Wikipedia tlwiki https://tl.wikipedia.org/wiki/Unang_Pahina MediaWiki 1.47.0-wmf.8 first-letter Midya Natatangi Usapan Tagagamit Usapang tagagamit Wikipedia Usapang Wikipedia Talaksan Usapang talaksan MediaWiki Usapang MediaWiki Padron Usapang padron Tulong Usapang tulong Kategorya Usapang kategorya Portada Usapang Portada TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 1218 2213487 2205546 2026-06-26T12:37:45Z Jeo555 163377 Inayos ang baybay 2213487 wikitext text/x-wiki {{Infobox Philippine province 2 |infoboxtitle = Lalawigan ng Ilocos Norte |sealfile = Ph_seal_ilocos_norte.png |region = [[Ilocos]] (Rehiyon I) |capital = [[Lungsod ng Laoag]] |founded = — |pop2000 = 514241 |pop2000rank = ika-48 pinakamalaki |popden2000 = 151 |popden2000rank = ika-27 pinakamababa |areakm2 = 3399.3 |arearank = ika-27 pinakamaliit |hucities = 0 |componentcities = 2 |municipalities = 21 |barangays = 558 |districts = 2 |area code = 77 |languages = [[Wikang Iloko|Ilokano]], [[Wikang Ingles|Ingles]] |governor = Imee Marcos (kasalukuyan) |locatormapfile = Ph_locator_map_ilocos_norte.png }} Ang '''Ilocos Norte''' ([[Wikang Filipino|Filipino]]: ''Hilagang Ilocos'', Ilokano: Amianan nga Ilocos) ay isang [[Lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] ng [[Pilipinas]] na matatagpuan sa rehiyon ng [[Ilocos]] sa [[Luzon]]. Ang kabisera nito ay ang [[Lungsod ng Laoag]] at nakaharap ang lalawigan ng Ilocos Norte sa [[Dagat Luzón]] sa kanluran at sa [[Kipot ng Luzon]] sa hilaga. Matatagpuan ito sa hilagang-kanlurang bahagi ng pulo ng Luzon at ang hangganan nito sa silangan ay ang mga lalawigan ng [[Cagayan]] at [[Apayao]], at sa timog ay ang mga lalawigan ng [[Abra]] at [[Ilocos Sur]]. Kilala ang lalawigan bilang pook kapanganakan ng dating Pangulong [[Ferdinand Marcos|Ferdinand E. Marcos]]. Kilala rin ang lalawigan bilang isang lalawigan panturismo sa hilaga, kung saan matatagpuan ang [[Fort Ilocandia]], isang magarang hotel at ''resort'' na tanyag sa mga banyaga. ==Relihiyon== Bagaman karamihian ng mga mamamayan ng Pilipinas ay tagasunod ng [[Romano Katoliko]], ang karamihan sa lalawigan ay naniniwala sa [[Simbahang Aglipay]], na itinatag ng taal ng [[Batac, Ilocos Norte|Batac]] na si [[Gregorio Aglipay]]. Matatagpuan ang ilang mga tanyag na simbahang Katoliko sa lalawigan ng Ilocos Norte: * Simbahan ng [[Paoay]] Church ([[St. Augustine]] Church) - Napabiliang sa [[UNESCO]] [[World Heritage Site]] noong 1993. * [[St. William's Cathedral]] sa [[Laoag City|Laoag]] - Tanyag dahil sa Lumulubog na Tore ng Kampana * [[St. Monica Parish Church]] sa [[Sarrat, Ilocos Norte|Sarrat]] - Itinalang pinakamalaking simbahan sa rehiyon ng [[Ilokos]]. * Simbahang ng [[Bacarra]] - nasira nang lumindol noong 17 Agosto 1983 ,<ref name=phivolcs>{{cite web |url=http://earthquake.phivolcs.dost.gov.ph/update_SOEPD/Earthquake/1983LaoagEQ/index-laoag.html |title=Laoag Earthquake - 17 Agosto 1983 |publisher=Phivolcs |year=1983 |accessdate=2011-01-02 |archive-date=2011-08-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110815100819/http://earthquake.phivolcs.dost.gov.ph/update_SOEPD/Earthquake/1983LaoagEQ/index-laoag.html |url-status=dead }}</ref> inayos at binuksang muli noong 1984. Sa Ilocos Norte matatagpuan ang Dambana ng Aglipay, kung saan inilibing ang kataastaasang pinuno ng simbahan. == Heograpiya == === Pampolitika === [[File:Ph fil ilocos norte.png|thumb|350px|Mapang pampolitika ng Ilocos Norte]] Nahahati ang lalawigan ng Ilocos Norte sa 558 mga [[barangay]], 21 [[mga bayan ng Pilipinas|bayan]], at 2 [[mga lungsod ng Pilipinas|lungsod]]. ==== Lungsod ==== * [[Lungsod ng Laoag]] * [[Batac, Ilocos Norte|Lungsod ng Batac]] ==== Mga Bayan ==== * [[Adams, Ilocos Norte]] * [[Bacarra, Ilocos Norte]] * [[Badoc, Ilocos Norte]] * [[Bangui, Ilocos Norte]] * [[Banna, Ilocos Norte]] (Espiritu) * [[Burgos, Ilocos Norte]] * [[Carasi, Ilocos Norte]] * [[Currimao, Ilocos Norte]] * [[Dingras, Ilocos Norte]] * [[Dumalneg, Ilocos Norte]] * [[Marcos, Ilocos Norte]] * [[Nueva Era, Ilocos Norte]] * [[Pagudpud, Ilocos Norte]] * [[Paoay, Ilocos Norte]] * [[Pasuquin, Ilocos Norte]] * [[Piddig, Ilocos Norte]] * [[Pinili, Ilocos Norte]] * [[San Nicolas, Ilocos Norte]] * [[Sarrat, Ilocos Norte]] * [[Solsona, Ilocos Norte]] * [[Vintar, Ilocos Norte]] ==Mga Sanggunian== {{reflist|2}} == Kawing Panlabas == * [http://www.ilocosnorte.gov.ph Ilocos Norte] * https://web.archive.org/web/20011116235137/http://www.geocities.com/lppsec/pp/ilocosnor.htm * [http://bacarra89ers.org/ilocosnorte Ilocos Norte in Images] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080512151703/http://www.bacarra89ers.org/ilocosnorte/ |date=2008-05-12 }} {{Ilocos Norte}} {{Ilocos}} {{Philippines political divisions}} ==Tropiko ng Kancer== ==Location== *Ang gitna ng lalawigan ng Ilocos Norte ay matatagpuan sa tinatayang latitude na 18.1667° (o \(18^{\circ} \ 10^{\prime}\) Hilaga) at longitude na 120.75° (o \(120^{\circ} \ 45^{\prime}\) Silangan).Malapit sa Kalupaan ng Taiwan *spring summer autumn Winter [[Kategorya:Mga lalawigan ng Pilipinas]] a1vwknupam9fktyjq33efqme0yjvwck 0 1796 2213514 2213375 2026-06-27T01:51:26Z Jeo555 163377 Inayos ang baybay at update information Wikipedia 2026 2213514 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Tropical-area-mactan-philippines.jpg|thumb|240px|left|Ang hitsura ng [[Pilipinas]] ay isang tropikong rehiyon.]] [[Talaksan:World map torrid.svg|thumb|300px|Mapa ng mundo kung saan ang tropiko ay ipinahiwatig ng isang pulang banda]] Ang '''tropiko''' o mga bansa na tropiko ay ang heograpikong rehiyon sa [[Daigdig|Lupa]] o "earth" na naka-sentro sa [[ekwador]] o "equator". Nililimitahan ito sa [[latitud]] ng dalawang ''tropiko'': ang [[Tropiko ng Cancer]] sa hilaga at ang [[Tropiko ng Capricorn]] sa timog na hemisperyo. Ito ay nagmula sa salitang [[Wikang Griyego|griyego]] na ''tropos'', na ang ibig sabihin ay bwelta o pag-ikot. Ang rehiyong ito ay nakalatag sa pagitan ng 23.5° H latitud at 23.5° T latitud, at kasama dito ang lahat ng parte ng Lupa na direktang tinatamaan ng araw(o kung saan naka-anggulong 90° altitud ang araw mula sa lupa) nang maski isang beses lang sa isang taong solar (hindi nagagawa ito ng araw lampas hilaga ng Tropiko ng Cancer at lampas timog ng Tropiko ng Capricorn). Sa [[klasipikasyon ng klima ng Tropiko Rainforest ay nilalarawan bilang isang klimang hindi-arid, na ang lahat sa labindalawang buwan ng taon ay may promedyong temperaturang hindi bababa sa 20&nbsp;°C. == Mga Organismo == Ang mga '''tropikal''' na [[halaman]] at [[hayop]] ay yung mga katutubong espesye (species) sa rehiyon. Ang salitang ito ay ginagamit din bilang pagtukoy sa isang lugar na mainit at mahalumigmig buong taon, na may saganang kahalamanan. Subalit may mga ilang lugar sa tropiko na hindi talaga "tropikal" at mga [[alpine tundra]] at niyebeng tuktok, tulad ng sa bundok ng [[Mauna Kea]]. == Halimbawa ng mga lungsod tropikal == [[Mindanao]] Philippines 4°N [[Kabisayaan]] Philippines 12°N . == Tingnan din == * [[Taong tropikal]] (Ingles: ''tropical year'') * [[Mga sakit tropikal]] {{Klima}} [[Kategorya:Mga tropiko|*]] [[Kaurian:Klima]] a66gic0o77pjbh5655ewby6ytqvn2d0 0 2571 2213528 2212450 2026-06-27T05:00:12Z Arko Blangko 155328 2213528 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = Pederasyong Ruso | common_name = Rusya | native_name = {{native name|ru|Российская Федерация}}<br/>{{small|{{transl|ru|Rossiyskaya Federatsiya}}}} | image_flag = Flag of Russia.svg | image_coat = Coat of Arms of the Russian Federation.svg | anthem = {{lang|ru|Государственный гимн<br/>Российской Федерации}}<br/>{{transl|ru|[[Gosudarstvennyy gimn Rossiyskoy Federatsii]]}}<br/>"Awiting Estatal ng Pederasyong Ruso"{{parabr}}{{center|[[File:National Anthem of Russia (2000), instrumental, one verse.ogg]]}} | image_map = Russian Federation (orthographic projection) - All Territorial Disputes.svg | map_width = 250px | map_caption = Lupaing saklaw ng Rusya sa lunting maitim at teritoryong inaangkin sa lunting mapusyaw. | capital = [[Mosku]] | coordinates = {{Coord|55|45|21|N|37|37|02|E|type:city}} | largest_city = kabisera | languages_type = Wikang opisyal<br />{{nobold|at pambansa}} | languages = [[Wikang Ruso|Ruso]] | demonym = [[#Demograpiya|Ruso]] | government_type = {{nowrap|[[Republikang]] [[pederal]]}} at [[semi-presidensyal]] | leader_title1 = [[Pangulo ng Rusya|Pangulo]] | leader_name1 = [[Vladimir Putin]] | leader_title2 = [[Tagapangulo ng Pamahalaan ng Rusya|Tagapangulo ng Pamahalaan]] | leader_name2 = [[Mikhail Mishustin]] | legislature = {{nowrap|[[Asembleyang Pederal ng Rusya|Asembleyang Pederal]]}} | upper_house = [[Konseho ng Pederasyon ng Rusya|Konseho ng Pederasyon]] | lower_house = [[Pampamahalaang Duma|Pampamahalaang Duma]] | sovereignty_type = [[Kasaysayan ng Rusya|Kasaysayan]] | established_event1 = [[Tsarato ng Rusya]] | established_date1 = 16 Enero 1547 | established_event2 = [[Imperyong Ruso]] | established_date2 = 2 Nobyembre 1721 | established_event3 = [[Sobyetikong Rusya]] | established_date3 = 7 Nobyembre 1917 | established_event4 = {{nowrap|[[Akwerdo ng Belovezha]]}} | established_date4 = 12 Disyembre 1991 | established_event5 = [[Saligang Batas ng Rusya|Saligang Batas]] | established_date5 = 12 Disyembre 1993 | area_km2 = 17,098,246 | area_rank = ika-1 | percent_water = 13 | population_estimate = {{IncreaseNeutral}} 144,699,673 | population_estimate_year = 2022 | population_estimate_rank = ika-9 | population_density_km2 = 8.4 | population_density_sq_mi = 21.5 | population_density_rank = ika-187 | GDP_PPP = {{increase}} $5.056 trilyon | GDP_PPP_year = 2023 | GDP_PPP_rank = ika-6 | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} $35,310 | GDP_PPP_per_capita_rank = ika-60 | GDP_nominal = {{decrease}} $1.862 trilyon | GDP_nominal_year = 2023 | GDP_nominal_rank = ika-11 | GDP_nominal_per_capita = {{decrease}} $13,006 | GDP_nominal_per_capita_rank = ika-72 | Gini = 36.0 | Gini_year = 2020 | Gini_change = decrease | HDI = 0.822 | HDI_year = 2021 | HDI_change = increase | HDI_rank = ika-52 | currency = [[Rublo ng Rusya|Rublo]] ([[Ruble sign|₽]]) | currency_code = RUB | utc_offset = +2-12 | calling_code = +7 | cctld = .ru{{*}}.рф | today = }} Ang '''Rusya''' ({{lang-ru|Россия}}, <small>tr.</small> {{transl|ru|Rossiya}}), pormal na '''Pederasyong Ruso''', ay isang bansang transkontinental na umaabot mula [[Silangang Europa]] hanggang [[Hilagang Asya]]. Mula hilagang-kanluran paikot sa kaliwa, hinahangganan nito ang [[Noruwega]], [[Pinlandiya]], [[Estonya]], [[Letonya]], [[Litwanya]], [[Polonya]], [[Biyelorusya]], [[Ukranya]], [[Heorhiya]], [[Aserbayan]], [[Kasakistan]], [[Tsina]], [[Mongolya]], at [[Hilagang Korea]]; nagbabahagi rin ito ng mga hangganang pandagat sa [[Hapon]] at [[Estados Unidos]]. Sumasakop ng lawak na 17,098,246 km², ito ang pinakamalaking bansa sa mundo, na sumasaklaw ng 11 sona ng oras at {{frac|1|8}} bahagi ng lupang matatahanan sa Daigdig. Tinatahanan ng mahigit 145.5 milyong mamamayan, ito ang pinakamataong bansa sa [[Europa]]. Ang kabisera at pinakamalaking lungsod nito ay [[Mosku]]. Nagsimula ang kasaysayan ng Rusya sa mga bayang Silangang Eslabo, na sumibol bilang isang makikilalang grupo sa Europa sa pagitan ng [[ika-3 dantaon]] at [[ika-8 dantaon]]. Lumitaw ang [[Rus ng Kiyeb]], ang kanilang unang estado, noong [[ika-9 dantaon]]. Pinagtibay nila noong 988 ang [[Kristiyanismo|Kristiyanismong]] [[Ortodoksiyang Oriental|Ortodokso]], isang produkto ng Kristiyanisasyong isinagawa nina [[Sirilo at Metodiyo]], dalawang misyonerong ipinadala mula sa [[Imperyong Bisantino]]. Nang maglaon ay nagkawatak-watak ang Rus sa iba't-ibang maliliit na estadong [[pyudalismo|pyudal]], kung saan ang pinakamakapangyarihan dito'y ang [[Prinsipado ng Vladimir-Suzdal]] na sa kalaunan ay naging [[Dakilang Dukado ng Mosku]]. Ito ang naging pangunahing puwersa sa pakikibaka para sa kalayaan mula sa [[Gintong Horda]] at muling pag-iisa ng Rusya. Unti-unting napagkaisa ng Mosku ang mga nakapalibot na prinsipado at naging [[Tsaratong Ruso]]. Noong unang bahagi ng [[ika-18 dantaon]] ay lumawak ito sa pamamagitan ng pananakop, panlulupig, at paggalugad at umunlad sa [[Imperyong Ruso]]. Umabot mula Polonya hanggang sa [[Karagatang Pasipiko]] at [[Alaska]], ito ang naging ikatlong pinakamalaking imperyo sa kasaysayan. Sa pagtatapos ng [[Unang Digmaang Pandaigdig]] ay nilansag ang [[monarkiya]] ng bansa sa [[Himagsikang Ruso (1917)|Himagsikang Ruso]] at naitatag ang [[RSPS ng Rusya|Republikang Sobyetiko ng Rusya]] (kalauna'y naging [[RSPS ng Rusya]]), ang kauna-unahang [[estadong sosyalista]]. Kasunod ng tagumpay ng mga [[Bolshebista]] sa [[Digmaang Sibil ng Rusya|digmaang sibil]] ay binuo ng Rusya, kasama ang [[SSR ng Ukranya|Ukranya]], [[SSR ng Biyelorusya|Biyelorusya]], at [[SPSR ng Transkaukasya|Transkaukasya]] ang [[Unyong Sobyetiko]], na naging isa sa dalawang pinakamakapangyarihang bansa sa panahon ng [[Digmaang Malamig]]. Kasunod ng pagkabuwag ng Unyong Sobyetiko noong 1991 ay naging Pederasyong Ruso ang Rusya, itinuturing ito bilang [[de facto]] na kahalili sa mga estadong sumunod sa unyon. Ang sistemang pampamahalaan ng Rusya ay [[republikang]] [[parlamentaryo]] na binubuo ng walumpu't limang kasakupang pederal. Ang [[ekonomiya]] ng bansa ay ang ikalabing-isang pinakamalaki sa mundo ayon sa [[Kabuuang domestikong produkto|KDP]] nominal at ikaanim ayon sa [[Pagkakatulad ng kapangyarihang bumili|PKB]]. Nagtataglay ang bansa ng pinakamalaking arsenal ng mga [[sandatang nukleyar]], at nagraranggo bilang ikalima sa bilang ng aktibong hukbo at paggastang pang-militar. Ang malawakang mapagkukunan nito sa mga [[mineral]] at [[enerhiya]] ay itinuturing bilang pinakamalaki sa mundo; ito ang may pinakamalaking reserba ng mga mapagkukunan ng kagubatan at isang-kapat ng di-nagyelong sariwang tubig. Kabilang ang Rusya sa mga nangungunang tagagawa ng [[langis]] at gasolinang natural. Isa itong kasaping palagian ng [[Konsehong Panseguridad ng mga Nagkakaisang Bansa]]; bahagi ng [[BRICS]], [[G20]], [[APEC]], [[OSKE]], at [[Pandaigdigang Organisasyon sa Kalakalan|POK]]; at ang pangunahing miyembro ng mga post-Sobyetikong organisasyon tulad ng [[Sampamahalaan ng mga Makasarinlang Estado|SME]], [[Organisasyong Tratado ng Kolektibong Seguridad|OTKS]], at [[Eurasyanong Ekonomikong Unyon|EAEU]], Nagtataglay ang Rusya ng 30 [[Pandaigdigang Pamanang Pook]] na idineklara ng [[UNESCO]]. ==Etimolohiya== Naitala ang unang kilalang pagbanggit ng salitang "Rusya" ({{lang-el|‘Ρωσία}}) sa mga tratado ng Bisantinong Emperador Constantino VII Porfirogeneta noong ika-10 dantaon, tulad ng "Hinggil sa mga Seremonya" at "Hinggil sa Pamamahala ng Imperyo". Tinukoy nito ang Rus ng Kyiv, isang sinaunang estadong Ruso na umabot mula Dagat Itim hanggang sa rehiyong Novgorod. Matatagpuan ang mga bakas ng pangalang ito sa mga sangguniang Kanlurang Europeo, partikular na sa Lumang Pranses: ang baybay na ''Rossia'' ay isinulat na simula noong ika-12 dantaon kasama ang ''Russia'', ''Ruscia'', ''Ruzzia'' , at ang di-gaanong karaniwang ''Ruthenia''. Naroroon ang anyong Rossia sa mga tekstong Latin ng mga manlalakbay na sina Marco Polo, Guillaume de Rubruck, Ambrogio Contarini, Josaphat Barbaro, at sa ibang mapa ng Timog Europa kabilang ang Catalan Atlas at Fra Mauro. Mayroon ding ilang pagkakaiba ng pangalang Rus na may letrang "o" sa ugat, isang halimbawa'y ''Rosie'' na ginamit ni kartograpong Andrea Bianco. Sa Hilagang-Silangang Rus', ang pangalang "Rosiya", kasama ang pampagitang anyong "Rusiya", na unang lumitaw noong ika-13 siglo sa mga teritoryong Timog Eslabo (at nananatili hanggang ngayon sa Serbo-Kroata at Bulgaro), ay ginamit at unti-unting lumago sa mga opisyal na dokumento. Ang iilan sa mga barya nina Ivan III at Vasily III ay dala ang inskripsiyon: "Soberano ng Buong Rusya". Matapos ang koronasyon ni Ivan IV noong 1547, kinilala ang kanyang estado bilang Tsarato ng Rusya. Makikita rin ito sa mga normatibong gawa, kabilang ang mga pasya ng Sinodo ng Sandaang Balangay ng 1551, paglimbag ng Aklat ng mga Grado noong 1560, ang rito ng koronasyon ni Teodoro Ivanovich noong 1584, at ang Karta sa pagtatatag ng patriyarkado noong 1589. Samakatuwid, sa pagliko ng ika-16 at ika-17 siglo, ang mga katawagang "kaharian ng Rusya" o "lahat ng dakilang Rusya" ay nagpahiwatig ng buong hanay ng mga trono na inokupahan ng mga monarkong Ruso. Sa Sampamahalaang Polako-Litwano mula noong dekada 1580, nagkaroon ng gawi sa Ortodoksong pamayanan ng Galisya at Kapatirang Dormisyon ng Lviv na tukuyin ang Rus' at buong Silangang Eslabong rehiyon sa Helenisadong anyo—Ros(s)iya—at sa mga nakatira dito na Ruso at sambayanang Ruso. Mulat itong desisyon ng pagtungo sa Patriyarkado ng Constantinopla at pamanang Griyego, salungat sa mga pagtangkang magpataw ng pagkakakilanlang Kanluranin sa Ruteniya at Roksolani, na mga sanga ng ideyang Sarmatismo. Ang tradisyon sa wikang Griyego, na inimpluwensyahan na ang Moscovia, ay kumalat mula Galisya hanggang sa rehiyon ng Gitnang Dnieper kasama ang Kyiv, ngunit sa Galisya ay pinalitan na ito ng Polonya. Upang tiyakin at ipagbukod ang mga lupain Ortodokso ng Polonya-Litwanya sa mga pag-aari ng Tsar, pinalaganap ng mga espiritwal na pigura tulad nina Ivan Vishensky, Job Boretsky, Zakhary Kopystensky, at Innokenty Gizel ang paggamit ng mga terminong "Munting Rusya" at "Dakilang Rusya " batay sa tradisyong Bisantino. Noong 1654, pinalitan ng terminong "Rusya" ang "Rus'" sa opisyal na pamagat ng ng mga Tsar: pagkatapos ng Tratado ng Pereyaslav at ang pagsasama ng Zaporiyia sa tsarato, pati na rin ang pananakop ng Belarusong teritoryo ng Sampamahalaang Polako-Litwano, pinamagatan si Tsar Aleksei Mikhailovich bilang "awtokrato ng lahat ng Dakila, Munti, at Puting Rusya" Sa panahong ito, ang salitang "Rusya" ay halos pangkalahatang tinanggap upang tukuyin ang buong bansa kasama ang populasyon nito, ngunit patuloy na ginamit ang baryanteng "Rus'iya". Dahil sa kakulangan ng pagpapamantayan, iba-iba ang pagbabaybay nito, kung minsa'y may isa o dalawang "s". Ang pangwakasang pag-apruba ng baybay na may isang "o" at dalawang "s" ay naganap sa panahon ng paghahari ni [[Pedro I ng Rusya|Pedro I]], na tumanggap ng titulong emperador noong 1721. == Heograpiya == Sinasakop ng Rusya ang halos buong hilagang bahagi ng [[superkontinente]] na [[Eurasya]]. Karamihan ng bansa ay binubuo ng mga [[kapatagan]], sa bahaging [[Europa|Europeo]] man o sa bahaging nasa [[Asya]] na kilala kadalasan bilang [[Siberia|Siberya]]. Karamihan sa mga kapatagang ito sa timog ay [[steppe|estepa]] habang sa hilaga naman ay makakapal na gubat na nagiging [[tundra]] patungo sa baybaying Artiko. May mga bulubundukin tulad ng [[Caucasus|Kaukasya]] (kung saan naroroon ang [[Bundok Elbrus]], ang pinakamataas na tuktok sa Europa na may taas ng 5 633 m) at ang [[Bulubunduking Altay|Altay]] sa mga katimugang hangganan ng bansa, samantalang sa silangang bahagi ng bansa ay naroroon ang [[Bulubunduking Verhojansk]] at ang mga [[bulkan]] ng [[Kamchatka Peninsula|Tangway ng Kamchatka]]. Kapuna-puna rin ang [[Bulubunduking Ural]], na syang pangunahing naghahati ng Europa mula sa [[Asya]]. Nagtatanyag ang Rusya ng higit 37 000 km ng baybayin sa mga karagatang [[Dagat Arctic|Arctic]] at [[Karagatang Pasipiko|Pasipiko]], pati na rin sa mga masasabing sa loob na dagat tulad ng [[Dagat Baltic|Baltiko]], [[Dagat Itim|Itim]], at [[Dagat Caspian|Kaspiyo]]. Ang ilan sa mga [[pulo]] o [[kapuluan]]g nasa hilagang baybayin ay ang [[Novaja Zemlja]], [[Franz Joseph Land]], [[Novosibirskie Ostrova]], [[Wrangel Island]], [[Kuril Islands]], at [[Sakhalin]]. Ang ilan sa mga pangunahing lawa sa Rusya ay ang [[Lawa Baikal|Baikal]], [[Lawa Ladoga]], at [[Onego]]. Marami ring mga ilog ang dumadaloy sa Rusya. === Topograpiya === Mula sa hilaga hanggang timog ang Kapatagan ng Silangang Europa, na kilala rin bilang Kapatagan ng Rusya, ay nagbihis sequentially sa Artikong tundra, koniperus gubat ([[taiga]]), broadleaf at halo-halong gubat. gubat, damuhan (kapatagan), at semi-disyerto (nagtatakip sa tabi ng Dagat Kaspiyo), bilang ng mga pagbabago sa mga halaman na sumasalamin sa mga pagbabago sa klima. [[Siberya]] ay sumusuporta sa isang katulad sunuran ngunit higit sa lahat ay taiga. Rusya ay mundo pinakamalaking ang taglay ng gubat, na kilala bilang "ang mga baga ng Europa",<ref>{{Cite news|author=Walsh, NP|title =It's Europe's lungs and home to many rare species. But to Russia it's £100bn of wood|publisher=Guardian (UK)|url=http://www.guardian.co.uk/world/2003/sep/19/environment.russia|accessdate=26 Disyembre 2007|location=London|date=19 Setyembre 2003}}</ref> ikalawang lamang sa [[maulang-gubat ng Amasona]] sa ang halaga ng dioksido ng karbono ito sumipsip. May 266 espesye ng mamal at 780 espesye ng ibon sa Rusya. Noong 1997 ay kasama sa IUCN Pula nga Listahan ng Pederasyong Ruso ang 415 espesye <ref>{{cite web|author=I.A. Merzliakova|url=http://enrin.grida.no/biodiv/biodiv/national/russia/state/00440.htm|title=List of animals of the Red Data Book of Russian Federation|publisher=Enrin.grida.no|date=1 Nobyembre 1997|accessdate=27 Abril 2010|archive-date=28 Abril 2016|archive-url=https://archive.today/20160428185844/http://enrin.grida.no/biodiv/biodiv/national/russia/state/00440.htm|url-status=dead}}</ref> at ngayon ay protektado ang mga ito. === Klima === Ang malaking sukat ng Rusya at ang distansiya ng maraming mga lugar mula sa dagat ay nagreresulta sa pangingibabaw ng mahalumigmig na klimang kontinental, na siyang dominante sa lahat ng bahagi ng bansa maliban sa tundra at sa bandang timog-kanlurang hangganan ng bansa. Naiistorbo ng mga bundok sa timugan ang masa ng mainit na hangin na galing ng Karagatang Indiyo, samantalang ang kapatagan sa kanluran at hilaga ay malantad ng bansa sa Artiko at Atlantiko.<ref name=congress>{{cite web|title=Climate|publisher=Library Of Congress|url=http://countrystudies.us/russia/24.htm|accessdate=26 Disyembre 2007}}</ref> Ang kalakhang bahagi ng teritoryo ay may dalawa lamang na pangunahing season - ang taglamig at tag-init; ang taglagas at tagsibol ay karaniwang maikling panahon ng pagbabago sa pagitan ng lubhang mababang mga temperatura at lubhang mataas.<ref name=congress/> Ang pinakamalamig na buwan ay ang Enero (Pebrero sa baybay-dagat), at ang pinakamainit naman kadalasan ay Hulyo. Pangkaraniwan lang ang malaking taway ng temperatura. Sa taglamig, ang temperatura ay lalong hilagaan lalong malamig at lalong silangan lalong malamig. Umiinit nang mainit-init kapagka tag-init, kahit sa Siberya.<ref>{{Cite journal|author=Drozdov, V.A. ''et al.''|title=Ecological and Geographical Characteristics of the Coastal Zone of the Black Sea|url=https://archive.org/details/sim_geojournal_1992-06_27_2/page/169|journal=GeoJournal|publisher=Springer Netherlands|location=27.2, pp. 169–178|year=1992|doi=10.1007/BF00717701|volume=27|page=169 |issn=0343-2521}}</ref> == Kasaysayan == {{main|Kasaysayan ng Rusya}} === Sinaunang Panahon === {{see|Kahariang Bosporan|Khazaria|Lagalag na Eurasyano}} [[Talaksan:IE expansion.png|thumb|left|[[Hinuhang Kurgan]]: Ang Timog Rusya bilang [[urheimat]] ng mga [[Proto-Indo-Europeans|Taong Indo-European]].]] Isa sa mga unang modernong tao na may buto ng edad ng 35 000 taon ay matatagpuan sa [[Russia]], sa [[Kostenki]] sa gilid ng [[Ilog Don]]. Sa sinaunang-panahon beses sa napakalaking steppes ng Timog Rusya ay tahanan sa lipi ng laog pastoralists.<ref name=Belinskij>{{Cite journal|author=Belinskij A, Härke, H|title=The 'Princess' of Ipatovo|journal=Archeology|volume=52|issue=2|year=1999|url=http://cat.he.net/~archaeol/9903/newsbriefs/ipatovo.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080610043326/http://cat.he.net/~archaeol/9903/newsbriefs/ipatovo.html|archivedate=2008-06-10|accessdate=26 Disyembre 2007|url-status=dead}}</ref> Labi ng mga kapatagan civilizations ay natuklasan sa mga lugar tulad bilang [[Ipatovo kurgan|Ipatovo]] ,<ref name=Belinskij/> [[Sintashta]],<ref>{{Cite book|author=Drews, Robert|title=Early Riders: The beginnings of mounted warfare in Asia and Europe|year=2004|publisher=Routledge|location=New York|page=50|isbn=0415326249}}</ref> [[Arkaim]],<ref>{{cite web|author=Koryakova, L.|title=Sintashta-Arkaim Culture|publisher=The Center for the Study of the Eurasian Nomads (CSEN)|url=http://www.csen.org/koryakova2/Korya.Sin.Ark.html|accessdate=20 Hulyo 2007|archive-date=28 Pebrero 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190228104055/http://www.csen.org/koryakova2/Korya.Sin.Ark.html|url-status=dead}}</ref> at [[Pazyryk burials|Pazyryk]],<ref>{{cite web|title=1998 NOVA documentary: "Ice Mummies: Siberian Ice Maiden"|work=Transcript|url=http://www.pbs.org/wgbh/nova/transcripts/2517siberian.html|accessdate=26 Disyembre 2007}}</ref> na kung saan dadalhin ang earliest na kilala bakas ng inimuntar digma , isang susi na tampok sa laog paraan ng buhay. Sa klasiko unang panahon, ang Pontic kapatagan ay kilala bilang Scythia. Dahil sa ang 8th siglo BC, Sinaunang Griyego mangangalakal nagdala ng kanilang mga kabihasnan sa emporiums kalakalan sa Tanais at Phanagoria.<ref>{{Cite book|author=Jacobson, E.|title=The Art of the Scythians: The Interpenetration of Cultures at the Edge of the Hellenic World|publisher=Brill|year=1995|page=38|isbn=9004098569}}</ref> Sa pagitan ng 3 at 6 siglo AD, ang Bosporan Kingdom, isang Hellenistic kaayusan ng pamahalaan na nagtagumpay ang mga Griyego colonies,<ref>{{Cite book|author=Tsetskhladze, G.R.|title=The Greek Colonisation of the Black Sea Area: Historical Interpretation of Archaeology|publisher=F. Steiner|year=1998|page=48|isbn=3515073027}}</ref> ay bumagsak sa pamamagitan ng laog invasions humantong sa pamamagitan ng gerero lipi, tulad ng ang Huns at taong hating Asayano at Europyano Avars .<ref>{{Cite book|author=Turchin, P.|title=Historical Dynamics: Why States Rise and Fall|publisher=Princeton University Press|year=2003|pages=185–186|isbn=0691116695}}</ref> Ang isang tao Turko, ang Khazars, nagpuno sa mga mas mababang Volga steppes palanggana sa pagitan ng Caspian at Dagat Itim hanggang sa 8th siglo.<ref>{{Cite book|author=Christian, D.|title=A History of Russia, Central Asia and Mongolia|url=https://archive.org/details/historyofrussiac0000chri|publisher=Blackwell Publishing|year=1998|pages=[https://archive.org/details/historyofrussiac0000chri/page/n313 286]–288|isbn=0631208143}}</ref> Ang ninuno ng modernong Russians ay ang Eslabo lipi, na ang orihinal na bahay ay isipan sa pamamagitan ng ilang mga iskolar sa may been ang makahoy na lugar ng Pinsk Marshes.<ref>{{Cite book|last=For a discussion of the origins of Slavs, see Barford, P.M.|title=The Early Slavs|url=https://archive.org/details/bwb_W7-CTW-851|publisher=Cornell University Press|pages=[https://archive.org/details/bwb_W7-CTW-851/page/14 15]–16|isbn=0801439779|year=2001}}</ref> Ang East Slavs unti husay Western Russia sa dalawang waves: isang paglipat mula sa Kiev papunta sa kasalukuyan- araw Suzdal at Murom at isa pang mula Polotsk papunta sa Novgorod at Rostov. Mula sa 7 pataas na siglo, ang East Slavs binubuo ang bulk ng populasyon sa Western Russia<ref>{{Cite book|author=Christian, D.|title=A History of Russia, Central Asia and Mongolia|url=https://archive.org/details/historyofrussiac0000chri|publisher=Blackwell Publishing|year=1998|pages=[https://archive.org/details/historyofrussiac0000chri/page/n33 6]–7}}</ref> at dahan-dahan ngunit mahimbing assimilated ng katutubong-Ugric bayan Finno, kabilang ang Merya, ang Muromians, at ang Meshchera. === Kievan Rus' === {{Main|Kievan Rus'}} [[Talaksan:Novgoroddd.jpg|thumb|Kuta ng Veliky Novgorod - ang pinakalumang lungsod sa Rusya]] Ang pagtatatag ng unang East Eslabo estado sa 9 na siglo ay nangyari sa panahon ng pagdating ng mga Varangian , ang Vikings na pakikipagsapalaran kasama ang mga waterways ng pagpapalawak mula sa silangan Baltic sa Black at Kaspiy Dagat.<ref>{{Cite book|author=Obolensky, D.|title=Byzantium and the Slavs|url=https://archive.org/details/byzantiumslavs0000obol|publisher=St Vladimir's Seminary Press|year=1994|page=[https://archive.org/details/byzantiumslavs0000obol/page/42 42]|isbn=088141008X}}</ref> Ayon sa Pangunahing Chronicle, isang Varangian mula Rus 'tao , na nagngangalang Rurik, ay inihalal pinuno ng Novgorod sa 862. Ang kanyang mga kahalili Oleg ang Propeta inilipat timog at conquered Kiev sa 882,<ref>{{Cite book|author=Thompson, J.W.; Johnson, E.N.|title=An Introduction to Medieval Europe, 300–1500|publisher=W. W. Norton & Co.|year=1937|page=268|isbn=0415346991}}</ref> na kung saan ay nagkaroon na dati nagbabayad pugay sa mga Khazars; kaya ang estado ng Kievan Rus ' nagsimula. Oleg, Rurik's anak Igor at Igor's anak Svyatoslav dakong huli pinasuko ang lahat ng lipi East Eslabo sa Kievan tuntunin, sinira ang Khazar khaganate at inilunsad ng ilang mga militar Ekspedisyon sa Byzantium. Sa 10th sa 11th siglo Kievan Rus 'naging isa sa mga pinakamalaking at pinaka maunlad na estado sa Europa.<ref>{{cite web|title=Ukraine: Security Assistance|publisher=U.S. Department of State|url=http://www.state.gov/t/pm/64851.htm|accessdate=27 Disyembre 2007}}</ref> Ang naghahari ng Vladimir ang Great (980–1015) at ang kaniyang anak Yaroslav ko ang Wise (1019–1054) ay bumubuo sa Golden Edad ng Kiev, na kung saan nakita ang pagtanggap ng Ortodoksia Kristiyanismo mula sa Byzantium at ang pagbuo ng unang East Eslabo nakasulat legal code , ang Russkaya Pravda . Sa 11th at 12th siglo, palaging incursions sa pamamagitan ng laog Turko tribes, tulad ng mga Kipchaks at ang Pechenegs , na sanhi ng isang malaki at mabigat migration ng Eslabo populasyon sa mas ligtas na, mabigat na kagubatan sa rehiyon ng hilagaan, lalo na sa mga lugar na kilala bilang Zalesye .<ref>{{Cite book|author=Klyuchevsky, V.|title=The course of the Russian history|volume=1|url=http://www.kulichki.com/inkwell/text/special/history/kluch/kluch16.htm|isbn=5244000721|year=1987|publisher=Myslʹ}}</ref> [[File:Alexander Nevsky shroud 03 by shakko.JPG|thumb|180px|Alexander Nevsky, ama ng unang pinuno ng Muscovy]] Ang edad ng [[piyudalismo|pyudalismo]] at [[desentralisasyon]] ay dumating, minarkahan sa pamamagitan ng pare-pareho sa mga in-labanan sa pagitan ng mga kasapi ng Rurikid Dinastiyang na pinasiyahan Kievan Rus 'sama-sama. Kiev's pangingibabaw waned, sa benepisyo ng Vladimir-Suzdal sa hilaga-silangan, Novgorod Republika sa-kanluran hilaga at Galicia-Volhynia sa timog-kanluran. Huli Kievan Rus 'disintegrated, may mga huling suntok na ang Mongol invasion ng 1237–1240,<ref>{{Cite book|author=Hamm, M.F.|title=Kiev: A Portrait, 1800–1917|publisher=Princeton University Press|isbn=0691025851|year=1995}}</ref> na nagresulta sa pagkawasak ng Kiev<ref>{{Cite web |url=https://tspace.library.utoronto.ca/citd/RussianHeritage/4.PEAS/4.L/12.III.5.html |title=The Destruction of Kiev |access-date=2010-11-03 |archive-date=2016-08-19 |archive-url=https://wayback.archive-it.org/6473/20160819150506/https://tspace.library.utoronto.ca/citd/RussianHeritage/4.PEAS/4.L/12.III.5.html |url-status=dead }}</ref> at ang pagkamatay ng tungkol sa kalahati ng populasyon ng Rus '.<ref>{{cite web|url=http://www.parallelsixty.com/history-russia.shtml|title=History of Russia from Early Slavs history and Kievan Rus to Romanovs dynasty|publisher=Parallelsixty.com|accessdate=27 Abril 2010|archive-date=2018-02-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20180201064748/http://www.parallelsixty.com/history-russia.shtml|url-status=dead}}</ref> Ang manlulupig, mamaya na kilala bilang Tatars , nabuo ang estado ng mga [[Ginintuang Horda]], na pillaged ang Russian pamunuan at pinasiyahan sa timog at central expanses ng Russia para sa higit sa tatlong siglo.<ref>{{Cite book|author=Рыбаков, Б. А.|title=Ремесло Древней Руси|year=1948|pages=525–533, 780–781}}</ref> Galicia-Volhynia sa huli ay assimilated sa pamamagitan ng Polish-Lithuanian Commonwealth , habang ang mga Mongol-dominado Vladimir-Suzdal at Novgorod Republic, dalawang rehiyon sa paligid ng Kiev, itinatag ang batayan para sa mga modernong Russian bansa. Ang Novgorod kasama Pskov pinanatili ng ilang mga antas ng awtonomya sa panahon na ang panahon ng pamatok Mongol at higit sa lahat ay ipinagkait ang mga kabangisan na apektado ang magpahinga ng ang bansa. Sa pamumuno ni [[Alexander Nevsky]] , Novgorodians repelled ang invading Swedes sa Labanan sa Neba sa 1240, pati na rin ang Crusaders Aleman sa Labanan sa Ice sa 1242, paglabag sa kanilang mga pagtatangka upang kolonisahan ang Northern Rus '. [[Talaksan:Muscovy 1390 1525.png|thumb|220px|Estado ng Moscow]] === Dakilang Duke ng Moscow === {{main|Dakilang Duke ng Moscow}} [[Talaksan:Lissner TroiceSergievaLavr.jpg|thumb|250px|Binabasbasan ni [[Sergius ng Radonezh]] si [[Dmitri Donskoi]] sa [[Trinity Sergius Lavra]], bago ang [[Labanan sa Kulikovo]].]] Ang pinaka malakas na estado kahalili sa Kievan Rus 'ay ang Grand titulo ng duke ng Moscow ("''Moscovy''" sa Western alaala), sa una ng isang bahagi ng Vladimir-Suzdal . Habang pa rin sa ilalim ng domain ng mga Mongol-Tatars at sa kanilang mga kasabwat, Moscow ay nagsimulang igiit ang kanyang impluwensiya sa Western Russia sa unang bahagi ng ika-14 siglo. Sa mga ay mahirap na beses, na may mga madalas na -Tatar raids Mongol at agrikultura paghihirap mula sa simula ng Little Ice Age . Tulad sa ang magpahinga ng Europa, mga salot hit Russia lugar sa isang beses bawat limang o anim na taon 1350-1490. Gayunman, dahil sa ang mas mababang densidad ng populasyon at mas mahusay na pangangalaga sa kalinisan (lakit pagsasanay ng banya , ang basa ng singaw paliguan),<ref name=banya>[http://sauna-banya.ru/ist.html The history of banya and sauna] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110427153021/http://sauna-banya.ru/ist.html |date=2011-04-27 }} {{in lang|ru}}</ref> populasyon ng pagkawala na sanhi ng mga salot ay hindi kaya ng malubhang bilang sa Western Europe, at ang mga pre-salot na populasyon ay naabot sa Russia nang maaga bilang 1500.<ref>"''[http://books.google.com/books?id=yw3HmjRvVQMC&pg=PA62 Black Death]''". Joseph Patrick Byrne (2004). p.62. ISBN 0-313-32492-1</ref> Humantong sa pamamagitan ng Prince Dmitri Donskoy ng Moscow at nakatulong sa pamamagitan ng Russian Orthodox Church , ang nagkakaisang hukbo ng mga Ruso mga pamunuan inflicted isang milyahe pagkatalo sa mga Mongol-Tatars sa Labanan sa Kulikovo sa 1380. Moscow unti buyo ang mga nakapaligid na mga pamunuan, kabilang ang mga dating malakas na rivals, tulad ng Tver at Novgorod . Sa ganitong paraan Moscow ang naging pangunahing nangungunang puwersa sa proseso ng Russia's reunification at expansion. Ivan III (ang Great) sa wakas threw off ang mga kontrol ng Ginintuang Horda, pinagtibay sa buong ng Central at Northern Rus 'sa ilalim ng Moscow's kapangyarihan, at ang unang sa kumuha ang pamagat "Grand Duke ng lahat ng mga Russias".<ref>{{cite web|author=May, T.|title=Khanate of the Golden Horde|url=http://www.accd.edu/sac/history/keller/Mongols/states3.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080607055652/http://www.accd.edu/sac/history/keller/Mongols/states3.html|archivedate=2008-06-07|accessdate=27 Disyembre 2007|url-status=dead}}</ref> Matapos ang pagbagsak ng Constantinople sa 1453, Moscow inaangkin sunod sa mga legacy ng Eastern Roman Empire . Ivan III asawa Sophia Palaiologina , ang pamangkin ng huling Byzantine emperador Constantine XI , at ginawa ang Byzantine double-luko agila sa kanyang sarili, at sa huli Russian, amerikana-ng-bisig. === Tsardom ng Rusya === {{main|Tsardom ng Rusya}} [[Talaksan:Ivan the Terrible (cropped).JPG|thumb|upright|left|Si Tsar [[Ivan IV]] ni [[Ilya Repin]]]] Sa pag-unlad ng Ikatlong Roma ideya, ang Grand Duke Ivan IV (ang "Awesome"<ref>Frank D. McConnell. [http://books.google.com/books?id=rqhZAAAAMAAJ&q=%22ivan+the+awesome%22&dq=%22ivan+the+awesome%22&ei=rTBsSMvZLoS8jgGi4ZgU&pgis=1 Storytelling and Mythmaking: Images from Film and Literature.] [[Oxford University Press]], 1979. ISBN 0-19-502572-5; Quote from page 78: "But Ivan IV, Ivan the Terrible, or as the Russian has it, ''Ivan Groznyi'', "Ivan the Magnificent" or "Ivan the Awesome," is precisely a man who has become a legend"</ref> o "mga kilabot") ay opisyal na nakoronahan ang unang Tsar (" Cesar ") ng Russia sa 1547. Ang Tsar promulgated ng isang bagong code ng mga batas ( Sudebnik ng 1550 ), itinatag ang unang Russian pyudal kinatawan katawan ( Zemsky Sobor ) at ipinakilala ang mga lokal na self-management sa kanayunan rehiyon.<ref>{{Cite book|author=Solovyov, S.|title=History of Russia from the Earliest Times|publisher=AST|year=2001|pages=562–604|volume=6|isbn=5170021429}}</ref><ref>{{Cite book|author=Skrynnikov, R.|title=Ivan the Terrible|url=https://archive.org/details/ivanterrible0000skry|publisher=Academic Intl Pr|year=1981|page=[https://archive.org/details/ivanterrible0000skry/page/219 219]|isbn=0875690394}}</ref> Sa panahon ng kanyang mahabang maghari, Ivan IV halos lambal ang naka malaking Ruso teritoryo sa pamamagitan ng annexing ang tatlong khanates Tatar (bahagi ng disintegrated Ginintuang Horda): Kazan at Astrakhan kasama ang Volga River, at kapangyarihan ng kan Sibirean sa South Western Siberia. Ganito sa katapusan ng ika-16 siglo Russia ay transformed sa isang multiethnic , multiconfessional at transkontinental estado . Gayunman, ang Tsardom ay weakened sa pamamagitan ng mahaba at hindi matagumpay Livonian War laban sa koalisyon ng Poland, Lithuania, Sweden at para sa access sa Baltic baybayin at dagat kalakalan.<ref>{{Cite book|author=Solovyov, S.|title=History of Russia from the Earliest Times|publisher=AST|year=2001|volume=6|pages=751–908|isbn=5170021429}}</ref> Sa parehong oras ang Tatars ng Krimeano kapangyarihan ng kan, ang tanging natitirang mga kahalili sa mga Ginintuang Horda, patuloy na salakayin Southern Russia,<ref>{{PDFlink|[http://www.econ.hit-u.ac.jp/~areastd/mediterranean/mw/pdf/18/10.pdf The Crimean Tatars and their Russian-Captive Slaves]|355&nbsp;[[Kibibyte|KiB]]<!-- application/pdf, 364316 bytes -->}}. Eizo Matsuki, Mediterranean Studies Group at Hitotsubashi University.</ref> at ay kahit able sa burn down Moscow sa 1571.<ref>{{cite book|author=Solovyov, S.|title=History of Russia from the Earliest Times|publisher=AST|year=2001|volume=6|pages=751–809|isbn=5170021429}}</ref> [[Talaksan:Minin & Pozharskiy 01.JPG|upright|thumb|Ang [[Monumento para kay Minin at Pozharsky]] sa Moscow]] Ang kamatayan ng Ivan's anak na minarkahan ang katapusan ng sinaunang Rurikid Dinastiyang sa 1598, at sa kumbinasyon sa mga gutom ng 1601-1603<ref>{{Cite book|author=Borisenkov E, Pasetski V.|title=The thousand-year annals of the extreme meteorological phenomena|isbn=5244002120|page=190}}</ref> ang humantong sa civil war, ang mga tuntunin ng pretenders at dayuhang interbensiyon sa panahon ng Time ng problema sa unang bahagi ng 17 na siglo.<ref>{{Cite book|author=Solovyov, S.|title=History of Russia from the Earliest Times|publisher=AST|year=2001|volume=7|pages=461–568|isbn=5170021429}}</ref> Polish-Lithuanian Commonwealth abala bahagi ng Russia, kabilang Moscow. Sa 1612 ang mga Poles ay sapilitang sa retiro sa pamamagitan ng mga Ruso pulutong volunteer, na humantong sa pamamagitan ng dalawang pambansang bayani, merchant Kuzma Minin at Prince Dmitry Pozharsky. Ang [[Dinastiyang Romanov]] acceded sa trono sa 1613 sa pamamagitan ng mga desisyon ng Zemsky Sobor , at ang bansa ang nagsimula nito unti-unting paggaling mula sa krisis. Russia patuloy nito sa teritoryo ng paglago sa pamamagitan ng 17 siglo, na kung saan ay ang edad ng Cossacks . Cossacks ay warriors ayusin sa militar ng mga komunidad, magkawangki pirates at pioneers sa New World . Sa 1648, ang mga magbubukid ng Ukraine sumali sa Zaporozhian Cossacks sa paghihimagsik laban sa Poland-Lithuania sa panahon ng pag-aalsa Khmelnytsky , dahil sa mga panlipunan at relihiyon aapi sila ay nagdusa sa ilalim Polish tuntunin. Sa 1654 ang mga Ukranian lider, Bohdan Khmelnytsky , inaalok sa mga lugar Ukraine ilalim ng proteksiyon ng mga Russian Tsar, Aleksey ko . Aleksey's na pagtanggap sa alok na ito na humantong sa isa pang Russo-Polish War (1654–1667) . Panghuli, Ukraine ay nahati sa kahabaan ng ilog Dnieper , Aalis ang mga western bahagi (o right-bangko Ukraine ) sa ilalim ng Polish tuntunin at silangang bahagi ( Kaliwa-bangko Ukraine at Kiev ) sa ilalim ng Russian. Mamaya, sa 1670–1671 ang Don Cossacks humantong sa pamamagitan ng Stenka Razin na sinimulan ng isang malaking pag-aalsa sa rehiyon Volga, ngunit ang Tsar's tropa ay matagumpay manalo sa mga rebelde. Sa silangan, ang mabilis na Russian pagsaliksik at kolonisasyon ng ang malaking mga teritoryo ng Siberya ay humantong sa pamamagitan ng halos lahat Cossacks pangangaso para sa mahalagang mga fur at garing . Russian explorers hunhon silangan lalo na kasama ang mga ruta ng Siberya ilog , at sa pamamagitan ng kalagitnaan ng 17 siglo ay may mga Russian settlements sa Eastern Siberia, sa Chukchi Peninsula , kasama ang Amur River , at sa Pacific baybayin. Sa 1648 ang Kipot ng Bering sa pagitan ng Asya at North America ay lumipas na para sa unang panahon sa pamamagitan ng Fedot Popov at Semyon Dezhnyov . === Imperyal na Rusya === {{main|Imperyong Ruso}} [[Talaksan:Peter der-Grosse 1838.jpg|left|180px|thumb|Si [[Peter the Great|Pedrong Dakila]], ang unang [[Emperador ng Rusya]].]] Sa ilalim ng Tsarinong si Pedrong Dakila, ang bansa ay naging isang imperyo noong 1721 at naging kinikilala bilang isang makapangyarihang puwersa sa mundo. Sa paghahari nioya noong 1682–1725, pinabagsak ni Pedro ang Sweden sa Dakilang Digmaang Hilaga at pinilit ang huli ito na isuko ang West Karelia at Ingria (dalawang rehiyon nawala sa pamamagitan ng Russia sa Panahon ng Mga Gulo),<ref>{{Cite book|author=Solovyov, S.|title=History of Russia from the Earliest Times|publisher=AST|year=2001|volume=9, ch.1|url=http://militera.lib.ru/common/solovyev1/09_01.html|isbn=5170021429|accessdate=27 Disyembre 2007}}</ref> pati na rin ang Estland at Livland, at pagsiguro ng rutang pandagat ng Imperyong Ruso sa Dagat Baltik.<ref>{{Cite book|author=Solovyov, S.|title=History of Russia from the Earliest Times|publisher=AST|year=2001|volume=15, ch.1|url=http://militera.lib.ru/common/solovyev1/15_01.html}}</ref> Nagpagawa si Tsarenong Pedro ng bagong kabisera na tinatawag na Saint Petersburg na kinatatayuan ng isang [[portipikasyon|kuta]] ng Sweden, na sa susunod na mga taon ay kilalanin bilang Bintana ng Rusya sa Europa. Ang kanyang mga reporma sa pagpapalago ng Kanluraning Kultura sa Rusya ang nagdala sa kanya upang kilalanin siya ng mga kapwa niyang Ruso na "Ama ng Padkakanluranin" ng Rusya. Sa pamamagitan ng babaeng anak ni Pedro na si Elisabet, na naghari sa imperyo noong 1741–62, nakilahok ang Rusya sa Digmaang Pitong Taon (1756–1763). Habang nagaganap ang tunggalian ng Russia at [[Prusya]] na isanib ang Eastern Prussia sa Imperyong Ruuso at kahit na kinuha nila ang Berlin, namatay ang Tsarinang si Elisabet, at lahat ng mga lugar na nasakop ng Rusya ay bumalik sa kaharian ng Prussia sa pamamagitan ng maka-Prusyang Tsarenong Pedro III ng Rusya. Sa pamamagitan ng Dakilang Tsarenang si Katrina II, na namuno noong 1762–96, lumaki ang Imperyong Ruso hanggang sa mga Polish-Lithuanian Commonwealth at isinanib ang karamihan sa kanyang teritoryo sa Russia sa panahon ng Paghahati ng Poland, nahinto ang paglako ng mga hangganan ng imperyo sa dakong kalunuran sa Gitnang Europa. Sa timog, pagkatapos ng matagumpay ng Digmaang Ruso-Turko laban sa mga kawal ng Imperyong Otoman, pinalaki ni Katrina ang hangganan ng imperyo sa Dagat Itim at nasakop ang kaharian ng mga Krimeano. Bilang resulta ng tagumpay sa ibabaw ng Ottomans, nasakop din ang makabuluhang pananakop ng teritoryo na nadagdag ang Transcaucasia sa imperyo noong unang bahagi ng ika-19 siglo. Patuloy ang pananakop sa ilalim ni Tsarenong Alehandro I (1801–1825); nakuha ang Finland mula sa napahinang kaharian ng Sweden noong 1809 at ng Bessarabia mula sa mga Turkong Otoman noong 1812. Sa panahong ring iyon nasakop ng mag Ruso ang Alaska at itinatag ang mga kutang Ruso sa California, tulad ng Fort Ross. Sa 1803–1806 ang unang ekspedisyon ng imperyo ng mundo ay ginawa, mamaya na sinusundan ng iba pang makabuluhang pagsaliksik ng mga biyaheng pandagat. Noong 1820 nagpadala ang imperyo ng ekspedisyon na nakatuklas sa kontinente ng Antarctica. [[Talaksan:Russian Empire (1867).svg|thumb|250px|Ang [[Imperyong Ruso]] noong 1866 at pati ang mga saklaw ng impluwensiya.]] [[Talaksan:Продаж кріпаків з аукціону.jpg|thumb|230px|Ang kalakalan ng alipin sa mga maharlika sa Rusya]] Sa alyansa sa iba't-ibang European bansa, nakipaglaban ang Imperyong Ruso sa Napoleonikong Pransiya. Dahil mga ambisyon ni Emperador Napoleon ng Pransiya na tahimikin ang Russia at sa pagkaabot ng karurukan ng kapangyarihan ng Emperador noong 1812, nabigo nang abang-aba na ang kasundaluhan ni Napoleon at ang pagtutol sa kumbinasyon sa mga matinding malamig ng Rusong taglamig na humantong sa isang nakapipinsalang pagkatalo ng manlulupig, kung saan higit sa 95% bahagdan ng Grande Armée ay nawala.<ref>{{cite web|title=Ruling the Empire|publisher=Library of Congress|url=http://countrystudies.us/russia/5.htm|accessdate=27 Disyembre 2007}}</ref> Sa pamumuno nina Mikhail Kutuzov at Barclay de Tolly, ang hukbong Ruso ang nagpaalis kay Napoleon mula sa bansa at pinalayas sa pamamagitan ng Koalisyong Europa sa digmaan ng Sixth Coalition, sa wakas ng pagpasok ng Paris. Ang mga kasapi ng [[Kongreso ng Viena]], na sinalian nina Tsarenong Alehandro I at Emperador Francisco I ng Austria, ang nagguhit ng bagong mapa ng Europa pagkatapos ng pagkatalo ni Emperador Napoleon sa digmaan. Ang mga opisyal ng Napoleonik Wars nagdala ng mga ideya ng liberalismo bumalik sa Russia sa kanila at tinangka upang paikliin sar's kapangyarihan sa panahon ng abortive Decembrist aalsa ng 1825. Sa katapusan ng mga [[konserbatismo|konserbatibo]] paghahari ni Nicolas ko (1825–1855) isang tugatog panahon ng Russia's kapangyarihan at impluwensiya sa Europa ay ginulo ng pagkatalo sa Krimeano War . Nicholas's kahalili Alexander II (1855–1881) enacted makabuluhang pagbabago sa bansa, kabilang ang palayain reporma ng 1861 ; mga Great pagbabagong spurred [[industriyalisasyon]] at modernized ang Russian hukbo, na kung saan ay matagumpay na liberated Bulgaria mula sa Turko tuntunin sa [[1877–78 Russo-Turkish War]]. Ang huli 19th siglo nakita ang tumaas ng iba't ibang sosyalistang kilusan sa Rusya. Alexander II ay napatay sa 1881 sa pamamagitan ng rebolusyonaryong terorista, at ang paghahari ng kaniyang anak Alexander III (1881–1894) ay mas liberal ngunit mas mapayapa. Ang huling Russian Emperador, Nicholas II (1894–1917), ay hindi nagawang, gayunpaman, upang maiwasan ang mga kaganapan ng mga [[Himagsikang Ruso ng 1905]] , na-trigger ng hindi matagumpay na mga Russo-Japanese War at ang demonstration insidente kilala bilang marugo Linggo . Ang pag-aalsa ay ilagay down, ngunit ang mga pamahalaan ay sapilitang upang payagan pangunahing reporma, kabilang ang pagbibigay ng kalayaan ng pananalita at pagpupulong , ang legalisasyon ng mga partidong pampolitika at ang pagbuo ng isang inihalal na pambatasan katawan, ang Estado Duma ng Russian Empire . Sa 1914 Russia ipinasok World War ko sa tugon sa Austria's deklarasyon ng digmaan sa Russia's ally Serbia , at lumaban sa maramihang mga fronts habang hiwalay sa kanyang Triple pinagkaintindihan alyado. Sa 1916 ang Brusilov Nakakasakit ng Russian Army nilipol ang mga militar ng Austria-Hungary halos ganap. Gayunman, ang mga naka-umiiral na mga pampublikong kawalan ng tiwala ng rehimen ay deepened sa pamamagitan ng pagsikat gastos ng digmaan, ang mataas na casualties , at ng mga alingawngaw ng corruption at pagtataksil. Ang lahat ng ito nabuo ang klima para sa mga [[Himagsikang Ruso ng 1917]], natupad sa dalawang pangunahing mga gawa. Ang isang malupit na patakaran ng [[Rusipikasyon]] ay isinagawa sa loob ng 300 taon laban sa dose-dosenang mga nasakop na tao. === Republika na Rusya === [[File:KéresnkiEnUnDiscursoALosSoldadosDelFrenteMayo1917.png|thumb|250px|Alexander Kerensky - pinuno ng rebolusyon]] [[File:Russian coa 1917.svg|170px|thumb|Eskudo de armas ng Rusya republika (walang imperyal na setro at korona)]] [[File:Anthem of Free Russia Instrumental.ogg|thumb|Ang awit ng libreng Rusya - isang sikat na rebolusyonaryong kanta.]] Ang Pebrero Rebolusyon sapilitang Nicholas II sa magbitiw sa tungkulin; siya at ang kanyang pamilya ay nabilanggo at mamaya naisakatuparan sa panahon ng Digmaang sibil sa Rusya. Ang monarkiya ay pinalitan ng isang nangangalog koalisyon ng mga partidong pampolitika na ipinahayag mismo ang Pansamantalang Pamahalaan . Isang alternatibong sosyalista pagtatatag umiiral sa tabi, ang Petrograd Sobyet , wielding kapangyarihan sa pamamagitan ng demokratikong inihalal na konseho ng manggagawa at magsasaka, na tinatawag na Soviets . Ang mga tuntunin ng mga bagong awtoridad lamang lala ang krisis sa bansa, sa halip ng paglutas ng mga ito. Sa kalaunan, sa [[Himagsikang Oktubre]], sa pangunguna ni Bolshevik lider Vladimir Lenin , ginulo ang Pansamantalang Pamahalaan at nilikha mundo unang mga [[sosyalistang estado]] . === Rusyang Sobyet === {{main|Unyong Sobyet|Kasaysayan ng Unyong Sobyet|Russian SFSR}} [[Talaksan:Kustodiev The Bolshevik.jpg|left|thumb|Ang ''[[Bolshevik]]'' ni [[Boris Kustodiev]], isang representasyong biswal ng [[Himagsikang Ruso (1917)|Himagsikang Ruso]].]] Kasunod ng [[Himagsikang Oktubre]], isang civil war Nasira out sa pagitan ng mga kontra-rebolusyonaryong kilusan White at ang bagong rehimen sa kanyang Red Army . Russia nawala ang kanyang Ukrainian, Polish, Baltic, at Finnish teritoryo sa pamamagitan ng pagpirma sa [[Tratado ng Brest-Litovsk]] na concluded labanan sa [[Central Powers]] sa World War I. Ang magkakatulad kapangyarihan inilunsad ng isang hindi matagumpay militar interbensiyon sa suporta ng mga anti-Komunista ng pwersa, habang ang parehong ang mga Bolsheviks at White kilusan natupad sa mga kampanya ng deportations at executions laban sa bawat isa, ayon sa pagkakabanggit kilala bilang ang Red Terror at White Terror . Sa pagtatapos ng digmaang sibil ang Russian ekonomiya at imprastraktura ay mabigat na nasira. Milyun-milyong naging White émigrés ,<ref>[http://books.google.com/books?id=uUsLAAAAIAAJ&pg=PA3 Transactions of the American Philosophical Society]. James E. Hassell (1991). p.3. ISBN 0-87169-817-X</ref> at ang Povolzhye gutom inaangkin 5 milyong mga biktima.<ref>[http://www.icrc.org/Web/Eng/siteeng0.nsf/html/5RFHJY Famine in Russia: the hidden horrors of 1921] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100719100632/http://www.icrc.org/web/eng/siteeng0.nsf/html/5RFHJY |date=2010-07-19 }}, International Committee of the Red Cross</ref> Ang Russian SFSR kasama ang tatlong iba pang mga Sobiyet republics nabuo ang Unyong Sobyet , o USSR, sa 30 Disyembre 1922. Sa labas ng 15 republics ng USSR , ang Russian SFSR ay ang pinakamalaking sa mga tuntunin ng laki, at paggawa ng up ng higit sa kalahati ng kabuuang populasyon USSR, dominado ng unyon para sa kanyang buong 69-taong kasaysayan; ang Unyong Sobyet ay madalas na tinutukoy sa, bagaman hindi tama, tulad ng Russia at ang kanyang mga tao bilang Russians. Sumusunod Lenin kamatayan 's sa 1924, si Joseph Stalin , ang isang inihalal General Secretary ng Partido Komunista , pinamamahalaang upang ilagay ang lahat ng mga grupo ng pagsalungat sa loob ng mga partido at pagsamasamahin marami kapangyarihan sa kanyang mga kamay. Leon Trotsky , ang mga pangunahing tagasulong ng rebolusyon mundo , ay desterado mula sa Unyong Sobyet noong 1929, at Stalin's ideya ng sosyalismo sa isang bansa ay naging ang pangunahing linya. Ang patuloy na panloob na pakikibaka sa mga Bolshevik party culminated sa ang Great purge , ang isang panahon ng repressions mass sa 1937–1938, kung saan daan-daang libo ng mga tao ay naisakatuparan, kabilang ang militar lider nahatulan sa coup d'état plots.<ref>Abbott Gleason (2009). "''[http://books.google.com/books?id=JyN0hlKcfTcC&pg=PA373&dq&hl=en#v=onepage&q=&f=false A Companion to Russian History]''". Wiley-Blackwell. p.373. ISBN 1-4051-3560-3</ref> [[Talaksan:Gulag Location Map.png|thumb|270px|Mapa ng kampong konsentrasyon ng Gulag]] Ang pamahalaan ay inilunsad ng isang binalak ekonomiya , industriyalisasyon sa kanayunan na higit sa lahat ng bansa, at kolektibisasyon ng agrikultura nito. Sa panahon na ito ng mabilis na pangkabuhayan at panlipunan ng milyon-milyong mga pagbabago ng mga tao got sa penal mga kampo ng paggawa ,<ref>Getty, Rittersporn, Zemskov. Victims of the Soviet Penal System in the Pre-War Years: A First Approach on the Basis of Archival Evidence. The American Historical Review, Vol. 98, No. 4 (Oct., 1993).</ref> kasama na ang maraming mga pampolitikang convicts, at milyon-milyon ay deportado at ipinatapon sa remote na lugar ng Unyong Sobyet.<ref>Getty, Rittersporn, Zemskov. Victims of the Soviet Penal System in the Pre-War Years: A First Approach on the Basis of Archival Evidence. The American Historical Review, Vol. 98, No. 4 (Oct., 1993), pp. 1017-1049</ref> Ang palampas kaguluhan ng mga bansa agrikultura, pinagsama sa malupit na mga patakaran ng estado at ng isang kawalan ng ulan, ang humantong sa gutom ng 1932–1933 .<ref>R.W. Davies, S.G. Wheatcroft (2004). ''The Years of Hunger: Soviet Agriculture, 1931–33''. pp. 401</ref> Gayunman, kahit na may isang mabigat na presyo, ang Unyong Sobyet ay transformed mula sa isang agraryo ekonomiya sa isang pangunahing pang-industriya planta ng elektrisidad sa isang maikling span ng panahon. Ang patakaran sa pagpapayapa ng Great Britain at France sa Hitler annexions s 'ng Ruhr , Austria at sa wakas ng Czechoslovakia pinalaki ng kapangyarihan ng Nazi Germany at maglagay ng isang pagbabanta ng digmaan sa Unyong Sobyet. Around sa parehong oras ang Aleman Reich allied na may ang Empire ng Japan , isang karibal ng USSR sa [[Malayong Silangan]] at isang bukas na kaaway sa Sobiyet-Japanese Border Wars sa 1938-39. Sa Agosto 1939, pagkatapos ng isa pang kabiguan ng pagtatangka upang magtatag ng isang kontra-Nasismo alyansa ng Britanya at Pransiya, ang Sobiyet pamahalaan sumang-ayon na tapusin ang [[Kasunduang Molotov-Ribbentrop]] sa Alemanya, pledging non-agresyon sa pagitan ng dalawang bansa at paghahati ng kanilang mga saklaw ng impluwensiya sa Silangang Europa . Habang Hitler conquered Poland, France at iba pang bansa na kumikilos sa iisang harap na sa simula ng World War II , ang USSR ay able sa build up ang kanyang militar at mabawi ang ilan sa mga dating teritoryo ng Russian Empire sa panahon ng Sobiyet paglusob ng Poland at ang Winter War . Sa 22 Hunyo 1941, Nazi Germany ang nakabasag non-agresyon kasunduan at lusubin ang Sobiyet Union sa mga pinakamalaking at pinaka malakas na puwersa sa paglusob ng tao ang kasaysayan,<ref>{{cite web|title=World War II|publisher=Encyclopædia Britannica|accessdate=9 Marso 2008|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/648813/World-War-II}}</ref> ang pagbubukas ng pinakamalaking teatro ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig . Bagaman ang Aleman hukbo ay nagkaroon ng mumunti tagumpay sa maagang bahagi, ang kanilang mga mabangis na pagsalakay ay pinatigil sa Labanan sa Moscow . Sa dakong huli sa mga Germans ay dealt pangunahing pagkatalo unang sa Battle ng Stalingrad sa taglamig ng 1942–43,<ref>{{cite web|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/648813/World-War-II|publisher=Encyclopedia Britannica|accessdate=12 Marso 2008|title=The Allies' first decisive successes: Stalingrad and the German retreat, summer 1942–Pebrero 1943}}</ref> at pagkatapos ay sa Battle ng Kursk sa tag-init ng 1943. Isa pang Aleman kabiguan ay ang paglusob ng Leningrad , kung saan ang bayan ay lubos na blockaded sa lupain sa pagitan ng 1941–1944 sa pamamagitan ng Aleman at Finnish pwersa, paghihirap kagutuman at higit sa isang milyong mga pagkamatay, ngunit hindi kailanman isinusuko.<ref>[http://www.cambridge.org/uk/catalogue/catalogue.asp?isbn=0521863260 The Legacy of the Siege of Leningrad, 1941–1995]. Cambridge University Press.</ref> Sa ilalim ng Stalin's administrasyon at ang pamumuno ng tulad commanders bilang Georgy Zhukov at Konstantin Rokossovsky , Sobiyet pwersa kawan sa pamamagitan ng Silangang Europa sa 1944–45 at nakuha Berlin Mayo 1945. Sa Agosto 1945 ang Sobiyet Army ousted Hapon mula sa Tsina's Manchukuo at North Korea , ng kontribusyon sa mga kaalyado pagtatagumpay sa Japan. [[Talaksan:Gagarin in Sweden.jpg|thumb|upright|Unang tao sa kalawaan, si [[Yuri Gagarin]]]] 1941–1945 na panahon ng World War II ay kilala sa Russia bilang ang Great War Makabayan . Sa ganitong tunggalian, na kung saan kasama ang marami sa mga pinaka-nakamamatay na operasyon ng labanan sa tao ng kasaysayan, Sobiyet militar at sibilyan pagkamatay ay 10600000 at 15900000 ayon sa pagkakabanggit,<ref>{{Cite book|author=Erlikman, V.|title=Poteri narodonaseleniia v XX veke : spravochnik|year=2004|id=Note: Estimates for Soviet World War II casualties vary between sources|isbn=5931651071|publisher=Russkai︠a︡ panorama|location=Moskva}}</ref> accounting para sa mga tungkol sa isang third ng lahat ng World War II casualties . Ang Sobiyet ekonomiya at imprastraktura nagdusa napakalaking pagkawasak<ref>{{cite web|title=Reconstruction and Cold War|publisher=Library of Congress|url=http://countrystudies.us/russia/12.htm|accessdate=27 Disyembre 2007}}</ref> ngunit ang Sobiyet Union lumitaw bilang isang kinikilala superpower . Ang Red Army abala Silangang Europa pagkatapos ng digmaan, kabilang ang East Germany . Dependent sosyalista na pamahalaan ay naka-install sa pagkakaisa Eastern estado satellite. Pagiging mundo ikalawang ang nuclear weapons kapangyarihan , ang USSR itinatag ang [[Kasunduan ng Varsovia]] at pumasok sa isang pakikibaka para sa pandaigdigang dominasyon sa Estados Unidos at NATO , na kung saan ay naging kilala bilang ang Cold War . Ang Unyong Sobyet na-export nito Komunista ideolohiya sa bagong nabuo Republika ng Tsina at Hilagang Korea , at mamaya sa Cuba at maraming iba pang mga bansa. Makabuluhang halaga ng mga Sobyet na yaman ay inilalaan sa aid sa iba pang mga sosyalistang estado.<ref>[http://rs6.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field%28DOCID+su0391%29 Foreign trade] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170309155830/http://rs6.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd%2Fcstdy%3A%40field%28DOCID+su0391%29 |date=2017-03-09 }} from ''A Country Study: Soviet Union (Former)''. [[Library of Congress Country Studies]] project.</ref> Pagkatapos Stalin kamatayan 's at sa isang maikling panahon ng kolektibong patakaran, ang isang bagong lider Nikita Khrushchev denunsiyado ang mga uri ng pagsamba ng pagkatao ng Stalin at inilunsad ang mga patakaran ng mga de-Stalinization . Penal ng paggawa na sistema ay nagbago at maraming-marami sa mga bilanggo pinakawalan;<ref>{{Cite news|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,916205-2,00.html|work=TIME|accessdate=1 Agosto 2008|title=Great Escapes from the Gulag|date=5 Hunyo 1978|archive-date=26 Hunyo 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090626002132/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,916205-2,00.html|url-status=dead}}</ref> ang pangkalahatang kadalian ng mga patakaran ng mga mapanupil na naging kilala bilang mamaya Khruschev pagkatunaw . Sa parehong panahon, tensions sa Estados Unidos heightened kapag ang dalawang rivals clashed sa paglawak ng US missiles Jupiter sa Turkey at Sobiyet missiles sa Cuba . [[Talaksan:Mir on 12 June 1998edit1.jpg|left|thumb|Ang [[estasyong pangkalawaan]] ng Sobyet at Ruso na [[Mir]]]] Sa 1957 ang Sobiyet Union inilunsad mundo unang mga artipisyal na satellite , Sputnik 1 , ganito ang simula ng Space Age . Russian kosmonawt Yuri Gagarin ang naging unang tao sa orbita ang Earth sakay Vostok 1 pinapatakbo ng tao spacecraft sa 12 Abril 1961 . Mga sumusunod na ang ousting ng Khrushchev, isa pang panahon ng kolektibong tuntunin ensued, hanggang Leonid Brezhnev ay naging mga lider. Kosygin reporma , na naglalayong sa bahagyang desentralisasyon ng Sobiyet ekonomiya at paglilipat ng diin mula sa mabigat na industriya at armas sa liwanag industriya at mga consumer kalakal , ay stifled sa pamamagitan ng ang konserbatibo Komunista pamumuno. Ang panahon ng 1970s at unang bahagi ng 1980s ay naging kilala bilang Brezhnev pagwawalang-kilos . Sa 1979 ang Sobiyet pwersa ipinasok Afghanistan sa kahilingan ng kanyang mga komunista na pamahalaan. Ang pananakop pinatuyo ekonomiyang mga resources at dragged sa pagkamit nang walang makabuluhang pampolitika resulta. Huli ang Sobiyet Army ay nakuha mula sa Afghanistan sa 1989 dahil sa pagsalungat internasyonal, persistent anti-Sobyet gerilya digma (pinahusay na sa pamamagitan ng US), at isang kakulangan ng suporta mula sa Sobiyet mamamayan. Mula 1985 pataas, ang huling Sobiyet lider Mikhail Gorbachev ang nagpasimula ng mga patakaran ng glasnost (pagkabukas ng isip) at perestroika (restructuring) sa isang pagtatangka na gawing makabago ang mga bansa at gumawa ito ng mas demokratiko . Gayunman, ito ang humantong sa tumaas ng malakas na makabayan at separatista kilusan. Bago sa 1991, ang Sobiyet ekonomiya ay ang pangalawang pinakamalaking sa mundo,<ref>{{cite web|url=http://www.umsl.edu/services/govdocs/wofact90/world12.txt|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=9 Marso 2008|title=1990 CIA World Factbook|archive-date=27 Abril 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110427053700/http://www.umsl.edu/services/govdocs/wofact90/world12.txt|url-status=dead}}</ref> ngunit sa panahon ng kanyang huling taon na ito ay nagdadalamhati sa pamamagitan ng shortages ng mga bilihin sa mga tindahan ng groseri, malaking budget deficits at paputok paglago sa pera supply humahantong sa pagpintog.<ref>{{cite web|url=http://www.photius.com/countries/russia/economy/russia_economy_unforeseen_results_o~1315.html|title=Russia Unforeseen Results of Reform|publisher=The Library of Congress Country Studies; CIA World Factbook|accessdate=10 Marso 2008}}</ref> Sa Agosto 1991, isang hindi matagumpay na mga militar pagtatagumpay , itinuro laban Gorbachev at naglalayong pagpepreserba ng Unyong Sobyet, sa halip na humantong sa pagbagsak nito at sa katapusan ng sosyalistang tuntunin. Ang USSR ay nahati sa 15 post-Sobiyet estado sa Disyembre 1991. === Pederasyong Rusya === {{main|Kasaysayan ng Rusya pagatapos ng Unyong Sobyet}} Boris Yeltsin ay inihalal ang Presidente ng Russia sa Hunyo 1991, sa unang direktang halalan sa Rusong kasaysayan. Sa panahon at pagkatapos ng Sobyet paghiwalay, wide-ranging reporma kabilang pribatisasyon at merkado at kalakalan liberalisasyon ay pagiging nagtangka,<ref name=OECD/> kasama na ang mga radikal na pagbabago kasama ang mga linya ng " shock therapy "bilang inirerekomenda ng Estados Unidos at Pandaigdigang Pondong Fund .<ref>{{Cite news|url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9F0CEED91F39F932A15751C1A965958260|title= U.S. is abandoning 'shock therapy' for the Russians|author=Sciolino, E.|work=The New York Times|accessdate=20 Enero 2008|date=21 Disyembre 1993}}</ref> Lahat ito ay nagdulot ng isang malaking krisis ekonomiya, characterized sa pamamagitan ng 50% tanggihan ng parehong GDP at pang-industriya na output sa pagitan ng 1990-1995.<ref name=OECD/><ref>{{cite web|title=Russia: Economic Conditions in Mid-1996|publisher=Library of Congress|url=http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field%20%28DOCID+ru0119%29}}</ref> Pribatisasyon ang higit sa lahat shifted control ng negosyo mula sa mga ahensiya ng estado sa mga indibidwal na may koneksiyon sa loob sa sistema ng pamahalaan. Marami sa mga bagong mayaman businesspeople kinuha bilyong sa cash at ari-arian sa labas ng bansa sa isang malaking flight capital .<ref>{{cite web|title=Russia: Clawing Its Way Back to Life (int'l edition)|work=BusinessWeek|url=http://www.businessweek.com/1999/99_48/b3657252.htm|accessdate=27 Disyembre 2007}}</ref> Ang depression ng estado at ekonomiya ang humantong sa pagbagsak ng mga serbisyong panlipunan; ang kapanganakan rate plummeted habang ang kamatayan rate skyrocketed. Milyun-milyong plunged sa kahirapan, mula sa 1.5% na antas ng kahirapan sa huli Sobiyet panahon, sa 39-49% sa pamamagitan ng kalagitnaan ng 1993.<ref name=worldbank>{{Cite book|author=Branko Milanovic|title=Income, Inequality, and Poverty During the Transformation from Planned to Market Economy|publisher=The World Bank|year=1998|pages=186–189}}</ref> Ang 1990s nakita matinding corruption at kawalan ng batas, tumaas ng kriminal gangs at marahas na krimen.<ref>{{Cite journal|author=Jason Bush|title=What's Behind Russia's Crime Wave?|journal=BusinessWeek Journal|date=19 Oktubre 2006|url=http://www.businessweek.com/globalbiz/content/oct2006/gb20061019_110749_page_2.htm}}</ref> Ang 1990s ay plagued sa pamamagitan ng armadong conflicts sa Northern Kukasus , parehong lokal na etniko skirmishes at separatista Islamist insurrections. Dahil ang Chechen separatists ay ipinahayag [[kasarinlan|pagsasarili]] sa maagang 1990s, isang paulit-ulit digmaan gerilya ay lumaban sa pagitan ng mga rebeldeng grupo at ang mga Ruso militar. Terorista na atake laban sa mga sibilyan natupad sa pamamagitan ng separatists, karamihan sa kapansin-pansin ang mga drama prenda Moscow krisis at Beslan paaralan pagkubkob , dulot ng daan-daang mga pagkamatay at hinila sa buong mundo ng pansin. [[Talaksan:Evstafiev-chechnya-palace-gunman.jpg|thumb|240px|Ang lungsod ng Grozny, ang kabisera ng Chechen , ay nawasak ng hukbo ng Rusya, 1995]] Russia kinuha up ang responsibilidad para sa pag-aayos ng panlabas na utang sa USSR, kahit na populasyon nito na binubuo lamang ng kalahati ng populasyon ng USSR sa panahon ng bisa nito.<ref>{{cite web|title=Russia pays off USSR’s entire debt, sets to become crediting country|publisher=Pravda.ru|url=http://english.pravda.ru/russia/economics/22-08-2006/84038-paris-club-0|accessdate=27 Disyembre 2007}}</ref> Mataas na badyet deficits na sanhi ng 1998 Russian pinansiyal na krisis<ref>{{cite web|url=http://www.iie.com/publications/papers/aslund0108.pdf|title=Russia's Capitalist Revolution|author=Aslund A|accessdate=28 Marso 2008|format=PDF|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304030126/http://www.iie.com/publications/papers/aslund0108.pdf|url-status=dead}}</ref> at nagdulot sa karagdagang GDP tanggihan.<ref name=OECD>{{cite web|title=Russian Federation|publisher=Organisation for Economic Co-operation and Development (OECD)|url=http://www.oecd.org/dataoecd/7/50/2452793.pdf|accessdate=24 Pebrero 2008|format=PDF}}</ref> Sa 31 Disyembre 1999 Pangulong Yeltsin nagbitiw, namimigay ng post sa mga kamakailan takdang Punong Ministro, Vladimir Putin , na pagkatapos ay won ang 2000 presidential election . Putin bigti ang Chechen insurgency , kahit manaka-naka pa rin karahasan ay nangyayari sa buong Northern Kukasus. Mataas na presyo ng langis at sa una mahina pera kasunod ng pagtaas ng domestic, consumption demand at pamumuhunan ay nakatulong sa ekonomiya ang maging para sa siyam na tuwid taon, ang pagpapabuti ng mga pamantayan ng pamumuhay at pagtaas ng Russia's impluwensiya sa entablado mundo. Habang ang maraming mga reporma na ginawa sa panahon ng Putin pagkapangulo ay karaniwang criticized sa pamamagitan ng Western bansa bilang un-demokratiko,<ref>{{cite web|author=Treisman, D|title=Is Russia's Experiment with Democracy Over?|url=http://www.international.ucla.edu/article.asp?parentid=16294|publisher=UCLA International Institute|accessdate=31 Disyembre 2007|archive-date=11 Nobiyembre 2004|archive-url=https://web.archive.org/web/20041111074502/http://www.international.ucla.edu/article.asp?parentid=16294|url-status=dead}}</ref> Putin's pamumuno sa pagbabalik ng ayos, katatagan, at progreso ay may won kanya lakit popularity sa Rusya.<ref>{{Cite news|author=Stone, N|title=No wonder they like Putin|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/comment/columnists/guest_contributors/article2994651.ece|work=The Times|location=London|accessdate=31 Disyembre 2007|date=4 Disyembre 2007|archive-date=25 Mayo 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100525073652/http://www.timesonline.co.uk/tol/comment/columnists/guest_contributors/article2994651.ece|url-status=dead}}</ref> On 2 Marso 2008, Dmitry Medvedev ay inihalal Pangulo ng Russia , habang Putin naging Punong Ministro Kasunod ng desisyon ni pangulong Viktor Yanukovych noong 2013 na tanggihan ang pinag-usapang kasunduang asosasyon sa [[Unyong Europeo]] at sa halip ay palakasin ang ugnayan sa Rusya ay naganap ang Euromaidan, isang serye ng pagpoprotesta na dumulot sa pagtatalaga ng bagong pamahalaan sa Himagsikan ng Dignidad. Ginawang oportunidad ng Rusya ang sitwasyon upang sakupin ang Crimea noong Marso 2014 at simulan ang [[digmaan sa Donbas]] sa sumunod na buwan. Noong Abril 12, 2014, pagkatapos tumakas si Yanukovych, naglunsad ang Russia ng opensiba ng militar laban sa silangang Ukraine. Noon ang mga militante na pinamumunuan ng isang opisyal ng Federal Security Service ng Russian Federation, si Igor Girkin, ay sumalakay sa lungsod ng Slavyansk. Noong Abril 13, inilunsad ng Ukraine ang isang ATO (operasyon na anti-terorista) upang pigilan ang pagsalakay ng Russia <ref> [https://nikvesti.com/news/incidents/59805 Террористы привязали мужчину с украинским флагом к столбу в Зугрэсе]</ref> <ref> [https://news.obozrevatel.com/politics/80167-popavshij-v-plen-boets-ato-rasskazal-ob-izdevatelstvah-tolpyi-u-stolba-pozora.htm Попавший в плен боец АТО рассказал об издевательствах толпы у "столба позора"]</ref><ref> [https://www.5.ua/suspilstvo/nezlamni-iryna-dovhan-istoriia-donechchanky-katovanoi-okupantamy-za-dopomohu-ukrainskym-biitsiam-197262.html НЕZЛАМНІ: Ірина Довгань - історія донеччанки, катованої окупантами за допомогу українським бійцям ]</ref><ref> [https://web.archive.org/web/20160902091720/http://uapress.info/uk/news/show/37843 Патріотка Ірина Довгань, яку катували терористи, розповіла, чому не вважає себе героїнею]</ref>. Hanggang sa 2022, ang Russia, sa pamamagitan ng "Donetsk People's Republic", na ang pinakamataas na pinuno ay ang political strategist mula sa Moscow, Alexander Borodai, ay naglunsad ng isang patagong digmaan laban sa Ukraine, na umabot sa isang ganap na digmaan. [[Talaksan:Ruins of Donetsk International airport (16).jpg|thumb|220px|Ang paliparan ng Donetsk ay sinira ng mga hukbong Ruso at pro-Russian noong 2014]] Sa mga sinasakop na teritoryo, sinimulan ng mga Ruso na sirain ang panitikan sa wikang Ukrainiano sa mga paaralan, museo, at aklatan na hindi nakakatugon sa mga pamantayan ng Russia, at lumikha ng isang sistema ng mga kampo ng "pagsala" kung saan ang mga sibilyan ay ikinulong at pinahirapan<ref>[https://snyder.substack.com/p/russias-genocide-handbook Russia's genocide handbook]</ref> <ref>[https://kanaldim.tv/ru/eto-nastoyashhij-konczlager-21-filtraczionnyj-lager-sozdali-okkupanty-na-donetchine/ Это настоящий концлагерь: 21 фильтрационный лагерь создали оккупанты на Донетчине]</ref>. Sa Ukraine, ang Russia ay gumagawa ng mga seryosong krimen sa digmaan, kabilang ang mga lugar na may populasyon, [[Pagkubkob sa Mariupol|pagsira sa buong lungsod tulad ng Mariupol]], at pag-atake sa mga sibilyan para sa pagsuporta sa Ukraine, kabilang ang pagpapahirap sa mga basement ng mga gusali ng tirahan. Ang pinakamalubhang krimen laban sa populasyon ng sibilyan sa Ukraine ay ang Bucha massacre, na ginawa noong Marso 2022. [[Talaksan:Mariupol 20220323 001.jpg|thumb|220px|Isa sa maraming mga apartment building sa Mariupol na winasak ng Rusya, maraming Ukrainians ang sinunog ng buhay sa kanilang mga apartment sa mga airstrike sa gabi.]] Artikulo ng Russian political scientist na si Timofey Sergeytsev "Ano ang dapat gawin ng Russia sa Ukraine?" ({{Lang-ru|Что Россия должна сделать с Украиной ?}}) Tinawag ito ng Amerikanong istoryador na si Timothy Snyder na "ang aklat-aralin sa Russia tungkol sa genocide."<ref>[https://memopzk.org/figurant/moskalyov-aleksej-vladimirovich/ Москалёв Алексей Владимирович]</ref>.<ref>[https://suspilne.media/kyiv/785809-poskodzena-budivla-med-zakladu-e-zagibli-rf-zavdala-povtornogo-udaru-po-kievu/ Пошкоджена будівля медзакладу, є загиблі: РФ завдала повторного удару по Києву]</ref><ref>[https://www.bbc.com/news/world-europe-61208404 'You can't imagine the conditions' - Accounts emerge of Russian detention camps]</ref> <ref>[https://www.huffpost.com/entry/filtration-camps-russia-ukraine-war_n_624ac8b9e4b0e44de9c485ea Mariupol Women Report Russians Taking Ukrainians To 'Filtration Camps']</ref> <ref>[https://www.theguardian.com/world/2022/jun/12/ukrainians-who-fled-to-georgia-reveal-details-of-russias-filtration-camps Ukrainians who fled to Georgia reveal details of Russia’s ‘filtration camps’]</ref> == Pamahalaan at Pulitika == === Pandaigdigang Ugnayan === === Militar === [[Talaksan:Sukhoi T-50 (PAK FA) 52 blue (8730377442).jpg|thumb|226x226px|Sukhoi PAK FA T-50 ng hukbong himpapawid ng Rusya]]Ang Sandatahang Lakas ng Rusya ay nahahati sa Hukbong lupa, Hukbong dagat at Hukbong himpapawid. Mayroon ding tatlong sangay ang sandatahan ng Rusya, ang "Strategic missile troops, Aerospace defence forces at Airborne troops". Noong 2006, ang militar ng Rusya ay mayroong 1.037 milyong tauhan na nasa serbisyo. Ang Rusya ang may pinakamaraming armas nukleyar sa buong mundo at ito ang pangalawang may pinakamalaking plota ng "ballistic missile submarines" at ito lang, maliban sa Estados Unidos, ang may modernong "strategic bomber force", at ang hukbong dagat at himpapawid nito ay isa sa mga pinakamalalaki sa mundo. [[Talaksan:Kuznecov big.jpg|thumb|Aircraft carrier na "Admiral kuznetsov" ng hukbong dagat ng Rusya]] === Pagkakahati === {{Talaan ng mga territoryong pampangasiwaan|Q159}} == Demograpiya == <div style="font-size: 90%"> {| class="wikitable" style="border:1px black; float:left; margin-left:1em;" ! style="background:#F99;" colspan="2"|Ethnic composition (2002)<ref>{{cite web|url=http://www.perepis2002.ru/index.html?id=87|title=Russian Census of 2002|work=4.1. National composition of population|publisher=Federal State Statistics Service|accessdate=2008-01-16|archive-date=2011-07-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20110719233704/http://www.perepis2002.ru/index.html?id=87|url-status=dead}}</ref> |- |[[Ruso]]||79.8% |- |[[Tatars]]||3.8% |- |[[Ukrainians]]||2.0% |- |[[Bashkirs]]||1.2% |- |[[Chuvash people|Chuvash]]||1.1% |- |[[Chechen people|Chechen]]||0.9% |- |[[Armenians]]||0.8% |- |Iba/hindi pangunahin||10.4% |} </div> [[Talaksan:Population of Russia.PNG|thumb|Populasyon (sa milyon) noong 1950–1991 ng [[Russian SFSR]] sa [[USSR]], 1991&nbsp;– 1 Enero 2010 ng Pederasyong Ruso.]] Bumubuo ang mga etnikong Ruso sa 79.8% ng populasyon ng bansa, gayunpaman ang Russian Federation ay tahanan din sa ilang mga pangkat-minorya. Sa kabuuan, 160 iba't ibang mga iba pang mga grupo ng etniko at katutubong mamamayan nakatira sa loob ng kanyang hangganan.<ref name=ethnicgroups>[http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_02.php Ethnic groups in Russia], 2002 census, Demoscope Weekly. Retrieved 5 Pebrero 2009.</ref> Bagaman Russia's populasyon ay medyo malaki, nito densidad ay mababa dahil sa ang malaking sukat ng bansa. Populasyon ay densest sa European Russia , malapit sa Yural Mountains , at sa timog-kanluran Siberya . 73% ng mga buhay ng populasyon sa urban na lugar habang 27% sa kanayunan na iyan.<ref>{{cite web|title=Resident population|publisher=[[Rosstat]]|url=http://www.gks.ru/free_doc/2007/b07_12/05-01.htm|accessdate=27 Disyembre 2007|archive-date=3 Marso 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120303135317/http://www.gks.ru/free_doc/2007/b07_12/05-01.htm|url-status=dead}}</ref> Ang kabuuang populasyon ay 141,927,297 tao bilang ng 1 Enero 2010. Russian populasyon masakitin sa 148,689,000 sa 1991, lamang bago ang pagkalansag ng Unyong Sobyet . Ito ay nagsimula sa karanasan ng isang sunud tanggihan simula sa kalagitnaan ng 90s-.<ref>{{cite web|url=http://countrystudies.us/russia/29.htm|publisher=Library of Congress|title=Demographics|accessdate=16 Enero 2008}}</ref> Ang tanggihan ay pinabagal sa malapit sa pagwawalang-kilos sa mga nakaraang taon dahil sa nabawasan ang mga rate ng kamatayan , nadagdagan ang mga rate ng kapanganakan at nadagdagan immigration .<ref name=gks/> Sa 2009 Russia naitala taunang populasyon paglago sa unang pagkakataon sa 15 taon, na may kabuuang paglago ng 10,500.<ref name="gks">[http://www.gks.ru/free_doc/2010/demo/dem-sit-09.doc Modern demographics of Russia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101217150324/http://www.gks.ru/free_doc/2010/demo/dem-sit-09.doc|date=2010-12-17}} by [[Rosstat]]. Retrieved on 5 Oktubre 2010</ref> 279,906 migranteng dumating sa Russian Federation sa parehong taon, na kung saan 93% dumating mula sa CIS bansa.<ref name=gks/> Ang bilang ng Russian emigrants steadily tinanggihan mula sa 359,000 sa 2000 sa 32,000 sa 2009.<ref name=gks/> Mayroon ding isang tinatayang 10 milyong mga iligal na dayuhan mula sa ex-Sobiyet estado sa Rusya.<ref>{{cite web|title=Russia cracking down on illegal migrants|work=International Herald Tribune|date=15 Enero 2007|url=http://www.iht.com/articles/2007/01/15/news/migrate.php|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080915210918/http://www.iht.com/articles/2007/01/15/news/migrate.php|archivedate=2008-09-15|access-date=2010-11-02|url-status=live}}</ref> halos 116,000,000 etniko Russians nakatira sa Russia [108] at tungkol sa 20 milyong mga mas mabuhay sa iba pang mga dating republics ng Sobiyet Union, <ref>[http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/europe/article728982.ece Putin tries to lure millions of Russian expats home] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100525073623/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/europe/article728982.ece |date=2010-05-25 }} Times Online. 9 Pebrero 2006.</ref> halos lahat sa Ukraine at Kazakhstan .<ref>[http://books.google.com/books?id=YLeAxHLmgR8C&pg=PA15 Migrant resettlement in the Russian federation: reconstructing 'homes' and 'homelands'] by Moya Flynn (1994). p.15. ISBN 1-84331-117-8</ref> Ang Saligang Batas ng Russian garantiya libre, unibersal na pangkalusugang pag-aalaga para sa lahat ng mga mamamayan.<ref>{{cite web|title=The Constitution of the Russian Federation|work=Article 41|url=http://www.constitution.ru/en/10003000-03.htm|accessdate=27 Disyembre 2007}}</ref> Sa pagsasanay, gayunman, ang libreng pangangalaga ng kalusugan ay bahagyang restricted dahil sa propiska rehimen.<ref>{{cite web|title=Russian ombudsman about propiska restrictions in modern Russia|url=http://www.newsru.com/russia/06jun2007/lukin.html|accessdate=23 Hulyo 2008}}</ref> Habang Russia ay may higit pang mga manggagamot, mga ospital, at pangangalaga ng kalusugan manggagawa kaysa sa halos lahat ng anumang iba pang mga bansa sa mundo sa isang per capita na batayan,<ref>{{cite web|title=Healthcare in Russia&nbsp;— Don’t Play Russian Roulette|publisher=justlanded.com|url=http://www.justlanded.com/english/Russia/Articles/Health/Healthcare-in-Russia|accessdate=03 Oktubre 2010|archive-date=29 Abril 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110429023652/http://www.justlanded.com/english/Russia/Articles/Health/Healthcare-in-Russia|url-status=dead}}</ref> dahil sa ang pagbagsak ng Unyong Sobyet ang kalusugan ng mga Russian populasyon ay tinanggihan ang malaki bilang resulta ng panlipunan, ekonomiya, at pamumuhay pagbabago;<ref>{{Cite news|author=Leonard, W R|title=Declining growth status of indigenous Siberian children in post-Soviet Russia|month=April|year=2002|url=http://findarticles.com/p/articles/mi_qa3659/is_200204/ai_n9037764|accessdate=27 Disyembre 2007|work=Human Biology|archive-date=4 Hunyo 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130604101202/http://findarticles.com/p/articles/mi_qa3659/is_200204/ai_n9037764|url-status=dead}}</ref> ang takbo ay mababaligtad lamang sa mga nagdaang taon, na may average na buhay pag-asa sa pagkakaroon ng nadagdagan 2.4 na taon para sa lalaki at 1.4 na taon para sa mga babae sa pagitan ng 2006-09.<ref name=gks/> Bilang ng 2009, ang average na asa sa buhay sa Russia ay 62.77 mga taon para sa lalaki at 74.67 mga taon para sa mga babae.<ref>[http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/demo26.xls Russian life expectancy figures] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150321150842/http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/demo26.xls|date=2015-03-21}} [[Rosstat]]. Retrieved on 21 Agosto 2010</ref> Ang pinakamalaking factor ng kontribusyon sa mga medyo mababa ang lalaki sa buhay asa para sa lalaki ay isang mataas na rate ng dami ng namamatay sa mga nagtatrabaho-edad lalaki mula mahahadlangan nagiging sanhi ng (halimbawa, alak paglalason, paninigarilyo, ang trapiko aksidente, marahas na krimen).<ref name=gks/> Bilang resulta ng mga malalaking pagkakaiba ng kasarian sa buhay at pag-asa dahil sa mga pangmatagalang epekto ng mataas na casualties sa World War II, ang kasarian liblib nananatiling sa araw na ito at may mga 0.859 lalaki sa bawat babae. Russia's kapanganakan-rate ay mas mataas kaysa sa karamihan sa European bansa (12.4 births sa bawat 1000 na mga tao sa 2008<ref name=gks/> kumpara sa mga European average Union ng 9.90 per 1000),<ref>{{cite web|last=The World Factbook|title=Rank Order—Birth rate|publisher=Central Intelligence Agency|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2054rank.html|accessdate=25 Abril 2009|archive-date=10 Marso 2013|archive-url=https://www.webcitation.org/6F0FiNNzQ?url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2054rank.html|url-status=dead}}</ref> habang ang kamatayan rate ay malaki mas mataas na (sa 2009, Russia's kamatayan rate ay 14.2 per 1000 mga tao<ref name=gks/> kumpara sa mga EU average ng 10.28 per 1000).<ref>{{cite web|last=The World Factbook|title=Rank Order—Death rate|publisher=Central Intelligence Agency|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2066rank.html|accessdate=25 Abril 2009|archive-date=28 Pebrero 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180228071330/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2066rank.html|url-status=dead}}</ref> Subalit, ang Russian Ministry of Health at Social Affairs hinuhulaan na sa pamamagitan ng 2011 ang kamatayan rate ay katumbas ng kapanganakan rate dahil sa pagtaas sa pagkamayabong at tanggihan sa dami ng namamatay.<ref>{{cite web|url=http://en.rian.ru/russia/20080123/97616414.html|title=Russia's birth, mortality rates to equal by 2011–ministry|publisher=RIA Novosti|accessdate=10 Pebrero 2008|archive-date=8 Pebrero 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080208160909/http://en.rian.ru/russia/20080123/97616414.html|url-status=dead}}</ref> Ang pamahalaan ay pagpapatupad ng isang bilang ng mga programa na dinisenyo upang taasan ang kapanganakan rate at makakuha ng mas maraming mga migrante. Buwanang bata support bayad ay lambal, at ng isang isang-beses na pagbabayad ng 250,000 Rubles (sa paligid ng US $ 10,000) ay inaalok sa mga kababaihan na nagkaroon ng isang pangalawang anak mula noong 2007.<ref>{{cite web|title=Country Profile: Russia|publisher=[[Library of Congress]]—Federal Research Division|month=October|year=2006|url=http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/Russia.pdf|accessdate=27 Disyembre 2007|format=PDF}}</ref> Sa 2009 Russia nakita ang pinakamataas na rate ng kapanganakan dahil sa ang pagbagsak ng USSR .<ref name=gks/><ref>[http://demoscope.ru/weekly/ias/ias05.php?tim=0&cou=26&terr=1&ind=26&Submit=OK Russian birth rates 1950-2008] Demoscope Weekly. Retrieved October, 2010.</ref> === Mga pinakamalaking lungsod === {{Mga pinakamalaking lungsod ng Rusya}} === Wika === [[Talaksan:Russian language status and proficiency in the World.svg|250px|thumb|Mga bansa na kung saan ang [[Wikang Ruso]] ay sinasalita.]] Russia's 160 grupo ng etniko magsalita ng ilang 100 mga wika. Ayon sa 2002 census, 142,600,000 tao magsalita Ruso, na sinusundan ng [[Wikang Tartaro|Tartaro]] na may 5,300,000 at [[Wikang Ukranyo|Ukranyo]] na may 1,800,000 mga nagsasalita.<ref>{{cite web|url=http://www.perepis2002.ru/index.html?id=87|title=Russian Census of 2002|work=4.3. Population by nationalities and knowledge of Russian; 4.4. Spreading of knowledge of languages (except Russian)|publisher=[[Rosstat]]|accessdate=16 Enero 2008|archive-date=19 Hulyo 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110719233704/http://www.perepis2002.ru/index.html?id=87|url-status=dead}}</ref> Ruso ay ang tanging opisyal ng estado na wika, ngunit ang Saligang Batas ay nagbibigay sa mga indibidwal na republics ang karapatan upang gumawa ng kanilang mga katutubong wika ng mga co-opisyal na susunod sa Ruso.<ref>{{cite web|title=The Constitution of the Russian Federation|work= (Article 68, §2)|url=http://www.constitution.ru/en/10003000-04.htm|accessdate=27 Disyembre 2007}}</ref> Sa kabila ng kanyang malawak na pagpapakalat, ang wikang Ruso ay magkakatulad sa buong Russia. Ruso ay ang pinaka heograpiya kalat na kalat na wika ng Eurasia at ang pinaka-tinatanggap sinalita [[Mga wikang Eslabo|Eslabo wika]].<ref>{{cite web|title=Russian|publisher=University of Toronto|url=http://learn.utoronto.ca/Page625.aspx|accessdate=27 Disyembre 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070106002617/http://learn.utoronto.ca/Page625.aspx|archivedate=2007-01-06|url-status=dead}}</ref> Ito aari sa mga [[Mga wikang Indo-Europeo|Indo-Europeong wika pamilya]] at ito ay isa sa mga buhay na mga miyembro ng Silangang Eslabo wika; ang iba sa pagiging [[Wikang Belarusiano|Belarusiano]] at Ukrainian (at marahil Rusyn). Nakasulat na mga halimbawa ng Old East Eslabo (Old Russian) ay Bakit napunta doon mula sa 10 pataas na siglo.<ref>[http://www.foreigntranslations.com/page-content.cfm/page/russian-language Russian Language History] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101029193202/http://foreigntranslations.com/page-content.cfm/page/russian-language |date=2010-10-29 }} foreigntranslations.com</ref> Ang Russian Language Center sabi ng isang kapat ng's pang-agham panitikan sa mundo ay na-publish sa Russian.<ref name=lomonosov>{{cite web|title=Russian language course|publisher=Russian Language Centre, Moscow State University|url=http://www.rlcentre.com/russian-language-course.shtml|accessdate=27 Disyembre 2007|archive-date=2016-02-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20160205074901/http://rlcentre.com/russian-language-course.shtml|url-status=dead}}</ref> ay din ito apply bilang isang paraan ng coding at imbakan ng pandaigdig-60-70% kaalaman ng lahat ng impormasyon sa mundo ay na-publish sa Ingles at Russian wika.<ref name=lomonosov/> Russian ay isa sa anim na opisyal na wika ng UN .<ref>{{cite web|last=Poser|first=Bill|url=http://itre.cis.upenn.edu/~myl/languagelog/archives/000854.html|title=The languages of the UN|publisher=Itre.cis.upenn.edu|date=2004-05-05|accessdate=2010-10-29}}</ref> === Relihiyon === Kristiyanismo , Islam , Budhismo at Hudaismo ay Russia's tradisyunal na relihiyon, legal ang isang bahagi ng Russia's "makasaysayang pamana".<ref>{{Cite book|author=Bell, I|title=Eastern Europe, Russia and Central Asia|url=http://books.google.com/?id=EPP3ti4hysUC&pg=PA47|accessdate=27 Disyembre 2007|isbn=9781857431377|year=2002}}</ref> Mga Pagtatantya ng mga mananampalataya malawak magpaiba-iba sa mga pinagkukunan, at ilang mga ulat ilagay ang bilang ng mga di-mananampalataya sa Rusya sa 16-48% ng populasyon.<ref>{{Cite book|author=Zuckerman, P|title=Atheism: Contemporary Rates and Patterns, chapter in The Cambridge Companion to Atheism, ed. by Michael Martin|publisher=Cambridge University Press|year=2005|isbn=}}</ref> Traced pabalik sa Christianization ng Kievan Rus ' sa 10 siglo, Russian pagsang-ayon sa kaugalian ay ang nangingibabaw na relihiyon sa bansa; humigit kumulang sa 100 milyong mamamayan isaalang-alang ang kanilang sarili Russian Ortodoksia Kristiyano.<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90196.htm|accessdate=8 Abril 2008|title=Russia}}</ref> 95% ng mga rehistradong parokya Orthodox nabibilang sa Russian Orthodox Church habang mayroong isang bilang ng mas maliit na Orthodox na Simbahan .<ref>{{cite web|title={{in lang|ru}} Сведения о религиозных организациях, зарегистрированных в Российской Федерации По данным Федеральной регистрационной службы|date=Disyembre 2006|url=http://www.religare.ru/article36302.htm|accessdate=27 Disyembre 2007|archive-date=25 Marso 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090325002546/http://www.religare.ru/article36302.htm|url-status=dead}}</ref> Subalit, ang karamihan ng Orthodox na mananampalataya hindi dumalo sa simbahan sa isang regular na batayan. Mas maliit Christian denominations tulad ng mga Katoliko, Armenian Gregorians , at iba't-ibang mga Protestante na umiiral. Pagtatantya ng bilang ng mga Muslim sa Russia range 7–9 sa 15-20000000.<ref>{{cite web|url=http://www.interfax-religion.com/?act=news&div=2869|publisher=Interfax|title=20Mln Muslims in Russia and mass conversion of ethnic Russians are myths—expert|accessdate=1 Abril 2008|archive-date=6 Enero 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080106222150/http://www.interfax-religion.com/?act=news&div=2869|url-status=dead}}</ref> Gayundin may mga 3-4000000 Muslim migrante mula sa post-Sobiyet estado .<ref>{{cite web|title=Russia's Islamic rebirth adds tension|work=Financial Times|url=http://www.ft.com/cms/s/0/3f3fba2c-474f-11da-b8e5-00000e2511c8.html|accessdate=27 Disyembre 2007|archive-date=21 Nobiyembre 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071121232919/http://www.ft.com/cms/s/0/3f3fba2c-474f-11da-b8e5-00000e2511c8.html|url-status=dead}}</ref> Karamihan sa mga Muslim ang nakatira sa ang Volga-Yural rehiyon , pati na rin sa Kukasus, Moscow, Saint Petersburg at Western Siberia.<ref>{{Cite news|author=Mainville, M|title=Russia has a Muslim dilemma|work=San Francisco Chronicle|date=19 Nobyembre 2006|url=http://sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2006/11/19/MNGJGMFUVG1.DTL|accessdate=27 Disyembre 2007|archive-date=13 Mayo 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120513173431/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=%2Fc%2Fa%2F2006%2F11%2F19%2FMNGJGMFUVG1.DTL|url-status=dead}}</ref> Budhismo ay tradisyonal para sa tatlong rehiyon ng Russian Federation: Buryatia , Tuva , at Kalmykia . Ang ilang mga residente ng Siberya at Far Eastern rehiyon, tulad ng Yakutia at Chukotka , pagsasanay shamanist , panteista , at paganong ritwal, kasama ang mga pangunahing relihiyon. Pagtatalaga sa tungkulin sa relihiyon tumatagal ng lugar lalo na kasama etniko linya. Slavs ay lubha Orthodox Christian, Turko nagsasalita ay nakararami Muslim, at Mongolic bayan ay Buddhists.<ref>{{cite web|title=Russia::Religion|publisher=Encyclopædia Britannica Online|year=2007|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/513251/Russia|accessdate=27 Disyembre 2007}}</ref> === Edukasyon === [[Talaksan:Школа 1118 (Москва).jpg|thumb|Isang paaralan sa Moscow. Ang tore ng [[Moscow State University]] ay makikita sa distansiya.]] Russia ay may isang libreng edukasyon sistema garantisadong sa lahat ng mga mamamayan ng Saligang Batas,<ref>{{cite web|title=The Constitution of the Russian Federation|work= (Article 43 §1)|url=http://www.constitution.ru/en/10003000-03.htm|accessdate=27 Disyembre 2007}}</ref> subalit ang isang entry sa mas mataas na edukasyon ay mataas na competitive.<ref>{{cite web|author=Smolentseva, A|title=Bridging the Gap Between Higher and Secondary Education in Russia|url=http://www.bc.edu/bc_org/avp/soe/cihe/newsletter/News19/text13.html|accessdate=27 Disyembre 2007|archive-date=2007-11-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20071123162906/http://www.bc.edu/bc_org/avp/soe/cihe/newsletter/News19/text13.html|url-status=dead}}</ref> Bilang resulta ng malaki diin sa agham at teknolohiya sa edukasyon, medikal Russian, matematika, agham, Aerospace at pananaliksik ay karaniwang ng isang mataas na order.<ref>{{cite web|publisher=U.S. Department of State|title= Background Note: Russia|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/3183.htm|accessdate=2 Enero 2008}}</ref> Since 1990 ang 11-taon ng pagsasanay paaralan ay nagpasimula. Edukasyon sa estado-owned sekundaryong paaralan ay libre; unang tersiyarya (university level) ang edukasyon ay libre sa reserbasyon: isang malaking share ng mga mag-aaral ay nakatala para sa full pay (maraming estado institusyon na nagsimula upang buksan pangkalakalan '' (commercial)'' na mga posisyon sa mga huling taon).<ref>{{cite web|title=Higher Education Institutions|url=http://www.gks.ru/free_doc/2007/b07_12/08-10.htm|publisher=[[Rosstat]]|accessdate=1 Enero 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080229005920/http://www.gks.ru/free_doc/2007/b07_12/08-10.htm|archivedate=2008-02-29|url-status=live}}</ref> Sa 2004&nbsp;ng estado sa paggastos para sa edukasyon amounted sa 3.6% ng GDP, o 13% ng pinagtibay na badyet ng estado.<ref>{{cite web|url=http://unesdoc.unesco.org/images/0015/001547/154743e.pdf|title=Education for All by 2015: will we make it? EFA global monitoring report, 2008|format=PDF|accessdate=27 Abril 2010}}</ref> Ang Gobyerno allocates pondo upang bayaran ang mga bayad sa tuition sa loob ng isang matatag quota o bilang ng mga mag-aaral para sa bawat institusyon ng estado. Sa mga mas mataas na institusyon ng edukasyon, mga mag-aaral ay binabayaran ng isang maliit na sahod at ibinigay na may libreng pabahay.<ref>{{cite web|title=Higher education structure|publisher=State University Higher School of Economics|url=http://www.hse.ru/lingua/en/rus-ed.html|accessdate=27 Disyembre 2007}}</ref> == Ekonomiya == {{main|Ekonomiya ng Rusya}} Russia ay may isang merkado ekonomiya na may malaking natural resources, partikular ng langis at natural gas. Ito ay may mga 12th pinakamalaking ekonomiya sa mundo sa pamamagitan ng nominal GDP at ang 7th pinakamalaking sa pamamagitan ng pagbili ng kapangyarihan pagkakapareho (PPP). Dahil ang turn ng ika-21 siglo, ang mas mataas na domestic consumption at mas higit na kapanatagan sa politika ay may bolstered ekonomiyang paglago sa Rusya. Ang bansa natapos 2008 sa kanyang ikasiyam na tuwid na taon ng paglago, averaging 7% taun-taon. Paglago ay lalo na hinimok ng di-traded mga serbisyo at mga kalakal para sa mga domestic market, bilang laban sa langis o mineral bunutan at Exports.<ref name=cia/> Ang average na suweldo sa Rusya ay $ 640 bawat buwan sa unang bahagi ng 2008, up mula sa $ 80 sa 2000.<ref>{{cite web|title=Russians weigh an enigma with Putin’s protégé|publisher=MSNBC|url=http://www.msnbc.msn.com/id/24443419/|accessdate=9 Mayo 2008}}</ref> Humigit-kumulang 13.7% ng mga Russians nanirahan sa ibaba ang pambansang kahirapan linya sa 2010,<ref>{{cite web|publisher=The Moscow Times|title=Russia Is Getting Wealthier|url=http://www.themoscowtimes.com/opinion/article/russia-is-getting-wealthier/420731.html|date=2010-10-21}}</ref> makabuluhang down mula sa 40% sa 1998 sa ang pinakamasama ng mga post-Sobiyet pagbagsak.<ref name=worldbank/> Unemployment sa Russia ay sa 6% sa 2007, down mula sa tungkol sa 12.4% sa 1999.<ref>{{cite web|publisher=RIA Novosti|title=Russia's unemployment rate down 10% in 2007&nbsp;– report|url=http://en.rian.ru/russia/20080208/98724898.html|accessdate=9 Mayo 2008|archive-date=26 Hulyo 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130726213945/http://en.rian.ru/russia/20080208/98724898.html|url-status=dead}}</ref> Ang gitnang uri ay lumago mula lamang 8,000,000 katao sa 2,000-55000000 mga tao sa 2006.<ref>{{cite web|title=Russia: How Long Can The Fun Last?|work=BusinessWeek |url=http://www.businessweek.com/globalbiz/content/dec2006/gb20061207_520461.htm|accessdate=27 Disyembre 2007}}</ref> [[Talaksan:GDP_of_Russia_since_1989.svg|thumb|left|350px|Ang ekonomiya ng Rusya simula ng pagbasa ng Unyong Sobyet]] Langis, natural gas, metal, at kahoy na account para sa higit sa 80% ng Russian Exports sa ibang bansa.<ref name=cia/> Dahil sa 2003, gayunpaman, Exports ng mga likas na yaman na nagsimula decreasing sa pang-ekonomiyang kahalagahan ng mga panloob na merkado pinalakas masyado. Sa kabila ng mas mataas na presyo ng enerhiya, langis at gas lamang ng kontribusyon sa 5.7% ng Russia's GDP at pamahalaan ang hinuhulaan na ito ay drop sa 3.7% sa pamamagitan ng 2011.<ref>{{cite web|title=Russia fixed asset investment to reach $370 bln by 2010–Kudrin|publisher=RIA Novosti|url=http://en.rian.ru/business/20070921/80301609.html|accessdate=27 Disyembre 2007|archive-date=4 Enero 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080104012742/http://en.rian.ru/business/20070921/80301609.html|url-status=dead}}</ref> Oil export kita pinapayagan Russia upang madagdagan ang kanyang mga banyagang Taglay mula sa $ 12000000000 sa 1999 sa $ 597,300,000,000 sa 1 Agosto 2008, ang ikatlong pinakamalaking dayuhang exchange Taglay sa mundo.<ref>{{cite web|url=http://www.cbr.ru/Eng/statistics/credit_statistics/print.asp?file=inter_res_08_e.htm|title=International Reserves of the Russian Federation in 2008|publisher=The Central Bank of the Russian Federation|accessdate=30 Hulyo 2008}}</ref> Ang macroeconomic patakaran sa ilalim ng Finance Minister Alexei Kudrin ay mabait at tunog, na may labis na kita sa pagiging naka-imbak sa pagpapapanatag Fund ng Russia .<ref name="euromoney">{{cite news|url=http://www.euromoney.com/Article/2683869/Kudrin-and-Fischer-honoured-by-Euromoney-at-IMFWorld.html|title=Kudrin and Fischer honoured by Euromoney and IMF/World Bank meetings in Washington|publisher=Euromoney|access-date=2010-11-04|archive-date=2011-04-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20110428160206/http://www.euromoney.com/Article/2683869/Kudrin-and-Fischer-honoured-by-Euromoney-at-IMFWorld.html|url-status=dead}}</ref> Sa 2006, Russia gantihin karamihan ng kanyang dating napakalaking mga utang,<ref>{{cite web|title=Russia's foreign debt down 31.3% in Q3—finance ministry|publisher=RIA Novosti|url=http://en.rian.ru/russia/20061031/55272320.html|accessdate=27 Disyembre 2007|archive-date=15 Pebrero 2012|archive-url=https://www.webcitation.org/65T8o7rP6?url=http://en.rian.ru/russia/20061031/55272320.html|url-status=dead}}</ref> Aalis ito sa isa sa mga pinakamababang foreign utang sa gitna ng mga pangunahing ekonomiya .<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2079rank.html Debt - external] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190317104350/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2079rank.html|date=2019-03-17}}, [[CIA World Factbook]]. Accessed on 22 Mayo 2010.</ref> Ang pagpapapanatag Fund nakatulong sa Russia upang lumabas mula sa pandaigdigang krisis sa pananalapi sa isang mas mahusay na marami estado kaysa sa maraming mga eksperto ay inaasahan.<ref name="euromoney"/> Ang isang mas simple, mas streamlined buwis code pinagtibay sa 2001 nabawasan ang mga buwis pasan sa mga tao at higit nadagdagan estado ng kita.<ref>{{Cite news|author=Tavernise, S|title=Russia Imposes Flat Tax on Income, and Its Coffers Swell|work=The New York Times|date=23 Marso 2002|url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E01E0DC163BF930A15750C0A9649C8B63|accessdate=27 Disyembre 2007}}</ref> Russia ay may isang patag na buwis sa rate ng 13 bahagdan. Ito ranks ito bilang ang mga bansa sa ikalawang pinaka kaakit-akit na mga personal na buwis sa sistema para sa solong mga manager sa mundo matapos ang United Arab Emirates .<ref>{{cite web|title=Global personal taxation comparison survey–market rankings|publisher=Mercer (consulting firms)|url=http://www.mercer.com.au/pressrelease/details.htm?idContent=1287670|accessdate=27 Disyembre 2007|archive-date=2011-04-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20110427032348/http://www.mercer.com.au/pressrelease/details.htm?idContent=1287670|url-status=dead}}</ref> Ayon sa Bloomberg , Russia ay itinuturing din maagang ng karamihan sa iba pang mapagkukunan-mayaman na bansa sa kanyang ekonomiya, may isang mahabang tradisyon ng edukasyon, agham, at industriya.<ref>{{cite web|title=Russia: How Long Can The Fun Last?|work=BusinessWeek |url=http://www.businessweek.com/globalbiz/content/dec2006/gb20061207_520461_page_2.htm|accessdate=27 Disyembre 2007}}</ref> Ang bansa ay may mas mataas na edukasyon graduates kaysa sa anumang iba pang mga bansa sa Europa.<ref>{{cite web|title=aneki rankings and records|publisher=UNESCO Institute for Statistics, UniCredit New Europe Research Network|url=http://www.aneki.com/students.html|accessdate=03 Oktubre 2010}}</ref> Ang pagpapaunlad ng ekonomiya ng bansa ay hindi pantay heograpiya sa Moscow rehiyon ng kontribusyon sa isang tunay malaki ibahagi ang's GDP. bansa ng <ref>[http://www.gks.ru/bgd/free/b01_19/IssWWW.exe/Stg/d000/vrp98-07.htm GRP by federal subjects of Russia, 1998-2007] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170805105125/http://www.gks.ru/bgd/free/b01_19/IssWWW.exe/Stg/d000/vrp98-07.htm |date=2017-08-05 }} {{in lang|ru}}</ref> Isa pang problema ay paggawa ng makabago ng infrastructure , pagtanda at hindi sapat na matapos ang taon ng pagiging pinababayaan sa 1990s; ang pamahalaan ay sinabi $ 1 trilyon ay invested sa pagpapaunlad ng imprastraktura sa pamamagitan ng 2020.<ref>{{cite web|url=http://en.rian.ru/russia/20070920/80058850.html|publisher=RIA Novosti|accessdate=31 Hulyo 2008|title=Russia to invest $1&nbsp;trillion in infrastructure by 2020&nbsp;– ministry|archive-date=28 Abril 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110428135337/http://en.rian.ru/russia/20070920/80058850.html|url-status=dead}}</ref> === Agrikultura === [[Talaksan:Wheat Tomsk.jpg|thumb|Mga trigo sa [[Tomsk Oblast]], Siberia]] Ang sektor ng agrikultura ng Rusya ay nag-aambag ng humigit-kumulang 5% ng kabuuang GDP ng bansa, bagama't ang sektor ay gumagamit ng humigit-kumulang isang-ikawalo ng kabuuang lakas paggawa.<ref name="agriculturebritannica">{{cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/place/Russia/Economy |title=Russia – Economy |encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]] |access-date=1 July 2021}}</ref> Mayroon itong pangatlong pinakamalaking nilinang na lugar sa mundo, sa 1,265,267 kilometro kuwadrado (488,522 sq mi). Gayunpaman, dahil sa kalupitan ng kapaligiran nito, humigit-kumulang 13.1% ng lupain nito ay pang-agrikultura,<ref name="cia"/> at 7.4% lamang ng lupain nito ang maaaring taniman.<ref>{{cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/AG.LND.ARBL.ZS?locations=RU |title=Arable land (% of land area) – Russian Federation |publisher=[[World Bank]] |access-date=15 June 2021}}</ref> Ang lupang pang-agrikultura ng bansa ay itinuturing na bahagi ng "breadbasket" ng Europa.<ref>{{cite web|url=https://www.wilsoncenter.org/event/system-shock-russias-war-and-global-food-energy-and-mineral-supply-chains|title=System Shock: Russia's War and Global Food, Energy, and Mineral Supply Chains|work=[[Woodrow Wilson International Center for Scholars]]|location=Washington, D.C.|date=13 April 2022|access-date=24 June 2022|quote=Together, Russia and Ukraine—sometimes referred to as the breadbasket of Europe—account for 29% of global wheat exports, 80% of the world’s sunflower oil, and 40% of its barley.}}</ref> Mahigit sa isang-katlo ng lugar na inihasik ay nakatuon sa mga pananim na kumpay, at ang natitirang lupang sakahan ay nakatuon sa mga pang-industriyang pananim, [[gulay]], at [[prutas]].<ref name="agriculturebritannica"/> Ang pangunahing produkto ng pagsasaka ng Russia ay palaging butil, na sumasakop ng higit sa kalahati ng cropland.<ref name="agriculturebritannica"/> Ang Rusya ang pinakamalaking exporter ng trigo sa mundo,<ref>{{cite news |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2020-09-22/russia-s-dominance-of-the-wheat-world-keeps-growing |title=Russia's Dominance of the Wheat World Keeps Growing |publisher=[[Bloomberg L.P.]] |first1=Anatoly |last1=Medetsky |first2=Megan |last2=Durisin |date=23 September 2020 |access-date=15 June 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=https://oec.world/en/profile/bilateral-product/wheat/reporter/rus?redirect=true|title=Wheat in Russia &#124; OEC|website=OEC – The Observatory of Economic Complexity}}</ref> ang pinakamalaking prodyuser ng barley at buckwheat, kabilang sa pinakamalaking eksporter ng [[mais]] at [[mantika]] ng [[sunflower]], at ang nangungunang prodyuser ng [[pataba]].<ref>{{cite web|url=https://www.fao.org/3/cb9236en/cb9236en.pdf|title=The importance of Ukraine and the Russian Federation for global agricultural markets and the risks associated with the current conflict|date=25 March 2022|publisher=[[Food and Agriculture Organization]]|location=[[Rome]]|access-date=8 July 2022}}</ref> Nakikita ng iba't ibang analyst ng pagbagay sa [[pagbabago ng klima]] ang malalaking pagkakataon para sa agrikultura ng Rusya sa natitirang bahagi ng ika-21 siglo habang tumataas ang arability sa [[Siberia]], na hahantong sa parehong panloob at panlabas na paglipat sa rehiyon.<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/interactive/2020/12/16/magazine/russia-climate-migration-crisis.html |title=How Russia Wins the Climate Crisis |work=[[The New York Times]] |first=Abrahm |last=Lustgarten |date=16 December 2020 |access-date=15 June 2021|url-access=limited|quote=Across Eastern Russia, wild forests, swamps and grasslands are slowly being transformed into orderly grids of soybeans, corn and wheat. It’s a process that is likely to accelerate: Russia hopes to seize on the warming temperatures and longer growing seasons brought by climate change to refashion itself as one of the planet’s largest producers of food}}</ref> Dahil sa malaking baybayin nito sa kahabaan ng tatlong karagatan at labindalawang marginal na dagat, pinapanatili ng Rusya ang ikaanim na pinakamalaking industriya ng [[pangingisda]] sa mundo; pagkuha ng halos 5 milyong tonelada ng isda noong 2018.<ref>{{cite book |url=http://www.fao.org/3/i9540en/i9540en.pdf |title=The State of World Fisheries and Aquaculture |publisher=[[Food and Agriculture Organization]] |date=2018 |access-date=4 February 2021 |location=[[Rome]] |isbn=978-92-5-130562-1}}</ref> Ito ang tahanan ng pinakamagandang [[caviar]] sa mundo, ang [[beluga]]; at gumagawa ng humigit-kumulang isang-katlo ng lahat ng de-latang isda, at ilang isang-kapat ng kabuuang sariwa at frozen na isda sa mundo.<ref name="agriculturebritannica"/> === Enerhiya === Noong 2021, ang Rusya ang ikatlong pinakamalaking prodyuser ng enerhiya sa mundo. Ang mga Rusong kompanya tulad ng Rosneft, Lukoil, Surgutneftegas, Gazprom, at Tatneft ay ang mayorya sa produksyon ng langis na [[krudo]].<ref name=":0">{{Cite web |title=Russia's Energy Overview 2021 |url=https://www.eia.gov/international/analysis/country/RUS |website=U.S. Energy Information Administration}}</ref> Noong 2022, pagkatapos ng [[Digmaang Ruso-Ukranyo|pagsalakay sa Ukranya]], humarap ang bansa ng ekonomikong mga sanction mula sa Estados Unidos gayundin sa mga bansang kasapi ng [[European Union]], ang pinakamalaking merkado ng mga enerhiyang eksport ng Rusya.<ref name=":0" /> === Agham at Teknolohiya === === Transportasyon === == Kultura == === Tradisyon at Pagluluto === === Arkitektura === === Musika at Sayaw === === Literatura at Pilosopiya === === Pelikula, Animasyon at Medya === === Palaasan === === Pambansang Holiday at Simboliko === === Turismo === == Talababa == {{reflist|3}} == Tingnan din == * [[Mga birong Ruso]] == Mga kawing panlabas == {{Sister project links}} * {{dmoz|Regional/Europe/Russia}} ;Pamalahaan * [http://www.gov.ru/ Opisyal na Portal ng Pamahalaan ng Rusya] {{in lang|ru}} * [https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-r/russia.html Puno ng estado at Miyembro ng Gabinete] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120926195007/https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-r/russia.html |date=2012-09-26 }} * [http://en.rian.ru/ Russian News Agency Ria Novosti] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131003023821/http://en.rian.ru/ |date=2013-10-03 }} ;Pangkalahatang Impormasyon * {{CIA World Factbook link|rs|Russia}} * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/russia.htm Ang Rusya] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081022164202/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/russia.htm |date=2008-10-22 }} sa ''UCB Libraries GovPubs'' ;Iba * [http://www.waytorussia.net/WhatIsRussia/Intro.html Daan sa Rusya. Isang panimula sa Rusya at sa mga Ruso] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150206181434/http://www.waytorussia.net/WhatIsRussia/Intro.html |date=2015-02-06 }} * [http://rbth.ru/ Russia Beyond the Headlines] International news project about Russia {{Russia topics}} {{Template group |title=[[Talaksan:Gnome-globe.svg|25px]]{{nbsp}}Geographic locale |list = {{Countries of Europe}} {{Countries of Asia}} {{Countries bordering the Baltic Sea}} {{Countries bordering the Black Sea}} {{Countries bordering the Caspian Sea}} }} {{Template group |title=International organisations |list = {{Commonwealth of Independent States (CIS)|state=collapsed}} {{Council of Europe}} {{G8 nations}} {{BRIC}} {{UN Security Council|state=collapsed}} {{APEC}} {{Organization of the Black Sea Economic Cooperation (BSEC)}} {{Shanghai Cooperation Organisation}} {{Eurasian Economic Community (EURASEC)}} {{Slavic-speaking nations}} {{Quartet on the Middle East|state=collapsed}} }} {{Mga Subdibisyon ng Rusya}} [[Kategorya:Rusya| ]] [[Kategorya:Mga bansa sa Asya]] [[Kategorya:Mga bansa sa Europa]] 9rap053iwmt0pueg6nta3s93q1ujebd 2213559 2213528 2026-06-27T08:46:15Z Arko Blangko 155328 2213559 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = Pederasyong Ruso | common_name = Rusya | native_name = {{native name|ru|Российская Федерация}}<br/>{{small|{{transl|ru|Rossiyskaya Federatsiya}}}} | image_flag = Flag of Russia.svg | image_coat = Coat of Arms of the Russian Federation.svg | anthem = {{lang|ru|Государственный гимн<br/>Российской Федерации}}<br/>{{transl|ru|[[Gosudarstvennyy gimn Rossiyskoy Federatsii]]}}<br/>"Awiting Estatal ng Pederasyong Ruso"{{parabr}}{{center|[[File:National Anthem of Russia (2000), instrumental, one verse.ogg]]}} | image_map = Russian Federation (orthographic projection) - All Territorial Disputes.svg | map_width = 250px | map_caption = Lupaing saklaw ng Rusya sa lunting maitim at teritoryong inaangkin sa lunting mapusyaw. | capital = [[Mosku]] | coordinates = {{Coord|55|45|21|N|37|37|02|E|type:city}} | largest_city = kabisera | languages_type = Wikang opisyal<br />{{nobold|at pambansa}} | languages = [[Wikang Ruso|Ruso]] | demonym = [[#Demograpiya|Ruso]] | government_type = {{nowrap|[[Republikang]] [[pederal]]}} at [[semi-presidensyal]] | leader_title1 = [[Pangulo ng Rusya|Pangulo]] | leader_name1 = [[Vladimir Putin]] | leader_title2 = [[Tagapangulo ng Pamahalaan ng Rusya|Tagapangulo ng Pamahalaan]] | leader_name2 = [[Mikhail Mishustin]] | legislature = {{nowrap|[[Asembleyang Pederal ng Rusya|Asembleyang Pederal]]}} | upper_house = [[Konseho ng Pederasyon ng Rusya|Konseho ng Pederasyon]] | lower_house = [[Pampamahalaang Duma|Pampamahalaang Duma]] | sovereignty_type = [[Kasaysayan ng Rusya|Kasaysayan]] | established_event1 = [[Tsarato ng Rusya]] | established_date1 = 16 Enero 1547 | established_event2 = [[Imperyong Ruso]] | established_date2 = 2 Nobyembre 1721 | established_event3 = [[Sobyetikong Rusya]] | established_date3 = 7 Nobyembre 1917 | established_event4 = {{nowrap|[[Akwerdo ng Belovezha]]}} | established_date4 = 12 Disyembre 1991 | established_event5 = [[Saligang Batas ng Rusya|Saligang Batas]] | established_date5 = 12 Disyembre 1993 | area_km2 = 17,098,246 | area_rank = ika-1 | percent_water = 13 | population_estimate = {{IncreaseNeutral}} 144,699,673 | population_estimate_year = 2022 | population_estimate_rank = ika-9 | population_density_km2 = 8.4 | population_density_sq_mi = 21.5 | population_density_rank = ika-187 | GDP_PPP = {{increase}} $5.056 trilyon | GDP_PPP_year = 2023 | GDP_PPP_rank = ika-6 | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} $35,310 | GDP_PPP_per_capita_rank = ika-60 | GDP_nominal = {{decrease}} $1.862 trilyon | GDP_nominal_year = 2023 | GDP_nominal_rank = ika-11 | GDP_nominal_per_capita = {{decrease}} $13,006 | GDP_nominal_per_capita_rank = ika-72 | Gini = 36.0 | Gini_year = 2020 | Gini_change = decrease | HDI = 0.822 | HDI_year = 2021 | HDI_change = increase | HDI_rank = ika-52 | currency = [[Rublo ng Rusya|Rublo]] ([[Ruble sign|₽]]) | currency_code = RUB | utc_offset = +2-12 | calling_code = +7 | cctld = .ru{{*}}.рф | today = }} Ang '''Rusya''' ({{lang-ru|Россия}}, <small>tr.</small> {{transl|ru|Rossiya}}), pormal na '''Pederasyong Ruso''', ay isang bansang transkontinental na umaabot mula [[Silangang Europa]] hanggang [[Hilagang Asya]]. Mula hilagang-kanluran paikot sa kaliwa, hinahangganan nito ang [[Noruwega]], [[Pinlandiya]], [[Estonya]], [[Letonya]], [[Litwanya]], [[Polonya]], [[Biyelorusya]], [[Ukranya]], [[Heorhiya]], [[Aserbayan]], [[Kasakistan]], [[Tsina]], [[Mongolya]], at [[Hilagang Korea]]; nagbabahagi rin ito ng mga hangganang pandagat sa [[Hapon]] at [[Estados Unidos]]. Sumasakop ng lawak na 17,098,246 km², ito ang pinakamalaking bansa sa mundo, na sumasaklaw ng 11 sona ng oras at {{frac|1|8}} bahagi ng lupang matatahanan sa Daigdig. Tinatahanan ng mahigit 145.5 milyong mamamayan, ito ang pinakamataong bansa sa [[Europa]]. Ang kabisera at pinakamalaking lungsod nito ay [[Mosku]]. Nagsimula ang kasaysayan ng Rusya sa mga bayang Silangang Eslabo, na sumibol bilang isang makikilalang grupo sa Europa sa pagitan ng [[ika-3 dantaon]] at [[ika-8 dantaon]]. Lumitaw ang [[Rus ng Kiyeb]], ang kanilang unang estado, noong [[ika-9 dantaon]]. Pinagtibay nila noong 988 ang [[Kristiyanismo|Kristiyanismong]] [[Ortodoksiyang Oriental|Ortodokso]], isang produkto ng Kristiyanisasyong isinagawa nina [[Sirilo at Metodiyo]], dalawang misyonerong ipinadala mula sa [[Imperyong Bisantino]]. Nang maglaon ay nagkawatak-watak ang Rus sa iba't-ibang maliliit na estadong [[pyudalismo|pyudal]], kung saan ang pinakamakapangyarihan dito'y ang [[Prinsipado ng Vladimir-Suzdal]] na sa kalaunan ay naging [[Dakilang Dukado ng Mosku]]. Ito ang naging pangunahing puwersa sa pakikibaka para sa kalayaan mula sa [[Gintong Horda]] at muling pag-iisa ng Rusya. Unti-unting napagkaisa ng Mosku ang mga nakapalibot na prinsipado at naging [[Tsaratong Ruso]]. Noong unang bahagi ng [[ika-18 dantaon]] ay lumawak ito sa pamamagitan ng pananakop, panlulupig, at paggalugad at umunlad sa [[Imperyong Ruso]]. Umabot mula Polonya hanggang sa [[Karagatang Pasipiko]] at [[Alaska]], ito ang naging ikatlong pinakamalaking imperyo sa kasaysayan. Sa pagtatapos ng [[Unang Digmaang Pandaigdig]] ay nilansag ang [[monarkiya]] ng bansa sa [[Himagsikang Ruso (1917)|Himagsikang Ruso]] at naitatag ang [[RSPS ng Rusya|Republikang Sobyetiko ng Rusya]] (kalauna'y naging [[RSPS ng Rusya]]), ang kauna-unahang [[estadong sosyalista]]. Kasunod ng tagumpay ng mga [[Bolshebista]] sa [[Digmaang Sibil ng Rusya|digmaang sibil]] ay binuo ng Rusya, kasama ang [[SSR ng Ukranya|Ukranya]], [[SSR ng Biyelorusya|Biyelorusya]], at [[SPSR ng Transkaukasya|Transkaukasya]] ang [[Unyong Sobyetiko]], na naging isa sa dalawang pinakamakapangyarihang bansa sa panahon ng [[Digmaang Malamig]]. Kasunod ng pagkabuwag ng Unyong Sobyetiko noong 1991 ay naging Pederasyong Ruso ang Rusya, itinuturing ito bilang [[de facto]] na kahalili sa mga estadong sumunod sa unyon. Ang sistemang pampamahalaan ng Rusya ay [[republikang]] [[parlamentaryo]] na binubuo ng walumpu't limang kasakupang pederal. Ang [[ekonomiya]] ng bansa ay ang ikalabing-isang pinakamalaki sa mundo ayon sa [[Kabuuang domestikong produkto|KDP]] nominal at ikaanim ayon sa [[Pagkakatulad ng kapangyarihang bumili|PKB]]. Nagtataglay ang bansa ng pinakamalaking arsenal ng mga [[sandatang nukleyar]], at nagraranggo bilang ikalima sa bilang ng aktibong hukbo at paggastang pang-militar. Ang malawakang mapagkukunan nito sa mga [[mineral]] at [[enerhiya]] ay itinuturing bilang pinakamalaki sa mundo; ito ang may pinakamalaking reserba ng mga mapagkukunan ng kagubatan at isang-kapat ng di-nagyelong sariwang tubig. Kabilang ang Rusya sa mga nangungunang tagagawa ng [[langis]] at gasolinang natural. Isa itong kasaping palagian ng [[Konsehong Panseguridad ng mga Nagkakaisang Bansa]]; bahagi ng [[BRICS]], [[G20]], [[APEC]], [[OSKE]], at [[Pandaigdigang Organisasyon sa Kalakalan|POK]]; at ang pangunahing miyembro ng mga post-Sobyetikong organisasyon tulad ng [[Sampamahalaan ng mga Makasarinlang Estado|SME]], [[Organisasyong Tratado ng Kolektibong Seguridad|OTKS]], at [[Eurasyanong Ekonomikong Unyon|EAEU]], Nagtataglay ang Rusya ng 30 [[Pandaigdigang Pamanang Pook]] na idineklara ng [[UNESCO]]. ==Etimolohiya== [[Talaksan:Rossia Fra Mauro.png|thumb|200px|left|Litrato ng Rus' sa mapang Fra Mauro. Makikita rito ang Pulang Rus' ({{lang|it|Rossia Rossa}}), Itim na Rus' ({{lang|it|Rossia Negra}}), Puting Rus' ({{lang|it|Rossia Biancha}}), at ibang lupaing Rus' ({{lang|it|Rossia}}).]] Naitala ang unang kilalang pagbanggit ng salitang "Rusya" ({{lang-el|‘Ρωσία}}) sa mga tratado ni Emperador Constantino VII Porfirogeneta noong ika-10 dantaon, tulad ng "Hinggil sa mga Seremonya" at "Hinggil sa Pamamahala ng Imperyo". Tinukoy nito ang Rus ng Kyiv, isang sinaunang estadong Ruso na umabot mula Dagat Itim hanggang sa rehiyong Novgorod. Matatagpuan ang mga bakas ng pangalang ito sa mga sangguniang Kanlurang Europeo, partikular na sa Lumang Pranses: ang baybay na ''Rossia'' ay isinulat na simula noong ika-12 dantaon kasama ang ''Russia'', ''Ruscia'', ''Ruzzia'', at ang di-gaanong karaniwang ''Ruthenia''. Naroroon ang anyong Rossia sa mga tekstong Latin ng mga manlalakbay na sina Marco Polo, Guillaume de Rubruck, Ambrogio Contarini, Josaphat Barbaro, at sa ibang mapa ng Timog Europa kabilang ang Catalan Atlas at Fra Mauro. Mayroon ding ilang pagkakaiba ng pangalang Rus na may letrang "o" sa ugat, isang halimbawa'y ''Rosie'' na ginamit ni kartograpong Andrea Bianco. [[Talaksan:Lestvitsa-1387.jpg|thumb|225px|right|Inskripsyon sa huling pahina ng Hagdanan ni Juan Climaco. Nakasulat: Sa taong 6895 [1387], Abril 24, ang aklat na ito ay natapos sa Monasteryo ng Studion ng abang Metropolitang Cipriano ng Kyiv at buong Rusya.]] Makikita naman ang unang Sirilikong pagsulat ng salitang "Rosiya" sa isangkomentaryong maisasapetsa 24 Abril 1387 ni Metropolitang Cipriano sa "Hagdanan" ni Juan Climaco, kung saan binansagan ni Cipriano ang kanyang sarili bilang "Metropolita ng Kyiv at buong Rusya". Sa estadong Litwano, ang titulong "Arsobispo ng Rosiya" ay ginamit noong dekada 1400 at 1410 ni Gregorio Tsamblak kaugnay kay Cipriano at sa kanyang sarili. Mula sa katapusan ng ika-15 siglo, ang ilan sa mga akdang Litwano ay paminsan-minsa'y gumagamit ng salitang "Rosiya" na naglalarawan sa pamagat ng Prinsipadong Maringal ng Mosku; sa unang pagkakataon ay matatagpuan ito sa gawang "Kronikang Heleniko at Romano" ni Ivan Cherny noong 1485. Gayunpaman, mayroon na ito ng pinanggalingan, ginamit ni Juan ng Galonifontibus ang pangalan sa naturang kahulugang nito noong 1404, habang si Ivan III ay tinawag na "soberanong Ruso" sa isang karta ng Kanato ng Crimea noong 1474. Sa Hilagang-Silangang Rus', ang pangalang "Rosiya", kasama ang pampagitang anyong "Rusiya", na unang lumitaw noong ika-13 siglo sa mga teritoryong Timog Eslabo (at nananatili hanggang ngayon sa Serbo-Kroata at Bulgaro), ay ginamit at unti-unting lumago sa mga opisyal na dokumento. Ang iilan sa mga barya nina Ivan III at Vasily III ay dala ang inskripsiyon: "Soberano ng Buong Rusya". Matapos ang koronasyon ni Ivan IV noong 1547, kinilala ang kanyang estado bilang [[Tsarato ng Rusya]]. Makikita rin ito sa mga normatibong gawa, kabilang ang mga pasya ng Sinodo ng Sandaang Balangay ng 1551, paglimbag ng Aklat ng mga Grado noong 1560, ang rito ng koronasyon ni Teodoro Ivanovich noong 1584, at ang Karta sa pagtatatag ng patriyarkado noong 1589. Samakatuwid, sa pagliko ng ika-16 at ika-17 siglo, ang mga katawagang "kaharian ng Rusya" o "lahat ng dakilang Rusya" ay nagpahiwatig ng buong hanay ng mga trono na inokupahan ng mga monarkong Ruso. Sa Sampamahalaang Polako-Litwano mula noong dekada 1580, nagkaroon ng gawi sa Ortodoksong pamayanan ng Galisya at Kapatirang Dormisyon ng Lviv na tukuyin ang Rus' at buong Silangang Eslabong rehiyon sa Helenisadong anyo—Ros(s)iya—at sa mga nakatira dito na Ruso at sambayanang Ruso. Mulat itong desisyon ng pagtungo sa Patriyarkado ng Constantinopla at pamanang Griyego, salungat sa mga pagtangkang magpataw ng pagkakakilanlang Kanluranin sa Ruteniya at Roksolani, na mga sanga ng ideyang Sarmatismo. Ang tradisyon sa wikang Griyego, na inimpluwensyahan na ang Moscovia, ay kumalat mula Galisya hanggang sa rehiyon ng Gitnang Dnieper kasama ang Kyiv, ngunit sa Galisya ay pinalitan na ito ng Polonya. Upang tiyakin at ipagbukod ang mga lupain Ortodokso ng Polonya-Litwanya sa mga pag-aari ng Tsar, pinalaganap ng mga espiritwal na pigura tulad nina Ivan Vishensky, Job Boretsky, Zakhary Kopystensky, at Innokenty Gizel ang paggamit ng mga terminong "Munting Rusya" at "Dakilang Rusya " batay sa tradisyong Bisantino. [[Talaksan:Пищаль Царь Ахиллес, 1617 год. Военно-исторический музей артиллерии, инженерных войск и войск связи.jpg|thumb|225px|right|Sa arkabus na "Tsar Aquiles" ni Andrei Chokhov noong 1607, pinupunyagi si Tsar Mikhail Fedorovich bilang "awtokrata ng lahat ng dakilang Rusya".]] Noong 1654, pinalitan ng terminong "Rusya" ang "Rus'" sa opisyal na pamagat ng ng mga Tsar: pagkatapos ng Tratado ng Pereyaslav at ang pagsasama ng Zaporiyia sa tsarato, pati na rin ang pananakop ng Belarusong teritoryo ng Sampamahalaang Polako-Litwano, pinamagatan si Tsar Aleksei Mikhailovich bilang "awtokrata ng lahat ng Dakila, Munti, at Puting Rusya" Sa panahong ito, ang salitang "Rusya" ay halos pangkalahatang tinanggap upang tukuyin ang buong bansa kasama ang populasyon nito, ngunit patuloy na ginamit ang baryanteng "Rus'iya". Dahil sa kakulangan ng pagpapamantayan, iba-iba ang pagbabaybay nito, kung minsa'y may isa o dalawang "s". Ang pangwakasang pag-apruba ng baybay na may isang "o" at dalawang "s" ay naganap sa panahon ng paghahari ni [[Pedro I ng Rusya|Pedro I]], na sa pagtatapos ng Hilagang Digmaan noong 1721 ay tinanggap ang titulong emperador noong 1721 at itinayo ang [[Imperyong Ruso]]. Noong 1 Setyembre 1917, sa pagitan ng mga Himagsikang Pebrero at [[Himagsikang Oktubre]], idineklara ang Rusya na isang republika, noong 19 Hulyo 1918, ay naging opisyal na Sosyalistang Pederatibong Sobyetikong Republika ng Rusya (binaligtad ang posisyon ng "Sosyalista" at "Sobyetiko" noong 1936) at payak na dinaglat na SPSRR ({{lang-ru|РСФСР}}. Mula 1922 hanggang 1991, naging bahagi ito ng mas malawak na USSR, na impormal (lalo na sa mga Kanluraning bansa) at madalas na itinaguriang Rusya lamang dahil sa pangingibabaw nito sa buong unyon. Sa pagbagsak ng Unyong Sobyetiko noong 26 Disyembre 1991, humiwalay ang dating republika at kinikilala na ngayon bilang "Pederasyong Ruso", na madalas na pinapapayak na PR ({{lang-ru|РФ}}) sa midya at mga dokumentong pampamahalaan. == Heograpiya == Sinasakop ng Rusya ang halos buong hilagang bahagi ng [[superkontinente]] na [[Eurasya]]. Karamihan ng bansa ay binubuo ng mga [[kapatagan]], sa bahaging [[Europa|Europeo]] man o sa bahaging nasa [[Asya]] na kilala kadalasan bilang [[Siberia|Siberya]]. Karamihan sa mga kapatagang ito sa timog ay [[steppe|estepa]] habang sa hilaga naman ay makakapal na gubat na nagiging [[tundra]] patungo sa baybaying Artiko. May mga bulubundukin tulad ng [[Caucasus|Kaukasya]] (kung saan naroroon ang [[Bundok Elbrus]], ang pinakamataas na tuktok sa Europa na may taas ng 5 633 m) at ang [[Bulubunduking Altay|Altay]] sa mga katimugang hangganan ng bansa, samantalang sa silangang bahagi ng bansa ay naroroon ang [[Bulubunduking Verhojansk]] at ang mga [[bulkan]] ng [[Kamchatka Peninsula|Tangway ng Kamchatka]]. Kapuna-puna rin ang [[Bulubunduking Ural]], na syang pangunahing naghahati ng Europa mula sa [[Asya]]. Nagtatanyag ang Rusya ng higit 37 000 km ng baybayin sa mga karagatang [[Dagat Arctic|Arctic]] at [[Karagatang Pasipiko|Pasipiko]], pati na rin sa mga masasabing sa loob na dagat tulad ng [[Dagat Baltic|Baltiko]], [[Dagat Itim|Itim]], at [[Dagat Caspian|Kaspiyo]]. Ang ilan sa mga [[pulo]] o [[kapuluan]]g nasa hilagang baybayin ay ang [[Novaja Zemlja]], [[Franz Joseph Land]], [[Novosibirskie Ostrova]], [[Wrangel Island]], [[Kuril Islands]], at [[Sakhalin]]. Ang ilan sa mga pangunahing lawa sa Rusya ay ang [[Lawa Baikal|Baikal]], [[Lawa Ladoga]], at [[Onego]]. Marami ring mga ilog ang dumadaloy sa Rusya. === Topograpiya === Mula sa hilaga hanggang timog ang Kapatagan ng Silangang Europa, na kilala rin bilang Kapatagan ng Rusya, ay nagbihis sequentially sa Artikong tundra, koniperus gubat ([[taiga]]), broadleaf at halo-halong gubat. gubat, damuhan (kapatagan), at semi-disyerto (nagtatakip sa tabi ng Dagat Kaspiyo), bilang ng mga pagbabago sa mga halaman na sumasalamin sa mga pagbabago sa klima. [[Siberya]] ay sumusuporta sa isang katulad sunuran ngunit higit sa lahat ay taiga. Rusya ay mundo pinakamalaking ang taglay ng gubat, na kilala bilang "ang mga baga ng Europa",<ref>{{Cite news|author=Walsh, NP|title =It's Europe's lungs and home to many rare species. But to Russia it's £100bn of wood|publisher=Guardian (UK)|url=http://www.guardian.co.uk/world/2003/sep/19/environment.russia|accessdate=26 Disyembre 2007|location=London|date=19 Setyembre 2003}}</ref> ikalawang lamang sa [[maulang-gubat ng Amasona]] sa ang halaga ng dioksido ng karbono ito sumipsip. May 266 espesye ng mamal at 780 espesye ng ibon sa Rusya. Noong 1997 ay kasama sa IUCN Pula nga Listahan ng Pederasyong Ruso ang 415 espesye <ref>{{cite web|author=I.A. Merzliakova|url=http://enrin.grida.no/biodiv/biodiv/national/russia/state/00440.htm|title=List of animals of the Red Data Book of Russian Federation|publisher=Enrin.grida.no|date=1 Nobyembre 1997|accessdate=27 Abril 2010|archive-date=28 Abril 2016|archive-url=https://archive.today/20160428185844/http://enrin.grida.no/biodiv/biodiv/national/russia/state/00440.htm|url-status=dead}}</ref> at ngayon ay protektado ang mga ito. === Klima === Ang malaking sukat ng Rusya at ang distansiya ng maraming mga lugar mula sa dagat ay nagreresulta sa pangingibabaw ng mahalumigmig na klimang kontinental, na siyang dominante sa lahat ng bahagi ng bansa maliban sa tundra at sa bandang timog-kanlurang hangganan ng bansa. Naiistorbo ng mga bundok sa timugan ang masa ng mainit na hangin na galing ng Karagatang Indiyo, samantalang ang kapatagan sa kanluran at hilaga ay malantad ng bansa sa Artiko at Atlantiko.<ref name=congress>{{cite web|title=Climate|publisher=Library Of Congress|url=http://countrystudies.us/russia/24.htm|accessdate=26 Disyembre 2007}}</ref> Ang kalakhang bahagi ng teritoryo ay may dalawa lamang na pangunahing season - ang taglamig at tag-init; ang taglagas at tagsibol ay karaniwang maikling panahon ng pagbabago sa pagitan ng lubhang mababang mga temperatura at lubhang mataas.<ref name=congress/> Ang pinakamalamig na buwan ay ang Enero (Pebrero sa baybay-dagat), at ang pinakamainit naman kadalasan ay Hulyo. Pangkaraniwan lang ang malaking taway ng temperatura. Sa taglamig, ang temperatura ay lalong hilagaan lalong malamig at lalong silangan lalong malamig. Umiinit nang mainit-init kapagka tag-init, kahit sa Siberya.<ref>{{Cite journal|author=Drozdov, V.A. ''et al.''|title=Ecological and Geographical Characteristics of the Coastal Zone of the Black Sea|url=https://archive.org/details/sim_geojournal_1992-06_27_2/page/169|journal=GeoJournal|publisher=Springer Netherlands|location=27.2, pp. 169–178|year=1992|doi=10.1007/BF00717701|volume=27|page=169 |issn=0343-2521}}</ref> == Kasaysayan == {{main|Kasaysayan ng Rusya}} === Sinaunang Panahon === {{see|Kahariang Bosporan|Khazaria|Lagalag na Eurasyano}} [[Talaksan:IE expansion.png|thumb|left|[[Hinuhang Kurgan]]: Ang Timog Rusya bilang [[urheimat]] ng mga [[Proto-Indo-Europeans|Taong Indo-European]].]] Isa sa mga unang modernong tao na may buto ng edad ng 35 000 taon ay matatagpuan sa [[Russia]], sa [[Kostenki]] sa gilid ng [[Ilog Don]]. Sa sinaunang-panahon beses sa napakalaking steppes ng Timog Rusya ay tahanan sa lipi ng laog pastoralists.<ref name=Belinskij>{{Cite journal|author=Belinskij A, Härke, H|title=The 'Princess' of Ipatovo|journal=Archeology|volume=52|issue=2|year=1999|url=http://cat.he.net/~archaeol/9903/newsbriefs/ipatovo.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080610043326/http://cat.he.net/~archaeol/9903/newsbriefs/ipatovo.html|archivedate=2008-06-10|accessdate=26 Disyembre 2007|url-status=dead}}</ref> Labi ng mga kapatagan civilizations ay natuklasan sa mga lugar tulad bilang [[Ipatovo kurgan|Ipatovo]] ,<ref name=Belinskij/> [[Sintashta]],<ref>{{Cite book|author=Drews, Robert|title=Early Riders: The beginnings of mounted warfare in Asia and Europe|year=2004|publisher=Routledge|location=New York|page=50|isbn=0415326249}}</ref> [[Arkaim]],<ref>{{cite web|author=Koryakova, L.|title=Sintashta-Arkaim Culture|publisher=The Center for the Study of the Eurasian Nomads (CSEN)|url=http://www.csen.org/koryakova2/Korya.Sin.Ark.html|accessdate=20 Hulyo 2007|archive-date=28 Pebrero 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190228104055/http://www.csen.org/koryakova2/Korya.Sin.Ark.html|url-status=dead}}</ref> at [[Pazyryk burials|Pazyryk]],<ref>{{cite web|title=1998 NOVA documentary: "Ice Mummies: Siberian Ice Maiden"|work=Transcript|url=http://www.pbs.org/wgbh/nova/transcripts/2517siberian.html|accessdate=26 Disyembre 2007}}</ref> na kung saan dadalhin ang earliest na kilala bakas ng inimuntar digma , isang susi na tampok sa laog paraan ng buhay. Sa klasiko unang panahon, ang Pontic kapatagan ay kilala bilang Scythia. Dahil sa ang 8th siglo BC, Sinaunang Griyego mangangalakal nagdala ng kanilang mga kabihasnan sa emporiums kalakalan sa Tanais at Phanagoria.<ref>{{Cite book|author=Jacobson, E.|title=The Art of the Scythians: The Interpenetration of Cultures at the Edge of the Hellenic World|publisher=Brill|year=1995|page=38|isbn=9004098569}}</ref> Sa pagitan ng 3 at 6 siglo AD, ang Bosporan Kingdom, isang Hellenistic kaayusan ng pamahalaan na nagtagumpay ang mga Griyego colonies,<ref>{{Cite book|author=Tsetskhladze, G.R.|title=The Greek Colonisation of the Black Sea Area: Historical Interpretation of Archaeology|publisher=F. Steiner|year=1998|page=48|isbn=3515073027}}</ref> ay bumagsak sa pamamagitan ng laog invasions humantong sa pamamagitan ng gerero lipi, tulad ng ang Huns at taong hating Asayano at Europyano Avars .<ref>{{Cite book|author=Turchin, P.|title=Historical Dynamics: Why States Rise and Fall|publisher=Princeton University Press|year=2003|pages=185–186|isbn=0691116695}}</ref> Ang isang tao Turko, ang Khazars, nagpuno sa mga mas mababang Volga steppes palanggana sa pagitan ng Caspian at Dagat Itim hanggang sa 8th siglo.<ref>{{Cite book|author=Christian, D.|title=A History of Russia, Central Asia and Mongolia|url=https://archive.org/details/historyofrussiac0000chri|publisher=Blackwell Publishing|year=1998|pages=[https://archive.org/details/historyofrussiac0000chri/page/n313 286]–288|isbn=0631208143}}</ref> Ang ninuno ng modernong Russians ay ang Eslabo lipi, na ang orihinal na bahay ay isipan sa pamamagitan ng ilang mga iskolar sa may been ang makahoy na lugar ng Pinsk Marshes.<ref>{{Cite book|last=For a discussion of the origins of Slavs, see Barford, P.M.|title=The Early Slavs|url=https://archive.org/details/bwb_W7-CTW-851|publisher=Cornell University Press|pages=[https://archive.org/details/bwb_W7-CTW-851/page/14 15]–16|isbn=0801439779|year=2001}}</ref> Ang East Slavs unti husay Western Russia sa dalawang waves: isang paglipat mula sa Kiev papunta sa kasalukuyan- araw Suzdal at Murom at isa pang mula Polotsk papunta sa Novgorod at Rostov. Mula sa 7 pataas na siglo, ang East Slavs binubuo ang bulk ng populasyon sa Western Russia<ref>{{Cite book|author=Christian, D.|title=A History of Russia, Central Asia and Mongolia|url=https://archive.org/details/historyofrussiac0000chri|publisher=Blackwell Publishing|year=1998|pages=[https://archive.org/details/historyofrussiac0000chri/page/n33 6]–7}}</ref> at dahan-dahan ngunit mahimbing assimilated ng katutubong-Ugric bayan Finno, kabilang ang Merya, ang Muromians, at ang Meshchera. === Kievan Rus' === {{Main|Kievan Rus'}} [[Talaksan:Novgoroddd.jpg|thumb|Kuta ng Veliky Novgorod - ang pinakalumang lungsod sa Rusya]] Ang pagtatatag ng unang East Eslabo estado sa 9 na siglo ay nangyari sa panahon ng pagdating ng mga Varangian , ang Vikings na pakikipagsapalaran kasama ang mga waterways ng pagpapalawak mula sa silangan Baltic sa Black at Kaspiy Dagat.<ref>{{Cite book|author=Obolensky, D.|title=Byzantium and the Slavs|url=https://archive.org/details/byzantiumslavs0000obol|publisher=St Vladimir's Seminary Press|year=1994|page=[https://archive.org/details/byzantiumslavs0000obol/page/42 42]|isbn=088141008X}}</ref> Ayon sa Pangunahing Chronicle, isang Varangian mula Rus 'tao , na nagngangalang Rurik, ay inihalal pinuno ng Novgorod sa 862. Ang kanyang mga kahalili Oleg ang Propeta inilipat timog at conquered Kiev sa 882,<ref>{{Cite book|author=Thompson, J.W.; Johnson, E.N.|title=An Introduction to Medieval Europe, 300–1500|publisher=W. W. Norton & Co.|year=1937|page=268|isbn=0415346991}}</ref> na kung saan ay nagkaroon na dati nagbabayad pugay sa mga Khazars; kaya ang estado ng Kievan Rus ' nagsimula. Oleg, Rurik's anak Igor at Igor's anak Svyatoslav dakong huli pinasuko ang lahat ng lipi East Eslabo sa Kievan tuntunin, sinira ang Khazar khaganate at inilunsad ng ilang mga militar Ekspedisyon sa Byzantium. Sa 10th sa 11th siglo Kievan Rus 'naging isa sa mga pinakamalaking at pinaka maunlad na estado sa Europa.<ref>{{cite web|title=Ukraine: Security Assistance|publisher=U.S. Department of State|url=http://www.state.gov/t/pm/64851.htm|accessdate=27 Disyembre 2007}}</ref> Ang naghahari ng Vladimir ang Great (980–1015) at ang kaniyang anak Yaroslav ko ang Wise (1019–1054) ay bumubuo sa Golden Edad ng Kiev, na kung saan nakita ang pagtanggap ng Ortodoksia Kristiyanismo mula sa Byzantium at ang pagbuo ng unang East Eslabo nakasulat legal code , ang Russkaya Pravda . Sa 11th at 12th siglo, palaging incursions sa pamamagitan ng laog Turko tribes, tulad ng mga Kipchaks at ang Pechenegs , na sanhi ng isang malaki at mabigat migration ng Eslabo populasyon sa mas ligtas na, mabigat na kagubatan sa rehiyon ng hilagaan, lalo na sa mga lugar na kilala bilang Zalesye .<ref>{{Cite book|author=Klyuchevsky, V.|title=The course of the Russian history|volume=1|url=http://www.kulichki.com/inkwell/text/special/history/kluch/kluch16.htm|isbn=5244000721|year=1987|publisher=Myslʹ}}</ref> [[File:Alexander Nevsky shroud 03 by shakko.JPG|thumb|180px|Alexander Nevsky, ama ng unang pinuno ng Muscovy]] Ang edad ng [[piyudalismo|pyudalismo]] at [[desentralisasyon]] ay dumating, minarkahan sa pamamagitan ng pare-pareho sa mga in-labanan sa pagitan ng mga kasapi ng Rurikid Dinastiyang na pinasiyahan Kievan Rus 'sama-sama. Kiev's pangingibabaw waned, sa benepisyo ng Vladimir-Suzdal sa hilaga-silangan, Novgorod Republika sa-kanluran hilaga at Galicia-Volhynia sa timog-kanluran. Huli Kievan Rus 'disintegrated, may mga huling suntok na ang Mongol invasion ng 1237–1240,<ref>{{Cite book|author=Hamm, M.F.|title=Kiev: A Portrait, 1800–1917|publisher=Princeton University Press|isbn=0691025851|year=1995}}</ref> na nagresulta sa pagkawasak ng Kiev<ref>{{Cite web |url=https://tspace.library.utoronto.ca/citd/RussianHeritage/4.PEAS/4.L/12.III.5.html |title=The Destruction of Kiev |access-date=2010-11-03 |archive-date=2016-08-19 |archive-url=https://wayback.archive-it.org/6473/20160819150506/https://tspace.library.utoronto.ca/citd/RussianHeritage/4.PEAS/4.L/12.III.5.html |url-status=dead }}</ref> at ang pagkamatay ng tungkol sa kalahati ng populasyon ng Rus '.<ref>{{cite web|url=http://www.parallelsixty.com/history-russia.shtml|title=History of Russia from Early Slavs history and Kievan Rus to Romanovs dynasty|publisher=Parallelsixty.com|accessdate=27 Abril 2010|archive-date=2018-02-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20180201064748/http://www.parallelsixty.com/history-russia.shtml|url-status=dead}}</ref> Ang manlulupig, mamaya na kilala bilang Tatars , nabuo ang estado ng mga [[Ginintuang Horda]], na pillaged ang Russian pamunuan at pinasiyahan sa timog at central expanses ng Russia para sa higit sa tatlong siglo.<ref>{{Cite book|author=Рыбаков, Б. А.|title=Ремесло Древней Руси|year=1948|pages=525–533, 780–781}}</ref> Galicia-Volhynia sa huli ay assimilated sa pamamagitan ng Polish-Lithuanian Commonwealth , habang ang mga Mongol-dominado Vladimir-Suzdal at Novgorod Republic, dalawang rehiyon sa paligid ng Kiev, itinatag ang batayan para sa mga modernong Russian bansa. Ang Novgorod kasama Pskov pinanatili ng ilang mga antas ng awtonomya sa panahon na ang panahon ng pamatok Mongol at higit sa lahat ay ipinagkait ang mga kabangisan na apektado ang magpahinga ng ang bansa. Sa pamumuno ni [[Alexander Nevsky]] , Novgorodians repelled ang invading Swedes sa Labanan sa Neba sa 1240, pati na rin ang Crusaders Aleman sa Labanan sa Ice sa 1242, paglabag sa kanilang mga pagtatangka upang kolonisahan ang Northern Rus '. [[Talaksan:Muscovy 1390 1525.png|thumb|220px|Estado ng Moscow]] === Dakilang Duke ng Moscow === {{main|Dakilang Duke ng Moscow}} [[Talaksan:Lissner TroiceSergievaLavr.jpg|thumb|250px|Binabasbasan ni [[Sergius ng Radonezh]] si [[Dmitri Donskoi]] sa [[Trinity Sergius Lavra]], bago ang [[Labanan sa Kulikovo]].]] Ang pinaka malakas na estado kahalili sa Kievan Rus 'ay ang Grand titulo ng duke ng Moscow ("''Moscovy''" sa Western alaala), sa una ng isang bahagi ng Vladimir-Suzdal . Habang pa rin sa ilalim ng domain ng mga Mongol-Tatars at sa kanilang mga kasabwat, Moscow ay nagsimulang igiit ang kanyang impluwensiya sa Western Russia sa unang bahagi ng ika-14 siglo. Sa mga ay mahirap na beses, na may mga madalas na -Tatar raids Mongol at agrikultura paghihirap mula sa simula ng Little Ice Age . Tulad sa ang magpahinga ng Europa, mga salot hit Russia lugar sa isang beses bawat limang o anim na taon 1350-1490. Gayunman, dahil sa ang mas mababang densidad ng populasyon at mas mahusay na pangangalaga sa kalinisan (lakit pagsasanay ng banya , ang basa ng singaw paliguan),<ref name=banya>[http://sauna-banya.ru/ist.html The history of banya and sauna] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110427153021/http://sauna-banya.ru/ist.html |date=2011-04-27 }} {{in lang|ru}}</ref> populasyon ng pagkawala na sanhi ng mga salot ay hindi kaya ng malubhang bilang sa Western Europe, at ang mga pre-salot na populasyon ay naabot sa Russia nang maaga bilang 1500.<ref>"''[http://books.google.com/books?id=yw3HmjRvVQMC&pg=PA62 Black Death]''". Joseph Patrick Byrne (2004). p.62. ISBN 0-313-32492-1</ref> Humantong sa pamamagitan ng Prince Dmitri Donskoy ng Moscow at nakatulong sa pamamagitan ng Russian Orthodox Church , ang nagkakaisang hukbo ng mga Ruso mga pamunuan inflicted isang milyahe pagkatalo sa mga Mongol-Tatars sa Labanan sa Kulikovo sa 1380. Moscow unti buyo ang mga nakapaligid na mga pamunuan, kabilang ang mga dating malakas na rivals, tulad ng Tver at Novgorod . Sa ganitong paraan Moscow ang naging pangunahing nangungunang puwersa sa proseso ng Russia's reunification at expansion. Ivan III (ang Great) sa wakas threw off ang mga kontrol ng Ginintuang Horda, pinagtibay sa buong ng Central at Northern Rus 'sa ilalim ng Moscow's kapangyarihan, at ang unang sa kumuha ang pamagat "Grand Duke ng lahat ng mga Russias".<ref>{{cite web|author=May, T.|title=Khanate of the Golden Horde|url=http://www.accd.edu/sac/history/keller/Mongols/states3.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080607055652/http://www.accd.edu/sac/history/keller/Mongols/states3.html|archivedate=2008-06-07|accessdate=27 Disyembre 2007|url-status=dead}}</ref> Matapos ang pagbagsak ng Constantinople sa 1453, Moscow inaangkin sunod sa mga legacy ng Eastern Roman Empire . Ivan III asawa Sophia Palaiologina , ang pamangkin ng huling Byzantine emperador Constantine XI , at ginawa ang Byzantine double-luko agila sa kanyang sarili, at sa huli Russian, amerikana-ng-bisig. === Tsardom ng Rusya === {{main|Tsardom ng Rusya}} [[Talaksan:Ivan the Terrible (cropped).JPG|thumb|upright|left|Si Tsar [[Ivan IV]] ni [[Ilya Repin]]]] Sa pag-unlad ng Ikatlong Roma ideya, ang Grand Duke Ivan IV (ang "Awesome"<ref>Frank D. McConnell. [http://books.google.com/books?id=rqhZAAAAMAAJ&q=%22ivan+the+awesome%22&dq=%22ivan+the+awesome%22&ei=rTBsSMvZLoS8jgGi4ZgU&pgis=1 Storytelling and Mythmaking: Images from Film and Literature.] [[Oxford University Press]], 1979. ISBN 0-19-502572-5; Quote from page 78: "But Ivan IV, Ivan the Terrible, or as the Russian has it, ''Ivan Groznyi'', "Ivan the Magnificent" or "Ivan the Awesome," is precisely a man who has become a legend"</ref> o "mga kilabot") ay opisyal na nakoronahan ang unang Tsar (" Cesar ") ng Russia sa 1547. Ang Tsar promulgated ng isang bagong code ng mga batas ( Sudebnik ng 1550 ), itinatag ang unang Russian pyudal kinatawan katawan ( Zemsky Sobor ) at ipinakilala ang mga lokal na self-management sa kanayunan rehiyon.<ref>{{Cite book|author=Solovyov, S.|title=History of Russia from the Earliest Times|publisher=AST|year=2001|pages=562–604|volume=6|isbn=5170021429}}</ref><ref>{{Cite book|author=Skrynnikov, R.|title=Ivan the Terrible|url=https://archive.org/details/ivanterrible0000skry|publisher=Academic Intl Pr|year=1981|page=[https://archive.org/details/ivanterrible0000skry/page/219 219]|isbn=0875690394}}</ref> Sa panahon ng kanyang mahabang maghari, Ivan IV halos lambal ang naka malaking Ruso teritoryo sa pamamagitan ng annexing ang tatlong khanates Tatar (bahagi ng disintegrated Ginintuang Horda): Kazan at Astrakhan kasama ang Volga River, at kapangyarihan ng kan Sibirean sa South Western Siberia. Ganito sa katapusan ng ika-16 siglo Russia ay transformed sa isang multiethnic , multiconfessional at transkontinental estado . Gayunman, ang Tsardom ay weakened sa pamamagitan ng mahaba at hindi matagumpay Livonian War laban sa koalisyon ng Poland, Lithuania, Sweden at para sa access sa Baltic baybayin at dagat kalakalan.<ref>{{Cite book|author=Solovyov, S.|title=History of Russia from the Earliest Times|publisher=AST|year=2001|volume=6|pages=751–908|isbn=5170021429}}</ref> Sa parehong oras ang Tatars ng Krimeano kapangyarihan ng kan, ang tanging natitirang mga kahalili sa mga Ginintuang Horda, patuloy na salakayin Southern Russia,<ref>{{PDFlink|[http://www.econ.hit-u.ac.jp/~areastd/mediterranean/mw/pdf/18/10.pdf The Crimean Tatars and their Russian-Captive Slaves]|355&nbsp;[[Kibibyte|KiB]]<!-- application/pdf, 364316 bytes -->}}. Eizo Matsuki, Mediterranean Studies Group at Hitotsubashi University.</ref> at ay kahit able sa burn down Moscow sa 1571.<ref>{{cite book|author=Solovyov, S.|title=History of Russia from the Earliest Times|publisher=AST|year=2001|volume=6|pages=751–809|isbn=5170021429}}</ref> [[Talaksan:Minin & Pozharskiy 01.JPG|upright|thumb|Ang [[Monumento para kay Minin at Pozharsky]] sa Moscow]] Ang kamatayan ng Ivan's anak na minarkahan ang katapusan ng sinaunang Rurikid Dinastiyang sa 1598, at sa kumbinasyon sa mga gutom ng 1601-1603<ref>{{Cite book|author=Borisenkov E, Pasetski V.|title=The thousand-year annals of the extreme meteorological phenomena|isbn=5244002120|page=190}}</ref> ang humantong sa civil war, ang mga tuntunin ng pretenders at dayuhang interbensiyon sa panahon ng Time ng problema sa unang bahagi ng 17 na siglo.<ref>{{Cite book|author=Solovyov, S.|title=History of Russia from the Earliest Times|publisher=AST|year=2001|volume=7|pages=461–568|isbn=5170021429}}</ref> Polish-Lithuanian Commonwealth abala bahagi ng Russia, kabilang Moscow. Sa 1612 ang mga Poles ay sapilitang sa retiro sa pamamagitan ng mga Ruso pulutong volunteer, na humantong sa pamamagitan ng dalawang pambansang bayani, merchant Kuzma Minin at Prince Dmitry Pozharsky. Ang [[Dinastiyang Romanov]] acceded sa trono sa 1613 sa pamamagitan ng mga desisyon ng Zemsky Sobor , at ang bansa ang nagsimula nito unti-unting paggaling mula sa krisis. Russia patuloy nito sa teritoryo ng paglago sa pamamagitan ng 17 siglo, na kung saan ay ang edad ng Cossacks . Cossacks ay warriors ayusin sa militar ng mga komunidad, magkawangki pirates at pioneers sa New World . Sa 1648, ang mga magbubukid ng Ukraine sumali sa Zaporozhian Cossacks sa paghihimagsik laban sa Poland-Lithuania sa panahon ng pag-aalsa Khmelnytsky , dahil sa mga panlipunan at relihiyon aapi sila ay nagdusa sa ilalim Polish tuntunin. Sa 1654 ang mga Ukranian lider, Bohdan Khmelnytsky , inaalok sa mga lugar Ukraine ilalim ng proteksiyon ng mga Russian Tsar, Aleksey ko . Aleksey's na pagtanggap sa alok na ito na humantong sa isa pang Russo-Polish War (1654–1667) . Panghuli, Ukraine ay nahati sa kahabaan ng ilog Dnieper , Aalis ang mga western bahagi (o right-bangko Ukraine ) sa ilalim ng Polish tuntunin at silangang bahagi ( Kaliwa-bangko Ukraine at Kiev ) sa ilalim ng Russian. Mamaya, sa 1670–1671 ang Don Cossacks humantong sa pamamagitan ng Stenka Razin na sinimulan ng isang malaking pag-aalsa sa rehiyon Volga, ngunit ang Tsar's tropa ay matagumpay manalo sa mga rebelde. Sa silangan, ang mabilis na Russian pagsaliksik at kolonisasyon ng ang malaking mga teritoryo ng Siberya ay humantong sa pamamagitan ng halos lahat Cossacks pangangaso para sa mahalagang mga fur at garing . Russian explorers hunhon silangan lalo na kasama ang mga ruta ng Siberya ilog , at sa pamamagitan ng kalagitnaan ng 17 siglo ay may mga Russian settlements sa Eastern Siberia, sa Chukchi Peninsula , kasama ang Amur River , at sa Pacific baybayin. Sa 1648 ang Kipot ng Bering sa pagitan ng Asya at North America ay lumipas na para sa unang panahon sa pamamagitan ng Fedot Popov at Semyon Dezhnyov . === Imperyal na Rusya === {{main|Imperyong Ruso}} [[Talaksan:Peter der-Grosse 1838.jpg|left|180px|thumb|Si [[Peter the Great|Pedrong Dakila]], ang unang [[Emperador ng Rusya]].]] Sa ilalim ng Tsarinong si Pedrong Dakila, ang bansa ay naging isang imperyo noong 1721 at naging kinikilala bilang isang makapangyarihang puwersa sa mundo. Sa paghahari nioya noong 1682–1725, pinabagsak ni Pedro ang Sweden sa Dakilang Digmaang Hilaga at pinilit ang huli ito na isuko ang West Karelia at Ingria (dalawang rehiyon nawala sa pamamagitan ng Russia sa Panahon ng Mga Gulo),<ref>{{Cite book|author=Solovyov, S.|title=History of Russia from the Earliest Times|publisher=AST|year=2001|volume=9, ch.1|url=http://militera.lib.ru/common/solovyev1/09_01.html|isbn=5170021429|accessdate=27 Disyembre 2007}}</ref> pati na rin ang Estland at Livland, at pagsiguro ng rutang pandagat ng Imperyong Ruso sa Dagat Baltik.<ref>{{Cite book|author=Solovyov, S.|title=History of Russia from the Earliest Times|publisher=AST|year=2001|volume=15, ch.1|url=http://militera.lib.ru/common/solovyev1/15_01.html}}</ref> Nagpagawa si Tsarenong Pedro ng bagong kabisera na tinatawag na Saint Petersburg na kinatatayuan ng isang [[portipikasyon|kuta]] ng Sweden, na sa susunod na mga taon ay kilalanin bilang Bintana ng Rusya sa Europa. Ang kanyang mga reporma sa pagpapalago ng Kanluraning Kultura sa Rusya ang nagdala sa kanya upang kilalanin siya ng mga kapwa niyang Ruso na "Ama ng Padkakanluranin" ng Rusya. Sa pamamagitan ng babaeng anak ni Pedro na si Elisabet, na naghari sa imperyo noong 1741–62, nakilahok ang Rusya sa Digmaang Pitong Taon (1756–1763). Habang nagaganap ang tunggalian ng Russia at [[Prusya]] na isanib ang Eastern Prussia sa Imperyong Ruuso at kahit na kinuha nila ang Berlin, namatay ang Tsarinang si Elisabet, at lahat ng mga lugar na nasakop ng Rusya ay bumalik sa kaharian ng Prussia sa pamamagitan ng maka-Prusyang Tsarenong Pedro III ng Rusya. Sa pamamagitan ng Dakilang Tsarenang si Katrina II, na namuno noong 1762–96, lumaki ang Imperyong Ruso hanggang sa mga Polish-Lithuanian Commonwealth at isinanib ang karamihan sa kanyang teritoryo sa Russia sa panahon ng Paghahati ng Poland, nahinto ang paglako ng mga hangganan ng imperyo sa dakong kalunuran sa Gitnang Europa. Sa timog, pagkatapos ng matagumpay ng Digmaang Ruso-Turko laban sa mga kawal ng Imperyong Otoman, pinalaki ni Katrina ang hangganan ng imperyo sa Dagat Itim at nasakop ang kaharian ng mga Krimeano. Bilang resulta ng tagumpay sa ibabaw ng Ottomans, nasakop din ang makabuluhang pananakop ng teritoryo na nadagdag ang Transcaucasia sa imperyo noong unang bahagi ng ika-19 siglo. Patuloy ang pananakop sa ilalim ni Tsarenong Alehandro I (1801–1825); nakuha ang Finland mula sa napahinang kaharian ng Sweden noong 1809 at ng Bessarabia mula sa mga Turkong Otoman noong 1812. Sa panahong ring iyon nasakop ng mag Ruso ang Alaska at itinatag ang mga kutang Ruso sa California, tulad ng Fort Ross. Sa 1803–1806 ang unang ekspedisyon ng imperyo ng mundo ay ginawa, mamaya na sinusundan ng iba pang makabuluhang pagsaliksik ng mga biyaheng pandagat. Noong 1820 nagpadala ang imperyo ng ekspedisyon na nakatuklas sa kontinente ng Antarctica. [[Talaksan:Russian Empire (1867).svg|thumb|250px|Ang [[Imperyong Ruso]] noong 1866 at pati ang mga saklaw ng impluwensiya.]] [[Talaksan:Продаж кріпаків з аукціону.jpg|thumb|230px|Ang kalakalan ng alipin sa mga maharlika sa Rusya]] Sa alyansa sa iba't-ibang European bansa, nakipaglaban ang Imperyong Ruso sa Napoleonikong Pransiya. Dahil mga ambisyon ni Emperador Napoleon ng Pransiya na tahimikin ang Russia at sa pagkaabot ng karurukan ng kapangyarihan ng Emperador noong 1812, nabigo nang abang-aba na ang kasundaluhan ni Napoleon at ang pagtutol sa kumbinasyon sa mga matinding malamig ng Rusong taglamig na humantong sa isang nakapipinsalang pagkatalo ng manlulupig, kung saan higit sa 95% bahagdan ng Grande Armée ay nawala.<ref>{{cite web|title=Ruling the Empire|publisher=Library of Congress|url=http://countrystudies.us/russia/5.htm|accessdate=27 Disyembre 2007}}</ref> Sa pamumuno nina Mikhail Kutuzov at Barclay de Tolly, ang hukbong Ruso ang nagpaalis kay Napoleon mula sa bansa at pinalayas sa pamamagitan ng Koalisyong Europa sa digmaan ng Sixth Coalition, sa wakas ng pagpasok ng Paris. Ang mga kasapi ng [[Kongreso ng Viena]], na sinalian nina Tsarenong Alehandro I at Emperador Francisco I ng Austria, ang nagguhit ng bagong mapa ng Europa pagkatapos ng pagkatalo ni Emperador Napoleon sa digmaan. Ang mga opisyal ng Napoleonik Wars nagdala ng mga ideya ng liberalismo bumalik sa Russia sa kanila at tinangka upang paikliin sar's kapangyarihan sa panahon ng abortive Decembrist aalsa ng 1825. Sa katapusan ng mga [[konserbatismo|konserbatibo]] paghahari ni Nicolas ko (1825–1855) isang tugatog panahon ng Russia's kapangyarihan at impluwensiya sa Europa ay ginulo ng pagkatalo sa Krimeano War . Nicholas's kahalili Alexander II (1855–1881) enacted makabuluhang pagbabago sa bansa, kabilang ang palayain reporma ng 1861 ; mga Great pagbabagong spurred [[industriyalisasyon]] at modernized ang Russian hukbo, na kung saan ay matagumpay na liberated Bulgaria mula sa Turko tuntunin sa [[1877–78 Russo-Turkish War]]. Ang huli 19th siglo nakita ang tumaas ng iba't ibang sosyalistang kilusan sa Rusya. Alexander II ay napatay sa 1881 sa pamamagitan ng rebolusyonaryong terorista, at ang paghahari ng kaniyang anak Alexander III (1881–1894) ay mas liberal ngunit mas mapayapa. Ang huling Russian Emperador, Nicholas II (1894–1917), ay hindi nagawang, gayunpaman, upang maiwasan ang mga kaganapan ng mga [[Himagsikang Ruso ng 1905]] , na-trigger ng hindi matagumpay na mga Russo-Japanese War at ang demonstration insidente kilala bilang marugo Linggo . Ang pag-aalsa ay ilagay down, ngunit ang mga pamahalaan ay sapilitang upang payagan pangunahing reporma, kabilang ang pagbibigay ng kalayaan ng pananalita at pagpupulong , ang legalisasyon ng mga partidong pampolitika at ang pagbuo ng isang inihalal na pambatasan katawan, ang Estado Duma ng Russian Empire . Sa 1914 Russia ipinasok World War ko sa tugon sa Austria's deklarasyon ng digmaan sa Russia's ally Serbia , at lumaban sa maramihang mga fronts habang hiwalay sa kanyang Triple pinagkaintindihan alyado. Sa 1916 ang Brusilov Nakakasakit ng Russian Army nilipol ang mga militar ng Austria-Hungary halos ganap. Gayunman, ang mga naka-umiiral na mga pampublikong kawalan ng tiwala ng rehimen ay deepened sa pamamagitan ng pagsikat gastos ng digmaan, ang mataas na casualties , at ng mga alingawngaw ng corruption at pagtataksil. Ang lahat ng ito nabuo ang klima para sa mga [[Himagsikang Ruso ng 1917]], natupad sa dalawang pangunahing mga gawa. Ang isang malupit na patakaran ng [[Rusipikasyon]] ay isinagawa sa loob ng 300 taon laban sa dose-dosenang mga nasakop na tao. === Republika na Rusya === [[File:KéresnkiEnUnDiscursoALosSoldadosDelFrenteMayo1917.png|thumb|250px|Alexander Kerensky - pinuno ng rebolusyon]] [[File:Russian coa 1917.svg|170px|thumb|Eskudo de armas ng Rusya republika (walang imperyal na setro at korona)]] [[File:Anthem of Free Russia Instrumental.ogg|thumb|Ang awit ng libreng Rusya - isang sikat na rebolusyonaryong kanta.]] Ang Pebrero Rebolusyon sapilitang Nicholas II sa magbitiw sa tungkulin; siya at ang kanyang pamilya ay nabilanggo at mamaya naisakatuparan sa panahon ng Digmaang sibil sa Rusya. Ang monarkiya ay pinalitan ng isang nangangalog koalisyon ng mga partidong pampolitika na ipinahayag mismo ang Pansamantalang Pamahalaan . Isang alternatibong sosyalista pagtatatag umiiral sa tabi, ang Petrograd Sobyet , wielding kapangyarihan sa pamamagitan ng demokratikong inihalal na konseho ng manggagawa at magsasaka, na tinatawag na Soviets . Ang mga tuntunin ng mga bagong awtoridad lamang lala ang krisis sa bansa, sa halip ng paglutas ng mga ito. Sa kalaunan, sa [[Himagsikang Oktubre]], sa pangunguna ni Bolshevik lider Vladimir Lenin , ginulo ang Pansamantalang Pamahalaan at nilikha mundo unang mga [[sosyalistang estado]] . === Rusyang Sobyet === {{main|Unyong Sobyet|Kasaysayan ng Unyong Sobyet|Russian SFSR}} [[Talaksan:Kustodiev The Bolshevik.jpg|left|thumb|Ang ''[[Bolshevik]]'' ni [[Boris Kustodiev]], isang representasyong biswal ng [[Himagsikang Ruso (1917)|Himagsikang Ruso]].]] Kasunod ng [[Himagsikang Oktubre]], isang civil war Nasira out sa pagitan ng mga kontra-rebolusyonaryong kilusan White at ang bagong rehimen sa kanyang Red Army . Russia nawala ang kanyang Ukrainian, Polish, Baltic, at Finnish teritoryo sa pamamagitan ng pagpirma sa [[Tratado ng Brest-Litovsk]] na concluded labanan sa [[Central Powers]] sa World War I. Ang magkakatulad kapangyarihan inilunsad ng isang hindi matagumpay militar interbensiyon sa suporta ng mga anti-Komunista ng pwersa, habang ang parehong ang mga Bolsheviks at White kilusan natupad sa mga kampanya ng deportations at executions laban sa bawat isa, ayon sa pagkakabanggit kilala bilang ang Red Terror at White Terror . Sa pagtatapos ng digmaang sibil ang Russian ekonomiya at imprastraktura ay mabigat na nasira. Milyun-milyong naging White émigrés ,<ref>[http://books.google.com/books?id=uUsLAAAAIAAJ&pg=PA3 Transactions of the American Philosophical Society]. James E. Hassell (1991). p.3. ISBN 0-87169-817-X</ref> at ang Povolzhye gutom inaangkin 5 milyong mga biktima.<ref>[http://www.icrc.org/Web/Eng/siteeng0.nsf/html/5RFHJY Famine in Russia: the hidden horrors of 1921] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100719100632/http://www.icrc.org/web/eng/siteeng0.nsf/html/5RFHJY |date=2010-07-19 }}, International Committee of the Red Cross</ref> Ang Russian SFSR kasama ang tatlong iba pang mga Sobiyet republics nabuo ang Unyong Sobyet , o USSR, sa 30 Disyembre 1922. Sa labas ng 15 republics ng USSR , ang Russian SFSR ay ang pinakamalaking sa mga tuntunin ng laki, at paggawa ng up ng higit sa kalahati ng kabuuang populasyon USSR, dominado ng unyon para sa kanyang buong 69-taong kasaysayan; ang Unyong Sobyet ay madalas na tinutukoy sa, bagaman hindi tama, tulad ng Russia at ang kanyang mga tao bilang Russians. Sumusunod Lenin kamatayan 's sa 1924, si Joseph Stalin , ang isang inihalal General Secretary ng Partido Komunista , pinamamahalaang upang ilagay ang lahat ng mga grupo ng pagsalungat sa loob ng mga partido at pagsamasamahin marami kapangyarihan sa kanyang mga kamay. Leon Trotsky , ang mga pangunahing tagasulong ng rebolusyon mundo , ay desterado mula sa Unyong Sobyet noong 1929, at Stalin's ideya ng sosyalismo sa isang bansa ay naging ang pangunahing linya. Ang patuloy na panloob na pakikibaka sa mga Bolshevik party culminated sa ang Great purge , ang isang panahon ng repressions mass sa 1937–1938, kung saan daan-daang libo ng mga tao ay naisakatuparan, kabilang ang militar lider nahatulan sa coup d'état plots.<ref>Abbott Gleason (2009). "''[http://books.google.com/books?id=JyN0hlKcfTcC&pg=PA373&dq&hl=en#v=onepage&q=&f=false A Companion to Russian History]''". Wiley-Blackwell. p.373. ISBN 1-4051-3560-3</ref> [[Talaksan:Gulag Location Map.png|thumb|270px|Mapa ng kampong konsentrasyon ng Gulag]] Ang pamahalaan ay inilunsad ng isang binalak ekonomiya , industriyalisasyon sa kanayunan na higit sa lahat ng bansa, at kolektibisasyon ng agrikultura nito. Sa panahon na ito ng mabilis na pangkabuhayan at panlipunan ng milyon-milyong mga pagbabago ng mga tao got sa penal mga kampo ng paggawa ,<ref>Getty, Rittersporn, Zemskov. Victims of the Soviet Penal System in the Pre-War Years: A First Approach on the Basis of Archival Evidence. The American Historical Review, Vol. 98, No. 4 (Oct., 1993).</ref> kasama na ang maraming mga pampolitikang convicts, at milyon-milyon ay deportado at ipinatapon sa remote na lugar ng Unyong Sobyet.<ref>Getty, Rittersporn, Zemskov. Victims of the Soviet Penal System in the Pre-War Years: A First Approach on the Basis of Archival Evidence. The American Historical Review, Vol. 98, No. 4 (Oct., 1993), pp. 1017-1049</ref> Ang palampas kaguluhan ng mga bansa agrikultura, pinagsama sa malupit na mga patakaran ng estado at ng isang kawalan ng ulan, ang humantong sa gutom ng 1932–1933 .<ref>R.W. Davies, S.G. Wheatcroft (2004). ''The Years of Hunger: Soviet Agriculture, 1931–33''. pp. 401</ref> Gayunman, kahit na may isang mabigat na presyo, ang Unyong Sobyet ay transformed mula sa isang agraryo ekonomiya sa isang pangunahing pang-industriya planta ng elektrisidad sa isang maikling span ng panahon. Ang patakaran sa pagpapayapa ng Great Britain at France sa Hitler annexions s 'ng Ruhr , Austria at sa wakas ng Czechoslovakia pinalaki ng kapangyarihan ng Nazi Germany at maglagay ng isang pagbabanta ng digmaan sa Unyong Sobyet. Around sa parehong oras ang Aleman Reich allied na may ang Empire ng Japan , isang karibal ng USSR sa [[Malayong Silangan]] at isang bukas na kaaway sa Sobiyet-Japanese Border Wars sa 1938-39. Sa Agosto 1939, pagkatapos ng isa pang kabiguan ng pagtatangka upang magtatag ng isang kontra-Nasismo alyansa ng Britanya at Pransiya, ang Sobiyet pamahalaan sumang-ayon na tapusin ang [[Kasunduang Molotov-Ribbentrop]] sa Alemanya, pledging non-agresyon sa pagitan ng dalawang bansa at paghahati ng kanilang mga saklaw ng impluwensiya sa Silangang Europa . Habang Hitler conquered Poland, France at iba pang bansa na kumikilos sa iisang harap na sa simula ng World War II , ang USSR ay able sa build up ang kanyang militar at mabawi ang ilan sa mga dating teritoryo ng Russian Empire sa panahon ng Sobiyet paglusob ng Poland at ang Winter War . Sa 22 Hunyo 1941, Nazi Germany ang nakabasag non-agresyon kasunduan at lusubin ang Sobiyet Union sa mga pinakamalaking at pinaka malakas na puwersa sa paglusob ng tao ang kasaysayan,<ref>{{cite web|title=World War II|publisher=Encyclopædia Britannica|accessdate=9 Marso 2008|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/648813/World-War-II}}</ref> ang pagbubukas ng pinakamalaking teatro ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig . Bagaman ang Aleman hukbo ay nagkaroon ng mumunti tagumpay sa maagang bahagi, ang kanilang mga mabangis na pagsalakay ay pinatigil sa Labanan sa Moscow . Sa dakong huli sa mga Germans ay dealt pangunahing pagkatalo unang sa Battle ng Stalingrad sa taglamig ng 1942–43,<ref>{{cite web|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/648813/World-War-II|publisher=Encyclopedia Britannica|accessdate=12 Marso 2008|title=The Allies' first decisive successes: Stalingrad and the German retreat, summer 1942–Pebrero 1943}}</ref> at pagkatapos ay sa Battle ng Kursk sa tag-init ng 1943. Isa pang Aleman kabiguan ay ang paglusob ng Leningrad , kung saan ang bayan ay lubos na blockaded sa lupain sa pagitan ng 1941–1944 sa pamamagitan ng Aleman at Finnish pwersa, paghihirap kagutuman at higit sa isang milyong mga pagkamatay, ngunit hindi kailanman isinusuko.<ref>[http://www.cambridge.org/uk/catalogue/catalogue.asp?isbn=0521863260 The Legacy of the Siege of Leningrad, 1941–1995]. Cambridge University Press.</ref> Sa ilalim ng Stalin's administrasyon at ang pamumuno ng tulad commanders bilang Georgy Zhukov at Konstantin Rokossovsky , Sobiyet pwersa kawan sa pamamagitan ng Silangang Europa sa 1944–45 at nakuha Berlin Mayo 1945. Sa Agosto 1945 ang Sobiyet Army ousted Hapon mula sa Tsina's Manchukuo at North Korea , ng kontribusyon sa mga kaalyado pagtatagumpay sa Japan. [[Talaksan:Gagarin in Sweden.jpg|thumb|upright|Unang tao sa kalawaan, si [[Yuri Gagarin]]]] 1941–1945 na panahon ng World War II ay kilala sa Russia bilang ang Great War Makabayan . Sa ganitong tunggalian, na kung saan kasama ang marami sa mga pinaka-nakamamatay na operasyon ng labanan sa tao ng kasaysayan, Sobiyet militar at sibilyan pagkamatay ay 10600000 at 15900000 ayon sa pagkakabanggit,<ref>{{Cite book|author=Erlikman, V.|title=Poteri narodonaseleniia v XX veke : spravochnik|year=2004|id=Note: Estimates for Soviet World War II casualties vary between sources|isbn=5931651071|publisher=Russkai︠a︡ panorama|location=Moskva}}</ref> accounting para sa mga tungkol sa isang third ng lahat ng World War II casualties . Ang Sobiyet ekonomiya at imprastraktura nagdusa napakalaking pagkawasak<ref>{{cite web|title=Reconstruction and Cold War|publisher=Library of Congress|url=http://countrystudies.us/russia/12.htm|accessdate=27 Disyembre 2007}}</ref> ngunit ang Sobiyet Union lumitaw bilang isang kinikilala superpower . Ang Red Army abala Silangang Europa pagkatapos ng digmaan, kabilang ang East Germany . Dependent sosyalista na pamahalaan ay naka-install sa pagkakaisa Eastern estado satellite. Pagiging mundo ikalawang ang nuclear weapons kapangyarihan , ang USSR itinatag ang [[Kasunduan ng Varsovia]] at pumasok sa isang pakikibaka para sa pandaigdigang dominasyon sa Estados Unidos at NATO , na kung saan ay naging kilala bilang ang Cold War . Ang Unyong Sobyet na-export nito Komunista ideolohiya sa bagong nabuo Republika ng Tsina at Hilagang Korea , at mamaya sa Cuba at maraming iba pang mga bansa. Makabuluhang halaga ng mga Sobyet na yaman ay inilalaan sa aid sa iba pang mga sosyalistang estado.<ref>[http://rs6.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field%28DOCID+su0391%29 Foreign trade] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170309155830/http://rs6.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd%2Fcstdy%3A%40field%28DOCID+su0391%29 |date=2017-03-09 }} from ''A Country Study: Soviet Union (Former)''. [[Library of Congress Country Studies]] project.</ref> Pagkatapos Stalin kamatayan 's at sa isang maikling panahon ng kolektibong patakaran, ang isang bagong lider Nikita Khrushchev denunsiyado ang mga uri ng pagsamba ng pagkatao ng Stalin at inilunsad ang mga patakaran ng mga de-Stalinization . Penal ng paggawa na sistema ay nagbago at maraming-marami sa mga bilanggo pinakawalan;<ref>{{Cite news|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,916205-2,00.html|work=TIME|accessdate=1 Agosto 2008|title=Great Escapes from the Gulag|date=5 Hunyo 1978|archive-date=26 Hunyo 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090626002132/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,916205-2,00.html|url-status=dead}}</ref> ang pangkalahatang kadalian ng mga patakaran ng mga mapanupil na naging kilala bilang mamaya Khruschev pagkatunaw . Sa parehong panahon, tensions sa Estados Unidos heightened kapag ang dalawang rivals clashed sa paglawak ng US missiles Jupiter sa Turkey at Sobiyet missiles sa Cuba . [[Talaksan:Mir on 12 June 1998edit1.jpg|left|thumb|Ang [[estasyong pangkalawaan]] ng Sobyet at Ruso na [[Mir]]]] Sa 1957 ang Sobiyet Union inilunsad mundo unang mga artipisyal na satellite , Sputnik 1 , ganito ang simula ng Space Age . Russian kosmonawt Yuri Gagarin ang naging unang tao sa orbita ang Earth sakay Vostok 1 pinapatakbo ng tao spacecraft sa 12 Abril 1961 . Mga sumusunod na ang ousting ng Khrushchev, isa pang panahon ng kolektibong tuntunin ensued, hanggang Leonid Brezhnev ay naging mga lider. Kosygin reporma , na naglalayong sa bahagyang desentralisasyon ng Sobiyet ekonomiya at paglilipat ng diin mula sa mabigat na industriya at armas sa liwanag industriya at mga consumer kalakal , ay stifled sa pamamagitan ng ang konserbatibo Komunista pamumuno. Ang panahon ng 1970s at unang bahagi ng 1980s ay naging kilala bilang Brezhnev pagwawalang-kilos . Sa 1979 ang Sobiyet pwersa ipinasok Afghanistan sa kahilingan ng kanyang mga komunista na pamahalaan. Ang pananakop pinatuyo ekonomiyang mga resources at dragged sa pagkamit nang walang makabuluhang pampolitika resulta. Huli ang Sobiyet Army ay nakuha mula sa Afghanistan sa 1989 dahil sa pagsalungat internasyonal, persistent anti-Sobyet gerilya digma (pinahusay na sa pamamagitan ng US), at isang kakulangan ng suporta mula sa Sobiyet mamamayan. Mula 1985 pataas, ang huling Sobiyet lider Mikhail Gorbachev ang nagpasimula ng mga patakaran ng glasnost (pagkabukas ng isip) at perestroika (restructuring) sa isang pagtatangka na gawing makabago ang mga bansa at gumawa ito ng mas demokratiko . Gayunman, ito ang humantong sa tumaas ng malakas na makabayan at separatista kilusan. Bago sa 1991, ang Sobiyet ekonomiya ay ang pangalawang pinakamalaking sa mundo,<ref>{{cite web|url=http://www.umsl.edu/services/govdocs/wofact90/world12.txt|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=9 Marso 2008|title=1990 CIA World Factbook|archive-date=27 Abril 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110427053700/http://www.umsl.edu/services/govdocs/wofact90/world12.txt|url-status=dead}}</ref> ngunit sa panahon ng kanyang huling taon na ito ay nagdadalamhati sa pamamagitan ng shortages ng mga bilihin sa mga tindahan ng groseri, malaking budget deficits at paputok paglago sa pera supply humahantong sa pagpintog.<ref>{{cite web|url=http://www.photius.com/countries/russia/economy/russia_economy_unforeseen_results_o~1315.html|title=Russia Unforeseen Results of Reform|publisher=The Library of Congress Country Studies; CIA World Factbook|accessdate=10 Marso 2008}}</ref> Sa Agosto 1991, isang hindi matagumpay na mga militar pagtatagumpay , itinuro laban Gorbachev at naglalayong pagpepreserba ng Unyong Sobyet, sa halip na humantong sa pagbagsak nito at sa katapusan ng sosyalistang tuntunin. Ang USSR ay nahati sa 15 post-Sobiyet estado sa Disyembre 1991. === Pederasyong Rusya === {{main|Kasaysayan ng Rusya pagatapos ng Unyong Sobyet}} Boris Yeltsin ay inihalal ang Presidente ng Russia sa Hunyo 1991, sa unang direktang halalan sa Rusong kasaysayan. Sa panahon at pagkatapos ng Sobyet paghiwalay, wide-ranging reporma kabilang pribatisasyon at merkado at kalakalan liberalisasyon ay pagiging nagtangka,<ref name=OECD/> kasama na ang mga radikal na pagbabago kasama ang mga linya ng " shock therapy "bilang inirerekomenda ng Estados Unidos at Pandaigdigang Pondong Fund .<ref>{{Cite news|url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9F0CEED91F39F932A15751C1A965958260|title= U.S. is abandoning 'shock therapy' for the Russians|author=Sciolino, E.|work=The New York Times|accessdate=20 Enero 2008|date=21 Disyembre 1993}}</ref> Lahat ito ay nagdulot ng isang malaking krisis ekonomiya, characterized sa pamamagitan ng 50% tanggihan ng parehong GDP at pang-industriya na output sa pagitan ng 1990-1995.<ref name=OECD/><ref>{{cite web|title=Russia: Economic Conditions in Mid-1996|publisher=Library of Congress|url=http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field%20%28DOCID+ru0119%29}}</ref> Pribatisasyon ang higit sa lahat shifted control ng negosyo mula sa mga ahensiya ng estado sa mga indibidwal na may koneksiyon sa loob sa sistema ng pamahalaan. Marami sa mga bagong mayaman businesspeople kinuha bilyong sa cash at ari-arian sa labas ng bansa sa isang malaking flight capital .<ref>{{cite web|title=Russia: Clawing Its Way Back to Life (int'l edition)|work=BusinessWeek|url=http://www.businessweek.com/1999/99_48/b3657252.htm|accessdate=27 Disyembre 2007}}</ref> Ang depression ng estado at ekonomiya ang humantong sa pagbagsak ng mga serbisyong panlipunan; ang kapanganakan rate plummeted habang ang kamatayan rate skyrocketed. Milyun-milyong plunged sa kahirapan, mula sa 1.5% na antas ng kahirapan sa huli Sobiyet panahon, sa 39-49% sa pamamagitan ng kalagitnaan ng 1993.<ref name=worldbank>{{Cite book|author=Branko Milanovic|title=Income, Inequality, and Poverty During the Transformation from Planned to Market Economy|publisher=The World Bank|year=1998|pages=186–189}}</ref> Ang 1990s nakita matinding corruption at kawalan ng batas, tumaas ng kriminal gangs at marahas na krimen.<ref>{{Cite journal|author=Jason Bush|title=What's Behind Russia's Crime Wave?|journal=BusinessWeek Journal|date=19 Oktubre 2006|url=http://www.businessweek.com/globalbiz/content/oct2006/gb20061019_110749_page_2.htm}}</ref> Ang 1990s ay plagued sa pamamagitan ng armadong conflicts sa Northern Kukasus , parehong lokal na etniko skirmishes at separatista Islamist insurrections. Dahil ang Chechen separatists ay ipinahayag [[kasarinlan|pagsasarili]] sa maagang 1990s, isang paulit-ulit digmaan gerilya ay lumaban sa pagitan ng mga rebeldeng grupo at ang mga Ruso militar. Terorista na atake laban sa mga sibilyan natupad sa pamamagitan ng separatists, karamihan sa kapansin-pansin ang mga drama prenda Moscow krisis at Beslan paaralan pagkubkob , dulot ng daan-daang mga pagkamatay at hinila sa buong mundo ng pansin. [[Talaksan:Evstafiev-chechnya-palace-gunman.jpg|thumb|240px|Ang lungsod ng Grozny, ang kabisera ng Chechen , ay nawasak ng hukbo ng Rusya, 1995]] Russia kinuha up ang responsibilidad para sa pag-aayos ng panlabas na utang sa USSR, kahit na populasyon nito na binubuo lamang ng kalahati ng populasyon ng USSR sa panahon ng bisa nito.<ref>{{cite web|title=Russia pays off USSR’s entire debt, sets to become crediting country|publisher=Pravda.ru|url=http://english.pravda.ru/russia/economics/22-08-2006/84038-paris-club-0|accessdate=27 Disyembre 2007}}</ref> Mataas na badyet deficits na sanhi ng 1998 Russian pinansiyal na krisis<ref>{{cite web|url=http://www.iie.com/publications/papers/aslund0108.pdf|title=Russia's Capitalist Revolution|author=Aslund A|accessdate=28 Marso 2008|format=PDF|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304030126/http://www.iie.com/publications/papers/aslund0108.pdf|url-status=dead}}</ref> at nagdulot sa karagdagang GDP tanggihan.<ref name=OECD>{{cite web|title=Russian Federation|publisher=Organisation for Economic Co-operation and Development (OECD)|url=http://www.oecd.org/dataoecd/7/50/2452793.pdf|accessdate=24 Pebrero 2008|format=PDF}}</ref> Sa 31 Disyembre 1999 Pangulong Yeltsin nagbitiw, namimigay ng post sa mga kamakailan takdang Punong Ministro, Vladimir Putin , na pagkatapos ay won ang 2000 presidential election . Putin bigti ang Chechen insurgency , kahit manaka-naka pa rin karahasan ay nangyayari sa buong Northern Kukasus. Mataas na presyo ng langis at sa una mahina pera kasunod ng pagtaas ng domestic, consumption demand at pamumuhunan ay nakatulong sa ekonomiya ang maging para sa siyam na tuwid taon, ang pagpapabuti ng mga pamantayan ng pamumuhay at pagtaas ng Russia's impluwensiya sa entablado mundo. Habang ang maraming mga reporma na ginawa sa panahon ng Putin pagkapangulo ay karaniwang criticized sa pamamagitan ng Western bansa bilang un-demokratiko,<ref>{{cite web|author=Treisman, D|title=Is Russia's Experiment with Democracy Over?|url=http://www.international.ucla.edu/article.asp?parentid=16294|publisher=UCLA International Institute|accessdate=31 Disyembre 2007|archive-date=11 Nobiyembre 2004|archive-url=https://web.archive.org/web/20041111074502/http://www.international.ucla.edu/article.asp?parentid=16294|url-status=dead}}</ref> Putin's pamumuno sa pagbabalik ng ayos, katatagan, at progreso ay may won kanya lakit popularity sa Rusya.<ref>{{Cite news|author=Stone, N|title=No wonder they like Putin|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/comment/columnists/guest_contributors/article2994651.ece|work=The Times|location=London|accessdate=31 Disyembre 2007|date=4 Disyembre 2007|archive-date=25 Mayo 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100525073652/http://www.timesonline.co.uk/tol/comment/columnists/guest_contributors/article2994651.ece|url-status=dead}}</ref> On 2 Marso 2008, Dmitry Medvedev ay inihalal Pangulo ng Russia , habang Putin naging Punong Ministro Kasunod ng desisyon ni pangulong Viktor Yanukovych noong 2013 na tanggihan ang pinag-usapang kasunduang asosasyon sa [[Unyong Europeo]] at sa halip ay palakasin ang ugnayan sa Rusya ay naganap ang Euromaidan, isang serye ng pagpoprotesta na dumulot sa pagtatalaga ng bagong pamahalaan sa Himagsikan ng Dignidad. Ginawang oportunidad ng Rusya ang sitwasyon upang sakupin ang Crimea noong Marso 2014 at simulan ang [[digmaan sa Donbas]] sa sumunod na buwan. Noong Abril 12, 2014, pagkatapos tumakas si Yanukovych, naglunsad ang Russia ng opensiba ng militar laban sa silangang Ukraine. Noon ang mga militante na pinamumunuan ng isang opisyal ng Federal Security Service ng Russian Federation, si Igor Girkin, ay sumalakay sa lungsod ng Slavyansk. Noong Abril 13, inilunsad ng Ukraine ang isang ATO (operasyon na anti-terorista) upang pigilan ang pagsalakay ng Russia <ref> [https://nikvesti.com/news/incidents/59805 Террористы привязали мужчину с украинским флагом к столбу в Зугрэсе]</ref> <ref> [https://news.obozrevatel.com/politics/80167-popavshij-v-plen-boets-ato-rasskazal-ob-izdevatelstvah-tolpyi-u-stolba-pozora.htm Попавший в плен боец АТО рассказал об издевательствах толпы у "столба позора"]</ref><ref> [https://www.5.ua/suspilstvo/nezlamni-iryna-dovhan-istoriia-donechchanky-katovanoi-okupantamy-za-dopomohu-ukrainskym-biitsiam-197262.html НЕZЛАМНІ: Ірина Довгань - історія донеччанки, катованої окупантами за допомогу українським бійцям ]</ref><ref> [https://web.archive.org/web/20160902091720/http://uapress.info/uk/news/show/37843 Патріотка Ірина Довгань, яку катували терористи, розповіла, чому не вважає себе героїнею]</ref>. Hanggang sa 2022, ang Russia, sa pamamagitan ng "Donetsk People's Republic", na ang pinakamataas na pinuno ay ang political strategist mula sa Moscow, Alexander Borodai, ay naglunsad ng isang patagong digmaan laban sa Ukraine, na umabot sa isang ganap na digmaan. [[Talaksan:Ruins of Donetsk International airport (16).jpg|thumb|220px|Ang paliparan ng Donetsk ay sinira ng mga hukbong Ruso at pro-Russian noong 2014]] Sa mga sinasakop na teritoryo, sinimulan ng mga Ruso na sirain ang panitikan sa wikang Ukrainiano sa mga paaralan, museo, at aklatan na hindi nakakatugon sa mga pamantayan ng Russia, at lumikha ng isang sistema ng mga kampo ng "pagsala" kung saan ang mga sibilyan ay ikinulong at pinahirapan<ref>[https://snyder.substack.com/p/russias-genocide-handbook Russia's genocide handbook]</ref> <ref>[https://kanaldim.tv/ru/eto-nastoyashhij-konczlager-21-filtraczionnyj-lager-sozdali-okkupanty-na-donetchine/ Это настоящий концлагерь: 21 фильтрационный лагерь создали оккупанты на Донетчине]</ref>. Sa Ukraine, ang Russia ay gumagawa ng mga seryosong krimen sa digmaan, kabilang ang mga lugar na may populasyon, [[Pagkubkob sa Mariupol|pagsira sa buong lungsod tulad ng Mariupol]], at pag-atake sa mga sibilyan para sa pagsuporta sa Ukraine, kabilang ang pagpapahirap sa mga basement ng mga gusali ng tirahan. Ang pinakamalubhang krimen laban sa populasyon ng sibilyan sa Ukraine ay ang Bucha massacre, na ginawa noong Marso 2022. [[Talaksan:Mariupol 20220323 001.jpg|thumb|220px|Isa sa maraming mga apartment building sa Mariupol na winasak ng Rusya, maraming Ukrainians ang sinunog ng buhay sa kanilang mga apartment sa mga airstrike sa gabi.]] Artikulo ng Russian political scientist na si Timofey Sergeytsev "Ano ang dapat gawin ng Russia sa Ukraine?" ({{Lang-ru|Что Россия должна сделать с Украиной ?}}) Tinawag ito ng Amerikanong istoryador na si Timothy Snyder na "ang aklat-aralin sa Russia tungkol sa genocide."<ref>[https://memopzk.org/figurant/moskalyov-aleksej-vladimirovich/ Москалёв Алексей Владимирович]</ref>.<ref>[https://suspilne.media/kyiv/785809-poskodzena-budivla-med-zakladu-e-zagibli-rf-zavdala-povtornogo-udaru-po-kievu/ Пошкоджена будівля медзакладу, є загиблі: РФ завдала повторного удару по Києву]</ref><ref>[https://www.bbc.com/news/world-europe-61208404 'You can't imagine the conditions' - Accounts emerge of Russian detention camps]</ref> <ref>[https://www.huffpost.com/entry/filtration-camps-russia-ukraine-war_n_624ac8b9e4b0e44de9c485ea Mariupol Women Report Russians Taking Ukrainians To 'Filtration Camps']</ref> <ref>[https://www.theguardian.com/world/2022/jun/12/ukrainians-who-fled-to-georgia-reveal-details-of-russias-filtration-camps Ukrainians who fled to Georgia reveal details of Russia’s ‘filtration camps’]</ref> == Pamahalaan at Pulitika == === Pandaigdigang Ugnayan === === Militar === [[Talaksan:Sukhoi T-50 (PAK FA) 52 blue (8730377442).jpg|thumb|226x226px|Sukhoi PAK FA T-50 ng hukbong himpapawid ng Rusya]]Ang Sandatahang Lakas ng Rusya ay nahahati sa Hukbong lupa, Hukbong dagat at Hukbong himpapawid. Mayroon ding tatlong sangay ang sandatahan ng Rusya, ang "Strategic missile troops, Aerospace defence forces at Airborne troops". Noong 2006, ang militar ng Rusya ay mayroong 1.037 milyong tauhan na nasa serbisyo. Ang Rusya ang may pinakamaraming armas nukleyar sa buong mundo at ito ang pangalawang may pinakamalaking plota ng "ballistic missile submarines" at ito lang, maliban sa Estados Unidos, ang may modernong "strategic bomber force", at ang hukbong dagat at himpapawid nito ay isa sa mga pinakamalalaki sa mundo. [[Talaksan:Kuznecov big.jpg|thumb|Aircraft carrier na "Admiral kuznetsov" ng hukbong dagat ng Rusya]] === Pagkakahati === {{Talaan ng mga territoryong pampangasiwaan|Q159}} == Demograpiya == <div style="font-size: 90%"> {| class="wikitable" style="border:1px black; float:left; margin-left:1em;" ! style="background:#F99;" colspan="2"|Ethnic composition (2002)<ref>{{cite web|url=http://www.perepis2002.ru/index.html?id=87|title=Russian Census of 2002|work=4.1. National composition of population|publisher=Federal State Statistics Service|accessdate=2008-01-16|archive-date=2011-07-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20110719233704/http://www.perepis2002.ru/index.html?id=87|url-status=dead}}</ref> |- |[[Ruso]]||79.8% |- |[[Tatars]]||3.8% |- |[[Ukrainians]]||2.0% |- |[[Bashkirs]]||1.2% |- |[[Chuvash people|Chuvash]]||1.1% |- |[[Chechen people|Chechen]]||0.9% |- |[[Armenians]]||0.8% |- |Iba/hindi pangunahin||10.4% |} </div> [[Talaksan:Population of Russia.PNG|thumb|Populasyon (sa milyon) noong 1950–1991 ng [[Russian SFSR]] sa [[USSR]], 1991&nbsp;– 1 Enero 2010 ng Pederasyong Ruso.]] Bumubuo ang mga etnikong Ruso sa 79.8% ng populasyon ng bansa, gayunpaman ang Russian Federation ay tahanan din sa ilang mga pangkat-minorya. Sa kabuuan, 160 iba't ibang mga iba pang mga grupo ng etniko at katutubong mamamayan nakatira sa loob ng kanyang hangganan.<ref name=ethnicgroups>[http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_02.php Ethnic groups in Russia], 2002 census, Demoscope Weekly. Retrieved 5 Pebrero 2009.</ref> Bagaman Russia's populasyon ay medyo malaki, nito densidad ay mababa dahil sa ang malaking sukat ng bansa. Populasyon ay densest sa European Russia , malapit sa Yural Mountains , at sa timog-kanluran Siberya . 73% ng mga buhay ng populasyon sa urban na lugar habang 27% sa kanayunan na iyan.<ref>{{cite web|title=Resident population|publisher=[[Rosstat]]|url=http://www.gks.ru/free_doc/2007/b07_12/05-01.htm|accessdate=27 Disyembre 2007|archive-date=3 Marso 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120303135317/http://www.gks.ru/free_doc/2007/b07_12/05-01.htm|url-status=dead}}</ref> Ang kabuuang populasyon ay 141,927,297 tao bilang ng 1 Enero 2010. Russian populasyon masakitin sa 148,689,000 sa 1991, lamang bago ang pagkalansag ng Unyong Sobyet . Ito ay nagsimula sa karanasan ng isang sunud tanggihan simula sa kalagitnaan ng 90s-.<ref>{{cite web|url=http://countrystudies.us/russia/29.htm|publisher=Library of Congress|title=Demographics|accessdate=16 Enero 2008}}</ref> Ang tanggihan ay pinabagal sa malapit sa pagwawalang-kilos sa mga nakaraang taon dahil sa nabawasan ang mga rate ng kamatayan , nadagdagan ang mga rate ng kapanganakan at nadagdagan immigration .<ref name=gks/> Sa 2009 Russia naitala taunang populasyon paglago sa unang pagkakataon sa 15 taon, na may kabuuang paglago ng 10,500.<ref name="gks">[http://www.gks.ru/free_doc/2010/demo/dem-sit-09.doc Modern demographics of Russia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101217150324/http://www.gks.ru/free_doc/2010/demo/dem-sit-09.doc|date=2010-12-17}} by [[Rosstat]]. Retrieved on 5 Oktubre 2010</ref> 279,906 migranteng dumating sa Russian Federation sa parehong taon, na kung saan 93% dumating mula sa CIS bansa.<ref name=gks/> Ang bilang ng Russian emigrants steadily tinanggihan mula sa 359,000 sa 2000 sa 32,000 sa 2009.<ref name=gks/> Mayroon ding isang tinatayang 10 milyong mga iligal na dayuhan mula sa ex-Sobiyet estado sa Rusya.<ref>{{cite web|title=Russia cracking down on illegal migrants|work=International Herald Tribune|date=15 Enero 2007|url=http://www.iht.com/articles/2007/01/15/news/migrate.php|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080915210918/http://www.iht.com/articles/2007/01/15/news/migrate.php|archivedate=2008-09-15|access-date=2010-11-02|url-status=live}}</ref> halos 116,000,000 etniko Russians nakatira sa Russia [108] at tungkol sa 20 milyong mga mas mabuhay sa iba pang mga dating republics ng Sobiyet Union, <ref>[http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/europe/article728982.ece Putin tries to lure millions of Russian expats home] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100525073623/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/europe/article728982.ece |date=2010-05-25 }} Times Online. 9 Pebrero 2006.</ref> halos lahat sa Ukraine at Kazakhstan .<ref>[http://books.google.com/books?id=YLeAxHLmgR8C&pg=PA15 Migrant resettlement in the Russian federation: reconstructing 'homes' and 'homelands'] by Moya Flynn (1994). p.15. ISBN 1-84331-117-8</ref> Ang Saligang Batas ng Russian garantiya libre, unibersal na pangkalusugang pag-aalaga para sa lahat ng mga mamamayan.<ref>{{cite web|title=The Constitution of the Russian Federation|work=Article 41|url=http://www.constitution.ru/en/10003000-03.htm|accessdate=27 Disyembre 2007}}</ref> Sa pagsasanay, gayunman, ang libreng pangangalaga ng kalusugan ay bahagyang restricted dahil sa propiska rehimen.<ref>{{cite web|title=Russian ombudsman about propiska restrictions in modern Russia|url=http://www.newsru.com/russia/06jun2007/lukin.html|accessdate=23 Hulyo 2008}}</ref> Habang Russia ay may higit pang mga manggagamot, mga ospital, at pangangalaga ng kalusugan manggagawa kaysa sa halos lahat ng anumang iba pang mga bansa sa mundo sa isang per capita na batayan,<ref>{{cite web|title=Healthcare in Russia&nbsp;— Don’t Play Russian Roulette|publisher=justlanded.com|url=http://www.justlanded.com/english/Russia/Articles/Health/Healthcare-in-Russia|accessdate=03 Oktubre 2010|archive-date=29 Abril 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110429023652/http://www.justlanded.com/english/Russia/Articles/Health/Healthcare-in-Russia|url-status=dead}}</ref> dahil sa ang pagbagsak ng Unyong Sobyet ang kalusugan ng mga Russian populasyon ay tinanggihan ang malaki bilang resulta ng panlipunan, ekonomiya, at pamumuhay pagbabago;<ref>{{Cite news|author=Leonard, W R|title=Declining growth status of indigenous Siberian children in post-Soviet Russia|month=April|year=2002|url=http://findarticles.com/p/articles/mi_qa3659/is_200204/ai_n9037764|accessdate=27 Disyembre 2007|work=Human Biology|archive-date=4 Hunyo 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130604101202/http://findarticles.com/p/articles/mi_qa3659/is_200204/ai_n9037764|url-status=dead}}</ref> ang takbo ay mababaligtad lamang sa mga nagdaang taon, na may average na buhay pag-asa sa pagkakaroon ng nadagdagan 2.4 na taon para sa lalaki at 1.4 na taon para sa mga babae sa pagitan ng 2006-09.<ref name=gks/> Bilang ng 2009, ang average na asa sa buhay sa Russia ay 62.77 mga taon para sa lalaki at 74.67 mga taon para sa mga babae.<ref>[http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/demo26.xls Russian life expectancy figures] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150321150842/http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/demo26.xls|date=2015-03-21}} [[Rosstat]]. Retrieved on 21 Agosto 2010</ref> Ang pinakamalaking factor ng kontribusyon sa mga medyo mababa ang lalaki sa buhay asa para sa lalaki ay isang mataas na rate ng dami ng namamatay sa mga nagtatrabaho-edad lalaki mula mahahadlangan nagiging sanhi ng (halimbawa, alak paglalason, paninigarilyo, ang trapiko aksidente, marahas na krimen).<ref name=gks/> Bilang resulta ng mga malalaking pagkakaiba ng kasarian sa buhay at pag-asa dahil sa mga pangmatagalang epekto ng mataas na casualties sa World War II, ang kasarian liblib nananatiling sa araw na ito at may mga 0.859 lalaki sa bawat babae. Russia's kapanganakan-rate ay mas mataas kaysa sa karamihan sa European bansa (12.4 births sa bawat 1000 na mga tao sa 2008<ref name=gks/> kumpara sa mga European average Union ng 9.90 per 1000),<ref>{{cite web|last=The World Factbook|title=Rank Order—Birth rate|publisher=Central Intelligence Agency|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2054rank.html|accessdate=25 Abril 2009|archive-date=10 Marso 2013|archive-url=https://www.webcitation.org/6F0FiNNzQ?url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2054rank.html|url-status=dead}}</ref> habang ang kamatayan rate ay malaki mas mataas na (sa 2009, Russia's kamatayan rate ay 14.2 per 1000 mga tao<ref name=gks/> kumpara sa mga EU average ng 10.28 per 1000).<ref>{{cite web|last=The World Factbook|title=Rank Order—Death rate|publisher=Central Intelligence Agency|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2066rank.html|accessdate=25 Abril 2009|archive-date=28 Pebrero 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180228071330/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2066rank.html|url-status=dead}}</ref> Subalit, ang Russian Ministry of Health at Social Affairs hinuhulaan na sa pamamagitan ng 2011 ang kamatayan rate ay katumbas ng kapanganakan rate dahil sa pagtaas sa pagkamayabong at tanggihan sa dami ng namamatay.<ref>{{cite web|url=http://en.rian.ru/russia/20080123/97616414.html|title=Russia's birth, mortality rates to equal by 2011–ministry|publisher=RIA Novosti|accessdate=10 Pebrero 2008|archive-date=8 Pebrero 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080208160909/http://en.rian.ru/russia/20080123/97616414.html|url-status=dead}}</ref> Ang pamahalaan ay pagpapatupad ng isang bilang ng mga programa na dinisenyo upang taasan ang kapanganakan rate at makakuha ng mas maraming mga migrante. Buwanang bata support bayad ay lambal, at ng isang isang-beses na pagbabayad ng 250,000 Rubles (sa paligid ng US $ 10,000) ay inaalok sa mga kababaihan na nagkaroon ng isang pangalawang anak mula noong 2007.<ref>{{cite web|title=Country Profile: Russia|publisher=[[Library of Congress]]—Federal Research Division|month=October|year=2006|url=http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/Russia.pdf|accessdate=27 Disyembre 2007|format=PDF}}</ref> Sa 2009 Russia nakita ang pinakamataas na rate ng kapanganakan dahil sa ang pagbagsak ng USSR .<ref name=gks/><ref>[http://demoscope.ru/weekly/ias/ias05.php?tim=0&cou=26&terr=1&ind=26&Submit=OK Russian birth rates 1950-2008] Demoscope Weekly. Retrieved October, 2010.</ref> === Mga pinakamalaking lungsod === {{Mga pinakamalaking lungsod ng Rusya}} === Wika === [[Talaksan:Russian language status and proficiency in the World.svg|250px|thumb|Mga bansa na kung saan ang [[Wikang Ruso]] ay sinasalita.]] Russia's 160 grupo ng etniko magsalita ng ilang 100 mga wika. Ayon sa 2002 census, 142,600,000 tao magsalita Ruso, na sinusundan ng [[Wikang Tartaro|Tartaro]] na may 5,300,000 at [[Wikang Ukranyo|Ukranyo]] na may 1,800,000 mga nagsasalita.<ref>{{cite web|url=http://www.perepis2002.ru/index.html?id=87|title=Russian Census of 2002|work=4.3. Population by nationalities and knowledge of Russian; 4.4. Spreading of knowledge of languages (except Russian)|publisher=[[Rosstat]]|accessdate=16 Enero 2008|archive-date=19 Hulyo 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110719233704/http://www.perepis2002.ru/index.html?id=87|url-status=dead}}</ref> Ruso ay ang tanging opisyal ng estado na wika, ngunit ang Saligang Batas ay nagbibigay sa mga indibidwal na republics ang karapatan upang gumawa ng kanilang mga katutubong wika ng mga co-opisyal na susunod sa Ruso.<ref>{{cite web|title=The Constitution of the Russian Federation|work= (Article 68, §2)|url=http://www.constitution.ru/en/10003000-04.htm|accessdate=27 Disyembre 2007}}</ref> Sa kabila ng kanyang malawak na pagpapakalat, ang wikang Ruso ay magkakatulad sa buong Russia. Ruso ay ang pinaka heograpiya kalat na kalat na wika ng Eurasia at ang pinaka-tinatanggap sinalita [[Mga wikang Eslabo|Eslabo wika]].<ref>{{cite web|title=Russian|publisher=University of Toronto|url=http://learn.utoronto.ca/Page625.aspx|accessdate=27 Disyembre 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070106002617/http://learn.utoronto.ca/Page625.aspx|archivedate=2007-01-06|url-status=dead}}</ref> Ito aari sa mga [[Mga wikang Indo-Europeo|Indo-Europeong wika pamilya]] at ito ay isa sa mga buhay na mga miyembro ng Silangang Eslabo wika; ang iba sa pagiging [[Wikang Belarusiano|Belarusiano]] at Ukrainian (at marahil Rusyn). Nakasulat na mga halimbawa ng Old East Eslabo (Old Russian) ay Bakit napunta doon mula sa 10 pataas na siglo.<ref>[http://www.foreigntranslations.com/page-content.cfm/page/russian-language Russian Language History] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101029193202/http://foreigntranslations.com/page-content.cfm/page/russian-language |date=2010-10-29 }} foreigntranslations.com</ref> Ang Russian Language Center sabi ng isang kapat ng's pang-agham panitikan sa mundo ay na-publish sa Russian.<ref name=lomonosov>{{cite web|title=Russian language course|publisher=Russian Language Centre, Moscow State University|url=http://www.rlcentre.com/russian-language-course.shtml|accessdate=27 Disyembre 2007|archive-date=2016-02-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20160205074901/http://rlcentre.com/russian-language-course.shtml|url-status=dead}}</ref> ay din ito apply bilang isang paraan ng coding at imbakan ng pandaigdig-60-70% kaalaman ng lahat ng impormasyon sa mundo ay na-publish sa Ingles at Russian wika.<ref name=lomonosov/> Russian ay isa sa anim na opisyal na wika ng UN .<ref>{{cite web|last=Poser|first=Bill|url=http://itre.cis.upenn.edu/~myl/languagelog/archives/000854.html|title=The languages of the UN|publisher=Itre.cis.upenn.edu|date=2004-05-05|accessdate=2010-10-29}}</ref> === Relihiyon === Kristiyanismo , Islam , Budhismo at Hudaismo ay Russia's tradisyunal na relihiyon, legal ang isang bahagi ng Russia's "makasaysayang pamana".<ref>{{Cite book|author=Bell, I|title=Eastern Europe, Russia and Central Asia|url=http://books.google.com/?id=EPP3ti4hysUC&pg=PA47|accessdate=27 Disyembre 2007|isbn=9781857431377|year=2002}}</ref> Mga Pagtatantya ng mga mananampalataya malawak magpaiba-iba sa mga pinagkukunan, at ilang mga ulat ilagay ang bilang ng mga di-mananampalataya sa Rusya sa 16-48% ng populasyon.<ref>{{Cite book|author=Zuckerman, P|title=Atheism: Contemporary Rates and Patterns, chapter in The Cambridge Companion to Atheism, ed. by Michael Martin|publisher=Cambridge University Press|year=2005|isbn=}}</ref> Traced pabalik sa Christianization ng Kievan Rus ' sa 10 siglo, Russian pagsang-ayon sa kaugalian ay ang nangingibabaw na relihiyon sa bansa; humigit kumulang sa 100 milyong mamamayan isaalang-alang ang kanilang sarili Russian Ortodoksia Kristiyano.<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90196.htm|accessdate=8 Abril 2008|title=Russia}}</ref> 95% ng mga rehistradong parokya Orthodox nabibilang sa Russian Orthodox Church habang mayroong isang bilang ng mas maliit na Orthodox na Simbahan .<ref>{{cite web|title={{in lang|ru}} Сведения о религиозных организациях, зарегистрированных в Российской Федерации По данным Федеральной регистрационной службы|date=Disyembre 2006|url=http://www.religare.ru/article36302.htm|accessdate=27 Disyembre 2007|archive-date=25 Marso 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090325002546/http://www.religare.ru/article36302.htm|url-status=dead}}</ref> Subalit, ang karamihan ng Orthodox na mananampalataya hindi dumalo sa simbahan sa isang regular na batayan. Mas maliit Christian denominations tulad ng mga Katoliko, Armenian Gregorians , at iba't-ibang mga Protestante na umiiral. Pagtatantya ng bilang ng mga Muslim sa Russia range 7–9 sa 15-20000000.<ref>{{cite web|url=http://www.interfax-religion.com/?act=news&div=2869|publisher=Interfax|title=20Mln Muslims in Russia and mass conversion of ethnic Russians are myths—expert|accessdate=1 Abril 2008|archive-date=6 Enero 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080106222150/http://www.interfax-religion.com/?act=news&div=2869|url-status=dead}}</ref> Gayundin may mga 3-4000000 Muslim migrante mula sa post-Sobiyet estado .<ref>{{cite web|title=Russia's Islamic rebirth adds tension|work=Financial Times|url=http://www.ft.com/cms/s/0/3f3fba2c-474f-11da-b8e5-00000e2511c8.html|accessdate=27 Disyembre 2007|archive-date=21 Nobiyembre 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071121232919/http://www.ft.com/cms/s/0/3f3fba2c-474f-11da-b8e5-00000e2511c8.html|url-status=dead}}</ref> Karamihan sa mga Muslim ang nakatira sa ang Volga-Yural rehiyon , pati na rin sa Kukasus, Moscow, Saint Petersburg at Western Siberia.<ref>{{Cite news|author=Mainville, M|title=Russia has a Muslim dilemma|work=San Francisco Chronicle|date=19 Nobyembre 2006|url=http://sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2006/11/19/MNGJGMFUVG1.DTL|accessdate=27 Disyembre 2007|archive-date=13 Mayo 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120513173431/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=%2Fc%2Fa%2F2006%2F11%2F19%2FMNGJGMFUVG1.DTL|url-status=dead}}</ref> Budhismo ay tradisyonal para sa tatlong rehiyon ng Russian Federation: Buryatia , Tuva , at Kalmykia . Ang ilang mga residente ng Siberya at Far Eastern rehiyon, tulad ng Yakutia at Chukotka , pagsasanay shamanist , panteista , at paganong ritwal, kasama ang mga pangunahing relihiyon. Pagtatalaga sa tungkulin sa relihiyon tumatagal ng lugar lalo na kasama etniko linya. Slavs ay lubha Orthodox Christian, Turko nagsasalita ay nakararami Muslim, at Mongolic bayan ay Buddhists.<ref>{{cite web|title=Russia::Religion|publisher=Encyclopædia Britannica Online|year=2007|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/513251/Russia|accessdate=27 Disyembre 2007}}</ref> === Edukasyon === [[Talaksan:Школа 1118 (Москва).jpg|thumb|Isang paaralan sa Moscow. Ang tore ng [[Moscow State University]] ay makikita sa distansiya.]] Russia ay may isang libreng edukasyon sistema garantisadong sa lahat ng mga mamamayan ng Saligang Batas,<ref>{{cite web|title=The Constitution of the Russian Federation|work= (Article 43 §1)|url=http://www.constitution.ru/en/10003000-03.htm|accessdate=27 Disyembre 2007}}</ref> subalit ang isang entry sa mas mataas na edukasyon ay mataas na competitive.<ref>{{cite web|author=Smolentseva, A|title=Bridging the Gap Between Higher and Secondary Education in Russia|url=http://www.bc.edu/bc_org/avp/soe/cihe/newsletter/News19/text13.html|accessdate=27 Disyembre 2007|archive-date=2007-11-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20071123162906/http://www.bc.edu/bc_org/avp/soe/cihe/newsletter/News19/text13.html|url-status=dead}}</ref> Bilang resulta ng malaki diin sa agham at teknolohiya sa edukasyon, medikal Russian, matematika, agham, Aerospace at pananaliksik ay karaniwang ng isang mataas na order.<ref>{{cite web|publisher=U.S. Department of State|title= Background Note: Russia|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/3183.htm|accessdate=2 Enero 2008}}</ref> Since 1990 ang 11-taon ng pagsasanay paaralan ay nagpasimula. Edukasyon sa estado-owned sekundaryong paaralan ay libre; unang tersiyarya (university level) ang edukasyon ay libre sa reserbasyon: isang malaking share ng mga mag-aaral ay nakatala para sa full pay (maraming estado institusyon na nagsimula upang buksan pangkalakalan '' (commercial)'' na mga posisyon sa mga huling taon).<ref>{{cite web|title=Higher Education Institutions|url=http://www.gks.ru/free_doc/2007/b07_12/08-10.htm|publisher=[[Rosstat]]|accessdate=1 Enero 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080229005920/http://www.gks.ru/free_doc/2007/b07_12/08-10.htm|archivedate=2008-02-29|url-status=live}}</ref> Sa 2004&nbsp;ng estado sa paggastos para sa edukasyon amounted sa 3.6% ng GDP, o 13% ng pinagtibay na badyet ng estado.<ref>{{cite web|url=http://unesdoc.unesco.org/images/0015/001547/154743e.pdf|title=Education for All by 2015: will we make it? EFA global monitoring report, 2008|format=PDF|accessdate=27 Abril 2010}}</ref> Ang Gobyerno allocates pondo upang bayaran ang mga bayad sa tuition sa loob ng isang matatag quota o bilang ng mga mag-aaral para sa bawat institusyon ng estado. Sa mga mas mataas na institusyon ng edukasyon, mga mag-aaral ay binabayaran ng isang maliit na sahod at ibinigay na may libreng pabahay.<ref>{{cite web|title=Higher education structure|publisher=State University Higher School of Economics|url=http://www.hse.ru/lingua/en/rus-ed.html|accessdate=27 Disyembre 2007}}</ref> == Ekonomiya == {{main|Ekonomiya ng Rusya}} Russia ay may isang merkado ekonomiya na may malaking natural resources, partikular ng langis at natural gas. Ito ay may mga 12th pinakamalaking ekonomiya sa mundo sa pamamagitan ng nominal GDP at ang 7th pinakamalaking sa pamamagitan ng pagbili ng kapangyarihan pagkakapareho (PPP). Dahil ang turn ng ika-21 siglo, ang mas mataas na domestic consumption at mas higit na kapanatagan sa politika ay may bolstered ekonomiyang paglago sa Rusya. Ang bansa natapos 2008 sa kanyang ikasiyam na tuwid na taon ng paglago, averaging 7% taun-taon. Paglago ay lalo na hinimok ng di-traded mga serbisyo at mga kalakal para sa mga domestic market, bilang laban sa langis o mineral bunutan at Exports.<ref name=cia/> Ang average na suweldo sa Rusya ay $ 640 bawat buwan sa unang bahagi ng 2008, up mula sa $ 80 sa 2000.<ref>{{cite web|title=Russians weigh an enigma with Putin’s protégé|publisher=MSNBC|url=http://www.msnbc.msn.com/id/24443419/|accessdate=9 Mayo 2008}}</ref> Humigit-kumulang 13.7% ng mga Russians nanirahan sa ibaba ang pambansang kahirapan linya sa 2010,<ref>{{cite web|publisher=The Moscow Times|title=Russia Is Getting Wealthier|url=http://www.themoscowtimes.com/opinion/article/russia-is-getting-wealthier/420731.html|date=2010-10-21}}</ref> makabuluhang down mula sa 40% sa 1998 sa ang pinakamasama ng mga post-Sobiyet pagbagsak.<ref name=worldbank/> Unemployment sa Russia ay sa 6% sa 2007, down mula sa tungkol sa 12.4% sa 1999.<ref>{{cite web|publisher=RIA Novosti|title=Russia's unemployment rate down 10% in 2007&nbsp;– report|url=http://en.rian.ru/russia/20080208/98724898.html|accessdate=9 Mayo 2008|archive-date=26 Hulyo 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130726213945/http://en.rian.ru/russia/20080208/98724898.html|url-status=dead}}</ref> Ang gitnang uri ay lumago mula lamang 8,000,000 katao sa 2,000-55000000 mga tao sa 2006.<ref>{{cite web|title=Russia: How Long Can The Fun Last?|work=BusinessWeek |url=http://www.businessweek.com/globalbiz/content/dec2006/gb20061207_520461.htm|accessdate=27 Disyembre 2007}}</ref> [[Talaksan:GDP_of_Russia_since_1989.svg|thumb|left|350px|Ang ekonomiya ng Rusya simula ng pagbasa ng Unyong Sobyet]] Langis, natural gas, metal, at kahoy na account para sa higit sa 80% ng Russian Exports sa ibang bansa.<ref name=cia/> Dahil sa 2003, gayunpaman, Exports ng mga likas na yaman na nagsimula decreasing sa pang-ekonomiyang kahalagahan ng mga panloob na merkado pinalakas masyado. Sa kabila ng mas mataas na presyo ng enerhiya, langis at gas lamang ng kontribusyon sa 5.7% ng Russia's GDP at pamahalaan ang hinuhulaan na ito ay drop sa 3.7% sa pamamagitan ng 2011.<ref>{{cite web|title=Russia fixed asset investment to reach $370 bln by 2010–Kudrin|publisher=RIA Novosti|url=http://en.rian.ru/business/20070921/80301609.html|accessdate=27 Disyembre 2007|archive-date=4 Enero 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080104012742/http://en.rian.ru/business/20070921/80301609.html|url-status=dead}}</ref> Oil export kita pinapayagan Russia upang madagdagan ang kanyang mga banyagang Taglay mula sa $ 12000000000 sa 1999 sa $ 597,300,000,000 sa 1 Agosto 2008, ang ikatlong pinakamalaking dayuhang exchange Taglay sa mundo.<ref>{{cite web|url=http://www.cbr.ru/Eng/statistics/credit_statistics/print.asp?file=inter_res_08_e.htm|title=International Reserves of the Russian Federation in 2008|publisher=The Central Bank of the Russian Federation|accessdate=30 Hulyo 2008}}</ref> Ang macroeconomic patakaran sa ilalim ng Finance Minister Alexei Kudrin ay mabait at tunog, na may labis na kita sa pagiging naka-imbak sa pagpapapanatag Fund ng Russia .<ref name="euromoney">{{cite news|url=http://www.euromoney.com/Article/2683869/Kudrin-and-Fischer-honoured-by-Euromoney-at-IMFWorld.html|title=Kudrin and Fischer honoured by Euromoney and IMF/World Bank meetings in Washington|publisher=Euromoney|access-date=2010-11-04|archive-date=2011-04-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20110428160206/http://www.euromoney.com/Article/2683869/Kudrin-and-Fischer-honoured-by-Euromoney-at-IMFWorld.html|url-status=dead}}</ref> Sa 2006, Russia gantihin karamihan ng kanyang dating napakalaking mga utang,<ref>{{cite web|title=Russia's foreign debt down 31.3% in Q3—finance ministry|publisher=RIA Novosti|url=http://en.rian.ru/russia/20061031/55272320.html|accessdate=27 Disyembre 2007|archive-date=15 Pebrero 2012|archive-url=https://www.webcitation.org/65T8o7rP6?url=http://en.rian.ru/russia/20061031/55272320.html|url-status=dead}}</ref> Aalis ito sa isa sa mga pinakamababang foreign utang sa gitna ng mga pangunahing ekonomiya .<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2079rank.html Debt - external] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190317104350/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2079rank.html|date=2019-03-17}}, [[CIA World Factbook]]. Accessed on 22 Mayo 2010.</ref> Ang pagpapapanatag Fund nakatulong sa Russia upang lumabas mula sa pandaigdigang krisis sa pananalapi sa isang mas mahusay na marami estado kaysa sa maraming mga eksperto ay inaasahan.<ref name="euromoney"/> Ang isang mas simple, mas streamlined buwis code pinagtibay sa 2001 nabawasan ang mga buwis pasan sa mga tao at higit nadagdagan estado ng kita.<ref>{{Cite news|author=Tavernise, S|title=Russia Imposes Flat Tax on Income, and Its Coffers Swell|work=The New York Times|date=23 Marso 2002|url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E01E0DC163BF930A15750C0A9649C8B63|accessdate=27 Disyembre 2007}}</ref> Russia ay may isang patag na buwis sa rate ng 13 bahagdan. Ito ranks ito bilang ang mga bansa sa ikalawang pinaka kaakit-akit na mga personal na buwis sa sistema para sa solong mga manager sa mundo matapos ang United Arab Emirates .<ref>{{cite web|title=Global personal taxation comparison survey–market rankings|publisher=Mercer (consulting firms)|url=http://www.mercer.com.au/pressrelease/details.htm?idContent=1287670|accessdate=27 Disyembre 2007|archive-date=2011-04-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20110427032348/http://www.mercer.com.au/pressrelease/details.htm?idContent=1287670|url-status=dead}}</ref> Ayon sa Bloomberg , Russia ay itinuturing din maagang ng karamihan sa iba pang mapagkukunan-mayaman na bansa sa kanyang ekonomiya, may isang mahabang tradisyon ng edukasyon, agham, at industriya.<ref>{{cite web|title=Russia: How Long Can The Fun Last?|work=BusinessWeek |url=http://www.businessweek.com/globalbiz/content/dec2006/gb20061207_520461_page_2.htm|accessdate=27 Disyembre 2007}}</ref> Ang bansa ay may mas mataas na edukasyon graduates kaysa sa anumang iba pang mga bansa sa Europa.<ref>{{cite web|title=aneki rankings and records|publisher=UNESCO Institute for Statistics, UniCredit New Europe Research Network|url=http://www.aneki.com/students.html|accessdate=03 Oktubre 2010}}</ref> Ang pagpapaunlad ng ekonomiya ng bansa ay hindi pantay heograpiya sa Moscow rehiyon ng kontribusyon sa isang tunay malaki ibahagi ang's GDP. bansa ng <ref>[http://www.gks.ru/bgd/free/b01_19/IssWWW.exe/Stg/d000/vrp98-07.htm GRP by federal subjects of Russia, 1998-2007] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170805105125/http://www.gks.ru/bgd/free/b01_19/IssWWW.exe/Stg/d000/vrp98-07.htm |date=2017-08-05 }} {{in lang|ru}}</ref> Isa pang problema ay paggawa ng makabago ng infrastructure , pagtanda at hindi sapat na matapos ang taon ng pagiging pinababayaan sa 1990s; ang pamahalaan ay sinabi $ 1 trilyon ay invested sa pagpapaunlad ng imprastraktura sa pamamagitan ng 2020.<ref>{{cite web|url=http://en.rian.ru/russia/20070920/80058850.html|publisher=RIA Novosti|accessdate=31 Hulyo 2008|title=Russia to invest $1&nbsp;trillion in infrastructure by 2020&nbsp;– ministry|archive-date=28 Abril 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110428135337/http://en.rian.ru/russia/20070920/80058850.html|url-status=dead}}</ref> === Agrikultura === [[Talaksan:Wheat Tomsk.jpg|thumb|Mga trigo sa [[Tomsk Oblast]], Siberia]] Ang sektor ng agrikultura ng Rusya ay nag-aambag ng humigit-kumulang 5% ng kabuuang GDP ng bansa, bagama't ang sektor ay gumagamit ng humigit-kumulang isang-ikawalo ng kabuuang lakas paggawa.<ref name="agriculturebritannica">{{cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/place/Russia/Economy |title=Russia – Economy |encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]] |access-date=1 July 2021}}</ref> Mayroon itong pangatlong pinakamalaking nilinang na lugar sa mundo, sa 1,265,267 kilometro kuwadrado (488,522 sq mi). Gayunpaman, dahil sa kalupitan ng kapaligiran nito, humigit-kumulang 13.1% ng lupain nito ay pang-agrikultura,<ref name="cia"/> at 7.4% lamang ng lupain nito ang maaaring taniman.<ref>{{cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/AG.LND.ARBL.ZS?locations=RU |title=Arable land (% of land area) – Russian Federation |publisher=[[World Bank]] |access-date=15 June 2021}}</ref> Ang lupang pang-agrikultura ng bansa ay itinuturing na bahagi ng "breadbasket" ng Europa.<ref>{{cite web|url=https://www.wilsoncenter.org/event/system-shock-russias-war-and-global-food-energy-and-mineral-supply-chains|title=System Shock: Russia's War and Global Food, Energy, and Mineral Supply Chains|work=[[Woodrow Wilson International Center for Scholars]]|location=Washington, D.C.|date=13 April 2022|access-date=24 June 2022|quote=Together, Russia and Ukraine—sometimes referred to as the breadbasket of Europe—account for 29% of global wheat exports, 80% of the world’s sunflower oil, and 40% of its barley.}}</ref> Mahigit sa isang-katlo ng lugar na inihasik ay nakatuon sa mga pananim na kumpay, at ang natitirang lupang sakahan ay nakatuon sa mga pang-industriyang pananim, [[gulay]], at [[prutas]].<ref name="agriculturebritannica"/> Ang pangunahing produkto ng pagsasaka ng Russia ay palaging butil, na sumasakop ng higit sa kalahati ng cropland.<ref name="agriculturebritannica"/> Ang Rusya ang pinakamalaking exporter ng trigo sa mundo,<ref>{{cite news |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2020-09-22/russia-s-dominance-of-the-wheat-world-keeps-growing |title=Russia's Dominance of the Wheat World Keeps Growing |publisher=[[Bloomberg L.P.]] |first1=Anatoly |last1=Medetsky |first2=Megan |last2=Durisin |date=23 September 2020 |access-date=15 June 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=https://oec.world/en/profile/bilateral-product/wheat/reporter/rus?redirect=true|title=Wheat in Russia &#124; OEC|website=OEC – The Observatory of Economic Complexity}}</ref> ang pinakamalaking prodyuser ng barley at buckwheat, kabilang sa pinakamalaking eksporter ng [[mais]] at [[mantika]] ng [[sunflower]], at ang nangungunang prodyuser ng [[pataba]].<ref>{{cite web|url=https://www.fao.org/3/cb9236en/cb9236en.pdf|title=The importance of Ukraine and the Russian Federation for global agricultural markets and the risks associated with the current conflict|date=25 March 2022|publisher=[[Food and Agriculture Organization]]|location=[[Rome]]|access-date=8 July 2022}}</ref> Nakikita ng iba't ibang analyst ng pagbagay sa [[pagbabago ng klima]] ang malalaking pagkakataon para sa agrikultura ng Rusya sa natitirang bahagi ng ika-21 siglo habang tumataas ang arability sa [[Siberia]], na hahantong sa parehong panloob at panlabas na paglipat sa rehiyon.<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/interactive/2020/12/16/magazine/russia-climate-migration-crisis.html |title=How Russia Wins the Climate Crisis |work=[[The New York Times]] |first=Abrahm |last=Lustgarten |date=16 December 2020 |access-date=15 June 2021|url-access=limited|quote=Across Eastern Russia, wild forests, swamps and grasslands are slowly being transformed into orderly grids of soybeans, corn and wheat. It’s a process that is likely to accelerate: Russia hopes to seize on the warming temperatures and longer growing seasons brought by climate change to refashion itself as one of the planet’s largest producers of food}}</ref> Dahil sa malaking baybayin nito sa kahabaan ng tatlong karagatan at labindalawang marginal na dagat, pinapanatili ng Rusya ang ikaanim na pinakamalaking industriya ng [[pangingisda]] sa mundo; pagkuha ng halos 5 milyong tonelada ng isda noong 2018.<ref>{{cite book |url=http://www.fao.org/3/i9540en/i9540en.pdf |title=The State of World Fisheries and Aquaculture |publisher=[[Food and Agriculture Organization]] |date=2018 |access-date=4 February 2021 |location=[[Rome]] |isbn=978-92-5-130562-1}}</ref> Ito ang tahanan ng pinakamagandang [[caviar]] sa mundo, ang [[beluga]]; at gumagawa ng humigit-kumulang isang-katlo ng lahat ng de-latang isda, at ilang isang-kapat ng kabuuang sariwa at frozen na isda sa mundo.<ref name="agriculturebritannica"/> === Enerhiya === Noong 2021, ang Rusya ang ikatlong pinakamalaking prodyuser ng enerhiya sa mundo. Ang mga Rusong kompanya tulad ng Rosneft, Lukoil, Surgutneftegas, Gazprom, at Tatneft ay ang mayorya sa produksyon ng langis na [[krudo]].<ref name=":0">{{Cite web |title=Russia's Energy Overview 2021 |url=https://www.eia.gov/international/analysis/country/RUS |website=U.S. Energy Information Administration}}</ref> Noong 2022, pagkatapos ng [[Digmaang Ruso-Ukranyo|pagsalakay sa Ukranya]], humarap ang bansa ng ekonomikong mga sanction mula sa Estados Unidos gayundin sa mga bansang kasapi ng [[European Union]], ang pinakamalaking merkado ng mga enerhiyang eksport ng Rusya.<ref name=":0" /> === Agham at Teknolohiya === === Transportasyon === == Kultura == === Tradisyon at Pagluluto === === Arkitektura === === Musika at Sayaw === === Literatura at Pilosopiya === === Pelikula, Animasyon at Medya === === Palaasan === === Pambansang Holiday at Simboliko === === Turismo === == Talababa == {{reflist|3}} == Tingnan din == * [[Mga birong Ruso]] == Mga kawing panlabas == {{Sister project links}} * {{dmoz|Regional/Europe/Russia}} ;Pamalahaan * [http://www.gov.ru/ Opisyal na Portal ng Pamahalaan ng Rusya] {{in lang|ru}} * [https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-r/russia.html Puno ng estado at Miyembro ng Gabinete] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120926195007/https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-r/russia.html |date=2012-09-26 }} * [http://en.rian.ru/ Russian News Agency Ria Novosti] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131003023821/http://en.rian.ru/ |date=2013-10-03 }} ;Pangkalahatang Impormasyon * {{CIA World Factbook link|rs|Russia}} * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/russia.htm Ang Rusya] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081022164202/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/russia.htm |date=2008-10-22 }} sa ''UCB Libraries GovPubs'' ;Iba * [http://www.waytorussia.net/WhatIsRussia/Intro.html Daan sa Rusya. Isang panimula sa Rusya at sa mga Ruso] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150206181434/http://www.waytorussia.net/WhatIsRussia/Intro.html |date=2015-02-06 }} * [http://rbth.ru/ Russia Beyond the Headlines] International news project about Russia {{Russia topics}} {{Template group |title=[[Talaksan:Gnome-globe.svg|25px]]{{nbsp}}Geographic locale |list = {{Countries of Europe}} {{Countries of Asia}} {{Countries bordering the Baltic Sea}} {{Countries bordering the Black Sea}} {{Countries bordering the Caspian Sea}} }} {{Template group |title=International organisations |list = {{Commonwealth of Independent States (CIS)|state=collapsed}} {{Council of Europe}} {{G8 nations}} {{BRIC}} {{UN Security Council|state=collapsed}} {{APEC}} {{Organization of the Black Sea Economic Cooperation (BSEC)}} {{Shanghai Cooperation Organisation}} {{Eurasian Economic Community (EURASEC)}} {{Slavic-speaking nations}} {{Quartet on the Middle East|state=collapsed}} }} {{Mga Subdibisyon ng Rusya}} [[Kategorya:Rusya| ]] [[Kategorya:Mga bansa sa Asya]] [[Kategorya:Mga bansa sa Europa]] rfo3kgravb004420moq0ardt1omhits 0 4386 2213494 1980391 2026-06-26T15:23:35Z Robertogamerxxx 65040 2213494 wikitext text/x-wiki {{Infobox television | image = | image_upright = | image_size = | image_alt = | caption = | alt_name = | native_name = | genre = [[Religious broadcasting]] | creator = | based_on = | inspired_by = | developer = | writer = | screenplay = | story = | director = | creative_director = | presenter = | starring = Eliseo Soriano, Daniel Razon <br /> various contributors | judges = | voices = | narrated = | theme_music_composer = | open_theme = | end_theme = | composer = | country = [[Philippines]], [[Brazil]] | language = Filipino | num_seasons = | num_episodes = n/a | list_episodes = | executive_producer = | producer = [[Members Church of God International]] | news_editor = | location = [[EDSA (road)|EDSA]], [[Quezon City]] (Philippine Broadcast) | cinematography = | animator = | editor = | camera = [[multicamera setup]] | runtime = 3 hours (as an independent show) | company = | distributor = | budget = | network = [[UNTV-37|UNTV]] (since 2004) | picture_format = [[480i]] [[SDTV]] | audio_format = [[Stereophonic sound|Sterophonic]] | first_run = | released = | first_aired = {{start date|1993}} | last_aired = kasalukuyan | preceded_by = | followed_by = | related = [[Ang Dating Daan]] | website = | website_title = | production_website = | production_website_title = }} Ang '''''Itanong mo kay Soriano: Biblia ang Isasagot!''''' ([[Wikang Ingles|Ingles]]: ''Ask Soriano, The Bible will Answer'', [[Wikang Portuges|Portuges]]: ''Pergunte ao Irmão Eli Soriano, A Bíblia Respondera,'' [[Kastila]]: ''Pregúntele al Hermano Eli Soriano, La Biblia Responderá)'' kilala rin bilang '''''[[Ang Dating Daan]]: Bible Exposition''''' ay isang programa sa [[telebisyon]] na ipinalalabas sa [[Pilipinas]] na pinangungunahan ni [[Eli Soriano|Bro. Eli Soriano]], na mapapanood din sa programang ''[[Ang Dating Daan]]''. Ito ay pang-reliiyon. Pinapalabas ito araw-araw sa [[UNTV-37]] at sa [[TOP Channel]], at napapakinggan naman ito sa estasyong [[DWUN|UNTV Radyo La Verdad 1350]] sa [[radyo]]. ==Estilo== Tampok ng programa at hamon ng tagapanguna nito na si Brother Eli, ang pagsagot sa lahat ng uri ng katanungan maging espirituwal, pangkaligtasan, pangkalusugan, panlipunan, [[sikolohiya|sikolohikal]], at marami pang iba na gamit ang [[Biblia]]. == Taon sa telebisyon == Mahigit nang isang taon bilang programa at mahigit nang 15 taon bilang isang segment o bahagi ng programang ''[[Ang Dating Daan]]''. ==Related Shows/Subshows== *''[[Ang Dating Daan]]'': Bible Study *''Ang Dating Daan'': Mass Indoctrination *Bible Guide *Biblically Speaking with Bro. Eli Soriano *Kontradiksiyon ba? ("Is it a Contradiction?") *Thanksgiving Day *Truth In Focus ==Tingnan din== *[[Relihiyon sa Pilipinas]] *[[List of televangelists in Brazil]] *[[D'X-Man]] ==References== {{Reflist}} ==External links== *[http://www.untvweb.com UNTV Channel 37] ===Opisyal na Panlabas=== *[http://www.angdatingdaan.org/ Ang Dating Daan Official Web Site] *[http://www.mcgi.org/ MCGI Official Web Site] *[http://www.elisoriano.com Bro. Eli Soriano Official Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190331225743/https://www.elisoriano.com/ |date=2019-03-31 }} *[http://www.theoldpath.tv Good News Online - The Old Path] *[http://www.truthcaster.com TruthCaster] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071006131558/http://www.truthcaster.com/ |date=2007-10-06 }} *[http://www.kaanib.net ADD Community Portal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100504124508/http://www.kaanib.net/ |date=2010-05-04 }} {{DEFAULTSORT:Itanong Mo Kay Soriano}} [[Kategorya:Philippine television series]] [[Kategorya:Mga palabas sa telebisyon ng UNTV]] {{Stub|Telebisyon}} ghac2puz7lmtdp9u4fmvta3tq960v2y 0 22593 2213492 2150271 2026-06-26T14:12:43Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2213492 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder |name = Imelda Marcos |image = Imelda Romualdez Marcos 2.jpg |imagesize = |caption = Si Imelda Marcos noong 2008 |office = Miyembro ng [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas|Kapulungan ng Kinatawan ng Pilipinas]] sa [[Distritong pambatas ng Ilocos Norte|Ikalawang Distrito]] ng [[Ilocos Norte]] |term_start = 30 Hunyo 2010 |term_end = 30 Hunyo 2019 |predecessor = [[Ferdinand Marcos, Jr.]] |successor = Angelo M. Barba |order2 = |office2 = Miyembro ng [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas|Kapulungan ng Kinatawan ng Pilipinas]] sa [[Distritong pambatas ng Leyte|Unang Distrito]] ng [[Leyte]] |term_start2 = 30 Hunyo 1995 |term_end2 = 30 Hunyo 1998 |predecessor2 = Cirilo Roy G. Montejo |successor2 = Alfred S. Romuáldez |office3 = Ika-10 [[Unang Asawa ng Pilipinas|Unang Ginang ng Pilipinas]] |term_start3 = 30 Disyembre 1965 |term_end3 = 25 Pebrero 1986 |predecessor3 = [[Eva Macapagal]] |successor3 = [[Amelita Ramos]] |office4 = Mambabatas Pambansa mula [[Metro Manila|Rehiyion IV-A]] |term_start4 = 12 Hunyo 1978 |term_end4 = 5 Hunyo 1984 |office5 = Gobernador ng [[Kalakhang Maynila]] |term_start5 = 27 Pebrero 1975 |term_end5 = 25 Pebrero 1986 |president5 = [[Ferdinand Marcos]] |predecessor5 = Itinatag ang posisyon |successor5 = Joey Lina (gumaganap) |order6 = |office6 = Ambassador Plenipotentiary and Extraordinary |term_start6 = 1978 |term_end6 = 1986 |office7 = Ministro ng Panirahang Pantao |term_start7 = 1978 |term_end7 = 1986 <!-- Personal information --> |birth_date = {{Birth date and age|mf=yes|1929|7|2}} |birth_place = [[Maynila]], [[Pilipinas]] |death_date = |death_place = |restingplace = |restingplacecoordinates = |birthname = Imelda Remedios Visitacion Trinidad Romuáldez |nationality = [[Pilipino]] |party = [[Nacionalista Party|Nacionalista]] (1965–1978; 2009–kasalukuyan) |otherparty = [[Kilusang Bagong Lipunan]] (1978–2013) |spouse = [[Ferdinand Marcos]] (1954–1989) |relations = |children = [[Imee Marcos]]<br/> [[Ferdinand Marcos Jr.]]<br/> Irene Marcos-Araneta<br/> Aimee Marcos |residence = |alma_mater = St. Paul's College |occupation = |profession = |cabinet = |committees = |portfolio = |signature = |website = |footnotes = }} Si '''Imelda Marcos''' (ipinanganak na '''Imelda Remedios Visitacion Romualdez''' noong 2 Hulyo 1929) ay isang [[Mga Pilipino|Pilipino]]ng politiko, at naging Unang Ginang ng Pilipinas sa loob ng 21 na taon ng ika-10 [[Pangulo ng Pilipinas|Pangulo]] [[Pilipinas]] na si [[Ferdinand Marcos]] mula 1965 hanggang 1986. Si Imelda Marcos ay kadalasang naaalala sa buong mundo para sa kanyang pagpapasasang pamumuhay <ref name=imelda6/><ref name="bbc.co.uk">http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-21022457</ref><ref>http://www.gmanetwork.com/news/story/155783/news/nation/imelda-camp-mum-on-newsweek-s-greediest-tag</ref> noong panunungkulan ng kanyang asawa bilang Pangulo.<ref name=imelda5>http://www.theguardian.com/world/2004/mar/26/indonesia.philippines</ref>Kabilang sa sinasabing magandang pamumuhay ni Imelda ay ang kanyang koleksiyon ng higit sa isang libong mga pares ng mga mamahaling [[sapatos]].<ref name=imelda6/><ref name=imelda5/> Bukod sa koleksiyon ng mga mamahaling sapatos, kilala rin si Imelda dahil sa mga mamahaling alahas nito at mga magagarbong pagdiriwang. Kilala rin siya sa mga tanyag na pangalan na o ''[[Formulary|Formal]] and [[Smart Araneta Coliseum|Smart]]''.<ref>{{cite news|title=A "Roller-Coaster" Life For One Of The World's Most Famous Women|publisher=Associated Press|last=Reid|first=Robert H.|date=3 Nobyembre 1991}}</ref><ref>{{cite news|title=Imelda Marcus Gets the Ol' Song and Dance at Julia Miles Theater|publisher=The Village Voice|last=Soloski|first=Alex|date=6 Oktubre 2009|url=http://www.villagevoice.com/2009-10-06/theater/imelda-marcus-gets-the-ol-song-and-dance-at-julia-miles-theater/|accessdate=8 Hunyo 2009|archive-date=5 Nobiyembre 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091105131355/http://www.villagevoice.com/2009-10-06/theater/imelda-marcus-gets-the-ol-song-and-dance-at-julia-miles-theater/|url-status=dead}}</ref> ==Kabataan== Si Imelda ay isinilang noong 2 Hulyo 1929 sa Ospital ng San Juan de Dios sa [[Maynila|Intramuros]], Maynila. Siya ang panganay na anak nina Vicente Lopez Romualdez (apo ng prayle na si Don Francisco Lopez na mula sa [[Granada]], [[España]]) at Remedios Trinidad ng [[Baliwag]], ang ikalawang asawa ng nabalo na si Vicente. Bininyagan siya noong ika-3 ng Hulyo 1929, sa simbahan ng San Miguel sa Maynila. Taglay ni Imelda ang kanyang opisyal na pangalang Remedios na mula sa pangalan ng kanyang ina, at ang Visitacion bilang paggunita sa araw ng pagdalaw ni Santa Isabel sa kanyang pinsang si Birheng Maria. Ang mag-asawang Vicente at Remedios ay nabiyayaan pa ng limang anak: sina Benjamin, Alita, Alfredo, Armando at Conchita. Sa takdang panahon, si Imelda ay nagsimulang mag-aral sa Holy Ghost College sa Maynila. Sa pagdami ng kanilang mga anak, unti-unting nakaranas ng paghihikahos ang mag-asawang Vicente at Remedios. Sa paglaki ng mga anak ni Vicente sa una nitong asawa, lalong lumawak ang puwang na namamagitan sa kanila. Sa edad na 18, si Imelda ay naging "Miss Leyte" at "Rose of Tacloban". Siya rin ay ginawaran ng pamagat na "Muse of Manila" ng alkalde ng Maynila na si Arsenio Lacson pagkatapos niyang magprotesta sa kanyang pagkatalo sa patimpalak na "Miss Manila". Ginugol ni Imelda ang kanyang kabataan sa Distrito ng San Miguel sa Maynila. Pagkatapos mamatay ng kanyang ina ninoong 1938, ang pamilya Romualdez ay bumalik sa Leyte. Sila ay may taniman ng niyog at abaca doon na ibinigay ng ina ng kanyang ama. Si Imelda ay nagtapos ng batsilyer na degree sa St. Paul's College sa [[Tacloban]]. Bumalik siya sa Maynila noong 1950 at nakitira sa kanyang pinsang si Daniel Romualdez. Noong 1953, nakilala ni Imelda ang kinatawan ng Ilocos Norte na si [[Ferdinand Marcos]]. Pagkatapos ng 11 araw ng pagliligawan sa Baguio ay nagpakasal sila noong Mayo nang taong iyon sa San Miguel Pro-Cathedral sa San Miguel, Maynila. ==Bilang Unang Ginang== [[File:Ferdinand & Imelda Marcos in Leyte 1984-10-20.jpg|thumb|Si Ferdinand at Imelda Marcos noong 23 Oktubre 1966]] [[File:President Gloria Macapagal-Arroyo receives a warm embrace from former First Lady Imelda Marcos.jpg|thumb|175px|right|Si Imelda Marcos at si Gloria Arroyo na nagyakap sa isang selebrasyon noong 2008.]] Noong Disyembre 1965, ang kanyang asawang si [[Ferdinand Marcos]] ay nahalal na ikasampung Pangulo ng Pilipinas at si Imelda Marcos ay naging unang ginang ng Pilipinas. Si Imelda ay malawakang itinanghal sa mga lokal at internasyonal na media gayundin sa mga artikulo ng magasin. Noong Hulyo 1966, nang dumalaw ang [[Beatles]] sa Pilipinas para sa isang konsiyerto, inanyayahan sila ni Imelda na dumalo sa isang pagtanggap na pang-agahan sa Malakanyang.<ref name="Spitzp619">Spitz, ''The Beatles'' (2005) p619</ref> Ito ay magalang na tinanggihan ni Brian Epstein sa ngalan ng grupo dahil hindi kailanman naging patakaran ng pangkat na tumanggap ng mga paanyayang opisyal.<ref name="Spitzp620">Spitz, ''The Beatles'' (2005) p620</ref> Pagkatapos na isahimpapawid sa telebisyon at radyo sa Pilipinas ang hindi pagpapaunlak ng grupo kay Imelda Marcos, ang lahat ng kanilang bantay na pulis ay biglang naglaho. Kinailangan ng grupo at kanilang entourage na pumunta sa Manila airport sa kanilang sarili. Sa airport nang ang road manager ng grupo ay binugbog at pinagsisipa at ang mga kasapi ng banda ay pinagtutulak ng mga galit na tao.<ref name="Spitzp623">Spitz, ''The Beatles'' (2005) p623</ref> Nang makasakay na sa eropolano ang pangkat, sina Epstein at Evans ay pinababa.<ref name="Spitzp624">Spitz, ''The Beatles'' (2005) p.624</ref> Si Epstein ay sapilitang pinagbabayad ng mga autoridad ng £6,800&nbsp;ng halaga sa piso mula sa kanilang palabas sa Maynila.<ref name="Spitzp625">Spitz (2005), p625</ref> Ayon kay [[John Lennon]], "''Kung kami ay babalik [sa Pilipinas], ito ay kasama ng isang [[bombang hidroheno|H-bomb]]. Hindi na ako lilipad sa lugar.''"<ref>{{cite news|url=http://news.google.com/newspapers?id=EtZgAAAAIBAJ&sjid=6G8NAAAAIBAJ&pg=4670,789400&dq=beatles+philippines&hl=en|title=Beatles to avoid Philippines|date=8 Hulyo 1966|work=Saskatoon Star-Phoenix|publisher=Associated Press|accessdate=23 Mayo 2012}}</ref> Noong 1969, si Ferdinand Marcos ay muling nahalal na pangulo ng Pilipinas para sa isa pang apat na taon na termino. Gayunpaman, noong 23 Setyembre 1972, illegal na idineklara ni [[Ferdinand Marcos]] ang [[Martial Law]] at binuwag ang [[Kongreso ng Pilipinas]] na nag-aalis ng tungkulin sa mga senador at kinatawan. Sa ilalim ng Batas Militar, nagkaroon ng kapangyarihang lehislatibo o paggawa ng batas si Marcos. Noong 1973, pinalitan ang [[Saligang Batas ng Pilipinas ng 1935]] ng isang bagong Saligang Batas at si Marcos ay nagmungkahi ng mga amiyenda sa bagong Saligang Batas noong 1976 na nagbibigay sa kanya ng kapangyarihan na magpapatuloy na magsanay ng mga kapangyarihan sa ilalim ng 1935 Saligang Batas at ng lahat ng mga kapangyarihang ipinagkaloob sa Pangulo at Punong Ministro ng 1973 Saligang Batas gayundin ng mga kapangyarihang paggawa ng batas hanggang sa iangat ang Batas Militar. Si Imelda Marcos ay magkaroon ng makapangyarihang papel sa pamahalaan ng kanyang asawa. Siya ay hinirang ng kanyang asawa sa iba't ibang mga posisyon gaya ng Gobernadora ng Kalakhang Maynila, Ministro ng Paninirahan, at ''Ambassador Plenipotentiary and Extraordinary''. Noong 7 Disyembre 1972, tinangkang saksakin at patayin ni [[Carlito Dimahilig]] si Imelda Marcos gamit ang [[bolo]] sa entablado sa isang paggawad ng mga gantimpala para sa pagpapagandang sibiko na isinahimpapawid ng live sa telebisyon. Si Dimahilig ay binaril at pinatay ng mga bantay na pulis. Si Imelda ay sinasabing nagtamo ng 75 pagtahi sa kanyang mga kamay at braso. Noong 1978, inihalal si Marcos bilang isa sa 165 kasapi ng Pansalamantalang Batasang Pambansa, kung saan nagsilbi siyang kinatawan para sa Pambansang Punong Rehiyon. Pinasimulan ni Imelda ang ilang mga palatuntunan gaya ng "Rebolusyong Lunti" na humikayat sa mga mamamayan na magtanim ng mga gulay at prutas sa kanilang mga hardin gaya ng malunggay, bayabas, papaya at avocado at pagpaplano ng pamilya upang mabawasan ang populasyon ng bansa. Noong panahon ng mga baha sa Sentral Luzon noong 1972, ang mga bag na naglalaman ng mga [[nutribun]] na isang tinapay na may mataas na bitamina at may gatas na inimbento ng [[USAID]] ay tinatakan ng "Courtesy(galing kay) Imelda Marcos-Tulungan project" bagaman isa itong donasyon ng ahensiya ng Estados Unidos na [[USAID]] para sa mga nasalanta ng baha ayon kay Nancy Dammann Communications Media Advisor ng [[USAID]] sa 17 taon.<ref name=imelda6>http://www.gmanetwork.com/news/story/274389/lifestyle/healthandwellness/masagana-99-nutribun-and-imelda-s-edifice-complex-of-hospitals</ref><ref>{{Cite web |url=http://pdf.usaid.gov/pdf_docs/pnaag927.pdf |title=Archive copy |access-date=2013-11-22 |archive-date=2014-02-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140228010810/http://pdf.usaid.gov/pdf_docs/pnaag927.pdf |url-status=dead }}</ref> Noong mga maagang 1980, ipinakilala ni Marcos ang [[golden kuhol]] sa Pilipinas upang dagdagan ang protina ng populasyon ngunit kalaunang naging mga peste para sa magsasaka sa mga taniman ng kanin.<ref name=imelda6/> Ipinatayo ni Imelda at kanyang asawa ang iba't ibang mga gusali sa Pilipinas na [[Cultural Center of the Philippines]] (noong 1966), [[Sentrong Pangkumbensiyong Pandaigdig ng Pilipinas]] (1974), [[Philippine Heart Center]] (1975), [[Coconut Palace]] (1978), [[Philippine Children's Medical Center]] (1979), [[Lung Center of the Philippines]] (1981), [[Sentrong Pampelikula ng Maynila]] (1981) at [[National Kidney and Transplant Institute]] (1983). Ang pagpapatayo ng mga gusaling ito ay sinasabing pinondohan mula sa [[panlabas na utang|pangungutang sa dayuhan]] ng kanyang asawa. Bilang isang natatanging Envoy (sugo), nakalakbay si Imelda Marcos sa [[Republikang Popular ng Tsina|Tsina]], ang [[Unyong Sobyet]], ang [[Gitnang Silangan]], [[Libya]], [[Yugoslabya]], [[Kuba]] at iba pa. Sinasabing upang pangatwiranan ang kanyang gastos na multimilyon sa paglalakbay kasama ang isang malaking diplomatikong entourage gamit ang mga pribadong diyet, kanyang kalaunang inangkin ang kanyang mga tagumpay na diplomatiko kabilang ang pagtatamo ng isang murang suplay ng langis mula sa Tsina at Libya at paglalagda ng Kasunduang Tripoli. Ayon sa mga kableng inilabas ng [[Wikileaks]], nagngangalit ang mga ngipin ng mga opisyal ng protokolo ng Estados Unidos sa tuwing bumibisita sa Estados Unidos si Imelda. Ayon sa kanila, si Imelda ay simpleng dumadating ng hindi nag-aanunsiyo o hindi nagbibigay alam at pagkatapos ay humihiling ng mga mahihirap na bagay at nanghihimasok sa mga delikadong bagay. Ayon din sa mga cable, si Imelda ay itinuring ng mga opisyal ng Estados Unidos na isang "peste" sa halip na isang bisita.<ref>{{Cite web |url=https://www.wikileaks.org/plusd/cables/1976STATE024050_b.html |title=Archive copy |access-date=2013-10-12 |archive-date=2014-02-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140201220554/https://www.wikileaks.org/plusd/cables/1976STATE024050_b.html |url-status=dead }}</ref> Isinaad ng embahador ng Estados Unidos sa Pilipinas na si William Sullivan na walang paanyaya kay Imelda sa inaugurasyon ni [[Jimmy Carter]] na salungat sa inulat ng kinokontrol ng pamahalaang media. Ayon din kay Sullivan, tinangka ni Imelda na anyayahin ang kanyang sarili sa inaugurasyon ni [[Richard Nixon]] noong 1968 at sa dedikasyon ng Sydney Opera House kung saan sinikap ni Imelda na talbugan ang [[Reyna Elizabeth II|Reyna]].<ref>{{Cite web |url=https://www.wikileaks.org/plusd/cables/1976MANILA19835_b.html |title=Archive copy |access-date=2013-10-12 |archive-date=2014-02-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140201220501/https://www.wikileaks.org/plusd/cables/1976MANILA19835_b.html |url-status=dead }}</ref> Noong panahon ng [[Rebolusyong EDSA ng 1986]], pinatalsik bilang pangulo ng Pilipinas si Ferdinand Marcos at napilitang lumikas patungo sa [[Hawaii]] ang kaniyang pamila. Matapos nito, inilagay si [[Corazon Aquino]] bilang Pangulo. Kabilang sa mga bagay na itinala ng bagong pamahalaan ng Pilipinas na naiwan ng pamilyang Marcos sa Palasyo ng Malakanyang nang lumikas ito patungo sa Hawaii ang 15 mink coat, 65 parasol, 508 mga gown, 888 handbag at 71 pares ng mga sunglass at mga 1,060 pares ng sapatos.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,963620,00.html#ixzz2Mfz3GD1m |access-date=2013-03-05 |archive-date=2013-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130819184106/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,963620,00.html#ixzz2Mfz3GD1m |url-status=dead }}</ref> Inutos ni Pangulong Aquino na ang mga malaking koleksiyon ng mga sapatos, damit at sining ng pamilya Marcos ay itanghal sa [[Malacanang Palace]] bilang halimbawa ng korupsiyon at kaluhuan ng rehimeng Marcos.<ref name=marcos>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.pbs.org/independentlens/imelda/woman.html |access-date=2013-03-06 |archive-date=2013-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131111203923/http://www.pbs.org/independentlens/imelda/woman.html |url-status=dead }}</ref> ==Mga akusasyon ng maluhong pamumuhay== Si Imelda Marcos at ang kanyang asawang si [[Ferdinand Marcos]] at mga [[crony]] ay inakusahan ng korupsiyon at pagnanakaw ng mga bilyong bilyong dolyar mula sa kabang yaman ng Pilipinas.<ref name=imelda5/><ref>http://www.latimes.com/news/world/worldnow/la-fg-wn-philippines-marcos-compensation-victims-20130225,0,2781922.story</ref> Minsang sinambit ni Imelda Marcos na, ''Ako ay ipinanganak na mapagpasikat. Kanilang itatala ang aking pangalan sa diksiyonaryo balang araw. Kanilang gagamitin ang Imeldific upang pakahulugang mapagpasikat na kaluhuan''. <ref>"I was born ostentatious. They will list my name in the dictionary someday. They will use 'Imeldific' to mean ostentatious extravagance."</ref><ref name="theage.com.au">http://www.theage.com.au/news/world/imelda-loses-jewels-in-the-marcos-crown/2005/09/16/1126750129667.html</ref> Binatikos ng mga kritiko ang maluhong pamumuhay ni Imelda Marcos sa gitna ng laganap na kahirapan sa Pilipinas.<ref name=imelda7>http://news.google.com/newspapers?id=V0dPAAAAIBAJ&sjid=HwMEAAAAIBAJ&pg=6933,5199449</ref><ref>http://news.google.com/newspapers?id=7ehFAAAAIBAJ&sjid=H_QMAAAAIBAJ&pg=5191,3544898</ref> Noong 1975, ang 57% ng mga pamilyang Pilipino ay iniulat na mahirap.<ref name=marcos2/> Noong 1985, ang halos 60% ng populasyon ng Pilipinas ay nasa ilalim ng linya ng kahirapan o subsob na subsob sa kahirapan.<ref>http://news.google.com/newspapers?nid=2209&dat=19920705&id=kZhKAAAAIBAJ&sjid=PJQMAAAAIBAJ&pg=5042,855367</ref> Nang mapatalsik ang kanyang asawang si Ferdinand Marcos noong Pebrero 1986, ang Pilipinas ay lubog sa [[panlabas na utang|utang na pandayuhan]] na umabot ng 28 bilyong dolyar.<ref name=imelda7/><ref name=marcos2/><ref>http://www.indymedia.org.uk/en/2012/09/500590.html</ref> Nang maluklok na Pangulo si Marcos noong 1965, ang [[panlabas na utang|utang na pandayuhan]] ng Pilipinas ay mababa sa isang bilyong dolyar. Ayon sa mga ulat, ang 33% ng mga utang pandayuhan na katumbas ng 8 bilyong dolyar ay napunta sa bulsa ni Marcos at kanyang mga [[crony]].<ref name=marcos2>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.philippinehumanrights.org/news/statements/227-the-marcos-legacy-of-fraudulent-and-illegitimate-debts |access-date=2013-03-06 |archive-date=2013-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130127054349/http://www.philippinehumanrights.org/news/statements/227-the-marcos-legacy-of-fraudulent-and-illegitimate-debts |url-status=dead }}</ref> Kabilang sa inilalarawang maluhong pamumuhay ni Imelda Marcos ay kinabibilangan ng limang milyong dolyar na mga pagshoshopping sa New York, Rome at Copenhagen at pagpapadala ng isang eroplano upang pulutin ang mga puting buhangin ng Australia para sa isang bagong beach resort.<ref>http://news.bbc.co.uk/2/hi/6136960.stm</ref> Bumili siya ng ilang mga ari-arian sa [[Manhattan]] noong mga 1980 kabilang ang $51-million Crown Building, ang Woolworth Building ([[40 Wall Street]]) at ang $60-milyong Herald Centre.<ref>http://news.google.com/newspapers?id=b1lWAAAAIBAJ&sjid=L-8DAAAAIBAJ&pg=5955,7676485</ref><ref>http://news.google.com/newspapers?id=epNTAAAAIBAJ&sjid=GocDAAAAIBAJ&pg=6411,6080906</ref> Ang kanyang New York real estate ay kalaunang binawi ng pamahalaan at ipinagbili kasama ng karamihan ng kanyang mga alahas at karamihan ng kanyang 175 pirasong koleksiyon ng sining na kinabibilangan ng mga sining nina [[Michelangelo]], [[Botticelli]], at [[Canaletto]]. Iniulat na na ang Philippines Airlines ay [[nasyonalisasyon|ginawang pag-aari ng pamahalaan]] ng kanyang asawa at naging isang sasakyan para sa pagshoshopping ni Imelda at ng kanyang mga kaibigan sa New York at Europa.<ref>http://countrystudies.us/philippines/28.htm</ref> Sa kanyang mga pagshoshopping ay bumili si Imelda ng mga mamahaling alahas at mga antigo.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://asianjournalusa.com/chronology-of-the-marcos-plunder-p10909-67.htm |access-date=2013-10-12 |archive-date=2014-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140226101909/http://asianjournalusa.com/chronology-of-the-marcos-plunder-p10909-67.htm |url-status=dead }}</ref><ref name=imeldamarcos>[http://www.bibliotecapleyades.net/sociopolitica/secretgoldtreaty/chron_appendix7.htm BELIEVE IT OR NOT: THE FACTS, THE BACKGROUND AND PROCESS OF THE GREATEST LOOT IN HISTORY Marcos Chronology Report by Charlie Avila]</ref> Bukod dito, si Imelda Marcos ay iniulat ring gumastos ng $2,181,000.00 sa isang araw.<ref name=imeldamarcos/> Noong 1979, nagdiwang ang mag-asawang si [[Ferdinand Marcos]] at Imelda Marcos ng kanilang ika-25 anibersaryo ng kasal sa isang party na nagkagastos ng $5,000,000.00<ref name=imeldamarcos/> na may isang pilak na karwaheng hinila ng walong mga puting kabayo.<ref name=imeldamarcos/> Ayon sa mga cable na inilabas ng [[wikileaks]], binatikos ni William Sullivan na embahador ng Estados Unidos sa Pilipinas noong mga 1970 ang dalawang araw na party na hindi umaayon sa mga ulat ng kinokontrol ng pamahalaang media na si Ferdinand "ay nagdiwang ng isang tahimik na kaarawan sa kanyang mesa". Ayon kay Sullivan, inutos ni Imelda sa mga Puno ng Militar ng Pilipinas na magtanghal sa Malacanang ng isang palabas na nakadamit na pambabae para sa kaarawan ni Ferdinand.<ref>http://www.huffingtonpost.com/2013/04/09/ferdinand-marcos-forced-generals-to-perform-drag-show_n_3042837.html</ref> Sinagot ni Imelda ang mga pagbatikos ng kanyang maluhong pamumuhay sa pag-aangking kanyang "katungkulan" na maging "isang uri ng liwanag, isang bituwin na magbigay [sa mahihirap] ng mga gabay."<ref name="bbc.co.uk"/><ref name="theage.com.au"/><ref name="McNeill">{{cite news|url=http://news.independent.co.uk/world/asia/article347541.ece|title=The weird world of Imelda Marcos|last=McNeill|first=David|work=The Independent|location=London|date=25 Pebrero 2006|accessdate=30 Disyembre 2006|archive-date=2007-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20070325193207/http://news.independent.co.uk/world/asia/article347541.ece|url-status=dead}}</ref><ref>http://www.nytimes.com/1986/02/28/world/manila-after-marcos-managing-a-frail-economy-marco-s-mansion-suggests-luxury.html</ref><ref>http://www.nytimes.com/2012/11/21/nyregion/imelda-marcoss-ex-aide-charged-with-conspiracy.html?_r=0</ref><ref>http://www.smh.com.au/lifestyle/a-dynasty-on-steroids-20121119-29kwy.html#ixzz2MfsfBalA</ref> Noong 1992, inangkin ni Imelda Marcos na ang kayamanan ni [[Ferdinand Marcos]] ay mula sa [[Ginto ni Yamashita]]<ref>http://news.google.com/newspapers?nid=1243&dat=19920203&id=LVYPAAAAIBAJ&sjid=j4YDAAAAIBAJ&pg=4782,3870408</ref> ngunit ito ay hindi pinaniniwalaan ng mga imbestigador. Ayon sa imbestigador na si Minoru Fukumitsu na naglingkod sa staff ni Heneral [[Douglas MacArthur]], nagsagawa siya ng lubusang imbestigasyon sa [[ginto ni Yamashita]] ngunit walang siyang nahanap na ebidensiyang ito ay umiral.<ref name=yamashita>http://news.google.com/newspapers?nid=1370&dat=19880304&id=9pgVAAAAIBAJ&sjid=SQsEAAAAIBAJ&pg=4367,177026</ref><ref>http://news.google.com/newspapers?id=BrM0AAAAIBAJ&sjid=YiEGAAAAIBAJ&pg=6976,1298919</ref> Inembistagahan ni Fukumitsu ang mga 200 Hapones na opiser at mga lalakeng naglingkod sa ilalim ni [[Tomoyuki Yamashita]].<ref name=yamashita/> Pinaniniwalaan ng ilan na inimbento ''lang'' ni Marcos ang kuwento na nakamit nito ang [[ginto ni Yamashita]] upang itago ang pagnanakaw nito sa mga reserbang ginto ng [[Bangko Sentral ng Pilipinas]]. Ayon sa pamahalaan ng Pilipinas, ang 800,000 troy ounce ng reserbang ginto ng Bangko Sentral ng Pilipinas ay ninakaw o nilihis ni Marcos para sa pansariling paggamit.<ref>http://news.google.com/newspapers?id=fjlSAAAAIBAJ&sjid=TzYNAAAAIBAJ&pg=7071,4966436</ref> Noong 2006, inangkin naman ni Imelda na ang kayamanan ng kanyang asawa ay mula sa pagiging gold trader nito at inangking nagkamit ito ng 7,500 tonelada ng ginto noong mga 1950.<ref>http://www.nytimes.com/2006/03/21/international/asia/21marcos.html?_r=0</ref> Gayunpaman, walang record ang [[BIR]] na ang pamilya Marcos ay nagdeklara o nagbayad ng buwis sa mga inangking ari-ariang ito. Ayon naman kay Imelda noong 1998, nalikom ni Ferdinand Marcos bilang gold trader ang 1,000 toneladang ginto habang isang "gerilya" noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig at nakalikom ng 4,000 toneladang ginto noong mga 1970. Inangkin ni Imelda na bumili si Ferdinand ng ginto sa halagang 17 dolyar kada ounce at ipinagbili ito ng 31 dolyar kada ounce.<ref name=marcos9>http://cpcabrisbane.org/Kasama/1999/V13n2/Imelda1.htm</ref> Ang pag-aangking ito ni Imelda ay kinutya ng mga eksperto ng ginto sa Pilipinas at ibang bansa. Ayon sa mga eksperto ng ginto, ang 4,000 tonelada ng ginto ay kumakatawan sa output ng ginto ng [[Timog Aprika]] sa loob ng 10 taon at sa Pilipinas sa loob ng 100 taon. Ayon sa Gobernador ng [[Bangko Sentral ng Pilipinas]] na si [[Gabriel C. Singson]] hinggil sa pag-aangkin ni Imelda, "''Magiging katatawanan lamang tayo ng buong mundo''".<ref name=marcos9/> ==Mga nabawing kayamanan ng pamilya Marcos== Nagawang mabawi ng [[Presidential Commission on Good Government]] (PCGG) na itinatag noong 1986 ang 164 bilyong piso ($US 4 bilyong dolyar) na kinuha ni Marcos kabilang ang isang 150-carat ruby at isang diamanteng tiara, mga daang milyong mga dolyar na itinago sa mga Swiss bank account at prime real estate sa [[New York City]].<ref name="bbc.co.uk"/><ref>http://topics.nytimes.com/top/reference/timestopics/people/m/imelda_r_marcos/index.html</ref><ref name="billionaires.forbes.com">[http://billionaires.forbes.com/article/0dwR4KoaiK929?q=Ferdinand+Marcos%2C+Jr.+%28politician%29 "Philippine court orders Imelda Marcos to return $280,000 seized from food agency"]{{Dead link|date=Pebrero 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ''Washington Post''</ref> Ang isang ulat noong 2007&nbsp;ng [[United Nations Office on Drugs and Crime]] at [[World Bank]] ay nagtantiya na may halagang $US 5 bilyon hanggang $ 10 bilyon ang mga aria-ariang kinuha ni Ferdinand Marcos mula sa bansang Pilipinas.<ref name=smh>http://www.smh.com.au/lifestyle/a-dynasty-on-steroids-20121119-29kwy.html</ref> Noong 2003, isinauli ng pamahalaan ng [[Switzerland]] sa pamahalaan ng Pilipinas ang US$684 milyon (o 8 bilyong piso) ng kayamanan ni Marcos na nakatago sa mga Swiss account.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.baselgovernance.org/fileadmin/docs/publications/books/Capacity_Building_in_Asset_Recovery.pdf |access-date=2013-04-20 |archive-date=2012-09-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120905023554/http://www.baselgovernance.org/fileadmin/docs/publications/books/Capacity_Building_in_Asset_Recovery.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>https://archive.today/20130423135151/www.dfa.gov.ph/index.php/component/content/article/194-27th-anniv-of-the-edsa-people-power-revolution/7527-philippine-swiss-cooperation-in-illicit-assets-recovery-highlights-commemoration-of-edsa-revolution-in-switzerland</ref> Ang salaping ito ay ibabayad sa mga biktima ni Marcos noong martial law.<ref>http://www.taipeitimes.com/News/world/archives/2013/02/26/2003555766</ref> ==Paglilitis kay Imelda Marcos== [[File:Rolls-Royce Phantom V of Imelda Marcos.jpg|thumb|right|Mga sariling kotse ni Imelda Marcos na regalo ng kanywang asawang presidente]] Si Imelda ay nilitis sa [[New York]] noong mga 1990 sa mga kaso ng rackeetering at pandaraya ngunit pinawalang sala ng isang [[hurado]] sa mga kasong ito.<ref name=marcos/><ref>http://articles.latimes.com/1990-07-03/news/mn-606_1_imelda-marcos</ref> Sa Pilipinas, ang maraming mga [[paglilitis]] sa korte laban kay Imelda ay sumunod kung saan siya ay hinatulan ng korupsiyon at sinentensiyahan ng 18 taon sa bilangguan. Matagumpay niyang naapela ito at hindi kailanman nabilanggo.<ref name=marcos/> Noong 2001, si Imelda ay inaresto at kinasuhan ng ilegal na paglikom ng kayamanan at sinentensiyahan ng 9 na taon sa bilangguan. Ito ay naibaliktad rin sa korte.<ref name=marcos/> Siya ay patuloy na nahaharap sa karagdagan pang mga kaso ng korupsiyon.<ref name=marcos/> Noong 14 Setyembre 2010, ang Sandiganbayan's Fifth Division ay nag-utos kay Imelda na ibalik ang 12 milyong piso sa mga pondo ng pamahalaan na palihim na kinuha ng kanyang asawang si [[Ferdinand Marcos]] mula sa National Food Authority 27 taon ang nakakalipas.<ref name="billionaires.forbes.com"/> Noong 1995, ang mga 10,000 Pilipino ay nanalo sa isang U.S. class-action lawsuit na inihain laban sa estado ni Marcos. Sila ay ginawaran ng kabayaran sa pinsala na $1.96 bilyong dolyar ng Federal District Court of Honolulu, Hawaii para sa mga paglabag sa karapatang pantao noong Martial Law.<ref>http://articles.latimes.com/1999/feb/28/local/me-12505</ref> Ang mga kaso ay inihain ng mga biktima o mga nabubuhay nilang mga kamag-anak sa pagpapahirap, pagpatay at mga paglaho ng mga ito.<ref>{{cite book|author=Brysk, Alison|title=Human rights and private wrongs: constructing global civil society|publisher=Psychology Press|year=2005|isbn=978-0-415-94477-9|page=82|url=http://books.google.com/books?id=p955OKtyCbIC&pg=PA82}}</ref><ref>{{cite news |url=http://news.scotsman.com/ViewArticle.aspx?articleid=2809885 |title=No hero's resting place as Imelda Marcos finds site for husband's grave |author=Hrvoje Hranjski |work=The Scotsman |location=UK |date=12 Setyembre 2006 |accessdate=19 Nobyembre 2007}}</ref> Kabilang sa mga nanalo ang mga pamilya ng mga biktimang sina [[Liliosa Hilao]] na ginahasa at pinahirapan at pinatay ng militar dahil sa pagbatikos sa administrasyong Marcos at ng estudyanteng si [[Archimedes Trajano]] na pinahirapan at pinatay ng militar sa ilalim ni [[Fabian Ver]] dahil lang sa pagtatanong kay [[Imee Marcos]] sa isang bukas na forum noong 1977.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.melonwater.com/malia/trajano.htm |access-date=2013-04-21 |archive-date=2012-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120727022526/http://www.melonwater.com/malia/trajano.htm |url-status=dead }}</ref><ref>http://www1.umn.edu/humanrts/research/Philippines/Trajano%20v%20Marcos,%20%20978%20F%202d%20493.pdf</ref> Sa pag-apela ni Imelda Marcos sa hatol ng hukuman, pinagtibay ng [[United States Court of Appeals for the Ninth Circuit]] ang hatol laban kay Marcos at pabor sa mga biktima ni Marcos. Dahil wala pang nakukuhang pondo upang ipagkaloob sa mga biktima ang hatol, ito ay ipinagkaloob ng hukuman mula sa mga pondo ng pamilya Marcos sa mga Swiss bank accounts sa pamamagitan ng mga sangay sa California ng mga Swiss bank.<ref name=marcos8>{{Cite web |url=http://www.assetrecovery.org/kc/resources/org.apache.wicket.Application/repo?nid=62506d95-a33e-11dc-bf1b-335d0754ba85 |title=Archive copy |access-date=2013-11-03 |archive-date=2010-12-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101216185921/http://www.assetrecovery.org/kc/resources/org.apache.wicket.Application/repo?nid=62506d95-a33e-11dc-bf1b-335d0754ba85 |url-status=dead }}</ref> Kalaunang pumasok ang mga biktima ni Marcos sa isang kasunduang kompromiso sa pamilya Marcos para sa 150 milyong dolyar na settlement.<ref name=marcos8/> Noong 1995, sina PCGG chairman Gunigundo at abogado ng [[SELDA]] (Samahan ng mga Ex-Detainees Laban sa Detensiyon at Aresto) na si Robert Swift ay lumagda sa isang memorandum of agreement para sa isang kompromiso sa administrasyong [[Fidel Ramos]] na tatanggap ng 100 milyong dolyar kapalit ng pagbawi ng class action na posibleng nagkakaloob sa pamilya Marcos ng imunidad mula sa mga hinaharap na demanda laban sa kanila. Ang kasunduang ito ay kinundena ng [[SELDA]] bilang ilegal at imoral na nagtulak kay Ramos na huwag nang lagdaan ang kasunduan.<ref name=marcos8/> Noong Marso 1997, pinagtibay ng [[Kataas-taasang Hukuman ng Estados Unidos]] ang desisyon ng Court of Appeals laban kay Marcos at pabor sa mga biktima ni Marcos.<ref name=marcos8/> Inilalagay ng mga grupong Human rights ang bilang ng mga biktima ng [[ekstrahudisyal na pagpatay]] sa ilalim ng martial law ni Marcos sa 1500 katao. Ayon as ''Karapatan'', ang mga rekord ay nagpapakitang ang 759 katao ay hindi boluntaryong naglaho (ang kanilang mga katawan ay hindi kailanman natagpuan). Ayon sa historyan ng militar na si Alfred McCoy may 3,257 ekstrahudisyal na pagpatay, 35,000 biktima ng mga pagpapahirap at 70,000 mga nabilanggo noong mga panahon ng pamumuno ni Marcos.<ref>{{cite web|url=http://www.hartford-hwp.com/archives/54a/062.html |title=Alfred McCoy, Dark Legacy: Human rights under the Marcos regime |publisher=Hartford-hwp.com |accessdate=20 Oktubre 2008}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.bulatlat.com/news/6-32/6-32-power.htm |title=Marcos Kin, Allies Still within Corridors of Power |work=Bulatalat |author=Alexander Martin Remollino |date=17 Setyembre 2006 |accessdate=19 Nobyembre 2007 |archive-date=2016-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303225616/http://www.bulatlat.com/news/6-32/6-32-power.htm |url-status=dead }}</ref> ==Buhay pagkatapos== Pinayagan muling makabalik si Marcos sa Pilipinas nang mamatay and kanyang asawa na si [[Ferdinand Marcos]] noong 1989. Sinubukan niyang tumakbo para sa pagkapangulo noong 1992 at 1998 ngunit hindi siya nagtagumpay sa pareho. Tumakbo siya sa [[Leyte]] para sa isang upuan sa Kongreso at tagumpay siyang nagsilbi ng isang termino. Noong 2010, tumakbo naman siya sa isang upuan para sa [[Ilocos Norte]] at tagumpay din siya doon.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/8588628.stm BBC News: Imelda Marcos bids for seat as Philippine race begins]</ref> Kasalukuyang namumuhay na malaya si Marcos bilang miyembro ng ''alta-sosyal'' at mga [[maharlika]] ng [[Maynila]]. Sa kasalukuyan, si Imelda Marcos ang ikalawang pinakamayamang mambabatas ng Pilipinas pagkatapos ni [[Manny Pacquiao]].<ref name=smh/> Ang idineklarang net worth ni Imelda Marcos sa kanyang ''statement of assets, liabilities and net worth'' (SALN) para sa taong 2011 ay 932.8 milyong piso.<ref>http://www.taipeitimes.com/News/world/archives/2012/05/06/2003532140</ref> ==Pagkakahatol at sentensiya a bawat pitong bilang sa paglabag ng batas laban sa korupsiyon nang illegal niyang ilipat ang mga $200 milyong dolyar sa mga Swiss foundations bilang Gobernador ng Maynila noong 1970== SI Imelda ay napatunayan ng korte sa kaso ng graft at inutusang arestuhin noong Nobyembre 9, 2018. Si Imelda ay hinatulan ng anim hanggang 11 taon sa kulungan sa sa bawat pitong bilang sa paglabag ng batas laban sa [[korupsiyon]] nang illegal niyang ilipat ang mga $200 milyong dolyar sa mga [[Swiss]] foundations bilang [[Gobernador ng Maynila]] noong 1970.<ref>https://www.nbcnews.com/news/world/imelda-marcos-convicted-graft-sentenced-prison-n934356M</ref> ==Mga panlabas na kawing== *[http://www.bibliotecapleyades.net/sociopolitica/secretgoldtreaty/chron_appendix7.htm BELIEVE IT OR NOT: THE FACTS, THE BACKGROUND AND PROCESS OF THE GREATEST LOOT IN HISTORY Marcos Chronology Report] *[http://www.icij.org/offshore/ferdinand-marcos-daughter-tied-offshore-trust-caribbean Ferdinand Marcos’ Daughter Tied to Offshore Trust in Caribbean] ==Mga sanggunian== {{reflist|2}} {{S-start}} {{S-hon}} {{succession box | before= [[Evangelina Macapagal|Evangelina Macaraeg]] | title= [[Unang Asawang ng Pilipinas|Unang Ginang ng Pilipinas]] | years= 1965–1986 | after= [[Amelita Ramos]] | }} {{S-end}} {{Unang Ginang ng Pilipinas}} {{Commonscat|Imelda Marcos}} {{BD|1929|LIVING|Marcos, Imelda}} [[Kategorya:Mga politiko ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga taga-Maynila]] [[Kategorya:Mga unang ginang at ginoo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga asawa ng mga pangulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Ferdinand Marcos]] [[Kategorya:Mga kriminal mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga taga-Kalakhang Maynila]] peeiqnf51nb1ovts1mjgtjputqfdig9 0 23120 2213481 1908212 2026-06-26T12:19:52Z Jeo555 163377 Inayos ang baybay 2213481 wikitext text/x-wiki {{Infobox Philippine municipality 2 | infoboxtitle = Bayan ng Aparri | larawan = Aparri Beach.jpg | sealfile = | caption = Mapa ng [[Cagayan]] na nagpapakita sa lokasyon ng Aparri. | locatormapfile = {{PH wikidata|image_map}} | region = {{PH wikidata|region}} | province = {{PH wikidata|province}} | districts = | barangays = 42 | class = Ika-2 Klase | mayor = Ismael V. Tumaru, M.D. | areakm2 = | website = | founded = }} Ang '''Bayan ng Aparri''' ay isang unang klase [[mga bayan ng Pilipinas|bayan]] sa [[mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] ng [[Cagayan]], [[Pilipinas]]. Ayon sa {{PH wikidata|population_as_of}}, ito ay may populasyon na {{PH wikidata|population_total}} sa may {{PH wikidata|household}} na kabahayan. == Mga Barangay == Ang bayan ng Aparri ay nahahati sa 42 mga [[barangay]]. {| border="0" |----- | valign="top" | * Backiling * Bangag * Binalan * Bisagu * Centro 1 (Pob.) * Centro 2 (Pob.) * Centro 3 (Pob.) * Centro 4 (Pob.) * Centro 5 (Pob.) * Centro 6 (Pob.) * Centro 7 (Pob.) * Centro 8 (Pob.) * Centro 9 (Pob.) * Centro 10 (Pob.) | valign="top" | * Centro 11 (Pob.) * Centro 12 (Pob.) * Centro 13 (Pob.) * Centro 14 (Pob.) * Bukig * Bulala Norte * Bulala Sur * Caagaman * Centro 15 (Pob.) * Dodan * [[Pulo ng Fuga|Fuga Island]] * Gaddang * Linao * Mabanguc | valign="top" | * Macanaya (Pescaria) * Maura * Minanga * Navagan * Paddaya * Paruddun Norte * Paruddun Sur * Plaza * Punta * San Antonio * Tallungan * Toran * Sanja * Zinarag |} ==Demograpiko== {{Populasyon}} == Mga sanggunian == {{Reflist}} ==Mga Kawing Panlabas== * [http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp Philippine Standard Geographic Code] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120413163013/http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp |date=2012-04-13 }} {{Cagayan}} ==Tropiko ng Kancer climate / Tropiko Moonson Climate== *Tag araw (Dary season) spring March April May temperatura Average 25°c Hanggang 32°c ==Summer season== *Average Temperatura 30°c 34°c June July August autumn September October November 25°c 30°c Winter ( Amihan) 18°c December January February ==Location== *Detalyadong Lokasyon ng AparriLatitude (Latitud): 18.3575° NLongitude (Longhitud): 121.6372° ERehiyon: Rehiyon ng Lambak ng Cagayan (Region II)Lalawigan: Cagayan [[Kategorya:Mga bayan ng Cagayan]] 7mj7o0n9fyi6dwbrso4v8buhbv2md9f 2213483 2213481 2026-06-26T12:22:00Z Jeo555 163377 /* Tropiko ng Kancer climate / Tropiko Moonson Climate */ Inayos ang baybay 2213483 wikitext text/x-wiki {{Infobox Philippine municipality 2 | infoboxtitle = Bayan ng Aparri | larawan = Aparri Beach.jpg | sealfile = | caption = Mapa ng [[Cagayan]] na nagpapakita sa lokasyon ng Aparri. | locatormapfile = {{PH wikidata|image_map}} | region = {{PH wikidata|region}} | province = {{PH wikidata|province}} | districts = | barangays = 42 | class = Ika-2 Klase | mayor = Ismael V. Tumaru, M.D. | areakm2 = | website = | founded = }} Ang '''Bayan ng Aparri''' ay isang unang klase [[mga bayan ng Pilipinas|bayan]] sa [[mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] ng [[Cagayan]], [[Pilipinas]]. Ayon sa {{PH wikidata|population_as_of}}, ito ay may populasyon na {{PH wikidata|population_total}} sa may {{PH wikidata|household}} na kabahayan. == Mga Barangay == Ang bayan ng Aparri ay nahahati sa 42 mga [[barangay]]. {| border="0" |----- | valign="top" | * Backiling * Bangag * Binalan * Bisagu * Centro 1 (Pob.) * Centro 2 (Pob.) * Centro 3 (Pob.) * Centro 4 (Pob.) * Centro 5 (Pob.) * Centro 6 (Pob.) * Centro 7 (Pob.) * Centro 8 (Pob.) * Centro 9 (Pob.) * Centro 10 (Pob.) | valign="top" | * Centro 11 (Pob.) * Centro 12 (Pob.) * Centro 13 (Pob.) * Centro 14 (Pob.) * Bukig * Bulala Norte * Bulala Sur * Caagaman * Centro 15 (Pob.) * Dodan * [[Pulo ng Fuga|Fuga Island]] * Gaddang * Linao * Mabanguc | valign="top" | * Macanaya (Pescaria) * Maura * Minanga * Navagan * Paddaya * Paruddun Norte * Paruddun Sur * Plaza * Punta * San Antonio * Tallungan * Toran * Sanja * Zinarag |} ==Demograpiko== {{Populasyon}} == Mga sanggunian == {{Reflist}} ==Mga Kawing Panlabas== * [http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp Philippine Standard Geographic Code] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120413163013/http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp |date=2012-04-13 }} {{Cagayan}} ==Tropiko ng Kancer climate / Tropiko Moonson Climate== ==spring== March April May temperatura Average 25°c Hanggang 32°c ==Summer== *Average Temperatura 30°c 34°c June July August ==autumn== September October November 25°c 30°c ==Winter( Amihan)== 18°c December January February ==Location== *Detalyadong Lokasyon ng AparriLatitude (Latitud): 18.3575° NLongitude (Longhitud): 121.6372° ERehiyon: Rehiyon ng Lambak ng Cagayan (Region II)Lalawigan: Cagayan [[Kategorya:Mga bayan ng Cagayan]] ik4vvbx3bxlspc5njqasxr7ka48i1rc 2213485 2213483 2026-06-26T12:31:35Z Jeo555 163377 /* Tropiko ng Kancer climate / Tropiko Moonson Climate */ Inayos ang baybay 2213485 wikitext text/x-wiki {{Infobox Philippine municipality 2 | infoboxtitle = Bayan ng Aparri | larawan = Aparri Beach.jpg | sealfile = | caption = Mapa ng [[Cagayan]] na nagpapakita sa lokasyon ng Aparri. | locatormapfile = {{PH wikidata|image_map}} | region = {{PH wikidata|region}} | province = {{PH wikidata|province}} | districts = | barangays = 42 | class = Ika-2 Klase | mayor = Ismael V. Tumaru, M.D. | areakm2 = | website = | founded = }} Ang '''Bayan ng Aparri''' ay isang unang klase [[mga bayan ng Pilipinas|bayan]] sa [[mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] ng [[Cagayan]], [[Pilipinas]]. Ayon sa {{PH wikidata|population_as_of}}, ito ay may populasyon na {{PH wikidata|population_total}} sa may {{PH wikidata|household}} na kabahayan. == Mga Barangay == Ang bayan ng Aparri ay nahahati sa 42 mga [[barangay]]. {| border="0" |----- | valign="top" | * Backiling * Bangag * Binalan * Bisagu * Centro 1 (Pob.) * Centro 2 (Pob.) * Centro 3 (Pob.) * Centro 4 (Pob.) * Centro 5 (Pob.) * Centro 6 (Pob.) * Centro 7 (Pob.) * Centro 8 (Pob.) * Centro 9 (Pob.) * Centro 10 (Pob.) | valign="top" | * Centro 11 (Pob.) * Centro 12 (Pob.) * Centro 13 (Pob.) * Centro 14 (Pob.) * Bukig * Bulala Norte * Bulala Sur * Caagaman * Centro 15 (Pob.) * Dodan * [[Pulo ng Fuga|Fuga Island]] * Gaddang * Linao * Mabanguc | valign="top" | * Macanaya (Pescaria) * Maura * Minanga * Navagan * Paddaya * Paruddun Norte * Paruddun Sur * Plaza * Punta * San Antonio * Tallungan * Toran * Sanja * Zinarag |} ==Demograpiko== {{Populasyon}} == Mga sanggunian == {{Reflist}} ==Mga Kawing Panlabas== * [http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp Philippine Standard Geographic Code] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120413163013/http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp |date=2012-04-13 }} {{Cagayan}} ==Tropiko ng Kancer climate == ==spring== March April May temperatura Average 25°c Hanggang 32°c ==Summer== *Average Temperatura 30°c 34°c June July August ==autumn== September October November 25°c 30°c ==Winter( Amihan)== 18°c December January February ==Location== *Detalyadong Lokasyon ng AparriLatitude (Latitud): 18.3575° NLongitude (Longhitud): 121.6372° ERehiyon: Rehiyon ng Lambak ng Cagayan (Region II)Lalawigan: Cagayan [[Kategorya:Mga bayan ng Cagayan]] dutn1hd5xn580krbwcnfjdv4ldz7nhu 0 26673 2213486 1922278 2026-06-26T12:36:16Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2213486 wikitext text/x-wiki {{notability|date=Nobyembre 2010}} {{BLP unsourced|date=Nobyembre 2010}} {{Infobox person | name = Gwen Garci | image = | alt = | caption = | birth_name = | birth_date = {{#property:P569}} | birth_place = [[Benguet]], [[Pilipinas]] | death_date = | death_place = | nationality = | other_names = | known_for = | occupation = | years_active = 2003 - Kasalukuyan | spouse = | partner = | website = }} Si '''Gwen Garci''' ay isang artistang mula sa Pilipinas na kilala sa kanyang mga seksing bahagi sa mga pelikula. Nakilala bilang miyembero ng unang pangkat ng [[Viva Hot Babes]]. Naging dilag sa [[kalendaryo]] sa isang larong [[kompyuter]] sa [[web]] na kasama ang kapwa kasapi sa Viva Hot Babes na si [[Jennifer Lee]] noong 2007. Bukod sa paglitaw sa mga [[magasin]], pelikula at palabas sa [[telebisyon]], napabilang din siya sa mga lumabas na bidyo ng grupo simula sa kanilang unang sariling-pangalan na bidyo noong 2003 hanggang sa ''Viva Hot Babes: Gone Wild''. Nagkaroon siya ng sariling video na pinamagatang ''Striptease: The art of Erotic Dancing''. Bida rin si Garci sa pelikulang ''Butas'' noong 2009. ==Ugnay panlabas== *[http://www.viva.com.ph Official site of Viva] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080513060630/http://www.viva.com.ph/ |date=2008-05-13 }} *[http://www.gwengarci.com Gwen Garci fansite] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306003735/http://www.gwengarci.com/ |date=2016-03-06 }} {{BD|1981||Garci, Gwen}} [[Kategorya:Mga artista mula sa Pilipinas]] {{Pilipinas-artista-stub}} 42z4wjl38y97fsdkun868ltnaglqvgd 0 27309 2213493 2159501 2026-06-26T14:57:25Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2213493 wikitext text/x-wiki {{BLP sources|date=Enero 2023}} {{Infobox person | name = J. C. de Vera | image = Shake, Rattle and Roll XV Official Trailer - JC de Vera.jpg | image_size = 240px | caption = Si de Vera sa [[Paligsahan ng mga Pelikula ng Kalakhang Maynila ng 2014]] | birth_date = {{birth date and age|1986|3|10}} | birth_place = [[Maynila]], [[Pilipinas]] | death_date = | nationality = Pilipino | birth_name = John Carlo de Vera | occupation = [[Aktor]], [[Television presenter|Host]], [[Modelo (tao)|Modelo]], [[Testimonial|Endorser]], [[Primer (paint)|Primer Painter]] | years_active = 2003–kasalukuyan | children = 1 | height = {{height|m=1.7}} | agent = [[GMA Artist Center]] <br/> (2003–2010) <br/> Talent5 <br/> (2010–2011) <br/> [[Star Magic]] <br/> (2011–kasalukuyan) <br/> [[Viva Entertainment|Viva Artists Agency]] <br/> (2007–kasalukuyan) <br/> [[Regal Entertainment]] <br/> (2005–kasalukuyan) | website = {{instagram|akosijcdeberat}} }} Si '''John Carlo de Vera''', higit na kilala bilang '''J. C. de Vera''' (ipinanganak 10 Marso 1986), ay isang Pilipinong aktor, host at modelo. ==Pilmograpiya== ===Talk shows=== {| class="wikitable" style="text-align:center" width=75% |- ! Taon !! Title !! Network !! Notes !! Ref. |- |2007 | [[Showbiz Central]] |[[GMA Network]] | | |- | rowspan="2" |2013 |The Buzz | rowspan="2" |[[ABS-CBN]] | |<ref>{{cite web|url=http://www.abs-cbnnews.com/entertainment/08/11/13/jc-de-vera-excited-work-showbiz-crush|title=JC de Vera excited to work with showbiz crush|website=Abs-cbnnews.com|accessdate=16 July 2018|archive-date=17 Oktubre 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131017204059/http://www.abs-cbnnews.com/entertainment/08/11/13/jc-de-vera-excited-work-showbiz-crush|url-status=dead}}</ref> |- |[[Gandang Gabi, Vice!]] | |<ref>{{cite web|url=http://www.abs-cbnnews.com/video/entertainment/12/22/13/ejay-falcon-jc-de-vera-go-shirtless-ggv|title=Ejay Falcon, JC de Vera go shirtless on 'GGV'|website=Abs-cbnnews.com|accessdate=16 July 2018|archive-date=21 Pebrero 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140221160332/http://www.abs-cbnnews.com/video/entertainment/12/22/13/ejay-falcon-jc-de-vera-go-shirtless-ggv|url-status=dead}}</ref> |- |} ===Mga seryeng pantelebisyon=== {| class="wikitable" style="text-align:center" width=75% |- ! Year !! Title !! Role !! Network !! Notes !! Ref. |- | 2003 | ''[[Click (seryeng pantelebisyon sa Pilipinas)|Click]]'' | Benj | rowspan="19"|[[GMA Network]] | ''Batch 3 & 4'' | |- | rowspan=3|2004 | ''[[Joyride (seryeng pantelebisyon)|Joyride]]'' | Carlo | | |- | ''[[Love to Love (seryeng pantelebisyon)|Love to Love: Pretty Boy]]'' | {{n/a}} | ''Season 4: Story 1'' | |- | ''[[Forever in My Heart]]'' | Young Michael Bernabe | | |- | rowspan=2| 2005 | ''[[Now and Forever (seryeng pantelebisyon)|Now and Forever]]'' * ''[[Mukha (show)|Now and Forever: Mukha]]'' * ''[[Agos (seryeng pantelebisyon)|Now and Forever: Agos]]'' | <br/>William<br/>Julius | | |- | ''[[Sugo]]'' | James | | |- | rowspan=2|2006 | ''[[Captain Barbell (seryeng pantelebisyon)|Mars Ravelo: Captain Barbell]]'' | Boris / Super Boris | | |- | ''[[Makita Ka Lang Muli]]'' | Matthew | | |- | rowspan=2|2007 | ''[[Mga Kuwento ni Lola Basyang]]'' * ''[[List of Mga Kuwento ni Lola Basyang episodes#Season 2|Ang Gwapong Sastre]]'' * ''[[List of Mga Kuwento ni Lola Basyang episodes#Season 2|Ang Mahiwagang Balabal]]'' | <br/>Adelino<br/>Ali | ''Season 2: Episode 2''<br/>''Season 2: Episode 8'' | |- | ''[[Sine Novela]]'' * ''[[Pati Ba Pintig ng Puso]]'' * ''[[Pasan Ko Ang Daigdig]]'' | <br/>Aldrin Griego<br/>Carding | ''Season 1: Story 2''<br/>''Season 1: Story 4'' | <ref>{{cite web|url=http://www.pep.ph/news/13016/Yasmien-Kurdi-reprises-Sharon-Cuneta's-role-in-%22Pati-Ba-Pintig-ng-Puso?|title=Yasmien Kurdi reprises Sharon Cuneta's role in "Pati Ba Pintig ng Puso?"|first=Rose|last=Garcia|website=Pep.ph|accessdate=16 July 2018|archive-date=3 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303233550/http://www.pep.ph/news/13016/Yasmien-Kurdi-reprises-Sharon-Cuneta%27s-role-in-%22Pati-Ba-Pintig-ng-Puso|url-status=dead}}</ref> |- | rowspan=5|2008 | ''[[Babangon Ako't Dudurugin Kita]]'' | Derek Perantes / Rod | | <ref>{{cite web|url=http://www.pep.ph/guide/tv/1718/babangon-akot-dudurugin-kita-premieres-on-march-24|title="Babangon Ako’t Dudurugin Kita" premieres on March 24|first=Jocelyn|last=Dimaculangan|website=Pep.ph|accessdate=16 July 2018}}</ref> |- | ''[[Dear Friend]]'' | Alex | ''Season 1'' | |- | ''[[Maynila (seryeng pantelebisyon)|Maynila]]'' | Various roles | | |- | ''[[Obra (seryeng pantelebisyon)|Obra]]'' * ''Story 5: Pretty Boy'' * ''Story 6: Rehas'' * ''Story 7: Daddy Dearest'' * ''Story 8: Sintoy'' | <br/>-<br/>-<br/>Ryan<br/>Sintoy | | <ref>{{cite web|url=http://www.pep.ph/news/18650/Katrina-Halilis-health-starting-to-suffer-because-of-too-much-work|title=Katrina Halili's health starting to suffer from too much work|website=Pep.ph|last=Pumaloy|first=Rey|date=August 8, 2008|accessdate=November 30, 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141205220454/http://www.pep.ph/news/18650/Katrina-Halilis-health-starting-to-suffer-because-of-too-much-work |archivedate=December 5, 2014 }}</ref> |- | ''[[LaLola (seryeng pantelebisyon sa Pilipinas)|LaLola]]'' | Facundo Diaz | | <ref>{{cite web|url=http://www.pep.ph/photos/1045/la-lola-cast-members|title='La Lola' cast members|website=Pep.ph|accessdate=16 July 2018|archive-date=17 Hulyo 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717041644/https://www.pep.ph/photos/1045/la-lola-cast-members|url-status=dead}}</ref> |- | rowspan=3|2009 | ''[[Ngayon at Kailanman (seryeng pantelebisyon sa Pilipinas)|Ngayon at Kailanman]]'' | Edwin Torres | | <ref name=ngayon>{{cite web|url=http://www.pep.ph/news/21657/JC-de-Vera-takes-horseback-riding-lessons-for-his-next-soap-in-GMA-7|title=JC de Vera trains in horseback riding for his next soap on GMA-7|first=Ruel J.|last=Mendoza|website=Pep.ph|accessdate=16 July 2018|archive-date=21 Agosto 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160821121755/http://www.pep.ph/news/21657/JC-de-Vera-takes-horseback-riding-lessons-for-his-next-soap-in-GMA-7|url-status=dead}}</ref> |- | ''[[Dear Friend|Dear Friend: Special]]'' | Tyron | | |- | ''[[Sana Ngayong Pasko]]'' | Rigo Dionisio | ''Happy's Boyfriend'' | |- | rowspan=4|2010 | ''[[Panday Kids]]'' | Aureus | ''Special Participation'' | |- | ''[[Lokomoko|Lokomoko U]]'' | {{n/a}} | rowspan=7|[[TV5 (Pilipinas)|TV5]] | | |- | ''[[5 Star Specials#Season three|5 Star Specials: JC]]'' * ''Tato-45'' * ''Kardong Kamao'' * ''Johnny Salamangkero'' * ''Gabriel Molave'' * ''Jak en Poy'' * ''Papa Rusty'' * ''Si Paco at ang Prinsesa'' * ''Si Ali, si Oli at si Tommy'' | Various roles | ''Season 3'' | |- | ''[[My Driver Sweet Lover]]'' | Rocky | ''First Teleserye of [[TV5 (Pilipinas)|TV5]]'' | |- | rowspan=2|2011 | ''[[Real Confessions|Star Confessions: Isko Moreno]]'' | Isko Moreno | ''True Story'' | |- | ''[[Ang Utol Kong Hoodlum]]'' | Benjamin Maningding | | <ref>{{cite web|url=http://www.pep.ph/guide/tv/8887/jasmine-curtis-smith-and-jc-de-vera-starrer-ang-utol-kong-hoodlum-to-pilot-on-september-12|title=Jasmine Curtis-Smith and JC de Vera-starrer Ang Utol Kong Hoodlum to pilot on September 12|website=Pep.ph|accessdate=16 July 2018|archive-date=2 Hulyo 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180702064428/https://www.pep.ph/guide/tv/8887/jasmine-curtis-smith-and-jc-de-vera-starrer-ang-utol-kong-hoodlum-to-pilot-on-september-12|url-status=dead}}</ref> |- | rowspan=2|2012 | ''[[Enchanted Garden]]'' | Edmund | ''Ella's Love Interest'' | <ref>{{cite web|url=http://www.philstar.com/entertainment/2012/12/09/883687/eula-jc-join-cast-enchanted-garden|title=Eula, JC join cast of Enchanted Garden - Philstar.com|website=Philstar.com|accessdate=16 July 2018}}</ref> |- | ''[[Valiente (seryeng pantelebisyon ng 2012)|Valiente]]'' | Gardo Valiente / Nicolas Vallejo / <br/>Gardo Braganza | | <ref>{{cite web|url=http://www.pep.ph/news/36693/jc-de-vera-pleased-about-pacing-of-work-in-tv5|title=JC de Vera pleased about pacing of work in TV5|first=Abby|last=Mendoza|website=Pep.ph|accessdate=16 July 2018|archive-date=17 Hulyo 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717041725/https://www.pep.ph/news/36693/jc-de-vera-pleased-about-pacing-of-work-in-tv5|url-status=dead}}</ref> |- | rowspan=1|2013 || ''[[Toda Max]]'' || Jake || rowspan=16|[[ABS-CBN]] || ''Special Guest (1st anniversary episode)'' | |- | rowspan=2|2014 | ''[[The Legal Wife]]'' | Max Gonzales | ''His 1st Primetime TV series on ABS-CBN'' | <ref name="TLW Cast">{{cite web|url=http://entertainment.abs-cbn.com/tv/shows/thelegalwife/artists|title=The Legal Wife casts|publisher=[[ABS-CBN Corporation]]|accessdate=March 24, 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140324141420/http://entertainment.abs-cbn.com/tv/shows/thelegalwife/artists|archivedate=March 24, 2014|language=Filipino}}</ref> |- | ''[[Moon of Desire]]'' | Dr. Jefferson "Jeff" Bustamante | ''His 1st Daytime TV series on ABS-CBN'' | <ref name="abscbnpr">{{cite web|url=http://abscbnpr.com/afternoon-tvs-most-desirable-series-moon-of-desire-preems-on-abs-cbn/|title=AFTERNOON TV’S MOST DESIRABLE SERIES "MOON OF DESIRE" PREEMS ON ABS-CBN|website=Abscbnpr.com|accessdate=April 18, 2014|archive-date=27 Abril 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140427005959/http://abscbnpr.com/afternoon-tvs-most-desirable-series-moon-of-desire-preems-on-abs-cbn/|url-status=dead}}</ref> |- | rowspan=4|2015 || ''[[Maalaala Mo Kaya | Maalaala Mo Kaya: E-Mail]]'' || Andrew || ''1st MMK appearance'' || |- | ''[[Banana Sundae]]'' || Various Roles || ''Main cast'' || |- | ''[[Ipaglaban Mo!|Ipaglaban Mo: Pusong Mapanlinlang]]'' || Manolo || ''First Ipaglaban Mo! guesting'' || |- | ''[[You're My Home (seryeng pantelebisyon)|You're My Home]]'' | Christian Vergara | ''His 2nd Primetime TV series on ABS-CBN'' | <ref name=newricharddawnteleserye>{{cite web|url=http://www.abs-cbnnews.com/entertainment/10/28/14/first-details-new-richard-dawn-serye|title=First details of new Richard-Dawn serye|publisher=[[ABS-CBN News]]|date=October 28, 2014|accessdate=October 28, 2014|archive-date=Nobiyembre 1, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141101114234/http://www.abs-cbnnews.com/entertainment/10/28/14/first-details-new-richard-dawn-serye|url-status=dead}}</ref> |- | rowspan="3" | 2016 || ''[[Wansapanataym | Wansapanataym: Just Got Laki]]'' || Michael/Big Macky || ''First Wansapanataym guesting'' || |- | ''[[Maalaala Mo Kaya | Maalaala Mo Kaya: Pictures - Courageous Catie]]'' || Jayjay || ''2nd MMK Appearance'' || |- | ''[[Maalaala Mo Kaya | Maalaala Mo Kaya: Golden Boy]]'' || Josef || ''3rd MMK Appearance'' || |- | rowspan="2" | 2017 || ''[[The Better Half (seryeng pantelebisyon)|The Better Half]]'' || Rafael Cabrera || ''His 2nd Daytime TV series on ABS-CBN'' || |- | ''[[Maalaala Mo Kaya | Maalaala Mo Kaya: Baso]]'' || Jayson || ''4th MMK Appearance'' || |- | rowspan="2" | 2018 || ''[[Since I Found You (seryeng pantelebisyon)|Since I Found You]]'' || Ginno Arnaldo || ''His 3rd Primetime TV series on ABS-CBN'' || |- | ''[[Ipaglaban Mo!|Ipaglaban Mo: Abogada]]'' || Max Sandejas || ''2nd Ipaglaban Mo! Guesting'' || |- | 2019 || ''[[The General's Daughter (seryeng pantelebisyon)|The General's Daughter]]'' || Ethan Del Fierro || ''His 4th Primetime TV series on ABS-CBN'' || |- | 2020 || ''[[Pamilya Ko]]'' || Nathan Rubiñol || || |} ===Variety shows=== {| class="wikitable" style="text-align:center" width=75% |- ! Year !! Title !! Network !! Notes !! Ref. |- | 2005 | [[SOP Gigsters]] | rowspan=2|[[GMA Network]] | | |- | 2008 | [[Eat Bulaga!]] | | |- | 2010 | [[P.O.5]] | rowspan=4|[[TV5 (Philippines)|TV5]] | | |- | rowspan=2|2011 | [[Fan*tastik]] | | |- | [[Hey it's Saberdey!]] | | |- | 2012 | [[Game 'N Go]] | | |- | rowspan=2|2013–present | [[ASAP (variety show)|ASAP]] | rowspan=2|[[ABS-CBN]] | | <ref>{{cite web|url=http://www.abs-cbn.com/updates/PR-ABS-CBNS-60th-anniversary-station-ID-premieres-on-ASAP-18?scid=C014FC99-5838-4C63-8736-F0F7BBE60815|title=ABS-CBN Entertainment|first=ABS-CBN|last=Corp.|website=ABS-CBN Entertainment|accessdate=16 July 2018|archive-date=20 Agosto 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130820110425/http://www.abs-cbn.com/updates/PR-ABS-CBNS-60th-anniversary-station-ID-premieres-on-ASAP-18/?scid=C014FC99-5838-4C63-8736-F0F7BBE60815|url-status=dead}}</ref> |- | [[It's Showtime (variety show)|Banana Sundae previously Banana Nights and Banana Split]] | | |} ===Pelikula=== {| class="wikitable" style="text-align:center" width=75% |- ! Year !! Title !! Role !! Studio !! Notes !! References |- | 2005 | ''[[Mano Po 4: Ako Legal Wife]]'' | Nixon Chong | rowspan=2| [[Regal Entertainment]] | | |- | 2006 | ''[[White Lady (pelikula)|White Lady]]'' | Robbie | | |- | rowspan=2|2007 | ''[[Ouija (pelikula ng 2007)|Ouija]]'' | Gino | [[GMA Films]] & [[Viva Films]] | | |- | ''[[Tiyanaks]]'' | Kerwin | [[Regal Entertainment]] | | |- | rowspan=4| 2008 | ''[[My Bestfriend's Girlfriend]]'' | Mark Abo | rowspan=2|[[Regal Entertainment]] & [[GMA Films]] | | |- | ''[[My Monster Mom]]'' | Boboy | | |- | ''[[Loving You (pelikula ng 2008)|Loving You]]'' | Jepoi Gumba | [[Regal Entertainment]] | | |- | ''[[Shake, Rattle & Roll X]]'' | Jay | [[Regal Entertainment]]<br/> & Regal Multimedia, Inc | ''Part 1: Emergency'' | |- | 2009 | ''[[Mano Po 6: A Mother's Love]]'' | Young Alfonso Uy | [[Regal Entertainment]] | | |- | 2010 | ''[[Hating Kapatid]]'' | Bong | [[Viva Films]] | ''Rica's Leading Man'' | <ref>{{cite web|url=http://viva.com.ph/index.php?option=com_jmovies&Itemid=5&task=detail&id=58|title=Viva Communications Inc.|first=Viva Communications|last=Inc.|website=viva.com.ph|accessdate=16 July 2018|archive-date=24 Oktubre 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211024222804/https://viva.com.ph/index.php?option=com_jmovies&Itemid=5&task=detail&id=58|url-status=dead}}</ref> |- | 2013 | ''[[Girl, Boy, Bakla, Tomboy]]'' | Osweng | [[Star Cinema]] & [[Viva Films]] | | |- | rowspan=3|2014 | ''[[So It's You]]'' | Tony Ferrer | [[Regal Entertainment]] | | <ref>{{Cite web |url=http://www.interaksyon.com/entertainment/carla-abellana-tom-rodriguez-film-so-its-you-graded-a-by-ceb/ |title=Archived copy |access-date=2014-12-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160217053248/http://www.interaksyon.com/entertainment/carla-abellana-tom-rodriguez-film-so-its-you-graded-a-by-ceb/ |archive-date=2016-02-17 |url-status=dead |df= }}</ref> |- | ''[[Once a Princess]]'' | Damian Albert | [[Skylight Films]] & [[Regal Entertainment]] | | |- | ''[[Shake, Rattle & Roll XV]]'' | Troy | [[Regal Entertainment]]<br/> & Regal Multimedia, Inc | ''Part 1: Ahas'' | |- | 2015 | ''[[Halik sa Hangin]]'' | Alvin Paredes | [[Star Cinema]] | | |- | rowspan=2|2016 | ''Best Partee Ever'' | Mikey | Qcinema International Film Festival | | |- | ''[[Kabisera]]'' | | Fire Starters Manila Production | | |- | 2017 | ''Salvage'' | Neil | Salida Productions | | |- | rowspan="3" | 2018 || ''[[Ang Dalawang Mrs. Reyes]]'' || Felix Reyes || [[Star Cinema]], Quantum Films || || |- |''Everybody Loves Baby Wendy'' | | | | |- | ''[[One Great Love (pelikula ng 2018)|One Great Love]]'' || Carl Mauricio || [[Regal Entertainment]] || || |- |2019 |''Barabara Reimagined'' | |Lonewolf Films | | |} ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Vera, J.C. de}} [[Kategorya:Ipinanganak noong 1986]] [[Kategorya:Mga Pilipino]] [[Kategorya:Mga Tagalog]] [[Kategorya:Mga taga-Maynila]] [[Kategorya:Mga artista mula sa Kalakhang Maynila]] [[Kategorya:Mga artista mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga lalaking modelo sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga taga-Kalakhang Maynila]] {{Pilipinas-artista-stub}} nxhmyi0yso5wvthzzosg02yszdur55t 0 31838 2213495 2204711 2026-06-26T16:15:35Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2213495 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name=Kabul |native_name={{nq|کابل}} |settlement_type=Kabiserang lungsod <!-- images and maps ----------->|image_skyline={{multiple image |perrow = 1/2/2 |border = infobox |total_width = 275 |image1 = Kabul, Afghanistan view.jpg |caption1 = Shahr-e Naw |image2 = 200229-D-AP390-1529 (49603221753).jpg |caption2 = Ang Arg |image3 = Shah-e-Doshamshera Mosque - panoramio.jpg |caption3 = Moske Shah-Do Shamshira |image4 = Sakhi mosque, Kabul.jpg |caption4 = Dambana ng Sakhi |image5 = Garden of Babur By Dani.jpg |caption5 = Mga Hardin ng Babur }}|image_flag=<!--Flag of Kabul.svg is no longer the flag of the city. Currently there is no flag of Kabul. So please do not add it here.-->|image_seal=<!--Kabul Municipality logo.png is no longer the official seal of the city. Refer to the website, km.gov.af, for the new seal.-->|image_shield=|image_map=|map_caption=|pushpin_map=Afghanistan#Asia|pushpin_label_position=right|pushpin_mapsize=300|pushpin_map_caption=|pushpin_relief=yes|coordinates={{Coord|34|31|31|N|69|10|42|E|region:AF-KAB_type:city(4600000)|display=inline,title}}|motto=|nickname=[[Paris]] ng [[Gitnang Asya]]<ref name="Golden" /><ref name="Glory" />|subdivision_type=Bansa|subdivision_name={{flag|Afghanistan}}|subdivision_type1=Lalawigan|subdivision_name1=[[Lalawigan ng Kabul|Kabul]]|subdivision_type2=Blg. ng distrito|subdivision_name2=22|subdivision_type3=Blg. ng Gozar|subdivision_name3=630|established_title=Pagbuo ng kabisera|established_date=1776<ref name="Stanford">Hanifi, Shah Mahmoud. p. 185. [https://books.google.com/books?id=kh1hpPLSpcEC ''Connecting Histories in Afghanistan: Market Relations and State Formation on a Colonial Frontier''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210815092453/https://books.google.com/books?id=kh1hpPLSpcEC |date=2021-08-15 }}. Stanford University Press, 2011. (sa Ingles)</ref>|government_type=Munisipilidad <!-- Politics ----------------->|government_footnotes=|leader_title=[[Alkalde]]|leader_name=Hamdullah Nomani|leader_title2=Diputadong Alkalde|leader_name2=Maulvi Abdul Rashid<ref name="bakhtarnews">{{cite web|url=https://bakhtarnews.af/ps/د-اسلامي-امارت-په-تشکیلاتو-کې-نوي-کسان-پ/|title=د اسلامي امارت په تشکیلاتو کې نوي کسان پر دندو وګومارل شول|date=4 Oktubre 2021|language=ar|website=باختر خبری آژانس|access-date=22 Nobyembre 2021|archive-date=16 Nobyembre 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211116104819/https://bakhtarnews.af/ps/%d8%af-%d8%a7%d8%b3%d9%84%d8%a7%d9%85%d9%8a-%d8%a7%d9%85%d8%a7%d8%b1%d8%aa-%d9%be%d9%87-%d8%aa%d8%b4%da%a9%db%8c%d9%84%d8%a7%d8%aa%d9%88-%da%a9%db%90-%d9%86%d9%88%d9%8a-%da%a9%d8%b3%d8%a7%d9%86-%d9%be/|url-status=live}}</ref> <!-- Area --------------------->|area_footnotes=|area_total_km2=383.1 <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion-->|area_urban_km2=|area_metro_km2=4,524|area_land_km2=<!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion-->|area_water_km2=|elevation_footnotes=<!--for references: use<ref></ref> tags-->|elevation_m=1791 <!-- Population ------------>|population_footnotes=|population_total=4,950,000 <small>(Una sa [[Apganistan]])</small>|population_as_of=2025|population_rank=|population_metro=|population_density_km2=12,920|population_density_metro_km2=Di-alam|population_note=|population_demonyms=Kabuli <!-- General information --------------->|timezone1=AFT|utc_offset=+04:30|postal_code_type=Kodigo ng koreo|postal_code=10XX|area_code=(+93) 20|blank_name=[[Köppen climate classification|Klima]]|blank_info=[[BSk]]|website={{URL|km.gov.af/}}|official_name=}}Ang '''Kabul'''{{Efn|Bigkas sa Ingles: {{IPAc-en|ˈ|k|ɑː|b|əl|audio=LL-Q1860 (eng)-Vealhurl-Kabul.wav}} {{respell|KAH|bəl}},<ref>{{Cite Merriam-Webster|Kabul|accessdate=22 Nobyembre 2021|language=en}}</ref><ref name="wordref">{{cite web |title=Kabul |work=WordReference.com |url=https://www.wordreference.com/definition/Kabul |access-date=28 Setyembre 2025 |language=en |archive-date=2026-02-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260204193900/https://www.wordreference.com/definition/Kabul |url-status=dead }}</ref> {{IPAc-en|ˈ|k|ɑː|b|ʊ|l}} {{respell|KAH|buul}},<ref name="wordref"/><ref name="ahd">{{cite American Heritage Dictionary|Kabul|access-date=1 Abril 2024|language=en}}</ref> {{IPAc-en|ˈ|k|ɑː|b|uː|l}} {{respell|KAH|bool}},<ref>American Heritage Dictionary of the English Language, 1969. (sa Ingles)</ref> {{IPAc-en|k|ə|ˈ|b|uː|l}} {{respell|kə|BOOL}}<ref name="wordref"/><ref name="ahd"/> o {{IPAc-en|k|ə|ˈ|b|ʊ|l}} {{respell|kə|BUUL}}.<ref name="wordref"/>}}{{Efn|{{langx|ps|کابل|Kābəl}} {{IPA|ps|kɑˈbəl|}}; {{langx|prs|کابل|Kābul}} {{IPA|prs|kʰɑːˈbʊ́l|}}}} ay ang kabisera at pinakamalaking lungsod ng [[Apganistan]]. Matatagpuan ito sa silangang bahagi ng bansa, at isa rin itong munisipalidad na bahagi ng [[Lalawigan ng Kabul]]. Hati ang lungsod sa 22 distrito para sa administrasyon. Tinatayang nasa humigit-kumulang 4.95 milyon ang populasyon ng Kabul noong 2023.<ref name="nsia">{{Cite web |date=10 Hulyo 2023 |title=Estimated Population of Afghanistan 2023–24 |url=http://nsia.gov.af:8080/wp-content/uploads/2023/07/%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%AF-%D9%86%D9%81%D9%88%D8%B3-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%D9%84-1402-04.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230911065759/http://nsia.gov.af:8080/wp-content/uploads/2023/07/%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%AF-%D9%86%D9%81%D9%88%D8%B3-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%D9%84-1402-04.pdf |archive-date=11 Setyembre 2023 |access-date=11 Setyembre 2023 |publisher=National Statistics and Information Authority |page=13 |language=en}}</ref> Sa makabagong panahon, nagsilbi ang Kabul bilang pampulitika, pangkultura at pang-ekonomiyang sentro ng Apganistan.<ref>{{Cite book |last=Foschini |first=Fabrizio |url=https://ethz.ch/content/dam/ethz/special-interest/gess/cis/center-for-securities-studies/resources/docs/USIP-pw126_kabul-and-the-challenge-of-dwindling-foreign-aid.pdf |title=Kabul and the challenge of dwindling foreign aid |date=Abril 2017 |publisher=United States Institute of Peace |isbn=978-1-60127-641-4 |series=Peaceworks no. 126 |language=en |access-date=1 Hunyo 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200609180040/https://ethz.ch/content/dam/ethz/special-interest/gess/cis/center-for-securities-studies/resources/docs/USIP-pw126_kabul-and-the-challenge-of-dwindling-foreign-aid.pdf |archive-date=9 Hunyo 2020 |url-status=live |via=[[ETH Zurich]]}}</ref> Dahil sa mabilis na urbanisasyon, naging pangunahing lungsod ito ng bansa.<ref>{{Cite web |date=17 Mayo 2012 |title=Largest cities in the world and their mayors – 1 to 150 |url=http://www.citymayors.com/statistics/largest-cities-mayors-1.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110902093141/http://www.citymayors.com/statistics/largest-cities-mayors-1.html |archive-date=2 Setyembre 2011 |access-date=17 Agosto 2012 |publisher=City Mayors |language=en}}</ref> Matatagpuan ang makabagong lungsod ng Kabul sa isang makitid na [[lambak]] na mataas ang lokasyon sa hanay ng kabundukang [[Hindu Kush]], at napapalibutan ito ng Ilog Kabul. May taas itong {{Convert|1790|m|ft|0}}, kaya kabilang ito sa mga kabiserang lungsod na may pinakamatataas na lokasyon sa mundo. Matatagpuan sa gitna ng lungsod ang mga lumang kapitbahayan nito, kabilang ang mga lugar ng Tulay ng Khashti, Khabgah, Kahforoshi, Saraji, Chandavel, Shorbazar, Deh-Afghanan at Ghaderdiwane.<ref>{{cite web |date=28 Hunyo 2023 |title=Kabul &#124; History, Culture, Map, & Facts |url=https://www.britannica.com/place/Kabul |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210827201157/https://www.britannica.com/place/Kabul |archive-date=27 Agosto 2021 |access-date=27 Hunyo 2023 |work=[[Encyclopædia Britannica]] |language=en}}</ref> Sinasabing higit sa 3,500 taon na ang Kabul, at nabanggit na ito noong panahon ng [[Imperyong Akemenida|Persang Imperyong Akemenida]]. Matatagpuan ito sa isang sangandaan sa [[Asya]], halos nasa kalagitnaan ng [[Istanbul]] sa kanluran at [[Hanoi]] sa silangan, akaya nasa isang estratehikong lokasyon ang lungsod sa mga ruta ng kalakalan ng [[Gitnang Asya]] at [[Timog Asya]]. Isa itong mahalagang patutunguhan sa sinaunang [[Daang Seda]]<ref>{{cite web |title=Afghanistan: The Heart of Silk Road in Asia |url=https://thediplomat.com/2017/11/afghanistan-the-heart-of-silk-road-in-asia/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200609174051/https://thediplomat.com/2017/11/afghanistan-the-heart-of-silk-road-in-asia/ |archive-date=9 Hunyo 2020 |access-date=26 Nobyembre 2019 |website=The Diplomat |language=en}}</ref> at tradisyunal na itinuring na tagpuan ng Tartarya, [[Indiya]] at Persa.<ref name="undermughal">{{Cite journal |last=Samrin |first=Farah |year=2005 |title=The City of Kabul Under the Mughals |url=https://www.jstor.org/stable/44145943 |url-status=live |journal=Proceedings of the Indian History Congress |language=en |volume=66 |pages=1307 |jstor=44145943 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210629170711/https://www.jstor.org/stable/44145943 |archive-date=29 Hunyo 2021 |access-date=29 Hunyo 2021}}</ref> Sa paglipas ng mga dantaon, napasailalim ang Kabul sa pamamahala ng iba’t ibang dinastiya at imperyo, kabilang ang [[Imperyong Seleucid|Seleusida]], mga Greko Baktriyano, [[Imperyo ng Maurya|mga Maurya]], mga Kushan, mga Hindu Shahi, mga Kanluraning Turko, mga Turkong Shahi, [[Imperyong Samanida|mga Samanida]], mga Horesmita, [[Imperyong Timurida|mga Timurida]], [[Imperyong Monggol|mga Monggol]], at mga Arman Rayamajhi. Noong ika-16 na dantaon, ginamit ng [[Imperyong Mughal]] ang Kabul bilang pangtag-init na kabisera, at sa panahong iyon ay umunlad ito at tumaas ang kahalagahan.<ref name="undermughal"/> Minsan itong napasailalim sa kontrol ng mga Apsarida matapos ang pananakop ni Nader Shah sa Indiya, hanggang sa tuluyang mapunta sa lokal na pamamahala ng Imperyong Apgano noong 1747.<ref name="Dupree">{{Cite web |last=Nancy Hatch Dupree |last2=Aḥmad ʻAlī Kuhzād |year=1972 |title=An Historical Guide to Kabul&nbsp;– The Story of Kabul |url=http://www.aisk.org/aisk/NHDAHGTK05.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100830031416/http://www.aisk.org/aisk/NHDAHGTK05.php |archive-date=30 Agosto 2010 |access-date=18 Setyembre 2010 |publisher=American International School of Kabul |language=en}}</ref> Naging kabisera ang Kabul ng Apganistan noong 1776 sa panahon ng paghahari ni Timur Shah Durrani, anak ni Ahmad Shah Durrani.<ref name="Stanford"/> Noong ika-19 na siglo, sinakop ng mga Briton ang lungsod. Matapos magtatag ng ugnayang panlabas at mga kasunduan, umatras sila mula sa [[Apganistan]] at bumalik sa [[Britanikong Raj|Britanikong Indiya]]. Kilala ang Kabul sa mga makasaysayang hardin, pamilihan (''bazaar'') at mga palasyo<ref>{{cite news |last1=Gopalakrishnan |first1=Raju |date=16 Abril 2007 |title=Once called paradise, now Kabul struggles to cope |language=en |publisher=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/us-afghanistan-capital/once-called-paradise-now-kabul-struggles-to-cope-idUSSP20888220070416 |url-status=live |access-date=1 Hunyo 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308151538/https://www.reuters.com/article/us-afghanistan-capital/once-called-paradise-now-kabul-struggles-to-cope-idUSSP20888220070416 |archive-date=8 Marso 2021}}</ref><ref>{{cite web |author1=Abdul Zuhoor Qayomi |title=Kabul City: Isn't just capital of Afghanistan but of palaces as well |url=http://www.afghanistantimes.af/kabul-city-isnt-just-capital-of-afghanistan-but-of-palaces-as-well/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210515194006/http://www.afghanistantimes.af/kabul-city-isnt-just-capital-of-afghanistan-but-of-palaces-as-well/ |archive-date=15 Mayo 2021 |access-date=1 Hunyo 2021 |website=Afghanistan Times |language=en}}</ref><ref>{{cite web |author1=Sayed A Azimi |title=Reversing Kabul's Environmental Setbacks |url=https://www.linkedin.com/pulse/reversing-kabuls-environmental-setbacks-sayed-aziz-azimi |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210808095807/https://www.linkedin.com/pulse/reversing-kabuls-environmental-setbacks-sayed-aziz-azimi |archive-date=8 Agosto 2021 |access-date=1 Hunyo 2021 |language=en |via=[[LinkedIn]]}}</ref> gaya ng mga Hardin ng Babur, Palasyo ng Darul Aman at Arg. Sa ikalawang kalahati ng ika-20 dantaon, naging hintuan ang lungsod sa landa ng mga ''hippie'' na tinahak ng maraming [[Europa|Europeo]]<ref name="overthrown">{{Cite news |date=18 Hulyo 1973 |title=Afghan King Overthrown; A Republic Is Proclaimed |language=en |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1973/07/18/archives/afghan-king-overthrown-a-republic-is-proclaimed-afghanistan-king-is.html |url-status=live |access-date=1 Abril 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191129042317/https://www.nytimes.com/1973/07/18/archives/afghan-king-overthrown-a-republic-is-proclaimed-afghanistan-king-is.html |archive-date=29 Nobyembre 2019}}</ref><ref>''Dateline Mongolia: An American Journalist in Nomad's Land'' ni Michael Kohn (sa Ingles)</ref><ref>{{Cite web |title='Mein Kabul': ORF-Reporterlegende Fritz Orter präsentiert im 'Weltjournal' 'seine Stadt' – am 31. August um 22.30 Uhr in ORF 2 |url=https://www.ots.at/presseaussendung/OTS_20160830_OTS0058/mein-kabul-orf-reporterlegende-fritz-orter-praesentiert-im-weltjournal-seine-stadt-am-31-august-um-2230-uhr-in-orf-2 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210809200243/https://www.ots.at/presseaussendung/OTS_20160830_OTS0058/mein-kabul-orf-reporterlegende-fritz-orter-praesentiert-im-weltjournal-seine-stadt-am-31-august-um-2230-uhr-in-orf-2 |archive-date=9 Agosto 2021 |access-date=1 Hunyo 2021 |publisher=Austria Press Agency |language=de}}</ref> at nakakuha ng palayaw na "[[Paris]] ng Gitnang Asya".<ref name="Golden">{{Cite news |last=Bumiller |first=Elisabeth |date=17 Oktubre 2009 |title=Remembering Afghanistan's Golden Age |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2009/10/18/weekinreview/18bumiller.html |url-status=live |access-date=24 Agosto 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210824111805/https://www.nytimes.com/2009/10/18/weekinreview/18bumiller.html |archive-date=24 Agosto 2021|language=en}}</ref><ref name="Glory">{{Cite news |last=Kohzad |first=Nilly |title=Kabul Residents, Visitors Recall Capital's Golden Era Before Conflict |publisher=Radio Free Europe/Radio Liberty|language=en |url=https://gandhara.rferl.org/a/kabul-glory-days-kabulis-history-afghanistan/31011399.html |url-status=live |access-date=24 Agosto 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210824160030/https://gandhara.rferl.org/a/kabul-glory-days-kabulis-history-afghanistan/31011399.html |archive-date=24 Agosto 2021}}</ref><ref>{{Cite web |date=28 Mayo 2019 |title=Taliban Peace Talks in Afghanistan |url=https://centralasiainstitute.org/in-wake-of-taliban-peace-talks-afghan-women-hope-basic-human-rights-still-theirs/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210824160028/https://centralasiainstitute.org/in-wake-of-taliban-peace-talks-afghan-women-hope-basic-human-rights-still-theirs/ |archive-date=24 Agosto 2021 |access-date=24 Agosto 2021|language=en}}</ref> Natapos ang panahong ito ng katiwasayan noong 1978 sa Rebolusyong Saur at sa sumunod na interbensiyong militar ng mga Sobyet noong 1979, na nagpasimula ng isang sampung taong [[Digmaang Apgano–Sobyetiko]]. Ang dekada 1990 ay minarkahan ng mga digmaang sibil sa pagitan ng mga pangkat na humiwalay mula sa nabuwag na mujahideeng Apgano, na sumira sa malaking bahagi ng lungsod.<ref>{{Cite web |title=History of Kabul |url=http://www.lonelyplanet.com/afghanistan/kabul/history |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190403060121/https://www.lonelyplanet.com/afghanistan/kabul/history |archive-date=3 Abril 2019 |access-date=27 Mayo 2013 |publisher=Lonely Planet |language=en}}</ref> Noong 1996, sinakop ng Taliban ang Kabul. Pagkaraan ng apat na taon ng patulon-tulong labanan, bumagsak ang lungsod na pinamumunuan ng [[Taliban]] sa [[Estados Unidos]] matapos ang pananakop ng Amerika sa Apganistan na sumunod sa [[Mga pag-atake noong Setyembre 11|pag-atake noong Setyembre 11]] sa Estados Unidos noong 2001. Noong 2021, muling sinakop ng Taliban ang Kabul matapos ang pag-atras ng puwersang militar ng Amerika at [[Organisasyon ng Tratado ng Hilagang Atlantiko|NATO]] mula sa Apganistan. == Toponimya at etimolohiya == Ang Kabul ay nakilala sa iba't ibang pangalan sa buong kasaysayan nito.<ref name="OxfordModern">{{Cite encyclopedia |year=2008 |title=Kabul |encyclopedia=Oxford Encyclopedia of the Modern World |publisher=Oxford University Press |url=https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780195176322.001.0001/acref-9780195176322-e-840?rskey=6DESxq&result=6 |access-date=13 Pebrero 2021 |last=Kakar |first=M. Hassan |editor-last=Stearns |editor-first=Peter N. |language=en |isbn=978-0-19-517632-2 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210503085215/https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780195176322.001.0001/acref-9780195176322-e-840?rskey=6DESxq&result=6 |archive-date=3 Mayo 2021}}</ref> Hindi tiyak ang kahulugan nito, subalit pinaniniwalaang nagmula ito bago ang mga unang pananakop ng mga [[Muslim]], noong nasa mga ruta ng kalakalan ang lungsod sa pagitan ng Indiya at ng mundong [[Helenestiko|Helenistiko]].<ref name="OxfordPlaceNames">{{Cite encyclopedia |year=2020 |title=Kabul |encyclopedia=Concise Oxford Dictionary of World Place Names |publisher=Oxford University Press |url=https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780191905636.001.0001/acref-9780191905636-e-3372?rskey=wE0hco&result=1 |access-date=13 Pebrero 2021 |editor-last=Everett-Heath |editor-first=John |edition=6 |language=en |isbn=978-0-19-190563-6 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210503085109/https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780191905636.001.0001/acref-9780191905636-e-3372?rskey=wE0hco&result=1 |archive-date=3 Mayo 2021}}</ref> Sa [[Wikang Sanskrito|Sanskrito]], kilala ito bilang ''Kubha'', samantalang tinukoy ito ng mga Griyegong manunulat noong sinaunang panahon bilang ''Kophen'', ''Kophes'' o ''Koa''.<ref name="OxfordModern" /> Itinala ng manlalakbay na Tsino na si Xuanzang (ika-7 dantaon) ang lungsod bilang Gāofù ([[Wikang Tsino|Tsino]]: 高附).<ref name="OxfordModern" /> Unang ginamit ang pangalang "Kabul" para sa Ilog Kabul bago ito iniuugnay sa lugar na nasa pagitan ng[[Hindu Kush]] at [[Sindh]] (kasalukuyang [[Pakistan]]).<ref name="OxfordModern" /><ref name="OxfordPlaceNames" /> AKilala rin ang lugar na ito bilang Kabulistan.<ref name="OxfordModern" /> Noong ika-19 na dantaon, napansin ni Alexander Cunningham (namatay 1893) na ang Kaofu, ayon sa tala ng mga Tsino, ay malamang na pangalan ng "isa sa limang tribong Yuchi o Tukhari". <ref name="OxfordModern" /> Idinagdag ni Cunningham na ibinigay ng tribong ito ang pangalan nila sa lungsod matapos nila itong sakupin noong ika-2 dantaon BK.<ref name="OxfordModern" /> "Mukhang makatwiran" ang palagay na ito dahil isinulat ng histoyador na Apgano na si Mir Ghulam Mohammad Ghobar (1898–1978) na sa [[Avesta]] (sagradong aklat ng [[Zoroastrianismo]]), kilala ang Kabul bilang ''Vaekereta'', samantalang tinukoy ito ng mga Griyego noong sinaunang panahon bilang ''Ortospana'' ("Mataas na Lugar"), nna tumutugma sa salitang ''Urddhastana'' Kastana.<ref name="OxfordModern" /> Itinala rin ng Griyegong heograpo na si [[Ptolomeo]] (namatay {{Circa|170 CE}}) ang Kabul bilang Καβουρα (''Kabura'').<ref name="OxfordModern" /> Ayon sa alamat, may isang [[lawa]] sa Kabul, at sa gitna nito ay matatagpuan ang tinatawag na "Pulo ng Kasayahan", kung saan nakatira ang isang masayahing pamilyang mga musikero.<ref name="OxfordModern"/> Ayon din sa alamat na ito, naging madaraanan ang pulo sa utos ng isang hari sa pamamagitan ng pagpapagawa ng isang [[tulay]] (''pul'' sa [[Wikang Persa|Persa]]) na yari sa [[dayami]] (''kah'' sa Persa).<ref name="OxfordModern" /> yon sa alamat na ito, nabuo ang pangalang Kabul mula sa pinagsamang dalawang salitang ito, ''kah'' + ''pul''.<ref name="OxfordModern" /> Ipinapahayag naman ng ''Concise Oxford Dictionary of World Place Names'' na "hindi malamang" ang mungkahing nagmula ang pangalan sa ugat na [[Wikang Arabe|Arabe]] na ''qbl,'' na nangangahulugang 'pagtatagpo' o 'pagtanggap'. <ref name="OxfordPlaceNames"/> Hindi pa rin tiyak kung kailan unang iniuugnay ang pangalang "Kabul" sa lungsod.<ref name="OxfordModern"/> "Naging tanyag" ito matapos wasakin ni [[Genghis Khan]] (c. 1162–1227) noong ika-13 dantaon ang Kapisa at iba pang mga lungsod na nasa kasalukuyang Apganistan.<ref name="OxfordModern" /> Dahil sa sentrong lokasyon ng lungsod sa rehiyon, at sa kahalagahan nito bilang tagpuan ng iba’t ibang pangkat-etniko, nakilala ang Kabul bilang Paris of Gitnang Asya noong huling bahagi ng ika-20 dantaon. == Heograpiya == [[Talaksan:Kabul-Pano_By_Dani.jpg|thumb|Tanawin sa gabi sa Kabul noong 2016 na nakaharap sa hilagang-silangan, na makikita ang Koh-e 'Aliabad sa kaliwa at Koh-e Asamai sa kanan.]] [[Talaksan:DSC_0049-2.jpg|left|thumb|Dam ng Qargha at lawa]] [[Talaksan:Kabul_mountains.jpg|thumb|Isang tanawin ng ilan sa mga bundok na nakapalibot sa Kabul]] Ang Kabul ay matatagpuan sa silangang bahagi ng bansa, {{Convert|1791|m|ft|abbr=off|sp=us}} sa ibabaw ng dagat sa isang makitid na lambak, na nasa pagitan ng kabundukang [[Hindu Kush]] sa tabi ng Ilog Kabul. Kaagad sa timog ng lumang lungsod makikita ang sinaunang pader ng lungsod at ang bundok na Sher Darwaza, na may [[sementeryo]] ng Shuhadayi Salihin sa likuran nito. Kaunti pang silangan ang kinalalagyan ng sinaunang kuta ng Bala Hissar, na may lawa ng Kol-e Hasmat Khan sa likuran nito. Inilarawan ang lokasyon nito bilang isang "mangkok na napapalibutan ng mga bundok".<ref>''Canada in Afghanistan: The War So Far'' by Peter Pigott (sa Ingles)</ref> Ilan sa mga bundok (na tinatawag na ''koh'') ay ang Khair Khana-e Shamali, Khwaja Rawash, Shakhi Baran Tey, Chihil Sutun, Qurugh, Khwaja Razaq at Sher Darwaza. Mayroon ding dalawang bundok sa pagitan ng mga urbanong lugar sa kanluran: ang Koh-e Asamai (na lokal na kilala bilang ''Burol ng Telebisyon'') at Ali Abad. Ang mga burol sa loob ng lungsod (na tinatawag na ''tapa'') ay kinabibilangan ng Bibi Mahro at Maranjan. Dumadaloy ang Ilog Logar papasok sa Kabul mula sa timog, at sumasanib ito sa Ilog Kabul na hindi kalayuan sa sentro ng lungsod. Sinasaklaw ng lungsod ang lawak na {{Convert|1023|km2|sqmi|0}}, kaya ito ang pinakamalaking lungsod sa bansa. Ang pinakamalalapit na dayuhang kabisera, kung susukatin nang tuwid ang distansya, ay ang [[Islamabad]], [[Dusambe|Dushanbe]], [[Taskent|Tashkent]], [[New Delhi|Bagong Delhi]] at [[Biskek|Bishkek]]. Halos magkasinglayo ang Kabul mula sa [[Istanbul]] ([[kanlurang Asya]]) at [[Hanoi]] ([[silangang Asya]]). == Demograpiya == [[Talaksan:2011_SCF_Kabul-3.jpg|left|thumb|Mga kabataang lalaki at babae na Apgano sa isang pagdiriwang ng [[musikang rock]] sa loob ng ''Hardin ng Babur'']] Tinaya noong 2023 na humigit-kumulang 4.95 milyon ang populasyon ng Kabul.<ref name="nsia"/> Matagal nang pabago-bago ang tipon ng lungsod dahil sa mga digmaan. Dahil walang makabagong [[senso]], iba-iba ang pagtataya sa bilang ng populasyon. Tinayang nasa humigit-kumulang 10,000 ang populasyon ng Kabul noong 1700, 65,000 pagsapit ng 1878, at 120,000 noong 1940.<ref name="pdf.usaid.gov">{{Cite web |title=Draft Kabul City Master Plan |url=https://pdf.usaid.gov/pdf_docs/PA00JMMJ.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190402205705/https://pdf.usaid.gov/pdf_docs/PA00JMMJ.pdf |archive-date=2 Abril 2019 |access-date=21 Nobyembre 2019 |website=[[USAID]] |language=en}}</ref> Kamakailan, nasa humigit-kumulang 500,000 ang populasyon noong 1979, samantalang ayon sa isa pang sanggunian ay 337,715 ito noong 1976.<ref name="spvd.cz">{{Cite web |title=Trolleybuses in Kabul |url=http://www.spvd.cz/index.php/component/content/article/181-clanky/svet/af/217-afghanistan-en |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170114233944/http://www.spvd.cz/index.php/component/content/article/181-clanky/svet/af/217-afghanistan-en |archive-date=14 Enero 2017 |access-date=8 Enero 2017 |website=www.spvd.cz |language=en}}</ref> Umangat ang bilang na ito sa mga 1.5 milyon pagsapit ng 1988, bago ito bumagsak nang husto noong dekada 1990. Naging isa ang Kabul sa pinakamabilis lumaking lungsod sa mundo, at nag-apat na beses ang pagdami ng populasyon nito mula 2001 hanggang 2014. Bahagi ito ng pagbabalik ng mga ''refugee'' o lumikas matapos bumagsak ang rehimeng [[Taliban]], at bahagi rin ng paglipat ng mga Apgano mula sa iba pang lalawigan dahil sa digmaan sa pagitan ng mga mandirigmang Taliban at ng puwersa ng pamahalaang Apgano sa kanilang mga katutubong lugar, pati na rin ang paghahanap ng trabaho. Dahil sa mabilis na [[urbanisasyon]] ito, maraming naninirahan ngayon sa di-pormal na mga pamayanan.<ref>{{cite news |last=Rasmussen |first=Sune Engel |date=11 Disyembre 2014 |title=Kabul – the fifth fastest growing city in the world – is bursting at the seams |language=en |newspaper=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/cities/2014/dec/11/kabul-afghanistan-fifth-fastest-growing-city-world-rapid-urbanisation |url-status=live |access-date=8 Enero 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170109115432/https://www.theguardian.com/cities/2014/dec/11/kabul-afghanistan-fifth-fastest-growing-city-world-rapid-urbanisation |archive-date=9 Enero 2017}}</ref> Nagtayo sila ng mga barung-barong na gawa sa [[putik]] at [[ladrilyo]] sa gilid ng mga bundok at matatarik na burol, na karaniwang salat sa yaman at hindi nakakonekta sa tubig at [[kuryente]]. Bagaman ilegal ang mga pamayanang ito, pinapayagan sila ng mga awtoridad. Noong 2017, nagsimula ang Munisipalidad ng Kabul ng isang proyekto na [[pagpipinta]] ng mga bahay sa mga pamayanang ito ng makukulay na kulay bilang pagsisikap na "pasayahin" ang mga residente.<ref>{{cite web |last1=Wellman |first1=Phillip Walter |title=Homes in Kabul painted bright colors to cheer up war weary residents |url=https://www.stripes.com/news/homes-in-kabul-painted-bright-colors-to-cheer-up-war-weary-residents-1.474759 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180120124728/https://www.stripes.com/news/homes-in-kabul-painted-bright-colors-to-cheer-up-war-weary-residents-1.474759 |archive-date=20 Enero 2018 |access-date=20 Enero 2018 |website=Stars and Stripes |language=en}}</ref><ref>{{cite news |last1=Abed |first1=Fahim |last2=Mashal |first2=Mujib |date=30 Mayo 2017 |title=Urban Sprawl Up Kabul's Mountainsides, With Splashes of Color |language=en |website=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2017/05/30/world/asia/kabul-urban-sprawl.html |url-status=live |access-date=20 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180120124621/https://www.nytimes.com/2017/05/30/world/asia/kabul-urban-sprawl.html |archive-date=20 Enero 2018}}</ref> [[Talaksan:Houses_upon_houses,_Kabul_Afghanistan.jpg|thumb|Mga bahay na itinayo sa kabundukan]] Ang Kabul ay, noon pa man at hanggang ngayon, ang pinakamayamang lungsod pagdating sa pagkakaiba-ibang etniko sa bansa; kinabibilangan ang populasyon nito ng mga Apgano mula sa iba't ibang bahagi ng bansa.<ref>''Women of Afghanistan in the Post-Taliban Era: How Lives Have Changed and Where They Stand Today'' by Rosemarie Skaine, 2009. (sa Ingles)</ref> Humigit-kumulang 45% ng populasyon ng Kabul ay Tajik, 25% ay Hazara, 25% naman ay Pashtun; kabilang sa mga minoryang pangkat-etniko ang Qizilbash (binibilang kasama ng mga Tajik), 1% ay Baloch, 2% ay Uzbek, 1% ay Turkmano, at 1% Apganong Hindu.<ref>{{cite web |title=National Geographic Magazine |url=http://ngm.nationalgeographic.com/ngm/0311/feature2/images/mp_download.2.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20080227220328/http://ngm.nationalgeographic.com/ngm/0311/feature2/images/mp_download.2.pdf |archive-date=27 Pebrero 2008 |language=en}}</ref> Halos tatlong-kapat ng populasyon ng Kabul ang sumusunod sa [[Sunni Islam]], habang nasa humigit-kumulang dalawampu't limang bahagdan ang [[Shiite]]. Kabilang din sa iba pang relihiyon sa lungsod ang [[Sikhismo]] at [[Hinduismo]]. Noong 1525, inilarawan ni [[Babur]] ang rehiyon sa kaniyang mga alaala sa pamamagitan ng pagsulat na:{{Blockquote|''Eleven or twelve tongues are spoken in Kābul—[[wikang Arabe|‘Arabī]], [[wikang Persa|Persian]], Turkī, Mughūlī, Hindī, [[Pashto language|Afghānī]], Pashāī, Parājī, Gibrī, Bīrkī, and Lamghānī. If there be another country with so many differing tribes and such a diversity of tongues, it is not known.''<ref>{{cite web|url=https://www.gutenberg.org/files/44608/44608-h/44608-h.htm|title=Description of Kābul|access-date=Hunyo 21, 2021|author=[[Babur|Zahir ud-Din Mohammad Babur]]|work=Memoirs of Babur|year=1525|archive-date=Hunyo 30, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200630231822/http://www.gutenberg.org/files/44608/44608-h/44608-h.htm|url-status=live|language=en}}</ref> (Labing-isa o labindalawang wika ang sinasalita sa Kabul— ‘Arabī (Arabie), Persa, Turkī (Turko), Mughūlī, Hindī, Afghānī (Pashto), Pashāī, Parājī (Parachi), Gibrī (Gawar-Bati), Bīrkī (Ormuri), at Lamghānī (Lambadi). Kung may iba pang lupain na may ganito karaming magkakaibang tribo at ganito kalawak na iba-ibang wika, hindi ito nalalaman.)|Baburnama|1525}} [[Talaksan:Afghan_girls_in_September_2012.jpg|left|thumb|Mga babaeng Apgano sa Kabul noong 2012]] Kasama ng mga pamayanang [[Mga Pastun|Pastun]], Tajik at Hazara, na bumubuo sa nakararami ng populasyon ng lungsod, mayroon ding malaking bilang ng Uzbek, Turkmen, Kuchi, Qizilbash, Hindu, Sikh, at iba pang pangkat. Ang mas malawak na lalawigan ng Kabul naman ay pinangungunahan ng mga pangkat na [[Mga Pastun|Pastun]] at Tajik.<ref>{{Cite web |date=2 Hunyo 2011 |title=Afghanistan – AFG38731 –Tajiks in Kabul and Mazar-e-Sharif – Taliban |url=https://www.refworld.org/pdfid/4f1029c92.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200802190948/https://www.refworld.org/pdfid/4f1029c92.pdf |archive-date=2 Agosto 2020 |access-date=25 Nobyembre 2019 |work=Country Advice: Afghanistan |publisher=Refugee Review Tribunal, Australya |language=en |via=www.refworld.org}}</ref><ref name="Brit-Kabul2">{{cite web |title=Kabul |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/309320/Kabul |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100726224554/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/309320/Kabul |archive-date=26 Hulyo 2010 |access-date=18 Setyembre 2010 |publisher=Online [[Encyclopædia Britannica]] |language=en}}</ref> Ang mga wikang Dari (Persa) at [[Wikang Pastun|Pashto]] ay malawakan ang gamit sa rehiyon, at ang Dari ang nagsisilbing [[Lingguwa prangka|''lingua franca'']]. Karaniwan ang multilingguwalismo sa lugar, lalo na sa hanay ng mga taong Pastun. Tumutukoy ang katawagang "Kabuli" (کابلی) sa mga urbanito ng lungsod. Karaniwan silang etnikong nyutral, nagsasalita ng Dari (Persa), may pangkalahatang sekular na [[edukasyon]], at pabor sa damit at istilong [[Mundong Kanluranin|Kanluranin]]. Maraming Kabulite (lalo na ang mga elitista at nasa mataas na uri) ang umalis sa bansa noong digmaang sibil, at ngayon ay napapabilang sa mas kaunting bilang kumpara sa mga taong mula sa kanayunan na lumipat sa lungsod, karamihan ay mga lumulumikas subalit mayroon ding naghahanap ng trabaho.<ref>{{cite web |title=Kabul – Naval Postgraduate School |url=https://my.nps.edu/web/ccs/kabul |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180111165313/https://my.nps.edu/web/ccs/kabul |archive-date=11 Enero 2018 |access-date=11 Enero 2018 |website=my.nps.edu |language=en}}</ref><ref name="afghanistan-analysts.org2">{{cite web |last1=Foschini |first1=Fabrizio |date=17 Enero 2012 |title=Striking at Kabul, now and then {{!}} Afghanistan Analysts Network |url=https://www.afghanistan-analysts.org/striking-at-kabul-now-and-then/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180111172004/https://www.afghanistan-analysts.org/striking-at-kabul-now-and-then/ |archive-date=11 Enero 2018 |access-date=11 January 2018 |website=www.afghanistan-analysts.org |language=en}}</ref> Humigit-kumulang 68% ng populasyon ng lungsod ang sumusunod sa [[Sunismo|Sunni Islam]] habang 30% ay mga [[Shiite]] (pangunahin ang mga Hazara at Qizilbash). Ang natitirang 2% ay mga tagasunod ng [[Sikhismo]] at [[Hinduismo]], pati na rin ang isang kilalang [[Kristiyanismo|Kristiyanong]] residente (Unang Ginang Rula Ghani) at isang [[Mga Hudyo|Hudyo]] (Zablon Simintov) noong dekada 2010. Tinatayang nasa 500–8,000 Apganong Kristiyano sa buong bansa; dahil sa mga limitasyon sa kalayaan sa relihiyon, kadalasan ay lihim silang sumasamba, kaya mahirap matantiya ang bilang ng mga Kristiyano sa Kabul nang tiyak.<ref>{{cite web |year=2009 |title=International Religious Freedom Report 2009 |url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2009/127362.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20091130031916/http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2009/127362.htm |archive-date=30 Nobyembre 2009 |access-date=6 Marso 2010 |publisher=Bureau of Democracy, Human Rights, and Labor, U.S. Department of State |language=en}}</ref> Daang-daang hindi Muslim ang nananatili pa rin matapos muling sakupin ng Taliban ang Apganistan.<ref>{{cite web |title=Afghan Sikhs, Hindus meet Taliban officials, are assured of safety |url=https://www.msn.com/en-in/news/newsindia/afghan-sikhs-hindus-meet-taliban-officials-are-assured-of-safety/ar-AANoqBh |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220129162610/https://www.msn.com/en-in/news/newsindia/afghan-sikhs-hindus-meet-taliban-officials-are-assured-of-safety/ar-AANoqBh |archive-date=29 Enero 2022 |access-date=1 Pebrero 2022 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> Mayroon ding maliit na pamayanang [[mangangalakal]] na Sindhi at Punjabi sa Kabul (kung saan kabilang ang karamihan ng mga Sikh at Hindu)<ref>{{Cite web |date=21 Abril 2022 |title=Hinduism in ancient and modern Afghanistan |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2022/04/21/hinduism-in-ancient-and-modern-afghanistan/ |access-date=25 Hulyo 2024 |language=en-US}}</ref> at mga pamayanang Turko (kadalasan ay mga may-ari ng negosyo at mamumuhunan), at noong dekada 1980, mayroon ding malaking pamayanang [[Rusya|Ruso]] sa lungsod sa panahon ng kampanya ng Sobyet sa bansa. == Kultura at mga palatandaan == [[Talaksan:Bird_Market_Kabul.jpg|thumb|Ang Palengke ng Ibon (''Ka Foroshi'') sa Kabul]] Ang lumang bahagi ng Kabul ay puno ng mga pamilihan (''bazaar'') na nakapuwesto sa makitid at paikot-ikot nitong mga kalye, gaya ng Mandawi at ang Palengke ng Ibon (''Ka Foroshi''). Kabilang sa mga kultural na pook ang: Pambansang Museo ng Apganistan, na kapansin-pansing nagpapakita ng kahanga-hangang estatwa ni Surya na nahukay sa Khair Khana; ang guho ng Palasyo ng Darul Aman, ang libingan ng Emperador na Mughal na si [[Babur]] sa Bagh-e Babur, at Liwasang Chihil Sutun, ang Minar-i-Istiqlal (Haligi ng Kalayaan) na itinayo noong 1919 matapos ang Ikatlong Digmaang Apgano, ang libingan ni Timur Shah Durrani; ang Palasyo ng Bagh-e Bala Palace; at ang kahanga-hangang Moskeng Id Gah (itinaguyod 1893). Ang Bala Hissar ay isang kuta na bahagyang nasira noong Ikalawang Digmaang Anglo-Apgano,<ref name="lib">Caption for Panorama of the Bala Hissar WDL11486 Library of Congress (sa Ingles)</ref> at muling inayos bilang isang kolehiyong militar. Nariyan din ang kuta ng Kolola Pushta, na pinagbarilan ng Hukbong Apgano, at ang kalapit na kuta ng Tore ng Shahrara noong ika-19 na dantaon, na nasira noong 1928. Ang bundok na Koh-e Asamai ay may templo na itinuturing na mahalaga sa Hinduismo. Kabilang sa iba pang mga pook na kaakit-akit ang Sentrong-Lungsod ng Kabul, na siyang kauna-unahang ''shopping mall'' o pamilihang-sentrong pangkalakalan ng Kabul; ang mga tindahan sa paligid ng Kalye Flower at Kalye Chicken; ang distrito ng Wazir Akbar Khan; Klab ng [[Golf|Golp]] ng Kabul; [[Soo]] ng Kabul; Moske ng Abdul Rahman; Shah-Do Shamshira at iba pang kilalang moske; ang Pambansang Galeriya ng Apganistan; ang Pambansang Arkibo ng Apganistan; Libingan ng Pamilyang Maharlika ng Afghanistan; Museong Mina ng OMAR; Burol ng Bibi Mahro; Sementeryo ng Kabul; at Mga Hardin ng Paghman, na pinaka-kilala sa tanyag na arko ng Taq-e Zafar. Kasali rin ang ''Aga Khan Development Network'' (AKDN) sa pagpapanumbalik ng Bagh-e Babur (Mga Hardin ng Babur). Ang Bangin ng Maranjan (''Tappe-i-Maranjan'') ay isang kalapit na burol kung saan natagpuan ang mga estatwa ng [[Budismo]] at Greco-Baktriyano [[Barya|mga barya]] mula sa ika-2 dantaon BK. Sa labas ng mismong lungsod ay matatagpuan ang [[Stupa|stupang]] Budistang Guldara at isa pang stupa sa Shewaki. Ang Paghman at Jalalabad ay mga kaakit-akit na [[lambak]] sa kanluran at silangan ng lungsod. Sa huling kalsadang ito, mga 16 milya sa silangan ng lungsod, ay ang banging Tang-e Gharu. Noong nakaraan, mayroon ang Kabul ng hanggang 23 [[sinehan]], subalit sa kasalukuyan ay apat na lamang ang natitira, kabilang ang pag-aari ng estado na Sinehang Ariana. Ang pagbagsak ng sinehan sa Apganistan mula noong dekada 1990, dulot ng [[digmaan]] at mapaniil na mga rehimen, ay nagdulot ng pagsasara ng marami sa mga ito.<ref name="tolonews.com">{{Cite web |date=17 Nobyembre 2021 |title=Kabul Once Had 23 Cinemas, Now Just 4 |url=https://tolonews.com/arts-culture-168833 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210829180523/https://tolonews.com/arts-culture-168833 |archive-date=29 Agosto 2021 |access-date=22 Nobyembre 2021 |publisher=TOLOnews |language=en}}</ref> Ang Nandari, o Pambansang Teatro ng Kabul, ay isa sa pinakamalalaking teatro sa Asya bago ito masira sa digmaang sibil at hanggang ngayon ay hindi naibalik.<ref>{{cite web |date=26 Disyembre 2020 |title=The battle for the Kabul Nandari cinema |url=https://www.independent.co.uk/news/world/asia/afghanistan-cinema-kabul-movies-b1776248.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210901003346/https://www.independent.co.uk/news/world/asia/afghanistan-cinema-kabul-movies-b1776248.html |archive-date=1 Setyembre 2021 |access-date=22 Nobyembre 2021 |work=The Independent |language=en}}</ref> Dahil sa kakulangan ng pamumuhunan, hindi nakabawi ang sektor matapos ang 2001, at kapansin-pansin ang Sinehang Parke na ginawang wasak at kontrobersyal na binuwag noong 2020.<ref name="tolonews.com" /> == Kambal na bayan – kapatid na lungsod == * [[Pune]], [[Indiya]] (simula pa noong 2003)<ref>{{Cite web |title=Sister Cities of Ankara |url=http://www.ankara.bel.tr/en/foreign-relations-department/sister-cities-of-ankara#.V6zuCGVvfxs |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181224190520/https://www.ankara.bel.tr/en/foreign-relations-department/sister-cities-of-ankara/#.V6zuCGVvfxs |archive-date=24 Disyembre 2018 |access-date=11 Agosto 2016 |language=en}}</ref> * [[Istanbul]], [[Turkiya]] (simula pa noong 1992)<ref>{{cite web |title=Sister Cities of Istanbul |url=http://www.greatistanbul.com/sister_cities.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090527130230/http://www.greatistanbul.com/sister_cities.htm |archive-date=27 Mayo 2009 |access-date=10 Abril 2015 |publisher=Greater Istanbul |language=en}}</ref> * [[Kazan]], [[Rusya]] (simula pa noong 2005)<ref>Cultures and Globalization: Cities, Cultural Policy and Governance by Helmut K Anheier, p.376 (sa Ingles)</ref> * [[Lungsod ng Kansas, Missouri]], [[Estados Unidos]] (simula pa noong 2018)<ref>{{cite web |title=Deputy Mayor of Kabul Signs Sister Cities Friendship Agreement with Kansas City, Missouri ::: Embassy of Afghanistan |url=https://www.afghanembassy.us/news/deputy-mayor-of-kabul-signs-sister-cities-friendship-agreement-with-kansas-city-missouri |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190402150736/https://www.afghanembassy.us/news/deputy-mayor-of-kabul-signs-sister-cities-friendship-agreement-with-kansas-city-missouri/ |archive-date=2 Abril 2019 |access-date=23 Marso 2019 |website=www.afghanembassy.us |language=en}}</ref> * [[Omaha, Nebraska]], [[Estados Unidos]] (simula pa noong 2003)<ref>{{cite web |title=Cities in Afghanistan and Nebraska forge "sister cities" partnership – Afghanistan |url=https://reliefweb.int/report/afghanistan/cities-afghanistan-and-nebraska-forge-sister-cities-partnership |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190410105417/https://reliefweb.int/report/afghanistan/cities-afghanistan-and-nebraska-forge-sister-cities-partnership |archive-date=10 Abril 2019 |access-date=22 Enero 2018 |website=ReliefWeb |language=en}}</ref> == Mga pananda == {{Notelist}} == Mga sanggunian == {{Reflist|colwidth=30em}} ==Karagdagang pagbabasa== * {{Cite book |last=Adamec |first=Ludwig W. |title=Historical Dictionary of Afghanistan |url=https://archive.org/details/historicaldictio0000adam_y8n0 |date=2012 |publisher=Scarecrow Press |isbn=978-0-8108-7815-0 |language=en}} * {{Cite news |date=14 Oktubre 2007 |title=Afghanistan Struggles to Preserve Rich Past Despite Ongoing War |language=en |publisher=The Canadian Press |url=http://www.afghanemb-canada.net/en/news_bulletin/2007/october/15/index.php |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20081011140217/http://www.afghanemb-canada.net/en/news_bulletin/2007/october/15/index.php |archive-date=11 Oktubre 2008}} * Hill, John E. (2009). ''Through the Jade Gate to Rome: A Study of the Silk Routes during the Later Han Dynasty, 1st to 2nd centuries CE''. Charleston, South Carolina: BookSurge. {{ISBN|978-1-4392-2134-1}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-1-4392-2134-1|<bdi>978-1-4392-2134-1</bdi>]]. (sa Ingles) * {{Cite journal |last=Parodi |first=Laura E. |date=2021 |title=Kabul, a Forgotten Mughal Capital: Gardens, City, and Court at the Turn of the Sixteenth Century |journal=Muqarnas Online |language=en |volume=38 |issue=1 |pages=113–153 |doi=10.1163/22118993-00381P05}} * {{Cite book |last=Romano |first=Amy |url=https://archive.org/details/historicalatlaso0000roma |title=A Historical Atlas of Afghanistan |date=2003 |publisher=The Rosen Publishing Group |isbn=978-0-8239-3863-6 |language=en |url-access=registration}} [[Kategorya:Mga lungsod sa Afghanistan]] [[Kategorya:Kabisera sa Asya]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] i9q5yfthl15ula2ign0ngnu45tlip1b 0 34097 2213490 1946547 2026-06-26T12:59:26Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2213490 wikitext text/x-wiki {{notability|date=Nobyembre 2010}} {{BLP unsourced|date=Nobyembre 2010}} {{Infobox person | name = Hazel Cabrera | image = | alt = | caption = | birth_name = | birth_date = November 8, 1983 | birth_place = Cebu, Philippines | death_date = | death_place = | nationality = | other_names = | known_for = | occupation = | years_active = 2003 - Kasalukuyan | spouse = | partner = | website = }} Si '''Hazel Cabrera''' ay isang artista sa Pilipinas. Naging miyembero ng unang batch ng [[Viva Hot Babes]] na binubuo nina [[Maui Taylor]], [[Katya Santos]], [[Andrea Del Rosario]], [[Kristine Jaca]], [[Gwen Garci]], [[Jen Rosendahl]], [[Sheree]] at [[Myles Hernandez]] sumunod sa kanila ang 2nd batch na binubuo nina [[Asia Agcaoili]], [[Jennifer Lee]], [[Jaycee Parker]], [[Ella V.]], [[Anna Leah Javier]], [[Alyssa Alano]] atbp. Naging isa sa mga brand endorser ng '''Tanduay Rhum'''. Napabilang siya sa mga lumabas na videos ng grupo simula sa kanilang self-titled video nung 2003 hanggang sa kasalukuyan na '''Viva Hot Babes: Gone Wild''' etong 2007. Sa kasalukuyan, si Hazel ay lumabas sa website ng [[FHM]] Philippines etong nakaraang Agosto 2007. == Links == * [http://www.viva.com.ph Official site of Viva] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080513060630/http://www.viva.com.ph/ |date=2008-05-13 }} * [http://www.hazelcabrera.com Fansite] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140517091807/http://hazelcabrera.com/ |date=2014-05-17 }} {{BD|||Cabrera, Hazel}} [[Kategorya:Mga artista mula sa Pilipinas]] {{Pilipinas-artista-stub}} fns9qmm3ekex86a2jit6je5qlbi15wx 0 36516 2213489 2213236 2026-06-26T12:51:18Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2213489 wikitext text/x-wiki Ang '''hari''' ay isang maharlikang titulo na ibinibigay sa isang lalaking [[Monarkiya|monarko]].<ref>{{Cite web |title=king, n. meanings, etymology and more {{!}} Oxford English Dictionary |url=https://www.oed.com/dictionary/king_n?tl=true |archive-url=https://web.archive.org/web/20250619125431/https://www.oed.com/dictionary/king_n?tl=true |archive-date=2025-06-19 |access-date=2026-06-25 |website=www.oed.com |language=en |url-status=live }}</ref> Ang isang hari ay isang ganap na monarko kung taglay niya ang walang limitasyong kapangyarihan sa pamahalaan o ganap na soberanya sa isang bansa. Sa makabagong konteksto, maaaring tumukoy ang titulo sa pinuno ng isa sa mga umiiral na monarkiya sa kasalukuyan (maaaring [[Ganap na monarkiya|ganap]] o [[Monarkiyang konstitusyonal|konstitusyonal]]).<ref>{{cite book |last1=Bogdanor |first1=Vernon |url=https://books.google.com/books?id=mN6SzMefot4C&dq=monarchy&pg=PA1 |title=The Monarchy and the Constitution |date=1995 |publisher=Clarendon Press |isbn=978-0-19-829334-7 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Kimizuka |first1=Naotaka |url=https://books.google.com/books?id=3JUREQAAQBAJ&dq=constitutional+monarchies&pg=PA8 |title=Constitutional Monarchy of the Twenty-First Century |date=Hulyo 2024 |publisher=Springer |isbn=978-981-97-4327-8 |language=en}}</ref> Ginagamit ang titulong hari kasabay ng iba pang mga titulo para sa mga monarko: sa [[Mundong Kanluranin|Kanluran]], [[emperador]], dakilang prinsipe, prinsipe, arkiduke, [[duke]] o dakilang duke; at sa [[mundong Islamiko]], malik, [[sultan]], [[emir]], o hakim, bukod sa iba pa.<ref name="pine">{{cite book |last=Pine |first=L.G. |url=https://archive.org/details/titleshowkingbec0000pine/page/86 |title=Titles: How the King became His Majesty |publisher=Barnes & Noble |year=1992 |isbn=978-1-56619-085-5 |location=New York |page=[https://archive.org/details/titleshowkingbec0000pine/page/86 86] |language=en |url-access=registration}}</ref> Maaari ring tumukoy ang salitang '''hari''' sa isang konsorteng hari o haring asawa, isang titulong paminsan-minsan ay ibinibigay sa asawa ng isang naghaharing reyna, bagaman mas karaniwan ang titulong konsorteng prinsipe o prinsipeng asawa. == Etimolohiya == Ang salitang [[Wikang Tagalog|Tagalog]] na "hari" ay marahil hiniram sa Lumang [[Wikang Habanes|Habanes]] na ''haji'' na nangangahulgang isang pinuno.<ref>{{Cite book |url=https://www.google.com.ph/books/edition/Philippine_Studies/pqgSAAAAIAAJ |title=Philippine Studies |date=1960 |publisher=Ateneo de Manila University Press |language=en}}</ref> ==Tingnan din== *[[Paghahari-harian]] *[[Soberanya]] ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Monarkiya]] q43g1vmlldsel3t0rlq1rvkb3ay03t6 2213533 2213489 2026-06-27T06:53:26Z Jojit fb 38 /* Etimolohiya */ 2213533 wikitext text/x-wiki Ang '''hari''' ay isang maharlikang titulo na ibinibigay sa isang lalaking [[Monarkiya|monarko]].<ref>{{Cite web |title=king, n. meanings, etymology and more {{!}} Oxford English Dictionary |url=https://www.oed.com/dictionary/king_n?tl=true |archive-url=https://web.archive.org/web/20250619125431/https://www.oed.com/dictionary/king_n?tl=true |archive-date=2025-06-19 |access-date=2026-06-25 |website=www.oed.com |language=en |url-status=live }}</ref> Ang isang hari ay isang ganap na monarko kung taglay niya ang walang limitasyong kapangyarihan sa pamahalaan o ganap na soberanya sa isang bansa. Sa makabagong konteksto, maaaring tumukoy ang titulo sa pinuno ng isa sa mga umiiral na monarkiya sa kasalukuyan (maaaring [[Ganap na monarkiya|ganap]] o [[Monarkiyang konstitusyonal|konstitusyonal]]).<ref>{{cite book |last1=Bogdanor |first1=Vernon |url=https://books.google.com/books?id=mN6SzMefot4C&dq=monarchy&pg=PA1 |title=The Monarchy and the Constitution |date=1995 |publisher=Clarendon Press |isbn=978-0-19-829334-7 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Kimizuka |first1=Naotaka |url=https://books.google.com/books?id=3JUREQAAQBAJ&dq=constitutional+monarchies&pg=PA8 |title=Constitutional Monarchy of the Twenty-First Century |date=Hulyo 2024 |publisher=Springer |isbn=978-981-97-4327-8 |language=en}}</ref> Ginagamit ang titulong hari kasabay ng iba pang mga titulo para sa mga monarko: sa [[Mundong Kanluranin|Kanluran]], [[emperador]], dakilang prinsipe, prinsipe, arkiduke, [[duke]] o dakilang duke; at sa [[mundong Islamiko]], malik, [[sultan]], [[emir]], o hakim, bukod sa iba pa.<ref name="pine">{{cite book |last=Pine |first=L.G. |url=https://archive.org/details/titleshowkingbec0000pine/page/86 |title=Titles: How the King became His Majesty |publisher=Barnes & Noble |year=1992 |isbn=978-1-56619-085-5 |location=New York |page=[https://archive.org/details/titleshowkingbec0000pine/page/86 86] |language=en |url-access=registration}}</ref> Maaari ring tumukoy ang salitang '''hari''' sa isang konsorteng hari o haring asawa, isang titulong paminsan-minsan ay ibinibigay sa asawa ng isang naghaharing reyna, bagaman mas karaniwan ang titulong konsorteng prinsipe o prinsipeng asawa. == Etimolohiya == Ang salitang [[Wikang Tagalog|Tagalog]] na "hari" ay marahil hiniram sa Lumang [[Wikang Habanes|Habanes]] na ''haji'' na nangangahulgang isang pinuno.<ref>{{Cite book |url=https://www.google.com.ph/books/edition/Philippine_Studies/pqgSAAAAIAAJ |title=Philippine Studies |date=1960 |publisher=Ateneo de Manila University Press |language=en}}</ref> Bagaman pangkalahatang tumutukoy ang "hari" sa lalaking pinuno, tumutukoy din sa babaeng pinuno, na mas popular na tukuyin ngayon bilang [[Reynang reynante|reyna]], na hango sa salitang [[Wikang Kastila|Kastila]] na ''reina''. ==Tingnan din== *[[Paghahari-harian]] *[[Soberanya]] ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Monarkiya]] 5z61bgt1zk882u895jctedm5ohufty6 2213534 2213533 2026-06-27T06:53:44Z Jojit fb 38 /* Etimolohiya */ 2213534 wikitext text/x-wiki Ang '''hari''' ay isang maharlikang titulo na ibinibigay sa isang lalaking [[Monarkiya|monarko]].<ref>{{Cite web |title=king, n. meanings, etymology and more {{!}} Oxford English Dictionary |url=https://www.oed.com/dictionary/king_n?tl=true |archive-url=https://web.archive.org/web/20250619125431/https://www.oed.com/dictionary/king_n?tl=true |archive-date=2025-06-19 |access-date=2026-06-25 |website=www.oed.com |language=en |url-status=live }}</ref> Ang isang hari ay isang ganap na monarko kung taglay niya ang walang limitasyong kapangyarihan sa pamahalaan o ganap na soberanya sa isang bansa. Sa makabagong konteksto, maaaring tumukoy ang titulo sa pinuno ng isa sa mga umiiral na monarkiya sa kasalukuyan (maaaring [[Ganap na monarkiya|ganap]] o [[Monarkiyang konstitusyonal|konstitusyonal]]).<ref>{{cite book |last1=Bogdanor |first1=Vernon |url=https://books.google.com/books?id=mN6SzMefot4C&dq=monarchy&pg=PA1 |title=The Monarchy and the Constitution |date=1995 |publisher=Clarendon Press |isbn=978-0-19-829334-7 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Kimizuka |first1=Naotaka |url=https://books.google.com/books?id=3JUREQAAQBAJ&dq=constitutional+monarchies&pg=PA8 |title=Constitutional Monarchy of the Twenty-First Century |date=Hulyo 2024 |publisher=Springer |isbn=978-981-97-4327-8 |language=en}}</ref> Ginagamit ang titulong hari kasabay ng iba pang mga titulo para sa mga monarko: sa [[Mundong Kanluranin|Kanluran]], [[emperador]], dakilang prinsipe, prinsipe, arkiduke, [[duke]] o dakilang duke; at sa [[mundong Islamiko]], malik, [[sultan]], [[emir]], o hakim, bukod sa iba pa.<ref name="pine">{{cite book |last=Pine |first=L.G. |url=https://archive.org/details/titleshowkingbec0000pine/page/86 |title=Titles: How the King became His Majesty |publisher=Barnes & Noble |year=1992 |isbn=978-1-56619-085-5 |location=New York |page=[https://archive.org/details/titleshowkingbec0000pine/page/86 86] |language=en |url-access=registration}}</ref> Maaari ring tumukoy ang salitang '''hari''' sa isang konsorteng hari o haring asawa, isang titulong paminsan-minsan ay ibinibigay sa asawa ng isang naghaharing reyna, bagaman mas karaniwan ang titulong konsorteng prinsipe o prinsipeng asawa. == Etimolohiya == Ang salitang [[Wikang Tagalog|Tagalog]] na "hari" ay marahil hiniram sa Lumang [[Wikang Habanes|Habanes]] na ''haji'' na nangangahulgang isang pinuno.<ref name=":0">{{Cite book |url=https://www.google.com.ph/books/edition/Philippine_Studies/pqgSAAAAIAAJ |title=Philippine Studies |date=1960 |publisher=Ateneo de Manila University Press |language=en}}</ref> Bagaman pangkalahatang tumutukoy ang "hari" sa lalaking pinuno, tumutukoy din sa babaeng pinuno,<ref name=":0" /> na mas popular na tukuyin ngayon bilang [[Reynang reynante|reyna]], na hango sa salitang [[Wikang Kastila|Kastila]] na ''reina''. ==Tingnan din== *[[Paghahari-harian]] *[[Soberanya]] ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Monarkiya]] nf8x3n0r2e5za2c3ao03vio93wk5wsv 2213535 2213534 2026-06-27T06:55:00Z Jojit fb 38 /* Etimolohiya */ 2213535 wikitext text/x-wiki Ang '''hari''' ay isang maharlikang titulo na ibinibigay sa isang lalaking [[Monarkiya|monarko]].<ref>{{Cite web |title=king, n. meanings, etymology and more {{!}} Oxford English Dictionary |url=https://www.oed.com/dictionary/king_n?tl=true |archive-url=https://web.archive.org/web/20250619125431/https://www.oed.com/dictionary/king_n?tl=true |archive-date=2025-06-19 |access-date=2026-06-25 |website=www.oed.com |language=en |url-status=live }}</ref> Ang isang hari ay isang ganap na monarko kung taglay niya ang walang limitasyong kapangyarihan sa pamahalaan o ganap na soberanya sa isang bansa. Sa makabagong konteksto, maaaring tumukoy ang titulo sa pinuno ng isa sa mga umiiral na monarkiya sa kasalukuyan (maaaring [[Ganap na monarkiya|ganap]] o [[Monarkiyang konstitusyonal|konstitusyonal]]).<ref>{{cite book |last1=Bogdanor |first1=Vernon |url=https://books.google.com/books?id=mN6SzMefot4C&dq=monarchy&pg=PA1 |title=The Monarchy and the Constitution |date=1995 |publisher=Clarendon Press |isbn=978-0-19-829334-7 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Kimizuka |first1=Naotaka |url=https://books.google.com/books?id=3JUREQAAQBAJ&dq=constitutional+monarchies&pg=PA8 |title=Constitutional Monarchy of the Twenty-First Century |date=Hulyo 2024 |publisher=Springer |isbn=978-981-97-4327-8 |language=en}}</ref> Ginagamit ang titulong hari kasabay ng iba pang mga titulo para sa mga monarko: sa [[Mundong Kanluranin|Kanluran]], [[emperador]], dakilang prinsipe, prinsipe, arkiduke, [[duke]] o dakilang duke; at sa [[mundong Islamiko]], malik, [[sultan]], [[emir]], o hakim, bukod sa iba pa.<ref name="pine">{{cite book |last=Pine |first=L.G. |url=https://archive.org/details/titleshowkingbec0000pine/page/86 |title=Titles: How the King became His Majesty |publisher=Barnes & Noble |year=1992 |isbn=978-1-56619-085-5 |location=New York |page=[https://archive.org/details/titleshowkingbec0000pine/page/86 86] |language=en |url-access=registration}}</ref> Maaari ring tumukoy ang salitang '''hari''' sa isang konsorteng hari o haring asawa, isang titulong paminsan-minsan ay ibinibigay sa asawa ng isang naghaharing reyna, bagaman mas karaniwan ang titulong konsorteng prinsipe o prinsipeng asawa. == Etimolohiya == Ang salitang [[Wikang Tagalog|Tagalog]] na "hari" ay marahil hiniram sa Lumang [[Wikang Habanes|Habanes]] na ''haji'' na nangangahulgang isang pinuno.<ref name=":0">{{Cite book |url=https://www.google.com.ph/books/edition/Philippine_Studies/pqgSAAAAIAAJ |title=Philippine Studies |date=1960 |publisher=Ateneo de Manila University Press |language=en}}</ref> Bagaman pangkalahatang tumutukoy ang "hari" sa lalaking pinuno, tumutukoy din sa babaeng pinuno,<ref name=":0" /> na mas popular na tukuyin ngayon bilang [[Reynang reynante|reyna]], na hango sa salitang [[Wikang Kastila|Kastila]] na ''reina''.<ref>{{Cite web |date=2026-01-06 |title=Reyna... Ano ang walkout queen sa Tagalog? |url=https://www.tagaloglang.com/reyna/ |access-date=2026-06-27 |website=TAGALOG LANG |language=en-US}}</ref> ==Tingnan din== *[[Paghahari-harian]] *[[Soberanya]] ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Monarkiya]] 3649ex0enxmya6gmz0jeum3z9ut63hx 2213537 2213535 2026-06-27T07:39:17Z Jojit fb 38 /* Etimolohiya */ 2213537 wikitext text/x-wiki Ang '''hari''' ay isang maharlikang titulo na ibinibigay sa isang lalaking [[Monarkiya|monarko]].<ref>{{Cite web |title=king, n. meanings, etymology and more {{!}} Oxford English Dictionary |url=https://www.oed.com/dictionary/king_n?tl=true |archive-url=https://web.archive.org/web/20250619125431/https://www.oed.com/dictionary/king_n?tl=true |archive-date=2025-06-19 |access-date=2026-06-25 |website=www.oed.com |language=en |url-status=live }}</ref> Ang isang hari ay isang ganap na monarko kung taglay niya ang walang limitasyong kapangyarihan sa pamahalaan o ganap na soberanya sa isang bansa. Sa makabagong konteksto, maaaring tumukoy ang titulo sa pinuno ng isa sa mga umiiral na monarkiya sa kasalukuyan (maaaring [[Ganap na monarkiya|ganap]] o [[Monarkiyang konstitusyonal|konstitusyonal]]).<ref>{{cite book |last1=Bogdanor |first1=Vernon |url=https://books.google.com/books?id=mN6SzMefot4C&dq=monarchy&pg=PA1 |title=The Monarchy and the Constitution |date=1995 |publisher=Clarendon Press |isbn=978-0-19-829334-7 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Kimizuka |first1=Naotaka |url=https://books.google.com/books?id=3JUREQAAQBAJ&dq=constitutional+monarchies&pg=PA8 |title=Constitutional Monarchy of the Twenty-First Century |date=Hulyo 2024 |publisher=Springer |isbn=978-981-97-4327-8 |language=en}}</ref> Ginagamit ang titulong hari kasabay ng iba pang mga titulo para sa mga monarko: sa [[Mundong Kanluranin|Kanluran]], [[emperador]], dakilang prinsipe, prinsipe, arkiduke, [[duke]] o dakilang duke; at sa [[mundong Islamiko]], malik, [[sultan]], [[emir]], o hakim, bukod sa iba pa.<ref name="pine">{{cite book |last=Pine |first=L.G. |url=https://archive.org/details/titleshowkingbec0000pine/page/86 |title=Titles: How the King became His Majesty |publisher=Barnes & Noble |year=1992 |isbn=978-1-56619-085-5 |location=New York |page=[https://archive.org/details/titleshowkingbec0000pine/page/86 86] |language=en |url-access=registration}}</ref> Maaari ring tumukoy ang salitang '''hari''' sa isang konsorteng hari o haring asawa, isang titulong paminsan-minsan ay ibinibigay sa asawa ng isang naghaharing reyna, bagaman mas karaniwan ang titulong konsorteng prinsipe o prinsipeng asawa. == Etimolohiya == Ang salitang [[Wikang Tagalog|Tagalog]] na "hari" ay marahil hiniram sa Lumang [[Wikang Habanes|Habanes]] na ''haji'' na nangangahulgang isang pinuno.<ref name=":0">{{Cite book |url=https://www.google.com.ph/books/edition/Philippine_Studies/pqgSAAAAIAAJ |title=Philippine Studies |date=1960 |publisher=Ateneo de Manila University Press |language=en}}</ref> Ang "hari" sa salitang "[[bahaghari]]" na tila hango sa salitang "hari" ay hango sa mga salitang [[Sanskrito]]: ''waha'' (o ''vaha'') na nanganghulugang "daan" o "ruta" at "''hari''" na nangangahulugang "araw" o "sinag ng araw". Kaya ang ibig sabihin ng "bahaghari" ay "daan ng araw". Bagaman pangkalahatang tumutukoy ang "hari" sa lalaking pinuno, tumutukoy din ito sa babaeng pinuno,<ref name=":0" /> na mas popular na tukuyin ngayon bilang [[Reynang reynante|reyna]], na hango sa salitang [[Wikang Kastila|Kastila]] na ''reina''.<ref>{{Cite web |date=2026-01-06 |title=Reyna... Ano ang walkout queen sa Tagalog? |url=https://www.tagaloglang.com/reyna/ |access-date=2026-06-27 |website=TAGALOG LANG |language=en-US}}</ref> ==Tingnan din== *[[Paghahari-harian]] *[[Soberanya]] ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Monarkiya]] 4d66gpnszsgqonux04zqzwygpga2bsg 2213538 2213537 2026-06-27T07:41:03Z Jojit fb 38 /* Etimolohiya */ 2213538 wikitext text/x-wiki Ang '''hari''' ay isang maharlikang titulo na ibinibigay sa isang lalaking [[Monarkiya|monarko]].<ref>{{Cite web |title=king, n. meanings, etymology and more {{!}} Oxford English Dictionary |url=https://www.oed.com/dictionary/king_n?tl=true |archive-url=https://web.archive.org/web/20250619125431/https://www.oed.com/dictionary/king_n?tl=true |archive-date=2025-06-19 |access-date=2026-06-25 |website=www.oed.com |language=en |url-status=live }}</ref> Ang isang hari ay isang ganap na monarko kung taglay niya ang walang limitasyong kapangyarihan sa pamahalaan o ganap na soberanya sa isang bansa. Sa makabagong konteksto, maaaring tumukoy ang titulo sa pinuno ng isa sa mga umiiral na monarkiya sa kasalukuyan (maaaring [[Ganap na monarkiya|ganap]] o [[Monarkiyang konstitusyonal|konstitusyonal]]).<ref>{{cite book |last1=Bogdanor |first1=Vernon |url=https://books.google.com/books?id=mN6SzMefot4C&dq=monarchy&pg=PA1 |title=The Monarchy and the Constitution |date=1995 |publisher=Clarendon Press |isbn=978-0-19-829334-7 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Kimizuka |first1=Naotaka |url=https://books.google.com/books?id=3JUREQAAQBAJ&dq=constitutional+monarchies&pg=PA8 |title=Constitutional Monarchy of the Twenty-First Century |date=Hulyo 2024 |publisher=Springer |isbn=978-981-97-4327-8 |language=en}}</ref> Ginagamit ang titulong hari kasabay ng iba pang mga titulo para sa mga monarko: sa [[Mundong Kanluranin|Kanluran]], [[emperador]], dakilang prinsipe, prinsipe, arkiduke, [[duke]] o dakilang duke; at sa [[mundong Islamiko]], malik, [[sultan]], [[emir]], o hakim, bukod sa iba pa.<ref name="pine">{{cite book |last=Pine |first=L.G. |url=https://archive.org/details/titleshowkingbec0000pine/page/86 |title=Titles: How the King became His Majesty |publisher=Barnes & Noble |year=1992 |isbn=978-1-56619-085-5 |location=New York |page=[https://archive.org/details/titleshowkingbec0000pine/page/86 86] |language=en |url-access=registration}}</ref> Maaari ring tumukoy ang salitang '''hari''' sa isang konsorteng hari o haring asawa, isang titulong paminsan-minsan ay ibinibigay sa asawa ng isang naghaharing reyna, bagaman mas karaniwan ang titulong konsorteng prinsipe o prinsipeng asawa. == Etimolohiya == Ang salitang [[Wikang Tagalog|Tagalog]] na "hari" ay marahil hiniram sa Lumang [[Wikang Habanes|Habanes]] na ''haji'' na nangangahulgang isang pinuno.<ref name=":0">{{Cite book |url=https://www.google.com.ph/books/edition/Philippine_Studies/pqgSAAAAIAAJ |title=Philippine Studies |date=1960 |publisher=Ateneo de Manila University Press |language=en}}</ref> Ang "hari" sa salitang "[[bahaghari]]" na tila hango sa salitang "hari" ay hango sa mga salitang [[Sanskrito]]: ''waha'' (o ''vaha'') na nanganghulugang "daan" o "ruta" at "''hari''" na nangangahulugang "araw" o "sinag ng araw".<ref>{{Cite book |url=https://www.google.com.ph/books/edition/Asian_Studies/2LLiAAAAMAAJ |title=Asian Studies |date=1968 |publisher=Institute of Asian Studies, University of the Philippines |language=en}}</ref> Kaya ang ibig sabihin ng "bahaghari" ay "daan ng araw" imbis na "daan ng hari" o "[[bahag]] ng hari". Bagaman pangkalahatang tumutukoy ang "hari" sa lalaking pinuno, tumutukoy din ito sa babaeng pinuno,<ref name=":0" /> na mas popular na tukuyin ngayon bilang [[Reynang reynante|reyna]], na hango sa salitang [[Wikang Kastila|Kastila]] na ''reina''.<ref>{{Cite web |date=2026-01-06 |title=Reyna... Ano ang walkout queen sa Tagalog? |url=https://www.tagaloglang.com/reyna/ |access-date=2026-06-27 |website=TAGALOG LANG |language=en-US}}</ref> ==Tingnan din== *[[Paghahari-harian]] *[[Soberanya]] ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Monarkiya]] flqi4tvfei8d6lhadzfeg95gcc7fr3h 2213539 2213538 2026-06-27T07:41:30Z Jojit fb 38 /* Tingnan din */ 2213539 wikitext text/x-wiki Ang '''hari''' ay isang maharlikang titulo na ibinibigay sa isang lalaking [[Monarkiya|monarko]].<ref>{{Cite web |title=king, n. meanings, etymology and more {{!}} Oxford English Dictionary |url=https://www.oed.com/dictionary/king_n?tl=true |archive-url=https://web.archive.org/web/20250619125431/https://www.oed.com/dictionary/king_n?tl=true |archive-date=2025-06-19 |access-date=2026-06-25 |website=www.oed.com |language=en |url-status=live }}</ref> Ang isang hari ay isang ganap na monarko kung taglay niya ang walang limitasyong kapangyarihan sa pamahalaan o ganap na soberanya sa isang bansa. Sa makabagong konteksto, maaaring tumukoy ang titulo sa pinuno ng isa sa mga umiiral na monarkiya sa kasalukuyan (maaaring [[Ganap na monarkiya|ganap]] o [[Monarkiyang konstitusyonal|konstitusyonal]]).<ref>{{cite book |last1=Bogdanor |first1=Vernon |url=https://books.google.com/books?id=mN6SzMefot4C&dq=monarchy&pg=PA1 |title=The Monarchy and the Constitution |date=1995 |publisher=Clarendon Press |isbn=978-0-19-829334-7 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Kimizuka |first1=Naotaka |url=https://books.google.com/books?id=3JUREQAAQBAJ&dq=constitutional+monarchies&pg=PA8 |title=Constitutional Monarchy of the Twenty-First Century |date=Hulyo 2024 |publisher=Springer |isbn=978-981-97-4327-8 |language=en}}</ref> Ginagamit ang titulong hari kasabay ng iba pang mga titulo para sa mga monarko: sa [[Mundong Kanluranin|Kanluran]], [[emperador]], dakilang prinsipe, prinsipe, arkiduke, [[duke]] o dakilang duke; at sa [[mundong Islamiko]], malik, [[sultan]], [[emir]], o hakim, bukod sa iba pa.<ref name="pine">{{cite book |last=Pine |first=L.G. |url=https://archive.org/details/titleshowkingbec0000pine/page/86 |title=Titles: How the King became His Majesty |publisher=Barnes & Noble |year=1992 |isbn=978-1-56619-085-5 |location=New York |page=[https://archive.org/details/titleshowkingbec0000pine/page/86 86] |language=en |url-access=registration}}</ref> Maaari ring tumukoy ang salitang '''hari''' sa isang konsorteng hari o haring asawa, isang titulong paminsan-minsan ay ibinibigay sa asawa ng isang naghaharing reyna, bagaman mas karaniwan ang titulong konsorteng prinsipe o prinsipeng asawa. == Etimolohiya == Ang salitang [[Wikang Tagalog|Tagalog]] na "hari" ay marahil hiniram sa Lumang [[Wikang Habanes|Habanes]] na ''haji'' na nangangahulgang isang pinuno.<ref name=":0">{{Cite book |url=https://www.google.com.ph/books/edition/Philippine_Studies/pqgSAAAAIAAJ |title=Philippine Studies |date=1960 |publisher=Ateneo de Manila University Press |language=en}}</ref> Ang "hari" sa salitang "[[bahaghari]]" na tila hango sa salitang "hari" ay hango sa mga salitang [[Sanskrito]]: ''waha'' (o ''vaha'') na nanganghulugang "daan" o "ruta" at "''hari''" na nangangahulugang "araw" o "sinag ng araw".<ref>{{Cite book |url=https://www.google.com.ph/books/edition/Asian_Studies/2LLiAAAAMAAJ |title=Asian Studies |date=1968 |publisher=Institute of Asian Studies, University of the Philippines |language=en}}</ref> Kaya ang ibig sabihin ng "bahaghari" ay "daan ng araw" imbis na "daan ng hari" o "[[bahag]] ng hari". Bagaman pangkalahatang tumutukoy ang "hari" sa lalaking pinuno, tumutukoy din ito sa babaeng pinuno,<ref name=":0" /> na mas popular na tukuyin ngayon bilang [[Reynang reynante|reyna]], na hango sa salitang [[Wikang Kastila|Kastila]] na ''reina''.<ref>{{Cite web |date=2026-01-06 |title=Reyna... Ano ang walkout queen sa Tagalog? |url=https://www.tagaloglang.com/reyna/ |access-date=2026-06-27 |website=TAGALOG LANG |language=en-US}}</ref> ==Tingnan din== *[[Paghahari-harian]] *[[Soberanya]] *[[Reynang reynante]] ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Monarkiya]] 5r0qxhi1s3k3151z9ma403spke2zdap 2213540 2213539 2026-06-27T07:48:29Z Jojit fb 38 /* Etimolohiya */ 2213540 wikitext text/x-wiki Ang '''hari''' ay isang maharlikang titulo na ibinibigay sa isang lalaking [[Monarkiya|monarko]].<ref>{{Cite web |title=king, n. meanings, etymology and more {{!}} Oxford English Dictionary |url=https://www.oed.com/dictionary/king_n?tl=true |archive-url=https://web.archive.org/web/20250619125431/https://www.oed.com/dictionary/king_n?tl=true |archive-date=2025-06-19 |access-date=2026-06-25 |website=www.oed.com |language=en |url-status=live }}</ref> Ang isang hari ay isang ganap na monarko kung taglay niya ang walang limitasyong kapangyarihan sa pamahalaan o ganap na soberanya sa isang bansa. Sa makabagong konteksto, maaaring tumukoy ang titulo sa pinuno ng isa sa mga umiiral na monarkiya sa kasalukuyan (maaaring [[Ganap na monarkiya|ganap]] o [[Monarkiyang konstitusyonal|konstitusyonal]]).<ref>{{cite book |last1=Bogdanor |first1=Vernon |url=https://books.google.com/books?id=mN6SzMefot4C&dq=monarchy&pg=PA1 |title=The Monarchy and the Constitution |date=1995 |publisher=Clarendon Press |isbn=978-0-19-829334-7 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Kimizuka |first1=Naotaka |url=https://books.google.com/books?id=3JUREQAAQBAJ&dq=constitutional+monarchies&pg=PA8 |title=Constitutional Monarchy of the Twenty-First Century |date=Hulyo 2024 |publisher=Springer |isbn=978-981-97-4327-8 |language=en}}</ref> Ginagamit ang titulong hari kasabay ng iba pang mga titulo para sa mga monarko: sa [[Mundong Kanluranin|Kanluran]], [[emperador]], dakilang prinsipe, prinsipe, arkiduke, [[duke]] o dakilang duke; at sa [[mundong Islamiko]], malik, [[sultan]], [[emir]], o hakim, bukod sa iba pa.<ref name="pine">{{cite book |last=Pine |first=L.G. |url=https://archive.org/details/titleshowkingbec0000pine/page/86 |title=Titles: How the King became His Majesty |publisher=Barnes & Noble |year=1992 |isbn=978-1-56619-085-5 |location=New York |page=[https://archive.org/details/titleshowkingbec0000pine/page/86 86] |language=en |url-access=registration}}</ref> Maaari ring tumukoy ang salitang '''hari''' sa isang konsorteng hari o haring asawa, isang titulong paminsan-minsan ay ibinibigay sa asawa ng isang naghaharing reyna, bagaman mas karaniwan ang titulong konsorteng prinsipe o prinsipeng asawa. == Etimolohiya at gamit == Ang salitang [[Wikang Tagalog|Tagalog]] na "hari" ay marahil hiniram sa Lumang [[Wikang Habanes|Habanes]] na ''haji'' na nangangahulgang isang pinuno.<ref name=":0">{{Cite book |url=https://www.google.com.ph/books/edition/Philippine_Studies/pqgSAAAAIAAJ |title=Philippine Studies |date=1960 |publisher=Ateneo de Manila University Press |language=en}}</ref> Ang "hari" sa salitang "[[bahaghari]]" na tila hango sa salitang "hari" ay hango sa mga salitang [[Sanskrito]]: ''waha'' (o ''vaha'') na nanganghulugang "daan" o "ruta" at "''hari''" na nangangahulugang "araw" o "sinag ng araw".<ref>{{Cite book |url=https://www.google.com.ph/books/edition/Asian_Studies/2LLiAAAAMAAJ |title=Asian Studies |date=1968 |publisher=Institute of Asian Studies, University of the Philippines |language=en}}</ref> Kaya ang ibig sabihin ng "bahaghari" ay "daan ng araw" imbis na "daan ng hari" o "[[bahag]] ng hari". Bagaman pangkalahatang tumutukoy ang "hari" sa lalaking pinuno, tumutukoy din ito sa babaeng pinuno,<ref name=":0" /> na mas popular na tukuyin ngayon bilang [[Reynang reynante|reyna]], na hango sa salitang [[Wikang Kastila|Kastila]] na ''reina''.<ref>{{Cite web |date=2026-01-06 |title=Reyna... Ano ang walkout queen sa Tagalog? |url=https://www.tagaloglang.com/reyna/ |access-date=2026-06-27 |website=TAGALOG LANG |language=en-US}}</ref> ==Tingnan din== *[[Paghahari-harian]] *[[Soberanya]] *[[Reynang reynante]] ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Monarkiya]] nrjqwr5k9l3dlvxaxs8npj11654txpo 2213541 2213540 2026-06-27T07:52:56Z Jojit fb 38 /* Etimolohiya at gamit */ 2213541 wikitext text/x-wiki Ang '''hari''' ay isang maharlikang titulo na ibinibigay sa isang lalaking [[Monarkiya|monarko]].<ref>{{Cite web |title=king, n. meanings, etymology and more {{!}} Oxford English Dictionary |url=https://www.oed.com/dictionary/king_n?tl=true |archive-url=https://web.archive.org/web/20250619125431/https://www.oed.com/dictionary/king_n?tl=true |archive-date=2025-06-19 |access-date=2026-06-25 |website=www.oed.com |language=en |url-status=live }}</ref> Ang isang hari ay isang ganap na monarko kung taglay niya ang walang limitasyong kapangyarihan sa pamahalaan o ganap na soberanya sa isang bansa. Sa makabagong konteksto, maaaring tumukoy ang titulo sa pinuno ng isa sa mga umiiral na monarkiya sa kasalukuyan (maaaring [[Ganap na monarkiya|ganap]] o [[Monarkiyang konstitusyonal|konstitusyonal]]).<ref>{{cite book |last1=Bogdanor |first1=Vernon |url=https://books.google.com/books?id=mN6SzMefot4C&dq=monarchy&pg=PA1 |title=The Monarchy and the Constitution |date=1995 |publisher=Clarendon Press |isbn=978-0-19-829334-7 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Kimizuka |first1=Naotaka |url=https://books.google.com/books?id=3JUREQAAQBAJ&dq=constitutional+monarchies&pg=PA8 |title=Constitutional Monarchy of the Twenty-First Century |date=Hulyo 2024 |publisher=Springer |isbn=978-981-97-4327-8 |language=en}}</ref> Ginagamit ang titulong hari kasabay ng iba pang mga titulo para sa mga monarko: sa [[Mundong Kanluranin|Kanluran]], [[emperador]], dakilang prinsipe, prinsipe, arkiduke, [[duke]] o dakilang duke; at sa [[mundong Islamiko]], malik, [[sultan]], [[emir]], o hakim, bukod sa iba pa.<ref name="pine">{{cite book |last=Pine |first=L.G. |url=https://archive.org/details/titleshowkingbec0000pine/page/86 |title=Titles: How the King became His Majesty |publisher=Barnes & Noble |year=1992 |isbn=978-1-56619-085-5 |location=New York |page=[https://archive.org/details/titleshowkingbec0000pine/page/86 86] |language=en |url-access=registration}}</ref> Maaari ring tumukoy ang salitang '''hari''' sa isang konsorteng hari o haring asawa, isang titulong paminsan-minsan ay ibinibigay sa asawa ng isang naghaharing reyna, bagaman mas karaniwan ang titulong konsorteng prinsipe o prinsipeng asawa. == Etimolohiya at gamit == Ang salitang [[Wikang Tagalog|Tagalog]] na "hari" ay marahil hiniram sa Lumang [[Wikang Habanes|Habanes]] na ''haji'' na nangangahulgang isang pinuno.<ref name=":0">{{Cite book |url=https://www.google.com.ph/books/edition/Philippine_Studies/pqgSAAAAIAAJ |title=Philippine Studies |date=1960 |publisher=Ateneo de Manila University Press |language=en}}</ref> Ang "hari" sa salitang "[[bahaghari]]" na tila hango sa salitang "hari" ay hango sa mga salitang [[Sanskrito]]: ''waha'' (o ''vaha'') na nanganghulugang "daan" o "ruta" at "''hari''" na nangangahulugang "araw" o "sinag ng araw".<ref>{{Cite book |url=https://www.google.com.ph/books/edition/Asian_Studies/2LLiAAAAMAAJ |title=Asian Studies |date=1968 |publisher=Institute of Asian Studies, University of the Philippines |language=en}}</ref> Kaya ang ibig sabihin ng "bahaghari" ay "daan ng araw" imbis na "daan ng hari" o "[[bahag]] ng hari". Bagaman pangkalahatang tumutukoy ang "hari" sa lalaking pinuno, tumutukoy din ito sa babaeng pinuno,<ref name=":0" /> na mas popular na tukuyin ngayon bilang [[Reynang reynante|reyna]], na hango sa salitang [[Wikang Kastila|Kastila]] na ''reina''.<ref>{{Cite web |date=2026-01-06 |title=Reyna... Ano ang walkout queen sa Tagalog? |url=https://www.tagaloglang.com/reyna/ |access-date=2026-06-27 |website=TAGALOG LANG |language=en-US}}</ref> Sa metaporika o idiyomatikong gamit, maaaring ilarawan ang "hari" sa isang lalaking pinakamagaling, pinakadominante, o pinakamaimpluwensiya sa isang partikular ng larangan. Halimbawa, si [[Dolphy]] ay itinuturing na Hari ng Komedya at si [[Francis Magalona|Francis M.]] naman ay itinuturing Hari ng Rap. ==Tingnan din== *[[Paghahari-harian]] *[[Soberanya]] *[[Reynang reynante]] ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Monarkiya]] aw2nuev2nnzcedmf61ybtmyomjif4z9 2213542 2213541 2026-06-27T07:53:53Z Jojit fb 38 /* Etimolohiya at gamit */ 2213542 wikitext text/x-wiki Ang '''hari''' ay isang maharlikang titulo na ibinibigay sa isang lalaking [[Monarkiya|monarko]].<ref>{{Cite web |title=king, n. meanings, etymology and more {{!}} Oxford English Dictionary |url=https://www.oed.com/dictionary/king_n?tl=true |archive-url=https://web.archive.org/web/20250619125431/https://www.oed.com/dictionary/king_n?tl=true |archive-date=2025-06-19 |access-date=2026-06-25 |website=www.oed.com |language=en |url-status=live }}</ref> Ang isang hari ay isang ganap na monarko kung taglay niya ang walang limitasyong kapangyarihan sa pamahalaan o ganap na soberanya sa isang bansa. Sa makabagong konteksto, maaaring tumukoy ang titulo sa pinuno ng isa sa mga umiiral na monarkiya sa kasalukuyan (maaaring [[Ganap na monarkiya|ganap]] o [[Monarkiyang konstitusyonal|konstitusyonal]]).<ref>{{cite book |last1=Bogdanor |first1=Vernon |url=https://books.google.com/books?id=mN6SzMefot4C&dq=monarchy&pg=PA1 |title=The Monarchy and the Constitution |date=1995 |publisher=Clarendon Press |isbn=978-0-19-829334-7 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Kimizuka |first1=Naotaka |url=https://books.google.com/books?id=3JUREQAAQBAJ&dq=constitutional+monarchies&pg=PA8 |title=Constitutional Monarchy of the Twenty-First Century |date=Hulyo 2024 |publisher=Springer |isbn=978-981-97-4327-8 |language=en}}</ref> Ginagamit ang titulong hari kasabay ng iba pang mga titulo para sa mga monarko: sa [[Mundong Kanluranin|Kanluran]], [[emperador]], dakilang prinsipe, prinsipe, arkiduke, [[duke]] o dakilang duke; at sa [[mundong Islamiko]], malik, [[sultan]], [[emir]], o hakim, bukod sa iba pa.<ref name="pine">{{cite book |last=Pine |first=L.G. |url=https://archive.org/details/titleshowkingbec0000pine/page/86 |title=Titles: How the King became His Majesty |publisher=Barnes & Noble |year=1992 |isbn=978-1-56619-085-5 |location=New York |page=[https://archive.org/details/titleshowkingbec0000pine/page/86 86] |language=en |url-access=registration}}</ref> Maaari ring tumukoy ang salitang '''hari''' sa isang konsorteng hari o haring asawa, isang titulong paminsan-minsan ay ibinibigay sa asawa ng isang naghaharing reyna, bagaman mas karaniwan ang titulong konsorteng prinsipe o prinsipeng asawa. == Etimolohiya at gamit == Ang salitang [[Wikang Tagalog|Tagalog]] na "hari" ay marahil hiniram sa Lumang [[Wikang Habanes|Habanes]] na ''haji'' na nangangahulgang isang pinuno.<ref name=":0">{{Cite book |url=https://www.google.com.ph/books/edition/Philippine_Studies/pqgSAAAAIAAJ |title=Philippine Studies |date=1960 |publisher=Ateneo de Manila University Press |language=en}}</ref> Ang "hari" sa salitang "[[bahaghari]]" na tila hango sa salitang "hari" ay hango sa mga salitang [[Sanskrito]]: ''waha'' (o ''vaha'') na nanganghulugang "daan" o "ruta" at "''hari''" na nangangahulugang "araw" o "sinag ng araw".<ref>{{Cite book |url=https://www.google.com.ph/books/edition/Asian_Studies/2LLiAAAAMAAJ |title=Asian Studies |date=1968 |publisher=Institute of Asian Studies, University of the Philippines |language=en}}</ref> Kaya ang ibig sabihin ng "bahaghari" ay "daan ng araw" imbis na "daan ng hari" o "[[bahag]] ng hari". Bagaman pangkalahatang tumutukoy ang "hari" sa lalaking pinuno, tumutukoy din ito sa babaeng pinuno,<ref name=":0" /> na mas popular na tukuyin ngayon bilang [[Reynang reynante|reyna]], na hango sa salitang [[Wikang Kastila|Kastila]] na ''reina''.<ref>{{Cite web |date=2026-01-06 |title=Reyna... Ano ang walkout queen sa Tagalog? |url=https://www.tagaloglang.com/reyna/ |access-date=2026-06-27 |website=TAGALOG LANG |language=en-US}}</ref> Sa metaporika o idiyomatikong gamit, maaaring ilarawan ang "hari" sa isang lalaking pinakamagaling, pinakadominante, o pinakamaimpluwensiya sa isang partikular ng larangan.<ref>{{Cite web |date=2026-05-19 |title=KING - Meaning & Translations {{!}} Collins English Dictionary |url=https://www.collinsdictionary.com/english-language-learning/king |access-date=2026-06-27 |website=www.collinsdictionary.com |language=en}}</ref> Halimbawa, si [[Dolphy]] ay itinuturing na Hari ng Komedya at si [[Francis Magalona|Francis M.]] naman ay itinuturing Hari ng Rap. ==Tingnan din== *[[Paghahari-harian]] *[[Soberanya]] *[[Reynang reynante]] ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Monarkiya]] 9ewkny911pdbyl5fxpscmawrj2btc04 2213543 2213542 2026-06-27T07:54:46Z Jojit fb 38 /* Etimolohiya at gamit */ 2213543 wikitext text/x-wiki Ang '''hari''' ay isang maharlikang titulo na ibinibigay sa isang lalaking [[Monarkiya|monarko]].<ref>{{Cite web |title=king, n. meanings, etymology and more {{!}} Oxford English Dictionary |url=https://www.oed.com/dictionary/king_n?tl=true |archive-url=https://web.archive.org/web/20250619125431/https://www.oed.com/dictionary/king_n?tl=true |archive-date=2025-06-19 |access-date=2026-06-25 |website=www.oed.com |language=en |url-status=live }}</ref> Ang isang hari ay isang ganap na monarko kung taglay niya ang walang limitasyong kapangyarihan sa pamahalaan o ganap na soberanya sa isang bansa. Sa makabagong konteksto, maaaring tumukoy ang titulo sa pinuno ng isa sa mga umiiral na monarkiya sa kasalukuyan (maaaring [[Ganap na monarkiya|ganap]] o [[Monarkiyang konstitusyonal|konstitusyonal]]).<ref>{{cite book |last1=Bogdanor |first1=Vernon |url=https://books.google.com/books?id=mN6SzMefot4C&dq=monarchy&pg=PA1 |title=The Monarchy and the Constitution |date=1995 |publisher=Clarendon Press |isbn=978-0-19-829334-7 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Kimizuka |first1=Naotaka |url=https://books.google.com/books?id=3JUREQAAQBAJ&dq=constitutional+monarchies&pg=PA8 |title=Constitutional Monarchy of the Twenty-First Century |date=Hulyo 2024 |publisher=Springer |isbn=978-981-97-4327-8 |language=en}}</ref> Ginagamit ang titulong hari kasabay ng iba pang mga titulo para sa mga monarko: sa [[Mundong Kanluranin|Kanluran]], [[emperador]], dakilang prinsipe, prinsipe, arkiduke, [[duke]] o dakilang duke; at sa [[mundong Islamiko]], malik, [[sultan]], [[emir]], o hakim, bukod sa iba pa.<ref name="pine">{{cite book |last=Pine |first=L.G. |url=https://archive.org/details/titleshowkingbec0000pine/page/86 |title=Titles: How the King became His Majesty |publisher=Barnes & Noble |year=1992 |isbn=978-1-56619-085-5 |location=New York |page=[https://archive.org/details/titleshowkingbec0000pine/page/86 86] |language=en |url-access=registration}}</ref> Maaari ring tumukoy ang salitang '''hari''' sa isang konsorteng hari o haring asawa, isang titulong paminsan-minsan ay ibinibigay sa asawa ng isang naghaharing reyna, bagaman mas karaniwan ang titulong konsorteng prinsipe o prinsipeng asawa. == Etimolohiya at gamit == Ang salitang [[Wikang Tagalog|Tagalog]] na "hari" ay marahil hiniram sa Lumang [[Wikang Habanes|Habanes]] na ''haji'' na nangangahulgang isang pinuno.<ref name=":0">{{Cite book |url=https://www.google.com.ph/books/edition/Philippine_Studies/pqgSAAAAIAAJ |title=Philippine Studies |date=1960 |publisher=Ateneo de Manila University Press |language=en}}</ref> Ang "hari" sa salitang "[[bahaghari]]" na tila hango sa salitang "hari" ay hango sa mga salitang [[Sanskrito]]: ''waha'' (o ''vaha'') na nanganghulugang "daan" o "ruta" at "''hari''" na nangangahulugang "araw" o "sinag ng araw".<ref>{{Cite book |url=https://www.google.com.ph/books/edition/Asian_Studies/2LLiAAAAMAAJ |title=Asian Studies |date=1968 |publisher=Institute of Asian Studies, University of the Philippines |language=en}}</ref> Kaya ang ibig sabihin ng "bahaghari" ay "daan ng araw" imbis na "daan ng hari" o "[[bahag]] ng hari". Bagaman pangkalahatang tumutukoy ang "hari" sa lalaking pinuno, tumutukoy din ito sa babaeng pinuno,<ref name=":0" /> na mas popular na tukuyin ngayon bilang [[Reynang reynante|reyna]], na hango sa salitang [[Wikang Kastila|Kastila]] na ''reina''.<ref>{{Cite web |date=2026-01-06 |title=Reyna... Ano ang walkout queen sa Tagalog? |url=https://www.tagaloglang.com/reyna/ |access-date=2026-06-27 |website=TAGALOG LANG |language=en-US}}</ref> Sa metaporika o idiyomatikong gamit, maaaring ilarawan ang "hari" sa isang lalaking pinakamagaling, pinakadominante, o pinakamaimpluwensiya sa isang partikular ng larangan.<ref>{{Cite web |date=2026-05-19 |title=KING - Meaning & Translations {{!}} Collins English Dictionary |url=https://www.collinsdictionary.com/english-language-learning/king |access-date=2026-06-27 |website=www.collinsdictionary.com |language=en}}</ref> Halimbawa, si [[Dolphy]] ay itinuturing na Hari ng Komedya<ref>{{Cite web |date=2013-12-11 |title=Hari ng komedya Dolphy, mayroon nang smartphone app |url=https://www.gmanetwork.com/news/showbiz/content/339378/hari-ng-komedya-dolphy-mayroon-nang-smartphone-app/story/ |access-date=2026-06-27 |website=GMA News Online |language=en}}</ref> at si [[Francis Magalona|Francis M.]] naman ay itinuturing Hari ng Rap. ==Tingnan din== *[[Paghahari-harian]] *[[Soberanya]] *[[Reynang reynante]] ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Monarkiya]] rnokq7hvpog57robcjjcfpbachpf591 2213544 2213543 2026-06-27T07:56:56Z Jojit fb 38 /* Etimolohiya at gamit */ 2213544 wikitext text/x-wiki Ang '''hari''' ay isang maharlikang titulo na ibinibigay sa isang lalaking [[Monarkiya|monarko]].<ref>{{Cite web |title=king, n. meanings, etymology and more {{!}} Oxford English Dictionary |url=https://www.oed.com/dictionary/king_n?tl=true |archive-url=https://web.archive.org/web/20250619125431/https://www.oed.com/dictionary/king_n?tl=true |archive-date=2025-06-19 |access-date=2026-06-25 |website=www.oed.com |language=en |url-status=live }}</ref> Ang isang hari ay isang ganap na monarko kung taglay niya ang walang limitasyong kapangyarihan sa pamahalaan o ganap na soberanya sa isang bansa. Sa makabagong konteksto, maaaring tumukoy ang titulo sa pinuno ng isa sa mga umiiral na monarkiya sa kasalukuyan (maaaring [[Ganap na monarkiya|ganap]] o [[Monarkiyang konstitusyonal|konstitusyonal]]).<ref>{{cite book |last1=Bogdanor |first1=Vernon |url=https://books.google.com/books?id=mN6SzMefot4C&dq=monarchy&pg=PA1 |title=The Monarchy and the Constitution |date=1995 |publisher=Clarendon Press |isbn=978-0-19-829334-7 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Kimizuka |first1=Naotaka |url=https://books.google.com/books?id=3JUREQAAQBAJ&dq=constitutional+monarchies&pg=PA8 |title=Constitutional Monarchy of the Twenty-First Century |date=Hulyo 2024 |publisher=Springer |isbn=978-981-97-4327-8 |language=en}}</ref> Ginagamit ang titulong hari kasabay ng iba pang mga titulo para sa mga monarko: sa [[Mundong Kanluranin|Kanluran]], [[emperador]], dakilang prinsipe, prinsipe, arkiduke, [[duke]] o dakilang duke; at sa [[mundong Islamiko]], malik, [[sultan]], [[emir]], o hakim, bukod sa iba pa.<ref name="pine">{{cite book |last=Pine |first=L.G. |url=https://archive.org/details/titleshowkingbec0000pine/page/86 |title=Titles: How the King became His Majesty |publisher=Barnes & Noble |year=1992 |isbn=978-1-56619-085-5 |location=New York |page=[https://archive.org/details/titleshowkingbec0000pine/page/86 86] |language=en |url-access=registration}}</ref> Maaari ring tumukoy ang salitang '''hari''' sa isang konsorteng hari o haring asawa, isang titulong paminsan-minsan ay ibinibigay sa asawa ng isang naghaharing reyna, bagaman mas karaniwan ang titulong konsorteng prinsipe o prinsipeng asawa. == Etimolohiya at gamit == Ang salitang [[Wikang Tagalog|Tagalog]] na "hari" ay marahil hiniram sa Lumang [[Wikang Habanes|Habanes]] na ''haji'' na nangangahulgang isang pinuno.<ref name=":0">{{Cite book |url=https://www.google.com.ph/books/edition/Philippine_Studies/pqgSAAAAIAAJ |title=Philippine Studies |date=1960 |publisher=Ateneo de Manila University Press |language=en}}</ref> Ang "hari" sa salitang "[[bahaghari]]" na tila hango sa salitang "hari" ay hango sa mga salitang [[Sanskrito]]: ''waha'' (o ''vaha'') na nanganghulugang "daan" o "ruta" at "''hari''" na nangangahulugang "araw" o "sinag ng araw".<ref>{{Cite book |url=https://www.google.com.ph/books/edition/Asian_Studies/2LLiAAAAMAAJ |title=Asian Studies |date=1968 |publisher=Institute of Asian Studies, University of the Philippines |language=en}}</ref> Kaya ang ibig sabihin ng "bahaghari" ay "daan ng araw" imbis na "daan ng hari" o "[[bahag]] ng hari". Bagaman pangkalahatang tumutukoy ang "hari" sa lalaking pinuno, tumutukoy din ito sa babaeng pinuno,<ref name=":0" /> na mas popular na tukuyin ngayon bilang [[Reynang reynante|reyna]], na hango sa salitang [[Wikang Kastila|Kastila]] na ''reina''.<ref>{{Cite web |date=2026-01-06 |title=Reyna... Ano ang walkout queen sa Tagalog? |url=https://www.tagaloglang.com/reyna/ |access-date=2026-06-27 |website=TAGALOG LANG |language=en-US}}</ref> Sa metaporika o idiyomatikong gamit, maaaring ilarawan ang "hari" sa isang lalaking pinakamagaling, pinakadominante, o pinakamaimpluwensiya sa isang partikular ng larangan.<ref>{{Cite web |date=2026-05-19 |title=KING - Meaning & Translations {{!}} Collins English Dictionary |url=https://www.collinsdictionary.com/english-language-learning/king |access-date=2026-06-27 |website=www.collinsdictionary.com |language=en}}</ref> Halimbawa, si [[Dolphy]] ay itinuturing na Hari ng Komedya<ref>{{Cite web |date=2013-12-11 |title=Hari ng komedya Dolphy, mayroon nang smartphone app |url=https://www.gmanetwork.com/news/showbiz/content/339378/hari-ng-komedya-dolphy-mayroon-nang-smartphone-app/story/ |access-date=2026-06-27 |website=GMA News Online |language=en}}</ref> at si [[Francis Magalona|Francis M.]] naman ay itinuturing Hari ng Rap.<ref>{{Cite web |last=Mendoza |first=Ralph |date=2024-09-27 |title=Anak ni Francis M., nag-react sa girian kung sino 'King of Pinoy Rap' |url=https://balita.mb.com.ph/2024/09/27/anak-ni-francis-m-nag-react-sa-girian-kung-sino-king-of-pinoy-rap/ |access-date=2026-06-27 |website=Balita}}</ref> ==Tingnan din== *[[Paghahari-harian]] *[[Soberanya]] *[[Reynang reynante]] ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Monarkiya]] e9hz84bbewzt0gcdigo0jswwg81pib4 2213546 2213544 2026-06-27T08:01:51Z Jojit fb 38 /* Etimolohiya at gamit */ 2213546 wikitext text/x-wiki Ang '''hari''' ay isang maharlikang titulo na ibinibigay sa isang lalaking [[Monarkiya|monarko]].<ref>{{Cite web |title=king, n. meanings, etymology and more {{!}} Oxford English Dictionary |url=https://www.oed.com/dictionary/king_n?tl=true |archive-url=https://web.archive.org/web/20250619125431/https://www.oed.com/dictionary/king_n?tl=true |archive-date=2025-06-19 |access-date=2026-06-25 |website=www.oed.com |language=en |url-status=live }}</ref> Ang isang hari ay isang ganap na monarko kung taglay niya ang walang limitasyong kapangyarihan sa pamahalaan o ganap na soberanya sa isang bansa. Sa makabagong konteksto, maaaring tumukoy ang titulo sa pinuno ng isa sa mga umiiral na monarkiya sa kasalukuyan (maaaring [[Ganap na monarkiya|ganap]] o [[Monarkiyang konstitusyonal|konstitusyonal]]).<ref>{{cite book |last1=Bogdanor |first1=Vernon |url=https://books.google.com/books?id=mN6SzMefot4C&dq=monarchy&pg=PA1 |title=The Monarchy and the Constitution |date=1995 |publisher=Clarendon Press |isbn=978-0-19-829334-7 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Kimizuka |first1=Naotaka |url=https://books.google.com/books?id=3JUREQAAQBAJ&dq=constitutional+monarchies&pg=PA8 |title=Constitutional Monarchy of the Twenty-First Century |date=Hulyo 2024 |publisher=Springer |isbn=978-981-97-4327-8 |language=en}}</ref> Ginagamit ang titulong hari kasabay ng iba pang mga titulo para sa mga monarko: sa [[Mundong Kanluranin|Kanluran]], [[emperador]], dakilang prinsipe, prinsipe, arkiduke, [[duke]] o dakilang duke; at sa [[mundong Islamiko]], malik, [[sultan]], [[emir]], o hakim, bukod sa iba pa.<ref name="pine">{{cite book |last=Pine |first=L.G. |url=https://archive.org/details/titleshowkingbec0000pine/page/86 |title=Titles: How the King became His Majesty |publisher=Barnes & Noble |year=1992 |isbn=978-1-56619-085-5 |location=New York |page=[https://archive.org/details/titleshowkingbec0000pine/page/86 86] |language=en |url-access=registration}}</ref> Maaari ring tumukoy ang salitang '''hari''' sa isang konsorteng hari o haring asawa, isang titulong paminsan-minsan ay ibinibigay sa asawa ng isang naghaharing reyna, bagaman mas karaniwan ang titulong konsorteng prinsipe o prinsipeng asawa. == Etimolohiya at gamit == Ang salitang [[Wikang Tagalog|Tagalog]] na "hari" ay marahil hiniram sa Lumang [[Wikang Habanes|Habanes]] na ''haji'' na nangangahulgang isang pinuno.<ref name=":0">{{Cite book |url=https://www.google.com.ph/books/edition/Philippine_Studies/pqgSAAAAIAAJ |title=Philippine Studies |date=1960 |publisher=Ateneo de Manila University Press |language=en}}</ref> Ang "hari" sa salitang "[[bahaghari]]" na tila hango sa salitang "hari" ay hango sa mga salitang [[Sanskrito]]: ''waha'' (o ''vaha'') na nanganghulugang "daan" o "ruta" at "''hari''" na nangangahulugang "araw" o "sinag ng araw".<ref>{{Cite book |url=https://www.google.com.ph/books/edition/Asian_Studies/2LLiAAAAMAAJ |title=Asian Studies |date=1968 |publisher=Institute of Asian Studies, University of the Philippines |language=en}}</ref> Kaya ang ibig sabihin ng "bahaghari" ay "daan ng araw" imbis na "daan ng hari" o "[[bahag]] ng hari". Bagaman pangkalahatang tumutukoy ang "hari" sa lalaking pinuno, tumutukoy din ito sa babaeng pinuno,<ref name=":0" /> na mas popular na tukuyin ngayon bilang [[Reynang reynante|reyna]], na hango sa salitang [[Wikang Kastila|Kastila]] na ''reina''.<ref>{{Cite web |date=2026-01-06 |title=Reyna... Ano ang walkout queen sa Tagalog? |url=https://www.tagaloglang.com/reyna/ |access-date=2026-06-27 |website=TAGALOG LANG |language=en-US}}</ref> Sa metaporika o idiyomatikong gamit, maaaring ilarawan ang "hari" sa isang lalaking pinakamagaling, pinakadominante, o pinakamaimpluwensiya sa isang partikular ng larangan.<ref>{{Cite web |date=2026-05-19 |title=KING - Meaning & Translations {{!}} Collins English Dictionary |url=https://www.collinsdictionary.com/english-language-learning/king |access-date=2026-06-27 |website=www.collinsdictionary.com |language=en}}</ref> Halimbawa, si [[Dolphy]] ay itinuturing na Hari ng Komedya<ref>{{Cite web |date=2013-12-11 |title=Hari ng komedya Dolphy, mayroon nang smartphone app |url=https://www.gmanetwork.com/news/showbiz/content/339378/hari-ng-komedya-dolphy-mayroon-nang-smartphone-app/story/ |access-date=2026-06-27 |website=GMA News Online |language=en}}</ref> at si [[Francis Magalona|Francis M.]] naman ay itinuturing Hari ng Rap.<ref>{{Cite web |last=Mendoza |first=Ralph |date=2024-09-27 |title=Anak ni Francis M., nag-react sa girian kung sino 'King of Pinoy Rap' |url=https://balita.mb.com.ph/2024/09/27/anak-ni-francis-m-nag-react-sa-girian-kung-sino-king-of-pinoy-rap/ |access-date=2026-06-27 |website=Balita}}</ref> Ang katawagang naghahari-harian ay tumutukoy sa isang indibiduwal na namamayani sa isang pamayanan o lugar na hindi naman literal na hari. Kasingkahulugan ito ng [[Paghahari-harian|maton]] o siga. ==Tingnan din== *[[Paghahari-harian]] *[[Soberanya]] *[[Reynang reynante]] ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Monarkiya]] azuqtvrb8u4ykflq4p9qkzd7imy2v2o 2213547 2213546 2026-06-27T08:03:19Z Jojit fb 38 /* Etimolohiya at gamit */ 2213547 wikitext text/x-wiki Ang '''hari''' ay isang maharlikang titulo na ibinibigay sa isang lalaking [[Monarkiya|monarko]].<ref>{{Cite web |title=king, n. meanings, etymology and more {{!}} Oxford English Dictionary |url=https://www.oed.com/dictionary/king_n?tl=true |archive-url=https://web.archive.org/web/20250619125431/https://www.oed.com/dictionary/king_n?tl=true |archive-date=2025-06-19 |access-date=2026-06-25 |website=www.oed.com |language=en |url-status=live }}</ref> Ang isang hari ay isang ganap na monarko kung taglay niya ang walang limitasyong kapangyarihan sa pamahalaan o ganap na soberanya sa isang bansa. Sa makabagong konteksto, maaaring tumukoy ang titulo sa pinuno ng isa sa mga umiiral na monarkiya sa kasalukuyan (maaaring [[Ganap na monarkiya|ganap]] o [[Monarkiyang konstitusyonal|konstitusyonal]]).<ref>{{cite book |last1=Bogdanor |first1=Vernon |url=https://books.google.com/books?id=mN6SzMefot4C&dq=monarchy&pg=PA1 |title=The Monarchy and the Constitution |date=1995 |publisher=Clarendon Press |isbn=978-0-19-829334-7 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Kimizuka |first1=Naotaka |url=https://books.google.com/books?id=3JUREQAAQBAJ&dq=constitutional+monarchies&pg=PA8 |title=Constitutional Monarchy of the Twenty-First Century |date=Hulyo 2024 |publisher=Springer |isbn=978-981-97-4327-8 |language=en}}</ref> Ginagamit ang titulong hari kasabay ng iba pang mga titulo para sa mga monarko: sa [[Mundong Kanluranin|Kanluran]], [[emperador]], dakilang prinsipe, prinsipe, arkiduke, [[duke]] o dakilang duke; at sa [[mundong Islamiko]], malik, [[sultan]], [[emir]], o hakim, bukod sa iba pa.<ref name="pine">{{cite book |last=Pine |first=L.G. |url=https://archive.org/details/titleshowkingbec0000pine/page/86 |title=Titles: How the King became His Majesty |publisher=Barnes & Noble |year=1992 |isbn=978-1-56619-085-5 |location=New York |page=[https://archive.org/details/titleshowkingbec0000pine/page/86 86] |language=en |url-access=registration}}</ref> Maaari ring tumukoy ang salitang '''hari''' sa isang konsorteng hari o haring asawa, isang titulong paminsan-minsan ay ibinibigay sa asawa ng isang naghaharing reyna, bagaman mas karaniwan ang titulong konsorteng prinsipe o prinsipeng asawa. == Etimolohiya at gamit == Ang salitang [[Wikang Tagalog|Tagalog]] na "hari" ay marahil hiniram sa Lumang [[Wikang Habanes|Habanes]] na ''haji'' na nangangahulgang isang pinuno.<ref name=":0">{{Cite book |url=https://www.google.com.ph/books/edition/Philippine_Studies/pqgSAAAAIAAJ |title=Philippine Studies |date=1960 |publisher=Ateneo de Manila University Press |language=en}}</ref> Ang "hari" sa salitang "[[bahaghari]]" na tila hango sa salitang "hari" ay hango sa mga salitang [[Sanskrito]]: ''waha'' (o ''vaha'') na nanganghulugang "daan" o "ruta" at "''hari''" na nangangahulugang "araw" o "sinag ng araw".<ref>{{Cite book |url=https://www.google.com.ph/books/edition/Asian_Studies/2LLiAAAAMAAJ |title=Asian Studies |date=1968 |publisher=Institute of Asian Studies, University of the Philippines |language=en}}</ref> Kaya ang ibig sabihin ng "bahaghari" ay "daan ng araw" imbis na "daan ng hari" o "[[bahag]] ng hari". Bagaman pangkalahatang tumutukoy ang "hari" sa lalaking pinuno, tumutukoy din ito sa babaeng pinuno,<ref name=":0" /> na mas popular na tukuyin ngayon bilang [[Reynang reynante|reyna]], na hango sa salitang [[Wikang Kastila|Kastila]] na ''reina''.<ref>{{Cite web |date=2026-01-06 |title=Reyna... Ano ang walkout queen sa Tagalog? |url=https://www.tagaloglang.com/reyna/ |access-date=2026-06-27 |website=TAGALOG LANG |language=en-US}}</ref> Sa [[Metapisika|metaporika]] o [[Idiyomatiko|idiyomatikong]] gamit, maaaring ilarawan ang "hari" sa isang lalaking pinakamagaling, pinakadominante, o pinakamaimpluwensiya sa isang partikular ng larangan.<ref>{{Cite web |date=2026-05-19 |title=KING - Meaning & Translations {{!}} Collins English Dictionary |url=https://www.collinsdictionary.com/english-language-learning/king |access-date=2026-06-27 |website=www.collinsdictionary.com |language=en}}</ref> Halimbawa, si [[Dolphy]] ay itinuturing na Hari ng Komedya<ref>{{Cite web |date=2013-12-11 |title=Hari ng komedya Dolphy, mayroon nang smartphone app |url=https://www.gmanetwork.com/news/showbiz/content/339378/hari-ng-komedya-dolphy-mayroon-nang-smartphone-app/story/ |access-date=2026-06-27 |website=GMA News Online |language=en}}</ref> at si [[Francis Magalona|Francis M.]] naman ay itinuturing Hari ng Rap.<ref>{{Cite web |last=Mendoza |first=Ralph |date=2024-09-27 |title=Anak ni Francis M., nag-react sa girian kung sino 'King of Pinoy Rap' |url=https://balita.mb.com.ph/2024/09/27/anak-ni-francis-m-nag-react-sa-girian-kung-sino-king-of-pinoy-rap/ |access-date=2026-06-27 |website=Balita}}</ref> Ang katawagang naghahari-harian ay tumutukoy sa isang indibiduwal na namamayani sa isang pamayanan o lugar na hindi naman literal na hari. Kasingkahulugan ito ng [[Paghahari-harian|maton]] o siga. ==Tingnan din== *[[Paghahari-harian]] *[[Soberanya]] *[[Reynang reynante]] ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Monarkiya]] isan2hqsl3esjgk2s9tb5c3bsku280s 2213549 2213547 2026-06-27T08:07:19Z Jojit fb 38 2213549 wikitext text/x-wiki Ang '''hari''' ay isang maharlikang titulo na ibinibigay sa isang lalaking [[Monarkiya|monarko]].<ref>{{Cite web |title=king, n. meanings, etymology and more {{!}} Oxford English Dictionary |url=https://www.oed.com/dictionary/king_n?tl=true |archive-url=https://web.archive.org/web/20250619125431/https://www.oed.com/dictionary/king_n?tl=true |archive-date=2025-06-19 |access-date=2026-06-25 |website=www.oed.com |language=en |url-status=live }}</ref> Ang isang hari ay isang ganap na monarko kung taglay niya ang walang limitasyong kapangyarihan sa pamahalaan o ganap na soberanya sa isang bansa. Sa makabagong konteksto, maaaring tumukoy ang titulo sa pinuno ng isa sa mga umiiral na monarkiya sa kasalukuyan (maaaring [[Ganap na monarkiya|ganap]] o [[Monarkiyang konstitusyonal|konstitusyonal]]).<ref>{{cite book |last1=Bogdanor |first1=Vernon |url=https://books.google.com/books?id=mN6SzMefot4C&dq=monarchy&pg=PA1 |title=The Monarchy and the Constitution |date=1995 |publisher=Clarendon Press |isbn=978-0-19-829334-7 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Kimizuka |first1=Naotaka |url=https://books.google.com/books?id=3JUREQAAQBAJ&dq=constitutional+monarchies&pg=PA8 |title=Constitutional Monarchy of the Twenty-First Century |date=Hulyo 2024 |publisher=Springer |isbn=978-981-97-4327-8 |language=en}}</ref> Ginagamit ang titulong hari kasabay ng iba pang mga titulo para sa mga monarko: sa [[Mundong Kanluranin|Kanluran]], [[emperador]], dakilang prinsipe, prinsipe, arkiduke, [[duke]] o dakilang duke; at sa [[mundong Islamiko]], malik, [[sultan]], [[emir]], o hakim, bukod sa iba pa.<ref name="pine">{{cite book |last=Pine |first=L.G. |url=https://archive.org/details/titleshowkingbec0000pine/page/86 |title=Titles: How the King became His Majesty |publisher=Barnes & Noble |year=1992 |isbn=978-1-56619-085-5 |location=New York |page=[https://archive.org/details/titleshowkingbec0000pine/page/86 86] |language=en |url-access=registration}}</ref> Maaari ring tumukoy ang salitang '''hari''' sa isang konsorteng hari o haring asawa, isang titulong paminsan-minsan ay ibinibigay sa asawa ng isang naghaharing reyna, bagaman mas karaniwan ang titulong konsorteng prinsipe o prinsipeng asawa. == Etimolohiya at gamit == Ang salitang [[Wikang Tagalog|Tagalog]] na "hari" ay marahil hiniram sa Lumang [[Wikang Habanes|Habanes]] na ''haji'' na nangangahulgang isang pinuno.<ref name=":0">{{Cite book |url=https://www.google.com.ph/books/edition/Philippine_Studies/pqgSAAAAIAAJ |title=Philippine Studies |date=1960 |publisher=Ateneo de Manila University Press |language=en}}</ref> Ang "hari" sa salitang "[[bahaghari]]" na tila hango sa salitang "hari" ay hango sa mga salitang [[Sanskrito]]: ''waha'' (o ''vaha'') na nanganghulugang "daan" o "ruta" at "''hari''" na nangangahulugang "araw" o "sinag ng araw".<ref>{{Cite book |url=https://www.google.com.ph/books/edition/Asian_Studies/2LLiAAAAMAAJ |title=Asian Studies |date=1968 |publisher=Institute of Asian Studies, University of the Philippines |language=en}}</ref> Kaya ang ibig sabihin ng "bahaghari" ay "daan ng araw" imbis na "daan ng hari" o "[[bahag]] ng hari". Bagaman pangkalahatang tumutukoy ang "hari" sa lalaking pinuno, tumutukoy din ito sa babaeng pinuno,<ref name=":0" /> na mas popular na tukuyin ngayon bilang [[Reynang reynante|reyna]], na hango sa salitang [[Wikang Kastila|Kastila]] na ''reina''.<ref>{{Cite web |date=2026-01-06 |title=Reyna... Ano ang walkout queen sa Tagalog? |url=https://www.tagaloglang.com/reyna/ |access-date=2026-06-27 |website=TAGALOG LANG |language=en-US}}</ref> Sa [[Metapisika|metaporika]] o [[Idiyomatiko|idiyomatikong]] gamit, maaaring ilarawan ang "hari" sa isang lalaking pinakamagaling, pinakadominante, o pinakamaimpluwensiya sa isang partikular ng larangan.<ref>{{Cite web |date=2026-05-19 |title=KING - Meaning & Translations {{!}} Collins English Dictionary |url=https://www.collinsdictionary.com/english-language-learning/king |access-date=2026-06-27 |website=www.collinsdictionary.com |language=en}}</ref> Halimbawa, si [[Dolphy]] ay itinuturing na Hari ng Komedya<ref>{{Cite web |date=2013-12-11 |title=Hari ng komedya Dolphy, mayroon nang smartphone app |url=https://www.gmanetwork.com/news/showbiz/content/339378/hari-ng-komedya-dolphy-mayroon-nang-smartphone-app/story/ |access-date=2026-06-27 |website=GMA News Online |language=en}}</ref> at si [[Francis Magalona|Francis M.]] naman ay itinuturing Hari ng Rap.<ref>{{Cite web |last=Mendoza |first=Ralph |date=2024-09-27 |title=Anak ni Francis M., nag-react sa girian kung sino 'King of Pinoy Rap' |url=https://balita.mb.com.ph/2024/09/27/anak-ni-francis-m-nag-react-sa-girian-kung-sino-king-of-pinoy-rap/ |access-date=2026-06-27 |website=Balita}}</ref> Ang katawagang naghahari-harian ay tumutukoy sa isang indibiduwal na namamayani sa isang pamayanan o lugar na hindi naman literal na hari. Kasingkahulugan ito ng [[Paghahari-harian|maton]] o siga. == Mga kasalukuyang hari == Sa kasalukuyan (noong 2023), kinikilala ang labingwalong hari bilang mga pinuno ng [[estado]] ng mga nagsasariling bansa. Karamihan sa mga haring ito ay nagsisilbing mga pinuno ng estado sa ilalim ng mga [[monarkiyang konstitusyonal]]. Gayunman, kabilang sa mga namumuno sa mga ganap na monarkiya ang Hari ng [[Saudi Arabia]] at ang Hari ng [[Eswatini]]. ==Tingnan din== *[[Paghahari-harian]] *[[Soberanya]] *[[Reynang reynante]] ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Monarkiya]] 08x3z56s5cy65dhz271vxebizz35q1f 2213551 2213549 2026-06-27T08:09:30Z Jojit fb 38 /* Mga kasalukuyang hari */ 2213551 wikitext text/x-wiki Ang '''hari''' ay isang maharlikang titulo na ibinibigay sa isang lalaking [[Monarkiya|monarko]].<ref>{{Cite web |title=king, n. meanings, etymology and more {{!}} Oxford English Dictionary |url=https://www.oed.com/dictionary/king_n?tl=true |archive-url=https://web.archive.org/web/20250619125431/https://www.oed.com/dictionary/king_n?tl=true |archive-date=2025-06-19 |access-date=2026-06-25 |website=www.oed.com |language=en |url-status=live }}</ref> Ang isang hari ay isang ganap na monarko kung taglay niya ang walang limitasyong kapangyarihan sa pamahalaan o ganap na soberanya sa isang bansa. Sa makabagong konteksto, maaaring tumukoy ang titulo sa pinuno ng isa sa mga umiiral na monarkiya sa kasalukuyan (maaaring [[Ganap na monarkiya|ganap]] o [[Monarkiyang konstitusyonal|konstitusyonal]]).<ref>{{cite book |last1=Bogdanor |first1=Vernon |url=https://books.google.com/books?id=mN6SzMefot4C&dq=monarchy&pg=PA1 |title=The Monarchy and the Constitution |date=1995 |publisher=Clarendon Press |isbn=978-0-19-829334-7 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Kimizuka |first1=Naotaka |url=https://books.google.com/books?id=3JUREQAAQBAJ&dq=constitutional+monarchies&pg=PA8 |title=Constitutional Monarchy of the Twenty-First Century |date=Hulyo 2024 |publisher=Springer |isbn=978-981-97-4327-8 |language=en}}</ref> Ginagamit ang titulong hari kasabay ng iba pang mga titulo para sa mga monarko: sa [[Mundong Kanluranin|Kanluran]], [[emperador]], dakilang prinsipe, prinsipe, arkiduke, [[duke]] o dakilang duke; at sa [[mundong Islamiko]], malik, [[sultan]], [[emir]], o hakim, bukod sa iba pa.<ref name="pine">{{cite book |last=Pine |first=L.G. |url=https://archive.org/details/titleshowkingbec0000pine/page/86 |title=Titles: How the King became His Majesty |publisher=Barnes & Noble |year=1992 |isbn=978-1-56619-085-5 |location=New York |page=[https://archive.org/details/titleshowkingbec0000pine/page/86 86] |language=en |url-access=registration}}</ref> Maaari ring tumukoy ang salitang '''hari''' sa isang konsorteng hari o haring asawa, isang titulong paminsan-minsan ay ibinibigay sa asawa ng isang naghaharing reyna, bagaman mas karaniwan ang titulong konsorteng prinsipe o prinsipeng asawa. == Etimolohiya at gamit == Ang salitang [[Wikang Tagalog|Tagalog]] na "hari" ay marahil hiniram sa Lumang [[Wikang Habanes|Habanes]] na ''haji'' na nangangahulgang isang pinuno.<ref name=":0">{{Cite book |url=https://www.google.com.ph/books/edition/Philippine_Studies/pqgSAAAAIAAJ |title=Philippine Studies |date=1960 |publisher=Ateneo de Manila University Press |language=en}}</ref> Ang "hari" sa salitang "[[bahaghari]]" na tila hango sa salitang "hari" ay hango sa mga salitang [[Sanskrito]]: ''waha'' (o ''vaha'') na nanganghulugang "daan" o "ruta" at "''hari''" na nangangahulugang "araw" o "sinag ng araw".<ref>{{Cite book |url=https://www.google.com.ph/books/edition/Asian_Studies/2LLiAAAAMAAJ |title=Asian Studies |date=1968 |publisher=Institute of Asian Studies, University of the Philippines |language=en}}</ref> Kaya ang ibig sabihin ng "bahaghari" ay "daan ng araw" imbis na "daan ng hari" o "[[bahag]] ng hari". Bagaman pangkalahatang tumutukoy ang "hari" sa lalaking pinuno, tumutukoy din ito sa babaeng pinuno,<ref name=":0" /> na mas popular na tukuyin ngayon bilang [[Reynang reynante|reyna]], na hango sa salitang [[Wikang Kastila|Kastila]] na ''reina''.<ref>{{Cite web |date=2026-01-06 |title=Reyna... Ano ang walkout queen sa Tagalog? |url=https://www.tagaloglang.com/reyna/ |access-date=2026-06-27 |website=TAGALOG LANG |language=en-US}}</ref> Sa [[Metapisika|metaporika]] o [[Idiyomatiko|idiyomatikong]] gamit, maaaring ilarawan ang "hari" sa isang lalaking pinakamagaling, pinakadominante, o pinakamaimpluwensiya sa isang partikular ng larangan.<ref>{{Cite web |date=2026-05-19 |title=KING - Meaning & Translations {{!}} Collins English Dictionary |url=https://www.collinsdictionary.com/english-language-learning/king |access-date=2026-06-27 |website=www.collinsdictionary.com |language=en}}</ref> Halimbawa, si [[Dolphy]] ay itinuturing na Hari ng Komedya<ref>{{Cite web |date=2013-12-11 |title=Hari ng komedya Dolphy, mayroon nang smartphone app |url=https://www.gmanetwork.com/news/showbiz/content/339378/hari-ng-komedya-dolphy-mayroon-nang-smartphone-app/story/ |access-date=2026-06-27 |website=GMA News Online |language=en}}</ref> at si [[Francis Magalona|Francis M.]] naman ay itinuturing Hari ng Rap.<ref>{{Cite web |last=Mendoza |first=Ralph |date=2024-09-27 |title=Anak ni Francis M., nag-react sa girian kung sino 'King of Pinoy Rap' |url=https://balita.mb.com.ph/2024/09/27/anak-ni-francis-m-nag-react-sa-girian-kung-sino-king-of-pinoy-rap/ |access-date=2026-06-27 |website=Balita}}</ref> Ang katawagang naghahari-harian ay tumutukoy sa isang indibiduwal na namamayani sa isang pamayanan o lugar na hindi naman literal na hari. Kasingkahulugan ito ng [[Paghahari-harian|maton]] o siga. == Mga kasalukuyang hari == Sa kasalukuyan (noong 2023), kinikilala ang labingwalong hari bilang mga pinuno ng [[estado]] ng mga nagsasariling bansa. Karamihan sa mga haring ito ay nagsisilbing mga pinuno ng estado sa ilalim ng mga [[monarkiyang konstitusyonal]]. Gayunman, kabilang sa mga namumuno sa mga ganap na monarkiya ang Hari ng [[Saudi Arabia]] at ang Hari ng [[Eswatini]].<ref>{{cite web |title=Saudi Arabia: Country Profile |url=https://freedomhouse.org/country/saudi-arabia |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120123035653/https://freedomhouse.org/country/saudi-arabia |archive-date=2012-01-23 |access-date=2025-12-10 |language=en}}</ref> ==Tingnan din== *[[Paghahari-harian]] *[[Soberanya]] *[[Reynang reynante]] ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Monarkiya]] r1lw8kmap3mdc5nv8ykoch9uji26iyr 2213553 2213551 2026-06-27T08:10:06Z Jojit fb 38 /* Mga kasalukuyang hari */ 2213553 wikitext text/x-wiki Ang '''hari''' ay isang maharlikang titulo na ibinibigay sa isang lalaking [[Monarkiya|monarko]].<ref>{{Cite web |title=king, n. meanings, etymology and more {{!}} Oxford English Dictionary |url=https://www.oed.com/dictionary/king_n?tl=true |archive-url=https://web.archive.org/web/20250619125431/https://www.oed.com/dictionary/king_n?tl=true |archive-date=2025-06-19 |access-date=2026-06-25 |website=www.oed.com |language=en |url-status=live }}</ref> Ang isang hari ay isang ganap na monarko kung taglay niya ang walang limitasyong kapangyarihan sa pamahalaan o ganap na soberanya sa isang bansa. Sa makabagong konteksto, maaaring tumukoy ang titulo sa pinuno ng isa sa mga umiiral na monarkiya sa kasalukuyan (maaaring [[Ganap na monarkiya|ganap]] o [[Monarkiyang konstitusyonal|konstitusyonal]]).<ref>{{cite book |last1=Bogdanor |first1=Vernon |url=https://books.google.com/books?id=mN6SzMefot4C&dq=monarchy&pg=PA1 |title=The Monarchy and the Constitution |date=1995 |publisher=Clarendon Press |isbn=978-0-19-829334-7 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Kimizuka |first1=Naotaka |url=https://books.google.com/books?id=3JUREQAAQBAJ&dq=constitutional+monarchies&pg=PA8 |title=Constitutional Monarchy of the Twenty-First Century |date=Hulyo 2024 |publisher=Springer |isbn=978-981-97-4327-8 |language=en}}</ref> Ginagamit ang titulong hari kasabay ng iba pang mga titulo para sa mga monarko: sa [[Mundong Kanluranin|Kanluran]], [[emperador]], dakilang prinsipe, prinsipe, arkiduke, [[duke]] o dakilang duke; at sa [[mundong Islamiko]], malik, [[sultan]], [[emir]], o hakim, bukod sa iba pa.<ref name="pine">{{cite book |last=Pine |first=L.G. |url=https://archive.org/details/titleshowkingbec0000pine/page/86 |title=Titles: How the King became His Majesty |publisher=Barnes & Noble |year=1992 |isbn=978-1-56619-085-5 |location=New York |page=[https://archive.org/details/titleshowkingbec0000pine/page/86 86] |language=en |url-access=registration}}</ref> Maaari ring tumukoy ang salitang '''hari''' sa isang konsorteng hari o haring asawa, isang titulong paminsan-minsan ay ibinibigay sa asawa ng isang naghaharing reyna, bagaman mas karaniwan ang titulong konsorteng prinsipe o prinsipeng asawa. == Etimolohiya at gamit == Ang salitang [[Wikang Tagalog|Tagalog]] na "hari" ay marahil hiniram sa Lumang [[Wikang Habanes|Habanes]] na ''haji'' na nangangahulgang isang pinuno.<ref name=":0">{{Cite book |url=https://www.google.com.ph/books/edition/Philippine_Studies/pqgSAAAAIAAJ |title=Philippine Studies |date=1960 |publisher=Ateneo de Manila University Press |language=en}}</ref> Ang "hari" sa salitang "[[bahaghari]]" na tila hango sa salitang "hari" ay hango sa mga salitang [[Sanskrito]]: ''waha'' (o ''vaha'') na nanganghulugang "daan" o "ruta" at "''hari''" na nangangahulugang "araw" o "sinag ng araw".<ref>{{Cite book |url=https://www.google.com.ph/books/edition/Asian_Studies/2LLiAAAAMAAJ |title=Asian Studies |date=1968 |publisher=Institute of Asian Studies, University of the Philippines |language=en}}</ref> Kaya ang ibig sabihin ng "bahaghari" ay "daan ng araw" imbis na "daan ng hari" o "[[bahag]] ng hari". Bagaman pangkalahatang tumutukoy ang "hari" sa lalaking pinuno, tumutukoy din ito sa babaeng pinuno,<ref name=":0" /> na mas popular na tukuyin ngayon bilang [[Reynang reynante|reyna]], na hango sa salitang [[Wikang Kastila|Kastila]] na ''reina''.<ref>{{Cite web |date=2026-01-06 |title=Reyna... Ano ang walkout queen sa Tagalog? |url=https://www.tagaloglang.com/reyna/ |access-date=2026-06-27 |website=TAGALOG LANG |language=en-US}}</ref> Sa [[Metapisika|metaporika]] o [[Idiyomatiko|idiyomatikong]] gamit, maaaring ilarawan ang "hari" sa isang lalaking pinakamagaling, pinakadominante, o pinakamaimpluwensiya sa isang partikular ng larangan.<ref>{{Cite web |date=2026-05-19 |title=KING - Meaning & Translations {{!}} Collins English Dictionary |url=https://www.collinsdictionary.com/english-language-learning/king |access-date=2026-06-27 |website=www.collinsdictionary.com |language=en}}</ref> Halimbawa, si [[Dolphy]] ay itinuturing na Hari ng Komedya<ref>{{Cite web |date=2013-12-11 |title=Hari ng komedya Dolphy, mayroon nang smartphone app |url=https://www.gmanetwork.com/news/showbiz/content/339378/hari-ng-komedya-dolphy-mayroon-nang-smartphone-app/story/ |access-date=2026-06-27 |website=GMA News Online |language=en}}</ref> at si [[Francis Magalona|Francis M.]] naman ay itinuturing Hari ng Rap.<ref>{{Cite web |last=Mendoza |first=Ralph |date=2024-09-27 |title=Anak ni Francis M., nag-react sa girian kung sino 'King of Pinoy Rap' |url=https://balita.mb.com.ph/2024/09/27/anak-ni-francis-m-nag-react-sa-girian-kung-sino-king-of-pinoy-rap/ |access-date=2026-06-27 |website=Balita}}</ref> Ang katawagang naghahari-harian ay tumutukoy sa isang indibiduwal na namamayani sa isang pamayanan o lugar na hindi naman literal na hari. Kasingkahulugan ito ng [[Paghahari-harian|maton]] o siga. == Mga kasalukuyang hari == Sa kasalukuyan (noong 2023), kinikilala ang labingwalong hari bilang mga pinuno ng [[estado]] ng mga nagsasariling bansa. Karamihan sa mga haring ito ay nagsisilbing mga pinuno ng estado sa ilalim ng mga [[monarkiyang konstitusyonal]]. Gayunman, kabilang sa mga namumuno sa mga ganap na monarkiya ang Hari ng [[Saudi Arabia]] at ang Hari ng [[Eswatini]].<ref>{{cite web |title=Saudi Arabia: Country Profile |url=https://freedomhouse.org/country/saudi-arabia |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120123035653/https://freedomhouse.org/country/saudi-arabia |archive-date=2012-01-23 |access-date=2025-12-10 |language=en}}</ref><ref>{{cite web |date=29 Setyembre 2023 |title=Africa's Eswatini, one of the last absolute monarchies, holds an election without political parties |url=https://apnews.com/article/eswatini-elections-monarchy-king-democracy-dca9dc8e32bbd59cc908122c86814b8b |website=Associated Press News |language=en}}</ref> ==Tingnan din== *[[Paghahari-harian]] *[[Soberanya]] *[[Reynang reynante]] ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Monarkiya]] 3t4dxqpu9gk859957b8crqcw4u293oq 2213554 2213553 2026-06-27T08:12:28Z Jojit fb 38 /* Tingnan din */ 2213554 wikitext text/x-wiki Ang '''hari''' ay isang maharlikang titulo na ibinibigay sa isang lalaking [[Monarkiya|monarko]].<ref>{{Cite web |title=king, n. meanings, etymology and more {{!}} Oxford English Dictionary |url=https://www.oed.com/dictionary/king_n?tl=true |archive-url=https://web.archive.org/web/20250619125431/https://www.oed.com/dictionary/king_n?tl=true |archive-date=2025-06-19 |access-date=2026-06-25 |website=www.oed.com |language=en |url-status=live }}</ref> Ang isang hari ay isang ganap na monarko kung taglay niya ang walang limitasyong kapangyarihan sa pamahalaan o ganap na soberanya sa isang bansa. Sa makabagong konteksto, maaaring tumukoy ang titulo sa pinuno ng isa sa mga umiiral na monarkiya sa kasalukuyan (maaaring [[Ganap na monarkiya|ganap]] o [[Monarkiyang konstitusyonal|konstitusyonal]]).<ref>{{cite book |last1=Bogdanor |first1=Vernon |url=https://books.google.com/books?id=mN6SzMefot4C&dq=monarchy&pg=PA1 |title=The Monarchy and the Constitution |date=1995 |publisher=Clarendon Press |isbn=978-0-19-829334-7 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Kimizuka |first1=Naotaka |url=https://books.google.com/books?id=3JUREQAAQBAJ&dq=constitutional+monarchies&pg=PA8 |title=Constitutional Monarchy of the Twenty-First Century |date=Hulyo 2024 |publisher=Springer |isbn=978-981-97-4327-8 |language=en}}</ref> Ginagamit ang titulong hari kasabay ng iba pang mga titulo para sa mga monarko: sa [[Mundong Kanluranin|Kanluran]], [[emperador]], dakilang prinsipe, prinsipe, arkiduke, [[duke]] o dakilang duke; at sa [[mundong Islamiko]], malik, [[sultan]], [[emir]], o hakim, bukod sa iba pa.<ref name="pine">{{cite book |last=Pine |first=L.G. |url=https://archive.org/details/titleshowkingbec0000pine/page/86 |title=Titles: How the King became His Majesty |publisher=Barnes & Noble |year=1992 |isbn=978-1-56619-085-5 |location=New York |page=[https://archive.org/details/titleshowkingbec0000pine/page/86 86] |language=en |url-access=registration}}</ref> Maaari ring tumukoy ang salitang '''hari''' sa isang konsorteng hari o haring asawa, isang titulong paminsan-minsan ay ibinibigay sa asawa ng isang naghaharing reyna, bagaman mas karaniwan ang titulong konsorteng prinsipe o prinsipeng asawa. == Etimolohiya at gamit == Ang salitang [[Wikang Tagalog|Tagalog]] na "hari" ay marahil hiniram sa Lumang [[Wikang Habanes|Habanes]] na ''haji'' na nangangahulgang isang pinuno.<ref name=":0">{{Cite book |url=https://www.google.com.ph/books/edition/Philippine_Studies/pqgSAAAAIAAJ |title=Philippine Studies |date=1960 |publisher=Ateneo de Manila University Press |language=en}}</ref> Ang "hari" sa salitang "[[bahaghari]]" na tila hango sa salitang "hari" ay hango sa mga salitang [[Sanskrito]]: ''waha'' (o ''vaha'') na nanganghulugang "daan" o "ruta" at "''hari''" na nangangahulugang "araw" o "sinag ng araw".<ref>{{Cite book |url=https://www.google.com.ph/books/edition/Asian_Studies/2LLiAAAAMAAJ |title=Asian Studies |date=1968 |publisher=Institute of Asian Studies, University of the Philippines |language=en}}</ref> Kaya ang ibig sabihin ng "bahaghari" ay "daan ng araw" imbis na "daan ng hari" o "[[bahag]] ng hari". Bagaman pangkalahatang tumutukoy ang "hari" sa lalaking pinuno, tumutukoy din ito sa babaeng pinuno,<ref name=":0" /> na mas popular na tukuyin ngayon bilang [[Reynang reynante|reyna]], na hango sa salitang [[Wikang Kastila|Kastila]] na ''reina''.<ref>{{Cite web |date=2026-01-06 |title=Reyna... Ano ang walkout queen sa Tagalog? |url=https://www.tagaloglang.com/reyna/ |access-date=2026-06-27 |website=TAGALOG LANG |language=en-US}}</ref> Sa [[Metapisika|metaporika]] o [[Idiyomatiko|idiyomatikong]] gamit, maaaring ilarawan ang "hari" sa isang lalaking pinakamagaling, pinakadominante, o pinakamaimpluwensiya sa isang partikular ng larangan.<ref>{{Cite web |date=2026-05-19 |title=KING - Meaning & Translations {{!}} Collins English Dictionary |url=https://www.collinsdictionary.com/english-language-learning/king |access-date=2026-06-27 |website=www.collinsdictionary.com |language=en}}</ref> Halimbawa, si [[Dolphy]] ay itinuturing na Hari ng Komedya<ref>{{Cite web |date=2013-12-11 |title=Hari ng komedya Dolphy, mayroon nang smartphone app |url=https://www.gmanetwork.com/news/showbiz/content/339378/hari-ng-komedya-dolphy-mayroon-nang-smartphone-app/story/ |access-date=2026-06-27 |website=GMA News Online |language=en}}</ref> at si [[Francis Magalona|Francis M.]] naman ay itinuturing Hari ng Rap.<ref>{{Cite web |last=Mendoza |first=Ralph |date=2024-09-27 |title=Anak ni Francis M., nag-react sa girian kung sino 'King of Pinoy Rap' |url=https://balita.mb.com.ph/2024/09/27/anak-ni-francis-m-nag-react-sa-girian-kung-sino-king-of-pinoy-rap/ |access-date=2026-06-27 |website=Balita}}</ref> Ang katawagang naghahari-harian ay tumutukoy sa isang indibiduwal na namamayani sa isang pamayanan o lugar na hindi naman literal na hari. Kasingkahulugan ito ng [[Paghahari-harian|maton]] o siga. == Mga kasalukuyang hari == Sa kasalukuyan (noong 2023), kinikilala ang labingwalong hari bilang mga pinuno ng [[estado]] ng mga nagsasariling bansa. Karamihan sa mga haring ito ay nagsisilbing mga pinuno ng estado sa ilalim ng mga [[monarkiyang konstitusyonal]]. Gayunman, kabilang sa mga namumuno sa mga ganap na monarkiya ang Hari ng [[Saudi Arabia]] at ang Hari ng [[Eswatini]].<ref>{{cite web |title=Saudi Arabia: Country Profile |url=https://freedomhouse.org/country/saudi-arabia |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120123035653/https://freedomhouse.org/country/saudi-arabia |archive-date=2012-01-23 |access-date=2025-12-10 |language=en}}</ref><ref>{{cite web |date=29 Setyembre 2023 |title=Africa's Eswatini, one of the last absolute monarchies, holds an election without political parties |url=https://apnews.com/article/eswatini-elections-monarchy-king-democracy-dca9dc8e32bbd59cc908122c86814b8b |website=Associated Press News |language=en}}</ref> ==Tingnan din== *[[Raha]] *[[Paghahari-harian]] *[[Soberanya]] *[[Reynang reynante]] ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Monarkiya]] di9ekwaybwv6ioewcgqbtr6ncowibev 2213555 2213554 2026-06-27T08:18:16Z Jojit fb 38 /* Etimolohiya at gamit */ 2213555 wikitext text/x-wiki Ang '''hari''' ay isang maharlikang titulo na ibinibigay sa isang lalaking [[Monarkiya|monarko]].<ref>{{Cite web |title=king, n. meanings, etymology and more {{!}} Oxford English Dictionary |url=https://www.oed.com/dictionary/king_n?tl=true |archive-url=https://web.archive.org/web/20250619125431/https://www.oed.com/dictionary/king_n?tl=true |archive-date=2025-06-19 |access-date=2026-06-25 |website=www.oed.com |language=en |url-status=live }}</ref> Ang isang hari ay isang ganap na monarko kung taglay niya ang walang limitasyong kapangyarihan sa pamahalaan o ganap na soberanya sa isang bansa. Sa makabagong konteksto, maaaring tumukoy ang titulo sa pinuno ng isa sa mga umiiral na monarkiya sa kasalukuyan (maaaring [[Ganap na monarkiya|ganap]] o [[Monarkiyang konstitusyonal|konstitusyonal]]).<ref>{{cite book |last1=Bogdanor |first1=Vernon |url=https://books.google.com/books?id=mN6SzMefot4C&dq=monarchy&pg=PA1 |title=The Monarchy and the Constitution |date=1995 |publisher=Clarendon Press |isbn=978-0-19-829334-7 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Kimizuka |first1=Naotaka |url=https://books.google.com/books?id=3JUREQAAQBAJ&dq=constitutional+monarchies&pg=PA8 |title=Constitutional Monarchy of the Twenty-First Century |date=Hulyo 2024 |publisher=Springer |isbn=978-981-97-4327-8 |language=en}}</ref> Ginagamit ang titulong hari kasabay ng iba pang mga titulo para sa mga monarko: sa [[Mundong Kanluranin|Kanluran]], [[emperador]], dakilang prinsipe, prinsipe, arkiduke, [[duke]] o dakilang duke; at sa [[mundong Islamiko]], malik, [[sultan]], [[emir]], o hakim, bukod sa iba pa.<ref name="pine">{{cite book |last=Pine |first=L.G. |url=https://archive.org/details/titleshowkingbec0000pine/page/86 |title=Titles: How the King became His Majesty |publisher=Barnes & Noble |year=1992 |isbn=978-1-56619-085-5 |location=New York |page=[https://archive.org/details/titleshowkingbec0000pine/page/86 86] |language=en |url-access=registration}}</ref> Maaari ring tumukoy ang salitang '''hari''' sa isang konsorteng hari o haring asawa, isang titulong paminsan-minsan ay ibinibigay sa asawa ng isang naghaharing reyna, bagaman mas karaniwan ang titulong konsorteng prinsipe o prinsipeng asawa. == Etimolohiya at gamit == Ang salitang [[Wikang Tagalog|Tagalog]] na "hari" ay marahil hiniram sa Lumang [[Wikang Habanes|Habanes]] na ''haji'' na nangangahulgang isang pinuno.<ref name=":0">{{Cite book |url=https://www.google.com.ph/books/edition/Philippine_Studies/pqgSAAAAIAAJ |title=Philippine Studies |date=1960 |publisher=Ateneo de Manila University Press |language=en}}</ref> Ang "hari" sa salitang "[[bahaghari]]" na tila hango sa salitang "hari" ay hango sa mga salitang [[Sanskrito]]: ''waha'' (o ''vaha'') na nanganghulugang "daan" o "ruta" at "''hari''" na nangangahulugang "araw" o "sinag ng araw".<ref>{{Cite book |url=https://www.google.com.ph/books/edition/Asian_Studies/2LLiAAAAMAAJ |title=Asian Studies |date=1968 |publisher=Institute of Asian Studies, University of the Philippines |language=en}}</ref> Kaya ang ibig sabihin ng "bahaghari" ay "daan ng araw" imbis na "daan ng hari" o "[[bahag]] ng hari". Ang aktuwal na katawagan sa Sanskito para isang pinuno ay ''[[raja]]'' na siya ring ginagamit na katawagan sa Tagalog o ibang wika sa Pilipinas para tukuyin ang isang pinuno ng isang monarkiya noong sinaunang panahon tulad ni [[Raha Humabon]]. Bagaman pangkalahatang tumutukoy ang "hari" sa lalaking pinuno, tumutukoy din ito sa babaeng pinuno,<ref name=":0" /> na mas popular na tukuyin ngayon bilang [[Reynang reynante|reyna]], na hango sa salitang [[Wikang Kastila|Kastila]] na ''reina''.<ref>{{Cite web |date=2026-01-06 |title=Reyna... Ano ang walkout queen sa Tagalog? |url=https://www.tagaloglang.com/reyna/ |access-date=2026-06-27 |website=TAGALOG LANG |language=en-US}}</ref> Sa [[Metapisika|metaporika]] o [[Idiyomatiko|idiyomatikong]] gamit, maaaring ilarawan ang "hari" sa isang lalaking pinakamagaling, pinakadominante, o pinakamaimpluwensiya sa isang partikular ng larangan.<ref>{{Cite web |date=2026-05-19 |title=KING - Meaning & Translations {{!}} Collins English Dictionary |url=https://www.collinsdictionary.com/english-language-learning/king |access-date=2026-06-27 |website=www.collinsdictionary.com |language=en}}</ref> Halimbawa, si [[Dolphy]] ay itinuturing na Hari ng Komedya<ref>{{Cite web |date=2013-12-11 |title=Hari ng komedya Dolphy, mayroon nang smartphone app |url=https://www.gmanetwork.com/news/showbiz/content/339378/hari-ng-komedya-dolphy-mayroon-nang-smartphone-app/story/ |access-date=2026-06-27 |website=GMA News Online |language=en}}</ref> at si [[Francis Magalona|Francis M.]] naman ay itinuturing Hari ng Rap.<ref>{{Cite web |last=Mendoza |first=Ralph |date=2024-09-27 |title=Anak ni Francis M., nag-react sa girian kung sino 'King of Pinoy Rap' |url=https://balita.mb.com.ph/2024/09/27/anak-ni-francis-m-nag-react-sa-girian-kung-sino-king-of-pinoy-rap/ |access-date=2026-06-27 |website=Balita}}</ref> Ang katawagang naghahari-harian ay tumutukoy sa isang indibiduwal na namamayani sa isang pamayanan o lugar na hindi naman literal na hari. Kasingkahulugan ito ng [[Paghahari-harian|maton]] o siga. == Mga kasalukuyang hari == Sa kasalukuyan (noong 2023), kinikilala ang labingwalong hari bilang mga pinuno ng [[estado]] ng mga nagsasariling bansa. Karamihan sa mga haring ito ay nagsisilbing mga pinuno ng estado sa ilalim ng mga [[monarkiyang konstitusyonal]]. Gayunman, kabilang sa mga namumuno sa mga ganap na monarkiya ang Hari ng [[Saudi Arabia]] at ang Hari ng [[Eswatini]].<ref>{{cite web |title=Saudi Arabia: Country Profile |url=https://freedomhouse.org/country/saudi-arabia |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120123035653/https://freedomhouse.org/country/saudi-arabia |archive-date=2012-01-23 |access-date=2025-12-10 |language=en}}</ref><ref>{{cite web |date=29 Setyembre 2023 |title=Africa's Eswatini, one of the last absolute monarchies, holds an election without political parties |url=https://apnews.com/article/eswatini-elections-monarchy-king-democracy-dca9dc8e32bbd59cc908122c86814b8b |website=Associated Press News |language=en}}</ref> ==Tingnan din== *[[Raha]] *[[Paghahari-harian]] *[[Soberanya]] *[[Reynang reynante]] ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Monarkiya]] a7t2hkz4u7yz3ql2qef9zmjge9zvcph 2213556 2213555 2026-06-27T08:24:26Z Jojit fb 38 /* Etimolohiya at gamit */ 2213556 wikitext text/x-wiki Ang '''hari''' ay isang maharlikang titulo na ibinibigay sa isang lalaking [[Monarkiya|monarko]].<ref>{{Cite web |title=king, n. meanings, etymology and more {{!}} Oxford English Dictionary |url=https://www.oed.com/dictionary/king_n?tl=true |archive-url=https://web.archive.org/web/20250619125431/https://www.oed.com/dictionary/king_n?tl=true |archive-date=2025-06-19 |access-date=2026-06-25 |website=www.oed.com |language=en |url-status=live }}</ref> Ang isang hari ay isang ganap na monarko kung taglay niya ang walang limitasyong kapangyarihan sa pamahalaan o ganap na soberanya sa isang bansa. Sa makabagong konteksto, maaaring tumukoy ang titulo sa pinuno ng isa sa mga umiiral na monarkiya sa kasalukuyan (maaaring [[Ganap na monarkiya|ganap]] o [[Monarkiyang konstitusyonal|konstitusyonal]]).<ref>{{cite book |last1=Bogdanor |first1=Vernon |url=https://books.google.com/books?id=mN6SzMefot4C&dq=monarchy&pg=PA1 |title=The Monarchy and the Constitution |date=1995 |publisher=Clarendon Press |isbn=978-0-19-829334-7 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Kimizuka |first1=Naotaka |url=https://books.google.com/books?id=3JUREQAAQBAJ&dq=constitutional+monarchies&pg=PA8 |title=Constitutional Monarchy of the Twenty-First Century |date=Hulyo 2024 |publisher=Springer |isbn=978-981-97-4327-8 |language=en}}</ref> Ginagamit ang titulong hari kasabay ng iba pang mga titulo para sa mga monarko: sa [[Mundong Kanluranin|Kanluran]], [[emperador]], dakilang prinsipe, prinsipe, arkiduke, [[duke]] o dakilang duke; at sa [[mundong Islamiko]], malik, [[sultan]], [[emir]], o hakim, bukod sa iba pa.<ref name="pine">{{cite book |last=Pine |first=L.G. |url=https://archive.org/details/titleshowkingbec0000pine/page/86 |title=Titles: How the King became His Majesty |publisher=Barnes & Noble |year=1992 |isbn=978-1-56619-085-5 |location=New York |page=[https://archive.org/details/titleshowkingbec0000pine/page/86 86] |language=en |url-access=registration}}</ref> Maaari ring tumukoy ang salitang '''hari''' sa isang konsorteng hari o haring asawa, isang titulong paminsan-minsan ay ibinibigay sa asawa ng isang naghaharing reyna, bagaman mas karaniwan ang titulong konsorteng prinsipe o prinsipeng asawa. == Etimolohiya at gamit == Ang salitang [[Wikang Tagalog|Tagalog]] na "hari" ay marahil hiniram sa Lumang [[Wikang Habanes|Habanes]] na ''haji'' na nangangahulgang isang pinuno.<ref name=":0">{{Cite book |url=https://www.google.com.ph/books/edition/Philippine_Studies/pqgSAAAAIAAJ |title=Philippine Studies |date=1960 |publisher=Ateneo de Manila University Press |language=en}}</ref> Ang "hari" sa salitang "[[bahaghari]]" na tila hango sa salitang "hari" ay hango sa mga salitang [[Sanskrito]]: ''waha'' (o ''vaha'') na nanganghulugang "daan" o "ruta" at "''hari''" na nangangahulugang "araw" o "sinag ng araw".<ref>{{Cite book |url=https://www.google.com.ph/books/edition/Asian_Studies/2LLiAAAAMAAJ |title=Asian Studies |date=1968 |publisher=Institute of Asian Studies, University of the Philippines |language=en}}</ref> Kaya ang ibig sabihin ng "bahaghari" ay "daan ng araw" imbis na "daan ng hari" o "[[bahag]] ng hari". Ang aktuwal na katawagan sa Sanskito para isang pinuno ay ''[[raja]]'' na siya ring ginagamit na katawagan sa Tagalog o ibang wika sa Pilipinas para tukuyin ang isang pinuno ng isang monarkiya noong sinaunang panahon tulad ni [[Raha Humabon]]. Ang iba pang katawagan na katumbas ng "hari" ay "lakan" at "datu". Bagaman, ginagamit ang ibang katawagan depende sa lugar noong sinaunang [[Pilipinas]]. Bagaman pangkalahatang tumutukoy ang "hari" sa lalaking pinuno, tumutukoy din ito sa babaeng pinuno,<ref name=":0" /> na mas popular na tukuyin ngayon bilang [[Reynang reynante|reyna]], na hango sa salitang [[Wikang Kastila|Kastila]] na ''reina''.<ref>{{Cite web |date=2026-01-06 |title=Reyna... Ano ang walkout queen sa Tagalog? |url=https://www.tagaloglang.com/reyna/ |access-date=2026-06-27 |website=TAGALOG LANG |language=en-US}}</ref> Sa [[Metapisika|metaporika]] o [[Idiyomatiko|idiyomatikong]] gamit, maaaring ilarawan ang "hari" sa isang lalaking pinakamagaling, pinakadominante, o pinakamaimpluwensiya sa isang partikular ng larangan.<ref>{{Cite web |date=2026-05-19 |title=KING - Meaning & Translations {{!}} Collins English Dictionary |url=https://www.collinsdictionary.com/english-language-learning/king |access-date=2026-06-27 |website=www.collinsdictionary.com |language=en}}</ref> Halimbawa, si [[Dolphy]] ay itinuturing na Hari ng Komedya<ref>{{Cite web |date=2013-12-11 |title=Hari ng komedya Dolphy, mayroon nang smartphone app |url=https://www.gmanetwork.com/news/showbiz/content/339378/hari-ng-komedya-dolphy-mayroon-nang-smartphone-app/story/ |access-date=2026-06-27 |website=GMA News Online |language=en}}</ref> at si [[Francis Magalona|Francis M.]] naman ay itinuturing Hari ng Rap.<ref>{{Cite web |last=Mendoza |first=Ralph |date=2024-09-27 |title=Anak ni Francis M., nag-react sa girian kung sino 'King of Pinoy Rap' |url=https://balita.mb.com.ph/2024/09/27/anak-ni-francis-m-nag-react-sa-girian-kung-sino-king-of-pinoy-rap/ |access-date=2026-06-27 |website=Balita}}</ref> Ang katawagang naghahari-harian ay tumutukoy sa isang indibiduwal na namamayani sa isang pamayanan o lugar na hindi naman literal na hari. Kasingkahulugan ito ng [[Paghahari-harian|maton]] o siga. == Mga kasalukuyang hari == Sa kasalukuyan (noong 2023), kinikilala ang labingwalong hari bilang mga pinuno ng [[estado]] ng mga nagsasariling bansa. Karamihan sa mga haring ito ay nagsisilbing mga pinuno ng estado sa ilalim ng mga [[monarkiyang konstitusyonal]]. Gayunman, kabilang sa mga namumuno sa mga ganap na monarkiya ang Hari ng [[Saudi Arabia]] at ang Hari ng [[Eswatini]].<ref>{{cite web |title=Saudi Arabia: Country Profile |url=https://freedomhouse.org/country/saudi-arabia |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120123035653/https://freedomhouse.org/country/saudi-arabia |archive-date=2012-01-23 |access-date=2025-12-10 |language=en}}</ref><ref>{{cite web |date=29 Setyembre 2023 |title=Africa's Eswatini, one of the last absolute monarchies, holds an election without political parties |url=https://apnews.com/article/eswatini-elections-monarchy-king-democracy-dca9dc8e32bbd59cc908122c86814b8b |website=Associated Press News |language=en}}</ref> ==Tingnan din== *[[Raha]] *[[Lakan]] *[[Datu]] *[[Paghahari-harian]] *[[Soberanya]] *[[Reynang reynante]] ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Monarkiya]] 8di2bjk001nerd6t4grdslwg73tl456 2213557 2213556 2026-06-27T08:29:39Z Jojit fb 38 /* Etimolohiya at gamit */ 2213557 wikitext text/x-wiki Ang '''hari''' ay isang maharlikang titulo na ibinibigay sa isang lalaking [[Monarkiya|monarko]].<ref>{{Cite web |title=king, n. meanings, etymology and more {{!}} Oxford English Dictionary |url=https://www.oed.com/dictionary/king_n?tl=true |archive-url=https://web.archive.org/web/20250619125431/https://www.oed.com/dictionary/king_n?tl=true |archive-date=2025-06-19 |access-date=2026-06-25 |website=www.oed.com |language=en |url-status=live }}</ref> Ang isang hari ay isang ganap na monarko kung taglay niya ang walang limitasyong kapangyarihan sa pamahalaan o ganap na soberanya sa isang bansa. Sa makabagong konteksto, maaaring tumukoy ang titulo sa pinuno ng isa sa mga umiiral na monarkiya sa kasalukuyan (maaaring [[Ganap na monarkiya|ganap]] o [[Monarkiyang konstitusyonal|konstitusyonal]]).<ref>{{cite book |last1=Bogdanor |first1=Vernon |url=https://books.google.com/books?id=mN6SzMefot4C&dq=monarchy&pg=PA1 |title=The Monarchy and the Constitution |date=1995 |publisher=Clarendon Press |isbn=978-0-19-829334-7 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Kimizuka |first1=Naotaka |url=https://books.google.com/books?id=3JUREQAAQBAJ&dq=constitutional+monarchies&pg=PA8 |title=Constitutional Monarchy of the Twenty-First Century |date=Hulyo 2024 |publisher=Springer |isbn=978-981-97-4327-8 |language=en}}</ref> Ginagamit ang titulong hari kasabay ng iba pang mga titulo para sa mga monarko: sa [[Mundong Kanluranin|Kanluran]], [[emperador]], dakilang prinsipe, prinsipe, arkiduke, [[duke]] o dakilang duke; at sa [[mundong Islamiko]], malik, [[sultan]], [[emir]], o hakim, bukod sa iba pa.<ref name="pine">{{cite book |last=Pine |first=L.G. |url=https://archive.org/details/titleshowkingbec0000pine/page/86 |title=Titles: How the King became His Majesty |publisher=Barnes & Noble |year=1992 |isbn=978-1-56619-085-5 |location=New York |page=[https://archive.org/details/titleshowkingbec0000pine/page/86 86] |language=en |url-access=registration}}</ref> Maaari ring tumukoy ang salitang '''hari''' sa isang konsorteng hari o haring asawa, isang titulong paminsan-minsan ay ibinibigay sa asawa ng isang naghaharing reyna, bagaman mas karaniwan ang titulong konsorteng prinsipe o prinsipeng asawa. == Etimolohiya at gamit == Ang salitang [[Wikang Tagalog|Tagalog]] na "hari" ay marahil hiniram sa Lumang [[Wikang Habanes|Habanes]] na ''haji'' na nangangahulgang isang pinuno.<ref name=":0">{{Cite book |url=https://www.google.com.ph/books/edition/Philippine_Studies/pqgSAAAAIAAJ |title=Philippine Studies |date=1960 |publisher=Ateneo de Manila University Press |language=en}}</ref> Ang "hari" sa salitang "[[bahaghari]]" na tila hango sa salitang "hari" ay hango sa mga salitang [[Sanskrito]]: ''waha'' (o ''vaha'') na nanganghulugang "daan" o "ruta" at "''hari''" na nangangahulugang "araw" o "sinag ng araw".<ref>{{Cite book |url=https://www.google.com.ph/books/edition/Asian_Studies/2LLiAAAAMAAJ |title=Asian Studies |date=1968 |publisher=Institute of Asian Studies, University of the Philippines |language=en}}</ref> Kaya ang ibig sabihin ng "bahaghari" ay "daan ng araw" imbis na "daan ng hari" o "[[bahag]] ng hari". Ang aktuwal na katawagan sa Sanskito para isang pinuno ay ''[[raja]]'' na siya ring ginagamit na katawagan sa Tagalog o ibang [[Mga wika sa Pilipinas|wika sa Pilipinas]] para tukuyin ang isang pinuno ng isang monarkiya noong sinaunang panahon tulad ni [[Raha Humabon]]. Ang iba pang katawagan na katumbas ng "hari" ay "[[lakan]]" at "[[datu]]". Bagaman, ginagamit ang ibang katawagan depende sa lugar noong sinaunang [[Pilipinas]]. Partikular, ginagamit ang katawagang "sultan" para tukuyin ang mga pinuno sa lugar sa Pilipinas na [[Muslim]] tulad ng [[Sultanato ng Maguindanao]]. Bagaman pangkalahatang tumutukoy ang "hari" sa lalaking pinuno, tumutukoy din ito sa babaeng pinuno,<ref name=":0" /> na mas popular na tukuyin ngayon bilang [[Reynang reynante|reyna]], na hango sa salitang [[Wikang Kastila|Kastila]] na ''reina''.<ref>{{Cite web |date=2026-01-06 |title=Reyna... Ano ang walkout queen sa Tagalog? |url=https://www.tagaloglang.com/reyna/ |access-date=2026-06-27 |website=TAGALOG LANG |language=en-US}}</ref> Sa [[Metapisika|metaporika]] o [[Idiyomatiko|idiyomatikong]] gamit, maaaring ilarawan ang "hari" sa isang lalaking pinakamagaling, pinakadominante, o pinakamaimpluwensiya sa isang partikular ng larangan.<ref>{{Cite web |date=2026-05-19 |title=KING - Meaning & Translations {{!}} Collins English Dictionary |url=https://www.collinsdictionary.com/english-language-learning/king |access-date=2026-06-27 |website=www.collinsdictionary.com |language=en}}</ref> Halimbawa, si [[Dolphy]] ay itinuturing na Hari ng Komedya<ref>{{Cite web |date=2013-12-11 |title=Hari ng komedya Dolphy, mayroon nang smartphone app |url=https://www.gmanetwork.com/news/showbiz/content/339378/hari-ng-komedya-dolphy-mayroon-nang-smartphone-app/story/ |access-date=2026-06-27 |website=GMA News Online |language=en}}</ref> at si [[Francis Magalona|Francis M.]] naman ay itinuturing Hari ng Rap.<ref>{{Cite web |last=Mendoza |first=Ralph |date=2024-09-27 |title=Anak ni Francis M., nag-react sa girian kung sino 'King of Pinoy Rap' |url=https://balita.mb.com.ph/2024/09/27/anak-ni-francis-m-nag-react-sa-girian-kung-sino-king-of-pinoy-rap/ |access-date=2026-06-27 |website=Balita}}</ref> Ang katawagang naghahari-harian ay tumutukoy sa isang indibiduwal na namamayani sa isang pamayanan o lugar na hindi naman literal na hari. Kasingkahulugan ito ng [[Paghahari-harian|maton]] o siga. == Mga kasalukuyang hari == Sa kasalukuyan (noong 2023), kinikilala ang labingwalong hari bilang mga pinuno ng [[estado]] ng mga nagsasariling bansa. Karamihan sa mga haring ito ay nagsisilbing mga pinuno ng estado sa ilalim ng mga [[monarkiyang konstitusyonal]]. Gayunman, kabilang sa mga namumuno sa mga ganap na monarkiya ang Hari ng [[Saudi Arabia]] at ang Hari ng [[Eswatini]].<ref>{{cite web |title=Saudi Arabia: Country Profile |url=https://freedomhouse.org/country/saudi-arabia |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120123035653/https://freedomhouse.org/country/saudi-arabia |archive-date=2012-01-23 |access-date=2025-12-10 |language=en}}</ref><ref>{{cite web |date=29 Setyembre 2023 |title=Africa's Eswatini, one of the last absolute monarchies, holds an election without political parties |url=https://apnews.com/article/eswatini-elections-monarchy-king-democracy-dca9dc8e32bbd59cc908122c86814b8b |website=Associated Press News |language=en}}</ref> ==Tingnan din== *[[Raha]] *[[Lakan]] *[[Datu]] *[[Sultan]] *[[Paghahari-harian]] *[[Soberanya]] *[[Reynang reynante]] ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Monarkiya]] h9wl9zrddake1nrvhcjadqbm4ohakz2 2213558 2213557 2026-06-27T08:33:17Z Jojit fb 38 /* Etimolohiya at gamit */ 2213558 wikitext text/x-wiki Ang '''hari''' ay isang maharlikang titulo na ibinibigay sa isang lalaking [[Monarkiya|monarko]].<ref>{{Cite web |title=king, n. meanings, etymology and more {{!}} Oxford English Dictionary |url=https://www.oed.com/dictionary/king_n?tl=true |archive-url=https://web.archive.org/web/20250619125431/https://www.oed.com/dictionary/king_n?tl=true |archive-date=2025-06-19 |access-date=2026-06-25 |website=www.oed.com |language=en |url-status=live }}</ref> Ang isang hari ay isang ganap na monarko kung taglay niya ang walang limitasyong kapangyarihan sa pamahalaan o ganap na soberanya sa isang bansa. Sa makabagong konteksto, maaaring tumukoy ang titulo sa pinuno ng isa sa mga umiiral na monarkiya sa kasalukuyan (maaaring [[Ganap na monarkiya|ganap]] o [[Monarkiyang konstitusyonal|konstitusyonal]]).<ref>{{cite book |last1=Bogdanor |first1=Vernon |url=https://books.google.com/books?id=mN6SzMefot4C&dq=monarchy&pg=PA1 |title=The Monarchy and the Constitution |date=1995 |publisher=Clarendon Press |isbn=978-0-19-829334-7 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Kimizuka |first1=Naotaka |url=https://books.google.com/books?id=3JUREQAAQBAJ&dq=constitutional+monarchies&pg=PA8 |title=Constitutional Monarchy of the Twenty-First Century |date=Hulyo 2024 |publisher=Springer |isbn=978-981-97-4327-8 |language=en}}</ref> Ginagamit ang titulong hari kasabay ng iba pang mga titulo para sa mga monarko: sa [[Mundong Kanluranin|Kanluran]], [[emperador]], dakilang prinsipe, prinsipe, arkiduke, [[duke]] o dakilang duke; at sa [[mundong Islamiko]], malik, [[sultan]], [[emir]], o hakim, bukod sa iba pa.<ref name="pine">{{cite book |last=Pine |first=L.G. |url=https://archive.org/details/titleshowkingbec0000pine/page/86 |title=Titles: How the King became His Majesty |publisher=Barnes & Noble |year=1992 |isbn=978-1-56619-085-5 |location=New York |page=[https://archive.org/details/titleshowkingbec0000pine/page/86 86] |language=en |url-access=registration}}</ref> Maaari ring tumukoy ang salitang '''hari''' sa isang konsorteng hari o haring asawa, isang titulong paminsan-minsan ay ibinibigay sa asawa ng isang naghaharing reyna, bagaman mas karaniwan ang titulong konsorteng prinsipe o prinsipeng asawa. == Etimolohiya at gamit == Ang salitang [[Wikang Tagalog|Tagalog]] na "hari" ay marahil hiniram sa Lumang [[Wikang Habanes|Habanes]] na ''haji'' na nangangahulgang isang pinuno.<ref name=":0">{{Cite book |url=https://www.google.com.ph/books/edition/Philippine_Studies/pqgSAAAAIAAJ |title=Philippine Studies |date=1960 |publisher=Ateneo de Manila University Press |language=en}}</ref> Ang "hari" sa salitang "[[bahaghari]]" na tila hango sa salitang "hari" ay hango sa mga salitang [[Sanskrito]]: ''waha'' (o ''vaha'') na nanganghulugang "daan" o "ruta" at "''hari''" na nangangahulugang "araw" o "sinag ng araw".<ref>{{Cite book |url=https://www.google.com.ph/books/edition/Asian_Studies/2LLiAAAAMAAJ |title=Asian Studies |date=1968 |publisher=Institute of Asian Studies, University of the Philippines |language=en}}</ref> Kaya ang ibig sabihin ng "bahaghari" ay "daan ng araw" imbis na "daan ng hari" o "[[bahag]] ng hari". Ang aktuwal na katawagan sa Sanskito para isang pinuno ay ''[[raja]]'' na siya ring ginagamit na katawagan sa Tagalog o ibang [[Mga wika sa Pilipinas|wika sa Pilipinas]] para tukuyin ang isang pinuno ng isang monarkiya noong sinaunang panahon tulad ni [[Raha Humabon]]. Ang iba pang katawagan na katumbas ng "hari" ay "[[lakan]]" at "[[datu]]". Bagaman, ginagamit ang ibang katawagan depende sa lugar noong sinaunang [[Pilipinas]]. Partikular, ginagamit ang katawagang "sultan" para tukuyin ang mga pinuno sa lugar sa Pilipinas na [[Muslim]] tulad ng [[Sultanato ng Maguindanao]]. Bagaman pangkalahatang tumutukoy ang "hari" sa lalaking pinuno, tumutukoy din ito sa babaeng pinuno,<ref name=":0" /> na mas popular na tukuyin ngayon bilang [[Reynang reynante|reyna]], na hango sa salitang [[Wikang Kastila|Kastila]] na ''reina''.<ref>{{Cite web |date=2026-01-06 |title=Reyna... Ano ang walkout queen sa Tagalog? |url=https://www.tagaloglang.com/reyna/ |access-date=2026-06-27 |website=TAGALOG LANG |language=en-US}}</ref> Isang nyutral na salita ang "hari" na maaring tumukoy din sa ibang [[kasarian]], kaya, maaaring gamitin ang katagang "naghaharing reyna". Sa [[Metapisika|metaporika]] o [[Idiyomatiko|idiyomatikong]] gamit, maaaring ilarawan ang "hari" sa isang lalaking pinakamagaling, pinakadominante, o pinakamaimpluwensiya sa isang partikular ng larangan.<ref>{{Cite web |date=2026-05-19 |title=KING - Meaning & Translations {{!}} Collins English Dictionary |url=https://www.collinsdictionary.com/english-language-learning/king |access-date=2026-06-27 |website=www.collinsdictionary.com |language=en}}</ref> Halimbawa, si [[Dolphy]] ay itinuturing na Hari ng Komedya<ref>{{Cite web |date=2013-12-11 |title=Hari ng komedya Dolphy, mayroon nang smartphone app |url=https://www.gmanetwork.com/news/showbiz/content/339378/hari-ng-komedya-dolphy-mayroon-nang-smartphone-app/story/ |access-date=2026-06-27 |website=GMA News Online |language=en}}</ref> at si [[Francis Magalona|Francis M.]] naman ay itinuturing Hari ng Rap.<ref>{{Cite web |last=Mendoza |first=Ralph |date=2024-09-27 |title=Anak ni Francis M., nag-react sa girian kung sino 'King of Pinoy Rap' |url=https://balita.mb.com.ph/2024/09/27/anak-ni-francis-m-nag-react-sa-girian-kung-sino-king-of-pinoy-rap/ |access-date=2026-06-27 |website=Balita}}</ref> Ang katawagang naghahari-harian ay tumutukoy sa isang indibiduwal na namamayani sa isang pamayanan o lugar na hindi naman literal na hari. Kasingkahulugan ito ng [[Paghahari-harian|maton]] o siga. == Mga kasalukuyang hari == Sa kasalukuyan (noong 2023), kinikilala ang labingwalong hari bilang mga pinuno ng [[estado]] ng mga nagsasariling bansa. Karamihan sa mga haring ito ay nagsisilbing mga pinuno ng estado sa ilalim ng mga [[monarkiyang konstitusyonal]]. Gayunman, kabilang sa mga namumuno sa mga ganap na monarkiya ang Hari ng [[Saudi Arabia]] at ang Hari ng [[Eswatini]].<ref>{{cite web |title=Saudi Arabia: Country Profile |url=https://freedomhouse.org/country/saudi-arabia |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120123035653/https://freedomhouse.org/country/saudi-arabia |archive-date=2012-01-23 |access-date=2025-12-10 |language=en}}</ref><ref>{{cite web |date=29 Setyembre 2023 |title=Africa's Eswatini, one of the last absolute monarchies, holds an election without political parties |url=https://apnews.com/article/eswatini-elections-monarchy-king-democracy-dca9dc8e32bbd59cc908122c86814b8b |website=Associated Press News |language=en}}</ref> ==Tingnan din== *[[Raha]] *[[Lakan]] *[[Datu]] *[[Sultan]] *[[Paghahari-harian]] *[[Soberanya]] *[[Reynang reynante]] ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Monarkiya]] 63m0g7lu7faxltnpwggq6404ksjlear 0 38887 2213498 1929562 2026-06-26T17:59:45Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2213498 wikitext text/x-wiki Ang '''Simbahang Katoliko sa Hapon''' ay bahagi ng malaking katawan ng [[Simbahang Katoliko]] sa ilalim ng pamumunong espiritwal ng [[Santo Papa]] at ng [[kurya]] sa [[Roma]]. Tinatayang mayroong 509,000 Katoliko sa [[Hapon (bansa)|Hapon]] - 0.5% lamang ng kabuuang populasyon. Binubuo ng mga obispo ng kanilang diosesis ang Catholic Bishops' Conference of Japan, ang episcopal conference ng naturang bansa. Si Arsobispo Alberto Bottari de Castello ang kasulukyang Nunsyo Apostoliko sa Hapon. Siya ang ang ambasador ng [[Vatican]] sa Hapon, delegado ng lokal na simbahan. == Mga Diosesis sa Hapon == === Kalakhang Lalawigan ng Nagasaki === * [[Arsdiosesis]] ng [[Nagasaki]] * [[Diosesis]] ng [[Fukuoka]] * Diosesis ng [[Kagoshima]] * Diosesis ng [[Naha]] * Diosesis ng [[Oita]] === Kalakhang Lalawigan ng Osaka === * Arsdiosesis ng Osaka * Diosesis ng Hiroshima * Diosesis ng Kyoto * Diosesis ng Nagoya * Diosesis ng Takamatsu === Kalakhang Lalawigan ng Tokyo === * [[Arsdiosesis ng Tokyo]] * Diosesis ng Sapporo * Diosesis ng Sendai * Diosesis ng Yokohoma * Diosesis ng Niigata * Diosesis ng Saitama == Kawing Panlabas == * [http://www.gcatholic.com/dioceses/data/countryJP.htm Giga-Catholic Information on the Catholic Church in Japan] * [http://www.cbcj.catholic.jp/eng/index.htm Catholic Bishops's Conference of Japan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071009172852/http://www.cbcj.catholic.jp/eng/index.htm |date=2007-10-09 }} * [http://www.vatican.va/ The Holy See — The Vatican's Official Website] [[Kaurian:Katolisismo]] [[Kaurian:Hapon]] {{stub}} jtlokjzgxgni1ddtnmxzz2yzrnw0gsv 0 39716 2213497 2212270 2026-06-26T17:19:32Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2213497 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Windows_logo_and_wordmark_-_2021.svg|thumb|250px|Ang logong kasalukuyang ginagamit ng [[Microsoft Windows]]]] Ang [[Microsoft Windows]], noong una, ay isang hanay ng mga ''[[graphical user interface]]'' at ''[[operating environment]]'' para sa mga [[kompyuter]] na [[IBM]], at iba pang mga kahalintulad na kompyuter na tumatakbo sa ilalim ng [[MS-DOS]], at, matapos ng pagkakalabas ng [[Windows NT 3.1]], ang pinakauna nitong ganap na ''[[operating system]]'' noong [[Hulyo 27]], [[1993]]<ref>{{Cite web |url=http://www.guidebookgallery.org/guis/windows/winnt31 |title=Guidebookgallery |access-date=2008-05-22 |archive-date=2017-10-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171002224841/http://www.guidebookgallery.org/guis/windows/winnt31 |url-status=dead }}</ref>, isa na rin itong hanay ng mga OS. Sa kasalukuyan, ito ang pinakakilala, pinakamabenta, at pinakaginagamit sa buong mundo<ref>[http://www.theregister.co.uk/2001/05/09/winxp_to_be_best_fastest/ The Register]</ref> hindi lamang sa mga tahanan at tanggapan kundi pati rin sa mga [[serbidor]]; ito ay noon pang [[2005]].<ref>[http://www.computerweekly.com/Articles/2005/11/29/213143/windows-becomes-biggest-selling-server-os.htm Computer Weekly]</ref> == Bersyon == :''Silipin din: [[Paghahambing ng mga bersyon ng Microsoft Windows|Paghahambing]] at [[Talaan ng mga bersyon ng Microsoft Windows]]'' <imagemap> Image:Windows family.svg|820px|center|Pamilya ng Microsoft Windows circle 25 36 26 [[Windows 1.0]] circle 99 36 26 [[Windows 2.0]] circle 176 37 26 [[Windows 3.0]] rect 198 143 220 157 [[Windows NT]] circle 250 37 26 [[Windows 3.1x]] circle 250 92 26 [[Windows 3.1x]] circle 270 149 26 [[Windows NT 3.1]] circle 268 232 26 [[Windows NT 3.1]] circle 316 69 26 [[Windows 95]] circle 356 149 26 [[Windows NT 4.0]] circle 356 232 26 [[Windows NT 4.0]] circle 390 69 26 [[Windows 98]] circle 462 69 26 [[Windows Me]] circle 466 150 26 [[Windows 2000]] circle 464 232 26 [[Windows 2000]] circle 534 139 26 [[Windows XP]] circle 535 183 26 [[Windows XP]] circle 572 232 26 [[Windows Server 2003]] circle 594 23 26 [[Talaan ng mga edisyon ng Windows XP#Media Center Edition]] circle 682 23 26 [[Talaan ng mga edisyon ng Windows XP#Media Center Edition]] circle 760 110 26 [[Windows Vista]] circle 762 183 26 [[Windows Vista]] circle 866 232 26 [[Windows Server 2008]] desc top-right </imagemap> === [[1985]] — [[1987]] === :''Silipin din: [[Windows 1.0x]]'' [[Talaksan:Windows.png|left|thumb|Unang logong ginamit ng [[Microsoft Windows]]|250px]] Nagsimula ang [[Microsoft Windows]] noong [[Nobyembre 20]], [[1985]] nang inilabas nito ang pinakauna nitong bersyon: ang [[Windows 1.0]]. Itinatampok sa Windows 1.0 ang kakayahan nitong magpatakbo ng mga [[programa (kompyuter)|programa]] nang sabay-sabay sa ilalim ng ''[[graphical user interface]]'', isang bagay na lubhang nagpapadali ng trabaho; pareho ng mga kakayahang ito ay hindi kayang gawin ng karamihan ng mga batay sa [[DOS]] na ''[[opreating system]]''. Hindi nito kayang pagpatu-patungin ang mga [[dungawan (kompyuter)|dungawan]],<ref>{{Cite web |title=Oldos |url=http://wiki.oldos.org/Windows/Win1x |access-date=2008-05-23 |archive-date=2008-05-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080517133833/http://wiki.oldos.org/Windows/Win1x |url-status=dead }}</ref> kakaunti lamang ang mga programang sumusuporta rito, at mahina ang benta nito.<ref>{{Cite web |title=Vista Ultimate |url=http://www.vistaultimate.com/windows1.htm |access-date=2008-05-23 |archive-date=2008-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080513024000/http://www.vistaultimate.com/windows1.htm |url-status=dead }}</ref> Idinisenyo ang Windows 1.0 upang making kagaya ng [[Mac OS]], na nagbunga naman ng pagsasakdal ng [[Apple Inc.]], ang kompanyang gumawa ng Mac OS, laban sa [[Microsoft]] dahil sa sinasabing paglabag nito sa [[karapatang-ari]]ng nagbunga ng [[Dolyar ng Estados Unidos|USD]] 5 bilyong pagkalugi ng Apple;<ref>{{Cite web |title=Apple vs. Microsoft |url=http://www.courttv.com/archive/trials/microsoft/legaldocs/maritz_full.html#6 |access-date=2008-05-23 |archive-date=2008-12-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081201142514/http://www.courttv.com/archive/trials/microsoft/legaldocs/maritz_full.html#6 |url-status=dead }}</ref> at dahil doon napigilan ang Microsoft sa pagdaragdag ng ilang kagamitan sa Windows.<ref>{{Cite web |url=http://www.wired.com/gadgets/pcs/multimedia/2007/01/wiredphotos31 |title=Wired |access-date=2013-06-30 |archive-date=2012-10-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121031002700/http://www.wired.com/gadgets/pcs/multimedia/2007/01/wiredphotos31/ |url-status=dead }}</ref> [[Talaksan:WinAleman.gif|250px|thumb|Ang [[wikang Aleman|Alemang]] edisyon ng [[Windows 1.02]]|right]] Sa parehong taon ng [[1985]], inilabas ng Microsoft, ang [[Windows 1.02]], isang bersyon ng Windows na kagayang-kagaya ng Windows 1.0 ngunit isinalin sa ilang [[wikang Europeo]] kagaya ng [[wikang Aleman|Aleman]], habang ang edisyong [[wikang Pranses|Pranses]] naman nito ay inilabas noong [[Pebrero 1985]].<ref>{{Cite web |title=Fortune City |url=http://www.fortunecity.com/marina/reach/435/comphis5.html |access-date=2001-06-16 |archive-date=2001-06-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010616004910/http://www.fortunecity.com/marina/reach/435/comphis5.html |url-status=live }}</ref> Noong [[Agosto 29]], [[1986]], inilabas ng Microsoft ang [[Windows 1.03]], isa ring bersyong kagayang-kagaya ng Windows 1.0 ngunit mayroong dagdag na suporta para sa [[hardwer]], kagaya ng maramihang mga [[panlimbag]], ''[[font]]'', kagaya ng [[Times New Roman]], at iba pa. At bilang isang pag-aayos sa mga kamailan ng 3.0, sunod namang inilabas ng Microsoft ang [[Windows 4.0]] noong [[Abril 1987]]. === [[1987]] — [[1989]] === [[Talaksan:Windows2.0.png|200px|left|Dito makikitang nakapatong ang "Clock" sa "Control Panel"|thumb]] ::::::::::''Silipin din: [[Windows 2.x]]'' Noong [[Disyembre 9]], [[1987]],<ref>{{Cite web |url=http://www.guidebookgallery.org/guis/windows/win20 |title=Guidebookgallery |access-date=2008-05-23 |archive-date=2019-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190727135051/https://guidebookgallery.org/guis/windows/win20 |url-status=dead }}</ref> inilabas ng [[Microsoft]] ang [[Windows 2.0]] bilang ikalawang bersyon ng [[Microsoft Windows]]. Itinatampok sa bersyong ito ang mas malaking paggawa, suporta sa [[hardwer]], nagpapatung-patong na mga [[dungawan (kompyuter)|dungawan]], mas mabuting pamamahala ng [[alaala (kompyuter)|alaala]], mga dragdag na [[tuwirang daang pantipaan]], at iba pa. Ginawa ang ''[[operating system]]'' na ito para sa [[Intel 80386]], at hindi kagaya ng naunang bersyon,<ref>{{Cite web |url=http://www.mark13.org/node/73 |title=Mark13 |access-date=2008-05-23 |archive-date=2008-07-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080725165941/http://www.mark13.org/node/73 |url-status=dead }}</ref> marami nang [[programa (kompyuter)|programang]] ginawa at/o sumusuporta para rito. Ngunit kagaya ng naunang bersyon, isa lamang itong ''[[operating environment]]'', at nagsakdal ang [[Apple Inc.]] muli sa Microsoft dahil sa sinasabing paglabag sa [[karapatang-ari]]ng matatagpuan sa Windows 2.0; bagaman mas saunahin ang Windows 2.0 kung ihahambing sa [[Mac OS]].<ref>{{Cite web |url=http://www.macobserver.com/columns/thisweek/2004/20040731.shtml |title=The Mac Observer |access-date=2008-05-23 |archive-date=2008-05-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080512182122/http://www.macobserver.com/columns/thisweek/2004/20040731.shtml |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Kasaysayan ng Microsoft |url=http://www.thocp.net/companies/microsoft/microsoft_company.htm |access-date=2008-05-23 |archive-date=2008-05-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080514211138/http://www.thocp.net/companies/microsoft/microsoft_company.htm |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.encyclopedia4u.com/w/windows-2-0.html |title=Windows 2.0 |access-date=2008-05-23 |archive-date=2007-02-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070217235038/http://www.encyclopedia4u.com/w/windows-2-0.html |url-status=dead }}</ref> Sunod namang inilabas ng Microsoft ang [[Windows 2.03]] bilang isang pagpapalawig pa ng mga kakayahan ng Windows 2.0 sa pagtakbo sa Intel 80386. Noong [[Mayo 27]], [[1987]], inilabas ang [[Windows 2.1]], isang dinagdagang bersyon ng Windows 2.03 na naglalayong gumamit ng pinalawig na alaala. Bukod pa rito, mayroon din itong mas malawak na suporta sa hardwer. Noong [[Marso 13]], [[1989]], inilabas naman ng Microsoft ang [[Windows 2.11]]. Irinaragdag dito ang mas maayos pagluluklok, mas mabilis na paglilimbag, at suporta sa hanggang 512 KB ng alaala. === [[1990]] — [[1991]] === :''Silipin din: [[Windows 3.0]]'' [[Talaksan:WinMed1.gif|right|265px|thumb|Makikita ang pinakaunang bersyon ng [[Windows Media Player]] sa [[Windows 3.0 with Multimedia Extension]].]] Noong [[Mayo 22]], [[1990]], inilabas ng [[Microsoft]] ang [[Windows 3.0]]. Itinatampok sa bersyong ito ang kakayahan nitong gumamit ng hanggang 640 KB ng [[alaala (kompyuter)|alaala]]<ref>{{Cite web |title=Kasaysayan ng Microsoft Windows 3.0 |url=http://www.vistaultimate.com/windows3.htm |access-date=2008-05-24 |archive-date=2008-09-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080928054952/http://www.vistaultimate.com/windows3.htm |url-status=dead }}</ref> lalo na sa mga [[Intel 80286]] at [[Intel 80386|80386]],<ref>{{Cite web |title=Windows 3.0 |url=http://www.javvin.com/softwareglossary/Windows3.html |access-date=2008-05-24 |archive-date=2008-06-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080625210552/http://www.javvin.com/softwareglossary/Windows3.html |url-status=dead }}</ref> at 16 MB naman kung nasa tumatakbo sa ilalim ng [[16-bit]]; ang kakayahan nitong ito sa alaala ay lubhang makabago sa panahong iyon.<ref>[http://www.techweb.com/encyclopedia/defineterm.jhtml?term=Windows%33%2E%30 TechEncyclopedia]{{Dead link|date=Marso 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[http://www.cachesoftware.com/chemfrontier/index.shtml ''Operating System'' na Windows 3.x]</ref> Bukod pa rito, nagmamay-ari ito ng isang napakamakabagong [[grapika]]ng, para sa panahon na iyon, sumusuporta ng 16 na kulay sa [[VGA]]. Sa mga [[programa (kompyuter)|programa]] naman nito, naglalaman ito ng isang pinabuting pampamahala ng mga [[talaksan]] at [[panlimbag]], at kayang magpatakbo ng mga programa ng [[MS-DOS]] nang sabay-sabay. Bilang pinakamabago sa lahat, malawak ang suporta nito para sa ''[[mouse]]'' kaya hindi na ito nangangailangan pang gamitan palagi ng mga utos sa [[MS-DOS]], at lubhang nagpadali ito sa trabaho.<ref>{{Cite web |title=Computer Hope |url=http://www.computerhope.com/win3x.htm |access-date=2008-05-24 |archive-date=2013-08-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130804181724/http://www.computerhope.com/win3x.htm |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.windows-now.com/files/folders/21092/download.aspx Microsoft]{{Dead link|date=Agosto 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Noong [[Oktubre 1991]] naman, inilabas ng Microsoft ang [[Windows 3.0a]], isang maliit na pagsasaayos sa mga nilalaman ng Windows 3.0, kagaya ng [[Himem.sys]], at ang [[Windows 3.0 with Multimedia Extension]], isang maliit na dagdag sa kakayahan ng Windows 3.0 sa larangan ng [[midya]]. Kasama sa bersyong ito ang pinakaunang [[Windows Media Player]] at [[Sound Recorder (Microsoft Windows)|Sound Recorder]], at iba pang mga suportang pangmidya. === [[1992]] — [[1994]] === :''Silipin din: [[Windows 3.1x]] at [[Windows NT 3.1|NT 3.1]]'' [[Talaksan:HotdogWin.png|185px|left|thumb|Naglalaman ang temang "Hot Dog Stand" ng [[Windows 3.1]] ng mga matitingkad at nagsasalungatang kulay.]] Noong [[Abril 6]], [[1992]], inilabas ng [[Microsoft]] ang [[Windows 3.1]] bilang kapalit ng [[Windows 3.0]]. Ang mga bago rito ay ang dagdag na suporta nito para sa [[True Type]] ng [[Apple Inc.]], pagkakaroon ng sarili nitong ''[[antivirus]]'' na [[Microsoft Anti-Virus]], at [[Windows Registry]], mga [[programa (kompyuter)|programa]] at suportang pangmidya at [[laptop]], at iba pa.<ref>[http://support.microsoft.com/kb/83245 Microsoft]</ref> Gumagamit ito ng ''[[graphical user interface]]'' na kagaya ng sa Windows 3.0, at nagtatampok din ng suporta para sa mga programa niyon. Wala na itong [[totoong kaparaanan]] kaya hindi na ito tumatakbo sa mga [[Intel 8086]].<ref>[http://foldoc.org/?Windows+3.1 Windows 3.1]</ref> Nilalaman din sa bersyong ito ang temang "Hot Dog Stand", isang tema ng mga nagsasalungatang kulay, na siya namang ikinukutiya angkin daw na kapangitan.<ref>{{Cite web |url=http://www.codinghorror.com/blog/archives/000341.html |title=Coding Horror |access-date=2008-05-24 |archive-date=2008-05-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080523104239/http://www.codinghorror.com/blog/archives/000341.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://penguinpetes.com/b2evo/index.php?title=why_is_the_transition_from_windows_to_li&more=1&c=1&tb=1&pb=1 |title=Penguin Pete |access-date=2008-05-24 |archive-date=2010-01-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100104010420/http://penguinpetes.com/b2evo/index.php?title=why_is_the_transition_from_windows_to_li&more=1&c=1&tb=1&pb=1 |url-status=dead }}</ref> Noong [[Oktubre 1]], [[1992]], inilabas ang [[Windows for Workgroups 3.1]], isang edisyon ng Windows 3.1 na naglalaman ng mas pinabuting [[paglalambat-lambat]].<ref>[http://encyclopedia2.thefreedictionary.com/Windows+for+Workgroups Free Online Encyclopedia]</ref> Bilang isa ring pagpapabuti ng mga bahaging matatagpuan na sa Windows 3.1,<ref>[http://foldoc.org/?Windows+3.11 Windows 3.11]</ref> inilabas ng Microsoft ang [[Windows 3.11]] noong [[Disyembre 31]], [[1993]]; walang mga bagong kagamitan ito.<ref>[http://www.winhistory.de/more/win31.htm Windows 3.1x]</ref> Kagaya ng Windows 3.1, nilabasan din ng panlambat-lambat na edisyon nito ang Windows 3.11 noong [[Nobyembre 1]], [[1993]]; ito ang [[Windows for Workgroups 3.11]], na mas maraming kagamitang panlambat-lambat kaysa sa Windows for Workgroups 3.1.<ref>{{Cite web |title=Yale |url=http://www.yale.edu/pclt/OPSYS/WFWG311.HTM |access-date=2008-05-24 |archive-date=2008-07-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080724121509/http://www.yale.edu/pclt/OPSYS/WFWG311.HTM |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.cs.umd.edu/hcil/muiseum/systems/win3.11.html Windows for Workgroups 3.xx]</ref><ref>[http://foldoc.org/?Windows+for+Workgroups Windows for Workgroups]</ref><ref>[http://support.microsoft.com/kb/126746 Microsoft]</ref><ref>{{Cite web |title=Kasaysayan ng Windows 3.1 |url=http://wiki.oldos.org/Windows/Win31 |access-date=2008-05-24 |archive-date=2008-05-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080518014916/http://wiki.oldos.org/Windows/Win31 |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.winhistory.de/more/win311.htm Windows for Workgroups 3.1x]</ref> [[Talaksan:WinChin.gif|310px|thumb|right|[[Windows 3.2]]]] Sa kabilang panig naman ng hanay ng [[Windows]], inilabas ng Microsoft ang [[Windows NT 3.1]] bilang pinakaunang bersyon ng [[Windows NT]], pinakaunang bersyon ng Windows na [[32-bit]] at isang ganap na ''[[operating system]]'',<ref>{{Cite web |url=http://www.reactos.org/wiki/index.php/Windows_NT_3.1 |title=ReactOS |access-date=2008-05-25 |archive-date=2007-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071015144917/http://www.reactos.org/wiki/index.php/Windows_NT_3.1 |url-status=dead }}</ref>, noong [[Hulyo 27]], [[1993]]. Ito ay ginawa para sa mga tanggapan bilang isang tagapamahala ng [[Lambat-lambat ng lokal na pook|LAN]].<ref>[http://www.oreilly.com/catalog/securwinserv/chapter/ch01.html O' Reilly]</ref> Ang GUIng ginagamit nito ay kagayang-kagaya ng sa Windows 3.1.<ref>[http://www.cs.umd.edu/hcil/muiseum/systems/winnt3.1.html Windows NT 3.1]</ref> Ngunit hindi kagaya ng Windows 3.1, hindi ito naging gaanong mabenta at ilang hardwer lamang ang sinusuportahan nito.<ref>[http://www.winhistory.de/more/nt31.htm Windows NT 3.1]</ref><ref>[http://www.gaby.de/win3x/ent31.htm Windows NT 3.1]</ref> Sa panig mula ng mga pantahanang bersyon ng Windows, inilabas ng Microsoft ang [[Windows 3.2]], ang bersyong [[Tsinong Ipinapayak]] ng Windows na batay sa Windows 3.1<ref>[http://toastytech.com/guis/win32.html Toasty Tech]</ref> na sinang-ayunan ng bansang pinagpadalhan, sa [[Republikang Popular ng Tsina]] noong [[Enero 1993]]<ref>[http://msdn.microsoft.com/en-us/library/cc195103.aspx MSDN]</ref> habang maaari rin itong makuha bilang isang libreng pandagdag ng mga nagmamay-ari ng [[wikang Tsino|Tsinong]] bersyon ng Windows 3.1.<ref>[http://support.microsoft.com/kb/129451#appliesto Microsoft]</ref><ref>[http://www.winhistory.de/more/win32.htm Windows 3.2]</ref> Nagtatampok ang bersyong ito ng 10 paraan upang makapagpasok ng mga [[Tsinong titik]], isang pagpapahirap sa teknolohiya dahil sa pagkakomplekado ng mga titik na iyon.<ref>[http://tprc.si.umich.edu/abstracts/TAN.TXT Mga Suliranin Pampatakarang Pangkaalamaan at Pangkaligtasang Pang-internet sa Republikang Popular ng Tsina]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === [[1994]] — [[1995]] === :''Silipin din: [[Windows NT 3.5]] at [[Windows NT 3.51|3.51]]'' Noong [[Setyembre 21]], [[1994]], inilabas ng [[Microsoft]]<ref>{{Cite web |url=http://www.guidebookgallery.org/guis/windows/winnt35 |title=GuideBookGallery |access-date=2008-05-26 |archive-date=2020-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200203155247/http://www.guidebookgallery.org/guis/windows/winnt35 |url-status=dead }}</ref> ang ikalawa nitong bersyon ng [[Windows NT]]; ito ang [[Windows NT 3.5]]. Isa sa mga bagong kakayahan nito ay ang pagtatalaga ng mga [[mahabang ngalang pantalaksan|mahahabang ngalang pantalaksan]] kung [[File Allocation Table|FAT]] ang ginagamit habang nagtatampok naman ito ng dagdag na bilis at katatagan, at mas kaunting pangangailangan sa [[alaala (kompyuter)|alaala]], at mayroong mas maliit na [[kodigong pinagmulan|kodigo]]. Nagtatampok din ito ng mas malakas na suporta para sa [[paglalambat-lambat]] gamit ang [[TCP/IP]]<ref>{{Cite web |title=Yale |url=http://www.yale.edu/pclt/WINWORLD/NT.HTM |access-date=2008-05-26 |archive-date=2000-02-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20000229122839/http://www.yale.edu/pclt/WINWORLD/NT.HTM |url-status=dead }}</ref>, [[OpenGL]]<ref>[http://support.microsoft.com/kb/124034 Microsoft]</ref> at [[OLE]].<ref>[http://foldoc.org/?Windows+NT+3.5 Windows NT 3.5]</ref>. Hindi kagaya ng mga naunang bersyon, hindi na ito nangangailangan pang manimula sa [[MS-DOS]] habang ang ''[[graphical user interface]]'' nito ay katulad na katulad ng sa [[Windows 3.1]].<ref>[http://www.cs.umd.edu/hcil/muiseum/systems/winnt3.5.html Windows NT 3.5x]</ref> Noong [[Mayo 30]], [[1995]], inilabas ng Microsoft ang [[Windows NT 3.51]]<ref>[http://trillian.randomstuff.org.uk/~stephen/history/timeline-INDEX.html Isang maikling kasaysayan ng panunuos]</ref> Sa lahat-lahat isa lamang itong pagpapabuti ng mga kagamitang matatagpuan na sa Windows NT 3.5 bagaman naglalaman ito ng ilang mga bagong kakayahan, kagaya ng [[pagpikpik ng datos]] sa [[NTFS]]. Ilan sa mga bago at/o inayos dito ay ang dagdag na suporta nito para sa [[3D]] sa OpenGL, at pagsasaayos ng [[kamalian sa paghahati sa mga lumulutang na tuldok ng Pentium]] na ''[[processor]]'' ng [[Intel]].<ref>[http://www.winhistory.de/more/nt351.htm Windows NT 3.5x]</ref> Bagaman dito, nagbunga naman ang mga pagsasaayos na ito sa hindi pagpapakita nang tama ng mga [[Koreanong titik]] sa mga [[programa (kompyuter)|programang]] ginawa para sa Windows NT 3.5; inayos ng Microsoft ang problemang ito sa isang libreng dagdag.<ref>[http://support.microsoft.com/kb/157447 Microsoft]</ref> === [[1995]] — [[1999]] === :''Silipin din: [[Windows 95]], [[Windows NT 4.0|NT 4.0]] at [[Windows 98|98]]'' [[Talaksan:Windows95 desktop.png|thumb|left|Isa sa mga pinakamakabagong katangian ng [[Windows 95]] ang bagung-bago nitong [[GUI]]ng naglalayong magpadali ng paggawa ng mga trabaho sa [[kompyuter]].<ref>{{Cite web |title=Kasaysayan ng Microsoft laban sa Apple |url=http://www.willyhoops.com/microsoft_vs_apple_history.htm |access-date=2008-05-26 |archive-date=2008-08-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080828110344/http://www.willyhoops.com/microsoft_vs_apple_history.htm |url-status=dead }}</ref>|187px]] Noong [[Agosto 24]], [[1995]], naglabas nanaman ang [[Microsoft]] ng isang panibagong pantahanang ''[[operating system]]''; ito ang [[Windows 95]]. Naging isang napakalaking hakbang ito sa pagpapabuti ng [[Windows]] lalo na sa bagung-bago at ibang-iba nitong ''[[graphical user interface]]'' na hindi pa nakikita at nagagamit sa alin mang naunang bersyon ng Windows.<ref>[http://www.computerhope.com/jargon/w/win95.htm Computer Hope]</ref> Ilan sa mga pagbabago sa GUI nito ay ang kawalan nito ng [[Program Manager]] at [[File Manager]] na matatagpuan sa lahat ng naunang bersyon ng Windows. Sa halip nagtatampok ito ng isang bagong [[Start button]] at [[Windows Explorer]]. Karamihan sa mga pangunahing disenyong unang natagpuan sa Windows 95, kagaya ng Start Button at [[Taskbar]], ay nakalakip pa rin sa mga pinakabagong bersyon ng Windows at maging ng karamihan sa mga bersyon ng [[Linux]] magpahanggang-ngayon. Bukod sa GUI nito, ilan sa mga makabagong aspeto nito ang kaunahan nito sa pagiging isang bersyong ganap at [[32-bit]] na OS sa hanay na pantahanan ng Windows. Bagaman 32-bit na ito,<ref>[http://foldoc.org/?Windows+95 Windows 95]</ref> kaya pa rin nitong magpatakbo ng mga [[programa (kompyuter)|programang]] [[16-bit]]. Sinusuportahan ng lahat ng mga bersyon ng Windows 95 ang [[FAT16]] ngunit ang dalawang huling bersyon lamang nito ang sumusuporta sa parehong FAT16 at [[FAT32]].<ref>[http://www.users.globalnet.co.uk/~jeacocke/windows2.htm Suporta sa sistemang pantalaksan]</ref> Ilan sa mga bagong kakayahan nito ay ang [[Plug and Play]], mga suportang pangmidya, <ref>{{Cite web |title=Windows 95 (pagtanaw ng mga katangian) |url=http://aslib.co.uk/caa/abstracts/open/95-1829.html |access-date=2008-05-26 |archive-date=2007-10-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071029064738/http://www.aslib.co.uk/caa/abstracts/open/95-1829.html |url-status=dead }}</ref> suporta sa [[CD-ROM]],<ref>[http://www.winsupersite.com/reviews/win95_preview.asp Paunang tingin sa Windows 95]</ref><ref>[http://www.winhistory.de/more/win95.htm Windows 95]</ref> at pamimindot sa kanang buton ng mga ''[[mouse]]''.<ref>{{Cite web |title=Computer Hope |url=http://www.computerhope.com/win95.htm |access-date=2008-05-26 |archive-date=2008-06-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080602193741/http://www.computerhope.com/win95.htm |url-status=dead }}</ref> Noong [[Agosto 26]], [[1996]], inilabas ng Microsoft ang [[Windows NT 4.0]]. Itinatampok sa bersyong ito ang mas pinabuting mga kakayahang [[paglalambat-lambat|pampaglalambat-lambat]], mas pinapayak na mga kagamitang pampamamahala, at mas pinalawak na suporta sa [[hardwer]]. Gumagamit ito ng GUIng kagayang-kagaya ng sa Windows 95.<ref>{{Cite web |title=2cpu |url=http://www.2cpu.com/OSs/Windows/WinNT.htm |access-date=2008-05-26 |archive-date=2007-04-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070423004652/http://www.2cpu.com/OSs/Windows/WinNT.htm |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.cs.umd.edu/hcil/muiseum/systems/winnt4.html Windows NT 4.0]</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.guidebookgallery.org/guis/windows/winnt40 |title=Guidebookgallery |access-date=2008-05-27 |archive-date=2020-02-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200204015457/http://www.guidebookgallery.org/guis/windows/winnt40 |url-status=dead }}</ref>. At kagaya ng mga naunang bersyon ng [[Windows NT]], ito ay ginawa para sa mga tanggapan at [[serbidor]]. Isa itong matatag na OS<ref>[http://www.operating-system.org/betriebssystem/_english/bs-winnt40.htm Windows NT 4.0]</ref> ngunit natakbo lamang ito sa mga [[kaugma ng IBM PC]], [[PowerPC]] at iba pang mga arkitekturang [[RISC]].<ref>[http://www.winhistory.de/more/nt4.htm Windows NT 4.0]</ref> [[Talaksan:Win98ActiveDesktop.gif|thumb|Hinahayaan ng [[Active Desktop]] na gawing [[likuran ng dekstop|likuran ng mga ''desktop'']] ang mga [[pahinang web]], at gumamit ng mga bagay na awtomatikong nagpapabago sa gamit ng [[Internet]].|right|260px]] Noong [[Hunyo 25]], [[1998]],<ref>[http://windowsitpro.com/article/articleid/17693/windows-98-release-date-set-june-25.html Windows 98, ipinahayag na ilalabas sa Hunyo 25]</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.guidebookgallery.org/guis/windows/win98 |title=Guidebookgallery |access-date=2008-05-27 |archive-date=2010-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100927085131/http://www.guidebookgallery.org/guis/windows/win98 |url-status=dead }}</ref> inilabas ng Microsoft ang [[Windows 98]], isang pantahanang OS na, kagaya ng Windows NT 4.0, gumagamit ng parehong GUI ng sa Windows 95. Ngunit hindi kagaya ng Windows 95 pareho nitong sinusuportahan ang FAT16 at FAT32.<ref>[http://www.users.globalnet.co.uk/~jeacocke/windows1.htm Suporta sa sistemang pantalaksan]</ref> Isa sa mga pinakamalaking pagsasaayos sa Windows 98 ay ang napakalawak nitong suporta para sa iba-ibang uri ng hardwer at ''[[software]]'',<ref>[http://foldoc.org/?Windows+98 Windows 98]</ref> at dahil dito isinasabi pa nga ng ilan na ito ang OS na mayroong pinakamalawak na suporta sa lahat. Bukod sa malawakang suporta nito, ang isa pang malaking pagbabago nito ay ang malawakang paglalakip ng [[Internet Explorer]] at iba pang mga teknolohiyang pang-[[Internet]] sa mga kagamitan ng OS;<ref>[http://www.computerhope.com/jargon/w/win98.htm Computer Hope]</ref> isa na roon ang [[Active Desktop]]. Ang iba pang mga pagbabago rito ay ang pagsasaayos ng mga problema ng Windows 95.<ref>{{Cite web |title=The OS Files |url=http://www.theosfiles.com/os_windows/ospg_w98.htm |access-date=2008-05-27 |archive-date=2007-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070701213633/http://www.theosfiles.com/os_windows/ospg_w98.htm |url-status=dead }}</ref> Noong [[Mayo 5]], [[1999]], bilang isang pagsasaayos at dagdag sa Windows 98 inilabas ng Microsoft ang [[Windows 98 SE]].<ref>[http://news.cnet.com/2100-1040-225460.html CNet]</ref> Isa sa mga malalaking binago rito ay ang mas pinabuti nitong suporta sa [[USB]], dagdag namang suporta para sa [[DVD]], [[Pentium III]], at paglutas ng [[problemang taong 2000]].<ref>[http://www.whatpc.co.uk/whatpc/news/2132445/windows Bagong Windows 98]{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |title=Microsoft |url=http://download.microsoft.com/download/6/5/f/65f1821b-352b-450c-acc0-40f0fcee92d6/wc072799.exe |access-date=2008-05-27 |archive-date=2013-02-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130219021020/http://download.microsoft.com/download/6/5/f/65f1821b-352b-450c-acc0-40f0fcee92d6/wc072799.exe |url-status=dead }}</ref> === [[2000]] — [[2001]] === :''Silipin din: [[Windows 2000]], [[Windows Me|Me]] at [[Windows XP|XP]]'' Noong [[Pebrero 17]], [[2000]], inilabas ng [[Microsoft]] ang [[Windows 2000]],<ref>{{Cite web |url=http://www.guidebookgallery.org/guis/windows/win2000 |title=Guidebookgallery |access-date=2008-05-28 |archive-date=2008-05-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080517224947/http://www.guidebookgallery.org/guis/windows/win2000 |url-status=dead }}</ref> bagaman wala sa pangalan, isang bersyon ng [[Windows NT]].<ref>{{Cite web |url=http://archives.cnn.com/2000/TECH/computing/02/17/win2k.launch.idg/index.html |title=Opisyal na inilahad ng Microsoft ang Windows 2000 |access-date=2008-05-28 |archive-date=2004-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20041207104931/http://archives.cnn.com/2000/TECH/computing/02/17/win2k.launch.idg/index.html |url-status=dead }}</ref> Ang Windows 2000, bago pa ito ilabas, ay sinalot ng mula 63,000 hanggang 65,000 mga ''[[bug (kompyuter)|bug]]''; ito ay pinatunayan ng isang nakawalang ulat mula sa Microsoft mismo.<ref>[http://slashdot.org/article.pl?no_d2=1&sid=00/02/11/1840225 Slashdot]</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.oops-web.com/FoleyOn2000.html |title=Oops Web |access-date=2008-05-28 |archive-date=2008-05-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080522000249/http://www.oops-web.com/FoleyOn2000.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.advogato.org/article/51.html |title=Advogato |access-date=2008-05-28 |archive-date=2008-07-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080704142136/http://advogato.org/article/51.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://archives.cnn.com/2000/TECH/computing/02/17/windows.2000/ |title=CNN |access-date=2008-05-28 |archive-date=2008-03-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080309201656/http://archives.cnn.com/2000/TECH/computing/02/17/windows.2000/ |url-status=dead }}</ref> Kaya nga sa mismong araw ng pagkakalabas nito ay naglabas na rin kaagad ang Microsoft ng isang pag-aayos na makukuha sa [[Internet]].<ref>[http://support.microsoft.com/kb/253934 Microsoft]</ref> Bagaman dito, kagaya ng [[Windows 98 SE]], malawak din ang suporta nito;<ref>[http://www.computerhope.com/jargon/w/win2000.htm Computer Hope]</ref> ito ay lalo na sa [[plataporma (kompyuter)|plataporma]], kung saan pareho nitong sinusuportahan ang [[CISC]] at [[RISC]], [[protokol (kompyuter)|protokol]], mga [[sistemang pantalaksan]], at iba pang mga bagong teknolohiya, kagaya ng [[FireWire]] at ''[[infrared]]''. Ang Windows 2000 din ang isa sa mga pinakamatatag na bersyon ng [[Windows]], <ref>[http://www.winhistory.de/more/win2000.htm Windows 2000]</ref> at isa rin sa mga pinakamalaking pagbabago nito ay ang kaligtasan nito.<ref>[http://www.microsoft.com/presspass/features/2000/02-01w2ksecurity.mspx Microsoft]</ref><ref>[http://foldoc.org/?Windows+2000 Windows 2000]</ref><ref>{{Cite web |title=Mga katangian ng Windows 2000 |url=http://tutorials.namesdirect.com/features-of-windows-2000.htm |access-date=2008-05-28 |archive-date=2006-09-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060905001655/http://tutorials.namesdirect.com/features-of-windows-2000.htm |url-status=dead }}</ref> [[Talaksan:WinMeBSOD.gif|Ipinapahiwatig ng mga ''[[blue screen of death]]'' ang isang pagkakamailang pansistema;<ref>{{Cite web |url=http://www.rverscomputerhelp.com/bluescreen.html |title=Ang bughaw na tabing ng kamatayan |access-date=2008-05-28 |archive-date=2008-05-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080511213259/http://www.rverscomputerhelp.com/bluescreen.html |url-status=dead }}</ref><ref>[http://foldoc.org/?Blue+Screen+of+Death Bughaw na tabing ng kamatayan]</ref><ref>[http://www.computerhope.com/jargon/b/bsod.htm Computerhope]</ref> isang karaniwang tanawin sa [[Windows Me]] kapag nagkakamali ito.|thumb|200px|left]] Noong [[Setyembre 14]], [[2000]], bilang huling bersyon ng Windows na batay sa arkitekturang [[Windows 9x|9x]], inilabas ng Microsoft ang [[Windows Me]].<ref>{{Cite web |url=http://www.guidebookgallery.org/guis/windows/winme |title=Guidebookgallery |access-date=2008-05-28 |archive-date=2006-10-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061004102541/http://www.guidebookgallery.org/guis/windows/winme |url-status=dead }}</ref> Ayon sa Microsoft, nilalayon daw ng Windows Meng pagbutihin ang mga aspetong ng [[kompyuter]] sa kaligtasan, midya, Internet at [[pantahanang paglalambat-lambat]],<ref>[http://www.microsoft.com/presspass/press/2000/Jun00/WinMeReleasePR.mspx Microsoft]</ref> at kaya naman, ayon din sa Microsoft, pinagbuti nila ang mga teknolohiyang ito para sa kabutihan ng mga ordinaryong manggagamit.<ref>[http://www.theosfiles.com/os_windows/ospg_wme.htm The OS Files]</ref><ref>{{Cite web |title=Mga pagtanaw ng Bleinhem House — Microsoft |url=http://www.bhreviews.co.uk/Software/windows_me.htm |access-date=2008-05-28 |archive-date=2008-06-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080612104126/http://www.bhreviews.co.uk/Software/windows_me.htm |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.microsoft.com/presspass/features/2000/sept00/09-14winme.mspx Microsoft]</ref> Sa kabaliktaran, ibang-iba ang sinasabi ng halos lahat ng mga nagsiyasat nito, at dahil din dito karaniwan ding itong ihinahambing sa [[Windows Vista]], isa ring ''[[operating system]]'' na nakatanggap ng malawakang pangungutiya,<ref>[http://cmsreport.com/node/1623 Windows Vista katumbas ng Windows Me]</ref> at itinuturing na "pinakamasamang OS magpakailanman" at iba pang mga bagay na kaugnay niyon.<ref>{{Cite web |title=Pinapatunayan ng Windows Me na ito ang pinakamasama laban sa Vista at sa lahat pa ng iba |url=http://vista.blorge.com/2008/04/27/windows-me-proves-itself-as-worst-against-vista-and-all-others/ |access-date=2008-05-28 |archive-date=2008-05-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080501073609/http://vista.blorge.com/2008/04/27/windows-me-proves-itself-as-worst-against-vista-and-all-others/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Natalo ang Vista ng Me sa koronang pinakamasamang ''operating system'' |url=http://vista.blorge.com/2008/04/22/vista-loses-crown-of-worst-operating-system-to-windows-me/ |access-date=2008-05-28 |archive-date=2008-06-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080623211526/http://vista.blorge.com/2008/04/22/vista-loses-crown-of-worst-operating-system-to-windows-me/ |url-status=dead }}</ref> Lahat ng pangungutiyang ito ay dahil daw sa palagiang pagpatay at kabagalan nito, at sa iba pang mga bagay.<ref>{{Cite web |title=Ang Windows Me ang pinakamasamang ''operating system'' magpakailanman |url=http://chris.pirillo.com/2007/06/15/windows-me-worst-operating-system-ever/ |access-date=2008-05-28 |archive-date=2008-07-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080702221750/http://chris.pirillo.com/2007/06/15/windows-me-worst-operating-system-ever/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Mga hinanakit sa Windows Me |url=http://www.computergripes.com/WindowsME.html |access-date=2008-05-28 |archive-date=2008-05-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080516143903/http://computergripes.com/WindowsME.html |url-status=dead }}</ref> Sa lahat-lahat, ang kakaunti lamang ang idinagdag sa Windows Me kaya kamukhang-kamukha pa rin nito ang [[Windows 98]].<ref>[http://www.winhistory.de/more/winme.htm Windows Me]</ref> [[Talaksan:Windows xp.jpg|205px|thumb|right|[[Windows XP]]]] Noong [[Oktubre 25]], [[2001]], inilabas ng Microsoft ang [[Windows XP]],<ref>[http://c2.com/cgi/wiki?WindowsXp Windows XP]</ref><ref>[http://www.internetnews.com/bus-news/article.php/9_761921 Internet News]</ref><ref>{{Cite web |title=PCWorld |url=http://www.pcworld.com/article/id,49606-page,1/article.html |access-date=2008-05-28 |archive-date=2008-05-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080516080650/http://www.pcworld.com/article/id,49606-page,1/article.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://archives.cnn.com/2001/TECH/ptech/10/25/xp.london.launch/index.html |title=CNN |access-date=2008-05-28 |archive-date=2008-05-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080515202342/http://archives.cnn.com/2001/TECH/ptech/10/25/xp.london.launch/index.html |url-status=dead }}</ref> isang OS na batay sa Windows NT, ngunit hindi kagaya ng mga naunang bersyon ng Windows NT, itinatampok din ito para sa mga tahanan hindi lamang para sa mga tanggapan. Sa paglalabas ng Windows XP, nagsanib na ang dalawang dating hiwalay na mga hanay ng OS: ang Windows para sa mga tahanan, at Windows NT para sa mga tanggapan at [[serbidor]].<ref>[http://foldoc.org/?Windows+XP Windows XP]</ref><ref>{{Cite web |title=OnePC |url=http://www.onepc.net/index.php?view=docs&doc_id=98 |access-date=2008-05-28 |archive-date=2007-10-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071018090823/http://onepc.net/index.php?view=docs&doc_id=98 |url-status=dead }}</ref> Nagtatampok ang bersyong ito ng mararaming pagbabago. Isa na rito ang bago nitong makulay na ''[[graphical user interface]]'', mga bagong bersyon ng mga nilalaman nito, mga bagong [[programa (kompyuter)|programa]], kagaya ng [[Windows Movie Maker]], at madaliang pagpapalit-palit ng mga manggagamit. Bagaman dito, malawak pa rin ang suporta nito para sa mga lumang ''[[software]]'' at [[hardwer]].<ref>[http://www.winhistory.de/more/winxp.htm Windows XP]</ref> === [[2002]] — [[2006]] === :''Silipin din: [[Windows XP Media Center Edition]], [[Windows Server 2003|Server 2003]] at [[Windows Fundamentals for Legacy PCs|Fundamentals for Legacy PCs]]'' [[Talaksan:WinXPMedCenEd.jpg|left|[[Windows XP Media Center Edition]]|thumb|200px]] Bilang isang bagong [[Talaan ng mga edisyon ng Windows XP|edisyon ng Windows XP]], inilabas ang [[Windows XP Media Center Edition 2002]], isang edisyong batay sa [[Windows XP Professional]], at naglalaman ng isang bagong ''[[graphical user interface]]''<ref>[http://windowsitpro.com/Articles/Index.cfm?ArticleID=26485&DisplayTab=Article Inilabas ng Microsoft ang Windows XP Media Center Edition]</ref> at [[Windows Media Center]],<ref>{{Cite web |title=Windows XP Media Center Edition |url=http://www.dcviews.com/news-s.htm?ns231000 |access-date=2008-05-29 |archive-date=2012-03-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120322115927/http://www.dcviews.com/news-s.htm?ns231000 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Ano ang Windows XP Media Center Edition 2002 |url=http://www.salloway.org.uk/MediaCenter/2002/freestyle.htm |access-date=2008-05-29 |archive-date=2009-09-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090915202838/http://www.salloway.org.uk/MediaCenter/2002/freestyle.htm |url-status=dead }}</ref><ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/2131167.stm BBC]</ref> na pinapahintulutan ang panonood ng [[telebisyon]] sa gamit [[Internet na malawak ang banda]] sa [[kompyuter]],<ref>[http://www.microsoft.com/windows/products/winfamily/mediacenter/default.mspx Microsoft]</ref><ref>{{Cite web |url=http://reviews.cnet.com/software/microsoft-windows-xp-media/4505-3513_7-20628342.html |title=CNet |access-date=2008-05-29 |archive-date=2008-02-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080207090113/http://reviews.cnet.com/software/microsoft-windows-xp-media/4505-3513_7-20628342.html |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.theosfiles.com/os_windows/ospg_wxp_media.htm The OS Files]</ref> at mas mabuting pagsisinop ng mga [[bidyo]], [[larawan]] at [[tugtugin]].<ref>[http://www.microsoft.com/presspass/Press/2002/Jul02/07-16MediaCenterPR.mspx Microsoft]</ref><ref>[http://www.winsupersite.com/reviews/windowsxp_mediacenter.asp WinSupersite]</ref> Malawak din ang suporta nito; sinusuportahan nito ang mga [[hardwer]] ng [[Dell]], [[Sony]] at [[HP]].<ref>[http://www.skullbox.net/xpmce.php Skull box]</ref> Makukuha ang Windows XP Media Center Edition sa mararaming bersyon: tig-isa para sa mga taong 2002, [[Windows XP Media Center Edition 2003|2003]], [[Windows XP Media Center Edition 2004|2004]] at [[Windows XP Media Center Edition 2005|2005]]; bawat isa sa kanila ay nagtatampok ng mga maliliit na paglilinis at pagbabago.<ref>{{Cite web |title=Anong bersyon ng Windows Media Center ang ginagamit ko? |url=http://www.salloway.org.uk/MediaCenter/2004/version.htm |access-date=2008-05-29 |archive-date=2008-06-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080601182800/http://www.salloway.org.uk/MediaCenter/2004/version.htm |url-status=dead }}</ref>[[Talaksan:Winserv2003.png|[[Windows Server 2003]]|right|155px|thumb]] Noong [[Marso 28]], [[2003]], inilabas ng Microsoft ang [[Windows Server 2003]], isang bagong bersyon ng Windows na para sa mga [[serbidor]].<ref>[http://news.cnet.com/Windows-Server-2003-goes-gold/2100-1012_3-994437.html CNet]</ref><ref>{{Cite web |title=Windows Server 2003 handa nang ilabas |url=http://www.vnunet.com/vnunet/news/2121922/windows-server-2003-ready-release |access-date=2005-11-03 |archive-date=2005-11-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20051103043015/http://www.vnunet.com/vnunet/news/2121922/windows-server-2003-ready-release |url-status=live }}</ref> Gumagamit ito ng GUI ng Windows XP ngunit [[abo (kulay)|abo]],<ref>[http://toastytech.com/guis/srv2k3.html Toasty Tech]</ref> habang nagtatampok ito ng mas pinaigting na suporta sa mga malalaking sistema, kagaya ng [[kumpulan (kompyuter)|pagkukumpul-kumpol]], pagkakaroon ng pinabuting [[Active Directory]],<ref>{{Cite web |title=10 dahilan sa pagwiwindows Server 2003 |url=http://www.burnbank.co.uk/index.asp?section=22&anchor=38 |access-date=2008-05-29 |archive-date=2008-05-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080521222415/http://www.burnbank.co.uk/index.asp?section=22&anchor=38 |url-status=dead }}</ref>, suporta para sa [[Itanium]], hanggang 512 GB ng [[alaala (kompyuter)|alaala]] at 64 na processor, at mga serbisyong web, at pinaigting na kaligtasan sa pagdaragdag nito ng isang sariling ''[[firewall]]'', mga bagong patakarang pansistema, pinababampribilehiyong [[Internet Information Services|IIS]] upang mabawasan ang bunga ng alin mang atake, mas mataas na katatagan, at iba pa.<ref>[http://www.theosfiles.com/os_windows/ospg_w2003s.htm The OS Files]</ref><ref>{{Cite web |title=Itreviews |url=http://www.itreviews.co.uk/software/s201.htm |access-date=2008-05-29 |archive-date=2008-06-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080602023711/http://www.itreviews.co.uk/software/s201.htm |url-status=dead }}</ref><ref>[http://technet.microsoft.com/en-us/windowsserver/bb429524.aspx Microsoft]</ref><ref>{{Cite web |title=Microsoft Windows Server 2003 |url=http://www.asolution.co.uk/Microsoft+Products/Windows+Server+2003/default.aspx |access-date=2008-05-29 |archive-date=2008-05-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080530150140/http://www.asolution.co.uk/Microsoft+Products/Windows+Server+2003/default.aspx |url-status=dead }}</ref> Inilabas ito sa mararaming edisyon, at inilabasan ng mga service pack sa mga susunod na taon. == Mga sanggunian == <div style="height: 270px; overflow: auto; padding: 3px; border:1px solid #AAAAAA; reflist4" > * [http://www.computerhope.com/history/windows.htm Kasaysayan ng Microsoft Windows] * [https://web.archive.org/web/20001017211615/http://members.fortunecity.com/pcmuseum/windows.htm Windows] * [http://www.vistaultimate.com/vintage_windows.htm Vista Ultimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070816132335/http://www.vistaultimate.com/vintage_windows.htm |date=2007-08-16 }} * [http://www.microsoft.com/windows/WinHistoryDesktop.mspx Microsoft] * [http://www.ug.bcc.bilkent.edu.tr/~farukg/yazilar/histwindows.htm Kasaysayan ng Windows] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080412133053/http://www.ug.bcc.bilkent.edu.tr/~farukg/yazilar/histwindows.htm |date=2008-04-12 }} * [http://kb.iu.edu/data/abwa.html Ano ang kasaysayan ng Microsoft Windows?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080613035546/http://kb.iu.edu/data/abwa.html |date=2008-06-13 }} * [http://trillian.randomstuff.org.uk/~stephen/history/ Isang maikling kasaysayan ng panunuos] * [http://www.winhistory.de/more/win1.htm Windows 1.0] * [http://www.kernelthread.com/mac/vpc/win.html Windows] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051125114815/http://www.kernelthread.com/mac/vpc/win.html |date=2005-11-25 }} * [http://cybernetnews.com/2008/04/21/cybernotes-history-of-windows-system-requirements/ Lunes ng Microsoft] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080525140706/http://cybernetnews.com/2008/04/21/cybernotes-history-of-windows-system-requirements/ |date=2008-05-25 }} * [http://support.microsoft.com/kb/32905 Microsoft] * [http://www.winhistory.de/more/win2.htm Windows 2.x] * [http://oldfiles.org.uk/powerload/timeline.htm Oldfiles] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071028074338/http://oldfiles.org.uk/powerload/timeline.htm |date=2007-10-28 }} * [http://www.winhistory.de/more/win3.htm Windows 3.0] * [http://www.softstack.com/password/windows_98.html Softstack] * [http://www.winhistory.de/more/win98.htm Windows 98] * [http://www.computerhope.com/win98.htm Computer Hope] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080525115707/http://www.computerhope.com/win98.htm |date=2008-05-25 }} {{reflist}} </div> == Silipin din == * [[Kritisismo ng Microsoft Windows]] * [[Kasaysayan ng mga operating system|Kasaysayan ng mga ''operating system'']] * [[Microsoft]] {{Windows}} {{Windows-nilalaman}} {{Microsoft}} [[Kategorya:Microsoft Windows]] smez07bs3glb0up5c2fx5s2q54fy5yp 0 43083 2213499 2180291 2026-06-26T18:02:57Z Niegodzisie 98041 /* Diskograpiya */ 2213499 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist <!-- See Wikipedia:WikiProject_Musicians --> | name = Madonna | image = Madonna 3 by David Shankbone-2.jpg | image_size = 250px | caption = Si Madonna sa unang gabi ng ''[[I Am Because We Are]]'' | landscape = | background = solo_singer <!-- huwag isalin --> | birth_name = <!-- Madonna has only one middle name - Louise. Veronica is her chosen confirmation name, and has never been legally added to her name. -->Madonna Louise Ciccone | alias = Madonna Louise Veronica Ciconne Ritchie <!--http://www.callaway.com/publishing_madonnabio.html -->,<br /> Madonna | birth_date = {{birth date and age|1958|8|16}} | birth_place = [[Bay City, Michigan|Bay City]], [[Michigan]], [[Estados Unidos]] | origin = [[New York City|Lungsod ng New York]], [[Estados Unidos]] | genre = [[pop music|Pop]], [[dance music|sayaw]], [[electronika]], [[urbanong kontemporaryo]] | instrument = [[singer|tinig]], [[gitara]], [[percussion instrument|perkusyon]] | occupation = [[Singer-songwriter]], [[musikero]], [[prodyuser ng rekord]], [[prodyuser ng pelikula]], [[fashion design|disenyador ng moda ng damit]], [[mananayaw]], [[manunulat]], [[aktres]], [[direktor]] | years_active = 1979–kasalukuyan | label = [[Live Nation|Artist Nation]] <small> (2008)</small><br />[[Warner Bros. Records|Warner Bros.]] <small> (1982–2008)</small> <br />[[Maverick Records|Maverick]] <small> (1992–2004)</small> <br />[[Sire Records|Sire]] <small> (1982–1994)</small> | website = [http://www.madonna.com www.madonna.com] }} <!-- Veronica is Madonna's confirmation name, not a second middle name, and has never been legally added as such.--> Si '''Madonna Louise Ciccone Ritchie''' (ipinanganak 16 Agosto 1958), na kilala bilang '''Madonna''', ay isang [[Estados Unidos|Amerikanong]] [[recording artist]] at [[entertainer]]. Ipinanganak sa [[Bay City, Michigan]] at pinakalaki sa [[Rochester Hills, Michigan]], si Madonna ay lumipat sa [[Lungsod ng New York]] para sa karera sa pagsayaw ng [[modern dance]]. Pagkatapos ng kanyang pagtatanghal bilang kasapi ng grupong pop musikal na [[Breakfast Club (banda)|Breakfast Club]] at Emmy, inilabas niya ang kanyang [[Madonna (album ni Madonna)|sariling pangalang album]] noong 1983, at nakapagprodus ng tatlong magkakasunod #1 na mga [[studio album]] sa [[Billboard 200|''Billboard'' 200]] noong dekada '80 at apat pang karagdagan simula noong 2000.<ref>{{cite book|last= Frank|first=Lisa |author2=Paul Smith|title=Madonnarama: Essays on Sex and Popular Culture |origyear=1993|publisher=Cleis Press |isbn=0939416727|pages=pg 91 }}</ref> Noong 1992, itinayo niya ang isang kompanya, ang [[Maverick (kompanyang panlibanganan)|Maverick]], kung saan naglimbag ng aklat ng mga larawang (''Sex (aklat)|Sex''). Naglabas din siya ng isang studio album, ang ''[[Erotica (album)|Erotica]]'' at pinagbidahan ang pelikulang ''[[Body of Evidence (pelikula)|Body of Evidence]]'' na may temang erotiko. Ang gawa niyang ito ay gumawa ng negatibong publisidad at nagpabagsak sa kanyang kita noong dekada '90.<ref name="autogenerated1">{{cite web|url=http://www.billboard.com/bbcom/bio/index.jsp?pid=50294|title=Madonna Biography|work=Billboard|accessdate=2008-01-03|archiveurl=https://archive.today/20120720132906/http://www.billboard.com/artist/madonna/50294%23/artist/madonna/50294|archivedate=2012-07-20|url-status=live}}</ref> Ang karera ni Madonna ay muling sumigla noong 1998, nang ilabas niya ang kanyang album na ''[[Ray of Light]]''. Si Madonna ay lumabas sa 22 mga pelikula. Subalit karamihan dito ay pumalya,<ref>{{cite book|last=Goodwin|first=Andrew|title=Dancing in the Distraction Factory: Music, Television and Popular Culture|edition=Hardcover|publisher=Routledge|isbn=0415091691|pages=pg 100|chapter=}}</ref> nanalo naman siya ng [[Golden Globe Award]] para sa pagganap niya sa pelikula noong 1996 na ''[[Evita (pelikula)|Evita]]''. Siya ay diborsiyado sa aktor na si [[Sean Penn]], at noong 1996 ay nagdalantao sa kanyang anak na babae na si Lourdes Maria (na kilala rin bilang Lola) sa kanyang personal na tagasanay na si [[Carlos Leon]] bago siya nagpakasal sa direktor ng pelikula na si [[Guy Ritchie]] noong 2000. Sina ni Ritchie ay nagkaroon ng dalawang anak na lalaki, sina Rocco at David Banda, isang batang taga-Malawi na kanilang inampon noong 2006, na nagdulot ng mga alegasyon sa media na nilabag nila ang batas sa pag-aampon sa Malawi. Si Madonna at Ritchie ay nagsampa ng kasong diborsiyo noong Oktubre 2008. Si Madonna ay sinabing "isa sa mga pinakamahusay na artistang pop ng lahat ng panahon" at binansagang "Reyna ng Pop".<ref name="Rolli ng Stone Biography">{{cite web|title=Madonna: Rolling Stone|work=[[Rolling Stone]]|year=2008|url=http://www.rollingstone.com/artists/madonna/biography|accessdate=2008-04-29|archive-date=2009-01-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20090119015514/http://www.rollingstone.com/artists/madonna/biography|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite book |last=Cross |first=Mary |title = Madonna: A Biography |publisher=Canongate U.S. |year=2004 |isbn=0313338116}}</ref><ref>{{cite book |last=Morton |first=Andrew |title=Madonna |url=https://archive.org/details/madonna0000andr |publisher=Macmillan |year=2002 |isbn=0312983107}}</ref> Siya ay nirango ng [[Recording Industry Association of America]] bilang isa sa pinakamabentang babaeng artistang rock ng ikadalawampung siglo at ikalawang pinakamataas makabentang babaeng artista sa [[Estados Unidos]] na may 63 milyon [[RIAA certification|sertipikadong]] mga album.<ref>{{cite web|url=http://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?table=tblTopArt |title=Top Selling Artists |work=RIAA|accessdate=2008-06-09}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.riaa.com/newsitem.php?news_year_filter=1999&resultpage=2&id=3ABF3EC8-EF5B-58F9-E949-3B57F5E313DF|title=The American Recording Industry announces its Artists of the Century|work=RIAA|date=1999-11-10|accessdate=2008-01-30|archive-date=2007-09-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20070930200852/http://www.riaa.com/newsitem.php?news_year_filter=1999&resultpage=2&id=3ABF3EC8-EF5B-58F9-E949-3B57F5E313DF|url-status=dead}}</ref> Tinala siya ng ''[[Guinness World Records]]'' bilang pinakamatagumpay na babaeng rekording artist ng lahat ng panahon at ang pinakamataas kumitang babaeng mang-aawit sa daigdig na may tinatayang halaga na US$490&nbsp;milyon, na nakabenta ng 200&nbsp;milyon rekord sa buong mundo.<ref>{{cite web|url=http://www.cbsnews.com/stories/2008/10/16/earlyshow/main4526065.shtml|title=How Will Madonna And Guy Split Their $$?|publisher=CBS News|date=2008-10-16|accessdate=2008-11-02}}</ref><ref>{{cite web|first=Edith|last=Bowman|url=http://www.visionariesdebate.com/visionaries.php?id=3|work=[[BBC News]]|title=BBC World Visionaries: Madonna Vs. Mozart|quote=In 2000, Guinness World Records listed Madonna as the most successful female recording artist of all time.|date=2007-05-26|accessdate=2008-05-12|archive-date=2008-05-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20080525082816/http://www.visionariesdebate.com/visionaries.php?id=3|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news| url=http://www.dailymail.co.uk/pages/live/articles/showbiz/showbiznews.html?in_article_id=407501&in_page_id=1773 | title=Queen of Pop Madonna crowned highest earning female singer on earth |work=[[Daily Mail]] |publisher=[[Forbes]]| date=2006-09-28 |accessdate=2007-12-28}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.ifpi.org/content/section_news/plat_month_20060913.html|title=IFPI Platinum Europe Awards: July & Agosto 2006|date=2006-09-13|work=IFPI News|accessdate=2007-12-14|archive-date=2006-11-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20061104041040/http://www.ifpi.org/content/section_news/plat_month_20060913.html|url-status=dead}}</ref> == Karera == === 1958-1981: Pagkabata at ang simula ng karera === Si Madonna ay ipinanganak bilang Madonna Louise Ciconne sa [[Lungsod ng Bay, Michigan]]. Ang kanyang ina na si Madonna Louise (Fortin, noong dalaga pa), ay mula sa lahing Pranses-Kanadyano, at ang kanyang ama si Silvio "Tony" P. Ciconne, ay mula sa unang henerasyon ng mga [[Italyanong Amerikano]]ng mga inhinyero sa [[Chrysler]]/[[General Motors]] na ang mga magulang ay nagmula sa [[Pacentro]], [[Abruzzo]], [[Italy]].<ref>{{cite news|first=Denise|last=Worrell|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,957025,00.html|title=Now: Madonna on Madonna|work=Time magazine|accessdate=2008-06-05|archive-date=2008-06-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20080612174827/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,957025,00.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.telegraph.co.uk/news/main.jhtml?xml=/news/campaigns/madonna/madonna1.xml|title=The child who became a star: Madonna timeline|work=Telegraph|accessdate=2008-06-09|archive-date=2008-04-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20080423035817/http://www.telegraph.co.uk/news/main.jhtml?xml=%2Fnews%2Fcampaigns%2Fmadonna%2Fmadonna1.xml|url-status=dead}}</ref> Si Madonna ay ikatlo sa anim na magkakapatid; ang kanyang mga kapatid ay sina, Martin, Anthony, Paula Mae, [[Christopher Ciccone|Christopher]], at Melanie.<ref>{{cite web| url=http://www.foxnews.com/story/0,2933,193740,00.html?sPage=fnc.entertainment/madonna |title=Madonna Biography |work=FOX News| accessdate=2008-06-05}}</ref> Si Madonna ay pinalaki sa suburb ng [[Pontiac, Michigan]] ng [[Detroit]] at sa Avon Township (na tinatawag ngayong [[Rochester Hills, Michigan]]). Ang kanyang ina ay namatay dahil sa [[kanser sa suso]] sa edad na 30 noong Disyembre 1. 1963. Ang kanyang ama ay pinakasalan ang kasambahay ng pamilya, si Joan Gustafson, at nagkaroon sila ng dalawang anak: sina Jennifer at Mario Ciccone. Ayon kay Madonna hindi niya raw matanggap ang kanyang ina noong kabataan niya.<ref>{{cite web| title=Madonna Biography: Patr 1| work=People| url=http://www.people.com/people/madonna/biography| accessdate=2008-05-29| archive-date=2008-05-28| archive-url=https://web.archive.org/web/20080528164613/http://www.people.com/people/madonna/biography| url-status=dead}}</ref> Hinimok ni Madonna ang kanyang ama na payagan siya na mag-aral ng [[ballet]]. Nag-aral siya sa St. Frederick's Elementary School at sa St. Andrews Elementary School (na ngayon ay ang Holy Family Regional) at sa West Middle School. Nag-aral din siya sa [[Rochester Adams High School]], at naging estudyanteng na puro markang A at naging kasapi ng [[cheerleading]] squad. Nakatanggap ng iskolarsip si Madonna sa [[Pamantasan ng Michigan]] pagkatapos niyang makapagtapos sa Mataas na Paaralan.<ref>{{cite web|title =Madonna|work=Guardian|date=2001-07-04|url=http://www.guardian.co.uk/news/2001/jul/04/netnotes.imogentilden|accessdate=2008-05-29}}</ref> Nahikayat si Madonna ng kanyang guro sa ballet na ipursige niya ang kanyang karera sa pagsasayaw, kaya iniwan niya ang kanyang pag-aaral sa Pamantasan ng Michigan noong huling bahagi 1977 at nagtungo sa [[Lungsod ng Bagong York]].<ref>{{cite episode| title = A star with staying power| series= People in the news| network= CNN Programs}}</ref> Kaunti lamang ang salapi ni Madonna noon at minsang tumira sa iskwater, nagtrabaho sa [[Dunkin' Donuts]] kasama ang mga [[modern dance]] troupes.<ref>{{cite episode|title = Madonna: Queen of Pop|series= Biography| network = [[History (TV channel)|The History Channel]]|minutes=5}}</ref> Sinabi ni Madonna na ang pagpunta niya sa Bagong York ay ang kanyang unang pagkakataon na makasakay ng eroplano, unang pagkakataon na makasakay sa taksi, na may dala dala lamang na $35 sa kanyang bulsa. Iyon ang kanyang pinakamatapang na bagay na nagawa.<ref>{{cite web|title=Madonna on coming to New York City to be a dancer|work=Mirror|url=http://www.talkentertainment.com/Quotes.aspx|accessdate=2008-05-29|archive-date=2008-05-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20080515232845/http://talkentertainment.com/Quotes.aspx|url-status=dead}}</ref> Habang nagtatanghal bilang mananayaw sa isang Pranses na artistang pandisko na si [[Patrick Hernandez]] noong world tour nito noong 1979,<ref name = atlas>{{cite web |url=http://www.music-atlas.com/artists/madonna.htm |title=Madonna Biography |work=Music Atlas |accessdate=2007-12-28 |archive-date=2007-12-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071217102534/http://www.music-atlas.com/artists/madonna.htm |url-status=dead }}</ref> si Madonna ay nagkaroon ng relasyon sa musikerong si Dan Gilroy, kung siya ring nakasama niya sa binuo niyang kauna-unahang bandang rock. ang [[Breakfast Club (banda)|Breakfast Club]] sa Bagong York.<ref>{{cite web|url=http://www.people.com/people/madonna/biography|title=Madonna Biography: Part 1|work=People magazine|accessdate=2008-01-13|archive-date=2008-05-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20080528164613/http://www.people.com/people/madonna/biography|url-status=dead}}</ref> Doon ay kumakanta at tumutugtog siya ng gitara at tambol bago niya binuo ang bandang Emmy noong 1980 na may isang drummer at kasama ang kanyang dating nobyo na si [[Stephen Bray]].<ref name="Rolling Biography">{{cite web|title=Biography - Madonna|work=Rolling Stone|year=2008|url=http://www.rollingstone.com/artists/madonna/biography|accessdate=2008-04-29|archive-date=2009-01-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20090119015514/http://www.rollingstone.com/artists/madonna/biography|url-status=dead}}</ref> Siya at si Bray ay sumulat at nagprodus ng mga awiting pangsayaw na napansin ang atensiyon ng mga lokal sa mga dance club sa Bagong York. Namangha ang [[Disc jockey]] at rekord produser na si [[Mark Kamins]] sa kanyang mga rekord na demo, kaya dinala niya si Madonna sa atensiyon ni [[Seymour Stein]], ang nagtatag ng [[Sire Records]].<ref>{{cite book|last=Taraborrelli|first= J. Randy|origyear=2004| title=Madonna: An Intimate Biography|page=72|publisher= Simon & Schuster|isbn=0743228804}}</ref> === 1982–1985: Ang ''Madonna'' at ''Like a Virgin'' === [[Talaksan:Snapshot20050724030333.jpg|thumb|250px|si Madonna sa Live Aid sa JFK Stadium]] Noong 1982, lumagda si Madonna sa isang kasunduan ''singles'' sa [[Sire Records]], isang label na kabilang sa [[Warner Bros. Records]].<ref>{{cite web|title=Madonna, Beastie Boys Nominated For Rock And Roll Hall Of Fame|work=MTV news|date=2007-09-27|url=http://www.mtv.com/news/articles/1570747/20070927/beastie_boys.jhtml|accessdate=2008-05-29|archive-date=2008-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20080503045056/http://www.mtv.com/news/articles/1570747/20070927/beastie_boys.jhtml|url-status=dead}}</ref> Ang kanyang unang labas na awit noong 24 Abril 1982, ay ang "[[Everybody (Madonna awit ni Madonna)|Everybody]]"<ref name="NYT - $60 million">{{cite news |first=Stephen |last=Holden |url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E0CE2DB103FF933A15757C0A964958260 |work=New York Times| title=Madonna Makes a $60 Million Deal| accessdate=2008-05-27}}</ref> Ang kanyang unanng album, ''[[Madonna (Madonna album)|Madonna]]'' ay pangunahing prinodus ni [[Reggie Lucas]]. Ang paraan ng pananamit, pagkilos, pagtatanghal at pagkilos ni Madonna sa kanyang mga music video, ay naging maimpluwensiya sa mga kababaihan. Ito ay nilalarawan ng mga lace tops, mga palda sa ibabaw ng mga pantalong capri, mga ''fishnet stockings'', mga alahas na may krus, at pagkukulay ng buhok, at naging uso sa mga pananamit ng mga kababaihan noong dekada '80.<ref>{{cite web|url=http://www.vintageblues.com/history8.htm|work=American Vintage Blues|title=History of Fashion|accessdate=2008-06-09}}</ref> Ang kanyang sumunod na album, ang ''[[Like a Virgin]]'', ay naging unang ''number one'' na album niya sa [[Billboard 200|U.S. albums chart]];<ref>{{cite book| first=Matthew |last=Rettenmund |title=Madonnica: The Woman & The Icon From A To Z | url=https://archive.org/details/encyclopediamado0000rett |publisher=St. Martin's Griffin |origyear=1995 | isbn=0312117825}}</ref> Ang tagumpay ng album ay dahil sa sikat na awit na "[[Like a Virgin (awit ni Madonna)|Like a Virgin]]", na naabot ang ikaunang pwesto sa Estados Unidos, at tumagal na anim na linggo sa pwestong iyon.<ref name=atlas/> The album sold 12&nbsp;million copies worldwide, eight of which in the U.S.<ref>{{cite book|title=Madonna: The Rolling Stone Files: The Ultimate Compendium of Interviews, Articles, Facts and Opinions from the Files of Rolling Stone|url=https://archive.org/details/madonnarollingst00newy| isbn=0786881542 |publisher=Hyperion Books |origyear=1997}}</ref> Itinanghal niya ang awit na ito sa kauna-unahang [[MTV Video Music Awards]], na suot-suot ang kanyang tanyag na sinturong "Boy Toy".<ref name="autogenerated2">{{cite web|url=http://liveearth.msn.com/green/madonna10things|work=MSN Live Earth|title=Madonna - 10 moments that created an icon|accessdate=2008-01-04|archive-date=2008-01-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20080110045935/http://liveearth.msn.com/green/madonna10things|url-status=dead}}</ref> Ang awit na ''Like a Virgin'' ay itinala ng [[National Association of Recording Merchandisers]] at [[Rock and Roll Hall of Fame]] bilang isa ''Definitive 200 Albums of All Time''.<ref>{{cite web | title = Definitive 200 | work =The Rock and Roll Hall of Fame and Museum |url=http://www.rockhall.com/pressroom/definitive-200 | accessdate = 2008-04-08}}</ref><ref>{{cite web | title = The RS 500 Greatest Songs of All Time | work = Rolling Stone | url = http://www.rollingstone.com/news/coverstory/500songs/page/3 | accessdate = 2008-04-11 | archive-date = 2006-08-20 | archive-url = https://web.archive.org/web/20060820114511/http://www.rollingstone.com/news/coverstory/500songs/page/3 | url-status = dead }}</ref> Noong 1985, pinasok ni Madonna ang paggawa ng pelikula, na nagsimula sa saglit na paglabas bilang isang mang-aawit sa club sa pelikulang ''[[Vision Quest]]''. Ang ''soundtrack'' ng pelikula ay kinabilangan ng kanyang ikalawang #1 na single sa E.U ang "[[Crazy for You (awit ni Madonna)|Crazy for You]].<ref>[https://web.archive.org/web/20090205041307/http://www.billboard.com/bbcom/esearch/chart_display.jsp?cfi=379&cfgn=Singles&cfn=The+Billboard+Hot+100&ci=3004189&cdi=6183178&cid=04%2F13%2F1985 Chart Listing For The Week Of 13 Abril 1985] ''Billboard'' Hot 100. Retrieved on 2008-05-28</ref> Sa huling bahagi ng taong ding iyon, siya ay lumabas sa ''[[Desperately Seeking Susan]]''. Ang pelikulang iyon ang nagpakilala sa awit na "[[Into the Groove]]", na naging #1 single niya sa Nagkakaisang Kaharian.<ref name = BBC>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/4753366.stm|work=BBC|title=Madonna scores 12th chart topper in the UK|accessdate=2008-06-09}}</ref> Nagtungo si Madonna sa kanyang unang ''concert tour'' sa Estados Unidos noong 1985 na pinamagatang [[The Virgin Tour]], kasama ang [[Beastie Boys]].<ref>{{cite book |author=Holly, Warren |author2=George, Patricia Romanowski |author3= Patricia Romanowski Bashe |author4= Jon Pareles|title=The Rolling Stone Encyclopedia of Rock & Roll |url=https://archive.org/details/rollingstoneency00holl |edition=Rev Upd|year=2001 |publisher=Fireside|isbn=0743201205|pages=[https://archive.org/details/rollingstoneency00holl/page/596 596] }}</ref> Noong Hulyo ng taong ding iyon, Ang ''[[Penthouse (magasin)|Penthouse]]'' at ''[[Playboy]]'' ay naglimbag ng mga magasin na may mga hubad na larawan ni Madonna na walang kulay na kinuhaan noong huling bahagi ng dekada '70. Sinubukang harangin ito ni Madonna sa pamamagitan ng mga aksiyong legal, subalit nang siya ay mabigo kinakitaan siya ng walang pagpapakailam sa nangyari at naging palaban. Sa isang konsiyertong pangkawan- gawa ng [[Live Aid]] sa kainitan ng kontrobersiya, sinabi niya sa medya na hindi niya huhubarin ang kanyang dyaket dahil sabi niya na "baka gamitin ito sa aking pagkatapos ng sampung taon".<ref>{{cite web|url=http://www.lycos.com/info/madonna--years.html?page=2|title=Madonna Years|work=Lycos|accessdate=2008-06-10}}{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === 1986–1991: ''True Blue'', ''Like a Prayer'' at ang Blond Ambition Tour === Inilabas ni Madonna ang kanyang ikatlong album, ang ''[[True Blue (album)|True Blue]]'', noong 1986, at sinabi ng ''[[Rolling Stone]]'' na "ito ay akala mo talagang galing sa puso"..<ref>{{cite web|title=True Blue|work=Rolling Stone|url=http://www.rollingstone.com/reviews/album/311318/review/6067650?utm_source=Rhapsody&utm_medium=CDreview|accessdate=2008-05-29|archive-date=2007-10-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20071023084324/http://www.rollingstone.com/reviews/album/311318/review/6067650?utm_source=Rhapsody&utm_medium=CDreview|url-status=dead}}</ref> Ang album ay kinabibilangan ng awit na "[[Live to Tell]]", na isinulat niya para sa pelikulang ''[[At Close Range]]'', na pinagbibidahan ng kanyang asawa noong panahong iyon na si [[Sean Penn]]. Ang ''True Blue'' any naglabas ng limang ''Top Five'' na single sa tsart ng ''Billboard'': ang "Live to Tell", "[[Papa Don't Preach]]", "[[Open Your Heart (awit ni Madonna)|Open Your Heart]]", "[[True Blue (awit ni Madonna)|True Blue]]" at "[[La Isla Bonita]]".<ref name="amgsingles">[http://www.allmusic.com/artist/madonna-p64565 Madonna singles Billboard chart performance]. [[Allmusic]]. Retrieved on 29 Mayo 2008.</ref> Noong taong din iyon, lumabas din si Madonna bilang bida sa pelikulang ''[[Shanghai Surprise]]'' at lumabas sa teatro sa unang pagkakataon sa produksiyon ni [[David Rabe]] na ''Goose and Tom-Tom'', na parehong kasama si Sean Penn.<ref>{{cite web|url=http://www.tribute.ca/people/Madonna+/4085/1469|title=Madonna Biography|publisher=Tribute Entertainment Media Group|accessdate=2008-06-09}}</ref> Noong 1987, pinagbidahan ni Madonna ang ''[[Who's That Girl? (pelikula)|Who's That Girl]]'', at nagbigay ng apat na awit para sa soundtrack nito; kasama dito ang [[Who's That Girl (awit ni Madonna)|Who's That Girl]] at ang "[[Causing a Commotion]]".<ref>{{cite web|url=http://www.billboard.com/bbcom/esearch/chart_display.jsp?cfi=379&cfgn=Singles&cfn=The+Billboard+Hot+100&ci=3006451&cdi=6314827&cid=12%2F12%2F1987|title=Causing A Commotion: Chart Listing For The Week Of 12 Disyembre 1987|work=Billboard|publisher=Nielsen Business Media|accessdate=2008-01-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080119213318/http://www.billboard.com/bbcom/esearch/chart_display.jsp?cfi=379&cfgn=Singles&cfn=The+Billboard+Hot+100&ci=3006451&cdi=6314827&cid=12%2F12%2F1987|archivedate=2008-01-19|url-status=live}}</ref> Noong taong ding iyon, siya ay nagtungo sa kanyang Who's That Girl Tour. Dito nagsimula ang kanyang unang gulo laban sa [[Vatican]], dahil inudyok ni Papa [[Juan Pablo II]] ang mga Italyanong fan na huwag puntahan ang konsiyerto nito.<ref>{{cite news| first=Neil |last=Smith|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/3704915.stm |work=BBC News|title=Show Stealer Madonna on tour|quote=and in Italy the Pope called for a boycott. |accessdate=2008-02-12}}</ref> Sa huling bahagi ng taon na iyon, naglabas si Madonnna ng remix album ng kanyang mga naunang mga awit, ang ''[[You Can Dance]]''. Noong 1989, lumagda si Madonna ng isang kasunduan upang iindorso ang produktong inumin ng [[Pepsi]]. Una niyang inilabas ang kanyang bagong awit na "[[Like a Prayer (awit ni Madonna)|Like a Prayer]]", sa isang patalastas ng Pepsi at naglabas rin ng music video para dito. Ang video, na naglalaman ng maraming mga simbolong Katoliko gaya ng [[stigmata]] at mga nasusunog na krus, ay binatikos ng Vatican.<ref name="autogenerated2" /> Dahil ang patalastas at ang music video nito ay labis na magkapareho, hindi agad nakumbinse ng Pepsi ang publiko na ang kanilang patalastas ay walang masamang pangangahulugan. Itinitigil nila ang patalastas at kinansela ang kontrata ni Madonna.<ref name = myvillage>{{cite web|url=http://www.mybrum.co.uk/birmingham/celebs-madonna.htm|work=MyVillage|title=Madonna Biography|accessdate=2008-06-09|archive-date=2008-09-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20080919192217/http://www.mybrum.co.uk/birmingham/celebs-madonna.htm|url-status=dead}}</ref> Ang ikaapat na album ni Madonna, ang ''[[Like a Prayer]]'', na inilabas noong 1989, ay isinulat at prinodus ni Patrick Leonard at Stephen Bray.<ref>{{cite video| year=1989 | title=Like a Prayer | medium=Audio CD|accessdate=}}</ref> Umabot sa #1 ang ''Like a Prayer'' sa Album Tsart ng Estados Unidos at nabili ang pitong milyong kopya nito sa buong daigdig. na may apat na milyon dito ay nabili sa Estados Unidos pa lamang.<ref>{{cite book |last= O'Brien |first=Lucy |title=Madonna: Like an Icon|year=2007 |publisher=Bantam Press |isbn=0593055470 |pages=pg. 50 }}</ref> Ang album ay nakapaglabas ng tatlong single na umabot sa Top 5&nbsp;ng mga Tsart: ang [[Like a Prayer (awit ni Madonna)|Like a Prayer]] (ang kanyang ikapitong numero unong awit sa E.U.), ang "[[Express Yourself (awit ni Madonna)|Express Yourself]]" at ang "[[Cherish (awit ni Madonna)|Cherish]]".<ref name="amgsingles" /> == Diskograpiya == {{div col}} * ''[[Madonna (album)|Madonna]]'' (1983) * ''[[Like a Virgin (album)|Like a Virgin]]'' (1984) * ''[[True Blue (Madonna album)|True Blue]]'' (1986) * ''[[Like a Prayer (album)|Like a Prayer]]'' (1989) * ''[[Erotica (album)|Erotica]]'' (1992) * ''[[Bedtime Stories (Madonna album)|Bedtime Stories]]'' (1994) * ''[[Ray of Light]]'' (1998) * ''[[Music (Madonna album)|Music]]'' (2000) * ''[[American Life]]'' (2003) * ''[[Confessions on a Dance Floor]]'' (2005) * ''[[Hard Candy (Madonna album)|Hard Candy]]'' (2008) * ''[[MDNA (album)|MDNA]]'' (2012) * ''[[Rebel Heart]]'' (2015) * ''[[Madame X (album)|Madame X]]'' (2019) * ''[[Confessions II]]'' (2026){{div col end}} == Mga sanggunian == {{reflist|3}} {{Madonna}} {{Mga awitin ni Madonna}} [[Kategorya:Mga mang-aawit mula sa Estados Unidos]] [[Kategorya:Mga artista mula sa Estados Unidos]] [[Kategorya:Mga Amerikanong liping-Italyano]] [[Kategorya:Ipinanganak noong 1958]] 67eue0o4n35vsap0rkb21fcbtrmjun5 10 70678 2213548 1709656 2026-06-27T08:06:35Z Julius Santos III 139725 /* */ 2213548 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Infobox | bodystyle = width: 25em | abovestyle = font-size: 125%; background: {{{color|{{{colour|#DDDDDD}}}}}}; color: {{{color text|{{{color_text|{{{colour text|{{{colour_text|#000000}}}}}}}}}}}} | headerstyle = background:#DDDDDD | above = {{{title|{{{PAGENAME|{{PAGENAME}}}}}}}} | image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{logo|{{{image|}}}}}}|size={{{image_size|{{{pixels|200px}}}}}}|alt={{{alt|}}}}} | caption = {{{caption|}}} | label1 = Association | data1 = {{{association|}}} | label2 = Liga | data2 = {{{league}}} | label3 = Isport | data3 = {{{sport}}} | label4 = Kahabaan | data4 = {{{duration|}}} | label5 = {{#if: {{{no_of_matches|}}} | Number of matches | Number of games}} | data5 = {{#if: {{{no_of_matches|}}} | {{{no_of_matches}}} | {{{no_of_games|}}}}} | label6 = Bilang ng mga koponan | data6 = {{{no_of_teams|}}} | label7 = Total attendance | data7 = {{{attendance|}}} | label8 = Average attendance | data8 = {{{average_attendance|}}} | label9 = Kaparehang istasyon | data9 = {{{TV|}}} | header10 = {{#if:{{{draft|}}} | {{#if:{{{draft_link|}}} | [[{{{draft_link}}}|{{{draft}}}]] | {{{draft|}}} }} }} | label11 = {{#if:{{{top_pick_link|}}} | [[{{{top_pick_link}}}|{{if empty|{{{top_pick_name|}}}|Top draft pick}}]] | {{if empty|{{{top_pick_name|}}}|Top draft pick}} }} | data11 = {{{top_pick|}}} | label12 = {{if empty|{{{picked_by_team|}}}|Picked by}} | data12 = {{{picked_by|}}} | header13 = {{{season|}}} | label14 = {{if empty|{{{season_champ_name|}}}|Season champions}} | data14 = {{{season_champs|}}} | label15 = {{if empty|{{{league_champ_name|}}}|League champions}} | data15 = {{{league_champs|}}} | label16 = Runners-up | data16 = {{{second_place|}}} | label17 = Minor premiers | data17 = {{{minor_premiers|}}} | label18 = Top seed | data18 = {{{top_seed|}}} | label19 = Season {{#if:{{{MVP_link|}}} | [[{{{MVP_link}}}|MVP]] | MVP }} | data19 = {{{MVP|}}} | label20 = {{#if:{{{Cup_MVP_link|}}} | [[{{{Cup_MVP_link}}}|Cup MVP]] | Cup MVP }} | data20 = {{{Cup_MVP|}}} | label21 = {{#if:{{{top_scorer_link|}}} | [[{{{top_scorer_link}}}|Top scorer]] | Top scorer }} | data21 = {{{top_scorer|}}} | label22 = Promoted to {{#if:{{{promote_from|}}}|{{{promote_from}}}|{{{promote_to|}}}}} | data22 = {{{promote|}}} | label23 = Relegated to {{{relegate_to}}} | data23 = {{{relegate|}}} | header24 = {{{season2|}}} | label25 = {{{season_champ2_name|Season champions}}} | data25 = {{{season_champs2|}}} | label26 = {{{league_champ2_name|League champions}}} | data26 = {{{league_champs2|}}} | label27 = &nbsp;&nbsp;Runners-up | data27 = {{#if:{{{second_place2|}}}|{{{second_place2|}}}}} | label28 = &nbsp;&nbsp;Minor premiers | data28 = {{#if:{{{minor_premiers2|}}}|{{{minor_premiers2|}}}}} | label29 = Top seed | data29 = {{{top_seed2|}}} | label30 = Season {{#if:{{{MVP_link2|}}} | [[{{{MVP_link2}}}|MVP]] | MVP }} | data30 = {{{MVP2|}}} | label31 = Top scorer | data31 = {{{top_scorer2|}}} | header32 = {{{season3|}}} | label33 = {{{season_champ3_name|Season champions}}} | data33 = {{{season_champs3|}}} | label34 = {{{league_champ3_name|League champions}}} | data34 = {{{league_champs3|}}} | label35 = &nbsp;&nbsp;Runners-up | data35 = {{#if:{{{second_place3|}}}|{{{second_place3|}}}}} | label36 = &nbsp;&nbsp;Minor premiers | data36 = {{#if:{{{minor_premiers3|}}}|{{{minor_premiers3|}}}}} | label37 = Top seed | data37 = {{{top_seed3|}}} | label38 = Season {{#if:{{{MVP_link3|}}} | [[{{{MVP_link3}}}|MVP]] | MVP }} | data38 = {{{MVP3|}}} | label39 = Top scorer | data39 = {{{top_scorer3|}}} | header40 = {{{season4|}}} | label41 = {{{season_champ4_name|Season champions}}} | data41 = {{{season_champs4|}}} | label42 = {{{league_champ4_name|League champions}}} | data42 = {{{league_champs4|}}} | label43 = &nbsp;&nbsp;Runners-up | data43 = {{#if:{{{second_place4|}}}|{{{second_place4|}}}}} | label44 = Top seed | data44 = {{{top_seed4|}}} | header45 = {{{season5|}}} | label46 = {{{season_champ5_name|Season champions}}} | data46 = {{{season_champs5|}}} | label47 = {{{league_champ5_name|League champions}}} | data47 = {{{league_champs5|}}} | label48 = &nbsp;&nbsp;Runners-up | data48 = {{#if:{{{second_place5|}}}|{{{second_place5|}}}}} | label49 = Top seed | data49 = {{{top_seed5|}}} | header50 = {{#if:{{{playoffs_link|}}} | [[{{{playoffs_link}}}|{{{playoffs}}}]] | {{{playoffs|}}} }} | label52 = {{#if:{{{conf1_link|}}} | [[{{{conf1_link}}}|{{{conf1}}}]] | {{{conf1}}} }} champions | data52 = {{{conf1_champ|}}} | label53 = &nbsp;&nbsp;{{{conf1}}} runners-up | data53 = {{#if:{{{conf1_runner-up|}}}|{{{conf1_runner-up|}}}}} | label54 = {{#if:{{{conf2_link|}}} | [[{{{conf2_link}}}|{{{conf2}}}]] | {{{conf2}}} }} champions | data54 = {{{conf2_champ|}}} | label55 = &nbsp;&nbsp;{{{conf2}}} runners-up | data55 = {{#if:{{{conf2_runner-up|}}}|{{{conf2_runner-up|}}}}} | label56 = {{#if:{{{conf3_link|}}} | [[{{{conf3_link}}}|{{{conf3}}}]] | {{{conf3}}} }} champions | data56 = {{{conf3_champ|}}} | label57 = &nbsp;&nbsp;{{{conf3}}} runners-up | data57 = {{#if:{{{conf3_runner-up|}}}|{{{conf3_runner-up|}}}}} | label58 = {{#if:{{{conf4_link|}}} | [[{{{conf4_link}}}|{{{conf4}}}]] | {{{conf4}}} }} champions | data58 = {{{conf4_champ|}}} | label59 = &nbsp;&nbsp;{{{conf4}}} runners-up | data59 = {{#if:{{{conf4_runner-up|}}}|{{{conf4_runner-up|}}}}} | label60 = {{{playoffs}}} {{#if:{{{playoffs_MVP_link|}}} | [[{{{playoffs_MVP_link}}}|MVP]] | MVP }} | data60 = {{{playoffs_MVP|}}} | header61 = {{#if:{{{finals_link|}}} | [[{{{finals_link}}}|{{{finals}}}]] | {{{finals|}}} }} | label62 = {{#if:{{{finals|}}}|Venue|Finals venue}} | data62 = {{{finals_venue|}}} | label63 = {{#if:{{{finals|}}}|Champions|Finals champions}} | data63 = {{{finals_champ|}}} | label64 = &nbsp;&nbsp;Runners-up | data64 = {{#if:{{{finals_runner-up|}}}|{{{finals_runner-up|}}}}} | label65 = {{if empty|{{{finals_mvp_name|}}} | Finals {{#if:{{{finals_MVP_link|}}} | [[{{{finals_MVP_link}}}|MVP]] | MVP }}}} | data65 = {{{finals_MVP|}}} | label66 = World Series {{#if:{{{World_Series_MVP_link|}}} | [[{{{World_Series_MVP_link}}}|MVP]] | MVP }} | data66 = {{{World_Series_MVP|}}} | label67 = Final Four {{#if:{{{final_four_MVP_link|}}} | [[{{{final_four_MVP_link}}}|MVP]] | MVP }} | data67 = {{{final_four_MVP|}}} | label68 = Grand Final {{#if:{{{grand_final_MVP_link|}}} | [[{{{grand_final_MVP_link}}}|MVP]] | MVP }} | data68 = {{{grand_final_MVP|}}} | label69 = Final {{#if:{{{final_MVP_link|}}} | [[{{{final_MVP_link}}}|MVP]] | MVP }} | data69 = {{{final_MVP|}}} | rowclass106 = noprint <!-- | header75 = {{#if:{{{seasonslistnames|}}} | {{#if:{{{seasonslist|}}} | {{auto link|{{{seasonslist}}}| {{{seasonslistnames}}} seasons}} | {{{seasonslistnames}}} seasons }} }} --> | header106 = {{#if: {{{seasonslist|}}}{{{seasonslistnames|}}}{{{prevseason_link|}}}{{{prevseason_year|}}}{{{altseason_link|}}}{{{altseason_year|}}}{{{nextseason_link|}}}{{{nextseason_year|}}}| {{#if:{{{seasonslistnames|}}} | {{#if:{{{seasonslist|}}} | {{auto link|{{{seasonslist}}}| {{{seasonslistnames}}} seasons}} | {{{seasonslistnames}}} seasons }} | Seasons}} }} | rowclass107 = noprint | data107 ={{#if:{{{prevseason_year|}}} |{{align|left|{{auto link|{{{prevseason_link}}}|←&nbsp;{{{prevseason_year}}}}}}} }}{{#if:{{{altseason_year|}}} |{{align|right|{{auto link|{{{altseason_link}}}|{{{altseason_year}}}}}}} }}{{#if:{{{nextseason_year|}}} |{{align|right|{{auto link|{{{nextseason_link}}}|{{{nextseason_year}}}&nbsp;→}}}} }} }}{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[Category:Pages using infobox sports season with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=Page using [[Template:Infobox sports season]] with unknown parameter "_VALUE_"|ignoreblank=y| alt | altseason_link | altseason_year | association | attendance | average_attendance | caption | color | color text | color_text | colour | colour text | colour_text | conf1 | conf1_champ | conf1_link | conf1_runner-up | conf2 | conf2_champ | conf2_link | conf2_runner-up | conf3 | conf3_champ | conf3_link | conf3_runner-up | conf4 | conf4_champ | conf4_link | conf4_runner-up | conf5 | conf5_champ | conf5_link | conf5_runner-up | conf6 | conf6_champ | conf6_link | conf6_runner-up | Cup_MVP | Cup_MVP_link | defending_champs | draft | draft_link | duration | final_four_MVP | final_four_MVP_link | final_MVP | final_MVP_link | finals | finals_champ | finals_date | finals_link | finals_MVP | finals_MVP_link | finals_mvp_name | finals_runner-up | finals_venue | fifth_place | fifth_record | first_record | fourth_place | fourth_record | grand_final_MVP | grand_final_MVP_link | hosts_alt | hosts | image | image_size | league | league_champ_name | league_champ2_name | league_champ3_name | league_champ4_name | league_champ5_name | league_champ6_name | league_champs | league_champs2 | league_champs3 | league_champs4 | league_champs5 | league_champs6 | logo | minor_premiers | minor_premiers2 | minor_premiers3 | MVP | MVP_link | MVP_link2 | MVP_link3 | MVP_link4 | MVP2 | MVP3 | MVP4 | nextseason_link | nextseason_year | no_of_games | no_of_matches | no_of_teams | num_championships | PAGENAME | picked_by | picked_by_team | pixels | playoffs | playoffs_link | playoffs_MVP | playoffs_MVP_link | preseason1 | prevseason_link | prevseason_year | promote | promote_from | promote_to | relegate | relegate_to | season | season_champ_name | season_champ2_name | season_champ3_name | season_champ4_name | season_champ5_name | season_champ6_name | season_champs | season_champs2 | season_champs3 | season_champs4 | season_champs5 | season_champs6 | season2 | season3 | season4 | season5 | season6 | seasonslist | seasonslistnames | second_name | second_place | second_place2 | second_place3 | second_place4 | second_place5 | second_place6 | second_record | sixth_place | sixth_record | sport | streaming | third_place | third_record | title | top_pick | top_pick_link | top_pick_name | top_scorer | top_scorer_link | top_scorer2 | top_scorer3 | top_seed | top_seed2 | top_seed3 | top_seed4 | top_seed5 | top_seed6 | TV | World_Series_MVP | World_Series_MVP_link }}</includeonly><noinclude> {{documentation}}[[Category:Infobox templates]][[Category:Sport templates]] </noinclude> bu6ct62i5hm4t2j3wcyy1f90lbp4jjc 10 71341 2213500 1896398 2026-06-26T18:14:42Z Niegodzisie 98041 2213500 wikitext text/x-wiki {{Navbox Musical artist | title = [[Madonna]] | name = Madonna | background = solo_singer | above = {{nowrap begin}}[[Madonna albums discography|Mga album]]{{·}} [[Madonna singles discography|Mga single]]{{·}} [[Madonna videography|Mga video]]{{·}} [[List of unreleased Madonna songs|Mga di-nailabas na awitin]]{{·}} [[List of Madonna concert tours|Mga paglilibot]]{{·}} [[Madonna filmography|Mga pelikula]]{{·}} [[List of books by Madonna|Mga aklat]]{{·}} [[List of awards received by Madonna|Mga Award]]{{nowrap end}} | group1 = Mga Studio album | list1 = ''[[Madonna (album)|Madonna]]'' {{·}} ''[[Like a Virgin]]'' {{·}} ''[[True Blue (album)|True Blue]]'' {{·}} ''[[Like a Prayer]]'' {{·}} ''[[Erotica (album)|Erotica]]'' {{·}} ''[[Bedtime Stories (Madonna album)|Bedtime Stories]]'' {{·}} ''[[Ray of Light]]'' {{·}} ''[[Music (Madonna album)|Music]]'' {{·}} ''[[American Life]]'' {{·}} ''[[Confessions on a Dance Floor]]'' {{·}} ''[[Hard Candy]]'' {{·}} ''[[MDNA]]'' {{·}} ''[[Rebel Heart]]'' {{·}} ''[[Madame X]]'' {{·}} ''[[Confessions II]]'' | group2 = Mga Compilation | list2 = ''[[You Can Dance]]'' {{·}} ''[[The Immaculate Collection]]'' {{·}} ''[[Something to Remember]]'' {{·}} ''[[GHV2]]'' {{·}} ''[[Celebration (Madonna album)|Celebration]]'' | group3 = Mga EP | list3 = ''[[Remixed Prayers]]'' {{·}} ''[[The Holiday Collection EP|The Holiday Collection]]'' {{·}} ''[[Remixed &amp; Revisited]]'' | group4 = Mga Soundtrack | list4 = ''[[Vision Quest#Soundtrack|Vision Quest]]'' {{·}} ''[[Who's That Girl (soundtrack)|Who's That Girl]]'' {{·}} ''[[I'm Breathless]]'' {{·}} ''[[With Honors (film)#Soundtrack|With Honors]]'' {{·}} ''[[Evita (soundtrack)|Evita]]'' {{·}} ''[[Austin Powers: The Spy Who Shagged Me#Soundtrack|Austin Powers: The Spy Who Shagged Me]]'' {{·}} ''[[The Next Best Thing (soundtrack)|The Next Best Thing]]'' {{·}} ''[[Die Another Day (soundtrack)|Die Another Day]]'' | group5 = Mga Video compilation | list5 = ''[[Madonna (video compilation)|Madonna]]'' {{·}} ''[[It's That Girl]]'' {{·}} ''[[She's Breathless]]'' {{·}} ''[[The Immaculate Collection (video)|The Immaculate Collection]]'' {{·}} ''[[Rays of Light]]'' {{·}} ''[[The Video Collection 93:99]]'' {{·}} ''[[The Madonna Collection]]'' {{·}} ''[[The Ultimate Collection (Madonna)|The Ultimate Collection]]'' {{·}} ''[[Celebration: The Video Collection]]'' |group6 = Mga single na video | list6 = "[[Justify My Love (video)|Justify My Love]]" {{·}} "[[Ray of Light Limited Edition VHS|Ray of Light]]" {{·}} "[[Music (Video)|Music]]" {{·}} "[[What It Feels Like for a Girl (Video)|What It Feels Like for a Girl]]" | group7 = Live na nilabas | list7 = ''[[Live - The Virgin Tour]]'' {{·}} ''[[Who's That Girl - Live in Japan]]'' {{·}} ''[[Ciao, Italia! - Live from Italy]]'' {{·}} ''[[Blond Ambition - Japan Tour 90]]'' {{·}} ''[[Live! - Blond Ambition World Tour 90]]'' {{·}} ''[[Truth or Dare (documentary)#Video_release|Truth or Dare]]'' (aka ''In Bed with Madonna'') {{·}} ''[[The Girlie Show - Live Down Under]]'' {{·}} ''[[Drowned World Tour 2001 (video)|Drowned World Tour 2001]]'' {{·}} ''[[I'm_Going_to_Tell_You_a_Secret#Album_release|I'm Going to Tell You a Secret]]'' {{·}} ''[[The Confessions Tour (video)|The Confessions Tour]]'' | group8 = Mga tour | list8 = [[The Virgin Tour|The Virgin Tour]] {{·}} [[Who's That Girl World Tour|Who's That Girl]] {{·}} [[Blond Ambition World Tour|Blond Ambition]] {{·}} [[The Girlie Show World Tour|The Girlie Show]] {{·}} [[Drowned World Tour|Drowned World]] {{·}} [[Re-Invention World Tour|Re-Invention]] {{·}} [[Confessions Tour|Confessions]] {{·}} [[Sticky &amp; Sweet Tour|Sticky &amp; Sweet]] {{·}} [[MDNA Tour]] | group9 = Mga pelikula | list9 = ''[[A Certain Sacrifice]]'' {{·}} ''[[Vision Quest]]'' {{·}} ''[[Desperately Seeking Susan]]'' {{·}} ''[[Shanghai Surprise]]'' {{·}} ''[[Who's That Girl (film)|Who's That Girl]]'' {{·}} ''[[Bloodhounds of Broadway (1989 film)|Bloodhounds of Broadway]]'' {{·}} ''[[Dick Tracy (1990 film)|Dick Tracy]]'' {{·}} ''[[Shadows and Fog]]'' {{·}} ''[[A League of Their Own]]'' {{·}} ''[[Body of Evidence (film)|Body of Evidence]]'' {{·}} ''[[Dangerous Game]]'' {{·}} ''[[Four Rooms]]'' {{·}} ''[[Girl 6]]'' {{·}} ''[[Evita (film)|Evita]]'' {{·}} ''[[The Next Best Thing]]'' {{·}} ''[[Swept Away (2002 film)|Swept Away]]'' {{·}} ''[[Die Another Day]]'' {{·}} ''[[Arthur and the Invisibles]]'' {{·}} ''[[Filth and Wisdom]]'' | group10 = Mga dokumentaryo | list10 = ''[[Truth or Dare (documentary)|Truth or Dare]]'' (aka ''In Bed with Madonna'') {{·}} ''[[Sex (book)|Sex]]'' <small>(Launch Party Exclusive)</small> {{·}}''[[I'm Going to Tell You a Secret]]'' {{·}} ''[[I Am Because We Are]]'' }} oiopup981kwsvyzdqs9xq588dpzwyg7 0 83260 2213518 2019366 2026-06-27T04:18:24Z Jojit fb 38 2213518 wikitext text/x-wiki Ang mga '''pekas''' ay mga kumpol ng mga selulang may mataas na konsentrasyon ng melanina na pinakamadaling makita sa mga taong may maputing [[kutis]]. Hindi nadaragdagan ang bilang ng mga selulang gumagawa ng melanina, o mga melanosito, sa mga pekas, kundi mayroon itong mga melanosito na labis na gumagawa ng mga granulo ng melanina (melanosoma) na nagbabago ng kulay ng mga panlabas na selula ng balat (keratinosito). Dahil dito, naiiba ang mga pekas sa mga lentigo at [[nunal]], na sanhi ng pagtitipon ng mga melanosito sa isang maliit na lugar. Maaaring lumitaw ang mga pekas sa lahat ng kulay ng balat. Sa anim na mga uri ng balat na Fitzpatrick, pinakakaraniwan ang mga ito sa tono ng balat na 1 at 2, na kadalasang matatagpuan sa mga taong nagmula sa Hilagang Europa. Gayunman, maaari rin silang matagpuan sa mga tao sa iba't ibang panig ng daigdig. == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Sakit]] elog9mjl0moi05hrw27ofeldd88fh12 2213519 2213518 2026-06-27T04:21:18Z Jojit fb 38 2213519 wikitext text/x-wiki Ang mga '''pekas''' ay mga kumpol ng mga selulang may mataas na konsentrasyon ng melanina na pinakamadaling makita sa mga taong may maputing [[kutis]]. Hindi nadaragdagan ang bilang ng mga selulang gumagawa ng melanina, o mga melanosito, sa mga pekas, kundi mayroon itong mga melanosito na labis na gumagawa ng mga granulo ng melanina (melanosoma) na nagbabago ng kulay ng mga panlabas na selula ng balat (keratinosito). Dahil dito, naiiba ang mga pekas sa mga lentigo at [[nunal]],<ref name="Robbins and Cotran">{{cite book |title=Robbins and Cotran Pathologic Basis of Disease |date=2005 |publisher=Elsevier Saunders |isbn=0-8089-2302-1 |editor-last=Kumar |editor-first=Vinay |edition=7 |location=Philadelphia |page=1232 |language=en}}</ref> na sanhi ng pagtitipon ng mga melanosito sa isang maliit na lugar. Maaaring lumitaw ang mga pekas sa lahat ng kulay ng balat. Sa anim na mga uri ng balat na Fitzpatrick, pinakakaraniwan ang mga ito sa tono ng balat na 1 at 2, na kadalasang matatagpuan sa mga taong nagmula sa Hilagang Europa. Gayunman, maaari rin silang matagpuan sa mga tao sa iba't ibang panig ng daigdig. == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Sakit]] j1tn6i9hohq1vg5acylwfnmbgkcd56x 2213522 2213519 2026-06-27T04:47:40Z Jojit fb 38 2213522 wikitext text/x-wiki Ang mga '''pekas''' ay mga kumpol ng mga selulang may mataas na konsentrasyon ng melanina na pinakamadaling makita sa mga taong may maputing [[kutis]]. Hindi nadaragdagan ang bilang ng mga selulang gumagawa ng melanina, o mga melanosito, sa mga pekas, kundi mayroon itong mga melanosito na labis na gumagawa ng mga granulo ng melanina (melanosoma) na nagbabago ng kulay ng mga panlabas na selula ng balat (keratinosito). Dahil dito, naiiba ang mga pekas sa mga lentigo at [[nunal]],<ref name="Robbins and Cotran">{{cite book |title=Robbins and Cotran Pathologic Basis of Disease |date=2005 |publisher=Elsevier Saunders |isbn=0-8089-2302-1 |editor-last=Kumar |editor-first=Vinay |edition=7 |location=Philadelphia |page=1232 |language=en}}</ref> na sanhi ng pagtitipon ng mga melanosito sa isang maliit na lugar. Maaaring lumitaw ang mga pekas sa lahat ng kulay ng balat. Sa anim na mga uri ng balat na Fitzpatrick, pinakakaraniwan ang mga ito sa tono ng balat na 1 at 2, na kadalasang matatagpuan sa mga taong nagmula sa Hilagang Europa. Gayunman, maaari rin silang matagpuan sa mga tao sa iba't ibang panig ng daigdig. == Biyolohiya == Ang pagbuo ng mga pekas ay dulot ng pagkakalantad sa sikat ng [[Araw (astronomiya)|araw]]. Ang pagkalantad sa radyasyong UV-B ay nagpapagana sa mga melanosito upang dagdagan ang produksiyon ng melanina, na maaaring magdulot upang ang mga pekas ay maging mas maitim at higit na kapansin-pansin. Dahil dito, ang isang taong hindi pa nagkakaroon ng mga pekas ay maaaring biglang magkaroon ng mga ito matapos ang matagal na pagkakalantad sa sikat ng araw. Kadalasang matatagpuan ang mga pekas sa [[mukha]], bagaman maaari silang lumitaw sa anumang bahagi ng balat na nalalantad sa araw, gaya ng mga [[braso]] at [[balikat]]. Ang mataas na konsentrasyon ng melanina ay maaaring magdulot ng pagdami ng mga pekas hanggang sa matakpan ng mga ito ang isang bahagi ng balat, tulad ng mukha. Bihira ang mga pekas sa mga [[sanggol]] at mas karaniwang nakikita sa mga bata bago sumapit ang pagdadalaga o pagbibinata. Kapag muling nalantad sa sikat ng araw, maaaring bumalik ang mga pekas kahit nabawasan o naalis na ang mga ito sa pamamagitan ng mga krema o paggamot gamit ang [[laser]], lalo na kung hindi napoprotektahan ang balat mula sa araw. Gayunman, sa ilang tao ay unti-unti rin silang kumukupas habang tumatanda. Hindi itinuturing na sakit sa balat ang mga pekas, subalit ang mga taong may mga pekas ay karaniwang may mas mababang antas ng melaninag panangga sa liwanag (''photoprotective melanin''), kaya mas madaling maapektuhan ng mapaminsalang epekto ng [[Radiyasyon|radyasyong]] [[ultrabiyoleta]] (UV). Dahil dito, inirerekomenda na ang mga taong madaling magkaroon ng mga pekas ay umiwas sa labis na pagkakalantad sa sikat ng araw at gumamit ng panangga sa araw (''sunscreen''). == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Sakit]] 0z3jcua61n6cej115zzo94d0p5lakm9 2213523 2213522 2026-06-27T04:48:31Z Jojit fb 38 /* Biyolohiya */ 2213523 wikitext text/x-wiki Ang mga '''pekas''' ay mga kumpol ng mga selulang may mataas na konsentrasyon ng melanina na pinakamadaling makita sa mga taong may maputing [[kutis]]. Hindi nadaragdagan ang bilang ng mga selulang gumagawa ng melanina, o mga melanosito, sa mga pekas, kundi mayroon itong mga melanosito na labis na gumagawa ng mga granulo ng melanina (melanosoma) na nagbabago ng kulay ng mga panlabas na selula ng balat (keratinosito). Dahil dito, naiiba ang mga pekas sa mga lentigo at [[nunal]],<ref name="Robbins and Cotran">{{cite book |title=Robbins and Cotran Pathologic Basis of Disease |date=2005 |publisher=Elsevier Saunders |isbn=0-8089-2302-1 |editor-last=Kumar |editor-first=Vinay |edition=7 |location=Philadelphia |page=1232 |language=en}}</ref> na sanhi ng pagtitipon ng mga melanosito sa isang maliit na lugar. Maaaring lumitaw ang mga pekas sa lahat ng kulay ng balat. Sa anim na mga uri ng balat na Fitzpatrick, pinakakaraniwan ang mga ito sa tono ng balat na 1 at 2, na kadalasang matatagpuan sa mga taong nagmula sa Hilagang Europa. Gayunman, maaari rin silang matagpuan sa mga tao sa iba't ibang panig ng daigdig. == Biyolohiya == Ang pagbuo ng mga pekas ay dulot ng pagkakalantad sa sikat ng [[Araw (astronomiya)|araw]]. Ang pagkalantad sa radyasyong UV-B ay nagpapagana sa mga melanosito upang dagdagan ang produksiyon ng melanina, na maaaring magdulot upang ang mga pekas ay maging mas maitim at higit na kapansin-pansin. Dahil dito, ang isang taong hindi pa nagkakaroon ng mga pekas ay maaaring biglang magkaroon ng mga ito matapos ang matagal na pagkakalantad sa sikat ng araw. Kadalasang matatagpuan ang mga pekas sa [[mukha]], bagaman maaari silang lumitaw sa anumang bahagi ng balat na nalalantad sa araw, gaya ng mga [[braso]] at [[balikat]]. Ang mataas na konsentrasyon ng melanina ay maaaring magdulot ng pagdami ng mga pekas hanggang sa matakpan ng mga ito ang isang bahagi ng balat, tulad ng mukha. Bihira ang mga pekas sa mga [[sanggol]] at mas karaniwang nakikita sa mga bata bago sumapit ang pagdadalaga o pagbibinata. Kapag muling nalantad sa sikat ng araw, maaaring bumalik ang mga pekas kahit nabawasan o naalis na ang mga ito sa pamamagitan ng mga krema o paggamot gamit ang [[laser]], lalo na kung hindi napoprotektahan ang balat mula sa araw. Gayunman, sa ilang tao ay unti-unti rin silang kumukupas habang tumatanda. Hindi itinuturing na sakit sa balat ang mga pekas, subalit ang mga taong may mga pekas ay karaniwang may mas mababang antas ng melaninag panangga sa liwanag (''photoprotective melanin''), kaya mas madaling maapektuhan ng mapaminsalang epekto ng [[Radiyasyon|radyasyong]] [[ultrabiyoleta]] (UV). Dahil dito, inirerekomenda na ang mga taong madaling magkaroon ng mga pekas ay umiwas sa labis na pagkakalantad sa sikat ng araw at gumamit ng panangga sa araw (''sunscreen'').<ref name="Hanson">{{cite journal |last1=Hanson |first1=K. M |last2=Gratton |first2=E |last3=Bardeen |first3=C. J |year=2006 |title=Sunscreen enhancement of UV-induced reactive oxygen species in the skin |url=https://cloudfront.escholarship.org/dist/prd/content/qt9f14s2dd/qt9f14s2dd.pdf?t=oea0z9 |journal=Free Radical Biology and Medicine |language=en |volume=41 |issue=8 |pages=1205–12 |doi=10.1016/j.freeradbiomed.2006.06.011 |pmid=17015167 |s2cid=13999532}}</ref> == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Sakit]] 24f2pjueiqnddo8ezepv8prvmtpnr74 2213524 2213523 2026-06-27T04:49:05Z Jojit fb 38 2213524 wikitext text/x-wiki Ang mga '''pekas''' ay mga kumpol ng mga selulang may mataas na konsentrasyon ng melanina na pinakamadaling makita sa mga taong may maputing [[kutis]]. Hindi nadaragdagan ang bilang ng mga selulang gumagawa ng melanina, o mga melanosito, sa mga pekas, kundi mayroon itong mga melanosito na labis na gumagawa ng mga granulo ng melanina (melanosoma) na nagbabago ng kulay ng mga panlabas na selula ng balat (keratinosito). Dahil dito, naiiba ang mga pekas sa mga lentigo at [[nunal]],<ref name="Robbins and Cotran">{{cite book |title=Robbins and Cotran Pathologic Basis of Disease |date=2005 |publisher=Elsevier Saunders |isbn=0-8089-2302-1 |editor-last=Kumar |editor-first=Vinay |edition=7 |location=Philadelphia |page=1232 |language=en}}</ref> na sanhi ng pagtitipon ng mga melanosito sa isang maliit na lugar. Maaaring lumitaw ang mga pekas sa lahat ng kulay ng balat. Sa anim na mga uri ng balat na Fitzpatrick, pinakakaraniwan ang mga ito sa tono ng balat na 1 at 2, na kadalasang matatagpuan sa mga taong nagmula sa Hilagang Europa. Gayunman, maaari rin silang matagpuan sa mga tao sa iba't ibang panig ng daigdig. == Biyolohiya == Ang pagbuo ng mga pekas ay dulot ng pagkakalantad sa sikat ng [[Araw (astronomiya)|araw]]. Ang pagkalantad sa radyasyong UV-B ay nagpapagana sa mga melanosito upang dagdagan ang produksiyon ng melanina, na maaaring magdulot upang ang mga pekas ay maging mas maitim at higit na kapansin-pansin. Dahil dito, ang isang taong hindi pa nagkakaroon ng mga pekas ay maaaring biglang magkaroon ng mga ito matapos ang matagal na pagkakalantad sa sikat ng araw. Kadalasang matatagpuan ang mga pekas sa [[mukha]], bagaman maaari silang lumitaw sa anumang bahagi ng balat na nalalantad sa araw, gaya ng mga [[braso]] at [[balikat]]. Ang mataas na konsentrasyon ng melanina ay maaaring magdulot ng pagdami ng mga pekas hanggang sa matakpan ng mga ito ang isang bahagi ng balat, tulad ng mukha. Bihira ang mga pekas sa mga [[sanggol]] at mas karaniwang nakikita sa mga bata bago sumapit ang pagdadalaga o pagbibinata. Kapag muling nalantad sa sikat ng araw, maaaring bumalik ang mga pekas kahit nabawasan o naalis na ang mga ito sa pamamagitan ng mga krema o paggamot gamit ang [[laser]], lalo na kung hindi napoprotektahan ang balat mula sa araw. Gayunman, sa ilang tao ay unti-unti rin silang kumukupas habang tumatanda. Hindi itinuturing na sakit sa balat ang mga pekas, subalit ang mga taong may mga pekas ay karaniwang may mas mababang antas ng melaninag panangga sa liwanag (''photoprotective melanin''), kaya mas madaling maapektuhan ng mapaminsalang epekto ng [[Radiyasyon|radyasyong]] [[ultrabiyoleta]] (UV). Dahil dito, inirerekomenda na ang mga taong madaling magkaroon ng mga pekas ay umiwas sa labis na pagkakalantad sa sikat ng araw at gumamit ng panangga sa araw (''sunscreen'').<ref name="Hanson">{{cite journal |last1=Hanson |first1=K. M |last2=Gratton |first2=E |last3=Bardeen |first3=C. J |year=2006 |title=Sunscreen enhancement of UV-induced reactive oxygen species in the skin |url=https://cloudfront.escholarship.org/dist/prd/content/qt9f14s2dd/qt9f14s2dd.pdf?t=oea0z9 |journal=Free Radical Biology and Medicine |language=en |volume=41 |issue=8 |pages=1205–12 |doi=10.1016/j.freeradbiomed.2006.06.011 |pmid=17015167 |s2cid=13999532}}</ref><ref name="Garland">{{cite journal |vauthors=Garland C, Garland F, Gorham E |year=1992 |title=Could sunscreens increase melanoma risk? |journal=Am J Public Health |language=en |volume=82 |issue=4 |pages=614–5 |doi=10.2105/AJPH.82.4.614 |pmc=1694089 |pmid=1546792}}</ref> == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Sakit]] gn3cf2savla5ta8c1ckkh686mx93hdg 2213525 2213524 2026-06-27T04:49:58Z Jojit fb 38 added [[Category:Balat]] using [[WP:HC|HotCat]] 2213525 wikitext text/x-wiki Ang mga '''pekas''' ay mga kumpol ng mga selulang may mataas na konsentrasyon ng melanina na pinakamadaling makita sa mga taong may maputing [[kutis]]. Hindi nadaragdagan ang bilang ng mga selulang gumagawa ng melanina, o mga melanosito, sa mga pekas, kundi mayroon itong mga melanosito na labis na gumagawa ng mga granulo ng melanina (melanosoma) na nagbabago ng kulay ng mga panlabas na selula ng balat (keratinosito). Dahil dito, naiiba ang mga pekas sa mga lentigo at [[nunal]],<ref name="Robbins and Cotran">{{cite book |title=Robbins and Cotran Pathologic Basis of Disease |date=2005 |publisher=Elsevier Saunders |isbn=0-8089-2302-1 |editor-last=Kumar |editor-first=Vinay |edition=7 |location=Philadelphia |page=1232 |language=en}}</ref> na sanhi ng pagtitipon ng mga melanosito sa isang maliit na lugar. Maaaring lumitaw ang mga pekas sa lahat ng kulay ng balat. Sa anim na mga uri ng balat na Fitzpatrick, pinakakaraniwan ang mga ito sa tono ng balat na 1 at 2, na kadalasang matatagpuan sa mga taong nagmula sa Hilagang Europa. Gayunman, maaari rin silang matagpuan sa mga tao sa iba't ibang panig ng daigdig. == Biyolohiya == Ang pagbuo ng mga pekas ay dulot ng pagkakalantad sa sikat ng [[Araw (astronomiya)|araw]]. Ang pagkalantad sa radyasyong UV-B ay nagpapagana sa mga melanosito upang dagdagan ang produksiyon ng melanina, na maaaring magdulot upang ang mga pekas ay maging mas maitim at higit na kapansin-pansin. Dahil dito, ang isang taong hindi pa nagkakaroon ng mga pekas ay maaaring biglang magkaroon ng mga ito matapos ang matagal na pagkakalantad sa sikat ng araw. Kadalasang matatagpuan ang mga pekas sa [[mukha]], bagaman maaari silang lumitaw sa anumang bahagi ng balat na nalalantad sa araw, gaya ng mga [[braso]] at [[balikat]]. Ang mataas na konsentrasyon ng melanina ay maaaring magdulot ng pagdami ng mga pekas hanggang sa matakpan ng mga ito ang isang bahagi ng balat, tulad ng mukha. Bihira ang mga pekas sa mga [[sanggol]] at mas karaniwang nakikita sa mga bata bago sumapit ang pagdadalaga o pagbibinata. Kapag muling nalantad sa sikat ng araw, maaaring bumalik ang mga pekas kahit nabawasan o naalis na ang mga ito sa pamamagitan ng mga krema o paggamot gamit ang [[laser]], lalo na kung hindi napoprotektahan ang balat mula sa araw. Gayunman, sa ilang tao ay unti-unti rin silang kumukupas habang tumatanda. Hindi itinuturing na sakit sa balat ang mga pekas, subalit ang mga taong may mga pekas ay karaniwang may mas mababang antas ng melaninag panangga sa liwanag (''photoprotective melanin''), kaya mas madaling maapektuhan ng mapaminsalang epekto ng [[Radiyasyon|radyasyong]] [[ultrabiyoleta]] (UV). Dahil dito, inirerekomenda na ang mga taong madaling magkaroon ng mga pekas ay umiwas sa labis na pagkakalantad sa sikat ng araw at gumamit ng panangga sa araw (''sunscreen'').<ref name="Hanson">{{cite journal |last1=Hanson |first1=K. M |last2=Gratton |first2=E |last3=Bardeen |first3=C. J |year=2006 |title=Sunscreen enhancement of UV-induced reactive oxygen species in the skin |url=https://cloudfront.escholarship.org/dist/prd/content/qt9f14s2dd/qt9f14s2dd.pdf?t=oea0z9 |journal=Free Radical Biology and Medicine |language=en |volume=41 |issue=8 |pages=1205–12 |doi=10.1016/j.freeradbiomed.2006.06.011 |pmid=17015167 |s2cid=13999532}}</ref><ref name="Garland">{{cite journal |vauthors=Garland C, Garland F, Gorham E |year=1992 |title=Could sunscreens increase melanoma risk? |journal=Am J Public Health |language=en |volume=82 |issue=4 |pages=614–5 |doi=10.2105/AJPH.82.4.614 |pmc=1694089 |pmid=1546792}}</ref> == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Sakit]] [[Kategorya:Balat]] 77kiq4vd0b28hcggofsypuegjo8lcb8 2213526 2213525 2026-06-27T04:50:10Z Jojit fb 38 removed [[Category:Sakit]] using [[WP:HC|HotCat]] 2213526 wikitext text/x-wiki Ang mga '''pekas''' ay mga kumpol ng mga selulang may mataas na konsentrasyon ng melanina na pinakamadaling makita sa mga taong may maputing [[kutis]]. Hindi nadaragdagan ang bilang ng mga selulang gumagawa ng melanina, o mga melanosito, sa mga pekas, kundi mayroon itong mga melanosito na labis na gumagawa ng mga granulo ng melanina (melanosoma) na nagbabago ng kulay ng mga panlabas na selula ng balat (keratinosito). Dahil dito, naiiba ang mga pekas sa mga lentigo at [[nunal]],<ref name="Robbins and Cotran">{{cite book |title=Robbins and Cotran Pathologic Basis of Disease |date=2005 |publisher=Elsevier Saunders |isbn=0-8089-2302-1 |editor-last=Kumar |editor-first=Vinay |edition=7 |location=Philadelphia |page=1232 |language=en}}</ref> na sanhi ng pagtitipon ng mga melanosito sa isang maliit na lugar. Maaaring lumitaw ang mga pekas sa lahat ng kulay ng balat. Sa anim na mga uri ng balat na Fitzpatrick, pinakakaraniwan ang mga ito sa tono ng balat na 1 at 2, na kadalasang matatagpuan sa mga taong nagmula sa Hilagang Europa. Gayunman, maaari rin silang matagpuan sa mga tao sa iba't ibang panig ng daigdig. == Biyolohiya == Ang pagbuo ng mga pekas ay dulot ng pagkakalantad sa sikat ng [[Araw (astronomiya)|araw]]. Ang pagkalantad sa radyasyong UV-B ay nagpapagana sa mga melanosito upang dagdagan ang produksiyon ng melanina, na maaaring magdulot upang ang mga pekas ay maging mas maitim at higit na kapansin-pansin. Dahil dito, ang isang taong hindi pa nagkakaroon ng mga pekas ay maaaring biglang magkaroon ng mga ito matapos ang matagal na pagkakalantad sa sikat ng araw. Kadalasang matatagpuan ang mga pekas sa [[mukha]], bagaman maaari silang lumitaw sa anumang bahagi ng balat na nalalantad sa araw, gaya ng mga [[braso]] at [[balikat]]. Ang mataas na konsentrasyon ng melanina ay maaaring magdulot ng pagdami ng mga pekas hanggang sa matakpan ng mga ito ang isang bahagi ng balat, tulad ng mukha. Bihira ang mga pekas sa mga [[sanggol]] at mas karaniwang nakikita sa mga bata bago sumapit ang pagdadalaga o pagbibinata. Kapag muling nalantad sa sikat ng araw, maaaring bumalik ang mga pekas kahit nabawasan o naalis na ang mga ito sa pamamagitan ng mga krema o paggamot gamit ang [[laser]], lalo na kung hindi napoprotektahan ang balat mula sa araw. Gayunman, sa ilang tao ay unti-unti rin silang kumukupas habang tumatanda. Hindi itinuturing na sakit sa balat ang mga pekas, subalit ang mga taong may mga pekas ay karaniwang may mas mababang antas ng melaninag panangga sa liwanag (''photoprotective melanin''), kaya mas madaling maapektuhan ng mapaminsalang epekto ng [[Radiyasyon|radyasyong]] [[ultrabiyoleta]] (UV). Dahil dito, inirerekomenda na ang mga taong madaling magkaroon ng mga pekas ay umiwas sa labis na pagkakalantad sa sikat ng araw at gumamit ng panangga sa araw (''sunscreen'').<ref name="Hanson">{{cite journal |last1=Hanson |first1=K. M |last2=Gratton |first2=E |last3=Bardeen |first3=C. J |year=2006 |title=Sunscreen enhancement of UV-induced reactive oxygen species in the skin |url=https://cloudfront.escholarship.org/dist/prd/content/qt9f14s2dd/qt9f14s2dd.pdf?t=oea0z9 |journal=Free Radical Biology and Medicine |language=en |volume=41 |issue=8 |pages=1205–12 |doi=10.1016/j.freeradbiomed.2006.06.011 |pmid=17015167 |s2cid=13999532}}</ref><ref name="Garland">{{cite journal |vauthors=Garland C, Garland F, Gorham E |year=1992 |title=Could sunscreens increase melanoma risk? |journal=Am J Public Health |language=en |volume=82 |issue=4 |pages=614–5 |doi=10.2105/AJPH.82.4.614 |pmc=1694089 |pmid=1546792}}</ref> == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Balat]] 2ekh01p3dabte5eeay5uuv0079k8bx7 2213527 2213526 2026-06-27T04:59:17Z Jojit fb 38 2213527 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition (new)|name=Pekas|synonyms=Epelides, epelide|image=Vesnuschki.jpg|caption=Bahagyang mga pekas sa mukha sa isang bata|pronounce=|field=Dermatolohiya|symptoms=|complications=|onset=|duration=|types=|causes=|risks=|diagnosis=|differential=|prevention=|treatment=|medication=|prognosis=|frequency=|deaths=}} Ang mga '''pekas''' ay mga kumpol ng mga selulang may mataas na konsentrasyon ng melanina na pinakamadaling makita sa mga taong may maputing [[kutis]]. Hindi nadaragdagan ang bilang ng mga selulang gumagawa ng melanina, o mga melanosito, sa mga pekas, kundi mayroon itong mga melanosito na labis na gumagawa ng mga granulo ng melanina (melanosoma) na nagbabago ng kulay ng mga panlabas na selula ng balat (keratinosito). Dahil dito, naiiba ang mga pekas sa mga lentigo at [[nunal]],<ref name="Robbins and Cotran">{{cite book |title=Robbins and Cotran Pathologic Basis of Disease |date=2005 |publisher=Elsevier Saunders |isbn=0-8089-2302-1 |editor-last=Kumar |editor-first=Vinay |edition=7 |location=Philadelphia |page=1232 |language=en}}</ref> na sanhi ng pagtitipon ng mga melanosito sa isang maliit na lugar. Maaaring lumitaw ang mga pekas sa lahat ng kulay ng balat. Sa anim na mga uri ng balat na Fitzpatrick, pinakakaraniwan ang mga ito sa tono ng balat na 1 at 2, na kadalasang matatagpuan sa mga taong nagmula sa Hilagang Europa. Gayunman, maaari rin silang matagpuan sa mga tao sa iba't ibang panig ng daigdig. == Biyolohiya == Ang pagbuo ng mga pekas ay dulot ng pagkakalantad sa sikat ng [[Araw (astronomiya)|araw]]. Ang pagkalantad sa radyasyong UV-B ay nagpapagana sa mga melanosito upang dagdagan ang produksiyon ng melanina, na maaaring magdulot upang ang mga pekas ay maging mas maitim at higit na kapansin-pansin. Dahil dito, ang isang taong hindi pa nagkakaroon ng mga pekas ay maaaring biglang magkaroon ng mga ito matapos ang matagal na pagkakalantad sa sikat ng araw. Kadalasang matatagpuan ang mga pekas sa [[mukha]], bagaman maaari silang lumitaw sa anumang bahagi ng balat na nalalantad sa araw, gaya ng mga [[braso]] at [[balikat]]. Ang mataas na konsentrasyon ng melanina ay maaaring magdulot ng pagdami ng mga pekas hanggang sa matakpan ng mga ito ang isang bahagi ng balat, tulad ng mukha. Bihira ang mga pekas sa mga [[sanggol]] at mas karaniwang nakikita sa mga bata bago sumapit ang pagdadalaga o pagbibinata. Kapag muling nalantad sa sikat ng araw, maaaring bumalik ang mga pekas kahit nabawasan o naalis na ang mga ito sa pamamagitan ng mga krema o paggamot gamit ang [[laser]], lalo na kung hindi napoprotektahan ang balat mula sa araw. Gayunman, sa ilang tao ay unti-unti rin silang kumukupas habang tumatanda. Hindi itinuturing na sakit sa balat ang mga pekas, subalit ang mga taong may mga pekas ay karaniwang may mas mababang antas ng melaninag panangga sa liwanag (''photoprotective melanin''), kaya mas madaling maapektuhan ng mapaminsalang epekto ng [[Radiyasyon|radyasyong]] [[ultrabiyoleta]] (UV). Dahil dito, inirerekomenda na ang mga taong madaling magkaroon ng mga pekas ay umiwas sa labis na pagkakalantad sa sikat ng araw at gumamit ng panangga sa araw (''sunscreen'').<ref name="Hanson">{{cite journal |last1=Hanson |first1=K. M |last2=Gratton |first2=E |last3=Bardeen |first3=C. J |year=2006 |title=Sunscreen enhancement of UV-induced reactive oxygen species in the skin |url=https://cloudfront.escholarship.org/dist/prd/content/qt9f14s2dd/qt9f14s2dd.pdf?t=oea0z9 |journal=Free Radical Biology and Medicine |language=en |volume=41 |issue=8 |pages=1205–12 |doi=10.1016/j.freeradbiomed.2006.06.011 |pmid=17015167 |s2cid=13999532}}</ref><ref name="Garland">{{cite journal |vauthors=Garland C, Garland F, Gorham E |year=1992 |title=Could sunscreens increase melanoma risk? |journal=Am J Public Health |language=en |volume=82 |issue=4 |pages=614–5 |doi=10.2105/AJPH.82.4.614 |pmc=1694089 |pmid=1546792}}</ref> == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Balat]] hhx9pfn7izk483brsovnbikzs0q52uk 0 102766 2213511 2213300 2026-06-26T23:43:43Z Jeo555 163377 /* Mga Bansa Tropiko Kancer clima */ update information Wikipedia 2026 2213511 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:World map with tropic of cancer.svg|350px|thumb|Mapa ng mundo na pinapakita ang Tropiko ng Kanser]] Ang '''Tropiko ng Kanser''', o '''Hilagang Tropiko''', ay isa sa limang pangunahing panukat ng digri o pangunahing mga bilog ng [[latitud]] na minamarkahan ang mga mapa ng [[Daigdig]]. Ito ang pinakahilagang latitud kung saan maaaring magpakita ang [[Araw (astronomiya)|Araw]] ng diretso sa ibabaw sa tanghali. ==Heograpiya== Ito ay nakapaloob sa [[Hilagang Emisperyo]] kung saan matatagpuan ang bahaging hilaga-itaas ng mundo ang mga kontinente ng [[Hilagang Amerika]], kalahati ng [[Mehiko]], [[Europa]], [[Rusya]], [[Kanlurang Asya]] at [[Silangang Asya]] na siyang dahilan mula sa [[Hilagang Polo]] sa [[Arktik]]. Ito ay kasalungat ng [[Tropiko ng Kaprikorn]] mula sa ibaba ng mundo. ==Mga Bansa at Probinsya Tropiko Kancer clima== *Probinsya ng Pilipinas [[Hilagang Luzon]] Philippines [[Gitnang Luzon]] Philippines [[Timog Luzon]] Philippines __________________________________________ *Asia [[Pilipinas]] [[Taiwan]] [[Tsina]] [[Hapon]] [[Vietnam]] [[Yemen]] [[Kambodya]] ______________________________________________ *Amerika [[Amerika]] Central [[Amerika]] hilagang [[Guam]] ==lokasyon Tropikal na klima ng Kanser 23°Hilagang hanggang 13° Hilagang Lantitude== ==Mga Tropiko na Releted sa Tropiko Kancer clima== *Tropiko Moonson climate *Tropiko Köppen {{stub|Heograpiya}} [[Kategorya:Mga guhit ng latitud]] bul4tzh0lpb9bgie99ln6slcazr1crq 2213513 2213511 2026-06-26T23:57:50Z Jeo555 163377 /* Heograpiya */ Inayos ang baybay at update information Wikipedia 2026 2213513 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:World map with tropic of cancer.svg|350px|thumb|Mapa ng mundo na pinapakita ang Tropiko ng Kanser]] Ang '''Tropiko ng Kanser''', o '''Hilagang Tropiko''', ay isa sa limang pangunahing panukat ng digri o pangunahing mga bilog ng [[latitud]] na minamarkahan ang mga mapa ng [[Daigdig]]. Ito ang pinakahilagang latitud kung saan maaaring magpakita ang [[Araw (astronomiya)|Araw]] ng diretso sa ibabaw sa tanghali. ==Heograpiya== Ito ay nakapaloob sa [[Hilagang Emisperyo]] kung saan matatagpuan ang bahaging ng [[timog-silangan Asia]] hilagang Philippines Central Luzon Philippines hanggang Timog Luzon ng Philippines sa -itaas ng mundo ang mga kontinente ng [[Hilagang Amerika]], kalahati ng [[Mehiko]], [[Europa]], [[Rusya]], [[Kanlurang Asya]] bahagi ng [[Silangang Asya]] na siyang dahilan mula sa [[Hilagang Polo]] sa [[Arktik]]. Ito ay kasalungat ng [[Tropiko ng Kaprikorn]] mula sa ibaba ng mundo. ==Mga Bansa at Probinsya Tropiko Kancer clima== *Probinsya ng Pilipinas [[Hilagang Luzon]] Philippines [[Gitnang Luzon]] Philippines [[Timog Luzon]] Philippines __________________________________________ *Asia [[Pilipinas]] [[Taiwan]] [[Tsina]] [[Hapon]] [[Vietnam]] [[Yemen]] [[Kambodya]] ______________________________________________ *Amerika [[Amerika]] Central [[Amerika]] hilagang [[Guam]] ==lokasyon Tropikal na klima ng Kanser 23°Hilagang hanggang 13° Hilagang Lantitude== ==Mga Tropiko na Releted sa Tropiko Kancer clima== *Tropiko Moonson climate *Tropiko Köppen {{stub|Heograpiya}} [[Kategorya:Mga guhit ng latitud]] 45o01encuh7e5rjerf6fncavxk0qtjv 2213552 2213513 2026-06-27T08:09:42Z Jeo555 163377 /* Mga Tropiko na Releted sa Tropiko Kancer clima */ Inayos ang baybay 2213552 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:World map with tropic of cancer.svg|350px|thumb|Mapa ng mundo na pinapakita ang Tropiko ng Kanser]] Ang '''Tropiko ng Kanser''', o '''Hilagang Tropiko''', ay isa sa limang pangunahing panukat ng digri o pangunahing mga bilog ng [[latitud]] na minamarkahan ang mga mapa ng [[Daigdig]]. Ito ang pinakahilagang latitud kung saan maaaring magpakita ang [[Araw (astronomiya)|Araw]] ng diretso sa ibabaw sa tanghali. ==Heograpiya== Ito ay nakapaloob sa [[Hilagang Emisperyo]] kung saan matatagpuan ang bahaging ng [[timog-silangan Asia]] hilagang Philippines Central Luzon Philippines hanggang Timog Luzon ng Philippines sa -itaas ng mundo ang mga kontinente ng [[Hilagang Amerika]], kalahati ng [[Mehiko]], [[Europa]], [[Rusya]], [[Kanlurang Asya]] bahagi ng [[Silangang Asya]] na siyang dahilan mula sa [[Hilagang Polo]] sa [[Arktik]]. Ito ay kasalungat ng [[Tropiko ng Kaprikorn]] mula sa ibaba ng mundo. ==Mga Bansa at Probinsya Tropiko Kancer clima== *Probinsya ng Pilipinas [[Hilagang Luzon]] Philippines [[Gitnang Luzon]] Philippines [[Timog Luzon]] Philippines __________________________________________ *Asia [[Pilipinas]] [[Taiwan]] [[Tsina]] [[Hapon]] [[Vietnam]] [[Yemen]] [[Kambodya]] ______________________________________________ *Amerika [[Amerika]] Central [[Amerika]] hilagang [[Guam]] ==lokasyon Tropikal na klima ng Kanser 23°Hilagang hanggang 13° Hilagang Lantitude== ==Mga Tropiko na Releted sa Tropiko Kancer clima== *Tropiko Moonson climate *Tropiko Köppen *Tropiko Maritime *Tropiko Savanna *Tropiko zone *tropiko cyclone *tropiko microclimate {{stub|Heograpiya}} [[Kategorya:Mga guhit ng latitud]] n7gs1fzsix1eudlpc1e1zb2rpzzokyx 0 136379 2213482 2212224 2026-06-26T12:20:51Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2213482 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> {{Infobox Italian comune|name=Gratteri|official_name=Comune di Gratteri|native_name=|image_skyline=|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|37|58|N|13|58|E|type:city(1,050)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Sicilia]]|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Palermo|Palermo]] (PA)|frazioni=|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=38.4|population_footnotes=|population_total=1050|population_as_of=Disyembre 2004|pop_density_footnotes=|population_demonym=|elevation_footnotes=|elevation_m=|twin1=|twin1_country=|saint=|day=|postal_code=90010|area_code=0921|website={{official website|http://www.comunedigratteri.it}}|footnotes=}} Ang '''Gratteri''' ([[Wikang Siciliano|Siciliano]]: '''''Ratteri''''') ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Palermo]], rehiyon ng [[Sicilia]], [[Katimugang Italya|Katimugang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|60|km|mi}} timog-silangan ng [[Palermo]]. Noong Disyembre 31, 2004, mayroon itong populasyon na 1,050 at may lawak na {{Convert|38.4|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> Ang Gratteri ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Cefalù]], [[Collesano]], [[Isnello]], at [[Lascari]]. == Mga aspekto ng pagpaplano ng bayan at paninirahan == [[File:Panoramagratteri8.jpg|link=https://it.wikipedia.org/wiki/File:Panoramagratteri8.jpg|alt=Panorama dalla Grotta Grattara|left|thumb|380x380px|Panorama mula sa Yungib ng Grattara.]] Ayon sa paglalarawan ni Benedetto Passafiume na may petsang 1645, ang lungsod sa panahong ito ay nahahati sa isang mas lumang nukleo, na may isang kastilyo at napapalibutan ng mga pader na mapupuntahan ng tatlong pintuan, na tumutugma sa sentrong medyebal, at isang mas kamakailang nukleo, na tumutugma sa ang kasunod na pagpapalawak na naganap simula noong ikalabinlimang siglo. Ang medyebal na sentro ay inilarawan sa paligid ng nawala na kastilyo na may medyo hindi regular na layout ng kalsada, na bahagyang napanatili pa rin. Mula sa kastilyo, na itinayo sa [[portipikasyon|kuta]] ng [[San Vito ng Lucania|San Vito]], maaaaring kontrolin ang teritoryo sa ibaba, hanggang sa baybayin. Ang mga pader ay nawala na rin, ngunit posible na muling buuin ang kanilang silangang pagkakaayos sa gilid ng batis: ang tatlong pintuan ay tumutugma sa tatlong tulay kung saan maaaring mapuntahan ng isa ang bayan (lumang tulay o "sottano", ngayon ay tulay ng Silvio, ang tulay ng Fantina o "gitna" at ang bagong tulay o "soprano") ay itinayo sa iba't ibang panahon sa panahon ng pagpapalawak ng medyebal na bayan. == Ebolusyong demograpiko == <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.8) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8) ImageSize = width:455 height:303 PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30 DateFormat = x.y Period = from:0 till:4000 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:200 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1861 text:1861 bar:1871 text:1871 bar:1881 text:1881 bar:1901 text:1901 bar:1911 text:1911 bar:1921 text:1921 bar:1931 text:1931 bar:1936 text:1936 bar:1951 text:1951 bar:1961 text:1961 bar:1971 text:1971 bar:1981 text:1981 bar:1991 text:1991 bar:2001 text:2001 PlotData= color:barra width:20 align:left bar:1861 from: 0 till:2764 bar:1871 from: 0 till:2871 bar:1881 from: 0 till:3076 bar:1901 from: 0 till:3230 bar:1911 from: 0 till:3291 bar:1921 from: 0 till:2974 bar:1931 from: 0 till:2762 bar:1936 from: 0 till:2656 bar:1951 from: 0 till:2353 bar:1961 from: 0 till:2114 bar:1971 from: 0 till:1705 bar:1981 from: 0 till:1351 bar:1991 from: 0 till:1226 bar:2001 from: 0 till:1079 PlotData= bar:1861 at:2764 fontsize:XS text: 2764 shift:(-8,5) bar:1871 at:2871 fontsize:XS text: 2871 shift:(-8,5) bar:1881 at:3076 fontsize:XS text: 3076 shift:(-8,5) bar:1901 at:3230 fontsize:XS text: 3230 shift:(-8,5) bar:1911 at:3291 fontsize:XS text: 3291 shift:(-8,5) bar:1921 at:2974 fontsize:XS text: 2974 shift:(-8,5) bar:1931 at:2762 fontsize:XS text: 2762 shift:(-8,5) bar:1936 at:2656 fontsize:XS text: 2656 shift:(-8,5) bar:1951 at:2353 fontsize:XS text: 2353 shift:(-8,5) bar:1961 at:2114 fontsize:XS text: 2114 shift:(-8,5) bar:1971 at:1705 fontsize:XS text: 1705 shift:(-8,5) bar:1981 at:1351 fontsize:XS text: 1351 shift:(-8,5) bar:1991 at:1226 fontsize:XS text: 1226 shift:(-8,5) bar:2001 at:1079 fontsize:XS text: 1079 shift:(-8,5) TextData= fontsize:S pos:(20,20) text:Datos mula sa ISTAT </timeline> == Mga sanggunian == <references /> == Mga panlabas na link == * [http://www.gratteri.org/ Portal at Komunidad ng munisipalidad ng Gratteri] * [http://digilander.libero.it/parrocchiadigratteri simbahan ni Gratteri] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230827034130/https://digilander.libero.it/parrocchiadigratteri/ |date=2023-08-27 }} * [http://www.gratteri.org/modules/tinyd0/index.php?id=9 Football-Team US Gratterese] * [http://www.associazionebellinigratteri.com/ Samahan ng musika Vincenzo Bellini - Gratteri] == Mga panlabas na link == * [http://www.gratteri.org/ Portal at komunidad sa munisipalidad ng Gratteri] * [http://digilander.libero.it/parrocchiadigratteri/ Simbahan ng Gratteri] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080502020001/http://digilander.libero.it/parrocchiadigratteri/ |date=2008-05-02 }} * [http://www.gratteri.org/modules/tinyd0/index.php?id=9 La pagina web dedicata alla US Gratterese Calcio] * [http://www.comune.gratteri.pa.it/ Munisipalidad ng Gratteri]{{Dead link|date=Abril 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://digilander.libero.it/vbellinigratteri.pa/ Kultural na asosasyon musikal ng Gratteri]{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Lalawigan ng Palermo}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] bhvc81zyhksy50k4ypgaejdzpq8leb2 0 171615 2213496 2213280 2026-06-26T16:42:12Z Titore 92193 rv crosswiki LTA 2213496 wikitext text/x-wiki [[File:Footjob.jpg|thumb|200px|Isang gumaganap na ''pagtatalik na pampaa''.]] [[File:Footjob раком.png|thumb|280px|Isang batang babae na gumaganap ng isang pagtatalik na pampaa sa isang [[titi ng tao|tumayo ang ari ng lalaki]] pustura [[pagtatalik na pang-aso]].]] Ang '''Pagtatalik na pampaa''', o ''footjob'' sa Ingles at pinapaiksi bilang ''FJ'', ay isang gawaing pangpagtatalik na ginagamitan ng paa babae.<ref>{{cite book|title=The Penthouse Erotic Video Guide|author=Eric Danville|publisher=Grand Central Publishing|isbn=0446612936|page=263}}</ref><ref>{{cite book|title=My Other Self: Sexual fantasies, fetishes and kink|author=Angela Lewis |publisher=The Great American Publishing Society|page=18}}</ref> Isa itong uri ng [[pagsasalsal]] o masturbasyon, kiliti sa massage haplos may eksklusibong babae tao na nakatayo pagsasanay eksklusibong sekswal na kasanayan [[heterosexuality]]. Itinuturing ito na bahagi ng [[petisismong pampaa]]. Kaugnay itong mga gawaing ''toejob'' o '''pagtatalik na pandaliri ng paa''' na nakatuon sa mga [[daliri ng paa]], ng ''sandaljob'' o '''pagtatalik na pangsandalyas''' na kinasasangkutan ng pagsusuot ng [[sandalyas]], at ng ''solejob'' o '''pagtatalik na pangtalampakan''' na ginagamit lamang ang mga [[talampakan babae]]. Ang [[katalik]] ng lalaking tumatanggap ng pagtatalik na pampaa ay inilalagay ang kanilang [[mga babae]] paa (ang paa ay maaaring [[nakatapak]] o walang suot na anumang kasuotang pampaa, o kaya may suot na mga babae [[bota]], sandalyas, medyas, o ''[[pantyhose]]'') sa kanyang [[titi]] at hahagurin ito hanggang sa [[labasan na ang lalaki]]. Mayroon ding ibang mga baryasyon o bersiyon ang pagtatalik na pampaa, na kinasasangkutan ng estimulasyon ng babae, [[Gawaing seksuwal ng tao]] na ang kaparehang babae ay hinihimas o hinahaplos ang kanyang mga [[suso]] sa pamamagitan ng mga [[paa]], at paghagod sa kanyang [[puki]] sa pamamagitan ng mga daliri ng paa.<ref>[http://www.urbandictionary.com/define.php?term=footjob Urban dictionary, definition of the word "Footjob" (2010), Number V]</ref><ref>{{cite book|title=The Enlightened Sex Manual|url=https://archive.org/details/enlightenedsexma0000deid|author=David Deida|isbn=1591795850|publisher=Sounds True, Inc.|year=2007|page=[https://archive.org/details/enlightenedsexma0000deid/page/123 123]}}</ref>magbuod titi ng tao sa paggalaw ng daliri ng paa ng babae at pagkatapos ay ilagay ito sa gitna ng likod at ang mga talampakan ng [[babae paa]] at [[masahe]] ang parehong titi sa iyong toes kababaihan kahit na sa '[[male reproductive system]], pagkatapos ay ilagay ang ulo ng titi sa gitna ng mga halaman at ang mga daliri ng babae paa na may maayang tickles seductive akit ng paa ng babae at naging lalaki titi nagiging magtayo sa mga daliri ng babae paa sanhi ng titi sa kababaihan paa upang tamasahin ang mga kaguluhan at ang mga sekswal na pagbibigay-buhay ng ari ng lalaki upang gawin ang parehong na may babae paa ang kanyang titi at hilahin ang mga daliri ng babae hanggang sa siya dalhin sa kanya sa [[orgasm]]. ==Tingnan din== *[[Pagtatalik na pangsuso]] *[[Pagtatalik na pangdaliri ng kamay]] *[[Pagtatalik na pangkamay]] == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga kawing panlabas == {{commonscat|Footjob|Pagtatalik na pampaa}} [[Kategorya:Petisismo]] [[Kategorya:Seksuwalidad]] [[Kategorya:Paa]] {{Sex}} tih9em7755rv1rmw1v8y2w9lyu8s11e 0 189267 2213536 1997728 2026-06-27T07:19:35Z ~2026-37058-23 163401 /* Mga tatak */ 2213536 wikitext text/x-wiki Ang '''Republic Biscuit Corporation''' o '''Rebisco''' ay isang kumpanya ng pagkain sa [[Pilipinas]]. Ito ay itinatag noong 1963, na itinatag sa pamamagitan ni Jacinto Ng. Henerasyon ng mga Pilipino ay tinatangkilik pangunahing Rebisco portfolio ng mga biskwit at ngayon ang malawak na hanay ng mga pagkain ng meryenda. ==Kasaysayan== Ang Rebisco ay nagsimula noong 1963 bilang England Biscuit Factory sa paggawa ng mga biskwit mula sa isang maliit arkilahin pangalawang-kamay factory sa San Juan at gamit lang ang isang USD5, 000 sa start-up (humigit-kumulang P15, 000 sa P20, 000). Ang kumpanya ay kalaunan ay inilipat ng factory ng San Juan at inilipat sa isang bagong pabrika sa Novaliches Quezon City. Ito 1972, England biskwit Factory pangalan ng Republika biskwit Corporation at pinagtibay ng isang bagong larawan. Sa pamamagitan ng mga taon, ang Rebisco maglagay ng ilang mga kumpanya upang dominahin ang iba pang mga segment ng merkado: JBC Food Corporation Noong 1989, Suncrest Pagkain isinama noong 1995, Multirich Corporation noong 1999, karumkan Pagkain inkorporada noong 2000. Noong 2003, nakuha ng mga Produkto ng Storck isinama at pangalan ng ito bilang SPI Corporation. Noong 1972, nakuha ng isang bagong imahe at pangalan, pagiging ang Republic biskwit Corporation (Rebisco) na alam namin ngayon. Sa nito lumalagong malawak na pamamahagi ng network, pananaliksik sa merkado, at teknolohiya at pagbuo ng produkto, Rebisco madaling nakaposisyon ang sarili bilang isa sa mga pangunahing player sa meryenda pagkain industry.From pangunahing portfolio ng mga biskwit tulad ng sa sikat at pangunguna Rebisco sandwich kraker na henerasyon ng mga Pilipino na mahal, Rebisco ngayon ay nagdadala ng isang malawak na iba't-ibang ng meryenda pagkain mula sa mga mani at buto, cake, wafers, tinapay, chips at curl, candies at gilagid, at chocolates.This paglago transpired kahit na ang paglikha ng mga bagong mga kasosyo sa paglipas ng panahon tulad ng JBC Food Corp (1989), Suncrest Mga Pagkain Inc. (1995), Multirich food Corp at Pinnacle Foods, Inc. (parehong noong 1999), at SPI Corp (2003). Hanggang ngayon, Rebisco pa rin ang totoo sa claim ng pagbibigay ng "Best-Value Products" sa pamamagitan ng pagpapanatili sa kalidad sa par sa mga pinakamahusay sa bansa. Lahat ng mga produkto na iwan ang Rebisco plant, ilagay sa ilalim ng mahigpit na kalidad control, na ngayon ang pag-abot Nagagalak na consumer sa maraming sulok ng bansa. ==Mga tatak== ===JBC Food Corporation=== * Dingdong Mixed Nuts * Happy Nuts * Happy Cracker Nuts * Happy Green Peas * Dragon Sid * Barnuts * Milkee Polvoron * Milkee's Best ===Suncrest Foods Incorporated=== * Cupp Keyk * Topps Sarap * Fudgee Barr * Crossini * Doowee Donut * Doowee Delectables * Whoopie * Brownie Break * Criss Cross * Pier 28 * Tostas * Funky ===Multirich Foods Corporation=== * Choco Mucho * Superstix * Tigerstix * Krimstix * Jumpee * Rebisco Spreads * Jiggles ===SPI Corporation=== Noong 2004, nakuha Rebisco 60% ng Storck Products, Inc, ang kumpanya na lisensyado sa lokal na makagawa ng Storck, isang uri ng menthol candy plant , sa pamamagitan ng Storck Durchbeisserand Riesen Schoko. Acquisition Ang mga kasama ay ang tatak Lipps, Babble Joe, Judge, Mr. Candies, at iba pa. Mayroon din mga paninda ang chococate Chubby. Ito ay pangalan ng bilang SPI Corporation. ===Mga produkto at tatak=== * Rebisco Sandwhich * Hansel * Choco Mucho Cookies * Frootees * Biskarte * Mrs. Goodman * Rebisco Crackers * Coco Biscuits * Jungle Bites * Rebisco Marie * Bravo * Buddy * Combi * Rebisco Wafer Time ==Kawing Panlabas== *[http://www.rebisco.com.ph Opisyal na Websayt ng Rebisco] [[Kategorya:Mga kompanyang nakabase sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga kompanya ng pagkain]] naw34iak2u0jrijoldiwyt124e3i3gx 0 194594 2213505 2086049 2026-06-26T19:03:41Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2213505 wikitext text/x-wiki Ang '''kultura ng Aprika''' ay sumasaklaw at kinabibilangan ng lahat ng mga kultura na nasa loob ng kontinente ng [[Aprika]]. Mayroong pagkakahating pampolitika at panglahi sa pagitan ng [[Hilagang Aprika]] at ng [[Aprikang Subsaharano]], na nahahati-hati pa sa isang malaking bilang ng mga kulturang etniko.<ref>[http://unstats.un.org/unsd/methods/m49/m49regin.htm Classification of Sudan in both North and Sub-Africa]</ref>{{Page needed|date=March 2012}} <ref name="Khair El-Din Haseeb et al.">Khair El-Din Haseeb et al., ''The Future of the Arab Nation: Challenges and Options'', unang edisyon (Routledge: 1991), p.54</ref><ref name="Halim Barakat">Halim Barakat, ''The Arab World: Society, Culture, and State'', ([[University of California Press]]: 1993), p.80</ref><ref name="Tajudeen Abdul Raheem 1996">Tajudeen Abdul Raheem, ed., Pan Africanism: Politics, Economy and Social Change in the Twenty First Century, Pluto Press, London, 1996.</ref> Sari-sari at masigla ang mga kulturang Aprikano, at katulad ng karamihan ng iba pang mga kultura ng mundo, naapektuhan ito ng mga puwersang panloob at panlabas.<ref name="Shahadah">{{cite web | url=http://www.africanholocaust.net/africanculture.html | title=African Culture Complex | accessdate=2011-10-04 | archive-date=2016-03-31 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160331164142/http://www.africanholocaust.net/africanculture.html | url-status=dead }}</ref><ref>http://www.africawithin.com/karenga/on_black_art.htm Karenga on Black Art</ref><ref>{{cite web | url=http://www.pambazuka.org/en/category/features/42249 | title= Pambazuka Online | publisher=[[Pambazuka]] | African agency.}}</ref> ==Mga sanggunian== {{Reflist}} [[Kategorya:Kulturang Aprikano]] {{stub|Kultura|Aprika}} mwdjl5y5hapw7915sc0p5n5ru3wlo0i 0 204712 2213502 2177773 2026-06-26T18:36:21Z Jake Mendoza 97820 /* */ 2213502 wikitext text/x-wiki {{italic title}} {{Good article}} {{Infobox sports league | upcoming_season = Panahong Major League Baseball 2023 | logo = Major League Baseball logo.svg | pixels = 250px | sport = Baseball | founded = {{start date and age|1903}}<ref>{{cite web|title=The Commissionership: A Historical Perspective|url=http://mlb.mlb.com/mlb/history/mlb_history_people.jsp?story=com|publisher=[[Major League Baseball Advanced Media]]|accessdate=March 11, 2016|quote=The strength of the American League grew as an increasing number of National League players opted for the higher salaries offered by the new association. Faced with the prospect of losing many of its best players, the NL chose peace and declared the AL its equal in 1903. This led to a new National Agreement and the birth of the World Series. The American and National Leagues were established as major leagues and all other associations comprised the minor leagues, which fell under the jurisdiction of the National Association of Professional Baseball Leagues.}}</ref><br />(National League, 1876)<ref name=noble/> | commissioner = [[Rob Manfred]]<ref name="manfred">{{cite news|url=http://mlb.mlb.com/mlb/official_info/about_mlb/executives.jsp|title=MLB Executives|publisher=[[MLB.com]]}}</ref> |teams = [[Current Major League Baseball franchises|30]]<ref name="mlb">{{cite web|url=http://mlb.mlb.com/team/index.jsp|title=Team-by-team information|accessdate=September 8, 2008|publisher=[[MLB.com]]}}</ref> | headquarters = [[New York City]] | champion = [[Houston Astros]] (2nd title) | most_champs = [[New York Yankees]] (27 titles)<ref>{{cite web|title=World Series History: Championships by Club|url=http://mlb.mlb.com/mlb/history/postseason/mlb_ws.jsp?feature=club_champs|publisher=Major League Baseball Advanced Media|accessdate=March 11, 2016}}</ref> | countries = Estados Unidos (29 teams)<br />Canada (1 team) | continent = North America | TV = {{unbulleted list | '''Estados Unidos:''' | [[Fox Major League Baseball|Fox/Fox Sports 1]] | [[Major League Baseball on TBS|TBS]] | [[ESPN Major League Baseball|ESPN/ESPN2]] | [[MLB Network]] | '''Canada:''' | [[Sportsnet]] | [[Réseau des sports|RDS]] | [[TSN2]] | [[MLB Network]] }} | website = {{url|http://mlb.com}} }} Ang '''Major League Baseball (MLB)''' ay isang Amerikanong propesyonal na samahan ng baseball at ang pinakaluma sa mga pangunahing liga ng palakasan sa [[Estados Unidos]] at [[Canada]]. Isang kabuuan ng 30 mga koponan na naglalaro sa Major League Baseball: 15 mga koponan sa National League (NL) at 15 sa American League (AL). Ang NL at AL ay nabuo noong 1876 at 1901, ayon sa pagkakabanggit. Simula noong 1903, ang dalawang liga ay nagtulungan ngunit nanatiling ligal na magkakahiwalay na mga nilalang hanggang 2000 nang magsama sila sa isang solong samahan na pinangunahan ng Commissioner ng Baseball. Ang liga ay may punong-tanggapan ng [[Midtown Manhattan]]. == Kasalukuyang Koponan == {{GeoGroup}} {{Main|Current Major League Baseball franchises}} {|class="navbox wikitable" style="width:100%; text-align:left" |- ! style="background:#FFFFFF; width:10%;"|Division ! style="background:#FFFFFF; width:22%;"|Team ! style="background:#FFFFFF; width:15%;"|City/State ! style="background:#FFFFFF; width:18%;"|Stadium ! style="background:#FFFFFF; width:16%;"|Coordinates<!--Required for {{GeoGroup}}--> ! style="background:#FFFFFF; width:7%;"|Founded ! style="background:#FFFFFF; width:6%;"|Joined |- ! style="background:#CC0001;" colspan="8"|[[American League|<span style="color:#FFFFFF;">American League]]</span> |- ! style="background:#FFFFFF;" rowspan="5"|[[American League East|East]]</span> |'''[[Baltimore Orioles]]''' |[[Baltimore]], [[Maryland|MD]] |[[Oriole Park at Camden Yards]] |{{Coord|39|17|2|N|76|37|18|W|type:landmark|name=Baltimore Orioles}} |style="text-align:center;" colspan="2"| 1901* |align=center|<ref>{{cite web|title=Oriole Park at Camden Yards|url=http://baltimore.orioles.mlb.com/bal/ballpark/index.jsp|publisher=Major League Baseball Advanced Media, LP|date=July 21, 2015|accessdate=July 21, 2015|archive-date=Pebrero 24, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110224183232/http://baltimore.orioles.mlb.com/bal/ballpark/index.jsp|url-status=dead}}</ref> |- |'''[[Boston Red Sox]]''' |[[Boston]], [[Massachusetts|MA]] |[[Fenway Park]] |{{Coord |42|20|47|N|71|5|51|W|type:landmark|name=Boston Red Sox}} |style="text-align:center;" colspan="2"| 1901 |align=center|<ref>{{cite web|title=Fenway Park|url=http://boston.redsox.mlb.com/bos/ballpark/index.jsp|publisher=Major League Baseball Advanced Media, LP|date=July 21, 2015|accessdate=July 21, 2015|archive-date=Pebrero 26, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110226230638/http://boston.redsox.mlb.com/bos/ballpark/index.jsp|url-status=dead}}</ref> |- |'''[[New York Yankees]]''' |[[New York City]], [[New York|NY]] |[[Yankee Stadium]] |{{Coord|40|49|45|N|73|55|35|W|type:landmark|name=New York Yankees}} |style="text-align:center;" colspan="2"| 1901* |align=center|<ref>{{cite web|title=Yankee Stadium|url=http://newyork.yankees.mlb.com/nyy/ballpark/index.jsp|publisher=Major League Baseball Advanced Media, LP|date=July 21, 2015|accessdate=July 21, 2015|archive-date=Oktubre 20, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141020065722/http://newyork.yankees.mlb.com/nyy/ballpark/index.jsp|url-status=dead}}</ref> |- |'''[[Tampa Bay Rays]]''' |[[St. Petersburg, Florida|St. Petersburg]], [[Florida|FL]] |[[Tropicana Field]] |{{Coord|27|46|6|N|82|39|12|W|type:landmark|name=Tampa Bay Rays}} |style="text-align:center;" colspan="2"| 1998 |align=center|<ref>{{cite web|title=Tropicana Field|url=http://tampabay.rays.mlb.com/tb/ballpark/index.jsp|publisher=Major League Baseball Advanced Media, LP|date=July 21, 2015|accessdate=July 21, 2015|archive-date=Oktubre 22, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141022102922/http://tampabay.rays.mlb.com/tb/ballpark/index.jsp|url-status=dead}}</ref> |- |'''[[Toronto Blue Jays]]''' |[[Toronto]], [[Ontario|ON]] |[[Rogers Centre]] |{{coord|43|38|29|N|79|23|21|W|type:landmark|name=Toronto Blue Jays}} |style="text-align:center;" colspan="2"| 1977 |align=center|<ref>{{cite web|title=Rogers Centre|url=http://toronto.bluejays.mlb.com/tor/ballpark/index.jsp|publisher=Major League Baseball Advanced Media, LP|date=July 21, 2015|accessdate=July 21, 2015|archive-date=Agosto 1, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150801022420/http://toronto.bluejays.mlb.com/tor/ballpark/index.jsp|url-status=dead}}</ref> |- ! style="background:#fff;" rowspan="5"| [[American League Central|Central]] |'''[[Chicago White Sox]]''' |[[Chicago]], [[Illinois|IL]] |[[Guaranteed Rate Field]] |{{coord|41|49|48|N|87|38|2|W|type:landmark|name=Chicago White Sox}} |style="text-align:center;" colspan="2"| 1901 |align=center|<ref>{{cite web|title=U.S. Cellular Field|url=http://chicago.whitesox.mlb.com/cws/ballpark/index.jsp|publisher=Major League Baseball Advanced Media, LP|date=July 21, 2015|accessdate=July 21, 2015|archive-date=Disyembre 3, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161203060148/http://chicago.whitesox.mlb.com/cws/ballpark/index.jsp|url-status=dead}}</ref> |- |'''[[Cleveland Indians]]''' |[[Cleveland]], [[Ohio|OH]] |[[Progressive Field]] |{{coord|41|29|45|N|81|41|7|W|type:landmark|name=Cleveland Indians}} |style="text-align:center;" colspan="2"| 1901 |align=center|<ref>{{cite web|title=Progressive Field|url=http://cleveland.indians.mlb.com/cle/ballpark/index.jsp|publisher=Major League Baseball Advanced Media, LP|date=July 21, 2015|accessdate=July 21, 2015|archive-date=Pebrero 1, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110201114550/http://cleveland.indians.mlb.com/cle/ballpark/index.jsp|url-status=dead}}</ref> |- |'''[[Detroit Tigers]]''' |[[Detroit]], [[Michigan|MI]] |[[Comerica Park]] |{{Coord|42|20|21|N|83|2|55|W|type:landmark|name=Detroit Tigers}} |style="text-align:center;" colspan="2"| 1901 |align=center|<ref>{{cite web|title=Comerica Park|url=http://detroit.tigers.mlb.com/det/ballpark/index.jsp|publisher=Major League Baseball Advanced Media, LP|date=July 21, 2015|accessdate=July 21, 2015|archive-date=Disyembre 17, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141217032008/http://detroit.tigers.mlb.com/det/ballpark/index.jsp|url-status=dead}}</ref> |- |'''[[Kansas City Royals]]''' |[[Kansas City, Missouri|Kansas City]], [[Missouri|MO]] |[[Kauffman Stadium]] |{{coord|39|3|5|N|94|28|50|W|type:landmark|name=Kansas City Royals}} |style="text-align:center;" colspan="2"| 1969 |align=center|<ref>{{cite web|title=Kauffman Stadium|url=http://kansascity.royals.mlb.com/kc/ballpark/index.jsp|publisher=Major League Baseball Advanced Media, LP|date=July 21, 2015|accessdate=July 21, 2015|archive-date=Agosto 1, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150801153259/http://kansascity.royals.mlb.com/kc/ballpark/index.jsp|url-status=dead}}</ref> |- |'''[[Minnesota Twins]]''' |[[Minneapolis]], [[Minnesota|MN]] |[[Target Field]] |{{Coord|44|58|54|N|93|16|42|W|type:landmark|name=Minnesota Twins}} |style="text-align:center;" colspan="2"| 1901* |align=center|<ref>{{cite web|title=Target Field|url=http://minnesota.twins.mlb.com/min/ballpark/index.jsp|publisher=Major League Baseball Advanced Media, LP|date=July 21, 2015|accessdate=July 21, 2015|archive-date=Disyembre 18, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141218075400/http://minnesota.twins.mlb.com/min/ballpark/index.jsp|url-status=dead}}</ref> |- ! style="background:#fff;" rowspan="5"|[[American League West|West]]</span> |'''[[Houston Astros]]''' |[[Houston]], [[Texas|TX]] |[[Minute Maid Park]] |{{coord|29|45|25|N|95|21|20|W|type:landmark|name=Houston Astros}} |align=center| 1962 ''(NL)'' |align=center| 2013 ''(AL)'' |align=center|<ref>{{cite web|title=Minute Maid Park|url=http://houston.astros.mlb.com/hou/ballpark/index.jsp|publisher=Major League Baseball Advanced Media, LP|date=July 21, 2015|accessdate=July 21, 2015|archive-date=Septiyembre 5, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150905054343/http://houston.astros.mlb.com/hou/ballpark/index.jsp|url-status=dead}}</ref> |- |'''[[Los Angeles Angels of Anaheim]]''' |[[Anaheim]], [[California|CA]] |[[Angel Stadium of Anaheim]] |{{Coord|33|48|1|N|117|52|58|W|type:landmark|name=Los Angeles Angels of Anaheim}} |style="text-align:center;" colspan="2"| 1961 |align=center|<ref>{{cite web|title=Angel Stadium of Anaheim|url=http://losangeles.angels.mlb.com/ana/ballpark/index.jsp|publisher=Major League Baseball Advanced Media, LP|date=July 21, 2015|accessdate=July 21, 2015|archive-date=Disyembre 16, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141216183106/http://losangeles.angels.mlb.com/ana/ballpark/index.jsp|url-status=dead}}</ref> |- |'''[[Oakland Athletics]]''' |[[Oakland]], [[California|CA]] |[[O.co Coliseum]] |{{Coord|37|45|6|N|122|12|2|W|type:landmark|name=Oakland Athletics}} |style="text-align:center;" colspan="2"| 1901* |align=center|<ref>{{cite web|title=O.co Coliseum|url=http://oakland.athletics.mlb.com/oak/ballpark/index.jsp|publisher=Major League Baseball Advanced Media, LP|date=July 21, 2015|accessdate=July 21, 2015|archive-date=Disyembre 16, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141216195601/http://oakland.athletics.mlb.com/oak/ballpark/index.jsp|url-status=dead}}</ref> |- |'''[[Seattle Mariners]]''' |[[Seattle]], [[Washington (state)|WA]] |[[Safeco Field]] |{{Coord|47|35|29|N|122|19|57|W|type:landmark|name=Seattle Mariners}} |style="text-align:center;" colspan="2"| 1977 |align=center|<ref>{{cite web|title=Safeco Field|url=http://seattle.mariners.mlb.com/sea/ballpark/index.jsp|publisher=Major League Baseball Advanced Media, LP|date=July 21, 2015|accessdate=July 21, 2015|archive-date=Disyembre 17, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141217122719/http://seattle.mariners.mlb.com/sea/ballpark/index.jsp|url-status=dead}}</ref> |- |'''[[Texas Rangers (baseball)|Texas Rangers]]''' |[[Arlington, Texas|Arlington]], [[Texas|TX]] |[[Globe Life Park in Arlington]] |{{coord|32|45|5|N|97|4|58|W|type:landmark|name=Texas Rangers}} |style="text-align:center;" colspan="2"| 1961* |align=center|<ref>{{cite web|title=Globe Life Park in Arlington|url=http://texas.rangers.mlb.com/tex/ballpark/index.jsp|publisher=Major League Baseball Advanced Media, LP|date=July 21, 2015|accessdate=July 21, 2015|archive-date=Disyembre 18, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141218041259/http://texas.rangers.mlb.com/tex/ballpark/index.jsp|url-status=dead}}</ref> |- ! style="background:#020088;" colspan="8"|[[National League|<span style="color:#FFFFFF;">National League]]</span> |- ! style="background:#FFFFFF;" rowspan="5"|[[National League East|East]] |'''[[Atlanta Braves]]''' |[[Atlanta]], [[Georgia (U.S. state)|GA]] |[[SunTrust Park]] |{{Coord|33|44|7|N|84|23|22|W|type:landmark|name=Atlanta Braves}} |align=center| 1871* ''([[NAPBBP|NA]])'' |align=center| 1876 ''(NL)'' |align=center|<ref>{{cite web|title=Turner Field|url=http://atlanta.braves.mlb.com/atl/ballpark/index.jsp|publisher=Major League Baseball Advanced Media, LP|date=July 21, 2015|accessdate=July 21, 2015|archive-date=Pebrero 7, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110207213130/http://atlanta.braves.mlb.com/atl/ballpark/index.jsp|url-status=dead}}</ref> |- |'''[[Miami Marlins]]''' |[[Miami]], [[Florida|FL]] |[[Marlins Park]] |{{Coord|25|46|41|N|80|13|11|W|type:landmark|name=Miami Marlins}} |style="text-align:center;" colspan="2"| 1993 |align=center|<ref>{{cite web|title=Marlins Park Information|url=http://miami.marlins.mlb.com/mia/ballpark/index.jsp|publisher=Major League Baseball Advanced Media, LP|date=July 21, 2015|accessdate=July 21, 2015|archive-date=Disyembre 17, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141217142747/http://miami.marlins.mlb.com/mia/ballpark/index.jsp|url-status=dead}}</ref> |- |'''[[New York Mets]]''' |[[New York City]], [[New York|NY]] |[[Citi Field]] |{{Coord|40|45|25|N|73|50|45|W|type:landmark|name=New York Mets}} |style="text-align:center;" colspan="2"| 1962 |align=center|<ref>{{cite web|title=Citi Field|url=http://newyork.mets.mlb.com/nym/ballpark/index.jsp|publisher=Major League Baseball Advanced Media, LP|date=July 21, 2015|accessdate=July 21, 2015|archive-date=Disyembre 16, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141216222034/http://newyork.mets.mlb.com/nym/ballpark/index.jsp|url-status=dead}}</ref> |- |'''[[Philadelphia Phillies]]''' |[[Philadelphia]], [[Pennsylvania|PA]] |[[Citizens Bank Park]] |{{Coord|39|54|21|N|75|9|59|W|type:landmark|name=Philadelphia Phillies}} |style="text-align:center;" colspan="2"| 1883 |align=center|<ref>{{cite web|title=Citizens Bank Park|url=http://philadelphia.phillies.mlb.com/phi/ballpark/index.jsp|publisher=Major League Baseball Advanced Media, LP|date=July 21, 2015|accessdate=July 21, 2015|archive-date=Oktubre 8, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141008122445/http://philadelphia.phillies.mlb.com/phi/ballpark/index.jsp|url-status=dead}}</ref> |- |'''[[Washington Nationals]]''' |[[Washington, D.C.]] |[[Nationals Park]] |{{Coord|38|52|22|N|77|0|27|W|type:landmark|name=Washington Nationals}} |style="text-align:center;" colspan="2"| 1969* |align=center|<ref>{{cite web|title=Nationals Park|url=http://washington.nationals.mlb.com/was/ballpark/index.jsp|publisher=Major League Baseball Advanced Media, LP|date=July 21, 2015|accessdate=July 21, 2015|archive-date=Oktubre 31, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141031132930/http://washington.nationals.mlb.com/was/ballpark/index.jsp|url-status=dead}}</ref> |- ! style="background:#fff;" rowspan="5"| [[National League Central|Central]] |'''[[Chicago Cubs]]''' |[[Chicago]], [[Illinois|IL]] |[[Wrigley Field]] |{{Coord|41|56|54|N|87|39|20|W|type:landmark|name=Chicago Cubs}} |align=center| 1874 ''(NA)'' |align=center| 1876 ''(NL)'' |align=center|<ref>{{cite web|title=Wrigley Field|url=http://chicago.cubs.mlb.com/chc/ballpark/index.jsp|publisher=Major League Baseball Advanced Media, LP|date=July 21, 2015|accessdate=July 21, 2015|archive-date=Septiyembre 22, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080922125548/http://chicago.cubs.mlb.com/chc/ballpark/index.jsp|url-status=dead}}</ref> |- |'''[[Cincinnati Reds]]''' |[[Cincinnati]], [[Ohio|OH]] |[[Great American Ball Park]] |{{Coord|39|5|51|N|84|30|24|W|type:landmark|name=Cincinnati Reds}} |align=center| 1882 ''([[American Assiciation (19th century)|AA]])'' |align=center| 1890 ''(NL)'' |align=center|<ref>{{cite web|title=Great American Ball Park|url=http://cincinnati.reds.mlb.com/cin/ballpark/index.jsp|publisher=Major League Baseball Advanced Media, LP|date=July 21, 2015|accessdate=July 21, 2015|archive-date=Agosto 10, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110810172229/http://cincinnati.reds.mlb.com/cin/ballpark/index.jsp|url-status=dead}}</ref> |- |'''[[Milwaukee Brewers]]''' |[[Milwaukee]], [[Wisconsin|WI]] |[[Miller Park (Milwaukee)|Miller Park]] |{{coord|43|1|42|N|87|58|16|W|type:landmark|name=Milwaukee Brewers}} |align=center| 1969* ''(AL)'' |align=center| 1998 ''(NL)'' |align=center|<ref>{{cite web|title=Miller Park|url=http://milwaukee.brewers.mlb.com/mil/ballpark/index.jsp|publisher=Major League Baseball Advanced Media, LP|date=July 21, 2015|accessdate=July 21, 2015|archive-date=Nobiyembre 8, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141108160810/http://milwaukee.brewers.mlb.com/mil/ballpark/index.jsp|url-status=dead}}</ref> |- |'''[[Pittsburgh Pirates]]''' |[[Pittsburgh]], [[Pennsylvania|PA]] |[[PNC Park]] |{{coord|40|26|49|N|80|0|21|W|type:landmark|name=Pittsburgh Pirates}} |align=center| 1882 ''(AA)'' |align=center| 1887 ''(NL)'' |align=center|<ref>{{cite web|title=PNC Park|url=http://pittsburgh.pirates.mlb.com/pit/ballpark/index.jsp|publisher=Major League Baseball Advanced Media, LP|date=July 21, 2015|accessdate=July 21, 2015|archive-date=Disyembre 18, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141218035915/http://pittsburgh.pirates.mlb.com/pit/ballpark/index.jsp|url-status=dead}}</ref> |- |'''[[St. Louis Cardinals]]''' |[[St. Louis]], [[Missouri|MO]] |[[Busch Stadium]] |{{coord|38|37|21|N|90|11|35|W|type:landmark|name=St. Louis Cardinals}} |align=center| 1882 ''(AA)'' |align=center| 1892 ''(NL)'' |align=center|<ref>{{cite web|title=Busch Stadium|url=http://stlouis.cardinals.mlb.com/stl/ballpark/index.jsp|publisher=Major League Baseball Advanced Media, LP|date=July 21, 2015|accessdate=July 21, 2015|archive-date=Disyembre 17, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141217003931/http://stlouis.cardinals.mlb.com/stl/ballpark/index.jsp|url-status=dead}}</ref> |- ! style="background:#fff;" rowspan="5"| [[National League West|West]]</span> |'''[[Arizona Diamondbacks]]''' |[[Phoenix, Arizona|Phoenix]], [[Arizona|AZ]] |[[Chase Field]] |{{coord|33|26|43|N|112|4|1|W|type:landmark|name=Arizona Diamondbacks}} |style="text-align:center;" colspan="2"| 1998 |align=center|<ref>{{cite web|title=Chase Field|url=http://arizona.diamondbacks.mlb.com/ari/ballpark/index.jsp|publisher=Major League Baseball Advanced Media, LP|date=July 21, 2015|accessdate=July 21, 2015|archive-date=Pebrero 3, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110203030814/http://arizona.diamondbacks.mlb.com/ari/ballpark/index.jsp|url-status=dead}}</ref> |- |'''[[Colorado Rockies]]''' |[[Denver]], [[Colorado|CO]] |[[Coors Field]] |{{coord|39|45|22|N|104|59|39|W|type:landmark|name=Colorado Rockies}} |style="text-align:center;" colspan="2"| 1993 |align=center|<ref>{{cite web|title=Coors Field|url=http://colorado.rockies.mlb.com/col/ballpark/index.jsp|publisher=Major League Baseball Advanced Media, LP|date=July 21, 2015|accessdate=July 21, 2015|archive-date=Agosto 14, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110814110321/http://colorado.rockies.mlb.com/col/ballpark/index.jsp|url-status=dead}}</ref> |- |'''[[Los Angeles Dodgers]]''' |[[Los Angeles]], [[California|CA]] |[[Dodger Stadium]] |{{Coord|34|4|25|N|118|14|24|W|type:landmark|name=Los Angeles Dodgers}} |align=center| 1884* ''(AA)'' |align=center| 1890 ''(NL)'' |align=center|<ref>{{cite web|title=Dodger Stadium|url=http://losangeles.dodgers.mlb.com/la/ballpark/index.jsp|publisher=Major League Baseball Advanced Media, LP|date=July 21, 2015|accessdate=July 21, 2015|archive-date=Disyembre 17, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141217073032/http://losangeles.dodgers.mlb.com/la/ballpark/index.jsp|url-status=dead}}</ref> |- |'''[[San Diego Padres]]''' |[[San Diego]], [[California|CA]] |[[Petco Park]] |{{Coord|32|42|26|N|117|9|24|W|type:landmark|name=San Diego Padres}} |style="text-align:center;" colspan="2"| 1969 |align=center|<ref>{{cite web|title=Petco Park|url=http://sandiego.padres.mlb.com/sd/ballpark/index.jsp|publisher=Major League Baseball Advanced Media, LP|date=July 21, 2015|accessdate=July 21, 2015|archive-date=Oktubre 28, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141028005704/http://sandiego.padres.mlb.com/sd/ballpark/index.jsp|url-status=dead}}</ref> |- |'''[[San Francisco Giants]]''' |[[San Francisco]], [[California|CA]] |[[AT&T Park]] |{{Coord|37|46|43|N|122|23|21|W|type:landmark|name=San Francisco Giants}} |style="text-align:center;" colspan="2"| 1883* |align=center|<ref>{{cite web|title=AT&T Park|url=http://sanfrancisco.giants.mlb.com/sf/ballpark/index.jsp|publisher=Major League Baseball Advanced Media, LP|date=July 21, 2015|accessdate=July 21, 2015|archive-date=Oktubre 27, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141027041928/http://sanfrancisco.giants.mlb.com/sf/ballpark/index.jsp|url-status=dead}}</ref> |} ''An asterisk (*) denotes a relocation of a franchise. See respective team articles for more information.'' {{MLB Labelled Map}} ==Mga sanngunian== {{reflist|refs= <ref name=noble>{{cite news|first=Marty|last=Noble|title=MLB carries on strong, 200,000 games later: Look what they started on a ballfield in Philadelphia in 1876|url=http://mlb.mlb.com/news/article.jsp?ymd=20110922&content_id=25060814&vkey=news_mlb&c_id=mlb&partnerId=ed-5337375-55428157|publisher=MLB Advanced Media|website=MLB.com|date=Setyembre 23, 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130201192845/http://mlb.mlb.com/news/article.jsp?ymd=20110922&content_id=25060814&vkey=news_mlb&c_id=mlb&partnerId=ed-5337375-55428157|archivedate=Pebrero 1, 2013|accessdate=Marso 29, 2018|deadurl=yes}}</ref> }} {{MLB}} {{American League}} {{National League}} {{MLBHistory}} {{MLB seasons}} {{Professional Baseball}} {{Major Leagues}} {{stub}} [[Kategorya:Estados Unidos]] [[Kategorya:Major League Baseball]] 52mdahyvzgrtem4kbkc4bdaa8275nea 2213560 2213502 2026-06-27T09:25:42Z Julius Santos III 139725 /* */ 2213560 wikitext text/x-wiki {{italic title}} {{Good article}} {{Infobox sports league | upcoming_season = Panahong Major League Baseball 2023 | logo = Major League Baseball logo.svg | pixels = 250px | sport = Baseball | founded = {{start date and age|1903}}<ref>{{cite web|title=The Commissionership: A Historical Perspective|url=http://mlb.mlb.com/mlb/history/mlb_history_people.jsp?story=com|publisher=[[Major League Baseball Advanced Media]]|accessdate=March 11, 2016|quote=The strength of the American League grew as an increasing number of National League players opted for the higher salaries offered by the new association. Faced with the prospect of losing many of its best players, the NL chose peace and declared the AL its equal in 1903. This led to a new National Agreement and the birth of the World Series. The American and National Leagues were established as major leagues and all other associations comprised the minor leagues, which fell under the jurisdiction of the National Association of Professional Baseball Leagues.}}</ref><br />(National League, 1876)<ref name=noble/> | commissioner = [[Rob Manfred]]<ref name="manfred">{{cite news|url=http://mlb.mlb.com/mlb/official_info/about_mlb/executives.jsp|title=MLB Executives|publisher=[[MLB.com]]}}</ref> |teams = [[Current Major League Baseball franchises|30]]<ref name="mlb">{{cite web|url=http://mlb.mlb.com/team/index.jsp|title=Team-by-team information|accessdate=September 8, 2008|publisher=[[MLB.com]]}}</ref> | headquarters = [[New York City]] | champion = [[Houston Astros]] (2nd title) | most_champs = [[New York Yankees]] (27 titles)<ref>{{cite web|title=World Series History: Championships by Club|url=http://mlb.mlb.com/mlb/history/postseason/mlb_ws.jsp?feature=club_champs|publisher=Major League Baseball Advanced Media|accessdate=March 11, 2016}}</ref> | countries = Estados Unidos (29 teams)<br />Canada (1 team) | continent = North America | TV = {{unbulleted list | '''Estados Unidos:''' | [[MLB on Fox|FOX]]/[[MLB on FS1|FS1]] | [[Major League Baseball on TBS|TBS]] | [[MLB on ESPN|ESPN]]/[[Major League Baseball on ABC|ABC]] | [[MLB Network]] | '''Canada:''' | [[Sportsnet]] | [[Réseau des sports|RDS]] | [[TSN2]] | [[MLB Network]] }} | streaming = {{unbulleted list | [[MLB.tv]] | [[Apple TV+]] | [[Peacock (streaming service)|Peacock]] | [[Max (streaming service)|Max]] }} | website = {{url|http://mlb.com}} }} Ang '''Major League Baseball (MLB)''' ay isang Amerikanong propesyonal na samahan ng baseball at ang pinakaluma sa mga pangunahing liga ng palakasan sa [[Estados Unidos]] at [[Canada]]. Isang kabuuan ng 30 mga koponan na naglalaro sa Major League Baseball: 15 mga koponan sa National League (NL) at 15 sa American League (AL). Ang NL at AL ay nabuo noong 1876 at 1901, ayon sa pagkakabanggit. Simula noong 1903, ang dalawang liga ay nagtulungan ngunit nanatiling ligal na magkakahiwalay na mga nilalang hanggang 2000 nang magsama sila sa isang solong samahan na pinangunahan ng Commissioner ng Baseball. Ang liga ay may punong-tanggapan ng [[Midtown Manhattan]]. == Kasalukuyang Koponan == {{GeoGroup}} {{Main|Current Major League Baseball franchises}} {|class="navbox wikitable" style="width:100%; text-align:left" |- ! style="background:#FFFFFF; width:10%;"|Division ! style="background:#FFFFFF; width:22%;"|Team ! style="background:#FFFFFF; width:15%;"|City/State ! style="background:#FFFFFF; width:18%;"|Stadium ! style="background:#FFFFFF; width:16%;"|Coordinates<!--Required for {{GeoGroup}}--> ! style="background:#FFFFFF; width:7%;"|Founded ! style="background:#FFFFFF; width:6%;"|Joined |- ! style="background:#CC0001;" colspan="8"|[[American League|<span style="color:#FFFFFF;">American League]]</span> |- ! style="background:#FFFFFF;" rowspan="5"|[[American League East|East]]</span> |'''[[Baltimore Orioles]]''' |[[Baltimore]], [[Maryland|MD]] |[[Oriole Park at Camden Yards]] |{{Coord|39|17|2|N|76|37|18|W|type:landmark|name=Baltimore Orioles}} |style="text-align:center;" colspan="2"| 1901* |align=center|<ref>{{cite web|title=Oriole Park at Camden Yards|url=http://baltimore.orioles.mlb.com/bal/ballpark/index.jsp|publisher=Major League Baseball Advanced Media, LP|date=July 21, 2015|accessdate=July 21, 2015|archive-date=Pebrero 24, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110224183232/http://baltimore.orioles.mlb.com/bal/ballpark/index.jsp|url-status=dead}}</ref> |- |'''[[Boston Red Sox]]''' |[[Boston]], [[Massachusetts|MA]] |[[Fenway Park]] |{{Coord |42|20|47|N|71|5|51|W|type:landmark|name=Boston Red Sox}} |style="text-align:center;" colspan="2"| 1901 |align=center|<ref>{{cite web|title=Fenway Park|url=http://boston.redsox.mlb.com/bos/ballpark/index.jsp|publisher=Major League Baseball Advanced Media, LP|date=July 21, 2015|accessdate=July 21, 2015|archive-date=Pebrero 26, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110226230638/http://boston.redsox.mlb.com/bos/ballpark/index.jsp|url-status=dead}}</ref> |- |'''[[New York Yankees]]''' |[[New York City]], [[New York|NY]] |[[Yankee Stadium]] |{{Coord|40|49|45|N|73|55|35|W|type:landmark|name=New York Yankees}} |style="text-align:center;" colspan="2"| 1901* |align=center|<ref>{{cite web|title=Yankee Stadium|url=http://newyork.yankees.mlb.com/nyy/ballpark/index.jsp|publisher=Major League Baseball Advanced Media, LP|date=July 21, 2015|accessdate=July 21, 2015|archive-date=Oktubre 20, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141020065722/http://newyork.yankees.mlb.com/nyy/ballpark/index.jsp|url-status=dead}}</ref> |- |'''[[Tampa Bay Rays]]''' |[[St. Petersburg, Florida|St. Petersburg]], [[Florida|FL]] |[[Tropicana Field]] |{{Coord|27|46|6|N|82|39|12|W|type:landmark|name=Tampa Bay Rays}} |style="text-align:center;" colspan="2"| 1998 |align=center|<ref>{{cite web|title=Tropicana Field|url=http://tampabay.rays.mlb.com/tb/ballpark/index.jsp|publisher=Major League Baseball Advanced Media, LP|date=July 21, 2015|accessdate=July 21, 2015|archive-date=Oktubre 22, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141022102922/http://tampabay.rays.mlb.com/tb/ballpark/index.jsp|url-status=dead}}</ref> |- |'''[[Toronto Blue Jays]]''' |[[Toronto]], [[Ontario|ON]] |[[Rogers Centre]] |{{coord|43|38|29|N|79|23|21|W|type:landmark|name=Toronto Blue Jays}} |style="text-align:center;" colspan="2"| 1977 |align=center|<ref>{{cite web|title=Rogers Centre|url=http://toronto.bluejays.mlb.com/tor/ballpark/index.jsp|publisher=Major League Baseball Advanced Media, LP|date=July 21, 2015|accessdate=July 21, 2015|archive-date=Agosto 1, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150801022420/http://toronto.bluejays.mlb.com/tor/ballpark/index.jsp|url-status=dead}}</ref> |- ! style="background:#fff;" rowspan="5"| [[American League Central|Central]] |'''[[Chicago White Sox]]''' |[[Chicago]], [[Illinois|IL]] |[[Guaranteed Rate Field]] |{{coord|41|49|48|N|87|38|2|W|type:landmark|name=Chicago White Sox}} |style="text-align:center;" colspan="2"| 1901 |align=center|<ref>{{cite web|title=U.S. Cellular Field|url=http://chicago.whitesox.mlb.com/cws/ballpark/index.jsp|publisher=Major League Baseball Advanced Media, LP|date=July 21, 2015|accessdate=July 21, 2015|archive-date=Disyembre 3, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161203060148/http://chicago.whitesox.mlb.com/cws/ballpark/index.jsp|url-status=dead}}</ref> |- |'''[[Cleveland Indians]]''' |[[Cleveland]], [[Ohio|OH]] |[[Progressive Field]] |{{coord|41|29|45|N|81|41|7|W|type:landmark|name=Cleveland Indians}} |style="text-align:center;" colspan="2"| 1901 |align=center|<ref>{{cite web|title=Progressive Field|url=http://cleveland.indians.mlb.com/cle/ballpark/index.jsp|publisher=Major League Baseball Advanced Media, LP|date=July 21, 2015|accessdate=July 21, 2015|archive-date=Pebrero 1, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110201114550/http://cleveland.indians.mlb.com/cle/ballpark/index.jsp|url-status=dead}}</ref> |- |'''[[Detroit Tigers]]''' |[[Detroit]], [[Michigan|MI]] |[[Comerica Park]] |{{Coord|42|20|21|N|83|2|55|W|type:landmark|name=Detroit Tigers}} |style="text-align:center;" colspan="2"| 1901 |align=center|<ref>{{cite web|title=Comerica Park|url=http://detroit.tigers.mlb.com/det/ballpark/index.jsp|publisher=Major League Baseball Advanced Media, LP|date=July 21, 2015|accessdate=July 21, 2015|archive-date=Disyembre 17, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141217032008/http://detroit.tigers.mlb.com/det/ballpark/index.jsp|url-status=dead}}</ref> |- |'''[[Kansas City Royals]]''' |[[Kansas City, Missouri|Kansas City]], [[Missouri|MO]] |[[Kauffman Stadium]] |{{coord|39|3|5|N|94|28|50|W|type:landmark|name=Kansas City Royals}} |style="text-align:center;" colspan="2"| 1969 |align=center|<ref>{{cite web|title=Kauffman Stadium|url=http://kansascity.royals.mlb.com/kc/ballpark/index.jsp|publisher=Major League Baseball Advanced Media, LP|date=July 21, 2015|accessdate=July 21, 2015|archive-date=Agosto 1, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150801153259/http://kansascity.royals.mlb.com/kc/ballpark/index.jsp|url-status=dead}}</ref> |- |'''[[Minnesota Twins]]''' |[[Minneapolis]], [[Minnesota|MN]] |[[Target Field]] |{{Coord|44|58|54|N|93|16|42|W|type:landmark|name=Minnesota Twins}} |style="text-align:center;" colspan="2"| 1901* |align=center|<ref>{{cite web|title=Target Field|url=http://minnesota.twins.mlb.com/min/ballpark/index.jsp|publisher=Major League Baseball Advanced Media, LP|date=July 21, 2015|accessdate=July 21, 2015|archive-date=Disyembre 18, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141218075400/http://minnesota.twins.mlb.com/min/ballpark/index.jsp|url-status=dead}}</ref> |- ! style="background:#fff;" rowspan="5"|[[American League West|West]]</span> |'''[[Houston Astros]]''' |[[Houston]], [[Texas|TX]] |[[Minute Maid Park]] |{{coord|29|45|25|N|95|21|20|W|type:landmark|name=Houston Astros}} |align=center| 1962 ''(NL)'' |align=center| 2013 ''(AL)'' |align=center|<ref>{{cite web|title=Minute Maid Park|url=http://houston.astros.mlb.com/hou/ballpark/index.jsp|publisher=Major League Baseball Advanced Media, LP|date=July 21, 2015|accessdate=July 21, 2015|archive-date=Septiyembre 5, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150905054343/http://houston.astros.mlb.com/hou/ballpark/index.jsp|url-status=dead}}</ref> |- |'''[[Los Angeles Angels of Anaheim]]''' |[[Anaheim]], [[California|CA]] |[[Angel Stadium of Anaheim]] |{{Coord|33|48|1|N|117|52|58|W|type:landmark|name=Los Angeles Angels of Anaheim}} |style="text-align:center;" colspan="2"| 1961 |align=center|<ref>{{cite web|title=Angel Stadium of Anaheim|url=http://losangeles.angels.mlb.com/ana/ballpark/index.jsp|publisher=Major League Baseball Advanced Media, LP|date=July 21, 2015|accessdate=July 21, 2015|archive-date=Disyembre 16, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141216183106/http://losangeles.angels.mlb.com/ana/ballpark/index.jsp|url-status=dead}}</ref> |- |'''[[Oakland Athletics]]''' |[[Oakland]], [[California|CA]] |[[O.co Coliseum]] |{{Coord|37|45|6|N|122|12|2|W|type:landmark|name=Oakland Athletics}} |style="text-align:center;" colspan="2"| 1901* |align=center|<ref>{{cite web|title=O.co Coliseum|url=http://oakland.athletics.mlb.com/oak/ballpark/index.jsp|publisher=Major League Baseball Advanced Media, LP|date=July 21, 2015|accessdate=July 21, 2015|archive-date=Disyembre 16, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141216195601/http://oakland.athletics.mlb.com/oak/ballpark/index.jsp|url-status=dead}}</ref> |- |'''[[Seattle Mariners]]''' |[[Seattle]], [[Washington (state)|WA]] |[[Safeco Field]] |{{Coord|47|35|29|N|122|19|57|W|type:landmark|name=Seattle Mariners}} |style="text-align:center;" colspan="2"| 1977 |align=center|<ref>{{cite web|title=Safeco Field|url=http://seattle.mariners.mlb.com/sea/ballpark/index.jsp|publisher=Major League Baseball Advanced Media, LP|date=July 21, 2015|accessdate=July 21, 2015|archive-date=Disyembre 17, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141217122719/http://seattle.mariners.mlb.com/sea/ballpark/index.jsp|url-status=dead}}</ref> |- |'''[[Texas Rangers (baseball)|Texas Rangers]]''' |[[Arlington, Texas|Arlington]], [[Texas|TX]] |[[Globe Life Park in Arlington]] |{{coord|32|45|5|N|97|4|58|W|type:landmark|name=Texas Rangers}} |style="text-align:center;" colspan="2"| 1961* |align=center|<ref>{{cite web|title=Globe Life Park in Arlington|url=http://texas.rangers.mlb.com/tex/ballpark/index.jsp|publisher=Major League Baseball Advanced Media, LP|date=July 21, 2015|accessdate=July 21, 2015|archive-date=Disyembre 18, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141218041259/http://texas.rangers.mlb.com/tex/ballpark/index.jsp|url-status=dead}}</ref> |- ! style="background:#020088;" colspan="8"|[[National League|<span style="color:#FFFFFF;">National League]]</span> |- ! style="background:#FFFFFF;" rowspan="5"|[[National League East|East]] |'''[[Atlanta Braves]]''' |[[Atlanta]], [[Georgia (U.S. state)|GA]] |[[SunTrust Park]] |{{Coord|33|44|7|N|84|23|22|W|type:landmark|name=Atlanta Braves}} |align=center| 1871* ''([[NAPBBP|NA]])'' |align=center| 1876 ''(NL)'' |align=center|<ref>{{cite web|title=Turner Field|url=http://atlanta.braves.mlb.com/atl/ballpark/index.jsp|publisher=Major League Baseball Advanced Media, LP|date=July 21, 2015|accessdate=July 21, 2015|archive-date=Pebrero 7, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110207213130/http://atlanta.braves.mlb.com/atl/ballpark/index.jsp|url-status=dead}}</ref> |- |'''[[Miami Marlins]]''' |[[Miami]], [[Florida|FL]] |[[Marlins Park]] |{{Coord|25|46|41|N|80|13|11|W|type:landmark|name=Miami Marlins}} |style="text-align:center;" colspan="2"| 1993 |align=center|<ref>{{cite web|title=Marlins Park Information|url=http://miami.marlins.mlb.com/mia/ballpark/index.jsp|publisher=Major League Baseball Advanced Media, LP|date=July 21, 2015|accessdate=July 21, 2015|archive-date=Disyembre 17, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141217142747/http://miami.marlins.mlb.com/mia/ballpark/index.jsp|url-status=dead}}</ref> |- |'''[[New York Mets]]''' |[[New York City]], [[New York|NY]] |[[Citi Field]] |{{Coord|40|45|25|N|73|50|45|W|type:landmark|name=New York Mets}} |style="text-align:center;" colspan="2"| 1962 |align=center|<ref>{{cite web|title=Citi Field|url=http://newyork.mets.mlb.com/nym/ballpark/index.jsp|publisher=Major League Baseball Advanced Media, LP|date=July 21, 2015|accessdate=July 21, 2015|archive-date=Disyembre 16, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141216222034/http://newyork.mets.mlb.com/nym/ballpark/index.jsp|url-status=dead}}</ref> |- |'''[[Philadelphia Phillies]]''' |[[Philadelphia]], [[Pennsylvania|PA]] |[[Citizens Bank Park]] |{{Coord|39|54|21|N|75|9|59|W|type:landmark|name=Philadelphia Phillies}} |style="text-align:center;" colspan="2"| 1883 |align=center|<ref>{{cite web|title=Citizens Bank Park|url=http://philadelphia.phillies.mlb.com/phi/ballpark/index.jsp|publisher=Major League Baseball Advanced Media, LP|date=July 21, 2015|accessdate=July 21, 2015|archive-date=Oktubre 8, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141008122445/http://philadelphia.phillies.mlb.com/phi/ballpark/index.jsp|url-status=dead}}</ref> |- |'''[[Washington Nationals]]''' |[[Washington, D.C.]] |[[Nationals Park]] |{{Coord|38|52|22|N|77|0|27|W|type:landmark|name=Washington Nationals}} |style="text-align:center;" colspan="2"| 1969* |align=center|<ref>{{cite web|title=Nationals Park|url=http://washington.nationals.mlb.com/was/ballpark/index.jsp|publisher=Major League Baseball Advanced Media, LP|date=July 21, 2015|accessdate=July 21, 2015|archive-date=Oktubre 31, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141031132930/http://washington.nationals.mlb.com/was/ballpark/index.jsp|url-status=dead}}</ref> |- ! style="background:#fff;" rowspan="5"| [[National League Central|Central]] |'''[[Chicago Cubs]]''' |[[Chicago]], [[Illinois|IL]] |[[Wrigley Field]] |{{Coord|41|56|54|N|87|39|20|W|type:landmark|name=Chicago Cubs}} |align=center| 1874 ''(NA)'' |align=center| 1876 ''(NL)'' |align=center|<ref>{{cite web|title=Wrigley Field|url=http://chicago.cubs.mlb.com/chc/ballpark/index.jsp|publisher=Major League Baseball Advanced Media, LP|date=July 21, 2015|accessdate=July 21, 2015|archive-date=Septiyembre 22, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080922125548/http://chicago.cubs.mlb.com/chc/ballpark/index.jsp|url-status=dead}}</ref> |- |'''[[Cincinnati Reds]]''' |[[Cincinnati]], [[Ohio|OH]] |[[Great American Ball Park]] |{{Coord|39|5|51|N|84|30|24|W|type:landmark|name=Cincinnati Reds}} |align=center| 1882 ''([[American Assiciation (19th century)|AA]])'' |align=center| 1890 ''(NL)'' |align=center|<ref>{{cite web|title=Great American Ball Park|url=http://cincinnati.reds.mlb.com/cin/ballpark/index.jsp|publisher=Major League Baseball Advanced Media, LP|date=July 21, 2015|accessdate=July 21, 2015|archive-date=Agosto 10, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110810172229/http://cincinnati.reds.mlb.com/cin/ballpark/index.jsp|url-status=dead}}</ref> |- |'''[[Milwaukee Brewers]]''' |[[Milwaukee]], [[Wisconsin|WI]] |[[Miller Park (Milwaukee)|Miller Park]] |{{coord|43|1|42|N|87|58|16|W|type:landmark|name=Milwaukee Brewers}} |align=center| 1969* ''(AL)'' |align=center| 1998 ''(NL)'' |align=center|<ref>{{cite web|title=Miller Park|url=http://milwaukee.brewers.mlb.com/mil/ballpark/index.jsp|publisher=Major League Baseball Advanced Media, LP|date=July 21, 2015|accessdate=July 21, 2015|archive-date=Nobiyembre 8, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141108160810/http://milwaukee.brewers.mlb.com/mil/ballpark/index.jsp|url-status=dead}}</ref> |- |'''[[Pittsburgh Pirates]]''' |[[Pittsburgh]], [[Pennsylvania|PA]] |[[PNC Park]] |{{coord|40|26|49|N|80|0|21|W|type:landmark|name=Pittsburgh Pirates}} |align=center| 1882 ''(AA)'' |align=center| 1887 ''(NL)'' |align=center|<ref>{{cite web|title=PNC Park|url=http://pittsburgh.pirates.mlb.com/pit/ballpark/index.jsp|publisher=Major League Baseball Advanced Media, LP|date=July 21, 2015|accessdate=July 21, 2015|archive-date=Disyembre 18, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141218035915/http://pittsburgh.pirates.mlb.com/pit/ballpark/index.jsp|url-status=dead}}</ref> |- |'''[[St. Louis Cardinals]]''' |[[St. Louis]], [[Missouri|MO]] |[[Busch Stadium]] |{{coord|38|37|21|N|90|11|35|W|type:landmark|name=St. Louis Cardinals}} |align=center| 1882 ''(AA)'' |align=center| 1892 ''(NL)'' |align=center|<ref>{{cite web|title=Busch Stadium|url=http://stlouis.cardinals.mlb.com/stl/ballpark/index.jsp|publisher=Major League Baseball Advanced Media, LP|date=July 21, 2015|accessdate=July 21, 2015|archive-date=Disyembre 17, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141217003931/http://stlouis.cardinals.mlb.com/stl/ballpark/index.jsp|url-status=dead}}</ref> |- ! style="background:#fff;" rowspan="5"| [[National League West|West]]</span> |'''[[Arizona Diamondbacks]]''' |[[Phoenix, Arizona|Phoenix]], [[Arizona|AZ]] |[[Chase Field]] |{{coord|33|26|43|N|112|4|1|W|type:landmark|name=Arizona Diamondbacks}} |style="text-align:center;" colspan="2"| 1998 |align=center|<ref>{{cite web|title=Chase Field|url=http://arizona.diamondbacks.mlb.com/ari/ballpark/index.jsp|publisher=Major League Baseball Advanced Media, LP|date=July 21, 2015|accessdate=July 21, 2015|archive-date=Pebrero 3, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110203030814/http://arizona.diamondbacks.mlb.com/ari/ballpark/index.jsp|url-status=dead}}</ref> |- |'''[[Colorado Rockies]]''' |[[Denver]], [[Colorado|CO]] |[[Coors Field]] |{{coord|39|45|22|N|104|59|39|W|type:landmark|name=Colorado Rockies}} |style="text-align:center;" colspan="2"| 1993 |align=center|<ref>{{cite web|title=Coors Field|url=http://colorado.rockies.mlb.com/col/ballpark/index.jsp|publisher=Major League Baseball Advanced Media, LP|date=July 21, 2015|accessdate=July 21, 2015|archive-date=Agosto 14, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110814110321/http://colorado.rockies.mlb.com/col/ballpark/index.jsp|url-status=dead}}</ref> |- |'''[[Los Angeles Dodgers]]''' |[[Los Angeles]], [[California|CA]] |[[Dodger Stadium]] |{{Coord|34|4|25|N|118|14|24|W|type:landmark|name=Los Angeles Dodgers}} |align=center| 1884* ''(AA)'' |align=center| 1890 ''(NL)'' |align=center|<ref>{{cite web|title=Dodger Stadium|url=http://losangeles.dodgers.mlb.com/la/ballpark/index.jsp|publisher=Major League Baseball Advanced Media, LP|date=July 21, 2015|accessdate=July 21, 2015|archive-date=Disyembre 17, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141217073032/http://losangeles.dodgers.mlb.com/la/ballpark/index.jsp|url-status=dead}}</ref> |- |'''[[San Diego Padres]]''' |[[San Diego]], [[California|CA]] |[[Petco Park]] |{{Coord|32|42|26|N|117|9|24|W|type:landmark|name=San Diego Padres}} |style="text-align:center;" colspan="2"| 1969 |align=center|<ref>{{cite web|title=Petco Park|url=http://sandiego.padres.mlb.com/sd/ballpark/index.jsp|publisher=Major League Baseball Advanced Media, LP|date=July 21, 2015|accessdate=July 21, 2015|archive-date=Oktubre 28, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141028005704/http://sandiego.padres.mlb.com/sd/ballpark/index.jsp|url-status=dead}}</ref> |- |'''[[San Francisco Giants]]''' |[[San Francisco]], [[California|CA]] |[[AT&T Park]] |{{Coord|37|46|43|N|122|23|21|W|type:landmark|name=San Francisco Giants}} |style="text-align:center;" colspan="2"| 1883* |align=center|<ref>{{cite web|title=AT&T Park|url=http://sanfrancisco.giants.mlb.com/sf/ballpark/index.jsp|publisher=Major League Baseball Advanced Media, LP|date=July 21, 2015|accessdate=July 21, 2015|archive-date=Oktubre 27, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141027041928/http://sanfrancisco.giants.mlb.com/sf/ballpark/index.jsp|url-status=dead}}</ref> |} ''An asterisk (*) denotes a relocation of a franchise. See respective team articles for more information.'' {{MLB Labelled Map}} ==Mga sanngunian== {{reflist|refs= <ref name=noble>{{cite news|first=Marty|last=Noble|title=MLB carries on strong, 200,000 games later: Look what they started on a ballfield in Philadelphia in 1876|url=http://mlb.mlb.com/news/article.jsp?ymd=20110922&content_id=25060814&vkey=news_mlb&c_id=mlb&partnerId=ed-5337375-55428157|publisher=MLB Advanced Media|website=MLB.com|date=Setyembre 23, 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130201192845/http://mlb.mlb.com/news/article.jsp?ymd=20110922&content_id=25060814&vkey=news_mlb&c_id=mlb&partnerId=ed-5337375-55428157|archivedate=Pebrero 1, 2013|accessdate=Marso 29, 2018|deadurl=yes}}</ref> }} {{MLB}} {{American League}} {{National League}} {{MLBHistory}} {{MLB seasons}} {{Professional Baseball}} {{Major Leagues}} {{stub}} [[Kategorya:Estados Unidos]] [[Kategorya:Major League Baseball]] 5dkaqjcvucik9d00ovx4pb3gkfzjw6k 0 275633 2213515 2199854 2026-06-27T03:49:50Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2213515 wikitext text/x-wiki {{Infobox galaxy|name=NGC 5544|image=N5544s.jpg|caption=NGC 5544 (right) and NGC 5545 imaged with a 32-inch telescope|epoch=[[J2000]]|constellation name=[[Boötes]]|ra={{RA|14|17|02.63}}<ref name=apjss125_2_409 />|dec={{DEC|+36|34|15.9}}<ref name=apjss125_2_409></ref>|z={{nowrap|0.010140 ± 0.000057}}<ref name=apjs99_391></ref> <br> (3,040 km/[[second|s]])|dist_ly={{convert|42.8|+/-|3.0|Mpc|Mly|abbr=on|lk=on|order=flip}}<ref name=NED></ref>|type=(R)SB(rs)0/a<ref name=NED></ref>|size_v={{nowrap|1.08′ × 1.05′}}<ref name=NED></ref>|appmag_v=14.0<ref name=NED></ref>|notes=Paired with NGC 5545|names=[[Atlas of Peculiar Galaxies|APG]] 199, [[Atlas of Peculiar Galaxies|ARP]] 199, [[CGCG]] 191.073, [[Boss General Catalogue|GC]] 3833, [[H]] II-419, [[h]] 1771, [[KCPG]] 422A, [[KPG]] 422a, [[Lyon-Meudon Extragalactic Database|LEDA]] 51018, [[Morphological Catalogue of Galaxies|MCG]]+06-31-090, [[Lyon-Meudon Extragalactic Database|PGC]] 51018, [[PRC D]]-46, [[Uppsala General Catalogue|UGC]] 9142, [[UZC]] J141702.5+363417, [[Atlas of Interacting Galaxies|VV]]210, [[Fritz Zwicky#Catalog of Galaxies and Clusters|Z]] 191-73, [[Fritz Zwicky#Catalog of Galaxies and Clusters|Z]] 1415.0+3648.}}Ang '''NGC 5544''', na matatagpuan sa konstelasyon ng Boötes, ay isang barred spiral galaxy na kasalukuyang nakikipag-ugnayan sa kalapit nitong spiral galaxy, NGC 5545. == Mga sanggunian == {{reflist|refs=<ref name=apjss125_2_409>{{citation | title=Arcsecond Positions of UGC Galaxies | last1=Cotton | first1=W. D. | last2=Condon | first2=J. J. | last3=Arbizzani | first3=E. | journal=The Astrophysical Journal Supplement Series | volume=125 | issue=2 | pages=409–412 | date=December 1999 | doi=10.1086/313286 | bibcode=1999ApJS..125..409C | postscript=. }}</ref> <ref name=apjs99_391>{{cite journal | last1=Huchra | first1=John P. | last2=Geller | first2=Margaret J. | last3=Corwin | first3=Harold G., Jr. | title=The CfA Redshift Survey: Data for the NGP +36 Zone | journal=Astrophysical Journal Supplement | volume=99 | page=391 | date=August 1995 | doi=10.1086/192191 | bibcode=1995ApJS...99..391H | postscript=. }}</ref> <ref name=NED>{{citation | title=NED results for object NGC 5544 | work=NASA/IPAC Extragalactic Database | publisher=NASA | url=http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/objsearch?objname=NGC+5544&list_limit=5 | accessdate=2015-10-29 | postscript=. }}</ref>}} == Panlabas na mga link == * [http://aladin.u-strasbg.fr/AladinPreview?-c=14+17+02.63%2B36+34+15.9&ident=APG+199&submit=Aladin+previewer Imahe NGC 5544]{{Dead link|date=Marso 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://seds.org/~spider/ngc/ngc.cgi?5544 http://seds.org/]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://arp.schoenball.de/galaxien_e.htm Distansya] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110516200620/http://arp.schoenball.de/galaxien_e.htm |date=2011-05-16 }} {{uncategorized}} 94xbl518o1dts35fxjg0l4g94b48efv 15 281597 2213563 2213469 2026-06-27T09:54:38Z ListeriaBot 79921 Wikidata list updated [V2] 2213563 wikitext text/x-wiki == Wala pang artikulo == {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item ?linkcount WHERE { ?item wdt:P106 ?occupation. ?occupation wdt:P279* wd:Q864503. ?item wikibase:sitelinks ?linkcount . } GROUP BY ?item ?linkcount ORDER BY DESC(?linkcount) LIMIT 200 |columns=number,item,label:Article,P569,P570,P101,P18 |section= |min_section= |sort= |links=red_only |thumb=128 |autolist=fallback |summary=itemnumber }} {| class='wikitable sortable' ! number ! item ! Article ! petsa ng kapanangakan ! petsa ng kamatayan ! field of work ! larawan |- | style='text-align:right'| 1 | [[:d:Q144535|Q144535]] | [[Herbert Spencer]] | data-sort-value="1820" | 1820-04-27<br/>1820-04-28 | data-sort-value="1903" | 1903-12-08 | [[botanika]] | [[Talaksan:Herbert Spencer.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2 | [[:d:Q11826|Q11826]] | [[Al-Biruni]] | data-sort-value="973" | 973-09-04 | data-sort-value="1048" | 1048-12-09 | [[pisika]]<br/>[[matematika]]<br/>[[astronomiya]]<br/>[[likas na agham]]<br/>[[kasaysayan]]<br/>[[chronology]]<br/>[[laborer]]<br/>[[Indology]]<br/>[[agham pandaigdig]]<br/>[[heograpiya]]<br/>[[pilosopiya]]<br/>[[kartograpiya]]<br/>[[Antropolohiya|agham-tao]]<br/>[[astrolohiya]]<br/>[[kimika]]<br/>[[medisina]]<br/>[[sikolohiya]]<br/>[[teolohiya]]<br/>[[parmakolohiya]]<br/>[[history of religions]]<br/>[[mineralohiya]] | [[Talaksan:Al-Biruni.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3 | [[:d:Q131117|Q131117]] | [[Maria Montessori]] | data-sort-value="1870" | 1870-08-31 | data-sort-value="1952" | 1952-05-06 | [[pedagohiya]] | [[Talaksan:Maria Montessori (portrait).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4 | [[:d:Q185007|Q185007]] | [[Rita Levi-Montalcini]] | data-sort-value="1909" | 1909-04-22 | data-sort-value="2012" | 2012-12-30 | [[neurobiology]] | [[Talaksan:Rita Levi-Montalcini (1986).png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 5 | [[:d:Q7487|Q7487]] | [[Dorothy Hodgkin]] | data-sort-value="1910" | 1910-05-12 | data-sort-value="1994" | 1994-07-29 | [[X-ray crystallography]]<br/>[[biyokimika]]<br/>[[kimika]]<br/>[[kristalograpiya]] | [[Talaksan:Professor Dorothy Hodgkin.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 6 | [[:d:Q160362|Q160362]] | [[Theophrastus]] | data-sort-value="-371" | -371 | data-sort-value="-287" | -287 | [[botanika]] | [[Talaksan:Teofrasto Orto botanico head.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 7 | [[:d:Q102034|Q102034]] | [[Ronald Ross]] | data-sort-value="1857" | 1857-05-13 | data-sort-value="1932" | 1932-09-16 | [[parasitolohiya]]<br/>[[epidemiyolohiya]] | [[Talaksan:Ronald Ross.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 8 | [[:d:Q60059|Q60059]] | [[Albertus Magnus]] | data-sort-value="1200" | 1200 | data-sort-value="1280" | 1280-11-15 | [[pilosopiya]] | [[Talaksan:Tommaso da modena, ritratti di domenicani (vescovo) 1352 150cm, treviso, ex convento di san niccolò, sala del capitolo.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 9 | [[:d:Q78496|Q78496]] | [[Konrad Lorenz]] | data-sort-value="1903" | 1903-11-07 | data-sort-value="1989" | 1989-02-27 | [[etolohiya]]<br/>[[pilosopiya]] | [[Talaksan:Konrad Lorenz.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 10 | [[:d:Q199654|Q199654]] | [[Barbara McClintock]] | data-sort-value="1902" | 1902-06-16 | data-sort-value="1992" | 1992-09-02 | [[henetika]]<br/>[[cytogenetics]] | [[Talaksan:Barbara McClintock (1902-1992) shown in her laboratory in 1947.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 11 | [[:d:Q462843|Q462843]] | [[Tu Youyou]] | data-sort-value="1930" | 1930-12-30 | | [[parmakolohiya]]<br/>[[tradisyonal na panggagamot na Tsino]] | [[Talaksan:D810 4987 Tu Youyou, medicine (22945001843) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 12 | [[:d:Q25820|Q25820]] | [[Thomas Young]] | data-sort-value="1773" | 1773-06-13 | data-sort-value="1829" | 1829-05-10 | [[pisika]]<br/>[[mekanika]]<br/>[[lingguwistika]]<br/>[[agham ng mga materyal]] | [[Talaksan:Thomas Young by Briggs.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 13 | [[:d:Q229264|Q229264]] | [[Georges-Louis Leclerc, Comte de Buffon]] | data-sort-value="1707" | 1707-09-07 | data-sort-value="1788" | 1788-04-15 | [[biyolohiya]]<br/>[[heograpiya]]<br/>[[heolohiya]]<br/>[[political arithmetic]] | [[Talaksan:François Hubert Drouais - Portrait of Buffon.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 14 | [[:d:Q173441|Q173441]] | [[Abu Abdullah Muhammad al-Idrisi al-Qurtubi al-Hasani as-Sabti]] | data-sort-value="1110" | 1110 | data-sort-value="1166" | 1166<br/>1165 | [[kartograpiya]]<br/>[[heograpiya]]<br/>[[paglalakbay]] | [[Talaksan:Al-Idrisi, Sayr mulhimah min al-Sharq wa-al-Gharb.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 15 | [[:d:Q70554|Q70554]] | [[Hermann Emil Fischer]] | data-sort-value="1852" | 1852-10-09 | data-sort-value="1919" | 1919-07-15 | [[kimika]] | [[Talaksan:Hermann Emil Fischer. Photograph by Atelier Victoria, 1895. Wellcome V0027668 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 16 | [[:d:Q7426|Q7426]] | [[Ada Yonath]] | data-sort-value="1939" | 1939-06-22 | | [[kristalograpiya]]<br/>[[biyolohiya]]<br/>[[biyolohiyang molekular]]<br/>[[biyokimika]]<br/>[[ribosoma]]<br/>[[biyolohiyang estruktural]] | [[Talaksan:Ada E. Yonath.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 17 | [[:d:Q204733|Q204733]] | [[Gerty Cori]] | data-sort-value="1896" | 1896-08-15 | data-sort-value="1957" | 1957-10-26 | [[biyokimika]]<br/>[[medisina]] | [[Talaksan:Gerty Theresa Cori.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 18 | [[:d:Q213195|Q213195]] | [[B. F. Skinner]] | data-sort-value="1904" | 1904-03-20 | data-sort-value="1990" | 1990-08-18 | [[sikolohiya]]<br/>[[behavioral analytics]] | [[Talaksan:B.F. Skinner at Harvard circa 1950 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 19 | [[:d:Q151564|Q151564]] | [[Frederick Sanger]] | data-sort-value="1918" | 1918-08-13 | data-sort-value="2013" | 2013-11-19 | [[biyokimika]] | [[Talaksan:Frederick Sanger2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 20 | [[:d:Q35703|Q35703]] | [[Gertrude B. Elion]] | data-sort-value="1918" | 1918-01-23 | data-sort-value="1999" | 1999-02-21 | [[parmakolohiya]]<br/>[[biyokimika]] | [[Talaksan:Gertrude Elion (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 21 | [[:d:Q84405|Q84405]] | [[Karl Landsteiner]] | data-sort-value="1868" | 1868-06-14 | data-sort-value="1943" | 1943-06-26 | [[kimika]] | [[Talaksan:Karl Landsteiner nobel.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 22 | [[:d:Q214565|Q214565]] | [[Beatrix Potter]] | data-sort-value="1866" | 1866-07-28 | data-sort-value="1943" | 1943-12-22 | | [[Talaksan:Beatrix Potter by King cropped.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 23 | [[:d:Q107402|Q107402]] | [[Rosalyn Sussman Yalow]] | data-sort-value="1921" | 1921-07-19 | data-sort-value="2011" | 2011-05-30 | [[biyopisika]] | [[Talaksan:Rosalyn Yalow.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 24 | [[:d:Q318750|Q318750]] | [[Stephen Hillenburg]] | data-sort-value="1961" | 1961-08-21 | data-sort-value="2018" | 2018-11-26 | [[biyolohiyang pandagat]]<br/>[[animasyon]]<br/>[[komiks]] | [[Talaksan:Stephen Hillenburg by Carlos Cazurro.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 25 | [[:d:Q60024|Q60024]] | [[Hermann von Helmholtz]] | data-sort-value="1821" | 1821-08-31 | data-sort-value="1894" | 1894-09-08 | [[pisika]]<br/>[[medisina]]<br/>[[pisyolohiya]]<br/>[[sikolohiya]] | [[Talaksan:Hermann von Helmholtz.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 26 | [[:d:Q185777|Q185777]] | [[Alexis Carrel]] | data-sort-value="1873" | 1873-06-28 | data-sort-value="1944" | 1944-11-05 | [[Pag-oopera|pagtistis]]<br/>[[biyolohiya]]<br/>[[pathophysiology]]<br/>[[pisyolohiya]]<br/>[[vascular surgery]] | [[Talaksan:Alexis Carrel 1912.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 27 | [[:d:Q103844|Q103844]] | [[Françoise Barré-Sinoussi.]] | data-sort-value="1947" | 1947-07-30 | | [[birolohiya]] | [[Talaksan:Françoise Barré-Sinoussi-press conference Dec 06th, 2008-1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 28 | [[:d:Q180468|Q180468]] | [[Albert von Szent-Györgyi Nagyrápolt]] | data-sort-value="1893" | 1893-09-16 | data-sort-value="1986" | 1986-10-22 | [[biyokimika]]<br/>[[pisyolohiya]] | [[Talaksan:Albert Szent-Györgyi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 29 | [[:d:Q200136|Q200136]] | [[Linda B. Buck]] | data-sort-value="1947" | 1947-01-29 | | [[biyolohiya]]<br/>[[neurosiyensiya]] | [[Talaksan:Linda Buck 2015 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 30 | [[:d:Q43917|Q43917]] | [[Eduard Buchner]] | data-sort-value="1860" | 1860-05-20 | data-sort-value="1917" | 1917-08-13 | [[kimika]]<br/>[[biyokimika]] | [[Talaksan:Eduardbuchner.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 31 | [[:d:Q154824|Q154824]] | [[Norman Borlaug]] | data-sort-value="1914" | 1914-03-25 | data-sort-value="2009" | 2009-09-12 | [[agronomiya]] | [[Talaksan:Norman Borlaug.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 32 | [[:d:Q150630|Q150630]] | [[Camillo Golgi]] | data-sort-value="1843" | 1843-07-07 | data-sort-value="1926" | 1926-01-21 | [[malarya]]<br/>[[medisina]]<br/>[[histolohiya]]<br/>[[anatomiya]]<br/>[[patolohiya]]<br/>[[agham]] | [[Talaksan:Camillo Golgi nobel.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 33 | [[:d:Q17280087|Q17280087]] | [[Emmanuelle Charpentier]] | data-sort-value="1968" | 1968-12-11 | | [[mikrobiyolohiya]]<br/>[[biyokimika]]<br/>[[henetika]] | [[Talaksan:Emmanuelle Charpentier.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 34 | [[:d:Q80905|Q80905]] | [[Donald Arthur Glaser]] | data-sort-value="1926" | 1926-09-21 | data-sort-value="2013" | 2013-02-28 | [[pisika]] | [[Talaksan:Donald Glaser.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 35 | [[:d:Q102804|Q102804]] | [[Henri Moissan]] | data-sort-value="1852" | 1852-09-28 | data-sort-value="1907" | 1907-02-20 | [[kimika]] | [[Talaksan:Henri Moissan.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 36 | [[:d:Q177681|Q177681]] | [[Thomas Hunt Morgan]] | data-sort-value="1866" | 1866-09-25 | data-sort-value="1945" | 1945-12-04 | [[henetika]] | [[Talaksan:Thomas Hunt Morgan.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 37 | [[:d:Q26322|Q26322]] | [[Carol Greider]] | data-sort-value="1961" | 1961-04-15 | | [[biyolohiyang molekular]]<br/>[[biyolohiya]]<br/>[[henetika]] | [[Talaksan:GREIDER Carol 2014 - Less vignetting.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 38 | [[:d:Q26321|Q26321]] | [[Elizabeth Blackburn]] | data-sort-value="1948" | 1948-11-26 | | [[biyolohiya]]<br/>[[pisyolohiya]]<br/>[[cytogenetics]] | [[Talaksan:Elizabeth Blackburn CHF Heritage Day 2012 Rush 001.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 39 | [[:d:Q153159|Q153159]] | [[Elias Lönnrot]] | data-sort-value="1802" | 1802-04-09 | data-sort-value="1884" | 1884-03-19 | [[lingguwistika]]<br/>[[etnograpiya]]<br/>[[botanika]]<br/>[[medisina]]<br/>[[pilolohiya]]<br/>[[collecting]]<br/>[[panitikan]] | [[Talaksan:Elias Lönnrot portrait.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 40 | [[:d:Q180350|Q180350]] | [[Frederick Banting]] | data-sort-value="1891" | 1891-11-14 | data-sort-value="1941" | 1941-02-21 | [[pisyolohiya]]<br/>[[parmakolohiya]] | [[Talaksan:Fredrick banting.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 41 | [[:d:Q234224|Q234224]] | [[Dian Fossey]] | data-sort-value="1932" | 1932-01-16 | data-sort-value="1985" | 1985-12-26 | [[etolohiya]] | [[Talaksan:Dian Fossey October 1968.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 42 | [[:d:Q14279|Q14279]] | [[Giovanni Domenico Cassini]] | data-sort-value="1625" | 1625-06-08 | data-sort-value="1712" | 1712-09-14 | [[astronomiya]] | [[Talaksan:Giovanni Domenico Cassini.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 43 | [[:d:Q4273363|Q4273363]] | [[Frances Arnold]] | data-sort-value="1956" | 1956-07-25 | | [[inhinyeriyang pangkimika]]<br/>[[biocatalysis]]<br/>[[protein engineering]]<br/>[[synthetic biology]] | [[Talaksan:Frances Arnold in 2021 at Caltech 01 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 44 | [[:d:Q15118973|Q15118973]] | [[Aziz Sancar]] | data-sort-value="1946" | 1946-09-08 | | [[DNA repair]]<br/>[[Siklo ng selula|cell cycle]]<br/>[[circadian rhythm]]<br/>[[biyokimika]]<br/>[[biyolohiyang molekular]]<br/>[[DNA]] | [[Talaksan:Aziz Sancar 0060.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 45 | [[:d:Q107462|Q107462]] | [[Har Gobind Khorana]] | data-sort-value="1922" | 1922-01-09 | data-sort-value="2011" | 2011-11-09 | [[biyolohiyang molekular]] | [[Talaksan:Har Gobind Khorana.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 46 | [[:d:Q189488|Q189488]] | [[Willem Einthoven]] | data-sort-value="1860" | 1860-05-21 | data-sort-value="1927" | 1927-09-29 | [[pisyolohiya]] | [[Talaksan:Portrait of W. (Willem) Einthoven, professor of Physiology and Histology at Leiden University Icones 332.tiff|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 47 | [[:d:Q231402|Q231402]] | [[Jacques Monod]] | data-sort-value="1910" | 1910-02-09 | data-sort-value="1976" | 1976-05-31 | [[biyolohiya]]<br/>[[kontrasepsiyon]] | [[Talaksan:Jacques Monod 1971.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 48 | [[:d:Q60061|Q60061]] | [[Venkatraman Ramakrishnan]] | data-sort-value="1952" | 1952 | | [[biyokimika]]<br/>[[computational biology]]<br/>[[biyolohiyang molekular]] | [[Talaksan:Venki Ramakrishnan.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 49 | [[:d:Q189006|Q189006]] | [[Charles Louis Alphonse Laveran]] | data-sort-value="1845" | 1845-06-18 | data-sort-value="1922" | 1922-05-18 | [[malarya]]<br/>[[medisina]] | [[Talaksan:Charles Laveran nobel.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 50 | [[:d:Q104913|Q104913]] | [[Robert Edwards]] | data-sort-value="1925" | 1925-09-27 | data-sort-value="2013" | 2013-04-10 | [[reproductive medicine]] | [[Talaksan:Robert Geoffrey Edwards (2010).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 51 | [[:d:Q8056214|Q8056214]] | [[Yoshinori Ohsumi]] | data-sort-value="1945" | 1945-02-09 | | [[biyolohiyang molekular]]<br/>[[autophagy]] | [[Talaksan:Nobel Laureates 7428 (30679389523) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 52 | [[:d:Q16196017|Q16196017]] | [[Tedros Adhanom Ghebreyesus]] | data-sort-value="1965" | 1965-03-03 | | [[community health]]<br/>[[kalusugang pampubliko]]<br/>[[international organization]]<br/>[[Pangangalagang pangkalusugan]]<br/>[[health administration]]<br/>[[mikrobiyolohiya]]<br/>[[politika]]<br/>[[Patakarang panlabas]] | [[Talaksan:Tedros Adhanom Ghebreyesus September 2025.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 53 | [[:d:Q191026|Q191026]] | [[Francis Galton]] | data-sort-value="1822" | 1822-02-16 | data-sort-value="1911" | 1911-01-17 | [[Teorya ng probabilidad|probability theory]]<br/>[[Antropolohiya|agham-tao]] | [[Talaksan:Sir Francis Galton, 1890s.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 54 | [[:d:Q214851|Q214851]] | [[Charles Richet]] | data-sort-value="1850" | 1850-08-26 | data-sort-value="1935" | 1935-12-04 | [[medisina]]<br/>[[pisyolohiya]]<br/>[[allergology]]<br/>[[anapilaksis]]<br/>[[human physiology]]<br/>[[sikolohiya]]<br/>[[Esperanto]]<br/>[[ewhenesya]]<br/>[[Parasikolohiya]]<br/>[[creative and professional writing]]<br/>[[Tuluyan]]<br/>[[Drama]] | [[Talaksan:Charles Robert Richet nobel.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 55 | [[:d:Q6796222|Q6796222]] | [[May-Britt Moser]] | data-sort-value="1963" | 1963-01-04 | | [[neurosiyensiya]]<br/>[[grid neuron]] | [[Talaksan:May-Britt Moser (20902423978) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 56 | [[:d:Q232308|Q232308]] | [[Selman Abraham Waksman]] | data-sort-value="1888" | 1888-07-22 | data-sort-value="1973" | 1973-08-16 | [[biyokimika]]<br/>[[mikrobiyolohiya]] | [[Talaksan:Selman Waksman NYWTS.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 57 | [[:d:Q234463|Q234463]] | [[Sydney Brenner]] | data-sort-value="1927" | 1927-01-13 | data-sort-value="2019" | 2019-04-05 | [[biyolohiya]] | [[Talaksan:Sydney Brenner OIST 2008 (33208371153) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 58 | [[:d:Q189564|Q189564]] | [[Pierre Teilhard de Chardin]] | data-sort-value="1881" | 1881-05-01 | data-sort-value="1955" | 1955-04-10 | [[pilosopiya]]<br/>[[teolohiya]]<br/>[[pastoral care]]<br/>[[Antropolohiya|agham-tao]]<br/>[[philosophical anthropology]]<br/>[[Christian philosophy]]<br/>[[heolohiya]] | [[Talaksan:TeilhardP 1955.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 59 | [[:d:Q5327|Q5327]] | [[Adolf Butenandt]] | data-sort-value="1903" | 1903-03-24 | data-sort-value="1995" | 1995-01-18 | [[biyokimika]]<br/>[[kimikang organiko]] | [[Talaksan:Bad Schachen Porträt; Adolf Butenandt - W134Nr.020182c - Willy Pragher (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 60 | [[:d:Q106399|Q106399]] | [[John Howard Northrop]] | data-sort-value="1891" | 1891-07-05 | data-sort-value="1987" | 1987-05-27 | [[biyokimika]] | [[Talaksan:John Howard Northrop.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 61 | [[:d:Q88608397|Q88608397]] | [[Katalin Karikó]] | data-sort-value="1955" | 1955-01-17 | | [[messenger RNA]]<br/>[[biyokimika]] | [[Talaksan:Katalin Karikó at the United States Embassy Sweden, 2023 Nobel Reception (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 62 | [[:d:Q12973|Q12973]] | [[Leopold III of Belgium]] | data-sort-value="1901" | 1901-11-03 | data-sort-value="1983" | 1983-09-25 | | [[Talaksan:Leopold III (1934).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 63 | [[:d:Q76727|Q76727]] | [[Ernst Jünger]] | data-sort-value="1895" | 1895-03-29 | data-sort-value="1998" | 1998-02-17 | [[pilosopiya]]<br/>[[Panitikang Aleman]]<br/>[[entomolohiya]] | [[Talaksan:Ernst Jünger vers 1920 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 64 | [[:d:Q55008046|Q55008046]] | [[Albert I of Belgium]] | data-sort-value="1875" | 1875-04-08 | data-sort-value="1934" | 1934-02-17 | | [[Talaksan:Albert I Koning der Belgen.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 65 | [[:d:Q296047|Q296047]] | [[Sam Harris]] | data-sort-value="1967" | 1967-04-09 | | [[neurosiyensiya]]<br/>[[moralidad]]<br/>[[etika]]<br/>[[mindfulness]]<br/>[[pilosopiya]]<br/>[[creative and professional writing]]<br/>[[criticism of religion]]<br/>[[Blog]]<br/>[[podcast show]]<br/>[[Meditasyon|pagninilay]] | [[Talaksan:Sam Harris 2016 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 66 | [[:d:Q316371|Q316371]] | [[Vladimir Vernadsky]] | data-sort-value="1863" | 1863-02-28 | data-sort-value="1945" | 1945-01-06 | [[heolohiya]]<br/>[[kristalograpiya]]<br/>[[mineralohiya]]<br/>[[geochemistry]]<br/>[[radiogeology]]<br/>[[biyolohiya]]<br/>[[biogeochemistry]]<br/>[[pilosopiya]]<br/>[[history of geology]] | [[Talaksan:1934-V I Vernadsky.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 67 | [[:d:Q211029|Q211029]] | [[Edward O. Wilson]] | data-sort-value="1929" | 1929-06-10 | data-sort-value="2021" | 2021-12-26 | [[myrmecology]]<br/>[[sociobiology]]<br/>[[natural science]]<br/>[[soolohiya]]<br/>[[entomolohiya]]<br/>[[Saribuhay|biodiversity]]<br/>[[animal ecology]] | [[Talaksan:Edward O. Wilson, 2003 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 68 | [[:d:Q125057|Q125057]] | [[Richard Francis Burton]] | data-sort-value="1821" | 1821-03-19 | data-sort-value="1890" | 1890-10-20 | | [[Talaksan:Richard Francis Burton by Rischgitz, 1864.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 69 | [[:d:Q92894|Q92894]] | [[Geoffrey Hinton]] | data-sort-value="1947" | 1947-12-06 | | [[deep learning]]<br/>[[pagkatuto ng makina]]<br/>[[neurosiyensiya]]<br/>[[artificial neural network]]<br/>[[applied psychology]]<br/>[[artipisyal na katalinuhan]] | [[Talaksan:Geoffrey Hinton in 2026.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 70 | [[:d:Q154782|Q154782]] | [[Adelbert von Chamisso]] | data-sort-value="1781" | 1781-01-30 | data-sort-value="1838" | 1838-08-21 | [[botanika]]<br/>[[soolohiya]] | [[Talaksan:Chamisso Adelbert von 1781-1838.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 71 | [[:d:Q213504|Q213504]] | [[Charles Scott Sherrington]] | data-sort-value="1857" | 1857-11-27 | data-sort-value="1952" | 1952-03-04 | [[neurobiology]]<br/>[[pisyolohiya]]<br/>[[histolohiya]]<br/>[[bakteryolohiya]]<br/>[[patolohiya]] | [[Talaksan:Prof. Charles Scott Sherrington.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 72 | [[:d:Q75847|Q75847]] | [[Harald zur Hausen]] | data-sort-value="1936" | 1936-03-11 | data-sort-value="2023" | 2023-05-29 | [[birolohiya]] | [[Talaksan:Harald zur Hausen 01.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 73 | [[:d:Q57192|Q57192]] | [[Gerhard Domagk]] | data-sort-value="1895" | 1895-10-30 | data-sort-value="1964" | 1964-04-24 | [[patolohiya]] | [[Talaksan:Gerhard Domagk nobel.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 74 | [[:d:Q211787|Q211787]] | [[Jules Bordet]] | data-sort-value="1870" | 1870-06-13 | data-sort-value="1961" | 1961-04-06 | [[mikrobiyolohiya]]<br/>[[medisina]]<br/>[[bakteryolohiya]]<br/>[[immunology]] | [[Talaksan:Jules Bordet nobel.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 75 | [[:d:Q233965|Q233965]] | [[Charles Nicolle]] | data-sort-value="1866" | 1866-09-21 | data-sort-value="1936" | 1936-02-28 | [[bakteryolohiya]] | [[Talaksan:Charles Jules Henri Nicolle. Photograph. Wellcome V0026919.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 76 | [[:d:Q77174|Q77174]] | [[Christiane Nüsslein-Volhard]] | data-sort-value="1942" | 1942-10-20 | | [[biyolohiya]]<br/>[[biyokimika]]<br/>[[genetic research]]<br/>[[developmental biology]]<br/>[[embriyolohiya]] | [[Talaksan:Christiane Nüsslein-Volhard mg 4372 cropped.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 77 | [[:d:Q170342|Q170342]] | [[Svante Pääbo]] | data-sort-value="1955" | 1955-04-20 | | [[paleogenetics]]<br/>[[evolutionary anthropology]]<br/>[[human evolutionary genetics]]<br/>[[henetika]]<br/>[[Biyolohiyang ebolutiba|ebolusyonaryong biyolohiya]]<br/>[[evolutionary genetics]] | [[Talaksan:Professor Svante Paabo ForMemRS (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 78 | [[:d:Q49347|Q49347]] | [[Melvin Calvin]] | data-sort-value="1911" | 1911-04-08 | data-sort-value="1997" | 1997-01-08 | [[biyokimika]] | [[Talaksan:Melvin Calvin.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 79 | [[:d:Q115490|Q115490]] | [[Tadeusz Reichstein]] | data-sort-value="1897" | 1897-07-08 | data-sort-value="1996" | 1996-08-01 | | [[Talaksan:Thadeus Reichstein ETH-Bib Portr 10137.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 80 | [[:d:Q58575|Q58575]] | [[Friedrich Wöhler]] | data-sort-value="1800" | 1800-07-31 | data-sort-value="1882" | 1882-09-23 | [[kimika]] | [[Talaksan:Friedrich Wöhler Litho.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 81 | [[:d:Q157224|Q157224]] | [[Kary Mullis]] | data-sort-value="1944" | 1944-12-28 | data-sort-value="2019" | 2019-08-07 | [[biyolohiyang molekular]]<br/>[[biyokimika]]<br/>[[kimika]] | [[Talaksan:Kary Mullis.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 82 | [[:d:Q157056|Q157056]] | [[Samuel Hahnemann]] | data-sort-value="1755" | 1755-04-10 | data-sort-value="1843" | 1843-07-02 | [[homeopatiya]] | [[Talaksan:Samuel Hahnemann 1841.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 83 | [[:d:Q78478|Q78478]] | [[Robert Bárány]] | data-sort-value="1876" | 1876-04-22 | data-sort-value="1936" | 1936-04-08 | [[otolaryngology]] | [[Talaksan:Robert Bárány av Lars Emil Finn.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 84 | [[:d:Q155764|Q155764]] | [[Robert Brown]] | data-sort-value="1773" | 1773-12-21 | data-sort-value="1858" | 1858-06-10 | [[botanika]]<br/>[[pisyolohiya ng halaman]]<br/>[[:Kategorya:Lumot]]<br/>[[mikroskopiya]] | [[Talaksan:Robert brown botaniker.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 85 | [[:d:Q102379|Q102379]] | [[Paul Berg]] | data-sort-value="1926" | 1926-06-30 | data-sort-value="2023" | 2023-02-15 | [[biyokimika]] | [[Talaksan:Paul Berg in 1980.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 86 | [[:d:Q170676|Q170676]] | [[Roger D. Kornberg]] | data-sort-value="1947" | 1947-04-24 | | [[biyolohiyang estruktural]]<br/>[[biyokimika]] | [[Talaksan:Roger Kornberg April 2016.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 87 | [[:d:Q205772|Q205772]] | [[Jared Diamond]] | data-sort-value="1937" | 1937-09-10 | | [[ekolohiya]]<br/>[[Biyolohiyang ebolutiba|ebolusyonaryong biyolohiya]]<br/>[[pisyolohiya]]<br/>[[biogeography]] | [[Talaksan:Jared diamond.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 88 | [[:d:Q218311|Q218311]] | [[François Jacob]] | data-sort-value="1920" | 1920-06-17 | data-sort-value="2013" | 2013-04-20 | [[mikrobiyolohiya]] | [[Talaksan:François Jacob nobel.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 89 | [[:d:Q234590|Q234590]] | [[Christian de Duve]] | data-sort-value="1917" | 1917-10-02 | data-sort-value="2013" | 2013-05-04 | [[biyolohiyang pangselula]]<br/>[[biyokimika]] | [[Talaksan:Christian de Duve.tif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 90 | [[:d:Q7442|Q7442]] | [[Carolyn Bertozzi]] | data-sort-value="1966" | 1966-10-10 | | [[kimika]]<br/>[[glycobiology]] | [[Talaksan:Carolyn Bertozzi IMG 9384.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 91 | [[:d:Q189803|Q189803]] | [[Arthur Harden]] | data-sort-value="1865" | 1865-10-12 | data-sort-value="1940" | 1940-06-17 | [[biyokimika]] | [[Talaksan:ArthurHarden.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 92 | [[:d:Q76600|Q76600]] | [[Manfred Eigen]] | data-sort-value="1927" | 1927-05-09 | data-sort-value="2019" | 2019-02-06 | [[biyopisika]] | [[Talaksan:Eigen,Manfred 1996 Göttingen.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 93 | [[:d:Q105830|Q105830]] | [[Baruch Samuel Blumberg]] | data-sort-value="1925" | 1925-07-28 | data-sort-value="2011" | 2011-04-05 | [[birolohiya]] | [[Talaksan:Baruch Samuel Blumberg by Tom Trower (NASA) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 94 | [[:d:Q57191|Q57191]] | [[Hans Krebs]] | data-sort-value="1900" | 1900-08-25 | data-sort-value="1981" | 1981-11-22 | [[biyokimika]] | [[Talaksan:Hans Adolf Krebs.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 95 | [[:d:Q104607|Q104607]] | [[Andrew Huxley]] | data-sort-value="1917" | 1917-11-22 | data-sort-value="2012" | 2012-05-30 | [[pisyolohiya]] | [[Talaksan:Andrew Fielding Huxley nobel.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 96 | [[:d:Q155375|Q155375]] | [[Archibald Hill]] | data-sort-value="1886" | 1886-09-26 | data-sort-value="1977" | 1977-06-03 | [[pisyolohiya]] | [[Talaksan:Archibald Vivian Hill.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 97 | [[:d:Q232024|Q232024]] | [[John James Rickard Macleod]] | data-sort-value="1876" | 1876-09-06 | data-sort-value="1935" | 1935-03-16 | [[pisyolohiya]]<br/>[[medisina]] | [[Talaksan:J.J.R. Macleod ca. 1928.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 98 | [[:d:Q59478|Q59478]] | [[George Gamow]] | data-sort-value="1904" | 1904-03-04 | data-sort-value="1968" | 1968-08-19 | [[Pisikang teoretikal|theoretical physics]]<br/>[[astropisika]]<br/>[[pisikang nuklear]]<br/>[[physical cosmology]]<br/>[[biyokimika]]<br/>[[literary activity]]<br/>[[scientific non-fiction literature]]<br/>[[popular science literature]]<br/>[[children's and young adult literature]] | [[Talaksan:格·安·伽莫夫.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 99 | [[:d:Q73093|Q73093]] | [[Paul Karrer]] | data-sort-value="1889" | 1889-04-21 | data-sort-value="1971" | 1971-06-18 | [[kimikang organiko]] | [[Talaksan:UAZ DOK.005.059 Karrer.tif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 100 | [[:d:Q137106|Q137106]] | [[Howard Florey]] | data-sort-value="1898" | 1898-09-24 | data-sort-value="1968" | 1968-02-21 | | [[Talaksan:Howard Walter Florey 1945.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 101 | [[:d:Q157239|Q157239]] | [[Artturi Ilmari Virtanen]] | data-sort-value="1895" | 1895-01-15 | data-sort-value="1973" | 1973-11-11 | [[biyokimika]] | [[Talaksan:A-I-Virtanen-portrait.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 102 | [[:d:Q158749|Q158749]] | [[Albert François Lebrun]] | data-sort-value="1871" | 1871-08-29 | data-sort-value="1950" | 1950-03-06 | [[politika]] | [[Talaksan:Albert Lebrun 1932 (2).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 103 | [[:d:Q202136|Q202136]] | [[Barry Marshall]] | data-sort-value="1951" | 1951-09-30 | | [[mikrobiyolohiya]] | [[Talaksan:Barry J Marshall.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 104 | [[:d:Q188668|Q188668]] | [[Thom Yorke]] | data-sort-value="1968" | 1968-10-07 | | | [[Talaksan:AllPointsEastAug2022 (327 of 385) (52327062411) (cropped) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 105 | [[:d:Q155914|Q155914]] | [[Peter Simon Pallas]] | data-sort-value="1741" | 1741-09-22 | data-sort-value="1811" | 1811-09-08 | [[soolohiya]]<br/>[[botanika]]<br/>[[heograpiya]]<br/>[[heolohiya]]<br/>[[etnograpiya]]<br/>[[pilolohiya]] | [[Talaksan:Peter Simon Pallas. Stipple engraving by A. Tardieu after hi Wellcome V0004437.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 106 | [[:d:Q234949|Q234949]] | [[David Baltimore]] | data-sort-value="1938" | 1938-03-07 | data-sort-value="2025" | 2025-09-06 | [[biyokimika]]<br/>[[biyolohiyang molekular]]<br/>[[birolohiya]]<br/>[[biyolohiya]]<br/>[[henetika]]<br/>[[Inhenyeriyang henetiko]] | [[Talaksan:Dr. David Baltimore2 crop2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 107 | [[:d:Q151593|Q151593]] | [[Olivier Messiaen]] | data-sort-value="1908" | 1908-12-10 | data-sort-value="1992" | 1992-04-27 | | [[Talaksan:Lezing Franse compoist Olivier Messiaen in Koninklijk Conservatorium in Den Haa, Bestanddeelnr 933-8262.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 108 | [[:d:Q115478|Q115478]] | [[Emil Theodor Kocher]] | data-sort-value="1841" | 1841-08-25 | data-sort-value="1917" | 1917-07-27 | [[Pag-oopera|pagtistis]] | [[Talaksan:Emil Theodor Kocher.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 109 | [[:d:Q52878|Q52878]] | [[Gustaf VI Adolf of Sweden]] | data-sort-value="1882" | 1882-11-11 | data-sort-value="1973" | 1973-09-15 | [[arkeolohiya]]<br/>[[botanika]] | [[Talaksan:Gustaf VI Adolf of Sweden 1962.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 110 | [[:d:Q190626|Q190626]] | [[Aaron Klug]] | data-sort-value="1926" | 1926-08-11 | data-sort-value="2018" | 2018-11-20 | [[kimika]]<br/>[[biyokimika]] | [[Talaksan:Aaron Klug 1979.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 111 | [[:d:Q216723|Q216723]] | [[Ronald Fisher]] | data-sort-value="1890" | 1890-02-17 | data-sort-value="1962" | 1962-07-29 | [[estadistika]]<br/>[[henetika]] | [[Talaksan:Youngronaldfisher2.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 112 | [[:d:Q152187|Q152187]] | [[August Krogh]] | data-sort-value="1874" | 1874-11-15 | data-sort-value="1949" | 1949-09-13 | [[pisyolohiya]] | [[Talaksan:August Krogh Bain 32006.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 113 | [[:d:Q191963|Q191963]] | [[John Edward Gray]] | data-sort-value="1800" | 1800-02-12 | data-sort-value="1875" | 1875-03-07 | [[kalikasan]]<br/>[[soolohiya]]<br/>[[botanika]] | [[Talaksan:John Edward Gray. Photograph. Wellcome V0027572 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 114 | [[:d:Q70530|Q70530]] | [[Alois Alzheimer]] | data-sort-value="1864" | 1864-06-14 | data-sort-value="1915" | 1915-12-19 | [[sikiyatriya]]<br/>[[neuropathology]] | [[Talaksan:Alois Alzheimer 002.jpg|center|128px]] |} ---- &sum; 114 items. {{Wikidata list end}} orj53gvhio2vth0b4xcr3jfuntu9web 0 283853 2213532 2109314 2026-06-27T06:51:39Z Julius Santos III 139725 /* */ 2213532 wikitext text/x-wiki {{Infobox sports season | title = Panahong MPBL 2018–19 | league = [[Maharlika Pilipinas Basketball League]] | sport = [[Basketball]] | no_of_teams = 26 | attendance = | TV = [[ABS-CBN Sports and Action|S+A]]<br>[[Fox Sports Asia|Fox Sports]]<ref>{{cite news |last1=Joble |first1=Rey |title=FOX Sports to air monday MPBL games starting November 5 |url=https://www.foxsports.ph/basketball/mpbl/923735/fox-sports-to-air-monday-mpbl-games-starting-november-5/ |accessdate=October 19, 2018 |work=Fox Sports Philippines |date=October 18, 2018 |archive-date=November 21, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181121120516/https://www.foxsports.ph/basketball/mpbl/923735/fox-sports-to-air-monday-mpbl-games-starting-november-5/ |url-status=dead }}</ref> | MVP = [[Gab Banal]] | MVP_link = | relegate = | relegate_to = | playoffs = MPBL Playoffs | playoffs_link = 2019 MPBL playoffs | conf1 = North Division | conf1_link = | conf1_champ = [[San Juan Knights]] | conf1_runner-up = [[Manila Stars]] | conf2 = South Division | conf2_link = | conf2_champ = [[Davao Occidental Tigers]] | conf2_runner-up = [[Batangas City Athletics]] | playoffs_MVP = | playoffs_MVP_link = | finals = MPBL Finals | finals_link = 2019 MPBL Datu Cup Finals | finals_champ = [[San Juan Knights]] | finals_runner-up = [[Davao Occidental Tigers]] | grand_final_MVP = [[Mike Ayonayon]] ([[San Juan Knights|San Juan]]) | grand_final_MVP_link = | seasonslist = List of Maharlika Pilipinas Basketball League seasons | seasonslistnames = MPBL | prevseason_link = [[Panahong MPBL 2018|2018]] | nextseason_year = 2019–20 }} Ang '''Panahong MPBL 2018–19''', na kilala rin bilang '''MPBL Datu Cup''', ay ang ikalawang season ng [[Maharlika Pilipinas Basketball League]]. Nagsimula ang regular season noong Hunyo 12, 2018 sa seremonya ng pagbubukas [[Smart Araneta Coliseum]] sa [[Lungsod Quezon]], at natapos noong Marso 11, 2019. Idinaos din ng liga ang kauna-unahang [[2019 MPBL All-Star Game|All-Star Game]] sa [[SM Mall of Asia Arena]] sa [[Pasay]] noong Marso 2, 2019. Nagsimula ang playoff noong Marso 12, 2019 at natapos noong Abril 25, 2019 nang talunin ng [[San Juan Knights]] ang [[Davao Occidental Tigers]] sa limang laro sa [[2019 MPBL finals]]. Ang season na ito ay nakakita ng labing-anim na expansion team, halos triple ang laki nito mula 10 hanggang 26 na team. Minarkahan din nito ang pambansang pagpapalawak ng liga, kung saan ang lima sa mga koponan ay nagmula sa [[Visayas]] at [[Mindanao]]. Nagresulta ito sa paghahati ng liga sa [[North Division|North]] at [[South Division]], bagama't naapektuhan lamang nito ang playoff seeding at hindi ang kabuuang format ng season, na ang playoffs mismo ay lumawak sa labing-anim na koponan, walo bawat dibisyon. == Pormat == {{Kahon ng Mensahe | backgroundcolor = #FFFFCC | message = '' 'TANDAAN:' '' Ang sumusunod na impormasyon ay batay sa balita mula sa mga site ng balita, at maaaring baguhin ng liga. }} * Lahat ng 26 mga koponan ay nahahati sa dalawang kumperensya o grupo: ang North at South Divisions, na binubuo ng 13 mga koponan bawat isa. * Sa regular season, ang mga koponan ay maglalaro sa isang solong round-robin na format, sa bawat koponan na naglalaro ng 25 laro, sa isang home-and-away na batayan. Kahit na nahahati sa dalawang grupo, ang mga koponan ay maglalaro pa rin sa isang round-robin. * Sa pagtatapos ng regular season, ang walong koponan sa bawat kumperensya ay magiging karapat-dapat para sa playoffs. Ang nangungunang apat (4) na koponan sa bawat kumperensya ay makakakuha ng home-court advantage sa buong playoff division. Bukod pa rito, ang koponan na may pinakamahusay na rekord ng liga ay hahawak ng home-court advantage sa buong playoffs, kabilang ang National Finals (kung makakarating sila hanggang doon). * Para sa playoffs, ang unang round, division semifinals, at ang division finals ay magiging serye ng best-of-3, habang ang MPBL Finals ay magiging serye na may best-of-five format. * Para sa unang round, division semifinals, at division finals, ang koponang may hawak ng homecourt advantage ang maghohost ng una at ikatlong laro (kung kinakailangan), habang sa National Finals naman, ang koponan na may mas magandang kartada sa pagtatapos ng regular na season ay siyang hahawak ng homecourt advantage sa serye, kung saa'y ihohost nila ang una (Game 1), ikalawa (Game 2), at ikalimang laro (Game 5) kung kinakailangan. ==Transaksyon== ===Pagbabago sa coaching=== {| class="wikitable" !colspan="3"|Off-season |- !Team !Outgoing coach !Incoming coach |- |[[Bulacan Kuyas]] |Chris Baluyot |Britt Reroma |- |[[Navotas Clutch]] |Elvis Tolentino |[[Richie Ticzon]] |- |[[Parañaque Patriots]] |[[Aric del Rosario]] |Eric Samson |- !colspan="3"|Mid-season |- !Team !Outgoing coach !Incoming coach |- |[[Basilan Steel]] |Joseph Romarate |Jerson Cabiltes |- |[[Cebu City Sharks]] |Gilbert Castillo |Norberto Manalili |- |[[Imus Bandera]] |[[Jerry Codiñera]] <br> Mike Orquillas |Mike Orquillas <br> Noynoy Falcasantos |- |[[Laguna Heroes]] |Alex Angeles |Nath Gregorio |- |- |[[Mandaluyong El Tigre]] |Mac Cuan |Arlene Rodriguez |- |[[Muntinlupa Cagers]] |Aldrin Morante <br> [[Aldin Ayo]] |[[Aldin Ayo]] <br> Jack Azcueta |- |[[Navotas Clutch]] |[[Richie Ticzon]] |Gabby Severino |- |[[Pampanga Lanterns|Pampanga DONG Lanterns]] |Isaiah Duenas |Aldrin Morante |- |[[Bacoor Strikers]] |Budds Reyes |Leo Isaac |- |[[Pasig Pirates]] |James Machate |Ronjay Enrile |- |[[Parañaque Patriots]] |Eric Samson <br> Richie Melencio |Richie Melencio <br> Monel Kallos |- |[[Valenzuela Classic]] |[[Chris Gavina]] <br> Eric Samson |Eric Samson <br> Juven Formacil |- |[[Zamboanga Valientes]] |Ednie Morones |Raymund Valenzona |} ==Team Changes== ===Bagong Koponan=== Labing-anim (16) na koponan ang sumali para sa kompetisyong ito. '''Bagong 16 na Koponan''' #[[Bacoor Strikers]] #[[Basilan Steel]] #[[Cebu City Sharks]] #[[Davao Occidental Tigers]] #[[General Santos Warriors]] #[[Laguna Heroes]] #[[Makati Skyscrapers]] #[[Mandaluyong El Tigre]] #[[Manila Stars]] #[[Marikina Shoemasters]] #[[Pampanga Lanterns]] #[[Pasig Pirates]] #[[Pasay Voyagers]] #[[Rizal Crusaders]] #[[San Juan Knights]] #[[Zamboanga Valientes]] ===Pagbabago sa Pangalan=== * Pinalitan ng Bataan Defenders ang pangalan ng kanilang koponan sa Bataan Risers bago magsimula ang kompetisyon. * Pinalitan ng Valenzuela Classics ang pangalan ng kanilang koponan sa Valenzuela Idol Cheesedogs noong Hulyo sa taong 2018. * Pinalitan ng Makati Skyscrapers ang pangalan ng kanilang koponan sa Makati Super Crunch noong Nobyembre 2018. * Ibinalik ng Valenzuela Idol Cheesedogs ang pangalan ng kanilang koponan sa orihinal na anyo upang muling maging Valenzuela Classic noong Nobyembre 2018. == Regular season == ''Makikita rito ang pagkakagrupo'':<ref>{{cite news|last1=Joble|first1=Rey|title=Here's how the MPBL divides 26 teams this season|url=http://www.foxsports.ph/basketball/861621/heres-mpbl-divide-26-teams-coming-season/|accessdate=28 May 2018|work=Fox Sports PH|archive-date=30 Mayo 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180530112120/http://www.foxsports.ph/basketball/861621/heres-mpbl-divide-26-teams-coming-season/|url-status=dead}}</ref>'' === Northern Division === {{2018 MPBL Northern Division standings}} === Southern Division === {{2018 MPBL Southern Division standings}} ===Resulta=== <!--RESULTS SHOULD BE SHOWN ON THE UPPER RIGHT TABLE. TOURNAMENT IS A SINGLE ROUND ROBIN FORMAT DURING REGULAR SEASON--> {{#invoke:Sports results|main|team_header=Teams | source=http://mpbl.web.geniussports.com/competitions/?cu=MPBL/schedule | update= complete | matches_style=BSR | font_size=80% | ot_note=yes | team1=BCR | name_BCR=[[Bacoor Strikers|Bacoor]] | team2=BSL | name_BSL=[[Basilan Steel|Basilan]] | team3=BAN | name_BAN=[[Bataan Risers|Bataan]] | team4=BAT | name_BAT=[[Batangas City Athletics|Batangas City]] | team5=BUL | name_BUL=[[Bulacan Kuyas|Bulacan]] | team6=CAL | name_CAL=[[Caloocan Supremos|Caloocan]] | team7=CEB | name_CEB=[[Cebu City Sharks|Cebu City]] | team8=DVO | name_DVO=[[Davao Occidental Tigers|Davao Occidental]] | team9=GSW | name_GSW=[[GenSan Warriors|GenSan]] | team10=IMS | name_IMS=[[Imus Bandera|Imus]] | team11=LAG | name_LAG=[[Laguna Heroes|Laguna]] | team12=MKT | name_MKT=[[Makati Super Crunch|Makati]] | team13=MDL | name_MDL=[[Mandaluyong El Tigre|Mandaluyong]] | team14=MNL | name_MNL=[[Manila Stars|Manila ]] | team15=MAR | name_MAR=[[Marikina Shoemasters|Marikina]] | team16=MUN | name_MUN=[[Muntinlupa Cagers|Muntinlupa]] | team17=NAV | name_NAV=[[Navotas Clutch|Navotas]] | team18=PAM | name_PAM=[[Pampanga Lanterns|Pampanga]] | team19=PAR | name_PAR=[[Parañaque Patriots|Parañaque]] | team20=PSG | name_PSG=[[Pasig Pirates|Pasig]] | team21=PSY | name_PSY=[[Pasay Voyagers|Pasay]] | team22=QCC | name_QCC =[[Quezon City Capitals|Quezon City]] | team23=RZL | name_RZL=[[Rizal Crusaders|Rizal]] | team24=SJK | name_SJK =[[San Juan Knights|San Juan]] | team25=VAL | name_VAL=[[Valenzuela Idol Cheesedogs|Valenzuela]] | team26=ZAM | name_ZAM=[[Zamboanga Valientes|Zamboanga]] | match_BCR_BSL=79–67 | match_BCR_BAN=75–84 | match_BCR_BAT=62–70 | match_BCR_BUL=76–77 | match_BCR_CAL=86–68 | match_BCR_CEB=76–71 | match_BCR_DVO=50–69 | match_BCR_GSW=71–82 | match_BCR_IMS=90–79 | match_BCR_LAG=91–86 | match_BCR_MKT=67–73 | match_BCR_MDL=61–83 | match_BCR_MNL=92–86 | match_BCR_MAR=85–87 | match_BCR_MUN=83–97 | match_BCR_NAV=81–75 | match_BCR_PAM=80–81 | match_BCR_PAR=20–0 |match_BCR_PAR_note=Forfeited in favor of Bacoor; game originally ended with Parañaque winning 82–81, but a referee upgraded a two-point field-goal of Parañaque to a three-point field-goal. The league ruled that the referee ruled in error, ordered the game to be replayed at 81–all, starting in overtime, but Parañaque failed to show up in the replayed game.<ref>{{cite news |last1=Joble |first1=Rey |title=Bacoor secures No.5 seat in south after winning via forfeiture over Paranaque |url=https://www.foxsports.ph/basketball/mpbl/988183/mpbl-bacoor-secures-no-5-seat-in-south-after-winning-via-forfeiture-over-paranaque/ |accessdate=11 March 2019 |work=Fox Sports Philippines |date=11 March 2019 }}{{Dead link|date=Enero 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | match_BCR_PSG=84–59 | match_BCR_PSY=90–86 | match_BCR_RZL=74–63 | match_BCR_QCC=90–87 | match_BCR_SJK=63–74 | match_BCR_VAL=88–81 | match_BCR_ZAM=63–72 | match_BSL_BCR=— | match_BSL_BAN=77–108 | match_BSL_BAT=94–89 | match_BSL_BUL=57–59 | match_BSL_CAL=92–84 | match_BSL_CEB=86–76 | match_BSL_DVO=61–86 | match_BSL_GSW=81–83 | match_BSL_IMS=108–113 | match_BSL_LAG=62–80 | match_BSL_MKT=65–77 | match_BSL_MDL=70–68 | match_BSL_MNL=67–79 | match_BSL_MAR=82–85 | match_BSL_MUN=75–99 | match_BSL_NAV=97–102 | match_BSL_PAM=88–78 | match_BSL_PAR=89–84 | match_BSL_PSG=77–102 | match_BSL_PSY=66–69 | match_BSL_RZL=94–90 | match_BSL_QCC=68–74 | match_BSL_SJK=84–95 | match_BSL_VAL=94–96 | match_BSL_ZAM=80–94 | match_BAN_BCR=— | match_BAN_BSL=— | match_BAN_BAT=81–67 | match_BAN_BUL=63–49 | match_BAN_CAL=94–81 | match_BAN_CEB=76–69 | match_BAN_DVO=91–88 | match_BAN_GSW=62–58 | match_BAN_IMS=95–85 | match_BAN_LAG=77–70 | match_BAN_MKT=72–70 | match_BAN_MDL=109–65 | match_BAN_MNL=82–89 | match_BAN_MAR=81–64 | match_BAN_MUN=67–63 | match_BAN_NAV=84–78 | match_BAN_PAM=87–74 | match_BAN_PAR=102–73 | match_BAN_PSG=105–87 | match_BAN_PSY=77–60 | match_BAN_RZL=88–74 | match_BAN_QCC=101–68 | match_BAN_SJK=61–67 | match_BAN_VAL=59–55 | match_BAN_ZAM=76–74 | match_BAT_BCR=— | match_BAT_BSL=— | match_BAT_BAN=— | match_BAT_BUL=54–63 | match_BAT_CAL=81–69 | match_BAT_CEB=66–72 | match_BAT_DVO=70–71 | match_BAT_GSW=92–86 | match_BAT_IMS=96–93 | match_BAT_LAG=54–61 | match_BAT_MKT=72–65 | match_BAT_MDL=61–57 | match_BAT_MNL=79–80 | match_BAT_MAR=62–52 | match_BAT_MUN=82–71 | match_BAT_NAV=98–101** |result_BAT_NAV=OT | match_BAT_PAM=75–80 | match_BAT_PAR=71–57 | match_BAT_PSG=69–62 | match_BAT_PSY=60–57 | match_BAT_RZL=92–90* |result_BAT_RZL=OT | match_BAT_QCC=95–90 | match_BAT_SJK=85–78 | match_BAT_VAL=66–78 | match_BAT_ZAM=104–93 | match_BUL_BCR=— | match_BUL_BSL=— | match_BUL_BAN=— | match_BUL_BAT=— | match_BUL_CAL=86–82 | match_BUL_CEB=54–70 | match_BUL_DVO=88–85* |result_BUL_DVO=OT | match_BUL_GSW=43–56 | match_BUL_IMS=117–113* |result_BUL_IMS=OT | match_BUL_LAG=87–70 | match_BUL_MKT=94–99 | match_BUL_MDL=91–102 | match_BUL_MNL=62–84 | match_BUL_MAR=79–72 | match_BUL_MUN=66–86 | match_BUL_NAV=89–98 | match_BUL_PAR=77–58 | match_BUL_PAM=67–65 | match_BUL_PSG=102–96 | match_BUL_PSY=73–70 | match_BUL_RZL=80–61 | match_BUL_QCC=61–55 | match_BUL_SJK=76–94 | match_BUL_VAL=75–84 | match_BUL_ZAM=72–75 | match_CAL_BCR=— | match_CAL_BSL=— | match_CAL_BAN=— | match_CAL_BAT=— | match_CAL_BUL=— | match_CAL_CEB=70–71 | match_CAL_DVO=68–82 | match_CAL_GSW=84–75 | match_CAL_IMS=74–69 | match_CAL_LAG=76–62 | match_CAL_MKT=57–79 | match_CAL_MDL=83–77 | match_CAL_MNL=68–95 | match_CAL_MAR=94–91 | match_CAL_MUN=79–72 | match_CAL_NAV=55–59 | match_CAL_PAM=78–62 | match_CAL_PAR=87–94 | match_CAL_PSG=91–81 | match_CAL_PSY=85–63 | match_CAL_RZL=92–80 | match_CAL_QCC=79–81 | match_CAL_SJK=77–81 | match_CAL_VAL=90–87 | match_CAL_ZAM=67–72 | match_CEB_BCR=— | match_CEB_BSL=— | match_CEB_BAN=— | match_CEB_BAT=— | match_CEB_BUL=— | match_CEB_CAL=— | match_CEB_DVO=64–71 | match_CEB_GSW=66–70 | match_CEB_IMS=61–90 | match_CEB_LAG=77–75** |result_CEB_LAG= OT | match_CEB_MKT=70–66 | match_CEB_MDL=63–72 | match_CEB_MNL=76–107 | match_CEB_MAR=78–74 | match_CEB_MUN=80–73 | match_CEB_NAV=73–83 | match_CEB_PAM=69–68 | match_CEB_PAR=73–81 | match_CEB_PSG=56–53 | match_CEB_PSY=76–61 | match_CEB_RZL=57–80 | match_CEB_QCC=68–75 | match_CEB_SJK=62–71 | match_CEB_VAL=78–75 | match_CEB_ZAM=58–61 | match_DVO_BCR=— | match_DVO_BSL=— | match_DVO_BAN=— | match_DVO_BAT=— | match_DVO_BUL=— | match_DVO_CAL=— | match_DVO_CEB=— | match_DVO_GSW=83–84 | match_DVO_IMS=75–71 | match_DVO_LAG=72–66 | match_DVO_MKT=77–79 | match_DVO_MDL=86–63 | match_DVO_MNL=88–89 | match_DVO_MAR=80–68 | match_DVO_MUN=88–82 | match_DVO_NAV=72–59 | match_DVO_PAM=82–77 | match_DVO_PAR=92–82 | match_DVO_PSG=88–82 | match_DVO_PSY=68–61 | match_DVO_RZL=84–74 | match_DVO_QCC=90–78 | match_DVO_SJK=87–75 | match_DVO_VAL=92–85 | match_DVO_ZAM=93–68 | match_GSW_BCR=— | match_GSW_BSL=— | match_GSW_BAN=— | match_GSW_BAT=— | match_GSW_BUL=— | match_GSW_CAL=— | match_GSW_CEB=— | match_GSW_DVO=— | match_GSW_IMS=79–73 | match_GSW_LAG=69–66 | match_GSW_MKT=71–86 | match_GSW_MDL=93–89 | match_GSW_MNL=57–63 | match_GSW_MAR=81–88 | match_GSW_MUN=60–61 | match_GSW_NAV=80–73 | match_GSW_PAM=72–64 | match_GSW_PAR=80–76 | match_GSW_PSG=116–72 | match_GSW_PSY=64–70 | match_GSW_RZL=65–58 | match_GSW_QCC=72–77 | match_GSW_SJK=76–86 | match_GSW_VAL=72–79 | match_GSW_ZAM=78–69 | match_IMS_BCR=— | match_IMS_BSL=— | match_IMS_BAN=— | match_IMS_BAT=— | match_IMS_BUL=— | match_IMS_CAL=— | match_IMS_CEB=— | match_IMS_DVO=— | match_IMS_GSW=— | match_IMS_LAG=67–65 | match_IMS_MKT=79–76 | match_IMS_MDL=107–90 | match_IMS_MNL=68–69 | match_IMS_MAR=72–71 | match_IMS_MUN=74–80 | match_IMS_NAV=79–78 | match_IMS_PAM=88–76 | match_IMS_PAR=95–77 | match_IMS_PSG=117–87 | match_IMS_PSY=75–79 | match_IMS_RZL=73–85 | match_IMS_QCC=71–80 | match_IMS_SJK=50–77 | match_IMS_VAL=81–71 | match_IMS_ZAM=78–83 | match_LAG_BCR=— | match_LAG_BSL=— | match_LAG_BAN=— | match_LAG_BAT=— | match_LAG_BUL=— | match_LAG_CAL=— | match_LAG_CEB=— | match_LAG_DVO=— | match_LAG_GSW=— | match_LAG_IMS=— | match_LAG_MKT=65–76 | match_LAG_MDL=76–72 | match_LAG_MNL=74–68 | match_LAG_MAR=63–61 | match_LAG_MUN=95–94 | match_LAG_NAV=74–61 | match_LAG_PAM=58–75 | match_LAG_PAR=76–52 | match_LAG_PSG=83–75 | match_LAG_PSY=72–76 | match_LAG_RZL=79–80 | match_LAG_QCC=80–85 | match_LAG_SJK=56–81 | match_LAG_VAL=74–66 | match_LAG_ZAM=80–86 | match_MKT_BCR=— | match_MKT_BSL=— | match_MKT_BAN=— | match_MKT_BAT=— | match_MKT_BUL=— | match_MKT_CAL=— | match_MKT_CEB=— | match_MKT_DVO=— | match_MKT_GSW=— | match_MKT_IMS=— | match_MKT_LAG=— | match_MKT_MDL=79–63 | match_MKT_MNL= 99–98 | match_MKT_MAR=90–71 | match_MKT_MUN=52–50 | match_MKT_NAV=96–87 | match_MKT_PAM=69–67 | match_MKT_PAR=75–50 | match_MKT_PSG=76–71 | match_MKT_PSY=67–59 | match_MKT_RZL=66–55 | match_MKT_QCC=102–78 | match_MKT_SJK=78–73 | match_MKT_VAL=67–64 | match_MKT_ZAM=77–65 | match_MDL_BCR=— | match_MDL_BSL=— | match_MDL_BAN=— | match_MDL_BAT=— | match_MDL_BUL=— | match_MDL_CAL=— | match_MDL_CEB=— | match_MDL_DVO=— | match_MDL_GSW=— | match_MDL_IMS=— | match_MDL_LAG=— | match_MDL_MKT=— | match_MDL_MNL=73–92 | match_MDL_MAR=62–76 | match_MDL_MUN=74–86 | match_MDL_NAV=59–55 | match_MDL_PAM=85–90 | match_MDL_PAR=77–75 | match_MDL_PSG=98–55 | match_MDL_PSY=70–74 | match_MDL_RZL=65–51 | match_MDL_QCC=76–86 | match_MDL_SJK=60–76 | match_MDL_VAL=64–78 | match_MDL_ZAM=71–61 | match_MNL_BCR=— | match_MNL_BSL=— | match_MNL_BAN=— | match_MNL_BAT=— | match_MNL_BUL=— | match_MNL_CAL=— | match_MNL_CEB=— | match_MNL_DVO=— | match_MNL_GSW=— | match_MNL_IMS=— | match_MNL_LAG=— | match_MNL_MKT=— | match_MNL_MDL=— | match_MNL_MAR=91–89 | match_MNL_MUN=100–86 | match_MNL_NAV=92–96 | match_MNL_PAM=100–75 | match_MNL_PAR=98–88 | match_MNL_PSG=111–98 | match_MNL_PSY=115–85 | match_MNL_RZL=71–70 | match_MNL_QCC=76–71 | match_MNL_SJK=80–84* |result_MNL_SJK=OT | match_MNL_VAL=89–84 | match_MNL_ZAM=60–59 | match_MAR_BCR=— | match_MAR_BSL=— | match_MAR_BAN=— | match_MAR_BAT=— | match_MAR_BUL=— | match_MAR_CAL=— | match_MAR_CEB=— | match_MAR_DVO=— | match_MAR_GSW=— | match_MAR_IMS=— | match_MAR_LAG=— | match_MAR_MKT=— | match_MAR_MDL=— | match_MAR_MNL=— | match_MAR_MUN=76–85 | match_MAR_NAV=80–76 | match_MAR_PAM=76–91 | match_MAR_PAR=68–71 | match_MAR_PSG=71–67 | match_MAR_PSY=71–69 | match_MAR_RZL=69–75 | match_MAR_QCC=78–74 | match_MAR_SJK=65–77 | match_MAR_VAL=99–102** |result_MAR_VAL= OT | match_MAR_ZAM=80–87 | match_MUN_BCR=— | match_MUN_BSL=— | match_MUN_BAN=— | match_MUN_BAT=— | match_MUN_BUL=— | match_MUN_CAL=— | match_MUN_CEB=— | match_MUN_DVO=— | match_MUN_GSW=— | match_MUN_IMS=— | match_MUN_LAG=— | match_MUN_MKT=— | match_MUN_MDL=— | match_MUN_MNL=— | match_MUN_MAR=— | match_MUN_NAV=101–95 | match_MUN_PAM=80–87 | match_MUN_PAR=77–76 | match_MUN_PSG=98–92* |result_MUN_PSG=OT | match_MUN_PSY=80–67 | match_MUN_RZL=84–80 | match_MUN_QCC=97–100* |result_MUN_QCC=OT | match_MUN_SJK=77–71 | match_MUN_VAL=90–86 | match_MUN_ZAM=85–69 | match_NAV_BCR=— | match_NAV_BSL=— | match_NAV_BAN=— | match_NAV_BAT=— | match_NAV_BUL=— | match_NAV_CAL=— | match_NAV_CEB=— | match_NAV_DVO=— | match_NAV_GSW=— | match_NAV_IMS=— | match_NAV_LAG=— | match_NAV_MKT=— | match_NAV_MDL=— | match_NAV_MNL=— | match_NAV_MAR=— | match_NAV_MUN=— | match_NAV_PAM=88–89 | match_NAV_PAR=90–83 | match_NAV_PSG=97–70 | match_NAV_PSY=83–75 | match_NAV_RZL=87–81 | match_NAV_QCC=120–105 | match_NAV_SJK=74–81 | match_NAV_VAL=72–70 | match_NAV_ZAM=78–89 | match_PAM_BCR=— | match_PAM_BSL=— | match_PAM_BAN=— | match_PAM_BAT=— | match_PAM_BUL=— | match_PAM_CAL=— | match_PAM_CEB=— | match_PAM_DVO=— | match_PAM_GSW=— | match_PAM_IMS=— | match_PAM_LAG=— | match_PAM_MKT=— | match_PAM_MDL=— | match_PAM_MNL=— | match_PAM_MAR=— | match_PAM_MUN=— | match_PAM_NAV=— | match_PAM_PAR=82–79 | match_PAM_PSG=67–69 | match_PAM_PSY=86–83 | match_PAM_RZL=76–85 | match_PAM_QCC=97–94 | match_PAM_SJK=70–93 | match_PAM_VAL=82–90 | match_PAM_ZAM=87–85 | match_PAR_BCR=— | match_PAR_BSL=— | match_PAR_BAN=— | match_PAR_BAT=— | match_PAR_BUL=— | match_PAR_CAL=— | match_PAR_CEB=— | match_PAR_DVO=— | match_PAR_GSW=— | match_PAR_IMS=— | match_PAR_LAG=— | match_PAR_MKT=— | match_PAR_MDL=— | match_PAR_MNL=— | match_PAR_MAR=— | match_PAR_MUN=— | match_PAR_NAV=— | match_PAR_PAM=— | match_PAR_PSG=87–69 | match_PAR_PSY=73–69 | match_PAR_RZL=59–47 | match_PAR_QCC=64–65 | match_PAR_SJK=77–87 | match_PAR_VAL=76–73 | match_PAR_ZAM=68–58 | match_PSG_BCR=— | match_PSG_BSL=— | match_PSG_BAN=— | match_PSG_BAT=— | match_PSG_BUL=— | match_PSG_CAL=— | match_PSG_CEB=— | match_PSG_DVO=— | match_PSG_GSW=— | match_PSG_IMS=— | match_PSG_LAG=— | match_PSG_MKT=— | match_PSG_MDL=— | match_PSG_MNL=— | match_PSG_MAR=— | match_PSG_MUN=— | match_PSG_NAV=— | match_PSG_PAM=— | match_PSG_PAR=— | match_PSG_PSY=71–84 | match_PSG_RZL=81–78 | match_PSG_QCC=98–95 | match_PSG_SJK=60–87 | match_PSG_VAL=88–95 | match_PSG_ZAM=78–92 | match_PSY_BCR=— | match_PSY_BSL=— | match_PSY_BAN=— | match_PSY_BAT=— | match_PSY_BUL=— | match_PSY_CAL=— | match_PSY_CEB=— | match_PSY_DVO=— | match_PSY_GSW=— | match_PSY_IMS=— | match_PSY_LAG=— | match_PSY_MKT=— | match_PSY_MDL=— | match_PSY_MNL=— | match_PSY_MAR=— | match_PSY_MUN=— | match_PSY_NAV=— | match_PSY_PAM=— | match_PSY_PAR=— | match_PSY_PSG=— | match_PSY_RZL=87–81 | match_PSY_QCC=83–81 | match_PSY_SJK=66–89 | match_PSY_VAL=80–93 | match_PSY_ZAM=74–91 | match_QCC_BCR=— | match_QCC_BSL=— | match_QCC_BAN=— | match_QCC_BAT=— | match_QCC_BUL=— | match_QCC_CAL=— | match_QCC_CEB=— | match_QCC_DVO=— | match_QCC_GSW=— | match_QCC_IMS=— | match_QCC_LAG=— | match_QCC_MKT=— | match_QCC_MDL=— | match_QCC_MNL=— | match_QCC_MAR=— | match_QCC_MUN=— | match_QCC_NAV=— | match_QCC_PAM=— | match_QCC_PAR=— | match_QCC_PSG=— | match_QCC_PSY=— | match_QCC_RZL=81–79 | match_QCC_SJK=50–68 | match_QCC_VAL=76–72 | match_QCC_ZAM=109–81 | match_RZL_BCR=— | match_RZL_BSL=— | match_RZL_BAN=— | match_RZL_BAT=— | match_RZL_BUL=— | match_RZL_CAL=— | match_RZL_CEB=— | match_RZL_DVO=— | match_RZL_GSW=— | match_RZL_IMS=— | match_RZL_LAG=— | match_RZL_MKT=— | match_RZL_MDL=— | match_RZL_MNL=— | match_RZL_MAR=— | match_RZL_MUN=— | match_RZL_NAV=— | match_RZL_PAM=— | match_RZL_PAR=— | match_RZL_PSG=— | match_RZL_PSY=— | match_RZL_QCC=— | match_RZL_SJK=85–77 | match_RZL_VAL=74–76 | match_RZL_ZAM=77–73 | match_SJK_BCR=— | match_SJK_BSL=— | match_SJK_BAN=— | match_SJK_BAT=— | match_SJK_BUL=— | match_SJK_CAL=— | match_SJK_CEB=— | match_SJK_DVO=— | match_SJK_GSW=— | match_SJK_IMS=— | match_SJK_LAG=— | match_SJK_MKT=— | match_SJK_MDL=— | match_SJK_MNL=— | match_SJK_MAR=— | match_SJK_MUN=— | match_SJK_NAV=— | match_SJK_PAM=— | match_SJK_PAR=— | match_SJK_PSG=— | match_SJK_PSY=— | match_SJK_RZL=— | match_SJK_QCC=— | match_SJK_VAL=102–83 | match_SJK_ZAM=80–59 | match_VAL_BCR=— | match_VAL_BSL=— | match_VAL_BAN=— | match_VAL_BAT=— | match_VAL_BUL=— | match_VAL_CAL=— | match_VAL_CEB=— | match_VAL_DVO=— | match_VAL_GSW=— | match_VAL_IMS=— | match_VAL_LAG=— | match_VAL_MKT=— | match_VAL_MDL=— | match_VAL_MNL=— | match_VAL_MAR=— | match_VAL_MUN=— | match_VAL_NAV=— | match_VAL_PAM=— | match_VAL_PAR=— | match_VAL_PSG=— | match_VAL_PSY=— | match_VAL_RZL=— | match_VAL_QCC=— | match_VAL_SJK=— | match_VAL_ZAM=71–79 | match_ZAM_BCR=— | match_ZAM_BSL=— | match_ZAM_BAN=— | match_ZAM_BAT=— | match_ZAM_BUL=— | match_ZAM_CAL=— | match_ZAM_CEB=— | match_ZAM_DVO=— | match_ZAM_GSW=— | match_ZAM_IMS=— | match_ZAM_LAG=— | match_ZAM_MKT=— | match_ZAM_MDL=— | match_ZAM_MNL=— | match_ZAM_MAR=— | match_ZAM_MUN=— | match_ZAM_NAV=— | match_ZAM_PAM=— | match_ZAM_PAR=— | match_ZAM_PSG=— | match_ZAM_PSY=— | match_ZAM_RZL=— | match_ZAM_QCC=— | match_ZAM_SJK=— | match_ZAM_VAL=— }} Hindi lahat ng mga laro ay nasa pormang home–away. Ang bawat koponan ay kakalabanin ang lahat ng koponan ng may isang beses. Ang bilang ng mga ''asterisk'' pagkatapos ng bawat ''score'' ay kumakatawan sa bilang ng mga ''overtime'' na inilaro. ==Playoffs== {{main|2019 MPBL Datu Cup Playoffs}} {{2018–19 MPBL Datu Cup Playoffs bracket}} ===Division 1st Round=== The first round is a best-of-three series, with the higher seeded team hosting Game 1, and 3, if necessary. ====North Division==== {{ThreeLegStart}} {{ThreeLegResult| '''[[Bataan Risers]]''' || '''2'''–0 | [[Caloocan Supremos]] ||@Bataan<br>'''91'''–71<br>Bataan |@Manila<br>'''83'''–71<br>Bataan | x | }} {{ThreeLegResult| [[Makati Super Crunch]] || 0–'''2''' | '''[[Quezon City Capitals]]''' || @Pasig<br>77–'''88'''<br>Quezon City | @San Juan<br>74–'''77'''<br>Quezon City | x |}} {{ThreeLegResult| '''[[San Juan Knights]]''' || '''2'''–0 | [[Navotas Clutch]] || @Pasig<br>'''81'''–76<br>San Juan | @San Juan<br>'''75'''–69<br>San Juan | x | }} {{ThreeLegResult| '''[[Manila Stars]]''' || '''2'''–0| [[Bulacan Kuyas]] ||@Bataan<br>'''69'''–65<br>Manila | @Manila<br>'''92'''–83<br>Manila | x | }} |} ====South Division==== {{ThreeLegStart}} {{ThreeLegResult| '''[[Davao Occidental Tigers|Davao Occidental]]''' || '''2'''–0 | [[Cebu City Sharks|Cebu City]] || @Davao<br>'''82'''–67<br>Davao Occi. | @General Santos<br>'''76'''–69<br>Davao Occi.| x | }} {{ThreeLegResult| '''[[Batangas City Athletics|Batangas City]]''' || '''2'''–1 | [[Imus Bandera|Imus]] || @Batangas<br>'''77'''–69<br>Batangas | @Muntinlupa<br>69–'''75'''<br>Imus | @Batangas<br>'''92'''–65<br>Batangas | }} {{ThreeLegResult| [[Muntinlupa Cagers|Muntinlupa]] || 1–'''2''' | '''[[Zamboanga Valientes|Zamboanga]]''' || @Batangas<br>'''89'''–78<br>Muntinlupa | @Muntinlupa<br>73–'''84'''<br>Zamboanga | @Batangas<br>83–'''87'''<br>Zamboanga | }} {{ThreeLegResult| [[General Santos Warriors|General Santos]] || 0–'''2''' | '''[[Bacoor Strikers|Bacoor]]''' || @Davao<br>80–'''90'''<br>Bacoor | @General Santos<br>78–'''92'''<br>Bacoor | x |}} |} ===Division 2nd Round=== ====North Division==== {{ThreeLegStart}} {{ThreeLegResult| [[Bataan Risers|Bataan]] || 1–'''2''' | '''[[Manila Stars|Manila]]''' || @Bataan<br>'''73'''–72<br>Bataan | @San Juan<br>76–'''80'''<br>Manila | @Bataan<br>51-'''56'''<br>Manila }} {{ThreeLegResult| [[Quezon City Capitals|Quezon City]] || 0–'''2''' |'''[[San Juan Knights|San Juan]]'''|| @Bataan<br>86–'''94'''<br>San Juan | @San Juan<br>81–'''106'''<br>San Juan | x | }} |} ====South Division==== {{ThreeLegStart}} {{ThreeLegResult| '''[[Davao Occidental Tigers|Davao Occidental]]''' || '''2'''–0 | [[Bacoor Strikers|Bacoor]] || @Davao<br> '''79'''–71<br>Davao Occi. | @Batangas<br> '''87'''-67<br>Davao Occi.| x | }} {{ThreeLegResult| '''[[Batangas City Athletics|Batangas City]]''' || '''2'''–1 | [[Zamboanga Valientes|Zamboanga]] || @Davao<br>58-'''72''' Zamboanga | @Batangas '''67'''-57 Batangas | @Batangas '''80'''-72 Batangas }} |} ===Division Finals=== ====North Division Finals==== {{ThreeLegStart}} {{ThreeLegResult| [[Manila Stars|Manila]] || 1–'''2''' | '''[[San Juan Knights|San Juan]]''' || @San Juan '''91'''–88 Manila| @Manila 90–'''92''' San Juan | @ San Juan 74–'''83''' San Juan }} |} ====South Division Finals==== {{ThreeLegStart}} {{ThreeLegResult| '''[[Davao Occidental Tigers|Davao Occidental]]''' || '''2'''–1 | [[Batangas City Athletics|Batangas City]] || @ Davao '''66'''-48 Davao Occi. | @Batangas 74–'''76''' Batangas | @Davao '''66'''–51 Davao Occi. }} |} ===MPBL Finals=== {{main|2019 MPBL Datu Cup Finals}} {{ThreeLegStart|legs=5}} {{ThreeLegResult| '''[[San Juan Knights|San Juan]]''' || '''3'''-2 | [[Davao Occidental Tigers|Davao Occidental]] || @Davao '''84'''–74 San Juan| @Davao 60–'''67''' Davao Occi.| @San Juan '''67'''-62 San Juan| @San Juan 66–'''77''' Davao Occi.| @Davao '''87'''–86 San Juan|}} |} == Awards == {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed" |+ class="nowrap" | Players of the week |- ! Week !! Player !! Stat Line !! Against !! Ref. |- | June 12−16, 2018 || [[Reed Juntilla]] ([[Zamboanga Valientes]]) || 30 Points<br>6 Rebounds<br>5 Assists <br> 1 Steal || [[Laguna Heroes]] || <ref>{{cite news|url=https://www.rappler.com/sports/by-sport/basketball/205358-mpbl-week-1-roundup-reed-juntilla-player-of-the-week|title=MPBL week 1: Juntilla bags Player of the Week, Sazon wows in opener|publisher=[[Rappler]]|last=Isaga|first=JR|date=June 20, 2018|accessdate=June 20, 2018}}</ref> |- | June 19−23, 2018 || Christopher Sumalinog ([[Bacoor Strikers|Bacoor City Strikers]]) || 22 Points <br>7 Rebounds <br>1 Assist <br>1 Steal <br> 2 Blocks || [[Cebu City Sharks]] || <ref>{{cite news|url=https://www.facebook.com/officialmpbl/photos/a.1824997527797970.1073741829.1823714191259637/1899988743632181/?type=3&theater|title=Best Player of the Week (June 19-23), Christopher Sumalinog of Bacoor City Strikers, He registered 22 points, 7 rebounds, 1 steal and 2 blocks against Cebu City Sharks - Casino Ethyl Alcohol last week.|publisher=[[Maharlika Pilipinas Basketball League]]|last=Bolo|first=Lance|date=June 27, 2018|accessdate=June 27, 2018}}</ref> |- | June 26–30, 2018 ||[[Jai Reyes]] ([[Laguna Heroes]]) || 21 Points<br>11 Rebounds<br>5 Assists <br>1 Steal || [[Pasig Pirates]] || <ref>{{cite news|url=https://www.facebook.com/officialmpbl/photos/a.1824997527797970.1073741829.1823714191259637/1905647989732923/?type=3&theater|title=Player of the Week (June 26-30): JAI REYES, Nagtala ng double-double performance (21pts, 11rebs, 5ast, 1stl) si Jai Reyes ng Laguna Krah Heroes upang makuha ang unang panalo ng kanyang koponan kontra sa home team Pasig Pirates nung nakaraang June 26.|publisher=[[Maharlika Pilipinas Basketball League]]|last=Bolo|first=Lance|date=July 2, 2018 |accessdate=July 2, 2018}}</ref> |- | July 3–6, 2018 ||[[Bobby Ray Parks Jr.]] ([[Mandaluyong El Tigre]]) || 20 Points<br>11 Rebounds<br>10 Assists <br>7 Steals || [[Pasig Pirates]] || |- | July 10–12, 2018 || Mar Villahermosa ([[Caloocan Supremos]]) || 29 Points<br>3 Rebounds<br>2 Assists<br>5 Steals || [[Rizal Crusaders]] || |- | July 16–21, 2018 || Michael Juico ([[Pampanga Lanterns]]) || 35 Points<br>7 Rebounds<br>3 Assists<br>3 Steals || [[Parañaque Patriots]] || |- | July 31–August 4, 2018 || Mikee Reyes ([[Bacoor Strikers|Bacoor City Strikers]]) || 21 Points<br>10 Rebounds<br>15 Assists<br> 2 Steals || [[Caloocan Supremos]] || |- | August 7–11, 2018 || [[Reed Juntilla]] ([[Zamboanga Valientes]]) || 29 Points<br>11 Rebounds<br>4 Assists || [[Navotas Clutch]] || |- | August 14–16, 2018 || Gab Banal ([[Bacoor Strikers]]) || 25 Points<br>12 Rebounds<br>6 Assists || [[Laguna Heroes]] || |- | August 21–25, 2018 || Allan Mangahas ([[Muntinlupa Cagers]]) || 21 Points<br>4 Rebounds<br>5 Assists<br>2 Blocks || [[San Juan Knights]] || |- | August 28–September 1, 2018 || Billy Ray Robles ([[Davao Occidental Tigers]]) || 21 Points<br>10 Rebounds<br>9/16 Field Goals || [[Valenzuela Idol Cheesedogs]] || |- | September 4–8, 2018 || Allan Mangahas ([[Muntinlupa Cagers]]) || 22 Points<br>12 Rebounds<br>12 Assists || [[Bacoor Strikers|Bacoor City Strikers]] || |- | September 11–13, 2018 || Aris Dionisio ([[Manila Stars]]) || 24 Points<br>10 Rebounds<br>2 Assists<br>2 Steals<br>2 Blocks || [[Caloocan Longrich]] || |- | September 19–23, 2018 || [[Mark Yee]] ([[Davao Occidental Tigers]]) || 16 Points<br>24 Rebounds<br>6 Assists || [[Pasay Voyagers]] || |- | September 25–29, 2018 || [[Mark Yee]] ([[Davao Occidental Tigers]]) || 29 Points<br>11 Rebounds<br>3 Assists<br>1 Steal<br>1 Block || [[Caloocan Supremos]] || |- | October 2–6, 2018 || Gab Banal ([[Bacoor Strikers]]) || 30 Points<br>10 Rebounds<br>4 Assists || [[Navotas Clutch]] || |- | October 9–13, 2018 || Jan Jamon ([[Pasay Voyagers]]) || 27 Points<br>5 Rebounds<br>2 Assists || [[Imus Bandera]] ||<ref>{{cite web |title=Player of the Week: (Oct. 9-13): JAN JAMON (Pasay Voyagers) |url=https://web.facebook.com/officialmpbl/photos/a.1824997527797970/1986926211605100/?type=3&theater |website=Maharlika Pilipinas Basketball League Facebook Page |publisher=[[Maharlika Pilipinas Basketball League]] |accessdate=19 October 2018 |date=15 October 2018}}</ref> |- | October 16–20, 2018 || Bobby Balucanag ([[Pasay Voyagers]]) || 26 Points<br>13 Rebounds<br>2 Assists<br>1 Steal<br>1 Block || [[Quezon City Capitals]] ||<ref>{{cite web |title=Player of the Week (Oct. 16-20): BOBBY BALUCANAG (Pasay Voyagers) |url=https://web.facebook.com/officialmpbl/photos/a.1823737284590661/1990336601264061/?type=3&theater |accessdate=27 October 2018 |date=22 October 2018}}</ref> |- | October 22–27, 2018 || [[Paolo Hubalde]] ([[Valenzuela Idol Cheesedogs]]) || 25 Points<br>10 Rebounds<br>6 Assists || [[Cebu City Sharks]] || |- | October 30–November 3, 2018 || Jeff Viernes ([[Batangas City Athletics]]) || 21 Points<br>5 Rebounds<br>4 Assists<br>1 Steal || [[San Juan Knights]] || |- | February 11–16, 2019 || Mark Andaya ([[Pasig Pirates]]) ||16 Points<br>12 Rebounds<br>2 Assists<br>3 Blocks || [[Pampanga Lanterns]] || |} ==Statistics== {{Updated|March 9, 2019}} ===Individual statistic leaders=== {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! Category !! Player || Team || Statistic |- | Points per game || [[Almond Vosotros]] || [[Caloocan Supremos]] || 20.33 |- | Total Rebounds per game || JR Taganas || [[Bulacan Kuyas]] || 12.64 |- | Assists per game || [[Paolo Hubalde]] || [[Valenzuela Classic]] || 8.48 |- | Steals per game || [[Paolo Hubalde]] || [[Valenzuela Classic]] || 2.8 |- | Blocks per game || Aris Dionisio || [[Manila Stars]] || 2.17 |- | Turnovers per game || [[Bonbon Custodio]] || [[Davao Occidental Tigers]] || 4.4 |- | Fouls per game || [[Chad Alonzo]] || [[Bacoor Strikers|Bacoor City Strikers]] || 3.57 |- | Minutes per game || Paolo Castro || [[Parañaque Patriots]] || 33.58 |- | FG% || Art Patrick Aquino || [[San Juan Knights]] || 59.0% |- | FT% || Eric Dela Cuesta || [[Rizal Crusaders]] || 91.0% |- | 3FG% || Nico Abatayo || [[Batangas City Athletics]] || 67.0% |- | [[Player efficiency rating]] || || || |- | [[Double-doubles]] || Harold Miguel Arboleda || [[Parañaque Patriots]] || 7 |- | [[Triple-doubles]] || Gabriel Banal || [[Bacoor Strikers]] || 3 |} ===Individual game highs=== {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! Category !! Player || Team || Statistic |- | Points || Leomer Losentes || [[General Santos Warriors]] || 41 |- | Rebounds || JR Taganas || [[Bulacan Kuyas]] || 26 |- | Assists || [[Allan Mangahas]] || [[Muntinlupa Cagers]] || 17 |- | Steals || [[Warren Ybanez]] || [[Marikina Shoemasters]] || 8 |- | Blocks || Eduardo Doroteo || [[Pasig Pirates]] || 7 |- | Three-pointers || Yves Sazon || [[Marikina Shoemasters]] || 7 |- |} ===Team statistic leaders=== {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! Category !! Team || Statistic |- | Points per game || || |- | Rebounds per game || || |- | Assists per game || || |- | Steals per game || || |- | Blocks per game || || |- | Turnovers per game || || |- | Fouls per game || || |- | FG% || || |- | FT% || || |- | 3FG% || || |- | +/− || || |} == Awards == Ang mga indibidwal na parangal ng liga ay ibinigay bago magsimula ang ika-apat na laro ng National Finals na ginanap sa Filoil Flying V Centre sa Lungsod ng San Juan.<ref>{{Cite news|url=https://www.foxsports.ph/basketball/mpbl/999481/ask-the-fans-who-makes-your-list-of-awardees-for-the-mpbl-datu-cup/|title=Ask the fans {{!}} Who makes your list of awardees for the MPBL Datu Cup?|last=Joble|first=Rey|date=18 April 2019|work=Fox Sports Philippines|access-date=19 April 2019|archive-date=19 Abril 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190419033234/https://www.foxsports.ph/basketball/mpbl/999481/ask-the-fans-who-makes-your-list-of-awardees-for-the-mpbl-datu-cup/|url-status=dead}}</ref> {| class="wikitable" |+ !Awards !Winner (s) !Team !Ref. |- |'''Season Most Valuable Player''' | Gab Banal |[[Bacoor Strikers|Bacoor City Strikers]] | |- |'''Finals Most Valuable Player''' | Mike Ayonayon |[[San Juan Knights]] | |- |'''Defensive Player of the Year''' | Aris Dionisio |[[Manila Stars]] | |- |'''Coach of the Year''' | Randy Alcantara |[[San Juan Knights]] | |- |'''Executive of the Year''' |Mayor Oscar Malapitan |[[Caloocan Supremos]] | |- |'''Sportsmanship Award''' | JR Taganas |[[Bulacan Kuyas]] | |- | rowspan="5" |'''All-MPBL First Team''' |[[Mark Yee]] |[[Davao Occidental Tigers]] | |- |Gab Banal |[[Bacoor Strikers|Bacoor City Strikers]] | |- |Aris Dionisio |[[Manila Stars]] | |- |Chris Bitoon |[[Manila Stars]] | |- |Allan Mangahas |[[Muntinlupa Cagers]] | |- | rowspan="5" |'''All-MPBL Second Team''' |[[John Wilson (basketball)|John Wilson]] |[[San Juan Knights]] | |- |Michael Mabulac |[[Laguna Heroes]] | |- |[[Jai Reyes]] |[[Navotas Clutch]] | |- |[[Harold Arboleda]] |[[Zamboanga Valientes]] | |- |[[Leo Najorda]] |[[Davao Occidental Tigers]] | |} == Notes == {{reflist|group=note}} ==Mga sanggunian== {{Reflist}} {{MPBL}} {{Uncategorized}} 800uhv8w9tof6i3qwiehft6550kfa3q 0 284352 2213561 2205609 2026-06-27T09:33:27Z Julius Santos III 139725 2213561 wikitext text/x-wiki {{Redirect|Kuala Lumpur 2017|ASEAN Para Games|Palarong Para ng ASEAN 2017}} {{Infobox games | name = XXIX Southeast Asian Games | logo = | size = 250px | host city = [[Kuala Lumpur]], [[Malaysia]] | motto = Rising Together<br />({{lang-ms|Bangkit Bersama}}) | nations participating = 11 | athletes participating = 4,646 | events = 404 in 38 sports | opening ceremony = 19 August | closing ceremony = 30 August<ref>{{cite web|url=http://www.thestar.com.my/sport/other-sport/2017/04/01/kl-sea-games-closing-ceremony-to-be-held-on-aug-30/|title=KL SEA Games Closing Ceremony to be held on Aug 30|publisher=[[The Star (Malaysia)|The Star]]|date=1 April 2017|accessdate=1 April 2017}}</ref> | officially opened by = [[Muhammad V of Kelantan|King Muhammad V]]<br />{{small|[[Yang di-Pertuan Agong]]}} | athlete's oath = [[Nauraj Singh Randhawa]] | judge's oath = Megat Zulkarnain Omardin | Torch Lighter = [[Nur Dhabitah Sabri]] | stadium = [[Bukit Jalil National Stadium]] | previous = [[2015 Southeast Asian Games|Singapore 2015]] | next = [[2019 Southeast Asian Games|Philippines 2019]] | website = [https://www.kualalumpur2017.com.my/ 2017 Southeast Asian Games] }} {{2017 Southeast Asian Games}} Ang ika-29 na '''[[Palaro ng Timog Silangang Asya]]''' (Malay: ''Sukan Asia Tenggara 2017''), opisyal kilala ay ang '''29th Southeast Asian Games''' (o simple 29th SEA Games; Malay: ''Sukan Asia Tenggara ke-29'') at kilala rin bilang '''Kuala Lumpur 2017''') ay ang palarong ginanap sa Malaysia mula ika 19 hanggang 30 Agosto 2017, Ang nasabing palaro ay pormal na binuksan ng Hari ng Malaysia [[King Muhammad V]] sa [[Bukit Jalil National Stadium]]. ==Host City== ==Pag-unlad at Preparasyon== ===Gastos=== ===Mga Lugar=== ===Pampublikong Transportasyon=== ===Boluntaryo=== ===Tiket=== ===Bilangan=== ===Seguridad=== ===Medalya=== ===Relay ng Baton=== ===Relay ng Sulo=== ===Pagpapanatili=== ==Merkado== ===Salawikain=== ===Maskota=== ===Awit=== ===Mga Isponsor=== {|class="wikitable" |- !colspan=2|2017 Southeast Asian Games sponsors |- !Tier !Sponsoring firms |- |'''Platinum''' |[[Telekom Malaysia]],<ref name="masocclose"/> [[Naza]] ([[Groupe PSA]]),<ref>{{cite web|url=http://www.sports247.my/v1/2016/07/naza-joins-kl-2017-platinum-sponsor/|title=NAZA joins KL 2017 as Platinum Sponsor|publisher=Sports247.my|date=25 July 2016|accessdate=13 July 2017}}</ref> [[FBT (company)|FBT]],<ref name="masocclose"/> [[Ajinomoto]],<ref name="ajinomoto">{{cite web|url=http://www.vir.com.vn/ajinomoto-sponsors-sea-games-and-asean-para-games-2017.html|title=Ajinomoto sponsors SEA Games and ASEAN Para Games 2017|author=Anh Hoang|publisher=Vietnam Investment Review|date=22 February 2017|accessdate=13 July 2017}}</ref><ref name="ajinomotomm"/> [[Petronas]],<ref name="petronas">{{cite web|url=http://www.thesundaily.my/news/2017/05/06/petronas-platinum-sponsor-sea-games-rm15m-sponsorship|title=Petronas platinum sponsor of SEA Games with RM15m sponsorship|publisher=[[The Sun (Malaysia)|The Sun]]|date=5 May 2017|accessdate=13 July 2017}}{{Dead link|date=Abril 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[Rapid KL (brand)|Rapid KL]]<ref name="youtube.com">{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=4RjBxUy7qw0|title=Day 30 Kuala Lumpur 2017 Countdown: Teh Tarik Relay!|website=[[YouTube]]}}</ref> |- |'''Gold''' |[[Malaysia Airports]],<ref name="masocclose"/> [[AirAsia]],<ref name="airasia">{{cite web|url=http://www.thestar.com.my/sport/other-sport/2017/04/11/airasia-is-gold-sponsor-for-kl-sea-games-and-asean-para-games/|title=AirAsia is gold sponsor for KL SEA Games and Asean Para Games|publisher=The Star|date=11 April 2017|accessdate=13 July 2017}}</ref> [[:id:Traveloka|Traveloka]],<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=Ets7skJUqvw|title=Day 20 Kuala Lumpur 2017 Countdown: Tai Chi Challenge|website=YouTube}}</ref> [[Grab (application)|Grab]],<ref>{{cite web|url=http://www.thesundaily.my/news/2017/05/26/ready-set-grab|title=Ready, set, Grab!|publisher=The Sun|date=26 May 2017|accessdate=13 July 2017}}{{Dead link|date=Abril 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="grabremains">{{cite web|url=http://malaysiagazette.com/v2/en/2017/05/30/grab-remains-sponsor-sea-games-kj/|title=Grab remains as the sponsor for SEA Games – KJ|publisher=Malaysia Gazette|date=30 May 2017|accessdate=13 July 2017|archive-date=5 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170805065147/http://malaysiagazette.com/v2/en/2017/05/30/grab-remains-sponsor-sea-games-kj/|url-status=dead}}</ref> [[Tenaga Nasional]], [[Sony]] ([[Sony Music]])<ref name="youtube.com"/> |- |'''Silver''' |[[100Plus]],<ref name="masocclose"/> [[Milo (drink)|Milo]],<ref name="masocclose"/> SCGM BHD–Benxon,<ref name="masocclose"/> [[Prudential plc|Prudential]], [[McDonald's]],<ref>{{cite web|url=https://www.fourthofficial.com/2017/45801/mcdonalds-sign-rm-1million-sponsorship-deal-29th-sea-games/|title=McDonald’s sign RM 1million sponsorship deal with 29th SEA Games|author1=Gowri Krishnan|author2=Vijandren Ramadaas|publisher=Fourthofficial.com|date=25 April 2017|accessdate=13 July 2017|archive-date=27 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180627062423/https://www.fourthofficial.com/2017/45801/mcdonalds-sign-rm-1million-sponsorship-deal-29th-sea-games/|url-status=dead}}</ref> Spritzer,<ref>{{cite web|url=http://www.thestar.com.my/sport/other-sport/2017/05/12/spritzer-back-as-silver-sponsor-for-sea-games/|title=Spritzer back as Silver sponsor for SEA Games|author=Tan Ming Wai|publisher=The Star|date=12 May 2017|accessdate=13 July 2017}}</ref> [[Pavilion Kuala Lumpur|Pavilion KL]], [[Royal Selangor]],<ref name="grabremains"/> [[AEON (company)|AEON Malaysia]]<ref name="youtube.com"/> |- |'''Bronze''' |Double Happiness, [[Gloria Jean's Coffees]], [[JVC Kenwood]], [[La Martina]], Maha Mas Medic, Maju Group, Marathon Thailand, Maxwin, [[Mikasa Sports|Mikasa-Sunrise]], MLS-Zimmer-Airflex, [[Molten Corporation]], [[MRCB]], Nittaku, [[Ottobock]], Sunstar, Trybe, Victor, Wiraka<ref name="youtube.com"/> |} ==Ang palaro== ===Seremonya ng Pagbubukas=== {{main|Palaro ng Timog Silangang Asya 2017 seremonya ng pagbubukas}} ===Seremonya ng pagsasara=== ===Mga bansang naglalahok=== * {{flagSEAGF|BRU|2017|105}} * {{flagSEAGF|CAM|2017|169}} * {{flagSEAGF|INA|2017|535}} * {{flagSEAGF|LAO|2017|195}} * {{flagSEAGF|MAS|2017|844}} * {{flagSEAGF|MYA|2017|405}} * {{flagSEAGF|PHI|2017|497}} * {{flagSEAGF|SIN|2017|569}} * {{flagSEAGF|THA|2017|818}} * {{flagSEAGF|TLS|2017|50}} * {{flagSEAGF|VIE|2017|460}} ===Mga laro=== {{Col-begin}} {{Col-1-of-4}} * Aquatics ** {{GamesSport|Diving|Events=13|Format=d}} ** {{GamesSport|Swimming|Events=40|Format=d}} ** {{GamesSport|Synchronised swimming|Events=5|Format=d}} ** {{GamesSport|Water polo|Events=2|Format=d}} * {{GamesSport|Archery|Events=10|Format=d}} * {{GamesSport|Athletics|Events=45|Format=d}} * {{GamesSport|Badminton|Events=7|Format=d}} * {{GamesSport|Basketball|Events=2|Format=d}} * [[File:Cue sports pictogram.svg|20px]] [[Billiards and snooker at the 2017 Southeast Asian Games|Billiards and snooker]] <small>(7)</small> * {{GamesSport|Bowling|Events=11|Format=d}} * {{GamesSport|Boxing|Events=6|Format=d}} * {{GamesSport|Cricket|Events=3|Format=d}} {{Col-2-of-4}} * {{GamesSport|Cycling|Format=d|Events=20}} ** BMX <small>(2)</small> ** Road <small>(5)</small> ** Track <small>(13)</small> * Equestrian ** {{GamesSport|Equestrian|Events=6|Format=d}} ** {{GamesSport|Polo|Events=1|Format=d}} * {{GamesSport|Fencing|Events=6|Format=d}} * Football ** {{GamesSport|Football|Events=2|Format=d}} ** {{GamesSport|Futsal|Events=2|Format=d}} * {{GamesSport|Golf|Events=4|Format=d}} * {{GamesSport|Gymnastics|Format=d|Events=20}} ** Artistic <small>(12)</small> ** Rhythmic <small>(8)</small> {{Col-3-of-4}} * Hockey ** {{GamesSport|Field hockey|Events=2|Format=d}} ** {{GamesSport|Indoor hockey|Events=2|Format=d}} * {{GamesSport|Ice hockey|Events=1|Format=d}} * Ice skating ** {{GamesSport|Figure skating|Events=2|Format=d}} ** {{GamesSport|Short track speed skating|Events=6|Format=d}} * {{GamesSport|Judo|Events=6|Format=d}} * {{GamesSport|Karate|Events=16|Format=d}} * {{GamesSport|Lawn bowls|Events=8|Format=d}} * {{GamesSport|Muaythai|Events=5|Format=d}} * {{GamesSport|Netball|Events=1|Format=d}} * {{GamesSport|Pencak silat|Events=20|Format=d}} * {{GamesSport|Pétanque|Events=7|Format=d}} * {{GamesSport|Rugby sevens|Events=2|Format=d}} {{Col-4-of-4}} * {{GamesSport|Sailing|Events=14|Format=d}} * {{GamesSport|Sepak takraw|Events=12|Format=d}} ** Chinlone <small>(4)</small> ** Sepak takraw <small>(8)</small> * {{GamesSport|Shooting|Events=14|Format=d}} * {{GamesSport|Squash|Events=9|Format=d}} * {{GamesSport|Table tennis|Events=7|Format=d}} * {{GamesSport|Taekwondo|Events=16|Format=d}} * {{GamesSport|Tennis|Events=5|Format=d}} * {{GamesSport|Triathlon|Events=2|Format=d}} * {{GamesSport|Volleyball|Events=2|Format=d}} * {{GamesSport|Waterskiing|Events=11|Format=d}} * {{GamesSport|Weightlifting|Events=5|Format=d}} * {{GamesSport|Wushu|Events=17|Format=d}} {{Col-end}} ===Kalendaryo=== ===Bilang ng Medalya=== {{2017 Southeast Asian Games medal table}} ====Pagbabago sa Medalya (Posible)==== ==Ibinobrodkast== During the Games, which will be held from 19 to 30 August 28 sports events will be broadcast live. The games also available internationally via [[YouTube]] whose broadcast was done by International Games Broadcast Services (IGBS) as part of SEA Games Television (SGTV) team.<ref>{{cite web|url=https://www.themalaysianinsight.com/s/10279/|title=Khairy opens Sea Games media, broadcast centres|work=Bernama|publisher=The Malaysian Insight|date=10 August 2017|accessdate=17 August 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.igbs.tv/newsroom/successful-sea-games-mission-in-kuala-lumpur/|title=Successful SEA Games Mission In Kuala Lumpur|access-date=2019-12-12|archive-date=2019-12-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20191212134640/http://www.igbs.tv/newsroom/successful-sea-games-mission-in-kuala-lumpur/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.hbs.tv/missions/29th-sea-games-kuala-lumpur-2017/|title=29th SEA Games Kuala Lumpur 2017|access-date=2019-12-12|archive-date=2019-12-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20191212134638/http://www.hbs.tv/missions/29th-sea-games-kuala-lumpur-2017/|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191212134638/http://www.hbs.tv/missions/29th-sea-games-kuala-lumpur-2017/ |date=2019-12-12 }}</ref> The International Broadcast Centre was located at Malaysia International Trade and Exhibition Centre (MITEC). ;Key {{Colorbox|#ccccff|&nbsp;<nowiki>*</nowiki>&nbsp;}} Host nation (Malaysia) {| class="wikitable" style="font-size:95%; text-align:left;" |- ! colspan=6|2017 SEA Games Broadcasters rights in Southeast Asia |- ! IOC Code ! Country ! Broadcast network ! Television network ! Radio network ! Digital network |- | align=left|'''BRU'''||align=left|{{flagSEAGF|BRU|2017}} | [[Radio Televisyen Brunei]]<br />[[Kristal-Astro]] | [[RTB1|RTB Perdana]]<br />[[Astro Arena (TV channel)|Astro Arena]]<br />[[Astro Arena (TV channel)|Astro Arena HD]] | [[Ai FM]]<br />[[Hot FM (Malaysia)|Hot FM]]<br />[[One FM]] | |- | align=left|'''CAM'''||align=left|{{flagSEAGF|CAM|2017}} | [[National Television of Kampuchea|Radio and Television of Cambodia]] | [[National Television of Kampuchea|Television of Cambodia]] | [[National Television of Kampuchea|Radio of Cambodia]] | |- | align=left|'''INA'''||align=left|{{flagSEAGF|INA|2017}} | [[Televisi Republik Indonesia|TVRI]]<ref>{{cite web|url=https://tirto.id/hut-ke-55-tvri-andalkan-tayangkan-siaran-langsung-sea-games-cuK6|title=HUT ke-55, TVRI Andalkan Tayangkan Siaran Langsung SEA Games|trans-title=55th Indonesia's Independence Day, TVRI broadcasting SEA Games live|author=Felix Nathaniel|language=Indonesian|publisher=tirto.id|date=16 August 2017|accessdate=17 August 2017}}</ref><br />[[MNC Media]]<ref name="siaran langsung">{{cite web|url=http://www.bolasport.com/read/olimpik/ragam/182214-satu-lagi-televisi-yang-siarkan-sea-games-2017-siapakah-itu|title=Satu Lagi Televisi yang Siarkan SEA Games 2017, Siapakah Itu?|trans-title=Another television broadcasting 2017 SEA Games, Who is it?|author1=Any Hidayati|author2=Imadudin Adam|language=Indonesian|publisher=BolaSport.com|date=1 August 2017|accessdate=17 August 2017}}</ref><br />[[Emtek]]<ref name="siaran langsung"/> | [[Televisi Republik Indonesia|TVRI]]<br />[[MNC TV]] (Indonesia futsal team matches only)<ref>{{Cite news|url=https://bola.okezone.com/read/2017/08/22/51/1760512/duel-sengit-futsal-sea-games-2017-mnctv-siarkan-pertandingan-malaysia-vs-indonesia|title=Duel Sengit Futsal SEA Games 2017, MNCTV Siarkan Pertandingan Malaysia vs Indonesia : Okezone Bola|last=Okezone|work=bola.okezone.com|access-date=2018-10-18|language=id-ID}}</ref><br />[[SCTV (Indonesia)|SCTV]]<br />[[Indosiar]] | [[Radio Republik Indonesia]] | Emtek ([[w:id:Nexmedia|Nexmedia]], [[w:id:Vidio.com|Vidio.com]]) |- | align=left|'''LAO'''||align=left|{{flagSEAGF|LAO|2017}} | [[Lao National Television|Laos National Radio and Television]] | [[Lao National Television]] | [[Lao National Radio]] | |- style="background:#ccf;" | align=left|'''MAS'''||align=left|{{flagSEAGF|MAS|2017}}* | [[Radio Television Malaysia]] (RTM)<ref name="live broadcasting">{{cite web|url=http://www.astroawani.com/berita-sukan/sebanyak-2-933-warga-media-bertugas-pada-kl2017-kj-151977|title=Sebanyak 2,933 warga media bertugas pada KL2017 - KJ|trans-title=Around 2,933 media crews working on KL2017|author=Wan Syamsul Amly|language=Malay|publisher=[[Astro Awani]]|date=10 August 2017|accessdate=17 August 2017|archive-date=12 Agosto 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170812173709/http://www.astroawani.com/berita-sukan/sebanyak-2-933-warga-media-bertugas-pada-kl2017-kj-151977|url-status=dead}}</ref><br />[[Media Prima Berhad]]<ref name="live broadcasting"/><br />[[Astro (television)|Astro]]<ref name="live broadcasting"/><br />[[HyppTV]]<br /><ref name="live broadcasting"/><ref>{{cite web|url=http://www.thestar.com.my/news/nation/2017/08/15/where-to-watch-the-2017-sea-games-online/|title=Where to watch and follow the 2017 SEA Games online|author=Mei Mei Chu|publisher=The Star|date=15 August 2017|accessdate=17 August 2017}}</ref> | [[TV1 (Malaysia)|TV1]]<br />[[TV2 (Malaysia)|TV2]]<br />[[TV3 (Malaysia)|TV3]]<br />[[TV9 (Malaysia)|TV9]]<br />[[TVi (Malaysia)|TVi]]<br />[[Astro Arena (TV channel)|Astro Arena]]<br />[[Astro Arena (TV channel)|Astro Arena HD]]<br />[[Hypp Sports HD]] | [[Ai FM]]<br />[[Hot FM (Malaysia)|Hot FM]]<br />[[KL FM]]<br />[[Minnal FM]]<br />[[Nasional FM]]<br />[[One FM]]<br />[[TEA FM]]<br />[[Traxx FM]] | RTM (MyKlik) Media Prima (Tonton)<br />Astro (Astro Go & NJOI Now)<br />HyppTV (HyppTV Everywhere) |- | align=left|'''MYA'''||align=left|{{flagSEAGF|MYA|2017}} | [[Myanmar Radio and Television]] | [[Myanmar Television]]<br />[[Sky Net|Skynet]]<br />[[MRTV-4]]<br />[[MRTV]] | [[Myanmar Radio National Service|Myanmar Radio]] | |- | align=left|'''PHI'''||align=left|{{flagSEAGF|PHI|2017}} | [[People's Television Network|PTV]]<ref>{{cite press release|url=https://pcoo.gov.ph/news_releases/pcoo-brings-sea-games-closer-filipinos/|title=PCOO brings SEA Games closer to Filipinos|publisher=[[Presidential Communications Group (Philippines)|Presidential Communications Operations Office]]|date=17 August 2017|accessdate=18 August 2017|archive-date=27 Hunyo 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210627154611/https://pcoo.gov.ph/news_releases/pcoo-brings-sea-games-closer-filipinos/|url-status=dead}}</ref> | [[People's Television Network|PTV]]<br />[[TV5 (Philippines)|TV5]] | [[DZSR|Radyo Pilipinas 2 918 kHz]] | |- | align=left|'''SGP'''||align=left|{{flagSEAGF|SGP|2017}} | [[Mediacorp]]<ref>{{cite web|url=http://www.channelnewsasia.com/news/singapore/sea-games-to-be-broadcast-on-toggle-okto-9107538|title=SEA Games to be broadcast on Toggle, okto|publisher=Channel NewsAsia|date=9 August 2017|accessdate=13 August 2017|archive-date=9 Agosto 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170809030514/http://www.channelnewsasia.com/news/singapore/sea-games-to-be-broadcast-on-toggle-okto-9107538|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170809030514/http://www.channelnewsasia.com/news/singapore/sea-games-to-be-broadcast-on-toggle-okto-9107538 |date=9 Agosto 2017 }}</ref> | [[Okto|Mediacorp oktoSports]] | [[938LIVE|MediaCorp Radio 938LIVE]] | Mediacorp (Toggle) |- | align=left|'''THA'''||align=left|{{flagSEAGF|THA|2017}} | [[Television Pool of Thailand]] (TPT) | [[Channel 3 (Thailand)|BEC-TV Channel 3]]<br />[[Royal Thai Army Radio and Television Channel 5|Royal Thai Army Channel 5]]<br />[[Channel 7 (Thailand)|BBTV Channel 7]]<br />[[Modernine TV]]<br />[[National Broadcasting Services of Thailand|NBT channel]] | [[MCOT|MCOT Radio Network]], [[National Broadcasting Services of Thailand|NBT Radio]] |True ID |- | align=left|'''TLS'''||align=left|{{flagSEAGF|TLS|2017}} | [[Radio-Televisão Timor Leste|RTTL]]<br />Asiansport Channel Network | [[Radio-Televisão Timor Leste#Television|Televisão Timor Leste]]<br />Asiansport | Radio Timor Leste | |- | align=left|'''VIE'''||align=left|{{flagSEAGF|VIE|2017}} | [[Vietnam Television|VTV]]<br />[[Ho Chi Minh City Television|HTV]] | [[VTV2]]<br />[[Vietnam Television|VTV6]]<br />[[HTV9]]<br />[[Ho Chi Minh City Television|HTV Thể Thao]] | [[Voice of Vietnam]] | [[K+ (Vietnam)|K+]], [[Vietnam Television|VTVcab]] |} ==Pag-alala at Kontrobersiya== {{Main|Concerns and controversies at the 2017 Southeast Asian Games}} The 2017 Southeast Asian Games was marred with a series of controversies, ranging from transportation to doping issues.<ref name="neighbours flak">{{cite web|url=http://m.todayonline.com/sports/sea-games-hosts-malaysia-receive-flak-neighbours-organising-gaffes|title=SEA Games: Hosts Malaysia receive flak from neighbours for organising gaffes|author=Teo Teng Kiat|publisher=[[Today (Singapore newspaper)|Today Online]]|date=22 August 2017|accessdate=22 August 2017|archive-date=27 Agosto 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170827191211/http://m.todayonline.com/sports/sea-games-hosts-malaysia-receive-flak-neighbours-organising-gaffes|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://mothership.sg/2017/08/malaysia-got-6-out-of-11-flags-wrong-in-a-medal-tally-broadcast-on-tv-during-the-sea-games/|title=Malaysia got 8 out of 11 flags wrong in a medal tally broadcast on TV during the SEA Games|author1=Nyi Nyi Thet|author2=Guan Zhen Tan|publisher=Mothership.sg|date=25 August 2017|accessdate=26 August 2017}}</ref> ==Tignan din== * [[Palarong Para ng ASEAN 2017]] ==References== {{Reflist}} ==External links== * {{official website|https://www.kualalumpur2017.com.my/|name=2017 Southeast Asian Games Official Website}} {{in lang|en}} * [http://www.sports247.my/v1/tag/29th-sea-games-malaysia-2017/ 29th SEA Games Malaysia 2017 - Tag Archive - Sports247.My] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170823154950/http://www.sports247.my/v1/tag/29th-sea-games-malaysia-2017/ |date=2017-08-23 }} * [https://web.archive.org/web/20170823021025/http://gms.kualalumpur2017.com.my/RS2017/ 2017 Southeast Asian Games Official Website Result System Site] {{S-start}} {{Succession box|title=''[[Southeast Asian Games]]''<br />[[Kuala Lumpur]]|before=[[2015 Southeast Asian Games|Singapore]]|after=[[2019 Southeast Asian Games#Venues|Philippines]]|years=''XXIX Southeast Asian Games'' (2017)}} {{S-end}} {{Events at the 2017 Southeast Asian Games}} {{Nations at the 2017 Southeast Asian Games}} {{Southeast Asian Games}} [[Kategorya:2017 Southeast Asian Games| ]] [[Kategorya:Palaro ng Timog Silangang Asya]] [[Kategorya:2017 in multi-sport events|Southeast Asian Games]] [[Kategorya:2017 in Malaysian sport|Southeast Asian Games]] [[Kategorya:2017 in Asian sport]] [[Kategorya:Multi-sport events in Malaysia]] [[Kategorya:International sports competitions hosted by Malaysia]] [[Kategorya:Sport in Kuala Lumpur]] [[Kategorya:2010s in Kuala Lumpur]] [[Kategorya:August 2017 sports events in Asia|Southeast Asian Games]] 30x0bffdjtnzmfrdavw0gg747zh6zdd 0 287325 2213488 2012057 2026-06-26T12:38:16Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2213488 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=Setyembre 2021}} {{Infobox musical artist <!-- See Wikipedia:WikiProject Musicians --> | name = Ha*Ash | image = Durante un concierto.jpeg | image_size = 250 | landscape = Yes | background = group_or_band | origin = Lake Charles, [[Louisiana]], USA | genre = <!--Please do not remove cited genres or add genres without discussion. No need to cite sources in the info box, as these are noted in Musical style and influences section -->[[country]], [[pop latino]], [[country pop]] | years_active = {{Start date|2002}}–present | label = [[Sony Music Latin]] | associated_acts = | current_members = [[Ashley Grace]] <br/ > {{birth date and age|1987|1|27}} <br/ > [[Hanna Nicole]] <br/ > {{birth date and age|1985|6|25}} | past_members = | website = {{URL|ha-ash.com}} }} Ang '''Ha*Ash''' ay isang dayuhang banda mula ''Lake Charles, Louisiana'', na nabuo noong 2002. Ang banda ay binubuo nina '''Ashley Grace''', bilang bokalista at gitarista; at ni '''Hanna Nicole''', bilang bokalista at gitarista == Talambuhay == Inilabas ng banda ang kanilang unang album na '''Ha*Ash''', noong 2003; at ang ikalawa, ang album na pinamagatang '''Mundos Opuestos''' noong 2005 na nagkamit ng <nowiki>''</nowiki>Platinum<nowiki>''</nowiki> sa México. Ang kanilang ikatlong album, '''Habitación Doble''' ay nailabas noong 2008 na siyang pinakahitik sa masa hanggang sa ngayon. == Diskograpiya == * 2003: Ha*Ash * 2005: Mundos Opuestos * 2008: Habitación Doble * 2011: A Tiempo * 2014: Primera Fila: Hecho Realidad * 2017: 30 de febrero === Mga nag-iisa-uri === * 2003: Odio amarte * 2003: Estés en donde estés * 2004: Te quedaste * 2005: Amor a medias * 2005: Tu mirada en mi * 2006: Me entrego a ti * 2006: ¿Qué hago yo? * 2008: No te quiero nada * 2008: Lo que yo sé de ti * 2009: Tu y yo volvemos al amor * 2011: Impermeable * 2011: Te dejo en libertad * 2012: ¿De dónde sacas eso? * 2012: Todo no fue suficiente * 2014: Perdón, perdón * 2015: Lo aprendi de ti * 2015: Ex de verdad * 2015: No te quiero nada ft Axel * 2015: Dos copas de más * 2016: Sé que te vas * 2017: 100 años ft Prince Royce * 2018: No pasa nada * 2018: Eso no va a suceder * 2019: ¿Qué me faltó? == Pilmograpiya == {| class="wikitable sortable" |+Mga pelikula !Taon !Pamagat ! colspan="2" |Ginampanang Papel ! class="unsortable" |Catatan !ref |- |2009 |Igor |Hanna: Mela |Ashley: Heidi |Voice |<ref>{{Cite web|url=https://www.elsiglodetorreon.com.mx/noticia/416167.ha-ash-protagoniza-doblaje-de-la-cinta-igor.html|title=Ha-Ash protagoniza doblaje de la cinta Igor|website=www.elsiglodetorreon.com.mx|language=es-ES|access-date=2019-02-20|archive-date=2021-01-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20210113035447/https://www.elsiglodetorreon.com.mx/noticia/416167.ha-ash-protagoniza-doblaje-de-la-cinta-igor.html|url-status=dead}}</ref> |- |2016 |Sing: ¡Ven y canta! |Hanna: Rosita |Ashley: Ash |Voice |<ref>{{Cite web|url=https://ritmoromantica.pe/noticias/musica/ha-ash-voces-pelicula-sing-72106|title=Voces de Ha*Ash protagonizan película animada ‘SING’|website=Ritmo Romántica|language=es|access-date=2019-02-20}}</ref> |- |} {| class="wikitable sortable" |+Telebisyon !Taon !Pamagat ! colspan="2" |Ginampanang Papel !ref |- |2009 |La voz... México |Herself |Guest judge |<ref>{{Cite web|url=https://vanguardia.com.mx/confirmahaashvanconbetocuevasenlavozmexico-1357477.html|title=Confirma Ha Ash van con Beto Cuevas en "La Voz... México"|website=Vanguardia|language=es|access-date=2019-02-20}}</ref> |- |2015 |Me pongo de Pie |Herself |Guest judge |<ref>{{Cite web|url=https://www.tvynovelas.com/mx/tv-y-novelas/capitanes-me-pongo-de-pie-haash-pee-wee-rio-roma-maria-leon/|title=Conoce a los capitanes del nuevo programa 'Me pongo de pie'|date=2018-09-23|website=TVyNovelas México|language=es-MX|access-date=2019-02-20|archive-date=2019-03-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20190327090218/https://www.tvynovelas.com/mx/tv-y-novelas/capitanes-me-pongo-de-pie-haash-pee-wee-rio-roma-maria-leon/|url-status=dead}}</ref> |- |2018 |Festival de Viña del Mar |Herself |Guest judge |<ref>{{Cite web|url=https://cnnespanol.cnn.com/2018/02/20/estos-son-los-miembros-del-jurado-del-festival-vina-del-mar-2018/|title=Estos son los miembros del jurado del Festival Viña del Mar 2018|date=2018-02-20|website=CNN|language=es-ES|access-date=2019-02-20}}</ref> |} == Mga sanggunian== {{Reflist|2}} == External links == {{Commons|Ha*Ash}} * {{official website|http://www.ha-ash.com/}} [[Kategorya:Mga banda mula sa Estados Unidos|Ha*Ash]] [[Kategorya:Mga artista mula sa Mehiko|Ha*Ash]] [[Kategorya:Mga mang-aawit mula sa Mehiko|Ha*Ash]] {{stub|Tao|Estados Unidos}} {{stub|Tao|Mehiko}} 23b68azmkd8vtxudoewabk42w70zk81 0 291913 2213545 2181498 2026-06-27T07:58:23Z Julius Santos III 139725 /* */ 2213545 wikitext text/x-wiki {{Infobox sports season | title = <center>Panahong PBA 2019</center> | logo = | duration = Enero 13, 2019 – Enero 17, 2020 | no_of_teams = 12 | attendance = | TV = '''''Lokal:''''' <br/> '''[[PBA sa ESPN 5|ESPN 5]]''' <br /> [[5 (himpilan ng telebisyon)|5]] <br/> [[PBA Rush]] <small>([[High-definition television|HD]])</small> <br /> '''''Pandaigdig:''''' <br/> [[5 Plus|5 Plus International]] <br /> '''''Online:''''' <br/> ESPN Player | draft = 2018 PBA draft | top_pick = [[CJ Perez]] | picked_by = [[Columbian Dyip]] | MVP = [[June Mar Fajardo]] <br /> {{small|([[San Miguel Beermen]])}} | top_scorer = [[CJ Perez]] <br /> {{small|([[Columbian Dyip]])}} | conf1 = Philippine Cup | conf1_link = 2019 PBA Philippine Cup | conf1_champ = [[San Miguel Beermen]] | conf1_runner-up = [[Magnolia Hotshots Pambansang Manok]] | conf2 = Commissioner's Cup | conf2_link = 2019 PBA Commissioner's Cup | conf2_champ = [[San Miguel Beermen]] | conf2_runner-up = [[TNT Katropa]] | conf3 = Governor's Cup | conf3_link = 2019 PBA Governor's Cup | conf3_champ = [[Barangay Ginebra San Miguel]] | conf3_runner-up = [[Meralco Bolts]] | prevseason_link = Panahong PBA 2017–18 | prevseason_year = 2017–18 | nextseason_link = Panahong PBA 2020 | nextseason_year = 2020 }} Ang '''Panahong PBA 2019''' ay ang ika-44 na panahon ng [[Philippine Basketball Association]]. Ipinagpatuloy ng liga ang pagkakaroon ng tatlong kumperensiya sa panahong ito, at sinimulan ito ng [[PBA Philippine Cup|Philippine Cup]], o ang tradisyonal na kumperensiyang pang Pilipino. Ang [[PBA Commissioner's Cup|Commissioner's Cup]] at [[PBA Governors' Cup|Governor's Cup]] ang magsisilbing pangalawa at pangatlong kumperensiya ng panahong ito. ==Seremonyang pagbukas== Ang [[Seremonyang pagbukas ng Philippine Basketball Association|seremonyang pagbukas]] para sa panahon na ito ay ginanap sa Philippine Arena sa Bocaue, Bulacan noong Enero 13, 2019. Ang PBA Leo Awards para sa 2017-18 na panahon ay ginanap bago ang pambungad na seremonya.<ref>[https://www.spin.ph/basketball/pba/in-break-from-tradition-pba-leo-awards-to-kick-off-season-on-january-13-a795-20181226?ref=home_hybrid_1 In break from tradition, PBA Leo Awards to kick off season on January 13], Reuben Terrado, spin.ph, December 26, 2018</ref> Ang unang laro ng Philippine Cup sa pagitan ng [[Barangay Ginebra San Miguel]] at ang [[TNT KaTropa]] ay naganap pagkatapos ng pambungad na seremonya.<ref>[https://www.spin.ph/basketball/pba/tnt-katropa-vs-ginebra-pba-season-opener-2019-philippine-cup-a2437-20190108?ref=home_featured_big It’s TNT KaTropa against Barangay Ginebra in PBA season-opener], Randolph Leongson, spin.ph, January 8, 2019</ref> Ang mga paraluman ng bawat koponan ay ang mga sumusunod: {| class="wikitable sortable sortable" ! style= width="50%"| Team ! style= width="60%"| Muse ! style= width="10%"| Ref. |- | [[Alaska Aces (PBA)|Alaska Aces]] | Klea Pineda | <ref name="PBAmuses2019">[https://www.spin.ph/lifestyle/pba-muses-wurtzbach-for-ginebra-alyssa-for-nlex-sharon-for-magnolia-a795-20190108?ref=home_feed_1 PBA muses: Wurtzbach for Ginebra, Alyssa for NLEX, Sharon for Magnolia], Reuben Terrado, spin.ph, January 8, 2019</ref> |- | [[Barangay Ginebra San Miguel]] | [[Pia Wurtzbach]] | <ref name="PBAmuses2019"/> |- | [[Blackwater Elite]] | [[Myla Pablo]] at [[Jasmine Alkhaldi]] | <ref name="PBAmuses2019"/> |- | [[Columbian Dyip]] | Kelley Day | <ref name= "PBAfullmuses2019">[https://www.philstar.com/sports/2019/01/10/1883806/pba-sidelights-sharon-cuneta-surprise-muse PBA Sidelights: Sharon Cuneta a surprise muse], [[Joaquin Henson]], [[Philippine Star]], January 10, 2019</ref> |- | [[Magnolia Hotshots]] | [[Sharon Cuneta]] | <ref name="PBAmuses2019"/> |- | [[Meralco Bolts]] | Eva Patalinjug | <ref name= "PBAfullmuses2019"/> |- | [[NLEX Road Warriors]] | [[Alyssa Valdez]] | <ref>[https://www.rappler.com/sports/by-sport/basketball/pba/220502-alyssa-valdez-nlex-muse-2019-opening Alyssa Valdez is NLEX muse at 2019 PBA Opening], [[Rappler]], January 8, 2019</ref> |- | [[NorthPort Batang Pier]] | Aya Fernandez | <ref name="PBAmuses2019"/> |- | [[Phoenix Pulse Fuel Masters]] | [[Yam Concepcion]] | <ref name="PBAmuses2019"/> |- | [[Rain or Shine Elasto Painters]] | Anie Uson | <ref name= "PBAfullmuses2019"/> |- | [[San Miguel Beermen]] | [[Kylie Verzosa]] | <ref name="PBAmuses2019"/> |- | [[TNT KaTropa]] | [[Sam Pinto]] | <ref name= "PBAfullmuses2019"/> |} ==2019 PBA Philippine Cup== {{Main|2019 PBA Philippine Cup}}Ang 2019 Philippine Cup ay nagsimula noong Enero 13 at natapos noong Mayo 15, 2019. ===Elimination round=== {{2019 PBA Philippine Cup standings}} ===Playoffs=== {{2019 PBA Philippine Cup Playoffs bracket}} ===Resulta ng Finals=== *'''[[2019 PBA Philippine Cup Finals|Philippine Cup Finals]]''': nanalo ang (5) [[San Miguel Beermen|San Miguel]] laban sa (6) [[Magnolia Hotshots|Magnolia]], 4 laro laban sa 3 **'''Finals MVP:''' [[June Mar Fajardo]] {{small|([[San Miguel Beermen]])}} *'''Best Player of the Conference:''' [[June Mar Fajardo]] {{small|([[San Miguel Beermen]])}} ==2019 PBA Commissioner's Cup== {{main|2019 PBA Commissioner's Cup}}Ang 2019 Commissioner's Cup ay nagsimula noong Mayo 19 at natapos noong Agosto 16, 2019. ===Elimination round=== {{2019 PBA Commissioner's Cup standings}} ===Playoffs=== {{2019 PBA Commissioner's Cup Playoffs bracket}} ===Resulta ng Finals=== *'''[[2019 PBA Commissioner's Cup Finals|Commissioner's Cup Finals]]''': nanalo ang (7) [[San Miguel Beermen|San Miguel]] sa (1) [[TNT KaTropa|TNT]], 4 laro laban sa 2 **'''Finals MVP:''' [[Terrence Romeo]] {{small|([[San Miguel Beermen]])}} *'''Best Player of the Conference:''' [[Jayson Castro]] {{small|([[TNT KaTropa]])}} *'''Bobby Parks Best Import of the Conference:''' [[Terrence Jones]] {{small|([[TNT KaTropa]])}} ==2019 PBA Governors' Cup== {{main|2019 PBA Governors' Cup}} ===Elimination round=== {{2019 PBA Governors' Cup standings}} ===Playoffs=== {{2019 PBA Governors' Cup Playoffs bracket}} ===Resulta ng Finals=== *'''[[2019 PBA Governor's Cup Finals|Governor's Cup Finals]]''': nanalo ang (4) [[Barangay Ginebra San Miguel|Barangay Ginebra]] sa (2) [[Meralco Bolts|Meralco]], 4 laro laban sa 1 **'''Finals MVP:''' [[Japeth Aguilar]] {{small|([[Barangay Ginebra San Miguel]])}} *'''Best Player of the Conference:''' [[Christian Standhardinger]] {{small|([[NorthPort Batang Pier]])}} *'''Bobby Parks Best Import of the Conference:''' [[Allen Durham]] {{small|([[Meralco Bolts]])}} ==Sanggunian== {{reflist}} ==Kawing panlabas== *[http://www.pba.ph PBA.ph] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170809140619/http://www.pba.ph/ |date=2017-08-09 }} {{2019 PBA season by team}} {{PBA seasons}} {{PBA}} {{DEFAULTSORT:Panahong PBA 2019}} [[Kategorya:Mga panahon ng Philippine Basketball Association]] a0vj346bxt3adignmd5redoi4p8k5ay 2213550 2213545 2026-06-27T08:08:30Z Julius Santos III 139725 /* */ 2213550 wikitext text/x-wiki {{Infobox sports season | title = Panahong PBA 2019 | logo = | duration = Enero 13, 2019 – Enero 17, 2020 | no_of_teams = 12 | attendance = | TV = '''''Lokal:''''' <br/> '''[[PBA sa ESPN 5|ESPN 5]]''' <br /> [[5 (himpilan ng telebisyon)|5]] <br/> [[PBA Rush]] <small>([[High-definition television|HD]])</small> <br /> '''''Pandaigdig:''''' <br/> [[5 Plus|5 Plus International]] <br /> '''''Online:''''' <br/> ESPN Player | draft = 2018 PBA draft | top_pick = [[CJ Perez]] | picked_by = [[Columbian Dyip]] | MVP = [[June Mar Fajardo]] <br /> {{small|([[San Miguel Beermen]])}} | top_scorer = [[CJ Perez]] <br /> {{small|([[Columbian Dyip]])}} | conf1 = Philippine Cup | conf1_link = 2019 PBA Philippine Cup | conf1_champ = [[San Miguel Beermen]] | conf1_runner-up = [[Magnolia Hotshots Pambansang Manok]] | conf2 = Commissioner's Cup | conf2_link = 2019 PBA Commissioner's Cup | conf2_champ = [[San Miguel Beermen]] | conf2_runner-up = [[TNT Katropa]] | conf3 = Governor's Cup | conf3_link = 2019 PBA Governor's Cup | conf3_champ = [[Barangay Ginebra San Miguel]] | conf3_runner-up = [[Meralco Bolts]] | prevseason_link = [[Panahong PBA 2017–18]] | prevseason_year = 2017–18 | nextseason_link = [[Panahong PBA 2020]] | nextseason_year = 2020 }} Ang '''Panahong PBA 2019''' ay ang ika-44 na panahon ng [[Philippine Basketball Association]]. Ipinagpatuloy ng liga ang pagkakaroon ng tatlong kumperensiya sa panahong ito, at sinimulan ito ng [[PBA Philippine Cup|Philippine Cup]], o ang tradisyonal na kumperensiyang pang Pilipino. Ang [[PBA Commissioner's Cup|Commissioner's Cup]] at [[PBA Governors' Cup|Governor's Cup]] ang magsisilbing pangalawa at pangatlong kumperensiya ng panahong ito. ==Seremonyang pagbukas== Ang [[Seremonyang pagbukas ng Philippine Basketball Association|seremonyang pagbukas]] para sa panahon na ito ay ginanap sa Philippine Arena sa Bocaue, Bulacan noong Enero 13, 2019. Ang PBA Leo Awards para sa 2017-18 na panahon ay ginanap bago ang pambungad na seremonya.<ref>[https://www.spin.ph/basketball/pba/in-break-from-tradition-pba-leo-awards-to-kick-off-season-on-january-13-a795-20181226?ref=home_hybrid_1 In break from tradition, PBA Leo Awards to kick off season on January 13], Reuben Terrado, spin.ph, December 26, 2018</ref> Ang unang laro ng Philippine Cup sa pagitan ng [[Barangay Ginebra San Miguel]] at ang [[TNT KaTropa]] ay naganap pagkatapos ng pambungad na seremonya.<ref>[https://www.spin.ph/basketball/pba/tnt-katropa-vs-ginebra-pba-season-opener-2019-philippine-cup-a2437-20190108?ref=home_featured_big It’s TNT KaTropa against Barangay Ginebra in PBA season-opener], Randolph Leongson, spin.ph, January 8, 2019</ref> Ang mga paraluman ng bawat koponan ay ang mga sumusunod: {| class="wikitable sortable sortable" ! style= width="50%"| Team ! style= width="60%"| Muse ! style= width="10%"| Ref. |- | [[Alaska Aces (PBA)|Alaska Aces]] | Klea Pineda | <ref name="PBAmuses2019">[https://www.spin.ph/lifestyle/pba-muses-wurtzbach-for-ginebra-alyssa-for-nlex-sharon-for-magnolia-a795-20190108?ref=home_feed_1 PBA muses: Wurtzbach for Ginebra, Alyssa for NLEX, Sharon for Magnolia], Reuben Terrado, spin.ph, January 8, 2019</ref> |- | [[Barangay Ginebra San Miguel]] | [[Pia Wurtzbach]] | <ref name="PBAmuses2019"/> |- | [[Blackwater Elite]] | [[Myla Pablo]] at [[Jasmine Alkhaldi]] | <ref name="PBAmuses2019"/> |- | [[Columbian Dyip]] | Kelley Day | <ref name= "PBAfullmuses2019">[https://www.philstar.com/sports/2019/01/10/1883806/pba-sidelights-sharon-cuneta-surprise-muse PBA Sidelights: Sharon Cuneta a surprise muse], [[Joaquin Henson]], [[Philippine Star]], January 10, 2019</ref> |- | [[Magnolia Hotshots]] | [[Sharon Cuneta]] | <ref name="PBAmuses2019"/> |- | [[Meralco Bolts]] | Eva Patalinjug | <ref name= "PBAfullmuses2019"/> |- | [[NLEX Road Warriors]] | [[Alyssa Valdez]] | <ref>[https://www.rappler.com/sports/by-sport/basketball/pba/220502-alyssa-valdez-nlex-muse-2019-opening Alyssa Valdez is NLEX muse at 2019 PBA Opening], [[Rappler]], January 8, 2019</ref> |- | [[NorthPort Batang Pier]] | Aya Fernandez | <ref name="PBAmuses2019"/> |- | [[Phoenix Pulse Fuel Masters]] | [[Yam Concepcion]] | <ref name="PBAmuses2019"/> |- | [[Rain or Shine Elasto Painters]] | Anie Uson | <ref name= "PBAfullmuses2019"/> |- | [[San Miguel Beermen]] | [[Kylie Verzosa]] | <ref name="PBAmuses2019"/> |- | [[TNT KaTropa]] | [[Sam Pinto]] | <ref name= "PBAfullmuses2019"/> |} ==2019 PBA Philippine Cup== {{Main|2019 PBA Philippine Cup}}Ang 2019 Philippine Cup ay nagsimula noong Enero 13 at natapos noong Mayo 15, 2019. ===Elimination round=== {{2019 PBA Philippine Cup standings}} ===Playoffs=== {{2019 PBA Philippine Cup Playoffs bracket}} ===Resulta ng Finals=== *'''[[2019 PBA Philippine Cup Finals|Philippine Cup Finals]]''': nanalo ang (5) [[San Miguel Beermen|San Miguel]] laban sa (6) [[Magnolia Hotshots|Magnolia]], 4 laro laban sa 3 **'''Finals MVP:''' [[June Mar Fajardo]] {{small|([[San Miguel Beermen]])}} *'''Best Player of the Conference:''' [[June Mar Fajardo]] {{small|([[San Miguel Beermen]])}} ==2019 PBA Commissioner's Cup== {{main|2019 PBA Commissioner's Cup}}Ang 2019 Commissioner's Cup ay nagsimula noong Mayo 19 at natapos noong Agosto 16, 2019. ===Elimination round=== {{2019 PBA Commissioner's Cup standings}} ===Playoffs=== {{2019 PBA Commissioner's Cup Playoffs bracket}} ===Resulta ng Finals=== *'''[[2019 PBA Commissioner's Cup Finals|Commissioner's Cup Finals]]''': nanalo ang (7) [[San Miguel Beermen|San Miguel]] sa (1) [[TNT KaTropa|TNT]], 4 laro laban sa 2 **'''Finals MVP:''' [[Terrence Romeo]] {{small|([[San Miguel Beermen]])}} *'''Best Player of the Conference:''' [[Jayson Castro]] {{small|([[TNT KaTropa]])}} *'''Bobby Parks Best Import of the Conference:''' [[Terrence Jones]] {{small|([[TNT KaTropa]])}} ==2019 PBA Governors' Cup== {{main|2019 PBA Governors' Cup}} ===Elimination round=== {{2019 PBA Governors' Cup standings}} ===Playoffs=== {{2019 PBA Governors' Cup Playoffs bracket}} ===Resulta ng Finals=== *'''[[2019 PBA Governor's Cup Finals|Governor's Cup Finals]]''': nanalo ang (4) [[Barangay Ginebra San Miguel|Barangay Ginebra]] sa (2) [[Meralco Bolts|Meralco]], 4 laro laban sa 1 **'''Finals MVP:''' [[Japeth Aguilar]] {{small|([[Barangay Ginebra San Miguel]])}} *'''Best Player of the Conference:''' [[Christian Standhardinger]] {{small|([[NorthPort Batang Pier]])}} *'''Bobby Parks Best Import of the Conference:''' [[Allen Durham]] {{small|([[Meralco Bolts]])}} ==Sanggunian== {{reflist}} ==Kawing panlabas== *[http://www.pba.ph PBA.ph] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170809140619/http://www.pba.ph/ |date=2017-08-09 }} {{2019 PBA season by team}} {{PBA seasons}} {{PBA}} {{DEFAULTSORT:Panahong PBA 2019}} [[Kategorya:Mga panahon ng Philippine Basketball Association]] 1vqsz8tqbj6yq5j7qlnbon6uqadlqa1 2 291920 2213529 2210421 2026-06-27T05:28:36Z Ivan P. Clarin 84769 /* Mga listahan ng pangalan */ 2213529 wikitext text/x-wiki {{Philippine name|Puedan|Clarin}} {{DISPLAYTITLE:<span style="font-size:120%; font-family:Bakersville Old Face; color:dark brown">Tagagamit:ᜁᜒᜊ᜔ᜀᜈ᜔ ᜃ᜔ᜎ᜔ᜀᜄ᜔ᜁᜒᜈ᜔</span>}} {{Infobox person | name = Ivan Clarin | native_name = {{nobold|{{lang|fil|ᜁᜒᜊ᜔ᜀᜈ᜔ ᜃ᜔ᜎ᜔ᜀᜄ᜔ᜁᜒᜈ᜔}}}} | image = | caption = Ako (red shirt) sa Matang Tubig ng May 10, 2014. | birth_name = Ivan Earl P. Clarin | birth_date = {{birth date and age|1996|7|30}} | birth_place = [[Calamba City]], [[Laguna]], [[Philippines]] | residence = [[Kapayapaan Village]], [[Canlubang]] | nationality = [[Pilipino]] | other_names = Earl | education = [[AMA Computer College - Calamba]] (2014–18; 2020) | alma_mater = Calamba Manpower Development Center (2016; 2018-2023) | height = {{height|m=1.60}} | occupation = [[Tolman Manufacturing Inc.|Tolman]] (2017)<br>[[Sercomm]] (2024)<br>[[Zenith Foods Corporation|Zenith Foods: CBF]] (2025) | relatives = | family = | associated_acts = | partner = | spouse = | email = clarin.i@yahoo.com }} {{userpage}} {{User philippines}} {{User tl}} {{User Pilipino}} {{User Wikipedista-tagal |year=2017 |month=8 |day=1}} {{User Facebook}} {{User Google}} {{User windows}} <div style="width:25%; float:left;height:4px; background:#990000;"></div> <div style="width:25%; float:left;height:4px; background:#339966;"></div> <div style="width:25%; float:left;height:4px; background:#A7D7F9;"></div> <div style="width:25%; float:left;height:4px; background:#666666;"></div> __NOTOC__ {| style="width:100%; margin:auto; border-collapse:collapse; margin-bottom:10px;" role="presentation" | style="padding:10px; vertical-align:top; width:75%;" colspan=2 | <div style="line-height:.7em; font-size: 270%; font-family:'Constantia', 'Lucida Grande', Tahoma, Verdana, sans-serif;">ᜁᜒᜊ᜔ᜀᜈ᜔ ᜁᜀᜇ᜔ᜎ᜔ ᜃ᜔ᜎ᜔ᜀᜄ᜔ᜁᜒᜈ᜔</div> ---- | style="padding:15px; vertical-align:top; width:25%; background:#F4F4F4; text-align:center" | <h2 style="font-family:'Helvetica Neue', 'Lucida Grande', Tahoma, Verdana, sans-serif; border-bottom:0;">Contact me</h2> ivanearl{{@}}7.96<br/>earlpuedan{{@}}gmail.com<br/>Wikipedian writer & editor |- | style="padding:15px; vertical-align:top; width:37%;" rowspan=3 | <h2 style="font-family:'Helvetica Neue', 'Lucida Grande', Tahoma, Verdana, sans-serif; border-bottom:0;">About me</h2> Ako ay si '''ᜁᜒᜊ᜔ᜀᜈ᜔ ᜃ᜔ᜎ᜔ᜀᜄ᜔ᜁᜒᜈ᜔''' o '''Ivan Clarin''' ay isang Wikipedista-editor lamang noong Agosto 2017 na naninirahan sa Lungsod ng Calamba, pinasok ko ang mundo ng Wikipedia noong 2013 ngunit ako ay hindi naging bahagi nito, pero sa [[Wikipediang Tagalog]] ay magbibigay ako ng karagdagang kaalaman at pag-seserbisyo sa websayt na ito upang mapalawig ang kalidad sa [[Wikipedia|Wikipediang Ingles]]. | style="padding:15px; vertical-align:top; width:37%;" rowspan=3 | <h2 style="font-family:'Helvetica Neue', 'Lucida Grande', Tahoma, Verdana, sans-serif; border-bottom:0;">My work</h2> Ako ay isang mag-aaral sa [[AMA Computer College - Calamba]] (2018), sa baitang na 2. | style="padding:10px 0; vertical-align:top; width:25%; text-align:center; background:#F4F4F4;" | |- | style="padding:10px 0; vertical-align:top; width:25%; text-align:center; background:#F4F4F4;" rowspan=2| {| width=100% |} |} {{center|[[File:Wikipedia-LGBT.png|200px]]}} <center><span style="font-family:Mongolian Baiti, Euphemia;font-size:330%;color:Black;">ᜏᜒ</span><span style="font-family:Garamond;font-size:240%;color:Black;">ᜃᜒᜉᜒᜇᜒ</span><span style="font-family:Constancia;font-size:330%;color:Black;">ᜀ</span><br><span style="font-family:Constancia, Dotum;font-size:150%;color:Black;">''{{small|ᜀᜅ᜔ ᜋᜎᜌᜅ᜔ ᜁᜈ᜔ᜐᜒᜃ᜔ᜎᜓᜉᜒᜇ᜔ᜌ}}''</span></center> ==Mga listahan ng pangalan== {| class="wikitable" style="float:right;" |- ! colspan=5|2026 Name main list |- | Angelo || Bryn || Christian || Derrick || Erwin |- | Francis || Gero || Hubert || {{grey|Iverson}} || {{tcname unused|Jerome}} |- | {{tcname unused|Kiel}} || {{tcname unused|Laurence}} || {{tcname unused|Mikko}} || {{grey|Niño}} || {{tcname unused|Olivia}} |- | {{tcname unused|Preston}} || {{grey|Queenvy}} || {{grey|Ruel}} || {{grey|Samantha}} || {{grey|Timothy}} |- | {{tcname unused|Ulyssa}} || {{tcname unused|Veronica}} || {{tcname unused|Wendell}} || {{tcname unused|Yul}} || {{tcname unused|Zyrex}} |- ! colspan=5|2027 Name main list |- | {{tcname unused|Anthony}} || {{tcname unused|Brandon}} || {{tcname unused|Codey}} || {{tcname unused|Dave}} || {{tcname unused|Earl}} |- | {{grey|France}} || {{grey|George}} || {{grey|Henry}} || {{grey|Ivy}} || {{tcname unused|Joshua}} |- | {{tcname unused|Kaye}} || {{grey|Louie}} || {{grey|Marjun}} || {{grey|Nilda}} || {{grey|Olive}} |- | {{grey|Paula}} || {{grey|Queenie}} || {{grey|Ronnel}} || {{grey|Sara}} || {{grey|Tina}} |- | {{tcname unused|Ursa}} || {{tcname unused|Venice}} || {{tcname unused|William}} || {{tcname unused|Yvonne}} || {{tcname unused|Zaijian}} |- ! colspan=5|2028 Name main list |- | {{tcname unused|Arnel}} || {{grey|Billy}} || {{tcname unused|Christine}} || {{grey|Dylan}} || {{tcname unused|Ernest}} |- | {{grey|Felix}} || {{grey|Grace}} || {{grey|Herlyn}} || {{tcname unused|Irineo}} || {{tcname unused|Jobert}} |- | {{tcname unused|Kirby}} || {{grey|Lanie}} || {{tcname unused|Marco}} || {{tcname unused|Noah}} || {{tcname unused|Otan}} |- | {{grey|Peter}} || {{grey|Quel}} || {{grey|Raul}} || {{grey|Sairah}} || {{grey|Theresa}} |- | {{tcname unused|Uranus}} || {{grey|Vincent}} || {{tcname unused|Waren}} || {{tcname unused|Yolly}} || {{tcname unused|Zenaida}} |- ! colspan=5|2029 Name main list |- | {{grey|Alexandrei}} || {{grey|Bernard}} || {{tcname unused|Carl}} || {{grey|Daniel}} || {{tcname unused|Eugenio}} |- | {{grey|Flerida}} || {{grey|Gemma}} || {{grey|Hermy}} || {{grey|Isaiah}} || {{grey|Jayson}} |- | {{grey|Kyle}} || {{grey|Lea}} || {{tcname unused|Melvin}} || {{tcname unused|Nathaniel}} || {{tcname unused|Oman}} |- | {{grey|Patrick}} || {{grey|Quiana}} || {{tcname unused|Roldan}} || {{grey|Samson}} || {{tcname unused|Tristan}} |- | {{tcname unused|Usher}} || {{grey|Vilma}} || {{grey|Wilson}} || {{tcname unused|Yanesa}} || {{grey|Zach}} |} ==Mga Kawing== *[http://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Natatangi:Log&type=delete&user=IvanP.Clarin&page=&year=&month=-1 Mga Nabura Ko] *[http://tl.wikipedia.org/wiki/Natatangi:Contributions/IvanP.Clarin Mga Ambag Ko] *[http://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Natatangi:Tala&user=IvanP.Clarin&type=block Mga Hinarang Ko] *[http://toolserver.org/~soxred93/pcount/index.php?name=IvanP.Clarin&lang=tl&wiki=wikipedia Bilang ng Ambag ko] *[http://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Natatangi:Tala/move&user=IvanP.Clarin Mga Inilipat] *[https://simple.wikipedia.org/wiki/User:Ivan_P._Clarin] {{DEFAULTSORT:Clarin, Ivan Earl}} 9tx1m2usvn0389v2eikufbr8h2atflp 2213530 2213529 2026-06-27T05:31:23Z Ivan P. Clarin 84769 2213530 wikitext text/x-wiki {{Philippine name|Puedan|Clarin}} {{DISPLAYTITLE:<span style="font-size:120%; font-family:Bakersville Old Face; color:dark brown">Tagagamit:ᜁᜒᜊ᜔ᜀᜈ᜔ ᜃ᜔ᜎ᜔ᜀᜄ᜔ᜁᜒᜈ᜔</span>}} {{Infobox person | name = Ivan Clarin | native_name = {{nobold|{{lang|fil|ᜁᜒᜊ᜔ᜀᜈ᜔ ᜃ᜔ᜎ᜔ᜀᜄ᜔ᜁᜒᜈ᜔}}}} | image = | caption = Ako (red shirt) sa Matang Tubig ng May 10, 2014. | birth_name = Ivan Earl P. Clarin | birth_date = {{birth date and age|1996|7|30}} | birth_place = [[Calamba City]], [[Laguna]], [[Philippines]] | residence = [[Kapayapaan Village]], [[Canlubang]] | nationality = [[Pilipino]] | other_names = Earl | education = [[AMA Computer College - Calamba]] (2014–18; 2020) | alma_mater = Calamba Manpower Development Center (2016; 2018-2023) | height = {{height|m=1.60}} | occupation = [[Tolman Manufacturing Inc.|Tolman]] (2017)<br>[[Sercomm]] (2024)<br>[[Zenith Foods Corporation|Zenith Foods: CBF]] (2025)<br>{{tcname unused|[[Edward Keller Phils Inc.|Edward Keller]]}} (2026) | relatives = | family = | associated_acts = | partner = | spouse = | email = clarin.i@yahoo.com }} {{userpage}} {{User philippines}} {{User tl}} {{User Pilipino}} {{User Wikipedista-tagal |year=2017 |month=8 |day=1}} {{User Facebook}} {{User Google}} {{User windows}} <div style="width:25%; float:left;height:4px; background:#990000;"></div> <div style="width:25%; float:left;height:4px; background:#339966;"></div> <div style="width:25%; float:left;height:4px; background:#A7D7F9;"></div> <div style="width:25%; float:left;height:4px; background:#666666;"></div> __NOTOC__ {| style="width:100%; margin:auto; border-collapse:collapse; margin-bottom:10px;" role="presentation" | style="padding:10px; vertical-align:top; width:75%;" colspan=2 | <div style="line-height:.7em; font-size: 270%; font-family:'Constantia', 'Lucida Grande', Tahoma, Verdana, sans-serif;">ᜁᜒᜊ᜔ᜀᜈ᜔ ᜁᜀᜇ᜔ᜎ᜔ ᜃ᜔ᜎ᜔ᜀᜄ᜔ᜁᜒᜈ᜔</div> ---- | style="padding:15px; vertical-align:top; width:25%; background:#F4F4F4; text-align:center" | <h2 style="font-family:'Helvetica Neue', 'Lucida Grande', Tahoma, Verdana, sans-serif; border-bottom:0;">Contact me</h2> ivanearl{{@}}7.96<br/>earlpuedan{{@}}gmail.com<br/>Wikipedian writer & editor |- | style="padding:15px; vertical-align:top; width:37%;" rowspan=3 | <h2 style="font-family:'Helvetica Neue', 'Lucida Grande', Tahoma, Verdana, sans-serif; border-bottom:0;">About me</h2> Ako ay si '''ᜁᜒᜊ᜔ᜀᜈ᜔ ᜃ᜔ᜎ᜔ᜀᜄ᜔ᜁᜒᜈ᜔''' o '''Ivan Clarin''' ay isang Wikipedista-editor lamang noong Agosto 2017 na naninirahan sa Lungsod ng Calamba, pinasok ko ang mundo ng Wikipedia noong 2013 ngunit ako ay hindi naging bahagi nito, pero sa [[Wikipediang Tagalog]] ay magbibigay ako ng karagdagang kaalaman at pag-seserbisyo sa websayt na ito upang mapalawig ang kalidad sa [[Wikipedia|Wikipediang Ingles]]. | style="padding:15px; vertical-align:top; width:37%;" rowspan=3 | <h2 style="font-family:'Helvetica Neue', 'Lucida Grande', Tahoma, Verdana, sans-serif; border-bottom:0;">My work</h2> Ako ay isang mag-aaral sa [[AMA Computer College - Calamba]] (2018), sa baitang na 2. | style="padding:10px 0; vertical-align:top; width:25%; text-align:center; background:#F4F4F4;" | |- | style="padding:10px 0; vertical-align:top; width:25%; text-align:center; background:#F4F4F4;" rowspan=2| {| width=100% |} |} {{center|[[File:Wikipedia-LGBT.png|200px]]}} <center><span style="font-family:Mongolian Baiti, Euphemia;font-size:330%;color:Black;">ᜏᜒ</span><span style="font-family:Garamond;font-size:240%;color:Black;">ᜃᜒᜉᜒᜇᜒ</span><span style="font-family:Constancia;font-size:330%;color:Black;">ᜀ</span><br><span style="font-family:Constancia, Dotum;font-size:150%;color:Black;">''{{small|ᜀᜅ᜔ ᜋᜎᜌᜅ᜔ ᜁᜈ᜔ᜐᜒᜃ᜔ᜎᜓᜉᜒᜇ᜔ᜌ}}''</span></center> ==Mga listahan ng pangalan== {| class="wikitable" style="float:right;" |- ! colspan=5|2026 Name main list |- | Angelo || Bryn || Christian || Derrick || Erwin |- | Francis || Gero || Hubert || {{grey|Iverson}} || {{tcname unused|Jerome}} |- | {{tcname unused|Kiel}} || {{tcname unused|Laurence}} || {{tcname unused|Mikko}} || {{grey|Niño}} || {{tcname unused|Olivia}} |- | {{tcname unused|Preston}} || {{grey|Queenvy}} || {{grey|Ruel}} || {{grey|Samantha}} || {{grey|Timothy}} |- | {{tcname unused|Ulyssa}} || {{tcname unused|Veronica}} || {{tcname unused|Wendell}} || {{tcname unused|Yul}} || {{tcname unused|Zyrex}} |- ! colspan=5|2027 Name main list |- | {{tcname unused|Anthony}} || {{tcname unused|Brandon}} || {{tcname unused|Codey}} || {{tcname unused|Dave}} || {{tcname unused|Earl}} |- | {{grey|France}} || {{grey|George}} || {{grey|Henry}} || {{grey|Ivy}} || {{tcname unused|Joshua}} |- | {{tcname unused|Kaye}} || {{grey|Louie}} || {{grey|Marjun}} || {{grey|Nilda}} || {{grey|Olive}} |- | {{grey|Paula}} || {{grey|Queenie}} || {{grey|Ronnel}} || {{grey|Sara}} || {{grey|Tina}} |- | {{tcname unused|Ursa}} || {{tcname unused|Venice}} || {{tcname unused|William}} || {{tcname unused|Yvonne}} || {{tcname unused|Zaijian}} |- ! colspan=5|2028 Name main list |- | {{tcname unused|Arnel}} || {{grey|Billy}} || {{tcname unused|Christine}} || {{grey|Dylan}} || {{tcname unused|Ernest}} |- | {{grey|Felix}} || {{grey|Grace}} || {{grey|Herlyn}} || {{tcname unused|Irineo}} || {{tcname unused|Jobert}} |- | {{tcname unused|Kirby}} || {{grey|Lanie}} || {{tcname unused|Marco}} || {{tcname unused|Noah}} || {{tcname unused|Otan}} |- | {{grey|Peter}} || {{grey|Quel}} || {{grey|Raul}} || {{grey|Sairah}} || {{grey|Theresa}} |- | {{tcname unused|Uranus}} || {{grey|Vincent}} || {{tcname unused|Waren}} || {{tcname unused|Yolly}} || {{tcname unused|Zenaida}} |- ! colspan=5|2029 Name main list |- | {{grey|Alexandrei}} || {{grey|Bernard}} || {{tcname unused|Carl}} || {{grey|Daniel}} || {{tcname unused|Eugenio}} |- | {{grey|Flerida}} || {{grey|Gemma}} || {{grey|Hermy}} || {{grey|Isaiah}} || {{grey|Jayson}} |- | {{grey|Kyle}} || {{grey|Lea}} || {{tcname unused|Melvin}} || {{tcname unused|Nathaniel}} || {{tcname unused|Oman}} |- | {{grey|Patrick}} || {{grey|Quiana}} || {{tcname unused|Roldan}} || {{grey|Samson}} || {{tcname unused|Tristan}} |- | {{tcname unused|Usher}} || {{grey|Vilma}} || {{grey|Wilson}} || {{tcname unused|Yanesa}} || {{grey|Zach}} |} ==Mga Kawing== *[http://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Natatangi:Log&type=delete&user=IvanP.Clarin&page=&year=&month=-1 Mga Nabura Ko] *[http://tl.wikipedia.org/wiki/Natatangi:Contributions/IvanP.Clarin Mga Ambag Ko] *[http://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Natatangi:Tala&user=IvanP.Clarin&type=block Mga Hinarang Ko] *[http://toolserver.org/~soxred93/pcount/index.php?name=IvanP.Clarin&lang=tl&wiki=wikipedia Bilang ng Ambag ko] *[http://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Natatangi:Tala/move&user=IvanP.Clarin Mga Inilipat] *[https://simple.wikipedia.org/wiki/User:Ivan_P._Clarin] {{DEFAULTSORT:Clarin, Ivan Earl}} euzbvyuor8250v5wcdu96uh6vg4338h 2213531 2213530 2026-06-27T06:14:08Z Ivan P. Clarin 84769 2213531 wikitext text/x-wiki {{Philippine name|Puedan|Clarin}} {{DISPLAYTITLE:<span style="font-size:120%; font-family:Bakersville Old Face; color:dark brown">Tagagamit:ᜁᜒᜊ᜔ᜀᜈ᜔ ᜃ᜔ᜎ᜔ᜀᜄ᜔ᜁᜒᜈ᜔</span>}} {{Infobox person | name = Ivan Clarin | native_name = {{nobold|{{lang|fil|ᜁᜒᜊ᜔ᜀᜈ᜔ ᜃ᜔ᜎ᜔ᜀᜄ᜔ᜁᜒᜈ᜔}}}} | image = | caption = Ako (red shirt) sa Matang Tubig ng May 10, 2014. | birth_name = Ivan Earl P. Clarin | birth_date = {{birth date and age|1996|7|30}} | birth_place = [[Calamba City]], [[Laguna]], [[Philippines]] | residence = [[Kapayapaan Village]], [[Canlubang]] | nationality = [[Pilipino]] | other_names = Earl | education = [[AMA Computer College - Calamba]] (2014–18; 2020) | alma_mater = Calamba Manpower Development Center (2016; 2018-2023) | height = {{height|m=1.60}} | occupation = [[Tolman Manufacturing Inc.|Tolman]] (2017)<br>[[Sercomm]] (2024)<br>[[Zenith Foods Corporation|Zenith Foods: CBF]] (2025)<br>{{tcname unused|Edward Keller}} (2026) | relatives = | family = | associated_acts = | partner = | spouse = | email = clarin.i@yahoo.com }} {{userpage}} {{User philippines}} {{User tl}} {{User Pilipino}} {{User Wikipedista-tagal |year=2017 |month=8 |day=1}} {{User Facebook}} {{User Google}} {{User windows}} <div style="width:25%; float:left;height:4px; background:#990000;"></div> <div style="width:25%; float:left;height:4px; background:#339966;"></div> <div style="width:25%; float:left;height:4px; background:#A7D7F9;"></div> <div style="width:25%; float:left;height:4px; background:#666666;"></div> __NOTOC__ {| style="width:100%; margin:auto; border-collapse:collapse; margin-bottom:10px;" role="presentation" | style="padding:10px; vertical-align:top; width:75%;" colspan=2 | <div style="line-height:.7em; font-size: 270%; font-family:'Constantia', 'Lucida Grande', Tahoma, Verdana, sans-serif;">ᜁᜒᜊ᜔ᜀᜈ᜔ ᜁᜀᜇ᜔ᜎ᜔ ᜃ᜔ᜎ᜔ᜀᜄ᜔ᜁᜒᜈ᜔</div> ---- | style="padding:15px; vertical-align:top; width:25%; background:#F4F4F4; text-align:center" | <h2 style="font-family:'Helvetica Neue', 'Lucida Grande', Tahoma, Verdana, sans-serif; border-bottom:0;">Contact me</h2> ivanearl{{@}}7.96<br/>earlpuedan{{@}}gmail.com<br/>Wikipedian writer & editor |- | style="padding:15px; vertical-align:top; width:37%;" rowspan=3 | <h2 style="font-family:'Helvetica Neue', 'Lucida Grande', Tahoma, Verdana, sans-serif; border-bottom:0;">About me</h2> Ako ay si '''ᜁᜒᜊ᜔ᜀᜈ᜔ ᜃ᜔ᜎ᜔ᜀᜄ᜔ᜁᜒᜈ᜔''' o '''Ivan Clarin''' ay isang Wikipedista-editor lamang noong Agosto 2017 na naninirahan sa Lungsod ng Calamba, pinasok ko ang mundo ng Wikipedia noong 2013 ngunit ako ay hindi naging bahagi nito, pero sa [[Wikipediang Tagalog]] ay magbibigay ako ng karagdagang kaalaman at pag-seserbisyo sa websayt na ito upang mapalawig ang kalidad sa [[Wikipedia|Wikipediang Ingles]]. | style="padding:15px; vertical-align:top; width:37%;" rowspan=3 | <h2 style="font-family:'Helvetica Neue', 'Lucida Grande', Tahoma, Verdana, sans-serif; border-bottom:0;">My work</h2> Ako ay isang mag-aaral sa [[AMA Computer College - Calamba]] (2018), sa baitang na 2. | style="padding:10px 0; vertical-align:top; width:25%; text-align:center; background:#F4F4F4;" | |- | style="padding:10px 0; vertical-align:top; width:25%; text-align:center; background:#F4F4F4;" rowspan=2| {| width=100% |} |} {{center|[[File:Wikipedia-LGBT.png|200px]]}} <center><span style="font-family:Mongolian Baiti, Euphemia;font-size:330%;color:Black;">ᜏᜒ</span><span style="font-family:Garamond;font-size:240%;color:Black;">ᜃᜒᜉᜒᜇᜒ</span><span style="font-family:Constancia;font-size:330%;color:Black;">ᜀ</span><br><span style="font-family:Constancia, Dotum;font-size:150%;color:Black;">''{{small|ᜀᜅ᜔ ᜋᜎᜌᜅ᜔ ᜁᜈ᜔ᜐᜒᜃ᜔ᜎᜓᜉᜒᜇ᜔ᜌ}}''</span></center> ==Mga listahan ng pangalan== {| class="wikitable" style="float:right;" |- ! colspan=5|2026 Name main list |- | Angelo || Bryn || Christian || Derrick || Erwin |- | Francis || Gero || Hubert || {{grey|Iverson}} || {{tcname unused|Jerome}} |- | {{tcname unused|Kiel}} || {{tcname unused|Laurence}} || {{tcname unused|Mikko}} || {{grey|Niño}} || {{tcname unused|Olivia}} |- | {{tcname unused|Preston}} || {{grey|Queenvy}} || {{grey|Ruel}} || {{grey|Samantha}} || {{grey|Timothy}} |- | {{tcname unused|Ulyssa}} || {{tcname unused|Veronica}} || {{tcname unused|Wendell}} || {{tcname unused|Yul}} || {{tcname unused|Zyrex}} |- ! colspan=5|2027 Name main list |- | {{tcname unused|Anthony}} || {{tcname unused|Brandon}} || {{tcname unused|Codey}} || {{tcname unused|Dave}} || {{tcname unused|Earl}} |- | {{grey|France}} || {{grey|George}} || {{grey|Henry}} || {{grey|Ivy}} || {{tcname unused|Joshua}} |- | {{tcname unused|Kaye}} || {{grey|Louie}} || {{grey|Marjun}} || {{grey|Nilda}} || {{grey|Olive}} |- | {{grey|Paula}} || {{grey|Queenie}} || {{grey|Ronnel}} || {{grey|Sara}} || {{grey|Tina}} |- | {{tcname unused|Ursa}} || {{tcname unused|Venice}} || {{tcname unused|William}} || {{tcname unused|Yvonne}} || {{tcname unused|Zaijian}} |- ! colspan=5|2028 Name main list |- | {{tcname unused|Arnel}} || {{grey|Billy}} || {{tcname unused|Christine}} || {{grey|Dylan}} || {{tcname unused|Ernest}} |- | {{grey|Felix}} || {{grey|Grace}} || {{grey|Herlyn}} || {{tcname unused|Irineo}} || {{tcname unused|Jobert}} |- | {{tcname unused|Kirby}} || {{grey|Lanie}} || {{tcname unused|Marco}} || {{tcname unused|Noah}} || {{tcname unused|Otan}} |- | {{grey|Peter}} || {{grey|Quel}} || {{grey|Raul}} || {{grey|Sairah}} || {{grey|Theresa}} |- | {{tcname unused|Uranus}} || {{grey|Vincent}} || {{tcname unused|Waren}} || {{tcname unused|Yolly}} || {{tcname unused|Zenaida}} |- ! colspan=5|2029 Name main list |- | {{grey|Alexandrei}} || {{grey|Bernard}} || {{tcname unused|Carl}} || {{grey|Daniel}} || {{tcname unused|Eugenio}} |- | {{grey|Flerida}} || {{grey|Gemma}} || {{grey|Hermy}} || {{grey|Isaiah}} || {{grey|Jayson}} |- | {{grey|Kyle}} || {{grey|Lea}} || {{tcname unused|Melvin}} || {{tcname unused|Nathaniel}} || {{tcname unused|Oman}} |- | {{grey|Patrick}} || {{grey|Quiana}} || {{tcname unused|Roldan}} || {{grey|Samson}} || {{tcname unused|Tristan}} |- | {{tcname unused|Usher}} || {{grey|Vilma}} || {{grey|Wilson}} || {{tcname unused|Yanesa}} || {{grey|Zach}} |} ==Mga Kawing== *[http://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Natatangi:Log&type=delete&user=IvanP.Clarin&page=&year=&month=-1 Mga Nabura Ko] *[http://tl.wikipedia.org/wiki/Natatangi:Contributions/IvanP.Clarin Mga Ambag Ko] *[http://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Natatangi:Tala&user=IvanP.Clarin&type=block Mga Hinarang Ko] *[http://toolserver.org/~soxred93/pcount/index.php?name=IvanP.Clarin&lang=tl&wiki=wikipedia Bilang ng Ambag ko] *[http://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Natatangi:Tala/move&user=IvanP.Clarin Mga Inilipat] *[https://simple.wikipedia.org/wiki/User:Ivan_P._Clarin] {{DEFAULTSORT:Clarin, Ivan Earl}} 3yih75kvlmavghtchby7sc2a7990dbm 0 300869 2213509 2191616 2026-06-26T21:25:28Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2213509 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=Madison Beer|image=File:Madison Beer 2019 -2 by Glenn Francis.jpg|caption=Beer in 2019|birth_date={{birth-date and age|March 5, 1999}}|birth_name=Madison Elle Beer<ref name="Elite">{{cite web|url=https://www.elitedaily.com/p/madison-beer-is-taking-back-her-voice-this-time-on-her-own-terms-18155675|title=Madison Beer Is Taking Back Her Voice — This Time On Her Own Terms|last=Kolokathis|first=Tina|website=[[Elite Daily]]|date=August 6, 2019|access-date=November 9, 2019}}</ref>|birth_place=[[Jericho, New York]], U.S.<ref name="hometown">{{cite news |last1=Gamboa |first1=Glenn |title=LI's Madison Beer wows in hometown debut |url=https://www.newsday.com/entertainment/music/madison-beer-paramount-1.18633110 |accessdate=April 3, 2019 |work=Newsday |date=May 20, 2018 |archive-date=Abril 3, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190403020859/https://www.newsday.com/entertainment/music/madison-beer-paramount-1.18633110 |url-status=dead }}</ref>|residence=|occupation=Singer-songwriter|years_active=2012–present|home_town=|module={{Infobox musical artist|embed=yes | background = solo_singer | genre = {{flatlist| * [[Contemporary R&B|R&B]]<ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/features/madison-beer-home-with-you-official-music-video-watch-justin-bieber-a8396741.html|title=Madison Beer interview: Read our Q&A and watch the new video for her sultry track 'Home With You'|work=[[The Independent]]|date=June 14, 2018|accessdate=February 25, 2019}}</ref> * [[Pop music|pop]]<ref>{{cite web|url=https://www.allmusic.com/artist/madison-beer-mn0003168850/discography|title=Madison Beer, Biography, Albums, Streaming Links|work=[[Allmusic]]|date=|accessdate=February 25, 2019}}</ref> }} | instrument = {{flatlist| * Vocals }} | label = {{flatlist| * [[Island Records|Island]] * [[First Access Entertainment|First Access]] * [[Epic Records|Epic]] }} | associated_acts = {{flatlist| * [[Justin Bieber]] * [[Jack & Jack]] * [[Offset (rapper)|Offset]] * [[K/DA]] }} | website = {{URL|http://www.madisonbeer.com/}} }}}} Si '''Madison Elle Beer''' (ipinanganak noong Marso 5, 1999 <ref>{{Cite web |url=https://mobile.twitter.com/madisonbeer/status/1235629217317924864 |title=My precious baby turns 21 today - Twitter |access-date=2020-08-27 |archive-date=2021-05-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506045620/https://mobile.twitter.com/madisonbeer/status/1235629217317924864 |url-status=dead }}</ref> ) ay isang Amerikanong mang-aawit at manunulat ng awit. Nagsimula ang karera sa musika ni Beer sa edad na 13 nang mag-tweet si [[Justin Bieber]] ng isang link sa isang cover na ginanap niya sa [[YouTube]] . Siya ay sunod na naka-sign sa Island Records, at nagsimula siyang magrekord at maglabas ng mga singles sa mga susunod na ilang taon. Noong Pebrero 2018, pinalabas niya ang kanyang debut album na ''As She Pleases'' . Nang sumunod na taon, nag-sign si Beer kasama ang Epic Records na may planong ilabas ang kanyang album na ''Life Support'' sa 2020. == Maagang buhay == Si Madison Elle Beer ay ipinanganak sa Jericho, New York, noong Marso 5, 1999 sa isang pamilyang [[Mga Hudyo|Hudyo]] . <ref>[https://forward.com/schmooze/160379/justin-bieber-makes-jewish-teen-a-star Justin Bieber Makes Jewish Teen a Star] August 2, 2012 By Hannah Rubin, [[Jewish Daily Forward]]</ref> Mayroon siyang isang nakababatang kapatid na nagngangalang Ryder, at ipinagdiwang niya ang kanyang bat mitzvah noong 2012. == Karera == === 2012–2016: Mga pagsisimula ng karera === [[File:Madison_Beer_in_2014.jpg|left|thumb|160px<!--manually set-->| Madison Beer noong Setyembre 2014 ]] Nagsimula si Beer ng pag-post ng mga video sa YouTube ng kanyang mga cover ng pagkanta ng mga tanyag na kanta noong unang bahagi ng 2012. Nakuha nila ang pansin ni [[Justin Bieber]], na nag-tweet ng isang link sa kanyang cover ng " At Last " ni Etta James sa kanyang mga tagasunod. Naging sanhi ito ng pag-trend ni Beer sa buong mundo sa [[Twitter]] at nakakuha ng malaking atensyon ng media. Ipinirma ni Bieber si Beer nang personal sa record label na Island Records kung saan siya ay naka-sign, at sa panahong iyon ay pinamumunuan ng manager ni diddy na si Scooter Braun . <ref>Lindner, Emilee (September 5, 2014). [http://www.mtv.com/news/1922147/madison-beer-sam-smith-stay-with-me-cover/ "Madison Beer's Sam Smith Cover Is Pitch Perfect And Justin Bieber-Approved"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170105180014/http://www.mtv.com/news/1922147/madison-beer-sam-smith-stay-with-me-cover/ |date=2017-01-05 }}. MTV News.</ref> Nakipagtulungan si Beer sa Monster High, at nirecord ang isang theme song para sa franchise na pinamagatang "We Are Monster High". Noong Pebrero 2013, muling inilabas ni Cody Simpson ang kanyang kantang "Valentine" kasama si Beer, na ginanap sa Radio Disney, ngunit hindi kailanman opisyal na inilabas. Noong Setyembre 12, 2013, inilabas ni Beer ang kanyang debut single at music video na tinatawag na "Melodies" na isinulat ni Peter Kelleher, Ben Kohn, Thomas Barnes at Ina Wroldsen . Nagtatampok ang video ng isang panauhing pambisita ni Bieber. Sinimulan ni Beer ang pagtatrabaho sa kanyang debut album na kung saan ay nakatakdang magkaroon ng mga impluwensya ng [[Musikang pop|pop]] at R &amp;amp; B, na nagsasaad doon ng "mabagal na mga kanta, malungkot na kanta, masasayang kanta, kanta tungkol sa mga lalaki, at mga kanta tungkol sa pagiging sarili mo. Tinitiyak kong masaya ako sa lahat ng mga kanta, dahil kung hindi ako nasisiyahan sa kanila, hindi ko aasahan na may iba pa, alam mo? " Ang album ay pinaniniwalaang ibinasura. Ang "Unbreakable" ay ang pangalawang single na inilabas ni Beer. <ref>[http://hollywoodlife.com/2014/06/17/madison-beer-unbreakable-studio-with-justin-bieber-cody-simpson/ Madison Beer Debuts 'Unbreakable,' Talks Justin Bieber & Cody Simpson Studio Time] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170630194442/http://hollywoodlife.com/2014/06/17/madison-beer-unbreakable-studio-with-justin-bieber-cody-simpson/ |date=2017-06-30 }} - Hollywood Life</ref> Ang kanta ay inilabas noong Hunyo 17, 2014, at isinulat nina Jessica Ashley, Evan Bogart, Heather Jeanette Miley, Matt Schwartz, Emanuel Kiriakou at Andrew Goldstein at ginawa ng huling dalawa. Noong Pebrero 16, 2015, inihayag na si Beer ay itinakdang maging isang tampok na artista sa isang bagong single ni DJs Mako na pinamagatang "I Won't Let You Walk Away". Ang kanta ay inilabas para sa digital na pag-download noong Pebrero 24, 2015, kasama ang isang music video. Ang kanta ay umabot sa bilang 43 sa Hot Dance / Electronic Songs, bilang 33 sa Dance / Electronic Digital Songs, at bilang 19 sa tsart ng Dance / Mix Show Airplay sa Estados Unidos. Noong Setyembre 24, 2015, inilabas ni Beer ang "All For Love" na nagtatampok ng American duo na Jack &amp;amp; Jack . === 2017 – kasalukuyan: ''As She Pleases'' at ''Life Support'' === [[File:Madison_Beer_VMA_2018.jpg|right|thumb|180px<!--manually set-->| Beer sa [[2018 MTV Video Music Awards]] ]] Nagrecord si Beer ng kanyang album na pinamagatang ''As She Pleases'', sa loob ng tatlong taong panahon. Ito ay pinalabas noong Pebrero 2, 2018. Ang "Dead" ay inilabas bilang lead single mula sa album noong Mayo 19, 2017. Kalaunan ay inilabas ang music video noong August 3, 2017. Pagkatapos ay inilabas ni Beer ang "Say It to My Face" bilang pangalawang solong mula sa album noong Nobyembre 3, 2017. Ang music video ay pinakita noong Nobyembre 15, 2017. Noong Marso 10, 2018, ang "Home with You" ay pinalabas bilang pangatlo at huling solo mula sa EP. Noong Agosto 2018, ang kanta ay umakyat sa numero # 21 sa ''Billboard'' Mainstream Top 40 chart, kung saan siya ang nag-iisang babaeng solo artist sa mga tsart na walang major music label. Ginawa niya ang kanyang official festival debut sa Lollapalooza noong Agosto 2, 2018, sa Chicago. Itinampok si Beer sa "Blame It On Love", isang kanta mula sa ikapitong studio album ng French DJ na si [[David Guetta]]. Ang developer ng video game na Riot Games ay naglabas ng isang kanta at music video para sa "Pop / Stars" noong Nobyembre 3, 2018. Ang kantang ito ay ginanap nina Beer, [[Miyeon]] at [[Soyeon]] mula sa [[(G)I-DLE]] at Jaira Burns sa ilalim ng virtual na K-pop group na pinangalanang K / DA . Ang kantang ito ay ginamit bilang isang theme song para sa online game na League of Legends sa pagtatapos ng 2018. Noong Nobyembre 9, 2018, inilabas ni Beer ang " Hurts Like Hell" na itinatampok ang American rapper na si Offset . Si Beer ay itinampok sa "All Day and Night" nina DJs Jax Jones at Martin Solveig sa ilalim ng kanilang alias na Europa. Ang kantang ito ay inilabas noong Marso 28, 2019. Noong Mayo 17, 2019, inilabas ni Beer ang solong "Dear Society". Ang solong ito ay una na nilalayong maisama sa tracklist ng kanyang debut album, ngunit kalaunan ay tinanggal upang maisama ni Beer ang isang hindi nirelease na kanta. <ref>{{Cite tweet|title=dear society isn’t on the album because i had a limit on how many songs i could put on it so i figured a new one would b better ♡ but she does make an appearance on it - you’ll see}}</ref> Noong Agosto 9, 2019, inanunsyo ni Beer sa kanyang [[Instagram]] account na siya ay lumagda sa Epic Records . Pagkatapos noong Enero 2020, inilabas niya ang "Good in Goodbye" bilang nangungunang single mula sa kanyang paparating na studio album, ''Life Support'' . Sinundan ito ng followup na single na "Selfish" at pang-promosyong single na "Stained Glass". == Mga Kontrobersiya == Noong Mayo 2020, naharap si Beer sa backlash matapos siyang [[TikTok|magpatuloy]] sa [[TikTok|TikTok nang live]] upang tanggihan ang mga kuwento na sumailalim siya sa plastic surgery, isang aksyon na, ayon sa mga users, ay ginawa sa hindi tamang oras dahil sa nagpapatuloy na protesta para kay George Floyd at kilusang Black Lives Matter . Humingi ng paumanhin si Beer sa Twitter, na nagsasaad na siya ay "hindi sa anumang paraan sinusubukang i-negate o ihambing" sa mga kilusang panlipunan, at idinagdag na siya ay sumusuporta sa Black Lives Matter . Noong Hunyo 2020, sa gitna ng mga protesta para kay George Floyd, inakusahan si Beer ng mapanghimagsik na aktibismo at pagtatanghal ng isang photo-shoot sa isang protesta sa Black Lives Matter matapos mag-viral ang isang video ng kanyang pag-pose sa harap ng isang litratista sa tuktok ng isang kotse. Nang maglaon ay tinanggihan ni Beer ang mga kuwento sa [[Twitter]] na nagsasaad: "Nagprotesta ako ng maraming araw. Hindi ito at hindi kailanman naging isang photo op." Noong Hunyo 2020, naharap si Beer sa backlash matapos nagviral ang isang [[Instagram|live na]] clip sa [[Instagram]] ng kanyang paglalahad na "tiyak" niyang ginawang romantiko ang 1955 na nobelang Lolita at ito ang paborito niyang libro. Bilang tugon, nag-trend ang mga gumagamit ng [[Twitter]] ng #MadisonBeerIsOverParty hashtag sa platform. Nilinaw ni Beer ang kanyang paninindigan sa nobela, na nag-tweet: "Hindi ako kailanman papayag sa pedophilia ... ito ay isang huwad na kwento at isang gawa-gawang libro." at pagsangguni sa [[Hannibal Lecter|Hannibal Lector]], na may isang tweet na nagsasaad: "Sinabi ko rin na niroromantiko ko si Hannibal Lector, na gumaganap bilang mamamatay sa isang pelikula. . . Hindi ko niroromantiko ang mga KILLERS sa totoong buhay. Ito ay isang huwad na gawa gawang bagay. " Nang maglaon ay humingi ng paumanhin si Beer para sa mga pahayag, na nagsasaad na siya ay "taos-puso na humihingi ng paumanhin" at na siya ay "hindi kailanman papayag sa mga hindi magkaparehong (sic) mga relasyon ng anumang uri." == Personal na buhay == Noong 2015, si Beer ay nasa isang relasyon kasama si Jack Gilinsky mula sa American duo na Jack <nowiki>&</nowiki>amp; Jack . Natapos ang kanilang relasyon noong 2017 nang may isang audio ng pag-aaway ng dalawa na nag-leak kung saan tinawag ni Gilinsky si Beer na isang "f - king slut". Nag-isyu si Gilinsky ng paghingi ng tawad para sa audio, na sinasabi na sa panahon na narecord ito, "siya'y nasa isang madilim na lugar, at malinaw na walang kontrol sa kanyang emosyon." Tinukoy din ni Beer ang pagleak sa isang tinanggal na post sa Twitter, na nagsasaad ng "Marami sa inyo ang nagtatanong sa akin, 'Bakit ka mananatili sa kanya kung nangyari ito noong nakaraang taon?' Ang aking teorya ay, at kakila-kilabot ito, ay kung iwan ko siya, gagawin niya ito sa susunod na babae. Sinubukan kong ayusin siya. " Bilang tugon, ang dating kasosyo sa duo ni Gilinksy na si Jack Johnson, ay inangkin ang pahayag ni Beer na "gawa-gawa" at naglabas ng isang video sa [[YouTube|Youtube]] na pinamagatang "The Truth", na kalaunan ay nag-viral sa social media. Sa video, sinabi ni Johnson na hindi niya kailanman "bibigyang katwiran ang anumang sinabi [Gilinsky]" sa audio, subalit sinabi na ang audio ay na-edit nang husto at inakusahan si Beer sa pagtulong sa pagleak ng recording. Noong 2018, nagsimula si Beer ng paulit-ulit, off-again na relasyon kay Zack Bia. Naghiwalay ang magkasintahan noong Marso 2019. == Discography == * ''Life Support'' (2020) == Mga paglilibot == '''Headlining''' * As She Pleases Tour (2018) {| class="wikitable" ! Taon ! Pamagat ! Papel ! Mga tala |- | 2013 |''Louder Than Words'' |Amy | Pelikula |- | 2015 | ''Todrick'' | Wendy | Episode: "Peter Perry" |- | 2016 | ''Hollywood Medium with Tyler Henry'' | Sarili niya |Guest appearance |- | 2019 | ''Ridiculousness'' | Sarili niya |Guest appearance |- | 2020 |''RuPaul's Secret Celebrity Drag Race'' | Sarili / Pag-aayos ng Coral |Episode 4; contestant |- | 2020 |''RuPaul's Drag Race All Stars'' | Hukom ng panauhin |Episode: "I'm In Love!" |} == Mga Sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * {{Official website|http://www.madisonbeer.com/}} * {{IMDb name|nm5451507}} [[Kategorya:Nabubuhay na mga tao]] [[Kategorya:Mga Amerikanong Hudyo]] [[Kategorya:Mga mang-aawit ng musikang popular mula sa Estados Unidos]] [[Kategorya:Mga batang Amerikanong mang-aawit]] [[Kategorya:Ipinanganak noong 1999]] [[Kategorya:Articles with hCards]] 8ws2vzu2lwz8gneaej6nq6r4vyftdfu 0 302365 2213507 2213043 2026-06-26T19:23:30Z Coronadapont 156841 /* Mga imahen ni Birheng Maria na kinoronahang kanonika */ Added date of coronation of Maria, Ina ng Kapayapaan 2213507 wikitext text/x-wiki Ang '''koronasyong kanonika''' o '''koronasyong pampuntipika''' ({{lang-la|coronatio canonica}}) ay isang banal na institusyonal na pagkilos ng [[Papa|Santo Papa]], marapat na ipinahayag sa pamamagitan ng [[Bulang pampapa|Bulang Pampapa]], kung saan ipinagkalooban niya ng mala-adornong korona, diyadema o sinag sa ulo sa isang imaheng [[Maria]]na, [[Hesus|Kristolohikal]], o [[San Jose|Hosepiyano]]<ref>{{cite web|url=https://w2.vatican.va/content/john-paul-ii/es/speeches/1980/october/documents/hf_jp-ii_spe_19801019_vergine-cammino.html|title=Mensaje con motivo del 50 aniversario de la coronación de la imagen de la Virgen del Camino (19 de octubre de 1980) - Juan Pablo II|website=w2.vatican.va}}</ref><ref>{{cite web|url=https://w2.vatican.va/content/pius-xii/es/speeches/1945/documents/hf_p-xii_spe_19451012_guadalupe-mexico.html|title=Radiomensaje a los fieles mexicanos con ocasión del 50 aniversario de la coronación canónica de la Virgen de Guadalupe (12 de octubre de 1945) - PIUS XII|website=w2.vatican.va}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/03052b.htm |title=ENSIKLOPEDIYANG KATOLIKO: Mga Bula at Mga Buod |publisher=Newadvent.org |date=1 Nobyembre 1908 |accessdate=6 Abril 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.hermandaddelamacarena.es/en/canonical-coronation-of-la-virgen-de-la-esperanza-macarena/ |title=Canonical Coronation of La Virgen de la Esperanza Macarena &#124; Hermandad de la Macarena |publisher=Hermandaddelamacarena.es |date= |accessdate=6 Abril 2015}}</ref> Ang pormal na paggawa ay isinasagawa nang pangkalahatan ng isang kumakatawan kahalili ng Santo Papa, isang [[Legadong pampapa]], o sa pambihirang okasyon ng [[Pontipiko]] mismo, sa pamamagitan ng malaseremonyang pagputong ng isang [[Korona (putong)|korona]], [[tiyara]], o malatalang [[Sinag sa ulo (relihiyosong ikonograpiya|sinag sa ulo]] sa pinipintuhong imahen o rebulto.<ref>{{cite web|url=https://www.vatican.va/holy_father/benedict_xvi/speeches/2007/october/documents/hf_ben-xvi_spe_20071008_capitolo-vaticano_en.html |title=Address to members of the Vatican Chapter |publisher=Vatican.va |date= |accessdate=6 Abril 2015}}</ref> Dati, ang [[Konggregasyon para sa Doktrina ng Pananampalataya|Banal na Tanggapan]] ay naglalabas ng pahintulot ng koronasyong kanonika sa pamamagitan ng [[dikasteryo]], na tinatawag na "Balangay na Batikana". Kasunod hanggang 1989 ang [[Sagradong Konggregasyon ng mga Rito]] ay inatasan ang tungkulin nito. Simula noon, ang [[Konggregasyon para sa Banal na Pagsamba at Disiplina ng mga Sakramento]] ay nagsasaayos upang maisagawa ang malaseremonyang pagsasagawa kung saan pinapahintulutan ng dikreto. ==Kasaysayan== [[File:Canonical Coronation of Our Lady of Solitude of Porta Vaga 2018.jpg|thumb|Ang [[Pilipinas|Pilipinong]] Obispong [[Reynaldo G. Evangelista]], kumakatawan sa ngalan ni [[Papa Francisco]] kinokoronahan ang imahen ng [[Birhen ng Soledad ng Porta Vaga]] sa Pilipinas.]] Ang pormal na paggawa ng koronasyon tungo sa mga imahen ni Maria ay nagsimula sa mga [[Orden ng mga Prayleng Kaputsinong Minor]], na nasa kanilang mga misyon sa pag-e-ebanghelyo nangongolekta ng mga kahanga-hangang dami ng mga hiyas na nauugnay sa pagsasagawa ng mga [[indulhensiya]], na pinondohan sa kahilingan ng tapat, ang mga gintong korona o mga aksesorya para sa imahen ni [[Maria|Birheng Maria]], pangunahin sa Italya. Ang isang natatanging prayleng Kaputsino, Jeronimo Paolucci di Calboldi di Forli (1552-1620), ay isang pangunahing tagapagtaguyod para sa kaugaliang ito, at kinilala sa panahon ng kanyang buhay bilang pinroklama nang sarili ''"Apostol ng Piangpalang Babae."'' Pagkatapos ng simpleng homilya, kinoronahan ni Forli ang [[Birheng Nag-aalaga]], ngayo'y nakadambana sa [[Dambana ng Santa Maria della Steccata]] sa lungsod ng [[Parma]] ng Italya noong 27 Mayo 1601.<ref>{{cite book|title=La Virgen de los Reyes|author= {{Interlanguage link|Juan Carrero Rodríguez|es}}|year=2019|location=Spain|publisher=Editorial Almuzara, Colección Andalucía|language=es|chapter=11. Coronación Canónica|isbn=978-8418-0894-04}}</ref> Kinabukasan, noong 3 Hulyo 1636, namatay ang [[Markes]] ng [[Piacenza]] at [[Konde]] ng Borgonovo na si Alessandro Sforza Cesarini, may iniwan sa pamamagitan ng [[habilin at testamento]] ng isang malaking halaga ng salapi sa Balangay ng Batikana, para sa puhunan ng paggawa ng mga korona gawa sa mga mahahalagang metal para sa koronasyon ng mga imahen ni Maria na lubos na ipnagdiriwang sa daigdig. Ang mga pondo mula sa kanyang ipinamana ay napunta sa pagsasaayos muli ng ‘’Madonna della Febbre’’ na nakadambana sa sakristiya ng [[Basilika ni San Pedro]] sa Roma.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=1BXdMKKO_IYC&pg=PA241&lpg=PA241&dq=alessandro+sforza+1636#v=onepage&q=alessandro%20sforza%201636&f=false |title=Dizionario di erudizione storico-ecclesiastica da S. Pietro sino ai nostri … |accessdate=6 Abril 2015|date=1842 |last1=Moroni |first1=Gaetano }}</ref> ==Pag-unlad ng rito== [[File:Papal bull for the Canonical Coronation of Virgen de los Remedios de Pampanga from Pope Pius 12th.jpg|thumb|left|Ang dikretong Pampapa na inilabas ni [[Papa Pio XII]] para sa koronasyong kanonika ng [[Virgen de los Remedios de Pampanga]] noong 1956.]] Ang pagpapatupad ng rito ng koronasyon ng isang mapagpitagang imahen ay naging malawak na tanyag sa mga [[Estado ng Simbahan|Estadong Pampapa]] bago ang 1800, nang humigit-kumulang 300 ritong koronasyon ay isinagawa. Noong 29 Marso 1897, ang opisyal na rito ay isinama sa ''[[Romanong Pontipikal]]'', para sa [[plenaryong indulhensya]] na nakatanggap din ng mga mananampalataya na sumali sa mga nasabing rito.<ref>Romanong Ritwal: Mga Pagpapala, Praenotanda num. 28; ritwal na koronasyon ng isang imahen ni Birheng Maria, mga blg. 10 at 14.</ref> * Ang unang imahe ni Maria na kinoronahan na walang tuwirang pagsang-ayon mula sa Santo Papa nguni't isinagawa ni Kardinal [[Francesco Sforza Pallavicino]] ay ang [[Itim na Birhen ng Oropa]] sa [[Piedmont]] noong 30 Agosto 1620 * Ang unang imahe ni Maria na kinoronahan nang Pontipikal ay ang larawang-pinta ni [[Lippo Memmi]] ng ''La Madonna della Febbre'' (Birhen ng Lagnat) sa [[sakristiya]] ng [[Basilika ni San Pedro]] sa Roma noong 27 Mayo 1631, ni [[Papa Urbano VIII]] sa pamamagitan ng Balangay ng Batikana. * Ang unang imahe ni Maria na kinoronahan ng Santo Papa mismo sa halip na kumakatawang legadong pampapa ay ang “Madonna Del Popolo” noong 3 Hunyo 1782, ni [[Papa Pio VI]], sa [[Katedral ng Cesena]]. ===Pagdadambana ng rito=== Ang taimtim na rito ng mga nakoronahang imahe ay nakapaloob sa "''[[Ordo Coronandi Imaginem Beatae Mariae Virginis]]''", na nalathala ng [[Konggregasyon para sa Doktrina ng Pananampalataya|Banal na Tanggapan]] noong 25 Mayo 1981. Bago ang 1989, ang mga bulang pampapa na nagpapahintulot sa mga koronasyong kanonika ay manu-manong nakasulat sa [[pergamino]]. Pagkatapos ng 1989, ang [[Konggregasyon para sa Banal na Pagsamba at Disiplina ng mga Sakramento]] na nagsimulang maglabas ng mga awtorisasyon, sa gayon pinahihintulutan ang isang legadong Pampapa upang isagawa ang koronasyon ng mga naaprubahang imaheng pinipintuho sa ngalan ng Santo Papa. ==Mga kinoronahang kanonika sa Pilipinas== ===Mga imahen ni Birheng Maria na kinoronahang kanonika=== {| class="wikitable sortable" width="100%" |+ ! Opisyal na Titulo ng Imahen ! Petsa ng Koronasyon ! Lugar ng Pamimintuho ! Nagbigay-Kapangyarihan ! Pinangunahan ni ! Imahen ng Birheng Maria ! Dambana |- |[[Ina ng Banal na Rosaryo, La Naval de Manila|Nuestra Señora del Santísimo Rosario—La Naval de Manila]] |5 Oktubre 1907 |Simbahan ng Santo Domingo, [[Lungsod Quezon]] | style="text-align:center;" | [[Papa Pio X]] |Arsobispo Ambrose Agius |[[File:Our Lady of La Naval De Manila.jpg|200px]] |[[File:Santo Domingo Church QC 2023-10-30.jpg|200px]] |- |[[Ina ng Peñafrancia|Nuestra Señora de Peñafrancia]] |20 Setyembre 1924 |Basilika Minor ng Mahal na Ina ng Peñafrancia, [[Naga, Camarines Sur|Naga]], [[Camarines Sur]] | style="text-align:center;" | [[Papa Benedicto XV]]{{efn|Ang dekreto ng koronasyong kanonikal ay ipinagkaloob sa Obispo ng Nueva Caceres, John Bernard MacGinley noong 13 Mayo 1920.}} |Arsobispo Guglielmo Piani |[[File:Original Image-N.S.Penafrancia-2013.jpg|200px]] |[[File:Basilica Minore of Our Lady of Penafrancia, Naga City, Philippines.JPG|200px]] |- |[[Ina ng Manaoag|Nuestra Señora del Santísimo Rosario]] |21 Abril 1926 |Basilika Minor ng Mahal na Ina ng Santo Rosaryo, [[Manaoag]], [[Pangasinan]] | style="text-align:center;" | [[Papa Pio XI]] |Arsobispo Guglielmo Piani |[[File:Apo Baket.jpg|200px]] |[[File:Facade of Minor Basilica of Our Lady of the Rosary of Manaoag.jpg|200px]] |- |[[Mahal na Birhen ng Kapayapaan at Mabuting Paglalakbay|Nuestra Señora de la Paz y Buen Viaje]] |28 Nobyembre 1926 |Pandaigdigang Dambana ng Mahal na Ina ng Kapayapaan at Mabuting Paglalakbay, [[Lungsod Antipolo|Antipolo]], [[Lalawigan ng Rizal|Rizal]] | style="text-align:center;" | Papa Pio XI | Arsobispo Michael J. O'Doherty |[[File:Images of Intramuros Grand Marian Procession 18.jpg|200px]] |[[File:Antipolo Cathedral 2023-03-25.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de Guadalupe de Pagsanjan <ref>https://www.facebook.com/story.php?story_fbid=122116001931033956&id=61581018695586</ref> |12 Disyembre 1947{{Efn|Ang dekreto ng koronasyong kanonikal ay inilibas noong ika-15 ng Mayo 1938 at ipinagkaloob kay Apostolic Delegate Monsignor Guglielmo Piani noong ika-9 ng Hunyo 1938 ngunit hindi nagawaran ng koronasyon ang imahen hanggang sa mawasak ang simbahan ng Pagsanjan at ang imahen noong 1945. Ang pagkokorona sa bagong imahen ni Obispo Oksilyar ng Lipa Alfredo Maria Obviar noong ika-12 ng Disyembre 1947 ay tinataya na unang pagtatangkang pagpapatupad sa dekreto.}} |Pandiyosesanang Dambana ng Mahal na Birhen ng Guadalupe, [[Pagsanjan]], [[Laguna]] | style="text-align: center;" |Papa Pio XI |Obispo Alfredo Maria Obviar |[[Talaksan:Pagsanjan,LagunaChurchjf4217 16.JPG|200px]] |[[File:Pagsanjan_Church_in_Laguna.jpg|200px]] |- |[[Ina ng Piat|Nuestra Señora de Visitación]] |20 Hunyo 1954 |Basilika Minor ng Mahal na Birhen ng Piat, [[Piat]], [[Cagayan]] | style="text-align:center;" | [[Papa Pio XII]] |Arsobispo Egidio Vagnozzi |[[File:Our Lady of Piat.jpg|200px]] |[[File:Our Lady of Piat Basilica, Facade.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de la Regla |27 Nobyembre 1954 |Pambansang Dambana ng Mahal na Birhen sa Regla, [[Lungsod ng Lapu-Lapu]] | style="text-align:center;" | Papa Pio XII |Arsobispo Julio Rosales |[[File:De La Regla de Cebu.jpg|frameless|200px]] |[[File:Virgen de la Regla church.JPG|center|frameless|200px]] |- |[[Birhen ng Caysasay|Nuestra Señora de Caysasay]]<ref>{{Cite news|url=https://www.flickr.com/photos/ericzonejamilla/5444356395|title=Bulang pampapa para sa Koronasyong Kanonika|work=Flickr|access-date=2018-07-17}}</ref> |8 Disyembre 1954 |Pang-arkidiyosesanang Dambana ng Mahal na Ina ng Caysasay, [[Taal]], [[Batangas]] | style="text-align:center;" | Papa Pio XII |Cardinal Fernando Quiroga Palacios |[[File:NS de IC de Caysasay.jpg|200px]] |[[File:Caysasay Shrine (renovations) 2024-03-27.jpg|200px]] |- |[[Birhen ng Patnubay|Nuestra Señora de Guía]] |30 Disyembre 1955 |Pang-arkidiyosesanang Dambana ng Mahal na Ina ng Patnubay, [[Ermita, Maynila]] | style="text-align:center;" | Papa Pio XII |Cardinal Egidio Vagnozzi |[[File:Nuestra Señora De Guia.jpg|200px]] |[[File:Nuestra Señora de Guia Church facade.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de la Caridad |12 Enero 1956 |Parokya ni San Agustin, [[Bantay, Ilocos Sur|Bantay]], [[Ilocos Sur]] | style="text-align:center;" | Papa Pio XII |Cardinal Egidio Vagnozzi |[[File:Apo Caridad.jpg|200px]] |[[File:Bantay Church Ilocos Sur.jpg|200px]] |- |[[Virgen de los Remedios de Pampanga]] |8 Setyembre 1956 |Repositoryo ng Virgen de los Remedios, [[San Fernando, Pampanga|San Fernando]], [[Pampanga]] | style="text-align:center;" | Papa Pio XII |Cardinal Egidio Vagnozzi |[[File:Remedios de Pampanga.jpg|200px]] |[[File:JfChapel529Remediesfvf.JPG|200px]] |- |[[Ina ng Biglang-Awa ng Boac|Nuestra Señora del Pronto Socorro]] |10 Mayo 1958 |Katedral ng Inmaculada Concepción, [[Boac]], [[Marinduque]] | style="text-align:center;" | Papa Pio XII |Bishop [[Alfredo Obviar]] |[[File:Biglang-Awa ng Boac.jpg|200px]] |[[File:Boac cathedral, Marinduque.jpg|200px]] |- |[[Ina ng Banal na Rosaryo ng Orani|Nuestra Señora del Rosario]] |18 Abril 1959 |Basilika Minor ng Mahal na Ina ng Santo Rosaryo, [[Orani]], [[Bataan]] | style="text-align:center;" | Papa Pio XII{{efn|Ang dekreto ng koronasyong kanonikal ay ipinagkaloob sa Arsobispo ng San Fernando, Emilio Cinense y Abera noong 7 Oktubre 1958, na nilagdaan ni Canon Secretary, Giulio Barbella at ing-notaryo ng Kalihim ng Apostolic Dataria, Marco Martini.}} |Archbishop Salvatore Siino |[[File:Our Lady of Orani.jpg|200px]] |[[File:OraniChurchjf3212 05.JPG|frameless|center|200px]] |- |Nuestra Señora de Namacpacan |25 Nobyembre 1959 |Parokya ni Santa Catalina de Alexandria, [[Luna, La Union|Luna]], [[La Union]] | style="text-align:center;" | Papa Juan XXIII |Archbishop Salvatore Siino |[[File:Nuestra Señora de Namacpacan - July 2023.jpg|200px]] |[[File:Our Lady of Namacpacan Church, Luna, La Union.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora del Pilar |12 Oktubre 1960 |Fort Pilar, [[Lungsod Zamboanga]] | style="text-align:center;" | Papa Juan XXIII |Archbishop Salvatore Siino |[[File:Fort Pilar Shrine el Altar.JPG|200px]] | [[File:Fort Pilar Altar of the Shrine.jpg|frameless|center|200px]] |- |La Divina Pastora<ref>{{Cite news|url=https://www.flickr.com/photos/jheraldtuazon/6257406534|title=Ang Malinaw na Sipi ng Bulang Pampapa ng Koronasyong Kanonika ng La Virgen Divina Pastora|work=Flickr|access-date=2018-07-17}}</ref> |26 Abril 1964 |Pambansang Dambana ng La Virgen Divina Pastora, [[Gapan]], [[Nueva Ecija]] | style="text-align:center;" | [[Papa Pablo VI]] |Bishop Mariano Gaviola |[[File:FvfGapanCoronation7538 03.JPG|200px]] |[[File:FvfGapanChurch9085 09.JPG|200px]] |- |[[Ina ng Kandelarya ng Jaro|Nuestra Señora de la Candelaria]] |20 Pebrero 1981 |Katedral ni Santa Isabel ng Hungary, [[Jaro, Lungsod Iloilo|Jaro]], [[Lungsod Iloilo]] | style="text-align:center;" | Papa Juan Pablo II |[[Papa Juan Pablo II]] | [[File:Nuestra Señora de la Candelaria de Jaro 2022-07-05.jpg|frameless|center|200px]] |[[File:Facade of Jaro Cathedral at Dawn.jpg|frameless|center|200px]] |- |Nuestra Señora de Peñafrancia |10 Nobyembre 1985 |Pang-arkidiyosesanang Dambana ng Mahal na Birhen ng Peñafrancia, [[Paco, Maynila|Paco]], [[Maynila]] | style="text-align:center;" | Papa Juan Pablo II | Cardinal [[Jaime L. Sin]] |[[File:NS Peñafrancia de Manila.jpg|200px]] |[[File:Facade of Peñafrancia Church in Paco.jpg|200px]] |- |La Inmaculada Concepción de Malabon |7 Disyembre 1986 |Pang-arkidiyosesanang Dambana ng Inmaculada Concepción, [[Lungsod Malabon]] | style="text-align:center;" | Papa Juan Pablo II | Cardinal [[Jaime L. Sin]] |[[File:JfImmaculateConceptionParishofMalabonfvf 35.JPG|200px]] |[[File:ConcepcIon Church (Malabon) façade.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de los Desamparados de Manila |12 Mayo 1991 |Pambansang Dambana ng Mahal na Ina ng Walang Mag-ampon, [[Santa Ana, Maynila|Santa Ana]], [[Maynila]] | style="text-align:center;" | Papa Juan Pablo II | Cardinal [[Jaime L. Sin]] |[[File:Desamparadosdemanila2011.jpg|200px]] |[[File:Sta. Ana Church, Manila, June 2023 (2).jpg|200px]] |- |Nuestra Señora del Carmen de San Sebastián |18 Agosto 1991 |Basilika Minor ni San Sebastián, [[Quiapo, Maynila|Quiapo]], [[Maynila]] | style="text-align:center;" | Papa Juan Pablo II | Cardinal [[Jaime L. Sin]] |[[File:The Intramuros Grand Marian Procession 28.jpg|200px]] |[[File:Basílica de San Sebastián, (Agustinos Recoletos) Manila, Filipinas..jpg|200px]] |- | Nuestra Señora del Santísimo Rosario |15 Oktubre 1995 |Pandiyosesanang Dambana ng Mahal na Ina ng Santo Rosaryo, Ubanon-Boao, [[Catbalogan]], [[Samar]] | style="text-align:center;" | Papa Juan Pablo II |Cardinal Ricardo Vidal |[[File:Nuestra Senora del Santisimo Rosario de Ubanon of Catbalogan.jpg|200px]] | |- |Nuestra Señora de la Consolación y Correa |4 Setyembre 2000 |[[Simbahan ng San Agustin]], [[Intramuros]], [[Maynila]] | style="text-align:center;" | Papa Juan Pablo II | Cardinal [[Jaime L. Sin]] |[[File:SanAgustinChurchjf4962 03.JPG|200px]] |[[File:San Agustin Church Intramuros 2023-05-28.jpg|200px]] |- |[[Ina ng Mabuting Pangyayari (Parañaque)|Nuestra Señora del Buen Suceso]]<ref>{{Cite news|url=https://www.flickr.com/photos/53101144@N08/5319623789/|title=The Bull of the Canonical Coronation of Nuestra Señora del Buen Suceso in Latin|work=Flickr|access-date=2018-07-17}}</ref> |8 Setyembre 2000 |Katedral ni San Andres, [[Lungsod Parañaque]] | style="text-align:center;" | Papa Juan Pablo II | Cardinal [[Jaime L. Sin]] |[[File:Buen Suceso De Parañaque.jpg|200px]] |[[File:ParañaqueCathedraljf0029 01.JPG|200px]] |- style="vertical-align:top; background:#ccc;" |Nuestra Señora de los Desamparados{{Efn|Naglabas ng liham ang Dambana noong Hunyo 2025 na nagsasaad na ang imaheng ginawaran ng koronasyon ay nasa pag-aari ng Pamilyang De Guzman-Cruz. Kaugnay nito, ibinalik sa pamilya ang imahen noong ika-9 ng Hunyo 2025 at pinalitan ito sa dambana ng isang bagong gawang imahen na kahawig ng original na imahen sa Valencia, Espanya.}} |23 Oktubre 2005 |Pandiyosesanang Dambana ng Mahal na Ina ng Walang Mag-ampon, [[Lungsod Marikina]] | style="text-align:center;" | [[Papa Benedicto XVI]] |Cardinal [[Gaudencio Rosales]] | [[File:Our Lady of the Abandoned Parish Church (Rizal Province; 2023-08-13) E911a 33.jpg|200px]] |[[File:Our Lady of the Abandoned Church (V. Gomez, Marikina; 04-07-2023).jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de Guadalupe<ref>{{Cite news|url=https://www.flickr.com/photos/23595035@N07/2496202000|title=Congregatio De Cultu Divino Et Disciplina Sacramentorum|work=Flickr|access-date=2018-08-01}}</ref> |16 July 2006 |Pang-arkidiyosesanang Dambana ng Mahal na Birhen ng Guadalupe, Guadalupe, [[Lungsod Cebu]] | style="text-align:center;" | Papa Benedicto XVI |Cardinal Ricardo Vidal |[[File:Original image of Guadalupe de Cebu.jpg|200px]] |[[File:Guadalupe Church Cebu City.jpg|200px]] |- |Inmaculada Concepción |7 Disyembre 2008 |Katedral ng Inmaculada Concepción, [[Lungsod Pasig]] | style="text-align:center;" | Papa Benedicto XVI |Archbishop Edward Joseph Adams |[[File:PasigCathedraljf0030 11.JPG|200px]] |[[File:Immaculate Concepcion Cathedral (Pasig; 04-26-2021).jpg|200px]] |- |Inmaculada Concepción<ref>{{Cite news|url=https://www.flickr.com/photos/pepeng/5990275238/|title=Bula ng Koronasyong Kanonika|work=Flickr|access-date=2018-07-17}}</ref> |10 Marso 2012 |Katedral Basilika Minor ng Inmaculada Concepción, [[Malolos, Bulacan]] | style="text-align:center;" | Papa Benedicto XVI |Archbishop Giuseppe Pinto |[[File:Jf1o24Malolos Cathedral Malolos City Interiorfvf.JPG|200px]] |[[File:Malolos Cathedral.JPG|200px]] |- |Nuestra Señora de Candelaria |1 Setyembre 2012 |Parokya ng Nuestra Señora de Candelaria, [[Paracale]], [[Camarines Norte]] | style="text-align:center;" | Papa Benedicto XVI |Archbishop Leonardo Zamora Legaspi | [[File:NSCandelariaParacale.jpg|200px]] | |- |[[Nuestra Señora del Pilar de Imus|Nuestra Señora del Pilar]]<ref>{{Cite news|url=https://www.flickr.com/photos/jeihzee/5832840148/|title=Bulang Pampapa para sa Koronasyong Kanonika ng Ina ng Haligi|work=Flickr|access-date=2018-07-17}}</ref> |3 Disyembre 2012 |Katedral ng Nuestra Señora del Pilar, [[Imus|Lungsod Imus]], [[Cavite]] | style="text-align:center;" | Papa Benedicto XVI |Cardinal [[Luis Antonio Tagle]] |[[File:Del Pilar de Imus.jpg|200px]] |[[File:Imus Cathedral (Imus, Cavite; 09-19-2021).jpg|200px]] |- |Nuestra Señora del Pilar<ref>{{Cite web|url=https://www.facebook.com/EsculturasReligiosasPH/photos/p.989614567727509/989614567727509/?type=1&opaqueCursor=AbrduhROclZKUvPs_UDbtMarB6nA6QRex7LRyR2f-xalUML2Rjx2UhP3ELQZs5wQRTzpT8GBfHpgj2knRPQW5wVWSZA3LqNuTS1ZsBXDFQeJc_Fy5Huoy9wXeGb4oyx6YPDrhy9mmDWoUPvx4GD83WgURxVYFN_wz7472uqGo_4dLdMi3AeWZY_qX7XeveJb7_NjCsqYAq5t_CT1usg_GlFAbHgcxNAgPXCv4kGY3DFY53oyeDGB5SZfmnbLjV_X5rZM0IrUMrdwePanfnnVKiKoNT4tSFZ8F4GDL7u_yWYmZ1gekl_sGoEpm_yxQm4g3_wbR1xe3d8B1zMhCFqLaQ_FbOw03bVmbfdRls-WD07Uatd34uYRSaaBG0zGvoohbqpjRIC7wXZbk9JHPKzhPNEKv-q7BpINAqAyczZIG5z1fg&theater|title=Esculturas Religiosas en las Filipinas|website=www.facebook.com|access-date=2018-07-17}}</ref> |11 Oktubre 2015 |Pandiyosesanang Dambana ng Nuestra Señora del Pilar, San Isidro, [[Libmanan]], [[Camarines Sur]] | style="text-align:center;" | [[Papa Francisco]] |Bishop Arturo Bastes |[[File:Nuestra Señora del Pilar de Libmanan.jpg|200px]] | |- |Nuestra Señora de Aranzazu<ref>{{Cite news|url=https://news.mb.com.ph/2017/06/02/ol-of-aranzazu-canonically-crowned/|title=Ina ng Aranzazu kinoronahang kanonika|work=Manila Bulletin News|access-date=2018-01-08|archive-date=2018-01-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180108190318/https://news.mb.com.ph/2017/06/02/ol-of-aranzazu-canonically-crowned/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://aranzazushrine.ph/home/index.php/devotion/|title=Devotion|date=2017-05-03|work=Dambana at Parokya ng Ina ng Aranzazu|access-date=2018-07-17|archive-date=2018-07-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717221843/http://aranzazushrine.ph/home/index.php/devotion/|url-status=dead}}</ref> |31 Mayo 2017 |Pandiyosesanang Dambana ng Nuestra Señora de Aranzazu, [[San Mateo, Rizal]] | style="text-align:center;" | Papa Francisco |Cardinal Orlando Quevedo |[[File:Our Lady of Aranzazu in Procession at Intramuros Manila, 4 December 2022.jpg|200px]] |[[File:Diocesan Shrine of Our Lady of Aranzazu, San Mateo, Rizal, Mar 2024.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora del Pilar<ref>{{Cite news|url=http://cbcpnews.net/cbcpnews/100810-2/|title=Koronasyong Kanonika ng Nuestra Señora del Pilar {{!}} CBCPNews|work=CBCPNews|access-date=2018-01-08}}</ref> |7 Disyembre 2017 |Pang-arkidiyosesanang Dambana ng Santísimo Sacramento, [[Santa Cruz, Maynila|Santa Cruz]], [[Maynila]] | style="text-align:center;" | Papa Francisco |Archbishop Gabriele Giordano Gaccia ||[[File:Nuestra Senora Del Pilar de Manila.jpg|200px]] |[[File:Blessed Sacrament Archdiocesan Shrine 2024-05-31.jpg|200px]] |- |La Virgen Milagrosa de Badoc<ref>{{Cite news|url=http://cbcpnews.net/cbcpnews/patroness-of-ilocos-norte-to-be-pontifically-crowned/|title=‘Patrona ng Ilocos Norte’ kokoronahang pampontipika {{!}} CBCPNews|work=CBCPNews|access-date=2018-02-03}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://cbcpnews.net/cbcpnews/patroness-of-ilocos-norte-to-be-pontifically-crowned/|title=‘Patrona ng Ilocos Norte’ kokoronahang pampontipika {{!}} CBCPNews|work=CBCPNews|access-date=2018-07-17}}</ref> |31 Mayo 2018 |Basilika Minor ni San Juan Bautista, [[Badoc]], [[Ilocos Norte]] | style="text-align:center;" | Papa Francisco |Cardinal [[Luis Antonio Tagle]] |[[File:Milagrosa de Badoc.jpg|200px]] |[[File:Badoc Church 001.JPG|200px]] |- |[[Maria Mapag-ampon ng mga Kristiyano|Maria Mapag-ampon ng mga Kristiyano ng Pangasinan]]<ref>{{Cite news|url=https://lingayen-dagupan.org/news/canonical-coronation-decree-1|title=Dikreto ng Koronasyong Kanonika|work=Arkidiyosesis ng Lingayen-Dagupan|access-date=2018-04-20}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://lingayen-dagupan.org/news/canonical-coronation-decree|title=Dikreto ng Koronasyong Kanonika|work=Arkidiyosesis ng Lingayen-Dagupan|access-date=2018-04-20}}</ref> |22 Agosto 2018<ref>{{Cite news|url=https://lingayen-dagupan.org/news/circular-2018-9-re-canonical-coronation-of-mary-help-of-christians|title=Circular 2018-9|work=Arkidiyosesis ng Lingayen-Dagupan|access-date=2018-04-26}}</ref> |Seminaryo ni Maria, Mapag-ampon sa mga Kristiyano, [[San Fabian, Pangasinan|San Fabian]], [[Pangasinan]] | style="text-align:center;" | Papa Francisco |Archbishop Gabriele Giordano Gaccia |[[File:Mary Help of Christians of Pangasinan.jpg|200px]] | |- |Nuestra Señora del Pilar<ref>{{Cite news|url=http://aranzazushrine.ph/home/index.php/2018/04/17/pope-approves-del-pillar-de-morongs-pontifical-coronation/|title=Pope approves Del Pillar de Morong’s Pontifical Coronation|date=2018-04-17|work=Shrine & Parish of Our Lady of Aranzazu|access-date=2018-04-17|archive-date=2018-04-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20180418033235/http://aranzazushrine.ph/home/index.php/2018/04/17/pope-approves-del-pillar-de-morongs-pontifical-coronation/|url-status=dead}}</ref> |10 Oktubre 2018 |Parokya ng Nuestra Señora del Pilar, [[Morong, Bataan|Morong]], [[Bataan]] | style="text-align:center;" | Papa Francisco |Archbishop Gabriele Giordano Gaccia |[[File:Our lady of pilar patrona of our town.jpg|200px]] |[[File:Morongchurchjf7247 01.JPG|200px]] |- |[[Birhen ng Soledad ng Porta Vaga|Nuestra Señora de la Soledad de Porta Vaga]]<ref>{{Cite news|url=http://aranzazushrine.ph/home/index.php/2018/04/25/cavitenos-rejoice-for-the-approval-of-soledad-de-porta-vagas-pontifical-coronation/|title=Mga Kabitenyo Ikinagalak para sa Pag-apruba ng Koronasyong Pontipikal ng Soledad de Porta Vaga|date=2018-04-24|work=Shrine & Parish of Our Lady of Aranzazu|access-date=2018-04-26|archive-date=2018-04-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20180426082056/http://aranzazushrine.ph/home/index.php/2018/04/25/cavitenos-rejoice-for-the-approval-of-soledad-de-porta-vagas-pontifical-coronation/|url-status=dead}}</ref> |18 Nobyembre 2018 |Pandiyosesanang Dambana ng Nuestra Señora de la Soledad de Porta Vaga, [[Lungsod Cavite]], [[Cavite]] | style="text-align:center;" | Papa Francisco |Archbishop Gabriele Giordano Gaccia |[[File:2016 Official Portrait of Our Lady of Solitude of Porta Vaga.jpg|200px]] |[[File:San Roque Parish Church in Cavite City.jpeg|200px]] |- |Nuestra Señora de la Luz<ref>{{Cite news|url=http://aranzazushrine.ph/home/index.php/2018/01/08/update-our-lady-of-light-to-be-the-4th-coronada-under-the-diocese-of-antipolo/|title=UPDATE: Ina ng Kaliwanagan magiging Ika-4 na Coronada ng Diyosesis ng Antipolo.|date=2018-01-07|work=Shrine & Parish of Our Lady of Aranzazu|access-date=2018-01-08|archive-date=2018-01-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180108125639/http://aranzazushrine.ph/home/index.php/2018/01/08/update-our-lady-of-light-to-be-the-4th-coronada-under-the-diocese-of-antipolo/|url-status=dead}}</ref> |1 Disyembre 2018<ref>{{Cite web|url=http://www.dioceseofantipolo.org/2018/02/11/our-lady-of-light-canonical-coronation-set-on-december-1/|title=Koronasyong Kanonika ng Ina ng Kaliwanagan, itinakda sa Disyembre 1 – Dioecesis Antipolensis|website=www.dioceseofantipolo.org|access-date=2018-02-18|archive-date=2018-02-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20180219031235/http://www.dioceseofantipolo.org/2018/02/11/our-lady-of-light-canonical-coronation-set-on-december-1/|url-status=dead}}</ref> |Pandiyosesanang Dambana ng Mahal na Ina ng Kaliwanagan, [[Cainta]], [[Lalawigan ng Rizal|Rizal]] | style="text-align:center;" | Papa Francisco |Archbishop Gabriele Giordano Gaccia |[[File:Our Lady of Light of Cainta.jpg|200px]] |[[File:OurLadyofLightParishjf9849 03.JPG|200px]] |- |Virgen de la Rosa<ref>{{Cite web|url=https://www.facebook.com/VirgendelaRosa1718/photos/a.459901574427452/609503589467249/?type=3&theater|title=Cofradia de la Virgen de la Rosa|website=www.facebook.com|access-date=2018-11-26}}</ref> |16 Marso 2019 |Parokya ni San Pedro at San Pablo, [[Lungsod Makati]] | style="text-align:center;" | Papa Francisco |Archbishop Gabriele Giordano Gaccia |[[File:La Virgen de la Rosa.png|200px]] |[[File:View of Poblacion church from Plaza Cristo Rey.JPG|200px]] |- |Purísima Concepción<ref>{{Cite web|url=https://news.mb.com.ph/2019/06/05/bulacan-marian-image-to-be-canonically-crowned|title=Imahen ni Birheng Maria mula sa Bulacan kokoronahing kanonika|website=Manila Bulletin News|language=en-US|access-date=2019-10-01|archive-date=2019-06-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20190609054311/https://news.mb.com.ph/2019/06/05/bulacan-marian-image-to-be-canonically-crowned/|url-status=dead}}</ref> |1 Pebrero 2020 |Basilika Minor ng Purísima Concepción, [[Santa Maria, Bulacan|Santa Maria]], [[Bulacan]] | style="text-align:center;" | Papa Francisco |Bishop Dennis Villarojo |[[File:9884Immaculate Conception Parish Church Santa Maria Bulacan 23.jpg|200px]] |[[File:Santa Maria Bulacan CHURCH.png|200px]] |- |Nuestra Señora del Carmen |15 Agosto 2020 |Basilika Minor ng Mahal na Ina ng Bundok Carmelo, [[Lungsod Quezon]] | style="text-align:center;" | Papa Francisco |Bishop [[Honesto Ongtioco]] |[[File:Our Lady of Mount Carmel of New Manila 2023-05-07.jpg|200px]] |[[File:Mount Carmel Shrine facade 2023-07-16.jpg|200px]] |- |[[Ina ng Lourdes|Nuestra Señora de Lourdes de Manila]] |22 Agosto 2020 |Pambansang Dambana ng Mahal na Birhen ng Lourdes, [[Lungsod Quezon]] | style="text-align:center;" | Papa Francisco |Bishop [[Honesto Ongtioco]] | |[[File:National Shrine of Our Lady of Lourdes 01.jpg|200px]] |- |[[Ina ng Pitong Hapis|Nuestra Señora de los Dolores]] |25 Marso 2021 |Pambansang Dambana ng Mahal na Ina ng Hapis, [[Dolores, Quezon|Dolores]], [[Quezon]] | style="text-align:center;" | Papa Francisco |Archbishop Charles John Brown |[[File:Dolores de Quezon.jpg|200px]] |[[File:Doloeres,Quezonjf9918 39.JPG|200px]] |- |[[Ina ng Pitong Hapis|Mater Dolorosa de Tarlac]]<ref>{{Cite web|date=2020-10-26|title=Papa sinang-ayunan ang koronasyong kanonikal ng imahen ni Maria ng Tarlac|url=https://cbcpnews.net/cbcpnews/pope-approves-canonical-coronation-of-tarlacs-marian-image/|access-date=2020-10-27|website=CBCP Balita|language=en-US}}</ref> |5 Hunyo 2021 |Parokya ng Inang Nagdadalamhati, Dolores, [[Capas]], [[Tarlac]] |style="text-align:center;" | Papa Francisco | Archbishop Charles John Brown |[[File:Mater Dolorosa de Tarlac.jpg|200px]] |[[File:0142jfDolores Church Parish Roads Welcome Capas Tarlacfvf 08.JPG|200px]] |- |[[Dambana ng Ina ng Awa|Nuestra Señora de la Merced]]<ref>{{Cite web|date=2021-06-07|title=Santo Papa iginawad ng koronasyong kanonika kay ‘Ina ng Novaliches’|url=https://cbcpnews.net/cbcpnews/pope-grants-canonical-coronation-of-novaliches-our-lady-of-mercy/|access-date=2021-06-07|website=CBCPNews|language=en-US}}</ref> |24 Setyembre 2021 |Pandiyosesanang Dambana ng Mahal na Ina ng Awa, Novaliches, [[Lungsod Quezon]] | style="text-align:center;" | Papa Francisco | Archbishop Charles John Brown |[[File:The Intramuros Manila Grand Marian Procession 19.jpg|200px]] |[[File:Shrine of Our Lady of Mercy, Novaliches, Quezon City.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora, Patrocinio de Maria Santísima |23 Abril 2022 |Pang-arkidiyosesanang Dambana ng Patrocinio de Maria Santísima, [[Boljoon]], [[Cebu]] |style="text-align:center;" | Papa Francisco | Archbishop Charles John Brown |[[File:Retable de l'église de Boljoon .jpg|200px]] |[[File:Boljoon Church, Cebu.jpg|200px]] |- |[[Maria Mapag-ampon ng mga Kristiyano|Maria Mapag-ampon ng mga Kristiyano ng Parañaque]] |24 Mayo 2022 |Pambansang Dambana ni Maria, Mapag-ampon sa mga Kristiyano, Don Bosco, [[Lungsod Parañaque]] |style="text-align:center;" | Papa Francisco | Cardinal [[Jose Advincula]] |[[File:9201Mary Help of Christians Parish 29.jpg|200px]] |[[File:9146Mary Help of Christians Parañaque.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de la Asunción |13 Agosto 2022 |Katedral ng Nuestra Señora de la Asunción, [[Maasin]], [[Katimugang Leyte|Southern Leyte]] |style="text-align:center;" | Papa Francisco | Archbishop Charles John Brown |[[File:La imagen de la Señora Nuestra, Virgen de la Asunción de Maasin, Filipinas. 2023.jpg|200px]] |[[File:Maasin Cathedral, Dec. 28, 2019.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora del Santísimo Rosario—La Virgen de Sapao |7 Oktubre 2022 |Pandiyosesanang Dambana ng Mahal na Ina ng Santo Rosaryo, [[Cardona, Rizal|Cardona]], [[Rizal]] |style="text-align:center;" | Papa Francisco |Cardinal [[Jose Advincula]] |[[File:9945Diocesan Shrine Parish Our Lady of the Holy Rosary Cardona 39.jpg|200px]] |[[File:Sto Rosario Parish Church, Cardona, Rizal.jpg|200px]] |- |Inmaculada Concepción de Batangan |8 Disyembre 2022 |Basilika Minor ng Inmaculada Concepción, [[Lungsod ng Batangas]], [[Batangas]] |style="text-align:center;" | Papa Francisco | Archbishop Charles John Brown | [[File:La Inmaculada Concepción de Ciudad de Batangas 2024-06-29.jpg|200px]] |[[File:Batangas City Basilica 2023-04-05.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de la Merced de Tarlac |24 Pebrero 2023 |Pandiyosesanang Dambana ng Mahal na Ina ng Awa, Matatalaib, [[Lungsod ng Tarlac]], [[Tarlac]] |style="text-align:center;" | Papa Francisco | Archbishop Charles John Brown |[[File:MercedTarlac.jpg|200px]] |[[File:9933Diocesan Shrine Parish Nuestra Señora de la Merced Matatalaib 03.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de los Desamparados |12 Mayo 2023 |Pandiyosesanang Dambana ng Mahal na Ina ng Walang Mag-ampon, [[Muntinlupa]] |style="text-align:center;" | Papa Francisco | Archbishop Charles John Brown |[[File:Nuestra Señora de los Desamparados de Muntinlupa - Manila Cathedral visit (2023-05-28).jpg|200px]] |[[File:Our Lady of the Abandoned Church, Muntinlupa (2).jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de la Asunción |15 Agosto 2023 |Dambana ng Nuestra Señora de la Asunción, [[Dauis]], [[Bohol]] |style="text-align:center;" | Papa Francisco | Archbishop Charles John Brown |[[File:Nuestra senra de asuncion de dauis.jpg|200px]] |[[File:Dauis church Bohol.jpg|200px]] |- |[[Mahal na Ina ng Pitong Hapis ng Turumba|Nuestra Señora de los Dolores de Turumba]] |15 Setyembre 2023 |Pandiyosesanang Dambana ng Mahal na Ina ng Hapis ng Turumba, [[Pakil]], [[Laguna]] | style="text-align:center;" | Papa Francisco | Archbishop Charles John Brown |[[File:Nuestra Senora de los Dolores de Turumba Coronada Canonica.jpg|200px]] |[[File:The Pakil Church or the San Pedro de Alcantara Church in Pakil, Laguna.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de Fatima de Valenzuela |25 Pebrero 2024 |Pambansang Dambana ng Mahal na Birhen ng Fatima, [[Valenzuela, Kalakhang Maynila|Lungsod ng Valenzuela]] |style="text-align:center;" | Papa Francisco |Archbishop Charles John Brown |[[File:The National Pilgrim Image of Our Lady of Fatima.jpg|200px]] |[[File:National Shrine of Our Lady of Fatima, Valenzuela City.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de Fatima de Marikia<ref>{{Cite web|url=https://cbcpnews.net/cbcpnews/vatican-grants-pontifical-coronation-to-marikinas-our-lady-of-fatima-image/|title=Vatican grants pontifical coronation to Marikina’s Our Lady of Fatima image|website=CBCP News|date=19 February 2024}}</ref> |12 Mayo 2024 |Pandiyosesanong Dambana ni San Pablo ng Krus, [[Lungsod ng Marikina]] |style="text-align:center;" | Papa Francisco |Bishop Ruperto Cruz Santos |[[File:FATIMA DE MARIKINA.jpg|200px]] |[[Talaksan:Minor Basilica of Saint Paul of the Cross Marikina - May 12 2024.jpg|frameless|192x192px]] |- |Nuestra Señora de Caridad de Agoo |6 Disyembre 2024 |Basilika Minor at Pandiyosesanang Dambana ni Nuestra Señora de Caridad, Agoo, La Union |style="text-align:center;" | Papa Francisco |Archbishop Charles John Brown |[[File:FvfAgooBalica9285 14.JPG|200px]] |[[File:1619Agoo, La Union 36.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de Loreto de Sampaloc |10 Disyembre 2024 |Pang-arkidiyosesanang Dambana at Parokya ng Mahal na Birhen ng Loreto, Sampaloc, Maynila |style="text-align:center;" | Papa Francisco |Archbishop Charles John Brown |[[File:Sampaloc Church 02.jpg|200px]] |[[File:Loreto Church, Sampaloc, Manila, April 2023.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de Fatima de Binakayan |1 Mayo 2025 |Pandiyosesanang Dambana at Parokya ni Nuestra Señora de Fatima, Binakayan, Kawit, Cavite | style="text-align:center;" | Papa Francsico |Archbishop Charles John Brown |[[File:3919Kawit Cavite Church Roads Barangays Landmarks 03.jpg|frameless|200px]] |[[File:Our Lady of Fatima Church, Binakayan.JPG|center|frameless|200px]] |- |Nuestra Señora de la Annuciata de Boso-Boso |25 Mayo 2025 |Parokya ng Nuestra Señora de la Annuciata, Boso-Boso, [[Lungsod Antipolo|Antipolo]], [[Lalawigan ng Rizal|Rizal]] | style="text-align:center;" | Papa Francisco |Bishop Ruperto Cruz Santos |[[File:Inay Ciata.jpg|200px]] |[[File:Bosoboso Church.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora del Santisimo Rosario - Reina del Caracol |9 Oktubre 2025 |Pangdiyosesis na Dambana ng Ina ng Santo Rosaryo, [[Rosario, Cavite|Rosario]], [[Kabite|Cavite]] |Papa Francisco |Archbishop Charles John Brown |[[Talaksan:Nuestra Señora del Santísimo Rosario - Reina de Caracol.png|200px]] |[[Talaksan:Rosario, Cavite Parish Church 2023.jpg|200px]] |- |Virgen sang Barangay |16 Oktubre 2025 |Katedral ni San Sebastian, [[Bacolod]], [[Negros Occidental]] | style="text-align: center;" |[[Papa Leon XIV]] |Archbishop Charles John Brown |[[Talaksan:Our Lady of the Barangay (Virgen sang Barangay) - December 31, 2025.jpg|200px]] |[[Talaksan:San Sebastian Cathedral Bacolod (Rizal Street, Bacolod, Negros Occidental; 10-31-2022).jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de los Angeles de Binangonan |17 Enero 2026 |Parokya ng Ina ng mga Angel, [[Binangonan]], [[Rizal]] | style="text-align: center;" |Papa Leon XIV |Archbishop Charles John Brown |[[File:De los Angeles de Binangonan Coronada.jpg|200px]] |[[Talaksan:9941Nuestra Señora de los Angeles Parish Church 16.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de Fatima |29 Mayo 2026 |Pang-diyosesis na Dambana at Parokya ng Mahal na Birhen ng Fatima, Urduja Village, [[Caloocan|Lungsod ng Caloocan]] | style="text-align: center;" |Papa Leon XIV | style="text-align: center;" |Archbishop Charles John Brown |[[File:Our Lady of Fatima Parish Church Caloocan 36.jpg|200px]] |[[File:Our Lady of Fatima Parish Church Caloocan 02.jpg|200px]] |- |Maria, Ina ng Kapayapaan |22 Pebrero 2027 |Parokya ni Maria, Ina ng Kapayapaan, Kasiglahan Village, [[Rodriguez]], [[Rizal]] | style="text-align: center;" |Papa Leon XIV | style="text-align: center;" |''Hindi pa tiyak'' | | |} ===Mga imaheng Kristolohikal na kinoronahang kanonika=== {| class="wikitable sortable" width="100%" ! Opisyal na Titulo ng Imahen ! Petsa ng Koronasyon ! Lugar ng Pamimintuho ! Nagbigay-Kapangyarihan ! Pinangunahan ni ! Imahen ng Batang Hesus ! Dambana |- |[[Banal na Bata ng Cebu|Santo Niño de Cebú]]<ref>{{Cite web|url=http://catholicphilippines.blogspot.com/2010/01/1965-quadricentennial-year-of.html|title=Traditional Roman Catholic Philippines - Societas Ecclesia Dei Sancti Ioseph - Una Voce: 1965: The Quadricentennial Year of Catholicism in the Philippines: The Canonical Coronation of the Sto. Nino de Cebu|last=Dennisraymondm|date=2010-01-06|website=Traditional Roman Catholic Philippines - Societas Ecclesia Dei Sancti Ioseph - Una Voce|access-date=2018-07-17}}</ref> |28 Abril 1965 | [[Basilica Menor del Santo Niño]], [[Lungsod Cebu]], [[Cebu]] | style="text-align:center;" | Papa Pablo VI |Cardinal Ildebrando Antoniutti |[[File: Original Image of the Santo Niño de Cebu.jpg|200px]] |[[File:Basilica del Santo Niño de Cebu.jpg|200px]] |} ==Mga tala== {{notelist}} ==Mga sanggunian== {{Reflist}} ==Mga karagdagang babasahin== * {{cite book|title=Maria sa Ating Buhay: Atlas ng mga Pangalan at mga Titulo ni Maria, ang Ina ni Hesus, at Kanilang Lugar sa Debosyon kay Maria|author= Santoro, Nicholas Joseph|publisher= iUniverse|date= 2011|isbn=978-1-4620-4022-3}} * {{cite book|title=Banal na Puwang: Mga Pananaw ng Interdisiplinaryo sa loob ng mga Magkapanabay na Konteksto |editor=Brie, Steve |editor2=Daggers, Jenny |editor3=Torevell, David|publisher=Cambridge Scholars Publishing|date= 2009|isbn= 978-1-4438-0642-8}} Tingnan lalo sa kabanata 4, Pagkonsumo, mga Sagradong Lugar at mga Puwang sa mga kontekstong Walang Galang: Isang Paghahambing sa pagitan ng Nagkakaisang Kaharian (UK) at Indiya" ni Jan Brown, John Phillips at Vishwas Maheshwari na gumawa ng isang pagkakatulad sa pagitan ng nakaugaliang paggalang sa relihiyon at mga kapanahong abala na may palakasan, [[pamimili]] at pelikula. * [[Henri de Lubac|de Lubac, Henri]]. ''Ang Walang Hanggang Pagkababae: isang pag-aaral sa isang teksto ni [[Teilhard de Chardin]]''. Trans. René Hague. New York: Harper & Row, 1971. Tingnan sa pp.&nbsp;125–6. Ipinagtibay ni de Lubac SJ ang pananaw, unang itinaguyod ni Teilhard de Chardin SJ, kung saan ipinapahayag na ang kulto ni Maria (pamimintuho sa, koronasyon atbp.) ay isang mahahalagang pagwawasto ng lubos na panlalaki ng pagka-diyos ng Lumang Tipan sa katauhan ng Yaweh, at kaya't dito ay ang pagkakatawang-tao ng pagkababae ng Poong Maykapal ==Tignan pa== *[[Koronasyong episkopal]] [[Kategorya:Koronasyong kanonika| ]] [[Kategorya:Batas-kanon ng Simbahang Katolika]] [[Kategorya:Mga bulang pampapa]] [[Kategorya:Koronasyon]] [[Kategorya:Ikonograpiya ni Hesus]] [[Kategorya:Birheng Maria sa sining]] [[Kategorya:San Jose sa sining]] 6mus03xe8booj3t23rr5vdxurrpk1bc 0 312841 2213484 2083138 2026-06-26T12:25:22Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2213484 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Grimaldi|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=CS}} (CS)|website={{official website|http://www.comune.grimaldi.cs.it/}}|area_code=0984|postal_code=87034|day=Hunyo 29|saint=[[San Pedro]] at [[San Pablo]]|elevation_m=650|elevation_footnotes=|population_demonym=Grimaldesi|population_footnotes=|area_total_km2=24.71|area_footnotes=|mayor=Roberto De Marco|mayor_party=|frazioni=|region={{RegioneIT|sigla=CAL}}|official_name=Comune di Grimaldi|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|39|08|33|N|16|14|3|E|region:IT_type:city(2392)|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=Grimaldi (CS)-Stemma.png|image_caption=Panorama ng lumang bayan|image_alt=|imagesize=|image_skyline=<!-- Grimaldi panorama.jpg -->|native_name=Grimaudo|footnotes=}} Ang '''Grimaldi''' ay isang bayan at [[komuna]] sa [[lalawigan ng Cosenza]] sa rehiyon ng [[Calabria]] sa [[katimugang Italya]]. Ang Grimaldi ay tinukoy bilang ''Grimaldo'' sa mga makasaysayang dokumento. Sa lokal na [[Mga wika ng Calabria|diyalektong Calabres]] (isang varayti ng [[Mga wika ng Calabria|Cosentino]]), ang bayan ay tinawag na ''Grimàudu'' o ''Grimàuru'', at ang mga residente na ''Grimaudisi'', bagaman laganap ang mga Italyanong bersiyon (Grimaldi at Grimaldesi) ngayon. == Mga tanawin == <!-- [[File:Grimaldi.jpg|thumb|Tanaw patungo sa ''la Foce'']] --> * ''Chiesa Madre'' (dei SS apostoli Pietro e Paolo), sentrong simbahan * Simbahan ang Kumbento ng Sant'Antonio * ''La Foce'' simbahan at tanawin == Tingnan din == * [[Ilog Savuto]] * [[Alak na Calabres|Alak ng Savuto]] == Mga panlabas na link == * [https://web.archive.org/web/20080215082512/http://www.comune.grimaldi.cs.it/ Opisyal na website] {{In lang|it}} * [http://www.cmsavuto.it/comuni/grimaldi.htm communità montana] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080525221733/http://www.cmsavuto.it/comuni/grimaldi.htm |date=2008-05-25 }} {{In lang|it}} * [http://digilander.libero.it/grimaldi1/ Hindi opisyal na site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210214011907/https://digilander.libero.it/grimaldi1/ |date=2021-02-14 }} {{In lang|it}} ==Mga sanggunian== {{reflist}}{{Lalawigan ng Cosenza}} 7lmsjexncuzod3r1xurmgbdp9duliqt 0 314047 2213503 2193191 2026-06-26T18:40:04Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2213503 wikitext text/x-wiki [[File:Clevelandart 1965.235.jpg|thumb|''[[Memento mori]]'' — "mamamatay ka rin balang-araw" — madalas magamit sa sining upang ipakita ang hindi matatakasang [[kamatayan]].]] Ang '''kondisyon ng tao''' ay ang lahat ng mga katangian at mahahalagang pangyayari na bumubuo sa pangangailangan ng pagkatao, kabilang na ang [[panganganak]], paglaki, [[emosyon]], pangarap, pag-aaway, at mortalidad. Malawak ang saklaw ng paksang ito, at tuloy-tuloy itong pinag-iisipan at sinusuri mula sa iba't ibang perspektibo at pananaw, kabilang na sa larangan ng [[antropolohiya]], [[biolohiya]], [[kasaysayan]], [[panitikan]], [[pilosopiya]], [[rehiliyon]], [[sikolohiya]], at [[sining]]. Sa panitikan, tumutukoy ang "kondisyon ng tao" sa konteksto ng mga di-tukoy na paksa, tulad ng [[kahulugan ng buhay]] o mga [[moralidad|problemang moral]].<ref name="welch">{{cite web|last=Welch|first=Colin|title=What is the "human condition"?|trans-title=Ano ang "kondisyon ng tao"?|lang=en|url=https://learn.lexiconic.net/humancondition.htm|access-date=Disyembre 17, 2021}}</ref> == Mga pananaw == === Rehiliyon === Ang bawat [[pangunahing rehiliyon]] sa mundo ay may mga sari-sariling pananaw tungkol sa kondisyon ng tao. Halimbawa, [[Apat na Marangal na Katotohanan|itinuturo]] sa [[Budismo]] na ang buhay ay isang [[Saṃsāra|walang-hanggang siklo]] ng [[Duḥkha|paghihirap]], kamatayan, at muling pagsilang kung saan maaaring [[Nirvana|makatakas]] ang tao sa pamamagitan ng pagsunod sa [[Walong Marangal na Daan]].<ref>{{cite web|last=Messerly|first=John|title=Summary of Buddhism on Human Nature|trans-title=Buod ng Budismo sa Kalikasan ng Tao|lang=en|website=Reason and Meaning|date=Oktubre 8, 2014|url=https://reasonandmeaning.com/2014/10/08/philosophy-of-human-nature-part-5-buddhism/|access-date=Disyembre 17, 2021}}</ref><ref>{{cite web|last=Cush|first=Denise|title=Buddhist worldview traditions|trans-title=Mga tradisyon sa pandaigdigang pagtingin ng mga Budista|lang=en|website=Re:Online|year=2020|url=https://www.reonline.org.uk/wp-content/uploads/2021/01/Buddhist-worldview-traditions.pdf|format=PDF|access-date=Disyembre 17, 2021|archive-date=Enero 30, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220130061618/https://www.reonline.org.uk/wp-content/uploads/2021/01/Buddhist-worldview-traditions.pdf|url-status=dead}}</ref> Samantala, naniniwala naman ang maraming [[Kristiyanismo|Kristiyano]] na [[Orihinal na kasalanan|ipinanganak na may kasalanan]] ang mga tao at [[Impiyerno sa Kristiyanismo|masusunog]] sila sa [[impiyerno]] maliban lang kung [[Pagligtas sa Kristiyanismo|iligtas]] sila ni [[Hesukristo]].<ref>{{cite web|title=What is the human condition according to the Bible?|trans-title=Ano ang kondisyon ng tao ayon sa Bibliya?|lang=en|access-date=Disyembre 17, 2021|website=Got Questions|url=https://www.gotquestions.org/human-condition.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20210517170147/https://www.gotquestions.org/human-condition.html|archive-date=Mayo 17, 2021}}</ref><ref>{{cite web|title=Human Nature and the Purpose of Existence|trans-title=Kalikasan ng Tao at ang Gamit ng Pag-iral|lang=en|url=https://www.patheos.com/library/christianity/beliefs/human-nature-and-the-purpose-of-existence|access-date=Disyembre 17, 2021|website=Patheos|archive-date=Nobyembre 28, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211128121635/https://www.patheos.com/library/christianity/beliefs/human-nature-and-the-purpose-of-existence}}</ref> === Pilosopiya === Isinulat ni [[Plato]] ang isang maimpluwensyang sinaunang pananaw tungkol sa paksa sa kanyang librong ''[[Ang Republika (Platon)|Republika]]''. Dito, ginalugad niya ang tanong na "ano ang katarungan?" at naghinuha na hindi ito usaping pang-indibidwal kundi isa itong usaping panlipunan, na naging dahilan upang mag-isip siya ng isang ''utopia''. Sinabi rin niya na ang bawat kaluluwa ng tao ay may tatlong bahagi: dahilan, espiritu, at gana.<ref>{{cite web|last=Brown|first=Eric|title=Plato's Ethics and Politics in ''The Republic''|trans-title=Ang Etika at Pulitika ni Plato sa ''Republika''|website=Stanford Encyclopedia of Philosophy|date=Setyembre 12, 2017|access-date=Disyembre 18, 2021|url=https://plato.stanford.edu/entries/plato-ethics-politics/|archive-url=https://web.archive.org/web/20171020024045/https://plato.stanford.edu/entries/plato-ethics-politics/|archive-date=Oktubre 20, 2017|lang=en}}</ref> Samantala, idineklara naman ni [[Rene Descartes]] ang sikat na ngayon na ''[[cogito, ergo sum]]'' ("nag-iisip ako, kaya ako ako") sa kanyang librong ''[[Diskurso sa Paraan]]'' noong 1637, dahil naniniwala siya na ang [[isip]] ng tao, lalo na ang [[pagdadahilan]], ay ang pangunahing taga-determina ng [[katotohanan]];<ref>{{cite web|title=cogito, ergo sum|website=Encyclopaedia Britannica|access-date=Disyembre 18, 2021|url=https://www.britannica.com/topic/cogito-ergo-sum|lang=en}}</ref> dahil dito, madalas siya ngayong ituring bilang ang ama ng [[modernong pilosopiya]].<ref>{{cite web|last=Watson|first=Richard A.|title=Rene Descartes|lang=en|url=https://www.britannica.com/biography/Rene-Descartes|website=Encyclopaedia Britannica|access-date=Disyembre 18, 2021}}</ref> May layunin naman ang [[eksistensyalismo]], sa pamumuno ni [[Jean Paul Sartre]], na malaman kung bakit may tao. Inilahad ni Sartre ang kanyang paniniwala sa [[tratado|tratadong]] pampilosopiya na ''[[Pagiging at Kawalan]]'' (1943). Ayon sa kanya, walang [[diyos]], kaya walang nakatadhana sa mga tao,<ref>{{cite web|last=Singer|first=Peter|access-date=Disyembre 20, 2021|title=ethics|trans-title=etika|website=Encyclopaedia Britannica|url=https://www.britannica.com/topic/ethics-philosophy|at=''existentialism''}}</ref> na isang aksidente at nagkataon lang na nagkaroon ng mga tao, at walang gamit ang buhay maliban lang sa kung anong binibigay ng [[kalayaan]].<ref>{{cite journal|last=Bhandari|first=D.R.|title=Existentialist Perception Of The Human Condition: With Special Reference To Sartre|trans-title=Eksistensyalismong Pananaw sa Kondisyon ng Tao: na may Natatanging Sanggunian kay Sartre|lang=en|journal=Twentieth World Congress of Philosophy|location=Boston, Massachusetts, Estados Unidos|year=1998|url=https://www.bu.edu/wcp/Papers/Cont/ContBhan.htm|access-date=Disyembre 20, 2021}}</ref> === Mga agham === Ang [[hiyarkiya ng pangangailangan]] ni [[Abraham Maslow]]<ref>{{cite web|title=Leadership and Human Behavior Motivation Information|trans-title=Impormasyon sa Pamumuno at Motibasyon sa Ugaling Pantao|lang=en|access-date=Disyembre 18, 2021|website=University o Massachusetts Amherst|archive-url=https://web.archive.org/web/20201028142303/https://www.umass.edu/living/leadership-and-human-behavior-motivation-information|archive-date=Oktubre 28, 2021|url=https://www.umass.edu/living/leadership-and-human-behavior-motivation-information}}</ref> at ang [[krisis ng pagkakakilanlan]] ang ilan sa mga teorya sa [[sikolohiya]] na tungkol sa paksang ito. May mga paraan din ito: ang [[logoterapiya]] na dinebelop ni [[Viktor Frankl]] para madiskubre at makumpirma ng indibidwal ang kabuluhan sa buhay,<ref>{{cite journal|last=Devoe|first=Daniel|title=Viktor Frankl's Logotherapy: The Search For Purpose and Meaning|trans-title=Logoterapiya ni Viktor Frankl: Ang Paghahanap sa Gamit at Kabuluhan|lang=en|url=http://www.inquiriesjournal.com/articles/660/2/viktor-frankls-logotherapy-the-search-for-purpose-and-meaning|year=2012|volume=4|issue=7|journal=Inquiries Journal|access-date=Disyembre 18, 2021|archive-date=Abril 11, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210411031015/http://www.inquiriesjournal.com/articles/660/2/viktor-frankls-logotherapy-the-search-for-purpose-and-meaning}}</ref> at ang [[terapiyang pang-ugaling kognitibo]], na unti-unting nagiging isang sikat na panlunas sa [[depresyon]].<ref>{{cite web|last=McLeod|first=Saul|title=Cognitive Behavioral Therapy – CBT|trans-title=Terapiyang Pang-ugaling Kognitibo|lang=en|year=2019|website=Simply Psychology|url=https://www.simplypsychology.org/cognitive-therapy.html|access-date=Disyembre 18, 2021|archive-date=Nobyembre 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211121033646/https://www.simplypsychology.org/cognitive-therapy.html}}</ref><ref>{{cite journal |last1 = Driessen |first1 = Ellen |last2 = Hollon|first2=Steven D.| year = 2010 | title = Cognitive Behavioral Therapy for Mood Disorders: Efficacy, Moderators and Mediators |url = https://archive.org/details/sim_psychiatric-clinics-of-north-america_2010-09_33_3/page/536 |trans-title=Terapiyang Pang-ugaling Kognitibo para sa mga Sakit sa Isip: Kahusayan, mga ''Moderator'', at mga ''Mediator''| journal = Psychiatric Clinics of North America | volume = 33 | issue = 3| pages = 537–55 | doi=10.1016/j.psc.2010.04.005 | pmid=20599132 | pmc=2933381|lang=en}}</ref> Samantala, naging isang mahalagang teorya ang biolohikal na [[teorya ng ebolusyon]] ni [[Charles Darwin]] nang inilathala niya ang kanyang librong ''[[On the Origin of Species|Ukol sa Pinagmulan ng mga Espesye]]'' noong 1859. Ingat na ingat siya sa pagbanggit sa 'tao' sa librong ito, ngunit binanggit niya ito sa huling kabanata:<ref name="lerwill">{{cite journal|last=Lerwill|first=Chris|title=On the origins of human nature|trans-title=Ukol sa pinagmulan ng kalikasan ng tao|lang=en|journal=British Psychological Society|volume=22|issue=11|date=Nobyembre 2009|url=https://thepsychologist.bps.org.uk/getfile/1729|format=PDF|access-date=Disyembre 19, 2021}}{{Dead link|date=Oktubre 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> {{quote|text=Sa malayong hinaharap, nakikita ko ang mga bukas na larangan para sa mga mas mahahalagang pananaliksik. Ibabase ang sikolohiya sa isang bagong pundasyon, yung may kinakailangang pagtamo sa bawat lakas ng kaisipan at kapasidad sa pagtatapos. Ibabato ang liwanag sa pinagmulan ng tao at ang kanyang kasaysayan.{{efn-lr|Orihinal: ''In the distant future I see open fields for far more important researches. Psychology will be based on a new foundation, that of the necessary acquirement of each mental power and capacity by graduation. Light will be thrown on the origin of man and his history.''}}|author=[[Charles Darwin]]|source=''[[On the Origin of Species|Ukol sa Pinagmulan ng mga Espesye]]'', unang edisyon, pa. 488<ref name="lerwill" />}} Ito ang nagbigay-daan upang umusbong ang mga paniniwalang tulad ng [[Darwinismong panlipunan]]<ref>{{cite web|title=social Darwinism|trans-title=Darwinismong panlipunan|website=Encyclopaedia Britannica|access-date=Disyembre 19, 2021|url=https://www.britannica.com/topic/social-Darwinism|lang=en}}</ref> at [[ebolusyong makadiyos]].<ref>{{cite web|last=Davis|first=Ted|title=Theistic Evolution: History and Beliefs|trans-title=Ebolusyong Makadiyos: Kasaysayan at Paniniwala|lang=en|date=Oktubre 15, 2018|url=https://biologos.org/series/science-and-the-bible/articles/theistic-evolution-history-and-beliefs|website=BioLogos|access-date=Disyembre 19, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211104041259/https://biologos.org/series/science-and-the-bible/articles/theistic-evolution-history-and-beliefs|archive-date=Nobyembre 4, 2021}}</ref> == Paggamit == Ginamit ni [[Hannah Arendt]] ang salita para sa pamagat ng kanyang librong tungkol sa [[Ang Kondisyon ng Tao (Arendt)|pilosopiyang pampulitika]] noong 1958.<ref>{{cite web|title=Hannah Arendt|lang=en|url=https://plato.stanford.edu/entries/arendt/|website=Stanford Encyclopedia of Philosophy|access-date=Disyembre 25, 2021|date=Hulyo 27, 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20190130223845/https://plato.stanford.edu/entries/arendt/|archive-date=Enero 30, 2019}}</ref> Ito rin ang pamagat ng [[Ang Kondisyon ng Tao (Magritte)|apat na ipininta]] ni [[René Magritte]] noong dekada 1930s at 1940s,<ref>{{cite web|title=''La condition humaine'', 1933|lang=en|access-date=Disyembre 25, 2021|url=https://www.nga.gov/collection/art-object-page.70170.html|website=National Gallery of Art}}</ref> at [[Ang Kondisyon ng Tao (Malraux)|sa nobela]] ni [[André Malraux]] noong 1933.<ref>{{cite journal|last=Stary|first=Sonya G.|title=The Self as Adversary in Malraux's ''La Condition Humaine''|trans-title=Ang Sarili bilang Kalaban sa ''La Condition Humaine'' [Ang Kondisyon ng Tao] ni Malraux|lang=en|date=Enero 1983|publisher=University of Pennsylvania Press|volume=8|issue=1|jstor=40551361|url=https://www.jstor.org/stable/40551361}}</ref> Samantala, ang salita rin ang nagsilbing pangalan para sa [[Ang Kondisyon ng Tao (Kobayashi)|tatlong pelikula]] ni [[Masaki Kobayashi]] noong dekada 1960s, na ibinase naman sa nobela ng kaparehong pangalan ni [[Junpei Gomikawa]] noong 1958.<ref>{{cite web|last=Mermelstein|first=David|title='The Human Condition' Review: A Japanese Epic in High-Def|date=Hunyo 8, 2021|access-date=Disyembre 25, 2021|website=Wall Street Journal|url=https://www.wsj.com/amp/articles/the-human-condition-review-a-japanese-epic-in-high-def-11623187343|trans-title=Rebyu sa 'Ang Kondisyon ng Tao': Isang High-Def na Epikong Hapon|lang=en}}</ref> == Talababa == {{notelist-lr}} == Tingnan din == * [[Likas na pagkatao|Kalikasan ng tao]] * [[Pagmumuni-muni]] == Sanggunian == {{reflist}} == Basahin din == * {{cite web|title=The Human Condition|trans-title=Ang Kondisyon ng Tao|last=Clapsis|first=Emmanuel|date=Pebrero 11, 2013|url=https://www.goarch.org/-/the-human-condition|website=Greek Orthodox Archdiocese of America}} — isang sanaysay tungkol sa kondisyon ng tao sa pananaw ng [[Simbahang Griyegong Ortodokso]]. {{Humanities}} [[Kategorya:Pilosopiya]] 7r9tb2bri9zdcqis8y0kdfqlgvyat9p 0 316157 2213501 2205366 2026-06-26T18:15:41Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2213501 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Mridanga_2.jpg|right|thumb]] Ang '''khol''' ay isang [[terracotta]] na may dalawang panig na tambol na ginagamit sa hilaga at [[silangang India]] para sa saliw ng [[musikang debosyonal]] (''[[bhakti]]''). Ito ay kilala rin bilang isang '''mridanga''' (< [[Wikang Sanskrito|Sanskrito]] {{Transl|sa|mrit}} + {{Transl|sa|anga}}, {{Literal na pagsasalin|luwad na biyas}}), hindi dapat ipagkamali sa ''[[mridangam]]''. Nagmula ito sa mga estado ng India ng [[Kanlurang Bengal]], [[Assam]], at [[Manipur]]. Ang tambol ay nilalaro gamit ang mga palad at daliri ng magkabilang kamay. == Paglalarawan == Ang khol ay itinuturing na kahawig ng sinaunang ''gopuchha'' na hugis ng mga tambol, gaya ng inilarawan sa [[Natya Shastra]]. Ang kanang mukha ng tambol ay may mataas na pitch at gumagawa ng metal na tunog, samantalang ang kaliwang mukha, ay gumagawa ng mas mababang tunog ng bass.<ref>{{Cite web|url=https://www.india-instruments.com/encyclopedia-khol.html|title=Khol - India Instruments|website=www.india-instruments.com|access-date=2019-10-20|archive-date=2019-10-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20191020082246/https://www.india-instruments.com/encyclopedia-khol.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.mridangams.com/2007/09/yathi.html|title=Yathi and Jathi - Classical Music Mridangam|website=www.mridangams.com|access-date=2019-10-20}}{{Dead link|date=Abril 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Konstruksiyon == [[Talaksan:Mridanga_parts_by_Jan_Kraus.jpg|right|thumb|Mga bahagi ng khol (mridanga)]] Ang khol ay isang tambol na may guwang na katawan ng lupa, na may mga ulo ng tambol sa magkabilang dulo, ang isa ay mas maliit kaysa sa isa. Ang mga ulo ng tambol ay gawa sa balat ng baka o kambing, at tatlong-layer at ginagamot ng isang bilog ng rice paste, pandikit, at bakal na kilala bilang ''[[syahi]]''. Ang ilang mga modernong instrumento ay ginawa gamit ang isang fiberglass na katawan at sintetikong mga ulo ng tambol. == Kasaysayan == Napakaraming kasaysayan tungkol sa pinagmulan nito. Ang iba't ibang uri ng Khol ay makukuha sa hilagang silangang India. Ang [[Odisha]], Manipur, Bengal, at Assames na Khol ay karaniwang matatagpuan sa iba't ibang anyo. Ang kahoy na khol ay ginawang terracotta ng Assamese polimata na [[Sankardev]].<ref name="Indian Literature2">{{cite book|title=Indian Literature|url=https://books.google.com/books?id=vmVjAAAAMAAJ|access-date=23 December 2012|year=1970|publisher=Sähitya Akademi.|page=84}}</ref> == Gamit == Ang khol ay itinuturing na mahalagang bahagi ng kultura ng [[Ek Saran Naam Dharma]] at ginagamit sa ''[[bhaona]]'' (mga dula), ''[[gayan-bayan]] ,'' prasanga-[[kirtan]] at [[borgeet]] (mga liriko na kanta). Kilala si Assames na polimata na si [[Sankardev|Sankardeva]] na inangkop at pinaunlad ang tradisyon ng gayan-bayan sa pamamagitan ng paggamit ng mga instrumentong pangmusika tulad ng khol at [[Taal (instrumento)|taal]]. Ayon sa Assames na [[mga Vaishnavite|Neo-Vaishnavita]], ang pagtugtog ng khol ay itinuturing na isang banal na aktibidad at ito rin ay itinuturing na isa sa pinakamahalagang tradisyonal na instrumentong pantambol.''<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/music/on-the-khol-trail/article21212672.ece|title=Soul of kirtans|last=Nandini|first=Dr M. Lalitha & M.|date=2017-11-30|work=The Hindu|access-date=2019-10-20|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref>'' Isa rin itong pangunahing instrumentong pangmusika na sinasabayan ng pagtatanghal ng [[Sattriya]].''<ref>{{Cite book|title=The Music and Musical Instruments of North Eastern India|last=Barthakur|first=Dilip Ranjan|publisher=Mittal Publications|year=2003|isbn=81-7099-881-6}}</ref>'' == Mga sanggunian == 72ijp55jmgjxrdnp1r12elsji7dgxh7 0 321830 2213512 2128074 2026-06-26T23:57:04Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2213512 wikitext text/x-wiki {{Infobox beauty pageant |image=Hilary Cruz and Riyo Mori (cropped).png |winner='''Riyo Mori''' |caption=Riyo Mori, Miss Universe 2007 |congeniality=Zhang Ningning <br> {{flagu|Tsina}} |photogenic=Anna Theresa Licaros <br> {{flagu|Pilipinas}} |date=28 Mayo 2007 |presenters={{Hlist|[[Mario Lopez]]|[[Vanessa Minnillo]]}} |acts=RBD |entrants=77 |placements=15 |venue=National Auditorium, [[Lungsod ng Mehiko]], [[Mehiko]] |broadcaster=<small>'''Internasyonal''':</small><br />{{Hlist|[[NBC]]|[[Telemundo]]}}<small>'''Opisyal''':</small><br />{{Hlist|Televisa}} |debuts={{Hlist|Montenegro|Serbiya|Tansaniya}} |withdraws={{Hlist|Etiyopiya|Gana|Hilagang Kapuluang Mariana|Irlanda|Kapuluang Kayman|Letonya|Lupangyelo|Namibya|Reyno Unido|San Vicente at ang Granadinas|Serbiya at Montenegro|Sint Maarten|Sri Lanka|Suwesya|Trinidad at Tobago|Tsile|Turkiya}} |returns={{Hlist|Barbados|Belis|Curaçao|Honduras|Italya}} |before=[[Miss Universe 2006|2006]] |next=[[Miss Universe 2008|2008]] |represented='''{{flagu|Hapon}}'''}} Ang '''Miss Universe 2007''' ay ang ika-56 na edisyon ng [[Miss Universe]] pageant, na ginanap sa National Auditorium, [[Lungsod ng Mehiko]], [[Mehiko]] noong 28 Mayo 2007.<ref>{{Cite news |last=Medel |first=Monica |date=29 Mayo 2007 |title=Japan's Mori wins troubled Miss Universe contest |language=en |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/article/us-mexico-missuniverse-idUSN2827122620070529 |access-date=13 Enero 2023}}</ref> Pagkatapos ng kompetisyon, kinoronahan ni Zuleyka Rivera ng [[Puerto Rico|Porto Riko]] si Riyo Mori ng [[Hapon]] bilang Miss Universe 2007. Ito ang ikalawang tagumpay ng Hapon sa kasaysayan ng kompetisyon.<ref>{{Cite web |last=Hernon |first=Matthew |date=19 Abril 2019 |title=Former Miss Universe Riyo Mori: "There Has Been a Shift in Attitude Towards Women in Japan" |url=https://www.tokyoweekender.com/art_and_culture/arts/former-miss-universe-riyo-mori-there-has-been-a-shift-in-attitude-towards-women-in-japan/ |access-date=4 Marso 2024 |website=Tokyo Weekender |language=ja}}</ref> Nagtapos bilang first runner-up si Natália Guimarães ng [[Brazil|Brasil]], samantalang nagtapos bilang second runner-up si Ly Jonaitis ng [[Venezuela|Beneswela]].<ref>{{Cite web |last=Watson |first=Julie |date=28 Mayo 2007 |title=Dancer from Japan crowned Miss Universe 2007 |url=https://www.seattletimes.com/nation-world/dancer-from-japan-crowned-miss-universe-2007/ |access-date=4 Marso 2024 |website=The Seattle Times |language=en-US}}</ref> Mga kandidata mula sa pitumpu't-pitong bansa at teritoryo ang kumalahok sa kompetisyong ito.<ref>{{Cite web |date=29 Mayo 2007 |title=Miss Universe 2007 |url=https://www.cbsnews.com/pictures/miss-universe-2007/ |access-date=13 Enero 2023 |website=CBS News |language=en-US}}</ref> Pinangunahan nina [[Mario Lopez]] at Miss Teen USA 1998 [[Vanessa Minnillo]] ang kompetisyon.<ref>{{Cite web |date=17 Mayo 2007 |title=Vanessa Minnillo and Mario Lopez to Host Miss Universe(R) 2007, Live From the National Auditorium in Mexico City on NBC, Monday, May 28, 9-11 PM ET |url=http://www.prnewswire.com/news-releases/vanessa-minnillo-and-mario-lopez-to-host-miss-universer-2007-live-from-the-national-auditorium-in-mexico-city-on-nbc-monday-may-28-9-11-pm-et-58310957.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924161148/http://www.prnewswire.com/news-releases/vanessa-minnillo-and-mario-lopez-to-host-miss-universer-2007-live-from-the-national-auditorium-in-mexico-city-on-nbc-monday-may-28-9-11-pm-et-58310957.html |archive-date=24 Setyembre 2015 |access-date=13 Enero 2023 |website=PR Newswire |language=en}}</ref> Nagtanghal ang Mehikanong Latin pop group na RBD sa edisyong ito.<ref>{{Cite web |date=26 Mayo 2007 |title=Mexican sensation to perform at Miss Universe |url=https://www.hindustantimes.com/fashion-and-trends/mexican-sensation-to-perform-at-miss-universe/story-sxh7zXEOmPbNn9y2Xnu06O.html |access-date=13 Enero 2023 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> == Kasaysayan == [[File:Ciudad_de_Mexico_-_1194_-_Auditorio_Nacional.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ciudad_de_Mexico_-_1194_-_Auditorio_Nacional.jpg|thumb|250x250px|Auditorio Nacional, Lungsod ng Mehiko, ang lokasyon ng Miss Universe 2007]] === Lokasyon at petsa ng kompetisyon === Noong 11 Pebrero 2007, inanunsyo ng pangulo ng ''Grupo Promotor Mu México'' na si Pedro Rodríguez na magaganap ang edisyong ito ng Miss Universe sa mga lungsod ng [[Talaan ng mga lungsod sa Mehiko|Cancún]] at [[Oaxaca]] sa Mayo 2007.<ref>{{Cite web |last= |first= |date=12 Pebrero 2007 |title=México será sede de Miss Universo 2007 |trans-title=Mexico will host Miss Universe 2007 |url=https://www.elsiglodetorreon.com.mx/noticia/2007/mexico-sera-sede-de-miss-universo-2007.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230830155835/https://www.elsiglodetorreon.com.mx/noticia/2007/mexico-sera-sede-de-miss-universo-2007.html |archive-date=30 Agosto 2023 |access-date=28 Pebrero 2024 |website=El Siglo de Torreón |language=es}}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |date=22 Pebrero 2021 |title=SCJN desecha queja de Trump en litigio por Miss Universo en México |trans-title=SCJN dismisses Trump's complaint in litigation over Miss Universe in Mexico |url=https://www.forbes.com.mx/noticias-suprema-corte-queja-trump-litigio-miss-universo-mexico/ |access-date=4 Marso 2024 |website=Forbes México |language=es-MX}}</ref> Gayunpaman, inanunsyo ng noo'y may-ari ng Miss Universe Organization na si Donald Trump at ang noo'y pangulo ng organisasyon na si Paula Shugart, na magaganap ang edisyong ito sa Auditorio Nacional sa [[Lungsod ng Mehiko]] sa 28 Mayo 2007.<ref>{{Cite web |date=30 Marso 2007 |title=NBC to Broadcast Miss Universe 2007 Live on May 28 from Mexico City |url=http://www.banderasnews.com/0704/ent-missuniverse.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220714054748/http://www.banderasnews.com/0704/ent-missuniverse.htm |archive-date=14 Hulyo 2022 |access-date=13 Enero 2023 |website=Banderas News |language=en}}</ref> Kinailangang tumanggi ng Oaxaca sa pagdaos ng kompetisyon dahil sa mga kaganapan na nangyayari sa lungsod. Dapat sanang magiging lokasyon ng ''national costume competition'' ang Monte Albán sa Oaxaca, ngunit ito ay inilipat sa Angel of Independence sa Lungsod ng Mehiko.<ref>{{Cite web |date=20 Mayo 2007 |title=Miss Universe 2007 national costumes II |url=https://www.seattlepi.com/news/slideshow/Miss-Universe-2007-national-costumes-II-3872.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220718163005/https://www.seattlepi.com/news/slideshow/Miss-Universe-2007-national-costumes-II-3872.php |archive-date=18 Hulyo 2022 |access-date=29 Pebrero 2024 |website=Seattle Post-Intelligencer |language=en-US}}</ref> === Pagpili ng mga kalahok === Ang mga kalahok mula sa pitumpu't-pitong bansa at teritoryo ay napili upang lumahok sa kompetisyon. Dalawang kandidata ang napili matapos maging ''runner-up'' sa kanilang kompetisyong pambansa, at dalawang kandidata ang napili matapos ang pag-urong ng orihinal na kalahok. ==== Mga pagpalit ==== Iniluklok si Sharon Kenett upang kumatawan sa bansang Israel matapos bumitiw sa kompetisyon si Liran Kohener upang tapusin ang kanyang ''mandatory military service''.<ref name=":12">{{Cite news |last=נתנזון |first=קרן |date=2 Mayo 2007 |title=היוניברס של שרון |language=he |work=Ynet |url=https://www.ynet.co.il/articles/0,7340,L-3394745,00.html |url-status=live |access-date=19 Hulyo 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220719030612/https://www.ynet.co.il/articles/0,7340,L-3394745,00.html |archive-date=3 Marso 2024}}</ref> Iniluklok ang ''first runner-up'' ng Miss Mauritius 2006 na si Sandra Faro upang kumatawan sa kanyang bansa matapos matuklasan na hindi umabot sa ''age requirement'' si Miss Mauritius 2006 Melody Selvon.<ref name=":02">{{Cite web |date=28 Abril 2007 |title=Sandra Faro à la conquête de l?univers |url=https://www.lexpress.mu/article/sandra-faro-%C3%A0-la-conqu%C3%AAte-de-lunivers |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220518050124/https://www.lexpress.mu/article/sandra-faro-%C3%A0-la-conqu%C3%AAte-de-lunivers |archive-date=18 May 2022 |access-date=3 Marso 2024 |website=L'Express |language=fr}}</ref> ==== Mga unang sali, pagbalik, at mga pag-urong ==== Unang sumali sa edisyong ito ang mga bansang Tansaniya, at Serbiya at Montenegro bilang dalawang hiwalay na bansa. Bumalik sa edisyong ito ang bansang Honduras na huling sumali noong [[Miss Universe 2002|2002]], at Barbados, Belis, Curaçao, at Italya na huling sumali noong [[Miss Universe 2005|2005]]. Hindi sumali ang mga bansang Etiyopiya, Gana, Hilagang Kapuluang Mariana, Irlanda, Kapuluang Kayman, Letonya, Lupangyelo, Namibya, Reyno Unido, San Vicente at ang Granadinas, Serbiya at Montenegro, Sint Maarten, Sri Lanka, Suwesya, Trinidad at Tobago, Tsile, at Turkiya sa edisyong ito. Naging dalawang magkahiwalay na bansa na ang Serbiya at Montenegro mula noong 3 Hunyo 2006.<ref>{{Cite web |date=4 Hunyo 2006 |title=Serbia and Montenegro pave separate roads - Europe - International Herald Tribune |url=https://www.nytimes.com/2006/06/04/world/europe/04iht-balk.1884692.html |access-date=4 Marso 2024 |website=The New York Times |language=en}}</ref> Hindi lumahok si Aruni Rajapaksha ng Sri Lanka dahil sa hindi isiniwalat na dahilan, ngunit lumahok siya sa sumunod na edisyon.<ref>{{Cite web |date=15 Abril 2007 |title=Aruni, Lanka’s new queen |url=https://www.sundaytimes.lk/070415/Plus/001_pls.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220627181038/https://www.sundaytimes.lk/070415/Plus/001_pls.html |archive-date=27 Hunyo 2022 |access-date=4 Marso 2024 |website=The Sunday Times |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Silva |first=Dhananjani |date=27 Hunyo 2021 |title=‘A peek into 80 different countries’ |url=https://www.sundaytimes.lk/080817/Plus/sundaytimesplus_26.html |access-date=4 Marso 2024 |website=The Sunday Times |language=en}}</ref> Bagama't inanunsyong lalahok sa Miss Universe dalawang taon bago ito mangyari, hindi lumahok si Casynella Olivierre ng San Vicente at ang Granadinas dahil sa hindi isiniwalat na dahilan.<ref>{{Cite web |date=8 Hulyo 2005 |title=Casynella shocks them |url=https://www.searchlight.vc/local-vibes/2005/07/08/casynella-shocks-them/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221023145918/https://www.searchlight.vc/local-vibes/2005/07/08/casynella-shocks-them/ |archive-date=23 Oktubre 2022 |access-date=4 Marso 2024 |website=Searchlight |language=en}}</ref> Hindi sumali si Lestapier Winqvist ng Suwesya matapos nitong sabihan na ang kompetisyon ay "[[Misohinya|misogonistiko]]".<ref>{{Cite web |date=13 Nobyembre 2013 |title=Eklat bei Wahl der Miss Universum |trans-title=Uproar at the election of Miss Universe |url=https://www.focus.de/panorama/welt/eklat-bei-wahl-der-miss-universum-mexiko_id_1980800.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220518163700/https://www.focus.de/panorama/welt/eklat-bei-wahl-der-miss-universum-mexiko_id_1980800.html |archive-date=18 May 2022 |access-date=4 Marso 2024 |website=Focus |language=de}}</ref> === Mga insidente sa panahon ng kompetisyon === Noong Abril 2007, nagkaroon ng kontrobesiya sa inisyal na ''national costume'' ni Rosa María Ojeda na Mehiko. Nakalarawan sa palda ng kanyang kasuotan ang mga imahe ng Cristero War, isang paghihimagsik ng mga Kataliko noong dekada 1920s kung saan libu-libo ang mga taong pinatay at binitin.<ref name="bbc">{{cite news |date=19 April 2007 |title=Miss Mexico 'war gown' toned down |publisher=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/6571061.stm |url-status=live |access-date=24 February 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121110150824/http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/6571061.stm |archive-date=10 November 2012}}</ref><ref>{{Cite web |date=19 Abril 2007 |title=Miss Mexico\'s pageant dress causes outrage - Taipei Times |url=https://www.taipeitimes.com/News/world/archives/2007/04/19/2003357310 |access-date=4 Marso 2024 |website=Taipei Times |language=en}}</ref> Kasama rin sa kasuotan ang isang ''bullet-studded'' na sinturon, at isang kuwintas na may krus.<ref name="bbc2">{{cite news |date=19 Abril 2007 |title=Miss Mexico 'war gown' toned down |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/6571061.stm |url-status=live |access-date=4 Marso 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121110150824/http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/6571061.stm |archive-date=10 Nobyembre 2012}}</ref> Kalaunan ay pinalitan ang ''national costume'' ni Ojeda upang maisama ang imahen ng [[Birhen ng Guadalupe]].<ref name="bbc2" /> == Mga resulta == [[Talaksan:Miss_Universe_2007_Map.PNG|thumb|250x250px| Mga bansa at teritoryong sumali sa Miss Universe 2007 at ang kanilang mga pagkakalagay.]][[Talaksan:Miss Universe 2007 rehearsals 8.jpg|thumb|250x250px|Mga kandidata ng Miss Universe 2007]] === Mga pagkakalagay === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay ! Kandidata |- | '''Miss Universe 2007''' | * '''{{Flagicon|JPN}} [[Hapon]]''' – '''Riyo Mori<ref name=":3">{{Cite web |last= |first= |date=29 Mayo 2007 |title=Japan Wins Miss Universe 2007 Title |url=https://peopleenespanol.com/article/japan-wins-miss-universe-2007-title/ |access-date=13 Enero 2023 |website=People en Español |language=es}}</ref>''' |- | 1st runner-up | * {{Flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] – Natália Guimarães<ref name=":3" /> |- | 2nd runner-up | * {{Flagicon|VEN}} [[Venezuela|Beneswela]] – Ly Jonaitis<ref name=":3" /> |- | 3rd runner-up | * {{Flagicon|KOR}} [[Timog Korea]] – Honey Lee<ref name=":3" /> |- | 4th runner-up | * {{Flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] – Rachel Smith<ref name=":3" /> |- | Top 10 | * {{Flagicon|ANG}} [[Angola|Anggola]] – Micaela Reis<ref name=":3" /> * {{flagicon|IND}} [[Indiya]] – Puja Gupta<ref name=":3" /> * {{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] – Rosa María Ojeda<ref name=":3" /> * {{Flagicon|NIC}} [[Nikaragwa]] – Xiomara Blandino<ref name=":3" /> * {{flagicon|TAN}} [[Tanzania|Tansaniya]] – Flaviana Matata<ref name=":3" /> |- | Top 15 | * {{Flagicon|DEN}} [[Dinamarka]] – Žaklina Šojić<ref name=":3" /> * {{Flagicon|SVN}} [[Eslobenya]] – Tjaša Kokalj<ref name=":3" /> * {{flagicon|CZE}} [[Republikang Tseko]] – Lucie Hadasová<ref name=":3" /> * {{flagicon|THA}} [[Thailand|Taylandiya]] – Farung Yuthithum<ref name=":3" /> * {{flagicon|UKR}} [[Ukraine|Ukranya]] – Lyudmila Bikmullina<ref name=":3" /> |} ==== Mga iskor sa kompetisyon ==== {| class="toccolours" style="float:right" | style="background-color:#FADADD;width:25px;" | | Nagwagi |- | style="background-color:#eadafd;" | | 1st runner-up |- | style="background-color:#ccff99;" | | 2nd runner-up |- | style="background-color:#ffff99;" | | 3rd runner-up |- | style="background-color:#d9eefb;" | | 4th runner-up |- | style="background-color:#ffdf9b;" | | Top 10 |- | style="background-color:#white;" | | Top 15 |} {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Bansa/Teritoryo ! Swimsuit ! Evening Gown |- style="background-color:#FADADD;" | '''{{Flagicon|JPN}} [[Hapon]]''' | '''9.599 (1)''' | '''8.943 (4)''' |- style="background-color:#eadafd;" |{{Flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] | 9.560 (2) | 9.599 (1) |- style="background-color:#ccff99;" |{{Flagicon|VEN}} [[Venezuela|Beneswela]] | 8.971 (7) | 9.510 (2) |- style="background-color:#ffff99;" |{{Flagicon|KOR}} [[Timog Korea]] | 9.458 (3) | 9.183 (3) |- style="background-color:#d9eefb;" |{{Flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] | 8.995 (6) | 8.754 (5) |- style="background-color:#ffdf9b;" |{{flagicon|TAN}} [[Tanzania|Tansaniya]] | 9.223 (4) | 8.488 (6) |- style="background-color:#ffdf9b;" |{{Flagicon|ANG}} [[Angola|Anggola]] | 9.150 (5) | 8.363 (7) |- style="background-color:#ffdf9b;" |{{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] | 8.527 (9) | 7.850 (8) |- style="background-color:#ffdf9b;" |{{flagicon|IND}} [[Indiya]] | 8.548 (8) | 7.825 (9) |- style="background-color:#ffdf9b;" |{{Flagicon|NIC}} [[Nikaragwa]] | 8.171 (10) | 7.674 (10) |- |{{Flagicon|SVN}} [[Eslobenya]] | 8.163 (11) | rowspan="5" | |- |{{Flagicon|CZE}} [[Republikang Tseko]] | 8.113 (12) |- |{{Flagicon|DEN}} [[Dinamarka]] | 7.969 (13) |- |{{flagicon|THA}} [[Thailand|Taylandiya]] | 7.940 (14) |- |{{flagicon|UKR}} [[Ukraine|Ukranya]] | 7.900 (15) |} === Mga espesyal na parangal === {| class="wikitable sortable" border="5" cellpadding="3" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #FFFFFF; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" !Parangal{{Efn|Hindi ginawad ang Best in National Costume Award sa edisyong ito.|name=B}} ! Kandidata |- | Miss Congeniality | * {{Flagicon|CHN}} [[Tsina]] – Zhang Ningning<ref>{{Cite web |date=28 Mayo 2007 |title=Miss Universe 2007 finals |url=https://www.seattlepi.com/news/slideshow/Miss-Universe-2007-finals-3889.php |access-date=13 Enero 2023 |website=Seattle Post-Intelligencer |language=en-US}}</ref> |- | Miss Photogenic | * {{Flagicon|PHL}} [[Pilipinas]] – Anna Theresa Licaros <ref>{{Cite news |last=Pazzibugan |first=Dona |last2=Burgonio |first2=TJ |date=30 Mayo 2007 |title=Grandmother's dream comes true for Miss U |language=en |pages=1; 20 |work=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://news.google.com/newspapers?id=hlQ1AAAAIBAJ&sjid=YiUMAAAAIBAJ&pg=3227%2C13037771 |access-date=13 Enero 2023}}</ref> |} == Kompetisyon == === Pormat ng kompetisyon === Mula sa dalawampu ng nakaraang taon, labinlimang ''semi-finalist'' ang napili sa pamamagitan ng paunang kompetisyon at ang mga ''closed-door interview''. Lumahok sa ''swimsuit competition'' ang dalawampung mga ''semi-finalist,'' at kalaunan ay pinili ang sampung mga ''semi-finalist''. Lumahok sa ''evening gown competition'' ang sampung mga ''semi-finalist'' at kalaunan ay pinili ang limang pinalista. Ito ang unang edisyon mula noong 2002 na ipinakita ang mga iskor ng mga kandidata sa telebisyon. Limang pinalista ang sumabak sa paunang ''question-and-answer round'' at ''final question''.<ref name=":32">{{Cite web |date=30 Mayo 2007 |title=Dancer From Japan Crowned Miss Universe 2007 |url=https://www.cleveland19.com/story/6580458/dancer-from-japan-crowned-miss-universe-2007 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220720031312/https://www.cleveland19.com/story/6580458/dancer-from-japan-crowned-miss-universe-2007/ |archive-date=20 Hulyo 2022 |access-date=4 Marso 2024 |website=WOIO Cleveland 19 News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=28 Mayo 2007 |title=Miss Universe 2007 finals -- top 15 (swimsuits) |url=https://www.seattlepi.com/news/slideshow/Miss-Universe-2007-finals-top-15-swimsuits-3886.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220720031201/https://www.seattlepi.com/news/slideshow/Miss-Universe-2007-finals-top-15-swimsuits-3886.php |archive-date=20 Hulyo 2022 |access-date=4 Marso 2024 |website=Seattle Post-Intelligencer |language=en-US}}</ref> === Komite sa pagpili === ==== Final telecast ==== * Tony Romo – Dallas Cowboys quarterback<ref name=":32" /> * James Kyson Lee – actor on Heroes<ref name=":32" /> * Nina Garcia – Hurado sa Project Runway at ''fashion director'' para sa Elle magazine<ref name=":32" /> * Dave Navarro – Amerikanong mang-aawit<ref name=":32" /> * Dayanara Torres – [[Miss Universe 1993]] mula sa Porto Riko<ref name=":32" /> * Mauricio Islas – Mehikanong aktor<ref name=":32" /> * Lindsay Clubine – ''briefcase model'' sa Deal or No Deal<ref name=":32" /> * Marc Bouwer – ''fashion designer<ref name=":32" />'' * [[Christiane Martel]] – [[Miss Universe 1953]] mula sa Pransiya<ref name=":32" /> * Michelle Kwan – 1998 Olympic ''silver medalist'', at 2002 Olympic ''figure skating bronze medalist<ref name=":32" />'' == Mga kandidata == Pitumpu't-pitong kandidata ang lumahok para sa titulo. {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" !Bansa/Teritoryo !Kandidata !Edad{{efn|Edad sa panahon ng kompetisyon|name=A}} !Bayan |- |{{Flagicon|ALB}} [[Albanya]] |Sadina Alla<ref>{{Cite web |date=3 Mayo 2007 |title=Albania |url=https://www.seattlepi.com/news/slideshow/Albania-3488.php |access-date=13 Enero 2023 |website=Seattle Post-Intelligencer |language=en-US}}</ref> |18 |[[Tirana]] |- |{{Flagicon|DEU}} [[Alemanya]] |Angelina Glass<ref>{{Cite news |last=Kreye |first=Lars |date=1 Mayo 2007 |title=Miss Universe: Von hungrigen Blondinen beinahe gelyncht |language=de |trans-title=Miss Universe: Almost lynched by hungry blondes |work=Die Welt |url=https://www.welt.de/vermischtes/article844341/Von-hungrigen-Blondinen-beinahe-gelyncht.html |access-date=13 Enero 2023}}</ref> |19 |[[Berlin]] |- |{{Flagicon|ANG}} [[Angola|Anggola]] |Micaela Reis<ref>{{Cite web |date=16 Disyembre 2006 |title=Angola: Micaela Reis Elected Miss Angola/2007 |url=https://allafrica.com/stories/200612180809.html |access-date=13 Enero 2023 |website=AllAfrica |language=en}}</ref> |18 |Fonte da Prata |- |{{Flagicon|Antigua and Barbuda}} [[Antigua at Barbuda]] |Stephanie Winter<ref>{{Cite web |date=5 Mayo 2007 |title=Antigua & Barbuda |url=https://www.seattlepi.com/news/slideshow/Antigua-Barbuda-3486.php |access-date=13 Enero 2023 |website=Seattle Post Intelligencer |language=en-US}}</ref> |18 |[[St. John's, Antigua and Barbuda|St. John's]] |- |{{flagicon|ARG}} [[Arhentina]] |Daniela Stucan<ref>{{Cite web |last= |first= |date=30 Abril 2007 |title=Representará a la Argentina en Miss Universo |trans-title=Will represent Argentina in Miss Universe |url=https://www.infobae.com/2007/04/30/314064-representara-la-argentina-miss-universo/ |access-date=13 Enero 2023 |website=Infobae |language=es-ES}}</ref> |25 |Ensenada |- |{{Flagicon|ARU}} [[Aruba]] |Carolina Raven<ref>{{Cite web |date=3 Mayo 2007 |title=Aruba |url=https://www.seattlepi.com/news/slideshow/Aruba-3484.php |access-date=13 Enero 2023 |website=Seattle Post-Intelligencer |language=en-US}}</ref> |23 |Tanki Leendert |- |{{Flagicon|AUS}} [[Australia|Australya]] |Kimberley Busteed<ref>{{Cite web |date=29 Mayo 2007 |title=Busteed out of Miss Universe race |url=https://www.smh.com.au/lifestyle/fashion/busteed-out-of-miss-universe-race-20070529-gdq997.html |access-date=13 Enero 2023 |website=The Sydney Morning Herald |language=en}}</ref> |18 |Gladstone |- |{{Flagicon|NZL}} [[New Zealand|Bagong Silandiya]] |Laural Barrett<ref>{{Cite web |date=13 Mayo 2007 |title=Lovely Laural out to own the universe |url=https://www.nzherald.co.nz/nz/lovely-laural-out-to-own-the-universe/5F3BZYFB2DB7FTS5KGDGUAD2G4/ |access-date=3 Marso 2024 |website=The New Zealand Herald |language=en-NZ}}</ref> |20 |[[:en:Christchurch|Christchurch]] |- |{{Flagicon|Bahamas}} [[Bahamas]] |Trinere Lynes<ref>{{Cite web |date=3 Mayo 2007 |title=Bahamas |url=https://www.seattlepi.com/news/slideshow/Bahamas-3482.php |access-date=13 Enero 2023 |website=Seattle Post-Intelligencer |language=en-US}}</ref> |18 |[[New Providence]] |- |{{Flagicon|BAR}} [[Barbados]] |Jewel Garner<ref>{{Cite web |date=3 Mayo 2007 |title=Barbados |url=https://www.seattlepi.com/news/slideshow/Barbados-3481.php |access-date=13 Enero 2023 |website=Seattle Post-Intelligencer |language=en-US}}</ref> |24 |Christ Church |- |{{Flagicon|BEL}} [[Belhika]] |Annelien Coorevits<ref>{{Cite web |date=15 Enero 2019 |title=Annelien Coorevits haalt herinneringen op aan haar jaar als Miss België: “Darline heeft mijn ouders gebeld om te zeggen dat ze me zou ontslaan” |trans-title=Annelien Coorevits has memories of her year as Miss België: "Darline heeft mijn ouders gebeld om te zeggen dat ze me zou otslaan" |url=https://www.hln.be/showbizz/annelien-coorevits-haalt-herinneringen-op-aan-haar-jaar-als-miss-belgie-darline-heeft-mijn-ouders-gebeld-om-te-zeggen-dat-ze-me-zou-ontslaan~a1be8f03/ |access-date=13 Enero 2023 |website=Het Laatste Nieuws |language=nl}}</ref> |21 |Wijtschate |- |{{Flagicon|BLZ}} [[Belize|Belis]] |Maria Jeffery<ref>{{Cite web |date=9 Agosto 2007 |title=Maria Jeffery, Miss Belize, takes La Reina de La Costa Maya crown |url=https://amandala.com.bz/news/maria-jeffery-miss-belize-takes-la-reina-de-la-costa-maya-crown/ |access-date=13 Enero 2023 |website=Amandala |language=en-US}}</ref> |25 |Belize City |- |{{Flagicon|VEN}} [[Venezuela|Beneswela]] |Ly Jonaitis<ref>{{Cite web |last=Fiorucci |first=Erika |date=15 Setyembre 2006 |title=Ly Jonaitis es Miss Venezuela 2006 |trans-title=Ly Jonaitis is Miss Venezuela 2006 |url=https://www.eluniversal.com/2006/09/15/til_art_15318N.shtml |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070701214351/https://www.eluniversal.com/2006/09/15/til_art_15318N.shtml |archive-date=1 Hulyo 2007 |access-date=13 Enero 2023 |website=El Universal}}</ref> |21 |Tocuyito |- |{{Flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] |Natália Guimarães<ref>{{Cite web |date=15 Abril 2007 |title=Mineira Natália Guimarães é a nova Miss Brasil |trans-title=Mineira Natália Guimarães is a new Miss Brazil |url=https://g1.globo.com/Noticias/Brasil/0,,MUL22149-5598,00-MINEIRA+NATALIA+GUIMARAES+E+A+NOVA+MISS+BRASIL.html |access-date=13 Enero 2023 |website=G1 |language=pt}}</ref> |22 |Belo Horizonte |- |{{Flagicon|BUL}} [[Bulgarya]] |Gergana Kochanova<ref>{{Cite web |date=17 Marso 2007 |title=Bulgaria Elects New Beauty Queen |url=https://www.novinite.com/articles/78022/Bulgaria+Elects+New+Beauty+Queen |access-date=13 Enero 2023 |website=Novinite |language=en}}</ref> |20 |[[Sopiya]] |- |{{Flagicon|BOL}} [[Bolivia|Bulibya]] |Jessica Jordan<ref>{{Cite news |last=Llana Miller |first=Sara |date=11 Abril 2007 |title=In Bolivia, beauty is queen |work=Christian Science Monitor |url=https://www.csmonitor.com/2007/0411/p13s01-lign.html |access-date=13 Enero 2023 |issn=0882-7729}}</ref> |23 |Huacaraje |- |{{Flagicon|CUR}} [[Curaçao]] |Naemi Monte<ref>{{Cite web |date=3 Mayo 2007 |title=Curacao |url=https://www.seattlepi.com/news/slideshow/Curacao-3500.php |access-date=13 Enero 2023 |website=Seattle Post-Intelligencer |language=en-US}}</ref> |20 |Willemstad |- |{{Flagicon|DEN}} [[Dinamarka]] |Žaklina Šojić<ref>{{Cite web |date=3 Mayo 2007 |title=Denmark |url=https://www.seattlepi.com/news/slideshow/Denmark-3496.php |access-date=13 Enero 2023 |website=Seattle Post-Intelligencer |language=en-US}}</ref> |25 |[[Copenhague]] |- |{{Flagicon|EGY}} [[Ehipto]] |Ehsan Hatem<ref>{{Cite web |date=3 Mayo 2007 |title=Egypt |url=https://www.seattlepi.com/news/slideshow/Egypt-3493.php |access-date=13 Enero 2023 |website=Seattle Post-Intelligencer |language=en-US}}</ref> |21 |[[Cairo]] |- |{{flagicon|ECU}} [[Ecuador|Ekwador]] |Lugina Cabezas<ref>{{Cite web |date=3 Mayo 2007 |title=Ecuador |url=https://www.seattlepi.com/news/slideshow/Ecuador-3494.php |access-date=13 Enero 2023 |website=Seattle Post-Intelligencer |language=en-US}}</ref> |20 |[[Quito]] |- |{{flagicon|ESA}} [[El Salvador]] |Lissette Rodríguez<ref>{{Cite web |date=15 Abril 2007 |title=Lissette Rodriguez crowned Miss El Salvador |url=http://www.chinadaily.com.cn/lifestyle/2007-04/15/content_850785.htm |access-date=13 Enero 2023 |website=China Daily |language=en}}</ref> |22 |Mejicanos |- |{{Flagicon|SVK}} [[Slovakia|Eslobakya]] |Lucia Senášiová<ref>{{Cite web |date=1 Abril 2007 |title=Slovenskou Miss Universe 2007 sa stala modelka Lucia Senášiová |trans-title=Model Lucia Senášiová became Slovak Miss Universe 2007 |url=https://casprezeny.pluska.sk/moda-a-krasa/slovenskou-miss-universe-2007-stala-modelka-lucia-senasiova |access-date=13 Enero 2023 |website=Casprezeny.pluska.sk |language=sk}}</ref> |23 |[[Bratislava]] |- |{{Flagicon|SVN}} [[Eslobenya]] |Tjaša Kokalj<ref>{{Cite web |last= |date=21 Abril 2007 |title=V Portorožu okronali Tjašo Kokalj |trans-title=Tjaša Kokalj was crowned in Portorož |url=https://old.delo.si/druzba/v-portorozu-okronali-tjaso-kokalj.html |access-date=13 Enero 2023 |website=Delo |language=sl-si}}</ref> |21 |[[Liubliana]] |- |{{Flagicon|SPA}} [[Espanya]] |Natalia Zabala<ref>{{Cite web |date=27 Marso 2007 |title=Natalia Zabala, nueva Miss España 2007 |trans-title=Natalia Zabala, new Miss España 2007 |url=https://www.abc.es/estilo/gente/abci-natalia-zabala-nueva-miss-espana-2007-200703270300-1632209536610_noticia.html |access-date=13 Enero 2023 |website=ABC |language=es}}</ref> |24 |San Sebastián |- |{{Flagicon|USA}} [[Miss USA|Estados Unidos]] |Rachel Smith<ref>{{Cite web |last=Pres |first= |date=23 Marso 2007 |title=New Miss USA crowned |url=https://www.denverpost.com/2007/03/23/new-miss-usa-crowned/ |access-date=13 Enero 2023 |website=The Denver Post |language=en-US}}</ref> |22 |[[Clarksville, Tennessee|Clarksville]] |- |{{Flagicon|EST}} [[Estonya]] |Viktoria Azovskaja<ref>{{Cite web |date=9 Marso 2007 |title=Eesti Miss Estoniaks krooniti tudengineiu Viktoria Azovskaja |trans-title=Student girl Viktoria Azovskaja was crowned Miss Estonia |url=https://www.postimees.ee/1638309/eesti-miss-estoniaks-krooniti-tudengineiu-viktoria-azovskaja |access-date=13 Enero 2023 |website=Postimees |language=et}}</ref> |20 |[[Tallin|Tallinn]] |- |{{flagicon|Greece}} [[Gresya]] |Doukissa Nomikou<ref>{{Cite web |last= |first= |date=12 Mayo 2012 |title=Η Δούκισσα Νομικού από τα Καλλιστεία του 2007 μέχρι σήμερα! |trans-title=The Duchess of Nomiko from the Beauty Pageants of 2007 until now! |url=https://www.gossip-tv.gr/g-fashion/story/187769/i-doykissa-nomikoy-apo-ta-kallisteia-toy-2007-mehri-simera |access-date=13 Enero 2023 |website=Gossip-tv.gr |language=el}}</ref> |20 |[[Atenas]] |- |{{flagicon|Guatemala}} [[Guwatemala]] |Alida Boer<ref>{{Cite web |date=3 Mayo 2007 |title=Guatemala |url=https://www.seattlepi.com/news/slideshow/Guatemala-3512.php |access-date=13 Enero 2023 |website=Seattle Post-Intelligencer |language=en-US}}</ref> |22 |[[Lungsod ng Guatemala|Lungsod ng Guwatemala]] |- |{{Flagicon|GUY}} [[Guyana]] |Meleesea Payne |21 |[[Georgetown]] |- |{{Flagicon|JAM}} [[Jamaica|Hamayka]] |Zahra Redwood<ref>{{Cite web |last=Walters |first=Basil |date=1 Abril 2007 |title=Rastafarians embrace first beauty queen |url=https://www.jamaicaobserver.com/news/rastafarians-embrace-first-beauty-queen/ |access-date=13 Enero 2023 |website=Jamaica Observer |language=en-US}}</ref> |25 |August Town |- |'''{{Flagicon|JPN}} [[Hapon]]''' |'''Riyo Mori'''<ref>{{Cite web |date=15 Marso 2007 |title=＜2007ミス・ユニバース＞日本代表に森理世さん - 東京 |trans-title=<2007 Miss Universe> Riyo Mori to represent Japan - Tokyo |url=https://www.afpbb.com/articles/-/2195717 |access-date=13 Enero 2023 |website=Agence France-Presse |language=ja}}</ref> |20 |[[Shizuoka]] |- |{{Flagicon|GEO}} [[Heorhiya]] |Ana Giorgelashvili<ref>{{Cite web |date=3 Mayo 2007 |title=Georgia |url=https://www.seattlepi.com/news/slideshow/Georgia-3516.php |access-date=13 Enero 2023 |website=Seattle Post-Intelligencer |language=en-US}}</ref> |19 |Martvili |- |{{Flagicon image|Flag of Honduras (1949–2022).svg}} [[Honduras]] |Wendy Salgado<ref>{{Cite web |date=3 Mayo 2007 |title=Honduras |url=https://www.seattlepi.com/news/slideshow/Honduras-3510.php |access-date=13 Enero 2023 |website=Seattle Post-Intelligencer |language=en-US}}</ref> |24 |[[Tegucigalpa]] |- |{{flagicon|IND}} [[Indiya]] |Puja Gupta<ref>{{Cite web |date=9 Abril 2007 |title=Sarah Jane crowned Miss India 2007 |url=https://www.hindustantimes.com/india/sarah-jane-crowned-miss-india-2007/story-iqGKphyQqLU25ccW3AVggK.html |access-date=13 Enero 2023 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> |23 |[[New Delhi]] |- |{{Flagicon|IDN}} [[Indonesya]] |Agni Pratistha<ref>{{Cite web |date=25 Agosto 2006 |title=Putri Indonesia 2006: Agni Pratistha Arkadewi |trans-title=Miss Indonesia 2006: Agni Pratistha Arkadewi |url=https://hot.detik.com/celeb/d-662287/putri-indonesia-2006-agni-pratistha-arkadewi |access-date=13 Enero 2023 |website=detik.com |language=id-ID}}</ref> |19 |[[Jakarta]] |- |{{Flagicon|ISR}} [[Israel]] |Sharon Kenett<ref name=":1">{{Cite news |last=נתנזון |first=קרן |date=2 Mayo 2007 |title=היוניברס של שרון |language=he |trans-title=Sharon's universe |work=Ynet |url=https://www.ynet.co.il/articles/0,7340,L-3394745,00.html |access-date=13 Enero 2023}}</ref> |21 |[[Tel-Abib]] |- |{{Flagicon|ITA}} [[Italya]] |Valentina Massi<ref>{{Cite web |date=3 Mayo 2007 |title=Italy |url=https://www.seattlepi.com/news/slideshow/Italy-3505.php |access-date=13 Enero 2023 |website=Seattle Post-Intelligencer |language=en-US}}</ref> |24 |[[Forlimpopoli]] |- |{{flagicon|Canada}} [[Canada|Kanada]] |Inga Skaya<ref>{{Cite web |date=3 Mayo 2007 |title=Canada |url=https://www.seattlepi.com/news/slideshow/Canada-3474.php |access-date=13 Enero 2023 |website=Seattle Post-Intelligencer |language=en-US}}</ref> |21 |[[Toronto]] |- |{{Flagicon|VIR}} [[US Virgin Islands|Kapuluang Birhen ng Estados Unidos]] |Renata Christian<ref>{{Cite web |date=3 Mayo 2007 |title=U.S. Virgin Islands |url=https://www.seattlepi.com/news/slideshow/U-S-Virgin-Islands-3548.php |access-date=13 Enero 2023 |website=Seattle Post-Intelligencer |language=en-US}}</ref> |23 |Saint Thomas |- |{{Flagicon|TCA}} [[Kapuluang Turks at Caicos]] |Saneita Been<ref>{{Cite web |date=3 Mayo 2007 |title=Turks & Caicos |url=https://www.seattlepi.com/news/slideshow/Turks-Caicos-3552.php |access-date=13 Enero 2023 |website=Seattle Post-Intelligencer |language=en-US}}</ref> |21 |Providenciales |- |{{flagicon|KAZ}} [[Kasakistan]] |Gaukhar Rakhmetaliyeva<ref>{{Cite web |date=3 Mayo 2007 |title=Kazakhstan |url=https://www.seattlepi.com/news/slideshow/Kazakhstan-3526.php |access-date=13 Enero 2023 |website=Seattle Post-Intelligencer |language=en-US}}</ref> |20 |[[Almaty]] |- |{{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] |Eileen Roca<ref>{{Cite web |last=Lopez Guelli |first=Pablo |date=16 Nobyembre 2006 |title=Brasileira miss Colômbia diz que comer é segredo do sucesso |trans-title=Brazilian Miss Colombia says eating is the secret to success |url=https://g1.globo.com/Noticias/Mundo/0,,AA1352888-5602,00-BRASILEIRA+MISS+COLOMBIA+DIZ+QUE+COMER+E+SEGREDO+DO+SUCESSO.html |access-date=13 Enero 2023 |website=G1}}</ref> |20 |[[Valledupar]] |- |{{flagicon|CRI}} [[Costa Rica|Kosta Rika]] |Verónica González<ref>{{Cite web |last=Traube |first=Irene |date=17 Marso 2007 |title=Verónica González es Miss Costa Rica 2007 |trans-title=Verónica González is Miss Costa Rica 2007 |url=https://www.nacion.com/ciencia/veronica-gonzalez-es-miss-costa-rica-2007/T5B5TKEJERDLLIOHQQBXNCJCBE/story/ |access-date=13 Enero 2023 |website=La Nación |language=es}}</ref> |24 |Orotina |- |{{flagicon|HRV}} [[Croatia|Kroasya]] |Jelena Maros<ref>{{Cite web |date=4 Pebrero 2007 |title=Jelena Maroš Miss Universe Hrvatske 2007. |trans-title=Jelena Maroš Miss Universe Croatia 2007. |url=https://www.jutarnji.hr/naslovnica/jelena-maros-miss-universe-hrvatske-2007.-3839844 |access-date=13 Enero 2023 |website=Jutarnji list |language=hr-hr}}</ref> |19 |Split |- |{{Flagicon|LBN}} [[Lebanon|Libano]] |Nadine Njeim<ref>{{Cite web |date=29 Abril 2007 |title=Nadine Njeim Miss Lebanon 2007 |url=https://www.albawaba.com/entertainment/nadine-njeim-miss-lebanon-2007 |access-date=13 Enero 2023 |website=Al Bawaba |language=en}}</ref> |19 |Maaser El Shouf |- |{{flagicon|MYS}} [[Malaysia]] |Adelaine Chin Ai Nee<ref>{{Cite web |date=3 Mayo 2007 |title=Malaysia |url=https://www.seattlepi.com/news/slideshow/Malaysia-3523.php |access-date=13 Enero 2023 |website=Seattle Post-Intelligencer |language=en-US}}</ref> |23 |[[Kuala Lumpur]] |- |{{Flagicon|MUS}} [[Mawrisyo]] |Sandra Faro<ref name=":0">{{Cite web |date=28 Abril 2007 |title=Sandra Faro à la conquête de l?univers |trans-title=Sandra Faro conquering the universe |url=https://www.lexpress.mu/article/sandra-faro-%C3%A0-la-conqu%C3%AAte-de-lunivers |access-date=13 Enero 2023 |website=L'Express |language=fr |archive-date=18 Mayo 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220518050124/https://www.lexpress.mu/article/sandra-faro-%C3%A0-la-conqu%C3%AAte-de-lunivers |url-status=dead }}</ref> |20 |Quatre Bornes |- |{{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] |Rosa María Ojeda<ref>{{Cite web |last= |first= |date=30 Marso 2007 |title=Traicionan los nervios a Nuestra Belleza México |trans-title=Nerves betray Nuestra Belleza México |url=https://www.elsiglodetorreon.com.mx/noticia/2007/traicionan-los-nervios-a-nuestra-belleza-mexico.html |access-date=13 Enero 2023 |website=El Siglo de Torreón |language=es}}</ref> |20 |[[Culiacán]] |- |{{Flagicon|MNE}} [[Montenegro]] |Snežana Bušković |19 |[[Podgorica]] |- |{{flagicon|NGA}} [[Nigeria|Niherya]] |Ebinabo Potts-Johnson<ref>{{Cite web |last= |date=29 Marso 2007 |title=MBGN 2007 |url=https://www.bellanaija.com/2007/03/mbgn-2007/ |access-date=13 Enero 2023 |website=BellaNaija |language=en-US}}</ref> |19 |Port Harcourt |- |{{Flagicon|NIC}} [[Nikaragwa]] |Xiomara Blandino<ref>{{Cite web |date=18 Marso 2007 |title=Xiomara Blandino es... Miss Nicaragua 2007 |trans-title=Xiomara Blandino is... Miss Nicaragua 2007 |url=https://www.laprensani.com/2007/03/18/espectaculo/1480501-xiomara-blandino-es-miss-nicaragua-2007 |access-date=13 Enero 2023 |website=La Prensa |language=es}}</ref> |22 |[[Managua]] |- |{{Flagicon|NOR}} [[Noruwega]] |[[Kirby Ann Basken]]<ref>{{Cite web |last=Høigilt |first=Henriette |date=10 Abril 2007 |title=Kirby og Lisa-Mari vant |trans-title=Kirby and Lisa-Mari won |url=http://www.seher.no/403138/vant-frk-norge |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110724013618/http://www.seher.no/403138/vant-frk-norge |archive-date=24 Hulyo 2011 |access-date=13 Enero 2023 |website=Se og Hør |language=no}}</ref> |21 |[[Oslo]] |- |{{flagicon|PAN}} [[Panama]] |Sorangel Matos<ref>{{Cite web |date=3 Mayo 2007 |title=Panama |url=https://www.seattlepi.com/news/slideshow/Panama-3542.php |access-date=13 Enero 2023 |website=Seattle Post-Intelligencer |language=en-US}}</ref> |22 |Yaviza |- |{{Flagicon|PAR}} [[Paraguay|Paragway]] |María José Maldonado<ref>{{Cite web |date=18 Marso 2007 |title=María José Maldonado es la nueva Miss Paraguay |trans-title=María José Maldonado is the new Miss Paraguay |url=https://www.ultimahora.com/maria-jose-maldonado-es-la-nueva-miss-paraguay-n27419.html |access-date=13 Enero 2023 |website=Última Hora |language=es-ES}}</ref> |21 |Fernando de la Mora |- |{{flagicon|PER}} [[Peru]] |Jimena Elías<ref>{{Cite web |last= |first= |date=16 Abril 2007 |title=Miss Perú Universo... a dedo |trans-title=Miss Peru Universe... by hand |url=https://larepublica.pe/tendencias/252261-miss-peru-universo-a-dedo/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220720041444/https://larepublica.pe/tendencias/252261-miss-peru-universo-a-dedo/ |archive-date=20 Hulyo 2022 |access-date=13 Enero 2023 |website=La República |language=es}}</ref> |18 |[[Lungsod ng Lima|Lima]] |- |{{Flagicon|PHL}} [[Binibining Pilipinas|Pilipinas]] |Anna Theresa Licaros<ref name=":2">{{Cite news |last=Adina |first=Armin |date=5 Marso 2007 |title=Top UP graduate is RP bet to Miss Universe pageant |language=en |pages=A2 |work=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://news.google.com/newspapers?id=1FY1AAAAIBAJ&sjid=eiUMAAAAIBAJ&pg=1061%2C8165420 |access-date=13 Enero 2023}}</ref> |22 |[[Cuenca, Batangas|Cuenca]] |- |{{Flagicon|FIN}} [[Pinlandiya]] |Noora Hautakangas<ref>{{Cite web |date=10 Pebrero 2007 |title=Miss Suomi Noora Hautakangas: Nipistäkää mua! |trans-title=Miss Finland Noora Hautakangas: Pinch me! |url=https://www.is.fi/miss-suomi/art-2000000137681.html |access-date=13 Enero 2023 |website=Ilta-Sanomat |language=fi}}</ref> |23 |Soini |- |{{flagicon|POL}} [[Polonya]] |Dorota Gawron<ref>{{Cite web |date=21 Agosto 2006 |title=Miss Polonią ponownie brunetka |trans-title=Miss Polonia is a brunette again |url=https://www.wprost.pl/zycie/94099/Miss-Polonia-ponownie-brunetka.html |access-date=13 Enero 2023 |website=Wprost |language=pl}}</ref> |23 |Częstochowa |- |{{flagicon|PUR}} [[Puerto Rico|Porto Riko]] |Wilmadilis Blasini<ref>{{Cite web |date=3 Mayo 2007 |title=Puerto Rico |url=https://www.seattlepi.com/news/slideshow/Puerto-Rico-3537.php |access-date=13 Enero 2023 |website=Seattle Post-Intelligencer |language=en-US}}</ref> |25 |Guayanilla |- |{{Flagicon|FRA}} [[Pransiya]] |Rachel Legrain-Trapani<ref>{{Cite web |date=11 Disyembre 2006 |title=Rachel, Miss France 2007 |url=https://www.ladepeche.fr/article/2006/12/11/56758-rachel-miss-france-2007.html |access-date=13 Enero 2023 |website=La Dépêche du Midi |language=fr}}</ref> |18 |Saint Quentin |- |{{Flagicon|DOM}} [[Republikang Dominikano]] |Massiel Taveras<ref>{{Cite web |last= |first= |date=24 Marso 2007 |title=Una reina de múltiples facetas |trans-title=A queen of many facets |url=https://listindiario.com/la-vida/2007/03/24/7204/una-reina-de-multiples-facetasnbspnbsp |access-date=13 Enero 2023 |website=Listín Diario |language=es}}</ref> |22 |Santiago de los Caballeros |- |{{Flagicon|CZE}} [[Republikang Tseko]] |Lucie Hadašová<ref>{{Cite web |date=25 Pebrero 2007 |title=Českou Miss 2007 se stala Lucie Hadašová |trans-title=Lucie Hadašová became Czech Miss 2007 |url=https://www.lidovky.cz/relax/zajimavosti/ceskou-miss-2007-se-stala-lucie-hadasova.A070225_100235_ln_zabava_svo |access-date=13 Enero 2023 |website=Lidové noviny |language=cs}}</ref> |20 |Strážnice |- |{{flagicon|RUS}} [[Rusya]] |Tatiana Kotova<ref>{{Cite web |date=16 Disyembre 2006 |title=Татьяна Котова из Ростова-на-Дону будет представлять Россию на "Мисс Вселенная" |trans-title=Tatyana Kotova from Rostov-on-Don will represent Russia at Miss Universe |url=https://www.e1.ru/text/entertainment/2006/12/16/51939781/ |access-date=13 Enero 2023 |website=e1.ru |language=ru |archive-date=13 Enero 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230113145625/https://www.e1.ru/text/entertainment/2006/12/16/51939781/ |url-status=dead }}</ref> |21 |[[Mosku]] |- |{{flagicon|ZMB}} [[Sambia|Sámbia]] |Rosemary Chileshe<ref>{{Cite web |date=3 Mayo 2007 |title=Zambia |url=https://www.seattlepi.com/news/slideshow/Zambia-3546.php |access-date=13 Enero 2023 |website=Seattle Post-Intelligencer |language=en-US}}</ref> |26 |[[Lusaka]] |- |{{Flagicon|LCA}} [[Santa Lucia (bansa)|Santa Lucia]] |Yoanna Henry<ref>{{Cite web |date=3 Mayo 2007 |title=St. Lucia |url=https://www.seattlepi.com/news/slideshow/St-Lucia-3557.php |access-date=13 Enero 2023 |website=Seattle Post-Intelligencer |language=en-US}}</ref> |25 |Soufrière |- |{{Flagicon|SRB}} [[Serbia|Serbiya]] |Teodora Marčić<ref>{{Cite web |date=3 Mayo 2007 |title=Serbia |url=https://www.seattlepi.com/news/slideshow/Serbia-3534.php |access-date=13 Enero 2023 |website=Seattle Post-Intelligencer |language=en-US}}</ref> |19 |Novi Sad |- |{{Flagicon|SGP}} [[Singapore|Singapura]] |Jessica Tan<ref>{{Cite web |date=3 Mayo 2007 |title=Singapore |url=https://www.seattlepi.com/news/slideshow/Singapore-3533.php |access-date=13 Enero 2023 |website=Seattle Post-Intelligencer |language=en-US}}</ref> |25 |Singapura |- |{{flagicon|SUI}} [[Suwisa]] |Christa Rigozzi<ref>{{Cite web |last=Burnand |first=Frédéric |date=10 Setyembre 2006 |title=Miss Schweiz: Anatomie eines Erfolges |trans-title=Miss Switzerland: Anatomy of a success |url=https://www.swissinfo.ch/ger/miss-schweiz--anatomie-eines-erfolges/612932 |access-date=13 Enero 2023 |website=Swissinfo |language=de}}</ref> |24 |Monte Carasso |- |{{Flagicon|TZA}} [[Tanzania|Tansaniya]] |Flaviana Matata<ref>{{Cite web |date=16 Abril 2007 |title=Flaviana crowned Miss Universe Tanzania 2007 |url=https://bongo5.com/flaviana-crowned-miss-universe-tanzania-2007-04-2007/ |access-date=13 Enero 2023 |website=Bongo5.com}}</ref> |19 |Shinyanga |- |{{Flagicon|THA}} [[Thailand|Taylandiya]] |Farung Yuthithum<ref>{{Cite web |date=3 Mayo 2007 |title=Thailand |url=https://www.seattlepi.com/news/slideshow/Thailand-3553.php |access-date=13 Enero 2023 |website=Seattle Post-Intelligencer |language=en-US}}</ref> |20 |Pathum Thani |- |{{Flagicon|ZAF}} [[South Africa|Timog Aprika]] |Megan Coleman<ref>{{Cite web |date=11 Disyembre 2006 |title=I'm not just a pretty face, says new Miss SA |url=https://www.iol.co.za/news/south-africa/im-not-just-a-pretty-face-says-new-miss-sa-306863 |access-date=13 Enero 2023 |website=Independent Online |language=en}}</ref> |22 |Hillcrest |- |{{Flagicon|KOR}} [[Timog Korea]] |Honey Lee<ref>{{Cite web |date=3 Agosto 2006 |title=Miss Korea crowned |url=http://www.chinadaily.com.cn/photo/2006-08/03/content_656741_3.htm |access-date=13 Enero 2023 |website=China Daily |language=en}}</ref> |24 |[[Seoul]] |- |{{Flagicon|CHN}} [[Tsina]] |Zhang Ningning<ref>{{Cite web |date=3 Mayo 2007 |title=China |url=https://www.seattlepi.com/news/slideshow/China-3504.php |access-date=13 Enero 2023 |website=Seattle Post-Intelligencer |language=en-US}}</ref> |20 |[[Shenyang]] |- |{{Flagicon|CYP}} [[Tsipre]] |Polyvia Achilleos<ref>{{Cite web |date=3 Mayo 2007 |title=Cyprus |url=https://www.seattlepi.com/news/slideshow/Cyprus-3499.php |access-date=13 Enero 2023 |website=Seattle Post-Intelligencer |language=en-US}}</ref> |22 |[[Nicosia]] |- |{{flagicon|UKR}} [[Ukraine|Ukranya]] |Lyudmila Bikmullina<ref>{{Cite web |date=3 Mayo 2007 |title=Ukraine |url=https://www.seattlepi.com/news/slideshow/Ukraine-3551.php |access-date=13 Enero 2023 |website=Seattle Post-Intelligencer |language=en-US}}</ref> |21 |Kharkiv |- |{{Flagicon|HUN}} [[Hungary|Unggarya]] |Ildikó Bóna<ref>{{Cite web |date=28 Abril 2007 |title=Kocsit kapott, de vezetni nem tud a szépségkirálynő |trans-title=She got a car, but the beauty queen can't drive it |url=https://www.blikk.hu/kocsit-kapott-de-vezetni-nem-tud-a-szepsegkiralyno/m75dc6j |access-date=13 Enero 2023 |website=Blikk |language=hu}}</ref> |19 |Kaposmérő |- |{{Flagicon|URU}} [[Uruguay|Urugway]] |Giannina Silva<ref>{{Cite web |date=3 Mayo 2007 |title=Uruguay |url=https://www.seattlepi.com/news/slideshow/Uruguay-3550.php |access-date=13 Enero 2023 |website=Seattle Post-Intelligencer |language=en-US}}</ref> |22 |[[Montevideo]] |} == Mga tala == {{Notelist}} == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Panlabas na kawing == * [http://www.missuniverse.com/ Opisyal na website] {{Miss Universe}} [[Kategorya:2007]] s3w5uge41i7jcfspxu4md3t2xhh48kk 0 323388 2213491 2192888 2026-06-26T13:38:24Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2213491 wikitext text/x-wiki {{multiple issues| {{notability|date=Abril 2023}} {{copyedit|date=Abril 2023}} {{cleanup|date=Abril 2023|reason=Kailangang isalin ang mga banyagang salita tulad ng debut.}} {{Cleanup-reorganize|date=Abril 2023}} }} {{Infobox musical artist |name= |image=20230725 Hori7on debut showcase.jpg |landscape=Oo |caption=Hori7on noong 2023</br> Mula kaliwa hanggang kanan: Vinci, Jeromy, Marcus, Kyler, Reyster, Winston, at Kim|origin=Pilipinas|genre={{hlist|K-pop|[[Pinoy pop|P-pop]]|EDM|R&B}} |years_active={{hlist|2023–kasalakuyan}} |label={{hlist|MLD|ABS-CBN Entertainment}} |current_members={{ublist | Vinci Malizon | Kim Ng | Kyler Chua | Reyster Yton | Winston Pineda | Jeromy Batac | Marcus Cabais }} |website= }} Ang '''HORI7ON''' (Koreano: 호라이즌 ; naka-estilio sa malalaking titik) ay isang Pilipinong ''boy band'' na binuo noong 2023. Binubuo ang grupo nina Vinci Malizon, Kim Ng, Kyler Chua, Reyster Yton, Winston Pineda, Jeromy Batac, at Marcus Cabais.<ref>{{Cite web |last=Mallorca |first=Hannah |date=Pebrero 15, 2023 |title=HORI7ON gearing up for June debut in South Korea — MLD Entertainment CEO |url=https://entertainment.inquirer.net/486195/hori7on-gearing-up-for-june-debut-in-south-korea-mld-entertainment-ceo |access-date=Pebrero 15, 2023 |website=INQUIRER.net |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Carbonilla |first=Hans Ethan |date=Pebrero 18, 2023 |title=Beyond the HORI7ON: Meet the Final 7 Dream Chasers! |url=https://www.parcinq.com/post/beyond-the-hori7on-meet-the-final-7-dream-chasers |access-date=Pebrero 20, 2023 |website=PARCINQ |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Antonio |first=Josiah |date=Abril 19, 2023 |title='More intimate': What to expect from first fan meeting of HORI7ON |work=[[ABS-CBN News]] |url=https://news.abs-cbn.com/entertainment/04/19/23/what-to-expect-from-first-fan-meeting-of-hori7on |access-date=Abril 22, 2023}}</ref> Binuo ng MLD Entertainment ang grupo sa pamamagitan ng ABS-CBN [[Realidad na telebisyon|''survival reality show'']] na ''Dream Maker'' (2022–2023).<ref>{{Cite web |date=Pebrero 14, 2023 |title='Dream Maker' launches top 7 winners as global pop group 'HORI7ON' |url=https://mb.com.ph/2023/02/14/dream-maker-launches-top-7-winners-as-global-pop-group-hori7on/ |access-date=Pebrero 15, 2023 |website=Manila Bulletin |language=en-US}}</ref> Nag-debut ang grupo noong 24 Hulyo 2023, sa paglabas ng kanilang ''debut studio album'' na ''Friend-Ship'', na siyang sinundan ng paglabas ng tatlong ''pre-debut promotional singles'' na ''Dash'', ''Salamat'', at ''Lovey Dovey''. == Pangalan == Ang pangalan ng grupo, "Hori7on", ay binuo ng mga manonood ng ''Dream Make''r, at ito ay tumutukoy sa "mga pangarap ng pitong lalaki, na nagsimula sa parehong puwesto, na nagtipon sa isang lugar, at nakaharap sa parehong layunin".<ref>{{Cite web |date=Pebrero 13, 2023 |title='Dream Maker' final forms new seven-member Filipino boy band Hori7on |url=https://koreajoongangdaily.joins.com/2023/02/13/entertainment/kpop/Korea-The-Philippines-Philippines/20230213141248500.html |access-date=Pebrero 15, 2023 |website=koreajoongangdaily.joins.com |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Admin |date=2023-04-17 |title=HORI7ON to hold First Fan Meeting |url=https://www.philippineconcerts.com/fanmeet/hori7on-first-fan-meeting/ |access-date=2023-04-17 |website=Philippine Concerts |language=en-US}}</ref> Ang pangalan ay pinili ng mga manonood mula sa isang listahan na minungkahi rin ang mga mungkahing pangalan na "B2in", "Pr7me", DM7, at Bright7, na isinumite ng publiko mula Enero 21 hanggang Pebrero 3, 2023, at binotohan sa katapusan ng ''Dream Maker''.<ref name=":02">{{Cite web |title=한·필 합작 '드림 메이커', 데뷔조 7인 선발 완료 [공식] |url=https://v.daum.net/v/20230213095751330 |access-date=Pebrero 13, 2023 |website=언론사 뷰 |language=ko}}</ref> == Kasaysayan == === 2022–23: Mga aktibidad sa pagbuo at pre-debut === Noong Setyembre 7, 2022, ang mga tagapagpaganap ng [[ABS-CBN Corporation|ABS-CBN]], MLD Entertainment, at Kamp Global, ay nakabuo ng kasunduan na bumuo ng isang banda na sasanayin, at pangangasinawaan ng tatlong kompanya.<ref>{{Cite web |date=2022-09-07 |title=ABS-CBN partners with MLD Entertainment and Kamp Korea Inc. in search for next global pop group in 'Dream Maker' |url=https://mb.com.ph/2022/09/07/abs-cbn-partners-with-mld-entertainment-and-kamp-korea-inc-in-search-for-next-global-pop-group-in-dream-maker/ |access-date=2023-05-29 |website=Manila Bulletin |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Dumaual |first=Miguel |date=Septyembre 5, 2023 |title=#DreamMaker: ABS-CBN to form boy group with MLD Entertainment, KAMP Global |work=[[ABS-CBN News]] |url=https://news.abs-cbn.com/entertainment/09/05/22/dreammaker-abs-cbn-to-form-boy-group-with-mld-entertainment-kamp-global}}</ref> Ang ABS-CBN at MLD Entertainment ay nakabuo na ng mga banda na mayroong Pilipinong kasapi. Noong 2021, binuo ng ABS-CBN ang mga bandang Bini at [[BGYO]], mula sa Star Hunt, at ang BoyBandPH, mula sa palabas na ''[[Pinoy Boyband Superstar]]'', noong 2016. Ang MLD Entertainment naman ay nagpasinaya ng Pilipinong mang-aawit na si Chanty, bilang kasapi ng bandang Lapillus noong 2022,<ref>{{cite news |author=Hannah Mallorca |title=Fangirl guide: Meet Chantal Videla, a Pinay actress who's preparing to debut as a K-pop idol under MLD Entertainment |publisher=The Philippine Star |url=https://philstarlife.com/celebrity/332556-chantal-videla-pinay-actress-k-pop-idol-mld-entertainment?page=2 |access-date=Pebrero 24, 2022}}</ref> para tudlahaan ang merkado ng [[Timog-silangang Asya]].<ref>{{Cite web |date=2023-01-26 |title=How Lapillus' Chanty went from Filipino-Argentine actress to K-pop singer |url=https://www.scmp.com/lifestyle/k-pop/bands/article/3207823/filipino-argentinian-actress-turns-k-pop-lapillus-member-chanty-aka-maria-chantal-videla-shares |access-date=2023-06-07 |website=South China Morning Post |language=en}}</ref>[[Talaksan:Hori7on_Logo.png|thumb| Ang logo ng Hori7on.]] Ang Hori7on ay nabuo sa pamamagitan ng palabas na ''Dream Maker'', na ipinalabas sa [[A2Z]] at [[Kapamilya Channel]] mula Nobyembre 19, 2022, hanggang Pebrero 12, 2023. Mula sa isang larangan ng 62 kalahok, ang pitong miyembro ng grupo ay pinili sa pamamagitan ng serye ng pagboto at paghusga ng madla na isinasagawa lingguhang inihayag sa pamamagitan ng live na ipinalabas sa telebisyon. <ref>{{Cite web |date=Pebrero 15, 2023 |title=Top 7 ng 'Dream Maker' kikilalanin bilang HORI7ON, sasabak sa matinding training sa South Korea |url=https://bandera.inquirer.net/339530/top-7-ng-dream-maker-kikilalanin-bilang-hori7on-sasabak-sa-matinding-training-sa-south-korea |access-date=Pebrero 15, 2023 |website=INQUIRER.net |language=tl}}</ref> <ref>{{Cite web |date=Pebrero 13, 2023 |title=Meet the top 7 'Dream Maker' finalists who will debut in South Korea |url=https://www.rappler.com/entertainment/dream-maker-names-top-hori7on-debut-south-korea/ |access-date=Pebrero 15, 2023 |website=RAPPLER |language=en-US}}</ref> Ang mga mieymbro ng grupo ay pinalanganan noong Pebrero 12, 2023, sa pagtatapos ng serye. <ref name=":12">{{Cite web |date=Nobyembre 20, 2022 |title='Dream Maker': Here's the first batch of top 7 'dream chasers' |url=https://news.abs-cbn.com/entertainment/11/20/22/dream-maker-heres-the-first-batch-of-top-7-dream-chasers |website=ABS-CBN News}}</ref> <ref name=":62">{{Cite web |last=Antonio |first=Josiah |date=Pebrero 12, 2023 |title=Dream Maker': Top 7 aspirants to debut in South Korea named |url=https://news.abs-cbn.com/entertainment/02/12/23/dream-maker-top-7-to-debut-in-south-korea-named |website=ABS-CBN News}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Bautista |first=Rafael |date=Pebrero 13, 2023 |title=On The Horizon: Here Are The Seven Finalists Of Dream Maker |url=https://nylonmanila.com/on-the-horizon-here-are-the-seven-finalists-of-dream-maker/ |access-date=Pebrero 15, 2023 |website=nylonmanila.com |language=en-US |archive-date=Marso 19, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230319223714/https://nylonmanila.com/on-the-horizon-here-are-the-seven-finalists-of-dream-maker/ |url-status=dead }}</ref> Ang mga miyembro ng grupo ay pumirma ng kanilang mga eksklusibong kontrata sa ABS-CBN at MLD Entertainment noong Marso 10, 2023. <ref>{{Cite web |last=Basco |first=Karl Cedrick |date=2023-03-10 |title=HORI7ON begins journey to global stage with contract signing |url=https://news.abs-cbn.com/entertainment/03/10/23/hori7on-begins-journey-to-global-stage-with-contract-signing |website=ABS-CBN News}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Asis |first=Salve V. |title=HORI7ON, MLD entertainment at ABS-CBN artists na |url=https://www.philstar.com/pilipino-star-ngayon/showbiz/2023/03/12/2251079/hori7on-mld-entertainment-abs-cbn-artists-na |access-date=2023-03-22 |website=Philstar.com |language=tl}}</ref> Bago binuo ng grupo, may mga ilang miyembro na ang naging aktibo sa industriyang aliwan. Nagsimula si Marcus Cabais bilang isang aktor sa kanyang pagkabata, na nakilahok sa ''[[It's Showtime]]'' <ref>{{Cite web |title=It's Showtime MiniMe Season 2: Bon Jovi |url=https://www.dailymotion.com/video/x2jzhlu |access-date=Enero 30, 2023 |website=ABS-CBN Entertainment}}</ref> at ''[[Team Yey!]]'' <ref>{{Cite web |last=Choa |first=Kane Errol |title=More learning & playing with Team YeY |url=https://www.philstar.com/entertainment/2018/06/02/1820717/more-learning-playing-team-yey |access-date=Enero 30, 2023 |website=The Philippine Star}}</ref> bago maging bahagi ng isang kumpanya sa naglilibot na produksyon ng musikal na ''The Lion King'', kung saan ginanap niya ang tauhan na batang Simba mula 2018 hanggang 2020. <ref>{{Cite web |title='Team YeY's' Santino shines as Young Simba in 'The Lion King' musical abroad |url=https://www.abs-cbn.com/newsroom/news-releases/2021/7/30/team-yey-santino-lion-king-musical-abroad?lang=en |access-date=Enero 30, 2023 |website=ABS-CBN Newsroom}}</ref> Samantala, noong 2017, nagtanghal si Jeromy Batac sa ''Little Big Shots'', <ref>{{Cite web |date=Septyembre 27, 2017 |title='Little Big Shots': Hip-hop duo dances to Iñigo Pascual hit |url=https://news.abs-cbn.com/entertainment/09/23/17/little-big-shots-hip-hop-duo-dances-to-iigo-pascual-hit |access-date=Pebrero 13, 2023 |website=ABS-CBN News}}</ref> habang si Kim Ng ay sumali sa isa pang kompetisyon, ang ''Top Class'' ng [[TV5 (himpilan ng telebisyon)|TV5]], sa parehong taon. <ref>{{Cite web |title=StarStruck, Tawag ng Tanghalan finalists, BL actor among first batch of Top Class trainees |url=https://www.pep.ph/guide/tv/166155/top-class-first-6-trainees-a724-20220607 |access-date=2023-03-22 |website=PEP.ph |language=en}}</ref> === 2023–kasalukuyan: Mga aktibidad na pang-promosyon at naka-iskedyul na debut === Ang mga miyembro ng Hori7on ay nakibahagi sa mga aktibidad na pang-promosyon sa Pilipinas hanggang Abril 2023, bago ang kanilang paglipat sa Timog Korea upang maghanda para sa kanilang opisyal na pasinaya. <ref>{{Cite web |last=Aseoche |first=Therese |date=Pebrero 14, 2023 |title=Meet the 7 "Dream Maker" Finalists Who Will Debut As HORI7ON in South Korea |url=https://www.wheninmanila.com/meet-the-7-dream-maker-finalists-who-will-debut-as-hori7on-in-south-korea/ |access-date=Pebrero 15, 2023 |website=When In Manila |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=Pebrero 17, 2023 |title=Dream Maker's Top 7 winners launched as all-male pop group HORI7ON |url=https://www.pep.ph/guide/music/171594/hori7on-dream-maker-a719-20230217-lfrm |access-date=Pebrero 20, 2023 |website=PEP.ph |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Idris |first=A. Azim |date=Pebrero 16, 2023 |title=Newly-formed pop band HORI7ON eye debut in June |url=https://www.nme.com/en_asia/news/music/newly-formed-pop-band-hori7on-eye-debut-in-june-3399607 |access-date=Pebrero 20, 2023 |website=NME |language=en}}</ref> Ang grupo ay nakatakda na mag-pasinayasa Hunyo 2023, ayon kay Lee Hyung-jin, sa pamamagitan ng isang media conference para sa finale ng palabas. <ref name=":03">{{Cite web |title=한·필 합작 '드림 메이커', 데뷔조 7인 선발 완료 [공식] |url=https://v.daum.net/v/20230213095751330 |access-date=Pebrero 13, 2023 |website=언론사 뷰 |language=ko}}</ref> Inihayag din ni Lee na sa pagsisimula ng debut ng grupo, bibida ang grupo sa isang reality show para ipakita ang progreso ng grupo sa kanilang pagsasanay. <ref>{{Cite web |last=Antonio |first=Josiah |date=Pebrero 14, 2023 |title=HORI7ON to stay in PH until March, targeting June debut in South Korea: MLD head |url=https://news.abs-cbn.com/entertainment/02/14/23/hori7on-targeting-june-debut-in-south-korea-mld-head |website=ABS-CBN News}}</ref> <ref>{{Cite web |date=Pebrero 14, 2023 |title=Dream Maker finalists to make their S. Korean debut as HORI7ON - Daily Tribune |url=https://tribune.net.ph/2023/02/15/dream-maker-finalists-to-make-their-s-korean-debut-as-hori7on/ |access-date=Pebrero 15, 2023 |website=[[Daily Tribune (Philippines)|Daily Tribune]] |language=en-US |archive-date=Marso 30, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230330143247/https://tribune.net.ph/2023/02/15/dream-maker-finalists-to-make-their-s-korean-debut-as-hori7on/ |url-status=dead }}</ref> Noong Marso 22, 2023, naglabas ng awitin ang grupo na pinamagatang "[[Dash (awit)|Dash]]". Ang awitin ay inalabas na may kaakibat na bidyo na inalabas sa YouTube.<ref>{{Cite web |last=Asis |first=Salve |title=Pre-debut single ng HORI7ON, trending kaagad |url=https://www.philstar.com/pilipino-star-ngayon/showbiz/2023/03/22/2253427/pre-debut-single-ng-hori7on-trending-kaagad |access-date=2023-03-22 |website=Philstar.com |language=tl}}</ref><ref>{{Cite web |date=Marso 22, 2023 |title=What sets Filipino boy group HORI7ON apart from others |url=https://www.cnnphilippines.com/entertainment/2023/3/22/what-sets-HORI7ON-apart-from-other-groups.html |access-date=2023-03-22 |website=cnn |language=en |archive-date=2023-03-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230322053152/https://www.cnnphilippines.com/entertainment/2023/3/22/what-sets-HORI7ON-apart-from-other-groups.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |last=Asis |first=Salve |title=Pre-debut single ng HORI7ON, trending kaagad |url=https://www.philstar.com/pilipino-star-ngayon/showbiz/2023/03/22/2253427/pre-debut-single-ng-hori7on-trending-kaagad |access-date=2023-03-22 |website=Philstar.com |language=tl}}</ref> Isa pang awitin, "Salamat", ay sumund noong Abril 5, 2023, na sinamahan ng isang music video sa YouTube na nagpapahayag ng kanilang pasasalamat sa kanilang mga tagasuporta. <ref name=":0">{{Cite news |date=Abril 5, 2023 |title=WATCH: HORI7ON thanks fans in music video for 'Salamat' |work=[[ABS-CBN News]] |url=https://news.abs-cbn.com/entertainment/04/05/23/watch-hori7on-thanks-fans-in-music-video-for-salamat |access-date=Abril 5, 2023}}</ref> <ref name=":1">{{Cite web |date=2023-04-05 |title=HORI7ON Takes Us Down Memory Lane With Their 'Salamat' M/V |url=https://nylonmanila.com/hori7on-takes-us-down-memory-lane-with-their-salamat-m-v/ |access-date=2023-04-10 |website=nylonmanila.com |language=en-US |archive-date=2023-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230414100922/https://nylonmanila.com/hori7on-takes-us-down-memory-lane-with-their-salamat-m-v/ |url-status=dead }}</ref> Idinaos ng grupo ang una nitong "fan meeting" noong Abril 22, 2023, sa [[New Frontier Theater]] <ref>{{Cite news |date=Marso 28, 2023 |title=HORI7ON to hold 1st fan meeting on April 22 |work=[[ABS-CBN News]] |url=https://news.abs-cbn.com/entertainment/03/28/23/hori7on-to-hold-1st-fan-meeting-on-april-22}}</ref> <ref>{{Cite web |date=Abril 16, 2023 |title=HORI7ON'S first fan meeting sold out |url=https://mb.com.ph/2023/4/15/hori-7-on-s-first-fan-meeting-sold-out |access-date=2023-04-17 |website=Manila Bulletin |language=en}}</ref> Sa panahon ng kaganapan, ang pangalan ng mga tagasuporta ng grupo, Anchors, ay inihayag. <ref>{{Cite web |last=Jeong |first=Ga-young |date=April 23, 2023 |title=호라이즌, 첫 팬미팅 성료…“‘앵커’ 무한 사랑 감사해” |url=https://n.news.naver.com/entertain/article/396/0000642263 |access-date=2023-04-23 |website=n.news.naver.com |language=ko}}</ref> <ref>{{Cite web |last=San Juan |first=Ratziel |date=Abril 23, 2023 |title=Get to know HORI7ON—P-pop's next big deal |url=https://philstarlife.com/celebrity/212710-hori7on-members-profile? |access-date=2023-04-23 |website=Philstar Life}}</ref> Magtatanghal ang grupo sa Kamp Fest sa Agosto 19–20, 2023, sa [[Lungsod ng Mehiko|Lungsod ng Mexico]].<ref>{{Cite web |last=Bautista |first=Rafael |date=2023-04-19 |title=HORI7ON Just Booked Their First-Ever International Music Festival |url=https://nylonmanila.com/hori7on-just-booked-their-first-ever-international-music-festival/ |access-date=2023-04-23 |website=nylonmanila.com |language=en-US |archive-date=2023-04-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230423232713/https://nylonmanila.com/hori7on-just-booked-their-first-ever-international-music-festival/ |url-status=dead }}</ref> == Kasiningan == Inilarawan ng MLD Entertainment CEO Lee Hyung-jin ang grupo bilang isang "kombinasyon ng mga [[K-pop]] at [[Pinoy pop|P-pop]] na genre". <ref>{{Cite web |last=Pagulong |first=Charmie Joy |title=Newly-formed group HORI7ON combines K-pop and P-pop |url=https://www.philstar.com/entertainment/2023/04/02/2256170/newly-formed-group-hori7on-combines-k-pop-and-p-pop |access-date=2023-04-03 |website=Philstar.com}}</ref> Sa isang panayam na inilathala sa [[Manila Times|''The Manila Times'']], sinabi ni Vinci Malizon na ang grupo ay "nasa proseso pa rin ng paglikha ng kanilang istilo". <ref>{{Cite web |last=Iglesias |first=Iza |date=2023-03-23 |title=HORI7ON sets off on global pop group journey |url=https://www.manilatimes.net/2023/03/23/entertainment-lifestyle/show-times/hori7on-sets-off-on-global-pop-group-journey/1883931 |access-date=2023-04-03 |website=The Manila Times |language=en}}</ref> Sa panahon ''ng Dream Maker'', ipinangako nina Malizon at Marcus Cabais na "panatilihing buo ang kanilang pinagmulang Pilipino" bilang mga miyembro ng grupo. <ref>{{Cite news |last=Antonio |first=Josiah |date=Pebrero 10, 2023 |title='Dream Maker' aspirants vow to keep Filipino identity intact |work=[[ABS-CBN News]] |url=https://news.abs-cbn.com/entertainment/02/10/23/dream-maker-aspirants-vow-to-keep-pinoy-identity-intact |access-date=Abril 9, 2023}}</ref> * Vinci Malizon ( {{Lang|ko|빈치}} ) – pinuno <ref>{{Cite news |last=Dawson |first=Eunice |date=Pebrero 12, 2023 |title=MLD Entertainment To Debut New Boy Group HORI7ON: Concept, Date, More Details! |work=kpopstarz.com |url=https://www.kpopstarz.com/articles/311390/20230212/mld-entertainment-debut-new-boy-group-hori7on-concept-date.htm |access-date=Abril 11, 2023 |archive-date=Hulyo 5, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230705140001/https://www.kpopstarz.com/articles/311390/20230212/mld-entertainment-debut-new-boy-group-hori7on-concept-date.htm |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |last=San Juan |first=Ratziel |date=Abril 23, 2023 |title=Get to know HORI7ON—P-pop's next big deal |url=https://philstarlife.com/celebrity/212710-hori7on-members-profile? |access-date=2023-04-23 |website=Philstar Life}}</ref> * Kim Ng ( {{Lang|ko|킴}} ) <ref>{{Cite web |date=2023-03-05 |title=Stomper's 21-year-old brother to make his South Korean debut with boy band Hori7on in June |url=https://stomp.straitstimes.com/singapore-seen/stompers-21-year-old-brother-to-make-his-south-korean-debut-with-boy-band-hori7on-in |access-date=2023-04-17 |website=Stomp |language=en |archive-date=2023-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230417054709/https://stomp.straitstimes.com/singapore-seen/stompers-21-year-old-brother-to-make-his-south-korean-debut-with-boy-band-hori7on-in |url-status=dead }}</ref> * Kyler Chua ( {{Lang|ko|카일러}} ) * Reyster Yton ( {{Lang|ko|레이스터}} ) * Winston Pineda ( {{Lang|ko|윈스턴}} ) * Jeromy Batac ( {{Lang|ko|제로미}} ) * Marcus Cabais ( {{Lang|ko|마커스}} ) == Filmography == === Telebisyon === {| class="wikitable" !taon ! Pamagat ! Tungkulin ! Network ! Mga Tala ! {{Abbr|Ref(s)|Reference(s)}} |- | 2022 |''[[:en:Dream_Maker_(TV_program)|Dream Maker]]'' | rowspan="3" | Ang mga sarili nila | rowspan="3" | [[Kapamilya Channel]] {{Efn|Ipinalabas din sa A2Z.|name=AlsoAired}} | Bilang mga contestant | <ref name="hori7on reveal2">{{Cite web |last=Cho |first=Yong-Jun |date=Pebrero 13, 2023 |title='Dream Maker' final forms new seven-member Filipino boy band Hori7on |url=https://koreajoongangdaily.joins.com/2023/02/13/entertainment/kpop/Korea-The-Philippines-Philippines/20230213141248500.html |access-date=Pebrero 13, 2023 |website=Korea JoonAng Daily}}</ref> |- | rowspan="2" | 2023 |''[[:en:ASAP_(Philippine_TV_program)|ASAP Natin 'To]]'' | rowspan="2" | Ipinalabas din sa [[TV5 (himpilan ng telebisyon)|TV5]] | <ref>{{Cite web |date=Marso 3, 2023 |title='ASAP Natin 'To' goes live with performances from Josh Cullen, Sarah G, HORI7ON and more this Sunday |url=https://mb.com.ph/2023/03/03/asap-natin-to-goes-live-with-performances-from-josh-cullen-sarah-g-hori7on-and-more-this-sunday |access-date=Marso 5, 2023 |website=Manila Bulletin}}</ref> |- |[[:en:I_Can_See_Your_Voice_(Philippine_game_show)|''I Can See Your Voice'']] | <ref>{{Cite web |date=2023-03-19 |title=HORI7ON, wagi sa 'I Can See Your Voice' |url=https://balita.net.ph/2023/03/19/hori7on-wagi-sa-i-can-see-your-voice/ |access-date=2023-03-22 |website=Balita - Tagalog Newspaper Tabloid |language=tl |archive-date=2023-03-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230319043002/https://balita.net.ph/2023/03/19/hori7on-wagi-sa-i-can-see-your-voice/ |url-status=dead }}</ref> |} == Mga Tala == {{Notelist}} == Mga sanggunian == {{Reflist|30em}} {{uncategorized}} 83zsb2n8egz1kd1125okkmdjjgzc91o 0 327275 2213480 2094234 2026-06-26T12:15:41Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2213480 wikitext text/x-wiki {{Infobox typeface|name=Grand Slang|style=[[talaan ng mga pamilya ng tipo ng titik na sans serif|Sans serif]]|image=Grand_Slang_font_specimen.svg|creator=Nikolas Wrobel|classifications=Kalligrapiko|glyphs=310|releasedate=[[2019]]|license=Lisensya sa pagmamay-ari|latest_release_version=1.0|latest_release_date=[[Hulyo]], [[2019]]|sample=[[Image:Grand Slang sample.svg|300px]]|website=[https://www.nikolastype.com/fonts/grand-slang nikolastype.com/fonts/grand-slang]|foundry=Nikolas Type|latin=yes|image_size=300px|variations=Grand Slang B Side}} Ang '''Grand Slang''' ([[Pandaigdigang Ponetikong Alpabeto|PPA]] /ɡɹˈænd slˈæŋ/) ay isang kalligrapiyang [[Talaan ng mga pamilya ng tipo ng titik na sans serif|sans serif]] na [[tipo ng titik]]. Ito ay nilikha ng [[Alemanya|Aleman]] na tagaguhit ng mga tipo ng letra na si Nikolas Wrobel at inilathala noong Hulyo ng [[2019]] ng kanyang kumpanya ng pagpapaunlad ng mga tipo ng letra, ''Nikolas Type''.<ref>{{Cite web |last=Moody |first=Elliott |date=10 September 2019 |title=Grand Slang from Cologne-based foundry Nikolas Type is inspired by 20th-century calligraphy |url=https://the-brandidentity.com/typeface/grand-slang-nikolas-type |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211023023332/https://the-brandidentity.com/typeface/grand-slang-nikolas-type |archive-date=23 October 2021 |access-date=6 February 2024 |website=The Brand Identity |language=English |publication-place=United Kingdom |quote=His latest release, Grand Slang, is inspired by mid-20th-century calligraphy, mixing characteristics of both serif and grotesque letterforms to create a modern perspective on the art form.}}</ref> Ang inspirasyon para sa disenyo ng Grand Slang ay nagmula sa Amerikanong [[Kaligrapiya|kalligrapiya]] ng ika-20 siglo, pati na rin sa gawa ng mga [[Estados Unidos|Amerikanong]] kalligrapo na sina Oscar Ogg at William Addison Dwiggins. Ang ilang mga elemento ay nagmula rin mula sa personal na koleksyon ng tagaguhit at mula sa mga signage na kasama sa mga Amerikanong [[pelikula]] noong dekada ng '40 at '50.<ref>{{Cite web |last=Riechers |first=Angela |date=5 November 2019 |title=A German Typographer’s Homage to Mid Century American Calligraphy Masters |url=https://eyeondesign.aiga.org/a-german-typographers-homage-to-mid-century-american-calligraphy-masters/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220930222325/https://eyeondesign.aiga.org/a-german-typographers-homage-to-mid-century-american-calligraphy-masters/ |archive-date=30 September 2022 |access-date=6 February 2024 |website=AIGA Eye on Design |language=English |quote=Grand Slang’s funky modern letterforms owe a debt to the masterful calligraphy of mid 20th-Century American designers Oscar Ogg and William A. Dwiggins. Nikolas Wrobel, a typeface designer based in Cologne, Germany, also drew upon signage spotted in U.S. movies from the ’40s and ’50s.}}</ref> Ang tipo ng letra ay nagpapakita ng isang balanseng proporsyon sa pagitan ng katatagan at kakayahang mag-adjust, kabilang ang higit sa 310 mga [[Glipo|glip]], kabilang ang mga maliit at malalaking titik, [[Bilang|numero]], mga [[bantas]], tono, mga diacritic, kumpol, at [[Sagisag|simbolo]].<ref>{{Cite web |last=Старцева |first=Полина |date=12 December 2023 |title=Шрифт Grand Slang: где используют и с чем сочетают |url=https://skillbox.ru/media/design/how-to-font-grand-slang/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231214023320/https://skillbox.ru/media/design/how-to-font-grand-slang/ |archive-date=14 December 2023 |access-date=6 February 2024 |website=Skillbox |language=ru}}</ref> Ang pangalan nito, Grand Slang, ay binubuo ng mga salitang ''grand'' at ''slang'' sa [[wikang Ingles]]. Sa parehong oras, ang salitang ''grand'' ay isang slang na salita na tumutukoy sa isang libong [[dolyar]]. Ang tipo ng letra ng Grand Slang ay magagamit para sa digital na pag-download sa mga format ng file na [[OpenType]] at [[Web Open Font Format]], na angkop para sa [[Grapik Design (Graphic Design)|grapik design]], disenyo ng web, mga [[aplikasyon na pangsopwer]], at e-books. Sinusuportahan nito ang maraming mga wikang [[Europa|Europeo]] na batay sa [[Sulat Latin|alpabetong Latin]] at ito ay may lisensya ng proprietary software, na nagbabawal sa paggamit at pagpapamahagi alinsunod sa mga tuntunin na nakalista sa lisensya ng software. {{Cleanup-translation|date=7 Pebrero 2024}} == Tingnan din == *[[Talaan ng mga pamilya ng tipo ng titik na sans serif]] *[[Talaan ng mga tipo ng titik]] == Mga sanggunian == {{reflist}} == Kawing Panlabas == * [https://www.nikolastype.com/fonts/grand-slang Opisyal na website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240525123412/https://www.nikolastype.com/fonts/grand-slang/ |date=2024-05-25 }} * [https://fontsinuse.com/typefaces/108062/grand-slang Fonts In Use (Grand Slang)] * {{Commons category inline|Grand Slang (typeface)|Grand Slang}} {{Stub}} {{Authority control}} [[Kategorya:Tipo ng titik]] [[Kategorya:Mga pamilya ng tipo ng titik na sulating-Latin]] 5qq939bwbf6qj5qzpxcxnlh5gpqn8jn 0 331834 2213506 2143227 2026-06-26T19:21:07Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2213506 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict|date=June 11–15, 1913|place=Philippines|conflict=Battle of Bud Bagsak|partof=the [[Moro Rebellion]]|image=Knocking Out the Moros. DA Poster 21-48.jpg|image_size=300|caption="Knocking Out the Moros"|result=American victory * End the [[Moro Rebellion]]|combatant1={{flag|United States|1912}}|combatant2=[[Image:Late 19th Century Flag of Sulu.svg|22px]] [[Sultanate of Sulu]]|commander1={{flagdeco|USA|1912}} [[John J. Pershing]]<br/>{{flagdeco|USA|1912}} [[George C. Shaw]]<br/>{{flagdeco|USA|1912}} [[Rapp Brush]]|commander2=[[Image:Late 19th Century Flag of Sulu.svg|22px]] Datu Amil{{KIA}}<br>[[Image:Late 19th Century Flag of Sulu.svg|22px]] Datu Sahipa|strength1=1,200, 8th Infantry, 8th Cavalry, 40th Mountain Artillery Battery and Philippine Scouts <ref>{{cite web|last=Ward|first=Gary|title=46 Bud Bagsak, 1913: 'No Fiercer Battle'|url=http://digitaledition.qwinc.com/article/46+Bud+Bagsak,+1913%3A+%E2%80%98No+Fiercer+Battle%E2%80%99/1413267/0/article.html|access-date=2024-12-14|archive-date=2019-01-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20190110234911/http://digitaledition.qwinc.com/article/46+Bud+Bagsak,+1913%3A+%E2%80%98No+Fiercer+Battle%E2%80%99/1413267/0/article.html|url-status=dead}}</ref>|strength2=Estimated 800<ref name=Arnold/>{{rp|225}}|casualties1=Est. 14 killed<br>25 wounded<ref name=Arnold>Arnold, J.R., 2011, The Moro War, New York: Bloomsbury Press, {{ISBN|9781608190249}}</ref>{{rp|240}}|casualties2=Est. 200 to over 500<ref name=Arnold/>{{rp|240}}}}Ang '''Labanan sa Bud Bagsak''' ay naganap sa panahon ng [[Himagsikang Moro|Himagsikang Morong]] panahon ng [[Digmaang Pilipino–Amerikano|Digmaang Pilipino-Amerikano]] na nilabanan sa pagitan ng Hunyo 11 at 15, 1913. Ang mga nagtatanggol na mandirigmang [[Moro (Pilipinas)|Moro]] ay pinatibay sa tuktok ng Bundok Bagsak sa isla ng Jolo, [[Sulu]] . Ang umaatakeng mga Amerikano ay pinamunuan ng isang heneral na si John 'Black Jack' Pershing . Ang mga Moro ay ganap na nalipol, kasama ang kanilang pinuno na [[Datu|si Datu]] Amil. == Background == {{Campaignbox Himagsikang Moro}}[[Talaksan:Datu_Amil_with_Captain_W.O._Reed.jpg|right|thumb| Si Datu Amil (nakaupo sa kaliwa), isang maimpluwensyang pinuno ng Tausūg sa pakikipagtalakayan kay Captain WO Reed, US 6th Cavalry Regiment noong American Moro Campaigns. Kalaunan ay pinatay si Amil ng mga Amerikano na nagmarka ng simula ng pagtatapos ng soberanya ng Sultanate ng Sulu nang inalis ng mga Amerikano ang kapangyarihan nito pagkatapos ng labanang ito nang ang kanilang rehiyon ay nahulog sa ilalim ng pamamahala ng mga Amerikano. <ref>{{Cite book |last=Vic Hurley |url=https://books.google.com/books?id=qUkH7NgWlKUC&pg=PA228 |title=Swish of the Kris, the Story of the Moros, Authorized and Enhanced Edition |last2=Christopher L. Harris |date=October 1, 2010 |publisher=Cerberus Books |isbn=978-0-615-38242-5 |pages=228–}}</ref> <ref>{{Cite book |last=James R. Arnold |url=https://books.google.com/books?id=ZgWnN4hyjoQC&pg=PA236 |title=The Moro War: How America Battled a Muslim Insurgency in the Philippine Jungle, 1902-1913 |date=July 26, 2011 |publisher=Bloomsbury Publishing |isbn=978-1-60819-365-3 |pages=236–}}</ref>]]Noong Marso 1913, nakipag-usap si Datu Amil at 1,500 mandirigma sa [[Sultan]] ng [[Sulu]] at iba pang Moro na kaalyado sa mga Amerikano, na nangakong isusuko ang kanilang mga sandata. Pagkalipas ng dalawang buwan, nang makabalik sa Bud Bagsak kasama ang kanyang buong populasyon na 6,000-10,000 sa Lati Ward, sinabi niya sa mga Amerikano na "halika at lumaban". Nang mapansin na tumakas lamang ang mga Moro sa Bud Bagsak nang hinimok ng mga tropa ng pamahalaan, gumawa si Heneral [[John J. Pershing]] ng isang patakaran na panatilihin ang mga tropa sa kanilang mga garrison sa isla sa pag-asang bababa ang mga kababaihan at mga bata mula sa mga bundok na cotta (pinatibay na mga gawaing lupa na napapaligiran sa pamamagitan ng malalalim na kanal at mga naka-camouflag na hukay na naglalaman ng mga baras ng kawayan kung saan isasapak ang kanilang mga kaaway <ref name="smythe1964">{{Cite journal |last=Smythe |first=Donald |year=1964 |title=Pershing and the Mountain Bagsak campaign of 1913 |url=https://www.jstor.org/stable/pdf/42718974.pdf |journal=Philippine Studies |volume=12 |issue=1 |pages=3–31 |jstor=42718974}}</ref>). Kasabay nito, lihim na inilapag ni Pershing ang kanyang puwersa sa baybaying bayan ng Bun Bun, tatlo at kalahating milya mula sa Bud Bagsak. Ang puwersa ni Pershing ay binubuo ng 51st at 52nd Companies ng Moro Scouts mula sa [[Basilan]] at Siasi, bukod sa [[Philippine Scouts]] mula sa [[Jolo]] at limampung trooper mula sa [[8th Cavalry Regiment]]. Ang hugis horseshoe [[Volcanic crater|na bunganga ng bulkan]], na nakabukas sa hilagang-kanluran sa isang [[Hillock|bukol]] na tinatawag na Languasan, ay pinoprotektahan ng limang cotta, Bunga, Bagsak, Puhagan, Matunkup at Puyacabao, mula 1,440 hanggang 1,900 talampakan ang taas. == Labanan == Ginawa ni Pershing ang Languasan bilang kanyang unang layunin bilang isang lugar para sa kanyang artilerya at upang harangin ang anumang pagtakas, ipinadala si Major [[George C. Shaw]] kasama ang Kumpanya M ng [[8th Infantry Regiment (United States)|8th Infantry]] at ang 40th Company ng Philippine Scouts.  Ipinadala rin ni Pershing si Kapitan George Charlton at ang kanyang ika-51 na Moro upang salakayin si Matunkup habang sinalakay ng Philippine Scouts ni Kapitan Taylor Nichols ang Puyacabao.  Pagsapit ng 12:20 PM, si Matunkup ay nasa kamay ng mga Amerikano, at nagkamit ng [[Medal of Honor]] si 2nd Lt. [[Louis Mosher]] . Bumagsak ang Puyacabao ng 12:30 PM. Natapos ang unang araw ng labanan, Hunyo 11. Maaga ng umaga ng Hunyo 12, pinaputukan ng artilerya ng Amerika si Puhagan habang pinaputukan [[Marksman|ng mga marksmen]] ang loob nito, na ikinamatay ni Datu Amil.  Pagkatapos ay inutusan ni Pershing si Capt. Patrick Moylan na salakayin si Bunga kasama ang 24th at 31st Scouts, na kinuha ito ng 1:30 PM.  Sina Pershing, [[James Lawton Collins]], at isang sampung tao na escort ay nag-scout kay Bagsak, na nakumbinsi si Pershing na ilabas ang kanyang artilerya noong Hunyo 14 at umatake mula sa timog. Nagsimula ang pag-atake noong Linggo ng umaga na hamog, Hunyo 15, kung saan [[Howitzer|ang mga howitzer]] ng bundok at ang mga Moro ni Charlton ay umaasenso sa 9 AM.  Nang huminto ang pag-atake, sumama si Pershing sa iba pang mga opisyal ng Amerika sa unahan ng panganib, na tumulong sa pagpigil sa isang counterattack ng Moro.  Ang huling pag-atake sa cotta ay naganap noong 5 PM at nahuli si Bagsak pagkatapos ng tatlo at kalahating oras. == Resulta == Ang Labanan sa Bud Bagsak ay ang huling malaking labanan ng [[Himagsikang Moro|Rebelyong Moro]], at bilang resulta ay malawak na itinuturing na marka ng pagtatapos ng paghihimagsik, at ang [[Digmaang Pilipino–Amerikano]] sa pagpapalawig. Ilang mas maliliit na sagupaan sa pagitan ng mga bandang Moro at pwersa ng Philippine Constabulary ang naganap sa mga sumunod na buwan, kung saan ang huling sagupaan ay naganap sa [[Talipao]] noong Oktubre 1913. <ref>{{Cite book |last=Immerwahr |first=Daniel |url=https://books.google.com/books?id=GYtbDwAAQBAJ |title=How to Hide an Empire: A History of the Greater United States |date=2019-02-19 |publisher=Farrar, Straus and Giroux |isbn=978-0-374-71512-0 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite news |title=Capt. McElderry Dies of Wounds. |language=en |work=The New York Times |url=http://timesmachine.nytimes.comhttp//timesmachine.content-tagging.us-east-1-01.prd.dvsp.nyt.net/timesmachine/1913/10/26/100283419.html?pageNumber=6 |access-date=2023-11-29 }}{{Dead link|date=Disyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Heneral Pershing sa isang liham sa kanyang asawa, ay sumulat: "Ang pakikipaglaban ay ang pinakamabangis na nakita ko kailanman. Sila ay ganap na walang takot, at sa sandaling nakatuon sa pakikipaglaban ay binibilang nila ang kamatayan bilang isang pangyayari lamang." <ref>{{Cite book |last=Sweeney |first=Patrick |url=https://books.google.com/books?id=_P84RSHZzYkC |title=1911 The First 100 Years: The First 100 Years |publisher=Krause Publications |year=2010 |isbn=978-1-4402-1799-9 |page=[https://books.google.com/books?id=_P84RSHZzYkC&pg=PA55&dq=%22They+are+absolutely+fearless,++and+once+committed+to+combat+they+count+death+as+a+mere+incident.%22 55]}}</ref> Si Pershing ay inalis sa kanyang puwesto bilang gobernador ng Moro Province noong Disyembre 1913 ni Philippine Governor-General [[Francis Burton Harrison]] at pinalitan ni Frank Carpenter, isang sibilyang opisyal. Sinimulan ng karpintero ang mga negosasyon kay Sultan [[Jamalul Kiram II]] ng natalong [[Sultanato ng Sulu]], na nagtapos sa pagbuwag ng Sultanate noong Marso 1915, na nagbigay sa Estados Unidos ng kumpletong, walang laban na kontrol sa buong kapuluan ng Pilipinas. == Tingnan din == * [[Unang Labanan sa Bud Dajo]] == Mga Sanggunian == [[Kategorya:Himagsikang Moro]] 9j1z6v99kxw26j6j49njg9f4lpp8y5a 0 334071 2213510 2213371 2026-06-26T22:19:52Z Tabilay 153890 /* Estilo ng paglalaro */ Dead Citation 2213510 wikitext text/x-wiki {{Infobox tennis biography |name = Alexandra Eala |image = Ealas and Patrick Gregorio (cropped Alexandra Eala).jpg |image_upright = .8 |caption = Si Eala sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya]] |fullname = Alexandra Maniego Eala |country = {{PHI}} |residence = [[Kalakhang Maynila]], Pilipinas<br>[[Mallorca]], Espanya |birth_date = {{birth date and age|2005|5|23}} |birth_place = [[Lungsod Quezon]], Pilipinas |height = {{height|m=1.75}} |turnedpro = Marso 2020 |plays = Kaliwete (dalawahang-kamay na ''backhand'') |coach = Joan Bosch<br> Alexandro Viaene<br>Lluc Bauza (Tagasanay sa Kalakasan ng Katawan) |careerprizemoney = [[Dolyar ng Estados Unidos|$]] 2,216,543 |singlesrecord = {{tennis record|won=221|lost=133}} |singlestitles = 2 WTA 125 |highestsinglesranking = Blg. 29 (Marso 16, 2026) |currentsinglesranking = Blg. 30 (Hunyo 22, 2026) |doublesrecord = {{tennis record|won=48|lost=47}} |doublestitles = 0 |highestdoublesranking = Blg. 88 (Mayo 4, 2026) |currentdoublesranking = Blg. 151 (Hunyo 15, 2026) |updated = Hunyo 22, 2026 |AustralianOpenresult = 1R (2026) |FrenchOpenresult = 1R (2025, 2026) |Wimbledonresult = 1R (2025) |USOpenresult = 2R (2025) |AustralianOpenDoublesresult = 1R (2026) |FrenchOpenDoublesresult = 2R (2025) |WimbledonDoublesresult = 1R (2025) | medaltemplates-expand = no | medaltemplates = {{MedalCountry |{{PHI}}}} {{Medal|Sport|[[Palaro ng Timog Silangang Asya]]}} {{MedalGold | 2025 sa Taylandiya | Isahan }} {{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Koponan }} {{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Biyetnam | Isahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Koponan }} {{Medal|Sport|[[Palarong Asyano]]}} {{MedalBronze | 2022 sa Hangzhou | Isahan }} {{MedalBronze|2022 sa Hangzhou|Magkahalong dalawahan}} }} Si '''Alexandra "Alex" Maniego Eala'''{{Efn|1=Pagbigkas sa Ingles: /iːˈɑːlɑː/<br> /iː/ = "ii" gaya ng sa ''see''; /ˈɑː/ = diin na "ah" gaya ng sa ''father''; /l/ = "l" gaya ng sa ''light''; /ɑː/ = mahaba na "ah" gaya ng sa ''spa''. <br> Binibigkas bilang ''ii-AH-lah'' <br><br> Pagbigkas sa Filipino: /ɛˈjalɐ/<br> /ɛ/ = "eh" gaya ng sa ''bed''; /ˈja/ = diin na "ya" gaya ng sa ''yard''; /l/ = "l" gaya ng sa ''light''; /ɐ/ = maikling "uh/ah" tunog, katulad ng huling patinig sa ''sofa'' o ''comma''. <br> Binibigkas bilang ''eh-YA-lah''}} (isinilang Mayo 23, 2005 sa [[Lungsod ng Quezon]]) ay isang Pilipinang propesyonal na manlalaro ng [[Tennis|tenis]]. Naabot niya ang pinakamataas na puwesto sa kanyang karera sa isahan (''singles''), bilang ika-29 sa mundo ayon sa WTA noong Marso 16, 2026, na naging dahilan upang siya ang pinakamataas na nirangguhang Pilipina sa kasaysayan ng Paligsahang WTA. Nagwagi siya ng mga titulong dyunyor na ''Grand Slam'': dalawahan sa Australian Open ng 2020 at French Open ng 2021, at isahan sa US Open ng 2022. Mayroon siyang limang pangisahan at tatlong pangdalawahan na titulo sa circuitong ITF, at mula 2025 hanggang 2026 ay nagtala ng mahahalagang tagumpay kabilang ang semifinal sa Miami Open WTA 1000, final sa Eastbourne Open WTA 250, at dalawang kampeonato sa Guadalajara Open 2025 at Birmingham Open 2026 parehong WTA 125. == Maagang buhay == Si Alex Eala ay ipinanganak noong Mayo 23, 2005 sa [[Lungsod Quezon]], Pilipinas, kina Michael Eala, isang ehekutibo sa negosyo,<ref>{{cite web |last1=Jara-Puyod |first1=Mariecar |title=‘Eala’s grit, humility and passion have captured every Filipino’s heart,' says Philippine Ambassador Alfonso Ver |url=https://www.gulftoday.ae/sport/2026/02/20/ealas-grit-humility-and-passion-have-captured-every-filipinos-heart-says-philippine-ambassador-alfonso-ver |website=Gulf Today |publisher=Gulf Today |access-date=26 Marso 2026|language=en}}</ref> at Rosemarie Maniego-Eala, dating CFO ng Globe Telecom hanggang 2024 at dating pambansang manlalangoy na nagwagi ng tansong medalya sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya 1985|Palaro ng Timog Silangang Asya ng 1985]]. Ang kanyang mga tiyuhin ay sina Noli Eala, dating tagapangulo ng Komisyon sa Isports ng Pilipinas at komisyoner ng [[Philippine Basketball Association]],<ref name="Philstar">{{cite news |last1=Acebuche |first1=Yoniel |title=Alex Eala: What to know about the tennis phenom making history on the court |url=https://www.philstarlife.com/celebrity/828326-what-to-know-alex-eala |access-date=Agosto 28, 2025 |work=[[The Philippine Star]] |date=Marso 28, 2025|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Cordero |first=Abac |date=Agosto 30, 2022 |title=Noli Eala named new Philippine Sports Commission chairman |url=https://www.philstar.com/sports/2022/08/30/2206206/noli-eala-named-new-philippine-sports-commission-chairman |access-date=Nobyembre 5, 2025 |work=[[The Philippine Star]]|language=en}}</ref> at ang tagadisenyo ng moda na si Rhett Eala.<ref>{{cite news |last1=Tunac |first1=Hermes Joy |title=Alex Eala reveals uncle Rhett Eala designed the elegant Filipiniana she wore at Laureus Awards 2026 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/shoppingandfashion/985027/alex-eala-reveals-uncle-rhett-eala-designed-the-elegant-filipiniana-she-wore-at-laureus-awar/story/ |work=[[GMA News]] |date=Abril 23, 2026|language=en}}</ref> Ang kanyang kapatid na si Michael Francis "Miko" Eala ay naglaro ng tenis para sa Penn State Nittany Lions mula 2020 hanggang 2024.<ref>{{Cite news |author1=Castillejo, Dyan |date=Mayo 6, 2024 |title=Filipino athletes graduate as part of Penn State's class of 2024 |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2024/5/6/filipino-athletes-graduate-as-part-of-penn-state-s-class-of-2024-1839 |work=[[ABS-CBN News]]|language=en}}</ref><ref name="PEP2">{{Cite news |last1=Bravo |date=Marso 27, 2025 |title=Who is Alex Eala, Pinoy tennis player at 2025 Miami Open? |url=https://www.pep.ph/peptionary/186040/alex-eala-a5128-20250327 |website=Philippine Entertainment Portal|language=en}}</ref> Nagsimula si Eala sa tenis sa edad na apat,<ref>{{cite news |last1=Hilotin |title=Alex Eala: Rapid rise in tennis rankings, what's next? |url=https://gulfnews.com/sport/tennis/alex-eala-rapid-rise-in-tennis-rankings-whats-next-1.500248201 |work=Gulf News |date=Agosto 28, 2025|language=en}}</ref> ipinakilala ng kanyang lolo sa ina na si Roberto Maniego, na siya ring unang tagasanay.<ref>{{Cite web |date=Nobyembre 30, 2022 |title=The rise of Alexandra Eala making headlines in the Philippines and beyond |url=https://www.wtatennis.com/news/2921343/alexandra-eala |website=Women's Tennis Association|language=en}}</ref><ref>{{cite news |last=Payo |date=Agosto 31, 2025 |title=Alex Eala and the guts to be first |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-guts-first-philippine-tennis/ |work=[[Rappler]]|language=en}}</ref> Nag-aral siya sa Immaculate Conception Academy sa [[San Juan, Metro Manila|San Juan]] at Colegio San Agustin sa [[Makati]], bago lumipat sa Rafa Nadal Academy sa Manacor, [[Espanya]], kung saan siya nagtapos noong 2023.<ref>{{cite news |last1=Mina |title=How Alex Eala became a world-class tennis champion |url=https://www.abs-cbn.com/sports/10/22/22/what-it-took-for-alex-eala-to-become-a-tennis-world-champ |work=[[ABS-CBN News]] |date=Oktubre 22, 2022|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=Disyembre 19, 2025 |title=Alex Eala Biography: Acing Her Path to the Tennis Court |url=https://www.globe.com.ph/blog/alex-eala-journey-to-pro |website=[[Globe Telecom|Globe]]|language=en}}</ref> == Estilo ng paglalaro == Si Eala ay kilala bilang isang agresibong ''baseliner'' (manlalaro sa likod ng korte) na gumagamit ng kanyang ''forehand'' (harapang palo) at matatag na dalawahang kamay na ''backhand'' (likurang palo) upang kontrolin ang mga palitan,<ref>{{Cite web |last=Tignor |first=Steve |date=Marso 26, 2025 |title=Is Nadal Academy prodigy Alexandra Eala the next tennis star? |url=https://www.tennis.com/news/articles/nadal-academy-prodigy-alexandra-eala-next-tennis-star |access-date=Enero 24, 2026 |website=Tennis.com |language=en}}</ref> habang ang kaliwang kamay na ''topspin'' (paakyat na ikot) ay nagtutulak sa mga kalaban nang malalim. Bagaman mahusay ang kanyang larong pagbabalik at pagganap sa ''hard court'' (o palaruang matigas), nananatiling kahinaan ang kanyang ''serve'' na kulang sa bilis at pagbabago.<ref>{{Cite web |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=Enero 19, 2026 |title=What’s next for Alex Eala after 2026 Australian Open first-round exit? |url=https://www.espn.ph/tennis/story/_/id/47658308/what-next-alex-eala-2026-australian-open-first-round-exit |access-date=Enero 24, 2026 |website=ESPN |language=en}}</ref> Nakamit na niya ang makasaysayang tagumpay bilang unang Pilipino sa WTA 1000 ''semis'' at tinalo ang tatlong pangunahing kampeon sa Miami Open ng 2025, ngunit binibigyang-diin ng mga eksperto at dating propesyonal sa larangan ng tenis na ang pagpapaayos ng kanyang ''serve'', sa bilis at taktikal na pagkakaiba-iba, at pagpapalakas ng kanyang pisikal na kondisyon ang susi sa kanyang pangmatagalang tagumpay. Itinampok nina dating mga propesyonal na manlalaro ng tenis na sina Greg Rusedski, Andrea Petkovic, at Martina Navratilova ang pangangailangan para sa higit na lakas, pagiging maaasahan, at pagkakaiba-iba sa kanyang ''serve'', kasabay ng mas mahusay na pangangatawan at kondisyon.<ref>{{Cite web |date=Marso 10, 2026 |title=Alex Eala told where she can improve: Martina Navratilova offers advice |url=https://www.tennis365.com/tennis-news/alex-eala-told-where-she-can-improve-martina-navratilova-offers-advice |access-date=Marso 11, 2026 |website=Tennis365 |language=en}}</ref> == Karera == === Dyunyor === Noong 2013, naging kampeon si Eala sa 8-at mas batang dibisyon ng ''Little Mo International Tennis Grand Slam'' sa [[Estados Unidos]].<ref>{{Cite news |date=January 12, 2014 |title=Eala siblings sizzle in Little Mo tennis |language=en-US |website=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/139387/eala-siblings-sizzle-in-little-mo-tennis |access-date=May 31, 2026}}</ref> Noong 2015, nagwagi siya sa ''Dubrovnik Dub Bowl'' para sa 11-at mas batang palaro na naganap sa [[Croatia]].<ref>{{Cite news |title=Dubrovnik Dub Bowl 2015 Recap |website=Dubrovnik Tennis Center |url=https://tenisdubrovnik.com/others/dubrovnik-dub-bowl-2015-recap/}}</ref> Noong 2018, nakamit niya ang kampeonato sa ''Les Petits As – Le Mondial Lacoste'' sa [[Pransiya]], bilang kauna-unahang kampeon na nakapasok sa torneo sa pamamagitan ng ''wild card''.<ref>{{Cite web |date=January 28, 2018 |title=Lilov & Eala win at Les Petits As |url=https://www.tenniseurope.org/news/117748/Lilov-Eala-win-at-Les-Petits-As}}</ref> Noong 2019, napanalunan niya ang titulo sa dalawahang pambabae ng ''Orange Bowl'' kasama si Laskevich.<ref>{{Cite news |date=Disyembre 17, 2019 |title=Better chemistry sparked teen tennis star Alex Eala's win at Orange Bowl Doubles |website=Spin.ph |url=https://www.spin.ph/life/guide/alex-eala-caps-off-2019-with-orange-bowl-doubles-title-a2442-20191217}}</ref> Noong 2020, nagwagi siya sa dalawahang pambabae ng ''Australian Open'' kasama si Nugroho. Noong 2021, nakuha niya ang titulong dalawahan sa ''French Open'' kasama si Selekhmeteva,<ref>{{Cite news |date=Hunyo 12, 2021 |title=Alex Eala, Selekhmeteva crowned 2021 French Open girls doubles champions |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-oksana-selekhmeteva-2021-french-open-juniors-girls-doubles-champions}}</ref> at nagwagi ng isahan at dalawahan sa ''Trofeo Bonfiglio'' sa [[Milan]].<ref>{{Cite news |last=Mina|first=Rosy|date=Hulyo 17, 2021|title=Alex Eala clinches doubles crown, to play singles final in Milan juniors|work=ABS CBN News|url=https://www.abs-cbn.com/sports/07/17/21/alex-eala-tennis-milan|language=en}}</ref> Noong 2022, gumawa siya ng kasaysayan bilang unang Pilipinong nagwagi ng junior singles na ''Grand Slam'' sa ''US Open'', matapos talunin si Havlíčková sa final.<ref>{{Cite web |date=Setyembre 10, 2022 |title=Alexandra Eala becomes first Filipina to win a junior Grand Slam singles title |website=US Open |url=https://www.usopen.org/en_US/news/articles/2022-09-10/alexandra_eala_becomes_first_filipina_to_win_a_junior_grand_slam_singles_title_at_the_2022_us_open.html}}</ref> === Propesyonal na karera === ==== 2020 ==== ===== '''Isahan''' ===== [[File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|thumb|Si Eala habang nagsasanay bilang paghahanda para sa US Open ng 2024.]] Noong 2020, lumahok si Eala sa limang paligsahan ng ITF sa isahan. Umabot siya sa pangalawang yugto ng W25 Las Palmas, W15 Castellón, at W15 Monastir, habang nagtapos sa unang yugto ng W15 Las Palmas at W15 Melilla.<ref name="WTA-AE">{{cite web |title=WTA Official: Alexandra Eala |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches |access-date=Oktubre 5, 2025 |publisher=Women's Tennis Association|language=en}}</ref> ==== 2021 ==== ===== '''Isahan''' ===== Sa WTA, unang sumabak si Eala sa Miami Open ngunit hindi nakalusot sa pagpapakuwalipika. Sa Cluj-Napoca 250, nakapasok siya sa pangunahing torneo at umabot hanggang sa pangalawang yugto.<ref name="WTA-AE" /> ===== '''Dalawahan''' ===== Noong 2021, lumahok si Eala sa dalawang torneo ng ITF sa dalawahan. Sa W25 Madrid, nakarating siya sa ''quarterfinal'', at sa W25 Platja d’Aro, umabot siya sa ''final''.<ref name="WTA-AE" /> ==== 2022 ==== ===== '''Isahan''' ===== Sa WTA, lumahok siya sa Miami 1000 at Madrid 1000 ngunit natalo sa unang yugto at sa pagpapakuwalipika.<ref name="WTA-AE" /> Sa ITF, nagwagi siya sa W25 Chiang Rai at naging ikalawang puwesto sa W60 Madrid 2. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W80 Poitiers, W60 Vitoria‑Gasteiz, at W25 El Espinar, at sa ''quarterfinal'' ng W80 Rancho Santa Fe, W60 Templeton, W25 Madrid, at W25 Chiang Rai 2.<ref name="WTA-AE" /> ===== '''Dalawahan''' ===== Sa WTA, nakapaglaro siya sa Miami 1000 at sa pagpapakuwalipika ng Madrid 1000.<ref name=":0">{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Bumalik si Alex Eala sa Miami Open, kung saan nagsimula ang kanyang pangarap na naging tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times|language=en}}</ref> Sa ITF, lumahok siya sa sampung torneo. Ang pinakamataas na narating niya ay ang ''semifinal'' sa W25 Palma del Río. Nakarating din siya sa ''quarterfinal'' ng pitong torneo, habang dalawang torneo ang nagtapos sa maagang yugto.<ref name=":0" /> ==== 2023 ==== ===== '''Isahan''' ===== Lumahok siya sa rawnd ng pagpapakuwalipika ng Australian Open ngunit nabigo. Natalo rin siya sa unang yugto ng Thailand 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Monastir 250. Lumaban din siya bilang ''wildcard'' sa Miami 1000 at Madrid 1000.<ref name="WTA-AE" /> Sa sirkitong ITF, nakamit niya ang dalawang pinakamalalaking tagumpay sa isahan: una sa W15 Yecla at kasunod sa W25 Roehampton.<ref name="WTA-AE" /> Nakarating siya sa ''final'' ng W25 Aldershot at W40 Petange; sa ''semifinal'' ng W100 Vitoria-Gasteiz at W60 Nantes; at sa ''quarterfinal'' ng W60 Barcelona at W100 Tokyo.<ref name="WTA-AE" /> ===== '''Dalawahan''' ===== Noong 2023, lumahok si Eala sa mga torneo ng ITF at WTA sa dalawahan.<ref name="WTA-AE" /> Umabot siya sa apat na ''semifinal'' (W60 Trnava, W100 Tokyo, W25 Aldershot, W40 Petange) at apat na ''quarterfinal'' (W25 Zaragoza, W100 Vitoria-Gasteiz, W25 Roehampton, W60 Glasgow). Nakarating din siya sa ilang pangalawang yugto kabilang ang Monastir 250. Karamihan sa mga torneo ay ginanap sa matitigas na palaruan, maliban sa W60 Chiasso na ginanap sa luwad.<ref name="WTA-AE" /> ==== 2024 ==== ===== '''Isahan''' ===== Noong 2024, hindi nakalusot si Eala sa nagkuwalipika ng apat na ''Grand Slam'' (Australian Open, French Open, Wimbledon, US Open). Ang pinakamagandang resulta niya ay ang ''quarterfinal'' sa Veneto 125.<ref name="WTA-AE" /> Sa WTA Tour, umabot siya sa ikalawang yugto ng Miami 1000, ngunit natalo sa unang yugto ng Madrid 1000, Wuhan 1000, Guadalajara 500, Abu Dhabi 500, at sa pagpapakuwalipika ng Ningbo 500. Nabigo rin sa pagpapakuwalipika ng Nottingham 250, at sa unang yugto ng Guangzhou 250 at Jiangxi 250. Bukod sa ''semifinal'' sa Canberra 125, umabot siya sa ikalawang yugto ng Oeiras 125 at Guadalajara 125, ngunit natalo sa unang yugto ng Makarska 125 at Warsaw 125.<ref name="WTA-AE" /> Nakuha niya ang unang malaking titulo sa W100 Vitoria-Gasteiz. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W100 Dubai at W50 Indore, at sa ''quarterfinal'' ng W100 Takasaki, W100 Cary, W100 Landisville, W75 Porto, at W75 Trnava. Nabigo naman siya nang maaga sa W75 Zagreb at W60 Bellinzona.<ref name="WTA-AE" /> ===== '''Dalawahan''' ===== Noong 2024, nagpakita si Eala ng matatag na kampanya sa dalawahan.<ref name="WTA-AE" /> Pinakamahusay ang kanyang resulta sa ''semifinal'' ng Canberra 125. Nagtala rin siya ng limang ''quarterfinal'': sa Ningbo 500, Warsaw 125, Guadalajara 125, W100 Dubai, at W75 Porto 3.<ref name="WTA-AE" /> Nagtala si Eala ng tatlong titulo: una sa W50 Pune, sinundan ng magkasunod na panalo sa W75 Croissy-Beaubourg at W100 Vitoria-Gasteiz—ang pinakamataas na titulo niya sa ITF. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W75 Trnava.<ref name="WTA-AE" /> Bukod dito, nagtapos siya sa unang yugto ng Oeiras 125.<ref name="WTA-AE" /> ==== 2025 ==== ===== '''Isahan''' ===== Noong 2025, ang pinakamalaking tagumpay ni Eala ay sa Miami 1000, kung saan umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang Blg. 2 sa mundo. Sa damuhan, nakarating siya sa unang pangwakas ng WTA sa Eastbourne 250. Sa US Open, nakamit niya ang unang panalo sa ''main draw'' at umabot sa ikalawang yugto. Pagkaraan nito, tinamo ang unang propesyonal na titulo sa Guadalajara 125.<ref name="WTA-AE" /> Nagtala rin siya ng matatag na hinatnan sa mga sumusunod na paligsahan: ''quarterfinal'' sa São Paulo 250, Ilkley 125, at Suzhou 125; ''semifinal'' sa Jingshan 125 at Canberra 125. Umabot siya sa pangalawang yugto ng Madrid 1000, Hong Kong 250, Mumbai 125, at Oeiras 125.<ref name="WTA-AE" /> Gayunpaman, marami ring maagang pagkabigo ang natala niya sa taon. Natalo siya sa unang yugto ng French Open, Wimbledon, at Australian Open (sa pagpapakuwalipika). Nabigo rin sa unang yugto ng Rome 1000, Montreal 1000, at sa pagpapakuwalipika ng Wuhan 1000. Natalo siya sa unang yugto ng Nottingham 250, Singapore 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Birmingham 250.<ref name="WTA-AE" /> Sa ITF, tatlong torneo ang nilaro ngunit lahat ay nagtapos sa pangalawang yugto: W100 Bengaluru, W75 Trnava 1, at W75 Trnava 2.<ref name="WTA-AE" /> ===== '''Dalawahan''' ===== Noong 2025, lumahok si Eala sa iba’t ibang antas ng WTA Tour sa dalawahan.<ref name="WTA-AE" /> Pinakamahusay ang kanyang kampanya sa Guangzhou 250, kung saan umabot siya sa ''semifinal''. Nakarating din siya sa ''quarterfinal'' ng Italian 1000.<ref name="WTA-AE" /> Sa mga Grand Slam, umabot siya sa ikalawang yugto ng French Open, at natalo sa unang yugto ng Wimbledon.<ref name="WTA-AE" /> Lumahok din siya sa Birmingham 250 at Hong Kong 250, kapwa nagtapos sa unang yugto. Sa mga naghahamon, nakapaglaro siya sa Mumbai 125 at Oeiras 125, na kapwa nagtapos sa unang yugto.<ref name="WTA-AE" /> ==== 2026 ==== ===== '''Isahan''' ===== Sinimulan ni Eala ang kanyang 2026 ''season'' sa Auckland 250, umabot sa ''semifinal''. Nabigo siya sa unang yugto ng Australian Open.<ref>{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=Enero 19, 2026 |title=Alex Eala exits Australian Open first round |work=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/659094/alex-eala-exits-australian-open-first-round-falls-to-alycia-parks|language=en}}</ref> Sa Philippines 125, nakapasok siya sa ''quarterfinal''. Umabot din siya sa ''quarterfinal'' ng Abu Dhabi 1000, Dubai 1000, at ika-apat na rawnd ng Indian Wells at Miami 1000.<ref name="WTA-AE" /> Sa Europa, nakarating siya sa ikalawang yugto ng Linz 500, unang yugto ng Stuttgart 500, ikalawang yugto ng Madrid 1000, ikatlong yugto ng Rome 1000, at unang rawnd ng Strasbourg 500. Sa French Open, natalo siya sa unang rawnd.<ref name="WTA-AE" /> Sa damuhan, nakamit niya ang ikalawang WTA 125 na titulo sa Birmingham. Pagkaraan nito, nabigo siya sa ikalawang yugto ng Queen's Club 500.<ref name="WTA-AE" /> Sa Berlin 500, bilang wild card, umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang ilang seeded players, ngunit natalo sa kalaunang kampeon.<ref>{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=June 21, 2026 |title=Alex Eala's Berlin Open campaign ends in loss to Linda Nosková |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/6/21/alex-eala-s-berlin-open-campaign-ends-in-loss-to-linda-noskov-0118 |work=ABS-CBN News}}</ref> Pagkatapos, nagtamo siya ng maagang pagkatalo sa unang round ng Bad Homburg 500.<ref>{{Cite news |title=Maagang nabigo si Eala sa Bad Homburg matapos matalo kay Mertens |url=https://www.spin.ph/tennis/eala-drops-out-of-bad-homburg-early-after-falling-to-mertens-a6035-20260623 |access-date=Hunyo 22, 2026 |website=Spin.ph |language=tl |date=Hunyo 22, 2026 |last=Reyes |first=Kate}}</ref> ===== '''Dalawahan''' ===== Sa Auckland 250, nakipagtambal si Eala kay Jović at umabot sila sa ''semifinal''.<ref>{{Cite news|url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/9/tennis-alex-eala-iva-jovic-exit-asb-classic-doubles-1819|title=Alex Eala, Iva Jovic exit ASB Classic doubles|last=Castillejo|first=Dyan|date=Enero 9, 2026|access-date=Enero 9, 2026|work=ABS-CBN News|language=en}}</ref> Sa Australian Open, nakipares siya kay Martins ngunit natalo sa unang rawnd.<ref>{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=Enero 20, 2026 |title=Eala, Martins ousted in first round of Australian Open doubles |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/20/tennis-eala-martins-ousted-in-first-round-of-australian-open-doubles-1839 |access-date=Enero 20, 2026 |work=ABS-CBN News|language=en}}</ref> Sa Abu Dhabi 1000, kasama si Tjen, umabot sila sa ''semifinal''.<ref>{{Cite news |last=Villanueva |first=Ralph Edwin |date=Pebrero 6, 2026 |title=Eala, Tjen get boot in Abu Dhabi Open semis |website=Philstar.com |url=https://www.philstar.com/sports/2026/02/06/2506287/eala-tjen-get-boot-abu-dhabi-open-semis |access-date=Pebrero 6, 2026|language=en}}</ref> Kasama si Sönmez, naalis siya sa ikalawang yugto ng Madrid 1000,<ref>{{cite news |last=Reyes |first=Kate M. |date=25 Abril 2026 |title=Alex Eala, Zeynep Sonmez ousted in Madrid Open doubles |website=SPIN.ph |url=https://www.spin.ph/tennis/alex-eala-zeynep-sonmez-ousted-in-madrid-open-doubles-a5019-20260425 |access-date=25 Abril 2026|language=en}}</ref> at kasama si Baptiste, natalo rin sa unang yugto ng Rome 1000.<ref name="WTA-AE" /> Sa Birmingham 125, natalo sila sa unang yugto ng dalawahan.<ref name="WTA-AE" /> Umabot sila ni Williams sa quarterfinals ng Bad Homburg 500.<ref>{{Cite news |last=Flores-Colina|first=Celest|date=June 25, 2026|title=Alex Eala-Venus Williams tandem exits Bad Homburg Open doubles|url=https://sports.inquirer.net/683552/alex-eala-venus-williams-tandem-exits-bad-homburg-open-doubles|access-date=June 25, 2026|website=INQUIRER.net|language=en}}</ref> == Ibang larangan == === Pambansang koponan === [[File:Alex_Eala_(cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Alex_Eala_(cropped).jpg|thumb|Si Eala kasama ang mga tansong medalya na napanalunan niya sa Palaro ng Timog Silangang Asya ng 2021.]] Kinatawan ni Eala ang [[Pilipinas]] sa iba’t ibang pandaigdigang torneo. Nakakuha siya ng mga medalya sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya 2021|Palaro ng Timog Silangang Asya ng 2021]] ([[bronse]] sa isahan, koponan, at magkahalong dalawahan) sa [[Palarong Asyano 2022|Palarong Asyano ng 2022]] (bronse sa magkahalong dalawahan at isahang pangkababaihan).<ref name=":7">{{cite news |last1=Carandang |first1=Justin Kenneth |date=Mayo 20, 2022 |title=Si Alex Eala ay nakuntento sa tansong medalya sa women’s singles. |work=GMA News |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/832339/tennis-ace-alex-eala-settles-for-bronze-in-women-s-singles/story/ |url-status=live |access-date=Mayo 20, 2022|language=en}}</ref><ref name=":8">{{cite news |last=Payo |first=Jasmine |date=Setyembre 29, 2023 |title=Si Alex Eala ay nakakuha ng ikalawang tansong medalya sa Palarong Asya kasama si Alcantara sa dalawan. |language=en-US |work=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/tennis-semifinal-results-mixed-doubles-alex-eala-francis-casey-alcantara-asian-games-september-29-2023/ |url-status=live |access-date=Setyembre 29, 2023}}</ref> Noong 2024, pinangunahan niya ang koponan sa 5–0 panalo sa pangatlong pangkat na nagresulta sa promosyon sa pangalawang pangkat ng Kopang Billie Jean.<ref>{{cite news |last=Morales |first=Luisa |date=Disyembre 2, 2024 |title=Si Alex Eala ay nagagalak na pamunuan ang Team Philippines sa pag-angat sa BJK Cup sa Bahrain. |language=en |website=One Sports |url=https://onesports.ph/more-sports/article/26898/alex-eala-relishes-leading-team-philippines-to-bjk-cup-promotion-in-bahrain |url-status=live |access-date=Disyembre 2, 2024 |archive-url= |archive-date=}}</ref> Sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya 2025|Palaro ng Timog Silangang Asya ng 2025]], nagwagi siya ng gintong medalya sa isahang pangkababaihan, pati tansong medalya sa ipinaghalong dalawahan at koponan.<ref name=":13">{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=Disyembre 18, 2025 |title=Si Alex Eala ay nagwagi ng gintong medalya sa tennis sa SEA Games, at tinapos ang mahabang tagtuyot para sa Pilipinas. |url=https://sports.inquirer.net/655069/alex-eala-wins-sea-games-tennis-gold-ends-long-drought-for-ph |access-date=Disyembre 18, 2025 |website=INQUIRER.net |language=en}}</ref> === Mga isponsorsip === Simula pagkabata, sinuportahan si Eala ng [[Globe Telecom]],<ref>{{Cite web |date=Hulyo 25, 2025 |title=Nagbubukas si Alex Eala Tungkol sa Buhay |url=https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet|access-date=Hulyo 25, 2025|language=en}}</ref> at kalaunan ay nagkaroon ng mga pag-endorso mula sa Babolat, Nike, at [[Bangko ng Kapuluang Pilipinas|BPI]],<ref>{{Cite web|title=Si Alex Eala ay pumirma bilang pinakabagong endorser ng BPI.|url=https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/|language=en}}</ref> bago naging tagapagsulong ng tatak ng [[Milo (inumin)|Milo]] noong 2026.<ref>{{Cite web |date=Pebrero 23, 2026 |title=Inilunsad ang MILO Active Pilipinas kasama si Eala bilang bagong ambassador. |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html|access-date=Pebrero 23, 2026|language=en}}</ref> == Pansariling buhay == Ang paboritong pagkaing nagbibigay-ginhawa (''comfort food'') ni Eala ay [[Kaldereta (pagkain)|kaldereta]], at mas gusto niya ang [[matcha]] kaysa [[kape]].<ref>{{Cite web |last=Mina |first=Inna |date=Pebrero 3, 2026 |title=Are you a Kare-Kare person? Alex Eala's Filipino food rankings might surprise you |url=https://onesports.ph/more-sports/article/40770/are-you-a-kare-kare-person-alex-eala-s-filipino-food-rankings-might-surprise-you |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=One Sports |language=en}}</ref><ref>{{cite web |last1=Castillejo |first1=Dyan |title=Alex Eala, fellow pros reveal off-court personalities on the Players Box Podcast |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/4/1/alex-eala-joins-fellow-players-on-the-players-box-podcast-0007 |access-date=31 Marso 2026 |website=ABS-CBN Sports |publisher=ABS-CBN Network |language=en}}</ref> Nagsasalita siya ng [[Wikang Ingles|Ingles]], [[Wikang Kastila|Kastila]], at [[Wikang Tagalog|Tagalog]], at ang paborito niyang torneo ay ang [[Mga Kampeonatong Wimbledon|Wimbledon]].<ref>{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=Hulyo 3, 2025 |title='Living my dream': Alex Eala revels in historic Wimbledon stint |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-revels-historic-wimbledon-stint-2025/ |access-date=Hulyo 3, 2025 |website=Rappler |language=en-US}}</ref> Itinuturing niya si [[Maria Sharapova]] bilang isa sa kanyang mga impluwensiya, at nagsanay siya kasama sina [[Rafael Nadal]] at ang kanyang kapatid na si Miko.<ref>{{Cite web |last=Atencio |first=Peter |date=Hulyo 19, 2025 |title=Sharapova's influence drives Alex Eala’s aggressive game |url=https://manilastandard.net/sports/sports-plus/314618107/sharapovas-influence-drives-alex-ealas-aggressive-game.html |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Manila Standard |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=Nobyembre 20, 2025 |title=Alex Eala hits the court with Rafael Nadal |url=https://sports.inquirer.net/649046/alex-eala-trains-with-rafael-nadal-in-his-return-to-court |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Inquirer |language=en}}</ref> Ang kanyang pambihirang pag-usbong sa Miami Open ng 2025 ay nagtatag sa kanya bilang isa sa mga pinakatanyag na atleta ng Pilipinas, na nagbunsod ng paghahambing sa kanya kay [[Manny Pacquiao]]. Sa pakikipag-usap niya sa mga tagahanga sa wikang Tagalog, nakatulong siya sa pagpapalaganap ng kasikatan ng tenis sa mga Pilipino sa loob at labas ng bansa.<ref name="mo">{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Alex Eala returns to the Miami Open, where a dream run launched a tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times |language=en}}</ref> == Mga parangal == [[Talaksan:Alexandra_Eala_and_Ambassador_Philippe_Lhuillier.jpg|thumb|Si Eala at si Philippe Lhuillier, Embahador ng Pilipinas sa Espanya, noong Abril 2025.]] Si Eala ay nakatanggap ng maraming pagkilala sa loob at labas ng bansa, kabilang ang pagkilala ng Philippine Sportswriters Association na walong ulit na pinarangalan (2019–2026) dahil sa kanyang mga "natatanging" tagumpay sa tenis sa taunang Gawad PSA (PSA Annual Awards).<ref>Sipi para sa Taunang Gawad PSA ni Eala: * {{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=Pebrero 25, 2019 |title=Top PH athletes share limelight in PSA Awards 2019 |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/224351-philippine-athletes-sportswriters-association-awards-2019/ |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |last=Gionco |first=Mark |date=Pebrero 29, 2020 |title=PH tennis rising star Alex Eala to be feted at PSA Awards |language=en |url=https://sports.inquirer.net/387640/ph-tennis-rising-star-alex-eala-to-be-feted-at-psa-awards |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |date=Marso 12, 2021 |title=PSA to honor tennis star Eala, boxing champs Casimero, Taduran |language=en |work=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2021/3/12/psa-to-honor-tennis-star-eala-boxing-champs-casimero-taduran |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |date=Pebrero 27, 2022 |title=Scribes fete world-class PH boxers |language=en |website=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2022/02/27/scribes-fete-world-class-ph-boxers/ |url-status=live |access-date=Oktubre 12, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230507021421/https://mb.com.ph/2022/02/27/scribes-fete-world-class-ph-boxers/ |archive-date=Mayo 7, 2023}} * {{Cite news |date=Pebrero 12, 2023 |title=PSA Awards: Young Alex Eala to be recognized with President's Award |language=en-US |website=Tiebreaker Times |url=https://tiebreakertimes.com.ph/tbt/psa-awards-young-alex-eala-to-be-recognized-with-presidents-award/261823 |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |date=Pebrero 10, 2023 |title=Eala recipient of PSA Prexy Awards |language=en |work=The Philippine Star |url=https://www.philstar.com/sports/2023/02/10/2243942/eala-recipient-psa-prexy-awards |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |date=Enero 24, 2024 |title=Alex Eala, Tots Carlos to be recognized in PSA Awards |language=en |website=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/01/15/24/alex-eala-tots-carlos-to-be-recognized-in-psa-awards |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |last=Malanum |first=Jean |date=Oktubre 9, 2025 |title=Eala tops PSA achievers for September |language=en |website=Philippine News Agency |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1260619 |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |date=Oktubre 9, 2025 |title=Eala leads PSA's September honorees |language=en |website=SunStar Publishing Inc. |url=https://www.sunstar.com.ph/davao/sports/eala-leads-psas-september-honorees |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=Pebrero 17, 2026 |title=Alex Eala hails PSA Athlete of the Year award a proof of PH tennis' rise |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/people/athletes/alex-eala-hails-athlete-of-year-award-proof-tennis-rise-philippines/ |access-date=Pebrero 17, 2026}}</ref> Isinama siya ng Asyang Tatler sa listahan ng Pinakamakapangyarihan sa Asya noong 2021.<ref>{{Cite magazine |date= |title=Tatler Asia's Most Influential: Philippines |url=https://www.tatlerasia.com/list/ami/ph?page=3&industry=all&region=ph&year=2021 |access-date=Oktubre 20, 2025 |magazine=Tatler Asia |language=en}}</ref> Ginawaran siya ng Mga Gantimpalang Tanglaw ng [[Misyong diplomatiko ng Pilipinas|Embahada ng Pilipinas]] sa [[Madrid]] noong 2025 bilang pagkilala sa kanyang ambag sa ugnayan ng Pilipinas at Espanya.<ref>{{cite news |author=Castillejo |first=Dyan |date=Abril 28, 2025 |title=Tennis: Alex Eala honored by PH ambassador to Spain |language=en |work=[[ABS-CBN]] |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2025/4/28/tennis-alex-eala-honored-by-ph-ambassador-to-spain-1257 |url-status=live |access-date=Abril 28, 2025 |archive-url= |archive-date=}}</ref> Kinilala rin siya ng Asyang Forbes sa kanilang talang Tatlongpung na Wala Pang Tatlumpung Taong Gulang na mga ikono sa Libangan at Palakasan dahil sa kanyang papel sa pag-angat ng Pilipinas sa pandaigdigang tenis.<ref>{{Cite news |last=Watson |first=Rana Wehbe |date=Mayo 27, 2026 |title=30 Under 30 Asia’s Next Icons: The Gen Z Athletes And Music Artists Rewriting The Playbook |language=en |work=Forbes Asia |url=https://www.forbes.com/sites/ranawehbe/2026/05/27/30-under-30-asias-next-icons-the-gen-z-athletes-and-music-artists-rewriting-the-playbook/ |access-date=Mayo 27, 2026}}</ref> == Taunang ranggo ng WTA == Mula 2021 hanggang 2025, makikita ang malinaw na pagbaba ng bilang ng panalo ni Alexandra Eala sa parehong isahan at dalawahan. Noong 2021, nagtala siya ng pinakamataas na rekord na 529 panalo sa isahan at 780 sa dalawahan, ngunit taon-taon ay bumaba ang mga bilang na ito: 219 at 594 noong 2022, 205 at 436 noong 2023, 158 at 239 noong 2024, at umabot na lamang sa 50 at 161 pagsapit ng 2025. Ang pagkahilig na ito ay nagpapahiwatig ng pagbabago sa kanyang pagganap at posibleng mas nakatuon siya sa piling mga torneo at mas mataas na antas ng kompetisyon kaysa sa dami ng laban.<ref name="WTA-AE" /> == Mga torneyong sinalihan ni Eala == Ito ang mga torneo na sinalihan ni Eala.<ref>{{Cite web |last=Teodoro Robert |first=Abilay |date=June 15, 2026 |title=Alex Eala Tournaments |url=https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches |access-date=June 15, 2026 |website=TV Philippines Wiki |language=en}}</ref> === Djunyor === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" |+Larong Isahan !Palaro !2019 !2020 !2021 !2022 |- |Australian Open |R2 |R3 |A |A |- |French Open |A |SF |A |A |- |Wimbledon |A |A |R2 |A |- |US Open |A |A |A |W |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" |+Larong Dalawahang !Palaro !2019 !2020 !2021 !2022 |- |Australian Open |A |W |A |A |- |French Open |A |A |W |A |- |Wimbledon |A |A |R2 |A |- |US Open |A |A |SF |– |} === Pandaigdigang Torneo ng Kababaihan ng ITF === ==== Titulo sa ITF==== {| class="wikitable" !Year !Palaro !Lebel !Uri !Katuwang |- |2021 |W15 Manacor |ITF |Larong Isahan |– |- |2022 |W25 Chiang Rai |ITF |Larong Isahan |– |- |2023 |W25 Yecla |ITF |Larong Isahan |– |- |2023 |W25 Roehampton |ITF |Larong Isahan |– |- |2024 |W100 Vitoria-Gasteiz |ITF |Larong Isahan |– |- |2024 |W50 Pune |ITF |Larong Dalawahang |Darja Semeņistaja |- |2024 |W75 Croissy-Beaubourg |ITF |Larong Dalawahang |Estelle Cascino |- |2024 |W100 Vitoria-Gasteiz |ITF |Larong Dalawahang |Estelle Cascino |} ===== Larong Isahan ng ITF ===== ====== '''2020 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Las Palmas de Gran Canaria 2 |W15 |Luwad |Rawnd 1 |Anna Zarycka |2–6, 4–6 |- |Las Palmas de Gran Canaria |W25 |Luwad |Rawnd 2 |Lara Salden |0–6, 6–2, 2–6 |- |Melilla |W15 |Luwad |Rawnd 1 |Anastasia Charaeva |3–6, 3–6 |- |Monastir 9 |W15 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Nina Stadler |6–4, 6–7, 5–7 |} ====== ''' 2021 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |W15 Manacor |W15 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Yvonne Cavalle-Reimers |5–7, 6–1, 6–2 |- |W15 Manacor 2 |W15 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Ylena In-Albon |0–6, 3–6 |- |W15 Manacor 3 |W15 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Oksana Selekhmeteva |2–6, 3–6 |- |W25 Grenoble |W25 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Maja Chwalińska |0–6, 4–6 |- |W25 Manacor 4 |W25 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Jana Fett |6–4, 3–6, 5–7 |- |W15 Manacor 5 |W15 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Simona Waltert |4–6, 6–2, 5–7 |- |W60 Bellinzona |W60 |Luwad |Rawnd 2 |Simona Waltert |5–7, 6–3, 2–6 |- |W25 Platja d’Aro |W25 |Luwad |Rawnd 2 |Irene Burillo Escorihuela |2–6, 4–6 |- |W25 Madrid 2 |W25 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Andrea Lázaro García |6–2, 4–6, 4–6 |- |W25 Milovice |W25 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Daria Astakhova |2–6, 2–6 |} ====== ''' 2022 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |W25 Chiang Rai |W25 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Luksika Kumkhum |6–4, 6–2 |- |W25 Chiang Rai 2 |W25 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Erika Sema |3–6, 6–2, 3–6 |- |W25 Madrid 1 |W25 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Anna-Lena Robbe |6–7(3), 3–6 |- |W60 Madrid 2 |W60 |Matigas (Konkreto) |''Runner-up'' |Marina Bassols Ribera |4–6, 5–7 |- |W60 Vitoria-Gasteiz |W60 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Jessika Ponchet |4–6, 4–6 |- |W25 El Espinar |W25 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Eva Guerrero Alvarez |2–6, 6–3, 2–6 |- |W100 Grodzisk Mazowiecki |W100 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Katharina Hobgarski |4–6, 3–6 |- |W60 Templeton |W60 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Katarzyna Kawa |6–2, 4–6, 0–6 |- |W80 Rancho Santa Fe |W80 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Marcela Zacarías |2–6, 5–7 |- |W60 Hamburg |W60 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Ysaline Bonaventure |4–6, 0–6 |- |W80 PoiLebels |W80 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Ysaline Bonaventure |1–6, 6–3, 3–6 |- |W100 Shrewsbury |W100 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 2 |Maia Lumsden |1–6, 5–7 |} ====== ''' 2023 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |W25 Yecla |W25 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Valentina Ryser |6–3, 7–5 |- |W25 Roehampton |W25 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Arina Rodionova |6–2, 6–3 |- |W25 Aldershot |W25 |Matigas (Konkreto) |''Runner-up'' |Destanee Aiava |6–3, 4–6, 1–6 |- |W40 Petange |W40 |Matigas (Konkreto) |''Runner-up'' |Océane Dodin |1–6, 5–7 |} ====== ''' 2024 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |W100 Vitoria-Gasteiz |W100 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Victoria Jiménez Kasintseva |6–4, 6–4 |- |W100 Dubai |W100 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Polina Kudermetova |6–4, 2–6, 2–6 |- |W100 Takasaki |W100 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Mananchaya Sawangkaew |6–4, 1–6, 2–6 |- |W100 Cary |W100 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Renata Zarazúa |6–3, 4–6, 3–6 |- |W100 Landisville |W100 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Olivia Gadecki |1–6, 6–0, 3–6 |- |W75 Porto |W75 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Anna Bondar |4–6, 7–6, 1–6 |- |W75 Trnava 1 |W75 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Anastasia Gureva |2–6, 6–3, 6–7 |- |W75 Trnava 2 |W75 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Tereza Martincová |6–3, 4–6, 6–7 |- |W75 Croissy-Beaubourg |W75 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Mona Barthel |6–4, 4–6, 1–6 |- |W75 Zagreb |W75 |Luwad |Rawnd 1 |Tena Lukas |5–7, 6–3, 4–6 |- |W60 Bellinzona |W60 |Luwad |Rawnd 1 |Selena Janicijevic |3–6, 1–6 |- |W50 Indore |W50 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Polina Kudermetova |4–6, 7–6, 2–6 |- |W50 Pune |W50 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Darja Semenistaja |6–7, 0–6 |} ===== Larong Dalawahan ng ITF ===== ====== ''' 2021 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga Kalaban !Tala |- |W25 Madrid |W25 |Matigas (Konkreto) |Victoria Jiménez Kasintseva |''Quarterfinal'' |Olivia Tjandramulia / Ashley Lahey |5–7, 6–4, 6–10 |- |W25 Platja d’Aro |W25 |Luwad |Oksana Selekhmeteva |''Runner-up'' |Justina Mikulskytė / Oana Simion |3–6, 5–7 |} ====== ''' 2022 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga Kalaban !Tala |- |W25 Manacor |W25 |Matigas (Konkreto) |Elsa Jacquemot |''Quarterfinal'' |Olga Parres Azcoitia / Aurora Zantedeschi |6–2, 4–6, 3–10 |- |W25 Macon |W25 |Matigas (Konkreto) |Jéssica Bouzas Maneiro |''Quarterfinal'' |Audrey Albie / Aubane Droguet |4–6, 2–6 |- |W25 Chiang Rai 1 |W25 |Matigas (Konkreto) |Indy De Vroome |Rawnd 1 |Patcharin Cheapchandej / Punnin Kovapitukted |6–4, 5–7, 6–10 |- |W25 Chiang Rai 2 |W25 |Matigas (Konkreto) |Kyōka Okamura |''Quarterfinal'' |Pimrada Jattavapornvanit / Gozal Ainitdinova |6–4, 7–6(4), 2–6 |- |W25 Madrid 1 |W25 |Matigas (Konkreto) |Jéssica Bouzas Maneiro |''Quarterfinal'' |Olga Helmi / Adithya Karunaratne |0–6, 4–6 |- |W60 Madrid 2 |W60 |Matigas (Konkreto) |Liang En-shuo |''Quarterfinal'' |Tímea Babos / Valeria Savinykh |2–6, 4–6 |- |W25 Palma del Río |W25 |Luwad |Marina Bassols Ribera |''Semifinal'' |Valeria Savinykh / Fanny Stollár |2–6, 0–6 |- |W25 Corroios-Seixal |W25 |Matigas (Konkreto) |Lizette Cabrera |''Quarterfinal'' |Justina Mikulskytė / Hong Yi Cody Wong |5–7, 4–6 |- |W60 Templeton |W60 |Matigas (Konkreto) |Annaëlle Robbe |Rawnd 2 |Madison Brengle |6–3, 6–7, 6–10 |- |W80 PoiLebels |W80 |Matigas (Konkreto) |Petra Marcinko |''Quarterfinal'' |Miriam Skoch / Markéta Vondroušová |5–7, 2–6 |} ====== ''' 2023 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga Kalaban !Tala |- |W60 Trnava 2 |W60 |Matigas (Konkreto) |Justina Mikulskyte |''Semifinal'' |Alicia Barnett / Olivia Nicholls |4–6, 1–6 |- |W60 Chiasso |W60 |Luwad |Barbora Palicova |Rawnd 1 |Beatrice Gumulya / Anna Sisková |3–6, 6–4, 11–13 |- |W25 Zaragoza |W25 |Matigas (Konkreto) |Beatrice Gumulya |''Quarterfinal'' |Alana Parnaby / Victoria Rodríguez |6–4, 3–6, 6–10 |- |W100 Vitoria-Gasteiz |W100 |Matigas (Konkreto) |Marina Bassols Ribera |''Quarterfinal'' |Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča |5–7, 6–1, 9–11 |- |W60 Barcelona |W60 |Matigas (Konkreto) |Emilie Lindh Gallagher |Rawnd 1 |Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča |6–4, 3–6, 3–10 |- |W25 Roehampton 2 |W25 |Matigas (Konkreto) |Destanee Aiava |''Quarterfinal'' |Talia Gibson / Petra Hule |1–6, 5–7 |- |W25 Aldershot |W25 |Matigas (Konkreto) |Urszula Radwanska |''Semifinal'' |Erina Hayashi / Saki Imamura |4–6, 4–6 |- |W100 Tokyo 2 |W100 |Matigas (Konkreto) |Natsumi Kawaguchi |''Semifinal'' |Alicia Barnett / Olivia Nicholls |0–6, 7–5, 6–10 |- |W60 Glasgow 2 |W60 |Matigas (Konkreto) |Barbora Palicova |''Quarterfinal'' |Freya Christie / Olivia Gadecki |— |- |W60 Nantes |W60 |Matigas (Konkreto) |Jessy Rompies |Rawnd 1 |Ekaterina Maklakova / Ekaterina Reyngold |6–1, 3–6, 6–10 |- |W40 Petange |W40 |Matigas (Konkreto) |Zeynep Sonmez |''Semifinal'' |Danielle Collins / Isabelle Haverlag |2–6, 4–7 |} ====== ''' 2024 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga Kalaban !Tala |- |W50 Pune |W50 |Matigas (Konkreto) |Darja Semeņistaja |Kampeon |Naiktha Bains / Fanny Stollár |7–6(8), 6–3 |- |W75 Croissy-Beaubourg |W75 |Matigas (Konkreto) |Estelle Cascino |Kampeon |Maia Lumsden / Jessika Ponchet |7–5, 7–6(4) |- |W100 Vitoria-Gasteiz |W100 |Matigas (Konkreto) |Estelle Cascino |Kampeon |Lia Karatancheva / Diāna Marcinkēviča |6–3, 2–6, 10–4 |- |W75 Porto 3 |W75 |Matigas (Konkreto) |Alicia Barnett |''Quarterfinal'' |Anna-Lena Friedsam / Aliccia Barnett |3–6, 4–6 |- |W75 Trnava |W75 |Matigas (Konkreto) |Zeynep Sönmez |''Semifinal'' |Lulu Sun / Moyuka Uchijima |2–6, 2–6 |- |W100 Dubai |W100 |Matigas (Konkreto) |Valentini Grammatikopoulou |''Quarterfinal'' |Isabelle Haverlag / Erika Pridankina |7–5, 4–6, 3–10 |} === Mga pangunahing torneo === ==== 2021 ==== {| class="wikitable" !Palaro !Palaruan !Lebel !Kalaban !Yugto (Rawnd) !Tala |- |Miami Open |Matigas (Konkreto) |1000 |Viktória Hrunčáková |Qualipikasyon Rawnd 1 |6–4, 4–6, 2–6 |- |Romanian Open (Cluj-Napoca) |Luwad |250 |Mayar Sherif |Rawnd 2 |2–6, 2–6 |} ==== 2022 ==== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Miami Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Madison Brengle |2–6, 1–6 |- |Madrid Open |1000 |Luwad |Kuwalipikasyon 1 |Anna Bondár |0–6, 0–6 |} ==== 2023 ==== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Australian Open |''Grand Slam'' |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Misaki Doi |6–4, 1–6, 3–6 |- |Thailand Open (Hua Hin) |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Tatjana Maria (6) |2–6, 2–6 |- |Miami Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Irina-Camelia Begu |2–6, 5–7 |- |Mutua Madrid Open |1000 |Luwad |Rawnd 1 |Tatjana Maria |1–6, 1–6 |- |Japan Open (Osaka) |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Himari Sakatsume (Q) |0–6, 3–6 |- |Guangzhou Open |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Tatjana Maria (3) |3–6, 0–6 |- |Jasmin Open (Monastir) |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Elise Mertens (2) |5–7, 0–6 |} ===== '''Larong Dalawahan''' ===== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Katambal !Kalaban !Tala |- |Jasmin Open (Monastir) |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Oana Gavrila |Cristina Bucșa / Bibiane Schoofs |3–6, 4–6 |} ==== 2024 ==== ===== '''Larong Isahan ''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Australian Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Rebecca Peterson (18) |2–6, 5–7 |- |French Open |Grand Slam |Luwad |Kuwalipikasyon 3 |Julia Riera (2) |6–4, 6–7, 4–6 |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo |Kuwalipikasyon 3 |Lulu Sun (23) |6–7, 5–7 |- |US Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 3 |Elena-Gabriela Ruse (20) |6–3, 1–6, 4–6 |- |Miami Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 2 |Emiliana Arango |6–2, 5–7, 1–6 |- |Madrid Open |1000 |Luwad |Rawnd 1 |Sorana Cîrstea (27) |3–6, 7–6, 4–6 |- |Wuhan Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Kateřina Siniaková |3–6, 1–6 |- |Abu Dhabi Open |500 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Magda Linette |6–7, 1–6 |- |Guadalajara Open |500 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Marie Bouzková (6) |2–6, 2–6 |- |Ningbo Open |500 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Priscilla Hon |4–6, 3–6 |- |Jiangxi Open |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Marie Bouzková (1) |5–7, 6–7 |- |Guangzhou Open |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Bernarda Pera |0–6, 3–6 |- |Nottingham Open |250 |Damo |Kuwalipikasyon 2 |Ena Shibahara |7–6, 0–6, 2–6 |- |Canberra International |125 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Céline Naef (5) |4–6, 5–7 |- |Guadalajara 125 Open |125 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Tatjana Maria (4) |5–7, 2–6 |- |Polish Open (Warsaw) |125 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Isabella Shinikova |2–6, 4–6 |- |Veneto Open (Gaiba) |125 |Damo |''Quarterfinal'' |Sara Errani (4) |0–6, 6–7 |- |Makarska Open |125 |Luwad |Rawnd 1 |Maria Timofeeva (Q) |6–1, 3–6, 2–6 |} ===== '''Larong Dalawahan''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Canberra International |125 |Matigas (Konkreto) |Laura Pigossi |''Semifinal'' |Kaylah McP / Astra Sharma |6–7(1), 3–6 |- |Oeiras Ladies Open |125 |Luwad |Taylah Preston |Rawnd 1 |Valeria Lepchenko / Anna Falei |4–6, 4–6 |- |Polish Open |125 |Matigas (Konkreto) |Daniela Semenistaja |''Quarterfinal'' |Weronika Falkowska / Martyna Kubka |4–6, 5–7 |- |Guadalajara 125 Open |125 |Matigas (Konkreto) |Kimberly Birrell |''Quarterfinal'' |Katarzyna Piter / Fanny Stollar |4–6, 4–6 |- |Ningbo Open |500 |Matigas (Konkreto) |En Shuo Liang |''Quarterfinal'' |Giuliana Olmos / Alexandra Panova |1–6, 2–6 |} ==== 2025 ==== ===== '''Larong Isahan ''' ===== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Australian Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Jana Fett (133) |5–7, 2–6 |- |Singapore Open |250 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 2 |Simona Waltert (179) |3–6, 2–6 |- |Miami Open |1000 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Jessica Pegula (4) |6–7, 7–5, 3–6 |- |Madrid Open |1000 |Luwad |Rawnd 2 |Iga Świątek (2) |6–4, 4–6, 2–6 |- |Italian Open |1000 |Luwad |Rawnd 1 |Marta Kostyuk (27) |0–6, 1–6 |- |French Open |Grand Slam |Luwad |Rawnd 1 |Emiliana Arango (85) |0–6, 6–2, 3–6 |- |Birmingham Open |125 |Damo |Rawnd 1 |Linda Fruhvirtová |5-7, 7-6(5), 1-6 |- |Nottingham Open |250 |Damo |Rawnd 1 |Magda Linette (31) |4–6, 3–6 |- |Eastbourne Open |250 |Damo |''Runner-up'' |Maya Joint |4–6, 6–1, 6–7 (10–12) |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo |Rawnd 1 |Barbora Krejčíková (16) |6–3, 2–6, 1–6 |- |National Bank Open (Montreal) |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Markéta Vondroušová (63) |6–3, 1–6, 2–6 |- |US Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Cristina Bucșa (95) |4–6, 3–6 |- |São Paulo Open |250 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Janice Tjen (130) |4–6, 1–6 |- |China Open (Wuhan) |1000 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Moyuka Uchijima (91) |4–6, 6–3, 2–6 |- |Japan Women's Open (Osaka) |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Tereza Valentová (78) |1–6, 2–6 |- |Guangzhou Open |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Claire Liu (305) |6–2, 4–6, 4–6 |- |Hong Kong Tennis Open |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Victoria Mboko (21) |6–3, 3–6, 4–6 |- |Canberra International |125 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Shuai Wei (134) |5–7, 2–6 |- |Mumbai Open |125 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Mai Hontama (166) |6–7, 2–6 |- |Oeiras Ladies Open |125 |Luwad |Rawnd 2 |Panna Udvardy (137) |6–7, 4–6 |- |Birmingham Open |125 |Damo |Rawnd 1 |Linda Fruhvirtová (152) |5–7, 7–6, 1–6 |- |Ilkley Open |125 |Damo |''Quarterfinal'' |Rebecca Marino (107) |6–1, 0–6, 6–7 |- |Guadalajara 125 Open |125 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Panna Udvardy (134) |1–6, 7–5, 6–3 |- |Jingshan Tennis Open |125 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Lulu Sun (146) |6–3, 4–6, 2–6 |- |Suzhou Open |125 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Viktorija Golubic (70) |6–2, 2–6, 6–7 |} ===== '''Mga pag-atras''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Palaro !Lebel !Palaruan !Dahilan |- |Cincinnati Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Pinsala sa balikat |- |Monterrey Open |500 |Matigas (Konkreto) |Pinsala sa balikat |} ===== '''Larong Dalawahan ''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga kalaban !Tala |- |Guangzhou Open |250 |Matigas (Konkreto) |Nadiia Kichenok |''Semifinal'' |Katarzyna Piter / Janice Tjen |7–6(4), 3–6, 5–10 |- |Italian Open |1000 |Luwad |Coco Gauff |''Quarterfinal'' |Jasmine Paolini / Sara Errani |5–7, 6–3, 7–10 |- |French Open |Grand Slam |Luwad |Renata Zarazúa |Rawnd 2 |Olga Danilović / Anastasia Potapova |1–6, 3–6 |- |Hong Kong Open |250 |Matigas (Konkreto) |Chan Hao‑ching |Rawnd 1 |Kamilla Rakhimova / Aliaksandra Sasnovich |6–3, 1–6, 7–10 |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo |Eva Lys |Rawnd 1 |Ingrid Gamarra Martins / Quinn Gleason |4–6, 2–6 |- |Birmingham Open |125 |Damo |Rebeka Masarova |Rawnd 1 |Storm Hunter / Ellen Perez |4–6, 4–6 |- |Mumbai Open |125 |Matigas (Konkreto) |Tsao Chia‑yi |Rawnd 1 |Amina Anshba / Elena Pridankina |4–6, 4–6 |- |Oeiras Ladies Open |125 |Luwad |Katie Volynets |Rawnd 1 |Carmen Corley / Olivia Gadecki |3–6, 4–6 |} ==== 2026 ==== ===== '''Larong Isahan ''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Auckland Open |250 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Wang Xinyu |7–5, 5–7, 6–4 |- |Australian Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Alycia Parks |6–0, 3–6, 2–6 |- |Philippines Womens Open |125 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Camila Osorio |4-6, 4-6 |- |Abu Dhabi Open |500 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Ekaterina Alexandrova |3-6, 3-6 |- |Qatar Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Tereza Valentová |6-7 (6), 1-6 |- |Dubai Tennis Kampeonships |1000 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Coco Gauff |0-6, 2-6 |- |Indian Wells Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 4 |Linda Noskova |2-6, 0-6 |- |Miami Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 4 |Karolína Muchová |0-6,2-6 |- |Linz Open |500 |Luwad |Rawnd 2 |Jelena Ostapenko |4-6, 5-7 |- |Stuttgart Open |500 |Luwad |Rawnd 1 |Leylah Fernandez |1-6, 4-6 |- |Madrid Open |1000 |Luwad |Rawnd 2 |Elise Mertens |2-6, 1-6 |- |Italian Open |1000 |Luwad |Rawnd 3 |Elena Rybakina |4-6, 3-6 |- |Strasbourg International |500 |Luwad |Rawnd 1 |Oleksandra Oliynykova |6-3, 5-7, 3-6 |- |French Open |Grand Slam |Luwad |Rawnd 1 |Iva Jovic |4-6, 2-6 |- |Birmingham Open |125 |Damo |Kampeon |Nikola Bartůňková |5-7, 6-3, 7-5 |- |Queen's Club Kampeonships |500 |Damo |Rawnd 2 |Iva Jovic |2-6, 2-6 |- |Berlin Open |500 |Damo |''Semifinal'' |Linda Nosková |2-6, 4-6 |- |Bad Homburg Open |500 |Damo |Rawnd 1 |Elise Mertens |3-6, 3-6 |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo | | | |} ===== '''Larong Dalawahan''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga kalaban !Tala |- |Auckland Open |250 |Matigas (Konkreto) |Iva Jovic |''Semifinal'' |Xu Yifan / Yang Zhaoxuan |5–7, 3–6 |- |Australian Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Ingrid Martins |Rawnd 1 |Shuko Aoyama / Magda Linette |6–7(3), 6–2, 3–6 |- |Abu Dhabi Open |500 |Matigas (Konkreto) |Janice Tjen |''Semifinal'' |Tereza Mihalíková / Olivia Nicholls |4-6, 2-6 |- |Indian Wells Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Iva Jovic |Rawnd 1 |Hailey Baptiste / Jelena Ostapenko |2-6, 2-6 |- |Madrid Open |1000 |Luwad |Zeynep Sönmez |Rawnd 2 |Taylor Townsend / Katerina Siniakova |1-6, 5-7 |- |Italian Open |1000 |Luwad |Hailey Baptiste |Rawnd 1 |Taylor Townsend / Katerina Siniakova |2-6, 1-6 |- |Birmingham Open |125 |Damo |Nikola Bartůňková |Rawnd 1 |Harriet Dart / Maia Lumsden |4-6, 6-2, 9-11 |- |Bad Homburg Open |500 |Damo |Venus Williams |Quarterfinals |Tereza Mihalikova / Olivia Nicholles |3-6, 2-6 |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo |Nikola Bartůňková | | | |} === Rekord laban sa Pinakamataas na 20 na Manlalaro === ==== '''Panalo''' ==== {| class="wikitable" ! Kategorya !! Karaniwan |- | Ace% || ~2.3% |- | ''Double Fault''% || ~3.4% |- | Unang Pumasok na Serve || ~65.0% |- | Unang Panalong Puntos ng Serve || ~62.0% |- | Pangalawang Panalong Puntos ng Serve || ~50.0% |- | Nailigtas na BP o ''Break Points''|| ~47% |- | [[Rasyo]] ng Pangingibabaw || ~1.20 |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Kalaban !! Torneo !! Lebel !! Palaruan !! Rawnd !! Ranggo ng Kalaban !! Iskor !! DR !! Ace% !! DF% !! Unang pasok !! Unang panalo !! Ikalawang panalo !! Naligtas na BP |- | Madison Keys || Miami || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || R32 || Blg. 5 || 6–4, 6–2 || 1.32 || 1.6% || 1.6% || 66.1% || 58.5% || 52.4% || 40.0% (2/5) |- | Iga Swiatek || Miami || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || QF || Blg. 2 || 6–2, 7–5 || 1.27 || 1.5% || 4.5% || 66.7% || 52.3% || 50.0% || 44.4% (4/9) |- | Jelena Ostapenko || Eastbourne || WTA 500 || Damo || R16 || Blg. 3 || 0–6, 6–2, 3–2 RET || 1.08 || 0.0% || 3.8% || 63.5% || 57.6% || 63.2% || – |- | Clara Tauson || US Open || Grand Slam || Matigas (Konkreto) || R128 || Blg. 14 || 6–3, 2–6, 7–6(11) || 0.97 || 0.0% || 5.3% || 68.1% || 59.4% || 43.3% || 44.4% (4/9) |- | Jasmine Paolini || Dubai || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || R32 || Blg. 6 || 6–1, 7–6(5) || 1.32 || 3.1% || 3.1% || 63.1% || 73.2% || 50.0% || 50.0% (2/4) |- | Coco Gauff || Indian Wells || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || R32 || Blg. 4 || 6–2, 2–0 RET || 1.46 || 0.0% || 0.0% || 68.0% || 58.8% || 50.0% || 33.3% (1/3) |- | Elena Rybakina || Berlin || WTA 500 || Damo || R16 || Blg. 2 || 7–5, 6–4 || 1.19 || 6.0% || 4.5% || 68.7% || 71.7% || 57.1% || 50.0% (1/2) |- | Elina Svitolina || Berlin || WTA 500 || Damo || QF || Blg. 6 || 6–3, 6–4 || 1.16 || 5.3% || 3.5% || 50.9% || 79.3% || 32.1% || 50.0% (3/6) |} ==== '''Talo''' ==== {| class="wikitable" ! Estadistika !! Karaniwan |- | Ace% || ~1.7% |- | Double Fault% || ~4.3% |- | Unang Serve In || ~62.5% |- | Unang Serve Points Won || ~50.0% |- | Pangalawang Serve Points Won || ~41.0% |- | Break Points Saved || ~39% |- | Ratio ng Pangingibabaw || ~0.65 |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Kalaban !! Torneo !! Lebel !! Korte !! Rawnd !! Ranggo ng Kalaban !! Iskor !! DR !! Ace% !! DF% !! Unang pasok !! Unang panalo !! Ikalawang panalo !! Naligtas na BP |- | Jessica Pegula || Miami || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || SF || Blg. 4 || 7–6(3), 5–7, 3–6 || 0.87 || 2.0% || 3.9% || 72.5% || 62.2% || 42.9% || 28.6% (2/7) |- | Iga Swiatek || Madrid || WTA 1000 || Luwad || R64 || Blg. 2 || 6–4, 4–6, 2–6 || 0.77 || 3.0% || 5.0% || 69.0% || 50.7% || 41.9% || 56.3% (9/16) |- | Barbora Krejcikova || Wimbledon || Grand Slam || Damo || R128 || Blg. 17 || 6–3, 2–6, 1–6 || 0.82 || 1.1% || 1.1% || 54.3% || 50.0% || 50.0% || 62.5% (10/16) |- | Ekaterina Alexandrova || Abu Dhabi || WTA 500 || Matigas (Konkreto) || QF || Blg. 11 || 3–6, 3–6 || 0.79 || 0.0% || 1.6% || 69.8% || 45.5% || 52.6% || 44.4% (4/9) |- | Coco Gauff || Dubai || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || QF || Blg. 3 || 0–6, 2–6 || 0.61 || 0.0% || 2.5% || 57.5% || 30.4% || 41.2% || 33.3% (3/9) |- | Linda Noskova || Indian Wells || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || R16 || Blg. 14 || 2–6, 0–6 || 0.36 || 0.0% || 6.8% || 56.8% || 36.0% || 47.4% || 37.5% (3/8) |- | Karolina Muchova || Miami || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || R16 || Blg. 13 || 0–6, 2–6 || 0.39 || 0.0% || 4.8% || 52.4% || 36.4% || 50.0% || 0.0% (0/4) |- | Elena Rybakina || Rome || WTA 1000 || Luwad || R32 || Blg. 2 || 4–6, 3–6 || 0.80 || 1.3% || 6.6% || 67.1% || 56.9% || 44.0% || 42.9% (3/7) |- | Iva Jovic || Roland Garros || Grand Slam || Luwad || R128 || Blg. 17 || 4–6, 2–6 || – || – || – || – || – || – || – |- | Iva Jovic || Queen’s Club || WTA 500 || Damo || R16 || Blg. 19 || 2–6, 2–6 || 0.56 || 2.0% || 2.0% || 66.0% || 51.5% || 29.4% || 28.6% (2/7) |- | Linda Noskova || Berlin || WTA 500 || Damo || SF || Blg. 8 || 2–6, 4–6 || 0.60 || 4.1% || 6.1% || 51.0% || 52.0% || 37.5% || 16.7% (1/6) |} Si Eala ay nakapagtala ng 18 laban laban sa mga Top 20 na manlalaro, kung saan siya ay nanalo ng 7 at natalo ng 11. Noong 2025, nakamit niya ang unang malaking tagumpay sa Miami Open 1000 matapos talunin sina Keys at Świątek bago matalo kay Pegula sa ''semifinal'', at nagwagi rin laban kay Tauson sa US Open, ngunit nabigo kina Krejčíková sa Wimbledon at Świątek sa Madrid. Noong 2026, tinalo niya sina Paolini sa Dubai at Rybakina at Svitolina sa Berlin, subalit natalo kina Gauff, Nosková, Muchová, Rybakina sa Rome, at Jovic sa Roland Garros at Queen’s Club. Ang kanyang pinakamalakas na kampanya ay sa Berlin Open 500, kung saan tinalo niya ang dalawang Top 10 na manlalaro bago matalo kay Nosková sa ''semifinal''.<ref name=":1">{{Cite web |date=Hunyo 22, 2026 |title=Tennis Abstract: Alexandra Eala Rekord laban sa Pinakamataas na 20 na Manlalaro |url=https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=ACareerqqITop_20qqv1 |access-date=Hunyo 22, 2026 |website=Tennis Abstract|language=en}}</ref> Sa kanyang mga panalo, ang katamtamang [[estadistika]] ng laban ay: 2.3% aces, 3.4% double faults, 65% first serve in, 62% first-serve points won, 50% second-serve points won, at 47% break points saved, na may rasyo ng pagdomina na ~1.20. Sa kanyang mga pagkatalo, ang average ay: 1.7% aces, 4.3% double faults, 62.5% first serve in, 50% first-serve points won, 41% second-serve points won, at 39% break points saved, na may dominance ratio na ~0.65.<ref name=":1" /> ==Mga pananda== {{noteslist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga panlabas na link== * [https://www.instagram.com/alex.eala/ Pahinang opisyal ni Alex Eala sa Instagram] * [https://www.wtatennis.com/players/330332/- Pahinang opisyal sa WTA ni Alex Eala] * [https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/overview/ Pahinang opisyal sa ITF Women’s World Tennis ni Alex Eala] * [https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=v1 Alex Eala sa Tennis Abstract] * [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/Alex_Eala Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)] * [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches Mga listahan ng torneo ni Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)] {{DEFAULTSORT:Eala, Alexandra}} [[Kategorya:Manlalaro ng tennis mula Pilipinas]] q109imvuyxgsococa0z5213z3kgtyl6 0 334930 2213562 2170697 2026-06-27T09:34:18Z Arko Blangko 155328 2213562 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Новгородский кремль Памятник тысячелетию Руси.jpg|thumb|250px|right|Bantayog ng Milenaryo ng Rusya sa [[Veliky Novgorod]], nilikha taong 1862.]] Nagsimula ang '''kasaysayan ng [[Rusya]]''' sa pagdating ng mga tribong Eslabo sa Kapatagan ng Silangang Europa noong ika-6 at ika-7 siglo. Tradisyonal na isinasapetsa ang pagkakatatag ng mismong estado sa Panawagan ng mga Varego noong 862, nang inimbitahan ang pinunong si [[Rurik]] na mamuno at ipagkaisa ang kalat-kalat na mga bayang Eslabo. Sinakop ng kanyang kahaliling si Prinsipe [[Oleg ng Novgorod]] ang [[Kyiv]], na pinagsama ang hilaga at katimugang lupain sa ilalim ng iisang awtoridad. Sinubukan ni [[Igor ng Kyiv|Igor]] na isalakay ang [[Constantinopla]] noong 944; bagama't hindi ito naging matagumpay, nagtapos ito sa isang kasunduang pangkalakalan sa [[Imperyong Bisantino]]. Pagsapit ng taong 988, pinagtibay ni [[Vladimiro I ng Kyiv|Vladimiro I]] ang kanilang relihiyon at nanampalataya sa [[Simbahang Ortodokso ng Silangan|Ortodoksong Kristiyanismo]]. Paglipas ng ilang dantaon ay nagkawatak-watak ang [[Rus ng Kyiv]] sa mga nagtatalunang prinsipado. Nilusob sila ng mga hukbong Mongol ni [[Genghis Khan]] mula sa [[Bulubundukin ng Kaukasya]], at tuluyang tinalo sa [[Labanan sa Ilog Kalka]] noong 1223 ngunit umatras. Bumalik sila sa pangunguna ni [[Batu Khan]] at ginapi ang Kyiv noong 1237. Nakaligtas ang Novgorod sa pansusunog at pandarambong sa pagsuko ni [[Alejandro Nevsky]] sa mga mananakop. Pinagtanggol muli ni Nevsky ang lungsod mula sa [[Teutonikong Orden]] sa [[Labanan sa Lago Piepus]] noong 1242. Itinatag ng kanyang anak na si [[Daniel ng Mosku|Daniel]] ang [[Dukadong Maringal ng Mosku]] noong 1283, at mabilis na lumaki sa kapangyarihan. Tinalo ni [[Dmitri Donskoy]] ang [[Gintong Horda]] sa [[Labanan sa Kulikovo]] noong 1380. Pinagkaisa ang Rus ni [[Ivan III ng Rusya|Ivan III]] noong 1478 at sa sumunod na dalawang taon ay lumaya mula sa pang-aaping Mongol-Tatar sa [[Dakilang Engkwentro sa Ilog Ugra]]. Ginawa ni [[Ivan ang Nakakasindak]] ang dukado na isang [[Tsarato ng Rusya|tsarato]] noong 1547. Nakuha niya ang [[Kazan]] at [[Astrakhan]] ngunit nadaig sa [[Digmaang Livonia]] noong 1583. Inumpisahan ng Kosakong manlalakbay na si [[Yermak Timofeyevich]] ang pagpapalawak ng Rusya sa [[Siberya]], kung saan nilupig nila ang mga Tatar at mga katutubong pangkat; sa karamihan ng ika-17 dantaon ay umabot na ito sa mga lupaing kasing-layo ng [[Karagatang Pasipiko]]. Nang pumanaw si [[Teodoro I ng Rusya|Teodoro I]] noong 1598 na walang isyu ay pumasok ang Rusya sa sunod-sunod na krisis na kilala bilang [[Panahon ng Bagabag]]: naglabanan ang mga nagpapanggap na umaangkin sa trono, malawakang tagsalat at kaguluhang panlipunan, at pagsakop ng mga banyagang tropa sa Mosku, [[Smolensk]] at Novgorod. Winakasan ito sa koronasyon ni [[Miguel I ng Rusya|Miguel I]] bilang unang tsar ng [[dinastiyang Romanov]] noong 1613. Sumali ang Rusya sa [[Unang Digmaang Pandaigdig]] ngunit dumanas ng paghina ng ekonomiya at sunod-sunod na pagkatalong militar; dumulot ito sa Himagsikang Pebrero na nakita ang boluntaryong pagbibitiw ni [[Nicolas II ng Rusya|Nicolas II]] at paglipat sa demokrasya. Sa parehong taon, sinamantala ng mga Bolshebista ni [[Vladimir Lenin]] ang pagkawatak-watak ng [[Pamahalaang Probisyonal ng Rusya|pamahalaang probisyonal]] sa [[Himagsikang Oktubre]] upang gumawa ng [[Sobyetikong Rusya|Sobyetikong republika]]. Bumulusok ang dating imperyo sa matagalang [[Digmaang Sibil sa Rusya|digmaang sibil]] sa pagitan ng mga komunistang Pula at konserbatibong Puti. Nagtagumpay ang [[Hukbong Pula]] ngunit napilitang hayaan na magtiwalag ang ibang teritoryo tulad ng [[Pinlandiya]], [[Polonya]], at mga Baltiko. Nilagdaan ng Rusya ang pagsasanib nito sa [[Unyong Sobyetiko]] kasama ang [[Sobyetikong Ukranya|Ukranya]], [[Sobyetikong Biyelorusya|Biyelorusya]], at [[SPSR ng Transkaukasya|Transkaukasya]] noong 1922. Lumitaw ang makabagong estado ng Pederasyong Ruso noong Disyembre 1991 at nagpanatili ng legal na paghahalili sa USSR, na nagmana sa arsenal nukleyar at palagiang pagkakasapi nito sa [[Konsehong Panseguridad ng mga Nagkakaisang Bansa]]. Ipinakilala ang pribadong pag-aari at pinagtibay ang landas tungong ekonomiyang pamilihan, ngunit ang krisis pang-ekonomiya noong huling bahagi ng dekada 1990 ay humantong sa stagnasyon. Simula taong 2000 sa ilalim ni [[Vladimir Putin]], nagsimula ang makabuluhang paglago at pinatindi ang patakarang panlabas ng bansa. Noong 2014, kasunod ng pag-alis kay Ukranyong pangulong [[Viktor Yanukovych]] sa [[Himagsikang Maidan]], inagaw ng Rusya ang Tangway ng Crimea, na negatibong tinanggap ng pamayanang internasyonal. Ganapang nilusob ang Ukranya noong 24 Pebrero 2022, na dumulot sa mas pinatinding sanksyong ekonomiko at politikal. Sa ilalim ng pamumuno ni Putin, ang katiwalian sa Rusya ay nilalarawan bilang pinakamalubha sa Europa, at ang kalagayan ng karapatang pantao rito ay lalong pinupuna ng mga internasyonal na tagamasid. [[Kategorya:Kasaysayan ng Rusya|*]] 5gd7eo8zdulzu2m386jfqplbad56l7s 0 337486 2213504 2204883 2026-06-26T18:51:09Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2213504 wikitext text/x-wiki {{Infobox event | title = Krisis sa Kipot ng Hormuz noong 2026 | partof = [[digmaan sa Iran noong 2026]] | image = Straße von Hormuz.jpg | alt = | caption = Larawan ng Kipot mula sa satelayt | date = {{Start date|2026|02|28|df=y}} &ndash; kasalukuyan<br/>({{Age in years, months, weeks and days|month1=2|day1=28|year1=2026}}) | place = [[Kipot ng Hormuz]], [[Golpong Persiko]] and [[Golpo ng Oman]] | coordinates = | also known as = | cause = [[Digmaan sa Iran noong 2026]] | participants = [[Iran]], [[Estados Unidos]], [[Israel]], mga kompanya ng pagpapadala | outcome = {{bulletedlist|Pagtaas ng presyo ng langis at gas sa buong mundo|Kampanya sa Kipot ng Hormuz noong 2026}} | casualties1 = 1 barkong panghatak ang lumubog<br/>hindi bababa sa 12 barkong pangkalakal ang nasira (7 ang inabandona)<ref>{{Cite web |url=https://www.channelnewsasia.com/world/crew-member-killed-after-projectile-hits-tanker-oman-manager-says-5962176 |title=Crew member killed after projectile hits tanker off Oman, manager says|trans-title=Tripulante, namatay matapos tamaan ng panudla ang barkong-tangke malapit sa baybayin ng Oman, ayon sa manedyer|website=CNA|access-date=2 Marso 2026|archive-date=1 Marso 2026|archive-url= https://web.archive.org/web/20260301210512/https://www.channelnewsasia.com/world/crew-member-killed-after-projectile-hits-tanker-oman-manager-says-5962176 |url-status=live}}</ref><br/>12 marino ang namatay o nawawala<br>1 manggagawa sa daungan ang namatay, at 2 ang nasugatan sa Bahrain | casualties2 = | notes = }} Ang [[Kipot ng Hormuz]], isang estratehikong kiputan sa karagatan para sa pandaigdigang kalakalan ng enerhiya, ay nakaranas ng patuloy na heopolitikal at ekonomikong pagkagambala simula noong ika-28 ng Pebrero 2026, kasunod ng [[Digmaan sa Iran noong 2026|magkasanib na pag-atakeng militar]] ng [[Estados Unidos]] at [[Israel]] sa [[Iran]], na kinabibilangan ng pagpaslang sa kataas-taasang pinuno ng Iran na si [[Ali Khāmenei|Ali Khamenei]]. Bilang tugon, naglunsad ang Iran ng mga pag-atakeng pangganti gamit ang misil at drono sa mga base militar ng Estados Unidos, teritoryo ng Israel, at iba pang mga estado sa Golpo, habang ang [[Hukbong ng Islamikong Rebolusyonaryong Guwardiya]] (''Islamic Revolutionary Guard Corps'' o IRGC) nito ay naglabas ng mga babalang nagbabawal sa pagdaan ng mga barko sa kipot, na humantong sa epektibong paghinto ng trapiko ng mga barko. {{As of|2026|Marso|12}}, nakapagsagawa ang Iran ng 21 kumpirmadong pag-atake sa mga barkong pangkalakal. Ang mga babala at kasunod na pag-atake sa mga sasakyang-dagat ay nagdulot ng matinding pagbaba sa trapiko sa karagatan, kung saan ang trapiko ng mga barkong tangke ay unang bumaba ng humigit-kumulang 70%, at mahigit 150 barko ang nag-angkla sa labas ng kipot upang maiwasan ang panganib.<ref name="NYT2.28.26">{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2026/02/28/world/middleeast/strait-of-hormuz-ship-traffic.html |title=After Iran Attacks, Ship Traffic Plummets in Strait of Hormuz|work=[[The New York Times]]|first=Christiaan|last1=Triebert|first2=Alexander|last2=Cardia|date=28 Pebrero 2026 |access-date=2 Marso 2026|language=en|trans-title=Matapos ang mga Pag-atake ng Iran, Bumagsak ang Trapiko ng mga Barko sa Kipot ng Hormuz}}</ref><ref name="TheGuardian3.2.26">{{cite news |url=https://www.theguardian.com/world/2026/mar/02/oil-prices-iran-war-strait-of-hormuz-shipping |title=Oil prices rise as Iran war threatens shipping through strait of Hormuz |work=[[The Guardian]]|date=2 Marso 2026 |access-date=2 Marso 2026|language=en|trans-title=Tumaas ang presyo ng langis dahil sa banta ng digmaan sa Iran sa mga barkong dumadaan sa Kipot ng Hormuz}}</ref> Di nagtagal pagkatapos nito, bumaba ang trapiko sa halos sero. Naapektuhan ng pagkagambalang ito ang humigit-kumulang 20% ng pang-araw-araw na suplay ng langis sa buong mundo at malaking dami ng likidong natural na gas (LNG), na nag-udyok sa malalaking kompanya sa pagpapadala na suspindihin ang mga operasyon sa lugar.<ref name="How US">{{cite news |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/1/how-us-israel-attacks-on-iran-threaten-the-strait-of-hormuz-oil-markets |title=How US-Israel attacks on Iran threaten the Strait of Hormuz, oil markets |publisher=Al Jazeera |date=1 Marso 2026 |access-date=2 Marso 2026|language=en|trans-title=Paano nagbabanta ang mga pag-atake ng Estados Unidos-Israel sa Iran sa Kipot ng Hormuz at mga pamilihan ng langis}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.reuters.com/business/energy/oil-gas-majors-traders-suspend-shipments-via-hormuz-us-attacks-iran-sources-say-2026-02-28 |title=Oil and gas majors and traders suspend shipments via Hormuz, sources say |work=Reuters |date=28 Pebrero 2026 |access-date=2 Marso 2026|language=en|trans-title=Sinuspinde ng mga pangunahing kompanya at negosyante ng langis at gas ang mga kargamento sa pamamagitan ng Hormuz, ayon sa mga sanggunian}}</ref> Sa gitna ng pangamba sa matagalang kakulangan sa suplay, mas mabilis na tumaas ang presyo ng langis kaysa sa alinmang tunggalian sa kamakailang kasaysayan;<ref name="AC-03182026">{{Cite web |first1=Josh |last1=Lipsky |first2=Bart |last2=Piasecki |first3=Jessie |last3=Yin |title=The Iran oil shock may be diffrent from other price spikes |date=18 Marso 2026 |work=[[Atlantic Council]] |access-date=18 Marso 2026 |url=https://www.atlanticcouncil.org/blogs/econographics/the-iran-oil-shock-may-be-different-from-other-price-spikes/ |language=en|trans-title=Maaaring iba ang pagkabigla sa presyo ng langis sa Iran kumpara sa iba pang pagtaas ng presyo}}</ref> ang presyo ng krudong langis ng Brent ay lumampas sa US$100 kada bariles noong ika-8 ng Marso 2026 sa unang pagkakataon sa loob ng apat na taon, at umabot sa US$126 kada bariles sa rurok nito.<ref name="TheGuardian3.2.26" /><ref name="Reuters3.1.26">{{cite news |url=https://www.reuters.com/business/energy/oil-jumps-10-iran-conflict-could-spike-100-barrel-analysts-say-2026-03-01 |title=Oil jumps 10% on Iran conflict and could spike to $100 a barrel, analysts say |work=Reuters |date=1 Marso 2026 |access-date=2 Marso 2026|language=en|trans-title=Tumaas ng 10% ang presyo ng langis dahil sa tunggalian sa Iran at maaaring umabot sa $100 kada bariles, ayon sa mga analista}}</ref><ref name="surges">{{cite news |url=https://www.cnn.com/2026/03/01/business/oil-prices-us-attack-iran-vis |title=Oil surges and stock futures sink after war in Iran disrupts crude supply |publisher=CNN |date=1 Marso 2026 |access-date=2 Marso 2026 |archive-date=2 Marso 2026 |archive-url= https://web.archive.org/web/20260302025634/https://www.cnn.com/2026/03/01/business/oil-prices-us-attack-iran-vis |url-status=live |language=en|trans-title=Pagtaas ng presyo ng langis at pagbaba ng stock futures matapos maantala ng digmaan sa Iran ang suplay ng krudo}}</ref><ref name="CNBC-03082026">{{Cite web |last=Kimball |first=Spencer |title=Oil surges above $100 a barrel; Trump says 'small price to pay' for defeating Iran |date=8 Marso 2026 |access-date=8 Marso 2026 |work=CNBC |url=https://www.cnbc.com/2026/03/08/crude-oil-prices-today-iran-war.html |archive-date=8 Marso 2026 |archive-url= https://web.archive.org/web/20260308223907/https://www.cnbc.com/2026/03/08/crude-oil-prices-today-iran-war.html |url-status=live |language=en|trans-title=Tumaas ang presyo ng langis sa mahigit $100 kada bariles; sabi ni Trump, 'maliit na halaga' para matalo ang Iran}}</ref>Ang pagsasara ng kipot ay inilarawan bilang pinakamalaking pagkagambala sa suplay ng enerhiya simula noong krisis sa enerhiya noong dekada 1970,<ref name="Guardian-03112026">{{Cite web |last=Burke |first=Jason |title=Iran escalates attacks on infrastructure and transport networks across the Gulf |date=11 Marso 2026 |access-date=11 Marso 2026 |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/2026/mar/11/iran-escalates-attacks-on-infrastructure-and-transport-networks-across-the-gulf |language=en|trans-title=Pinalala ng Iran ang mga pag-atake sa mga network ng imprastraktura at transportasyon sa buong Golpo}}</ref> at ito rin ang pinakamalaki sa kasaysayan ng pandaigdigang pamilihan ng langis.<ref name="Atlantic-13032026">{{Cite web |first=Rogé |last=Karma |title='We Would Be Entering a Completely Different World' |date=13 March 2026 |access-date=13 March 2026 |work=[[The Atlantic]] |url=https://www.theatlantic.com/economy/2026/03/oil-price-200-barrel/686354/ }}</ref> Ang iba pang mga pamilihan ng kalakal na naapektuhan ng pagtaas ng presyo dahil sa krisis ay kinabibilangan ng [[aluminyo]],<ref>{{Cite web |first=Mark |last=Burton |title=Bahrain starts output cuts at world's top aluminum smelter|work=[[Fortune (magazine)|Fortune]] |date=15 Marso 2026 |access-date=21 Marso 2026 |url=https://fortune.com/2026/03/15/bahrain-output-cuts-world-top-aluminum-smelter-alba-iran-war/ |language=en|trans-title=Sinimulan ng Bahrain ang pagbawas ng output sa nangungunang tunawan ng aluminyo sa mundo}}</ref> [[pataba]], at [[elyo]].<ref>{{Cite web |first=Naomi |last=Buchanan |title=It's not just oil: 3 critical supply chains being upended by the war in Iran |date=21 Marso 2026 |access-date=21 Marso 2026 |work=[[Business Insider]] |url=https://www.businessinsider.com/oil-prices-supply-chains-iran-war-ai-helium-food-inflation-2026-3 |language=en|trans-title=Hindi lang langis: 3 kritikal na daluyan ng suplay ang naapektuhan ng digmaan sa Iran}}</ref> == Sanligan == [[Talaksan:Strait of Hormuz daily average of LNG (2024).svg|thumb|Dayagram na nagpapakita ng pang-araw-araw na karaniwang dami ng LNG na dinaraan sa kipot noong 2024<ref>{{cite web |last1=Slav |first1=Irina |title=Asia’s LNG Lifeline Takes a Hit |url=https://oilprice.com/Energy/Crude-Oil/Asias-LNG-Lifeline-Takes-a-Hit.html |website=OilPrice.com |language=en |date=15 Marso 2026|trans-title=Naapektuhan ang Agapay ng LNG ng Asya}}</ref>]] Ang kipot ay may lapad na 21&nbsp;milya (34 km) sa pinakamakitid na punto nito at nagsisilbing daanang pandagat sa pagitan ng Iran at [[Oman]]. Pinadadali ng dalawang unidireksiyonal na rutang pandagat nito ang pagdaan ng humigit-kumulang 20 milyong bariles ng langis bawat araw, na kumakatawan sa humigit-kumulang 20% ng pandaigdigang kalakalang pandagat ng langis, pangunahin mula sa mga bansang prodyuser tulad ng [[Saudi Arabia]], [[Emiratos Arabes Unidos]], [[Irak]], at [[Qatar]].<ref name=NYT2.28.26/><ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/business/2026/mar/01/us-israel-strikes-iran-oil-price |title=What is the strait of Hormuz and why is it crucial for oil supplies? |work=The Guardian |date=1 Marso 2026 |access-date=2 Marso 2026|language=en|trans-title=Ano ang kipot ng Hormuz at bakit ito mahalaga para sa mga suplay ng langis?}}</ref> Noong 2024, tinatayang 84% ng mga kargamento ng krudo at kondensado na dumaraan sa kipot ay nakalaan sa mga pamilihan sa Asya,<ref name="How US" /> kung saan tumatanggap ang Tsina ng isang katlo ng langis nito sa pamamagitan ng kipot at may humigit-kumulang isang bilyong bariles sa reserbang langis (ilang buwan ng suplay).<ref>{{cite web |last1=Li |first1=Emma |title=China’s crude import stress resistance in a Hormuz crisis {{!}} Vortexa |url=https://www.vortexa.com/insights/chinas-crude-import-stress-resistance |website=www.vortexa.com |language=en |date=9 Marso 2026|trans-title=Katatagan ng Tsina sa pag-angkat ng krudo sa krisis sa Hormuz {{!}} Vortexa}}</ref> Nakakakuha ang Europa ng 12% hanggang 14% ng LNG nito mula sa Qatar sa pamamagitan ng kipot.<ref name="q45">{{cite web |title=European gas prices surge by up to 45% as Qatar stops LNG production |url=https://www.euronews.com/business/2026/03/02/european-gas-prices-jump-by-as-much-as-45-as-qatar-stops-lng-production |publisher=[[euronews]] |language=en |date=2 Marso 2026 |access-date=2 Marso 2026 |archive-date=3 Marso 2026 |archive-url= https://web.archive.org/web/20260303043332/https://www.euronews.com/business/2026/03/02/european-gas-prices-jump-by-as-much-as-45-as-qatar-stops-lng-production |url-status=live |trans-title=Tumaas ang presyo ng gas sa Europa ng hanggang 45% dahil itinigil ng Qatar ang produksyon ng LNG}}</ref> Ang Golpong Persiko ay isa ring pangunahing sentro para sa pandaigdigang produksiyon at pagluwas ng mga [[pataba]]. Noong dekada 2020, bumubuo ang rehiyon ng humigit-kumulang 30%–35% ng pandaigdigang pagluwas ng urea at 20%–30% ng pagluwas ng amonya. Sa pangkalahatan, hanggang 30% ng pandaigdigang kalakalan ng mga pataba ay karaniwang dumaraan sa Kipot ng Hormuz.<ref name=":02">{{Cite journal |date=2026|title=Global Agrifood Implications of the 2026 Conflict in the Middle East|url=https://openknowledge.fao.org/handle/20.500.14283/cd8875en|language=en|journal=Food and Agriculture Organization of the United Nations|trans-title=Mga Pandaigdigang Implikasyon sa Agrifood ng Tunggalian sa Gitnang Silangan noong 2026}}</ref> == Mga epekto == === Pagdaan sa kipot === Bandang huli ng Pebrero 28, mabigat ang trapiko ng mga palabas na barko sa Kipot ng Hormuz, habang mahina naman ang trapikong papasok.<ref>{{cite web |title=Iranian Naval Response to "Operation Epic Fury" Unclear |url=https://maritime-executive.com/article/iranian-naval-response-to-operation-epic-fury-unclear |website=The Maritime Executive |date=28 Pebrero 2026 |language=en |access-date=2 Marso 2026 |archive-date=1 Marso 2026 |archive-url= https://web.archive.org/web/20260301024821/https://maritime-executive.com/article/iranian-naval-response-to-operation-epic-fury-unclear |url-status=live |trans-title=Hindi Malinaw ang Tugon ng Hukbong-Dagat ng Iran sa "Operation Epic Fury"}}</ref> Hindi bababa sa tatlong tanker ng langis ang tinamaan malapit sa kipot, kabilang ang isa sa baybayin ng Oman na nasunog.<ref name="Reuters3.1.26" /><ref>{{cite news |url=https://www.aljazeera.com/video/newsfeed/2026/3/1/black-smoke-pours-from-oil-tanker-near-strait-of-hormuz |title=Black smoke pours from oil tanker near Strait of Hormuz |publisher=[[Al Jazeera]]|date=1 Marso 2026 |access-date=2 Marso 2026 |archive-date=1 Marso 2026 |archive-url= https://web.archive.org/web/20260301190519/https://www.aljazeera.com/video/newsfeed/2026/3/1/black-smoke-pours-from-oil-tanker-near-strait-of-hormuz |url-status=live |language=en|trans-title=Makapal na itim na usok, bumubulwak mula sa oil tanker malapit sa Kipot ng Hormuz}}</ref> Hindi bababa sa 17 oil tanker ang nagpatuloy sa paglalakbay sa kipot.<ref>{{cite web |title=Oil Tankers Avoiding Vital Hormuz Strait After U.S. Bombs Iran|url=https://www.supplychainbrain.com/articles/43560-oil-tankers-avoiding-vital-hormuz-strait-after-us-bombs-iran |website=SupplyChainBrain|language=en-US|date=28 Pebrero 2026|trans-title=Mga Tanker ng Langis, Iniiwasan ang Mahalagang Kipot ng Hormuz Matapos Bombahin ng U.S. ang Iran}}</ref> Noong Marso 1 at 2, walang barkong dumaan sa kipot.<ref name="maex2">{{cite web |title=Tanker Traffic in Hormuz Drops to Zero as P&I Clubs Pull War Risk Cover |url=https://maritime-executive.com/article/tanker-traffic-in-hormuz-drops-to-zero-as-p-i-clubs-pull-war-risk-cover |website=The Maritime Executive |language=en |date=2 Marso 2026 |quote=The Strait is technically open, but commercial tanker passage has effectively ceased|trans-title=Zero ang Trapiko ng Tanker sa Kipot ng Hormuz Matapos Bawiin ng P&I Clubs ang War Risk Cover}}</ref> Sinuspinde ng mga pangunahing kompanya ng ''container shipping'', kabilang ang Maersk, CMA CGM, at Hapag-Lloyd, ang paglalayag sa kipot at mga kaugnay na ruta tulad ng [[Dagat Pula]].<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2026/03/01/world/middleeast/maersk-red-sea-iran-war.html |title=Maersk to Halt Some Red Sea Shipping in Sign of War's Disruption to Global Supply Chain |work=[[The New York Times]]|date=1 Marso 2026 |access-date=2 Marso 2026|language=en|trans-title=Ihihinto ng Maersk ang Ilang Pagpapadala sa Dagat Pula Bilang Senyales ng Pagkagambala ng Digmaan sa Pandaigdigang Daloy ng Suplay}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/japan-shippers-halt-hormuz-operations-after-us-israel-strikes-iran-2026-03-01 |title=Japan shippers halt Hormuz operations after US, Israel strikes on Iran |work=Reuters |date=1 Marso 2026 |access-date=2 Marso 2026|language=en|trans-title=Itinigil ng mga embarkador ng Hapon ang mga operasyon ng Hormuz matapos ang pag-atake ng US at Israel sa Iran}}</ref> Inanunsyo ng Yemen na kontrolado ng Houthi noong Pebrero 28 na ipagpapatuloy ang pag-atake sa Israel at sa mga komersiyal na barko sa Dagat Pula,<ref>{{Cite web |agency=Associated Press |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/iranian-backed-houthis-say-theyll-resume-attacks-on-israel-and-on-shipping-routes/ |title= Boycotts and arrests: Houthi rebels focus inward after halting attacks on Israel |date=28 Pebrero 2026 |access-date=1 Marso 2026|work=The Times of Israel |language=en|trans-title=Mga boykot at pag-aresto: mga rebeldeng Houthi, tumutok sa loob pagkatapos ihinto ang pag-atake sa Israel}}</ref> na nagpilit sa paglihis ng trapiko sa Kanal ng Suez sa rutang umiikot sa Cape of Good Hope sa Aprika. Nagdagdag ito ng ilang linggo sa oras ng biyahe at nagpataas ng gastos sa pagpapadala. Nakagambala ang krisis sa pandaigdigang suplay ng enerhiya at nag-iwan ng mga tanker na naipit sa Golpong Persiko.<ref>{{cite news |url=https://www.realnewshub.com/whole-world-watching-critical-energy |title=The Whole World Is Watching This Critical Energy Chokepoint As Iran Conflict Enters More Dangerous Phase |work=Real News Hub |date=2 Marso 2026 |access-date=2 Marso 2026 |language=en |trans-title=Nakatutok ang Buong Mundo sa Kritikal na Energy Chokepoint na Ito Habang Pumapasok sa Mas Mapanganib na Yugto ang Salungatan sa Iran }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==Mga sanggunian== {{Reflist}} [[Kategorya:Digmaan sa Iran noong 2026]] [[Kategorya:Krisis sa enerhiya]] sgenlnllzkahikghv4d3rh9f4h7g1s1 0 338409 2213508 2209355 2026-06-26T20:00:21Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2213508 wikitext text/x-wiki {{Infobox ancient site|name=Area Sacra di Largo Argentina|image=Curia of Pompey.jpg|caption=Largo di Torre Argentina, ''Templo A'' (sa [[Juturna]]) sa malayuan, ''Templo B'' sa gitna. Sa dakong kaliwa, ang [[Teatro Argentina]]|location=[[Comune di Roma]], [[Lazio]], [[Italya]]|coordinates={{coord|41|53|43|N|12|28|37|E|region:IT-RM_type:landmark|display=it|format=dms}}|map dot label=Largo di Torre Argentina|map_type=Italy Rome Antiquity|map_caption=Shown within Augustan Rome|map_size=270|image_size=270|region=Lazio|type=santuwaryo|built=Ika-4 na siglo BK – Unang siglo AD|epochs=[[Republikang Romano]], [[Imperyong Roman]]|cultures=[[Sinaunang Roma]]|excavations=yes|public_access=yes|website=[http://www.sovraintendenzaroma.it/i_luoghi/roma_antica/aree_archeologiche/area_sacra_di_largo_argentina AREA SACRA DI LARGO ARGENTINA]}} Ang '''Largo di Torre Argentina''' ({{Literal na pagsasalin|Plaza ng Toreng Pilak}}) ay isang malaking bukas na espasyo sa [[Roma]], [[Italya]], na may apat na templo ng [[Republikang Romano|Republikanong Romano]] at mga labi ng [[Teatro ni Pompeya]]. Ito ay nasa sinaunang [[Campus Martius]].{{Sfn|Longhi|1960}} Isa ito sa mga lugar na ginamit ng sinaunang "[[Monte Argentario|Argentario]]"—ang mga taong pilak/may pera, ang mga bangkero—para sa kanilang propesyon. Ang pangalan ng plasa ay nagmula sa ''Torre Argentina'' (Toreng Pilak), na hango sa pangalan nito mula sa lungsod ng [[Strasbourg]] na ang Latin na pangalan ay ''[[Argentoratum]]—''[lungsod] Pilak. Noong 1503, ang Maestrong Papal ng mga Seremonya na si [[Johannes Burckardt]], na nagmula sa Strasbourg at kilala bilang "Argentinus", ay nagtayo sa ''via del Sudario'' ng isang palasyo (ngayon ay nasa numero 44), na tinatawag na ''Casa del Burcardo'', kung saan nakalakip ang tore. Si [[Julio Cesar]] ay [[Pagpaslang kay Julio Cesar|pinaslang]] sa [[Curia ni Pompeya]], at ang lugar kung saan siya pinaniniwalaang pinaslang ay nasa plasa.{{Sfn|Coarelli|2014}} Pagkatapos ng [[Pag-iisa ng Italya|pag-iisang Italyano]], napagpasyahan na muling buuin ang bahagi ng Roma (1909), at gibain ang sona ng Torre Argentina. Gayunpaman, noong panahon ng demolisyon noong 1927, natuklasan ang napakalaking ulo at mga braso ng isang estatwang marmol. Isiniwalat ng imbestigasyong arkeolohiko ang pagkakaroon ng isang ''banal na lugar'', na mula pa noong panahong Republikano, na may apat na templo at bahagi ng Teatro ni Pompeya. Noong 2019, inanunsyo ng alkalde ng Roma na si [[Virginia Raggi]] na maglalagay ng mga daanan sa lugar na magbibigay-daan sa publiko na malibot ang mga guho sa unang pagkakataon.{{Sfn|Borgia|2019}} == Mga templong Romano == [[Talaksan:Largo_torre_argentina_PIANTA.jpg|left|thumb|Mapa ng arkeolohikong lugar]] Ang apat na templo, na orihinal na itinalaga ng mga letrang ''A'', ''B'', ''C'', at ''D'', ay nakaharap sa isang sementadong kalye, na muling itinayo noong panahon ng imperyo, pagkatapos ng sunog noong 80 AD. Ang lugar ay itinalaga sa Hilaga ng ''Hecatostylum'' (isang daang haligi na beranda) at ng [[mga paliguan ni Agrippa]], at sa Timog ng mga gusaling may kaugnayan sa [[Circus Flaminius]], sa Silangan ng malaking plasa na may beranda ng ''Porticus Minucia Frumentaria'', at sa Kanluran ng [[Teatro ni Pompeya]].{{Sfn|Longhi|1930}}{{Sfn|Richardson|1992|p=33}} ''Ang Templo A'' ay itinayo noong ika-3 siglo BK, at malamang na ito ang ''Templo ni [[Juturna]]'' na itinayo ni [[Gaius Lutatius Catulus]] pagkatapos ng kanyang [[Labanan ng Kapuluang Egada|tagumpay]] laban sa mga [[Kartago|Cartago]] noong 241 BK.<ref name=":0">{{Cite web |title=Sacred Area of Largo Argentina |url=https://madainproject.com/sacred_area_of_largo_argentina#temple-a |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250124101150/https://madainproject.com/sacred_area_of_largo_argentina#temple-a |archive-date=2025-01-24 |access-date=2025-04-29 |website=Madain Project}}</ref> Ang mahabang lugar sa likod ng Templo A ay ginamit bilang isang ''[[Letrina|palikuran]]'' o pampublikong palikuran, at walang mga divider o kubikulo. Noong mga unang taon ng 900s, ang templo ay muling itinayo bilang isang simbahan at tinawag na San Nicola de Calcarario, kung saan ang mga [[abside]] at [[fresco]] ay naroroon pa rin.{{Sfn|Roberts|2024}} Ang ''Templo B'', isang pabilog na templo ''([[Tholos (akitektura)|tholos]])'' na may natitirang anim na haligi, ay itinayo ni [[Quintus Lutatius Catulus]] noong 101 BC bilang [[Votum|pagtupad sa kaniyang panata]] sa [[Labanan ng Vercellae|Labanan sa Vercellae]].<ref>G. Marchetti-Longhi, "Gli scavi del Largo Argentina: II Tempio B," ''BullCom'' 76 (1956–58): 45-118</ref> Ang templo ''([[aedes]])'' ay inialay kay ''[[Fortuna Huiusce Diei]]'', "ang [[Fortuna|Kapalaran]] ng Araw na Ito." Ang napakalaking estatwa na natagpuan noong mga paghuhukay at ngayon ay nakaimbak sa [[Centrale Montemartini]] ng [[Mga Museong Capitolina]] ay ang estatwa mismo ng diyosa. Tanging ang ulo, mga braso, at mga binti lamang ang gawa sa marmol: ang iba pang mga bahagi, na natatakpan ng damit, ay gawa sa iba pang mga materyales, marahil ay isang kahoy na kuwadro. Ito ay kilala bilang isang estatwang [[akrolitiko]].<ref>{{Citation |title=Julius Caesar's assassination site reopens: Largo Argentina 4 Republican Temples! |date=22 June 2023 |url=https://www.youtube.com/watch?v=myhEAOw1Pq4 |language=en |access-date=2023-09-04}}</ref> Ang ''Templo C'' ang pinakasinaunang sa apat, na may dekorasyong terracotta na nagmula pa noong 290s/280s BK, at malamang na inialay kay ''[[Feronia (mitolohiya)|Feronia]] ,'' ang sinaunang [[Mga Italiko|Italikong]] diyosa ng pagkamayabong.{{Sfn|Roberts|2024}} Pagkatapos ng sunog noong AD 80, ang templong ito ay naibalik sa dati, at ang puti at itim na mosaic ng panloob na [[Cella|selda]] ng templo ay nagmula pa sa pagpapanumbalik na ito.<ref name=":0"/> Ang ''Templo D'' ang pinakamalaki sa apat, na itinayo noong ika-2 siglo BK na may mga restorasyon noong Huling Republikano, at inialay kay ''[[Lares]] Permarini'' (mga Lares na nagpoprotekta sa mga mandaragat), ngunit maliit na bahagi lamang nito ang nahukay (isang kalye ang sumasakop sa halos kabuuan nito). Ito ay ipinangako ng [[praetor]], si [[Lucius Aemilius Regillus]], habang nakikipaglaban sa isang labanang pandagat laban sa plota ni [[Antiocio|Antioco III ang Dakila]] noong 190 BK, at inialay ni [[Marcus Aemilius Lepidus (konsul noong 187 BK)|M. Aemilius Lepidus]], noong siya ay [[Sensurang Romano|sensura]], noong Disyembre 22, 179.<ref>Livy XL.52.4; [[Macrobius]] I.10.10; ''Fasti Praenestini'' ad XI Kal. Ian., CIL I2 pp238, 338; Fast. Ant. ap. NS 1921, 120; HJ 487; Gilb. III.149; Rosch. II.1870‑1871; WR 170.</ref> Sa mga pinto ng templo ay may isang inskripsiyon sa pag-aalay sa [[Saturnio (panulaan)|metrong Saturnio]].<ref>Livy loc. cit.; cf. [[Baehrens]], Frag. poet. Rom. 54‑55.</ref> Ito ay naitala na nakatayo sa ''porticu Minucia<ref>Fast. p316 Praen.</ref>'' at samakatuwid ang eksaktong lokasyon nito ay depende sa [[Portiko|porticus]].<ref>AR 1909, 76, p1; RE XII.812.</ref><ref>From the Lacus Curtius website)[https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Gazetteer/Places/Europe/Italy/Lazio/Roma/Rome/_Texts/PLATOP*/Lares.html Lares Permarini]</ref><gallery mode="packed" heights="160"> Talaksan:PICT0510_-_Largo_di_Torre_Argentina.jpg|alt=Temple A| ''Templo A'' Talaksan:Rome_the_sacred_area_of_largo_argentina_20050922.jpg|alt=Temple B| ''Templo B'' Talaksan:Zone_Sacrée_Argentine_-_Rome_(IT62)_-_2021-08-30_-_7.jpg|alt=Temple C| ''Templo C'' </gallery> == Bahay opera noong ika-18 siglo == Ang [[Teatro Argentina]] ay isang [[bahay opera]] at teatro noong ika-18 siglo na matatagpuan sa plasa. Ang mga unang palabas ng maraming kilalang opera ay nangyari doon. Kabilang dito ang ''[[The Barber of Seville|*The Barber of Seville*]]'' ni [[Gioachino Rossini]] noong 1816<ref>{{Cite web |title=Teatro Argentina |url=https://www.lonelyplanet.com/italy/rome/entertainment/teatro-argentina/a/poi-ent/389249/359975 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20250121190731/https://www.lonelyplanet.com/italy/rome/centro-storico/entertainment/teatro-argentina/a/poi-ent/389249/1321003 |archive-date=2025-01-21 |access-date=2025-04-29 |website=Lonely Planet}}</ref> at ang ''[[I due Foscari|*I due Foscari*]]'' ni [[Giuseppe Verdi]] noong 1844{{Sfn|Hopkins|2014}} at ang ''[[La battaglia di Legnano|*La battaglia di Legnano*]]'' noong 1849.{{Sfn|Beaumont|2015}} == Mga sanggunian == {{Reflist|30em}} == Mga panlabas na link == * {{Commons-inline}} * {{Wikivoyage-inline|Rome/Old Rome|Area Sacra di Largo Argentina}} * [http://www.sovraintendenzaroma.it/i_luoghi/roma_antica/aree_archeologiche/area_sacra_di_largo_argentina Area Sacra di Largo Argentina] * Virtual reconstruction in 3D of [http://www.italyrome.info/domusaurea/domusaurea-eng.php Largo di Torre Argentina]{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} in Ancient Rome * {{Cite book |last=Lucentini |first=M. |url=https://books.google.com/books?id=laMDAQAAQBAJ |title=The Rome Guide: Step by Step through History's Greatest City |date=31 December 2012 |publisher=Interlink |isbn=9781623710088}} {{Sequence|prev=[[House of the Vestals]]|list=Landmarks of Rome|curr=Largo di Torre Argentina|next=[[Lupercal]]}}{{Rome landmarks}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] ach2eq0igcormdyymkv0xi3wa4re40s 0 338611 2213565 2212221 2026-06-27T11:03:28Z KyutKoTalaga 152379 2213565 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | disputed = yes | name = Pulo ng Pugad | type = island | other_names = Southwest Cay ''(Ingles)''<br/>Pugad Island ''(Ingles ng Pilipinas)''<br/>Đảo Song Tử Tây ''(Vietnamese)''<br/>南子島 / 南子岛 Nánzi Dǎo ''(Tsino)'' | image_name = File:Song_Tu_Tay_2022-08-29-00_00_2022-08-29-23_59_Sentinel-2_L2A_True_color.jpg | image_caption = Pulo ng Pugad | pushpin_map = Spratly Islands relief | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{Coord|11|25|46|N|114|19|53|E|display=inline,title}} | archipelago = [[Kapuluan ng Kalayaan]] | area_ha = 19 | country = {{VNM}} | country_admin_divisions_title_1 = [[Mga distrito ng Vietnam|Distrito]] | country_admin_divisions_1 = [[Distrito ng Trường Sa]], [[Khánh Hòa]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Mga komuna ng Vietnam|Komuna]] | country_admin_divisions_2 = Komuna ng Song Tử Tây | country1 = {{CHN}} | country2 = {{PHL}} | country3 = {{TWN}} | country4 = {{VNM}} | population = 32 }} [[File:Song tu tay (Southwest Cay).jpg|thumb|upright=1.5]] [[File:North Danger Reef-Landsat 7-April 2000.jpg|upright=1.5|thumb|Larawan mula sa [[Landsat 7]] (2000)]] [[File:North Danger Reef nautical chart of 1911 (cropped).jpg|upright=1.5|thumb|Mapa pandagat (1911)]] Ang '''Pulo ng Pugad''' ({{lang-en|Pugad Island}}), o '''Southwest Cay''' ([[Wikang Ingles|Ingles]]); '''Đảo Song Tử Tây''' ({{lang-vi|Đảo Song Tử Tây}}); '''Nanzi Dao''' ({{zh|t=|s=|p=Nánzi Dǎo|c=南子島/南子岛}}), ay isang [[pulo]] sa hilagang-kanlurang gilid ng [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]. Bahagi ito ng [[atol]] na [[Bahura ng Hilagang Peligro]] at matatagpuan lamang {{convert|1.75|miles|km}} sa timog-kanluran ng [[Pulo ng Parola]]. May likás na lawak itong {{convert|12|ha|acre}}, kaya ito ang ikaanim na pinaka-malaking likás na pulo sa Kapuluan ng Kalayaan at ang ikalawang pinaka-malaking pulong sinasakop ng Vietnam. Matatagpuan sa Pulo ng Pugad ang pinakamataas na punto sa kapuluan, na may taas na 4 na metro mula sa antas ng dagat. Dati itong pinamugaran ng mga ibon at natatakpan ng mga puno at guano; isinagawa rin dito ang pagluwas ng guano sa "malaking sukat".<ref name=Gazetteer>{{cite web | title = Digital Gazetteer of Spratly Islands | url = http://www.southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | accessdate = 2008-03-22 | url-status = dead | archiveurl = https://web.archive.org/web/20100827072842/http://southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | archivedate = 2010-08-27 }}</ref> Inaangkin din ang pulo ng [[Tsina]] (PRC), [[Taiwan]] (ROC), at ng [[Pilipinas]]. ==Kasaysayan== ===1933 – Pag-angkin ng Pransiya=== Noong 1933, inangkin ng [[Pamahalaan ng Pransiya]] ang [[Kapuluan ng Kalayaan]], kabilang ang [[Pulo ng Kanlurang York]] at [[Pulo ng Silangang York]]. Tatlong barko—ang ''Alerte'', ang ''Astrolabe'', at ang ''De Lanessan''—ang lumahok sa ekspedisyon.<ref name="Hancox Prescott 1997">{{cite book | last1=Hancox | first1=D.J. | last2=Prescott | first2=J.R.V. | title=Secret Hydrographic Surveys in the Spratly Islands | publisher=Maritime Institute of Malaysia | series=Mima paper | year=1997 | isbn=978-983-9275-10-0 | url=https://books.google.com/books?id=J5gZAQAAIAAJ | page=86}}</ref> Ang sumusunod ay sipi mula sa ulat ni H. Cucherousset sa ''L'Eveil economique de l'Indochine'' (Blg. 790, 28 Mayo 1933): :"Higit pang pahilaga, sa tapat ng [[Nha Trang]], matatagpuan ang atol na tinatawag na 'North Danger'. Inangkin ng ''Alerte'' ang dalawang mabuhanging pulo (''cayes'') kung saan nito natagpuan ang ilang mangingisdang Hapones. Dumating din doon ang ''De Lanessan'' at siniyasat ang maliit na pulo. Ang pulong ito ay kapansin-pansing mas mataas kaysa sa iba, na ang pinakamataas na bahagi ay umaabot sa limang metro. Malalaki ang deposito ng pospeyt at malawak itong pinakinabangan ng mga Hapones." == Mga Sanggunian == {{reflist}} {{Kapuluan ng Kalayaan}} [[Kaurian:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kaurian:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] f2h92p0ljih51pi54nrdm1gri3gdusk 2213566 2213565 2026-06-27T11:06:56Z KyutKoTalaga 152379 /* Kasaysayan */ 2213566 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | disputed = yes | name = Pulo ng Pugad | type = island | other_names = Southwest Cay ''(Ingles)''<br/>Pugad Island ''(Ingles ng Pilipinas)''<br/>Đảo Song Tử Tây ''(Vietnamese)''<br/>南子島 / 南子岛 Nánzi Dǎo ''(Tsino)'' | image_name = File:Song_Tu_Tay_2022-08-29-00_00_2022-08-29-23_59_Sentinel-2_L2A_True_color.jpg | image_caption = Pulo ng Pugad | pushpin_map = Spratly Islands relief | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{Coord|11|25|46|N|114|19|53|E|display=inline,title}} | archipelago = [[Kapuluan ng Kalayaan]] | area_ha = 19 | country = {{VNM}} | country_admin_divisions_title_1 = [[Mga distrito ng Vietnam|Distrito]] | country_admin_divisions_1 = [[Distrito ng Trường Sa]], [[Khánh Hòa]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Mga komuna ng Vietnam|Komuna]] | country_admin_divisions_2 = Komuna ng Song Tử Tây | country1 = {{CHN}} | country2 = {{PHL}} | country3 = {{TWN}} | country4 = {{VNM}} | population = 32 }} [[File:Song tu tay (Southwest Cay).jpg|thumb|upright=1.5]] [[File:North Danger Reef-Landsat 7-April 2000.jpg|upright=1.5|thumb|Larawan mula sa [[Landsat 7]] (2000)]] [[File:North Danger Reef nautical chart of 1911 (cropped).jpg|upright=1.5|thumb|Mapa pandagat (1911)]] Ang '''Pulo ng Pugad''' ({{lang-en|Pugad Island}}), o '''Southwest Cay''' ([[Wikang Ingles|Ingles]]); '''Đảo Song Tử Tây''' ({{lang-vi|Đảo Song Tử Tây}}); '''Nanzi Dao''' ({{zh|t=|s=|p=Nánzi Dǎo|c=南子島/南子岛}}), ay isang [[pulo]] sa hilagang-kanlurang gilid ng [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]. Bahagi ito ng [[atol]] na [[Bahura ng Hilagang Peligro]] at matatagpuan lamang {{convert|1.75|miles|km}} sa timog-kanluran ng [[Pulo ng Parola]]. May likás na lawak itong {{convert|12|ha|acre}}, kaya ito ang ikaanim na pinaka-malaking likás na pulo sa Kapuluan ng Kalayaan at ang ikalawang pinaka-malaking pulong sinasakop ng Vietnam. Matatagpuan sa Pulo ng Pugad ang pinakamataas na punto sa kapuluan, na may taas na 4 na metro mula sa antas ng dagat. Dati itong pinamugaran ng mga ibon at natatakpan ng mga puno at guano; isinagawa rin dito ang pagluwas ng guano sa "malaking sukat".<ref name=Gazetteer>{{cite web | title = Digital Gazetteer of Spratly Islands | url = http://www.southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | accessdate = 2008-03-22 | url-status = dead | archiveurl = https://web.archive.org/web/20100827072842/http://southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | archivedate = 2010-08-27 }}</ref> Inaangkin din ang pulo ng [[Tsina]] (PRC), [[Taiwan]] (ROC), at ng [[Pilipinas]]. ==Kasaysayan== ===1933 – Pag-angkin ng Pransiya=== Noong 1933, inangkin ng [[Pamahalaan ng Pransiya]] ang [[Kapuluan ng Kalayaan]], kabilang ang Pulo ng Pugad at [[Pulo ng Parola]]. Tatlong barko—ang ''Alerte'', ang ''Astrolabe'', at ang ''De Lanessan''—ang lumahok sa ekspedisyon.<ref name="Hancox Prescott 1997">{{cite book | last1=Hancox | first1=D.J. | last2=Prescott | first2=J.R.V. | title=Secret Hydrographic Surveys in the Spratly Islands | publisher=Maritime Institute of Malaysia | series=Mima paper | year=1997 | isbn=978-983-9275-10-0 | url=https://books.google.com/books?id=J5gZAQAAIAAJ | page=86}}</ref> Ang sumusunod ay sipi mula sa ulat ni H. Cucherousset sa ''L'Eveil economique de l'Indochine'' (Blg. 790, 28 Mayo 1933): :"Higit pang pahilaga, sa tapat ng [[Nha Trang]], matatagpuan ang atol na tinatawag na 'North Danger'. Inangkin ng ''Alerte'' ang dalawang mabuhanging pulo (''cayes'') kung saan nito natagpuan ang ilang mangingisdang Hapones. Dumating din doon ang ''De Lanessan'' at siniyasat ang maliit na pulo. Ang pulong ito ay kapansin-pansing mas mataas kaysa sa iba, na ang pinakamataas na bahagi ay umaabot sa limang metro. Malalaki ang deposito ng pospeyt at malawak itong pinakinabangan ng mga Hapones." == Mga Sanggunian == {{reflist}} {{Kapuluan ng Kalayaan}} [[Kaurian:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kaurian:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] a2ilk7xu4vn1bo7rachxj2r73m72f4n 2213567 2213566 2026-06-27T11:07:36Z KyutKoTalaga 152379 /* Kasaysayan */ 2213567 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | disputed = yes | name = Pulo ng Pugad | type = island | other_names = Southwest Cay ''(Ingles)''<br/>Pugad Island ''(Ingles ng Pilipinas)''<br/>Đảo Song Tử Tây ''(Vietnamese)''<br/>南子島 / 南子岛 Nánzi Dǎo ''(Tsino)'' | image_name = File:Song_Tu_Tay_2022-08-29-00_00_2022-08-29-23_59_Sentinel-2_L2A_True_color.jpg | image_caption = Pulo ng Pugad | pushpin_map = Spratly Islands relief | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{Coord|11|25|46|N|114|19|53|E|display=inline,title}} | archipelago = [[Kapuluan ng Kalayaan]] | area_ha = 19 | country = {{VNM}} | country_admin_divisions_title_1 = [[Mga distrito ng Vietnam|Distrito]] | country_admin_divisions_1 = [[Distrito ng Trường Sa]], [[Khánh Hòa]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Mga komuna ng Vietnam|Komuna]] | country_admin_divisions_2 = Komuna ng Song Tử Tây | country1 = {{CHN}} | country2 = {{PHL}} | country3 = {{TWN}} | country4 = {{VNM}} | population = 32 }} [[File:Song tu tay (Southwest Cay).jpg|thumb|upright=1.5]] [[File:North Danger Reef-Landsat 7-April 2000.jpg|upright=1.5|thumb|Larawan mula sa [[Landsat 7]] (2000)]] [[File:North Danger Reef nautical chart of 1911 (cropped).jpg|upright=1.5|thumb|Mapa pandagat (1911)]] Ang '''Pulo ng Pugad''' ({{lang-en|Pugad Island}}), o '''Southwest Cay''' ([[Wikang Ingles|Ingles]]); '''Đảo Song Tử Tây''' ({{lang-vi|Đảo Song Tử Tây}}); '''Nanzi Dao''' ({{zh|t=|s=|p=Nánzi Dǎo|c=南子島/南子岛}}), ay isang [[pulo]] sa hilagang-kanlurang gilid ng [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]. Bahagi ito ng [[atol]] na [[Bahura ng Hilagang Peligro]] at matatagpuan lamang {{convert|1.75|miles|km}} sa timog-kanluran ng [[Pulo ng Parola]]. May likás na lawak itong {{convert|12|ha|acre}}, kaya ito ang ikaanim na pinaka-malaking likás na pulo sa Kapuluan ng Kalayaan at ang ikalawang pinaka-malaking pulong sinasakop ng Vietnam. Matatagpuan sa Pulo ng Pugad ang pinakamataas na punto sa kapuluan, na may taas na 4 na metro mula sa antas ng dagat. Dati itong pinamugaran ng mga ibon at natatakpan ng mga puno at guano; isinagawa rin dito ang pagluwas ng guano sa "malaking sukat".<ref name=Gazetteer>{{cite web | title = Digital Gazetteer of Spratly Islands | url = http://www.southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | accessdate = 2008-03-22 | url-status = dead | archiveurl = https://web.archive.org/web/20100827072842/http://southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | archivedate = 2010-08-27 }}</ref> Inaangkin din ang pulo ng [[Tsina]] (PRC), [[Taiwan]] (ROC), at ng [[Pilipinas]]. ==Kasaysayan== ===1933 – Pag-angkin ng Pransiya=== Noong 1933, inangkin ng [[Pamahalaan ng Pransiya]] ang [[Kapuluan ng Kalayaan]], kabilang ang Pulo ng Pugad at [[Pulo ng Parola]]. Tatlong barko, ang ''Alerte'', ang ''Astrolabe'', at ang ''De Lanessan''—ang lumahok sa ekspedisyon.<ref name="Hancox Prescott 1997">{{cite book | last1=Hancox | first1=D.J. | last2=Prescott | first2=J.R.V. | title=Secret Hydrographic Surveys in the Spratly Islands | publisher=Maritime Institute of Malaysia | series=Mima paper | year=1997 | isbn=978-983-9275-10-0 | url=https://books.google.com/books?id=J5gZAQAAIAAJ | page=86}}</ref> Ang sumusunod ay sipi mula sa ulat ni H. Cucherousset sa ''L'Eveil economique de l'Indochine'' (Blg. 790, 28 Mayo 1933): :"Higit pang pahilaga, sa tapat ng [[Nha Trang]], matatagpuan ang atol na tinatawag na 'North Danger'. Inangkin ng ''Alerte'' ang dalawang mabuhanging pulo (''cayes'') kung saan nito natagpuan ang ilang mangingisdang Hapones. Dumating din doon ang ''De Lanessan'' at siniyasat ang maliit na pulo. Ang pulong ito ay kapansin-pansing mas mataas kaysa sa iba, na ang pinakamataas na bahagi ay umaabot sa limang metro. Malalaki ang deposito ng pospeyt at malawak itong pinakinabangan ng mga Hapones." == Mga Sanggunian == {{reflist}} {{Kapuluan ng Kalayaan}} [[Kaurian:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kaurian:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] gppmj8mu5snouxsm0rt64gtpn1unrwq 2213568 2213567 2026-06-27T11:13:08Z KyutKoTalaga 152379 /* Kasaysayan */ 2213568 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | disputed = yes | name = Pulo ng Pugad | type = island | other_names = Southwest Cay ''(Ingles)''<br/>Pugad Island ''(Ingles ng Pilipinas)''<br/>Đảo Song Tử Tây ''(Vietnamese)''<br/>南子島 / 南子岛 Nánzi Dǎo ''(Tsino)'' | image_name = File:Song_Tu_Tay_2022-08-29-00_00_2022-08-29-23_59_Sentinel-2_L2A_True_color.jpg | image_caption = Pulo ng Pugad | pushpin_map = Spratly Islands relief | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{Coord|11|25|46|N|114|19|53|E|display=inline,title}} | archipelago = [[Kapuluan ng Kalayaan]] | area_ha = 19 | country = {{VNM}} | country_admin_divisions_title_1 = [[Mga distrito ng Vietnam|Distrito]] | country_admin_divisions_1 = [[Distrito ng Trường Sa]], [[Khánh Hòa]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Mga komuna ng Vietnam|Komuna]] | country_admin_divisions_2 = Komuna ng Song Tử Tây | country1 = {{CHN}} | country2 = {{PHL}} | country3 = {{TWN}} | country4 = {{VNM}} | population = 32 }} [[File:Song tu tay (Southwest Cay).jpg|thumb|upright=1.5]] [[File:North Danger Reef-Landsat 7-April 2000.jpg|upright=1.5|thumb|Larawan mula sa [[Landsat 7]] (2000)]] [[File:North Danger Reef nautical chart of 1911 (cropped).jpg|upright=1.5|thumb|Mapa pandagat (1911)]] Ang '''Pulo ng Pugad''' ({{lang-en|Pugad Island}}), o '''Southwest Cay''' ([[Wikang Ingles|Ingles]]); '''Đảo Song Tử Tây''' ({{lang-vi|Đảo Song Tử Tây}}); '''Nanzi Dao''' ({{zh|t=|s=|p=Nánzi Dǎo|c=南子島/南子岛}}), ay isang [[pulo]] sa hilagang-kanlurang gilid ng [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]. Bahagi ito ng [[atol]] na [[Bahura ng Hilagang Peligro]] at matatagpuan lamang {{convert|1.75|miles|km}} sa timog-kanluran ng [[Pulo ng Parola]]. May likás na lawak itong {{convert|12|ha|acre}}, kaya ito ang ikaanim na pinaka-malaking likás na pulo sa Kapuluan ng Kalayaan at ang ikalawang pinaka-malaking pulong sinasakop ng Vietnam. Matatagpuan sa Pulo ng Pugad ang pinakamataas na punto sa kapuluan, na may taas na 4 na metro mula sa antas ng dagat. Dati itong pinamugaran ng mga ibon at natatakpan ng mga puno at guano; isinagawa rin dito ang pagluwas ng guano sa "malaking sukat".<ref name=Gazetteer>{{cite web | title = Digital Gazetteer of Spratly Islands | url = http://www.southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | accessdate = 2008-03-22 | url-status = dead | archiveurl = https://web.archive.org/web/20100827072842/http://southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | archivedate = 2010-08-27 }}</ref> Inaangkin din ang pulo ng [[Tsina]] (PRC), [[Taiwan]] (ROC), at ng [[Pilipinas]]. ==Kasaysayan== ===1933 – Pag-angkin ng Pransiya=== Noong 1933, inangkin ng [[Pamahalaan ng Pransiya]] ang [[Kapuluan ng Kalayaan]], kabilang ang Pulo ng Pugad at [[Pulo ng Parola]]. Tatlong barko, ang ''Alerte'', ang ''Astrolabe'', at ang ''De Lanessan''—ang lumahok sa ekspedisyon.<ref name="Hancox Prescott 1997">{{cite book | last1=Hancox | first1=D.J. | last2=Prescott | first2=J.R.V. | title=Secret Hydrographic Surveys in the Spratly Islands | publisher=Maritime Institute of Malaysia | series=Mima paper | year=1997 | isbn=978-983-9275-10-0 | url=https://books.google.com/books?id=J5gZAQAAIAAJ | page=86}}</ref> Ang sumusunod ay sipi mula sa ulat ni H. Cucherousset sa ''L'Eveil economique de l'Indochine'' (Blg. 790, 28 Mayo 1933): :"Higit pang pahilaga, sa tapat ng [[Nha Trang]], matatagpuan ang atol na tinatawag na 'North Danger' (Bahura ng Peligro). Inangkin ng ''Alerte'' ang dalawang mabuhanging pulo (''cayes'') kung saan nito natagpuan ang ilang mangingisdang Hapones. Dumating din doon ang ''De Lanessan'' at siniyasat ang maliit na pulo. Ang pulong ito ay kapansin-pansing mas mataas kaysa sa iba, na ang pinakamataas na bahagi ay umaabot sa limang metro. Malalaki ang deposito ng pospeyt at malawak itong pinakinabangan ng mga Hapones." == Mga Sanggunian == {{reflist}} {{Kapuluan ng Kalayaan}} [[Kaurian:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kaurian:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] ip6sz18mrik5fu11a9bee7cpz7f3trb 2213569 2213568 2026-06-27T11:13:37Z KyutKoTalaga 152379 /* Kasaysayan */ 2213569 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | disputed = yes | name = Pulo ng Pugad | type = island | other_names = Southwest Cay ''(Ingles)''<br/>Pugad Island ''(Ingles ng Pilipinas)''<br/>Đảo Song Tử Tây ''(Vietnamese)''<br/>南子島 / 南子岛 Nánzi Dǎo ''(Tsino)'' | image_name = File:Song_Tu_Tay_2022-08-29-00_00_2022-08-29-23_59_Sentinel-2_L2A_True_color.jpg | image_caption = Pulo ng Pugad | pushpin_map = Spratly Islands relief | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{Coord|11|25|46|N|114|19|53|E|display=inline,title}} | archipelago = [[Kapuluan ng Kalayaan]] | area_ha = 19 | country = {{VNM}} | country_admin_divisions_title_1 = [[Mga distrito ng Vietnam|Distrito]] | country_admin_divisions_1 = [[Distrito ng Trường Sa]], [[Khánh Hòa]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Mga komuna ng Vietnam|Komuna]] | country_admin_divisions_2 = Komuna ng Song Tử Tây | country1 = {{CHN}} | country2 = {{PHL}} | country3 = {{TWN}} | country4 = {{VNM}} | population = 32 }} [[File:Song tu tay (Southwest Cay).jpg|thumb|upright=1.5]] [[File:North Danger Reef-Landsat 7-April 2000.jpg|upright=1.5|thumb|Larawan mula sa [[Landsat 7]] (2000)]] [[File:North Danger Reef nautical chart of 1911 (cropped).jpg|upright=1.5|thumb|Mapa pandagat (1911)]] Ang '''Pulo ng Pugad''' ({{lang-en|Pugad Island}}), o '''Southwest Cay''' ([[Wikang Ingles|Ingles]]); '''Đảo Song Tử Tây''' ({{lang-vi|Đảo Song Tử Tây}}); '''Nanzi Dao''' ({{zh|t=|s=|p=Nánzi Dǎo|c=南子島/南子岛}}), ay isang [[pulo]] sa hilagang-kanlurang gilid ng [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]. Bahagi ito ng [[atol]] na [[Bahura ng Hilagang Peligro]] at matatagpuan lamang {{convert|1.75|miles|km}} sa timog-kanluran ng [[Pulo ng Parola]]. May likás na lawak itong {{convert|12|ha|acre}}, kaya ito ang ikaanim na pinaka-malaking likás na pulo sa Kapuluan ng Kalayaan at ang ikalawang pinaka-malaking pulong sinasakop ng Vietnam. Matatagpuan sa Pulo ng Pugad ang pinakamataas na punto sa kapuluan, na may taas na 4 na metro mula sa antas ng dagat. Dati itong pinamugaran ng mga ibon at natatakpan ng mga puno at guano; isinagawa rin dito ang pagluwas ng guano sa "malaking sukat".<ref name=Gazetteer>{{cite web | title = Digital Gazetteer of Spratly Islands | url = http://www.southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | accessdate = 2008-03-22 | url-status = dead | archiveurl = https://web.archive.org/web/20100827072842/http://southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | archivedate = 2010-08-27 }}</ref> Inaangkin din ang pulo ng [[Tsina]] (PRC), [[Taiwan]] (ROC), at ng [[Pilipinas]]. ==Kasaysayan== ===1933 – Pag-angkin ng Pransiya=== Noong 1933, inangkin ng [[Pamahalaan ng Pransiya]] ang [[Kapuluan ng Kalayaan]], kabilang ang Pulo ng Pugad at [[Pulo ng Parola]]. Tatlong barko, ang ''Alerte'', ang ''Astrolabe'', at ang ''De Lanessan''—ang lumahok sa ekspedisyon.<ref name="Hancox Prescott 1997">{{cite book | last1=Hancox | first1=D.J. | last2=Prescott | first2=J.R.V. | title=Secret Hydrographic Surveys in the Spratly Islands | publisher=Maritime Institute of Malaysia | series=Mima paper | year=1997 | isbn=978-983-9275-10-0 | url=https://books.google.com/books?id=J5gZAQAAIAAJ | page=86}}</ref> Ang sumusunod ay sipi mula sa ulat ni H. Cucherousset sa ''L'Eveil economique de l'Indochine'' (Blg. 790, 28 Mayo 1933): :"Higit pang pahilaga, sa tapat ng [[Nha Trang]], matatagpuan ang atol na tinatawag na 'North Danger' (Bahura ng Peligro). Inangkin ng ''Alerte'' ang dalawang mabuhanging pulo (''kayo'') kung saan nito natagpuan ang ilang mangingisdang Hapones. Dumating din doon ang ''De Lanessan'' at siniyasat ang maliit na pulo. Ang pulong ito ay kapansin-pansing mas mataas kaysa sa iba, na ang pinakamataas na bahagi ay umaabot sa limang metro. Malalaki ang deposito ng pospeyt at malawak itong pinakinabangan ng mga Hapones." == Mga Sanggunian == {{reflist}} {{Kapuluan ng Kalayaan}} [[Kaurian:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kaurian:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] f4la4f9jv9hctuq0kzbxosj7pz2du97 2213570 2213569 2026-06-27T11:15:15Z KyutKoTalaga 152379 /* 1933 – Pag-angkin ng Pransiya */ 2213570 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | disputed = yes | name = Pulo ng Pugad | type = island | other_names = Southwest Cay ''(Ingles)''<br/>Pugad Island ''(Ingles ng Pilipinas)''<br/>Đảo Song Tử Tây ''(Vietnamese)''<br/>南子島 / 南子岛 Nánzi Dǎo ''(Tsino)'' | image_name = File:Song_Tu_Tay_2022-08-29-00_00_2022-08-29-23_59_Sentinel-2_L2A_True_color.jpg | image_caption = Pulo ng Pugad | pushpin_map = Spratly Islands relief | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{Coord|11|25|46|N|114|19|53|E|display=inline,title}} | archipelago = [[Kapuluan ng Kalayaan]] | area_ha = 19 | country = {{VNM}} | country_admin_divisions_title_1 = [[Mga distrito ng Vietnam|Distrito]] | country_admin_divisions_1 = [[Distrito ng Trường Sa]], [[Khánh Hòa]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Mga komuna ng Vietnam|Komuna]] | country_admin_divisions_2 = Komuna ng Song Tử Tây | country1 = {{CHN}} | country2 = {{PHL}} | country3 = {{TWN}} | country4 = {{VNM}} | population = 32 }} [[File:Song tu tay (Southwest Cay).jpg|thumb|upright=1.5]] [[File:North Danger Reef-Landsat 7-April 2000.jpg|upright=1.5|thumb|Larawan mula sa [[Landsat 7]] (2000)]] [[File:North Danger Reef nautical chart of 1911 (cropped).jpg|upright=1.5|thumb|Mapa pandagat (1911)]] Ang '''Pulo ng Pugad''' ({{lang-en|Pugad Island}}), o '''Southwest Cay''' ([[Wikang Ingles|Ingles]]); '''Đảo Song Tử Tây''' ({{lang-vi|Đảo Song Tử Tây}}); '''Nanzi Dao''' ({{zh|t=|s=|p=Nánzi Dǎo|c=南子島/南子岛}}), ay isang [[pulo]] sa hilagang-kanlurang gilid ng [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]. Bahagi ito ng [[atol]] na [[Bahura ng Hilagang Peligro]] at matatagpuan lamang {{convert|1.75|miles|km}} sa timog-kanluran ng [[Pulo ng Parola]]. May likás na lawak itong {{convert|12|ha|acre}}, kaya ito ang ikaanim na pinaka-malaking likás na pulo sa Kapuluan ng Kalayaan at ang ikalawang pinaka-malaking pulong sinasakop ng Vietnam. Matatagpuan sa Pulo ng Pugad ang pinakamataas na punto sa kapuluan, na may taas na 4 na metro mula sa antas ng dagat. Dati itong pinamugaran ng mga ibon at natatakpan ng mga puno at guano; isinagawa rin dito ang pagluwas ng guano sa "malaking sukat".<ref name=Gazetteer>{{cite web | title = Digital Gazetteer of Spratly Islands | url = http://www.southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | accessdate = 2008-03-22 | url-status = dead | archiveurl = https://web.archive.org/web/20100827072842/http://southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | archivedate = 2010-08-27 }}</ref> Inaangkin din ang pulo ng [[Tsina]] (PRC), [[Taiwan]] (ROC), at ng [[Pilipinas]]. ==Kasaysayan== ===1933 – Pag-angkin ng Pransiya=== Noong 1933, inangkin ng [[Pamahalaan ng Pransiya]] ang [[Kapuluan ng Kalayaan]], kabilang ang Pulo ng Pugad at [[Pulo ng Parola]]. Tatlong barko, ang ''Alerte'', ang ''Astrolabe'', at ang ''De Lanessan''—ang lumahok sa ekspedisyon.<ref name="Hancox Prescott 1997">{{cite book | last1=Hancox | first1=D.J. | last2=Prescott | first2=J.R.V. | title=Secret Hydrographic Surveys in the Spratly Islands | publisher=Maritime Institute of Malaysia | series=Mima paper | year=1997 | isbn=978-983-9275-10-0 | url=https://books.google.com/books?id=J5gZAQAAIAAJ | page=86}}</ref> Ang sumusunod ay sipi mula sa ulat ni H. Cucherousset sa ''L'Eveil economique de l'Indochine'' (Blg. 790, 28 Mayo 1933): :"Higit pang pahilaga, sa tapat ng [[Nha Trang]], matatagpuan ang atol na tinatawag na 'North Danger' (Bahura ng Peligro). Inangkin ng ''Alerte'' ang dalawang mabuhanging pulo (''kayo'') kung saan nito natagpuan ang ilang mangingisdang Hapones. Dumating din doon ang ''De Lanessan'' at siniyasat ang maliit na pulo. Ang pulong ito ay kapansin-pansing mas mataas kaysa sa iba, na ang pinakamataas na bahagi ay umaabot sa limang metro. Malalaki ang deposito ng pospeyt (''phosphate'') at malawak itong pinakinabangan ng mga Hapones." == Mga Sanggunian == {{reflist}} {{Kapuluan ng Kalayaan}} [[Kaurian:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kaurian:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] oon5qe7vw8fb1v8wtatrwago6gsq1wu 2213571 2213570 2026-06-27T11:15:58Z KyutKoTalaga 152379 2213571 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | disputed = yes | name = Pulo ng Pugad | type = island | other_names = Southwest Cay ''(Ingles)''<br/>Pugad Island ''(Ingles ng Pilipinas)''<br/>Đảo Song Tử Tây ''(Vietnamese)''<br/>南子島 / 南子岛 Nánzi Dǎo ''(Tsino)'' | image_name = File:Song_Tu_Tay_2022-08-29-00_00_2022-08-29-23_59_Sentinel-2_L2A_True_color.jpg | image_caption = Pulo ng Pugad | pushpin_map = Spratly Islands relief | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{Coord|11|25|46|N|114|19|53|E|display=inline,title}} | archipelago = [[Kapuluan ng Kalayaan]] | area_ha = 19 | country = {{VNM}} | country_admin_divisions_title_1 = [[Mga distrito ng Vietnam|Distrito]] | country_admin_divisions_1 = [[Distrito ng Trường Sa]], [[Khánh Hòa]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Mga komuna ng Vietnam|Komuna]] | country_admin_divisions_2 = Komuna ng Song Tử Tây | country1 = {{CHN}} | country2 = {{PHL}} | country3 = {{TWN}} | country4 = {{VNM}} | population = 32 }} [[File:Song tu tay (Southwest Cay).jpg|thumb|upright=1.5]] [[File:North Danger Reef-Landsat 7-April 2000.jpg|upright=1.5|thumb|Larawan mula sa [[Landsat 7]] (2000)]] [[File:North Danger Reef nautical chart of 1911 (cropped).jpg|upright=1.5|thumb|Mapa pandagat (1911)]] Ang '''Pulo ng Pugad''' ({{lang-en|Pugad Island}}), o '''Southwest Cay''' ([[Wikang Ingles|Ingles]]); '''Đảo Song Tử Tây''' ({{lang-vi|Đảo Song Tử Tây}}); '''Nanzi Dao''' ({{zh|t=|s=|p=Nánzi Dǎo|c=南子島/南子岛}}), ay isang [[pulo]] sa hilagang-kanlurang gilid ng [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]. Bahagi ito ng [[atol]] na [[Bahura ng Hilagang Peligro]] at matatagpuan lamang {{convert|1.75|miles|km}} sa timog-kanluran ng [[Pulo ng Parola]]. May likas na lawak itong {{convert|12|ha|acre}}, kaya ito ang ikaanim na pinaka-malaking likás na pulo sa Kapuluan ng Kalayaan at ang ikalawang pinaka-malaking pulong sinasakop ng Vietnam. Matatagpuan sa Pulo ng Pugad ang pinakamataas na punto sa kapuluan, na may taas na 4 na metro mula sa antas ng dagat. Dati itong pinamugaran ng mga ibon at natatakpan ng mga puno at guano; isinagawa rin dito ang pagluwas ng guano sa "malaking sukat".<ref name=Gazetteer>{{cite web | title = Digital Gazetteer of Spratly Islands | url = http://www.southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | accessdate = 2008-03-22 | url-status = dead | archiveurl = https://web.archive.org/web/20100827072842/http://southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | archivedate = 2010-08-27 }}</ref> Inaangkin din ang pulo ng [[Tsina]] (PRC), [[Taiwan]] (ROC), at ng [[Pilipinas]]. ==Kasaysayan== ===1933 – Pag-angkin ng Pransiya=== Noong 1933, inangkin ng [[Pamahalaan ng Pransiya]] ang [[Kapuluan ng Kalayaan]], kabilang ang Pulo ng Pugad at [[Pulo ng Parola]]. Tatlong barko, ang ''Alerte'', ang ''Astrolabe'', at ang ''De Lanessan''—ang lumahok sa ekspedisyon.<ref name="Hancox Prescott 1997">{{cite book | last1=Hancox | first1=D.J. | last2=Prescott | first2=J.R.V. | title=Secret Hydrographic Surveys in the Spratly Islands | publisher=Maritime Institute of Malaysia | series=Mima paper | year=1997 | isbn=978-983-9275-10-0 | url=https://books.google.com/books?id=J5gZAQAAIAAJ | page=86}}</ref> Ang sumusunod ay sipi mula sa ulat ni H. Cucherousset sa ''L'Eveil economique de l'Indochine'' (Blg. 790, 28 Mayo 1933): :"Higit pang pahilaga, sa tapat ng [[Nha Trang]], matatagpuan ang atol na tinatawag na 'North Danger' (Bahura ng Peligro). Inangkin ng ''Alerte'' ang dalawang mabuhanging pulo (''kayo'') kung saan nito natagpuan ang ilang mangingisdang Hapones. Dumating din doon ang ''De Lanessan'' at siniyasat ang maliit na pulo. Ang pulong ito ay kapansin-pansing mas mataas kaysa sa iba, na ang pinakamataas na bahagi ay umaabot sa limang metro. Malalaki ang deposito ng pospeyt (''phosphate'') at malawak itong pinakinabangan ng mga Hapones." == Mga Sanggunian == {{reflist}} {{Kapuluan ng Kalayaan}} [[Kaurian:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kaurian:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] m9jurfo2c6c6ns11e5a0dqn49um6poj 2213572 2213571 2026-06-27T11:37:56Z KyutKoTalaga 152379 /* Kasaysayan */ 2213572 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | disputed = yes | name = Pulo ng Pugad | type = island | other_names = Southwest Cay ''(Ingles)''<br/>Pugad Island ''(Ingles ng Pilipinas)''<br/>Đảo Song Tử Tây ''(Vietnamese)''<br/>南子島 / 南子岛 Nánzi Dǎo ''(Tsino)'' | image_name = File:Song_Tu_Tay_2022-08-29-00_00_2022-08-29-23_59_Sentinel-2_L2A_True_color.jpg | image_caption = Pulo ng Pugad | pushpin_map = Spratly Islands relief | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{Coord|11|25|46|N|114|19|53|E|display=inline,title}} | archipelago = [[Kapuluan ng Kalayaan]] | area_ha = 19 | country = {{VNM}} | country_admin_divisions_title_1 = [[Mga distrito ng Vietnam|Distrito]] | country_admin_divisions_1 = [[Distrito ng Trường Sa]], [[Khánh Hòa]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Mga komuna ng Vietnam|Komuna]] | country_admin_divisions_2 = Komuna ng Song Tử Tây | country1 = {{CHN}} | country2 = {{PHL}} | country3 = {{TWN}} | country4 = {{VNM}} | population = 32 }} [[File:Song tu tay (Southwest Cay).jpg|thumb|upright=1.5]] [[File:North Danger Reef-Landsat 7-April 2000.jpg|upright=1.5|thumb|Larawan mula sa [[Landsat 7]] (2000)]] [[File:North Danger Reef nautical chart of 1911 (cropped).jpg|upright=1.5|thumb|Mapa pandagat (1911)]] Ang '''Pulo ng Pugad''' ({{lang-en|Pugad Island}}), o '''Southwest Cay''' ([[Wikang Ingles|Ingles]]); '''Đảo Song Tử Tây''' ({{lang-vi|Đảo Song Tử Tây}}); '''Nanzi Dao''' ({{zh|t=|s=|p=Nánzi Dǎo|c=南子島/南子岛}}), ay isang [[pulo]] sa hilagang-kanlurang gilid ng [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]. Bahagi ito ng [[atol]] na [[Bahura ng Hilagang Peligro]] at matatagpuan lamang {{convert|1.75|miles|km}} sa timog-kanluran ng [[Pulo ng Parola]]. May likas na lawak itong {{convert|12|ha|acre}}, kaya ito ang ikaanim na pinaka-malaking likás na pulo sa Kapuluan ng Kalayaan at ang ikalawang pinaka-malaking pulong sinasakop ng Vietnam. Matatagpuan sa Pulo ng Pugad ang pinakamataas na punto sa kapuluan, na may taas na 4 na metro mula sa antas ng dagat. Dati itong pinamugaran ng mga ibon at natatakpan ng mga puno at guano; isinagawa rin dito ang pagluwas ng guano sa "malaking sukat".<ref name=Gazetteer>{{cite web | title = Digital Gazetteer of Spratly Islands | url = http://www.southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | accessdate = 2008-03-22 | url-status = dead | archiveurl = https://web.archive.org/web/20100827072842/http://southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | archivedate = 2010-08-27 }}</ref> Inaangkin din ang pulo ng [[Tsina]] (PRC), [[Taiwan]] (ROC), at ng [[Pilipinas]]. ==Kasaysayan== ===1933 – Pag-angkin at Pananakop ng Pransiya=== Noong 1933, inangkin ng [[Pamahalaan ng Pransiya]] ang [[Kapuluan ng Kalayaan]], kabilang ang Pulo ng Pugad at [[Pulo ng Parola]]. Tatlong barko, ang ''Alerte'', ang ''Astrolabe'', at ang ''De Lanessan''—ang lumahok sa ekspedisyon.<ref name="Hancox Prescott 1997">{{cite book | last1=Hancox | first1=D.J. | last2=Prescott | first2=J.R.V. | title=Secret Hydrographic Surveys in the Spratly Islands | publisher=Maritime Institute of Malaysia | series=Mima paper | year=1997 | isbn=978-983-9275-10-0 | url=https://books.google.com/books?id=J5gZAQAAIAAJ | page=86}}</ref> Ang sumusunod ay sipi mula sa ulat ni H. Cucherousset sa ''L'Eveil economique de l'Indochine'' (Blg. 790, 28 Mayo 1933): :"Higit pang pahilaga, sa tapat ng [[Nha Trang]], matatagpuan ang atol na tinatawag na 'North Danger' (Bahura ng Peligro). Inangkin ng ''Alerte'' ang dalawang mabuhanging pulo (''kayo'') kung saan nito natagpuan ang ilang mangingisdang Hapones. Dumating din doon ang ''De Lanessan'' at siniyasat ang maliit na pulo. Ang pulong ito ay kapansin-pansing mas mataas kaysa sa iba, na ang pinakamataas na bahagi ay umaabot sa limang metro. Malalaki ang deposito ng pospeyt (''phosphate'') at malawak itong pinakinabangan ng mga Hapones." Matapos maisagawa ang pananakop, inilathala ng [[Ministri ng Ugnayang Panlabas ng Pransiya]] ang sumusunod na paunawa sa ''Journal Officiel'' ng Pransiya na may petsang Hulyo 26, 1933 (pahina 7837): :"Paunawa hinggil sa pagsakop ng ilang pulo ng hukbong pandagat ng Pransiya. :Ang Pamahalaan ng Pransiya ay sasakupin sa mga Hukbong pandagat nito ang mga sumusunod na pulo at maliliit na pulo: :Ang dalawang pulo na matatagpuan sa latitud na 11°29' hilaga at longhitud na 114°21' silangan ng Greenwich, kasama ang mga nakadependeng maliliit na pulo nito (36). (Isinagawa ang pananakop noong 10 Abril 1933.) :Ang mga nabanggit na pulo at maliliit na pulo ay saklaw na ngayon ng soberanya ng Pransiya. (Pinawawalang-bisa ng paunawang ito ang naunang paunawang inilathala sa ''Journal Officiel (Official Journal)'' noong 25 Hulyo 1933, pahina 7784.) == Mga Sanggunian == {{reflist}} {{Kapuluan ng Kalayaan}} [[Kaurian:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kaurian:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] mulanbal8gbbtebh6j3ckwg4ptwoab3 2213573 2213572 2026-06-27T11:40:00Z KyutKoTalaga 152379 /* Kasaysayan */ 2213573 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | disputed = yes | name = Pulo ng Pugad | type = island | other_names = Southwest Cay ''(Ingles)''<br/>Pugad Island ''(Ingles ng Pilipinas)''<br/>Đảo Song Tử Tây ''(Vietnamese)''<br/>南子島 / 南子岛 Nánzi Dǎo ''(Tsino)'' | image_name = File:Song_Tu_Tay_2022-08-29-00_00_2022-08-29-23_59_Sentinel-2_L2A_True_color.jpg | image_caption = Pulo ng Pugad | pushpin_map = Spratly Islands relief | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{Coord|11|25|46|N|114|19|53|E|display=inline,title}} | archipelago = [[Kapuluan ng Kalayaan]] | area_ha = 19 | country = {{VNM}} | country_admin_divisions_title_1 = [[Mga distrito ng Vietnam|Distrito]] | country_admin_divisions_1 = [[Distrito ng Trường Sa]], [[Khánh Hòa]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Mga komuna ng Vietnam|Komuna]] | country_admin_divisions_2 = Komuna ng Song Tử Tây | country1 = {{CHN}} | country2 = {{PHL}} | country3 = {{TWN}} | country4 = {{VNM}} | population = 32 }} [[File:Song tu tay (Southwest Cay).jpg|thumb|upright=1.5]] [[File:North Danger Reef-Landsat 7-April 2000.jpg|upright=1.5|thumb|Larawan mula sa [[Landsat 7]] (2000)]] [[File:North Danger Reef nautical chart of 1911 (cropped).jpg|upright=1.5|thumb|Mapa pandagat (1911)]] Ang '''Pulo ng Pugad''' ({{lang-en|Pugad Island}}), o '''Southwest Cay''' ([[Wikang Ingles|Ingles]]); '''Đảo Song Tử Tây''' ({{lang-vi|Đảo Song Tử Tây}}); '''Nanzi Dao''' ({{zh|t=|s=|p=Nánzi Dǎo|c=南子島/南子岛}}), ay isang [[pulo]] sa hilagang-kanlurang gilid ng [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]. Bahagi ito ng [[atol]] na [[Bahura ng Hilagang Peligro]] at matatagpuan lamang {{convert|1.75|miles|km}} sa timog-kanluran ng [[Pulo ng Parola]]. May likas na lawak itong {{convert|12|ha|acre}}, kaya ito ang ikaanim na pinaka-malaking likás na pulo sa Kapuluan ng Kalayaan at ang ikalawang pinaka-malaking pulong sinasakop ng Vietnam. Matatagpuan sa Pulo ng Pugad ang pinakamataas na punto sa kapuluan, na may taas na 4 na metro mula sa antas ng dagat. Dati itong pinamugaran ng mga ibon at natatakpan ng mga puno at guano; isinagawa rin dito ang pagluwas ng guano sa "malaking sukat".<ref name=Gazetteer>{{cite web | title = Digital Gazetteer of Spratly Islands | url = http://www.southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | accessdate = 2008-03-22 | url-status = dead | archiveurl = https://web.archive.org/web/20100827072842/http://southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | archivedate = 2010-08-27 }}</ref> Inaangkin din ang pulo ng [[Tsina]] (PRC), [[Taiwan]] (ROC), at ng [[Pilipinas]]. ==Kasaysayan== ===1933 – Pag-angkin at Pananakop ng Pransiya=== Noong 1933, inangkin ng [[Pamahalaan ng Pransiya]] ang [[Kapuluan ng Kalayaan]], kabilang ang Pulo ng Pugad at [[Pulo ng Parola]]. Tatlong barko, ang ''Alerte'', ang ''Astrolabe'', at ang ''De Lanessan''—ang lumahok sa ekspedisyon.<ref name="Hancox Prescott 1997">{{cite book | last1=Hancox | first1=D.J. | last2=Prescott | first2=J.R.V. | title=Secret Hydrographic Surveys in the Spratly Islands | publisher=Maritime Institute of Malaysia | series=Mima paper | year=1997 | isbn=978-983-9275-10-0 | url=https://books.google.com/books?id=J5gZAQAAIAAJ | page=86}}</ref> Ang sumusunod ay sipi mula sa ulat ni H. Cucherousset sa ''L'Eveil economique de l'Indochine'' (Blg. 790, 28 Mayo 1933): :"Higit pang pahilaga, sa tapat ng [[Nha Trang]], matatagpuan ang atol na tinatawag na 'North Danger' (Bahura ng Peligro). Inangkin ng ''Alerte'' ang dalawang mabuhanging pulo (''kayo'') kung saan nito natagpuan ang ilang mangingisdang Hapones. Dumating din doon ang ''De Lanessan'' at siniyasat ang maliit na pulo. Ang pulong ito ay kapansin-pansing mas mataas kaysa sa iba, na ang pinakamataas na bahagi ay umaabot sa limang metro. Malalaki ang deposito ng pospeyt (''phosphate'') at malawak itong pinakinabangan ng mga Hapones." Matapos maisagawa ang pananakop, inilathala ng [[Ministri ng Ugnayang Panlabas ng Pransiya]] ang sumusunod na paunawa sa ''Journal Officiel'' ng Pransiya na may petsang Hulyo 26, 1933 (pahina 7837): :"Paunawa hinggil sa pagsakop ng ilang pulo ng hukbong pandagat ng Pransiya. :Ang Pamahalaan ng Pransiya ay sasakupin gamit ang mga Hukbong pandagat nito sa mga sumusunod na pulo at maliliit na pulo: :Ang dalawang pulo na matatagpuan sa latitud na 11°29' hilaga at longhitud na 114°21' silangan ng Greenwich, kasama ang mga nakadependeng maliliit na pulo nito (36). (Isinagawa ang pananakop noong 10 Abril 1933.) :Ang mga nabanggit na pulo at maliliit na pulo ay saklaw na ngayon ng soberanya ng Pransiya. (Pinawawalang-bisa ng paunawang ito ang naunang paunawang inilathala sa ''Journal Officiel (Official Journal)'' noong 25 Hulyo 1933, pahina 7784.) == Mga Sanggunian == {{reflist}} {{Kapuluan ng Kalayaan}} [[Kaurian:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kaurian:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] 5ak8u4fxg4qokw7gw5mwqz07z40mr5z 0 338614 2213520 2213415 2026-06-27T04:33:03Z LknFenix 125962 + Karera sa kolehiyo 2213520 wikitext text/x-wiki {{Infobox basketball biography | name = Jordan Clarkson | image = Jordan Clarkson NY Knicks 2025 NBA Cup (cropped).jpg | caption = Clarkson sa [[New York Knicks]] noong 2025 | image_size = | number = 00 | team = New York Knicks | position = ''Shooting guard'' / ''point guard'' | league = [[NBA]] | birth_date = {{birth date and age|1992|6|7}} | birth_place = [[Tampa, Florida]], Estados Unidos | nationality = Amerikano / Pilipino | height_ft = 6 | height_in = 5 | weight_lb = 194 | high_school = Karen J. Wagner<br />([[San Antonio, Texas]]) | college = * Tulsa (2010–2012) * Missouri (2013–2014) | draft_year = 2014 | draft_round = 2 | draft_pick = 46 | draft_team = [[Washington Wizards]] | career_start = 2014 | career_end = | highlights = * NBA champion ({2026) * NBA Cup champion (2025) * NBA Sixth Man of the Year ({{nbay|2020|end}}) * NBA All-Rookie First Team ({{nbay|2014|end}}) * Second-team All-SEC (2014) * First-team All-C-USA (2012) * C-USA All-Freshman Team (2011) }} Si '''Jordan Taylor Clarkson''' (ipinanganak noong Hunyo 7, 1992) ay isang Amerikano-Pilipinong propesyonal na manlalaro ng [[basketbol]] para sa [[New York Knicks]] ng [[National Basketball Association]] (NBA). Naglaro siya ng pangkolehiyong basketbol sa loob ng dalawang season kasama ang Tulsa Golden Hurricane bago lumipat sa Missouri, kung saan napili siya sa ikalawang koponang all-conference ng Timong-silangang Komperensiya (SEC). Noong 2026, nagkampeon siya kasama ang Knicks. Matapos hindi tapusin ang kanyang huling taon sa kolehiyo upang sumali sa 2014 NBA draft, napili si Clarkson ng [[Washington Wizards]] sa ikalawang round sa pamamagitan ng ika-46 na kabuuang pagpili at agad na ipinagpalit sa [[Los Angeles Lakers]]. Napili siya sa NBA All-Rookie First Team. May pagkamamamayang Pilipino rin siya at kumatawan sa [[Pambansang koponan ng basketbol ng Pilipinas|pambansang koponan ng Pilipinas]].<ref name="Citizenship Citation PH Passport Proof">{{Cite web |title=Jordan Clarkson PH passport |url=http://www.philstar.com/sports/2015/08/25/1492076/look-jordan-clarkson-ph-passport |access-date=Agosto 31, 2015 |website=Philippine Star|language=en|trans-title=Pasaporteng PH ni Jordan Clarkson}}</ref><ref name="Citizenship Citation A">{{Cite web |title=SBP: No need to naturalize Jordan Clarkson |url=http://cnnphilippines.com/sports/2015/08/24/Gilas-Pilipinas-Jordan-Clarkson-natural-born.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161013125419/http://cnnphilippines.com/sports/2015/08/24/Gilas-Pilipinas-Jordan-Clarkson-natural-born.html |archive-date=Oktubre 13, 2016 |access-date=Agosto 31, 2015 |website=CNN Philippines|language=en|trans-title=SBP: Hindi na kailangang naturalisahin si Jordan Clarkson}}</ref><ref name="Citizenship Citation C">{{Cite web |date=Agosto 28, 2015 |title=NBA's Jordan Clarkson could visit during Jones Cup |url=https://chinapost.nownews.com/20150829-42776 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180828170429/https://chinapost.nownews.com/20150829-42776 |archive-date=Agosto 28, 2018 |access-date=Agosto 31, 2015 |website=China Post|language=en|trans-title=Jordan Clarkson ng NBA, maaaring bumisita sa Jones Cup}}</ref> Noong 2021, hinirang si Clarkson bilang NBA Sixth Man of the Year.<ref>{{Cite web |date=Pebrero 8, 2018 |title=10 Facts and Stats About Jordan Clarkson |url=https://www.nba.com/cavaliers/photogallery/clarkson-facts-stats |website=NBA|language=en|trans-title=10 Katotohanan at Estadistika Tungkol kay Jordan Clarkson}}</ref> == Maagang buhay == Ipinanganak si Clarkson sa [[Tampa, Florida]], kina Mike Clarkson na isang Aprikano-Amerikano at Annette Tullao Davis na isang Pilipina-Amerikana. Ang ina ni Davis na si Marcelina Tullao Kingsolver ay mula sa [[Bacolor]], Pampanga, Pilipinas.<ref>{{cite news|first=Sam|last=Laird|title=Lakers start first Asian-American backcourt in NBA history|date=Marso 26, 2015|work=Mashable|url=https://mashable.com/2015/03/25/lakers-start-first-asian-american-backcourt-in-nba-history/|access-date=Enero 18, 2021|language=en|trans-title=Lakers, ang unang Asian-American backcourt sa kasaysayan ng NBA}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://sports.abs-cbn.com/nba/news/2017/10/19/jordan-clarkson-s-biggest-fan-his-lola-marcelina-32420|title=Jordan Clarkson's biggest fan? His Lola Marcelina|last=Corp|first=ABS-CBN|website=ABS-CBN SPORTS|language=en|access-date=Oktubre 21, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191021200828/https://sports.abs-cbn.com/nba/news/2017/10/19/jordan-clarkson-s-biggest-fan-his-lola-marcelina-32420|archive-date=Oktubre 21, 2019|trans-title=Pinakamalaking tagahanga ni Jordan Clarkson? Ang kanyang Lola Marcelina}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://sports.inquirer.net/317553/clarksons-dream-deferred-no|title=Clarkson's dream deferred no more|last=Della|first=Percy D.|website=sports.inquirer.net|date=Agosto 31, 2018|language=en|access-date=Oktubre 21, 2019|trans-title=Hindi na naantala ang pangarap ni Clarkson}}</ref> Parehong naglingkod sa [[Hukbong Himpapawid ng Estados Unidos]] ang kanyang mga magulang at nagdiborsyo noong bata pa si Clarkson; kalaunan ay muling nagpakasal ang ama ni Clarkson kay Janie Clarkson.<ref>{{Cite web |last=Bresnahan |first=Mike |date=Enero 4, 2015 |title=Father's diagnosis affected Jordan Clarkson on the court |url=https://www.latimes.com/sports/lakers/la-sp-lakers-jordan-clarkson-20150104-story.html |access-date=Oktubre 21, 2019 |website=Los Angeles Times |language=en-US|trans-title=Naapektuhan ang paglalaro ni Jordan Clarkson ng diyagnosis ng kanyang ama}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.dailynews.com/sports/20150331/lakers-rookie-jordan-clarkson-finds-inspiration-from-his-father-coach-friend-cancer-survivor|title=Lakers' rookie Jordan Clarkson finds inspiration from his father – coach, friend, cancer survivor|date=Abril 1, 2015|website=Daily News|language=en-US|access-date=Oktubre 21, 2019|trans-title=Jordan Clarkson, rookie ng Lakers, nakahanap ng inspirasyon mula sa kanyang ama – coach, kaibigan, at nakaligtas sa kanser}}</ref> Lumipat siya sa [[San Antonio, Texas]] nang siya ay mga anim na taong gulang.<ref>{{cite news |last=Flores |first=David |title=Wagner grad Clarkson makes first NBA start in Lakers' loss to Spurs |date=Enero 24, 2015 |work=Kens5.com |url=http://www.kens5.com/story/opinion/contributors/david-flores/2015/01/24/wagner-grad-clarkson-makes-first-nba-start-against-spurs/22265519/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20150810153714/http://www.kens5.com/story/opinion/contributors/david-flores/2015/01/24/wagner-grad-clarkson-makes-first-nba-start-against-spurs/22265519/ |archive-date=Agosto 10, 2015 |url-status=live |language=en|trans-title=Gradwado ni Wagner na si Clarkson, unang nagsimula sa NBA sa pagkatalo ng Lakers sa Spurs}}</ref> Nag-aral siya sa Karen Wagner High School sa San Antonio. Bilang isang sopomor, nag-average siya ng 10 puntos bawat laro at nakatanggap ng marangal na pagbanggit sa ''all-district team''. Bilang isang dyunyor, nag-average siya ng 20 puntos, anim na ''rebound'', at apat na ''assist'' bawat laro, na tumulong sa kanyang koponan na magtala ng 32–8 rekord at makarating sa semipinal ng kampeonato ng estado ng Class 5A.<ref name="bio">{{cite web | url=http://www.mutigers.com/sports/m-baskbl/mtt/jordan_clarkson_802288.html | title=Jordan Clarkson Bio | work=MUTigers.com | archive-url=https://web.archive.org/web/20150612045048/http://www.mutigers.com/sports/m-baskbl/mtt/jordan_clarkson_802288.html|archive-date=Hunyo 12, 2015|language=en|trans-title=Talambuhay ni Jordan Clarkson}}</ref> Noong Nobyembre 11, 2009, pumirma si Clarkson ng isang ''National Letter of Intent'' upang maglaro ng pangkolehiyong basketbol sa Unibersidad ng Tulsa.<ref>{{cite web | url=http://www.tulsahurricane.com/sports/m-baskbl/spec-rel/111109aab.html | title=Tulsa Basketball Signs Three Prep Seniors | work=TulsaHurricane.com | date=Nobyembre 11, 2009 | access-date=Hulyo 8, 2014 | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20140714190149/http://www.tulsahurricane.com/sports/m-baskbl/spec-rel/111109aab.html | archive-date=Hulyo 14, 2014 |language=en|trans-title=Pumirma ang Tulsa Basketball ng Tatlong Prep Seniors}}</ref> Bilang isang sinyor, nag-average siya ng 18.9 puntos, 6.1 ''rebound'', 3.4 ''assist'', at 2.1 ''steal'' bawat laro, na tumulong sa kanyang koponan na magtala ng 38–2 rekord at umabot sa semipinal ng kampeonato ng estado, kung saan ito natalo. Hinirang din siyang ''San Antonio High School Player of the Year''.<ref name="bio" /> ==Karera sa kolehiyo== ===Tulsa=== Sa kanyang presmang taon sa Tulsa, napili si Clarkson sa 2011 Conference USA All-Freshman Team matapos siyang hiranging Conference USA Freshman of the Week nang apat na beses noong 2010–11. Sa 27 laro (siyam bilang ''starter''), nag-average siya ng 11.5 puntos, 2.1 ''rebound'', at 1.9 ''assist'' habang naglalaro ng ''average'' na 24.9 minuto bawat laro.<ref name="bio" /><ref name="stats">{{cite web | url=https://www.sports-reference.com/cbb/players/jordan-clarkson-1.html | title=Jordan Clarkson Stats | work=Sports-Reference.com | access-date=Hulyo 8, 2014|language=en|trans-title=Estadistika ni Jordan Clarkson}}</ref> Sa kanyang sopomor na taon, napili siya sa All-Conference USA First Team at NABC All-District 11 Team. Sa 31 laro (lahat ay sinimulan niya), nag-average siya ng 16.5 puntos, 3.9 ''rebound'', at 2.5 ''assist'' habang naglalaro ng ''average'' na 33.9 minuto bawat laro.<ref name="bio" /><ref name="stats" /> ==Mga sanggunian== {{Reflist}} [[Kategorya:Shooting guards]] [[Kategorya:Mga Amerikanong liping-Pilipino]] [[Kategorya:Nabubuhay na mga tao]] [[Kategorya:Ipinanganak noong 1992]] iczy5y3yobefi5m5mts1jotxv57g689 0 338664 2213516 2213466 2026-06-27T03:59:33Z LknFenix 125962 added [[Category:Lutuing Pilipino]] using [[WP:HC|HotCat]] 2213516 wikitext text/x-wiki {{Infobox food|name=Kansi|image=Cansi, Eron's Cansi House, Bacolod, Negros Occidental.jpg|image_size=|caption=Kansi sa Bacolod, Negros Occidental|alternate_name=|country=[[Pilipinas]]|region=[[Kanlurang Kabisayaan]]|creator=|course=[[Ulam]]|served=Mainit|main_ingredient=|variations=|calories=|other=}} Ang '''kansi''' ay isang [[Lutuing Pilipino|Pilipinong]] [[sabaw]] na [[Baka (pagkain)|karne ng baka]]. Ginagawa ito mula sa bulalo ng baka at [[utak ng buto]] na pinakuluan hanggang maging malahelatina. Bahagya itong pinaaasim gamit ang mga [[Bunga|prutas]] tulad ng batwan o [[kamias]]. Karaniwang niluluto ang kansi kasama ng hilaw na [[rimas]] o [[langka]], [[tanglad]], [[kamatis]], [[bawang]], [[sibuyas]], [[patis]], at [[siling haba]] o [[siling labuyo]]. Karaniwang kulay kahel ang sabaw dahil sa paggamit ng mga buto ng [[atsuwete]]. Nagmula ang kansi sa [[Iloilo]] at kalaunan ay kumalat sa buong rehiyon ng [[Kanlurang Kabisayaan|Kanlurang Visayas]]. Tinatawag din itong '''sinigang na bulalo''' sa mga rehiyon ng mga [[Mga Tagalog|Tagalog]], dahil sa pagkakatulad nito sa [[sinigang]] at bulalo.<ref>{{Cite web |last=Thomas |first=Amanda |title=A Fusion of Flavors: How to Make Bacolod City's Famous 'Kansi' |url=https://balay.ph/bacolod-famous-kansi-recipe/ |access-date=Oktubre 23, 2019 |website=Balay.ph|trans-title=Pagsasama ng mga Lasa: Paano Gumawa ng Sikat na 'Kansi' ng Lungsod ng Bacolod}}</ref><ref>{{Cite web |last=Heussaff |first=Erwan |date=Setyembre 18, 2018 |title=Greater Philippines: Ilonggo Soup Hunt |url=https://thefatkidinside.com/greater-philippines-ilonggo-soup-hunt/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20191023180759/https://thefatkidinside.com/greater-philippines-ilonggo-soup-hunt/ |archive-date=Oktubre 23, 2019 |access-date=Oktubre 23, 2019 |website=The Fat Kid Inside|language=en|trans-title=Gran Pilipinas: Paghahanap sa Sabaw ng Ilonggo}}</ref><ref>{{Cite web |date=Marso 12, 2013 |title=Bacolod City's Famous Kansi Recipe |url=https://centralebacolod.wordpress.com/2013/03/12/bacolod-citys-famous-kansi-recipe/ |access-date=Oktubre 23, 2019 |website=Centrale Bacolod|language=en|trans-title=Sikat na Resipi ng Kansi sa Lungsod ng Bacolod}}</ref><ref>{{Cite web |last=Reyes |first=Gladys |date=Hulyo 31, 2014 |title=Ilonggo Food: Bacolod Cansi Recipe |url=https://www.experiencenegros.com/ilonggo-food-bacolod-cansi-recipe/ |access-date=Oktubre 23, 2019 |website=Experience Negros|language=en|trans-title=Pagkain ng Ilonggo: Resipi ng Cansi sa Bacolod}}</ref><ref>{{Cite web |last=Joven |first=Eduardo |date=Hulyo 19, 2022 |title=Authentic Kansi Recipe |url=https://www.pinoyrecipe.net/authentic-kansi-recipe/ |access-date=Setyembre 12, 2022 |website=Pinoy Recipe At Iba Pa|language=en|trans-title=Tunay na Resipi ng Kansi}}</ref> ==Mga sanggunian== {{Reflist}} [[Kategorya:Lutuing Pilipino]] kkzq6ubjc3xvi6eq8ehd5pfiglu2r1b 2213517 2213516 2026-06-27T04:13:49Z LknFenix 125962 + Panimula 2213517 wikitext text/x-wiki {{Infobox food|name=Kansi|image=Cansi, Eron's Cansi House, Bacolod, Negros Occidental.jpg|image_size=|caption=Kansi sa Bacolod, Negros Occidental|alternate_name=|country=[[Pilipinas]]|region=[[Kanlurang Kabisayaan]]|creator=|course=[[Ulam]]|served=Mainit|main_ingredient=|variations=|calories=|other=}} Ang '''kansi''' ay isang [[Lutuing Pilipino|Pilipinong]] [[sabaw]] na [[Baka (pagkain)|karne ng baka]]. Ginagawa ito mula sa bulalo ng baka at [[utak ng buto]] na pinakuluan hanggang maging malahelatina. Bahagya itong pinaaasim gamit ang mga [[Bunga|prutas]] tulad ng batwan o [[kamias]]. Karaniwang niluluto ang kansi kasama ng hilaw na [[rimas]] o [[langka]], [[tanglad]], [[kamatis]], [[bawang]], [[sibuyas]], [[patis]], at [[siling haba]] o [[siling labuyo]]. Karaniwang kulay kahel ang sabaw dahil sa paggamit ng mga buto ng [[atsuwete]]. Nagmula ang kansi sa [[Iloilo]] at kalaunan ay kumalat sa buong rehiyon ng [[Kanlurang Kabisayaan|Kanlurang Visayas]]. Tinatawag din itong '''sinigang na bulalo''' sa mga rehiyon ng mga [[Mga Tagalog|Tagalog]], dahil sa pagkakatulad nito sa [[sinigang]] at bulalo.<ref>{{Cite web |last=Thomas |first=Amanda |title=A Fusion of Flavors: How to Make Bacolod City's Famous 'Kansi' |url=https://balay.ph/bacolod-famous-kansi-recipe/ |access-date=Oktubre 23, 2019 |website=Balay.ph|trans-title=Pagsasama ng mga Lasa: Paano Gumawa ng Sikat na 'Kansi' ng Lungsod ng Bacolod}}</ref><ref>{{Cite web |last=Heussaff |first=Erwan |date=Setyembre 18, 2018 |title=Greater Philippines: Ilonggo Soup Hunt |url=https://thefatkidinside.com/greater-philippines-ilonggo-soup-hunt/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20191023180759/https://thefatkidinside.com/greater-philippines-ilonggo-soup-hunt/ |archive-date=Oktubre 23, 2019 |access-date=Oktubre 23, 2019 |website=The Fat Kid Inside|language=en|trans-title=Gran Pilipinas: Paghahanap sa Sabaw ng Ilonggo}}</ref><ref>{{Cite web |date=Marso 12, 2013 |title=Bacolod City's Famous Kansi Recipe |url=https://centralebacolod.wordpress.com/2013/03/12/bacolod-citys-famous-kansi-recipe/ |access-date=Oktubre 23, 2019 |website=Centrale Bacolod|language=en|trans-title=Sikat na Resipi ng Kansi sa Lungsod ng Bacolod}}</ref><ref>{{Cite web |last=Reyes |first=Gladys |date=Hulyo 31, 2014 |title=Ilonggo Food: Bacolod Cansi Recipe |url=https://www.experiencenegros.com/ilonggo-food-bacolod-cansi-recipe/ |access-date=Oktubre 23, 2019 |website=Experience Negros|language=en|trans-title=Pagkain ng Ilonggo: Resipi ng Cansi sa Bacolod}}</ref><ref>{{Cite web |last=Joven |first=Eduardo |date=Hulyo 19, 2022 |title=Authentic Kansi Recipe |url=https://www.pinoyrecipe.net/authentic-kansi-recipe/ |access-date=Setyembre 12, 2022 |website=Pinoy Recipe At Iba Pa|language=en|trans-title=Tunay na Resipi ng Kansi}}</ref> sa sa mga pinakasikat na restorang naghahain ng kansi sa rehiyon ng Kanlurang Visayas ay ang Pat-Pat's Kansi, na itinatag noong 1999 sa Jaro, [[Lungsod ng Iloilo]].<ref>{{cite news |last1=Miranda |first1=Pauline |title=Have you tried the bulalo-sinigang hybrid at Pat-Pat’s Kansi? |url=https://lifestyle.inquirer.net/47044/patpats-kansi-makati/ |access-date=3 Disyembre 2025 |work=[[Philippine Daily Inquirer]] |date=1 Agosto 2018|language=en|trans-title=Nasubukan mo na ba ang hibridong bulalo-sinigang sa Pat-Pat’s Kansi?}}</ref> Isinama ang kansi bilang isa sa mga tampok na putahe nang italaga ang Iloilo bilang kauna-unahang Malikhaing Lungsod ng Gastronomiya ng UNESCO sa Pilipinas. ==Mga sanggunian== {{Reflist}} [[Kategorya:Lutuing Pilipino]] bjc1p8ui9a1kzvtyycoqtomlh4eaoai 0 338670 2213521 2026-06-27T04:38:01Z LknFenix 125962 Ikinakarga sa [[Kansi]] 2213521 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Kansi]] tpofx5nkaw0x0b0f8tbopmvnrcwiyjt 1 338671 2213564 2026-06-27T10:44:52Z KyutKoTalaga 152379 Bagong pahina: {{Isinalinwikang pahina|en|Southwest Cay}} 2213564 wikitext text/x-wiki {{Isinalinwikang pahina|en|Southwest Cay}} edmdvyqpta08om42zc3ozwoeb13k2i0