jones Reef|lt=|zh|漳溪礁}}) (Zhāngxī Jiāo) (Đá Văn Nguyên) || {{coord|09|49|47|N|114|27|57|E|display=inline}} |- | ''Burunyugan Reef 9'' ({{ill|Higgens Reef|lt=|zh|屈原礁}}/Higgen Reef ) (Qūyuán Jiāo) (Đá Phúc Sĩ) || {{coord|09|48|49|N|114|24|12|E|display=inline}} |-bgcolor="violet" | [[Bahura ng Pagkakaisa]]/''Burunyugan Reef 8'' (Lansdowne Reef) (Qióng Jiāo) (Pagkakaisa Reef) (Chi'ung Chiao) (Đá Len Đao) || {{coord|09|46|43|N|114|22|14|E|display=inline}} <!--there's nothing at these coords, and they fall slightly outside of the outer rim south between Landsdowne and Higgens | [[Đá Trà Khúc]] || {{coord|09|41|5|N|114|21|3|E|display=inline}} --> |} == Mga Sanggunian == fzjo8hw7ixxdq43wugbx2op1rh3y4la 2213361 2213358 2026-06-25T16:42:22Z KyutKoTalaga 152379 Tinatanggal ang lahat ng nilalaman mula sa pahina 2213361 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 0 338546 2213410 2212110 2026-06-26T03:08:32Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2213410 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | disputed = yes | name = Buhanginan ng Escoda | type = [[Bahura]] | other_names = Bãi Sa Bin ''(Vietnamese)''<br>Buhanginan ng Escoda ''(Filipino)''<br>Escoda Shoal ''(Ingles ng Pilipinas)''<br>仙賓礁 / 仙宾礁 Xiānbīn Jiāo ''(Tsino)'' | image_name = 2022-08-28-00 00 2022-08-28-23 59 Sentinel-2 L2A True color.jpg | image_caption = Buhanginan ng Escoda | pushpin_map = Spratly Islands relief | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{coord|9|45|N|116|28|E|name=Sabina Shoal|display=inline,title}} | archipelago = [[Kapuluan ng Kalayaan]] | country = | country_admin_divisions_title = | country_admin_divisions = | country_admin_divisions_title_1 = | country_admin_divisions_1 = | country_admin_divisions_title_2 = | country_admin_divisions_2 = | country1 = {{PHI}} | country2 = {{CHN}} | country3 = {{TWN}} | country4 = {{VNM}} }} Ang '''Buhanginan ng Escoda''' ({{lang-en|Escoda Shoal}}), o '''Sabina Shoal''' ([[Wikang Ingles|Ingles]]); na kilala rin bilang '''Bãi Sa Bin''' ({{langx|vi|Bãi Sa Bin}}); '''Sabina Shoal'''; at '''Xianbin Jiao''' ({{zh|c=仙賓礁/仙宾礁|p=Xiānbīn Jiāo|s=|t=}}), ay isang pinagtatalunang [[low-tide elevation]]<ref name="scmp-new-hotspot">{{cite news |last1=Maitem |first1=Jeoffrey |title=South China Sea: Sabina Shoal may be new hotspot as Philippines, Beijing spar over sovereignty |url=https://www.scmp.com/week-asia/politics/article/3273452/south-china-sea-sabina-shoal-may-be-new-hotspot-philippines-beijing-spar-over-sovereignty |access-date=23 September 2024 |work=South China Morning Post |date=7 Aug 2024 |quote=Manila has had the BRP Teresa Magbanua deployed to the shoal – a low-tide elevation feature that is part of the Spratly Islands|language=en}}</ref><ref name="amti-map">{{cite web |title=Rocks, Reefs, Submerged Shoals – Who Claims Or Occupies Them? |url=https://amti.csis.org/scs-features-map/ |publisher=Asia Maritime Transparency Initiative |access-date=23 September 2024|language=en}}</ref> na [[karang]]<ref name="dangerousNewFlashpoint">{{cite news |last1=Gan |first1=Nectar |title=A dangerous new flashpoint is fast emerging in the South China Sea |url=https://edition.cnn.com/2024/08/27/asia/china-philippines-new-flashpoint-sabina-shoal-intl-hnk/ |publisher=[[CNN]] |date=August 27, 2024|language=en}}</ref> na matatagpuan sa hilagang-silangan ng [[Dangerous Ground (South China Sea)|Dangerous Ground]] sa loob ng [[Kapuluan ng Kalayaan]], [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]. Inaangkin ito ng [[Tsina]], [[Pilipinas]], [[Taiwan]] at ng [[Vietnam]]. Inaangkin ng mga bansang ito ang [[Kapuluan ng Kalayaan]] nang buo o bahagi nito.<ref name="manilaAccusesBeijingOfIslandBuilding">{{Cite news |title=Manila accuses Beijing of island building in South China Sea |url=https://www.rfa.org/english/news/southchinasea/china-scs-island-building-05132024043146.html |work=RFA|language=en}}</ref> Matatagpuan ang bahura sa loob ng [[Eksklusibong sonang ekonomiko ng Pilipinas]]. Gayunman, ang [[Eksklusibong sonang ekonomiko|EEZ]] mismo ay hindi nagbibigay ng aktuwal na [[soberenya]] sa Pilipinas, kundi ng ilang eksklusibong mga karapatan at hurisdiksiyon lamang sa ilalim ng [[United Nations Convention on the Law of the Sea|UNCLOS]].<ref name="preambleToUNCLOS">{{cite web |title=PREAMBLE TO THE UNITED NATIONS CONVENTION ON THE LAW OF THE SEA |url=https://www.un.org/depts/los/convention_agreements/texts/unclos/part5.htm |website=[[United Nations]] |publisher=[[United Nations]] |access-date=September 22, 2024|language=en}}</ref> == Iba pang mga pangalan == Itinatala rin ng database ng US BGN Advisory Committee on Undersea Features (ACUF) ang iba pang mga pangalan bilang {{langx|fr|Banc Sabina}}, {{langx|ms|Beting Sabina}}, at ang mga alternatibong pangalang [[Wikang Tsino|Tsino]] na Hsien-pin An-sha, Xianbin Ansha, Yulin, 仙濱暗沙, at 鱼鳞.<ref>{{cite web|url=https://geonames.nga.mil/geonames/GeographicNamesSearch/|title=Geographic Names Server (GNS) database|access-date=September 11, 2024|publisher=National Geospatial-Intelligence Agency|location=Springfield, Virginia, USA}}</ref> == Heograpiya == Ang Buhanginan ng Escoda ay bahagi ng [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]. Matatagpuan ito sa koordinadong 09° 45' H 116° 28' S,<ref>{{cite book |author1=D.J Hancox |author2=John Prescott|title=A Geographical Description of the Spratly Islands|publisher=International Boundaries Research Unit|location=UK|page=28}}</ref> {{convert|75|nmi|lk=in}} mula sa [[Pulo ng Palawan]], at nasa loob ng {{convert|200|nmi|adj=on}} [[Eksklusibong sonang ekonomiko ng Pilipinas|eksklusibong sonang ekonomiko]] (EEZ) ng Pilipinas.<ref>{{Cite web |url=https://mirror.pco.gov.ph/news_releases/philippines-condemns-latest-china-coast-guard-aggression/ |title=Philippines condemns latest China Coast Guard aggression |website=Presidential Communications Office |date=August 31, 2024 |access-date=Hunyo 13, 2026 |archive-date=Pebrero 22, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250222231857/https://mirror.pco.gov.ph/news_releases/philippines-condemns-latest-china-coast-guard-aggression/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://thediplomat.com/2024/05/philippines-to-take-steps-to-prevent-chinese-reclamation-in-south-china-sea/ |title=Philippines to Take Steps to Prevent Chinese Reclamation in South China Sea |website=The Diplomat}}</ref> Matatagpuan ito {{convert|56|nmi}} sa timog-kanluran ng [[Bahura ng Carnatic]] at binubuo ng dalawang pangunahing bahagi na may lawak na {{convert|115|km2|mi2}}. Ang silangang kalahati ng Buhanginan ng Escoda ay binubuo ng mga bahurang lumilitaw kapag mababa ang tubig, samantalang ang kanlurang kalahati ay binubuo ng mga banlik na may lalim na {{convert|3.7| to |8.3|m|abbr=off}} at mga bahurang pumapalibot sa isang [[Danaw]].<ref>{{cite book |title=Admiralty Sailing Directions - South China Sea |date=2004 |publisher=UKHO - United Kingdom Hydrographic Office |location=Taunton |page=64 |url=http://www.timawa.net/forum/index.php?topic=22679.0 }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==Soberenya at mga karapatang soberano== {{main article|Eksklusibong sonang ekonomiko|UNCLOS|Alitang teritoryal sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas}} [[File:Maritime Zones under International Law.png|thumb|right|450px|Mga sonang pandagat sa ilalim ng pandaigdigang batas]] Ang Buhanginan ng Escoda ay isang pinagtatalunang low-tide elevation<ref name="scmp-new-hotspot" /><ref name="amti-map" /> sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] na [[Alitang teritoryal sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas|inaangkin ng maraming estado]]: Tsina, Pilipinas, Taiwan, at Vietnam. Bilang isang low-tide elevation na hindi nasasaklaw ng dagat teritoryal ng isang [[Estadong baybayin|estadong baybayin]], ang Buhanginan ng Escoda mismo ay hindi lumilikha ng sarili nitong [[Dagat teritoryal|dagat teritoryal]] alinsunod sa Artikulo 13 ng UNCLOS.<ref>{{cite web |title=United Nations Convention on the Law of the Sea |url=https://www.un.org/depts/los/convention_agreements/texts/unclos/part2.htm |publisher=[[United Nations]] |access-date=23 September 2024}}</ref> May pagkakaiba ang soberenya at mga karapatang soberano ayon sa pandaigdigang batas pandagat.<ref name="sovereigntyVsSovereignRights">{{cite news |last1=Basu |first1=Pratnashree |title=Sovereignty Vs. Sovereign Rights: De-escalating Tensions in the South China Sea |url=https://www.orfonline.org/research/sovereignty-vs-sovereign-rights-de-escalating-tensions-in-the-south-china-sea |publisher=[[Observer Research Foundation]] |date=August 14, 2023}}</ref><ref name="seaDisputeSovereigntyVsSovereignRights">{{cite news |last1=Alfarsi |first1=Haroun |title=Sea Dispute: Sovereignty vs. Sovereign Rights |url=https://www.profolus.com/topics/sovereignty-vs-sovereign-rights-difference/ |publisher=Profolus |date=April 27, 2024}}</ref> Ayon kay Propesor Robert Beckman ng [[Pamantasang Panteknolohiya ng Nanyang]], ang pagtukoy sa soberenya ng mga pinagtatalunang katangian ay wala sa hurisdiksiyon ng UNCLOS.<ref name="beckmanRoleOfUNCLOS">{{Cite web |first1=Andrea |last1=Ho |date=2021-05-06 |title=Professor Robert Beckman on the Role of UNCLOS in Maritime Disputes |url=https://gjia.georgetown.edu/2021/05/06/professor-robert-beckman-on-the-role-of-unclos-in-maritime-disputes/ |access-date=2024-07-09 |website=Georgetown Journal of International Affairs |language=en-US}}</ref> Nakasaad sa [[Arbitrasyon sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas noong 2016]] ng hukumang arbitral sa [[Permanenteng Hukuman ng Arbitrasyon]] sa [[The Hague]] na wala itong kapangyarihang magpasya sa usapin ng soberenya sa [[Kapuluan ng Kalayaan]].<ref name="scsArbitration2016">{{cite web |last1=Mensah |first1=Thomas A. |title=The South China Sea Arbitration Award of 12 July 2016 |url=https://pcacases.com/web/sendAttach/2086 |website=PCA Cases |publisher=[[Permanent Court of Arbitration]] |access-date=September 29, 2024}}</ref><ref name=jurisadmiss>{{cite web |title=Award on Jurisdiction and Admissibility |date=29 October 2015 |publisher=Permanent Court of Arbitration |url=https://pcacases.com/web/sendAttach/2579 |language=en |access-date=30 January 2022 |archive-date=3 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220503202232/https://pcacases.com/web/sendAttach/2579 |url-status=live }}</ref> Gayunman, tinugunan ng pasya ang mga partikular na usaping iniharap dito, kabilang ang mga pagkakataong nilabag ng iba ang mga karapatang soberano ng Pilipinas sa loob ng eksklusibong sonang ekonomiko nito.<ref name=jurisadmiss/> Bagaman hindi partikular na binanggit ang Buhanginan ng Escoda sa pasya ng Permanenteng Hukuman ng Arbitrasyon noong 2016,<ref name="scsArbitration2016" /> naging mahalagang pasya ito na nagpatibay sa mga karapatan ng Pilipinas sa mga katubigang nakapalibot sa bahura.<ref name="geostrategicSignificanceSabina">{{cite web |title=AnalysisThe Geostrategic Significance of Sabina Shoal: A Flashpoint in the South China Sea Dispute |url=https://thepacificreports.com/2024/08/24/the-geostrategic-significance-of-sabina-shoal-a-flashpoint-in-the-south-china-sea-dispute/ |publisher=The Pacific Report |access-date=September 29, 2024}}</ref><ref name="newFirestormErupts">{{cite news |last1=Seidel |first1=Jamie |title=New ‘firestorm’ erupts between China and Philippines in South China Sea |url=https://www.news.com.au/technology/innovation/military/new-firestorm-erupts-between-china-and-philippines-in-south-china-sea/news-story/ad4eee1ab3a200f752cbf3ff451b14d8 |publisher=[[News.com.au]] |date=September 5, 2024}}</ref>{{Better source needed|date=October 2024|reason=maraming kamalian}} == Silipin din == * [[Kapuluan ng Kalayaan]] * [[Kalayaan, Palawan]] == Mga Sanggunian == {{reflist}} {{Kapuluan ng Kalayaan}} {{Lalawigan ng Pilipinas}} [[Kaurian:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kaurian:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] k6b5rnl3kvmnirgs7keq28nlpqivx78 0 338614 2213415 2212495 2026-06-26T03:41:37Z LknFenix 125962 + Maagang buhay 2213415 wikitext text/x-wiki {{Infobox basketball biography | name = Jordan Clarkson | image = Jordan Clarkson NY Knicks 2025 NBA Cup (cropped).jpg | caption = Clarkson sa [[New York Knicks]] noong 2025 | image_size = | number = 00 | team = New York Knicks | position = ''Shooting guard'' / ''point guard'' | league = [[NBA]] | birth_date = {{birth date and age|1992|6|7}} | birth_place = [[Tampa, Florida]], Estados Unidos | nationality = Amerikano / Pilipino | height_ft = 6 | height_in = 5 | weight_lb = 194 | high_school = Karen J. Wagner<br />([[San Antonio, Texas]]) | college = * Tulsa (2010–2012) * Missouri (2013–2014) | draft_year = 2014 | draft_round = 2 | draft_pick = 46 | draft_team = [[Washington Wizards]] | career_start = 2014 | career_end = | highlights = * NBA champion ({2026) * NBA Cup champion (2025) * NBA Sixth Man of the Year ({{nbay|2020|end}}) * NBA All-Rookie First Team ({{nbay|2014|end}}) * Second-team All-SEC (2014) * First-team All-C-USA (2012) * C-USA All-Freshman Team (2011) }} Si '''Jordan Taylor Clarkson''' (ipinanganak noong Hunyo 7, 1992) ay isang Amerikano-Pilipinong propesyonal na manlalaro ng [[basketbol]] para sa [[New York Knicks]] ng [[National Basketball Association]] (NBA). Naglaro siya ng pangkolehiyong basketbol sa loob ng dalawang season kasama ang Tulsa Golden Hurricane bago lumipat sa Missouri, kung saan napili siya sa ikalawang koponang all-conference ng Timong-silangang Komperensiya (SEC). Noong 2026, nagkampeon siya kasama ang Knicks. Matapos hindi tapusin ang kanyang huling taon sa kolehiyo upang sumali sa 2014 NBA draft, napili si Clarkson ng [[Washington Wizards]] sa ikalawang round sa pamamagitan ng ika-46 na kabuuang pagpili at agad na ipinagpalit sa [[Los Angeles Lakers]]. Napili siya sa NBA All-Rookie First Team. May pagkamamamayang Pilipino rin siya at kumatawan sa [[Pambansang koponan ng basketbol ng Pilipinas|pambansang koponan ng Pilipinas]].<ref name="Citizenship Citation PH Passport Proof">{{Cite web |title=Jordan Clarkson PH passport |url=http://www.philstar.com/sports/2015/08/25/1492076/look-jordan-clarkson-ph-passport |access-date=Agosto 31, 2015 |website=Philippine Star|language=en|trans-title=Pasaporteng PH ni Jordan Clarkson}}</ref><ref name="Citizenship Citation A">{{Cite web |title=SBP: No need to naturalize Jordan Clarkson |url=http://cnnphilippines.com/sports/2015/08/24/Gilas-Pilipinas-Jordan-Clarkson-natural-born.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161013125419/http://cnnphilippines.com/sports/2015/08/24/Gilas-Pilipinas-Jordan-Clarkson-natural-born.html |archive-date=Oktubre 13, 2016 |access-date=Agosto 31, 2015 |website=CNN Philippines|language=en|trans-title=SBP: Hindi na kailangang naturalisahin si Jordan Clarkson}}</ref><ref name="Citizenship Citation C">{{Cite web |date=Agosto 28, 2015 |title=NBA's Jordan Clarkson could visit during Jones Cup |url=https://chinapost.nownews.com/20150829-42776 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180828170429/https://chinapost.nownews.com/20150829-42776 |archive-date=Agosto 28, 2018 |access-date=Agosto 31, 2015 |website=China Post|language=en|trans-title=Jordan Clarkson ng NBA, maaaring bumisita sa Jones Cup}}</ref> Noong 2021, hinirang si Clarkson bilang NBA Sixth Man of the Year.<ref>{{Cite web |date=Pebrero 8, 2018 |title=10 Facts and Stats About Jordan Clarkson |url=https://www.nba.com/cavaliers/photogallery/clarkson-facts-stats |website=NBA|language=en|trans-title=10 Katotohanan at Estadistika Tungkol kay Jordan Clarkson}}</ref> == Maagang buhay == Ipinanganak si Clarkson sa [[Tampa, Florida]], kina Mike Clarkson na isang Aprikano-Amerikano at Annette Tullao Davis na isang Pilipina-Amerikana. Ang ina ni Davis na si Marcelina Tullao Kingsolver ay mula sa [[Bacolor]], Pampanga, Pilipinas.<ref>{{cite news|first=Sam|last=Laird|title=Lakers start first Asian-American backcourt in NBA history|date=Marso 26, 2015|work=Mashable|url=https://mashable.com/2015/03/25/lakers-start-first-asian-american-backcourt-in-nba-history/|access-date=Enero 18, 2021|language=en|trans-title=Lakers, ang unang Asian-American backcourt sa kasaysayan ng NBA}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://sports.abs-cbn.com/nba/news/2017/10/19/jordan-clarkson-s-biggest-fan-his-lola-marcelina-32420|title=Jordan Clarkson's biggest fan? His Lola Marcelina|last=Corp|first=ABS-CBN|website=ABS-CBN SPORTS|language=en|access-date=Oktubre 21, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191021200828/https://sports.abs-cbn.com/nba/news/2017/10/19/jordan-clarkson-s-biggest-fan-his-lola-marcelina-32420|archive-date=Oktubre 21, 2019|trans-title=Pinakamalaking tagahanga ni Jordan Clarkson? Ang kanyang Lola Marcelina}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://sports.inquirer.net/317553/clarksons-dream-deferred-no|title=Clarkson's dream deferred no more|last=Della|first=Percy D.|website=sports.inquirer.net|date=Agosto 31, 2018|language=en|access-date=Oktubre 21, 2019|trans-title=Hindi na naantala ang pangarap ni Clarkson}}</ref> Parehong naglingkod sa [[Hukbong Himpapawid ng Estados Unidos]] ang kanyang mga magulang at nagdiborsyo noong bata pa si Clarkson; kalaunan ay muling nagpakasal ang ama ni Clarkson kay Janie Clarkson.<ref>{{Cite web |last=Bresnahan |first=Mike |date=Enero 4, 2015 |title=Father's diagnosis affected Jordan Clarkson on the court |url=https://www.latimes.com/sports/lakers/la-sp-lakers-jordan-clarkson-20150104-story.html |access-date=Oktubre 21, 2019 |website=Los Angeles Times |language=en-US|trans-title=Naapektuhan ang paglalaro ni Jordan Clarkson ng diyagnosis ng kanyang ama}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.dailynews.com/sports/20150331/lakers-rookie-jordan-clarkson-finds-inspiration-from-his-father-coach-friend-cancer-survivor|title=Lakers' rookie Jordan Clarkson finds inspiration from his father – coach, friend, cancer survivor|date=Abril 1, 2015|website=Daily News|language=en-US|access-date=Oktubre 21, 2019|trans-title=Jordan Clarkson, rookie ng Lakers, nakahanap ng inspirasyon mula sa kanyang ama – coach, kaibigan, at nakaligtas sa kanser}}</ref> Lumipat siya sa [[San Antonio, Texas]] nang siya ay mga anim na taong gulang.<ref>{{cite news |last=Flores |first=David |title=Wagner grad Clarkson makes first NBA start in Lakers' loss to Spurs |date=Enero 24, 2015 |work=Kens5.com |url=http://www.kens5.com/story/opinion/contributors/david-flores/2015/01/24/wagner-grad-clarkson-makes-first-nba-start-against-spurs/22265519/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20150810153714/http://www.kens5.com/story/opinion/contributors/david-flores/2015/01/24/wagner-grad-clarkson-makes-first-nba-start-against-spurs/22265519/ |archive-date=Agosto 10, 2015 |url-status=live |language=en|trans-title=Gradwado ni Wagner na si Clarkson, unang nagsimula sa NBA sa pagkatalo ng Lakers sa Spurs}}</ref> Nag-aral siya sa Karen Wagner High School sa San Antonio. Bilang isang sopomor, nag-average siya ng 10 puntos bawat laro at nakatanggap ng marangal na pagbanggit sa ''all-district team''. Bilang isang dyunyor, nag-average siya ng 20 puntos, anim na ''rebound'', at apat na ''assist'' bawat laro, na tumulong sa kanyang koponan na magtala ng 32–8 rekord at makarating sa semipinal ng kampeonato ng estado ng Class 5A.<ref name="bio">{{cite web | url=http://www.mutigers.com/sports/m-baskbl/mtt/jordan_clarkson_802288.html | title=Jordan Clarkson Bio | work=MUTigers.com | archive-url=https://web.archive.org/web/20150612045048/http://www.mutigers.com/sports/m-baskbl/mtt/jordan_clarkson_802288.html|archive-date=Hunyo 12, 2015|language=en|trans-title=Talambuhay ni Jordan Clarkson}}</ref> Noong Nobyembre 11, 2009, pumirma si Clarkson ng isang ''National Letter of Intent'' upang maglaro ng pangkolehiyong basketbol sa Unibersidad ng Tulsa.<ref>{{cite web | url=http://www.tulsahurricane.com/sports/m-baskbl/spec-rel/111109aab.html | title=Tulsa Basketball Signs Three Prep Seniors | work=TulsaHurricane.com | date=Nobyembre 11, 2009 | access-date=Hulyo 8, 2014 | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20140714190149/http://www.tulsahurricane.com/sports/m-baskbl/spec-rel/111109aab.html | archive-date=Hulyo 14, 2014 |language=en|trans-title=Pumirma ang Tulsa Basketball ng Tatlong Prep Seniors}}</ref> Bilang isang sinyor, nag-average siya ng 18.9 puntos, 6.1 ''rebound'', 3.4 ''assist'', at 2.1 ''steal'' bawat laro, na tumulong sa kanyang koponan na magtala ng 38–2 rekord at umabot sa semipinal ng kampeonato ng estado, kung saan ito natalo. Hinirang din siyang ''San Antonio High School Player of the Year''.<ref name="bio" /> ==Mga sanggunian== {{Reflist}} [[Kategorya:Shooting guards]] [[Kategorya:Mga Amerikanong liping-Pilipino]] [[Kategorya:Nabubuhay na mga tao]] [[Kategorya:Ipinanganak noong 1992]] 98zohug20ldbw5iu9qavws121zxiit2 0 338637 2213456 2212962 2026-06-26T08:44:30Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 2 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2213456 wikitext text/x-wiki {{Infobox university|image=Domus_Academy_logo.tif|campus=via Carlo Darwin 20, 20143 Milão|website=https://www.domusacademy.com/|director=Giorgio Lospennato|location=Milan, Italy|type=Pribadong paaralan|name=Domus Academy|established=1982}} '''Ang Domus Academy''' ay isang pribadong paaralan ng disenyo sa [[Milan]], [[Italya|Italy]]. Nag-aalok ito ng mga undergraduate at postgraduate degree courses sa [[Moda|fashion]], industrial design, design management<ref>Ikujiro Nonaka, Toshihiro Nishiguchi (2000). [https://books.google.com/books?id=0SOx2P8zwQUC&pg=PA132 Knowledge Emergence: Social, Technical, and Evolutionary Dimensions of Knowledge Creation]. Oxford: Oxford University Press; <nowiki>ISBN 9780198029991</nowiki>.</ref>, business at user experience design, product at [[Disenyong panloob|interior design]], design innovation, fashion at luxury brand management. == Kasaysayan == Ang Domus Academy ay itinatag noong 1982<ref>Gianluigi Falabrino (2004). [https://books.google.it/books?vid=ISBN8876443932 Design speaks Italian] (sa Italyano). Milano, Libri Scheiwiller. <nowiki>ISBN 8876443932</nowiki>.</ref> ng pamilyang Mazzocchi, mga may‑ari ng Editoriale Domus, ang naglalathala ng mga magasin na Domus at Quattroruote<ref name=":0">Barbara Casavecchia, Anna Cirillo (Enero 13, 2010). Le scuole gioiello del design vendute a un colosso americano (sa Italyano). La Repubblica.</ref>. Si Maria Grazia Mazzocchi ang nagsilbing presidente ng paaralan<ref name=":0" />. Kabilang naman si Gianfranco Ferré sa faculty mula 1983 hanggang 1989<ref>Maria-Vittoria Alfonsi (2008). [https://books.google.com/books?id=OD9KBgAAQBAJ Gianfranco Ferré. L'architetto stilista] (sa Italyano). Milan: Baldini Castoldi Dalai. <nowiki>ISBN 9788860738905</nowiki>.</ref><ref>[http://www.moda.san.beniculturali.it/wordpress/?protagonisti=gianfranco-ferre Ferré Gianfranco 1944 - 2007] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160919053140/http://www.moda.san.beniculturali.it/wordpress/?protagonisti=gianfranco-ferre |date=2016-09-19 }} (sa Italyano). Archivi della moda del novecento. Ministero dei beni e delle attività culturali e del turismo.</ref>, at si Andrea Branzi ang naging cultural director sa unang sampung taon ng akademya<ref name=":0" />. Noong 2009, nakuha ang paaralan ng Laureate Education na nakabase sa Baltimore, Maryland, sa halagang tinatayang sampung milyong euro<ref name=":0" />. Pagsapit ng 2018, ibinenta ito ng Laureate sa Galileo Global Education ng Pransya<ref name=":1">Marta Casadei (Nobyembre 23, 2017). [http://www.ilsole24ore.com/art/moda/2017-11-23/-milano-nasce-maxi-polo-la-moda-e-design-102138.shtml?uuid=AEpSxOGD Moda, arte&design: a Milano il maxi-polo delle scuole] (sa Italyano). Il Sole 24 Ore.</ref>. Lumitaw ang akademya mula sa cultural milieu ng Italian Radical Design at nagposisyon ng sarili bilang espasyo para sa experimental education. Malaki ang naging impluwensiya ng mga personalidad tulad nina Alessandro Mendini, Alessandro Guerriero, Ettore Sottsass, at Pierre Restany sa paghubog ng maagang yugto nito. Si Restany ang nagmungkahi kay Branzi, co‑founder ng Archizoom collective, na maging unang direktor ng akademya<ref>Domus, n°633, Nobyembre 1982, p. 56.</ref>. Naapektuhan din ang Domus Academy ng ideya ng Global Tools (1973–1975)<ref>Casabella, Mayo 1973.</ref>, isang maikli ngunit makabuluhang network ng mga designer at theorist na naglayong muling pag-isipan ang disenyo at edukasyon. Sa dekada 1980 at 1990, bumuo ang akademya ng mga master's program sa mga larangan tulad ng fashion design, industrial design, at komunikasyon, madalas sa pakikipagtulungan sa mga kumpanya at institusyong pangkultura. Isa sa pinakaimportanteng aspeto ng edukasyon sa Domus Academy ay ang pagsasama ng pag-aaral sa aktwal na propesyonal na gawain. Pinapalakas ng institusyon ang pakikipagtulungan sa mga designer mula sa akademya at industriya<ref>Domus, n°648, Marso 1984, P. 1.</ref>. Sa paglipas ng panahon, nakatrabaho ng mga estudyante ang mga kilalang propesyonal tulad nina Achille Castiglioni, Ezio Manzini, Gaetano Pesce, Giampaolo Fabris, Giorgetto Giugiaro, Hans Hollein, Isao Hosoe, Issey Miyake, Jerszy Seymour, Michele De Lucchi, at Nanni Strada. Noong 1994<ref name=":2">Fondazione ADI, 1994. [https://www.adi-design.org/upl/CdO_STORICO/CdO%20storico%20MOTIVAZIONI/Motivazioni_1994.pdf Premio Compasso d'Oro 1994].</ref>, tumanggap ang institusyon ng Compasso d’Oro award mula sa ADI bilang pagkilala sa ambag nito sa mga bagong ideya sa disenyo—tulad ng ugnayan ng teknolohiya at human experience, halo ng fashion at [[Disenyo|design]], sociological approaches, at pag-unlad sa design management at service design—kasama na ang kontribusyon nito sa edukasyon at paglalathala. Ginagamit ng Domus Academy ang project‑based learning approach, na nakabatay sa pakikipagtulungan sa mga kumpanya at sa faculty na galing sa iba’t ibang bansa. Internasyonal din ang komunidad ng mga estudyante<ref name=":1" />. Noong 2009, naging bahagi ito ng Laureate network, at noong 2018, in-acquire ng Galileo Global Education<ref>Fashion Network (Nobyembre 23, 2017). [https://it.fashionnetwork.com/news/Gruppo-galileo-italia-nasce-il-polo-di-formazione-con-marangoni-naba-e-domus-academy Gruppo Galileo Italia, nasce il polo di formazione con Marangoni, NABA e Domus Academy]{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (sa Italyano).</ref>. Dahil dito, lumawak pa ang international dimension ng institusyon habang nananatili ang pokus nito sa design bilang critical at cultural field. == Mga programa at akreditasyon == Ang academic offering ng Domus Academy ay kinabibilangan ng mga bachelor of arts courses (180 ECTS credits), 1-year master's courses (60 o 90 ECTS credits) at 2-year master of arts courses (120 ECTS credits), na nagbibigay ng access sa mga PhD at doctorate programs. Sa pagtatapos ng 1-year Master’s program, makakamit ng mga estudyante ang titulo ng Academic Master (60 ECTS), na may internasyonal na pagkilala at akreditasyon mula sa MIUR, o maaaring kunin ang Dual Award Master (90 ECTS). Ang Academic Master ay iniisyu ng NABA – Nuova Accademia di Belle Arti<ref>[https://web.archive.org/web/20181218102131/http://www.afam.miur.it/argomenti/istituzioni/istituzioni-autorizzate-a-rilasciare-titoli-di-alta-formazione-artistica,-musicale-e-coreutica-(art11-dpr-872005,-n212).aspx Istituzioni autorizzate a rilasciare titoli di Alta Formazione Artistica, Musicale e Coreutica] (art. 11 DPR 8.7.2005, n. 212) (sa Italyano). Ministero dell'Istruzione, dell'Università e della Ricerca.</ref>, isang institusyong awtorisado ng MIUR para sa Higher Education in Art, Music, and Dance. Samantala, ang Dual Award Master ay nagbibigay ng dalawang qualification: isang Academic Master na kinikilala sa Italya at isang Master of Arts na opisyal na kinikilala ng British system at ibinibigay ng Regent’s University London. == Kampus == Ang campus ay matatagpuan sa Navigli district ng Milan. Ang mga pasilidad ay kinabibilangan ng mga laboratoryo ng disenyo at fashion, isang library, mga digital workspace, at mga social area. == Admisyon == Ang mga kurso ay isinasagawa sa wikang Ingles. Para sa undergraduate programs, kailangan ng high school diploma na tinatanggap para sa pagpasok sa unibersidad. Para naman sa postgraduate, kailangan ang bachelor’s degree o kaparehong antas. May iba’t ibang intake periods ang Domus Academy kada taon, at tinitingnan nila ang academic record, portfolio, at English level ng bawat aplikante. == Mga Pagkilala == Ang Domus Academy ay ginawaran ng Compasso d'Oro para sa karera nito at sa kalidad ng mga programang pagtuturo nito<ref name=":2" />, pati na rin sa pansin nito sa mga advanced topic na may kaugnayan sa pag-unlad ng Italian design. Sa mga nakaraang taon, ang paaralan ay isa sa pinaka kinikilala sa buong mundo, kabilang ito sa Business Week, Frame Publishers<ref>Ana Martins (2014). [https://www.lehmanns.de/shop/sozialwissenschaften/26844030-9789077174982-masterclass-architecture Masterclass Architecture, Guide to the World's Leading Graduate Schools]. <nowiki>ISBN 9789077174982</nowiki>.</ref>, Domus Magazine<ref>Domus Guide (2014, 2016, 2018). Supplement to Domus Magazine.</ref>, at Azure Magazine<ref>Jaclyn Tersigni (Nobyembre 17, 2016). [https://www.azuremagazine.com/article/eight-top-interior-design-schools/ 8 Top Interior Design Schools from around the World]. Azure Magazine.</ref>. Nakatanggap ito ng Special Badge of Excellence sa Learning Experience mula sa The Business of Fashion<ref>The Business of Fashion (Hunyo 2, 2019). [https://www.businessoffashion.com/articles/workplace-talent/graduate-fashion-design/ The Best Fashion Schools in the World 2019].</ref>. Kasama ito sa QS World University Rankings by Subject<ref>[https://www.topuniversities.com/universities/domus-academy QS University Ranking by Subject.]</ref>, UI GreenMetric World University Rankings<ref>{{Cite web |url=https://greenmetric.ui.ac.id/rankings/overall-rankings-2024/domusacademy.it |title=UI GreenMetric World University Rankings. |access-date=2026-06-23 |archive-date=2025-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250918082843/https://greenmetric.ui.ac.id/rankings/overall-rankings-2024/domusacademy.it |url-status=dead }}</ref> at THE Impact Rankings<ref>[https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/domus-academy-milan THE Impact Rankings.]</ref>. == Mga Kaugnayang Eskuelahan == Ang Domus Academy ay nananatiling may mga partnership sa mga international institution tulad ng: Central Saint Martins ([[United Kingdom|UK]]); Pratt Institute ([[Estados Unidos|USA]]); Royal College of Art (UK); RMIT University ([[Australya|Australia]]); Tsinghua University ([[Tsina|China]]); College for Creative Studies (USA); Nottingham Trent University (UK); Strate School of Design ([[Pransiya|France]]); Institut Teknologi Bandung ([[Indonesya|Indonesia]]). == Mga Kolaborasyong Pang‑Industriya == Pinagyayaman ng Domus Academy ang kurikulum nito sa pamamagitan ng industry workshops na binuo kasama ang mga prestihiyosong kumpanya tulad ng: Ferrari, [[Google]], Versace, IKEA, PepsiCo, Technogym, Nike, Moncler, [[Samsung]], Condé Nast. Ang akademya ay miyembro ng Cumulus Association<ref>[https://cumulusassociation.org/our-community/our-member-institutions/domus-academy/ Cumulus Association.]</ref>, ADI– Associazione per il Disegno Industriale, at Piattaforma Sistema Formativo Moda<ref>[https://piattaformamoda.it/ Piattaforma Sistema Formativo Moda.]</ref>. == Alumni == Ang mga kilalang alumni ay kinabibilangan nina: Anna Dello Russo, Diego Dolcini, Joseph Forakis<ref name=":3">Lost in Translation, Mga Curator na sina Dante Donegani at Elena Pacenti, Exhibition Catalogue, 2012, P. 65-70-71-74-79-84.</ref>, Francisco Gomez Paz<ref name=":3" />, Christophe Pillet, Neil Poulton<ref name=":3" />, Mario Trimarchi<ref name=":3" />, Philippe Bestenheider<ref name=":3" />, Defne Koz<ref name=":3" />, Marco Susani<ref name=":3" />, at Andrew GN. == Mga Talakayan at Mga Panauhing Tagapagsalita == Ang Domus Academy ay regular na nagsasagawa ng mga lektura at kaganapan na tampok ang mga eksperto mula sa larangan ng disenyo, arte at komunikasyon. Kabilang sa mga naging panauhing tagapagsalita sa nakaraan sina''''':''''' Refik Anadol, Yves Béhar, Michele De Lucchi, Tom Dixon, Alberta Ferretti, Formafantasma, Erik Kessel, Mauro Porcini, at Vincent Van Duysen. == Mga Sanggunian == [[Kategorya:Disenyo]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Infobox mapframe without OSM relation ID on Wikidata]] [[Kategorya:Disenyo ng komunikasyon]] 9o21hi1a9clf6fyzjvngp5i9dggl2dj 0 338639 2213279 2213050 2026-06-25T12:46:06Z Coronadapont 156841 Added History 2213279 wikitext text/x-wiki {{Infobox sports team |name=DLSU Eco Archers Team |first_season=Shell Eco-marathon Asia 2011 |city=[[Maynila]], [[Pilipinas]] |founded=2010 |school=[[Pamantasang De La Salle]] }} Ang '''DLSU Eco Archers Team''', o mas tanyag sa dati nitong pangalan na ''DLSU Eco Car Team'', ay isang koponan ng mga mag-aaral ng [[Pamantasang De La Salle]] na bumubuo ng mga ''[[Sasakyan|eco car]]'' na isinasabak sa taunang patimpalak na ''Shell Eco-marathon''. <ref>{{Cite web |title=DLSU Eco Car Team |url=https://old.dlsu.edu.ph/dlsu-eco-car-team/ |url-status=live |access-date=June 24, 2026 |website=DLSU Eco Car Team}}</ref> ==Kasaysayan== Ang pananaliksik ng mga mag-aaral ng [[Pamantasang De La Salle]] tungkol sa alternatibong paraan ng pagpapatakbo ng mga sasakyan ay nagsimula sa pagsali nito sa ''World Solar Challenge 2007'' kung saan isinabak nila ang kauna-unahang ''[[Solar cell|solar car]]'' mula sa Pilipinas na kanilang tinawag na SINAG''.'' Nilayon ng paligsahang ito na tawirin sa pinakamabilis na oras ang [[Australya|Australian Outback]] mula sa Lungsod ng [[Darwin, Hilagang Teritoryo|Darwin]] papunta sa Lungsod ng [[Timog Australya|Adelaide]]. Ang naturang sasakyan ay ang ika-12 na nagtapos sa kursong ito sa 40 kalahok na nagmula sa [[Australya]], [[Estados Unidos]], [[Hapon]], [[Alemanya]], at iba pa.<ref>{{Cite web |last=DIMACALI |first=By TJ |date=2011-10-16 |title=PHL solar car evolution: From 'Sinag' to 'Sikat II' |url=https://www.gmanetwork.com/news/scitech/content/235572/phl-solar-car-evolution-from-sinag-to-sikat-ii/story/ |access-date=2026-06-25 |website=GMA News Online |language=en}}</ref> Nang ang ''Shell Eco-marathon'' ay inilungsad sa Asya noong 2010 ay bumuo ang mga mag-aaral ng pamantasan ng isa pang grupo na napokus sa kompetisyong ito. Dahil sa karanasan sa mga ''solar car'', ang unang isinaling sasakyan ng koponan ay pinapatakbo ng kuryente mula sa baterya sa kategoryang ''“Plug-In” electric mobility class'' at may uri na ''Prototype''. Ang sasakyan, na pinangalanang ''DLSU 100'' bilag pagpaparangal sa ika-100 taon ng paaralan, ay nilagyan ng ''cruise control'' upang mas mapanatili nito ang pinakamabisang paggamit ng kuryente sa buong pagtakbo nito. Ito ay nakapagtala ng 228 km/kWh sa ''Shell Eco-marathon Asia 2011'' na ginanap sa Sepang International Circuit sa [[Malaysia]].<ref>{{Cite news |date=2011-11-29 |title=15 Questions with Andre Torres |language=en-US |work=The LaSallian |url=https://thelasallian.com/2011/11/29/15-questions-with-andre-torres/ |access-date=2026-06-25}}</ref><ref>{{Cite news |last=Cruz |first=Mitch |last2=Simbulan |first2=Sankie |date=2011 |title=A glimpse into the future of smarter mobility |pages=14-17 |work=Shell World Philippines 2011, Issue 2}}</ref> Noong sumunod na tao, lumikha ang mga Lasalyano ng bagong sasakyang tumatakbo gamit ang kuryente at ng isa pang sasakyan na tumatakbo naman gamit ang [[gasolina]].<ref>{{Cite web |title=Philippine Teams win Off-Track Awards in Shell Eco-marathon Asia 2012 |url=https://www.shell.com.ph/media/media-releases/2012-media-releases/sem-ph-winners.html |access-date=2026-06-25 |website=www.shell.com.ph |language=en}}</ref> Ang ''Shell Eco-marathon Asia 2012'' ang unang patimpalak na sinalihan ng koponan kung saan dalawa ang kategoryang kanilang sinasalihan. Nagpatuloy ito hanggang sa taong 2022, kung kailan muling pinayagang ang pagkakaroon ng ''on-track event'' matapos ang [[Pandemya ng COVID-19|pandemya]].<ref>{{Cite web |title=PH students’ ingenuity tested in Shell Eco-marathon, Indonesia {{!}} About us |url=https://www.shell.com.ph/about-us/media/media-releases/2022-media-releases/ph-students-ingenuity-tested-in-shell-eco-marathon-indonesia.html |access-date=2026-06-25 |website=www.shell.com.ph |language=en-PH}}</ref> ==Mga sanggunian== {{reflist}} 7e4q58q8vg396t97o7qwy3ndwxvnju4 0 338650 2213313 2026-06-25T14:57:21Z KyutKoTalaga 152379 Bagong pahina: {{Infobox islands | disputed = yes | name = Pulo ng Rurok | type = island | other_names = Sinh Ton Island ''(Ingles)''<br>Đảo Sinh Tồn ''(Vietnamese)''<br>Rurok Island ''(Ingles ng Pilipinas)''<br>景宏島 Jǐnghóng Dǎo / Ching-hung Tao ''(Tsino)'' | image_name = Sin Cowe Island.png | image_caption = Pulo ng Rurok | pushpin_map... 2213313 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | disputed = yes | name = Pulo ng Rurok | type = island | other_names = Sinh Ton Island ''(Ingles)''<br>Đảo Sinh Tồn ''(Vietnamese)''<br>Rurok Island ''(Ingles ng Pilipinas)''<br>景宏島 Jǐnghóng Dǎo / Ching-hung Tao ''(Tsino)'' | image_name = Sin Cowe Island.png | image_caption = Pulo ng Rurok | pushpin_map = Spratly Islands relief | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{coord|09|53|07|N|114|19|47|E|display=inline,title}} | archipelago = [[Kapuluan ng Kalayaan]] | area_ha = 13 | country = {{VNM}} | country_admin_divisions_title_1 = [[Mga distrito ng Vietnam|Distrito]] | country_admin_divisions_1 = [[Distrito ng Trường Sa]], [[Khánh Hòa]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Mga komuna ng Vietnam|Komuna]] | country_admin_divisions_2 = Komuna ng Sinh Tồn | country1 = {{CHN}} | country2 = {{PHL}} | country3 = {{TWN}} | country4 = {{VNM}} | population = 31{{Citation needed|date=September 2021|reason=2020 photos from Vietnam Pictorial indicate a permanent civilian population - as opposed to rotating military personnel - but fail to provide a source for numbers}} }} [[File:Union Banks en.svg|thumb|Pulo ng Rurok sa mga Pampang ng Unyon]] Ang '''Pulo ng Rurok''' ({{lang-en|Rurok Island}}), o '''Sin Cowe Island''' ([[Wikang Ingles|Ingles]]); '''Đảo Sinh Tồn''' ({{lang-vi|Đảo Sinh Tồn}}); '''Jǐnghong Dao''' ({{zh|c=景宏島|p=Jǐnghóng Dǎo|w=Ching-hung Tao}}), ay isang pulo sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]. May likas na lawak itong {{convert|8|ha|acres|abbr=off}}, kaya ito ang ikapitong pinaka-malaking pulo sa Kapuluan ng Kalayaan at ang ikatlong pinaka-malaking pulong sinasakop ng Vietnam. Mayroon itong nakapalibot na bahura na nakausli sa ibabaw ng tubig kapag taob ang dagat.<ref>{{cite book |last1=Cole|first1=Bernard |title=The Great Wall at Sea: China's Navy Enters the Twenty-first Century |date=1 October 2001 |publisher=U.S. Naval Institute Press |isbn=1557502390 |page=207 |edition=First |url=https://books.google.com/books?id=ikj0ZahQDIYC&dq=cowesin+cowe+island+news&pg=PA207 |accessdate=6 June 2014}}</ref> == Mga Sanggunian == {{reflist}} 6tpcgkb7n3wxrrwbtf2pc5hdtp9dtx7 2213314 2213313 2026-06-25T14:57:48Z KyutKoTalaga 152379 2213314 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | disputed = yes | name = Pulo ng Rurok | type = island | other_names = Sinh Ton Island ''(Ingles)''<br>Đảo Sinh Tồn ''(Vietnamese)''<br>Rurok Island ''(Ingles ng Pilipinas)''<br>景宏島 Jǐnghóng Dǎo / Ching-hung Tao ''(Tsino)'' | image_name = Sin Cowe Island.png | image_caption = Pulo ng Rurok | pushpin_map = Spratly Islands relief | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{coord|09|53|07|N|114|19|47|E|display=inline,title}} | archipelago = [[Kapuluan ng Kalayaan]] | area_ha = 13 | country = {{VNM}} | country_admin_divisions_title_1 = [[Mga distrito ng Vietnam|Distrito]] | country_admin_divisions_1 = [[Distrito ng Trường Sa]], [[Khánh Hòa]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Mga komuna ng Vietnam|Komuna]] | country_admin_divisions_2 = Komuna ng Sinh Tồn | country1 = {{CHN}} | country2 = {{PHL}} | country3 = {{TWN}} | country4 = {{VNM}} | population = 31{{Citation needed|date=September 2021|reason=2020 photos from Vietnam Pictorial indicate a permanent civilian population - as opposed to rotating military personnel - but fail to provide a source for numbers}} }} [[File:Union Banks en.svg|thumb|Pulo ng Rurok sa mga Pampang ng Unyon]] Ang '''Pulo ng Rurok''' ({{lang-en|Rurok Island}}), o '''Sin Cowe Island''' ([[Wikang Ingles|Ingles]]); '''Đảo Sinh Tồn''' ({{lang-vi|Đảo Sinh Tồn}}); '''Jǐnghong Dao''' ({{zh|c=景宏島|p=Jǐnghóng Dǎo|w=Ching-hung Tao}}), ay isang pulo sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]. May likas na lawak itong {{convert|8|ha|acres|abbr=off}}, kaya ito ang ikapitong pinaka-malaking pulo sa Kapuluan ng Kalayaan at ang ikatlong pinaka-malaking pulong sinasakop ng Vietnam. Mayroon itong nakapalibot na bahura na nakausli sa ibabaw ng tubig kapag taob ang dagat.<ref>{{cite book |last1=Cole|first1=Bernard |title=The Great Wall at Sea: China's Navy Enters the Twenty-first Century |date=1 October 2001 |publisher=U.S. Naval Institute Press |isbn=1557502390 |page=207 |edition=First |url=https://books.google.com/books?id=ikj0ZahQDIYC&dq=cowesin+cowe+island+news&pg=PA207 |accessdate=6 June 2014}}</ref> Mula pa noong 1974 ay nasa ilalim na ng pamamahala ng Vietnam ang pulong ito, na unang pinangasiwaan ng Hukbong-Dagat ng [[Timog Vietnam]] at pagkatapos ay ng Hukbong-Dagat ng [[Vietnam|Republikang Sosyalista ng Vietnam]] mula noong 1975. Inaangkin din ang pulo ng Tsina, ng [[Pilipinas]],<ref>{{cite web |last1=Rosen |first1=Mark E. |title=A CNA Occasional Paper - Philippine Claims in the South China Sea: A Legal Analysis |url=https://seasresearch.wordpress.com/2014/08/19/philippine-claims-in-the-south-china-sea-a-legal-analysis/ |website=South China Sea: Facts and Legal Aspects |access-date=16 September 2021 |publisher=CNA Corporation’s Strategic Studies (CSS) division |date=19 August 2014 |quote=The ubiquitous KIG claim by the Philippines carries little legal weight. It stands on the same footing as the nine-dashed-line claim. Also, it was made later than the claims of China, the ROC, and Vietnam.}}</ref> at ng [[Taiwan]] (Republika ng Tsina). Noong Disyembre 1960, humiling ng pahintulot ang Military Assistance Advisory Group ng Estados Unidos sa [[Ministry of National Defense (Taiwan)|Ministeryo ng Tanggulang Pambansa ng Republika ng Tsina]] upang magsagawa ng mga pagsisiyasat sa pulong ito, na kalaunan ay inaprubahan.<ref>{{Cite book |last=Jonathan Spangler, Olga Cachia |title=South China Sea Event Timeline: 1900–1969 |date=2018 |publisher=Asia-Pacific Research Association South China Sea Think Tank |isbn=9789869282840 |location=Taipei |pages=173}}</ref> == Mga Sanggunian == {{reflist}} mr85xzmc07kymnbn2z8p5h16va1jxsk 2213315 2213314 2026-06-25T14:58:09Z KyutKoTalaga 152379 2213315 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | disputed = yes | name = Pulo ng Rurok | type = island | other_names = Sinh Ton Island ''(Ingles)''<br>Đảo Sinh Tồn ''(Vietnamese)''<br>Rurok Island ''(Ingles ng Pilipinas)''<br>景宏島 Jǐnghóng Dǎo / Ching-hung Tao ''(Tsino)'' | image_name = Sin Cowe Island.png | image_caption = Pulo ng Rurok | pushpin_map = Spratly Islands relief | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{coord|09|53|07|N|114|19|47|E|display=inline,title}} | archipelago = [[Kapuluan ng Kalayaan]] | area_ha = 13 | country = {{VNM}} | country_admin_divisions_title_1 = [[Mga distrito ng Vietnam|Distrito]] | country_admin_divisions_1 = [[Distrito ng Trường Sa]], [[Khánh Hòa]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Mga komuna ng Vietnam|Komuna]] | country_admin_divisions_2 = Komuna ng Sinh Tồn | country1 = {{CHN}} | country2 = {{PHL}} | country3 = {{TWN}} | country4 = {{VNM}} | population = 31{{Citation needed|date=September 2021|reason=2020 photos from Vietnam Pictorial indicate a permanent civilian population - as opposed to rotating military personnel - but fail to provide a source for numbers}} }} [[File:Union Banks en.svg|thumb|Pulo ng Rurok sa mga Pampang ng Unyon]] Ang '''Pulo ng Rurok''' ({{lang-en|Rurok Island}}), o '''Sin Cowe Island''' ([[Wikang Ingles|Ingles]]); '''Đảo Sinh Tồn''' ({{lang-vi|Đảo Sinh Tồn}}); '''Jǐnghong Dao''' ({{zh|c=景宏島|p=Jǐnghóng Dǎo|w=Ching-hung Tao}}), ay isang pulo sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]. May likas na lawak itong {{convert|8|ha|acres|abbr=off}}, kaya ito ang ikapitong pinaka-malaking pulo sa Kapuluan ng Kalayaan at ang ikatlong pinaka-malaking pulong sinasakop ng Vietnam. Mayroon itong nakapalibot na bahura na nakausli sa ibabaw ng tubig kapag taob ang dagat.<ref>{{cite book |last1=Cole|first1=Bernard |title=The Great Wall at Sea: China's Navy Enters the Twenty-first Century |date=1 October 2001 |publisher=U.S. Naval Institute Press |isbn=1557502390 |page=207 |edition=First |url=https://books.google.com/books?id=ikj0ZahQDIYC&dq=cowesin+cowe+island+news&pg=PA207 |accessdate=6 June 2014}}</ref> Mula pa noong 1974 ay nasa ilalim na ng pamamahala ng Vietnam ang pulong ito, na unang pinangasiwaan ng Hukbong-Dagat ng [[Timog Vietnam]] at pagkatapos ay ng Hukbong-Dagat ng [[Vietnam|Republikang Sosyalista ng Vietnam]] mula noong 1975. Inaangkin din ang pulo ng Tsina, ng [[Pilipinas]],<ref>{{cite web |last1=Rosen |first1=Mark E. |title=A CNA Occasional Paper - Philippine Claims in the South China Sea: A Legal Analysis |url=https://seasresearch.wordpress.com/2014/08/19/philippine-claims-in-the-south-china-sea-a-legal-analysis/ |website=South China Sea: Facts and Legal Aspects |access-date=16 September 2021 |publisher=CNA Corporation’s Strategic Studies (CSS) division |date=19 August 2014 |quote=The ubiquitous KIG claim by the Philippines carries little legal weight. It stands on the same footing as the nine-dashed-line claim. Also, it was made later than the claims of China, the ROC, and Vietnam.}}</ref> at ng [[Taiwan]] (Republika ng Tsina). Noong Disyembre 1960, humiling ng pahintulot ang Military Assistance Advisory Group ng Estados Unidos sa [[Ministry of National Defense (Taiwan)|Ministeryo ng Tanggulang Pambansa ng Republika ng Tsina]] upang magsagawa ng mga pagsisiyasat sa pulong ito, na kalaunan ay inaprubahan.<ref>{{Cite book |last=Jonathan Spangler, Olga Cachia |title=South China Sea Event Timeline: 1900–1969 |date=2018 |publisher=Asia-Pacific Research Association South China Sea Think Tank |isbn=9789869282840 |location=Taipei |pages=173}}</ref> Bahagi ito ng [[Pampang ng Pagkakaisa]].<ref name=Gazetteer>{{cite web | title = Digital Gazetteer of Spratly Islands | url = http://www.southchinasea.org/2011/08/19/digital-gazetteer-of-the-spratly-islands/ |date=19 August 2011 | accessdate=5 June 2014 |publisher=www.southchinasea.org }}</ref> Ayon sa mga ulat noong 2025, pinalawak ng Vietnam ang pulo sa 13 ektarya sa pamamagitan ng [[reklamasyon ng lupa]] mula sa dagat. == Mga Sanggunian == {{reflist}} c1vhzbjbrq60d6aw4be0o8d16js3cb0 2213316 2213315 2026-06-25T14:58:30Z KyutKoTalaga 152379 2213316 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | disputed = yes | name = Pulo ng Rurok | type = island | other_names = Sinh Ton Island ''(Ingles)''<br>Đảo Sinh Tồn ''(Vietnamese)''<br>Rurok Island ''(Ingles ng Pilipinas)''<br>景宏島 Jǐnghóng Dǎo / Ching-hung Tao ''(Tsino)'' | image_name = Sin Cowe Island.png | image_caption = Pulo ng Rurok | pushpin_map = Spratly Islands relief | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{coord|09|53|07|N|114|19|47|E|display=inline,title}} | archipelago = [[Kapuluan ng Kalayaan]] | area_ha = 13 | country = {{VNM}} | country_admin_divisions_title_1 = [[Mga distrito ng Vietnam|Distrito]] | country_admin_divisions_1 = [[Distrito ng Trường Sa]], [[Khánh Hòa]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Mga komuna ng Vietnam|Komuna]] | country_admin_divisions_2 = Komuna ng Sinh Tồn | country1 = {{CHN}} | country2 = {{PHL}} | country3 = {{TWN}} | country4 = {{VNM}} | population = 31{{Citation needed|date=September 2021|reason=2020 photos from Vietnam Pictorial indicate a permanent civilian population - as opposed to rotating military personnel - but fail to provide a source for numbers}} }} [[File:Union Banks en.svg|thumb|Pulo ng Rurok sa mga Pampang ng Unyon]] Ang '''Pulo ng Rurok''' ({{lang-en|Rurok Island}}), o '''Sin Cowe Island''' ([[Wikang Ingles|Ingles]]); '''Đảo Sinh Tồn''' ({{lang-vi|Đảo Sinh Tồn}}); '''Jǐnghong Dao''' ({{zh|c=景宏島|p=Jǐnghóng Dǎo|w=Ching-hung Tao}}), ay isang pulo sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]. May likas na lawak itong {{convert|8|ha|acres|abbr=off}}, kaya ito ang ikapitong pinaka-malaking pulo sa Kapuluan ng Kalayaan at ang ikatlong pinaka-malaking pulong sinasakop ng Vietnam. Mayroon itong nakapalibot na bahura na nakausli sa ibabaw ng tubig kapag taob ang dagat.<ref>{{cite book |last1=Cole|first1=Bernard |title=The Great Wall at Sea: China's Navy Enters the Twenty-first Century |date=1 October 2001 |publisher=U.S. Naval Institute Press |isbn=1557502390 |page=207 |edition=First |url=https://books.google.com/books?id=ikj0ZahQDIYC&dq=cowesin+cowe+island+news&pg=PA207 |accessdate=6 June 2014}}</ref> Mula pa noong 1974 ay nasa ilalim na ng pamamahala ng Vietnam ang pulong ito, na unang pinangasiwaan ng Hukbong-Dagat ng [[Timog Vietnam]] at pagkatapos ay ng Hukbong-Dagat ng [[Vietnam|Republikang Sosyalista ng Vietnam]] mula noong 1975. Inaangkin din ang pulo ng Tsina, ng [[Pilipinas]],<ref>{{cite web |last1=Rosen |first1=Mark E. |title=A CNA Occasional Paper - Philippine Claims in the South China Sea: A Legal Analysis |url=https://seasresearch.wordpress.com/2014/08/19/philippine-claims-in-the-south-china-sea-a-legal-analysis/ |website=South China Sea: Facts and Legal Aspects |access-date=16 September 2021 |publisher=CNA Corporation’s Strategic Studies (CSS) division |date=19 August 2014 |quote=The ubiquitous KIG claim by the Philippines carries little legal weight. It stands on the same footing as the nine-dashed-line claim. Also, it was made later than the claims of China, the ROC, and Vietnam.}}</ref> at ng [[Taiwan]] (Republika ng Tsina). Noong Disyembre 1960, humiling ng pahintulot ang Military Assistance Advisory Group ng Estados Unidos sa [[Ministry of National Defense (Taiwan)|Ministeryo ng Tanggulang Pambansa ng Republika ng Tsina]] upang magsagawa ng mga pagsisiyasat sa pulong ito, na kalaunan ay inaprubahan.<ref>{{Cite book |last=Jonathan Spangler, Olga Cachia |title=South China Sea Event Timeline: 1900–1969 |date=2018 |publisher=Asia-Pacific Research Association South China Sea Think Tank |isbn=9789869282840 |location=Taipei |pages=173}}</ref> Bahagi ito ng [[Pampang ng Pagkakaisa]].<ref name=Gazetteer>{{cite web | title = Digital Gazetteer of Spratly Islands | url = http://www.southchinasea.org/2011/08/19/digital-gazetteer-of-the-spratly-islands/ |date=19 August 2011 | accessdate=5 June 2014 |publisher=www.southchinasea.org }}</ref> Ayon sa mga ulat noong 2025, pinalawak ng Vietnam ang pulo sa 13 ektarya sa pamamagitan ng [[reklamasyon ng lupa]] mula sa dagat. [[File:Toàn cảnh đảo Sinh Tồn.jpg|center|thumb|487x487px|Pulo ng Rurok, tanaw mula sa timog.]] == Mga Sanggunian == {{reflist}} kva2up9aivotzapayxjkj04zf4j2yvd 2213317 2213316 2026-06-25T14:58:52Z KyutKoTalaga 152379 2213317 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | disputed = yes | name = Pulo ng Rurok | type = island | other_names = Sinh Ton Island ''(Ingles)''<br>Đảo Sinh Tồn ''(Vietnamese)''<br>Rurok Island ''(Ingles ng Pilipinas)''<br>景宏島 Jǐnghóng Dǎo / Ching-hung Tao ''(Tsino)'' | image_name = Sin Cowe Island.png | image_caption = Pulo ng Rurok | pushpin_map = Spratly Islands relief | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{coord|09|53|07|N|114|19|47|E|display=inline,title}} | archipelago = [[Kapuluan ng Kalayaan]] | area_ha = 13 | country = {{VNM}} | country_admin_divisions_title_1 = [[Mga distrito ng Vietnam|Distrito]] | country_admin_divisions_1 = [[Distrito ng Trường Sa]], [[Khánh Hòa]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Mga komuna ng Vietnam|Komuna]] | country_admin_divisions_2 = Komuna ng Sinh Tồn | country1 = {{CHN}} | country2 = {{PHL}} | country3 = {{TWN}} | country4 = {{VNM}} | population = 31{{Citation needed|date=September 2021|reason=2020 photos from Vietnam Pictorial indicate a permanent civilian population - as opposed to rotating military personnel - but fail to provide a source for numbers}} }} [[File:Union Banks en.svg|thumb|Pulo ng Rurok sa mga Pampang ng Unyon]] Ang '''Pulo ng Rurok''' ({{lang-en|Rurok Island}}), o '''Sin Cowe Island''' ([[Wikang Ingles|Ingles]]); '''Đảo Sinh Tồn''' ({{lang-vi|Đảo Sinh Tồn}}); '''Jǐnghong Dao''' ({{zh|c=景宏島|p=Jǐnghóng Dǎo|w=Ching-hung Tao}}), ay isang pulo sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]. May likas na lawak itong {{convert|8|ha|acres|abbr=off}}, kaya ito ang ikapitong pinaka-malaking pulo sa Kapuluan ng Kalayaan at ang ikatlong pinaka-malaking pulong sinasakop ng Vietnam. Mayroon itong nakapalibot na bahura na nakausli sa ibabaw ng tubig kapag taob ang dagat.<ref>{{cite book |last1=Cole|first1=Bernard |title=The Great Wall at Sea: China's Navy Enters the Twenty-first Century |date=1 October 2001 |publisher=U.S. Naval Institute Press |isbn=1557502390 |page=207 |edition=First |url=https://books.google.com/books?id=ikj0ZahQDIYC&dq=cowesin+cowe+island+news&pg=PA207 |accessdate=6 June 2014}}</ref> Mula pa noong 1974 ay nasa ilalim na ng pamamahala ng Vietnam ang pulong ito, na unang pinangasiwaan ng Hukbong-Dagat ng [[Timog Vietnam]] at pagkatapos ay ng Hukbong-Dagat ng [[Vietnam|Republikang Sosyalista ng Vietnam]] mula noong 1975. Inaangkin din ang pulo ng Tsina, ng [[Pilipinas]],<ref>{{cite web |last1=Rosen |first1=Mark E. |title=A CNA Occasional Paper - Philippine Claims in the South China Sea: A Legal Analysis |url=https://seasresearch.wordpress.com/2014/08/19/philippine-claims-in-the-south-china-sea-a-legal-analysis/ |website=South China Sea: Facts and Legal Aspects |access-date=16 September 2021 |publisher=CNA Corporation’s Strategic Studies (CSS) division |date=19 August 2014 |quote=The ubiquitous KIG claim by the Philippines carries little legal weight. It stands on the same footing as the nine-dashed-line claim. Also, it was made later than the claims of China, the ROC, and Vietnam.}}</ref> at ng [[Taiwan]] (Republika ng Tsina). Noong Disyembre 1960, humiling ng pahintulot ang Military Assistance Advisory Group ng Estados Unidos sa [[Ministry of National Defense (Taiwan)|Ministeryo ng Tanggulang Pambansa ng Republika ng Tsina]] upang magsagawa ng mga pagsisiyasat sa pulong ito, na kalaunan ay inaprubahan.<ref>{{Cite book |last=Jonathan Spangler, Olga Cachia |title=South China Sea Event Timeline: 1900–1969 |date=2018 |publisher=Asia-Pacific Research Association South China Sea Think Tank |isbn=9789869282840 |location=Taipei |pages=173}}</ref> Bahagi ito ng [[Pampang ng Pagkakaisa]].<ref name=Gazetteer>{{cite web | title = Digital Gazetteer of Spratly Islands | url = http://www.southchinasea.org/2011/08/19/digital-gazetteer-of-the-spratly-islands/ |date=19 August 2011 | accessdate=5 June 2014 |publisher=www.southchinasea.org }}</ref> Ayon sa mga ulat noong 2025, pinalawak ng Vietnam ang pulo sa 13 ektarya sa pamamagitan ng [[reklamasyon ng lupa]] mula sa dagat. [[File:Toàn cảnh đảo Sinh Tồn.jpg|center|thumb|487x487px|Pulo ng Rurok, tanaw mula sa timog.]] ==Topograpiya at mga Estruktura== May himpilang militar ng mga kawal ng Vietnam sa Pulo ng Rurok. Kabilang sa mga estrukturang matatagpuan dito ang isang gusaling pampamahalaan na may dalawang palapag, mga kanyon laban sa sasakyang panghimpapawid, artilyeriya, at isang panandang nagsasaad ng soberanya ng Vietnam.<ref>{{cite web |title=Photos of Sin Cowe island |url=http://southseaconversations.wordpress.com/2012/06/14/adventure-regret-anger-one-global-times-reporters-epic-south-china-sea-journey/ |publisher=South sea conversations |date=14 June 2012 |accessdate=6 June 2014}}</ref> == Mga Sanggunian == {{reflist}} 3oczjddjfwgp5hnw5unx0mv4s6dr02h 2213318 2213317 2026-06-25T14:59:30Z KyutKoTalaga 152379 2213318 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | disputed = yes | name = Pulo ng Rurok | type = island | other_names = Sinh Ton Island ''(Ingles)''<br>Đảo Sinh Tồn ''(Vietnamese)''<br>Rurok Island ''(Ingles ng Pilipinas)''<br>景宏島 Jǐnghóng Dǎo / Ching-hung Tao ''(Tsino)'' | image_name = Sin Cowe Island.png | image_caption = Pulo ng Rurok | pushpin_map = Spratly Islands relief | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{coord|09|53|07|N|114|19|47|E|display=inline,title}} | archipelago = [[Kapuluan ng Kalayaan]] | area_ha = 13 | country = {{VNM}} | country_admin_divisions_title_1 = [[Mga distrito ng Vietnam|Distrito]] | country_admin_divisions_1 = [[Distrito ng Trường Sa]], [[Khánh Hòa]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Mga komuna ng Vietnam|Komuna]] | country_admin_divisions_2 = Komuna ng Sinh Tồn | country1 = {{CHN}} | country2 = {{PHL}} | country3 = {{TWN}} | country4 = {{VNM}} | population = 31{{Citation needed|date=September 2021|reason=2020 photos from Vietnam Pictorial indicate a permanent civilian population - as opposed to rotating military personnel - but fail to provide a source for numbers}} }} [[File:Union Banks en.svg|thumb|Pulo ng Rurok sa mga Pampang ng Pagkakaisa]] Ang '''Pulo ng Rurok''' ({{lang-en|Rurok Island}}), o '''Sin Cowe Island''' ([[Wikang Ingles|Ingles]]); '''Đảo Sinh Tồn''' ({{lang-vi|Đảo Sinh Tồn}}); '''Jǐnghong Dao''' ({{zh|c=景宏島|p=Jǐnghóng Dǎo|w=Ching-hung Tao}}), ay isang pulo sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]. May likas na lawak itong {{convert|8|ha|acres|abbr=off}}, kaya ito ang ikapitong pinaka-malaking pulo sa Kapuluan ng Kalayaan at ang ikatlong pinaka-malaking pulong sinasakop ng Vietnam. Mayroon itong nakapalibot na bahura na nakausli sa ibabaw ng tubig kapag taob ang dagat.<ref>{{cite book |last1=Cole|first1=Bernard |title=The Great Wall at Sea: China's Navy Enters the Twenty-first Century |date=1 October 2001 |publisher=U.S. Naval Institute Press |isbn=1557502390 |page=207 |edition=First |url=https://books.google.com/books?id=ikj0ZahQDIYC&dq=cowesin+cowe+island+news&pg=PA207 |accessdate=6 June 2014}}</ref> Mula pa noong 1974 ay nasa ilalim na ng pamamahala ng Vietnam ang pulong ito, na unang pinangasiwaan ng Hukbong-Dagat ng [[Timog Vietnam]] at pagkatapos ay ng Hukbong-Dagat ng [[Vietnam|Republikang Sosyalista ng Vietnam]] mula noong 1975. Inaangkin din ang pulo ng Tsina, ng [[Pilipinas]],<ref>{{cite web |last1=Rosen |first1=Mark E. |title=A CNA Occasional Paper - Philippine Claims in the South China Sea: A Legal Analysis |url=https://seasresearch.wordpress.com/2014/08/19/philippine-claims-in-the-south-china-sea-a-legal-analysis/ |website=South China Sea: Facts and Legal Aspects |access-date=16 September 2021 |publisher=CNA Corporation’s Strategic Studies (CSS) division |date=19 August 2014 |quote=The ubiquitous KIG claim by the Philippines carries little legal weight. It stands on the same footing as the nine-dashed-line claim. Also, it was made later than the claims of China, the ROC, and Vietnam.}}</ref> at ng [[Taiwan]] (Republika ng Tsina). Noong Disyembre 1960, humiling ng pahintulot ang Military Assistance Advisory Group ng Estados Unidos sa [[Ministry of National Defense (Taiwan)|Ministeryo ng Tanggulang Pambansa ng Republika ng Tsina]] upang magsagawa ng mga pagsisiyasat sa pulong ito, na kalaunan ay inaprubahan.<ref>{{Cite book |last=Jonathan Spangler, Olga Cachia |title=South China Sea Event Timeline: 1900–1969 |date=2018 |publisher=Asia-Pacific Research Association South China Sea Think Tank |isbn=9789869282840 |location=Taipei |pages=173}}</ref> Bahagi ito ng [[Pampang ng Pagkakaisa]].<ref name=Gazetteer>{{cite web | title = Digital Gazetteer of Spratly Islands | url = http://www.southchinasea.org/2011/08/19/digital-gazetteer-of-the-spratly-islands/ |date=19 August 2011 | accessdate=5 June 2014 |publisher=www.southchinasea.org }}</ref> Ayon sa mga ulat noong 2025, pinalawak ng Vietnam ang pulo sa 13 ektarya sa pamamagitan ng [[reklamasyon ng lupa]] mula sa dagat. [[File:Toàn cảnh đảo Sinh Tồn.jpg|center|thumb|487x487px|Pulo ng Rurok, tanaw mula sa timog.]] ==Topograpiya at mga Estruktura== May himpilang militar ng mga kawal ng Vietnam sa Pulo ng Rurok. Kabilang sa mga estrukturang matatagpuan dito ang isang gusaling pampamahalaan na may dalawang palapag, mga kanyon laban sa sasakyang panghimpapawid, artilyeriya, at isang panandang nagsasaad ng soberanya ng Vietnam.<ref>{{cite web |title=Photos of Sin Cowe island |url=http://southseaconversations.wordpress.com/2012/06/14/adventure-regret-anger-one-global-times-reporters-epic-south-china-sea-journey/ |publisher=South sea conversations |date=14 June 2012 |accessdate=6 June 2014}}</ref> == Mga Sanggunian == {{reflist}} 25ukgo9k0aggshphoa99zxum1i49xx5 2213319 2213318 2026-06-25T15:00:02Z KyutKoTalaga 152379 2213319 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | disputed = yes | name = Pulo ng Rurok | type = island | other_names = Sinh Ton Island ''(Ingles)''<br>Đảo Sinh Tồn ''(Vietnamese)''<br>Rurok Island ''(Ingles ng Pilipinas)''<br>景宏島 Jǐnghóng Dǎo / Ching-hung Tao ''(Tsino)'' | image_name = Sin Cowe Island.png | image_caption = Pulo ng Rurok | pushpin_map = Spratly Islands relief | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{coord|09|53|07|N|114|19|47|E|display=inline,title}} | archipelago = [[Kapuluan ng Kalayaan]] | area_ha = 13 | country = {{VNM}} | country_admin_divisions_title_1 = [[Mga distrito ng Vietnam|Distrito]] | country_admin_divisions_1 = [[Distrito ng Trường Sa]], [[Khánh Hòa]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Mga komuna ng Vietnam|Komuna]] | country_admin_divisions_2 = Komuna ng Sinh Tồn | country1 = {{CHN}} | country2 = {{PHL}} | country3 = {{TWN}} | country4 = {{VNM}} | population = 31{{Citation needed|date=September 2021|reason=2020 photos from Vietnam Pictorial indicate a permanent civilian population - as opposed to rotating military personnel - but fail to provide a source for numbers}} }} [[File:Union Banks en.svg|thumb|Pulo ng Rurok sa mga Pampang ng Pagkakaisa ''(Union Banks)'']] Ang '''Pulo ng Rurok''' ({{lang-en|Rurok Island}}), o '''Sin Cowe Island''' ([[Wikang Ingles|Ingles]]); '''Đảo Sinh Tồn''' ({{lang-vi|Đảo Sinh Tồn}}); '''Jǐnghong Dao''' ({{zh|c=景宏島|p=Jǐnghóng Dǎo|w=Ching-hung Tao}}), ay isang pulo sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]. May likas na lawak itong {{convert|8|ha|acres|abbr=off}}, kaya ito ang ikapitong pinaka-malaking pulo sa Kapuluan ng Kalayaan at ang ikatlong pinaka-malaking pulong sinasakop ng Vietnam. Mayroon itong nakapalibot na bahura na nakausli sa ibabaw ng tubig kapag taob ang dagat.<ref>{{cite book |last1=Cole|first1=Bernard |title=The Great Wall at Sea: China's Navy Enters the Twenty-first Century |date=1 October 2001 |publisher=U.S. Naval Institute Press |isbn=1557502390 |page=207 |edition=First |url=https://books.google.com/books?id=ikj0ZahQDIYC&dq=cowesin+cowe+island+news&pg=PA207 |accessdate=6 June 2014}}</ref> Mula pa noong 1974 ay nasa ilalim na ng pamamahala ng Vietnam ang pulong ito, na unang pinangasiwaan ng Hukbong-Dagat ng [[Timog Vietnam]] at pagkatapos ay ng Hukbong-Dagat ng [[Vietnam|Republikang Sosyalista ng Vietnam]] mula noong 1975. Inaangkin din ang pulo ng Tsina, ng [[Pilipinas]],<ref>{{cite web |last1=Rosen |first1=Mark E. |title=A CNA Occasional Paper - Philippine Claims in the South China Sea: A Legal Analysis |url=https://seasresearch.wordpress.com/2014/08/19/philippine-claims-in-the-south-china-sea-a-legal-analysis/ |website=South China Sea: Facts and Legal Aspects |access-date=16 September 2021 |publisher=CNA Corporation’s Strategic Studies (CSS) division |date=19 August 2014 |quote=The ubiquitous KIG claim by the Philippines carries little legal weight. It stands on the same footing as the nine-dashed-line claim. Also, it was made later than the claims of China, the ROC, and Vietnam.}}</ref> at ng [[Taiwan]] (Republika ng Tsina). Noong Disyembre 1960, humiling ng pahintulot ang Military Assistance Advisory Group ng Estados Unidos sa [[Ministry of National Defense (Taiwan)|Ministeryo ng Tanggulang Pambansa ng Republika ng Tsina]] upang magsagawa ng mga pagsisiyasat sa pulong ito, na kalaunan ay inaprubahan.<ref>{{Cite book |last=Jonathan Spangler, Olga Cachia |title=South China Sea Event Timeline: 1900–1969 |date=2018 |publisher=Asia-Pacific Research Association South China Sea Think Tank |isbn=9789869282840 |location=Taipei |pages=173}}</ref> Bahagi ito ng [[Pampang ng Pagkakaisa]].<ref name=Gazetteer>{{cite web | title = Digital Gazetteer of Spratly Islands | url = http://www.southchinasea.org/2011/08/19/digital-gazetteer-of-the-spratly-islands/ |date=19 August 2011 | accessdate=5 June 2014 |publisher=www.southchinasea.org }}</ref> Ayon sa mga ulat noong 2025, pinalawak ng Vietnam ang pulo sa 13 ektarya sa pamamagitan ng [[reklamasyon ng lupa]] mula sa dagat. [[File:Toàn cảnh đảo Sinh Tồn.jpg|center|thumb|487x487px|Pulo ng Rurok, tanaw mula sa timog.]] ==Topograpiya at mga Estruktura== May himpilang militar ng mga kawal ng Vietnam sa Pulo ng Rurok. Kabilang sa mga estrukturang matatagpuan dito ang isang gusaling pampamahalaan na may dalawang palapag, mga kanyon laban sa sasakyang panghimpapawid, artilyeriya, at isang panandang nagsasaad ng soberanya ng Vietnam.<ref>{{cite web |title=Photos of Sin Cowe island |url=http://southseaconversations.wordpress.com/2012/06/14/adventure-regret-anger-one-global-times-reporters-epic-south-china-sea-journey/ |publisher=South sea conversations |date=14 June 2012 |accessdate=6 June 2014}}</ref> == Mga Sanggunian == {{reflist}} bq0mky1pxf789794rhwvthmcd5e12hx 2213320 2213319 2026-06-25T15:01:20Z KyutKoTalaga 152379 2213320 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | disputed = yes | name = Pulo ng Rurok | type = island | other_names = Sinh Ton Island ''(Ingles)''<br>Đảo Sinh Tồn ''(Vietnamese)''<br>Rurok Island ''(Ingles ng Pilipinas)''<br>景宏島 Jǐnghóng Dǎo / Ching-hung Tao ''(Tsino)'' | image_name = Sin Cowe Island.png | image_caption = Pulo ng Rurok | pushpin_map = Spratly Islands relief | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{coord|09|53|07|N|114|19|47|E|display=inline,title}} | archipelago = [[Kapuluan ng Kalayaan]] | area_ha = 13 | country = {{VNM}} | country_admin_divisions_title_1 = [[Mga distrito ng Vietnam|Distrito]] | country_admin_divisions_1 = [[Distrito ng Trường Sa]], [[Khánh Hòa]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Mga komuna ng Vietnam|Komuna]] | country_admin_divisions_2 = Komuna ng Sinh Tồn | country1 = {{CHN}} | country2 = {{PHL}} | country3 = {{TWN}} | country4 = {{VNM}} | population = 31{{Citation needed|date=September 2021|reason=2020 photos from Vietnam Pictorial indicate a permanent civilian population - as opposed to rotating military personnel - but fail to provide a source for numbers}} }} [[File:Union Banks en.svg|thumb|Pulo ng Rurok sa mga Pampang ng Pagkakaisa ''(Union Banks)'']] Ang '''Pulo ng Rurok''' ({{lang-en|Rurok Island}}), o '''Sin Cowe Island''' ([[Wikang Ingles|Ingles]]); '''Đảo Sinh Tồn''' ([[Wikang Biyetnamita|Biyetnames]]: Đảo Sinh Tồn); '''Jǐnghong Dao''' ({{zh|c=景宏島|p=Jǐnghóng Dǎo|w=Ching-hung Tao}}), ay isang pulo sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]. May likas na lawak itong {{convert|8|ha|acres|abbr=off}}, kaya ito ang ikapitong pinaka-malaking pulo sa Kapuluan ng Kalayaan at ang ikatlong pinaka-malaking pulong sinasakop ng Vietnam. Mayroon itong nakapalibot na bahura na nakausli sa ibabaw ng tubig kapag taob ang dagat.<ref>{{cite book |last1=Cole|first1=Bernard |title=The Great Wall at Sea: China's Navy Enters the Twenty-first Century |date=1 October 2001 |publisher=U.S. Naval Institute Press |isbn=1557502390 |page=207 |edition=First |url=https://books.google.com/books?id=ikj0ZahQDIYC&dq=cowesin+cowe+island+news&pg=PA207 |accessdate=6 June 2014}}</ref> Mula pa noong 1974 ay nasa ilalim na ng pamamahala ng Vietnam ang pulong ito, na unang pinangasiwaan ng Hukbong-Dagat ng [[Timog Vietnam]] at pagkatapos ay ng Hukbong-Dagat ng [[Vietnam|Republikang Sosyalista ng Vietnam]] mula noong 1975. Inaangkin din ang pulo ng Tsina, ng [[Pilipinas]],<ref>{{cite web |last1=Rosen |first1=Mark E. |title=A CNA Occasional Paper - Philippine Claims in the South China Sea: A Legal Analysis |url=https://seasresearch.wordpress.com/2014/08/19/philippine-claims-in-the-south-china-sea-a-legal-analysis/ |website=South China Sea: Facts and Legal Aspects |access-date=16 September 2021 |publisher=CNA Corporation’s Strategic Studies (CSS) division |date=19 August 2014 |quote=The ubiquitous KIG claim by the Philippines carries little legal weight. It stands on the same footing as the nine-dashed-line claim. Also, it was made later than the claims of China, the ROC, and Vietnam.}}</ref> at ng [[Taiwan]] (Republika ng Tsina). Noong Disyembre 1960, humiling ng pahintulot ang Military Assistance Advisory Group ng Estados Unidos sa [[Ministry of National Defense (Taiwan)|Ministeryo ng Tanggulang Pambansa ng Republika ng Tsina]] upang magsagawa ng mga pagsisiyasat sa pulong ito, na kalaunan ay inaprubahan.<ref>{{Cite book |last=Jonathan Spangler, Olga Cachia |title=South China Sea Event Timeline: 1900–1969 |date=2018 |publisher=Asia-Pacific Research Association South China Sea Think Tank |isbn=9789869282840 |location=Taipei |pages=173}}</ref> Bahagi ito ng [[Pampang ng Pagkakaisa]].<ref name=Gazetteer>{{cite web | title = Digital Gazetteer of Spratly Islands | url = http://www.southchinasea.org/2011/08/19/digital-gazetteer-of-the-spratly-islands/ |date=19 August 2011 | accessdate=5 June 2014 |publisher=www.southchinasea.org }}</ref> Ayon sa mga ulat noong 2025, pinalawak ng Vietnam ang pulo sa 13 ektarya sa pamamagitan ng [[reklamasyon ng lupa]] mula sa dagat. [[File:Toàn cảnh đảo Sinh Tồn.jpg|center|thumb|487x487px|Pulo ng Rurok, tanaw mula sa timog.]] ==Topograpiya at mga Estruktura== May himpilang militar ng mga kawal ng Vietnam sa Pulo ng Rurok. Kabilang sa mga estrukturang matatagpuan dito ang isang gusaling pampamahalaan na may dalawang palapag, mga kanyon laban sa sasakyang panghimpapawid, artilyeriya, at isang panandang nagsasaad ng soberanya ng Vietnam.<ref>{{cite web |title=Photos of Sin Cowe island |url=http://southseaconversations.wordpress.com/2012/06/14/adventure-regret-anger-one-global-times-reporters-epic-south-china-sea-journey/ |publisher=South sea conversations |date=14 June 2012 |accessdate=6 June 2014}}</ref> == Mga Sanggunian == {{reflist}} s36ftlr157zruh3y1w3f13m3u7apozg 2213321 2213320 2026-06-25T15:02:36Z KyutKoTalaga 152379 2213321 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | disputed = yes | name = Pulo ng Rurok | type = island | other_names = Sinh Ton Island ''(Ingles)''<br>Đảo Sinh Tồn ''(Vietnamese)''<br>Rurok Island ''(Ingles ng Pilipinas)''<br>景宏島 Jǐnghóng Dǎo / Ching-hung Tao ''(Tsino)'' | image_name = Sin Cowe Island.png | image_caption = Pulo ng Rurok | pushpin_map = Spratly Islands relief | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{coord|09|53|07|N|114|19|47|E|display=inline,title}} | archipelago = [[Kapuluan ng Kalayaan]] | area_ha = 13 | country = {{VNM}} | country_admin_divisions_title_1 = [[Mga distrito ng Vietnam|Distrito]] | country_admin_divisions_1 = [[Distrito ng Trường Sa]], [[Khánh Hòa]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Mga komuna ng Vietnam|Komuna]] | country_admin_divisions_2 = Komuna ng Sinh Tồn | country1 = {{CHN}} | country2 = {{PHL}} | country3 = {{TWN}} | country4 = {{VNM}} | population = 31{{Citation needed|date=September 2021|reason=2020 photos from Vietnam Pictorial indicate a permanent civilian population - as opposed to rotating military personnel - but fail to provide a source for numbers}} }} [[File:Union Banks en.svg|thumb|Pulo ng Rurok sa mga Pampang ng Pagkakaisa ''(Union Banks)'']] Ang '''Pulo ng Rurok''' ({{lang-en|Rurok Island}}), o '''Sin Cowe Island''' ([[Wikang Ingles|Ingles]]); '''Đảo Sinh Tồn''' ([[Wikang Biyetnamita|Biyetnames]]: Đảo Sinh Tồn); '''Jǐnghong Dao''' ({{zh|c=景宏島|p=Jǐnghóng Dǎo|w=Ching-hung Tao}}), ay isang pulo sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]. May likas na lawak itong {{convert|8|ha|acres|abbr=off}}, kaya ito ang ikapitong pinaka-malaking pulo sa Kapuluan ng Kalayaan at ang ikatlong pinaka-malaking pulong sinasakop ng Vietnam. Mayroon itong nakapalibot na bahura na nakausli sa ibabaw ng tubig kapag taob ang dagat.<ref>{{cite book |last1=Cole|first1=Bernard |title=The Great Wall at Sea: China's Navy Enters the Twenty-first Century |date=1 October 2001 |publisher=U.S. Naval Institute Press |isbn=1557502390 |page=207 |edition=First |url=https://books.google.com/books?id=ikj0ZahQDIYC&dq=cowesin+cowe+island+news&pg=PA207 |accessdate=6 June 2014}}</ref> Mula pa noong 1974 ay nasa ilalim na ng pamamahala ng Vietnam ang pulong ito, na unang pinangasiwaan ng Hukbong-Dagat ng [[Timog Vietnam]] at pagkatapos ay ng Hukbong-Dagat ng [[Vietnam|Republikang Sosyalista ng Vietnam]] mula noong 1975. Inaangkin din ang pulo ng Tsina, ng [[Pilipinas]],<ref>{{cite web |last1=Rosen |first1=Mark E. |title=A CNA Occasional Paper - Philippine Claims in the South China Sea: A Legal Analysis |url=https://seasresearch.wordpress.com/2014/08/19/philippine-claims-in-the-south-china-sea-a-legal-analysis/ |website=South China Sea: Facts and Legal Aspects |access-date=16 September 2021 |publisher=CNA Corporation’s Strategic Studies (CSS) division |date=19 August 2014 |quote=The ubiquitous KIG claim by the Philippines carries little legal weight. It stands on the same footing as the nine-dashed-line claim. Also, it was made later than the claims of China, the ROC, and Vietnam.}}</ref> at ng [[Taiwan]] (Republika ng Tsina). Noong Disyembre 1960, humiling ng pahintulot ang Military Assistance Advisory Group ng Estados Unidos sa [[Ministry of National Defense (Taiwan)|Ministeryo ng Tanggulang Pambansa ng Republika ng Tsina]] upang magsagawa ng mga pagsisiyasat sa pulong ito, na kalaunan ay inaprubahan.<ref>{{Cite book |last=Jonathan Spangler, Olga Cachia |title=South China Sea Event Timeline: 1900–1969 |date=2018 |publisher=Asia-Pacific Research Association South China Sea Think Tank |isbn=9789869282840 |location=Taipei |pages=173}}</ref> Bahagi ito ng [[Pampang ng Pagkakaisa]].<ref name=Gazetteer>{{cite web | title = Digital Gazetteer of Spratly Islands | url = http://www.southchinasea.org/2011/08/19/digital-gazetteer-of-the-spratly-islands/ |date=19 August 2011 | accessdate=5 June 2014 |publisher=www.southchinasea.org }}</ref> Ayon sa mga ulat noong 2025, pinalawak ng Vietnam ang pulo sa 13 ektarya sa pamamagitan ng [[reklamasyon ng lupa]] mula sa dagat. [[File:Toàn cảnh đảo Sinh Tồn.jpg|center|thumb|487x487px|Pulo ng Rurok, tanaw mula sa timog.]] ==Topograpiya at mga Estruktura== May himpilang militar ng mga kawal ng Vietnam sa Pulo ng Rurok. Kabilang sa mga estrukturang matatagpuan dito ang isang gusaling pampamahalaan na may dalawang palapag, mga kanyon laban sa sasakyang panghimpapawid, artilyeriya, at isang panandang nagsasaad ng soberanya ng Vietnam.<ref>{{cite web |title=Photos of Sin Cowe island |url=http://southseaconversations.wordpress.com/2012/06/14/adventure-regret-anger-one-global-times-reporters-epic-south-china-sea-journey/ |publisher=South sea conversations |date=14 June 2012 |accessdate=6 June 2014}}</ref> Mayroon ding sibilyang populasyon sa pulo, kasama ang isang paaralan, palaruan ng mga bata, himpilang medikal, at mga turbina ng hangin para sa paglikha ng kuryente.<ref>{{cite web |title=The peaceful life on Truong Sa |url=https://vietnam.vnanet.vn/english/the-peaceful-life-on-truong-sa/449014.html |website=Vietnam Pictorial |publisher=Vietnam News Agency |access-date=16 September 2021 |location=HaNoi-Vietnam |language=en |date=30 June 2020 |quote=Photo caption: Teacher and students at the primary school on Sinh Ton island commune.}}</ref> == Mga Sanggunian == {{reflist}} jpjhwqzrvkj1rvasx7yqakrnro5id1g 2213322 2213321 2026-06-25T15:03:14Z KyutKoTalaga 152379 2213322 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | disputed = yes | name = Pulo ng Rurok | type = island | other_names = Sinh Ton Island ''(Ingles)''<br>Đảo Sinh Tồn ''(Vietnamese)''<br>Rurok Island ''(Ingles ng Pilipinas)''<br>景宏島 Jǐnghóng Dǎo / Ching-hung Tao ''(Tsino)'' | image_name = Sin Cowe Island.png | image_caption = Pulo ng Rurok | pushpin_map = Spratly Islands relief | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{coord|09|53|07|N|114|19|47|E|display=inline,title}} | archipelago = [[Kapuluan ng Kalayaan]] | area_ha = 13 | country = {{VNM}} | country_admin_divisions_title_1 = [[Mga distrito ng Vietnam|Distrito]] | country_admin_divisions_1 = [[Distrito ng Trường Sa]], [[Khánh Hòa]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Mga komuna ng Vietnam|Komuna]] | country_admin_divisions_2 = Komuna ng Sinh Tồn | country1 = {{CHN}} | country2 = {{PHL}} | country3 = {{TWN}} | country4 = {{VNM}} | population = 31{{Citation needed|date=September 2021|reason=2020 photos from Vietnam Pictorial indicate a permanent civilian population - as opposed to rotating military personnel - but fail to provide a source for numbers}} }} [[File:Union Banks en.svg|thumb|Pulo ng Rurok sa mga Pampang ng Pagkakaisa ''(Union Banks)'']] Ang '''Pulo ng Rurok''' ({{lang-en|Rurok Island}}), o '''Sin Cowe Island''' ([[Wikang Ingles|Ingles]]); '''Đảo Sinh Tồn''' ([[Wikang Biyetnamita|Biyetnames]]: Đảo Sinh Tồn); '''Jǐnghong Dao''' ({{zh|c=景宏島|p=Jǐnghóng Dǎo|w=Ching-hung Tao}}), ay isang pulo sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]. May likas na lawak itong {{convert|8|ha|acres|abbr=off}}, kaya ito ang ikapitong pinaka-malaking pulo sa Kapuluan ng Kalayaan at ang ikatlong pinaka-malaking pulong sinasakop ng Vietnam. Mayroon itong nakapalibot na bahura na nakausli sa ibabaw ng tubig kapag taob ang dagat.<ref>{{cite book |last1=Cole|first1=Bernard |title=The Great Wall at Sea: China's Navy Enters the Twenty-first Century |date=1 October 2001 |publisher=U.S. Naval Institute Press |isbn=1557502390 |page=207 |edition=First |url=https://books.google.com/books?id=ikj0ZahQDIYC&dq=cowesin+cowe+island+news&pg=PA207 |accessdate=6 June 2014}}</ref> Mula pa noong 1974 ay nasa ilalim na ng pamamahala ng Vietnam ang pulong ito, na unang pinangasiwaan ng Hukbong-Dagat ng [[Timog Vietnam]] at pagkatapos ay ng Hukbong-Dagat ng [[Vietnam|Republikang Sosyalista ng Vietnam]] mula noong 1975. Inaangkin din ang pulo ng Tsina, ng [[Pilipinas]],<ref>{{cite web |last1=Rosen |first1=Mark E. |title=A CNA Occasional Paper - Philippine Claims in the South China Sea: A Legal Analysis |url=https://seasresearch.wordpress.com/2014/08/19/philippine-claims-in-the-south-china-sea-a-legal-analysis/ |website=South China Sea: Facts and Legal Aspects |access-date=16 September 2021 |publisher=CNA Corporation’s Strategic Studies (CSS) division |date=19 August 2014 |quote=The ubiquitous KIG claim by the Philippines carries little legal weight. It stands on the same footing as the nine-dashed-line claim. Also, it was made later than the claims of China, the ROC, and Vietnam.}}</ref> at ng [[Taiwan]] (Republika ng Tsina). Noong Disyembre 1960, humiling ng pahintulot ang Military Assistance Advisory Group ng Estados Unidos sa [[Ministry of National Defense (Taiwan)|Ministeryo ng Tanggulang Pambansa ng Republika ng Tsina]] upang magsagawa ng mga pagsisiyasat sa pulong ito, na kalaunan ay inaprubahan.<ref>{{Cite book |last=Jonathan Spangler, Olga Cachia |title=South China Sea Event Timeline: 1900–1969 |date=2018 |publisher=Asia-Pacific Research Association South China Sea Think Tank |isbn=9789869282840 |location=Taipei |pages=173}}</ref> Bahagi ito ng [[Pampang ng Pagkakaisa]].<ref name=Gazetteer>{{cite web | title = Digital Gazetteer of Spratly Islands | url = http://www.southchinasea.org/2011/08/19/digital-gazetteer-of-the-spratly-islands/ |date=19 August 2011 | accessdate=5 June 2014 |publisher=www.southchinasea.org }}</ref> Ayon sa mga ulat noong 2025, pinalawak ng Vietnam ang pulo sa 13 ektarya sa pamamagitan ng [[reklamasyon ng lupa]] mula sa dagat. [[File:Toàn cảnh đảo Sinh Tồn.jpg|center|thumb|487x487px|Pulo ng Rurok, tanaw mula sa timog.]] ==Topograpiya at mga Estruktura== May himpilang militar ng mga kawal ng Vietnam sa Pulo ng Rurok. Kabilang sa mga estrukturang matatagpuan dito ang isang gusaling pampamahalaan na may dalawang palapag, mga kanyon laban sa sasakyang panghimpapawid, artilyeriya, at isang panandang nagsasaad ng soberanya ng Vietnam.<ref>{{cite web |title=Photos of Sin Cowe island |url=http://southseaconversations.wordpress.com/2012/06/14/adventure-regret-anger-one-global-times-reporters-epic-south-china-sea-journey/ |publisher=South sea conversations |date=14 June 2012 |accessdate=6 June 2014}}</ref> Mayroon ding sibilyang populasyon sa pulo, kasama ang isang paaralan, palaruan ng mga bata, himpilang medikal, at mga turbina ng hangin para sa paglikha ng kuryente.<ref>{{cite web |title=The peaceful life on Truong Sa |url=https://vietnam.vnanet.vn/english/the-peaceful-life-on-truong-sa/449014.html |website=Vietnam Pictorial |publisher=Vietnam News Agency |access-date=16 September 2021 |location=HaNoi-Vietnam |language=en |date=30 June 2020 |quote=Photo caption: Teacher and students at the primary school on Sinh Ton island commune.}}</ref> == Mga Sanggunian == {{reflist}} {{Kapuluan ng Kalayaan}} {{Lalawigan ng Pilipinas}} [[Kaurian:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kaurian:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] seeiqk1ove4juyfk65lkgv0e5m4lm19 2213328 2213322 2026-06-25T15:16:12Z KyutKoTalaga 152379 2213328 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | disputed = yes | name = Pulo ng Rurok | type = island | other_names = Sinh Ton Island ''(Ingles)''<br>Đảo Sinh Tồn ''(Vietnamese)''<br>Rurok Island ''(Ingles ng Pilipinas)''<br>景宏島 Jǐnghóng Dǎo / Ching-hung Tao ''(Tsino)'' | image_name = Sin Cowe Island.png | image_caption = Pulo ng Rurok | pushpin_map = Spratly Islands relief | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{coord|09|53|07|N|114|19|47|E|display=inline,title}} | archipelago = [[Kapuluan ng Kalayaan]] | area_ha = 13 | country = {{VNM}} | country_admin_divisions_title_1 = [[Mga distrito ng Vietnam|Distrito]] | country_admin_divisions_1 = [[Distrito ng Trường Sa]], [[Khánh Hòa]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Mga komuna ng Vietnam|Komuna]] | country_admin_divisions_2 = Komuna ng Sinh Tồn | country1 = {{CHN}} | country2 = {{PHL}} | country3 = {{TWN}} | country4 = {{VNM}} | population = 31{{Citation needed|date=September 2021|reason=2020 photos from Vietnam Pictorial indicate a permanent civilian population - as opposed to rotating military personnel - but fail to provide a source for numbers}} }} [[File:Union Banks en.svg|thumb|Pulo ng Rurok sa mga Pampang ng Pagkakaisa ''(Union Banks)'']] Ang '''Pulo ng Rurok''' ({{lang-en|Rurok Island}}), o '''Sin Cowe Island''' ([[Wikang Ingles|Ingles]]); '''Đảo Sinh Tồn''' ([[Wikang Biyetnamita|Biyetnames]]: Đảo Sinh Tồn); '''Jǐnghong Dao''' ({{zh|c=景宏島|p=Jǐnghóng Dǎo|w=Ching-hung Tao}}), ay isang pulo sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]. May likas na lawak itong {{convert|8|ha|acres|abbr=off}}, kaya ito ang ikapitong pinaka-malaking pulo sa Kapuluan ng Kalayaan at ang ikatlong pinaka-malaking pulong sinasakop ng Vietnam. Mayroon itong nakapalibot na bahura na nakausli sa ibabaw ng tubig kapag taob ang dagat.<ref>{{cite book |last1=Cole|first1=Bernard |title=The Great Wall at Sea: China's Navy Enters the Twenty-first Century |date=1 October 2001 |publisher=U.S. Naval Institute Press |isbn=1557502390 |page=207 |edition=First |url=https://books.google.com/books?id=ikj0ZahQDIYC&dq=cowesin+cowe+island+news&pg=PA207 |accessdate=6 June 2014}}</ref> Mula pa noong 1974 ay nasa ilalim na ng pamamahala ng Vietnam ang pulong ito, na unang pinangasiwaan ng Hukbong-Dagat ng [[Timog Vietnam]] at pagkatapos ay ang Hukbong-Dagat ng [[Vietnam|Republikang Sosyalista ng Vietnam]] mula noong 1975. Inaangkin din ang pulo ng Tsina, ng [[Pilipinas]],<ref>{{cite web |last1=Rosen |first1=Mark E. |title=A CNA Occasional Paper - Philippine Claims in the South China Sea: A Legal Analysis |url=https://seasresearch.wordpress.com/2014/08/19/philippine-claims-in-the-south-china-sea-a-legal-analysis/ |website=South China Sea: Facts and Legal Aspects |access-date=16 September 2021 |publisher=CNA Corporation’s Strategic Studies (CSS) division |date=19 August 2014 |quote=The ubiquitous KIG claim by the Philippines carries little legal weight. It stands on the same footing as the nine-dashed-line claim. Also, it was made later than the claims of China, the ROC, and Vietnam.}}</ref> at ng [[Taiwan]] (Republika ng Tsina). Noong Disyembre 1960, humiling ng pahintulot ang Military Assistance Advisory Group ng Estados Unidos sa [[Ministry of National Defense (Taiwan)|Ministeryo ng Tanggulang Pambansa ng Republika ng Tsina]] upang magsagawa ng mga pagsisiyasat sa pulong ito, na kalaunan ay inaprubahan.<ref>{{Cite book |last=Jonathan Spangler, Olga Cachia |title=South China Sea Event Timeline: 1900–1969 |date=2018 |publisher=Asia-Pacific Research Association South China Sea Think Tank |isbn=9789869282840 |location=Taipei |pages=173}}</ref> Bahagi ito ng [[Pampang ng Pagkakaisa]].<ref name=Gazetteer>{{cite web | title = Digital Gazetteer of Spratly Islands | url = http://www.southchinasea.org/2011/08/19/digital-gazetteer-of-the-spratly-islands/ |date=19 August 2011 | accessdate=5 June 2014 |publisher=www.southchinasea.org }}</ref> Ayon sa mga ulat noong 2025, pinalawak ng Vietnam ang pulo sa 13 ektarya sa pamamagitan ng [[reklamasyon ng lupa]] mula sa dagat. [[File:Toàn cảnh đảo Sinh Tồn.jpg|center|thumb|487x487px|Pulo ng Rurok, tanaw mula sa timog.]] ==Topograpiya at mga Estruktura== May himpilang militar ng mga kawal ng Vietnam sa Pulo ng Rurok. Kabilang sa mga estrukturang matatagpuan dito ang isang gusaling pampamahalaan na may dalawang palapag, mga kanyon laban sa sasakyang panghimpapawid, artilyeriya, at isang panandang nagsasaad ng soberanya ng Vietnam.<ref>{{cite web |title=Photos of Sin Cowe island |url=http://southseaconversations.wordpress.com/2012/06/14/adventure-regret-anger-one-global-times-reporters-epic-south-china-sea-journey/ |publisher=South sea conversations |date=14 June 2012 |accessdate=6 June 2014}}</ref> Mayroon ding sibilyang populasyon sa pulo, kasama ang isang paaralan, palaruan ng mga bata, himpilang medikal, at mga turbina ng hangin para sa paglikha ng kuryente.<ref>{{cite web |title=The peaceful life on Truong Sa |url=https://vietnam.vnanet.vn/english/the-peaceful-life-on-truong-sa/449014.html |website=Vietnam Pictorial |publisher=Vietnam News Agency |access-date=16 September 2021 |location=HaNoi-Vietnam |language=en |date=30 June 2020 |quote=Photo caption: Teacher and students at the primary school on Sinh Ton island commune.}}</ref> == Mga Sanggunian == {{reflist}} {{Kapuluan ng Kalayaan}} {{Lalawigan ng Pilipinas}} [[Kaurian:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kaurian:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] 9lgps0h9e6w611sjgq9m3kl7jh1bj01 2213329 2213328 2026-06-25T15:16:41Z KyutKoTalaga 152379 2213329 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | disputed = yes | name = Pulo ng Rurok | type = island | other_names = Sin Cowe Island ''(Ingles)''<br>Đảo Sinh Tồn ''(Vietnamese)''<br>Rurok Island ''(Ingles ng Pilipinas)''<br>景宏島 Jǐnghóng Dǎo / Ching-hung Tao ''(Tsino)'' | image_name = Sin Cowe Island.png | image_caption = Pulo ng Rurok | pushpin_map = Spratly Islands relief | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{coord|09|53|07|N|114|19|47|E|display=inline,title}} | archipelago = [[Kapuluan ng Kalayaan]] | area_ha = 13 | country = {{VNM}} | country_admin_divisions_title_1 = [[Mga distrito ng Vietnam|Distrito]] | country_admin_divisions_1 = [[Distrito ng Trường Sa]], [[Khánh Hòa]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Mga komuna ng Vietnam|Komuna]] | country_admin_divisions_2 = Komuna ng Sinh Tồn | country1 = {{CHN}} | country2 = {{PHL}} | country3 = {{TWN}} | country4 = {{VNM}} | population = 31{{Citation needed|date=September 2021|reason=2020 photos from Vietnam Pictorial indicate a permanent civilian population - as opposed to rotating military personnel - but fail to provide a source for numbers}} }} [[File:Union Banks en.svg|thumb|Pulo ng Rurok sa mga Pampang ng Pagkakaisa ''(Union Banks)'']] Ang '''Pulo ng Rurok''' ({{lang-en|Rurok Island}}), o '''Sin Cowe Island''' ([[Wikang Ingles|Ingles]]); '''Đảo Sinh Tồn''' ([[Wikang Biyetnamita|Biyetnames]]: Đảo Sinh Tồn); '''Jǐnghong Dao''' ({{zh|c=景宏島|p=Jǐnghóng Dǎo|w=Ching-hung Tao}}), ay isang pulo sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]. May likas na lawak itong {{convert|8|ha|acres|abbr=off}}, kaya ito ang ikapitong pinaka-malaking pulo sa Kapuluan ng Kalayaan at ang ikatlong pinaka-malaking pulong sinasakop ng Vietnam. Mayroon itong nakapalibot na bahura na nakausli sa ibabaw ng tubig kapag taob ang dagat.<ref>{{cite book |last1=Cole|first1=Bernard |title=The Great Wall at Sea: China's Navy Enters the Twenty-first Century |date=1 October 2001 |publisher=U.S. Naval Institute Press |isbn=1557502390 |page=207 |edition=First |url=https://books.google.com/books?id=ikj0ZahQDIYC&dq=cowesin+cowe+island+news&pg=PA207 |accessdate=6 June 2014}}</ref> Mula pa noong 1974 ay nasa ilalim na ng pamamahala ng Vietnam ang pulong ito, na unang pinangasiwaan ng Hukbong-Dagat ng [[Timog Vietnam]] at pagkatapos ay ang Hukbong-Dagat ng [[Vietnam|Republikang Sosyalista ng Vietnam]] mula noong 1975. Inaangkin din ang pulo ng Tsina, ng [[Pilipinas]],<ref>{{cite web |last1=Rosen |first1=Mark E. |title=A CNA Occasional Paper - Philippine Claims in the South China Sea: A Legal Analysis |url=https://seasresearch.wordpress.com/2014/08/19/philippine-claims-in-the-south-china-sea-a-legal-analysis/ |website=South China Sea: Facts and Legal Aspects |access-date=16 September 2021 |publisher=CNA Corporation’s Strategic Studies (CSS) division |date=19 August 2014 |quote=The ubiquitous KIG claim by the Philippines carries little legal weight. It stands on the same footing as the nine-dashed-line claim. Also, it was made later than the claims of China, the ROC, and Vietnam.}}</ref> at ng [[Taiwan]] (Republika ng Tsina). Noong Disyembre 1960, humiling ng pahintulot ang Military Assistance Advisory Group ng Estados Unidos sa [[Ministry of National Defense (Taiwan)|Ministeryo ng Tanggulang Pambansa ng Republika ng Tsina]] upang magsagawa ng mga pagsisiyasat sa pulong ito, na kalaunan ay inaprubahan.<ref>{{Cite book |last=Jonathan Spangler, Olga Cachia |title=South China Sea Event Timeline: 1900–1969 |date=2018 |publisher=Asia-Pacific Research Association South China Sea Think Tank |isbn=9789869282840 |location=Taipei |pages=173}}</ref> Bahagi ito ng [[Pampang ng Pagkakaisa]].<ref name=Gazetteer>{{cite web | title = Digital Gazetteer of Spratly Islands | url = http://www.southchinasea.org/2011/08/19/digital-gazetteer-of-the-spratly-islands/ |date=19 August 2011 | accessdate=5 June 2014 |publisher=www.southchinasea.org }}</ref> Ayon sa mga ulat noong 2025, pinalawak ng Vietnam ang pulo sa 13 ektarya sa pamamagitan ng [[reklamasyon ng lupa]] mula sa dagat. [[File:Toàn cảnh đảo Sinh Tồn.jpg|center|thumb|487x487px|Pulo ng Rurok, tanaw mula sa timog.]] ==Topograpiya at mga Estruktura== May himpilang militar ng mga kawal ng Vietnam sa Pulo ng Rurok. Kabilang sa mga estrukturang matatagpuan dito ang isang gusaling pampamahalaan na may dalawang palapag, mga kanyon laban sa sasakyang panghimpapawid, artilyeriya, at isang panandang nagsasaad ng soberanya ng Vietnam.<ref>{{cite web |title=Photos of Sin Cowe island |url=http://southseaconversations.wordpress.com/2012/06/14/adventure-regret-anger-one-global-times-reporters-epic-south-china-sea-journey/ |publisher=South sea conversations |date=14 June 2012 |accessdate=6 June 2014}}</ref> Mayroon ding sibilyang populasyon sa pulo, kasama ang isang paaralan, palaruan ng mga bata, himpilang medikal, at mga turbina ng hangin para sa paglikha ng kuryente.<ref>{{cite web |title=The peaceful life on Truong Sa |url=https://vietnam.vnanet.vn/english/the-peaceful-life-on-truong-sa/449014.html |website=Vietnam Pictorial |publisher=Vietnam News Agency |access-date=16 September 2021 |location=HaNoi-Vietnam |language=en |date=30 June 2020 |quote=Photo caption: Teacher and students at the primary school on Sinh Ton island commune.}}</ref> == Mga Sanggunian == {{reflist}} {{Kapuluan ng Kalayaan}} {{Lalawigan ng Pilipinas}} [[Kaurian:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kaurian:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] 3tqls57nei2xrem2bnmcsmn05inihfr 2213330 2213329 2026-06-25T15:17:10Z KyutKoTalaga 152379 2213330 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | disputed = yes | name = Pulo ng Rurok | type = island | other_names = Sin Cowe Island ''(Ingles)''<br>Đảo Sinh Tồn ''(Vietnamese)''<br>Rurok Island ''(Philippine English)''<br>景宏島 Jǐnghóng Dǎo / Ching-hung Tao ''(Tsino)'' | image_name = Sin Cowe Island.png | image_caption = Pulo ng Rurok | pushpin_map = Spratly Islands relief | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{coord|09|53|07|N|114|19|47|E|display=inline,title}} | archipelago = [[Kapuluan ng Kalayaan]] | area_ha = 13 | country = {{VNM}} | country_admin_divisions_title_1 = [[Mga distrito ng Vietnam|Distrito]] | country_admin_divisions_1 = [[Distrito ng Trường Sa]], [[Khánh Hòa]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Mga komuna ng Vietnam|Komuna]] | country_admin_divisions_2 = Komuna ng Sinh Tồn | country1 = {{CHN}} | country2 = {{PHL}} | country3 = {{TWN}} | country4 = {{VNM}} | population = 31{{Citation needed|date=September 2021|reason=2020 photos from Vietnam Pictorial indicate a permanent civilian population - as opposed to rotating military personnel - but fail to provide a source for numbers}} }} [[File:Union Banks en.svg|thumb|Pulo ng Rurok sa mga Pampang ng Pagkakaisa ''(Union Banks)'']] Ang '''Pulo ng Rurok''' ({{lang-en|Rurok Island}}), o '''Sin Cowe Island''' ([[Wikang Ingles|Ingles]]); '''Đảo Sinh Tồn''' ([[Wikang Biyetnamita|Biyetnames]]: Đảo Sinh Tồn); '''Jǐnghong Dao''' ({{zh|c=景宏島|p=Jǐnghóng Dǎo|w=Ching-hung Tao}}), ay isang pulo sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]. May likas na lawak itong {{convert|8|ha|acres|abbr=off}}, kaya ito ang ikapitong pinaka-malaking pulo sa Kapuluan ng Kalayaan at ang ikatlong pinaka-malaking pulong sinasakop ng Vietnam. Mayroon itong nakapalibot na bahura na nakausli sa ibabaw ng tubig kapag taob ang dagat.<ref>{{cite book |last1=Cole|first1=Bernard |title=The Great Wall at Sea: China's Navy Enters the Twenty-first Century |date=1 October 2001 |publisher=U.S. Naval Institute Press |isbn=1557502390 |page=207 |edition=First |url=https://books.google.com/books?id=ikj0ZahQDIYC&dq=cowesin+cowe+island+news&pg=PA207 |accessdate=6 June 2014}}</ref> Mula pa noong 1974 ay nasa ilalim na ng pamamahala ng Vietnam ang pulong ito, na unang pinangasiwaan ng Hukbong-Dagat ng [[Timog Vietnam]] at pagkatapos ay ang Hukbong-Dagat ng [[Vietnam|Republikang Sosyalista ng Vietnam]] mula noong 1975. Inaangkin din ang pulo ng Tsina, ng [[Pilipinas]],<ref>{{cite web |last1=Rosen |first1=Mark E. |title=A CNA Occasional Paper - Philippine Claims in the South China Sea: A Legal Analysis |url=https://seasresearch.wordpress.com/2014/08/19/philippine-claims-in-the-south-china-sea-a-legal-analysis/ |website=South China Sea: Facts and Legal Aspects |access-date=16 September 2021 |publisher=CNA Corporation’s Strategic Studies (CSS) division |date=19 August 2014 |quote=The ubiquitous KIG claim by the Philippines carries little legal weight. It stands on the same footing as the nine-dashed-line claim. Also, it was made later than the claims of China, the ROC, and Vietnam.}}</ref> at ng [[Taiwan]] (Republika ng Tsina). Noong Disyembre 1960, humiling ng pahintulot ang Military Assistance Advisory Group ng Estados Unidos sa [[Ministry of National Defense (Taiwan)|Ministeryo ng Tanggulang Pambansa ng Republika ng Tsina]] upang magsagawa ng mga pagsisiyasat sa pulong ito, na kalaunan ay inaprubahan.<ref>{{Cite book |last=Jonathan Spangler, Olga Cachia |title=South China Sea Event Timeline: 1900–1969 |date=2018 |publisher=Asia-Pacific Research Association South China Sea Think Tank |isbn=9789869282840 |location=Taipei |pages=173}}</ref> Bahagi ito ng [[Pampang ng Pagkakaisa]].<ref name=Gazetteer>{{cite web | title = Digital Gazetteer of Spratly Islands | url = http://www.southchinasea.org/2011/08/19/digital-gazetteer-of-the-spratly-islands/ |date=19 August 2011 | accessdate=5 June 2014 |publisher=www.southchinasea.org }}</ref> Ayon sa mga ulat noong 2025, pinalawak ng Vietnam ang pulo sa 13 ektarya sa pamamagitan ng [[reklamasyon ng lupa]] mula sa dagat. [[File:Toàn cảnh đảo Sinh Tồn.jpg|center|thumb|487x487px|Pulo ng Rurok, tanaw mula sa timog.]] ==Topograpiya at mga Estruktura== May himpilang militar ng mga kawal ng Vietnam sa Pulo ng Rurok. Kabilang sa mga estrukturang matatagpuan dito ang isang gusaling pampamahalaan na may dalawang palapag, mga kanyon laban sa sasakyang panghimpapawid, artilyeriya, at isang panandang nagsasaad ng soberanya ng Vietnam.<ref>{{cite web |title=Photos of Sin Cowe island |url=http://southseaconversations.wordpress.com/2012/06/14/adventure-regret-anger-one-global-times-reporters-epic-south-china-sea-journey/ |publisher=South sea conversations |date=14 June 2012 |accessdate=6 June 2014}}</ref> Mayroon ding sibilyang populasyon sa pulo, kasama ang isang paaralan, palaruan ng mga bata, himpilang medikal, at mga turbina ng hangin para sa paglikha ng kuryente.<ref>{{cite web |title=The peaceful life on Truong Sa |url=https://vietnam.vnanet.vn/english/the-peaceful-life-on-truong-sa/449014.html |website=Vietnam Pictorial |publisher=Vietnam News Agency |access-date=16 September 2021 |location=HaNoi-Vietnam |language=en |date=30 June 2020 |quote=Photo caption: Teacher and students at the primary school on Sinh Ton island commune.}}</ref> == Mga Sanggunian == {{reflist}} {{Kapuluan ng Kalayaan}} {{Lalawigan ng Pilipinas}} [[Kaurian:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kaurian:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] f1bohw0tgba8czlfmroqdyzea2h81gt 2213331 2213330 2026-06-25T15:19:44Z KyutKoTalaga 152379 2213331 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | disputed = yes | name = Pulo ng Rurok | type = island | other_names = Sin Cowe Island ''(Ingles)''<br>Đảo Sinh Tồn ''(Vietnamese)''<br>Rurok Island ''(Philippine English)''<br>景宏島 Jǐnghóng Dǎo / Ching-hung Tao ''(Tsino)'' | image_name = Sin Cowe Island.png | image_caption = Pulo ng Rurok | pushpin_map = Spratly Islands relief | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{coord|09|53|07|N|114|19|47|E|display=inline,title}} | archipelago = [[Kapuluan ng Kalayaan]] | area_ha = 13 | country = {{VNM}} | country_admin_divisions_title_1 = [[Mga distrito ng Vietnam|Distrito]] | country_admin_divisions_1 = [[Distrito ng Trường Sa]], [[Khánh Hòa]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Mga komuna ng Vietnam|Komuna]] | country_admin_divisions_2 = Komuna ng Sinh Tồn | country1 = {{CHN}} | country2 = {{PHL}} | country3 = {{TWN}} | country4 = {{VNM}} | population = 31{{Citation needed|date=September 2021|reason=2020 photos from Vietnam Pictorial indicate a permanent civilian population - as opposed to rotating military personnel - but fail to provide a source for numbers}} }} [[File:Union Banks en.svg|thumb|Pulo ng Rurok sa mga Pampang ng Pagkakaisa ''(Union Banks)'']] Ang '''Pulo ng Rurok''' ({{lang-en|Rurok Island}}), o '''Sin Cowe Island''' ([[Wikang Ingles|Ingles]]); '''Đảo Sinh Tồn''' ([[Wikang Biyetnamita|Biyetnames]]: Đảo Sinh Tồn); '''Jinghong Dao''' ({{zh|c=景宏島|p=Jǐnghóng Dǎo|w=Ching-hung Tao}}), ay isang pulo sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]. May likas na lawak itong {{convert|8|ha|acres|abbr=off}}, kaya ito ang ikapitong pinaka-malaking pulo sa Kapuluan ng Kalayaan at ang ikatlong pinaka-malaking pulong sinasakop ng Vietnam. Mayroon itong nakapalibot na bahura na nakausli sa ibabaw ng tubig kapag taob ang dagat.<ref>{{cite book |last1=Cole|first1=Bernard |title=The Great Wall at Sea: China's Navy Enters the Twenty-first Century |date=1 October 2001 |publisher=U.S. Naval Institute Press |isbn=1557502390 |page=207 |edition=First |url=https://books.google.com/books?id=ikj0ZahQDIYC&dq=cowesin+cowe+island+news&pg=PA207 |accessdate=6 June 2014}}</ref> Mula pa noong 1974 ay nasa ilalim na ng pamamahala ng Vietnam ang pulong ito, na unang pinangasiwaan ng Hukbong-Dagat ng [[Timog Vietnam]] at pagkatapos ay ang Hukbong-Dagat ng [[Vietnam|Republikang Sosyalista ng Vietnam]] mula noong 1975. Inaangkin din ang pulo ng Tsina, ng [[Pilipinas]],<ref>{{cite web |last1=Rosen |first1=Mark E. |title=A CNA Occasional Paper - Philippine Claims in the South China Sea: A Legal Analysis |url=https://seasresearch.wordpress.com/2014/08/19/philippine-claims-in-the-south-china-sea-a-legal-analysis/ |website=South China Sea: Facts and Legal Aspects |access-date=16 September 2021 |publisher=CNA Corporation’s Strategic Studies (CSS) division |date=19 August 2014 |quote=The ubiquitous KIG claim by the Philippines carries little legal weight. It stands on the same footing as the nine-dashed-line claim. Also, it was made later than the claims of China, the ROC, and Vietnam.}}</ref> at ng [[Taiwan]] (Republika ng Tsina). Noong Disyembre 1960, humiling ng pahintulot ang Military Assistance Advisory Group ng Estados Unidos sa [[Ministry of National Defense (Taiwan)|Ministeryo ng Tanggulang Pambansa ng Republika ng Tsina]] upang magsagawa ng mga pagsisiyasat sa pulong ito, na kalaunan ay inaprubahan.<ref>{{Cite book |last=Jonathan Spangler, Olga Cachia |title=South China Sea Event Timeline: 1900–1969 |date=2018 |publisher=Asia-Pacific Research Association South China Sea Think Tank |isbn=9789869282840 |location=Taipei |pages=173}}</ref> Bahagi ito ng [[Pampang ng Pagkakaisa]].<ref name=Gazetteer>{{cite web | title = Digital Gazetteer of Spratly Islands | url = http://www.southchinasea.org/2011/08/19/digital-gazetteer-of-the-spratly-islands/ |date=19 August 2011 | accessdate=5 June 2014 |publisher=www.southchinasea.org }}</ref> Ayon sa mga ulat noong 2025, pinalawak ng Vietnam ang pulo sa 13 ektarya sa pamamagitan ng [[reklamasyon ng lupa]] mula sa dagat. [[File:Toàn cảnh đảo Sinh Tồn.jpg|center|thumb|487x487px|Pulo ng Rurok, tanaw mula sa timog.]] ==Topograpiya at mga Estruktura== May himpilang militar ng mga kawal ng Vietnam sa Pulo ng Rurok. Kabilang sa mga estrukturang matatagpuan dito ang isang gusaling pampamahalaan na may dalawang palapag, mga kanyon laban sa sasakyang panghimpapawid, artilyeriya, at isang panandang nagsasaad ng soberanya ng Vietnam.<ref>{{cite web |title=Photos of Sin Cowe island |url=http://southseaconversations.wordpress.com/2012/06/14/adventure-regret-anger-one-global-times-reporters-epic-south-china-sea-journey/ |publisher=South sea conversations |date=14 June 2012 |accessdate=6 June 2014}}</ref> Mayroon ding sibilyang populasyon sa pulo, kasama ang isang paaralan, palaruan ng mga bata, himpilang medikal, at mga turbina ng hangin para sa paglikha ng kuryente.<ref>{{cite web |title=The peaceful life on Truong Sa |url=https://vietnam.vnanet.vn/english/the-peaceful-life-on-truong-sa/449014.html |website=Vietnam Pictorial |publisher=Vietnam News Agency |access-date=16 September 2021 |location=HaNoi-Vietnam |language=en |date=30 June 2020 |quote=Photo caption: Teacher and students at the primary school on Sinh Ton island commune.}}</ref> == Mga Sanggunian == {{reflist}} {{Kapuluan ng Kalayaan}} {{Lalawigan ng Pilipinas}} [[Kaurian:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kaurian:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] pzv28mxdovowmmnz497g9ghwr9vyfp8 2213413 2213331 2026-06-26T03:37:06Z KyutKoTalaga 152379 2213413 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | disputed = yes | name = Pulo ng Rurok | type = island | other_names = Sin Cowe Island ''(Ingles)''<br>Đảo Sinh Tồn ''(Vietnamese)''<br>Rurok Island ''(Philippine English)''<br>景宏島 Jǐnghóng Dǎo / Ching-hung Tao ''(Tsino)'' | image_name = Sin Cowe Island.png | image_caption = Pulo ng Rurok | pushpin_map = Spratly Islands relief | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{coord|09|53|07|N|114|19|47|E|display=inline,title}} | archipelago = [[Kapuluan ng Kalayaan]] | area_ha = 13 | country = {{VNM}} | country_admin_divisions_title_1 = [[Mga distrito ng Vietnam|Distrito]] | country_admin_divisions_1 = [[Distrito ng Trường Sa]], [[Khánh Hòa]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Mga komuna ng Vietnam|Komuna]] | country_admin_divisions_2 = Komuna ng Sinh Tồn | country1 = {{CHN}} | country2 = {{PHL}} | country3 = {{TWN}} | country4 = {{VNM}} | population = 31{{Citation needed|date=September 2021|reason=2020 photos from Vietnam Pictorial indicate a permanent civilian population - as opposed to rotating military personnel - but fail to provide a source for numbers}} }} [[File:Union Banks en.svg|thumb|Pulo ng Rurok sa mga Pampang ng Pagkakaisa ''(Union Banks)'']] Ang '''Pulo ng Rurok''' ({{lang-en|Rurok Island}}), o '''Sin Cowe Island''' ([[Wikang Ingles|Ingles]]); '''Đảo Sinh Tồn''' ([[Wikang Biyetnamita|Biyetnames]]: Đảo Sinh Tồn); '''Jinghong Dao''' ({{zh|c=景宏島|p=Jǐnghóng Dǎo|w=Ching-hung Tao}}), ay isang pulo sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]. May likas na lawak itong {{convert|8|ha|acres|abbr=off}}, kaya ito ang ikapitong pinaka-malaking pulo sa Kapuluan ng Kalayaan at ang ikatlong pinaka-malaking pulong sinasakop ng Vietnam. Mayroon itong nakapalibot na bahura na nakausli sa ibabaw ng tubig kapag taob ang dagat.<ref>{{cite book |last1=Cole|first1=Bernard |title=The Great Wall at Sea: China's Navy Enters the Twenty-first Century |date=1 October 2001 |publisher=U.S. Naval Institute Press |isbn=1557502390 |page=207 |edition=First |url=https://books.google.com/books?id=ikj0ZahQDIYC&dq=cowesin+cowe+island+news&pg=PA207 |accessdate=6 June 2014}}</ref> Mula pa noong 1974 ay nasa ilalim na ng pamamahala ng Vietnam ang pulong ito, na unang pinangasiwaan ng Hukbong-Dagat ng [[Timog Vietnam]] at pagkatapos ay ang Hukbong-Dagat ng [[Vietnam|Republikang Sosyalista ng Vietnam]] mula noong 1975. Inaangkin din ang pulo ng Tsina, [[Pilipinas]],<ref>{{cite web |last1=Rosen |first1=Mark E. |title=A CNA Occasional Paper - Philippine Claims in the South China Sea: A Legal Analysis |url=https://seasresearch.wordpress.com/2014/08/19/philippine-claims-in-the-south-china-sea-a-legal-analysis/ |website=South China Sea: Facts and Legal Aspects |access-date=16 September 2021 |publisher=CNA Corporation’s Strategic Studies (CSS) division |date=19 August 2014 |quote=The ubiquitous KIG claim by the Philippines carries little legal weight. It stands on the same footing as the nine-dashed-line claim. Also, it was made later than the claims of China, the ROC, and Vietnam.}}</ref> at [[Taiwan]] (Republika ng Tsina). Noong Disyembre 1960, humiling ng pahintulot ang Military Assistance Advisory Group ng Estados Unidos sa [[Ministry of National Defense (Taiwan)|Ministeryo ng Tanggulang Pambansa ng Republika ng Tsina]] upang magsagawa ng mga pagsisiyasat sa pulong ito, na kalaunan ay inaprubahan.<ref>{{Cite book |last=Jonathan Spangler, Olga Cachia |title=South China Sea Event Timeline: 1900–1969 |date=2018 |publisher=Asia-Pacific Research Association South China Sea Think Tank |isbn=9789869282840 |location=Taipei |pages=173}}</ref> Bahagi ito ng [[Pampang ng Pagkakaisa]].<ref name=Gazetteer>{{cite web | title = Digital Gazetteer of Spratly Islands | url = http://www.southchinasea.org/2011/08/19/digital-gazetteer-of-the-spratly-islands/ |date=19 August 2011 | accessdate=5 June 2014 |publisher=www.southchinasea.org }}</ref> Ayon sa mga ulat noong 2025, pinalawak ng Vietnam ang pulo sa 13 ektarya sa pamamagitan ng [[reklamasyon ng lupa]] mula sa dagat. [[File:Toàn cảnh đảo Sinh Tồn.jpg|center|thumb|487x487px|Pulo ng Rurok, tanaw mula sa timog.]] ==Topograpiya at mga Estruktura== May himpilang militar ng mga kawal ng Vietnam sa Pulo ng Rurok. Kabilang sa mga estrukturang matatagpuan dito ang isang gusaling pampamahalaan na may dalawang palapag, mga kanyon laban sa sasakyang panghimpapawid, artilyeriya, at isang panandang nagsasaad ng soberanya ng Vietnam.<ref>{{cite web |title=Photos of Sin Cowe island |url=http://southseaconversations.wordpress.com/2012/06/14/adventure-regret-anger-one-global-times-reporters-epic-south-china-sea-journey/ |publisher=South sea conversations |date=14 June 2012 |accessdate=6 June 2014}}</ref> Mayroon ding sibilyang populasyon sa pulo, kasama ang isang paaralan, palaruan ng mga bata, himpilang medikal, at mga turbina ng hangin para sa paglikha ng kuryente.<ref>{{cite web |title=The peaceful life on Truong Sa |url=https://vietnam.vnanet.vn/english/the-peaceful-life-on-truong-sa/449014.html |website=Vietnam Pictorial |publisher=Vietnam News Agency |access-date=16 September 2021 |location=HaNoi-Vietnam |language=en |date=30 June 2020 |quote=Photo caption: Teacher and students at the primary school on Sinh Ton island commune.}}</ref> == Mga Sanggunian == {{reflist}} {{Kapuluan ng Kalayaan}} {{Lalawigan ng Pilipinas}} [[Kaurian:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kaurian:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] 1ewzq6f3f8vp5vbo1zgspnje0haiqp7 1 338651 2213325 2026-06-25T15:14:18Z KyutKoTalaga 152379 Bagong pahina: {{Isinalinwikang pahina|en|Northeast Cay}} 2213325 wikitext text/x-wiki {{Isinalinwikang pahina|en|Northeast Cay}} gegoupisabxy8y6n8ljvblvn3qvw1hv 1 338652 2213327 2026-06-25T15:15:29Z KyutKoTalaga 152379 Bagong pahina: {{Isinalinwikang pahina|en|Sin Cowe Island}} 2213327 wikitext text/x-wiki {{Isinalinwikang pahina|en|Sin Cowe Island}} kmjwz61ykl2qpifgugyjkuffzvcodsx 0 338653 2213332 2026-06-25T15:23:38Z KyutKoTalaga 152379 Bagong pahina: [[File:Union Banks en.svg|thumb|alt=Mapa ng Pampang ng Pagkakaisa|Mapa ng Pampang ng Pagkakaisa ''(Union Banks)'']] [[File:Collins_Reef_building_by_Vietnam.jpg|thumb|Estrukturang Vietnamese sa [[Bahura ng Roxas|Bahura ng Collins]] ''(Collins Reef)'']] Ang '''Pampang ng Pagkakaisa''' ({{lang-en|Union Banks}}; [[Wikang Biyetnamita|Biyetnames]]:Cụm Sinh Tồn); {{zh|t=|s=|p=Jiǔzhāng Qúnjiāo|c=九章群礁}}) ay isang malaking lubog na [[atol]] sa gitna ng Mapanganib na... 2213332 wikitext text/x-wiki [[File:Union Banks en.svg|thumb|alt=Mapa ng Pampang ng Pagkakaisa|Mapa ng Pampang ng Pagkakaisa ''(Union Banks)'']] [[File:Collins_Reef_building_by_Vietnam.jpg|thumb|Estrukturang Vietnamese sa [[Bahura ng Roxas|Bahura ng Collins]] ''(Collins Reef)'']] Ang '''Pampang ng Pagkakaisa''' ({{lang-en|Union Banks}}; [[Wikang Biyetnamita|Biyetnames]]:Cụm Sinh Tồn); {{zh|t=|s=|p=Jiǔzhāng Qúnjiāo|c=九章群礁}}) ay isang malaking lubog na [[atol]] sa gitna ng [[Mapanganib na Pook]] sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]], {{convert|230|km|nmi|abbr=off}}<ref>{{cite news |title=China expanding presence on Mabini reef |url=https://www.abs-cbnnews.com/focus/05/13/14/china-expanding-presence-mabini-reef-sources |access-date=20 May 2014 |newspaper=ABS CBN News / Kyodo News |date=13 May 2014}}</ref> sa kanluran ng baybayin ng Pilipinas. Binubuo ito ng mga [[pulo]] at [[bahura]] na nananatiling paksa ng [[Alitan sa Kapuluang Kalayaan|alitan sa pag-aangkin ng Kapuluan ng Kalayaan]].<ref>{{cite book |last=Dato Mohammad |first=Brigadier General |title=The Conflicting Claims in the South China Sea |date=1991 |publisher=U.S. Army War College |location=PA, USA}}</ref> Ang pinakamalapit na atol dito ay ang [[Pampang ng Bayani]], na matatagpuan {{convert|25|km|nmi|abbr=off}} sa gawing hilaga ng Pampang ng Pagkakaisa. Dalawa lamang ang likás na pulo sa gilid ng bahura, ang [[Pulo ng Rurok]] at ang Sin Cowe East Island. == Mga Sanggunian == {{reflist}} d202ax0ypzxkm57m41rsyg92yc2hkzj 2213333 2213332 2026-06-25T15:23:50Z KyutKoTalaga 152379 2213333 wikitext text/x-wiki [[File:Union Banks en.svg|thumb|alt=Mapa ng Pampang ng Pagkakaisa|Mapa ng Pampang ng Pagkakaisa ''(Union Banks)'']] [[File:Collins_Reef_building_by_Vietnam.jpg|thumb|Estrukturang Vietnamese sa [[Bahura ng Roxas|Bahura ng Collins]] ''(Collins Reef)'']] Ang '''Pampang ng Pagkakaisa''' ({{lang-en|Union Banks}}; [[Wikang Biyetnamita|Biyetnames]]: Cụm Sinh Tồn); {{zh|t=|s=|p=Jiǔzhāng Qúnjiāo|c=九章群礁}}) ay isang malaking lubog na [[atol]] sa gitna ng [[Mapanganib na Pook]] sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]], {{convert|230|km|nmi|abbr=off}}<ref>{{cite news |title=China expanding presence on Mabini reef |url=https://www.abs-cbnnews.com/focus/05/13/14/china-expanding-presence-mabini-reef-sources |access-date=20 May 2014 |newspaper=ABS CBN News / Kyodo News |date=13 May 2014}}</ref> sa kanluran ng baybayin ng Pilipinas. Binubuo ito ng mga [[pulo]] at [[bahura]] na nananatiling paksa ng [[Alitan sa Kapuluang Kalayaan|alitan sa pag-aangkin ng Kapuluan ng Kalayaan]].<ref>{{cite book |last=Dato Mohammad |first=Brigadier General |title=The Conflicting Claims in the South China Sea |date=1991 |publisher=U.S. Army War College |location=PA, USA}}</ref> Ang pinakamalapit na atol dito ay ang [[Pampang ng Bayani]], na matatagpuan {{convert|25|km|nmi|abbr=off}} sa gawing hilaga ng Pampang ng Pagkakaisa. Dalawa lamang ang likás na pulo sa gilid ng bahura, ang [[Pulo ng Rurok]] at ang Sin Cowe East Island. == Mga Sanggunian == {{reflist}} 3kn798fs6si5h6qp859qpf1r2g3e7i5 2213334 2213333 2026-06-25T15:24:08Z KyutKoTalaga 152379 2213334 wikitext text/x-wiki [[File:Union Banks en.svg|thumb|alt=Mapa ng Pampang ng Pagkakaisa|Mapa ng Pampang ng Pagkakaisa ''(Union Banks)'']] [[File:Collins_Reef_building_by_Vietnam.jpg|thumb|Estrukturang Vietnamese sa [[Bahura ng Roxas|Bahura ng Collins]] ''(Collins Reef)'']] Ang '''Pampang ng Pagkakaisa''' ({{lang-en|Union Banks}}; [[Wikang Biyetnamita|Biyetnames]]: Cụm Sinh Tồn); {{zh|t=|s=|p=Jiǔzhāng Qúnjiāo|c=九章群礁}}) ay isang malaking lubog na [[atol]] sa gitna ng [[Mapanganib na Pook]] sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]], {{convert|230|km|nmi|abbr=off}}<ref>{{cite news |title=China expanding presence on Mabini reef |url=https://www.abs-cbnnews.com/focus/05/13/14/china-expanding-presence-mabini-reef-sources |access-date=20 May 2014 |newspaper=ABS CBN News / Kyodo News |date=13 May 2014}}</ref> sa kanluran ng baybayin ng Pilipinas. Binubuo ito ng mga [[pulo]] at [[bahura]] na nananatiling paksa ng [[Alitan sa Kapuluang Kalayaan|alitan sa pag-aangkin ng Kapuluan ng Kalayaan]].<ref>{{cite book |last=Dato Mohammad |first=Brigadier General |title=The Conflicting Claims in the South China Sea |date=1991 |publisher=U.S. Army War College |location=PA, USA}}</ref> Ang pinakamalapit na atol dito ay ang [[Pampang ng Bayani]], na matatagpuan {{convert|25|km|nmi|abbr=off}} sa gawing hilaga ng Pampang ng Pagkakaisa. Dalawa lamang ang likás na pulo sa gilid ng bahura, ang [[Pulo ng Rurok]] at ang Sin Cowe East Island. == Mga Sanggunian == {{reflist}} {{Kapuluan ng Kalayaan}} {{Lalawigan ng Pilipinas}} [[Kaurian:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kaurian:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] il7q4zggkmzx3emd2rsfjsuzqdd1lbm 2213335 2213334 2026-06-25T15:25:11Z KyutKoTalaga 152379 2213335 wikitext text/x-wiki [[File:Union Banks en.svg|thumb|alt=Mapa ng Pampang ng Pagkakaisa|Mapa ng Pampang ng Pagkakaisa ''(Union Banks)'']] [[File:Collins_Reef_building_by_Vietnam.jpg|thumb|Estrukturang Vietnamese sa [[Bahura ng Roxas|Bahura ng Collins]] ''(Collins Reef)'']] Ang '''Pampang ng Pagkakaisa''' ({{lang-en|Union Banks}}; [[Wikang Biyetnamita|Biyetnames]]: Cụm Sinh Tồn); {{zh|t=|s=|p=Jiǔzhāng Qúnjiāo|c=九章群礁}}) ay isang malaking lubog na [[atol]] sa gitna ng [[Mapanganib na Pook]] sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]], {{convert|230|km|nmi|abbr=off}}<ref>{{cite news |title=China expanding presence on Mabini reef |url=https://www.abs-cbnnews.com/focus/05/13/14/china-expanding-presence-mabini-reef-sources |access-date=20 May 2014 |newspaper=ABS CBN News / Kyodo News |date=13 May 2014}}</ref> sa kanluran ng baybayin ng Pilipinas. Binubuo ito ng mga [[pulo]] at [[bahura]] na nananatiling paksa ng [[Alitan sa Kapuluang Kalayaan|alitan sa pag-aangkin ng Kapuluan ng Kalayaan]].<ref>{{cite book |last=Dato Mohammad |first=Brigadier General |title=The Conflicting Claims in the South China Sea |date=1991 |publisher=U.S. Army War College |location=PA, USA}}</ref> Ang pinakamalapit na atol dito ay ang [[Pampang ng Bayani]], na matatagpuan {{convert|25|km|nmi|abbr=off}} sa gawing hilaga ng Pampang ng Pagkakaisa. Dalawa lamang ang likás na pulo sa gilid ng bahura, ang [[Pulo ng Rurok]] at ang Pulo ng Julian Felipe. == Mga Sanggunian == {{reflist}} {{Kapuluan ng Kalayaan}} {{Lalawigan ng Pilipinas}} [[Kaurian:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kaurian:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] d0ogdgfzi1o8ahaythg1zeuub55srlb 2213337 2213335 2026-06-25T15:26:28Z KyutKoTalaga 152379 2213337 wikitext text/x-wiki [[File:Union Banks en.svg|thumb|alt=Mapa ng Pampang ng Pagkakaisa|Mapa ng Pampang ng Pagkakaisa ''(Union Banks)'']] [[File:Collins_Reef_building_by_Vietnam.jpg|thumb|Estrukturang Vietnamese sa [[Bahura ng Roxas]] ''(Collins Reef)'']] Ang '''Pampang ng Pagkakaisa''' ({{lang-en|Union Banks}}; [[Wikang Biyetnamita|Biyetnames]]: Cụm Sinh Tồn); {{zh|t=|s=|p=Jiǔzhāng Qúnjiāo|c=九章群礁}}) ay isang malaking lubog na [[atol]] sa gitna ng [[Mapanganib na Pook]] sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]], {{convert|230|km|nmi|abbr=off}}<ref>{{cite news |title=China expanding presence on Mabini reef |url=https://www.abs-cbnnews.com/focus/05/13/14/china-expanding-presence-mabini-reef-sources |access-date=20 May 2014 |newspaper=ABS CBN News / Kyodo News |date=13 May 2014}}</ref> sa kanluran ng baybayin ng Pilipinas. Binubuo ito ng mga [[pulo]] at [[bahura]] na nananatiling paksa ng [[Alitan sa Kapuluang Kalayaan|alitan sa pag-aangkin ng Kapuluan ng Kalayaan]].<ref>{{cite book |last=Dato Mohammad |first=Brigadier General |title=The Conflicting Claims in the South China Sea |date=1991 |publisher=U.S. Army War College |location=PA, USA}}</ref> Ang pinakamalapit na atol dito ay ang [[Pampang ng Bayani]], na matatagpuan {{convert|25|km|nmi|abbr=off}} sa gawing hilaga ng Pampang ng Pagkakaisa. Dalawa lamang ang likás na pulo sa gilid ng bahura, ang [[Pulo ng Rurok]] at ang Pulo ng Julian Felipe. == Mga Sanggunian == {{reflist}} {{Kapuluan ng Kalayaan}} {{Lalawigan ng Pilipinas}} [[Kaurian:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kaurian:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] 5pe4kq81sro7dmgi20n6iezg50fb2un 2213338 2213337 2026-06-25T15:27:24Z KyutKoTalaga 152379 2213338 wikitext text/x-wiki [[File:Union Banks en.svg|thumb|alt=Mapa ng Pampang ng Pagkakaisa|Mapa ng Pampang ng Pagkakaisa ''(Union Banks)'']] [[File:Collins_Reef_building_by_Vietnam.jpg|thumb|Estrukturang Vietnamese sa [[Bahura ng Roxas]] ''(Collins Reef)'']] Ang '''Pampang ng Pagkakaisa''' ({{lang-en|Union Banks}}; [[Wikang Biyetnamita|Biyetnames]]: Cụm Sinh Tồn); {{zh|t=|s=|p=Jiǔzhāng Qúnjiāo|c=九章群礁}}) ay isang malaking lubog na [[atol]] sa gitna ng [[Mapanganib na Pook]] sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]], {{convert|230|km|nmi|abbr=off}}<ref>{{cite news |title=China expanding presence on Mabini reef |url=https://www.abs-cbnnews.com/focus/05/13/14/china-expanding-presence-mabini-reef-sources |access-date=20 May 2014 |newspaper=ABS CBN News / Kyodo News |date=13 May 2014}}</ref> sa kanluran ng baybayin ng Pilipinas. Binubuo ito ng mga [[pulo]] at [[bahura]] na nananatiling paksa ng [[Alitan sa Kapuluang Kalayaan|alitan sa pag-aangkin ng Kapuluan ng Kalayaan]].<ref>{{cite book |last=Dato Mohammad |first=Brigadier General |title=The Conflicting Claims in the South China Sea |date=1991 |publisher=U.S. Army War College |location=PA, USA}}</ref> Ang pinakamalapit na atol dito ay ang [[Pampang ng Bayani]], na matatagpuan {{convert|25|km|nmi|abbr=off}} sa gawing hilaga ng Pampang ng Pagkakaisa. Dalawa lamang ang likas na pulo sa gilid ng bahura, ang [[Pulo ng Rurok]] at ang Pulo ng Julian Felipe. == Mga Sanggunian == {{reflist}} {{Kapuluan ng Kalayaan}} {{Lalawigan ng Pilipinas}} [[Kaurian:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kaurian:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] pgah06pt0p1hjj7uo9uuhl4zp6bdcqe 2213339 2213338 2026-06-25T15:35:17Z KyutKoTalaga 152379 2213339 wikitext text/x-wiki [[File:Union Banks en.svg|thumb|alt=Mapa ng Pampang ng Pagkakaisa|Mapa ng Pampang ng Pagkakaisa ''(Union Banks)'']] [[File:Collins_Reef_building_by_Vietnam.jpg|thumb|Estrukturang Vietnamese sa [[Bahura ng Roxas]] ''(Collins Reef)'']] Ang '''Pampang ng Pagkakaisa''' ({{lang-en|Union Banks}}; [[Wikang Biyetnamita|Biyetnames]]: Cụm Sinh Tồn); {{zh|t=|s=|p=Jiǔzhāng Qúnjiāo|c=九章群礁}}) ay isang malaking lubog na [[atol]] sa gitna ng [[Mapanganib na Pook]] sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]], {{convert|230|km|nmi|abbr=off}}<ref>{{cite news |title=China expanding presence on Mabini reef |url=https://www.abs-cbnnews.com/focus/05/13/14/china-expanding-presence-mabini-reef-sources |access-date=20 May 2014 |newspaper=ABS CBN News / Kyodo News |date=13 May 2014}}</ref> sa kanluran ng baybayin ng Pilipinas. Binubuo ito ng mga [[pulo]] at [[bahura]] na nananatiling paksa ng [[Alitan sa Kapuluang Kalayaan|alitan sa pag-aangkin ng Kapuluan ng Kalayaan]].<ref>{{cite book |last=Dato Mohammad |first=Brigadier General |title=The Conflicting Claims in the South China Sea |date=1991 |publisher=U.S. Army War College |location=PA, USA}}</ref> Ang pinakamalapit na atol dito ay ang [[Pampang ng Bayani]], na matatagpuan {{convert|25|km|nmi|abbr=off}} sa gawing hilaga ng Pampang ng Pagkakaisa. Dalawa lamang ang likas na pulo sa gilid ng bahura, ang [[Pulo ng Rurok]] at ang Pulo ng Julian Felipe. Ang atol ay may haba na {{convert|55|km|mi|abbr=off}} mula sa [[Bahura ng Mabini]] sa timog-kanluran hanggang sa [[Bahura ng Julian Felipe]] sa hilagang-silangan, at may lapad na umaabot sa {{convert|15|km|mi|abbr=off}}. Ang kabuuang lawak nito ay {{convert|461|sqkm|sqmi|abbr=off}}. Ang gitnang laguna nito ay may lalim na umaabot sa {{convert|53|m|ft|abbr=off}}.<ref>[ftp://rock.geosociety.org/pub/reposit/2001/2001075.pdf Atoll Area, Depth and Rainfall]{{dead link|date=May 2025|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}, rock.geosociety.org</ref> == Mga Sanggunian == {{reflist}} {{Kapuluan ng Kalayaan}} {{Lalawigan ng Pilipinas}} [[Kaurian:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kaurian:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] prhs7qxzcwfqbg934si6seolk9bc9to 2213359 2213339 2026-06-25T16:41:02Z KyutKoTalaga 152379 2213359 wikitext text/x-wiki [[File:Union Banks en.svg|thumb|alt=Mapa ng Pampang ng Pagkakaisa|Mapa ng Pampang ng Pagkakaisa ''(Union Banks)'']] [[File:Collins_Reef_building_by_Vietnam.jpg|thumb|Estrukturang Vietnamese sa [[Bahura ng Roxas]] ''(Collins Reef)'']] Ang '''Pampang ng Pagkakaisa''' ({{lang-en|Union Banks}}; [[Wikang Biyetnamita|Biyetnames]]: Cụm Sinh Tồn); {{zh|t=|s=|p=Jiǔzhāng Qúnjiāo|c=九章群礁}}) ay isang malaking lubog na [[atol]] sa gitna ng [[Mapanganib na Pook]] sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]], {{convert|230|km|nmi|abbr=off}}<ref>{{cite news |title=China expanding presence on Mabini reef |url=https://www.abs-cbnnews.com/focus/05/13/14/china-expanding-presence-mabini-reef-sources |access-date=20 May 2014 |newspaper=ABS CBN News / Kyodo News |date=13 May 2014}}</ref> sa kanluran ng baybayin ng Pilipinas. Binubuo ito ng mga [[pulo]] at [[bahura]] na nananatiling paksa ng [[Alitan sa Kapuluang Kalayaan|alitan sa pag-aangkin ng Kapuluan ng Kalayaan]].<ref>{{cite book |last=Dato Mohammad |first=Brigadier General |title=The Conflicting Claims in the South China Sea |date=1991 |publisher=U.S. Army War College |location=PA, USA}}</ref> Ang pinakamalapit na atol dito ay ang [[Pampang ng Bayani]], na matatagpuan {{convert|25|km|nmi|abbr=off}} sa gawing hilaga ng Pampang ng Pagkakaisa. Dalawa lamang ang likas na pulo sa gilid ng bahura, ang [[Pulo ng Rurok]] at ang Pulo ng Julian Felipe. Ang atol ay may haba na {{convert|55|km|mi|abbr=off}} mula sa [[Bahura ng Mabini]] sa timog-kanluran hanggang sa [[Bahura ng Julian Felipe]] sa hilagang-silangan, at may lapad na umaabot sa {{convert|15|km|mi|abbr=off}}. Ang kabuuang lawak nito ay {{convert|461|sqkm|sqmi|abbr=off}}. Ang gitnang laguna nito ay may lalim na umaabot sa {{convert|53|m|ft|abbr=off}}.<ref>[ftp://rock.geosociety.org/pub/reposit/2001/2001075.pdf Atoll Area, Depth and Rainfall]{{dead link|date=May 2025|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}, rock.geosociety.org</ref> == Mga pulo at bahurang bumubuo sa Pampang ng Pagkakaisa == {{GeoGroup}} Binubuo ang Pampang ng Pagkakaisa ng mga sumusunod na pulo at bahura, na nakalista nang pakanan mula sa timog-kanlurang sulok nito:<ref>{{Cite news |last=Cupin |first=Bea |date=2026-04-01 |title=Marcos executive order gives Philippine names to features in West Philippine Sea |url=https://www.rappler.com/newsbreak/explainers/marcos-executive-order-philippine-names-features-west-sea/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260402020334/https://www.rappler.com/newsbreak/explainers/marcos-executive-order-philippine-names-features-west-sea/ |archive-date=2026-04-02 |url-status=dead |work=Rappler |access-date=2026-06-26}}</ref><ref>{{cite book |title=China Sea Pilot - Volume II - NP 31 |date=2012 |publisher=United Kingdom Hydrographic Office |location=Taunton |url=http://mdnautical.com/sailing-directions-pilots/15739-np-31-china-sea-pilot-vol-ii-10th-2012-edition-9780707742762.html}}</ref><ref name=Gazetter>{{cite web | title = Digital Gazetteer of Spratly Islands | url = http://www.southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | publisher = www.southchinasea.org | archive-url = https://web.archive.org/web/20070717152713/http://www.southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | archive-date = 2007-07-17 | access-date = 2008-02-08 }}<br>- Version dated 19 August 2011 is available at: {{cite web | title = Digital Gazetteer of Spratly Islands | url = http://www.southchinasea.org/2011/08/19/digital-gazetteer-of-the-spratly-islands/ | date = 19 August 2011 | publisher = www.southchinasea.org | access-date = 5 June 2014 |quote= This list includes the names of all Spratly features known to be occupied and/or above water at low tide. }}</ref> Key: '''<span style="color: yellow;">Dilaw (Yellow)</span>''' = sinasakop ng PRC; '''<span style="color: violet;">Lila (Violet)</span>''' = sinasakop ng Vietnam {| class="wikitable sortable" |- ! Feature || Location |-bgcolor="yellow" | [[Bahura ng Mabini]] (Johnson South Reef) (Chìguā Jiāo) (Mabini Reef) (Đá Gạc Ma) || {{coord|09|43|9|N|114|16|57|E|display=inline}} |-bgcolor="violet" | [[Bahura ng Roxas]] (Collins Reef/Johnson North Reef) (Guǐhǎn Jiāo) (Roxas Reef) (Đá Cô Lin) || {{nowrap|{{coord|09|46|14|N|114|15|27|E|display=inline}} }} |- | ''Tam Trung Reef'' (Đá Tam Trung) || {{coord|09|50|12|N|114|16|6|E|display=inline}} |- | ''Burunyugan Reef 7'' ({{ill|Loveless Reef|lt=|zh|華礁}}) (Huá Jiāo) (Đá Nghĩa Hành) || {{nowrap|{{coord|09|51|13|N|114|16|47|E|display=inline}}*}} |- | ''Burunyugan Reef 6'' ({{ill|Gent Reef|lt=|zh|吉阳礁}}) (Jíyáng Jiāo) (Đá Sơn Hà) || {{coord|09|52|45|N|114|18|21|E|display=inline}} |-bgcolor="violet" | [[Pulo ng Rurok]] (Sin Cowe Island/Sinh Ton Island) (Jǐnghóng Dǎo) (Rurok Island) (Ching-hung Tao) (Đảo Sinh Tồn) || {{coord|09|53|9|N|114|19|46|E|display=inline}} <!-- | [[Đá Nhạn Gia]] || --> |- | ''Burunyugan Reef 5'' ({{ill|Edmund Reef|lt=|zh|南門礁}}) (Nánmén Jiāo) (Đá Bình Khê) || {{nowrap|{{coord|09|53|48|N|114|23|40|E|display=inline}}*}} |- | [[Bahura ng Chigua]] ({{ill|McKennan Reef|lt=|zh|西門礁}}/Kennan Reef) (Xīmén Jiāo) (Chigua Reef) (Đá Ken Nan) || {{coord|09|54|12|N|114|27|56|E|display=inline}} |- | ''Tam Trung Reef'' ([[Đá Bia]]) || {{coord|09|53|42|N|114|29|40|E|display=inline}} |-bgcolor="yellow" | ''Burunyugan Reef 4'' (Hughes Reef) (Dōngmén Jiāo) (Tung-men Chiao) (Đá Tư Nghĩa) || {{coord|09|54|51|N|114|29|45|E|display=inline}} |- | ''Burunyugan Reef 3'' ({{ill|Hallet Reef|lt=|zh|安樂礁}}) (Ānlè Jiāo) (Đá Bình Sơn) || {{coord|09|55|55|N|114|31|25|E|display=inline}}* |- | ''Burunyugan Reef 2'' ({{ill|Holiday Reef|lt=|zh|長線礁}}) (Chángxiàn Jiāo) (Đá Bãi Khung) || {{coord|09|57|55|N|114|33|53|E|display=inline}} |- | ''Burunyugan Reef'' ''1'' ({{ill|Empire Reef|lt=|zh|主權礁}}) (Zhǔquán Jiāo) (Đá Đức Hòa) || {{coord|09|58|44|N|114|35|23|E|display=inline}}* |- | [[Bahura ng Julian Felipe]] (Whitsun Reef/Whitson Reef) (Niúè Jiāo) (Julian Felipe Reef) (Đá Ba Đầu) || {{coord|10|00|10|N|114|39|58|E|display=inline}} |- | ''Burunyugan Reef 15'' ({{ill|Ross Reef|lt=|zh|染青东礁}}) (Rǎnqīngdōng Jiāo) (Đá An Bình) || {{coord|09|54|25|N|114|35|52|E|display=inline}} |-bgcolor="violet" | [[Pulo ng Julian Felipe]] (Grierson Reef/Sin Cowe East Island) (Rǎnqīng Shāzhōu) (Julian Felipe Island) (Đảo Sinh Tồn Đông) || {{coord|09|54|8.2|N|114|33|50.7|E|display=inline}} |- | ''Burunyugan Reef 13'' ({{ill|Bamford Reef|lt=|zh|龙虾礁}}) (Lóngxiā Jiāo) (Đá Vị Khê) || {{coord|09|53|25|N|114|32|7|E|display=inline}} |- | ''Burunyugan Reef 12'' ({{ill|Tetley Reef|lt=|zh|扁参礁}}) (Biǎncān Jiāo) (Đá Ninh Hòa) || {{coord|09|52|5|N|114|30|39|E|display=inline}} |- | ''[Hindi nakapangalan na bahura]''|| {{coord|09|51|5|N|114|29|29|E|display=inline}} |- | ''Burunyugan Reef 10'' ({{ill|Jones Reef|lt=|zh|漳溪礁}}) (Zhāngxī Jiāo) (Đá Văn Nguyên) || {{coord|09|49|47|N|114|27|57|E|display=inline}} |- | ''Burunyugan Reef 9'' ({{ill|Higgens Reef|lt=|zh|屈原礁}}/Higgen Reef ) (Qūyuán Jiāo) (Đá Phúc Sĩ) || {{coord|09|48|49|N|114|24|12|E|display=inline}} |-bgcolor="violet" | [[Bahura ng Pagkakaisa]]/''Burunyugan Reef 8'' (Lansdowne Reef) (Qióng Jiāo) (Pagkakaisa Reef) (Chi'ung Chiao) (Đá Len Đao) || {{coord|09|46|43|N|114|22|14|E|display=inline}} <!--there's nothing at these coords, and they fall slightly outside of the outer rim south between Landsdowne and Higgens | [[Đá Trà Khúc]] || {{coord|09|41|5|N|114|21|3|E|display=inline}} --> |} == Mga Sanggunian == {{reflist}} {{Kapuluan ng Kalayaan}} {{Lalawigan ng Pilipinas}} [[Kaurian:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kaurian:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] r91gfcyfpaiwx1u1341srq98pkr731c 2213360 2213359 2026-06-25T16:41:36Z KyutKoTalaga 152379 2213360 wikitext text/x-wiki [[File:Union Banks en.svg|thumb|alt=Mapa ng Pampang ng Pagkakaisa|Mapa ng Pampang ng Pagkakaisa ''(Union Banks)'']] [[File:Collins_Reef_building_by_Vietnam.jpg|thumb|Estrukturang Vietnamese sa [[Bahura ng Roxas]] ''(Collins Reef)'']] Ang '''Pampang ng Pagkakaisa''' ({{lang-en|Union Banks}}; [[Wikang Biyetnamita|Biyetnames]]: Cụm Sinh Tồn); {{zh|t=|s=|p=Jiǔzhāng Qúnjiāo|c=九章群礁}}) ay isang malaking lubog na [[atol]] sa gitna ng [[Mapanganib na Pook]] sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]], {{convert|230|km|nmi|abbr=off}}<ref>{{cite news |title=China expanding presence on Mabini reef |url=https://www.abs-cbnnews.com/focus/05/13/14/china-expanding-presence-mabini-reef-sources |access-date=20 May 2014 |newspaper=ABS CBN News / Kyodo News |date=13 May 2014}}</ref> sa kanluran ng baybayin ng Pilipinas. Binubuo ito ng mga [[pulo]] at [[bahura]] na nananatiling paksa ng [[Alitan sa Kapuluang Kalayaan|alitan sa pag-aangkin ng Kapuluan ng Kalayaan]].<ref>{{cite book |last=Dato Mohammad |first=Brigadier General |title=The Conflicting Claims in the South China Sea |date=1991 |publisher=U.S. Army War College |location=PA, USA}}</ref> Ang pinakamalapit na atol dito ay ang [[Pampang ng Bayani]], na matatagpuan {{convert|25|km|nmi|abbr=off}} sa gawing hilaga ng Pampang ng Pagkakaisa. Dalawa lamang ang likas na pulo sa gilid ng bahura, ang [[Pulo ng Rurok]] at ang Pulo ng Julian Felipe. Ang atol ay may haba na {{convert|55|km|mi|abbr=off}} mula sa [[Bahura ng Mabini]] sa timog-kanluran hanggang sa [[Bahura ng Julian Felipe]] sa hilagang-silangan, at may lapad na umaabot sa {{convert|15|km|mi|abbr=off}}. Ang kabuuang lawak nito ay {{convert|461|sqkm|sqmi|abbr=off}}. Ang gitnang laguna nito ay may lalim na umaabot sa {{convert|53|m|ft|abbr=off}}.<ref>[ftp://rock.geosociety.org/pub/reposit/2001/2001075.pdf Atoll Area, Depth and Rainfall]{{dead link|date=May 2025|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}, rock.geosociety.org</ref> == Mga pulo at bahurang bumubuo sa Pampang ng Pagkakaisa == {{GeoGroup}} Binubuo ang Pampang ng Pagkakaisa ng mga sumusunod na pulo at bahura, na nakalista nang pakanan mula sa timog-kanlurang sulok nito:<ref>{{Cite news |last=Cupin |first=Bea |date=2026-04-01 |title=Marcos executive order gives Philippine names to features in West Philippine Sea |url=https://www.rappler.com/newsbreak/explainers/marcos-executive-order-philippine-names-features-west-sea/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260402020334/https://www.rappler.com/newsbreak/explainers/marcos-executive-order-philippine-names-features-west-sea/ |archive-date=2026-04-02 |url-status=dead |work=Rappler |access-date=2026-06-26}}</ref><ref>{{cite book |title=China Sea Pilot - Volume II - NP 31 |date=2012 |publisher=United Kingdom Hydrographic Office |location=Taunton |url=http://mdnautical.com/sailing-directions-pilots/15739-np-31-china-sea-pilot-vol-ii-10th-2012-edition-9780707742762.html}}</ref><ref name=Gazetter>{{cite web | title = Digital Gazetteer of Spratly Islands | url = http://www.southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | publisher = www.southchinasea.org | archive-url = https://web.archive.org/web/20070717152713/http://www.southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | archive-date = 2007-07-17 | access-date = 2008-02-08 }}<br>- Version dated 19 August 2011 is available at: {{cite web | title = Digital Gazetteer of Spratly Islands | url = http://www.southchinasea.org/2011/08/19/digital-gazetteer-of-the-spratly-islands/ | date = 19 August 2011 | publisher = www.southchinasea.org | access-date = 5 June 2014 |quote= This list includes the names of all Spratly features known to be occupied and/or above water at low tide. }}</ref> Key: '''<span style="color: yellow;">Dilaw (Yellow)</span>''' = sinasakop ng Tsina (PRC); '''<span style="color: violet;">Lila (Violet)</span>''' = sinasakop ng Vietnam {| class="wikitable sortable" |- ! Feature || Location |-bgcolor="yellow" | [[Bahura ng Mabini]] (Johnson South Reef) (Chìguā Jiāo) (Mabini Reef) (Đá Gạc Ma) || {{coord|09|43|9|N|114|16|57|E|display=inline}} |-bgcolor="violet" | [[Bahura ng Roxas]] (Collins Reef/Johnson North Reef) (Guǐhǎn Jiāo) (Roxas Reef) (Đá Cô Lin) || {{nowrap|{{coord|09|46|14|N|114|15|27|E|display=inline}} }} |- | ''Tam Trung Reef'' (Đá Tam Trung) || {{coord|09|50|12|N|114|16|6|E|display=inline}} |- | ''Burunyugan Reef 7'' ({{ill|Loveless Reef|lt=|zh|華礁}}) (Huá Jiāo) (Đá Nghĩa Hành) || {{nowrap|{{coord|09|51|13|N|114|16|47|E|display=inline}}*}} |- | ''Burunyugan Reef 6'' ({{ill|Gent Reef|lt=|zh|吉阳礁}}) (Jíyáng Jiāo) (Đá Sơn Hà) || {{coord|09|52|45|N|114|18|21|E|display=inline}} |-bgcolor="violet" | [[Pulo ng Rurok]] (Sin Cowe Island/Sinh Ton Island) (Jǐnghóng Dǎo) (Rurok Island) (Ching-hung Tao) (Đảo Sinh Tồn) || {{coord|09|53|9|N|114|19|46|E|display=inline}} <!-- | [[Đá Nhạn Gia]] || --> |- | ''Burunyugan Reef 5'' ({{ill|Edmund Reef|lt=|zh|南門礁}}) (Nánmén Jiāo) (Đá Bình Khê) || {{nowrap|{{coord|09|53|48|N|114|23|40|E|display=inline}}*}} |- | [[Bahura ng Chigua]] ({{ill|McKennan Reef|lt=|zh|西門礁}}/Kennan Reef) (Xīmén Jiāo) (Chigua Reef) (Đá Ken Nan) || {{coord|09|54|12|N|114|27|56|E|display=inline}} |- | ''Tam Trung Reef'' ([[Đá Bia]]) || {{coord|09|53|42|N|114|29|40|E|display=inline}} |-bgcolor="yellow" | ''Burunyugan Reef 4'' (Hughes Reef) (Dōngmén Jiāo) (Tung-men Chiao) (Đá Tư Nghĩa) || {{coord|09|54|51|N|114|29|45|E|display=inline}} |- | ''Burunyugan Reef 3'' ({{ill|Hallet Reef|lt=|zh|安樂礁}}) (Ānlè Jiāo) (Đá Bình Sơn) || {{coord|09|55|55|N|114|31|25|E|display=inline}}* |- | ''Burunyugan Reef 2'' ({{ill|Holiday Reef|lt=|zh|長線礁}}) (Chángxiàn Jiāo) (Đá Bãi Khung) || {{coord|09|57|55|N|114|33|53|E|display=inline}} |- | ''Burunyugan Reef'' ''1'' ({{ill|Empire Reef|lt=|zh|主權礁}}) (Zhǔquán Jiāo) (Đá Đức Hòa) || {{coord|09|58|44|N|114|35|23|E|display=inline}}* |- | [[Bahura ng Julian Felipe]] (Whitsun Reef/Whitson Reef) (Niúè Jiāo) (Julian Felipe Reef) (Đá Ba Đầu) || {{coord|10|00|10|N|114|39|58|E|display=inline}} |- | ''Burunyugan Reef 15'' ({{ill|Ross Reef|lt=|zh|染青东礁}}) (Rǎnqīngdōng Jiāo) (Đá An Bình) || {{coord|09|54|25|N|114|35|52|E|display=inline}} |-bgcolor="violet" | [[Pulo ng Julian Felipe]] (Grierson Reef/Sin Cowe East Island) (Rǎnqīng Shāzhōu) (Julian Felipe Island) (Đảo Sinh Tồn Đông) || {{coord|09|54|8.2|N|114|33|50.7|E|display=inline}} |- | ''Burunyugan Reef 13'' ({{ill|Bamford Reef|lt=|zh|龙虾礁}}) (Lóngxiā Jiāo) (Đá Vị Khê) || {{coord|09|53|25|N|114|32|7|E|display=inline}} |- | ''Burunyugan Reef 12'' ({{ill|Tetley Reef|lt=|zh|扁参礁}}) (Biǎncān Jiāo) (Đá Ninh Hòa) || {{coord|09|52|5|N|114|30|39|E|display=inline}} |- | ''[Hindi nakapangalan na bahura]''|| {{coord|09|51|5|N|114|29|29|E|display=inline}} |- | ''Burunyugan Reef 10'' ({{ill|Jones Reef|lt=|zh|漳溪礁}}) (Zhāngxī Jiāo) (Đá Văn Nguyên) || {{coord|09|49|47|N|114|27|57|E|display=inline}} |- | ''Burunyugan Reef 9'' ({{ill|Higgens Reef|lt=|zh|屈原礁}}/Higgen Reef ) (Qūyuán Jiāo) (Đá Phúc Sĩ) || {{coord|09|48|49|N|114|24|12|E|display=inline}} |-bgcolor="violet" | [[Bahura ng Pagkakaisa]]/''Burunyugan Reef 8'' (Lansdowne Reef) (Qióng Jiāo) (Pagkakaisa Reef) (Chi'ung Chiao) (Đá Len Đao) || {{coord|09|46|43|N|114|22|14|E|display=inline}} <!--there's nothing at these coords, and they fall slightly outside of the outer rim south between Landsdowne and Higgens | [[Đá Trà Khúc]] || {{coord|09|41|5|N|114|21|3|E|display=inline}} --> |} == Mga Sanggunian == {{reflist}} {{Kapuluan ng Kalayaan}} {{Lalawigan ng Pilipinas}} [[Kaurian:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kaurian:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] 8r6q6t851dcjjr79751u9kdkp9jycsl 2213362 2213360 2026-06-25T16:44:31Z KyutKoTalaga 152379 /* Mga pulo at bahurang bumubuo sa Pampang ng Pagkakaisa */ 2213362 wikitext text/x-wiki [[File:Union Banks en.svg|thumb|alt=Mapa ng Pampang ng Pagkakaisa|Mapa ng Pampang ng Pagkakaisa ''(Union Banks)'']] [[File:Collins_Reef_building_by_Vietnam.jpg|thumb|Estrukturang Vietnamese sa [[Bahura ng Roxas]] ''(Collins Reef)'']] Ang '''Pampang ng Pagkakaisa''' ({{lang-en|Union Banks}}; [[Wikang Biyetnamita|Biyetnames]]: Cụm Sinh Tồn); {{zh|t=|s=|p=Jiǔzhāng Qúnjiāo|c=九章群礁}}) ay isang malaking lubog na [[atol]] sa gitna ng [[Mapanganib na Pook]] sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]], {{convert|230|km|nmi|abbr=off}}<ref>{{cite news |title=China expanding presence on Mabini reef |url=https://www.abs-cbnnews.com/focus/05/13/14/china-expanding-presence-mabini-reef-sources |access-date=20 May 2014 |newspaper=ABS CBN News / Kyodo News |date=13 May 2014}}</ref> sa kanluran ng baybayin ng Pilipinas. Binubuo ito ng mga [[pulo]] at [[bahura]] na nananatiling paksa ng [[Alitan sa Kapuluang Kalayaan|alitan sa pag-aangkin ng Kapuluan ng Kalayaan]].<ref>{{cite book |last=Dato Mohammad |first=Brigadier General |title=The Conflicting Claims in the South China Sea |date=1991 |publisher=U.S. Army War College |location=PA, USA}}</ref> Ang pinakamalapit na atol dito ay ang [[Pampang ng Bayani]], na matatagpuan {{convert|25|km|nmi|abbr=off}} sa gawing hilaga ng Pampang ng Pagkakaisa. Dalawa lamang ang likas na pulo sa gilid ng bahura, ang [[Pulo ng Rurok]] at ang Pulo ng Julian Felipe. Ang atol ay may haba na {{convert|55|km|mi|abbr=off}} mula sa [[Bahura ng Mabini]] sa timog-kanluran hanggang sa [[Bahura ng Julian Felipe]] sa hilagang-silangan, at may lapad na umaabot sa {{convert|15|km|mi|abbr=off}}. Ang kabuuang lawak nito ay {{convert|461|sqkm|sqmi|abbr=off}}. Ang gitnang laguna nito ay may lalim na umaabot sa {{convert|53|m|ft|abbr=off}}.<ref>[ftp://rock.geosociety.org/pub/reposit/2001/2001075.pdf Atoll Area, Depth and Rainfall]{{dead link|date=May 2025|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}, rock.geosociety.org</ref> == Mga pulo at bahurang bumubuo sa Pampang ng Pagkakaisa == {{GeoGroup}} Binubuo ang Pampang ng Pagkakaisa ng mga sumusunod na pulo at bahura, na nakalista nang pakanan mula sa timog-kanlurang sulok nito:<ref>{{Cite news |last=Cupin |first=Bea |date=2026-04-01 |title=Marcos executive order gives Philippine names to features in West Philippine Sea |url=https://www.rappler.com/newsbreak/explainers/marcos-executive-order-philippine-names-features-west-sea/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260402020334/https://www.rappler.com/newsbreak/explainers/marcos-executive-order-philippine-names-features-west-sea/ |archive-date=2026-04-02 |url-status=dead |work=Rappler |access-date=2026-06-26}}</ref><ref>{{cite book |title=China Sea Pilot - Volume II - NP 31 |date=2012 |publisher=United Kingdom Hydrographic Office |location=Taunton |url=http://mdnautical.com/sailing-directions-pilots/15739-np-31-china-sea-pilot-vol-ii-10th-2012-edition-9780707742762.html}}</ref><ref name=Gazetter>{{cite web | title = Digital Gazetteer of Spratly Islands | url = http://www.southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | publisher = www.southchinasea.org | archive-url = https://web.archive.org/web/20070717152713/http://www.southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | archive-date = 2007-07-17 | access-date = 2008-02-08 }}<br>- Version dated 19 August 2011 is available at: {{cite web | title = Digital Gazetteer of Spratly Islands | url = http://www.southchinasea.org/2011/08/19/digital-gazetteer-of-the-spratly-islands/ | date = 19 August 2011 | publisher = www.southchinasea.org | access-date = 5 June 2014 |quote= This list includes the names of all Spratly features known to be occupied and/or above water at low tide. }}</ref> Key: '''<span style="color: yellow;">Dilaw (Yellow)</span>''' = sinasakop ng Tsina (PRC); '''<span style="color: violet;">Lila (Violet)</span>''' = sinasakop ng Vietnam {| class="wikitable sortable" |- ! ''Feature'' || Lokasyon |-bgcolor="yellow" | [[Bahura ng Mabini]] (Johnson South Reef) (Chìguā Jiāo) (Mabini Reef) (Đá Gạc Ma) || {{coord|09|43|9|N|114|16|57|E|display=inline}} |-bgcolor="violet" | [[Bahura ng Roxas]] (Collins Reef/Johnson North Reef) (Guǐhǎn Jiāo) (Roxas Reef) (Đá Cô Lin) || {{nowrap|{{coord|09|46|14|N|114|15|27|E|display=inline}} }} |- | ''Tam Trung Reef'' (Đá Tam Trung) || {{coord|09|50|12|N|114|16|6|E|display=inline}} |- | ''Burunyugan Reef 7'' ({{ill|Loveless Reef|lt=|zh|華礁}}) (Huá Jiāo) (Đá Nghĩa Hành) || {{nowrap|{{coord|09|51|13|N|114|16|47|E|display=inline}}*}} |- | ''Burunyugan Reef 6'' ({{ill|Gent Reef|lt=|zh|吉阳礁}}) (Jíyáng Jiāo) (Đá Sơn Hà) || {{coord|09|52|45|N|114|18|21|E|display=inline}} |-bgcolor="violet" | [[Pulo ng Rurok]] (Sin Cowe Island/Sinh Ton Island) (Jǐnghóng Dǎo) (Rurok Island) (Ching-hung Tao) (Đảo Sinh Tồn) || {{coord|09|53|9|N|114|19|46|E|display=inline}} <!-- | [[Đá Nhạn Gia]] || --> |- | ''Burunyugan Reef 5'' ({{ill|Edmund Reef|lt=|zh|南門礁}}) (Nánmén Jiāo) (Đá Bình Khê) || {{nowrap|{{coord|09|53|48|N|114|23|40|E|display=inline}}*}} |- | [[Bahura ng Chigua]] ({{ill|McKennan Reef|lt=|zh|西門礁}}/Kennan Reef) (Xīmén Jiāo) (Chigua Reef) (Đá Ken Nan) || {{coord|09|54|12|N|114|27|56|E|display=inline}} |- | ''Tam Trung Reef'' ([[Đá Bia]]) || {{coord|09|53|42|N|114|29|40|E|display=inline}} |-bgcolor="yellow" | ''Burunyugan Reef 4'' (Hughes Reef) (Dōngmén Jiāo) (Tung-men Chiao) (Đá Tư Nghĩa) || {{coord|09|54|51|N|114|29|45|E|display=inline}} |- | ''Burunyugan Reef 3'' ({{ill|Hallet Reef|lt=|zh|安樂礁}}) (Ānlè Jiāo) (Đá Bình Sơn) || {{coord|09|55|55|N|114|31|25|E|display=inline}}* |- | ''Burunyugan Reef 2'' ({{ill|Holiday Reef|lt=|zh|長線礁}}) (Chángxiàn Jiāo) (Đá Bãi Khung) || {{coord|09|57|55|N|114|33|53|E|display=inline}} |- | ''Burunyugan Reef'' ''1'' ({{ill|Empire Reef|lt=|zh|主權礁}}) (Zhǔquán Jiāo) (Đá Đức Hòa) || {{coord|09|58|44|N|114|35|23|E|display=inline}}* |- | [[Bahura ng Julian Felipe]] (Whitsun Reef/Whitson Reef) (Niúè Jiāo) (Julian Felipe Reef) (Đá Ba Đầu) || {{coord|10|00|10|N|114|39|58|E|display=inline}} |- | ''Burunyugan Reef 15'' ({{ill|Ross Reef|lt=|zh|染青东礁}}) (Rǎnqīngdōng Jiāo) (Đá An Bình) || {{coord|09|54|25|N|114|35|52|E|display=inline}} |-bgcolor="violet" | [[Pulo ng Julian Felipe]] (Grierson Reef/Sin Cowe East Island) (Rǎnqīng Shāzhōu) (Julian Felipe Island) (Đảo Sinh Tồn Đông) || {{coord|09|54|8.2|N|114|33|50.7|E|display=inline}} |- | ''Burunyugan Reef 13'' ({{ill|Bamford Reef|lt=|zh|龙虾礁}}) (Lóngxiā Jiāo) (Đá Vị Khê) || {{coord|09|53|25|N|114|32|7|E|display=inline}} |- | ''Burunyugan Reef 12'' ({{ill|Tetley Reef|lt=|zh|扁参礁}}) (Biǎncān Jiāo) (Đá Ninh Hòa) || {{coord|09|52|5|N|114|30|39|E|display=inline}} |- | ''[Hindi nakapangalan na bahura]''|| {{coord|09|51|5|N|114|29|29|E|display=inline}} |- | ''Burunyugan Reef 10'' ({{ill|Jones Reef|lt=|zh|漳溪礁}}) (Zhāngxī Jiāo) (Đá Văn Nguyên) || {{coord|09|49|47|N|114|27|57|E|display=inline}} |- | ''Burunyugan Reef 9'' ({{ill|Higgens Reef|lt=|zh|屈原礁}}/Higgen Reef ) (Qūyuán Jiāo) (Đá Phúc Sĩ) || {{coord|09|48|49|N|114|24|12|E|display=inline}} |-bgcolor="violet" | [[Bahura ng Pagkakaisa]]/''Burunyugan Reef 8'' (Lansdowne Reef) (Qióng Jiāo) (Pagkakaisa Reef) (Chi'ung Chiao) (Đá Len Đao) || {{coord|09|46|43|N|114|22|14|E|display=inline}} <!--there's nothing at these coords, and they fall slightly outside of the outer rim south between Landsdowne and Higgens | [[Đá Trà Khúc]] || {{coord|09|41|5|N|114|21|3|E|display=inline}} --> |} == Mga Sanggunian == {{reflist}} {{Kapuluan ng Kalayaan}} {{Lalawigan ng Pilipinas}} [[Kaurian:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kaurian:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] das7rgz3olaxrwmjgtzs94pfgwey1b0 2213417 2213362 2026-06-26T03:43:37Z KyutKoTalaga 152379 /* Mga pulo at bahurang bumubuo sa Pampang ng Pagkakaisa */ 2213417 wikitext text/x-wiki [[File:Union Banks en.svg|thumb|alt=Mapa ng Pampang ng Pagkakaisa|Mapa ng Pampang ng Pagkakaisa ''(Union Banks)'']] [[File:Collins_Reef_building_by_Vietnam.jpg|thumb|Estrukturang Vietnamese sa [[Bahura ng Roxas]] ''(Collins Reef)'']] Ang '''Pampang ng Pagkakaisa''' ({{lang-en|Union Banks}}; [[Wikang Biyetnamita|Biyetnames]]: Cụm Sinh Tồn); {{zh|t=|s=|p=Jiǔzhāng Qúnjiāo|c=九章群礁}}) ay isang malaking lubog na [[atol]] sa gitna ng [[Mapanganib na Pook]] sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]], {{convert|230|km|nmi|abbr=off}}<ref>{{cite news |title=China expanding presence on Mabini reef |url=https://www.abs-cbnnews.com/focus/05/13/14/china-expanding-presence-mabini-reef-sources |access-date=20 May 2014 |newspaper=ABS CBN News / Kyodo News |date=13 May 2014}}</ref> sa kanluran ng baybayin ng Pilipinas. Binubuo ito ng mga [[pulo]] at [[bahura]] na nananatiling paksa ng [[Alitan sa Kapuluang Kalayaan|alitan sa pag-aangkin ng Kapuluan ng Kalayaan]].<ref>{{cite book |last=Dato Mohammad |first=Brigadier General |title=The Conflicting Claims in the South China Sea |date=1991 |publisher=U.S. Army War College |location=PA, USA}}</ref> Ang pinakamalapit na atol dito ay ang [[Pampang ng Bayani]], na matatagpuan {{convert|25|km|nmi|abbr=off}} sa gawing hilaga ng Pampang ng Pagkakaisa. Dalawa lamang ang likas na pulo sa gilid ng bahura, ang [[Pulo ng Rurok]] at ang Pulo ng Julian Felipe. Ang atol ay may haba na {{convert|55|km|mi|abbr=off}} mula sa [[Bahura ng Mabini]] sa timog-kanluran hanggang sa [[Bahura ng Julian Felipe]] sa hilagang-silangan, at may lapad na umaabot sa {{convert|15|km|mi|abbr=off}}. Ang kabuuang lawak nito ay {{convert|461|sqkm|sqmi|abbr=off}}. Ang gitnang laguna nito ay may lalim na umaabot sa {{convert|53|m|ft|abbr=off}}.<ref>[ftp://rock.geosociety.org/pub/reposit/2001/2001075.pdf Atoll Area, Depth and Rainfall]{{dead link|date=May 2025|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}, rock.geosociety.org</ref> == Mga pulo at bahurang bumubuo sa Pampang ng Pagkakaisa == {{GeoGroup}} Binubuo ang Pampang ng Pagkakaisa ng mga sumusunod na pulo at bahura, na nakalista nang pakanan mula sa timog-kanlurang sulok nito:<ref>{{Cite news |last=Cupin |first=Bea |date=2026-04-01 |title=Marcos executive order gives Philippine names to features in West Philippine Sea |url=https://www.rappler.com/newsbreak/explainers/marcos-executive-order-philippine-names-features-west-sea/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260402020334/https://www.rappler.com/newsbreak/explainers/marcos-executive-order-philippine-names-features-west-sea/ |archive-date=2026-04-02 |url-access=subscription |work=Rappler |access-date=2026-06-26}}</ref><ref>{{cite book |title=China Sea Pilot - Volume II - NP 31 |date=2012 |publisher=United Kingdom Hydrographic Office |location=Taunton |url=http://mdnautical.com/sailing-directions-pilots/15739-np-31-china-sea-pilot-vol-ii-10th-2012-edition-9780707742762.html}}</ref><ref name=Gazetter>{{cite web | title = Digital Gazetteer of Spratly Islands | url = http://www.southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | publisher = www.southchinasea.org | archive-url = https://web.archive.org/web/20070717152713/http://www.southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | archive-date = 2007-07-17 | access-date = 2008-02-08 }}<br>- Version dated 19 August 2011 is available at: {{cite web | title = Digital Gazetteer of Spratly Islands | url = http://www.southchinasea.org/2011/08/19/digital-gazetteer-of-the-spratly-islands/ | date = 19 August 2011 | publisher = www.southchinasea.org | access-date = 5 June 2014 |quote= This list includes the names of all Spratly features known to be occupied and/or above water at low tide. }}</ref> Key: '''<span style="color: yellow;">Dilaw (Yellow)</span>''' = sinasakop ng Tsina (PRC); '''<span style="color: violet;">Lila (Violet)</span>''' = sinasakop ng Vietnam {| class="wikitable sortable" |- ! ''Feature'' || Lokasyon |-bgcolor="yellow" | [[Bahura ng Mabini]] (Johnson South Reef) (Chìguā Jiāo) (Mabini Reef) (Đá Gạc Ma) || {{coord|09|43|9|N|114|16|57|E|display=inline}} |-bgcolor="violet" | [[Bahura ng Roxas]] (Collins Reef/Johnson North Reef) (Guǐhǎn Jiāo) (Roxas Reef) (Đá Cô Lin) || {{nowrap|{{coord|09|46|14|N|114|15|27|E|display=inline}} }} |- | ''Tam Trung Reef'' (Đá Tam Trung) || {{coord|09|50|12|N|114|16|6|E|display=inline}} |- | ''Burunyugan Reef 7'' ({{ill|Loveless Reef|lt=|zh|華礁}}) (Huá Jiāo) (Đá Nghĩa Hành) || {{nowrap|{{coord|09|51|13|N|114|16|47|E|display=inline}}*}} |- | ''Burunyugan Reef 6'' ({{ill|Gent Reef|lt=|zh|吉阳礁}}) (Jíyáng Jiāo) (Đá Sơn Hà) || {{coord|09|52|45|N|114|18|21|E|display=inline}} |-bgcolor="violet" | [[Pulo ng Rurok]] (Sin Cowe Island/Sinh Ton Island) (Jǐnghóng Dǎo) (Rurok Island) (Ching-hung Tao) (Đảo Sinh Tồn) || {{coord|09|53|9|N|114|19|46|E|display=inline}} <!-- | [[Đá Nhạn Gia]] || --> |- | ''Burunyugan Reef 5'' ({{ill|Edmund Reef|lt=|zh|南門礁}}) (Nánmén Jiāo) (Đá Bình Khê) || {{nowrap|{{coord|09|53|48|N|114|23|40|E|display=inline}}*}} |- | [[Bahura ng Chigua]] ({{ill|McKennan Reef|lt=|zh|西門礁}}/Kennan Reef) (Xīmén Jiāo) (Chigua Reef) (Đá Ken Nan) || {{coord|09|54|12|N|114|27|56|E|display=inline}} |- | ''Tam Trung Reef'' ([[Đá Bia]]) || {{coord|09|53|42|N|114|29|40|E|display=inline}} |-bgcolor="yellow" | ''Burunyugan Reef 4'' (Hughes Reef) (Dōngmén Jiāo) (Tung-men Chiao) (Đá Tư Nghĩa) || {{coord|09|54|51|N|114|29|45|E|display=inline}} |- | ''Burunyugan Reef 3'' ({{ill|Hallet Reef|lt=|zh|安樂礁}}) (Ānlè Jiāo) (Đá Bình Sơn) || {{coord|09|55|55|N|114|31|25|E|display=inline}}* |- | ''Burunyugan Reef 2'' ({{ill|Holiday Reef|lt=|zh|長線礁}}) (Chángxiàn Jiāo) (Đá Bãi Khung) || {{coord|09|57|55|N|114|33|53|E|display=inline}} |- | ''Burunyugan Reef'' ''1'' ({{ill|Empire Reef|lt=|zh|主權礁}}) (Zhǔquán Jiāo) (Đá Đức Hòa) || {{coord|09|58|44|N|114|35|23|E|display=inline}}* |- | [[Bahura ng Julian Felipe]] (Whitsun Reef/Whitson Reef) (Niúè Jiāo) (Julian Felipe Reef) (Đá Ba Đầu) || {{coord|10|00|10|N|114|39|58|E|display=inline}} |- | ''Burunyugan Reef 15'' ({{ill|Ross Reef|lt=|zh|染青东礁}}) (Rǎnqīngdōng Jiāo) (Đá An Bình) || {{coord|09|54|25|N|114|35|52|E|display=inline}} |-bgcolor="violet" | [[Pulo ng Julian Felipe]] (Grierson Reef/Sin Cowe East Island) (Rǎnqīng Shāzhōu) (Julian Felipe Island) (Đảo Sinh Tồn Đông) || {{coord|09|54|8.2|N|114|33|50.7|E|display=inline}} |- | ''Burunyugan Reef 13'' ({{ill|Bamford Reef|lt=|zh|龙虾礁}}) (Lóngxiā Jiāo) (Đá Vị Khê) || {{coord|09|53|25|N|114|32|7|E|display=inline}} |- | ''Burunyugan Reef 12'' ({{ill|Tetley Reef|lt=|zh|扁参礁}}) (Biǎncān Jiāo) (Đá Ninh Hòa) || {{coord|09|52|5|N|114|30|39|E|display=inline}} |- | ''[Hindi nakapangalan na bahura]''|| {{coord|09|51|5|N|114|29|29|E|display=inline}} |- | ''Burunyugan Reef 10'' ({{ill|Jones Reef|lt=|zh|漳溪礁}}) (Zhāngxī Jiāo) (Đá Văn Nguyên) || {{coord|09|49|47|N|114|27|57|E|display=inline}} |- | ''Burunyugan Reef 9'' ({{ill|Higgens Reef|lt=|zh|屈原礁}}/Higgen Reef ) (Qūyuán Jiāo) (Đá Phúc Sĩ) || {{coord|09|48|49|N|114|24|12|E|display=inline}} |-bgcolor="violet" | [[Bahura ng Pagkakaisa]]/''Burunyugan Reef 8'' (Lansdowne Reef) (Qióng Jiāo) (Pagkakaisa Reef) (Chi'ung Chiao) (Đá Len Đao) || {{coord|09|46|43|N|114|22|14|E|display=inline}} <!--there's nothing at these coords, and they fall slightly outside of the outer rim south between Landsdowne and Higgens | [[Đá Trà Khúc]] || {{coord|09|41|5|N|114|21|3|E|display=inline}} --> |} == Mga Sanggunian == {{reflist}} {{Kapuluan ng Kalayaan}} {{Lalawigan ng Pilipinas}} [[Kaurian:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kaurian:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] 1dlumxtuq4zzvcmu2c6q0u7yzbchb6s 2213418 2213417 2026-06-26T03:50:23Z KyutKoTalaga 152379 2213418 wikitext text/x-wiki [[File:Union Banks en.svg|thumb|alt=Mapa ng Pampang ng Pagkakaisa|Mapa ng Pampang ng Pagkakaisa ''(Union Banks)'']] [[File:Collins_Reef_building_by_Vietnam.jpg|thumb|Estrukturang Vietnamese sa [[Bahura ng Roxas]] ''(Collins Reef)'']] Ang '''Pampang ng Pagkakaisa''' ({{lang-en|Union Banks}}; [[Wikang Biyetnamita|Biyetnames]]: Cụm Sinh Tồn; {{zh|t=|s=|p=Jiǔzhāng Qúnjiāo|c=九章群礁}}) ay isang malaking lubog na [[atol]] sa gitna ng [[Mapanganib na Pook]] sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]], {{convert|230|km|nmi|abbr=off}}<ref>{{cite news |title=China expanding presence on Mabini reef |url=https://www.abs-cbnnews.com/focus/05/13/14/china-expanding-presence-mabini-reef-sources |access-date=20 May 2014 |newspaper=ABS CBN News / Kyodo News |date=13 May 2014}}</ref> sa kanluran ng baybayin ng Pilipinas. Binubuo ito ng mga [[pulo]] at [[bahura]] na nananatiling paksa ng [[Alitan sa Kapuluang Kalayaan|alitan sa pag-aangkin ng Kapuluan ng Kalayaan]].<ref>{{cite book |last=Dato Mohammad |first=Brigadier General |title=The Conflicting Claims in the South China Sea |date=1991 |publisher=U.S. Army War College |location=PA, USA}}</ref> Ang pinakamalapit na atol dito ay ang [[Pampang ng Bayani]], na matatagpuan {{convert|25|km|nmi|abbr=off}} sa gawing hilaga ng Pampang ng Pagkakaisa. Dalawa lamang ang likas na pulo sa gilid ng bahura, ang [[Pulo ng Rurok]] at ang Pulo ng Julian Felipe. Ang atol ay may haba na {{convert|55|km|mi|abbr=off}} mula sa [[Bahura ng Mabini]] sa timog-kanluran hanggang sa [[Bahura ng Julian Felipe]] sa hilagang-silangan, at may lapad na umaabot sa {{convert|15|km|mi|abbr=off}}. Ang kabuuang lawak nito ay {{convert|461|sqkm|sqmi|abbr=off}}. Ang gitnang laguna nito ay may lalim na umaabot sa {{convert|53|m|ft|abbr=off}}.<ref>[ftp://rock.geosociety.org/pub/reposit/2001/2001075.pdf Atoll Area, Depth and Rainfall]{{dead link|date=May 2025|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}, rock.geosociety.org</ref> == Mga pulo at bahurang bumubuo sa Pampang ng Pagkakaisa == {{GeoGroup}} Binubuo ang Pampang ng Pagkakaisa ng mga sumusunod na pulo at bahura, na nakalista nang pakanan mula sa timog-kanlurang sulok nito:<ref>{{Cite news |last=Cupin |first=Bea |date=2026-04-01 |title=Marcos executive order gives Philippine names to features in West Philippine Sea |url=https://www.rappler.com/newsbreak/explainers/marcos-executive-order-philippine-names-features-west-sea/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260402020334/https://www.rappler.com/newsbreak/explainers/marcos-executive-order-philippine-names-features-west-sea/ |archive-date=2026-04-02 |url-access=subscription |work=Rappler |access-date=2026-06-26}}</ref><ref>{{cite book |title=China Sea Pilot - Volume II - NP 31 |date=2012 |publisher=United Kingdom Hydrographic Office |location=Taunton |url=http://mdnautical.com/sailing-directions-pilots/15739-np-31-china-sea-pilot-vol-ii-10th-2012-edition-9780707742762.html}}</ref><ref name=Gazetter>{{cite web | title = Digital Gazetteer of Spratly Islands | url = http://www.southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | publisher = www.southchinasea.org | archive-url = https://web.archive.org/web/20070717152713/http://www.southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | archive-date = 2007-07-17 | access-date = 2008-02-08 }}<br>- Version dated 19 August 2011 is available at: {{cite web | title = Digital Gazetteer of Spratly Islands | url = http://www.southchinasea.org/2011/08/19/digital-gazetteer-of-the-spratly-islands/ | date = 19 August 2011 | publisher = www.southchinasea.org | access-date = 5 June 2014 |quote= This list includes the names of all Spratly features known to be occupied and/or above water at low tide. }}</ref> Key: '''<span style="color: yellow;">Dilaw (Yellow)</span>''' = sinasakop ng Tsina (PRC); '''<span style="color: violet;">Lila (Violet)</span>''' = sinasakop ng Vietnam {| class="wikitable sortable" |- ! ''Feature'' || Lokasyon |-bgcolor="yellow" | [[Bahura ng Mabini]] (Johnson South Reef) (Chìguā Jiāo) (Mabini Reef) (Đá Gạc Ma) || {{coord|09|43|9|N|114|16|57|E|display=inline}} |-bgcolor="violet" | [[Bahura ng Roxas]] (Collins Reef/Johnson North Reef) (Guǐhǎn Jiāo) (Roxas Reef) (Đá Cô Lin) || {{nowrap|{{coord|09|46|14|N|114|15|27|E|display=inline}} }} |- | ''Tam Trung Reef'' (Đá Tam Trung) || {{coord|09|50|12|N|114|16|6|E|display=inline}} |- | ''Burunyugan Reef 7'' ({{ill|Loveless Reef|lt=|zh|華礁}}) (Huá Jiāo) (Đá Nghĩa Hành) || {{nowrap|{{coord|09|51|13|N|114|16|47|E|display=inline}}*}} |- | ''Burunyugan Reef 6'' ({{ill|Gent Reef|lt=|zh|吉阳礁}}) (Jíyáng Jiāo) (Đá Sơn Hà) || {{coord|09|52|45|N|114|18|21|E|display=inline}} |-bgcolor="violet" | [[Pulo ng Rurok]] (Sin Cowe Island/Sinh Ton Island) (Jǐnghóng Dǎo) (Rurok Island) (Ching-hung Tao) (Đảo Sinh Tồn) || {{coord|09|53|9|N|114|19|46|E|display=inline}} <!-- | [[Đá Nhạn Gia]] || --> |- | ''Burunyugan Reef 5'' ({{ill|Edmund Reef|lt=|zh|南門礁}}) (Nánmén Jiāo) (Đá Bình Khê) || {{nowrap|{{coord|09|53|48|N|114|23|40|E|display=inline}}*}} |- | [[Bahura ng Chigua]] ({{ill|McKennan Reef|lt=|zh|西門礁}}/Kennan Reef) (Xīmén Jiāo) (Chigua Reef) (Đá Ken Nan) || {{coord|09|54|12|N|114|27|56|E|display=inline}} |- | ''Tam Trung Reef'' ([[Đá Bia]]) || {{coord|09|53|42|N|114|29|40|E|display=inline}} |-bgcolor="yellow" | ''Burunyugan Reef 4'' (Hughes Reef) (Dōngmén Jiāo) (Tung-men Chiao) (Đá Tư Nghĩa) || {{coord|09|54|51|N|114|29|45|E|display=inline}} |- | ''Burunyugan Reef 3'' ({{ill|Hallet Reef|lt=|zh|安樂礁}}) (Ānlè Jiāo) (Đá Bình Sơn) || {{coord|09|55|55|N|114|31|25|E|display=inline}}* |- | ''Burunyugan Reef 2'' ({{ill|Holiday Reef|lt=|zh|長線礁}}) (Chángxiàn Jiāo) (Đá Bãi Khung) || {{coord|09|57|55|N|114|33|53|E|display=inline}} |- | ''Burunyugan Reef'' ''1'' ({{ill|Empire Reef|lt=|zh|主權礁}}) (Zhǔquán Jiāo) (Đá Đức Hòa) || {{coord|09|58|44|N|114|35|23|E|display=inline}}* |- | [[Bahura ng Julian Felipe]] (Whitsun Reef/Whitson Reef) (Niúè Jiāo) (Julian Felipe Reef) (Đá Ba Đầu) || {{coord|10|00|10|N|114|39|58|E|display=inline}} |- | ''Burunyugan Reef 15'' ({{ill|Ross Reef|lt=|zh|染青东礁}}) (Rǎnqīngdōng Jiāo) (Đá An Bình) || {{coord|09|54|25|N|114|35|52|E|display=inline}} |-bgcolor="violet" | [[Pulo ng Julian Felipe]] (Grierson Reef/Sin Cowe East Island) (Rǎnqīng Shāzhōu) (Julian Felipe Island) (Đảo Sinh Tồn Đông) || {{coord|09|54|8.2|N|114|33|50.7|E|display=inline}} |- | ''Burunyugan Reef 13'' ({{ill|Bamford Reef|lt=|zh|龙虾礁}}) (Lóngxiā Jiāo) (Đá Vị Khê) || {{coord|09|53|25|N|114|32|7|E|display=inline}} |- | ''Burunyugan Reef 12'' ({{ill|Tetley Reef|lt=|zh|扁参礁}}) (Biǎncān Jiāo) (Đá Ninh Hòa) || {{coord|09|52|5|N|114|30|39|E|display=inline}} |- | ''[Hindi nakapangalan na bahura]''|| {{coord|09|51|5|N|114|29|29|E|display=inline}} |- | ''Burunyugan Reef 10'' ({{ill|Jones Reef|lt=|zh|漳溪礁}}) (Zhāngxī Jiāo) (Đá Văn Nguyên) || {{coord|09|49|47|N|114|27|57|E|display=inline}} |- | ''Burunyugan Reef 9'' ({{ill|Higgens Reef|lt=|zh|屈原礁}}/Higgen Reef ) (Qūyuán Jiāo) (Đá Phúc Sĩ) || {{coord|09|48|49|N|114|24|12|E|display=inline}} |-bgcolor="violet" | [[Bahura ng Pagkakaisa]]/''Burunyugan Reef 8'' (Lansdowne Reef) (Qióng Jiāo) (Pagkakaisa Reef) (Chi'ung Chiao) (Đá Len Đao) || {{coord|09|46|43|N|114|22|14|E|display=inline}} <!--there's nothing at these coords, and they fall slightly outside of the outer rim south between Landsdowne and Higgens | [[Đá Trà Khúc]] || {{coord|09|41|5|N|114|21|3|E|display=inline}} --> |} == Mga Sanggunian == {{reflist}} {{Kapuluan ng Kalayaan}} {{Lalawigan ng Pilipinas}} [[Kaurian:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kaurian:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] cqpsq2r8ihmqyrv1hbrtou6akl1cefw 2213426 2213418 2026-06-26T04:19:04Z KyutKoTalaga 152379 2213426 wikitext text/x-wiki [[File:Union Banks en.svg|thumb|alt=Mapa ng Pampang ng Pagkakaisa|Mapa ng Pampang ng Pagkakaisa ''(Union Banks)'']] [[File:Collins_Reef_building_by_Vietnam.jpg|thumb|Estrukturang Vietnamese sa [[Bahura ng Roxas]] ''(Collins Reef)'']] Ang '''Pampang ng Pagkakaisa''' ({{lang-en|Union Banks}}; [[Wikang Biyetnamita|Biyetnames]]: Cụm Sinh Tồn; {{zh|t=|s=|p=Jiǔzhāng Qúnjiāo|c=九章群礁}}) ay isang malaking lubog na [[atol]] sa gitna ng [[Mapanganib na Pook]] sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]], {{convert|230|km|nmi|abbr=off}}<ref>{{cite news |title=China expanding presence on Mabini reef |url=https://www.abs-cbnnews.com/focus/05/13/14/china-expanding-presence-mabini-reef-sources |access-date=20 May 2014 |newspaper=ABS CBN News / Kyodo News |date=13 May 2014}}</ref> sa kanluran ng baybayin ng Pilipinas. Binubuo ito ng mga [[pulo]] at [[bahura]] na nananatiling paksa ng [[Alitan sa Kapuluang Kalayaan|alitan sa pag-aangkin ng Kapuluan ng Kalayaan]].<ref>{{cite book |last=Dato Mohammad |first=Brigadier General |title=The Conflicting Claims in the South China Sea |date=1991 |publisher=U.S. Army War College |location=PA, USA}}</ref> Ang pinakamalapit na atol dito ay ang [[Pampang ng Bayani]], na matatagpuan {{convert|25|km|nmi|abbr=off}} sa gawing hilaga ng Pampang ng Pagkakaisa. Dalawa lamang ang likas na pulo sa gilid ng bahura, ang [[Pulo ng Rurok]] at ang Pulo ng Julian Felipe. Ang atol ay may haba na {{convert|55|km|mi|abbr=off}} mula sa [[Bahura ng Mabini]] sa timog-kanluran hanggang sa [[Bahura ng Julian Felipe]] sa hilagang-silangan, at may lapad na umaabot sa {{convert|15|km|mi|abbr=off}}. Ang kabuuang lawak nito ay {{convert|461|sqkm|sqmi|abbr=off}}. Ang gitnang laguna nito ay may lalim na umaabot sa {{convert|53|m|ft|abbr=off}}.<ref>[ftp://rock.geosociety.org/pub/reposit/2001/2001075.pdf Atoll Area, Depth and Rainfall]{{dead link|date=May 2025|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}, rock.geosociety.org</ref> == Mga pulo at bahurang bumubuo sa Pampang ng Pagkakaisa == {{GeoGroup}} Binubuo ang Pampang ng Pagkakaisa ng mga sumusunod na pulo at bahura, na nakalista nang pakanan mula sa timog-kanlurang sulok nito:<ref>{{Cite news |last=Cupin |first=Bea |date=2026-04-01 |title=Marcos executive order gives Philippine names to features in West Philippine Sea |url=https://www.rappler.com/newsbreak/explainers/marcos-executive-order-philippine-names-features-west-sea/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260402020334/https://www.rappler.com/newsbreak/explainers/marcos-executive-order-philippine-names-features-west-sea/ |archive-date=2026-04-02 |url-access=subscription |work=Rappler |access-date=2026-06-26}}</ref><ref>{{cite book |title=China Sea Pilot - Volume II - NP 31 |date=2012 |publisher=United Kingdom Hydrographic Office |location=Taunton |url=http://mdnautical.com/sailing-directions-pilots/15739-np-31-china-sea-pilot-vol-ii-10th-2012-edition-9780707742762.html}}</ref><ref name=Gazetter>{{cite web | title = Digital Gazetteer of Spratly Islands | url = http://www.southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | publisher = www.southchinasea.org | archive-url = https://web.archive.org/web/20070717152713/http://www.southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | archive-date = 2007-07-17 | access-date = 2008-02-08 }}<br>- Version dated 19 August 2011 is available at: {{cite web | title = Digital Gazetteer of Spratly Islands | url = http://www.southchinasea.org/2011/08/19/digital-gazetteer-of-the-spratly-islands/ | date = 19 August 2011 | publisher = www.southchinasea.org | access-date = 5 June 2014 |quote= This list includes the names of all Spratly features known to be occupied and/or above water at low tide. }}</ref> Key: '''<span style="color: yellow;">Dilaw (Yellow)</span>''' = sinasakop ng Tsina (PRC); '''<span style="color: violet;">Lila (Violet)</span>''' = sinasakop ng Vietnam {| class="wikitable sortable" |- ! ''Feature'' || Lokasyon |-bgcolor="yellow" | [[Bahura ng Mabini]] (Johnson South Reef) (Chìguā Jiāo) (Mabini Reef) (Đá Gạc Ma) || {{coord|09|43|9|N|114|16|57|E|display=inline}} |-bgcolor="violet" | [[Bahura ng Roxas]] (Collins Reef/Johnson North Reef) (Guǐhǎn Jiāo) (Roxas Reef) (Đá Cô Lin) || {{nowrap|{{coord|09|46|14|N|114|15|27|E|display=inline}} }} |- | ''Tam Trung Reef'' (Đá Tam Trung) || {{coord|09|50|12|N|114|16|6|E|display=inline}} |- | ''Burunyugan Reef 7'' ({{ill|Loveless Reef|lt=|zh|華礁}}) (Huá Jiāo) (Đá Nghĩa Hành) || {{nowrap|{{coord|09|51|13|N|114|16|47|E|display=inline}}*}} |- | ''Burunyugan Reef 6'' ({{ill|Gent Reef|lt=|zh|吉阳礁}}) (Jíyáng Jiāo) (Đá Sơn Hà) || {{coord|09|52|45|N|114|18|21|E|display=inline}} |-bgcolor="violet" | [[Pulo ng Rurok]] (Sin Cowe Island/Sinh Ton Island) (Jǐnghóng Dǎo) (Rurok Island) (Ching-hung Tao) (Đảo Sinh Tồn) || {{coord|09|53|9|N|114|19|46|E|display=inline}} <!-- | [[Đá Nhạn Gia]] || --> |- | ''Burunyugan Reef 5'' ({{ill|Edmund Reef|lt=|zh|南門礁}}) (Nánmén Jiāo) (Đá Bình Khê) || {{nowrap|{{coord|09|53|48|N|114|23|40|E|display=inline}}*}} |- | [[Bahura ng Chigua]] ({{ill|McKennan Reef|lt=|zh|西門礁}}/Kennan Reef) (Xīmén Jiāo) (Chigua Reef) (Đá Ken Nan) || {{coord|09|54|12|N|114|27|56|E|display=inline}} |- | ''Tam Trung Reef'' ([[Đá Bia]]) || {{coord|09|53|42|N|114|29|40|E|display=inline}} |-bgcolor="yellow" | ''Burunyugan Reef 4'' (Hughes Reef) (Dōngmén Jiāo) (Tung-men Chiao) (Đá Tư Nghĩa) || {{coord|09|54|51|N|114|29|45|E|display=inline}} |- | ''Burunyugan Reef 3'' ({{ill|Hallet Reef|lt=|zh|安樂礁}}) (Ānlè Jiāo) (Đá Bình Sơn) || {{coord|09|55|55|N|114|31|25|E|display=inline}}* |- | ''Burunyugan Reef 2'' ({{ill|Holiday Reef|lt=|zh|長線礁}}) (Chángxiàn Jiāo) (Đá Bãi Khung) || {{coord|09|57|55|N|114|33|53|E|display=inline}} |- | ''Burunyugan Reef'' ''1'' ({{ill|Empire Reef|lt=|zh|主權礁}}) (Zhǔquán Jiāo) (Đá Đức Hòa) || {{coord|09|58|44|N|114|35|23|E|display=inline}}* |- | [[Bahura ng Julian Felipe]] (Whitsun Reef/Whitson Reef) (Niúè Jiāo) (Julian Felipe Reef) (Đá Ba Đầu) || {{coord|10|00|10|N|114|39|58|E|display=inline}} |- | ''Burunyugan Reef 15'' ({{ill|Ross Reef|lt=|zh|染青东礁}}) (Rǎnqīngdōng Jiāo) (Đá An Bình) || {{coord|09|54|25|N|114|35|52|E|display=inline}} |-bgcolor="violet" | [[Pulo ng Julian Felipe]] (Grierson Reef/Sin Cowe East Island) (Rǎnqīng Shāzhōu) (Julian Felipe Island) (Đảo Sinh Tồn Đông) || {{coord|09|54|8.2|N|114|33|50.7|E|display=inline}} |- | ''Burunyugan Reef 13'' ({{ill|Bamford Reef|lt=|zh|龙虾礁}}) (Lóngxiā Jiāo) (Đá Vị Khê) || {{coord|09|53|25|N|114|32|7|E|display=inline}} |- | ''Burunyugan Reef 12'' ({{ill|Tetley Reef|lt=|zh|扁参礁}}) (Biǎncān Jiāo) (Đá Ninh Hòa) || {{coord|09|52|5|N|114|30|39|E|display=inline}} |- | ''[Hindi nakapangalan na bahura]''|| {{coord|09|51|5|N|114|29|29|E|display=inline}} |- | ''Burunyugan Reef 10'' ({{ill|Jones Reef|lt=|zh|漳溪礁}}) (Zhāngxī Jiāo) (Đá Văn Nguyên) || {{coord|09|49|47|N|114|27|57|E|display=inline}} |- | ''Burunyugan Reef 9'' ({{ill|Higgens Reef|lt=|zh|屈原礁}}/Higgen Reef ) (Qūyuán Jiāo) (Đá Phúc Sĩ) || {{coord|09|48|49|N|114|24|12|E|display=inline}} |-bgcolor="violet" | [[Bahura ng Pagkakaisa]]/''Burunyugan Reef 8'' (Lansdowne Reef) (Qióng Jiāo) (Pagkakaisa Reef) (Chi'ung Chiao) (Đá Len Đao) || {{coord|09|46|43|N|114|22|14|E|display=inline}} <!--there's nothing at these coords, and they fall slightly outside of the outer rim south between Landsdowne and Higgens | [[Đá Trà Khúc]] || {{coord|09|41|5|N|114|21|3|E|display=inline}} --> |} {{Pampang ng Pagkakaisa}} == Mga Sanggunian == {{reflist}} {{Kapuluan ng Kalayaan}} {{Lalawigan ng Pilipinas}} [[Kaurian:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kaurian:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] h0kgx8vol1j8vfw4gsid2kv26xs1e9n 2213430 2213426 2026-06-26T04:21:18Z KyutKoTalaga 152379 2213430 wikitext text/x-wiki [[File:Union Banks en.svg|thumb|alt=Mapa ng Pampang ng Pagkakaisa|Mapa ng Pampang ng Pagkakaisa ''(Union Banks)'']] [[File:Collins_Reef_building_by_Vietnam.jpg|thumb|Estrukturang Vietnamese sa [[Bahura ng Roxas]] ''(Collins Reef)'']] Ang '''Pampang ng Pagkakaisa''' ({{lang-en|Union Banks}}; [[Wikang Biyetnamita|Biyetnames]]: Cụm Sinh Tồn; {{zh|t=|s=|p=Jiǔzhāng Qúnjiāo|c=九章群礁}}) ay isang malaking lubog na [[atol]] sa gitna ng [[Mapanganib na Pook]] sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]], {{convert|230|km|nmi|abbr=off}}<ref>{{cite news |title=China expanding presence on Mabini reef |url=https://www.abs-cbnnews.com/focus/05/13/14/china-expanding-presence-mabini-reef-sources |access-date=20 May 2014 |newspaper=ABS CBN News / Kyodo News |date=13 May 2014}}</ref> sa kanluran ng baybayin ng Pilipinas. Binubuo ito ng mga [[pulo]] at [[bahura]] na nananatiling paksa ng [[Alitan sa Kapuluang Kalayaan|alitan sa pag-aangkin ng Kapuluan ng Kalayaan]].<ref>{{cite book |last=Dato Mohammad |first=Brigadier General |title=The Conflicting Claims in the South China Sea |date=1991 |publisher=U.S. Army War College |location=PA, USA}}</ref> Ang pinakamalapit na atol dito ay ang [[Pampang ng Bayani]], na matatagpuan {{convert|25|km|nmi|abbr=off}} sa gawing hilaga ng Pampang ng Pagkakaisa. Dalawa lamang ang likas na pulo sa gilid ng bahura, ang [[Pulo ng Rurok]] at ang Pulo ng Julian Felipe. Ang atol ay may haba na {{convert|55|km|mi|abbr=off}} mula sa [[Bahura ng Mabini]] sa timog-kanluran hanggang sa [[Bahura ng Julian Felipe]] sa hilagang-silangan, at may lapad na umaabot sa {{convert|15|km|mi|abbr=off}}. Ang kabuuang lawak nito ay {{convert|461|sqkm|sqmi|abbr=off}}. Ang gitnang laguna nito ay may lalim na umaabot sa {{convert|53|m|ft|abbr=off}}.<ref>[ftp://rock.geosociety.org/pub/reposit/2001/2001075.pdf Atoll Area, Depth and Rainfall]{{dead link|date=May 2025|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}, rock.geosociety.org</ref> == Mga pulo at bahurang bumubuo sa Pampang ng Pagkakaisa == {{GeoGroup}} Binubuo ang Pampang ng Pagkakaisa ng mga sumusunod na pulo at bahura, na nakalista nang pakanan mula sa timog-kanlurang sulok nito:<ref>{{Cite news |last=Cupin |first=Bea |date=2026-04-01 |title=Marcos executive order gives Philippine names to features in West Philippine Sea |url=https://www.rappler.com/newsbreak/explainers/marcos-executive-order-philippine-names-features-west-sea/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260402020334/https://www.rappler.com/newsbreak/explainers/marcos-executive-order-philippine-names-features-west-sea/ |archive-date=2026-04-02 |url-access=subscription |work=Rappler |access-date=2026-06-26}}</ref><ref>{{cite book |title=China Sea Pilot - Volume II - NP 31 |date=2012 |publisher=United Kingdom Hydrographic Office |location=Taunton |url=http://mdnautical.com/sailing-directions-pilots/15739-np-31-china-sea-pilot-vol-ii-10th-2012-edition-9780707742762.html}}</ref><ref name=Gazetter>{{cite web | title = Digital Gazetteer of Spratly Islands | url = http://www.southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | publisher = www.southchinasea.org | archive-url = https://web.archive.org/web/20070717152713/http://www.southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | archive-date = 2007-07-17 | access-date = 2008-02-08 }}<br>- Version dated 19 August 2011 is available at: {{cite web | title = Digital Gazetteer of Spratly Islands | url = http://www.southchinasea.org/2011/08/19/digital-gazetteer-of-the-spratly-islands/ | date = 19 August 2011 | publisher = www.southchinasea.org | access-date = 5 June 2014 |quote= This list includes the names of all Spratly features known to be occupied and/or above water at low tide. }}</ref> Key: '''<span style="color: yellow;">Dilaw (Yellow)</span>''' = sinasakop ng Tsina (PRC); '''<span style="color: violet;">Lila (Violet)</span>''' = sinasakop ng Vietnam {| class="wikitable sortable" |- ! ''Feature'' || Lokasyon |-bgcolor="yellow" | [[Bahura ng Mabini]] (Johnson South Reef) (Chìguā Jiāo) (Mabini Reef) (Đá Gạc Ma) || {{coord|09|43|9|N|114|16|57|E|display=inline}} |-bgcolor="violet" | [[Bahura ng Roxas]] (Collins Reef/Johnson North Reef) (Guǐhǎn Jiāo) (Roxas Reef) (Đá Cô Lin) || {{nowrap|{{coord|09|46|14|N|114|15|27|E|display=inline}} }} |- | ''Tam Trung Reef'' (Đá Tam Trung) || {{coord|09|50|12|N|114|16|6|E|display=inline}} |- | ''Burunyugan Reef 7'' ({{ill|Loveless Reef|lt=|zh|華礁}}) (Huá Jiāo) (Đá Nghĩa Hành) || {{nowrap|{{coord|09|51|13|N|114|16|47|E|display=inline}}*}} |- | ''Burunyugan Reef 6'' ({{ill|Gent Reef|lt=|zh|吉阳礁}}) (Jíyáng Jiāo) (Đá Sơn Hà) || {{coord|09|52|45|N|114|18|21|E|display=inline}} |-bgcolor="violet" | [[Pulo ng Rurok]] (Sin Cowe Island/Sinh Ton Island) (Jǐnghóng Dǎo) (Rurok Island) (Ching-hung Tao) (Đảo Sinh Tồn) || {{coord|09|53|9|N|114|19|46|E|display=inline}} <!-- | [[Đá Nhạn Gia]] || --> |- | ''Burunyugan Reef 5'' ({{ill|Edmund Reef|lt=|zh|南門礁}}) (Nánmén Jiāo) (Đá Bình Khê) || {{nowrap|{{coord|09|53|48|N|114|23|40|E|display=inline}}*}} |- | [[Bahura ng Chigua]] ({{ill|McKennan Reef|lt=|zh|西門礁}}/Kennan Reef) (Xīmén Jiāo) (Chigua Reef) (Đá Ken Nan) || {{coord|09|54|12|N|114|27|56|E|display=inline}} |- | ''Tam Trung Reef'' ([[Đá Bia]]) || {{coord|09|53|42|N|114|29|40|E|display=inline}} |-bgcolor="yellow" | ''Burunyugan Reef 4'' (Hughes Reef) (Dōngmén Jiāo) (Tung-men Chiao) (Đá Tư Nghĩa) || {{coord|09|54|51|N|114|29|45|E|display=inline}} |- | ''Burunyugan Reef 3'' ({{ill|Hallet Reef|lt=|zh|安樂礁}}) (Ānlè Jiāo) (Đá Bình Sơn) || {{coord|09|55|55|N|114|31|25|E|display=inline}}* |- | ''Burunyugan Reef 2'' ({{ill|Holiday Reef|lt=|zh|長線礁}}) (Chángxiàn Jiāo) (Đá Bãi Khung) || {{coord|09|57|55|N|114|33|53|E|display=inline}} |- | ''Burunyugan Reef'' ''1'' ({{ill|Empire Reef|lt=|zh|主權礁}}) (Zhǔquán Jiāo) (Đá Đức Hòa) || {{coord|09|58|44|N|114|35|23|E|display=inline}}* |- | [[Bahura ng Julian Felipe]] (Whitsun Reef/Whitson Reef) (Niúè Jiāo) (Julian Felipe Reef) (Đá Ba Đầu) || {{coord|10|00|10|N|114|39|58|E|display=inline}} |- | ''Burunyugan Reef 15'' ({{ill|Ross Reef|lt=|zh|染青东礁}}) (Rǎnqīngdōng Jiāo) (Đá An Bình) || {{coord|09|54|25|N|114|35|52|E|display=inline}} |-bgcolor="violet" | [[Pulo ng Julian Felipe]] (Grierson Reef/Sin Cowe East Island) (Rǎnqīng Shāzhōu) (Julian Felipe Island) (Đảo Sinh Tồn Đông) || {{coord|09|54|8.2|N|114|33|50.7|E|display=inline}} |- | ''Burunyugan Reef 13'' ({{ill|Bamford Reef|lt=|zh|龙虾礁}}) (Lóngxiā Jiāo) (Đá Vị Khê) || {{coord|09|53|25|N|114|32|7|E|display=inline}} |- | ''Burunyugan Reef 12'' ({{ill|Tetley Reef|lt=|zh|扁参礁}}) (Biǎncān Jiāo) (Đá Ninh Hòa) || {{coord|09|52|5|N|114|30|39|E|display=inline}} |- | ''[Hindi nakapangalan na bahura]''|| {{coord|09|51|5|N|114|29|29|E|display=inline}} |- | ''Burunyugan Reef 10'' ({{ill|Jones Reef|lt=|zh|漳溪礁}}) (Zhāngxī Jiāo) (Đá Văn Nguyên) || {{coord|09|49|47|N|114|27|57|E|display=inline}} |- | ''Burunyugan Reef 9'' ({{ill|Higgens Reef|lt=|zh|屈原礁}}/Higgen Reef ) (Qūyuán Jiāo) (Đá Phúc Sĩ) || {{coord|09|48|49|N|114|24|12|E|display=inline}} |-bgcolor="violet" | [[Bahura ng Pagkakaisa]]/''Burunyugan Reef 8'' (Lansdowne Reef) (Qióng Jiāo) (Pagkakaisa Reef) (Chi'ung Chiao) (Đá Len Đao) || {{coord|09|46|43|N|114|22|14|E|display=inline}} <!--there's nothing at these coords, and they fall slightly outside of the outer rim south between Landsdowne and Higgens | [[Đá Trà Khúc]] || {{coord|09|41|5|N|114|21|3|E|display=inline}} --> |} {{Pampang ng Pagkakaisa}} == Mga Sanggunian == {{reflist}} {{Kapuluan ng Kalayaan}} {{Lalawigan ng Pilipinas}} [[Kaurian:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kaurian:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Kapuluan ng Kalayaan]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] 9ul7jna2fso8s2ybbv6ahmmw068fky7 2213435 2213430 2026-06-26T04:28:42Z KyutKoTalaga 152379 2213435 wikitext text/x-wiki [[File:Union Banks en.svg|thumb|alt=Mapa ng Pampang ng Pagkakaisa|Mapa ng Pampang ng Pagkakaisa ''(Union Banks)'']] [[File:Collins_Reef_building_by_Vietnam.jpg|thumb|Estrukturang Vietnamese sa [[Bahura ng Roxas]] ''(Collins Reef)'']] Ang '''Pampang ng Pagkakaisa''' ({{lang-en|Union Banks}}; [[Wikang Biyetnamita|Biyetnames]]: Cụm Sinh Tồn; {{zh|t=|s=|p=Jiǔzhāng Qúnjiāo|c=九章群礁}}) ay isang malaking lubog na [[atol]] sa gitna ng [[Mapanganib na Pook]] sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]], {{convert|230|km|nmi|abbr=off}}<ref>{{cite news |title=China expanding presence on Mabini reef |url=https://www.abs-cbnnews.com/focus/05/13/14/china-expanding-presence-mabini-reef-sources |access-date=20 May 2014 |newspaper=ABS CBN News / Kyodo News |date=13 May 2014}}</ref> sa kanluran ng baybayin ng Pilipinas. Binubuo ito ng mga [[pulo]] at [[bahura]] na nananatiling paksa ng [[Alitan sa Kapuluang Kalayaan|alitan sa pag-aangkin ng Kapuluan ng Kalayaan]].<ref>{{cite book |last=Dato Mohammad |first=Brigadier General |title=The Conflicting Claims in the South China Sea |date=1991 |publisher=U.S. Army War College |location=PA, USA}}</ref> Ang pinakamalapit na atol dito ay ang [[Pampang ng Bayani]], na matatagpuan {{convert|25|km|nmi|abbr=off}} sa gawing hilaga ng Pampang ng Pagkakaisa. Dalawa lamang ang likas na pulo sa gilid ng bahura, ang [[Pulo ng Rurok]] at ang [[Pulo ng Julian Felipe]]. Ang atol ay may haba na {{convert|55|km|mi|abbr=off}} mula sa [[Bahura ng Mabini]] sa timog-kanluran hanggang sa [[Bahura ng Julian Felipe]] sa hilagang-silangan, at may lapad na umaabot sa {{convert|15|km|mi|abbr=off}}. Ang kabuuang lawak nito ay {{convert|461|sqkm|sqmi|abbr=off}}. Ang gitnang laguna nito ay may lalim na umaabot sa {{convert|53|m|ft|abbr=off}}.<ref>[ftp://rock.geosociety.org/pub/reposit/2001/2001075.pdf Atoll Area, Depth and Rainfall]{{dead link|date=May 2025|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}, rock.geosociety.org</ref> == Mga pulo at bahurang bumubuo sa Pampang ng Pagkakaisa == {{GeoGroup}} Binubuo ang Pampang ng Pagkakaisa ng mga sumusunod na pulo at bahura, na nakalista nang pakanan mula sa timog-kanlurang sulok nito:<ref>{{Cite news |last=Cupin |first=Bea |date=2026-04-01 |title=Marcos executive order gives Philippine names to features in West Philippine Sea |url=https://www.rappler.com/newsbreak/explainers/marcos-executive-order-philippine-names-features-west-sea/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260402020334/https://www.rappler.com/newsbreak/explainers/marcos-executive-order-philippine-names-features-west-sea/ |archive-date=2026-04-02 |url-access=subscription |work=Rappler |access-date=2026-06-26}}</ref><ref>{{cite book |title=China Sea Pilot - Volume II - NP 31 |date=2012 |publisher=United Kingdom Hydrographic Office |location=Taunton |url=http://mdnautical.com/sailing-directions-pilots/15739-np-31-china-sea-pilot-vol-ii-10th-2012-edition-9780707742762.html}}</ref><ref name=Gazetter>{{cite web | title = Digital Gazetteer of Spratly Islands | url = http://www.southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | publisher = www.southchinasea.org | archive-url = https://web.archive.org/web/20070717152713/http://www.southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | archive-date = 2007-07-17 | access-date = 2008-02-08 }}<br>- Version dated 19 August 2011 is available at: {{cite web | title = Digital Gazetteer of Spratly Islands | url = http://www.southchinasea.org/2011/08/19/digital-gazetteer-of-the-spratly-islands/ | date = 19 August 2011 | publisher = www.southchinasea.org | access-date = 5 June 2014 |quote= This list includes the names of all Spratly features known to be occupied and/or above water at low tide. }}</ref> Key: '''<span style="color: yellow;">Dilaw (Yellow)</span>''' = sinasakop ng Tsina (PRC); '''<span style="color: violet;">Lila (Violet)</span>''' = sinasakop ng Vietnam {| class="wikitable sortable" |- ! ''Feature'' || Lokasyon |-bgcolor="yellow" | [[Bahura ng Mabini]] (Johnson South Reef) (Chìguā Jiāo) (Mabini Reef) (Đá Gạc Ma) || {{coord|09|43|9|N|114|16|57|E|display=inline}} |-bgcolor="violet" | [[Bahura ng Roxas]] (Collins Reef/Johnson North Reef) (Guǐhǎn Jiāo) (Roxas Reef) (Đá Cô Lin) || {{nowrap|{{coord|09|46|14|N|114|15|27|E|display=inline}} }} |- | ''Tam Trung Reef'' (Đá Tam Trung) || {{coord|09|50|12|N|114|16|6|E|display=inline}} |- | ''Burunyugan Reef 7'' ({{ill|Loveless Reef|lt=|zh|華礁}}) (Huá Jiāo) (Đá Nghĩa Hành) || {{nowrap|{{coord|09|51|13|N|114|16|47|E|display=inline}}*}} |- | ''Burunyugan Reef 6'' ({{ill|Gent Reef|lt=|zh|吉阳礁}}) (Jíyáng Jiāo) (Đá Sơn Hà) || {{coord|09|52|45|N|114|18|21|E|display=inline}} |-bgcolor="violet" | [[Pulo ng Rurok]] (Sin Cowe Island/Sinh Ton Island) (Jǐnghóng Dǎo) (Rurok Island) (Ching-hung Tao) (Đảo Sinh Tồn) || {{coord|09|53|9|N|114|19|46|E|display=inline}} <!-- | [[Đá Nhạn Gia]] || --> |- | ''Burunyugan Reef 5'' ({{ill|Edmund Reef|lt=|zh|南門礁}}) (Nánmén Jiāo) (Đá Bình Khê) || {{nowrap|{{coord|09|53|48|N|114|23|40|E|display=inline}}*}} |- | [[Bahura ng Chigua]] ({{ill|McKennan Reef|lt=|zh|西門礁}}/Kennan Reef) (Xīmén Jiāo) (Chigua Reef) (Đá Ken Nan) || {{coord|09|54|12|N|114|27|56|E|display=inline}} |- | ''Tam Trung Reef'' ([[Đá Bia]]) || {{coord|09|53|42|N|114|29|40|E|display=inline}} |-bgcolor="yellow" | ''Burunyugan Reef 4'' (Hughes Reef) (Dōngmén Jiāo) (Tung-men Chiao) (Đá Tư Nghĩa) || {{coord|09|54|51|N|114|29|45|E|display=inline}} |- | ''Burunyugan Reef 3'' ({{ill|Hallet Reef|lt=|zh|安樂礁}}) (Ānlè Jiāo) (Đá Bình Sơn) || {{coord|09|55|55|N|114|31|25|E|display=inline}}* |- | ''Burunyugan Reef 2'' ({{ill|Holiday Reef|lt=|zh|長線礁}}) (Chángxiàn Jiāo) (Đá Bãi Khung) || {{coord|09|57|55|N|114|33|53|E|display=inline}} |- | ''Burunyugan Reef'' ''1'' ({{ill|Empire Reef|lt=|zh|主權礁}}) (Zhǔquán Jiāo) (Đá Đức Hòa) || {{coord|09|58|44|N|114|35|23|E|display=inline}}* |- | [[Bahura ng Julian Felipe]] (Whitsun Reef/Whitson Reef) (Niúè Jiāo) (Julian Felipe Reef) (Đá Ba Đầu) || {{coord|10|00|10|N|114|39|58|E|display=inline}} |- | ''Burunyugan Reef 15'' ({{ill|Ross Reef|lt=|zh|染青东礁}}) (Rǎnqīngdōng Jiāo) (Đá An Bình) || {{coord|09|54|25|N|114|35|52|E|display=inline}} |-bgcolor="violet" | [[Pulo ng Julian Felipe]] (Grierson Reef/Sin Cowe East Island) (Rǎnqīng Shāzhōu) (Julian Felipe Island) (Đảo Sinh Tồn Đông) || {{coord|09|54|8.2|N|114|33|50.7|E|display=inline}} |- | ''Burunyugan Reef 13'' ({{ill|Bamford Reef|lt=|zh|龙虾礁}}) (Lóngxiā Jiāo) (Đá Vị Khê) || {{coord|09|53|25|N|114|32|7|E|display=inline}} |- | ''Burunyugan Reef 12'' ({{ill|Tetley Reef|lt=|zh|扁参礁}}) (Biǎncān Jiāo) (Đá Ninh Hòa) || {{coord|09|52|5|N|114|30|39|E|display=inline}} |- | ''[Hindi nakapangalan na bahura]''|| {{coord|09|51|5|N|114|29|29|E|display=inline}} |- | ''Burunyugan Reef 10'' ({{ill|Jones Reef|lt=|zh|漳溪礁}}) (Zhāngxī Jiāo) (Đá Văn Nguyên) || {{coord|09|49|47|N|114|27|57|E|display=inline}} |- | ''Burunyugan Reef 9'' ({{ill|Higgens Reef|lt=|zh|屈原礁}}/Higgen Reef ) (Qūyuán Jiāo) (Đá Phúc Sĩ) || {{coord|09|48|49|N|114|24|12|E|display=inline}} |-bgcolor="violet" | [[Bahura ng Pagkakaisa]]/''Burunyugan Reef 8'' (Lansdowne Reef) (Qióng Jiāo) (Pagkakaisa Reef) (Chi'ung Chiao) (Đá Len Đao) || {{coord|09|46|43|N|114|22|14|E|display=inline}} <!--there's nothing at these coords, and they fall slightly outside of the outer rim south between Landsdowne and Higgens | [[Đá Trà Khúc]] || {{coord|09|41|5|N|114|21|3|E|display=inline}} --> |} {{Pampang ng Pagkakaisa}} == Mga Sanggunian == {{reflist}} {{Kapuluan ng Kalayaan}} {{Lalawigan ng Pilipinas}} [[Kaurian:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kaurian:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Kapuluan ng Kalayaan]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] podrnbuofhfz5wdtowcbo560jt9eu5n 2213439 2213435 2026-06-26T04:36:14Z KyutKoTalaga 152379 2213439 wikitext text/x-wiki [[File:Union Banks en.svg|thumb|alt=Mapa ng Pampang ng Pagkakaisa|Mapa ng Pampang ng Pagkakaisa ''(Union Banks)'']] [[File:Collins_Reef_building_by_Vietnam.jpg|thumb|Estrukturang Vietnamese sa [[Bahura ng Roxas]] ''(Collins Reef)'']] Ang '''Pampang ng Pagkakaisa''' ({{lang-en|Union Banks}}; [[Wikang Biyetnamita|Biyetnames]]: Cụm Sinh Tồn; {{zh|t=|s=|p=Jiǔzhāng Qúnjiāo|c=九章群礁}}) ay isang malaking lubog na [[atol]] sa gitna ng [[Delikadong Karagatan]] ''(Dangerous Ground)'' sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]], {{convert|230|km|nmi|abbr=off}}<ref>{{cite news |title=China expanding presence on Mabini reef |url=https://www.abs-cbnnews.com/focus/05/13/14/china-expanding-presence-mabini-reef-sources |access-date=20 May 2014 |newspaper=ABS CBN News / Kyodo News |date=13 May 2014}}</ref> sa kanluran ng baybayin ng Pilipinas. Binubuo ito ng mga [[pulo]] at [[bahura]] na nananatiling paksa ng [[Alitan sa Kapuluang Kalayaan|alitan sa pag-aangkin ng Kapuluan ng Kalayaan]].<ref>{{cite book |last=Dato Mohammad |first=Brigadier General |title=The Conflicting Claims in the South China Sea |date=1991 |publisher=U.S. Army War College |location=PA, USA}}</ref> Ang pinakamalapit na atol dito ay ang [[Pampang ng Bayani]], na matatagpuan {{convert|25|km|nmi|abbr=off}} sa gawing hilaga ng Pampang ng Pagkakaisa. Dalawa lamang ang likas na pulo sa gilid ng bahura, ang [[Pulo ng Rurok]] at ang [[Pulo ng Julian Felipe]]. Ang atol ay may haba na {{convert|55|km|mi|abbr=off}} mula sa [[Bahura ng Mabini]] sa timog-kanluran hanggang sa [[Bahura ng Julian Felipe]] sa hilagang-silangan, at may lapad na umaabot sa {{convert|15|km|mi|abbr=off}}. Ang kabuuang lawak nito ay {{convert|461|sqkm|sqmi|abbr=off}}. Ang gitnang laguna nito ay may lalim na umaabot sa {{convert|53|m|ft|abbr=off}}.<ref>[ftp://rock.geosociety.org/pub/reposit/2001/2001075.pdf Atoll Area, Depth and Rainfall]{{dead link|date=May 2025|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}, rock.geosociety.org</ref> == Mga pulo at bahurang bumubuo sa Pampang ng Pagkakaisa == {{GeoGroup}} Binubuo ang Pampang ng Pagkakaisa ng mga sumusunod na pulo at bahura, na nakalista nang pakanan mula sa timog-kanlurang sulok nito:<ref>{{Cite news |last=Cupin |first=Bea |date=2026-04-01 |title=Marcos executive order gives Philippine names to features in West Philippine Sea |url=https://www.rappler.com/newsbreak/explainers/marcos-executive-order-philippine-names-features-west-sea/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260402020334/https://www.rappler.com/newsbreak/explainers/marcos-executive-order-philippine-names-features-west-sea/ |archive-date=2026-04-02 |url-access=subscription |work=Rappler |access-date=2026-06-26}}</ref><ref>{{cite book |title=China Sea Pilot - Volume II - NP 31 |date=2012 |publisher=United Kingdom Hydrographic Office |location=Taunton |url=http://mdnautical.com/sailing-directions-pilots/15739-np-31-china-sea-pilot-vol-ii-10th-2012-edition-9780707742762.html}}</ref><ref name=Gazetter>{{cite web | title = Digital Gazetteer of Spratly Islands | url = http://www.southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | publisher = www.southchinasea.org | archive-url = https://web.archive.org/web/20070717152713/http://www.southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | archive-date = 2007-07-17 | access-date = 2008-02-08 }}<br>- Version dated 19 August 2011 is available at: {{cite web | title = Digital Gazetteer of Spratly Islands | url = http://www.southchinasea.org/2011/08/19/digital-gazetteer-of-the-spratly-islands/ | date = 19 August 2011 | publisher = www.southchinasea.org | access-date = 5 June 2014 |quote= This list includes the names of all Spratly features known to be occupied and/or above water at low tide. }}</ref> Key: '''<span style="color: yellow;">Dilaw (Yellow)</span>''' = sinasakop ng Tsina (PRC); '''<span style="color: violet;">Lila (Violet)</span>''' = sinasakop ng Vietnam {| class="wikitable sortable" |- ! ''Feature'' || Lokasyon |-bgcolor="yellow" | [[Bahura ng Mabini]] (Johnson South Reef) (Chìguā Jiāo) (Mabini Reef) (Đá Gạc Ma) || {{coord|09|43|9|N|114|16|57|E|display=inline}} |-bgcolor="violet" | [[Bahura ng Roxas]] (Collins Reef/Johnson North Reef) (Guǐhǎn Jiāo) (Roxas Reef) (Đá Cô Lin) || {{nowrap|{{coord|09|46|14|N|114|15|27|E|display=inline}} }} |- | ''Tam Trung Reef'' (Đá Tam Trung) || {{coord|09|50|12|N|114|16|6|E|display=inline}} |- | ''Burunyugan Reef 7'' ({{ill|Loveless Reef|lt=|zh|華礁}}) (Huá Jiāo) (Đá Nghĩa Hành) || {{nowrap|{{coord|09|51|13|N|114|16|47|E|display=inline}}*}} |- | ''Burunyugan Reef 6'' ({{ill|Gent Reef|lt=|zh|吉阳礁}}) (Jíyáng Jiāo) (Đá Sơn Hà) || {{coord|09|52|45|N|114|18|21|E|display=inline}} |-bgcolor="violet" | [[Pulo ng Rurok]] (Sin Cowe Island/Sinh Ton Island) (Jǐnghóng Dǎo) (Rurok Island) (Ching-hung Tao) (Đảo Sinh Tồn) || {{coord|09|53|9|N|114|19|46|E|display=inline}} <!-- | [[Đá Nhạn Gia]] || --> |- | ''Burunyugan Reef 5'' ({{ill|Edmund Reef|lt=|zh|南門礁}}) (Nánmén Jiāo) (Đá Bình Khê) || {{nowrap|{{coord|09|53|48|N|114|23|40|E|display=inline}}*}} |- | [[Bahura ng Chigua]] ({{ill|McKennan Reef|lt=|zh|西門礁}}/Kennan Reef) (Xīmén Jiāo) (Chigua Reef) (Đá Ken Nan) || {{coord|09|54|12|N|114|27|56|E|display=inline}} |- | ''Tam Trung Reef'' ([[Đá Bia]]) || {{coord|09|53|42|N|114|29|40|E|display=inline}} |-bgcolor="yellow" | ''Burunyugan Reef 4'' (Hughes Reef) (Dōngmén Jiāo) (Tung-men Chiao) (Đá Tư Nghĩa) || {{coord|09|54|51|N|114|29|45|E|display=inline}} |- | ''Burunyugan Reef 3'' ({{ill|Hallet Reef|lt=|zh|安樂礁}}) (Ānlè Jiāo) (Đá Bình Sơn) || {{coord|09|55|55|N|114|31|25|E|display=inline}}* |- | ''Burunyugan Reef 2'' ({{ill|Holiday Reef|lt=|zh|長線礁}}) (Chángxiàn Jiāo) (Đá Bãi Khung) || {{coord|09|57|55|N|114|33|53|E|display=inline}} |- | ''Burunyugan Reef'' ''1'' ({{ill|Empire Reef|lt=|zh|主權礁}}) (Zhǔquán Jiāo) (Đá Đức Hòa) || {{coord|09|58|44|N|114|35|23|E|display=inline}}* |- | [[Bahura ng Julian Felipe]] (Whitsun Reef/Whitson Reef) (Niúè Jiāo) (Julian Felipe Reef) (Đá Ba Đầu) || {{coord|10|00|10|N|114|39|58|E|display=inline}} |- | ''Burunyugan Reef 15'' ({{ill|Ross Reef|lt=|zh|染青东礁}}) (Rǎnqīngdōng Jiāo) (Đá An Bình) || {{coord|09|54|25|N|114|35|52|E|display=inline}} |-bgcolor="violet" | [[Pulo ng Julian Felipe]] (Grierson Reef/Sin Cowe East Island) (Rǎnqīng Shāzhōu) (Julian Felipe Island) (Đảo Sinh Tồn Đông) || {{coord|09|54|8.2|N|114|33|50.7|E|display=inline}} |- | ''Burunyugan Reef 13'' ({{ill|Bamford Reef|lt=|zh|龙虾礁}}) (Lóngxiā Jiāo) (Đá Vị Khê) || {{coord|09|53|25|N|114|32|7|E|display=inline}} |- | ''Burunyugan Reef 12'' ({{ill|Tetley Reef|lt=|zh|扁参礁}}) (Biǎncān Jiāo) (Đá Ninh Hòa) || {{coord|09|52|5|N|114|30|39|E|display=inline}} |- | ''[Hindi nakapangalan na bahura]''|| {{coord|09|51|5|N|114|29|29|E|display=inline}} |- | ''Burunyugan Reef 10'' ({{ill|Jones Reef|lt=|zh|漳溪礁}}) (Zhāngxī Jiāo) (Đá Văn Nguyên) || {{coord|09|49|47|N|114|27|57|E|display=inline}} |- | ''Burunyugan Reef 9'' ({{ill|Higgens Reef|lt=|zh|屈原礁}}/Higgen Reef ) (Qūyuán Jiāo) (Đá Phúc Sĩ) || {{coord|09|48|49|N|114|24|12|E|display=inline}} |-bgcolor="violet" | [[Bahura ng Pagkakaisa]]/''Burunyugan Reef 8'' (Lansdowne Reef) (Qióng Jiāo) (Pagkakaisa Reef) (Chi'ung Chiao) (Đá Len Đao) || {{coord|09|46|43|N|114|22|14|E|display=inline}} <!--there's nothing at these coords, and they fall slightly outside of the outer rim south between Landsdowne and Higgens | [[Đá Trà Khúc]] || {{coord|09|41|5|N|114|21|3|E|display=inline}} --> |} {{Pampang ng Pagkakaisa}} == Mga Sanggunian == {{reflist}} {{Kapuluan ng Kalayaan}} {{Lalawigan ng Pilipinas}} [[Kaurian:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kaurian:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Kapuluan ng Kalayaan]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] b83izl8urkt2o65j3hb76v49opkcp7s 2213450 2213439 2026-06-26T08:06:42Z KyutKoTalaga 152379 2213450 wikitext text/x-wiki [[File:Union Banks en.svg|thumb|alt=Mapa ng Pampang ng Pagkakaisa|Mapa ng Pampang ng Pagkakaisa ''(Union Banks)'']] [[File:Collins_Reef_building_by_Vietnam.jpg|thumb|Estrukturang Vietnamese sa [[Bahura ng Roxas]] ''(Collins Reef)'']] Ang '''Pampang ng Pagkakaisa''' ({{lang-en|Union Banks}}; [[Wikang Biyetnamita|Biyetnames]]: Cụm Sinh Tồn; {{zh|t=|s=|p=Jiǔzhāng Qúnjiāo|c=九章群礁}}) ay isang malaking lubog na [[atol]] sa gitna ng [[Delikadong Karagatan]] ''(Dangerous Ground)'' sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]], {{convert|230|km|nmi|abbr=off}}<ref>{{cite news |title=China expanding presence on Mabini reef |url=https://www.abs-cbnnews.com/focus/05/13/14/china-expanding-presence-mabini-reef-sources |access-date=20 May 2014 |newspaper=ABS CBN News / Kyodo News |date=13 May 2014}}</ref> sa kanluran ng baybayin ng Pilipinas. Binubuo ito ng mga [[pulo]] at [[bahura]] na nananatiling paksa ng [[Alitan sa Kapuluang Kalayaan|alitan sa pag-aangkin ng Kapuluan ng Kalayaan]].<ref>{{cite book |last=Dato Mohammad |first=Brigadier General |title=The Conflicting Claims in the South China Sea |date=1991 |publisher=U.S. Army War College |location=PA, USA}}</ref> Ang pinakamalapit na atol dito ay ang [[Pampang ng Bayani]], na matatagpuan {{convert|25|km|nmi|abbr=off}} sa gawing hilaga ng Pampang ng Pagkakaisa. Dalawa lamang ang likas na pulo sa gilid ng bahura, ang [[Pulo ng Rurok]] at ang [[Pulo ng Julian Felipe]]. Ang atol ay may haba na {{convert|55|km|mi|abbr=off}} mula sa [[Bahura ng Mabini]] sa timog-kanluran hanggang sa [[Bahura ng Julian Felipe]] sa hilagang-silangan, at may lapad na umaabot sa {{convert|15|km|mi|abbr=off}}. Ang kabuuang lawak nito ay {{convert|461|sqkm|sqmi|abbr=off}}. Ang gitnang laguna nito ay may lalim na umaabot sa {{convert|53|m|ft|abbr=off}}.<ref>[ftp://rock.geosociety.org/pub/reposit/2001/2001075.pdf Atoll Area, Depth and Rainfall]{{dead link|date=May 2025|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}, rock.geosociety.org</ref> == Mga pulo at bahurang bumubuo sa Pampang ng Pagkakaisa == {{GeoGroup}} Binubuo ang Pampang ng Pagkakaisa ng mga sumusunod na pulo at bahura, na nakalista nang pakanan mula sa timog-kanlurang sulok nito:<ref>{{Cite news |last=Cupin |first=Bea |date=2026-04-01 |title=Marcos executive order gives Philippine names to features in West Philippine Sea |url=https://www.rappler.com/newsbreak/explainers/marcos-executive-order-philippine-names-features-west-sea/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260402020334/https://www.rappler.com/newsbreak/explainers/marcos-executive-order-philippine-names-features-west-sea/ |archive-date=2026-04-02 |url-access=subscription |work=Rappler |access-date=2026-06-26}}</ref><ref>{{cite book |title=China Sea Pilot - Volume II - NP 31 |date=2012 |publisher=United Kingdom Hydrographic Office |location=Taunton |url=http://mdnautical.com/sailing-directions-pilots/15739-np-31-china-sea-pilot-vol-ii-10th-2012-edition-9780707742762.html}}</ref><ref name=Gazetter>{{cite web | title = Digital Gazetteer of Spratly Islands | url = http://www.southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | publisher = www.southchinasea.org | archive-url = https://web.archive.org/web/20070717152713/http://www.southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | archive-date = 2007-07-17 | access-date = 2008-02-08 }}<br>- Version dated 19 August 2011 is available at: {{cite web | title = Digital Gazetteer of Spratly Islands | url = http://www.southchinasea.org/2011/08/19/digital-gazetteer-of-the-spratly-islands/ | date = 19 August 2011 | publisher = www.southchinasea.org | access-date = 5 June 2014 |quote= This list includes the names of all Spratly features known to be occupied and/or above water at low tide. }}</ref> Key: '''<span style="color: yellow;">Dilaw (Yellow)</span>''' = sinasakop ng Tsina (PRC); '''<span style="color: violet;">Lila (Violet)</span>''' = sinasakop ng Vietnam {| class="wikitable sortable" |- ! ''Feature'' || Lokasyon |-bgcolor="yellow" | [[Bahura ng Mabini]] (Johnson South Reef) (Chìguā Jiāo) (Mabini Reef) (Đá Gạc Ma) || {{coord|09|43|9|N|114|16|57|E|display=inline}} |-bgcolor="violet" | [[Bahura ng Roxas]] (Collins Reef/Johnson North Reef) (Guǐhǎn Jiāo) (Roxas Reef) (Đá Cô Lin) || {{nowrap|{{coord|09|46|14|N|114|15|27|E|display=inline}} }} |- | ''Tam Trung Reef'' (Đá Tam Trung) || {{coord|09|50|12|N|114|16|6|E|display=inline}} |- | ''Burunyugan Reef 7'' ({{ill|Loveless Reef|lt=|zh|華礁}}) (Huá Jiāo) (Đá Nghĩa Hành) || {{nowrap|{{coord|09|51|13|N|114|16|47|E|display=inline}}*}} |- | ''Burunyugan Reef 6'' ({{ill|Gent Reef|lt=|zh|吉阳礁}}) (Jíyáng Jiāo) (Đá Sơn Hà) || {{coord|09|52|45|N|114|18|21|E|display=inline}} |-bgcolor="violet" | [[Pulo ng Rurok]] (Sin Cowe Island/Sinh Ton Island) (Jǐnghóng Dǎo) (Rurok Island) (Ching-hung Tao) (Đảo Sinh Tồn) || {{coord|09|53|9|N|114|19|46|E|display=inline}} <!-- | [[Đá Nhạn Gia]] || --> |- | ''Burunyugan Reef 5'' ({{ill|Edmund Reef|lt=|zh|南門礁}}) (Nánmén Jiāo) (Đá Bình Khê) || {{nowrap|{{coord|09|53|48|N|114|23|40|E|display=inline}}*}} |- | [[Bahura ng Chigua]] ({{ill|McKennan Reef|lt=|zh|西門礁}}/Kennan Reef) (Xīmén Jiāo) (Chigua Reef) (Đá Ken Nan) || {{coord|09|54|12|N|114|27|56|E|display=inline}} |- | ''Tam Trung Reef'' ([[Đá Bia]]) || {{coord|09|53|42|N|114|29|40|E|display=inline}} |-bgcolor="yellow" | ''Burunyugan Reef 4'' (Hughes Reef) (Dōngmén Jiāo) (Tung-men Chiao) (Đá Tư Nghĩa) || {{coord|09|54|51|N|114|29|45|E|display=inline}} |- | ''Burunyugan Reef 3'' ({{ill|Hallet Reef|lt=|zh|安樂礁}}) (Ānlè Jiāo) (Đá Bình Sơn) || {{coord|09|55|55|N|114|31|25|E|display=inline}}* |- | ''Burunyugan Reef 2'' ({{ill|Holiday Reef|lt=|zh|長線礁}}) (Chángxiàn Jiāo) (Đá Bãi Khung) || {{coord|09|57|55|N|114|33|53|E|display=inline}} |- | ''Burunyugan Reef'' ''1'' ({{ill|Empire Reef|lt=|zh|主權礁}}) (Zhǔquán Jiāo) (Đá Đức Hòa) || {{coord|09|58|44|N|114|35|23|E|display=inline}}* |- | [[Bahura ng Julian Felipe]] (Whitsun Reef/Whitson Reef) (Niúè Jiāo) (Julian Felipe Reef) (Đá Ba Đầu) || {{coord|10|00|10|N|114|39|58|E|display=inline}} |- | ''Burunyugan Reef 15'' ({{ill|Ross Reef|lt=|zh|染青东礁}}) (Rǎnqīngdōng Jiāo) (Đá An Bình) || {{coord|09|54|25|N|114|35|52|E|display=inline}} |-bgcolor="violet" | [[Pulo ng Julian Felipe]] (Grierson Reef/Sin Cowe East Island) (Rǎnqīng Shāzhōu) (Julian Felipe Island) (Đảo Sinh Tồn Đông) || {{coord|09|54|8.2|N|114|33|50.7|E|display=inline}} |- | ''Burunyugan Reef 13'' ({{ill|Bamford Reef|lt=|zh|龙虾礁}}) (Lóngxiā Jiāo) (Đá Vị Khê) || {{coord|09|53|25|N|114|32|7|E|display=inline}} |- | ''Burunyugan Reef 12'' ({{ill|Tetley Reef|lt=|zh|扁参礁}}) (Biǎncān Jiāo) (Đá Ninh Hòa) || {{coord|09|52|5|N|114|30|39|E|display=inline}} |- | ''Burunyugan Reef 11''|| {{coord|09|51|5|N|114|29|29|E|display=inline}} |- | ''Burunyugan Reef 10'' ({{ill|Jones Reef|lt=|zh|漳溪礁}}) (Zhāngxī Jiāo) (Đá Văn Nguyên) || {{coord|09|49|47|N|114|27|57|E|display=inline}} |- | ''Burunyugan Reef 9'' ({{ill|Higgens Reef|lt=|zh|屈原礁}}/Higgen Reef ) (Qūyuán Jiāo) (Đá Phúc Sĩ) || {{coord|09|48|49|N|114|24|12|E|display=inline}} |-bgcolor="violet" | [[Bahura ng Pagkakaisa]]/''Burunyugan Reef 8'' (Lansdowne Reef) (Qióng Jiāo) (Pagkakaisa Reef) (Chi'ung Chiao) (Đá Len Đao) || {{coord|09|46|43|N|114|22|14|E|display=inline}} <!--there's nothing at these coords, and they fall slightly outside of the outer rim south between Landsdowne and Higgens | [[Đá Trà Khúc]] || {{coord|09|41|5|N|114|21|3|E|display=inline}} --> |} {{Pampang ng Pagkakaisa}} == Mga Sanggunian == {{reflist}} {{Kapuluan ng Kalayaan}} {{Lalawigan ng Pilipinas}} [[Kaurian:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kaurian:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Kapuluan ng Kalayaan]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] 2zkdzcnbadfzd4s4rm1abolvb8xtepb 2213455 2213450 2026-06-26T08:34:44Z KyutKoTalaga 152379 /* Mga pulo at bahurang bumubuo sa Pampang ng Pagkakaisa */ 2213455 wikitext text/x-wiki [[File:Union Banks en.svg|thumb|alt=Mapa ng Pampang ng Pagkakaisa|Mapa ng Pampang ng Pagkakaisa ''(Union Banks)'']] [[File:Collins_Reef_building_by_Vietnam.jpg|thumb|Estrukturang Vietnamese sa [[Bahura ng Roxas]] ''(Collins Reef)'']] Ang '''Pampang ng Pagkakaisa''' ({{lang-en|Union Banks}}; [[Wikang Biyetnamita|Biyetnames]]: Cụm Sinh Tồn; {{zh|t=|s=|p=Jiǔzhāng Qúnjiāo|c=九章群礁}}) ay isang malaking lubog na [[atol]] sa gitna ng [[Delikadong Karagatan]] ''(Dangerous Ground)'' sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]], {{convert|230|km|nmi|abbr=off}}<ref>{{cite news |title=China expanding presence on Mabini reef |url=https://www.abs-cbnnews.com/focus/05/13/14/china-expanding-presence-mabini-reef-sources |access-date=20 May 2014 |newspaper=ABS CBN News / Kyodo News |date=13 May 2014}}</ref> sa kanluran ng baybayin ng Pilipinas. Binubuo ito ng mga [[pulo]] at [[bahura]] na nananatiling paksa ng [[Alitan sa Kapuluang Kalayaan|alitan sa pag-aangkin ng Kapuluan ng Kalayaan]].<ref>{{cite book |last=Dato Mohammad |first=Brigadier General |title=The Conflicting Claims in the South China Sea |date=1991 |publisher=U.S. Army War College |location=PA, USA}}</ref> Ang pinakamalapit na atol dito ay ang [[Pampang ng Bayani]], na matatagpuan {{convert|25|km|nmi|abbr=off}} sa gawing hilaga ng Pampang ng Pagkakaisa. Dalawa lamang ang likas na pulo sa gilid ng bahura, ang [[Pulo ng Rurok]] at ang [[Pulo ng Julian Felipe]]. Ang atol ay may haba na {{convert|55|km|mi|abbr=off}} mula sa [[Bahura ng Mabini]] sa timog-kanluran hanggang sa [[Bahura ng Julian Felipe]] sa hilagang-silangan, at may lapad na umaabot sa {{convert|15|km|mi|abbr=off}}. Ang kabuuang lawak nito ay {{convert|461|sqkm|sqmi|abbr=off}}. Ang gitnang laguna nito ay may lalim na umaabot sa {{convert|53|m|ft|abbr=off}}.<ref>[ftp://rock.geosociety.org/pub/reposit/2001/2001075.pdf Atoll Area, Depth and Rainfall]{{dead link|date=May 2025|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}, rock.geosociety.org</ref> == Mga pulo at bahurang bumubuo sa Pampang ng Pagkakaisa == {{GeoGroup}} Binubuo ang Pampang ng Pagkakaisa ng mga sumusunod na pulo at bahura, na nakalista nang pakanan mula sa timog-kanlurang sulok nito:<ref>{{Cite news |last=Cupin |first=Bea |date=2026-04-01 |title=Marcos executive order gives Philippine names to features in West Philippine Sea |url=https://www.rappler.com/newsbreak/explainers/marcos-executive-order-philippine-names-features-west-sea/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260402020334/https://www.rappler.com/newsbreak/explainers/marcos-executive-order-philippine-names-features-west-sea/ |archive-date=2026-04-02 |url-access=subscription |work=Rappler |access-date=2026-06-26}}</ref><ref>{{cite book |title=China Sea Pilot - Volume II - NP 31 |date=2012 |publisher=United Kingdom Hydrographic Office |location=Taunton |url=http://mdnautical.com/sailing-directions-pilots/15739-np-31-china-sea-pilot-vol-ii-10th-2012-edition-9780707742762.html}}</ref><ref name=Gazetter>{{cite web | title = Digital Gazetteer of Spratly Islands | url = http://www.southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | publisher = www.southchinasea.org | archive-url = https://web.archive.org/web/20070717152713/http://www.southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | archive-date = 2007-07-17 | access-date = 2008-02-08 }}<br>- Version dated 19 August 2011 is available at: {{cite web | title = Digital Gazetteer of Spratly Islands | url = http://www.southchinasea.org/2011/08/19/digital-gazetteer-of-the-spratly-islands/ | date = 19 August 2011 | publisher = www.southchinasea.org | access-date = 5 June 2014 |quote= This list includes the names of all Spratly features known to be occupied and/or above water at low tide. }}</ref> Key: '''<span style="color: yellow;">Dilaw (Yellow)</span>''' = sinasakop ng Tsina (PRC); '''<span style="color: violet;">Lila (Violet)</span>''' = sinasakop ng Vietnam {| class="wikitable sortable" |- ! ''Feature'' || Lokasyon |-bgcolor="yellow" | [[Bahura ng Mabini]] (Johnson South Reef) (Chìguā Jiāo) (Mabini Reef) (Đá Gạc Ma) || {{coord|09|43|9|N|114|16|57|E|display=inline}} |-bgcolor="violet" | [[Bahura ng Roxas]] (Collins Reef/Johnson North Reef) (Guǐhǎn Jiāo) (Roxas Reef) (Đá Cô Lin) || {{nowrap|{{coord|09|46|14|N|114|15|27|E|display=inline}} }} |- | ''Tam Trung Reef'' (Đá Tam Trung) || {{coord|09|50|12|N|114|16|6|E|display=inline}} |- | ''Burunyugan Reef 7'' ({{ill|Loveless Reef|lt=|zh|華礁}}) (Huá Jiāo) (Đá Nghĩa Hành) || {{nowrap|{{coord|09|51|13|N|114|16|47|E|display=inline}}*}} |- | ''Burunyugan Reef 6'' ({{ill|Gent Reef|lt=|zh|吉阳礁}}) (Jíyáng Jiāo) (Đá Sơn Hà) || {{coord|09|52|45|N|114|18|21|E|display=inline}} |-bgcolor="violet" | [[Pulo ng Rurok]] (Sin Cowe Island/Sinh Ton Island) (Jǐnghóng Dǎo) (Rurok Island) (Ching-hung Tao) (Đảo Sinh Tồn) || {{coord|09|53|9|N|114|19|46|E|display=inline}} <!-- | [[Đá Nhạn Gia]] || --> |- | ''Burunyugan Reef 5'' ({{ill|Edmund Reef|lt=|zh|南門礁}}) (Nánmén Jiāo) (Đá Bình Khê) || {{nowrap|{{coord|09|53|48|N|114|23|40|E|display=inline}}*}} |- | [[Bahura ng Chigua]] ({{ill|McKennan Reef|lt=|zh|西門礁}}/Kennan Reef) (Xīmén Jiāo) (Chigua Reef) (Đá Ken Nan) || {{coord|09|54|12|N|114|27|56|E|display=inline}} |- | ''Tam Trung Reef'' ([[Đá Bia]]) || {{coord|09|53|42|N|114|29|40|E|display=inline}} |-bgcolor="yellow" | ''Burunyugan Reef 4'' (Hughes Reef) (Dōngmén Jiāo) (Tung-men Chiao) (Đá Tư Nghĩa) || {{coord|09|54|51|N|114|29|45|E|display=inline}} |- | ''Burunyugan Reef 3'' ({{ill|Hallet Reef|lt=|zh|安樂礁}}) (Ānlè Jiāo) (Đá Bình Sơn) || {{coord|09|55|55|N|114|31|25|E|display=inline}}* |- | ''Burunyugan Reef 2'' ({{ill|Holiday Reef|lt=|zh|長線礁}}) (Chángxiàn Jiāo) (Đá Bãi Khung) || {{coord|09|57|55|N|114|33|53|E|display=inline}} |- | ''Burunyugan Reef'' ''1'' ({{ill|Empire Reef|lt=|zh|主權礁}}) (Zhǔquán Jiāo) (Đá Đức Hòa) || {{coord|09|58|44|N|114|35|23|E|display=inline}}* |- | [[Bahura ng Julian Felipe]] (Whitsun Reef/Whitson Reef) (Niúè Jiāo) (Julian Felipe Reef) (Đá Ba Đầu) || {{coord|10|00|10|N|114|39|58|E|display=inline}} |- | ''Burunyugan Reef 15'' ({{ill|Ross Reef|lt=|zh|染青东礁}}) (Rǎnqīngdōng Jiāo) (Đá An Bình) || {{coord|09|54|25|N|114|35|52|E|display=inline}} |-bgcolor="violet" | [[Pulo ng Julian Felipe]] (Grierson Reef/Sin Cowe East Island) (Rǎnqīng Shāzhōu) (''Burunyugan Reef 14'') (Julian Felipe Island) (Đảo Sinh Tồn Đông) || {{coord|09|54|8.2|N|114|33|50.7|E|display=inline}} |- | ''Burunyugan Reef 13'' ({{ill|Bamford Reef|lt=|zh|龙虾礁}}) (Lóngxiā Jiāo) (Đá Vị Khê) || {{coord|09|53|25|N|114|32|7|E|display=inline}} |- | ''Burunyugan Reef 12'' ({{ill|Tetley Reef|lt=|zh|扁参礁}}) (Biǎncān Jiāo) (Đá Ninh Hòa) || {{coord|09|52|5|N|114|30|39|E|display=inline}} |- | ''Burunyugan Reef 11''|| {{coord|09|51|5|N|114|29|29|E|display=inline}} |- | ''Burunyugan Reef 10'' ({{ill|Jones Reef|lt=|zh|漳溪礁}}) (Zhāngxī Jiāo) (Đá Văn Nguyên) || {{coord|09|49|47|N|114|27|57|E|display=inline}} |- | ''Burunyugan Reef 9'' ({{ill|Higgens Reef|lt=|zh|屈原礁}}/Higgen Reef ) (Qūyuán Jiāo) (Đá Phúc Sĩ) || {{coord|09|48|49|N|114|24|12|E|display=inline}} |-bgcolor="violet" | [[Bahura ng Pagkakaisa]]/''Burunyugan Reef 8'' (Lansdowne Reef) (Qióng Jiāo) (Pagkakaisa Reef) (Chi'ung Chiao) (Đá Len Đao) || {{coord|09|46|43|N|114|22|14|E|display=inline}} <!--there's nothing at these coords, and they fall slightly outside of the outer rim south between Landsdowne and Higgens | [[Đá Trà Khúc]] || {{coord|09|41|5|N|114|21|3|E|display=inline}} --> |} {{Pampang ng Pagkakaisa}} == Mga Sanggunian == {{reflist}} {{Kapuluan ng Kalayaan}} {{Lalawigan ng Pilipinas}} [[Kaurian:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kaurian:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Kapuluan ng Kalayaan]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] 7ifh977bfskkerl0jw18uyamavsn3av 1 338654 2213336 2026-06-25T15:26:04Z KyutKoTalaga 152379 Bagong pahina: {{Isinalinwikang pahina|en|Union Banks}} 2213336 wikitext text/x-wiki {{Isinalinwikang pahina|en|Union Banks}} i9thug8xvtgbazy7sg1w0647ftkwx5k 0 338655 2213397 2026-06-26T02:21:34Z LknFenix 125962 Ikinakarga sa [[Pulo ng Rurok]] 2213397 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Pulo ng Rurok]] hemjo7o7x9ny4151xsbclqt8kfleq7y 0 338656 2213398 2026-06-26T02:22:12Z LknFenix 125962 Ikinakarga sa [[Pulo ng Rurok]] 2213398 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Pulo ng Rurok]] hemjo7o7x9ny4151xsbclqt8kfleq7y 0 338657 2213399 2026-06-26T02:23:16Z LknFenix 125962 Ikinakarga sa [[Pulo ng Rurok]] 2213399 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Pulo ng Rurok]] hemjo7o7x9ny4151xsbclqt8kfleq7y 0 338658 2213401 2026-06-26T02:24:54Z LknFenix 125962 Ikinakarga sa [[Pampang ng Pagkakaisa]] 2213401 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Pampang ng Pagkakaisa]] odr0k73cs31a9kyjv8wsjootjsgsdl0 0 338659 2213414 2026-06-26T03:40:12Z KyutKoTalaga 152379 Ikinakarga sa [[Pulo ng Rurok]] 2213414 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Pulo ng Rurok]] hemjo7o7x9ny4151xsbclqt8kfleq7y 10 338660 2213421 2026-06-26T03:56:50Z GinawaSaHapon 102500 Ikinakarga sa [[Padron:Sfnp]] 2213421 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Padron:Sfnp]] swo3o9a6ivbw73gd88p9rqiwb22rm3o 10 338661 2213424 2026-06-26T04:13:35Z KyutKoTalaga 152379 Bagong pahina: {{Image label begin|image=Union_Bank_%26_Reefs_(Spratly_Islands).png|width=630|link=}} {{Image label|x=300|y=840|scale=630/1400|text=[[Bahura ng Mabini|<span style="color: yellow;">'''Bahura ng Mabini'''</span>]]<span style="color: #FFFFFF;"><small>'' (Johnson South Reef)''</small></span>}} {{Image label|x=25|y=600|scale=630/1400|text=[[Bahura ng Roxas|<span style="color: violet;">'''Bahura ng Roxas'''</span>]]<br /><span style="color: #FFFFFF;"><small>''(Collins Reef,<br>Joh... 2213424 wikitext text/x-wiki {{Image label begin|image=Union_Bank_%26_Reefs_(Spratly_Islands).png|width=630|link=}} {{Image label|x=300|y=840|scale=630/1400|text=[[Bahura ng Mabini|<span style="color: yellow;">'''Bahura ng Mabini'''</span>]]<span style="color: #FFFFFF;"><small>'' (Johnson South Reef)''</small></span>}} {{Image label|x=25|y=600|scale=630/1400|text=[[Bahura ng Roxas|<span style="color: violet;">'''Bahura ng Roxas'''</span>]]<br /><span style="color: #FFFFFF;"><small>''(Collins Reef,<br>Johnson North Reef)''</small></span>}} {{Image label|x=50|y=505|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 7|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 7''</small></span>]]}} {{Image label|x=150|y=445|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 6|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 6''</small></span>]]}} {{Image label|x=90|y=400|scale=630/1400|text=[[Pulo ng Rurok|<span style="color: violet;">'''Pulo ng Rurok'''</span>]] <span style="color: #FFFFFF;"><small>(Sin Cowe Island)</small></span>}} {{Image label|x=420|y=410|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 5|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 5''</small></span>]]}} {{Image label|x=540|y=360|scale=630/1400|text=[[Bahura ng Chigua|<span style="color: white;"><small>''Bahura ng Chigua''</small></span>]]}} {{Image label|x=400|y=310|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 4|<span style="color: yellow;">'''Burunyugan Reef 4'''</span>]]<span style="color: #FFFFFF;"><small>'' (Hughes Reef)''</small></span>}} {{Image label|x=720|y=260|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 3|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 3''</small></span>]]}} {{Image label|x=780|y=210|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 2|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 2''</small></span>]]}} {{Image label|x=880|y=160|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 1|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 1''</small></span>]]}} {{Image label|x=1220|y=145|scale=630/1400|text=[[Bahura ng Julian Felipe|<span style="color: white;"><small>''Bahura ng Julian Felipe''</small></span>]]}} {{Image label|x=1050|y=370|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 15|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 15''</small></span>]]}} {{Image label|x=950|y=420|scale=630/1400|text=[[Pulo ng Julian Felipe|<span style="color: violet;">'''Pulo ng Julian Felipe'''</span>]] <span style="color: #FFFFFF;"><small>''(Grierson Reef)''</small></span>}} {{Image label|x=890|y=450|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 13|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 13''</small></span>]]}} {{Image label|x=840|y=485|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 12|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 12''</small></span>]]}} {{Image label|x=790|y=515|scale=630/1400|text=[[Hindi nakapangalan na bahura|<span style="color: white;"><small>''Hindi nakapangalan na bahura''</small></span>]]}} {{Image label|x=730|y=560|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 10|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 10''</small></span>]]}} {{Image label|x=590|y=640|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 9|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 9''</small></span>]]}} {{Image label|x=500|y=700|scale=630/1400|text=[[Bahura ng Pagkakaisa|<span style="color: violet;">'''Bahura ng Pagkakaisa'''</span>]] <span style="color: #FFFFFF;"><small>''(Landsdowne Reef)''</small></span>}} {{Image label end}} 71siowa0upeiyifue0iszbupfppjdvo 2213425 2213424 2026-06-26T04:18:16Z KyutKoTalaga 152379 2213425 wikitext text/x-wiki {{Image label begin|image=Union_Bank_%26_Reefs_(Spratly_Islands).png|width=630|link=}} {{Image label|x=300|y=840|scale=630/1400|text=[[Bahura ng Mabini|<span style="color: yellow;">'''Bahura ng Mabini'''</span>]]<span style="color: #FFFFFF;"><small>'' (Johnson South Reef)''</small></span>}} {{Image label|x=25|y=600|scale=630/1400|text=[[Bahura ng Roxas|<span style="color: violet;">'''Bahura ng Roxas'''</span>]]<br /><span style="color: #FFFFFF;"><small>''(Collins Reef,<br>Johnson North Reef)''</small></span>}} {{Image label|x=50|y=505|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 7|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 7''</small></span>]]}} {{Image label|x=150|y=445|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 6|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 6''</small></span>]]}} {{Image label|x=120|y=400|scale=630/1400|text=[[Pulo ng Rurok|<span style="color: violet;">'''Pulo ng Rurok'''</span>]] <span style="color: #FFFFFF;"><!--<small>(Sin Cowe Island)</small>--></span>}} {{Image label|x=420|y=410|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 5|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 5''</small></span>]]}} {{Image label|x=540|y=360|scale=630/1400|text=[[Bahura ng Chigua|<span style="color: white;"><small>''Bahura ng Chigua''</small></span>]]}} {{Image label|x=400|y=310|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 4|<span style="color: yellow;">'''Burunyugan Reef 4'''</span>]]<span style="color: #FFFFFF;"><small>'' (Hughes Reef)''</small></span>}} {{Image label|x=720|y=260|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 3|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 3''</small></span>]]}} {{Image label|x=780|y=210|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 2|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 2''</small></span>]]}} {{Image label|x=880|y=160|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 1|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 1''</small></span>]]}} {{Image label|x=1220|y=145|scale=630/1400|text=[[Bahura ng Julian Felipe|<span style="color: white;"><small>''Bahura ng Julian Felipe''</small></span>]]}} {{Image label|x=1050|y=370|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 15|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 15''</small></span>]]}} {{Image label|x=950|y=420|scale=630/1400|text=[[Pulo ng Julian Felipe|<span style="color: violet;">'''Pulo ng Julian Felipe'''</span>]] <span style="color: #FFFFFF;"><!--<small>''(Grierson Reef)''</small>--></span>}} {{Image label|x=890|y=450|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 13|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 13''</small></span>]]}} {{Image label|x=840|y=485|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 12|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 12''</small></span>]]}} {{Image label|x=790|y=515|scale=630/1400|text=[[Hindi nakapangalan na bahura|<span style="color: white;"><small>''Hindi nakapangalan na bahura''</small></span>]]}} {{Image label|x=730|y=560|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 10|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 10''</small></span>]]}} {{Image label|x=590|y=640|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 9|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 9''</small></span>]]}} {{Image label|x=500|y=700|scale=630/1400|text=[[Bahura ng Pagkakaisa|<span style="color: violet;">'''Bahura ng Pagkakaisa'''</span>]] <span style="color: #FFFFFF;"><small>''(Burunyugan Reef 8/Landsdowne Reef)''</small></span>}} {{Image label end}} 3xjbf5fj6ap8fe8rfm4knil3l7ohrgm 2213428 2213425 2026-06-26T04:19:42Z KyutKoTalaga 152379 2213428 wikitext text/x-wiki {{Image label begin|image=Union_Bank_%26_Reefs_(Spratly_Islands).png|width=630|link=}} {{Image label|x=300|y=840|scale=630/1400|text=[[Bahura ng Mabini|<span style="color: yellow;">'''Bahura ng Mabini'''</span>]]<span style="color: #FFFFFF;"><small>'' (Johnson South Reef)''</small></span>}} {{Image label|x=25|y=600|scale=630/1400|text=[[Bahura ng Roxas|<span style="color: violet;">'''Bahura ng Roxas'''</span>]]<br /><span style="color: #FFFFFF;"><small>''(Collins Reef,<br>Johnson North Reef)''</small></span>}} {{Image label|x=50|y=505|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 7|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 7''</small></span>]]}} {{Image label|x=150|y=445|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 6|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 6''</small></span>]]}} {{Image label|x=120|y=400|scale=630/1400|text=[[Pulo ng Rurok|<span style="color: violet;">'''Pulo ng Rurok'''</span>]] <span style="color: #FFFFFF;"><!--<small>(Sin Cowe Island)</small>--></span>}} {{Image label|x=420|y=410|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 5|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 5''</small></span>]]}} {{Image label|x=540|y=360|scale=630/1400|text=[[Bahura ng Chigua|<span style="color: white;"><small>''Bahura ng Chigua''</small></span>]]}} {{Image label|x=400|y=310|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 4|<span style="color: yellow;">'''Burunyugan Reef 4'''</span>]]<span style="color: #FFFFFF;"><small>'' (Hughes Reef)''</small></span>}} {{Image label|x=720|y=260|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 3|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 3''</small></span>]]}} {{Image label|x=780|y=210|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 2|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 2''</small></span>]]}} {{Image label|x=880|y=160|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 1|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 1''</small></span>]]}} {{Image label|x=1220|y=145|scale=630/1400|text=[[Bahura ng Julian Felipe|<span style="color: white;"><small>''Bahura ng Julian Felipe''</small></span>]]}} {{Image label|x=1050|y=370|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 15|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 15''</small></span>]]}} {{Image label|x=950|y=420|scale=630/1400|text=[[Pulo ng Julian Felipe|<span style="color: violet;">'''Pulo ng Julian Felipe'''</span>]] <span style="color: #FFFFFF;"><!--<small>''(Grierson Reef)''</small>--></span>}} {{Image label|x=890|y=450|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 13|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 13''</small></span>]]}} {{Image label|x=840|y=485|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 12|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 12''</small></span>]]}} {{Image label|x=790|y=515|scale=630/1400|text=[[Hindi nakapangalan na bahura|<span style="color: white;"><small>''Hindi nakapangalan na bahura''</small></span>]]}} {{Image label|x=730|y=560|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 10|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 10''</small></span>]]}} {{Image label|x=590|y=640|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 9|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 9''</small></span>]]}} {{Image label|x=500|y=700|scale=630/1400|text=[[Bahura ng Pagkakaisa|<span style="color: violet;">'''Bahura ng Pagkakaisa'''</span>]] <span style="color: #FFFFFF;"><small>''(Burunyugan Reef 8/Landsdowne Reef)''</small></span>}} {{Image label end}} [[Kategorya:Kapuluan ng Kalayaan]] bxact31yv3hzrin5fxt7ss510u1oe0f 2213432 2213428 2026-06-26T04:26:03Z KyutKoTalaga 152379 2213432 wikitext text/x-wiki {{Image label begin|image=Union_Bank_%26_Reefs_(Spratly_Islands).png|width=630|link=}} {{Image label|x=300|y=840|scale=630/1400|text=[[Bahura ng Mabini|<span style="color: yellow;">'''Bahura ng Mabini'''</span>]]<span style="color: #FFFFFF;"><small>'' (Johnson South Reef)''</small></span>}} {{Image label|x=25|y=600|scale=630/1400|text=[[Bahura ng Roxas|<span style="color: violet;">'''Bahura ng Roxas'''</span>]]<br /><span style="color: #FFFFFF;"><small>''(Collins Reef,<br>Johnson North Reef)''</small></span>}} {{Image label|x=50|y=505|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 7|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 7''</small></span>]]}} {{Image label|x=150|y=445|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 6|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 6''</small></span>]]}} {{Image label|x=110|y=400|scale=630/1400|text=[[Pulo ng Rurok|<span style="color: violet;">'''Pulo ng Rurok'''</span>]] <span style="color: #FFFFFF;"><!--<small>(Sin Cowe Island)</small>--></span>}} {{Image label|x=420|y=410|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 5|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 5''</small></span>]]}} {{Image label|x=540|y=360|scale=630/1400|text=[[Bahura ng Chigua|<span style="color: white;"><small>''Bahura ng Chigua''</small></span>]]}} {{Image label|x=400|y=310|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 4|<span style="color: yellow;">'''Burunyugan Reef 4'''</span>]]<span style="color: #FFFFFF;"><small>'' (Hughes Reef)''</small></span>}} {{Image label|x=720|y=260|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 3|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 3''</small></span>]]}} {{Image label|x=780|y=210|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 2|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 2''</small></span>]]}} {{Image label|x=880|y=160|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 1|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 1''</small></span>]]}} {{Image label|x=1220|y=145|scale=630/1400|text=[[Bahura ng Julian Felipe|<span style="color: white;"><small>''Bahura ng Julian Felipe''</small></span>]]}} {{Image label|x=1050|y=370|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 15|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 15''</small></span>]]}} {{Image label|x=950|y=420|scale=630/1400|text=[[Pulo ng Julian Felipe|<span style="color: violet;">'''Pulo ng Julian Felipe'''</span>]] <span style="color: #FFFFFF;"><!--<small>''(Grierson Reef)''</small>--></span>}} {{Image label|x=890|y=450|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 13|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 13''</small></span>]]}} {{Image label|x=840|y=485|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 12|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 12''</small></span>]]}} {{Image label|x=790|y=515|scale=630/1400|text=[[Hindi nakapangalan na bahura|<span style="color: white;"><small>''Hindi nakapangalan na bahura''</small></span>]]}} {{Image label|x=730|y=560|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 10|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 10''</small></span>]]}} {{Image label|x=590|y=640|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 9|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 9''</small></span>]]}} {{Image label|x=500|y=700|scale=630/1400|text=[[Bahura ng Pagkakaisa|<span style="color: violet;">'''Bahura ng Pagkakaisa'''</span>]] <span style="color: #FFFFFF;"><small>''(Burunyugan Reef 8/Landsdowne Reef)''</small></span>}} {{Image label end}} [[Kategorya:Kapuluan ng Kalayaan]] 73rayf57g59m9lhdxm9e2sxpasizn74 2213433 2213432 2026-06-26T04:26:20Z KyutKoTalaga 152379 2213433 wikitext text/x-wiki {{Image label begin|image=Union_Bank_%26_Reefs_(Spratly_Islands).png|width=630|link=}} {{Image label|x=300|y=840|scale=630/1400|text=[[Bahura ng Mabini|<span style="color: yellow;">'''Bahura ng Mabini'''</span>]]<span style="color: #FFFFFF;"><small>'' (Johnson South Reef)''</small></span>}} {{Image label|x=25|y=600|scale=630/1400|text=[[Bahura ng Roxas|<span style="color: violet;">'''Bahura ng Roxas'''</span>]]<br /><span style="color: #FFFFFF;"><small>''(Collins Reef,<br>Johnson North Reef)''</small></span>}} {{Image label|x=50|y=505|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 7|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 7''</small></span>]]}} {{Image label|x=150|y=445|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 6|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 6''</small></span>]]}} {{Image label|x=100|y=400|scale=630/1400|text=[[Pulo ng Rurok|<span style="color: violet;">'''Pulo ng Rurok'''</span>]] <span style="color: #FFFFFF;"><!--<small>(Sin Cowe Island)</small>--></span>}} {{Image label|x=420|y=410|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 5|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 5''</small></span>]]}} {{Image label|x=540|y=360|scale=630/1400|text=[[Bahura ng Chigua|<span style="color: white;"><small>''Bahura ng Chigua''</small></span>]]}} {{Image label|x=400|y=310|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 4|<span style="color: yellow;">'''Burunyugan Reef 4'''</span>]]<span style="color: #FFFFFF;"><small>'' (Hughes Reef)''</small></span>}} {{Image label|x=720|y=260|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 3|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 3''</small></span>]]}} {{Image label|x=780|y=210|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 2|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 2''</small></span>]]}} {{Image label|x=880|y=160|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 1|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 1''</small></span>]]}} {{Image label|x=1220|y=145|scale=630/1400|text=[[Bahura ng Julian Felipe|<span style="color: white;"><small>''Bahura ng Julian Felipe''</small></span>]]}} {{Image label|x=1050|y=370|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 15|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 15''</small></span>]]}} {{Image label|x=950|y=420|scale=630/1400|text=[[Pulo ng Julian Felipe|<span style="color: violet;">'''Pulo ng Julian Felipe'''</span>]] <span style="color: #FFFFFF;"><!--<small>''(Grierson Reef)''</small>--></span>}} {{Image label|x=890|y=450|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 13|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 13''</small></span>]]}} {{Image label|x=840|y=485|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 12|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 12''</small></span>]]}} {{Image label|x=790|y=515|scale=630/1400|text=[[Hindi nakapangalan na bahura|<span style="color: white;"><small>''Hindi nakapangalan na bahura''</small></span>]]}} {{Image label|x=730|y=560|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 10|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 10''</small></span>]]}} {{Image label|x=590|y=640|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 9|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 9''</small></span>]]}} {{Image label|x=500|y=700|scale=630/1400|text=[[Bahura ng Pagkakaisa|<span style="color: violet;">'''Bahura ng Pagkakaisa'''</span>]] <span style="color: #FFFFFF;"><small>''(Burunyugan Reef 8/Landsdowne Reef)''</small></span>}} {{Image label end}} [[Kategorya:Kapuluan ng Kalayaan]] dzszui8lqy8teo6kqfecjpw52frmrlt 2213434 2213433 2026-06-26T04:26:57Z KyutKoTalaga 152379 2213434 wikitext text/x-wiki {{Image label begin|image=Union_Bank_%26_Reefs_(Spratly_Islands).png|width=630|link=}} {{Image label|x=300|y=840|scale=630/1400|text=[[Bahura ng Mabini|<span style="color: yellow;">'''Bahura ng Mabini'''</span>]]<span style="color: #FFFFFF;"><small>'' (Johnson South Reef)''</small></span>}} {{Image label|x=25|y=600|scale=630/1400|text=[[Bahura ng Roxas|<span style="color: violet;">'''Bahura ng Roxas'''</span>]]<br /><span style="color: #FFFFFF;"><small>''(Collins Reef,<br>Johnson North Reef)''</small></span>}} {{Image label|x=50|y=505|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 7|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 7''</small></span>]]}} {{Image label|x=150|y=445|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 6|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 6''</small></span>]]}} {{Image label|x=90|y=400|scale=630/1400|text=[[Pulo ng Rurok|<span style="color: violet;">'''Pulo ng Rurok'''</span>]] <span style="color: #FFFFFF;"><!--<small>(Sin Cowe Island)</small>--></span>}} {{Image label|x=420|y=410|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 5|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 5''</small></span>]]}} {{Image label|x=540|y=360|scale=630/1400|text=[[Bahura ng Chigua|<span style="color: white;"><small>''Bahura ng Chigua''</small></span>]]}} {{Image label|x=400|y=310|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 4|<span style="color: yellow;">'''Burunyugan Reef 4'''</span>]]<span style="color: #FFFFFF;"><small>'' (Hughes Reef)''</small></span>}} {{Image label|x=720|y=260|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 3|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 3''</small></span>]]}} {{Image label|x=780|y=210|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 2|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 2''</small></span>]]}} {{Image label|x=880|y=160|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 1|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 1''</small></span>]]}} {{Image label|x=1220|y=145|scale=630/1400|text=[[Bahura ng Julian Felipe|<span style="color: white;"><small>''Bahura ng Julian Felipe''</small></span>]]}} {{Image label|x=1050|y=370|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 15|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 15''</small></span>]]}} {{Image label|x=950|y=420|scale=630/1400|text=[[Pulo ng Julian Felipe|<span style="color: violet;">'''Pulo ng Julian Felipe'''</span>]] <span style="color: #FFFFFF;"><!--<small>''(Grierson Reef)''</small>--></span>}} {{Image label|x=890|y=450|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 13|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 13''</small></span>]]}} {{Image label|x=840|y=485|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 12|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 12''</small></span>]]}} {{Image label|x=790|y=515|scale=630/1400|text=[[Hindi nakapangalan na bahura|<span style="color: white;"><small>''Hindi nakapangalan na bahura''</small></span>]]}} {{Image label|x=730|y=560|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 10|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 10''</small></span>]]}} {{Image label|x=590|y=640|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 9|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 9''</small></span>]]}} {{Image label|x=500|y=700|scale=630/1400|text=[[Bahura ng Pagkakaisa|<span style="color: violet;">'''Bahura ng Pagkakaisa'''</span>]] <span style="color: #FFFFFF;"><small>''(Burunyugan Reef 8/Landsdowne Reef)''</small></span>}} {{Image label end}} [[Kategorya:Kapuluan ng Kalayaan]] nlf5c3pne1vvqy7plqbaujgduglre41 2213451 2213434 2026-06-26T08:12:38Z KyutKoTalaga 152379 /* */ 2213451 wikitext text/x-wiki {{Image label begin|image=Union_Bank_%26_Reefs_(Spratly_Islands).png|width=630|link=}} {{Image label|x=300|y=840|scale=630/1400|text=[[Bahura ng Mabini|<span style="color: yellow;">'''Bahura ng Mabini'''</span>]]<span style="color: #FFFFFF;"><small>'' (Johnson South Reef)''</small></span>}} {{Image label|x=25|y=600|scale=630/1400|text=[[Bahura ng Roxas|<span style="color: violet;">'''Bahura ng Roxas'''</span>]]<br /><span style="color: #FFFFFF;"><small>''(Collins Reef,<br>Johnson North Reef)''</small></span>}} {{Image label|x=50|y=505|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 7|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 7''</small></span>]]}} {{Image label|x=150|y=445|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 6|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 6''</small></span>]]}} {{Image label|x=90|y=400|scale=630/1400|text=[[Pulo ng Rurok|<span style="color: violet;">'''Pulo ng Rurok'''</span>]] <span style="color: #FFFFFF;"><!--<small>(Sin Cowe Island)</small>--></span>}} {{Image label|x=420|y=410|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 5|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 5''</small></span>]]}} {{Image label|x=540|y=360|scale=630/1400|text=[[Bahura ng Chigua|<span style="color: white;"><small>''Bahura ng Chigua''</small></span>]]}} {{Image label|x=400|y=310|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 4|<span style="color: yellow;">'''Burunyugan Reef 4'''</span>]]<span style="color: #FFFFFF;"><small>'' (Hughes Reef)''</small></span>}} {{Image label|x=720|y=260|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 3|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 3''</small></span>]]}} {{Image label|x=780|y=210|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 2|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 2''</small></span>]]}} {{Image label|x=880|y=160|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 1|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 1''</small></span>]]}} {{Image label|x=1220|y=145|scale=630/1400|text=[[Bahura ng Julian Felipe|<span style="color: white;"><small>''Bahura ng Julian Felipe''</small></span>]]}} {{Image label|x=1050|y=370|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 15|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 15''</small></span>]]}} {{Image label|x=950|y=420|scale=630/1400|text=[[Pulo ng Julian Felipe|<span style="color: violet;">'''Pulo ng Julian Felipe'''</span>]] <span style="color: #FFFFFF;"><!--<small>''(Grierson Reef)''</small>--></span>}} {{Image label|x=890|y=450|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 13|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 13''</small></span>]]}} {{Image label|x=840|y=485|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 12|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 12''</small></span>]]}} {{Image label|x=790|y=515|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 11|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 11''</small></span>]]}} {{Image label|x=730|y=560|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 10|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 10''</small></span>]]}} {{Image label|x=590|y=640|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 9|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 9''</small></span>]]}} {{Image label|x=500|y=700|scale=630/1400|text=[[Bahura ng Pagkakaisa|<span style="color: violet;">'''Bahura ng Pagkakaisa'''</span>]] <span style="color: #FFFFFF;"><small>''(Burunyugan Reef 8/Landsdowne Reef)''</small></span>}} {{Image label end}} [[Kategorya:Kapuluan ng Kalayaan]] nl4kq9jol6dymlgcv1gce0rwre0iu2a 2213453 2213451 2026-06-26T08:25:16Z KyutKoTalaga 152379 /* */ 2213453 wikitext text/x-wiki {{Image label begin|image=Union_Bank_%26_Reefs_(Spratly_Islands).png|width=630|link=}} {{Image label|x=300|y=840|scale=630/1400|text=[[Bahura ng Mabini|<span style="color: yellow;">'''Bahura ng Mabini'''</span>]]<span style="color: #FFFFFF;"><small>'' (Johnson South Reef)''</small></span>}} {{Image label|x=25|y=600|scale=630/1400|text=[[Bahura ng Roxas|<span style="color: violet;">'''Bahura ng Roxas'''</span>]]<br /><span style="color: #FFFFFF;"><small>''(Collins Reef,<br>Johnson North Reef)''</small></span>}} {{Image label|x=50|y=505|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 7|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 7''</small></span>]]}} {{Image label|x=150|y=445|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 6|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 6''</small></span>]]}} {{Image label|x=90|y=400|scale=630/1400|text=[[Pulo ng Rurok|<span style="color: violet;">'''Pulo ng Rurok'''</span>]] <span style="color: #FFFFFF;"><!--<small>(Sin Cowe Island)</small>--></span>}} {{Image label|x=420|y=410|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 5|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 5''</small></span>]]}} {{Image label|x=540|y=360|scale=630/1400|text=[[Bahura ng Chigua|<span style="color: white;"><small>''Bahura ng Chigua''</small></span>]]}} {{Image label|x=400|y=310|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 4|<span style="color: yellow;">'''Burunyugan Reef 4'''</span>]]<span style="color: #FFFFFF;"><small>'' (Hughes Reef)''</small></span>}} {{Image label|x=720|y=260|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 3|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 3''</small></span>]]}} {{Image label|x=780|y=210|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 2|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 2''</small></span>]]}} {{Image label|x=880|y=160|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 1|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 1''</small></span>]]}} {{Image label|x=1220|y=145|scale=630/1400|text=[[Bahura ng Julian Felipe|<span style="color: white;"><small>''Bahura ng Julian Felipe''</small></span>]]}} {{Image label|x=1050|y=370|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 15|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 15''</small></span>]]}} {{Image label|x=850|y=410|scale=630/1400|text=[[Pulo ng Julian Felipe|<span style="color: violet;"><small>'''Pulo ng Julian Felipe'''</small></span>]] <span style="color: #FFFFFF;"><small>''(Burunyugan Reef 14)''</small></span>}} {{Image label|x=890|y=450|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 13|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 13''</small></span>]]}} {{Image label|x=840|y=485|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 12|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 12''</small></span>]]}} {{Image label|x=790|y=515|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 11|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 11''</small></span>]]}} {{Image label|x=730|y=560|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 10|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 10''</small></span>]]}} {{Image label|x=590|y=640|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 9|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 9''</small></span>]]}} {{Image label|x=500|y=700|scale=630/1400|text=[[Bahura ng Pagkakaisa|<span style="color: violet;">'''Bahura ng Pagkakaisa'''</span>]] <span style="color: #FFFFFF;"><small>''(Burunyugan Reef 8/Landsdowne Reef)''</small></span>}} {{Image label end}} [[Kategorya:Kapuluan ng Kalayaan]] n8fb3vm0ae3dwl9ajtyl6v0ghwbpndu 2213457 2213453 2026-06-26T08:51:28Z ~2026-36877-27 163370 2213457 wikitext text/x-wiki {{Image label begin|image=Union_Bank_%26_Reefs_(Spratly_Islands).png|width=630|link=}} {{Image label|x=300|y=840|scale=630/1400|text=[[Bahura ng Mabini|<span style="color: yellow;">'''Bahura ng Mabini'''</span>]]<span style="color: #FFFFFF;"><small>'' (Johnson South Reef)''</small></span>}} {{Image label|x=25|y=600|scale=630/1400|text=[[Bahura ng Roxas|<span style="color: violet;">'''Bahura ng Roxas'''</span>]]<br /><span style="color: #FFFFFF;"><small>''(Collins Reef,<br>Johnson North Reef)''</small></span>}} {{Image label|x=50|y=505|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 7|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 7''</small></span>]]}} {{Image label|x=150|y=445|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 6|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 6''</small></span>]]}} {{Image label|x=90|y=400|scale=630/1400|text=[[Pulo ng Rurok|<span style="color: violet;">'''Pulo ng Rurok'''</span>]] <span style="color: #FFFFFF;"><!--<small>(Sin Cowe Island)</small>--></span>}} {{Image label|x=420|y=410|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 5|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 5''</small></span>]]}} {{Image label|x=540|y=360|scale=630/1400|text=[[Bahura ng Chigua|<span style="color: white;"><small>''Bahura ng Chigua''</small></span>]]}} {{Image label|x=400|y=310|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 4|<span style="color: yellow;">'''Burunyugan Reef 4'''</span>]]<span style="color: #FFFFFF;"><small>'' (Hughes Reef)''</small></span>}} {{Image label|x=720|y=260|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 3|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 3''</small></span>]]}} {{Image label|x=780|y=210|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 2|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 2''</small></span>]]}} {{Image label|x=880|y=160|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 1|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 1''</small></span>]]}} {{Image label|x=1220|y=145|scale=630/1400|text=[[Bahura ng Julian Felipe|<span style="color: white;"><small>''Bahura ng Julian Felipe''</small></span>]]}} {{Image label|x=1050|y=370|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 15|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 15''</small></span>]]}} {{Image label|x=840|y=410|scale=630/1400|text=[[Pulo ng Julian Felipe|<span style="color: violet;"><small>'''Pulo ng Julian Felipe'''</small></span>]] <span style="color: #FFFFFF;"><small>''(Burunyugan Reef 14)''</small></span>}} {{Image label|x=890|y=450|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 13|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 13''</small></span>]]}} {{Image label|x=840|y=485|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 12|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 12''</small></span>]]}} {{Image label|x=790|y=515|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 11|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 11''</small></span>]]}} {{Image label|x=730|y=560|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 10|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 10''</small></span>]]}} {{Image label|x=590|y=640|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 9|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 9''</small></span>]]}} {{Image label|x=500|y=700|scale=630/1400|text=[[Bahura ng Pagkakaisa|<span style="color: violet;">'''Bahura ng Pagkakaisa'''</span>]] <span style="color: #FFFFFF;"><small>''(Burunyugan Reef 8/Landsdowne Reef)''</small></span>}} {{Image label end}} [[Kategorya:Kapuluan ng Kalayaan]] qmwaddg32918vi3pj2k6pafa6fn6666 2213458 2213457 2026-06-26T08:53:17Z ~2026-36877-27 163370 2213458 wikitext text/x-wiki {{Image label begin|image=Union_Bank_%26_Reefs_(Spratly_Islands).png|width=630|link=}} {{Image label|x=300|y=840|scale=630/1400|text=[[Bahura ng Mabini|<span style="color: yellow;">'''Bahura ng Mabini'''</span>]]<span style="color: #FFFFFF;"><small>'' (Johnson South Reef)''</small></span>}} {{Image label|x=25|y=600|scale=630/1400|text=[[Bahura ng Roxas|<span style="color: violet;">'''Bahura ng Roxas'''</span>]]<br /><span style="color: #FFFFFF;"><small>''(Collins Reef,<br>Johnson North Reef)''</small></span>}} {{Image label|x=50|y=505|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 7|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 7''</small></span>]]}} {{Image label|x=150|y=445|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 6|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 6''</small></span>]]}} {{Image label|x=90|y=400|scale=630/1400|text=[[Pulo ng Rurok|<span style="color: violet;">'''Pulo ng Rurok'''</span>]] <span style="color: #FFFFFF;"><!--<small>(Sin Cowe Island)</small>--></span>}} {{Image label|x=420|y=410|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 5|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 5''</small></span>]]}} {{Image label|x=540|y=360|scale=630/1400|text=[[Bahura ng Chigua|<span style="color: white;"><small>''Bahura ng Chigua''</small></span>]]}} {{Image label|x=400|y=310|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 4|<span style="color: yellow;">'''Burunyugan Reef 4'''</span>]]<span style="color: #FFFFFF;"><small>'' (Hughes Reef)''</small></span>}} {{Image label|x=720|y=260|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 3|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 3''</small></span>]]}} {{Image label|x=780|y=210|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 2|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 2''</small></span>]]}} {{Image label|x=880|y=160|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 1|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 1''</small></span>]]}} {{Image label|x=1220|y=145|scale=630/1400|text=[[Bahura ng Julian Felipe|<span style="color: white;"><small>''Bahura ng Julian Felipe''</small></span>]]}} {{Image label|x=1050|y=370|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 15|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 15''</small></span>]]}} {{Image label|x=800|y=410|scale=630/1400|text=[[Pulo ng Julian Felipe|<span style="color: violet;"><small>'''Pulo ng Julian Felipe'''</small></span>]] <span style="color: #FFFFFF;"><small>''(Burunyugan Reef 14)''</small></span>}} {{Image label|x=890|y=450|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 13|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 13''</small></span>]]}} {{Image label|x=840|y=485|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 12|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 12''</small></span>]]}} {{Image label|x=790|y=515|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 11|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 11''</small></span>]]}} {{Image label|x=730|y=560|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 10|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 10''</small></span>]]}} {{Image label|x=590|y=640|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 9|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 9''</small></span>]]}} {{Image label|x=500|y=700|scale=630/1400|text=[[Bahura ng Pagkakaisa|<span style="color: violet;">'''Bahura ng Pagkakaisa'''</span>]] <span style="color: #FFFFFF;"><small>''(Burunyugan Reef 8/Landsdowne Reef)''</small></span>}} {{Image label end}} [[Kategorya:Kapuluan ng Kalayaan]] fnv1sz49mwb0m5w6q7audphbw0cfdca 2213459 2213458 2026-06-26T08:54:23Z ~2026-36877-27 163370 2213459 wikitext text/x-wiki {{Image label begin|image=Union_Bank_%26_Reefs_(Spratly_Islands).png|width=630|link=}} {{Image label|x=300|y=840|scale=630/1400|text=[[Bahura ng Mabini|<span style="color: yellow;">'''Bahura ng Mabini'''</span>]]<span style="color: #FFFFFF;"><small>'' (Johnson South Reef)''</small></span>}} {{Image label|x=25|y=600|scale=630/1400|text=[[Bahura ng Roxas|<span style="color: violet;">'''Bahura ng Roxas'''</span>]]<br /><span style="color: #FFFFFF;"><small>''(Collins Reef,<br>Johnson North Reef)''</small></span>}} {{Image label|x=50|y=505|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 7|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 7''</small></span>]]}} {{Image label|x=150|y=445|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 6|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 6''</small></span>]]}} {{Image label|x=90|y=400|scale=630/1400|text=[[Pulo ng Rurok|<span style="color: violet;">'''Pulo ng Rurok'''</span>]] <span style="color: #FFFFFF;"><!--<small>(Sin Cowe Island)</small>--></span>}} {{Image label|x=420|y=410|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 5|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 5''</small></span>]]}} {{Image label|x=540|y=360|scale=630/1400|text=[[Bahura ng Chigua|<span style="color: white;"><small>''Bahura ng Chigua''</small></span>]]}} {{Image label|x=400|y=310|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 4|<span style="color: yellow;">'''Burunyugan Reef 4'''</span>]]<span style="color: #FFFFFF;"><small>'' (Hughes Reef)''</small></span>}} {{Image label|x=720|y=260|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 3|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 3''</small></span>]]}} {{Image label|x=780|y=210|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 2|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 2''</small></span>]]}} {{Image label|x=880|y=160|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 1|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 1''</small></span>]]}} {{Image label|x=1220|y=145|scale=630/1400|text=[[Bahura ng Julian Felipe|<span style="color: white;"><small>''Bahura ng Julian Felipe''</small></span>]]}} {{Image label|x=1050|y=370|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 15|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 15''</small></span>]]}} {{Image label|x=820|y=410|scale=630/1400|text=[[Pulo ng Julian Felipe|<span style="color: violet;"><small>'''Pulo ng Julian Felipe'''</small></span>]] <span style="color: #FFFFFF;"><small>''(Burunyugan Reef 14)''</small></span>}} {{Image label|x=890|y=450|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 13|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 13''</small></span>]]}} {{Image label|x=840|y=485|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 12|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 12''</small></span>]]}} {{Image label|x=790|y=515|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 11|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 11''</small></span>]]}} {{Image label|x=730|y=560|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 10|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 10''</small></span>]]}} {{Image label|x=590|y=640|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 9|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 9''</small></span>]]}} {{Image label|x=500|y=700|scale=630/1400|text=[[Bahura ng Pagkakaisa|<span style="color: violet;">'''Bahura ng Pagkakaisa'''</span>]] <span style="color: #FFFFFF;"><small>''(Burunyugan Reef 8/Landsdowne Reef)''</small></span>}} {{Image label end}} [[Kategorya:Kapuluan ng Kalayaan]] 1c3cxfc5bkg7zdvdr7rc4b35l1gwuvt 2213460 2213459 2026-06-26T08:55:27Z ~2026-36877-27 163370 2213460 wikitext text/x-wiki {{Image label begin|image=Union_Bank_%26_Reefs_(Spratly_Islands).png|width=630|link=}} {{Image label|x=300|y=840|scale=630/1400|text=[[Bahura ng Mabini|<span style="color: yellow;">'''Bahura ng Mabini'''</span>]]<span style="color: #FFFFFF;"><small>'' (Johnson South Reef)''</small></span>}} {{Image label|x=25|y=600|scale=630/1400|text=[[Bahura ng Roxas|<span style="color: violet;">'''Bahura ng Roxas'''</span>]]<br /><span style="color: #FFFFFF;"><small>''(Collins Reef,<br>Johnson North Reef)''</small></span>}} {{Image label|x=50|y=505|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 7|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 7''</small></span>]]}} {{Image label|x=150|y=445|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 6|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 6''</small></span>]]}} {{Image label|x=90|y=400|scale=630/1400|text=[[Pulo ng Rurok|<span style="color: violet;">'''Pulo ng Rurok'''</span>]] <span style="color: #FFFFFF;"><!--<small>(Sin Cowe Island)</small>--></span>}} {{Image label|x=420|y=410|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 5|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 5''</small></span>]]}} {{Image label|x=540|y=360|scale=630/1400|text=[[Bahura ng Chigua|<span style="color: white;"><small>''Bahura ng Chigua''</small></span>]]}} {{Image label|x=400|y=310|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 4|<span style="color: yellow;">'''Burunyugan Reef 4'''</span>]]<span style="color: #FFFFFF;"><small>'' (Hughes Reef)''</small></span>}} {{Image label|x=720|y=260|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 3|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 3''</small></span>]]}} {{Image label|x=780|y=210|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 2|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 2''</small></span>]]}} {{Image label|x=880|y=160|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 1|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 1''</small></span>]]}} {{Image label|x=1220|y=145|scale=630/1400|text=[[Bahura ng Julian Felipe|<span style="color: white;"><small>''Bahura ng Julian Felipe''</small></span>]]}} {{Image label|x=1050|y=370|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 15|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 15''</small></span>]]}} {{Image label|x=830|y=400|scale=630/1400|text=[[Pulo ng Julian Felipe|<span style="color: violet;"><small>'''Pulo ng Julian Felipe'''</small></span>]] <span style="color: #FFFFFF;"><small>''(Burunyugan Reef 14)''</small></span>}} {{Image label|x=890|y=450|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 13|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 13''</small></span>]]}} {{Image label|x=840|y=485|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 12|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 12''</small></span>]]}} {{Image label|x=790|y=515|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 11|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 11''</small></span>]]}} {{Image label|x=730|y=560|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 10|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 10''</small></span>]]}} {{Image label|x=590|y=640|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 9|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 9''</small></span>]]}} {{Image label|x=500|y=700|scale=630/1400|text=[[Bahura ng Pagkakaisa|<span style="color: violet;">'''Bahura ng Pagkakaisa'''</span>]] <span style="color: #FFFFFF;"><small>''(Burunyugan Reef 8/Landsdowne Reef)''</small></span>}} {{Image label end}} [[Kategorya:Kapuluan ng Kalayaan]] kxeyfu5yl5yoteo9nucouq3zggljj24 2213461 2213460 2026-06-26T08:55:59Z ~2026-36877-27 163370 2213461 wikitext text/x-wiki {{Image label begin|image=Union_Bank_%26_Reefs_(Spratly_Islands).png|width=630|link=}} {{Image label|x=300|y=840|scale=630/1400|text=[[Bahura ng Mabini|<span style="color: yellow;">'''Bahura ng Mabini'''</span>]]<span style="color: #FFFFFF;"><small>'' (Johnson South Reef)''</small></span>}} {{Image label|x=25|y=600|scale=630/1400|text=[[Bahura ng Roxas|<span style="color: violet;">'''Bahura ng Roxas'''</span>]]<br /><span style="color: #FFFFFF;"><small>''(Collins Reef,<br>Johnson North Reef)''</small></span>}} {{Image label|x=50|y=505|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 7|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 7''</small></span>]]}} {{Image label|x=150|y=445|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 6|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 6''</small></span>]]}} {{Image label|x=90|y=400|scale=630/1400|text=[[Pulo ng Rurok|<span style="color: violet;">'''Pulo ng Rurok'''</span>]] <span style="color: #FFFFFF;"><!--<small>(Sin Cowe Island)</small>--></span>}} {{Image label|x=420|y=410|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 5|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 5''</small></span>]]}} {{Image label|x=540|y=360|scale=630/1400|text=[[Bahura ng Chigua|<span style="color: white;"><small>''Bahura ng Chigua''</small></span>]]}} {{Image label|x=400|y=310|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 4|<span style="color: yellow;">'''Burunyugan Reef 4'''</span>]]<span style="color: #FFFFFF;"><small>'' (Hughes Reef)''</small></span>}} {{Image label|x=720|y=260|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 3|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 3''</small></span>]]}} {{Image label|x=780|y=210|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 2|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 2''</small></span>]]}} {{Image label|x=880|y=160|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 1|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 1''</small></span>]]}} {{Image label|x=1220|y=145|scale=630/1400|text=[[Bahura ng Julian Felipe|<span style="color: white;"><small>''Bahura ng Julian Felipe''</small></span>]]}} {{Image label|x=1050|y=370|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 15|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 15''</small></span>]]}} {{Image label|x=830|y=420|scale=630/1400|text=[[Pulo ng Julian Felipe|<span style="color: violet;"><small>'''Pulo ng Julian Felipe'''</small></span>]] <span style="color: #FFFFFF;"><small>''(Burunyugan Reef 14)''</small></span>}} {{Image label|x=890|y=450|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 13|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 13''</small></span>]]}} {{Image label|x=840|y=485|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 12|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 12''</small></span>]]}} {{Image label|x=790|y=515|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 11|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 11''</small></span>]]}} {{Image label|x=730|y=560|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 10|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 10''</small></span>]]}} {{Image label|x=590|y=640|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 9|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 9''</small></span>]]}} {{Image label|x=500|y=700|scale=630/1400|text=[[Bahura ng Pagkakaisa|<span style="color: violet;">'''Bahura ng Pagkakaisa'''</span>]] <span style="color: #FFFFFF;"><small>''(Burunyugan Reef 8/Landsdowne Reef)''</small></span>}} {{Image label end}} [[Kategorya:Kapuluan ng Kalayaan]] lxsn01qwg80djdk3n14v1dj40x2aaze 2213477 2213461 2026-06-26T11:37:08Z KyutKoTalaga 152379 2213477 wikitext text/x-wiki {{Image label begin|image=Union_Bank_%26_Reefs_(Spratly_Islands).png|width=630|link=}} {{Image label|x=300|y=840|scale=630/1400|text=[[Bahura ng Mabini|<span style="color: yellow;">'''Bahura ng Mabini'''</span>]]<span style="color: #FFFFFF;"><small>'' (Johnson South Reef)''</small></span>}} {{Image label|x=25|y=600|scale=630/1400|text=[[Bahura ng Roxas|<span style="color: violet;">'''Bahura ng Roxas'''</span>]]<br /><span style="color: #FFFFFF;"><small>''(Collins Reef,<br>Johnson North Reef)''</small></span>}} {{Image label|x=50|y=505|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 7|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 7''</small></span>]]}} {{Image label|x=150|y=445|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 6|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 6''</small></span>]]}} {{Image label|x=90|y=400|scale=630/1400|text=[[Pulo ng Rurok|<span style="color: violet;">'''Pulo ng Rurok'''</span>]] <span style="color: #FFFFFF;"><!--<small>(Sin Cowe Island)</small>--></span>}} {{Image label|x=420|y=410|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 5|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 5''</small></span>]]}} {{Image label|x=540|y=360|scale=630/1400|text=[[Bahura ng Chigua|<span style="color: white;"><small>''Bahura ng Chigua''</small></span>]]}} {{Image label|x=400|y=310|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 4|<span style="color: yellow;">'''Burunyugan Reef 4'''</span>]]<span style="color: #FFFFFF;"><small>'' (Hughes Reef)''</small></span>}} {{Image label|x=720|y=260|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 3|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 3''</small></span>]]}} {{Image label|x=780|y=210|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 2|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 2''</small></span>]]}} {{Image label|x=880|y=160|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 1|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 1''</small></span>]]}} {{Image label|x=1220|y=145|scale=630/1400|text=[[Bahura ng Julian Felipe|<span style="color: white;"><small>''Bahura ng Julian Felipe''</small></span>]]}} {{Image label|x=1050|y=370|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 15|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 15''</small></span>]]}} {{Image label|x=810|y=420|scale=630/1400|text=[[Pulo ng Julian Felipe|<span style="color: violet;"><small>'''Pulo ng Julian Felipe'''</small></span>]] <span style="color: #FFFFFF;"><small>''(Burunyugan Reef 14)''</small></span>}} {{Image label|x=890|y=450|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 13|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 13''</small></span>]]}} {{Image label|x=840|y=485|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 12|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 12''</small></span>]]}} {{Image label|x=790|y=515|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 11|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 11''</small></span>]]}} {{Image label|x=730|y=560|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 10|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 10''</small></span>]]}} {{Image label|x=590|y=640|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 9|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 9''</small></span>]]}} {{Image label|x=500|y=700|scale=630/1400|text=[[Bahura ng Pagkakaisa|<span style="color: violet;">'''Bahura ng Pagkakaisa'''</span>]] <span style="color: #FFFFFF;"><small>''(Burunyugan Reef 8/Landsdowne Reef)''</small></span>}} {{Image label end}} [[Kategorya:Kapuluan ng Kalayaan]] bv7buj3rfik1hwhw4hgpgjp6zxerfwt 2213478 2213477 2026-06-26T11:37:40Z KyutKoTalaga 152379 2213478 wikitext text/x-wiki {{Image label begin|image=Union_Bank_%26_Reefs_(Spratly_Islands).png|width=630|link=}} {{Image label|x=300|y=840|scale=630/1400|text=[[Bahura ng Mabini|<span style="color: yellow;">'''Bahura ng Mabini'''</span>]]<span style="color: #FFFFFF;"><small>'' (Johnson South Reef)''</small></span>}} {{Image label|x=25|y=600|scale=630/1400|text=[[Bahura ng Roxas|<span style="color: violet;">'''Bahura ng Roxas'''</span>]]<br /><span style="color: #FFFFFF;"><small>''(Collins Reef,<br>Johnson North Reef)''</small></span>}} {{Image label|x=50|y=505|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 7|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 7''</small></span>]]}} {{Image label|x=150|y=445|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 6|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 6''</small></span>]]}} {{Image label|x=90|y=400|scale=630/1400|text=[[Pulo ng Rurok|<span style="color: violet;">'''Pulo ng Rurok'''</span>]] <span style="color: #FFFFFF;"><!--<small>(Sin Cowe Island)</small>--></span>}} {{Image label|x=420|y=410|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 5|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 5''</small></span>]]}} {{Image label|x=540|y=360|scale=630/1400|text=[[Bahura ng Chigua|<span style="color: white;"><small>''Bahura ng Chigua''</small></span>]]}} {{Image label|x=400|y=310|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 4|<span style="color: yellow;">'''Burunyugan Reef 4'''</span>]]<span style="color: #FFFFFF;"><small>'' (Hughes Reef)''</small></span>}} {{Image label|x=720|y=260|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 3|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 3''</small></span>]]}} {{Image label|x=780|y=210|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 2|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 2''</small></span>]]}} {{Image label|x=880|y=160|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 1|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 1''</small></span>]]}} {{Image label|x=1220|y=145|scale=630/1400|text=[[Bahura ng Julian Felipe|<span style="color: white;"><small>''Bahura ng Julian Felipe''</small></span>]]}} {{Image label|x=1050|y=370|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 15|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 15''</small></span>]]}} {{Image label|x=790|y=420|scale=630/1400|text=[[Pulo ng Julian Felipe|<span style="color: violet;"><small>'''Pulo ng Julian Felipe'''</small></span>]] <span style="color: #FFFFFF;"><small>''(Burunyugan Reef 14)''</small></span>}} {{Image label|x=890|y=450|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 13|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 13''</small></span>]]}} {{Image label|x=840|y=485|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 12|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 12''</small></span>]]}} {{Image label|x=790|y=515|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 11|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 11''</small></span>]]}} {{Image label|x=730|y=560|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 10|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 10''</small></span>]]}} {{Image label|x=590|y=640|scale=630/1400|text=[[Burunyugan Reef 9|<span style="color: white;"><small>''Burunyugan Reef 9''</small></span>]]}} {{Image label|x=500|y=700|scale=630/1400|text=[[Bahura ng Pagkakaisa|<span style="color: violet;">'''Bahura ng Pagkakaisa'''</span>]] <span style="color: #FFFFFF;"><small>''(Burunyugan Reef 8/Landsdowne Reef)''</small></span>}} {{Image label end}} [[Kategorya:Kapuluan ng Kalayaan]] b9i6rqp8yf9gtxe4j7g6u48vk6h4nox 14 338662 2213429 2026-06-26T04:20:53Z KyutKoTalaga 152379 Bagong pahina: [[Kategorya:Kapuluan ng Kalayaan]] 2213429 wikitext text/x-wiki [[Kategorya:Kapuluan ng Kalayaan]] o78004z69twdlks9tavzhtkmqrm6aiw 10 338663 2213431 2026-06-26T04:24:42Z KyutKoTalaga 152379 Ikinakarga sa [[Padron:Pampang ng Pagkakaisa]] 2213431 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Padron:Pampang_ng_Pagkakaisa]] o0uyj8j37g7bq2fq4tmjrohcppyfhz4 0 338664 2213436 2026-06-26T04:33:26Z LknFenix 125962 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1344376389|Cansi]]" 2213436 wikitext text/x-wiki {{Infobox food|name=Kansi|image=Cansi, Eron's Cansi House, Bacolod, Negros Occidental.jpg|image_size=|caption=Kansi sa Bacolod, Negros Occidental|alternate_name=|country=[[Pilipinas]]|region=[[Kanlurang Kabisayaan]]|creator=|course=[[Ulam]]|served=Mainit|main_ingredient=|variations=|calories=|other=}} Ang '''kansi''' ay isang [[Lutuing Pilipino|Pilipinong]] [[sabaw]] na [[Baka (pagkain)|karne ng baka]]. Ginagawa ito mula sa bulalo ng baka at [[utak ng buto]] na pinakuluan hanggang maging malahelatina. Bahagya itong pinaaasim gamit ang mga [[Bunga|prutas]] tulad ng batwan o [[kamias]]. Karaniwang niluluto ang kansi kasama ng hilaw na [[rimas]] o [[langka]], [[tanglad]], [[kamatis]], [[bawang]], [[sibuyas]], [[patis]], at [[siling haba]] o [[siling labuyo]]. Karaniwang kulay kahel ang sabaw dahil sa paggamit ng mga buto ng [[atsuwete]]. Nagmula ang kansi sa [[Iloilo]] at kalaunan ay kumalat sa buong rehiyon ng [[Kanlurang Kabisayaan|Kanlurang Visayas]]. Tinatawag din itong '''sinigang na bulalo''' sa mga rehiyon ng mga [[Mga Tagalog|Tagalog]], dahil sa pagkakatulad nito sa [[sinigang]] at bulalo.<ref>{{Cite web |last=Thomas |first=Amanda |title=A Fusion of Flavors: How to Make Bacolod City's Famous 'Kansi' |url=https://balay.ph/bacolod-famous-kansi-recipe/ |access-date=October 23, 2019 |website=Balay.ph}}</ref><ref>{{Cite web |last=Heussaff |first=Erwan |date=September 18, 2018 |title=Greater Philippines: Ilonggo Soup Hunt |url=https://thefatkidinside.com/greater-philippines-ilonggo-soup-hunt/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20191023180759/https://thefatkidinside.com/greater-philippines-ilonggo-soup-hunt/ |archive-date=October 23, 2019 |access-date=October 23, 2019 |website=The Fat Kid Inside}}</ref><ref>{{Cite web |date=March 12, 2013 |title=Bacolod City's Famous Kansi Recipe |url=https://centralebacolod.wordpress.com/2013/03/12/bacolod-citys-famous-kansi-recipe/ |access-date=October 23, 2019 |website=Centrale Bacolod}}</ref><ref>{{Cite web |last=Reyes |first=Gladys |date=July 31, 2014 |title=Ilonggo Food: Bacolod Cansi Recipe |url=https://www.experiencenegros.com/ilonggo-food-bacolod-cansi-recipe/ |access-date=October 23, 2019 |website=Experience Negros}}</ref><ref>{{Cite web |last=Joven |first=Eduardo |date=July 19, 2022 |title=Authentic Kansi Recipe |url=https://www.pinoyrecipe.net/authentic-kansi-recipe/ |access-date=September 12, 2022 |website=Pinoy Recipe At Iba Pa}}</ref> 3vtl1ydb2oxqhq66eq0pc9lyk2p4qfn 2213466 2213436 2026-06-26T10:19:30Z LknFenix 125962 Pag-aayos sa sanggunian 2213466 wikitext text/x-wiki {{Infobox food|name=Kansi|image=Cansi, Eron's Cansi House, Bacolod, Negros Occidental.jpg|image_size=|caption=Kansi sa Bacolod, Negros Occidental|alternate_name=|country=[[Pilipinas]]|region=[[Kanlurang Kabisayaan]]|creator=|course=[[Ulam]]|served=Mainit|main_ingredient=|variations=|calories=|other=}} Ang '''kansi''' ay isang [[Lutuing Pilipino|Pilipinong]] [[sabaw]] na [[Baka (pagkain)|karne ng baka]]. Ginagawa ito mula sa bulalo ng baka at [[utak ng buto]] na pinakuluan hanggang maging malahelatina. Bahagya itong pinaaasim gamit ang mga [[Bunga|prutas]] tulad ng batwan o [[kamias]]. Karaniwang niluluto ang kansi kasama ng hilaw na [[rimas]] o [[langka]], [[tanglad]], [[kamatis]], [[bawang]], [[sibuyas]], [[patis]], at [[siling haba]] o [[siling labuyo]]. Karaniwang kulay kahel ang sabaw dahil sa paggamit ng mga buto ng [[atsuwete]]. Nagmula ang kansi sa [[Iloilo]] at kalaunan ay kumalat sa buong rehiyon ng [[Kanlurang Kabisayaan|Kanlurang Visayas]]. Tinatawag din itong '''sinigang na bulalo''' sa mga rehiyon ng mga [[Mga Tagalog|Tagalog]], dahil sa pagkakatulad nito sa [[sinigang]] at bulalo.<ref>{{Cite web |last=Thomas |first=Amanda |title=A Fusion of Flavors: How to Make Bacolod City's Famous 'Kansi' |url=https://balay.ph/bacolod-famous-kansi-recipe/ |access-date=Oktubre 23, 2019 |website=Balay.ph|trans-title=Pagsasama ng mga Lasa: Paano Gumawa ng Sikat na 'Kansi' ng Lungsod ng Bacolod}}</ref><ref>{{Cite web |last=Heussaff |first=Erwan |date=Setyembre 18, 2018 |title=Greater Philippines: Ilonggo Soup Hunt |url=https://thefatkidinside.com/greater-philippines-ilonggo-soup-hunt/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20191023180759/https://thefatkidinside.com/greater-philippines-ilonggo-soup-hunt/ |archive-date=Oktubre 23, 2019 |access-date=Oktubre 23, 2019 |website=The Fat Kid Inside|language=en|trans-title=Gran Pilipinas: Paghahanap sa Sabaw ng Ilonggo}}</ref><ref>{{Cite web |date=Marso 12, 2013 |title=Bacolod City's Famous Kansi Recipe |url=https://centralebacolod.wordpress.com/2013/03/12/bacolod-citys-famous-kansi-recipe/ |access-date=Oktubre 23, 2019 |website=Centrale Bacolod|language=en|trans-title=Sikat na Resipi ng Kansi sa Lungsod ng Bacolod}}</ref><ref>{{Cite web |last=Reyes |first=Gladys |date=Hulyo 31, 2014 |title=Ilonggo Food: Bacolod Cansi Recipe |url=https://www.experiencenegros.com/ilonggo-food-bacolod-cansi-recipe/ |access-date=Oktubre 23, 2019 |website=Experience Negros|language=en|trans-title=Pagkain ng Ilonggo: Resipi ng Cansi sa Bacolod}}</ref><ref>{{Cite web |last=Joven |first=Eduardo |date=Hulyo 19, 2022 |title=Authentic Kansi Recipe |url=https://www.pinoyrecipe.net/authentic-kansi-recipe/ |access-date=Setyembre 12, 2022 |website=Pinoy Recipe At Iba Pa|language=en|trans-title=Tunay na Resipi ng Kansi}}</ref> ==Mga sanggunian== {{Reflist}} 9mlg7aczx4ny23i32k6ribjkbxuemce 1 338665 2213437 2026-06-26T04:34:16Z LknFenix 125962 + isinalinwikang pahina 2213437 wikitext text/x-wiki {{Isinalinwikang pahina|en|Cansi}} 9c5pxjt6p2llryh8fejsejxvmxz0z8i 0 338666 2213438 2026-06-26T04:35:18Z LknFenix 125962 Ikinakarga sa [[Kansi]] 2213438 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Kansi]] tpofx5nkaw0x0b0f8tbopmvnrcwiyjt 0 338667 2213440 2026-06-26T04:36:29Z LknFenix 125962 Ikinakarga sa [[Kansi]] 2213440 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Kansi]] tpofx5nkaw0x0b0f8tbopmvnrcwiyjt 2 338668 2213445 2026-06-26T06:05:28Z Welfred Panes 163365 /* */ Created user page focusing on K-pop and Philippine music articles 2213445 wikitext text/x-wiki == About Me == Hello! I am a Wikipedia editor from the Philippines. I joined Wikipedia to help improve and update articles related to music and pop culture. == Editing Interests == My primary editing focus includes: * '''[[K-pop]]''' (Korean pop music, including group profiles, discographies, and music show wins) * '''[[Music of the Philippines]]''' (Pinoy pop/P-pop, OPM, and Filipino actors/musicians) == Goals == * Fix grammar and formatting on local celebrity pages. * Update discographies and charts with reliable sources. * Add missing citations to K-pop stubs. [[Category:Philippine Wikipedians]] [[Category:Wikipedians interested in K-pop]] 8m5uy3h7v8zies22te5tluaywb7eh3f 2 338669 2213447 2026-06-26T06:55:42Z Welfred Panes 163365 Inilagay ang artikulo na may mga sanggunian 2213447 wikitext text/x-wiki Si '''Elias Gabonada Lintucan Jr.''' (isinilang noong Mayo 11, 2000), na mas kilala sa kanyang bansag na '''Elias J. Tv''', ay isang Pilipinong mang-aawit ng musikang [[reggae]], mananayaw, at personalidad sa sasalimuot na panlipunan (social media) na nagmula sa Magpet, North Cotabato.<ref>[https://www.pep.ph/peptionary/187452/elias-j-tv-a734-20250630 Who is Pinoy reggae sensation Elias J. Tv.?], PEP.ph. Nakuha noong Hunyo 2026.</ref> Siya ang nangungunang bokalista ng **Elias J TV Band** (na dating kilala bilang Kalumad Band). == Maagang Buhay at Karera == Bago sumikat sa larangan ng musika, si Lintucan ay nagtrabaho bilang isang manggagawa sa isang plantasyon ng goma (rubber tree tapper) kasama ang kanyang ama sa North Cotabato. Nakapagtapos din siya ng kursong Bachelor of Science in Criminology.<ref>[https://bandera.inquirer.net/420691/pinoy-reggae-star-elias-j-tv-super-sikat-na-us-tour-hahataw-sa-september Pinoy reggae star Elias J TV super sikat na], Inquirer Bandera. Nakuha noong Hunyo 2026.</ref> Sumikat siya sa internet sa pamamagitan ng kanyang mga video sa Facebook kung saan ipinapakita niya ang kanyang kakaibang istilo ng pagsasayaw habang kumakanta ng mga reggae cover. Noong Marso 2025, itinampok ang kanyang kuwento ng buhay sa programang ''Kapuso Mo, Jessica Soho'' (KMJS) ng GMA Network. Bukod sa musika, sumabak din siya sa pag-arte bilang guest sa seryeng ''Encantadia Chronicles: Sang'gre'' ng GMA Network.<ref>[https://bandera.inquirer.net/441381/elias-j-tv-kumasa-sa-acting-challenge-sa-encantadia-proud-po-ako Elias J TV kumasa sa acting challenge sa Encantadia], Inquirer Bandera. Nakuha noong Hunyo 2026.</ref> == Diskograpiya == === Mga Album === * ''Puhon'' (2025) * ''Lipad'' (2025) * ''Bukid'' (2026) == Mga Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Mga mang-aawit mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga buhay na tao]] [[Kategorya:Ipinanganak noong 2000]] 8lhqcp68jzh145smjrm53n6bntemc6i 2213452 2213447 2026-06-26T08:17:26Z Welfred Panes 163365 /* */ Inilagay ang artikulo na may mga pinabago sa mga simbolo 2213452 wikitext text/x-wiki Si '''Elias Gabonada Lintucan Jr.''' (isinilang noong Mayo 11, 2000), na mas kilala sa kanyang bansag na '''Elias J. Tv''', ay isang Pilipinong mang-aawit ng musikang [[reggae]], mananayaw, at personalidad sa sasalimuot na panlipunan (social media) na nagmula sa Magpet, North Cotabato.<ref>[https://www.pep.ph/peptionary/187452/elias-j-tv-a734-20250630 Who is Pinoy reggae sensation Elias J. Tv.?], PEP.ph. Nakuha noong Hunyo 2026.</ref> Siya ang nangungunang bokalista ng "Elias J TV Band" (na dating kilala bilang Kalumad Band). == Maagang Buhay at Karera == Bago sumikat sa larangan ng musika, si Lintucan ay nagtrabaho bilang isang manggagawa sa isang plantasyon ng goma (rubber tree tapper) kasama ang kanyang ama sa North Cotabato. Nakapagtapos din siya ng kursong Bachelor of Science in Criminology.<ref>[https://bandera.inquirer.net/420691/pinoy-reggae-star-elias-j-tv-super-sikat-na-us-tour-hahataw-sa-september Pinoy reggae star Elias J TV super sikat na], Inquirer Bandera. Nakuha noong Hunyo 2026.</ref> Sumikat siya sa internet sa pamamagitan ng kanyang mga video sa Facebook kung saan ipinapakita niya ang kanyang kakaibang istilo ng pagsasayaw habang kumakanta ng mga reggae cover. Noong Marso 2025, itinampok ang kanyang kuwento ng buhay sa programang ''Kapuso Mo, Jessica Soho'' (KMJS) ng GMA Network. Bukod sa musika, sumabak din siya sa pag-arte bilang guest sa seryeng ''Encantadia Chronicles: Sang'gre'' ng GMA Network.<ref>[https://bandera.inquirer.net/441381/elias-j-tv-kumasa-sa-acting-challenge-sa-encantadia-proud-po-ako Elias J TV kumasa sa acting challenge sa Encantadia], Inquirer Bandera. Nakuha noong Hunyo 2026.</ref> == Diskograpiya == === Mga Album === * ''Puhon'' (2025) * ''Lipad'' (2025) * ''Bukid'' (2026) == Mga Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Mga mang-aawit mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga buhay na tao]] [[Kategorya:Ipinanganak noong 2000]] 3llpldf52dsj0rzkgzeq2i8a89ordl8